Дори ва овкат - Фармакология ва клиник фармация\n3-маъруза АЛЛЕРГИЯ СИМПТОМЛАРИ ВА УЛАРНИ ДАВОЛАШДА ЎЗ-ЎЗИГА ЁРДАМ ТАМОЙИЛЛАРИ\nНисбатан кў п тар қ алган экзоген аллергенлар\nАллергик реакциялар 2та катта гурухга бўлинади\nАллергик реакциялар келиб чиқишига кўра 3 та гуруҳга бўлинади\nАллергик реакциялар клиник шаклининг кўринишлари\nДори моддаларга нисбатан кузатиладиган аллергия.\nДори моддалар аллергияси келиб чи қ ишига қ уйидагилар сабаб б ў лади\nБолаларда учрайдиган аллергик реакцияларнинг сабаблари\nАллергик реакцияга сабаб б ў лувчи факторлар\nВрачга мурожат қ илиш лозим б ў лган « Хавфли холатлар»\nТезлик билан ташхис қўйиш ва даволаш керак бўлган холатлар\nПоллиноз холати кузатилган беморларга маслахатлар\nОта- оналарга маслахатлар\nАллергияга қарши бериладиган препаратлар 2 гуруҳга бўлинади\nАллергия симптомларини даволашда қўлланиладиг ан препаратлар буйича фармацевтик ёрдам\nУткир юрак етишмовчилиги\n4 -маъруза ТЕМИР ТАНКИСЛИ К КАМКОНЛИГИ ВА УЛАРНИ ДАВОЛАШДА Ў З- Ў ЗИГА ЁРДАМ БЕРИШ ТАМОЙИЛЛАРИ\n5 -маъруза ЙО Д ТАН Қ ИСЛИК ХОЛАТИ, УНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ ВА ДАВОЛАШ АСОСЛАРИ\nЙод танқислигига қарши қандай чоралар кўрилиши керак\n6-маъруза ИММУН ТИЗИМ РАСАЛЛИКЛАРИДА ФАРМ ЁРДАМ.\n7-маъруза НОСТЕРОИД ЯЛЛИҒЛАНИШГА ҚАРШИ ВОСИТАЛАРНИНГ ФАРМ ЁРДАМДА ЎРНИ\nДори ва овкат.\nДори моддаларининг овқатлар билан муносабатида бир қатор холатларни хисобга олиш зарур:\n- ДМ овкатдан олдин тавсия этилса уларнинг ўзаро таъсирлашувининг олди олинади, овкат ДМ сўрилишига таъсир килмайди, шунингдек. хазм шираларининг ДМ га нисбатан ножўя таъсирлари камайтирилади.\n- Овкат ўтнинг ажралишини кучайтиради, липофил моддаларнинг эса сўрилиши кучаяди. Шунинг учун хам липофил моддаларни овкатдан сўнг бериш керак.\n- Кўп миқдорда гўштдан, ўсимликлардан тайёрланган овқатлар, сут пешобнинг рН мухитини ишкорий томонга силжитади ва кучсиз кислоталарнинг (салицилатлар, барбитуратлар) организмдан чиқиб кетишини таъминлайди.\n- Нордон таъмли махсулотлар (цитрус мевалар, клюква, олхури) кучсиз асосли дори моддаларининг организмдан чиқиб кетишини рағбатлантириб, кучсиз кислоталарнинг организмдаги таъсирларини эса кучайтиради.\nБир катор озуқа махсулотлари дори моддалари билан бирга қабул қилиниши натижасида уларнинг фармакодинамикасининг ўзгаришига олиб келади. Масалан, айрим сабзавотлар (белокачанная капуста, листовой салат, редька) прогватрин моддасини сақлаб антитероид таъсир кўрсатади. Бу махсулотларни антитероид моддалар билан қўшиб берилса препаратларнинг антитероид хусусияти ошади, ва аксинча қалқонсимон бези гормонал препаратларининг таъсири сусаяди.\nКалина, черноплодная рябина, кулупнай, лавлагилар таркибидаги актив моддалар периферик қон-томирларни кенгайтириб артериал босимни туширади. Демак, гипотензив дориларнинг эффектини потенцирловчи хусусиятга эга. Шу сабабли турли гипотензив дорилар билан биргаликда тавсия этилади. Билвостиа антикоагулянтларнинг таъсир механизми витамин К га антогонистлиги билан тушунтирилади. Демак, шпинат, чўчқа жигари, помидор, яшил нўхат, карам (белокочанная) лар вит. К га бой бўлиб, антикоагулянтлар билан бирга берилса уларнинг таъсири ошади.\nХудди шундай сульфаниламид препаратларининг таъсир механизми фоли кислота синтезининг блокадаси билан боглиқ. Таркибида Фоли кислота сақловчи қорамол жигари, бобы, ачитқи, петрушка, шпинат, томатларни сульфаниламид препаратлари билан бирга тавсия этиш керак.\nУглерод сақловчи махсулотлар (тухум) сульфаниламидлар билан бирга берилганда метгемоглобин хосил бўлишини рағбатлантиради.\nВитамин В6 га бой гўшт, балиқ, сут, пишлоқ, соя, буғдой уни, маккажўхори уни, ячмень, ачитқилар таъсирида левадопа (Наком, Мадопар, Синемет) препаратларининг самарадорлиги камаяди. Вит 6 аминокислоталар алмашинувида фаол иштирок этади ва натижада левадопанинг дофаминга айланиши тезлашади, дофамин эса гематоэнцефалик тўсиқдан ёмон ўтади. Тирамин ва сератонинга бой озуқа махсулотлари билан катехоламинлар таъсирининг ошиши билан боғлиқ дорилар бирга берилганда (сырный синдром) моноаминооксидаза ингибиторлари (МАО), психостимуляторлар, қон-томирларни торайтирувчилар билан бирга берилганда гипертоник криз ва шунга ўхшаш оғир холатлар юзага чиқади (бош оғриғи, тахикардия, АДнинг кўтарилиши, калла суяги ичида қон қуюлиши каби), Шу сабабли МАО ингибиторлари ва психоституляторларни қабул қилганда пишлоқ, бринза, дудланган сельд, гўштли ва балиқли консервалар, кофе, шоколад, пиво, вино, банан, ананас, лимон, апельсин, мандарин, узум, смородиналар бирга тавсия этилади. Нитрат ва нитритларга бой озиқ моддалари билан антигистамин препаратларни, Н 2 блокаторларни (ранитидин, циметидин, фамотидин), қанд миқдорини туширувчи- глибенкламид,гликлазид, органик нитратлар (нитроглицерин) бирга тавсия этиш канцероген активликнинг кучайишига олиб келади.\nАЛЛЕРГИЯ СИМПТОМЛАРИ ВА УЛАРНИ ДАВОЛАШДА ЎЗ-ЎЗИГА ЁРДАМ ТАМОЙИЛЛАРИ\nАллергия жуда қадим замонлардан буён инсоният турмуш тарзига салбий таъсир этган. Мил. авв. V асрдаёқ Гиппократ ошкозон-ичак системасининг бузилиши ва тошма тошишига олиб келувчи баъзи-бир озиқ-овқат махсулотларини таърифлаб берган. Рим шифокори Гален эса атиргул хидидан келиб чиққан тумовни кузатиб борган. Охирги 10 йил ичида аллергия бутун дунё медиклари, биологларининг актуал муаммоси бўлиб қолди. Бутун дунё Соғлиқни сақлаш ташкилотининг берган маълумотларига кўра ҳозирги пайтга келиб аллергик касалликлар тарқалиши буйича 3 ўринда, 2005 йилга келиб эса 1 ўринга чиқиши аниқланган.\nТурли хил ёшдаги ва турли хил касб эгалари орасида аллергик касалликлар кенг тарқалаётганлиги маълум бўлди. Айниқса, болалар орасида аллергик касалликларнинг ўсиши кўп кузатилмоқда. Буларнинг сабаби бўлиб, ирсий наслга тортиш, атроф- мухитнинг ифлосланиши, хар кунги турмуш хаётда ишлатилаётган турли хил химиявий махсулотларнинг кўпайишини кўрсатиш мумкин.\nКўпгина холатларда терида пайдо бўлган аллергик формаларда, аллергик ринит ёки конъюктивитларда бемор дорихонадан рецептсиз дори олиб ўзи даволанади, аллергия холати қайтарилсагина врачга мурожат қилади.\nАллергия - организмнинг бирон-бир ёт модда - аллергенга бўлган сезувчанлигининг ортиши.\n«Аллергия» термини (лот. Allos-бошқа, ёт; ergon- ўзгача таъсир) австриялик педиатор Пирке томонидан 1906 йилда таклиф этилган.\nХозирги пайтга келиб қуйидагилар аникланган:\n- специфик аллергик ( хақиқий аллергик) реакциялар\n- носпецифик аллергик ( ёлғон ёки сохта, псевдоаллергик) реакциялар\nСпецифик аллергик реакциялар. Организмга энди тушган аллерген маълум бир вақтдан сўнг (биринчи давр, иммунологик босқич) юқори сезувчанлик- сенсибилизация ( лот. Sensibilis- сезувчан) ни ривожлантиради. Организмда сенсибилизациянинг пайдо бўлиши натижасида аллергенларга нисбатан специфик антителалар ишлаб чиқарилиши бошланади. Сенсибилизацияни юзага чиқарган аллергеннинг организмга қайта тушиши натижасида, унинг сенсибилизация пайтида хосил бўлган антителлалар билан реакцияга киришуви кузатилади, натижада организмда биологик актив моддалар - аллергия медиаторлари ( гистамин, серотонин ва б.лар) хосил бўлади.\nАллергия медиаторлари таъсирида маълум бир симптомлар юзага чиқадиган аллергик реакциялар ривожланади.\nҚачондир пайдо булган сенсибилизация кўп ойлар ва хаттоки йиллаб сақланиши мумкин.\nНоспецифик (псевдоаллергик) реакция. Аллерген билан биринчи алоқадаёқ, сенсибилизациясиз юзага келади.\nАллергик реакцияларни юзага келтирувчи моддалар- аллергенлар дейилади. Организмга ташқи мухитдан кирган аллергенлар- экзоаллергенлар, организмнинг ўзида юзага келадиган, лекин ўзгарган оқсил шаклида бўлган аллергенлар- эндоаллергенлар ёки аутоаллергенлар дейилади.\nНисбатан кўп тарқалган экзоген аллергенлар\nОзиқ-овқат, сигир сути, тухум, шоколад, асал, цитрус мевалар, дуккаклилар ва бошқалар.\nМаиший- уй, мехмонхона, кутубхона, чанги ва унинг айрим компонентлари\n(микроскопик хашоротлар- дерматофагоидлар, микроорганизмлар ва б.лар)\nКепаклар ва кучук, мушук, от ва бошқа хайвон жунлари, патлар (ёстиқ патлари, балиқларнинг қуруқ еми, уй қушларининг экскременти), сувараклар, моғор замбуруғининг споралари ( айниқса зах хоналарда).\nКонтакт- Кир ювиш кукунлари, синтетик буюмлар, косметик махсулотлар.\nЎсимлик чанглари- дарахтлар, дала ўтлари, донли ўсимликлар (маккажухори, кунгабоқар).\nХимиявий- кичик (платина, никель, хром, симоб, динитрохлорбензол тузлари ва б.лар) ва юқори молекуляр моддалар (лаклар, буёқлар, полимерлар ва бошқа табиий ва сунний химиявий моддалар.\nИнсектид ( хашаротлар)- асалари, қовоқ ари, чивин ва бошқаларнинг захарлари, аллерген субстанциялари.\nДори моддалари- хар қандай дори моддаси аллерген бўлиши мумкин.\nСпецифик аллергик реакциялар. Организмга энди тушган аллерген маълум бир вақтдан сўнг организмда юқори сезувчанлик сенсибилизацияни ривожлантиради. Натижада организм унга тушган антигенларга нисбатан спецефик антителалар ишлаб чиқаради. Сенсибилизацияни юзага чиқарган антиген организмга қайта тушгандан сўнг, унга қарши ишлаб чиқарилган антителалар билан реакцияга киришади. Натижада организмда биологик актив моддалар – аллергия медиаторлари ажралиб чиқа бошлайди. Аллергия медиаторлари таъсирида маълум симптомлардан иборат аллергик реакциялар юзага чиқади.\nНоспецефик аллергик реакциялар. Бунда аллерген билан организмни биринчи мулоқотдаёқ сенсибилизациясиз аллергик реакция юзага чиқади.\nАллергик реакциялар келиб чиқишига кўра 3 та гуруҳга бўлинади:\nДори организмга тушиши билан ёки 1 соат ичида тез юзага чиқадиганаллергик реакциялар. Буларга: анафилактик шок, бронхиал астма, Квинке шиши ва бошқалар киради.\nЎртача муддатда бошланадиган ва давом этадиган аллергик реакциялар. Буларга: агронулацитоз, тромбоцитопенин ва бошқалар киради.\nУзоқ муддат давом этадиган, қайтарилиб турадиган аллергик реакциялар. Буларга: аллергик васкулит, артритлар, лимфоденитлар, гепатит, нефрит, миокардит ва бошқалар киради.\nБемор организмида аллергеннинг антитела билан ўзаро таъсири натижасида деярли хамма органларда аллергик яллиғланишлари келиб чиқиши мумкин.\nЭнг кўп учрайдиган холатлар бу ташқи тўқималарни (тери, шиллиқ қават) ва нафас йўлларини яллиғланишидир.\nАллергодерматозлар (терининг аллергик касалликлари)- аллергик холатларнинг энг кўп тарқалган туридир. Болаларда учрайдиган тери аллергик реакцияларига - атопик дерматит, катталарда - тошмалар ва Квинкенинг ангиневратик шиши.\n( Квинке шиши).\nАтопик дерматит - Турли хил топик аллергенлар билан: химиявий буюмлар, ўсимлик чанглари, озиқ-овқат аллергенлар ва б.ларни ўзаро таъсирланиши натижасида тери сезувчанлигининг ортиши. Қаттик қичишиш, қизариш ва терининг шиши билан характерланади.\nМайда тошмалар- ўткир аллергик реакция, терида тез пайдо бўладиган ва йўқоладиган тошмалар ва қичишиш билан характерланади.\nКвинкенинг ангионевратик шиши (гигантская крапивница)- терининг, тери ости хужайраларининг ва шиллиқ қаватларнинг шишига олиб келади. Кўп холларда лабда, қовоқда, қўл кафтининг ички қисмида учрайди. Шишнинг халкум ва нафас йўлларига тарқалиши нафас қисилишига олиб келади.\nАллергик ринит - бурун шиллиқ қаватининг аллергик реакцияси натижасида юзага келадиган клиник кўриниши. Бурундан шиллиқ модданинг ажралиши билан характерланади. Кўп холатда қичишиш, акса уриш, буруннинг битиб қолиши билан бирга қайд этилади.\nАллергик конъюктивит- кўз шиллик қаватининг қизариши ва қичишишнинг бирдан пайдо бўлиши билан характерланадиган аллергиянинг клиник кўриниши.\nПоллиноз- ўсимлик чанглари таъсири натижасида келиб чиқадиган аллергия. Кўпинча мавсумий ринит, конъюктивит кўринишида бўлади. Баъзи холатларда бранхоспазм, бронхиал астма ва бошқа аллергия симптомлари билан кузатилиши мумкин.\nБронхиал астма- сурункали рецидивли касаллик, бронхларнинг гиперреактивлиги натижасида юзага келадиган нафас қисилиши хуружлари билан характерланади.\nЗардоб касаллиги- бу системали аллергик реакция бўлиб, организмнинг турли хил органлари ва системаларини бегона зардоб, унинг фракциясининг юборилиши натижасида келиб чиқадиган патологик холат. Айрим дори моддаларини қонга юборганда хам жавоб реакцияси сифатида юзага келиши мумкин.\nАнафилактик шок- аллергиянинг энг оғир кўриниши бўлиб, бутун организмнинг аллергенга нисбатан реакцияси бўлиб хисобланади. МНС нинг аввал қўзғалиши, сўнг эса тормозланиши, бронхоспазм ва артериал босимнинг кескин тушиб кетиши билан характерланади\nКўпчилик дори моддаларининг ўзи антиген хисобланмайди, лекин улар организмга тушгандан сўнг оқсиллар билан бирикма хосил қилиб, антигенга айланиб қолади. Дори моддалари ичида энг кўп аллергик реакцияларни юзага чиқарадиганларга антибиотикларнинг пенициллин группаси, сульфаниламид, ностероид яллиғланишга қарши препаратлар, тиазид диуретиклар, махаллий анестетиклар, транквилизаторлар, барбитуратлар, рентгеноконтраст моддалар ва йод препаратлари киради.\nДори моддалар аллергиясининг кечишини олдиндан аниқлаб бўлмайди, у дори моддасининг хоссалари, шунингдек бемор организмнинг хусусиятлари билан аниқланади.