Жек Лондон. Мен англаган ҳаёт (эссе) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиЖек Лондон (1876-1916; АҚШ)Жек Лондон. Мен англаган ҳаёт (эссе)\nМен оддийгина ишчи оиласида туғилганман. Жуда ёш кезларимданоқ ўз хаёлот оламимда кучли хоҳиш-истаклар, шу мавжуд ҳаётга бўлган беадад завқу шавқ ҳамда қўл етмас орзулар осмонини кашф қилдим, ҳа, бу ёрқин ниятларим менинг бола бошим учун нечоғлик маҳол бўлишига ҳам рози бўлган ҳолда уларга бутун қалбимни фидо қилдим. Ҳолбуки атрофимдаги муҳит ғоятда ачинарли, қўпол ва қуруқ эди. Шундай бўлса-да орзуманд кўзларимни фақат юксакка тикардим, ўша теграмдаги моддий турмуш лавҳаларини назарим ҳеч илғамасди. Тан олишим керакки жамиятдаги менинг ўрним анча қуйида эди. Бу ердаги ҳаёт руҳ учун ҳам, тана учун ҳам қабиҳлик ҳамда бахтсизликдан ўзга нарсани раво кўрмасди сира, ваҳоланки қашшоқлик исканжасида руҳу тана-да баробар ҳолда очликдан силласи қуриб, беаёв азобланмоқда эди.\nШу ғариб бошим узра жамиятнинг ҳашаматли турмуш тарзи бўй кўрсатиб, ўзини тинмай кўз-кўзлаб турарди, бирдан ичимда худди ўша фусункор сарой томон кўтарилиб чиқиш истаги пайдо бўлиб қолди. Мен ўша саройга қараб шу паст жойимдан бор кучимни сарфлаб бўлса ҳам ўрмалаб чиқишга аллақачон азму қарор қилгандим. Қасрдаги барча эркаклар нафис кийимда эдилар, эгниларида қоп-қора костюм билан оҳорли кўйлак, хонимлари бўлса жозибали либослар оғушида хиром билан юришарди. Яна бу ерда энг сара таомлар ҳозирланар, тўйгунингча маза қилиб ейишинг мумкин эди. Бу овқатларнинг бари битта одамга жуда кўплик қиларди. Ҳаммасидан ҳам бу жойда руҳинг ором топадигандек эди. Бутун ақлу хаёлимни ўғирлаган ўша серҳашам ҳаёт муҳитида, мен аниқ билардимки, руҳнинг озодлиги, тоза ва олижаноб фикрлаш, рисоладагидай умр кечириш каби ҳаётнинг нодир туҳфалари мужассам эди. Буларнинг барини мен ўзим ўқиган “Денгизбўйи кутубхонаси” туркумидаги романлар орқали яхши билардим, албатта, китоблардаги ёвуз қаҳрамонлар ва саргузаштсевар дарбадарларни ҳисобга олмаганда мазкур олий табақа вакиллари ҳаммавақт ғоятда теран мулоҳаза этишар, равон тилда сўзлашишар, назокатли ҳаракатлар қилишарди. Мухтасар қилиб айтганда, мисоли қуёш чиқишини шоду хуррамлик ила кутиб олганим каби тепамда ярқираб, жилоланиб турган гулгун ҳаёт ичида ҳам осудалик, ҳам аслзодаларга монанд салобат ва марҳамат мавжуд эканлигига зиғирча шаксиз ишондим, гарчи бу каби тушунчалар фақир қисматим учун номуносиб бўлиб кўринса-да бироқ улар тириклик мазмунига хушлик ҳамда виқор бағишлашига иқрор бўлгандим, энг муҳими, бу ҳаётда одамни яшагиси келарди.\nАммо камбағал ишчи оиласининг боласи учун юқоридаги порлоқ толеъ томон кўтарилиб чиқиш осон эмасди, албатта, чунончи биз каби одамлар одатда хомхаёллар ва сароб орзулар оғушидан то ўлгунимизча мосуво бўлмаймиз. Мен Калифорнияда, ўз ранчойимда истиқомат қилардим, бор жон-жаҳдим билан олий табақа доирасига чиқиб олиш учун мустаҳкам нарвон қидирардим. Болалик пайтларимданоқ пул дардида қийналиб яшардим, ўша аслзода кишиларнинг дунёга қандай қилиб бадавлат, беғам бўлиб келганларига ақлим етмай, ҳадеб бола онгимни азоблардим. Кейинчалик шуни англаб етдимки инсон қанча кўп тер тўкса, у шунча бойиб кетади, ана ўшандагина унинг тирикчилиги ҳам бинойидагидай шароитда бўлади. Ушбу хулосамдан зудлик билан ҳисоб-китоб қилиб олдим, башарти мен то эллик ёшимгача тинимсиз тер тўкиб, меҳнат қилсам ва тузуккина маблағ жамғара олсамгина менинг жамиятдаги ўрним ҳам юқорилашиб, дунёнинг лаззат ҳамда бахт каби муждаларидан баҳрадор бўла олишимни тиниқ идрок этдим. Шубҳасиз, бу йўлда қашшоқлик тушовидаги оғир тош сингари уйланиш даҳмазасини ҳам қатъий бир четга суриб қўйдим.\nШунга қарамай, бор жонимни жабборга бериб, астойдил тер тўкишимга тўғри келарди. Бинобарин, ўн ёшимданоқ шаҳар кўчаларида газета тарқатиб юрадиган болакай қиёфасига кирдим, сарсонлик ва пул топиш машаққати менга янаям кўпроқ нарсаларни ўргатди ўшанда. Барибир атрофимдаги борлиғимни қуршаб турган очлик, юпунлик ва мискинлик балосидан ҳеч қутулиб кетолмасдим, тепамда эса ҳамон оромижон жаннат боғи мени ўзига тинмай чорлаб турарди, шунда хаёлимда бошқа нарвон топиш фикри уйғонди. Янги нарвон — бизнес нарвони эди. Хўш, мен нима учун арзимаган майда чақаларимни ҳам минг азоб билан ҳукуматнинг лой кўчаларидан қидириб юришим керак экан, икки донагина газетани беш сентга олиб, кейин уларни атига ўн сентга пуллаш орқали катта маблағ тўплашим мумкинмикан? Янги ўйлаб топганим бизнес нарвони бўлса бошқа гап, бу фикрим ўзимга чунонам ёқиб тушди, дарҳол сочларимни олдирдим-да, омади чопган савдогар шаҳзода қиёфасида узоқ сафарга отландим.\nЧиғаноқ қароқчилари шаҳзодаси\nАфсус! Кўринишимни ўзгартириб чакки қилибман! Ўн олти ёшимга тўлиб улгурмасимданоқ “шаҳзода” ҳам бўлволдим энди. Лекин бу унвон бир гала каллакесар ҳамда ўғрилар тўдаси томонидан берилганди, ана ўшалар менга худди шу лақабни ёпиштириб қўйишди: “Чиғаноқ қароқчилари шаҳзодаси”. Аммо ўша дамда мен бу бизнес нарвонининг биринчи зинасига қадам қўйишга муваффақ бўлгандим. Энди мен яхшигина капиталист эдим. Ўз қайиғим, чиғаноқ овлаш учун ҳамма ускуналарга эришгандим. Сафарда ҳамроҳлик қилиши учун боп бир шерик ҳам танлаб олгандим. Қайиқ эгаси ҳамда капитани сифатида қўлга туширган ўлжамизнинг учдан икки қисми менинг ҳамёнимга тушар, учдан бир қисми эса шеригимга қоларди, лекин бечора миқ этмай худди мен каби меҳнат қилар, жони ва озодлигини таҳликага қўйишга ҳаммавақт шай турарди.\nБироқ қисматимиз шўр экан, аранг кўтарилганим нарвоннинг биринчи зинаси ҳам тез орада барбод бўлди. Бир оқшом хитойлик ярамас балиқчилар ҳужумига учрадим. Қайиғимдаги жамики тўр ва арқонларим менга аллақанча долларга тушганди. Бу ростакам ўғирлик эди, аммо шунга амин бўлдимки, капитализмнинг ошкора юзи мана шундай экан аслида. Ҳақиқий капиталист гўёки қарзи бордай одамзоднинг бор мулкини юлғичларча тортиб оларкан, хоинларча ишонч билан ёки орқасида турган сенатор ва олий суд бошлиқларининг елкаларига суянган ҳолда иш тутарканлар. Лекин мен ҳам ўзимга етгудай ҳақпараст эдим. Улар билан менинг орамдаги ягона фарқ ҳам шу жиҳат бўлса керак. Юлғичларга қарши қурол ишлатишга мажбур бўлдим.\nАммо ўша тунда ёнимдаги ҳамроҳим битта бўлгани учун шунча ёвуз хитойларга қарши бас кела олмадим, шеригим ландовурларча қайиқ ёнига катта гулхан ёқди ва бунинг оқибатида бутунлай қайиқни харобага айлантириб юборди. Ўша кеча ҳеч қанақа дивидентим ҳам, маблағим ҳам қолмади, қайтанга биз сақлаб қололмаган тўр ва арқонларимизга ифлос хитойликлар эга бўлиб олишди. Чорасиз қолдим, кутилмаган инқироз ақлимни довдиратиб қўйди, киссамда қолган олтмиш беш доллар билан қандай қилиб кун кечиришимни билолмай танг аҳволда эдим. Вайрон бўлган қайиғимни якордалик ҳолатида ташлаганча бошқа қароқчилар кемасига ўтириб, Сакраменто дарёси тарафга ҳужумга кетдим. Омадсизликни кўрингки, бу сафаримда ҳам яна безорилар тўдаси билан тўқнаш келдим, улар янги қайиғимни ҳам талон-тарож қилишди. Босқинчилар ҳамма нарсамни ўмариб кетишди, ҳаттоки лангаргача чанг солишди; кейинчалик эса ноилож тақдирга тан бериб, қуруқ қолган қайиғимни арзон-гаров пулга сотиб юбордим. Бир амаллаб чиқиб олган бизнес нарвонимнинг биринчи зинасидан ана шу тарзда тойиб кетдим ва қайтиб ҳеч қачон бизнес нарвони тўғрисида қуруқ хаёл қилишни бас қилдим.\nОғир меҳнат қўйнида\nШундан кейин сўқир қисматим мени ниҳоятда бераҳм капиталистлар қўлида шафқатсизларча эзғилади. Мисоли жаллод зодагонлар мускулдор билакларимдан пул ишлаб, ўз нафслари учун фаровон яшашни йўлга қўйдилар, ҳолбуки менинг пешонамга бу каби яшаш сира-сира насиб қилмасди. Ҳаёт бошимга бир-биридан машаққатли кунларни солди, аввалига денгизда югурдак, портларда юк ташувчи бўлиб ишладим, сўнгра консерва заводи, фабрикаю кирхоналарда кучим кетди; устига устак майсазорларни ўрдим, гилам тозаладим, дераза ювдим. Бироқ шуунча қилган меҳнатларимга яраша ҳақ ололмадим ҳеч. Консерва заводи директорининг ясатоғлик извошда яйраб кетаётган қизига алам билан тикилардим, у менинг мускулларим туфайли роҳат қилиб борарди, ўша извош араваси ҳам резина шиналари устида фақат менинг қувватим сабаблигина жойидан қўзғала оларди, ҳа. Фабрика хўжайинининг нуфузли коллежга қатнайдиган ўғлига боқиб туриб, яна бир карра ўкинардим, у ҳам бақувват мускулларим туртиб турган мана шу билакларим орқасидан таълим оларди олий коллежида, унинг маза қилиб улфатчилигу кайфу сафо қилиб юришларида менинг ҳам ҳиссам анчагина эди.\nБироқ мен булардан асло ғазабланмадим. Ахир бу ҳодисаларнинг бари ўйин-ку. Ҳаёт-ку бу ахир. Ҳаёт ўйинидаги кучли тараф эса ҳозирча улар эди. Майли, дедим ўзимга ўзим, ҳечқиси йўқ, мен ҳам ожиз эмасман, менам кучлиман. Аммо мен жамиятдаги ўз ўрнимни улар сингари бошқаларнинг пешона териси эвазига эмас, аксинча топ-тоза ва ҳалол қўлларим билан яратмоқчи эдим. Меҳнатсиз ҳаёт ҳалокат демак эди мен учун, оғир ишдан қочмас, меҳнатни жуда севардим. Тобора тез, тобора қаттиқроқ ишлаб, охир-оқибат жамиятга ҳаттоки тиргович ҳам бўла олардим.\nШунда тақдир юзларимга бироз кулиб боққандай бўлди, орзу-хаёллари худди меникига ўхшаш бир иш берувчи билан рўбарў келиб қолдим. Ҳалол тер тўкишга мендаги иштиёқ нечоғлик баланд бўлса у мендан-да қолишмайдиган меҳнатсевар эди. Ўзимча тижоратни ўрганаяпман-да, деб ўйлаб юргандим. Аслида эса ҳар иккаламиз учун ҳам бир ўзим меҳнат қилаётган эканман, ҳақиқатда бўлса, у мениям ҳаққим бўлган эллик долларни индамай чўнтагига уриб қолаётган экан, икки киши учун тер тўкаётган ишимга эса мен ойига қирқ долларгина олар, баъзан буям қўлимга ўттиз доллар бўлиб тегарди. Бу разил кимса мени ўлдиргудай қилиб тоза ишлатди. Одам денгиз чиғаноғини яхши кўриб ейиши мумкин, аммо ҳаддан ортиқ чиғаноқ ҳам дарров кўнгилга уради. Ортиқ иш деган дўзах азобини кўргим келмай қолди. Ахийри у ердан қочиб кетдим. Энди эшикма-эшик сарғайиб, кўчаларда тиланчилик қилиб сарсон бўлдим, бутун бошли Қўшма Штатларни тентираганча ялангоёқ кезиб чиқдим, ҳароба кулбалар ва зах қамоқхоналар ичида аъзойи баданим чириб кетгудай бўлиб, ёмон қийналдим.