\nДори моддалар аллергиясининг клиник кўринишлари турлича бўлиб, турли хил орган ва тўқималарга ҳам таъсир килиши мумкин.\nДори моддалар аллергияси келиб чиқишига қуйидагилар сабаб бўлади\n- дори моддасининг тери ва ( шиллиқ қаватнинг) зарарланган жойига қўйиш\n- пролонгик таьсирга эга препаратларнинг ишлатилиши.\n- дори моддаси таркибида терпен сакловчи ароматик моддаларни қўллаш (лаванда, бинафшагул, чиннигул ва б.ларнинг ароматик моддалари)\n- беморнинг физиологик хусусиятлари- гормонал ўтиш вақти, хомиладорлик, климакс.\n1 ёшли болаларда: озиқ-овқат сенсибилизацияси - аллергодерматозлар, ошкозон-ичак тизимида бузилишлар.\n2 ёшдан 3 ёшгача: озиқ-овқат сенсибилизацияси, дори моддалар аллергияси, аэроаллергенлар ва поллюантлар (ўсимлик чанглари). Терининг, нафас йўлларининг зарарланиши.\n4 ёшдан 7 ёшгача: аэро аллергенлар, поллюантлар. Бу ёшда респиратор аллергик кўринишлар сони ортади (уй чанги, мозор замбуруғига сенсибилизация ортади) натижада поллиноз, аллергик ринит, йиллик, мавсумий аллергик конъюктивит ва бронхиал астмалар.\nКатта ёшдаги болалар: Катта ёшдаги болаларда ингалацион аллергенлар- уй чанги, моғор замбуруғи, хайвон эпидермиси, ўсимлик чангларига сенсибилизация ортади. Кўпчилик болаларда поливалент аллергиянинг бронхиал астманинг, тери зарарланиши ва респиратор трактнинг зарарланиши юзага келиши кузатилади.\nАллергик реакцияга сабаб бўлувчи факторлар:\n- аллергик касалликларга ирсий мойиллик\n- гўдаклик пайтидаги аллергенлар билан контактида сенсибилизация юзага чиқиши (она қорнидаги холатлар хам)\n- тамаки тутунининг таъсири\n- ишлаб чиқаришдаги қолдик махсулотларни сенсибилизацияга таъсири\n- рационда ширинликнинг кўп истъемол қилиниши аллергик реакцияларнинг кўпайишига олиб келади\n- эмоционал стресс\n- организмда гормонал ўзгаришлар даври - жинсий етилиш даври, хомиладорлик, климакс, хайз кўриш даври\n- қуёш радиациясининг таъсири\nВрачга мурожат қилиш лозим бўлган « Хавфли холатлар»\nХар қандай аллергия кўринишлари хам врачнинг кўригини талаб қилади. Қайтарилувчи аллергик реакциялар олдини олиш учун ёрдам беради. Врач консультациясини олган бемор профилактика чораларини кўради, аллергияни қайталанишида ўзини-ўзи даволашда иштирок этади.\nҚуйидаги холатларда врачга қайта мурожат қилиш лозим:\n- аллергиянинг янги холатлари юзага чиққанда (масалан, тошма) нафас олишнинг қийинлашиши, нафас қисиши қайд этилади.\n- аллергияни даволашдан олдин қўлланилган препаратлар билан даволанмаган холатларда\n- ўткир юзага чиққан аллергик холатлар узоқ муддат давомида сақланса ва вақти-вақти билан қайтарилса.\nТезлик билан ташхис қўйиш ва даволаш керак бўлган холатлар:\n- хаёт фаолиятига хавфли бўлган холатлар-оғир нафас олиш, нафас олишнинг қийинлашиши, нерв системасидаги бузилишлар, артериал босимнинг кескин тушиб кетиши.\n- халқум шишининг белгилари - овознинг ўзгариши, «вовилловчи» йўтал, нафас олишнинг қийинлашиши.\n- аллергик шишнинг юз қисмининг юқорисига тарқалиши\n- вахимага тушиш, қўрқув, холсизлик\n- харакатчанликнинг ортиб кетиши\n- абдоминал белгилар- кўнгил айниши, қайд қилиш, қорин оғриғи.\nПоллиноз холати кузатилган беморларга маслахатлар:\n- поллиноз кучайишида бошқа аллергенларга хам сезувчанлик ортиб кетади- уй чанги, хайвонлар жуни, медикаментларга аллергиянинг пайдо бўлиш эхтимоли ортади.\n- уйида, иш жойида деразани иложи борича очмаслик, айниқса эрталаб. Хаво тозаловчи мосламалардан фойдаланиш лозим\n- тез-тез душ қабул қилиш тавсия этилади\n- машинада юрганда ойнасини қаттиқ ёпиш керак\n- поллиноз касаллиги бор беморларга фитопрепаратларни хусусиятларини тулиқ ўрганиб тавсия қилиш лозим, чунки уларнинг махаллий, компресс холатлари аллергияни кучайишига олиб келиши мумкин\n- шуни эсда тутиш керакки, хона ўсимликларидан (герань, примула) боғларда, далада ўсадиган гуллар ( сирень, жасмин, атиргул, марваридгул, бинафша ва б.лар) касалликни зўрайтириши мумкин.\n- ёш болаларда тери ва шиллиқ қаватларнинг ўтказувчанлиги юқори бўлганлиги сабабли айниқса улар юқори таъсирли аллергенлардан узоқ тутилиши шарт. Катталарга қараганда болаларда турли хил экзоген аллергенларга сенсибилизацияни ривожланиши осонроқ кечади.\n- табиий озиқлантириш гўдакларда аллергия холатларининг камайишига олиб келади ( Она рационида аллергенлар мавжуд бўлмаган холатларда). Пар ёстиқларни поролон ёстиқларга алмаштириш, бола ёнида уй хайвонларини қолдирмаслик\n- ота-оналари аллергик реакцияларига таъсирчан бўлган болаларга аллергия холатларини олдини олиш чораларини куриш мухимдир.\nАллергияга қарши бериладиган препаратлар 2 гуруҳга бўлинади:\nТез юзага чиқадиган аллергик реакцияларни даволовчи препаратлар\nСекин-аста юзага чиқадиган аллергик реакцияларда бериладиган дорилар\nБиринчи гуруҳ препаратларини антигистамин препаратлар – Эрлих хужайраларидан ажралиб чиқаётган гистаминни камайтирувчи препаратлар ташкил этади. Антигистамин препаратларини 3 авлоди мавжуд:\nI авлод антигистамин препаратлари, анитген-антитело комплекси таъсирида ажралиб чиқувчи гистаминни қонга ўтишини камайтиради.Уларга димедрол, пипольфен, супрастин, тавегил ва бошқалар киради.\nII авлод антигистамин препаратларига астемизол, акривастин, терфенадин, лоратадин препаратлари киради. Бу препаратлар Н1-гистамин рецепторлари билан боғланишдан ташқари, бронхларни камайтириш хусусиятига ҳам эгадир.\nIII авлод антигистамин препаратлар гуруҳига фенирамин ва хлорфениламин унумларини киритиш мумкин. Масалан: фексофенадин, акривастатин ва бошқалар киради. Шунингдек бу гуруҳга телфаст, интал, кетотифен, тайлед препаратларини ҳам мисол қилиш мумкин. Улар сезонли ринит ва аллергик коньюктивитда, бронхиал астмани олдини олишда, овқатларга боғлиқ аллергияларда аллергодермотозларда кенг қўлланилади.\nОғир ўтувчи аллергик реакцияларни даволашда (анафилактик шок, бронхиал астма) нафас олиш йўлларини кенгайтирувчи, қон босимини кўтарувчи адреномиметиклар, бронхомиметиклар ва глюкокортикоид препаратлар ишлатилади. Масалан: изадрин, эфедрин, алупент, эуфиллин ва теофиллин.\nII гуруҳга кирувчи секин-аста юзага чиқадиган аллергик реакцияларни даволашда асосан антитело ҳосил бўлишини, ҳужайра иммунитетини содир бўлишини камайтирувчи препаратлар қўлланилади\nАллергия симптомларини даволашда қўлланиладиган препаратлар буйича фармацевтик ёрдам:\n- аллергик реакция биринчи пайдо бўлишиданоқ врачга мурожат қилиш ва аллергиянинг сабабини аниқлаш лозим\n- аллергик реакцияни чақирадиган аллерген аниқланганидан сўнг шу аллерген билан контактни йўқотиш чораларини кўриш лозим\n- дори моддаси билан даволанаётганда унинг таъсир қилмаётганлиги аниқланса даволашни тўғри танлаш учун врачга қайта мурожат қилиш лозим\n- биринчи авлод антигистамин компонентлари уйкуни, чарчоқни чақириш хусусиятига эга, шунинг учун уларни кечки пайт ичиш авзалроқ.\n- антигистамин таъсирли препаратларни транспорт хайдашда қабул қилиб бўлмайди, чунки бу препаратлар диққатни ва харакат координациясини бузади.\n- биринчи ва иккинчи авлод антигистамин таъсирли препаратларни алкоголь билан, седатив, уйку чақирувчи, транквилизаторлар, нейролептиклар, наркотик анальгетиклар билан қабул қилиш тавсия этилмайди\n- биринчи авлод антигистаминлари седатив таъсири енгил уйқу чақиришдан чуқур уйқугача бўлиши мумкин. Кўпинча оддий терапевтик дозаларда хам юзага чиқиши мумкин.\n- Дипразин препарати ( пипольфен) артериал босимнинг тебранишини ( дистония) юзага келтириши мумкин.\n- биринчи авлод антигистамин препаратлари, айниқса ципрогептадил (перитол) иштахани очади\n- биринчи авлод препаратлари узоқ муддат қабул қилинаётган холатларда уларнинг терапевтик эффектининг камайиши (тахифилаксия) кузатилиши мумкин,\n- Аллергик ринит (мавсумий ва йиллик) поллинозларда биринчи авлод антигистаминларини бериш тавсия этилмайди, чунки улар М-холинолитик таъсирга эга бўлиб, шиллиқ қаватларнинг уриши, секретнинг ёпишқоқлигини ортиради ва синусоитларда гайморитни ривожлантиради, бронхиал астмада- бронхоспазмни чақиради ва кучайтиради.\nЮрак ишемик касаллигининг асосий симптом ва синдромлари, уларнинг келиб чикиши, ривожланиши ва уларга фармацевтик ёрдам курсатишда ишлатиладиган дориларни танлашда қўл келадиган клиник-фармакокинетик талаблар.\nЮҚТ касалликлари энг кўп тарқалган бўлиб, у ёш ошиб борган сари янада кўпроқ қайд этилади. ЮҚТ касаллигига қарши курашиш иқтисодий томондан ривожланган давлатларда умумдавлат аҳамиятига эга муаммога айланмоқда.\nИнсонларни ўлимида ва ногиронликка чиқишида ЮҚТ касалликлари биринчи ўринни эгаллайди. ЮҚТ касалликларидан нобуд бўлаётган инсонлар хавфли шишлар, инфекцион касалликлар ва транспорт халокатидан нобуд бўлаётганларга қараганда кўпроқни ташкил этади.\nЮҚТ касалликларига юрак етишмовчилиги, аритмиялар, миокард инфаркти, стенокардия, атеросклероз, гипертония, ревматизм, миокардит, миокардиодистрофия, ЮҚТ неврози ва б. киради. Бу касалликларнинг ҳар бирининг ўзига хос симптом ва синдромлари бор. Бу симптом ва синдромлар мажмуаси сифатида юрак-қон томир етишмовчилиги устида тухталиб ўтамиз. Юрак етишмовчилиги аста-секин ривожланувчи сурункали ва ўткир холатда бўлиши мумкин.\nСурункали юрак етишмовчилиги турли формада бўлиши мумкин. М-н, ча қоринча етишмовчилигида:\n- ўпка венасида қонни димланиши юзага чиқади, натижада арзимаган жисмоний ҳаракатда хансираш, бўғилиш хуружи айниқса кечалари қайд этилади. Юрак астмасига ўхшаш хуружлар, функционал эмфизема қайд этилади. Сўнгра йўтал қўшилади, қон аралаш балғам қайд этилади, шунга боғлиқ ортопноэ-нафас олишни енгиллатиш мақсадида мажбуран ўтириб олиш, гидроторакс-яллиғланишсиз плевра бўшлиғида суюқликни йиғилиши дан иборат белгилар юзага чиқади,\n- юқорида кўрсатиб ўтилган симптом ва синдромларга, хусусан юракни ўзида қайд этиладиган белгилар ҳам қўшилади. Булар чап қоринча ва бўлмача бўшлиғининг кенгайиши ва митрал клапанни етишмовчилиги билан боғлиқ белгилар (эшитганда II тонни акценти ошади ва шовқин пайдо бўлиши, юрак қисқаришлари сонининг ошиши, баъзан тахиаритмиялар, қон босими тушиши ва б. ) юзага чиқади.\nУпка эмфиземаси, пнемосклероз, облитерцияловчи эндоартрит каби касалликларда юракнинг ўнг қоринча етишмовчилиги юзага чиқади. Бунда:\n- катта қон айланиш тизимининг веналарида қонни димланиши, юракнинг ўнг қисмини кенгайиши, ўпка артерияларида қон айланишини камайиши, бўйин ва қўл веналарида вена қонини димланиши, вена қон босимининг ошиши (150/250 мм с.у) кузатилади,\n- жигарда қон айланиши бузилади, жигарда қон димланади. Шунга яраша жигарнинг чегараси катталашади, қорин бўшлиғида асцит пайдо бўлади,\n- буйракнинг қон билан таъминланиши бузилади ва у билан боғлиқ патологик симптомлар (пешоб тутилиши, концентрацияси юқори пешобни чиқиши, NaCl ни ушланиб қолиши) қайд этилади,\n- оёқларни қон билан таъминланиши ҳам бузилади, анасарка юзага чиқади,\n- цианоз, тери остидаги вена томирларини кенгайиши ҳисобига,\n- мия вена томирларидаги димланишлар ва улар билан боғлиқ симптомлар, қон босими кўтарилиши, юрак уришининг тезлашиши ва б.\nУткир юрак етишмовчилигида эса шок, коллапс, хушдан кетиш ва б. кузатилади.\nШок-нихоятда кучли ғайритабий таасуротлар натижасида МНСда қон айланиши, нафас олиш ва модда алмашинуви кескин бузилиши билан кечувчи ҳаёт учун хавфли оғир патологик жарохатдир. Шок келиб чиқиши бўйича ҳар хил (кардиоген, травматик, анафилактик, эмоционал ва б.) бўлиши мумкин.\nКоллапс-тўсатдан руй берадиган қон томирлар етишмовчилигидир, бунда қон томир тонуси сусаяди, қон миқдори камаяди, А/Б пасаяди, мияда гипоксия юзага чиқади ва ҳаётий марказлар издан чиқади.\nХушдан кетиш-қисқа муддатли енгил кечувчи ўткир нейрорефлектор қон томирлар етишмовчилиги бўлиб, рухий бўшашганда, қонни курганда, баъзан хавоси бузилган хоналарга кирганда юзага чиқади. Бемор онгини, эс-хушини йўқотади, кўз олди қоронғулашади ва йиқилади. Шуларни ичида энг кўп тарқалган ва ЮИК ни бир куриниши бўлган стенокардияни олиб кўрайлик.\nСизларга маълумки, стенокардиянинг келиб чиқишида 3 та омил катта аҳамиятга эга. Булар:\nюрак тож томирлари спазми, яллиғланишлар.\nШу билан бирга стенокардиянинг юзага чиқиши хавфини оширувчи қўшимча омиллар ҳам бор. Булар:\n- чекиш, ичкиликка ружу қўйиш,\n- семириш, қандли диабет,\n- психоэмоционал жиззакилик ва б.\nЮқоридагилардан келиб чиққан ҳолда стенокардиянинг ривожланишини асосий сабабчиси: миокардга О2 ни нормал миқдорда етиб келмаслиги бўлиб қолади.\nХуш бунда қандай клиник белгилар юзага чиқади:\n- чап қўл, бўйин ва тишга берилувчи кўкрак остидаги оғриқ,\n- нафас олишни оғирлашгани, ҳаво етишмаслиги,\n-ЭКГда ўзгаришлар ST ни пасайиши ва «коронар» Т тишини пайдо бўлиши.\nЮқорида санаб ўтилган клиник белгиларни йўқотишнинг 2 та йўналиши мавжуд:\n- стенокардия хуружини даволаш,\n- стенокардия хуружининг олдини олиш.\nБуни фармацевтик ёрдам йўналиши бўйича қандай амалга оширилади.\nСтенокардия хуружини олиб ташлаш учун рецептсиз бериладиган антиангинал препаратлардан фойдаланилади. Уларга нитратлар (нитроглицерин ва унумлари), -адреноблокаторлар (кардиоселектив препаратлар, Са антогонистлари ва К+ канали активаторларини киритиш мумкин.\nСтенокардия хуружининг олдини олиш учун рецептсиз бериладиган антиагрегентлар, миокардда метаболизмни кучайтирувчи препаратлар ва гиполипидемик таъсирга эга препаратлардан фойдаланилади. Дорисиз йўллардан ҳам фойдаланиш мумкин (аортакоронар шунтировка, ангиопластика ва б).\nХалқ табобатида саримсоқпиёз, дулана, ёнғоқ барги тиндирмаси, қирқбўғим дамламаси, арслонқуйруқ наъматак, олма, ўрик қоқиларидан фойдаланадилар.\nТЕМИР ТАНКИСЛИК КАМКОНЛИГИ ВА УЛАРНИ ДАВОЛАШДА ЎЗ-ЎЗИГА ЁРДАМ БЕРИШ ТАМОЙИЛЛАРИ\nҚондаги эритроцитлар микдорининг камайишига ёки эритроцитлардаги гемоглобин микдорининг камайишига камқонлик─анемия дейилади. Анемиянинг 2 хили бор:\n1. гипохром анемия\n2. гиперхром анемия\nГипохромли анемияда. эритроцитлардаги гемоглобин микдори камайиб кетади, чунки маълум сабаблар натижасида гемоглобинни нормал синтези учун темир моддаси етишмай колади. Шунинг учун хам бу анемияни темир етишмовчилигидан келиб чиккан анемия деб хам юритилади. Бунда организмда кислород етишмовчилиги (гипоксия) билан боғлиқ турли хил хасталиклар (кўкрак сикиш касаллиги ─ стенокардия, юрак ишемик касаллиги, холсизланиш, тез чарчаб колиш, бош айланиши ва оКриши, нафас сикиши ва бошкалар) юзага чикади.\nГиперхромли анемияда эритроцитлардаги гемоглобин микдори нормага нисбатан ошиб кетади, аммо лекин эритроцитларнинг микдори жуда камайиб кетган бўлади ёки етилмаган холда бўлади. Гиперхромли анемияни захарли камқонлик деб хам юритилади. Бу анемия Аддисон ─ Биримера, спру, ичакдаги инвазия ─ глистларнинг токсик ─ захарли формаси каби касалликларда юзага чикади.\nИкки оғиз бу анемияларни келиб чикиш механизми хакида: Умуман анемия жуда кенг таркалган касалик. ВОЗ ─ Умумжахон соғликни саклаш ташкилотининг берган маълумотига караганда Жахон бўйича анемия билан оКриган беморлар сони 35 млн.дан ошиб кетади.\nАнемия касали Ўзбекистон Республикасида хам жуда кенг таркалган. Кўзга кўринган олимлар (У.А.Аскаров, С.М.Бахромов, Э.К.қосимов, Ф.Файнштейн, Ю.К.Джабборова, Д.Н.Абдуллаев)нинг берган маълумотига караганда хар 4та одамнинг 2тасида анемиянинг у ёки бу тури турли формаларда учрайди. Анемия айникса ёш болаларда, аёлларда (айникса хомиладор ва кўп болали аёлларда) жуда кенг таркалган. Айрим район ва туманларда ахолининг 65-9%-ида анемия қайд этилади.\nБутун анемия касаллигини 75-8%-ини гипохром ─ темир етишмовчилигидан келиб чиккан анемия ташкил этади.\nХўш, бу касаллик кандай юзага чикади? Нормал холдаги организм 2,5-5, г.темир саклайди. Бунинг 6%-и гемоглобин таркибида, колганлари эса турли орган ва тўкималардан иборат (кўмик, жигар, кора талок ва лимфа тугунлари) деполарда мушак оксиллари ─ миоглобулинларда бўлади. Маълум бир кисми эса миоглобин ва ферментлар таркибида бўлади. Гемоглобин 2 кисмдан иборат: оксилли ─ глобинли ва темир сакловчи-гемли кисмлар. Турли организмларда глобинлар турлича бўлиши мумкин, лекин гемлар доим бир хил бўлиб, темирни порфин билан бириккан комплексидан иборат. Ҳар бир гемоглобин 1 молекула глобин ва 4 та гемлардан ташкил топган. Нормал одам қонида хар куни 25 триллион эритроцитлар айланиб юради. Эритроцитлар 3-4 ой яшаб сўнгра парчаланадилар. Ҳар куни соғлом организмда 2 миллиард эритроцитлар етишиб чикади. 1-та эритроцитда 2 млн. гемоглобин молекуласи бор. Ҳар куни темир сакловчи хамма орган ва тўкималар ўртасида доимий алмашиниш, темир запасларини янгилаб туриши, хамда темирни организмдан бутунлай чикиб кетиши (қон кетиши, авитаминоз, радиация ва бошкалар) қайд этилади. Шунга караб хар куни организм ,5-1мг темир йўкотади. Организмни соғлом ушлаш учун хар куни шунча (,5-1мг) актив темир моддасини ўзлаштириб олиши керак. Агар шу процесс нормал холда олиб борилмаса турли формадаги анемиялар келиб чикади. ,5-1 мг актив темирни ўзлаштириб олиш учун бир кунда организмга 2-8 мг темир тушиши керак.\n"Ўзбекистон маданияти ва адабиёти" газетасида келтирилган маълумотда. К.Маркс Ф.Энгельсга ёзган хатида:"... агар маданият онгли равишда бошкарилмай, стихияли ривожланадиган бўлса... ўз ортида чўл колдиради..." деган экан. Хозирги кунда туз тўзонлари Тошкентгача етиб келди, хаттоки Памир ва Тянь-Шань тоғ ва музикларида хам бор. Ерга солинаётган химёвий дориларнинг 4% сув оркали ўсимликка ўтади. қолгани эса турли йўллар билан дарёларга ўтади. Бу сувларни эса биз истимол киламиз.\nЧимкентда хар 1 та бир ёшгача бўлган боладан 33-35 таси ўлаётир, баъзи ерларда эса уларнинг сони 47-5 тагача етмокда.\nАшхабад областида текширилган 368 та 14 ёшгача бўлган боладан 3 таси соғлом деб топилган, колганлари эса турли касалликларга чалинган болалардир. Қораколпоғистон АССРда аёлларнинг 9% анемия га учраган. Уларнинг болалари хам камқонликка учраган холда туғиладилар.\nОрганизмни темир моддасини ўзлаштириши истимол килинаётган овкатнинг характери, тури, вакти, микдори ва ошкозон силлик каватининг холатига боғлиқдир. Бундан ташкари темир ўзлаштирилишида фруктоза, Ас.кислотаси катта роль ўйнайди. Киши организми мева ─ сабзавотлардаги темир моддасини 2─8%- ини, гўшт, балик, жигар ва дуккакли (ловия, нўхат, мош ва бошкалар) моддалардагисини 15─2% ўзлаштириб олиши мумкин.\nОИС─сида 2 валентли ионлаштирилган темир моддаси (Fe 5++ ) яхши сўрилади. Турли хил овкатлар ва дорилар билан ошкозонга темир уч валентли (Fe 5+++ )холида тушади.\nHCL ва фруктоза таъсирида (пепсин, ферментлар) у Fe 5++ га ўтади. Ас. кислота Fe 5+++ ни Fe 5++ ўтишида мухим роль ўйнайди. Сўнгра Fe 5++ ошкозондан 12 бармок ичакка ўтади ва у ерда ичак силлик каватидаги апоферритин оксили билан бирлашиб сувда эрувчан комплекс ─ ферритин холига ўтади ва яна Fe 5+++ холатини кабул килади. Ичак деворларидан капеллярларга ўтишда Fe 5+++ ли яна Fe 5++ лига ўтиб қон зардобидаги трансферрин ( 7g ─ 7 глобулин) билан боғланади ва бутун оргаинзм бўйлаб айланиб юради. Бу ўзлаштирилган темирнинг бир кисми эритроцитларнинг етилишига, бир кисми деноларга ўтса, бир кисми организмдан чикиб кетади.\nМана шу нормал процесс бузилганда гипохром анемия юзага чикади. Баъзан организмда ─ плазмада Fe 5+++ ионларининг микдори ортиб кетади. Бу нарса гемолиз ва куйиш холатларида юзага чикади.\nБунда сувда эримайдиган Fe 5+++ ─ нинг комплекси гемосидерин микдори ошиб тўкима ва органларда йиКилиб колади. Бундай холатга ─ касалликларга гемосидероз дейилади. Шунинг учун хам препаратларни парантерал йўл билан олинганда қон анализини мунтазам ўтказиб туриш ва препаратларни факат кўрсатилган схема асосида ишлатиш керак!\nГиперхромли анемия асосан Витамин В 412 ни сўрилишини бузилишидан ёки бутунлай бўлмаслигидан юзага чикади. Бунда антианемик фактор Кестля катта рол ўйнайди. Бу факторда экзаген ва энтоген сабаблар бўлиб, экзагенли сабабда истеъмол килинаётган овкатларда Витамин В 412 ни нормал микдорда бўлмаслиги кирса, эндогенли сабабда овкатлар билан етарли даражада В 412 истеъмол килинадию, лекин у медада гастромукопротеинни йўклиги сабабли ўзлаштирила олмаслиги киради.\nКобальт препаратлари (коамид, Со─9, СоСl 42 ) кизил қон таначаларининг стимуляциясини оширади. Улар буйракдан эритропоэтинни ажралиб чикишини оширади. Бу эффект Со препаратини буйракда гипоксия чакириши хисобига бўлади. Темир препарати билан Со препарати бирга берилса темир препаратини гемоглобинга ўтиши анча тезлашади ва енгиллашади. Кобальт препаратлари айникса инфекция ва яллиғланиш билан юзага келган анемияларда яхши ёрдам беради.\nУларнинг таъсири буйрак етишмовчилиги касаллигида унча кўл келмайди.\nШундай килиб қон пайдо бўлишига таъсир этувчи дори воситалари 2 га бўлинади:\nI. Эритропоэзга таъсир этувчи дори воситалари:\nа) эритропоэзни стимулловчилар: темир ва темир унимлари, ферамид, маргимиш, жигар препаратлари, коамид, В 412 , фоль кислота ва бошкалар.\nИнъекция йўли билан темир сакловчи препаратлар:\nферумлек, ектофер ва фербитол ишлатилади (амп.─ 5мл.венага/в; 2мл.мушак орасига ва амп. ─ 2мл-дан). Узок таъсир этувчи темир препаратларига ферроградумент ва феоспан (Югаславия) киради ва гемофер, пролангация таъсирга эга полифер препаратлари киради.\nТемир препарати билан захарланганда десферал (,5 - 1г, мушак орасига) препаратидан фойдаланилади. 1 кисм десферал 8,5 кисм Fe 5+++ лини бирлаштириб олади ва чикиб кетади. Десферал хар 4-8 соатда юбориб турилади.\nб) эритропоэзни сусайтирувчилар. (Булар эритримия касаллигида) ишлатилади. P 532 Радиоактив фосфорни Na-ли тузи. Бу препаратлар 7b ва 7g - нур чикаради. Унинг яшаш даври 14,3 кун. (милли Кюри) ,5-2 mCдан 2-1 мл 1-2% глюкоза эритмасига кўшиб 6-8 кунда 1 марта венага юборилади.\nII. Лейкопоэзга таъсир этувчи дори воситалари:\nЛейкоцитлар кўмикда, лимфа тугунларида, кора талокда ишлаб чикилади. 1мл қонда 4-8 мингта бўлади. Яшаш даври 8 кун. Лейкоцитлар 2 группа бўлинади: гранулоцитларга 7% ва лимфацитларга (3%). Агарда 1 мл қонда лейкоцитлар сони 1 дан ошиб кетса лейкоцитоз дейилади.\nЛейкоз -ок қон касаллигида эса жуда кўпайиб кетади.\nа) Лейкопоэзни стимулловчилар: Na нуклеинат, метилурацил, пентоксил, лейкоген, фоль кислота.\nб) Лейкопоэзни сусайтирувчилар: Бунга ўсмаларга таъсир этувчи дорилар киради (Колхицин, Тиофосфамид, Миелосан, Допан, Циклофос фан ва бошкалар).\nЛейкопения-токсик-захарланиш, инфекция ва радиациядан юзага чикади.\nКамқонликда ишлатиладиган янги тайёр дори турлари:\n1. Эпрекс 7a - эритропоэтин.\n5. Биовитал ва фенотек.\n6. Сорбифер ─ Дурулес.\n7. Тардиферон, Фербитал, Феррокаль.\n8. Феррин, Пирофер, Когистин, Феррамид унумлари.\nУшбу дориларни ишлатишда куйидаги факторларга алохида ахамият бериш керак. Актив темир (Fe 5++ )абсорбцияси берилаётган темир дозасининг ошиши билан камайиб боради. Масалан: 4-1 мг/суткада қолса актив темир абсорбцияси 3-35% атрофида, агар темир дозаси 3-4 мг/сутки бўлса-5-7% атрофида бўлади. Шунинг учун хам бир мартабоа ичиладиган темир препаратни дозаси 13-15 мг.дан ошмаслиги керак. Суткадаги дозаси эса-4-45 мг ошмаслиги керак. Шунингдек темирни сўрилиши организмни темирга нисбатан дефицит холатига хам боғлиқ. Агарда темир запаси нормага якин бўлса кабул килинган темирни 5-7% абсорбцияланади. Темир етишмовчилиги қайд этилса-15-17%-зи, анемия касаллиги бўлса -25-3% абсорбцияланиши мумкин. Темир препаратларни эрта билан оч коринда яхши сўрилади.\nОдамни массаси, жинси, тузилиш қонституциясига караб бир кунда 2-3 мг Fe 5++ ни организм талаб килади. Бунинг учун эса оғиз оркали 1 мг-га якин Fe 5++ организмга тушиши керак. Ана шу 2-3 мг Fe 5++ дан ,5-1 мг актив Hb билан бирлашадиган Fe 5++ қонга ўтади. Баъзан организм бир кунда 75-1 мг Fe 5++ талаб килади. Бунинг учун эса 3-4 мг Fe 5++ кабул килиш керак бўлади. Бундан ортик темир препаратини кабул килиш мантикга лоик эмас. Оғиз оркали даволаш ўрта хисобда 2-3 ой давом этади, баъзан эса 4-6 ой.\nБу вакт ичида Hb микдорини 12г% етказиш мумкин. Шундан сўнг хам темир препаратини кабул килишни яна 1,5-2 ой давом эттириш керак бўлади. Кейинчалик баъзи бир беморларда профилактика максадида темир препаратини бир кунда 3-6 мг дан бериб бориш хам мумкин бўлади. Темир препаратларини ўзига хос нокулайликлари бор:\nТемир глецерофосфат ва каферид . Темирни 3 валентлигини саклайди ва ОИС деярлик сўрилмайди. Фитин, ўзида фитоферроктал саклаши хисобига Fe 5++ ни сўрилишини бузади.\nТемир хлорид, .алоэ+темир сиропи бор-йўКи ўзида 2,5 мг Fe 5++ саклайди ва диспепсия чакиради.\nФеррамид эса темирни ўзида жуда кам саклайди. 1 кунда 1-12 та таблетка ичишга тўғри келади. Гемостимулан . эса катта табл. нохуш хидга эса, беморлар яхши ичаолмайди.\nФерроцирон .-дизурия чакиради. Ферроплекс . -кичик дозада бўлиб 8-1 та табл. кабул килиш керак бўлади.\nТардиферон- табл. 8 мг . Fe 5++ саклайди ва 8 мг мукопротеазадан иборат бўлиб, яхши таъсир этади. Мукопротеаза Fe 5++ овкатлар билан аралашиб кетишидан ва Fe 5+++ ўтиб кетишидан саклайди.\nФерро-градумент .-табл 5. 15 мг актив Fe 5++ ни саклайди. Бу темир губкасимон пластик субстанцияда бўлиб, улар кўп бурилишлардан иборат. Бу системадан Fe 5++ факат ОИС даги суюклик мухитидагина ажралиб чикаолади. Препаратдан Fe 5++ ажралиб чиккач пластик матрикс нажас билан чикиб кетади.\nПарентериал юбориладиган темир препаратлари:\n1. Темир декстрани . -3 валентли гидроксил темирни стабил комплекси. венага ёки мушаклар орасига юборилади. Кучли комплекс бўлгани учун қон плазмасига ионизирланган темир тушмайди ва трансферрин темирга туйинмайди. Мушаклар орасига юборилганда препарат секинлик билан абсорбцияланади асосан лимфа йўллар оркали 3 кун ичида препарат 5% қонга ўтади. Уни 25% эса 3 хафта ичида инъекция килинган жойда колади, 5-1% эса яна 4-5 хафта колиши мумкин.\n2. Эктофер .-темир -сорбит комплексидан иборат. Уни ММ= 3-5 минг. Бу препарат мушаклар орасига юборилгач жуда тез адсорбцияшади ва 12 соат ичида уни 85% сўрилади. Препаратни биринчи порцияси эритроцитларда 12-24 соатдан сўнг кўрилади. 24 соат ичида препаратни 3-4% пешоб билан ўзгармасдан чикиб кетади.\n3. Фербитал .-темир -сорбит комплекси худди эктофер каби таъсир этади. Организмдан бутунлай 2 кун ичида чикиб кетади.\n4. Феррум-лек .