\nУвол бўлган қувватим\nҚисматимга камбағал бўлиб туғилиш битилган экан, на чора, мана ҳозир, умримнинг авжи барқ урган чоғи – ўн саккиз ёшимда бу аламни яна-да теран, яна-да ўкинч билан ҳис этардим. Мен тамомила жамиятнинг энг хилват ертўласида қолиб кетгандим, ночорлик ҳамда нотавонлик қурбонига айлангандим мутлақ, ҳатто ҳасрат қилишга ҳам арзимайдиган нохуш вазият бечораси эдим. Бутун жисму жоним билан тубсиз жарлик қаърида инграр, жамият тараққиётининг томир-томирларига чирмашиб кетган тартиббузарлик, парокандалик ва чиркин қонунлар ботқоғидан қутулолмасдим. Ҳаётнинг яна бир ҳақиқати шу экан, кўзларим бу ҳақиқатга терс қараёлмади. Омадсизлигим ва бахтсизлигим оқибат ўз орзуларимга хиёнат қилишга, улардан юз ўгиришга мажбур этди, бори кўрганларим ва англаганларим шу бўлдики, олиймақом табақа вакилларини қуршаб турган ёрқин шуъла гардиши энди дилимга ғаддор бир қўрқинчни солиб қўйди. Мен ҳатто орзу қилишга-да қўрқиб қолдим. Ўзим нафас олаётган мукаммал тараққиёт доирасидаги энг оддий, энг ошкора қоидаларни аниқ кўриб турардим. Ҳаёт аслида бир бошпана ва бир коса ёвғондан иборат жараён экан, холос. Қорин ва уй ғамида эса одамлар бор нарсаларини пуллар эдилар. Савдогар оёқ кийимини, сиёсатчи одамгарчилигини, сўзсиз баъзи бир давлат вакилларини ҳисобга олмаганда, улар ҳатто ўз эътиқодларини-да зиғирча андишасиз индамай сотиб юбораверардилар; умуман олганда, ҳамма бозорда ва бу бозорда инсон нафсониятигача сотилар эди. Сотувчилик йўлида аёллар ҳам ҳаракатга тушиб қолишди, улар торкўчалар ичида ёхуд хилват гўшаларда оппоқ таналаридан истаганларича фойдаланишар, афсуски, билмас эдиларки, улар макруҳ лаззатлари билан аёлликнинг муқаддас ва эзгу мақомини-да ер билан битта қилиб поймол этишарди. Ҳаёт мисоли фақат сотиладиган моллар дўконига ўхшаб қолганди, ҳамма одамлар сотишар ва сотиб олишарди. Ёлғиз меҳнатнинггина сотиладиган моли битта: у ҳам бўлса куч эди, холос. Жадаллашиб бораётган тараққиёт бозорида биргина оғир меҳнатнинг баҳоси йўқ эди. Унинг танҳо мулки кучли мускуллар ва яна шу мускуллар эди фақат.\nАммо бу ерда муҳим бўлган катта тафовут ҳам бор эди. Сотиб юборилган оёқ кийимлар ва ё эътиқод, борингки, нафсоният ҳам ўзларини янгилаб, қайта яралиш имкониятини топа олардилар. Улар беқарор, ўзгарувчан оддий нарсалардир. Бироқ одамнинг куч-қуввати бу бошқа масала, кетган кучни яна қайтариб, уни янгилаб бўлмайди. Пойабзал тижоратчиси оёқ кийимларини пуллагани билан у яна ўз савдосини юргизиб кетаверади. Лекин қора ишчининг бақувват мускуллари вақт ўтиши билан борган сайин юпқалашиб, тобора кучсизлашиб бораверади. У қанча меҳнат қилса шунча кўп кучини йўқотади. Бечора нима ҳам қилсин, ягона давлати мана шу ғудруш қўллари бўлса, бошқа нимаям қила оларди, ўтаётган ҳар бир кунига мускулдор билакларини қурбон қилганча тирикчилигини бир амаллаб ўтказишдан бўлак иложи йўқ эди унинг. Ногаҳон жони осонгина узилиб қолмаса, шўрлик меҳнаткашларнинг умри то адоғигача шу зайлда меҳнат ва меҳнат билан ўтиб кетарди. Борди-ю кучдан қолгудай бўлса, ноилож кулбаси деразаларини ёпиб, ўзини аччиқ кулфат измига топширишдан бўлак чораси қолмасди. Қора ишчининг мускуллари инқирозга учраган он унда ҳаёт нишонасидан ҳам ҳеч қандай белги қолмайди, бемажол ва беҳол руҳда жамиятнинг ўша чиркин ертўласига йиқилиб тушиб, бахтиқаро ҳолида жимгина ўлиб кетаверади.\nОрадан бироз вақт ўтиб, худди сотилажак моллар сингари инсон мияси қудратини, мулкини кашф этдим. Одамнинг онги эса унинг билакларидан мутлақо фарқли бўлган бебаҳо бойлиги ҳисобланарди. Онг “сотувчиси” эса дастлабки даврни эндигина эллик-олтмиш ёшга кирганидагина бошлаган бўлади, унинг ҳаққи ҳам бошқа маблағлардан кўра борган сари кўтарилиб бораверади. Бечора қора ишчилар каби қирқ беш-эллик ёшларидаёқ ишга яроқсиз бўлиб қолмайди. Жамиятнинг зах ертўласида яшаб келарканман, бутун умримни шу хароб ерда ўтиб кетишига асло-асло рози бўлолмасдим. Бу жойдаги қувурлар ва ускуналар умуман яшаш тартибига талаб бермас, ҳаммаёғи исқиртликка ботиб кетган, ҳавосидан эса умуман нафас олиб бўлмасди. Толеъйим кулиб, истиқболим гуллаганида борми, жамиятнинг муҳташам меҳмонларида яшай олмаган тақдиримдаям истаган нархда ўзим боп бирорта бошпана сотиб олган бўлардим. Тўғри, у ерда ҳам яшашнинг ўзига яраша маъсулияти бўларди, албатта, бироқ жилла қурса эркин нафас олишим учун лоақал тоза ҳаводан баҳра олиш бахтига эришардим. Шундай қилиб, ортиқ билакларимдаги куч-қувватимни беҳуда сарф этмай, энди ақл “сотувчиси” бўлишга қарор қилдим.\nМазкур қароримдан сўнг белимни маҳкам боғлаб, илм кетидан шиддат билан қувишга киришдим. Калифорнияга қайтиб келиб, китобларимни очдим. Ақл ва мия “савдогари” бўлиб шаклланарканман, ўз-ўзидан шахсимни жамиятшунос қилиб тарбиялашим муқаррар бўлиб қолганди. Бир қатор китоблар ичидан онгимда ўзим яратган жамиятга оид тушунчаларнинг илмий режасини тузиб чиқдим. Шаксиз, мендан аввал ўтган ва менинг тафаккуримдан-да шуурлари ўткир бўлган кимсалар ҳам бу хил назарияларга эътибор қаратган бўлишлари мумкин. Бироқ мен ўз назаримда инсоният учун бағоят керакли бўлган улкан қоидаларни яратмоқда эдим. Ўзимни жамиятшунос бўлиб етишаётганимни пайқардим.\nАслида жамиятшунос дегани бу исёнчи одамлар демакдир мен учун, шу сабабдан улар ҳозирги давр шароитини тубдан ўзгартириб, келажак йиллар учун яхши бир тузумни барпо қилишни кўзлардилар. Мен ҳам улар каби ҳақиқий жамиятшунос ва улардай чинакам исёнчи бўлиб қолгандим. Бир қанча дунёқараши кенг исёнчилардан таркиб топган ишчилар гуруҳига қўшилиб олдим ва илк маротаба онг билан яшашни бошдан кечирдим. Бу ерда мен ўткир мулоҳазалар ва чуқур идрокка тўла мушоҳадалардан воқиф бўлдим, кучли, ақли юксак, меҳнаткаш одамлар билан топишдим. Муқаддас ибодатхоналарда қуруқдан-қуруқ сафсата сотиб, воизлик қилаётган ваъзхонлару дорилфунун остонасини оёқости қилаётган билимсиз профессорларни ҳам ўз қобилиятлари ҳамда чуқур илмлари билан мот қиладиган шундай кучли доира вакилларини топдим, улар бор шижоатлари билан одамзодни чексиз ботқоқлик чангалидан қутқариб қолишга ҳаракат қилардилар.\nМана шу ҳақгўй одамлар орасида мен инсонга хос бўлган илиқ эътиқодни, орзупарастликни, худбинликдан чекинишни, бор иллатларни рад қилиб, меҳнат учун жафокашликни, руҳнинг бор саодатини англаб етдим.\nБу ердаги ҳаёт ҳалол, пок ва жонли кечарди. Наҳотки ер юзида мана шундай ҳаёт ҳам мавжуд бўлса, ғаройиб, шонли; қайта тирилганимдан нечоғлик бахтиёр эдим!.. Ниҳоят излай-излай топганим бағоят буюк қалблар билан ҳамнафас яшаётгандим, зотан бу дилларнинг руҳи ғарам-ғарам долларлару миллионлаб ақчалар устидан масрур, бепарво учиб ўта олади, бироқ жами жаҳон теварагидаги иқтисодий танглик борасида улар зинҳор сукут сақламайдилар, қаҳатчиликда ҳалок бўлаётган болакайлар фарёдига қулоқларини беркитиб олмайдилар. Ҳаёт нақадар гўзаллашиб кетди, ана олижаноблигу ана олийҳимматлик, ана қаҳрамонлик қудрати, энди кунларим қуёш нурига чўмилган ҳолда, тунларим юлдузлар шуъласи ичра чароғон ўтарди; бир дам кўз олдимдан мислсиз қийноқларга тўла, бир-биридан ўтли, бир-биридан оғриқли кечган қора кунларим ўта бошлади, наҳот бир одам боласига шунча зулм, шунча кўргилик ёғилди, бераҳмлик қурбони бўлди у, аммо оқибат шўрлик барибир ўша ёвуз муҳитдан, аччиқ ҳаёт исканжасидан қутулиб чиқди ва ҳамма-ҳамма кўрганларини ортга ташлади. Мен аҳмоқ бўлса ўша мудҳиш балоларнинг барини роҳат-фароғатга эришиш йўлидаги арзимас заҳматлар деб тушунибман ва ўша заҳматлар мени бир кунмас бир кун жамиятнинг баланд шоҳсупасига кўтариб чиқади, дея хомтама бўлибман, беҳуда рўё ортидан чопибман. Калифорниядаги ранчойимга келиб энди ўзгача мулаҳазалар билан “Денгизбўйи кутубхонаси” романларини қайтадан мутолаа қилишни бошлаган кунимданоқ хаёлимдаги кўп қуруқ даҳмазаларни, тўғрироғи, рўёларнинг барини чиқариб ташладим. Шундагина буткул амин бўлдимки, ичимда то шу кунларимга қадар сақлаб келган ўша хомхаёлларнинг барчасини ўз идроким билан тамоман барбод қилибман.\nОнг “сотувчиси” сифатида анча омадим келди. Жамият бор эшикларини менинг истиқболимга ланг очиб берди. Ана энди бемалол, тўғри муҳташам меҳмонхоналарга кириб борар, қўл текизишим мумкин бўлмаган нарсаларни беҳадик ушлай олардим, бироқ, бироқ тезда юрагимни яна совуққонлик, бу хил турмушдан ихлоссизлик, безганлик ҳислари қуршай бошлади. Мен олиймансаб жаноблар билан битта дастурхонда овқатланар, уларнинг серҳашам аёллари ва қизлари билан бирга таом ердим. Тан оламан, бу кибор хонимлар дид билан кийинишган, яхшилаб безанишган эди, аммо содда бир ҳайрат билан шу нарсани ногоҳ кашф қилиб топдим, менинг асл табақамдаги қора ишчи аёлларнинг ҳам бадани шу хонимларники билан бир хилда эди. Мана, полковникнинг сертаманно хотини билан оддийгина ишчи Жуди О”Гредининг таналари битта тусда экан, фақат хонимнинг ялтироқ либослари уни яшириб турарди, холос.\nАқлимни лол қилган нарса фақат бу эмасди. Рост, малоикалардай кўринишга уринаётган бу бойликка ўч аёллар, пулсевар эркаклар чиройли тилда сўзлашар, фикрларини равон ифодалай олишарди; аммо шундай бўлсаям улар яшаётган ҳаёт лавҳалари ниҳоятда расво, емаклари ҳаром эди, ўзлари эса ўлгудай худбин эдилар! Қилиб қўйган озгинагина хайр-саҳоват ишларини ҳам минг марталаб оғиз кўпиртириб мақтанишар, ҳолбуки, эгниларидаги аллақанча доллар турадиган бебаҳо кийимларини, қиммат тақинчоқларини, оғизларидаги ширин таомларини кичкина ишчи болакайларнинг пешона териси орқасидан, нечоғлик оғир меҳнат эвазига келаётганини билишмасди. Бу каби асослар фиримдан кечаркан, хаёлимда бирдан Жуди О”Гредига танадош мана бу хонимлар тўсатдан инсофга келиб, гўё қонга бўялган кўйлаклари ва тилла тақинчоқларини устиларидан юлқиб олишиб, қаттиқ дарғазаб бўлган қиёфалари жонланиб кетди негадир, мен эмас, гўёки энди уларнинг ўзлари уволлик ва заволлик тўғрисида ваъз ўқишар, жамиятнинг зах ертўлаларида ҳалок бўлаётганлар қисматига дил-дилларидан ачинишарди. Бироқ реал ҳаётда бу лавҳа ҳеч қачон аксланмасди, албатта, олти ёшли болакайнинг ҳар тунда ўн икки соатлаб қора терга ботиб ишлаётган тақдири билан уларнинг бир мирилик иши йўқ эди, аслида менинг ҳаётимни кулфатга айлантираётганлар ҳам шулар – Жуди О”Гредидан бир поғона ҳам юксакда турмайдиган калондимоғ хонимчалар эди.\nЯхшиси, улар билан менинг ҳам ишим бўлмагани маъқул эди. Мен ораста кийинган, аслзода, ақлли кўринадиган эркаклар билан танишишга киришдим, уларнинг орзу-ўйлари ҳам худди кўринишлари каби тиниқ, асл ва жонли бўлиши керакдай эди назаримда. Жамиятнинг энг баланд курсиларини эгаллаб ўтирган бир гуруҳ воизлару сиёсатчилар, бизнесменлару профессорлар ҳамда ноширлар билан улфатчилик қилиб юрдим. Улар билан бирга овқат ер, бирга шароб ичар, битта машиналарда юрар ва шу аснода уларни ўрганиб ҳам борардим. Тўғри, киборлар орасида ростданам ақлли, аслзодаларни учратдим ҳам, бироқ улар бениҳоя кам эди, бўлганлари ҳам у қадар жўшқин эмасдилар. Гоҳо шу қадар онгим хиралашиб кетардики, ҳатто иккала қўлимдаги бармоқларим ҳисобидан адашиб кетардим. Барибир бу хил омма вакилларининг бари чирик муҳит ичида жонлана олмасдилар, ҳаром турмуш бағрига бутунлай қоришиб кетишганди, фақат аҳён-аҳёнда аслзодаларча маданият қирраларини намоён қилиб қўйишарди, холос, лекин шунчаки эди булар. Айниқса мен танишиб олган университет профессорларининг гапларини айтиб ўтмасам бўлмасди, уларча “кўп ақлли бўлишдан ҳеч фойда йўқ эди”.\nЖаҳолат урушларига ғоялари қарши бўлган Тинчлик Шаҳзодалари деб аталувчи “қаҳрамонлар”ни учратганимда, балки энди фикрларим ўзгариб кетар, деб ўйлагандим, аммо кейин билдимки, бу “тинчликсевар” кишилар ўз фабрикаларидаги иш ташлашга чиққан ходимларини киприк қоқмай отиб юбораверишар экан. Янаям даҳшатлиси, ўз олчоқлиги билан шафқатсизларча, тутуриқсиз вайсаган одамнинг қўрқинчли ҳикояси бўлди, ўша ёвуз кимса ҳар йили туғруқхоналардаги чалажон туғилган гўдакларни ўғирлаб, уларни ўлдирар, эвазига келган мўмай даромаддан қорнини қаппайтириб юрар эди.