-венага юбориш учун темир-сахарат формаси ишлатилади. Мушаклар орасига кичик молекулали темир-декстран формаси ишлатилади. Бу препарат юборилган еридан лимфа системаси оркали абсорбцияланади.\n5.Ферковен-в енага темир-сахарат холида ишлатилади ва организмга 9% ўтади. Препаратни 1% пешоб билан чикиб кетади. Бу препаратларни маълум кисми организм талабига мувофик Нв га ферртин комплекси оркали ўтади ва шу комплекс холида жигарни РЭС-да, кора талокда, суяк илигида бўлади.\n6. Пирофер = . Fe 5++ + Вит.В 46 дан иборат кардинацион бирикма. ТашФармида Ш.Шакирова томонидан тўла қонли ўрганиб чикилган ва ЎзР Фқ-таси томонидан клиник синовдан ўтказишга рухсат этилган. Бу препарат ампула ва таблетка формада чикарилади.\n7.Когистин= .Cо 5++ + гистидиндан иборат координацион бирикма.1%-1 мл амп.м/о. юборилади. Fe препаратини параентерал беришдан 2-3 кун авввл албатта оғиз оркали берилаётган темир препаратини беришни тўхтатиш керак. Темир препаратини 1 кунда вена оркали 1 мг.дан ортик бериб бўлмайди, чунки 1 мг Fe 5++ трансферрини тўла тўйинтириши мумкин, колган темир микдори эса токсик таъсирларини юзага чикаради. Шу дозани хам хафтада 3 марта берилган маккул. Вена оркали мушаклар орасига юбориладиган препаратларни мутлако бериб бўлмайди. Венага юборадиган препаратларни секинлик билан 2-5 мг/мин микдорда 5-1 мин ичида юборилади. Умуман параентерал юбориладиган темир препаратлари махсус номограмма ва формулага биноан юборилади.\nТемир препарат билан оғиз оркали даволаш 3-6 ой давом этади.\nДаволашни бирламчи даволаш эффекти 4-7 кунларда қайд этилади. Бунда қонда ретикулоцитоз бўлиб, ёш етилаётган, гемоглобин билан тўинган кизил қон таначаларининг микдори ошиб кетади. Нв-ни микдори ишонарли даражада ошиши даволашни 2-4 хафталарида қайд этилади. Нормал холатга эса давонинг 1-3 ойларида келади. Агарда гипохром анемиянинг ЖДА диагнози тўКри кўйилган бўлса, албатта темир препаратлари ижобий таъсир этади.\nТемир препаратларидан декстран+ темир препарати параентерал юборилади. Декстран темир препаратининг 1 мл-да 5 мг Fe 5++ бор. Бу препаратни мушаклар орасига чукур юборилади, акс холда инъекция ўрнида сарКиш доғлар пайдо бўлади. Шунинг учун бу препаратни баъзан венага хам юборилади. Эритропоэтин суяк илигидаги эритроцитларга моил специфик эритропоэтин рецепторларини китиклаб эритроид усимталарида пролиферация процессини кучайтиради. Эндоген эритропоэтинлар буйрак хужайраларидан буйрак гипоксияси юзага келганда ажралади. Анемия холатларида экзоген эритропоэтинлар кўплаб ажаралиб чикади ва суяк илигида нормал эритроцитларни етилишига туртки бўлади.\nНормада қонда эритропоэтин микдори 2 МЕ/л га тенг бўлиб, анемик холатларда 1-5 МЕ/л гача кўпаяди. Аммо анемия буйрак етишмовчилигидан келиб чиккан бўлса эритропоэтин ўз ижобий таъсирини кўрсата олмайди. Препаратни 5-15 МЕ/л хисобида хафтада 3 махал вена оркали юборилади. Препаратни бошка препаратлар билан бирга кўшиб бериб бўлмайди.\nЙОД ТАНҚИСЛИК ХОЛАТИ, УНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ ВА ДАВОЛАШ АСОСЛАРИ\nЙод танқислиги ҳолати (ЙТХ) ер юзидаги ахолилар ўртасида кенг тарқалган. ВОЗни берган маълумотига қараганда дунё ахолисининг 200млн-да «эндемик бўқоқ» касаллиги холатида, 3млн-га якинида «кретинизм» холатида қайд этилади. Болалар ўртасида 15%га яқинида ақлий қолоқлик, етишмовчилик каби холатлар мавжуд…!\nЙТХ-ти 1983 йилдан бошлаб «эндемик бўқоқ» деб келинмоқда. Бу холат бизнинг республикамизда хам жуда кенг тарқалган. Масалан: ССВ қошидаги эндокринология ИТИ-тини берган маълумотига қараганда ЙТХ-Тошкентда 50%-га яқин, Термизда-82%, Самарқандда-60%, Андижонда-60%-дан ортиқ холатларда қайд этилади. Буларнинг хаммаси эндемияни оғир даражасидан хабар бермоқда…!\nЖахон бўйича хозирги кунда 43млн одам ақлан ва жисмонан заифлик ва 11млн. одам кретинизмдан зарар кўрмоқда, 760 млн одамда эса бўқоқ бор…!\nСизларга маълумки, ЙТК инсоннинг ўсиши ва ривожланишига салбий таъсир этади, ва барча ёшдаги одамларда бўқоқни вужудга келтиради.\nЭндемик кретинизм кўпинча ақлий қолоқлик, кар-соқовлик, спастик дисплегия (харакатни бузилиши) билан характерланади. ЙТК-аёлларда кўпинча бола ташлашлар сонини орттиради, ўлик туғилишлар, перинатал ўлим холати ва янги чақалоқларнинг ўлими сонини кўпайтиради.\nЙТК-болалар ва ўсмирларда жисмоний, ақлий ва жинсий ривожланишини сусайтиради. Бу касалликда қалқонсимон без гормонларининг даражаси камаяди, чунки тиреоид гормонларининг таркибига йод атомлари киради…!\nКатталарда микседема кучаяди, юқорида санаб ўтилган симптомлардан ташқари хом семизлик, ишга лаёқатлик хисини сусайиши, жисмоний мехнат даражасини камайиб кетиши юзага чиқади…! Чунки ЙТК-да организмда алмашиниб бўлмайдиган, ўрнини босаолмайдиган тиреоид гормонини камайиши ёш болаларда ва катталарда миянинг ривожланишини сусайтиради. Йод МНС-сининг барча этапларида уни нормал формага тушишида ва нормал функциясини юзага чиқишида қатнашади.\nЙТХ-ти қайд этилган зоналардаги болаларнинг 2/3 қисмида у ёки бу даражадаги етишмовчиликлар, айниқса ақлий ва интеллектуал қолоқликлар қайд этилади. Бунга шу регионда қайд этиладиган қуйидаги ҳолатлар сабаб бўлиши мумкин:\nтравма билан туғилиши;\nНейронларга боғлиқ инфекциялар;\nЕтарли даражада овқатланмаслик;\nГўдакларда қайд этиладиган гипербилирубинемия;\nЙод, цинк ва темир етишмовчилиги;\nСоциал диправация ҳолати…!\nЙОДНИ НОРМАДА ОРГАНИЗМГА ТУШМАСЛИГИ\nНисбий гипотироксинемия ривожланади\nЕтарли даражада етилмаган мияни юзага келиши\nНерв хужайраларининг нормал етилиши ва миграцияси бузилади\n¡сиш факторини ва нервни нормал синтези бузилади.\nНерв толаларини миелинизацияси бузилади.\nСиноптогенез ўсимталарининг бузилади\nНейропептид ва нейромедиаторлар бузилади\nМиянинг юқори даражадаги рухий жараёни бузилади,\nДезонтогенез юзага чиқади.\nНима қилмоқ керак? Буларни олдини олиш ва уларни даволашни оптимал вариантларидан фойдаланиш керак бўлади…!\n7 сентябр 2006 йилда Уз. Республикаси Олий мажлисини Қонунчилик палатасини навбатдаги мажлиси бўлиб ўтди. Бунда «Йод етишмовчилиги касалликларининг олдини олиш тўгрисида»ги қонун лойихаси мухокама қилинди ва депутатлар қонун лойихасини асосий қоидаларини маъқуллаб, уни биринчи ўқишдаёқ қабул қилдилар (Ҳалқ сўзи, 8.09.06 й №177 (4076)\nШу қонун ва УзР Вазирлар махкамасининг 2005 йил 26.09. даги «¡збекистонда 2005 2009 йилларда ЙТХ ва ЙТК-ни олдини олиш ва уларни камайтириш бўйича Давлат дастури» асосида ЙТХ ва ЙТК-ни олдини олиш ва даволаш режалари ишлаб чиқилди ва улар турмушга тадбиқ этилмоқда. Бу борадаги энг самарали ва арзон усул бу тузни йодлаштириш дедик. Чунки ахолимиз хар куни 10-15гр йодланган ош тузини истеъмол қилади.\nДемак, бу йўл билан хар куни, бир миқдорда, доимий равишда бутун ахоли ичида оддий ва енгил усул билан ЙТХ-ни олдини олиш тадбирларини кам харакат ва харажатсиз ўтказилади.\nАммо бизда туз заҳираларидан ахоли йодланмаган ош тузини ўз кучи ва ишбилармонлар ёрдамида индувидуал холатда оладилар ва тарқатадилар (машиналарда…). Бу тузларни сифати талаб даражасида эмас.\nИшбилармонлар йодлаштиришда полиэтилен қопчаларида «йодланган ош тузи» ёзилган махсулот деб сотсаларда, унда нормал йод миқдори йўқ…!\nТузни йодлаштиришда ЖССТ тавсияси мавжуд. Аммо бизда:\nТуздаги йодни йўқолиши ишлаб чиқарилган еридан то истеъмолчига етиб боргунча 20%-ни ташкил этади.\n20%-и овқат тайёрланаётганда йўқолади.\nНормада 20-40мг/т ёки 34-66мг/т калий йодид концентрацияси зарур бўлади. Пешоб билан ажралиши эса 100-150мкг/л.ни ташкил этади.\n¡ртоқлар! Бўқоқ касаллиги тарқалиши жуда юқори. Масалан, бу касалликга тарқалиши кейинги 10 йилда 36%га кўпайди. Умуман бу холат 30%га ошса «оғир холат» дейлади. Масалан: 30 йилларда яъни қатағон йилларида шундай «оғир холат» қайд этилган. Хусусан, ¡збекистонда йод етишмовчилиги 10 йил олдин 20%-ни ташкил қилган бўлса, хозирда 60%-га кўпайган.\nБўқоқга чалиниш Республикамиз пойтахтида 52%-га кўтарилган. Болалар ўртасида бу хасталик 60%дан кўпроқни ташкил этади. Бу эса 2 баробар «оғир холат» демакдир.\nЙод етишмовчилигини асоратлари:\nасаб тизимини бузилиши;\nрепрдуктив фаолиятни бузилиши;\nЖинсий мойилнинг сусайиши;\nЧақалоқни чала ва ўлик туғилиши;\nМушак, юрак, буйрак, жигар ва миянинг емирилиши.\nШунингдек кейинги 10-12 йилда (40-50 йиллар) ахолини ўртача ёши 5-6 ёшга камайди.\nСабаблар: экологик мухитни ёмонлашиши;\nаҳолини тиббий саводсизлиги;\nозиқ-овқатларда йод танқислиги ва б.\nТекширишлар хозир ¡збекистонда «оғир йод етишмовчилиги» мавжудлигини кўрсатди (50-60%).\nЮқоридагиларни инобатга олиб 2000 йилда БМТ «Болалар жамғармаси» томонидан Республикага 5та ош тузини йодлаш қурилмаси, 15 тонна калий йодати ва 5та ош тузида ва пешобда йод миқдорини аниқловчи лабораториялар келтирилди.\nКузатувлар ахолини фақат 17%-гина йодланган ош тузини истеъмол қилишини кўрсатди.\nВазифалар: 1) водопровод, қудуқ сувлари, минерал суларни, нон, сут ва сут махсулотларини, ёғ ва ёғ махсулотларини, ош тузини йодлаш лозим.\nЙод ушловчи таблеткалар, сақичлар, чойларни ишлаб чиқариш лозим.\nБир кунда соғлом одам 150мкг миқдордаги йодни истеъмол қилиши керак.\nЙод танқислигига қарши қандай чоралар кўрилиши керак:\nМамлакатда йод танқислиги муаммосини тан олиш, Вазирлик ва ташкилотларни ушбу муаммо ечимига жалб этиш;\nЙод танқислиги муаммосини хал этишга қаратилган қонун қабул қилиш;\nОш тузига қўшиладиган йоднинг тури, сифати ва миқдорини назорат этиш;\nТанани йод билан таъминловчи бошқа муқобил усулларини (сув, сут, ун, чой, минерал сувлар ва б.к) қўллаш;\nЙодлашда жавобгарлик ва хисоботни назорат остига олиш;\nСеминар, кенгаш ва б.қ орқали ахолини йод танқислиги муаммоси билан таништириш ва огохлантириш керак;\nУшбу ишга халқаро ташкилотларни жалб этиш;\nЙод танқислиги муаммосини хал этишда жамоатчилик назоратини ўрнатиш зарур бўлади.\nЩитовид-қалқонсимон безининг гиперфункциясида йод препаратлари ва дийодтирозин хамда шу без функциясини бузувчи ва сусайтирувчи препаратлар ишлатилади:\nМетилурацил-0,25 табл. антиструмин (калий йодит)-0,005 табл\nМерказолил – 0,005 табл. радиоактив йод (131I ва 132I)\nПерхлорат калий 0,25 табл\nҳамда йод препаратлари («MERK» фирмаси):\nЙОДИД-100 (йодид калий),\nЙОДИД-200 (йодид калий),\nЙОДТИРОКС (левотироксин+йодид калий)\nА.Т.-10 (дигидротахистерол) қўлланилади\nЭндокрин безининг патологияси билан фаннинг эндокринология бўлими шуғулланади.\nБиз сизга эндокрин касалликларини баъзи бирлари устида қисқача маълумотлар бердик холос. Инсонларнинг йодга бўлган кундалик эхтиёжи:\nЭмизикли ёш болалар учун- 50 мкг.\nКичик ёшдаги …………… - 90 мкг\nМактаб ёшидаги………… - 100-120 мкг\nУсмирлар ……. ………- 150 мкг\nкекса ва катта …………- 180 мкг\nХомиладор ва эмизикли аёллар…- 200 мкг\nШу билан бирга «Иммуноламин»ва «Йодомарин» дармон-дорилар бор.\nДаво сифатида хозирги кунда жуда кўп йодли препаратлар мавжуд:\nЙодомарин, Йодбаланс, антиструмин, L-тироксин, эутирокс, йодтирокс ва бошқалар, Ламинария кукуни. «Смайл» ичимлигини 1л.100мкг йод бор.\nкартошка, қулупнай, яшил болғор қалампири, помидорлар, қизил ловия, қатиқ ёки сузма зардоби, саримсоқ пиёз, исмалоқ, эчки сути, балиқлар йодга бой махсулот хисобланади.\n2001 йил 6-12 июнда Парламентимизни ахолини ижтимоий мухофаза қилиш ва бандлик қўмитасида «Йод танқислиги муаммолари мавзусида»конференция бўлиб ўтди. Шу қўмита раиси М.Сафоева йод танқислиги борасида Республикада ахвол қониқарли эмаслигини таъкидлади. Чунки кейинги 10 йил ичида бўқоқ касаллиги Республикада 16%дан 36%гача кўтарилди. Тошкентда бўқоқ касаллиги 52%га етди.\nЙТХ-ни олдини олиш учун Республикамизда етиштирилган мева, сабзавот ва гўшт махсулотларида аниқланган йод миқдори:\n100г. махсулотдаги йод миқдори (мкг)\n100 мкг йод тутган махсулот миқдори (гр)\n1998 йилдаги УП-207 сонли Президент фармони (Узбекистонда Соғлиқни Сақлаш тизимини ислоҳ қилиш Давлат дастури тўғрисида») асосида 2002 йилни 1 апрелда Республикамизда Саломатлик маркази асосида Саломатлик институти, вилоятларда эса Саломатлик марказларини филиаллари ташкил қилинди!\nИММУН ТИЗИМ РАСАЛЛИКЛАРИДА ФАРМ ЁРДАМ.\nАдабиётлардан маълумки МНС-организм олдига асосан 2 та масалани кўяди:\n1. Умумий масала.\n2. Шахсий (харбир орган учун) масала.\nУмумий масала организмдаги гомеостазни-доимий турғунлик, мутадиллигини саклаб туришдан иборат бўлади. Организмни ички мухитидаги доимий турғунлик унга ташкаридан тушадиган бегона моддалар таъсирида ўзгариши мумкин. Бу моддаларга: вируслар, микроблар, химик моддалар, радиоактив моддалар, дорилар ва б.к. киради.\nБу моддаларни организмга киритилмаслиги учун носпецифик организмдаги химоя системалари (тери, гематоэнцефалик тўсик, қон, организмдаги суюкликлар, ферментлар, ошкозон соки, тўкима макрофаглари ва нейтрофиллар) ишга тушади. Бу тўсикдан ўтган "бегона" моддаларни йўкотиш учун организмни иммунли тизими ишга тушади.\n│тимусдан│ ва │суяк илигидан│\n│иборат бўлиб улардан│\n│Т-лимфацитлар│ва │В-лимфоцитлар │\nТ-лимфоцитлар бошкачасига макрофаглар дейилади. Улар тўкималарга кириб колган бегона моддаларга карши курашади ёки ўзидан токсик моддалар ажратиб бегона моддалар жойлашган тўкималарни ва ундаги моддаларни нобуд килади.\nВ-лимфоцитлар эса организмдаги оксиллар билан бирлашиб антителалар хосил килади. Улар эса организмга тушган бегона моддалар-антигенларни боғлаб олади ва организмдан олиб чикиб кетади.\nШунингдек антителалар бегона инфекциялар билан бирга хужайрани хам бузиб йўк килади. Агарда антителалар ва аутоиммун жараёнлар нормадан ортиб кетса салбий ва ножўя таъсирларни келтириб чикариши мумкин. Бундай холларда иммунитетни пасайтирадиган иммунодепрессантлар ишлатилади. Иммунодепрессантларга хужайраларни бўлиниши ва ўсишини тўхтатувчи моддалар, цитостатик (хафли шишларга карши)лар, глюкокортикоидлар киради. Булар гуморал ва хужайрали иммун тизимини сусайтирадилар.\nХозирги кунда танлаб таъсир этувчи иммунодепрессантларни яратиш устида катта ишлар килинмокда. Масалан: Москвадаги Иммнология Илмий-текширирш институтида РМФА-сининг мухбир-аъзоси Р.М.Хаитов рахбарлигида организмни иммунли тизимига таъсир этувчи синтетик препаратлар устида катта ишлар олиб борилмокда.\nИммунодепрессантлар органларни кўчириб ўтказишда, автоиммунли касалликларда (кизил волчанка, склеродермия, полиартеритлар, миастениялар, сурункали гломеруло нефрит ва бошкаларда) кенг кўлланилади. Органлар кўчириб ўтказилганда:\nАнтилимфоцитларли зардоблар ишлатилади.\nАллотранплантацияда ва ауто-иммунли касалликларда эса глюкокортикоидлар кўпрок кўлланилади, айникса\nМалярияга карши ишлатиладиган препарат хингамин ишлатилади.\nАзатиоприн ,5табл.(1-7 кун операциягача ва 2-6 ой операциядан кейин ичилади) органларни кўчириб ўтказишда кўпрок ишлатилади.\nБаъзан организмнинг химоя кучлари сусайиб кетади ва юкумли касалликларга ва нохуш омилларга чидамлиги пасаяди. Бундай холларда иммуностимуляторлар ишлатилади.\nБизга маълумки организм хар бир антигенга (бегона моддалар, гаптенларга) нисбатан хам гуморал, хам хужайрали иммунитет хосил килади. Лекин органлар кўчириб ўтказишда, автоиммун жараёнларда ва ўсмаларда асосан хужайрали иммунитет хосил бўлади.\nОксилларга ва полисахаридларга нисбатан эса гуморал иммунитет хосил бўлади. қайси иммунитет хосил бўлиши лимфоцитларнинг турига боғлиқ: Т-лимфоцитлар эса гуморал иммунитетларни юзага чикаради.\nШунинг учун тимус моддалари:\nтималин 1 мг.фл.+ 2мл Н 42 О; ,3%-1мл амп. ,1%-1мл амп. Т-активинлар Т-лимфоцитларни микдорини ошириб, худайрали иммунитет хосил бўлишини яхшилайди. Булардан ташкари иммунли тизимини кучайтирувчи моддаларга:\nлевамизол (кичик дозаларда)\nПродигиозан 1мл 53 қонда лейкоцит ,5-,15 табл.лар\nПирогеналлар киради. сони <3 бўлса, ,5% -1мл амп. ишлатилади. 1мл.амп.бунда 1,25,5 ва 1 МПМ.бўлади.(минимал пироген микдор) яни куёнда венага юборганда ,6 5 С кўтаради).\nИммун тизимини кучайтирувчи препаратлар организмни умумий резистенлигини, регенерация процессини кучайтиради. Чунки бу препаратлар организмни иммунологик жараёнини ишга солади ва турли хил патологик процессларга ижобий таъсир этади. Бу препаратлар организм иммун тизимини заифлашиши билан боғлиқ касалликларда (СПИДда, нур касаллигида ва иккиламчи иммунодефицитларда) кўл келади.\n1. Тимолин- хайвонлар тимусидан (В-активин суяк илигидан олинган) олинган полипептидлардан иборат. У ампулада леофилланган стерил порошок холида 1 мг. дан чикарилади.\nПрепарат Т-ва В-лимфоцитлар микдорини кўпайтиради, хужайрали иммунитетни фаоллигини оширади ва фагоцитозни кучайтиради.\n2. Тактивин-бу хам хайвонларнинг тимусидан олинган полипептиддир. Препарат сувда яхши эрийди ва ,1%-1мл-дан амп.чикарилади. Бу хам тимолин каби хужайра иммунитетини асосан Т-системасини ва интерферронни кучайтиради.\n3. Тимоген-синтетик препарат бўлиб, глутамид ва триптофан аминокислоталаридан иборат. Лиофилизирланган стерил порошок ,1мг микдорда ампулада чикарилади. Ёнида 5 ёки 1 мл. эритувчиси бор. Ампуласи 4 5 С да сакланади.\n4. Натрий нуклеинат .фл.1 г.дан чикарилади. Препарат суяк илигини, лейкопоэзи, Т-ва В-лимфоцитларни, фагоцитозни ва регенерацияни кучайтиради.\n5. Левамизол (декарис)-аслида гижжа хайдовчи таъсирга эга. Препарат кичик дозаларда организмни иммун тизимини кучайтиради, катта дозаларда эса уни сусайтирадилар. Бу препарат хам хужайра иммунитетини, Т-лимфоцитларни ва макрофагларни кучайтиради. Табл., ва ,15г.дан чикарилади. Препаратнинг ижобий таъсири бошка комплекс терапиялар билан бирга ишлатилганда яхширок юзага чикади.\n6. Леакадинли офиллизирланган порошок холида ,1; ,15 ва ,5г. флақонда, ,1 амп. чикарилади. Иммуностимулируюший таъсири билан бирга у цитотоксик хусуиятга эга. Шунинг учун хам ўсмаларни ўсишини тўхтатади. 5 5 С. да сакланади. Препаратни 2-4 мл NaCl эритмасида эритилиб венага юборилади.\n7. Интерферрон организмда ишлаб чикариладиган эндоген мода бу аслида вирусларга карши препарат. Шу билан бирга иммун тизимига хам ижобий таъсир этади ва турли хил инфекцияларга (гепатитда), шишларга карши ишлатилади. Чунки организмни умумий резистентлигини оширади.\n8. БЦЖ- .туберкулёзга карши вакцинацияда ишлатилади. Организмда макрофаглар, хусусан Т-лимфоцитларни стимуллайди. Лейкемия, лейкоз ва ичак ракида кўл келади.\nХозирги кунда ЎзССВ-га карашли илмий-текшириш институтларида, хусусан т.ф.д., профессор Ф.Ю.Гариб рахбарлигида, янги, табиий ва кам захарли иммун тизимини стимулловчи препарат иммуномодулин яратилди. Иммуномодуллин тиббиёт амалиётида турли хил иммун тизимини сусайиши билан боғлиқ касалликларда, иккиламчи иммунодефецит холатларда кенг кўлланилмокда.\nКейинги пайтларда иммуномодулинни грипп касаллигини олдини олиш учун ва уни даволашда хам кўлланилмокда.\nИммуномодулин ёш кўзичокларни кора талоКидан олинади ва ампулаларда хамда таблетка дори формасида чикарилади (,5 ва ,1г.дан).\nНОСТЕРОИД ЯЛЛИҒЛАНИШГА ҚАРШИ ВОСИТАЛАРНИНГ ФАРМ ЁРДАМДА ЎРНИ\nЯллиғланиш жараёни 3 хил фазадаги реакциялар билан юзага чиқади:\nБу жараёнларнинг хар бирида оғриқ билан боғлиқ реакция ва харорат кутарилиши қайд этилади.\nУмуман ҳар қандай яллиғланиш жараёнида 5 та классик симптомлар қайд этилади:\n-иситма кутарилиши (color)\n-яллиғланган аъзо ёки хужайра фаолиятини бузилиши (functia laesa)\nЯллиғланиш жараёнини қаерда, қайси органдалиги, уни яллиғланиш даражасига қараб даволаш 2 хил усулда бўлади:\n-жаррохлик йўли билан (аппендицит, парапроктит)\n-ностероид яллиғланишга қарши препаратлар билан даволаш.\nБиз ЯҚНПларнинг фармакодинамикаси ва таъсир механизми, фармакокинетикаси устида тухтаб ўтамиз.\nТаъсир механизми: НЯҚВлар таъсири ЦОГ ёки простогландин-синтетазани ингибирланиши орқали амалга ошади. Танада ЦОГ-1 ва ЦОГ-2 мавжуд бўлиб, биринчиси ОИС шиллиқ қаватини химоялаш, тромбоцитлар фаолиятини ва буйракда қон айланишини бошқаришда, 2-си эса яллиғланишдаги простогландинлар синтезида қатнашади. Шу сабабли ЦОГ-1 ни ингибирланиши ножўя таъсирларни, ЦОГ-2 ни ингибирланиши эса яллиғланишга қарши таъсирни юзага чиқаради.\nЯҚНПлар яллиғланишнинг экссудация фазасини сусайтиради. ЯҚНПларни лизосом мембраналарини стабилизациялаши тўқималар ичига лизосома ферментларини киришига тусқинлик қилади ва тўқималарни турли хил бузилишлардан сақлаб қолади. ЯҚНПлар оксидловчи фосфорилланиш жараёнига таъсир этиб, макроэргик моддаларни, хусусан АТФни ишлаб чиқилишини тормозлайди.\nШунингдек, ЯҚНПлар яллиғланишни юзага чиқарувчи медиаторларни инактивация қилиб, яллиғланишни кучайишини олдини олади. Яллиғланиш медиаторларига гистамин, простогландин, брадикинин, лимфокинин ва б. киради.\nЯҚНПларнинг яллиғланишга қарши таъсирида уларнинг кининлар метаболизми ва биологик эффектларига бўлган таъсирлари энг асосий рол ўйнайди. М-н, брадикининлар, каллекреинлар ўткир яллиғланиш билан боғлиқ реакцияларни юзага чиқишида ўзига хос рол ўйнайди.\nЯҚНПлар яллиғланиш майдонидаги микрокапиллярларни қон билан таъминланишини нормага олиб келади ва шу тўқималарни экссудатлар билан туйинишига, капиллярларни чузилишига тусқинлик қилади.\nШу билан бирга кининлар яллиғланиш билан боғлиқ турли омилларни, қонни шаклли элементларини чиқишини сусайтиради ва яллиғланишни бошқа фазаларини ривожланишига йўл қўймайди. М-н, инфильтрация ёки пролиферация фазаларини.\nЯҚНПлар оғриқ марказларига ҳам камроқ бўлсада таъсир этади. Шунинг учун ҳам вальтарен, индометацин, ибупрофенларни яллиғланган тўқималарга нисбатан оғриқ қолдирувчи таъсири бўйича наркотик анальгетиклардан қолишмайди.\nЯҚНПларни тана хароратига таъсири ҳам простогландинлар орқали руй беради. Простогландин Е1 гипоталамус хужайраларида ц-АМФни миқдорини купайтириб, тўқималар ичига Са ионларини киришини кучайтиради. Натижада иссиқликка боғлиқ моддалар кўпаяди, иссиқликни чиқиб кетиши эса камаяди, чунки перифериядаги томирлар тораяди ва юрак-қон томир маркази қўзғалади.\nЯҚНПлар простогландин Е1 синтезини вақтинча тухтатади, натижада ц-АМФ миқдори камаяди, Са ионларини тўқималар ичига кириши камаяди.\nПростогландинлар нормал хароратга таъсир этмайди. Баъзи ЯҚНПлар, м-н, аспирин антиагрегацион таъсирга эга бўлиб, қон айланишини нормал холатга келтиради ва яллиғланишни бартараф этади.\nХудди шунга ухшаш ЯҚНПларни баъзилари десенсибилизация чақиради. Уларнинг кусиз бўлсада иммунодепрессив таъсирга эгалиги аниқланган.\nЯллиғланишга қарши таъсири бўйича препаратлар қуйидагича жойлашади:\nОғриқ қолдирувчи кучи бўйича:\nТана хароратига таъсири бўйича эса:\nТайинланиши: ревматизм ва ревматик артритларда, бўғим, мушак ва умуртқа поғонаси ревматик бўлмаган касалликлари, таянч-харакат тизими травматик шикастланишлари, яллиғланиш табиатига эга неврологик касалликлар (невралгиялар, радикулоневритлар), турли хил оғриқли синдромлар-бош, тиш, менустрал оғриқлар, иситма холатлари, тромбозларни олдини олиш мақсадида.\nМан этиладиган ҳолатлар: ОИС эрозив-ярали касалликлари, бактериал артритлар, хомиладорлик ва эмизиклик даври, 2 ёшгача бўлган болаларга, лейкопениялар, жигар, юрак, буйракнинг оғир шикастланишлари.\n1. ОИС шиллиқ қаватини қитиқланиши простогландинларнинг ОИСни химояловчи таъсири сусайиши билан боғлиқ. НЯҚВ таъсирида меъда шираси кислоталиги ортади, хужайралар мембранаси ўтказувчанлиги ортади, гликопротеидлар ва бикарбонатлар синтези камаяди. Натижада диспептик холатлар, гастрит, яра хосил бўлиши, перфорация ва қон кетишлар кузатилади. Бу таъсирни олдини олиш учун дорилар дозасини камайтириш, парентерал ва ректал юбориш усулларига ўтиш, ичакда эрийдиган дори шаклларини қабул қилиш, ЦОГ-2 ни танлаб ингибирлайдиган препаратлар (Мелоксикам, Набуметон)ни ишлатиш, параллел равишда гастропротекторлар бериш лозим.\n2. НЯҚВ қон яратиш тизимига таъсир этиб, камқонлик, тромбоцитопения ва лейкопения чақиради. Шу сабабли қон кетишга мойиллиги бор беморларга ностероидларни беришда эхтиёт бўлиш лозим.\n3. Аллергик реакциялар-терида тошмалар, қичиш, ринит, конъюнктивит, Квинке шиши кўринишида ўтиши мумкин, хаттоки, бронхиал астма ривожланишигача олиб келиши мумкин.\n4. МНС томонидан кузатиладиган реакциялар: бош оғриғи, бош айланиши, уйқучанлик, депрессив холатлар, тиришишлар ва б. Бу ножўя таъсирлар кўпроқ Индометацинга хос.\n5. Буйрак фаолияти бузилиши-простогландинлар синтези тормозланиши ва бевосита препаратларни токсик таъсири билан боғлиқ. Простогландинларни камайиши буйрак томирлари торайиши, қон айланишини ёмонлашиши, сув ва тузларни ушланиб қолишига сабаб бўлади. Буйракларнинг шикастланиши хаттоки ўткир буйрак етишмовчилигига олиб келиши мумкин. Бундан ташқари буйракда тош хосил бўлиш холатлари хам қайд этилади. Нефротоксик таъсир 65 ёшдан катталарда, буйрак патологияси бор одамларда, диуретиклар бирга қабул қилинганда, жигар фаолияти бузилган одамларда янада кўпроқ намоён бўлади.\n6. Мутаген ва тератоген таъсир-Аспирин ва Бутадион хромосома абберациялари чақириши, Амидопирин канцероген таъсир этиши аниқланган.\n7. Сув-туз алмашинувини бузилиши.\n8. Кўзда бўладиган ўзгаришлар: шох пардани хиралашиши, кўрув майдони ўзгариши, кўрув нерви яллиғланиши, ретинопатиялар.\n9. Жигар шикастланиши-турли хил гепатитлар кўринишида намоён бўлади.\n10. Хомиладорлик даврининг узайиши ва туғруқ фаолияти сусайиши- миометрийни стимулловчи простогландинлар Е2 ва F2 синтезининг тормозланиши билан боғлиқ.\nЗамонавий ЯҚНПларни асосини карбон ва энолин кислота унумлари ташкил этади.\nI. Карбон кислота унумларига:\nСалицил кислота унумлари (ацетилсалицил кислота, дифлунизол, Бекартан ва тосибенлар).\nСирка кислота унумлари (индометацин, Сулиндак, толметил, Ибуфенак, Фенклорак, Софенак, Пранопрофен ва б.\nПропион кислота унумлари (Ибупрофен, Напроксен, Кетопрофен, Пирпрофен, Сургам, Фенопрофен ва б.\nАнтранил кислота унумлари (флуфенам, мефенам кислота, Вальтарен, Актал, Толфенам кислота ва б.)\nНикотин кислота унумлари (нифлум кислота, Клониксин ва б).\nЭнолин кислота унумларига\n1. Пиразалон унумлари (фенилбутазон, Оксифенилбутазон, Амидопирин, Бутадион, Томанол, Бумадизон ва б).\n2. Оксикам унумлари (Пироксикам, Изоксикам ва Судоксикамлар).\nЯллиғланиш билан боғлиқ касалликларда қайд этилувчи клиник симптомларга-\nневрит, пульпит, менингит, миозит, артрит, плеврит ва миокардит ва б. киради.