\nМен йўлимда учраган ҳар бир клублару уйлардаги, меҳмонхоналардаги одамлар билан ҳамсуҳбат бўлавердим, саноат фабрикаларининг зарҳал курсиларида ястаниб ўтирган бошлиқлари билан юзма-юз келдим ва ҳайрон қолдим, нега бу бошлиқлар шунча оз фурсат ичида бунчалик бойиб кетишдийкин? Бир томондан улардаги ақлни, яъни бизнес туйғусининг яхшигина ривожланганини кўрдим. Яна уларнинг руҳиятларини ҳам тушуниб қолдим, бизнеслари нол бўлган кун уларнинг ҳам пайтаваларига қурт тушиб, типирчилаб қолишарди.\nМана бу ориққина, кибор қиёфадаги қўғирчоқ-маникен фабрикаси ва турли асбоб-ускуналар корпорациясининг директори махфий равишда бева аёлларни ва етимларни ўғирлаб келарди. Энг сара нашриётларни эгаллаб олган мана бу жаноб бўлса ўзини гўёки адабиёт ҳомийси каби тутар, шаҳарчадаги барча босмахоналарни ҳам ўзиники қилиб олганди. У ўша нашриётларида тиббиёт бўйича маслаҳатлар чоп этишдан ҳайиқмасди-ю, аммо ёнидаги бир варақ қоғозга ўзининг нақадар худбин ва олчоқ эканлигини ёзишга журъат қилолмасди.\nҚаршимдаги бу жаноб эса, аллақанча ишчи ва асбобларга эга одам, ҳаромдан ҳақ олишда устаси фаранг, ҳақиқатни айтганда, тарбиясиз бир хўжайин; манави ҳоким билан олий суд ҳаками ҳам худди шундай; учаласи ҳам битта товоқдан луқма ейишарди. Идеализмнинг гўзалликлари ҳамда Яратганнинг марҳамати тўғрисида жон куйдириб сўзлаётган жаноб эса ҳозиргина бизнес ишида ўз дўстларини сотиб келганди. Ибодатхоналар даҳосига айланиб қолган мана бу киши бўлса ўзини беҳад саховатпеша қилиб кўрсатишга тараддудланарди ҳадеб, холбуки унинг хусусий магазинларида кунига ўн соатлаб ишлайдиган бокира қизларни очликдан силласи қуриганча чунонам ишлатар, кейин эса тўппа-тўғри фоҳишахоналарга равона қиларди. Олий таълим бошқармаларидан бирининг бошлиғи эса даромад солиғи бўича судда ёлғон гувоҳлик бериб, икки нафар бегуноҳ ночорни ноҳақдан-ноҳақ ўлимга рўбарў қилганди.\nҲамма жойда аҳвол шу эди: жиноят ва хиёнат, хиёнат ва жиноят – жўшқин одамлар бор эди-ю, аммо улар чинакамига на пок ва на олижаноб эдилар, илло пок ва олижаноблари эса жўшқин ва ҳақпараст эмасдилар. Ўртада нотавон улкан оломон ҳам турарди, улар на олижаноб ва на жўшқин эдилар, оз-моз ҳалол эдилар, холос. Эҳтимол ҳеч кимни айблаб бўлмас ҳам, жамият ҳолатини узил-кесиллик ёхуд эҳтиёткорлик билан мутлақ бир ёқли қилиб бўлмайди, бу беқарор ва бетизгин жараён, лекин айни дамдаги аҳлоқсизлик, шармисорлик, юзсизлик ҳамда олчоқлик каби иллатларга-да асло сусткашлик билан йўл қўйиб бўлмасди. Зотан ҳали ҳақсевар, виждонли, олийҳиммат инсонлар тирик эканлар, хиёнат ва жиноят дунёси учун фойдали бўлган бор амалларни таг-томири билан йўқотиб ташлаш зарур эди.\nВаниҳоят шуни англаб етдимки, мен жамиятнинг бу сингари ҳашаматли саройи ичида яшашни истамас эканман. Миям жуда оғриб кетганди. Ақлан ва руҳан беморга айланиб қолгандим. Баногоҳ ўзимга сафдош, фикрдош ва қўлдош дўстларим ёдимга тушди, юзсиз воизлару виждонсиз профессорлардан кўра юрагимга ўзимнинг ўша онгли, ҳалол ишчи ўртоқларим азизроқ эди, ўша қуёш нурига чулғанган кунларим, ўша юлдузлар чарақлаган файзли тунларим хотирамни ёритди, менга ўзим излаган ростакам саодатни ато этадиган, меҳру муҳаббат ҳамда ҳоксор ҳаёт нафаси уфуриб турган жаннатий гўшамни беҳад соғиндим. Ёлғиз шу соғинчгина куйган дилимга туганмас ҳарорат бағишлаб турарди. Келажакка боқарканман, энди мени олдинда ҳамиша ярақлаб, ҳамиша порлаб турувчи қутлуғ кунларим кутаётганига астойдил умид қилдим.\nШундай қилиб, ўзим туғилиб ўсган оилага, соддагина ишчилар даврасига қайтдим. Ортиқ тепага кўтарилиш тўғрисида ўйламай қўйдим. Бир пайтлар ўзини кўз-кўзлаб бошим узра товланган маҳобатли сарой шу тобда кўнглимга ҳеч қандай ҳавас ўтини солмади. Қаср ичидаги ботқоқлик, чиркин муҳит – ақлимни киргизди. Зотан энди ўз қўлларим билан, шу мускулдор билакларим билан, шу қўлдош, фикрдош дўстларим ёнида елкама-елка туриб, ҳаммамиз биргаликда, ўзимизнинг муҳташам саройимизни қурамиз. Биз яратган қаср ичида асло чирик ҳаёт сарқитлари, тириклайин ерга тиқилган жонлар ноласи, ваҳшатли худбинлигу бадбин тушунчалар ҳукм сурмайди. Биз энг аввало зах ертўлаларни яхшилаб тозалаймиз ва у ерда одамзод учун янги бир яшаш маконини яратамиз, у маконда ҳеч қандай ҳашам, ҳеч қандай жимжимали безаклар бўлмайди, ҳамма хоналари мусаффо ва чароғон бўлади, биз нафас оладиган ҳавода эса поклик, олийжаноблик, ҳалоллик ҳарорати уфуриб туради ҳамиша. Ахир чинакам ҳаёт нафаси шундай бўлмайдими?\nМана, мен англаган ҳаёт.\nЭртанги кундан шундай беадоғ бахтиёр дамларни тиладим ва ишондимки, токим инсон ўз нафсидан кўра ниманидир юқорироқ қўйиб, ўша юксак орзуси йўлида кураша бошладими, шубҳасиз, у албатта бахтли бўлади. Одам боласининг ана ўшандай саодатманд онларига боғланган ишонч туйғуларимни дилимга маҳкам қилиб тугиб қўйдим. Яна шунга қаттиқ амин бўлдимки, руҳий оромижонлик ҳамда ҳоксорлик ҳаммавақт иркит мечкайлик, олчоқлик, тубанликни забт эта олади. Менинг эса бор эътиқодим, бор меҳру муҳаббатим алалоқибат оддий меҳнаткаш одамлар учун фидо бўлди. Зеро бир француз кишиси айтгани каби: “Давр машинаси доимо ёғоч ковуш остида садо бергайдир, мойланган оёқ кийим эса барибир тойиб кетгусидир”.\n1905 йил, ноябрь\n← Аввалги Аввалги Ҳусния Пардаева. Тоғлар чорлови (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Қадимликдан буюклик сари… (профессор Эдвард Ртвеладзе билан суҳбат) (2010)


Google Chrome фирибгар сайтларга қарши уруш очди: ундан қандай фойдаланамиз? - Terabayt.Uz\nGoogle Chrome фирибгар сайтларга қарши уруш очди: ундан қандай фойдаланамиз?\nҚидирув гиганти ўзининг Chrome браузерини такомиллаштиришда давом этмоқда. Айни дамда унга фирибгарлар томонидан очилган «эгизак» сайтлардан ҳимояланиш функцияси жорий этилмоқда.\nЎҚИНГ: Chrome’ни секинлаштираётган реклама ва вируслардан осонгина қутуламиз!\n«Эгизак» сайт дегани, масалан – google.com ўрнига go0gle.com номи билан очилган сайтлардир. Фойдаланувчи манзилни теришда адашиб ёки қидирув натижалари орасидан хато танлаб булардан қалбакиларига кириб кетиши мумкин. Бу сохта сайтларни очган фирибгарлар эса уларга кирганларнинг шахсий маълумотларини ўғирлашади.\nGoogle Chrome браузери энди шундай ҳолларда фойдаланувчини огоҳлантириб, оригинал сайтга йўналтиради. Ушбу функция браузернинг Canary жамланмасида синовдан ўтказиб кўрилган ва барқарор версиясида тажрибавий опция сифатида жорий этилган.\nМазкур ҳимоядан фойдаланиш учун Google Chrome браузерини очиб, манзил қаторига мана буни терасиз: chrome://flags/#enable-lookalike-url-navigation-suggestions (ёки нусхалаб олиб ташлайсиз) ва Enter тугмачасини босасиз. Шу ерда тегишли опцияни фаоллаштириб, ўзингизни ана шундай фирибгарлардан фойдаланасиз.\nАгарда бу функция керак бўлмаса, исталган пайтда яна шу манзилга кириб, бу опцияни узиб қўйишингиз мумкин.\nЎҚИНГ: Google Chrome’даги ҳозироқ ўчириб қўйиш керак бўлган муҳим созлама\n#Google #Google Chrome #браузер #иловалар #маслаҳат #фирибгарлик


2019.04.12 | Эълонлар\nЎзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги (кейинги ўринларда — давлат шериги) халқ таълими соҳасида давлат-хусусий шериклик (ДХШ) лойиҳаларида иштирок этиш учун танлов эълон қилади.\nУчтепа тумани, Муаллим кўчаси, 6а-уй манзилида жойлашган\n236-сон мактабнинг бўш ер майдонида (4549 кв.м) (кейинги ўринларда — ДХШ объект) нодавлат умумтаълим муассасаси жорий этиш.\nДХШ объектининг белгиланган ҳудуди танлов ғолибига 30 йилга узоқ муддатга беғараз фойдаланишга қуйида кўрсатилган шартлар асосида берилади (Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 5 сентябрь №ПҚ-3931 қарорига мувофиқ)\n- давлат шериги билан келишилган лойиҳа ҳужжатлари асосида ДХШ объектида нодавлат умумтаълим муассасаси ташкил этиш учун бино ва иншоотлар қуриш, шунингдек, ушбу муассасасининг моддий-техник базасини замонавий стандартларга мос равишда ташкил этиш;\n- ДХШ объектида бино ва иншоотларни техник ва ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқлаштирилган ҳолда қуриш, ҳамда битим амал қилиш муддати давомида ушбу қоидалар асосида реконструкция ва эксплуатация қилиш;\n- 2020/2021 ўқув йилидан бошлаб ва ДХШ шартномаси амал қилиш давомида тегишли микроҳудуддан тақдим этилган, шунингдек, туман (шахар) халқ таълими бўлими томонидан белгиланадиган рўйхатга асосан ижтимоий кўмакка муҳтож оилалар фарзандларини бепул ўқитиш. Бундай ўқувчиларнинг сони нодавлат ўқув муассасасининг умумий ўқувчилар сонининг камида 20% ни ташкил этиши лозим.\nюридик шахс давлат рўйхатидан ўтганлиги тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси;\nтанловда иштирок этиш учун ариза тақдим этиладиган кундан камида 30 (ўттиз) кун олдин ҳолатига кўра солиқлар, йиғимлар, бошқа мажбурий тўловлар бўйича қарздорлик ҳамда бошқа молиявий санкциялар йўқлиги тўғрисида ахборот;\nтанлов жараёнлари иштирокчиси қайта ташкил этиш ёки тугатиш босқичида эмаслиги ҳақида маълумотнома;\nдавлат-хусусий шериклик эскиз лойиҳавий таклифи;\nбиноларни (ёки уларнинг қисмларини) қуриш ёки реконструкция қилиш, шунингдек, давлат-хусусий шериклик объектида мактаб ва мактабдан ташқари таълим соҳасида кўрсатиладиган хизматлар учун бирламчи техник-иқтисодий асос (БТИА);\nтанлов тўғрисида эълонда кўрсатилган давлат-хусусий шериклик лойиҳаси муддатига молиялаштириш графиги билан давлат-хусусий шериклик объектини ривожлантириш режаси;\nюридик шахс эгалик қилаётган ёки тасарруф қиладиган молиявий активлар, шунингдек, охирги уч йил учун даромадлар тўғрисида ахборот;\nхорижий фирмалар ва ташкилотлар учун, танлов жараёнлари иштирокчиси юрисдикцияси бўйича, Ўзбекистон Республикаси консуллик муассасалари ва/ёки ваколатхоналарида легаллаштирилган юридик шахс сифатида қайд этиш ҳақида гувоҳнома нусхаси.\nТанловда иштирок этишни истаган тадбиркорлар ва инвесторлар 2019 йилнинг “12” май кунига қадар қуйидаги манзил бўйича мурожаат этишлари мумкин: Халқ таълими вазирлиги, 100187, Ўзбекистон, Тошкент шаҳри, М.Улуғбек тумани, Буюк ипак йўли кўчаси, 243-уй.\nТанлов шартлари ва унда иштирок этиш бўйича маълумотларни Халы таълими вазирлиги Мактабларнинг истиқболли моделлари ва давлат-хусусий шериклик бошқармасидан олиш учун:\nТелефон рақам: +998 93 515 07 21 / +99899 803 84 60\nЭлектрон манзил: (gchpmno@gmail.com)\n1. Иштирокчи аризаси\n2. Қатнашчилар учун маълумот