ижодий учрашув / Теглар бўйича қидирув / Fikr.uz\nЭл ардоғидаги санъаткорлар билан давра суҳбати\n31 октябр 2014, 16:11\nАлишер Навоий номидаги Миллий кутубхонада “INFOLIB-2014” III –ахборий кутубхона хафталиги ичида Ўзбекистон халқ артистлари Фаррух Зокиров ва Насиба Абдуллаевалар билан ижодий учрашув бўлиб ўтди. Халқимиз ардоғидаги санъаткорлар билан учрашув жудаям сермазмун, қизиқарли бўлди.\nТАТУда ижодий учрашув\n15 ноябр 2013, 18:05\n2013 йил 14 ноябрда Тошкент ахборот технологиялари университетининг «Телестудия тизимлари ва иловалари» кафедраси ташаббуси билан Ўзбекистон ҳалқ артисти, давлат мукофоти совриндори, профессор, буюк кинорежиссёр Шухрат Аббосов билан ижодий учрашув ўтказилди. Учрашувда Шухрат Аббосов ўз режиссёрлик тажрибаси, ижоди, ўзи билан бирга ижод қилган таниқли ва истеъдодли кинооператорлар ҳақида сўзлаб берди, билимлари билан ўртоқлашди. У ўзбек кино санъати тарихидан хаётий мисоллар келтириб, талабаларни қизиқтирган саволларга жавоб берди.\n"Шеър бор-ки, шоир бор"\n“ШЕЪР БОР-КИ ШОИР БОР”\nЭнди инсоният нотиғидирман.\nЧунки, менбу юртда тенглар ичра тенг-\nМустақил диёрнинг шоиридирман!\nдея фахр ва ифтихор билан ўз юртини куйлаётган шоир, адиб, олим ва таржимон Муҳаммад Исмоил бугун бизнинг ардоқли меҳмонимиз.\nШоир туғилиб ўсган юрт,\nБугун бизнинг азиз меҳмон-\nШоирларнинг эркасидир, деб ёзган эди бир мухлис шоир ҳақида.\nБўлса бордир, чунки айтишади-ку, “Шоирлар Тангрининг эркатойларидир” деб..\nМуҳаммад Исмоил: “Мени кучлироқ сев”\nБугун «UZINFOCOM» марказида элимиз ардоқлаган шоир, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, “Истиқлол тонгги” мукофоти совриндори, Муҳаммад Исмоил билан ижодий учрашув бўлиб ўтди. Ушбу тадбирда “Хабар”, “Миллий университет” газеталари мухбирлари, Туркистон-пресс нодавлат ахборот агентлиги, ХТВ ва ОЎМТВ қошидаги “ZiyoNET” бўлими ходимлари, ОАВ ходимлари ва ижодкор ёш журналистлар иштирок этишди.\nМуҳаммад ИСМОИЛ Раҳмонқулович1964 йилининг 13 мартида Сирдарё вилоятининг Ховос қўрғонида туғилган. 1971 – 1981 йилларда 85 – ўрта мактабда, 1981 – 1986 йилларда ҳозирги ЎзМУ журналистика факультетида таҳсил олган.\nИлк шеърий тўплами “Тазарру саодати” 1991 йил чоп этилган. Шундан сўнг “Тасаввур чизиқлари” (1998), “Кўнгил мулкига сафар” (2001), “Саҳройи гуллар” (2001), “Сиз ҳамон ўшасиз” (2003), “Сизни севмай бўладими” (2005), “Баҳорнинг энг сўнгги лоласи” (2006), “Чиройлисан, тенги йўқ” (2006), “Кўксимни куйдирган аланга” (2008), “Осмон тўла орзулар” (2011) китоблари чоп этилган. Адибнинг ҳикоялари асосида “Лучезарная” (2011) китоби рус тилидa нашрдан чиққан.\nИлм-фан 11 июн 2013, 10:36\n2013 йил 5 июн куни Қарши муҳандислик-иқтисодиёт институтида “Имом Бухорий халқаро маркази” директори, профессор У. Уватов ҳамда Ўзбекистон Республикасида Хизмат кўрсатган фан арбоби, профессорР. Сулаймоновлар билан ижодий учрашув бўлиб ўтди.\nИжодий учрашувни институт ўқув ишлари проректори Ш. Убайдуллаев кириш сўзи билан очиб берди. Бир пиёла чой устида ташкил этилган навбатдаги учрашувда институт проректорлари, факультет деканлари, етакчи профессор – ўқитувчилар ҳамда Ўзбекистон тарихи кафедраси аъзолари иштирок этишди. Учрашув давомида профессор У. Уватов “Илмдан бошқа нажот йўқдир ва бўлмайди ҳам”-дея ўзининг шогирдларига самимий тилакларини билдирдилар.\nШунингдек Қашқадарё замини буюк алломалар, сиймолар етиштирган юрт эканлигини таъкидлаб, ёшларнинг эртанги тараққиёт йўлида куч-ғайрат, мустаҳкам билимга эга бўлишларида олий таълим муассасаларидаги профессор-ўқитувчиларнинг ёш етишиб келаётган талабаларга кўмаги ва илм-фан йўлидаги ёрдамлари ҳақида тўхталиб ўтдилар. Ушбу учрашувдан кўзланган мақсад ёш авлодни ватанпарвар, фаол ташаббускор, юртимизнинг равнақи йўлида масъул руҳда тарбиялашдир.\nҲали бу Қашқадарё заминида ўрганилмаган тарихий ёдгорликлар, биз ва сизнинг олтин меросимиз талайгина. Бу ишни самарасини сизлар ва сиз тарбиялаётган ёш авлоддан кутамиз, ёрдами эса биздан деган фикрлари билан Р. Сулаймонов узтозимиз У.Уватов фикрларига қўшилиб ўтдилар.\nИжодий учрашув — шоир Усмон Азим билан\n1 май 2013, 13:20\nКуни кеча «UZINFOCOM» марказида Ўзбекистон халқ шоири Усмон Азим билан ижодий учрашув бўлиб ўтди. Ушбу тадбирда адабиётшунос олимлар Қозоқбек Йўлдошев, филология фанлари номзоди, доцент Абдулла Улуғов, шоир Шукр Қурбон, Назокат Азим, ОАВ ходимлари ва журналистика факультети талабалари иштирок этишди.\nМаданият ва маърифат 29 апрел 2013, 11:21\n«Шеърда ҳақиқат бор, шеърда ҳикмат бор». Диллар эса ана шундай шеърларга доимо ташна. Қалбларда шеъру шуурга бўлган интиқлик… Кўнгиллар эса ана шундай тоза ва самимий руҳдаги шеъриятни яратаётган ўктам шоирнинг овозига илҳақ.\nУсмон Азим — шоир, драматург, кинодраматург ва носир. У яратган ўнлаб тўпламларга кирган шеърлар, достонлар ёрқин туйғуларга, ифодаларга бойлиги, жўшқин ва жозибадорлиги, шиддаткор ва даъваткорлиги, гоҳ ғамгин, гоҳ беғубор эркаловчи оҳанглари билан китобхон қалбидан чуқур жой олади. Шу билан бирга ҳаётийлиги, ўткир драматизми ва фожиавийлиги билан ўқувчини ҳаяжонга солади, мудроқ туйғуларини жунбушга келтиради.\nДунёни ва Инсонни мукаммал кўриш орзусида яшаган шахс армонини бутун кўлами, қарама-қаршиликлари, фожиаю қувончи, ҳасрату умидлари билан тўлиқ гавдалантирадиган ана шундай етук шоир Усмон Азим билан навбатдаги ижодий учрашув ташкил этилмоқда.\nТадбирга шоир билан бирга «Аъло кайфият» журналининг бош муҳаррири Назокат Азим, ЎзМУнинг адабиётшунос олимлари ва тегишли ОАВ ходимлари иштирок этадилар.\nШеърият ва адабиётнинг барча ихлосмандларини ҳамда шоир ижодига қизиқувчиларни ушбу учрашувга таклиф этамиз.\n“Армонли дунё” ҳаётий фильм\nИлм-фан 19 апрел 2013, 18:17\nБугун Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ҳузуридаги “Маънавият ва маърифат” марказида таниқли кинорежиссёр Собир Назармуҳаммедовнинг “Армонли дунё” фильми тақдимоти ва ижодий учрашуви бўлиб ўтди. Унинг “Ёлғизгина ёдгорим”, “Девона”, “Чаёнгул”, “Нариги соҳилда қолган болалик” фильмларидан томошабинларимиз яхши танишади.\nМазкур ижодий учрашувда Ўзбекистон миллий университетининг маънавият ишлари бўйича проректор Б. Ҳусанов, хотин-қизлар қўмитаси раиси Л.Муҳаммаджонова, “Этика ва эстетика” кафедраси бўлим мудири муовини Д.Қодировалар, шунингдек, ЎзМУнинг тарих, хорижий филология, ўзбек филологияси, фалсафа, ҳуқуқшунос факультетлари талабалари иштирок этишди.\nМаърифатпарвар аёл Турсуной Содиқова билан ижодий-маърифий учрашув\nИлм-фан 24 октябр 2011, 17:56\nЖорий йилнинг 28 октябрь куни, соат 14.30 да UZINFOCOM марказининг мажлислар залида маърифатпарвар аёл Турсуной Содиқова билан ижодий-маърифий учрашув бўлиб ўтади. Барчангизни ушбу учрашувга таклиф этамиз.\nМаълумингизким, аяжон ўзбек урф-одатлари, анъаналарини рисолага тўплаганлар. Учрашувда қатнаша олмайдиган фикрдошлар саволларни мавзуда қолдиришлари мумкин.\nАйтгин дўстим, нима қилдик Ватан учун”\n19 август 2011, 18:46\nБугун UZINFOCOM марказининг мажлислар залида Ўзбекистон халқ шоири Анвар Обиджон, шоир Азизбек Анвар(Турдиев) билан “Айтгин дўстим, нима қилдик Ватан учун” деб номланган ижодий учрашув бўлиб ўтди.\n"Мустақил диёрнинг оқила аёли баркамол авлодни тарбиялайди" мавзусида давра суҳбати\n4 август 2011, 17:23\nМустақиллик йилларида юртимизда аёлни улуғлаш, уни ижтимоий муҳофаза қилиш, аёлнинг жамиятдаги нуфузини ошириш борасида қабул қилинган барча муҳим ҳужжатлар хотин-қизларнинг истеъдод ва имкониятларини намоён этиш учун шароит яратиб берди. Айни пайтда юртимиз хотин-қизлари, фарзанд тарбияси билан шуғулланиш билан бирга давлат қурилишида иштирок этиш, тадбиркорлик ва иқтисодий соҳа тараққиётига ҳисса қўшиш, илм-фан ривожида ўз иқтидорини кўрсатиш каби ишларга ҳам қодир эканини намойиш этмоқда.\nЎтган 20 йил давомида аёлларни ҳимоялашга қаратилган 100 га яқин миллий ва ҳалқаро ҳужжатлар қабул қилинди.\nБугун ZiyoNET ахборот ресурс тармоғида Ўзбекистон хотин- қизлар қўмитаси билан ҳамкорликда «Мустақил диёрнинг ақлан етук онаси баркамол авлодни тарбиялайди» мавзусида давра суҳбати бўлиб ўтди. Суҳбатда хотин-қизлар қўмитасининг етакчи мутахассиси, шоира Гулжамол Асқарова, ўзбек мумтоз ва халқ қўшиқларининг моҳир ижрочиси Раъно Рўзиқуловалар ҳамда UZINFOCOM марказининг ходимлари иштирок этишди.