Болалар қотили қўлга олингани йўқ\nОлмаота шаҳрида икки нафар вояга етмаган болани ўлдириб кетган ўзбекистонлик 18 ёшли қиз қидирилаяпти. Айни пайтда Қозоғистонда тирикчилик қилаётган ўзбек мардикорлари бу жиноят ўзларининг кундалик турмушида салбий акс этиши мумкинлигидан хавотирланмоқдалар.\nЖорий йилнинг 4 декабр куни Олмаотада ўзбекистонлик фуқаронинг қотиллик содир қилгани маълум бўлди. Аниқланишича, 18 ёшли асли хонободлик қиз икки нафар вояга етмаган болани ўлдириб, воқеа жойидан яширинишга улгурган.\nҚотиллик содир этган ўзбекистонлик фуқаро ҳақида тўлиқроқ маълумот олиш мақсадида, Олмаота шаҳар ички ишлар департаментига мурожаат қилдик\n- У қизнинг исми Барноой Абдуллаевадир. 1991 йилда туғилган бу қизнинг миллати қирғиз бўлиб, у Ўзбекистон фуқаросидир. Барноой Хонобод шаҳридан. У Олмаотадаги Дорожник микрорайонида истиқомат қиладиган қариндошлари уйини ўмариш учун келган. Аммо ўша пайтда уйда бўлган 11 ва 13 яшар икки бола унинг мақсадини билиб, Барноойга халақит беришган. Шунда у болаларни пичоқлаб ўлдирган. Сўнгра эса уйдаги барча қимматбаҳо буюмлар, тилла тақинчоқлар ва пулни олиб, яширинишга улгурган, деди Олмаота шаҳар ички ишлар департаменти матбуот хизмати ходимаси.\nУнга кўра, ҳозирча Олмаота шаҳар ички ишлар департаменти ходимлари 4 декабр куни жиноят содир қилган ўзбекистонлик қизни қўлга олишга муваффақ бўлмаган.\n- Қиз қўлга олингани йўқ. Олмаота шаҳри ва вилоятлар бўйича барча машиналар ва шаҳардан кетаётган автобуслар, улардаги ўзбекистонликлар текширилмоқда, деди Олмаота шаҳар ички ишлар департаменти ходимаси.\nЭслатиб ўтсак, икки йил давомида биз Озодлик тингловчиларини Ўзбекистон фуқароларининг Қозоғистонда содир этган жиноятлари билан ҳам таништириб бормоқдамиз. Бунда ўзбекистонликларнинг нафақат ўз ватандошлари, балки Қозоғистон фуқаролари жонига ҳам қасд қилган ҳолатлар учраган эди.\nҚайд этиш жоизки, гарчи одам ўлдириш ва ўғрилик каби жиноятлар маҳаллий аҳоли вакиллари орасида деярли ҳар куни содир этилса-да, қозоқ матбуоти бир неча йил давомида айнан меҳнат муҳожирлари томонидан содир этилаётган бу каби жиноятларга алоҳида этибор қаратиб келмоқда.\nКузатувчилар бу тадбирлар расмийларнинг меҳнат муҳожирларига қарши қаратилган кампанияси доирасида амалга оширилаётганини алоҳида таъкидламоқдалар. Қозоқ расмийлари бир муддат меҳнат муҳожирларини тинч қўйсалар, матбуотда меҳнат муҳожирлари содир этган жиноятлар ҳақида хабарлар пайдо бўлиши билан яна уларга ов ўлжасидай муносабатда бўлмоқдалар.\nАйни пайтда бу ҳақда фикр билдирган Қозоғистондаги аксар ўзбек меҳнат муҳожирлари ўзга юртда юрган баъзи ўзбекистонликларнинг бундай хатти-ҳаракатлари бошқа меҳнат мухожирлари обрўсига зарар етказиши мумкинлигидан хавотир билдиришмоқда.\n- Кўрсатадиган исботи ҳам бор-да уларда. Ўзлариям билишади-ку, ҳамма меҳнат мухожирлари ҳам бунақа эмаслигини. Энг паст савиядаги, ночор одамлар келаяпти бу ерга. Улар орасида ўйи калта кишилар ҳам учраб қолаяпти. Чиқмасдан иложи йўқ. “Сумкани тортиб кетсам, соткани тортиб кетсам, шу билан бир-икки сўм чиқади” деб турганлар-да булар. Қийналаётган эса Қозоғистонга келиб ишлайман деганлар. Лекин нима дейсиз - подани ичида ҳам ҳар қанақаси бўларкан, дейди Қозоғистонда ишлаётган ўзбекистонлик меҳнат муҳожири.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлманг\n«(Эй Муҳаммад!) Ўз жонларига (гуноҳ билан) зулм қилган бандаларимга айтинг: “Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлмангиз! Албатта, Аллоҳ барча гуноҳларни мағфират қилур. Албатта, У Мағфиратли ва Раҳмлидир”»\nНозил бўлиш сабаби. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мушриклар бир куни Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) олдиларига келишди ва: “Сен яхши сўзларни гапирасан ва инсонларни яхшиликка чақирасан. Шундай экан, қани бизга айт-чи, биз имон келтириб, мусулмон бўлсак ва тавба қилсак, гуноҳларимиз кечириладими?” деб, сўрашди. Шунда Аллоҳ таоло ушбу оятни нозил қилди» (Имом Бухорий, Имом Муслим).\n«(Эй Муҳаммад!) Ўз жонларига (гуноҳ билан) зулм қилган бандаларимга айтинг: “Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлмангиз! Албатта, Аллоҳ барча гуноҳларни мағфират қилур”...» Муфассирлар бу оят тафсирида бундай дейишган: “Ўз жонига зулм қилган бандалар, Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлманглар! Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлиш ва бошқаларни ҳам ундан ноумид қилиш катта гуноҳдир. Агар катта гуноҳ қилган бўлсангиз ҳам, чин дилдан ихлос ила тавба қилиб, гуноҳдан тўхтасаларинг, тавбаларинг қабул бўлади. Аллоҳ тавба қилган бандаларининг гуноҳини, албатта кечиради.\nСавбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Дунё ва ундаги барча нарсадан менга бу: «(Эй Муҳаммад!) Ўз жонларига (гуноҳ билан) зулм қилган бандаларимга айтинг: “Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлмангиз!..”» ояти афзалдир”, дедилар. Шунда бир киши: “Ё Расулуллоҳ, бир инсон ширк қилган бўлса ҳам, Аллоҳ унинг гуноҳини кечадими?” деб сўради. Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бир оз жим турдилар ва кейин: “Йўқ, фақат ширк келтирганларнинг гуноҳи кечирилмайди”, деб, уч марта айтдилар» (Имом Аҳмад).\nЖобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Аллоҳга ширк келтирмай вафот этган ҳар бир инсон мағфиратга сазовордир. Аллоҳ хоҳласа, уни кечиради, хоҳламаса, кечирмайди. Албатта, Аллоҳ ширк келтириб, тавба қилмай ўлиб кетган бандани кечирмайди. Ундан бошқа гуноҳни, хоҳласа, кечиради”, дедилар».\nАдашган тоифалардан хорижийлар: “Катта гуноҳларнинг ҳаммаси Аллоҳ таолога ширк келтиришдир. Ким катта гуноҳ қилса, Аллоҳ таолога ширк келтирган бўлади, унинг гуноҳи кечирилмайди ва тавбаси қабул қилинмайди”, дейишади. Мўътазилийлар: “Катта гуноҳ қилувчилар имондан чиқади, лекин куфрга кирмайди”, дейди.\nИмом Мотуридий (раҳматуллоҳи алайҳ) бу каби адашган тоифаларга: “Сизлар катта гуноҳ қилган кишини ширк келтирган бўлади, зеро, бунда Аллоҳга очиқ қарши чиқиш бор дейсиз. Ҳолбуки, бундай маъно кичик гуноҳларда ҳам бор. Модомики, кичик гуноҳ ширк бўлмас экан, катта гуноҳ ҳам ширк эмас ва уни қилган банда кофир бўлмайди. Бизнинг наздимизда, бу оятда мўминларга ширкдан бошқа гуноҳларнинг кечирилиши мумкинлигига умид берилган. Аллоҳ таоло хоҳласа, бандани гуноҳлари боис азоблайди, хоҳласа, кечиради. Демак, ширкдан бошқа гуноҳлар учун Аллоҳнинг мағфиратидан умидвор бўлиш ақлан жоиздир”, деб жавоб берганлар.\nАмр ибн Анбаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг олдиларига ҳассага таянган бир кекса келиб, бундай деди: “Ё Расулуллоҳ! Мен гуноҳкорман, агар тавба қилсам, кечириладими?” Шунда Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) унга: “Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, деб гувоҳлик берасанми?” дедилар. У эса: “Ҳа, яна гувоҳлик бераманки, сиз Унинг расулисиз”, деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) унга: “Сенинг гуноҳларинг кечирилади”, дедилар» (Имом Аҳмад).\nАнас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Одам болаларининг барчаси хатокордир. Хатокорларнинг яхшиси кўп тавба қилувчиларидир”, дедилар» (Имом Термизий, Имом Аҳмад, Имом Ҳоким).\n«…Албатта, У Мағфиратли ва Раҳмлидир». “Мағфиратли” – бандаларнинг айбу хатоларини Ўз фазли ила кечиб юборувчи деганидир. “Раҳмли” – қиёмат куни фақат мўминларга раҳм қилувчи демакдир.\nМеҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ таоло барчамизнинг катта-кичик гуноҳларимизни, хато ва камчиликларимизни кечирсин!\nАбу Мансур Мотуридий ва\n504 марта ўқилган.


12.09.14 - 19.09.14: Биз бир ҳафта олдин билгану билмаган нарсалар - BBC News O'zbek\n12.09.14 - 19.09.14: Биз бир ҳафта олдин билгану билмаган нарсалар\nБанан нега оёғингизни бунчалар тойитиши сабабини ўрганган япониялик олимлар ҳажвий Нобель мукофотига лойиқ, деб топилишган. Бу мукофот аввал кулдириб, кейин йиғлатган ҳодисаларнинг тагига етган инсонларга берилади.\nЖанубий Африканинг Кейптаун шаҳрида ҳамжинсбозлар ҳам фойдаланиши мумкин бўлган масжид очилган. Унинг асосчиси бўлган маҳаллий мусулмон академигига кўра, аёлларга ҳам эшиклари очиқ бўлган масжид исломий радикализмнинг олдини олишга ёрдам беради.\nТез орада Британиянинг Ливерпуль шаҳрида афсонавий "Битлз" гуруҳи ижросидаги қўшиқ қаҳрамонларидан бири Элеанора Ригби шарафига ҳайкал очиларкан. Агар, бунинг нимаси қизиқ экан десангиз, бутунбошли ҳайкал 1.000.000.000 фунт стерлингга тенг миқдордаги яроқсиз қоғоз пуллардан ясалган.\nБир неча ойлик тақиқдан сўнг, Флорида маъмурияти яна олифта ўспиринчаларга кўча-куйда шимларини ярмигача тушириб юришларига изн берибди. Яқиндагина ҳаммага ўзининг ичкийимини кўз-кўз қилиб юрган йигитчалар қамоқ жазосига ҳам юз тутишлари мумкин эди.\nПольшанинг Гданск шаҳрида қарийб чорак аср деганда Шекспир театри очиларкан. Биттагина шаҳарчага бунча ҳашаматнинг нима кераги бор, дерсиз...Масъулларга кўра, бунинг тарихий сабаблари бор: Ҳали буюк ёзувчи тириклик пайтидаёқ унинг асарлари Гданскда саҳналаштирилган экан.\nМайамилик 82 ёшли отахон эса, ярим аср деганда ўзининг севимли "E-Type Jaguar" русумидаги спорт машинаси билан топишибди. У киши 1968 йилда уйи ташқарисидан ўғирлаб кетилган машинасининг қайта топилишини "ғирт мўъжизанинг ўзи", демоқда.\nНуфузли "Пью" омма фикрини ўрганиш маркази томонидан олиб борилган янги тадқиқот натижаларидан маълум бўлишича, америкалик ота-оналар ўз болаларига энг аввало масъулият, кейин қаттиқ меҳнат, сўнгра диний эътиқод ва охирида ўзгаларга ғамхўрлик ҳиссини сингдиришга уринишаркан.\nФаррелл Уильямснинг "Happy" қўшиғига бахтиёрларча йўрғалашгани учун олти нафар эронлик бир йиллик қамоқ жазоси ва 91 дарра калтакка ҳукм этилишибди. Бу ҳақда уларнинг ҳимоячилари айтишмоқда.\nҚуёшдан қувват олувчи қозон, тери тўқималарини тасвирга туширувчи био-принтер, ногиронларнинг қадларини тик тутувчи аравача ва ариларни текшириб кўрувчи ускуна бу йилги "James Dyson Awards" мукофотини қўлга киритибди.\nҲамкорликда олиб борилган халқаро тадқиқотлар эса, қотиллик шимпанзеларнинг қонида борлигини кўрсатибди. Бундан хулосага келиш учун 30 олим узоқ йиллар давомида шимпанзеларнинг 18 та тўдаси хулқ-атворини ўрганишипти.


«Санъаткорларнинг шахсий ишларига аралашиш ваколатига эга эмасмиз» — Маданият вазирлиги – Газета.uz\n18 сентябрь 2020, 17:50 Жамият\nЎзбекистон Маданият вазирлиги тўй ўтказишда санъаткорлар томонидан карантин талабларининг бузилиши ҳолатларини назорат қилмаслигини маълум қилди.\nБаёнотда Маданият вазирлиги ушбу хатти-ҳаракатларни маъқулламаслигини ҳамда карантин қоидалари истисносиз ҳар бир шахс учун мажбурийлигини, уни бузганларга қатъий чора кўрилишини қўллаб-қувватлашини маълум қилди.\n«Бироқ, юртимизда яшаётган ҳар бир фуқаро, қандай касб эгаси бўлишидан қатъий назар маълум ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга. Уларнинг шахсий ҳаётини назорат қилишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ. Жумладан, Маданият вазирлиги ҳам санъаткорларнинг шахсий ишларига аралашиш ваколатига эга эмас. Вазирликнинг низом билан тасдиқланган фаолият чегаралари мавжуд бўлиб, ундан ташқарига чиқиш қонунан мумкин эмас. Шахснинг жамиятдаги хатоси ёки жинояти учун чора кўришга масъул бўлган органлар қонуннинг барча учун баробарлиги тамойилига асосланган ҳолда фаолият олиб борадилар», — дейилади баёнотда.\nАввалроқ хонанда Воҳиджон Исоқовнинг Tashkent City`да 50 кишидан кўп меҳмон билан тўй ўтказгани ҳақида хабар қилинган эди. Хонанда маъмурий жавобгарликка тортилди ва БҲМнинг 5 баравари (1 млн 115 минг сўм) миқдорида жаримага тортилди.\nКейинроқ Олий Мажлис Сенатининг Ёшлар, маданият ва спорт масалалари қўмитаси раиси Бахтиёр Сайфуллаев тўй ўтказишда карантин қоидаларини бузган санъаткорлар фақатгина жарима тўлаш билан қутулиб қолмаслиги кераклигини таъкидлади. У Маданият вазирлигига тегишли сенаторлик сўрови юборилганини маълум қилди.


Тошкентда суд раиси ёрдамчиси қотиллик қурбони...\nКеча қатор интернет сайтларида Тошкент шаҳар Сирғали туман маъмурий суди раиси ёрдамчиси О. Шомақсудов қотиллик қурбони бўлгани ҳақида хабарлар тарқалди.\nАйтилишича, Сирғали туман маъмурий суди раис ёрдамчиси вазифасида ишлаган О. Шомақсудов ўз таниши, собиқ ЙҲХ ходими, илгари икки марта судланган Рустам Эргашев (1964 й.т.) томонидан қасддан ўлдирилган. У қабиҳ ишини марҳумга аввал мева шарбатига уйқу дори аралаштириб ичириб, ўзини билмайдиган даражага келтиргач, бошига оғир жисм билан урган ҳолда амалга оширган.\nНияти амалга ошгач, Р.Эргашев таниши — муқаддам икки марта судланган Баҳром Амановни (1966 й.т.) чақириб, О. Шомақсудовнинг жасадини йўқ қилишда ёрдам беришини сўрайди. Эвазига Сирғали туманида янги қурилаётган уйлардан олиши учун дастлабки бадални тўлаб беришни ваъда қилади. Шу тариқа икковлон хушсиз ҳолдаги О. Шомақсудовни «Нексия»да Зангиота тумани ҳудудида олиб боришади ва оғзи очиқ қувурга ташлаб, устида тупроқ тортиб юборишади. Бу пайтда О. Шомақсудовнинг жони узилмагани кейинчалик ўтказилган экспертиза тасдиқланади...\nВоқелик 2019 йилнинг 26 февраль куни содир бўлган. Олиб борилган тезкор-тергов ҳаракатлари натижасида Р. Эргашев ва Б. Амонов 4 март куни ҳибсга олинади.\nЎзбекистон Республикаси Олий суди матбуот хизмати воқеликни тасдиқлади. Бироқ мазкур қотиллик жинояти бўйича тарқатилган хабарларда ноаниқликлар ҳам йўқ эмас.\nЧунончи, хабарларда Р. Эргашев ва Б. Амоновга нисбатан қотиллик ва бошқа жиноятлар бўйича айбловлар эълон қилингани ва тергов ҳаракатлари кетаётганига айтилади. Йўқ, бундай эмас. Мазкур жиноят иши бўйича тергов ҳаракатлари аллақачон тугаб, ҳатто суд ҳукм чиқариб бўлган.\nЯъники, 2019 йил август ойнинг 27 куни жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар суди судьяси О.Қличев раислигида (халқ маслаҳатчилари Х.Рихсиева, Г.Қосимова) ўтказилган суд якунига кўра ҳар иккала судланувчи Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 97-моддаси 2-қисми «в,ж,и,п» бандлари, 267-моддаси 2-қисми «г» банди ва 227-моддаси 2-қисми «а» бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилган.\nУнга кўра, Р.Эргашев 20 (йигирма) йил муддатга, Б. Амонов эса 17 (ўн етти) йил муддатга озодликдан маҳрум этилган.\nТошкент суд қотиллик\nКоронавирус Кеча, 09:49


Талоқ: Эрининг никоҳида қолиш-қолмаслик ихтиёри берилган аёл\nBy Шайх Саидаҳмад Нуриддин on 02/14/2018 ТАЛОҚ ФИҚҲ\nИккинчи масала: эр аёлига “хоҳласанг мен билан яша, хоҳласанг кет” дейиши\nОйша розияллоҳу анҳо айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам аёлларига ихтиёр беришга буюрилганларида мендан бошлаб шундай дедилар: «Мен сенга бир гап айтмоқчиман, фақат сен ота-онангдан маслаҳат сўрамагунча жавоб беришга шошилмагин». Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини яхши билар эдилар. Сўнг у зот қуйидаги оятни ўқидилар: «Эй пайғамбар, жуфтларингизга айтинг: «Агар сизлар ҳаёти дунёни ва унинг зебу-зийнатларини истайдиган бўлсангизлар, у ҳолда келинглар, мен сизларни (ўша нарсалардан) баҳраманд этай ва чиройли тарзда жавобингизни берай. Агар Аллоҳни, Унинг пайғамбарини ва охират диёрини истайдиган бўлсангизлар, у ҳолда шак-шубҳасиз, Аллоҳ сизларнинг орангиздаги чиройли амал қилгувчилар учун улуғ мукофот — жаннатни тайёрлаб қўйгандир» [Аҳзоб: 28-29]. Мен айтдим: «Шунга ҳам ота-онамдан маслаҳат сўраб ўтираманми? Албатта, мен Аллоҳни, Расулини ва охират диёрини истайман». Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бошқа жуфтлари ҳам мен қилган ишни қилишди. Бу иш талоқ бўлмаган эди».\nМасалага оид мулоҳазалар:\n(1) Эр «танла» ёки «ихтиёр ўзингда» каби сўзлар билан аёлига у билан бирга яшаш ёки ажрашиш ихтиёрини беришининг ўзиёқ уни талоқ қилиш ҳисобланмайди, бунда хилоф йўқ.\n(2) Эр аёлига танлаш ихтиёри бергандан кейин, у ё эри билан қолишни танлайди, ё талоқни танлайди:\nА) агар аёл эри билан қолишни танласа, у ҳолда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аксар саҳобалари, барча аёллари ва кўпчилик имомларнинг фикрига кўра, мазкур ҳолатда эрини танлаган аёл талоқ қилинган бўлмайди ва шунчаки танлаш ихтиёри беришнинг ўзиёқ талоқ қилиш саналмайди. Бу фикр Ибн Умар, Ибн Масъуд, Ибн Аббос ва Ойша розияллоҳу анҳумлардан саҳиҳ тарзда нақл қилинган.\nАли, Зайд ибн Собит ва бир гуруҳ саҳобалардан саҳиҳ тарзда собит бўлишича, мазкур ҳолатда аёл эри билан қолишни танласа, унга ражъий талоқ тушган бўлади.\nРожиҳ фикр биринчи фикрдир. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг жуфтлари у зотни танлашганида уларга қарата: «Сизларга талоқ тушди», демадилар ёки уларни қайтиб олганликлари ҳам собит бўлмаган. Бошқача қилиб айтганда, талоқ тушган бўлсаки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларни қайтиб олишга муҳтож бўлсалар?! Шу боис, Ойша розияллоҳу анҳо айтар эди: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизларга танлаш ихтиёрини бердилар. Нима, у талоқ бўлганмиди?!». Бошқа бир ривоятда «У талоқ бўлмаган эди», дейилади.\nБ) агар аёл эридан ажралишни танласа, шу билан талоқ тушадими ёки йўқми?\nСаҳобалар мазкур ҳолатда талоқ тушишига иттифоқ қилган бўлсалар-да, бироқ қандай талоқ тушиши хусусида ихтилофлашганлар. Улардан баъзилари ражъий талоқ тушади деса, баъзиларнинг фикрича, боин талоқ тушади. Ҳатто уларнинг ичида уч талоқ тушади деганлар ҳам бор.\nМазкур ихтилофга биноан фуқаҳолар аёлга танлаш ихтиёрини бериш ҳукми хусусида ихтилоф қилишган. Шунингдек, улар ушбу мавзудан келиб чиқадиган турли иккинчи даражали масалаларни ҳам зикр қилишган.\nДарҳақиқат, Ибн Ҳазм мазкур масалани чуқур ўрганиб, эрнинг аёлга у билан қолиш ёки ундан ажралишни танлаш ихтиёрини бериши сабабли ҳеч қандай талоқ тушмаслигини рожиҳ деб билган. Унинг фикрича, Аллоҳ таоло талоқ қилиш ҳуқуқини аёлга бермаган. Ибн Ҳазмнинг бу борада ажойиб фикрлари бор. Лекин Ибн Қаййим роҳимаҳуллоҳ Ибн Ҳазмнинг баъзи фикрларини келтиргач, шундай дейди: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳобларининг ҳайбати бўлмаганида эди, бу фикрларни четлаб ўтмас эдик. Бироқ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳоблари гарчи аёлга ихтиёр бериш ҳукмида ихтилоф қилган бўлсалар-да, улар бизларга ўрнак ва намунадир. Улар аёлга ихтиёр бериш ҳукмида ихтилоф қилган бўлсалар-да, бироқ бу ишни мутлақ эътибордан четда қолдирмасликка иттифоқ қилганлар. Ҳақиқатда бунинг бирон зарари, нотўғри жиҳати йўқ. Талоқни аёлнинг қўлига беришдан келиб чиқиши айтилган зарарга келсак, бундай зарарни талоқ бошиданоқ унинг қўлига топшириб қўйилса ва унга мустақил равишда ўзини талоқ қилиш ҳуқуқи бериб қўйилсагина тасаввур қилиш мумкин. Аммо модомики мустақил талоқ қилиш ҳуқуқи эрнинг қўлида экан, гоҳида аёл онгли равишда ўз тақдирини ўзи ҳал қилиши учун бу ҳуқуқни унга бериш фойдали бўлади. Мазкур ҳолатда аёл эрини яхши кўрса, у билан турмушини давом эттиради, аксинча, эрини ёқтирмаса, ундан ажралади ва бу қарор ҳар иккиси учун манфаатли бўлади. Бу ишдан Аллоҳнинг шариати ва ҳикматини ўзгартириш келиб чиқмайди. Зеро, аёлни талоқ қилиш учун унинг ўзига ваколат берди нима-ю, бошқа бировга ваколат берди нима?! Бир бегона одамни никоҳ ва хулуъда вакил қилиш дуруст бўлгач, уни талоқ бобида вакил қилишни тақиқлаш тўғри эмас».\nЛекин аёл эридан ажралишни ихтиёр қилса, талоқ тушади деган хулосани оятнинг зоҳири қўллаб-қувватламайди. Аллоҳ таоло айтади: «Агар сизлар ҳаёти дунёни ва унинг зебу-зийнатларини истайдиган бўлсангизлар, у ҳолда келинглар, мен сизларни (ўша нарсалардан) баҳраманд этай ва чиройли тарзда жавобингизни берай» [Аҳзоб: 28]. Оятдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг жуфтлари талоқни ихтиёр қилган тақдирда шунчаки ихтиёр қилишнинг ўзи билан талоқ тушиши эмас, балки уларни у зотнинг ўзлари талоқ қилишлари тушунилади, оятдан кўриниб турган зоҳирий тушунча шу.\nБироқ оятдаги «жавоб бериш»дан мақсад аёлларнинг эрларидан ажралишни ихтиёр қилиши натижасида тушган ражъий талоққа рози бўлиш ва уларни қайтиб олмаслик, деб тушуниш мумкин. Зеро, «жавоб бериш» сўзи қуйидаги оятда ҳам худди шу маънода қўлланилган: Аллоҳ таоло айтади: «Агар хотинларингизни талоқ қилсангизлар ва уларнинг идда муддатлари битиб қолса, у ҳолда ё уларни яхшилик билан олиб қолинг, ё яхшилик билан жавобини беринг» [Бақара: 231].\nОятнинг маъноси шундай: «Агар аёлнинг иддаси тугаса, ё уни никоҳингизда қолдиринг, ё ўз ҳолига ташлаб қўйинг, иддасини чўзиб унга зарар бериш учун қайтариб олманг». Демак, танлаш ихтиёри берилган аёл эридан ажралишни ихтиёр қилса, ихтиёр қилиши билан битта ражъий талоқ тушади.\nИбн Ҳажар роҳимаҳуллоҳ айтади: «Мазкур оятдаги (яъни аёлга ихтиёр бериш оятидаги) «жавоб бериш» сўзидан аёлни талоқ қилиш ва унинг жавобини бериш кўзда тутилган бўлиши ҳам мумкин…\nБу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аёлларига ихтиёр берганликлари борасидаги оятни тушунишдаги ихтилофга боғлиқ; у зотнинг жуфтлари ўзларини талоқ қилиш ёки у зот билан бирга қолишдан бирини танлашлари керакмиди? Бинобарин, ажралишни ихтиёр қилганга талоқ тушиб, у зот билан бирга қолишни ихтиёр қилганга талоқ тушмасмиди?… Ёки улар дунё ва охиратдан бирини танлашлари керак-у, дунёни танлаганни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам талоқ қилишлари, дунё матоларидан баҳраманд қилиб, сўнг жавобини бериб юборишлари, охиратни ихтиёр қилганларни эса никоҳида қолдиришлари керакмиди?».\nЛекин аёл эридан ажралишни ихтиёр қилса, талоқ тушади деган хулосага зид келадиган бир асар бор. Асарда бир киши Ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг олдига келиб шундай дейди: «Мен аёлимга (мен билан бирга яшаш ёки яшамасликни танлаш) ихтиёрини берган эдим, у мени уч талоқ қилди!». Шунда Ибн Аббос айтди: «Муродига етмай қолсин! Аслида талоқ сенга қарши унга берилмаган, балки унга қарши сенга берилган (ҳуқуқ)дир».\nБироқ Ибн Қаййим мазкур асардаги чигалликни бартараф этишга уринади. Унинг фикрича, асарда аёл ҳаққи бўлмаган ишни қилиб, эрини талоқ қилган. Ҳолбуки, биз ихтилоф қилаётган масала эри билан қолиш ёки ундан ажралишдан бирини танлаш ҳуқуқи берилган аёл ўзини талоқ қилиши масаласидир.\n Бухорий (4785), Муслим (1475), Термизий (3204), Ибн Можа (2053) ривояти.\n Қаранг: «Зодул маод» (5/287).\n Бухорий (5264), Муслим (1477), Термизий (1179), Насоий (6/56) ривояти.\n «Зодул маод» (5/299).\n «Фатҳул Борий» (9/370).\n Саҳиҳ: Абдураззоқ (6/521), Ибн Ҳазм (11/276) ривояти.\n Қаранг: «Зодул маод» (5/292).\nAvvalgi maqolaАёллар жума азонидан сўнг савдо қилишлари мумкинми?\nKeyingi maqola 19-дарс. Мусталаҳул ҳадис: Саҳиҳ ҳадис (давоми) (Иброҳим Асарий)


– Йўқ, АЖнинг ижрочи директори бундай ҳуқуққа эга эмас.\nОдатда, муддатли меҳнат шартномалари Меҳнат кодексининг 76-моддасида назарда тутилган номуайян муддатга мўлжалланган меҳнат шартномаларини тузиш мумкин бўлмаган ҳоллардагина тузилади.\nУлар қуйидаги ҳолларда:\nбажарилажак ишнинг хусусияти – бажариш учун ходим олинган ишни маълум бир муддат ўтгандан кейин объектив сабабларга кўра давом эттиришнинг имкони бўлмаслиги олдиндан маълум бўлса, яъни у муддатли хусусиятга эга бўлса;\nбажариш учун ходим олинган ишни бажариш шартлари. Мазкур ҳолатда ишнинг ўзи доимий хусусиятга эга бўлиши мумкин, бироқ уни бажариш шартлари у билан номуайян муддатга меҳнат шартномасини тузишга тўсқинлик қилади (иш жойи сақланадиган ходимлар бўлмаган вақтига бошқа ходимни ишга қабул қилиш ва ҳ.к.);\nходимнинг манфаатлари – агар муайян сабабларга кўра муддатли меҳнат шартномаси ходимнинг манфаатини кўзлаб тузилса;\nМКнинг 76-моддасида келтирилган, ходим билан муддатли меҳнат шартномасини тузиш мумкин бўлган ҳолатлар рўйхати батафсил ҳисобланади.\n«Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 76 ва 79-моддаларида белгиланган меъёрлардан келиб чиқишича, АЖда жамият раҳбарлари, кузатув кенгаши аъзолари ва ижроия органи муайян муддатга – унинг амал қилиш муддатини узайтириш ёки уни бекор қилиш мумкинлиги тўғрисида ҳар йили қарор қабул қилган ҳолда 1 йилга сайланади (тайинланади).\nБулар айни муддатли меҳнат шартномалари тузиладиган ходимлар тоифасидир.\nШу тариқа, АЖ ижроия аппарати ходимлари (шу жумладан бошқарув ходимлари) билан муддатли меҳнат шартномаларини тузаётганда раҳбариятингиз МКнинг 76-моддаси талабларини ҳисобга олиши шарт. Акс ҳолда шартноманинг муддати ҳақидаги шартлари ҳақиқий эмас деб топилади, ходим эса ишга номуайян муддатга биринчи иш кунидан бошлаб қабул қилинган ҳисобланади (ОС Пленумининг 17.04.1998 йилдаги «Судлар томонидан меҳнат шартномаси (контракти)ни бекор қилишни тартибга солувчи қонунларнинг қўлланиши ҳақида»ги 12-сон қарори 4-банди 2-хатбошиси, 5-банди).


Сергей Галицкий: «Мураббий мени тингламаса, уни ишдан бўшатаман, айтганимнинг барчаси қилса — янада тезроқ истеъфога чиқараман» » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nСергей Галицкий: «Мураббий мени тингламаса, уни ишдан бўшатаман, айтганимнинг барчаси қилса — янада тезроқ истеъфога чиқараман»\nКомментариев: 0 Просмотров: 259 Дата: 22-03-2016, 06:28 «Краснодар» хўжайини Сергей Галицкий мураббийнинг клубдаги ўрни борасида ўз қарашлари билан ўртоқлашди.«Мен мураббий билан мавсумолди йиғинда йўл қўйилган хатолар борасида гаплашдим. Агар мураббий мени тингламаса, мени уни ишдан бўшатаман. Агар у мен айтган нарсаларнинг барчасини бажарса, янада тезроқ истеъфога чиқараман. Мен унга қандайдир маслаҳат беришим мумкин, аммо мураббий қарорни мустақил қабул қилиши керак.Мураббий ўзи ҳақида ҳаддан ташқари кўп ўйлайди. Боиси, муваффақиятсизлик учун у истеъфога чиқарилиши мумкин. Мураббийнинг тақдири кўп нарсага боғлиқ. Раньерини устидан барча куларди, энди эса уни буюк деб ҳисоблашмоқда. Мураббий — жамоанинг бир бўлаги бўлиб, у клуб натижага эришиши учун ишлайди. У жамоанинг муҳим қисми, аммо барибир бир қисми», – дейди Галицкий «Наш Футбол» телеканали эфири пайтида. - деб хабар бермоқда Stadion.uz нашри.


Ижтимоий-иқтисодий янгиланишлар тараққиётимизнинг мустаҳкам кафолатидир\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев жойларда амалга оширилаётган бунёдкорлик ва ободонлаштириш ишлари, ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларнинг бориши билан яқиндан танишиш, халқ билан мулоқот қилиш мақсадида Самарқанд вилоятига буюрган ташрифи ҳудуд ижтимоий-иқтисодий ҳаётида улкан самаралар келтириши кутилаётган янгиланишларни бошлаб берди.\nСабаби, халқ билан учрашув, самимий суҳбатлар чоғида иқтисодиётни янада ривожлантириш, аҳолини иш билан таъминлаш, уларнинг ҳаёт даражаси ва турмуш фаровонлигини юксалтириш, тинчлик-осойишталикни мустаҳкамлашга қаратилган чора-тадбирларни сифат жиҳатидан юқори босқичга олиб чиқиш бўйича устувор вазифалар, истиқболли лойиҳалар белгиланди.\nБу эса мамлакатимиз аҳолиси кайфиятини кўтариб, жадал суръатларда давом эттирилаётган ислоҳотларга дахлдорлик ҳиссини кучайтирмоқда.\nБаҳодир БИНАЕВ, Қўшработ туманидаги “Оқтепа унумдор замин” фермер хўжалиги раҳбари:\n— Давлатимиз раҳбари фермер хўжалигимизга келганларидан бир севинган бўлсак, ёнғоқ кўчатини ўтқазиб, янги боққа асос солиб берганларидан юз чандон қувондик.\nПрезидентимиз суҳбат чоғида Самарқанд вилоятида ҳали фойдаланилмаган имкониятлар кўплиги, уларни ишга солиб, қўшимча даромад топиш, халқимиз фаровонлигини янада ошириш мумкинлигини, айниқса, юртдошларимизни тадбиркорликка кенг жалб этиш, томорқадан унумли фойдаланиш кераклигини алоҳида таъкидлаб ўтдилар.\nЧиндан ҳам, биз истиқомат қилаётган Қўшработ тумани мисолида сўз юритадиган бўлсак, шу пайтгача тоғолди ҳудудлар, қир-адирликлардан деярли фойдаланилмаётган эди. Эндиликда бундай ерларда ёнғоқзор ва токзорлар яратилаяпти. Масалан, бу йилги баҳорги мавсумда 50 гектар ерда боғ ташкил этилди. Унга Америка, Туркия ва Хитой давлатларидан олиб келинган 10 минг туп ҳосилдор ёнғоқ кўчати экилди. Бу ишлар кузги мавсумда ҳам давом эттирилиб, 150 гектар ерга ниҳол қадалади. Келгуси йилда эса яна 500 гектар ёнғоқзор барпо қилиниши кўзда тутилган.\nБу каби лойиҳалар вилоятимизнинг бошқа туманларида ҳам амалга оширилаётгани ҳисобига қўшимча равишда 15 минг тонна ёнғоқ, 50 минг тонна узум ва узум маҳсулотлари экспорт қилиш имкониятини яратади.\nБундан ташқари, туманимиз табиий иқлим шароитидан келиб чиқиб, чорвачиликнинг эчкичилик, қўйчилик каби сердаромад тармоқларини ривожлантириш, жунни қайта ишлаш фабрикасини ишга тушириш саъй-ҳаракатлари бошлаб юборилди. Буларнинг барчаси қишлоқ аҳолисининг бандлигини таъминлаш, қўшимча даромад манбаини шакллантириш, ҳаётини фаровон этишга хизмат қилади.\nҲасан НОРМУРОДОВ, “Нуроний” жамғармаси Самарқанд вилояти бўлими раиси:\n— Давлатимиз раҳбари Самарқанд шаҳрида Темирйўл вокзали — Сартепа йўналиши бўйича қатнови йўлга қўйилган трамвайга чиқиб, нуроний ва оқсоқоллар, жамоатчилик вакиллари билан “Тарих музейи” бекатидан “Темир йўл вокзали” бекатигача дилдан суҳбатлашиб бориши, очиғи, кутилмаган, айни пайтда ўта қувончли ҳол бўлди. Шу аснода, ҳудудда амалга оширилган кенг кўламли бунёдкорлик ишлари билан яқиндан танишдилар.\nҚаранг, трамвай рельслари ётқизилиши билан бирга, автомобиль йўллари ҳам кенгайиб, равон бўлди. Кўчаларга замонавий ёритиш чироқлари ўрнатилди. Чор-атрофга анвойи гуллар экилиб, кўркам қиёфа касб этди.\nПрезидентимиз трамвайларни бошқариш учун малакали ҳайдовчилар тайёрлашни йўлга қўйиш кераклигини алоҳида таъкидлади. Бу бежиз эмас, албатта. Чунки Самарқанд шаҳрида тўртта йўналиш бўйича 20 трамвай қатнови йўлга қўйилиши белгиланган. Халқ манфаатини ўйлаб ҳаётга татбиқ қилинаётган ушбу йирик лойиҳа шаҳар аҳолиси ва меҳмонларига қулайлик яратишидан ташқари, транспорт тизимини янада яхшилаш, атроф-муҳит мусаффолигини таъминлашга хизмат қилиши билан аҳамиятли.\nЗайниддин ЭШОНҚУЛОВ, Самарқанд вилояти бош имом-хатиби, Имом Бухорий жоме масжиди имом-хатиби:\n— Президентимиз Имом Бухорий ёдгорлик мажмуи қошида халқаро илмий-тадқиқот маркази қурилиши лойиҳаси билан танишиб, ўзларининг қимматли маслаҳатларини бердилар. Хусусан, ҳар бир хонани муайян аллома номи билан аташ ва шунга яраша жиҳозлаш бўйича кўрсатмаларини олиму уламолар зўр мамнуният билан қарши олдилар. Чунки бу ерда Имом Бухорий ва бошқа алломаларимизнинг бебаҳо илмий-маънавий мероси чуқур ўрганилади.\nШу билан бирга, улар томонидан яратилган беназир асарларнинг илмий-изоҳли таржима ва қиёсий матнларини нашр этиш, кутубхоналар, архив фондларида сақланаётган қўлёзмаларнинг электрон нусхаларини тўплаш, уларни халқимизга етказишдек савобли ишлар амалга оширилади.\nМарказ бунёд этилиши билан бирга, Имом Бухорий мажмуи атрофи ҳам ободонлаштирилиши кўзда тутилаётгани таҳсинга лойиқ. Зиёратчилар учун қўшимча қулайликлар яратиш, савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчаларини реконструкция қилиш чора-тадбирлари шулар сирасига киради. Бу саъй-ҳаракатларнинг барчаси буюк аждодларимизга, улар қолдирган бой маънавий меросга чуқур ҳурмат-эҳтиром, эътибор ифодасидир.\nХуршид РАСУЛОВ, Оқдарё таманидаги “Юнусжон аҳли” оилавий корхонаси раҳбари:\n— Президентимиз бизнинг оилавий корхона лойиҳаси билан танишгач, “Биз учун ҳар бир иш ўрни муҳим. Лоақал иккита одамни иш билан таъминлаган тадбиркорни бошимизда кўтаришга тайёрмиз”, деб айтган ўта самимий сўзларини эшитиб, ич-ичимдан севиндим, ўз ишимга бўлган меҳрим янада кучайди. Ахир, тадбиркорлик ҳаракатига эътибор, аҳолига ғамхўрлик бўлса, шунчалик бўлади-да!\nБизнинг корхонамиз жорий йил охирига қадар фойдаланишга топширилиши мўлжалланган. Хитойнинг етакчи компаниялари замонавий ускуналари билан жиҳозланадиган цехларда йилига 26 тоннагача соя дони қайта ишланиб, соя ёғи, уни, оқсил изоляти ишлаб чиқарилади. Яна бир муҳим жиҳати, 80 та иш ўрни яратилиб, шунча киши доимий даромад манбаига эга бўлади.\nДавлатимиз раҳбари импорт ўрнини босувчи маҳсулот тайёрлашни кўпайтириш, хом ашё билан узлуксиз таъминлаш мақсадида соя экиладиган майдонларни кенгайтириш вазифасини қўйди. Ҳар бир соҳада пухта ўйлаб, изчил амалга оширилаётган ислоҳотлар иқтисодиётимиз ривожини жадаллаштиришга замин яратади.\nМамадиёр ЗИЁДИНОВ ёзиб олди.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Тадбиркорлик фаолиятини бошлаш учун 30 дақиқа кифоя\tЭъзоз ва эҳтиром ифодаси »


Урганч шаҳрида тиббий ниқоблар захираси етарлими? | O'zLiDeP\nМамлакатимизда коронавирус инфекциясига қарши курашиш, ушбу касалликни кенг тарқалиб кетмаслиги учун тизимли ишлар амалга оширилмоқда. Айниқса, бу борадаги ишларни самарали ташкил этиш мақсадида Президентимизнинг “Коронавирус пандемияси ва глобал инқироз ҳолатларининг иқтисодиёт тармоқларига салбий таъсирини юмшатиш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармони ҳам қабул қилинди.\nШунингдек, жорий йил 19 март куни Президентимиз раислигида коронавирус пандемиясининг аҳоли турмуш даражаси ва иқтисодиёт тармоқларига салбий таъсирини юмшатиш масалаларига бағишлаб ўтказилган йиғилишда коронавирус тарқалашининг олдини олиш, шифохоналарни дори, ҳимоя ва диагностика воситалари билан таъминлаш зарурлиги таъкидланди.\nШундай экан, ортиқча ваҳима-хавотирларга берилишга ҳеч қандай асос йўқ. Боиси, юртимиздаги тиббиёт муассасалари фавқулодда иш режимига ўтказилиб, сиҳатгоҳ ва оромгоҳлар карантин муассасалари сифатида мослаштирилди. Энди фақат бу балога қарши ҳаммамиз биргаликда курашишимиз лозим бўлади.\nМаълумли, жорий йилнинг 23 март кунидан Тошкент шаҳри, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар марказларида жамоат жойларида шахсий ҳимоя воситалари (ниқоб)сиз бўлган шахсларга “огоҳлантириш” берилиши, 25 мартдан бошлаб эса ушбу ҳолат қайд этилса — базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробари миқдорида, мазкур ҳолат яна қайтариладиган бўлса — базавий ҳисоблаш миқдорининг уч баробари миқдорида жарима қўлланилиши ҳақида ОАВ орқали хабар берилган эди. Албатта, бу чоралар давлатимиз томонидан аҳоли саломатлиги ва ҳавфсизлигини таъминлашдаги муҳим қадамлардан биридир.\nАммо шу ўринда бир савол туғилади. Хўш, бугун фуқароларимиз мазкур талабни бажариш учун етарли даражада тиббий ниқоблар билан таъминланганми? Юртимизда тиббий ниқоблар ишлаб чиқарилиш даражаси талабни қондира оляптими?\nАлбатта йўқ. Чунки Урганч шаҳридаги дорихоналарни ўрганишимиз чоғида барча дорихоналарда нарх-наво бир хил эмаслиги, аксарият дорихоналарда тиббиёт ниқоблари йўқлиги аён бўлди.\nМутахассисларнинг айтишича, тиббиёт ниқобини ҳар икки соатда алмаштириш керак. Бир кунда бир кишига 8-10та маска керак бўляпти. Энди бугунги кунда Хоразм вилоятида 1 млн 866 минг 700 нафар аҳоли истиқомат қилишини инобатга олсак, ўз-ўзидан ҳудудда тиббий ниқобга эҳтиёҳ борлиги аён бўлади. Шу боис, ушбу муаммога ечим топиш учун Хоразм вилоятида коронавирусга қарши курашиш мақсадида ташкил этилган махсус штабга бордик. Масъулларга жойлардаги ҳақиқий аҳвол ҳақида маълумотлар бердик. Ниқоб ишлаб чиқарилиши ва арзон нархларда аҳолига етказиб берилишида ким масъул экани билан қизиқдик. Аммо мутасаддилар саволимизга тайинли жавоб бера олмади.\nШу ўринда айтиш жоизки, Соғлиқни сақлаш вазирининг 2020 йил 20 мартдаги 114-сон “Тиббий буюмлар рўйхатига ўзгартириш киритиш тўғрисида”ги буйруғи қабул қилинди. Унга кўра, эндиликда тиббиёт ниқобини ишлаб чиқариш, тайёрлаш ҳамда уни реализация қилиш учун лицензия талаб этилмайди. Демак, энди ташаббускор тадбиркорларни жалб этган ҳолда, ишлаб чиқариш кўламини янада кенгайтириш, ниқобларни фақат дорихоналарда эмас, балки барча савдо шоҳобчаларида сотилишини йўлга қўйиш зарур. Фақат шу билан муаммони бартараф этиш мумкин.