Ресурс ва салоҳият бирлашуви\nГлавная "БИРЖА" Ресурс ва салоҳият бирлашуви\n19.01.2019 | Номер: №7(2482) | |\nДунё тажрибасидан маълумки, ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга эга лойиҳаларга инвестиция жалб қилиш ва бундай лойиҳаларни самарали амалга оширишда давлат билан хусусий бизнес ҳамкорлиги алоҳида ўринга эга. Жаҳон банкининг таҳлилларига кўра, давлат-хусусий шериклик кейинги бир неча ўн йилликлар давомида кўплаб мамлакатларда кенг қамровда қўлланилиб келинаётган ва оммалашган механизмга айланган.\nМолия вазирлиги ҳузуридаги Давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш агентлиги томонидан Халқаро молия корпорацияси билан ҳамкорликда ва Швейцария ҳукумати кўмаги асосида оммавий ахборот воситалари вакиллари учун ташкил этилган семинар ушбу долзарб мавзуга бағишланди.\nХалқаро молия корпорациясининг жамоатчилик билан алоқалар бўйича катта мутахассиси Жеофри Кил журналистларга давлат-хусусий шерикликнинг пайдо бўлиш тарихи, ривожланиш тенденциялари, ўзига хос хусусиятлари ҳақида маълумот берди.\nТаъкидланганидек, давлат билан бизнес ҳамкорлиги умумманфаатга молик катта лойиҳаларни амалга оширишга йирик хусусий инвестицияларни жалб қилишнинг муҳим омили сифатидаги жараёндир. Яъни давлат билан хусусий бизнес шериклигига эҳтиёж, аввало, эгаси давлат ҳисобланган умумий фойдаланиш объектлари – транспорт, коммунал, ижтимоий инфратузилма, маданий объектлар, тарихий ёдгорликлар ҳамда архитектура иншоотларини таъмирлаш, реконструкция қилиш пайтида туғилади. Давлат эса бундай объектлардан тўла воз кеча олмайди ва мулк эгаси бўлиб қолади ҳамда назорат фаолиятини сақлашга мажбур. Давлат билан хусусий бизнес шериклиги инфратузилма объектлари лойиҳасини ишлаб чиқиш, режалаштириш, молиялаштириш, қуриш ва фойдаланиш мақсадида йўлга қўйилган хўжалик муносабати ҳисобланади. Тегишли шартнома орқали пайдо бўладиган ўзаро алоқалар орқали хўжалик юритувчи субъектлар – давлат билан хусусий сектор ўртасидаги ресурслар ва салоҳиятлар бирлашади. Бунда энг муҳими – давлат мулкидан фойдаланиш самарадорлиги ошади.\nХалқаро молия корпорацияси маслаҳатчилари гуруҳи аъзолари ушбу механизмнинг асосий тамойилларига тўхталиб ўтишди. Яъни мазкур жараёнда ўртада тузилган шартномага кўра, томонлар тенг манфаатларга эга бўлади. Шартнома барқарор бўлиши билан бирга унга тегишли ўзгартишларни киритиш имконияти ҳам мавжуд бўлиши керак. Чунки одатда бундай шартномалар узоқ муддатга имзоланади ва бу даврда фавқулодда ҳолатлар пайдо бўлиши мумкин. Давлат билан хусусий шериклик шартномасини имзолаш учун ўтказиладиган танлов чоғида рақобат тамойили намоён бўлади. Хусусий компаниялар ўртасида ташкиллаштириладиган танлов давлат учун ўзаро шериклик лойиҳасида иштирок этувчилардан самарали ҳамкорни ажратиб олиш имкониятини беради. Йирик лойиҳани амалга оширишда хорижий хусусий корхона ҳам тегишли танловда иштирок этиши, мамлакатдаги мавжуд ҳуқуқлардан маҳаллий тадбиркорлар билан бир хилда фойдаланиши мумкин.\nМазкур шерикликда хусусий сектор лойиҳага муайян улуш қўшиш асосида ёки уни юз фоиз молиялаштириш орқали иштирок этиши мумкин. Бу эса давлат бюджетига нисбатан юкни камайтириш ва аҳолига кўрсатиладиган ижтимоий хизматлар йўналишини кенгайтириш, сифатини ошириш имкониятини беради. Энг муҳим жиҳатлардан яна бири давлат ва хусусуй сектор шериклиги доирасидаги лойиҳаларда таваккалчиликларнинг (хатарларнинг) тақсимланишидир. Чунки бундай ҳамкорлик даврида турли ва юқори даражадаги хатарларга дуч келиниши мумкин. Шу боис ҳам, таҳлилчилар фикрича, хатарлар тўғри тақсимланса, томонлар ўз мажбуриятини виждонан бажарса, лойиҳа муваффақиятли амалга ошади. Умуман, биргаликдаги лойиҳа кўзланган мақсадга мувофиқ бўлиши учун бу масалага оқилона ёндашмоқ керак. Ҳамкорликдаги ишга катта тайёргарлик кўрилиши, бунда аввало ҳуқуқий база яратилиши, мутахассислар ва хусусий операторлар бу жараёнда иштирок этиш учун керакли билимга эга бўлиши, шунингдек, бажарилаётган ишларнинг барчаси устидан тизимли мониторинг юритилиши даркор.\nХорижий маслаҳатчилар мазкур шерикликда ҳукуматнинг функциялари нималардан иборат бўлиши ҳақида ҳам сўз юритишди. Жумладан, у инфратузилмавий лойиҳаларни қисман молиялаштиришда, уларни амалга ошириш учун институционал муҳитни таъминлашда, кредитларни қайтаришни кафолатлаш йўли билан таваккалчиликларни камайтиришда иштирок этади.\nБир қатор мамлакатларда давлат-хусусий шериклик воситасидаги лойиҳаларни қандай қилиб самарали ҳаётга татбиқ этилгани ҳақида аниқ мисоллар орқали атрофлича маълумот берилди.\nСеминарда республикамиз иқтисодиётини ривожлантиришда хусусий сектор иштирокини кенгайтиришга йўналтирилган ислоҳотлар амалга оширилаётган бир пайтда давлат-хусусий шериклик механизмини қўллаш ниҳоятда долзарб аҳамият касб этиши таъкидланди. Шу ўринда Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш агентлиги томонидан бир қатор ишлар олиб борилаётгани қайд этилди. Энг аввало, бугунги кунда “Давлат-хусусий шериклик тўғрисида”ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилиб Вазирлар Маҳкамасига тақдим этилган. Шунингдек, давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш дастури ишлаб чиқилган. Унда мазкур масалага доир комплекс ёндашув ва стратегик вазифалар, шерикликдаги лойиҳаларни тайёрлаш, амалга ошириш ва таъминлаш бўйича мутахассисларни тайёрлаш, халқаро молия институтлари, донор давлатлар, компаниялар ва банклар билан ҳамкорлик ўрнатиш кўзда тутилган. Дастур асосида Халқаро молия корпорацияси билан ҳамкорликда шериклик жараёнида иштирок этувчи давлат идоралари мутахассислари учун ўтган йил декабрь ойида тренинглар ўтказилган, жорий йил февраль ойида яна шундай тадбирлар ташкиллаштирилади. Январь ойи охирида бўладиган давра суҳбати эса тиббиётда ушбу механизмни қўллаш усулларига бағишланиши кутилмоқда. Март ойида давлат-хусусий шериклик ҳақида барча маълумотлар билан хабардор қилиб борувчи веб-сайт очиш мўлжалланган.\nСеминар якунида журналистларнинг давлат-хусусий шерикликнинг шакллари, мазкур механизмнинг хусусийлаштиришдан фарқи, мамлакатимизда ушбу механизмни йўлга қўйиш ва уни ривожлантиришнинг омиллари каби бошқа бир қатор саволларига атрофлича жавоблар қайтарилди.


Қозоғистондаги тартибсизлик: мамлакатда озиқ-овқат захираси етарлими? – Kommers.uz\nИқтисодиёт\t16:50 | 7.1.22\nҚозоғистондаги тартибсизлик: мамлакатда озиқ-овқат захираси етарлими?\nВазирлик айни пайтда асосий озиқ-овқат маҳсулотлари захираси етарли эканини маълум қилди.\nҚозоғистонда асосий озиқ-овқат маҳсулотларининг етарли захиралари мавжуд, расмийлар уларни узлуксиз таъминлаш билан шуғулланмоқда. Бу ҳақда республика Савдо ва интеграция вазирлиги матбуот хизмати хабар берди.\nҚайд этилишича, бугунги кунга қадар кўплаб ҳудудларда савдо соҳасида вазият барқарор, чакана савдо объектлари фаолияти одатдагидек давом этмоқда. Талончилик оқибатида жабр кўрган Олмаота, Толдиқўрғон, Уралск, Чимкент ва Тараз шаҳарларидаги бир қатор савдо объектлари бундан мустасно.\nШу билан бирга, вазирлик айни пайтда асосий озиқ-овқат маҳсулотлари захираси етарли эканини маълум қилди.\n«Озиқ-овқат маҳсулотлари билан узлуксиз таъминлаш учун барча зарур шароитлар яратилмоқда», дейилади вазирлик хабарида.\nМатбуот хизмати, шунингдек, озиқ-овқат тақчиллиги юзага келиши билан боғлиқ хавотирга асос йўқлигини таъкидлади.\n«Савдо объектлари фаолиятида озиқ-овқат маҳсулотларига нархларни белгилашда чайқовчилик ҳам чиқариб ташланади ва йўл қўйилмайди», дейилади хабарда.\nБундан ташқари, вазирликка фуқаролардан озиқ-овқат учун тўловни тўлов карталари ва онлайн режимда амалга ошира олмаслик юзасидан кўплаб мурожаатлар келиб тушаётгани маълум қилинди.


Турли хил манбалар маълумотларига кўра, дунё бўйича сотиладиган маҳсулотларнинг 20% дан 40% қалбакидир. Бозорларга контрафакт махсулотларни келиб тушишига қаши курашиш доирасида «Vades Group» компанияси томонидан, турли хил кенг истеъмолдаги махсулотларни химоя қилиш учун йўналтирилган «Centurion» дастурий-аппарат мажмуаси ишлаб чиқилган.\n«Centurion» махсулотларни қалбакилаштиришдан химоя қилиш тизимимахсулотларни маркировкалаш тизими ва қулай интернет-платформадан ташкил топган комбинацияни акс этади.\n1. АЖОЙИБ КОДНИНГ ГЕНЕРАЦИЯСИ\n«Centurion» тизимида 12 символ узунликдаги маҳсулотларнинг рақам кодлари ва 9 символлик серия рақамлари ташкил қилинади, улар тасодифий ва изчил эмас. Бу эса кодни киритиш алгоритмларини бузиш ва тизимда кодларни аниқламоқчи бўлганлар учун жуда хам қийинлаштиради. Коднинг генерацияси хавфсиз бизнес амалиётларда қўлланиладиган тамойилларга асосланади.\n2. МАХСУЛОТЛАРГА КОДЛАРНИ КИРИТИШ (МАРКИРОВКА)\nМаҳсулот, қадоқ ёки алохида блистерларга кодларни махсус этикеталар (стикерлар) кўринишида киритиш, исталган веб-браузер орқали рўйхатга олинган ишлаб чиқарувчиларга ҳаммабоп ва химояланган серверда сакланадиган ахборотлар билан алоқада бўлиш учун имкон яратади. Ушбу ахборот махсулот тўғрисида стандарт ахборотни, шунингдек реклама ва маркетинг акциялар тўғрисида ахборотни ўз ичига олиши мумкин.\nМахсулотнинг коди этикеткага жойлаштирилади ва махсус қоплам билан химояланади (скрет-қоплама). Махсулотни ишлаб чиқариш босқичида ушбу этикетка қадоқда ёки махсулотнинг устида махкамланади, бунда химоя қопламани бузмасдан махсулотнинг кодини олиб ташалаш ёки қалбакилаштириш имконияти йук.\nХар бир махсулотнинг коди рўйхатга олинади ва химояланган маълумотлар базасида серверларда сақланади, ва биринчи текширувда ушбу код сотиб олинган махсулот коди бўлиб белгиланади. Шунинг учун кодларни нусхалаш мақсадга мувофиқ эмас, бунда бир хил код билан бир неча махсулотлар мавжуд бўлса биринчи махсулотни сотиб олишдан сўнг бошқа махсулотларни текшируви қалбакилаштирилганлигини маълум қилади. Серверда махсулот тўғрисида маълумотлар базасида маълумот бўлмаса харидорга ушбу махсулот қалбакилиги тўғрисида хабарнома келади. Бундан ташқари, (ишлаб чиқарувчининг талабига биноан) тизим махсулотнинг амал қилиш муддати ўтганлиги ёки бошқа барча керакли маълумот тўғрисида хабарнома беради.\nКодли этикеткаларни барча турдаги қадоқ ва махсулотларни устида мустахкамлаш мумкин, шунингдек кўпинча қалбакилаштириладиган хаётга керак бўлган махсулотларда – бу доривор воситалар, озиқ-овқат махсулотлари, автомобил эхтиёт қисмлари, болалар моллари, маиший техника, спиртли ичимликлар ва бошқалар.\n4. ТИЗИМДА КОДЛАРНИ ФАОЛЛАШТИРИШ\nКейинчалик ишлатиш ва харидорлар томонидан текшириш учун кодларни активациясини «VADES GROUP» компанияси ходимлари амалга оширишади. Махсулотларни ишлаб чиқарувчи ва импортерлар кодларни текшириш жараёнида активация кодларини хисобга олиш қулай сервиси кўмагида амалга ошириш мумкин.\n5. ХАРИДОР ТОМОНИДАН ХАҚИҚИЙЛИКНИ ТЕКШИРИБ ОЛИШ\nИстеъмолчи махсулот хақиқийлигини бтурли хил текшириши мумкин:\nИсталган мобил телефон орқали 1965 қисқа рақамига SMS орқали махсулот кодини жўнатиш йўли билан;\nМахсус майдонда www.centurion.uz компания веб-сайтида;\nСтикерда жойлаштирилган qr-кодини ишлатиш орқали мобил илова орқали;\nмижозларни техник қуллаб-қувватлаш кеча-кундуз 99871-200-1965 телефон рақами бўйича.\nЭнг оддий ва тезкор усул бўлиб SMS-маълумот орқали кодни жўнатиш хисобланади. Ушбу ечим мобил қўлланаларни телефонда ишлатишни билмаган ва интернетдан фойдаланишни билмаган инсонлар учун қулайдир, айниқса қариялар учун.\nМахсулот сотиб олингандан сўнг ва кодни устидан химояловчи қоплама учирилгандан сўнг харидорга мобил телефон орқали код билан SMS ни тизим қисқа рақамига бир неча дақиқа ичида жўнатиб, махсулот ва унинг хақиқийлиги тўғрисида тўлиқ маълумотни олиш миконият берилади.\n6. АГАРДА ҚАЛБАКИЛИГИ МАЪЛУМ БЎЛСА\nАгар қалбакилиги маълум бўлса харидор масофали қуллаб-қувватланади ва ўз хуқуқларини химоя қилиш ва контрафакт махсулотларни қайтариш бўйича маслахат олади. Кеча-кундуз ахборот хизмати бу – компанияни амалдаги мижозларини қуллаб-қувватланишини амалга оширадиган ва тизимни ишлаш қобилиятини таъминлаш билан боғланган барча маълумотларни берувчи тулиқ хизматдир.\n7. САЗОВОР БЎЛГАН САМАРАЛАР\nУшбу технологиянинг қўлланилиш самараси нафақат компания имиджининг яхшиланишига, балки уни қўллагандан сўнг эришилган мувафаққиятлар ўлароқ ҳатто ҳаётнинг қутқарилишигача бўлган факторларни истеъмолчи учун тамоман сезиларли даражада яхшиланишига олиб келади, масалан сертификатлаштирилган ва тўла текширилган медикаментлар ёки юқори сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари.\nКодларнинг юзага келишидаги ноёб алгоритмнинг ишлатилиши маълумотларнинг юқори криптографик турғунлиги билан таъминлайди. Юзага келган кодларнинг сони деярли чекланмаганлиги математик исботланган, шунинг учун ҳар бир товарни ўзининг уникал коди билан таъминлаш мумкин. «Centurion» тизимининг катта афзаллиги компаниялар-ишлаб чиқарувчиларнинг манфаатдорлиги бўлган ушбу комплекснинг ишлатилишидаги ва унинг арзон нархи ҳисобланади. Тизимдан фойдаланишда 6 ой ишлатгандан кейиноқ ўзининг чиқимини тўлиқ қоплайди.\n8. СОҲАСИ ВА ҚЎЛЛАНИЛИШИ\n«CENTURION» тизимининг универсаллиги, қулайлиги ва соддалаштирилганлиги ишлаб чиқариш ва савдо-сотиқнинг деярли ҳоҳлаган соҳасида уни ишлатиш имконини беради. Ишлаб чиқарувчи ва импортерларни нафақат товарнинг ҳақиқийлигини текшириш билан таъминланиши ром этиши мумкин, балки ҳар хил турдаги маркетинг тадбирлар, ўйинларнинг ўтказилиши хам ўзига ром қилади. Ва бу-«CENTURION» тизимини қўлланишнинг бир қисми холос.\nТоварнинг кўркамлиги ва сотиб олувчиларнинг савдо маркасига содиқлиги узоқ вақт мобайнида шаклланади. Маҳсулотнинг сифати, аъло даражадаги истеъмолчилик хусусиятлари, оптимал нархи ва яхши даражадаги хизмат кўрсатиши баъзи савдо маркаларига бозорда ўнлаб йиллар мобайнида мавжудлик қилишларининг имконини беради. Товарнинг бозорда қанчалик узоқ вақт мобайнида мавжудлиги, унинг ғараз ниятли ишлаб чиқарувчилар томонидан қалбакилаштирилишининг эҳтимолини кўпайтиради. Бу ҳолда «CENTURION» ишлаб чиқарувчи номидан унинг оригиналлигини тасдиқлаб, савдо маркаси имиджини сақлаб қолишига ёрдам беради.\nЭнг аввал дори-дармонлар, автомобиллар учун эҳтиёт қисмлар ва ҳаражат материаллари, алкоголь ва вино-ароқ маҳсулотлари ишлаб чиқаришларни қалбакилаштирилишдан ҳимоя қилиш кўпроқ талаб қилинади. Дори-дармонлар, кир ювадиган порошок ва шампуньларнинг қалбакилаштирилиши, автомобиль двигатели мойи, ичимлик ва шарбатларнинг сохталаштирилиши, сунъий вино-ароқ маҳсулотлари, лицензиясиз дастур таъминотисиз дисклар ва контрафакт CD/DVD дисклари. Рўйҳатни тўхтатмай давом эттириш мумкин.\nТасаввур қилинг, сиз автомобилингиз учун бирон-бир савдо-сотиқ майдонида мотор ёғини оляпсиз ва асл мой қутисига ишлатилиб бўлган мой қуйилганлигига шубҳа этмайсиз. Сизга товарнинг ҳақиқийлигини аниқлаш қийин бўлади, зарар эса жуда катта. Ишлаб чиқарувчи/импортёрлардаги бўлгани каби охирги фойдаланувчиларда хам қалбакилаштирилган товарлар ишлатилишининг жиддий ва ёқимсиз натижалариидан қочиш имконини берадиган ҳаммабоп ва ишончли ҳимоя тизими мавжуд. «CENTURION» ҳаммабоп, ишончли, сифатли ва эффектив тизим - Сиз ва Сизнинг олувчиларингизга айнан керакли нарса.\n«Vades Group» компанияси томонидан ишлаб чиқарилган «Centurion» товарларнинг ҳақиқийлгини текшириш тизими савдо маркаларининг ишлаб чиқарувчилари ва эгаларига қалбаки молларга қарши курашишда ёрдам беради ва шу билан бирга иқтисодий зарарнинг камайишига сезиларли даражада таъсир кўрсатади. «Centurion» тизими истеъмолчилари учун-бу товар ҳақиқийлигининг оддий, ишончли ва тез бажариладиган усули ҳисобланади.\nМавзу бўйича фойдали ссылка:\nБу ерда сиз «CENTURION» тизимининг видео-презентациясини кўришингиз мумкин.\nБу ерда сиз маҳсулот (товар)нинг ҳақиқийлигини текшириш бўйича тизим фойдаланувчиларига тақдим этиш Шатрномаси мавжуд.