(1) Сендан ўлжалар ҳақида сўрарлар. Сен: «Ўлжалар Аллоҳ ва Пайғамбарникидир. Бас, Аллоҳга тақво қилинглар ва ўз ораларингизни ислоҳ этинглар. Агар мўмин бўлсангиз, Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига итоат қилинглар», деб айт.\n(2) Албатта, Аллоҳ зикр қилинса, қалблари титрагувчи, оятлари тиловат этилса, иймонларини зиёда қилгувчи ва Роббиларига таваккул қилгувчиларгина мўминлардир.\n(3) Улар намозни тўкис адо этадиганлар ва Биз ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ қиладиганлардир.\n(4) Ана ўшалар ҳақиқий мўминлардир. Уларга Роббилари ҳузурида даражалар, мағфират ва карамли ризқ бор.\n(5) Албатта, бу ҳолат, мўминлардан бир гуруҳи ёқтирмаган бўлсалар ҳам, Роббинг сени ҳақ ила уйингдан чиқарганга ўхшайди.\n(Яъни, уйингдан Бадрга уруш қилиш учун чиқарганга ўхшайди. Ушбу икки иш — ўлжани бўлиш ва ғазотга чиқишнинг бир-бирига ўхшашликлари бор. Ўлжа тақсимоти бир гуруҳ мўминларга ёқмаганидек, урушга чиқиш ҳам баъзи бир мўминларга ёқмаган эди.)\n(6) Худди ўзлари кўриб турган ҳолларида ўлимга ҳайдалаётгандек, ҳақ аён бўлгандан кейин ҳам сен билан баҳслашадилар.\n(Ҳақ аён бўлгандан кейин ҳам, яъни уруш бўлиши аён бўлиб қолгандан кейин ҳам. Чунки Абу Суфён карвонни бошқа томонга буриб, соҳил бўйлаб ўтиб кетганининг ва қурайшликлар аскар тортиб келаётганининг аниқ хабари етган эди. Шундай бўлса ҳам, баъзилар биз карвонни қасд қилиб чиққан эдик, урушга тайёр эмасмиз, деб сен билан баҳс қилдилар. Агар урушга борсак, албатта, ўламиз, деб ўйладилар.)\n(7) Ўшанда Аллоҳ сизга икки тоифадан бири албатта сизники бўлишини ваъда қилган эди. Сизлар шавкати йўғи сизларники бўлишини суяр эдингиз. Аллоҳ эса, Ўз калималари ила ҳақни ҳақ қилишни ва кофирларнинг думини қирқишни ирода қилган эди.\n(Яъни, Бадр томон юрган вақтингизда, икки тоифадан бири — ёки Абу Суфённинг карвони ёки Қурайш лашкарлари сизники бўлишини Аллоҳ ваъда қилган эди.)\n(8) Жиноятчилар ёқтирмасалар ҳам, ҳақни ҳақ, ботилни ботил қилиш учун шундай бўлишини ирода қилган эди.\n(9) Ўшанда Роббингиздан мадад сўраганингизда, сизни (сўровингизни) ижобат қилиб: «Албатта, Мен сизларга кетма-кет келадиган мингта фаришта ила мадад берувчиман», – деди.\n(Аллоҳ таоло мўмин бандаларига мадад учун фаришталарни юборганлиги ҳақида мавзуларда энг ишончли манба Қуръони Карим ва ҳадиси шариф бўлади. Икрима ва Ибн Аббос розияллоҳу анҳумлардан ривоят қилинган ҳадисда қуйидагилар айтилади: «Пайғамбар алайҳиссалоту вассалом Бадр куни: Мана бу Жиброил отининг бошидан тутиб устида уруш анжомлари билан келмоқда, дедилар.)\n(10) Аллоҳ у(мадад)ни башорат ва қалбларингиз у билан хотиржам бўлиши учунгина қилди. ўалаба эса, фақат Аллоҳнинг ҳузуридадир. Албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли Зотдир.\n(11) Ўшанда У сизни Ўзидан омонлик қилиб, мудроқ ила ўраган эди ва сизни поклаш, сиздан шайтоннинг васвасасини кетказиш ҳамда қалбларингизни боғлаш ва қадамларингизни собит қилиш учун устингизга осмондан сув туширган эди.\n(Мусулмонларга ажойиб бир руҳий ҳолат пайдо бўлди ўшанда. Ҳозиргина қўрқиб, хавсираб турган одамлар бир мудроқдан кейин қалблари тўла сокинлик, ўзлари хотиржам, душмандан заррача қўрқмайдиган ҳолга келдилар. Мудроқ босиш ҳолати Пайғамбаримиз алайҳиссалоту вассаломда қандай кечгани Имоми Бухорийнинг «Саҳиҳ»ларида бундай ривоят қилинган: «Бадр уруши куни Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассалом Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу билан капада дуо қилиб турганларида Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассаломни мудроқ босди. У киши кулиб уйғондилар. «Суюнавер, эй Абу Бакр, Жаброил отда икки томонидан чанг чиқариб келмоқда», дедилар. Сўнгра кападан «Тезда бу жамоат енгилади ва орқага қараб қочурлар», деган оятни ўқиб чиқдилар». Сувсизликдан, шайтоннинг васвасасидан етган заифликни кетказиш, собитқадам қилиш учун Аллоҳ таоло ёмғир ёғдирди.)\n(12) Ўшанда Роббингиз фаришталарга: «Мен, албатта, сиз биланман, бас, сиз иймон келтирганларни собит қилинг, тезда куфр келтирганларнинг қалбларига қўрқинч соламан. Бас, бўйинлар устидан зарба беринглар ва ҳамма бармоқларига зарба беринглар», деб ваҳий қилган эди.\n(13) Бу уларнинг Аллоҳга ва Унинг Расулига қарши турганлари учундир. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига қарши турса, бас, албатта, Аллоҳнинг иқоби шиддатлидир.\n(14) Мана шу сизники, тортаверинглар! Албатта, кофирларга дўзах азоби бордир.\n(15) Эй, иймон келтирганлар, куфр келтирганларга яқинлашиб, юзма-юз келганингизда уларга орқа ўгирмангиз.\n(16) Кимки ўша кунда жанг ҳунари кўрсатиб ёки бошқа гуруҳга қўшилмоқчи бўлган ҳолатдан ташқари, уларга орқа ўгириб қочса, бас, батаҳқиқ, Аллоҳдан бўлган ғазаб ила қайтибди. Унинг жойи жаҳаннамдир. У қандай ҳам ёмон жой.\n(17) Уларни сиз ўлдирмадингиз, балки Аллоҳ ўлдирди. Отган пайтингда, сен отмадинг, балки Аллоҳ отди. Ва мўминларни гўзал синов ила синаш учун (шундай қилди). Албатта, Аллоҳ эшитгувчи ва билгувчи Зотдир.\n(Бадр урушида Пайғамбаримиз алайҳиссалоту вассалом сиқимларига тупроқ олиб, мушриклар томонга «Шаҳатил вужуҳ» (Юзлар қаро бўлсин!) деб отганлари ривоятларда собит. Ҳазрати Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумо бу ҳақда шундай ривоят қиладилар: «Бадр куни Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассалом қўлларини кўтариб: «Эй бор Худоё, агар ушбу жамоа ҳалок бўлса, Ер юзида сенга ибодат қиладиган одам қолмайди...», деб дуо қилдилар. Жаброил келиб у кишига: «Бир сиқим тупроқ олиб, уларнинг юзига қараб от!» деди. Бир сиқим тупроқ олиб, уларга отдилар. Кўзига ва оғзи-бурнига тупроқ кирмаган бирорта ҳам мушрик қолмади. Шундан кейин ортларига қараб қоча бошладилар».)\n(18) Ана ўшаларнинг (сизга бўлиши) Аллоҳ, албатта, кофирларнинг ҳийласини заиф қилгувчи бўлганидандир.\n(19) Агар орани очишни сўраган бўлсангиз, бас, батаҳқиқ сизга орани очиш келди. Агар тўхтасангиз, бу ўзингиз учун яхшидир. Агар сиз қайтсангиз, Биз ҳам қайтамиз. Сизнинг гуруҳингиз қанча кўп бўлса ҳам, сизга ҳеч бир ҳожатингизни чиқара олмас. Албатта, Аллоҳ мўминлар билан биргадир.\n(20) Эй, иймон келтирганлар, Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилингиз ва эшитиб туриб, Ундан юз ўгириб кетмангиз.\n(21) Ва ўзлари эшитмасалар ҳам, «эшитдик» деганлар каби бўлмангиз.\n(22) Аллоҳнинг ҳузурида ҳайвоннинг энг ёмони, албатта, кару соқов бўлиб, ақл ишлатмайдиганлардир.\n(23) Агар Аллоҳ уларда бирор яхшиликни билганида, албатта эшиттирар эди ва агар уларга эшиттирса ҳам, албатта юз ўгириб, бурилиб кетар эдилар.\n(Аллоҳ таоло улардан бирор яхшилик чиқишини билганида эди, албатта, уларни эшитганидан фойда оладиган қилиб қўйган бўларди. Аммо уларнинг табиатлари бузуқлигини, эшитсалар ҳам, юз ўгириб кетишларини билгани учун ҳам Аллоҳ бундай қилмади.)\n(24) Эй, иймон келтирганлар, сизга ҳаёт берадиган нарсага чақирганларида, Аллоҳ ва Расулига жавоб беринг ва билингки, албатта, Аллоҳ киши билан унинг қалбини ажратиб қўяди ва, албатта, Унинг ҳузурида тўпланурсиз.\n(«Ҳаёт берадиган нарса» — иймон ва Исломдир. Қуръони Карим таъбири бўйича, ҳақиқий ҳаёт иймон ва Исломдир. Инсон буларсиз ўликдир. Аллоҳ инсон билан қалбининг орасини ажратгандан кейин у ўзини ўнглай олмай қолади. Инсон ўз қалбига молик бўла олмай қолмайди.)\n(25) Ва сизлардан фақат зулм қилганларнинг ўзигагина етмайдиган фитнадан сақланинг. Ва билингки, албатта, Аллоҳнинг иқоби шиддатлидир.\n(26) Сиз ер юзида оз сонли, заифҳол бўлиб, одамлар сизни тутиб олишидан қўрқиб юрган ҳолингизни эсланг. Бас, У зот сизга жой берди, Ўз нусрати ила қўллади ва сизларга пок нарсаларни ризқ қилиб берди. Шоядки, шукр қилсангиз.\n(Аллоҳ таоло мусулмонларга жуда қийин пайтларида ҳам Ўзи ёрдам берганини эслатмоқда. Исломий даъватнинг бошланишида мусулмонлар оз сонли, заифҳол эдилар. Маккада қўрқиб бекиниб юрардилар.)\n(27) Эй, иймон келтирганлар, билиб туриб, Аллоҳга, Пайғамбарга ва омонатларингизга хиёнат қилманг.\n(Аллоҳга хиёнат — «Ла илаҳа илаллоҳ», деб иймонга келган шахснинг ана ўша «Аллоҳдан ўзга ибодатга сазовор зот йўқ» шиорига хилоф қилишидир. Аллоҳдан ўзганинг йўлига юриш, Аллоҳ фарз қилган амалларни тарк этиш, қайтарганларидан қайтмаслик ва бошқа гуноҳлар Аллоҳга хийнат қилиш бўлади. Пайғамбарга хиёнат қилиш эса, «Муҳаммадун Расулуллоҳ»га хилоф қилишдир. Пайғамбаримиз алайҳиссалоту вассаломнинг шариатларига юрмаслик, суннатларига амал қилмасликдир. Кишилар орасида бўладиган муомалаларда омонатлар бор. Муомалалар шахсий, ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва бошқача бўлиши мумкин. Уларнинг ҳаммасида ҳам бировга бир нима ишониб топширилса, омонат бўлади. Уни ўз ўрнига қўя олмаслик хиёнат ҳисобланади.)\n(28) Ва билингки, молларингиз ва фарзандларингиз фитнадан ўзга нарса эмас ва, албатта, Аллоҳнинг ҳузурида улуғ ажр бордир.\n(Молу дунё ва фарзандлар омонатга хиёнат қилишга сабаб бўлиши учун эмас, синов учун берилади. Ҳар бир инсонда молу дунёга, фарзандга муҳаббат бор. Булар ҳам Аллоҳнинг неъматлари.)\n(29) Эй, иймон келтирганлар, агар Аллоҳга тақво қилсангиз, сизга фурқон беради, сизнинг гуноҳларингизни ювиб, мағфират қилади. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир.\n(30) Куфр келтирганлар сени ушлаш, ўлдириш ёки чиқариб юбориш учун макр қилганларини эсла. Улар макр қилдилар ва Аллоҳ ҳам «макр» қилди. Аллоҳ «макр» қилгувчиларнинг устасидир.\n(Уламоларимиз Аллоҳга «маккор» сифатини беришдан қайтарганлар. Шунинг учун ҳам Қуръон ёки ҳадисда Аллоҳ таолога нисбатан «макр» лафзи ишлатилса, уни бандаларга нисбатан қўлланилгани каби тушунмаслик керак.)\n(31) Уларга оятларимиз тиловат қилинса: «Батаҳқиқ, эшитдик, агар хоҳласак, бунга ўхшашни ўзимиз ҳам айтамиз. Бу аввалгиларнинг афсонасидан ўзга нарса эмас», – дейдилар.\n(32) «Аллоҳим! агар мана шу сенинг ҳузурингдан келган ҳақ бўлса, устимизга осмондан тош ёғдиргин ёки бизга аламли азоб юборгин», деганларини эсла.\n(33) Модомики, сен уларнинг ичида экансан, Аллоҳ уларни азобламас. Модомики, улар истиғфор айтар эканлар, Аллоҳ уларни азобловчимас.\n(34) Нега энди Аллоҳ уларни азобламас экан. Улар Масжидул Ҳаромдан тўсмоқдалар. Ҳолбуки, Унинг валийлари эмаслар. Унинг валийлари тақводорлардан ўзга ҳеч ким эмас. Лекин кўплари билмаслар.\n(35) Уларнинг Байт олдидаги намозлари ҳуштак ва қарсак чалишдан иборат эди, холос. Бас, куфр келтирганингиз туфайли азобни татиб кўринг.\n(Мушриклар Байтуллоҳнинг валий-мутасаддилари бўлса, ибодатлари ҳуштак ва чапак чалишдан иборат бўлармиди? Бу ишда на Байтуллоҳга ҳурмат-эҳтиром бор ва на Аллоҳга ибодат. Фақат овоз чиқариш, тўс-тўполон қилиш. Шунинг учун ҳам оятнинг сўнгида уларга хитобан: «Бас, куфр келтирганингиз туфайли азобни татиб кўринг», дейилмоқда.) (Яъни, Бадр урушидаги азобни татиб туринг, қолганини қиёматда оласиз.)\n(36) Албатта, куфр келтирганлар молларини Аллоҳнинг йўлидан тўсиш учун сарфларлар. Бас, уларни сарфларлар-у, сўнгра, ўзларига ҳасрат бўладир, кейин мағлуб бўлурлар. Куфр келтирганлар жаҳаннамга тўпланурлар.\n(Ушбу сураи карима тафсири муқаддимасида келтирилган Бадр уруши ҳақидаги ривоятларда Макка мушрикларининг бойлари мусулмонларга, Пайғамбар алайҳиссалоту вассаломга қарши қанчалик молу мулк сарфлаганликларини кўриб ўтдик. Кофирлар одамларини Аллоҳнинг йўлидан қайтариш учун ундан кейин ҳам, ҳозир ҳам ҳисобсиз маблағларини сарфламоқдалар. Улар ўзларича, бу харажатларни эзгулик йўлида, савоб учун сарфлаяпмиз, деб ўйлайдилар. Улар хоҳлаганларича сарфлайверсинлар, лекин бир куни келиб, худди шу сарфлаган моллари ўзларига ҳасрат-надомат бўлиб қайтади. Бунга Бадр урушига харжланган моллар мисол бўла олади. Минг-минглаб сарф қилсалар ҳам, мақсадларига эриша олмай, мағлуб бўлдилар. Охиратда эса, жаҳаннамда тўпланадилар.)\n(37) Аллоҳ покдан нопокни айириши учун ва нопокнинг баъзиси устига баъзисини тахлаб, ҳаммасини жаҳаннамга ташлаши учун. Ана ўшалар зиён кўргувчилардир.\n(Аллоҳ таоло кофирларни у дунёда жаҳаннамга тўплайди, уларни пок — жаннати мўминлардан ажратиб олиш учун, худди ўтинни тахлагандек, бир-бирларининг устига тахлаб туриб, дўзахга ташлаш учун тўплайди. Ҳақиқий зиён кўрувчилар ана шулар бўлади.)\n(38) Куфр келтирганларга айт, агар тўхтасалар, ўтган нарсалар мағфират қилинур ва агар қайтадиган бўлсалар, бас, батаҳқиқ, аввалгиларнинг суннати ўтган.\n(39) Ва улар билан то фитна бўлмагунча ва диннинг ҳаммаси Аллоҳга бўлгунча уруш қилинг. Агар тўхтасалар, бас, Аллоҳ, албатта, нима қилаётганларини кўриб тургувчи Зотдир.\n(40) Агар юз ўгирсалар, бас, билгинки, албатта, Аллоҳ хожангиздир. У қандай ҳам яхши хожа ва қандай ҳам яхши нусрат бергувчи!\n(41) Ва агар Аллоҳга, фурқон куни — икки жамоат тўқнашган куни бандамизга нозил қилган нарсамизга иймон келтирган бўлсангиз, билингки, ўлжага олган нарсангиздан бешдан бири Аллоҳга, Расулига, яқинларига, етимларга, мискинларга ва мусофирларгадир. Ва Аллоҳ ҳар бир нарсага қодирдир.\n(«Фурқон куни — икки жамоат тўқнашган куни»дан мурод Бадр уруши кунидир. Чунки айни ўша кун Аллоҳ таоло ҳақ билан ботилни фарқ қилган, ажратган кундир. Ўша кун мусулмонлар билан мушриклар тўқнашган кундир. Оятда Бадр уруши куни Расулуллоҳга нозил қилинган оятларга иймон келтиришлик Аллоҳга иймон келтириш билан бирга зикр этилмоқда. Ўша куни нозил қилинган ояти карималар ўлжани тақсимлашга ҳам тааллуқли эди. Ана ўша оятлардаги ҳукмларга амал қилсалар, иймонлари борлигига далолат бўлиши таъкидланмоқда. Жиҳод пайтида қўлга тушган ўлжаларнинг бешдан тўрти мужоҳидларга бўлиб берилади. Қолган бир қисми эса, ушбу оятда зикр қилинган тоифаларга ажратилади.)\n(42) Ўшанда сизлар (водийнинг Мадинага) яқин тарафида, улар узоқ тарафида, отлиқлар эса сиздан пастда эди. Агар ваъдалашиб олганингизда ҳам, келишилган жой ва вақтда хилоф қилардингиз. Лекин Аллоҳ қилиниши керак бўлган ишни ҳал этиши учун, ҳалок бўладиган одам очиқ-ойдин ҳужжат билан ҳалок бўлиши учун, яшаши керак бўлган одам очиқ-ойдин ҳужжат билан яшаши учун (тўқнашдингиз). Ва, албатта, Аллоҳ эшитгувчи ва билгувчи Зотдир.\n(Яъни, Бадр уруши куни сизлар, эй мусулмонлар, водийнинг Мадинага яқин тарафига келиб тушдингиз. Мушриклар водийнинг Мадинадан узоқ тарафига келиб тушдилар. Карвондаги отлиқлар эса, сиз турган жойнинг пастроғидан юриб, соҳил бўйлаб ўтиб кетди. Сиз билан мушриклар ўртасида тепалик бўлиб, бир-бирингизни кўрмас эдингиз.)\n(43) Ўшанда Аллоҳ тушингда уларни сенга оз кўрсатди. Агар уларни сенга кўп кўрсатганида, тушкунликка учрар эдингизлар ва бу ишда ораларингизда низо чиқар эди. Лекин Аллоҳ сақлади. Албатта, У дилингиздаги нарсани билгувчи Зотдир.\n(44) Ўшанда, тўқнашганингизда, уларни сизнинг кўзингизга оз қилиб кўрсатганини, сизни уларнинг кўзига оз қилиб кўрсатганини эсланг. Буни Аллоҳ қилиниши керак бўлган ишни ҳал этиш учун қилди. Ва барча ишлар Аллоҳга қайтарилур.\n(Пайғамбаримиз алайҳиссалоту вассаломнинг кўрган тушлари рост чиқди. Аллоҳ таоло мусулмонларга кўп сонли мушрикларни оз қилиб кўрсатди. Аллоҳ таоло мушрикларга оз сонли мусулмонларни яна ҳам камайтиб кўрсатди. Улар биз кўпмиз, мусулмонлар оз экан, деб ғурурга кетишди ва ғафлатда қолиб, мағлуб бўлишди.)\n(45) Эй, иймон келтирганлар! (Кофир) жамоатга рўбарў келганингизда, саботли бўлинг ва Аллоҳни кўп зикр қилинг, шоядки, нажот топсангиз.\n(46) Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилинг. Ўзаро низо қилманг, у ҳолда тушкунликка учрайсиз ва куч-қувватингиз кетадир. Ва сабр қилинг. Албатта, Аллоҳ сабр қилгувчилар биландир.\n(Ғалаба омилларидан бири — Аллоҳга ва унинг Расулига итоат қилиш бўлиб, у нафақат уруш майдонидаги, балки барча соҳалардаги ғалаба ва муваффақиятларнинг асосий гаровидир. Маълумки, урушда қўмондоликка итоат катта аҳамиятга эга. Бу оддий бандаларга итоат ҳақидаги гап. Энди оламларнинг Яратгувчиси ва тадбирини қилгувчисига, У зотнинг танлаб олган охирги Пайғамбари Муҳаммад алайҳиссалоту вассаломга бўладиган итоат қанчалар улуғ эканини, қанчалик муваффақиятлар гарови эканини ўзимиз билиб олаверишимиз керак.)\n(47) Ва диёрларидан кибру ҳаво билан, одамларга риё учун чиқиб, Аллоҳнинг йўлидан тўсадиганларга ўхшаманг. Аллоҳ нима қилаётганларини иҳота қилгувчидир.\n(Ушбу ояти каримада кофирларга, жумладан, Маккадан Бадрга қараб отланган қурайшликларга ишора қилинмоқда. Улар урушга катта дабдаба билан борардилар. Кибру ҳаволари дунёни оларди. Қаерга тушсалар, туялар сўйишар, ўйинчи қизларни ўйнатиб, қўшиқ айттиришар, одамларни меҳмон қилишар эди. Бу дабдабалар риё учун, куч-қувватларини бошқаларга кўрсатиш учун эди.)\n(48) Ўшанда шайтон уларга амалларини зийнатлаб кўрсатди ва: «Бу кунда одамлардан сизга ғолиб кела оладиган ҳеч ким йўқ. Мен сизнинг ҳомийингизман», – деди. Икки жамоа бир-бирини кўрганида эса, орқасига қайтди ва: «Албатта, мен сиз кўрмаётган нарсани кўрмоқдаман. Мен Аллоҳдан қўрқаман», – деди. Аллоҳ иқоби шиддатли Зотдир.\n(Яъни, мусулмонлар бир томондан, мушриклар бошқа бир томондан жанг майдонига қараб юриб, бир-бирларига яқин келганда эса, шайтон орқасига қараб қочди. Мушрикларни васваса қилиш, уларнинг ишини зийнатлаб кўрсатиш тўхтади. Демак, шайтон мушриклар мағлубиятга учрашлари шубҳасиз эканлигини кўрган, шунинг учун қочган.)\n(49) Ўшанда мунофиқлар ва дилларида мараз бўлганлар: «Анавиларни дини мағрур қилиб юборди», – дедилар. Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли Зотдир.\n(50) Агар фаришталар куфр келтирганларнинг жонини олатуриб, юзларига ва кетларига уриб: «Ёнғин азобини тотинг!\n(51) Бу, қўлингиз тақдим қилган нарса туфайлидир. Албатта, Аллоҳ бандаларига ҳеч зулм қилгувчи эмасдир», – дейишларини кўрсанг эди.\n(52) Худди Оли Фиръавн ва улардан олдингиларнинг қилмишларига ўхшайди. Аллоҳнинг оятига куфр келтирдилар. Бас, Аллоҳ уларни гуноҳлари туфайли тутди. Албатта, Аллоҳ кучли ва иқоби шиддатли Зотдир.\n(Яъни, мушрикларнинг бу қилмиши, худди Оли Фиръавн ва улардан олдингиларнинг қилмишларига ўхшайди.)\n(53) Бундай бўлиши Аллоҳ бир қавмга берган неъматини, токи, улар ўзларини ўзгартирмагунларича, ўзгартирувчи бўлмаслиги ва Аллоҳ эшитгувчи ва билгувчи зот бўлганидандир.\n(54) Худди Оли Фиръавн ва улардан олдингиларнинг қилмишига ўхшаб, Роббиларининг оятларини ёлғонга чиқардилар. Бас, Биз уларни гуноҳлари туфайли ҳалок қилдик ва Оли Фиръавнни ғарқ қилдик. Ҳаммалари золим эдилар.\n(55) Албатта, Аллоҳнинг ҳузурида ҳайвоннинг ёмони куфр келтирганларидир. Бас, улар иймон келтирмаслар.\n(Иймон бўлмаган жойда яхшилик қаердан бўлсин. Яратган холиққа — Аллоҳга ишонмай юрган одамдан ҳар қандай ёмонликни кутиш мумкин. Бундай одам иймонсиз — кофир бўлгани учун ҳайвондан ҳам паст даражага тушиб қолади. Тушганда ҳам, Аллоҳнинг ҳузурида тушади. Бу эса, ҳар қандай инсон учун бадбахтликдир.)\n(56) Улардан сен аҳдлашганлар сўнгра ҳар сафар аҳдларини бузарлар ва улар У зотдан қўрқмаслар.\n(Бу қилмишлари билан яна бир инсонийлик хусусиятларини йўқотадилар. Яъни, аҳдда туриш инсонни ҳайвондан ажратадиган хусусиятларидан бири саналади. Кофирлар аҳдни бузиш билан шу сифатни ҳам йўқотдилар. Бу қилмишларига бош сабаб уларнинг Аллоҳдан қўрқмасликларидир.)\n(57) Агар урушда улардан зафар қозонсанг, бас, уларни ҳалок қилиш билан ортларидагиларни сарсон қилиб қўй, шоядки, эсласалар.\n(58) Агар бир қавмнинг хиёнатидан қўрқадиган бўлсанг, уларга тенгма-тенг (аҳд бузилганини) ўртага ташла. Албатта, Аллоҳ хоинларни севмас.\n(59) Куфр келтирганлар ўздик деб ўйламасинлар. Улар ҳеч қочиб қутула олмаслар.\n(60) Улар учун қўлингиздан келганича куч-қувват ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингизки, бу билан Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа ўзингиз билмайдиганларни қўрқитасиз. Уларни Аллоҳ биладир. Аллоҳ йўлида нимани сарф қилсангиз, сизга тўлиқ қайтарилур. Сизга зулм қилинмас.\n(Ушбу оят мусулмон жамиятининг қуролли кучлари доимо шай туриши лозимлигига далилдир. Ҳар бир мусулмон жамият қўлидан келганича ҳарбий тайёргарликни кўриб қўйиш билан Аллоҳнинг амрини бажарган бўлади.)\n(61) Агар улар тинчликка мойил бўлсалар, сен ҳам мойил бўл. Ва Аллоҳга таваккул қил. Албатта, У эшитгувчи ва билгувчи Зотдир.\n(62) Агар сени алдашни ирода қилсалар, бас, сенга Аллоҳ кифоя қиладир. У сени Ўз нусрати ва мўминлар билан қўллаган.\n(63) Ҳамда уларнинг қалбларини бирлаштирган Зотдир. Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарф қилсанг ҳам, уларнинг қалбларини бирлаштира олмас эдинг. Лекин Аллоҳ уларни бирлаштирди. Албатта, У ғолиб ва ҳикматли Зотдир.\n(Бу масалалар халқлар бошига битган бало бўлгани ҳаммага маълум.) Чунки Ислом биродарлиги ирқ, насаб, тил, қабила, қавм асосида эмас, Аллоҳга муҳаббат асосида бўлади.)\n(64) Эй Набий, сенга ва сенга эргашган мўминларга Аллоҳ кифоядир.\n(65) Эй Набий, мўминларни жангга чорла! Агар сиздан йигирмата сабрли бўлса, икки юзтани енгади. Агар сиздан юзта бўлса, куфр келтирганлардан мингтасини енгади. Бу, улар тушунмайдиган қавм бўлганларидандир.\n(66) Энди, Аллоҳ сизлардан енгиллаштирди, сизларда ожизлик борлигини билди. Бас, агар сиздан юзта сабрли бўлса, икки юзтани енгади. Агар сиздан мингта бўлса, Аллоҳнинг изни ила икки мингтани енгади. Аллоҳ сабрлилар биландир.\n(Мусулмонлар доимо қувватли бўлиб туравермас эканлар, уларда заифлик ҳоллари ҳам учраб тураркан. Буни Аллоҳ таоло ҳаммадан кўра яхшироқ билади. Шунинг учун аввалги оятда келган ҳукмни енгиллаштириб, заиф ҳолатида бир мусулмон жангчи иккита душманга ғолиб келишини таъкидламоқда. Шу билан бирга, номи мусулмон бўлса бўлди, деган тушунча уйғонмаслиги учун «Аллоҳнинг изни ила» шарти ҳам қўшиб қўйилди.)\n(67) Набий учун ер юзида забардаст бўлмагунича асирлари бўлиши яхши эмас эди. Сизлар дунёнинг ўткинчи матоҳини истайсизлар. Аллоҳ эса, охиратни истайдир. Ва Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли Зотдир.\n(Ушбу ва кейинги ояти карималар Бадр урушида асирга тушган мушриклар масаласида нозил бўлгандир.)\n(68) Агар Аллоҳнинг олдиндан ёзгани бўлмаганида, сизга олган нарсаларингиз туфайли улуғ азоб етар эди.\n(Аллоҳ таоло аввалдан Бадр урушида иштирок этган мусулмонларнинг барча гуноҳларини кечиб юборган эди. Шунинг учун уларнинг бу ҳолатлари ҳам олдиндан ёзиб қўйилган қазои қадарга биноан кечиб юборилди. Бунинг устига, уларга бошқа инъомлар ҳам берди.)\n(69) Бас, ўлжага олган нарсаларингиздан ҳалол-пок ҳолда енглар. Аллоҳга тақво қилинглар. Албатта, Аллоҳ мағфират қилгувчи ва раҳимли Зотдир.\n(70) Эй Набий, қўлингиздаги асирларга: «Агар қалбларингизда яхшилик бўлса, Аллоҳ билур ва сизга ўзингиздан олинган нарсадан кўра яхшироқ нарсани берур ва сизни мағфират қилур. Аллоҳ мағфират қилгувчи ва раҳимли Зотдир», – деб айт!\n(«Қурайшликлар Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассаломга асирларни тўловини бериб, озод қилиш учун одам юбордилар. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен мусулмон эдим», деди. Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассалом: «Мусулмонлигингни Аллоҳ билади. Аммо сен сиртдан бизга қарши бўлдинг. Ўзинг учун, акаларингнинг ўғиллари учун ҳамда иттифоқдошинг Бани Ҳорис ибн Феҳрнинг укаси учун тўлов бер», дедилар. Аббос: Эй Аллоҳнинг Расули, менда унча мол йўқ», деди. Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассалом: «Умму Фазл икковингиз кўмган моллар қани?» дедилар. Аббос: «Аллоҳга қасамки, эй Муҳаммад, сиз Аллоҳнинг Расули эканингизни яхши биламан, бу молларни мен ва Умму Фазлдан бошқа ҳеч ким билмас эди. Мендаги молнинг йигирма уқияси ўзингизга ўтди, деб ҳисоблайверинг», деди. Расулуллоҳ алайҳиссалоту вассалом: «Йўқ, у бойлик Аллоҳ сендан бизга олиб берганидир», дедилар. Аббос ўзига, икки акасининг икки ўғлига ва иттифоқдошига тўлов берди. Шунда Аллоҳ таоло ушбу оятини нозил қилди.)\n(71) Агар сенга хиёнат қилишни истасалар, батаҳқиқ, бундан олдин Аллоҳга хиёнат қилган эдилар. Бас, У уларга қарши имкон топди. Аллоҳ билгувчи ва ҳикматли Зотдир.\n(72) Албатта, иймон келтирган, ҳижрат қилган, Аллоҳнинг йўлида молу жонлари билан жиҳод қилганлар ва жой бериб, ёрдам кўрсатганлар, ана ўшалар бир-бирларига валийдирлар. Иймон келтирган, аммо ҳижрат қилмаганларга эса, то ҳижрат қилмагунларича, сиз ҳеч валий бўла олмассиз. Агар улар сиздан динда ёрдам сўрасалар, ёрдам бермоғингиз вожиб. Фақат, сиз билан ўрталарида аҳднома бор қавм зиддига эмас. Аллоҳ нима қилаётганингизни кўргувчи Зотдир.\n(Исломда «вала»-валийлик ақида асосида бўлади. Ким мўмин-мусулмон бўлиб, Исломга кирар экан, бошқа ҳамма восита ва алоқалардан узилиб, ақида ила боғланади. Барча мўмин-мусулмонлар унинг валийсига айланади. Қариндошлари мўмин бўлмаса, валий эмаслар; жамияти мўмин бўлмаса, валий эмас.)\n(73) Куфр келтирганлар бир-бирларига валийдирлар. Агар (мазкур нарсани) қилмасангиз, ер юзида фитна ва катта фасод бўладир.\n(74) Иймон келтирган, ҳижрат этган, Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилганлар ва жой бериб, ёрдам кўрсатганлар, ана ўшалар ҳақ мўминлардир. Улар учун мағфират ва карамли ризқ бордир.\n(75) Кейин иймон келтириб, ҳижрат қилган ва сизлар билан жиҳод қилганлар ҳам сизлардандир. Аллоҳнинг китобида қариндошлар бир-бирларига ҳақлироқдирлар. Албатта, Аллоҳ ҳар бир нарсани билгувчи Зотдир.\n(Ҳижратнинг аввалида мерос маълум муддат мусулмон биродарлиги асосида тақсимланган. Ушбу оят нозил бўлгандан бошлаб, мерос мусулмон қариндошлар орасида бўладиган бўлди.)