ТОШПУЛАТ РАХМАТУЛЛАЕВ СОГДИАНА: Самарқандда шундай маҳалла бор\n1985 йилда ҳашар йўли билан қурилган маҳалланинг эски маркази ҳақида дедектив қисса ёзса бўлади. Марказнинг зал ва бир нечта хонадан иборат биноси бор эди. Аввалги маҳалла оқсоқоли ишдан кетгандан кейин марказ биносини ўғли номига хусусийлаштирганлиги маълум бўлди. Маҳалла аҳли унинг янги сайланган оқсоқоли Исоқжон Саидаҳмедов бошчилигида жамоа мулкини қайтариб олиш учун кўп уринишди. Масала судгача бориб етди.\nИсоқ аканинг уқтиришича, негадир суд охиригача одил қарор чиқараолмади. Маҳаллага бир кичик зал ва хона берилди, қолгани собиқ оқсоқолнинг ўғли ихтиёрида қолди. “Маҳалламиз катта. Унда 2353 нафар аҳоли, 529 оила истиқомат қилади, – дейди суҳбатдошим. – Вазифамизни тўлақонли бажариш учун жой етарли эмасди. Яхши ишлаш учун керакли шароит ҳам бўлиши керак-да”.\nМаҳалладошлар маслаҳатлашиб, янги марказ барпо этишга қарор қилишди. Ер ажратиш ҳақидаги илтимослари ҳал бўлавермагач, улар ўзларининг Олий мажлисдаги депутатлари Фахриддин Ражабов орқали Вазирлар Маҳкамасига мурожаат қилишди. У ердан вилоят ҳокимлигига масалани ҳал этишга кўмаклашиш хусусида кўрсатма келган бўлса керак. –дейди Саидаҳмедов. – Кўп ўтмай маҳалла маркази учун ер ва уни қуриш учун 160 миллион сўм ажратилди”.\nЎтган йили бошланган қурилиш яқинда тугатилди. Марказ биносида оқсоқол, котиб, маслаҳатчи ва посбон учун алоҳид хоналар, мажлислар зали мавжуд. Шу ернинг ўзида милиция таянч пункти жойлашган. Бирор-бир юмуш билан қабулга келганлар учун кенг хона ажратилган. Хоналар дид билан безатилган.\nСтол, стул, шкаф каби мебелларни вилоят “Маҳалла” жамғармаси олиб берган. Хоналардаги 7та гилам эса – шаҳар ҳокимлигининг совғаси. Маҳалланинг ўзи эса ички имкониятларини ишга солиб, 1 миллион 350 минг сўмга парда сотиб олди ҳамда маънавий-маърифий ва тарғибот-ташвиқот характеридаги плакатлар учун “Тасвирий ойина” идорасига 1 миллион 700 минг сўм ўтказди. Ана шундай ҳамжиҳатлик оқибатида намунавий маҳалла маркази дунёга келди.\nМаҳалла кўҳна шаҳарнинг ҳаво дарвозаси – “Самарқанд” халқаро аэропорти яқинида жойлашган. Бу ерга ташриф буюрган ҳар бир меҳмоннинг нигоҳи шундайгина катта йўл бошида жойлашган ушбу янги бинога албатта тушади. Бино баҳона меҳмонга ўзбек маҳалласи ва унинг ўзига хос жиҳатлари ҳақида гапириб берилади. Анъанаю қадриятларимиз билан хорижликларни таништиришнинг бир имконияти эмасми бу?


#уйдақол! #ҳаётгақўшил! #sportchallenge: Сўнгги ғолиб ва совриндорларга совғалар топширилди + ФОТО / Olamsport.com\n#уйдақол! #ҳаётгақўшил! #sportchallenge: Сўнгги ғолиб ва совриндорларга совғалар топширилди + ФОТО\nТеглар : Уйда қолБМТ\nЖисмоний тарбия ва спорт вазирлиги ҳамда БМТнинг Марказий Осиёдаги Наркотиклар ва жиноятга қарши кураш бошқармаси ҳамкорлигида ташкил этилган #уйдақол! #ҳаётгақўшил! #sportchallenge челленжининг иккинчи фасли ҳам ўз якунига етди.\nҚайд этиш жоиз, карантин даврида юртдошларимиз орасида уй шароитида жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланишни кенг тарғиб этиш мақсадида ўтказилган ушбу акция ватандошларимиз томонидан катта қизиқиш билан кутиб олинди.\nЧелленжнинг сўнгги ғолиб ва совриндорларига ҳам қимматбаҳо совғалар етказиб берилди.\nЭслатиб ўтамиз, Челленжнинг иккинчи фасли сўнгги турида 1-ўрин Тошкент шаҳар, Миробод туманида истиқомат қилувчи Аҳмедбабаевлар оиласига насиб этган эди.\n2-ўринга Навоий вилояти Нурота тумани “Мустақиллик” маҳалласида яшовчи Ҳайитовлар оиласи муносиб кўрилди.\n3-ўринни эса Тошкент вилояти Қибрай туманида истиқомат қилувчи Нормўминовлар оиласи қўлга киритди.\nШахмат бўйича биринчи онлайн Ўзбекистон чемпионати қоидалари билан танишмисиз? 3\nЖисмоний тарбия ва спорт вазирлигидан яна бир мега акция 0\n#уйдақол! #ҳаётгақўшил! #sportchallenge челленжи ғолибларига совғалар етказилди 0


Фан-техника 13:00 / 14.05.2018 22758\nSamsung D'Light Сеул шаҳрида жойлашган замонавий кўргазмалар мажмуаси бўлиб, бу ерда компания мутахассислари томонидан яратилган сўнгги технологик ютуқлар ва қурилмалар, янги товарлар билан яқинроқ танишиш имкони мавжуд. Кun.uz мухбири мазкур технологик музейда бўлиб, махсус фоторепортаж тайёрлади.\nМажмуа номи икки сўзнинг бирлашувидан ташкил топган: "light"- "ёруғлик" ва "digital" - "рақамли". Бу жумлалар мазкур бино асосчиларининг асосий ғоя ва мақсади - янги рақамли технологиялар оламига элтувчи ёруғ йўл, деган маънони англатади.\nСиз бу ерда HR, AR ва Smart Home технологияларининг энг сўнгги намуналарига гувоҳ бўлишингиз мумкин.\nБино 3 қаватдан ташкил топган. Экспозицияда турфа хилдаги кўплаб маҳсулотларни учратиш мумкин: суперзамонавий моделдаги мобил телефонлар, ультра ихчам ҳажмли ноутбуклар, кристаллашган янги замон телевизорлари, рақамли фотоаппарат ҳамда видеокамералар.\nМеҳмонлар қизиқишини тўлақонли таъминлаш учун турли интерактив ўйинлар, мусобақалар, акциялар ҳам ташкил этилади.\nШунингдек, бу ерда нафақат сотувдаги, балки яқин келажакда ишлаб чиқарилувчи энг замонавий технологик янгиликларни ҳам учратиш мумкин. Стендлар орасида энг машҳури - "Эффектли суратлар майдони" бўлиб, кириш қисмда тушилган портрет суратлар махсус эффектлар орқали катта экранда пайдо бўлади. Бу эса ташриф буюрувчи меҳмонларга ўзгача кайфият бахш этади.\nSamsung компаниясининг мазкур кўргазмалар мажмуаси нафақат янги маҳсулотларни таништириш ва тарғиб қилиш, балки ёшларни технологик илмий билимлар билан тарбиялаш, Жанубий Кореянинг АТ соҳасидаги тутган беқиёс ўрнини намоён қилиш учун фаолият олиб боради.\nБиринчи қаватда махсус дўкон бўлиб, бу ерда исталган маҳсулотни синовдан ўтказиш ҳамда харид қилишингиз мумкин. Бундан ташқари, Samsung D'Light мажмуасида катта замонавий океанариум ҳам жойлашган.\nФеруза Авазова тайёрлади


Ёрдам ташкилотлари: 'Афғон аёллари ҳақ-ҳуқуқлари таҳдид остида' - BBC O'zbek\nЁрдам ташкилотлари: 'Афғон аёллари ҳақ-ҳуқуқлари таҳдид остида'\nБританиядаги етакчи ёрдам ташкилотларига кўра, Толибон тузуми қулатилганидан ўн йил ўтиб ҳам, Афғонистондаги хотин-қизларнинг ҳуқуқлари хавф остида қолмоқда.\n"Оксфам" ва "Акшион Эйд" жамғармаларига кўра, аксарият афғон аёллари Толибон билан сиёсий битимга эришиш учун, орада қўлга киритилган ютуқлар ҳам қурбон бериб юборилишидан хавотирдалар.\n"Акшион Эйд"сўровига кўра, минг нафар иштирокчидан аксарияти яна Толибон тузумига ўхшаш ҳукуматнинг қудратга келишидан ҳам қўрқувда эканини билдирган.\nБритания ҳукумати ўтиш даврида афғон аёллари аҳволини яхшилаш йўлида қаттиқ ишлаётганини айтади.\nВазият хавфсизроқ "Акшион Эйд" жамғармасига кўра, кўплаб афғон аёллари ҳали ҳамон ўзларининг энг асосий ҳақ-ҳуқуқларидан маҳрум қолишмоқда.\nЖамғармага аён бўлишича, сўровда иштирок этганларнинг 72 фоизи 2001 йил Афғонистонга қарши ҳарбий амалиётлар бошланганидан бери аҳвол яхшиланган дея ҳисоблашади.\nБироқ, 37 фоиз халқаро қўшинлар чиқиб кетишлари билан Афғонистон яна аёллар учун энг ёмон мамлакатга айланишидан қўрқишади.\nАфғон аёлларининг учдан икки қисми ўзларини 10 йил олдингига қараганда хавфсизроқ ҳис қилишади.\nТолибон даврида қиз-жувонларнинг мактаб ва ё ишга чиқишларига рухсат берилмаган, тиббиёт хизматларидан фойдаланишлари мушкул ва бирон бир эркак қариндошининг ҳамроҳлигисиз кўчага чиқишлари тақиқланганди. "Акшион Эйд"нинг айтишича, ўтган ўн йил асносида маълум ютуқлар қўлга киритилган, бироқ аёллар ҳаётларини яхшилаш йўлида ҳали кўп тер тўкилиши керак.\nЖамғарма чиқарган ҳисоботда: "Аёллар эркин таълим олишлари ва ишлашлари мумкин. Улар ҳукумат вазирлари ва парламент аъзолари сифатида хизмат қилишади, шифокор, ўқитувчи, профессор, тадбиркор ва ҳуқуқшунослар сифатида ишлашмоқда. Бу кўзга кўринарли илгарилаш. Аммо, йирик мушкулотлар мавжуд, кўплаб аёллар ҳали ҳануз асосий ҳақ-ҳуқуқларидан мосуво қолишмоқда", дейилади.\n"Акшион Эйд"нинг ишонишича, аёллар масаласи тинчлик жараёни, миллий ярашув ва ўтиш даврида эътибордан ташқари қолмаслиги керак. Шундагина уларнинг ҳозирга қадар эришган ютуқларини сақлаб қолиш мумкин.\n"Акшион Эйд" томонидан ташкил этилган сўров Кобул, Балх, Қндаҳор, Ҳирот ва Бомиён вилоятларидаги аёллар орасида олиб борилган.\nБи-би-сининг дипломатик масалалари бўйича мухбири Бриджет Кендел (Bridget Kendell) аёллар ҳуқуқлари билан боғлиқ вазиятнинг ўнгланиши Афғонистонга 10 йил олдин бошланган ҳарбий сафарбарликдан кўзланган мақсадларидан бири экани айтилганди.\nАфғонистоннинг ўзидан қараш\nЎз ўрнида афғонистонлик фаоллар ҳам уларнинг хавотирларига қўшилиб, мамлакатда хотин-қизлар ҳуқуқлари жиддий оёқ-ости қилинаётганини танқил қилишган. Кобулдан Фазил Аҳмад Ёлғуз бу хусусда аёллар фаолларидан Саҳира Шикиб Саодат хонимларини суҳбатга чорлаган: