Ўзбекистондаги одам савдосига оид вазият хавотирли ҳолатда\nЎзбекларни одатда ўзбеклар сотиб юбормоқда, дейди кузатувчилар\nАҚШ Давлат департаменти одам савдосига оид вазият тўғрисидаги янги ҳисоботида Ўзбекистонни хавотирли давлатлар қаторига киритди. Ўзбекистонлик ҳуқуқ фаолларига кўра, мамлакатда ишсизликнинг ортиши одам савдосининг авж олишига сабаб бўлаяпти.\nХоразмлик Шихназар Ҳасанов беш йилдирки укаси Баҳодирни қидиради. Унинг айтишича, 27 ёшли Баҳодир Қозоғистонда кимнингдир уйида қулликда ишламоқда.\n- Атровнинг ҳамма ерлардан сўраб розискка бериб қўйганман. Яқинда ҳам бердим. Ҳеч қаердан топилмаяпти. Қозоғистоннинг чет жойларига олиб бориб ишлатиб турган бўлишлари мумкин. Шунча йилдан бери қидириб юрибмиз. Ҳамма таниш-билишларга айтиб, розискка бериб, излаб турибмиз энди,- дейди Шихназар Ҳасанов.\nХоразмдаги “Нажот” инсон ҳуқуқлари ташкилоти раҳбари Ҳайитбой Ёқубов Баҳодир Ҳасанов билан боғлиқ вазиятни ўрганган. Унинг айтишича, Баҳодир Қозоғистоннинг Атров вилоятида қулликда экани аниқланган, бироқ уни қутқариш имкони бўлмаяпти.\nҲайитбой Ёқубовга кўра, биргина Хоразм вилоятидан кейинги бир йил ичида Баҳодир сингари қулликка тушган 87 одам аниқланган. Уларнинг аксари ҳали ҳам қулликда қолмоқда.\n- Ҳозирги кунда Россиянинг Волгоград вилоятининг ўзида Ëқубов Аруз Бояқуш деган озарбайжон миллатига мансуб фуқаронинг қўлида 33 хоразмлик борлиги аниқланди. Бу тўғрида “Нажот” ташкилоти Россиянинг Волгоград вилояти бўйича Омбудсманига, ҳуқуқни ҳимоя қилувчи ташкилотларга, ҳуқуқ-тартибот идораларига мурожаат қилди. Мана 30 кун бўлаяпти биз ҳозиргача бирорта хабар олганимиз йўқ. Шунингдек, Янгиариқ тумани, Ўзбекистон кўчаси 3-уйда яшаëтган Олия опа Шариповадан бизга мурожаат бўлган эди. Унинг тўртта ўғли Саидов Нодир, Саидов Рўзимбой, Саидов Анварбек, Қурбонов Муродбеклар Қозоғистон давлатига ишга кетишган ва улар қулликка тушиб қолган. Бу ҳақда биз Қозоғистон Ички ишлар вазирлигига мурожаат қилдик. Улардан ҳам ҳеч қандай хабар бўлмаяпти,- дейди Ҳайитбой Ёқубов.\nАҚШ Давлат департаментининг одам савдосига оид вазиятга бағишланган янги ҳисоботига кўра, Ўзбекистон эркаклар, аёллар ва болалар мажбурий меҳнат қурбонлари бўлаётган ҳамда аёллар ва болалар фохишаликка сотиб юборилаётган мамлакатдир.\nМаҳаллий ҳуқуқ фаоллари маълумотига кўра, Ўзбекистон фуқароларининг аксарияти алдов ва товламачилик йўли билан одам савдоси қурбонига айланаяпти.\nЎзбек эркаклари қул ўрнида мажбурий меҳнатга жалб қилинса, ўзбек аёлларининг жинсий эксплуатация қилиниши ҳолатлари кўп, дейди кузатувчилар.\nЎзбекистондаги одам савдоси вазиятини ўрганаётган Тошкентдаги Эксперт ишчи гуруҳи раҳбари Суҳроб Исмоилов мамлакатдаги ижтимоий-иқтисодий омиллар, хусусан ишсизлик даражасининг ошиши муаммонинг асосий сабабларидан биридир, дейди.\n- Асл сабаби мамлакатда ҳали ҳам ҳисобга олинмаган, расман рўйхатга олинмаган, лекин жуда бир катта миқдорларга етиши мумкин бўлган ишсизлик кўламига боғлаш мумкин, одам савдоси қурбонлари кўплиги муаммосини. Иккинчи даражали сабабларга келсак, масалан баъзи бир ҳолатда одам савдоси қурбонлари сифатида тан олиниши мумкин бўлган фуқароларимиз ўзлари билиб туриб ҳам кетаяпти. Бу асосан аëлларга тааллуқли. Баъзи бир ҳолатларда эълонлар бериб, газеталарда ëки кўчаларда, ишга таклиф қилиб, яхши-яхши мўмай пуллар ваъда қилиб, яхши шароитлар ваъда қилиб, алдаб, олиб чиқиб кетиш ҳолатлари ҳам бўлади. Бу ерда фуқароларимизнинг билими етишмаслиги, ҳушëрмаслигини кўрсатиб ўтишимиз мумкин,- дейди С. Исмоилов.\nҲуқуқ фаоллари ўтказган мониторинг натижаларига кўра, кўп ҳолларда ўзбекистонликлар ўз ҳамюртлари томонидан алдов ва товламачилик йўли билан қулликка сотилаяпти.\nС. Исмолиов одам савдоси билан шуғулланувчи гуруҳларнинг ҳуқуқ-тартибот идораларида ҳам ўз "ҳамтовоқлари" бор, дея давом этади.\n- Бу ерда жуда катта схема бор. Мана шу ҳаракатни амалга ошираëтган ноқонуний гуруҳлар тузиб вербовка қилиш, бунақа аëлларни топиш, Ўзбекистондан чиқиб кетиш учун уларнинг ҳужжатларини расмийлаштириш, Ўзбекистондан чиқиш визаси, чет давлатга кириш визаси, логистика, транспорт масалаларини ечиш, жойларда кутиб олиш, жой билан таъминлаш ва ишга тушириб юбориш – буларнинг ҳаммасини бошқарадиган гуруҳ жуда ҳам кенг. Авиаагентликларда, билет сотадиган агентликларда, турагентликларда ўзларининг одамлари бор. Кейин паспорт столларда ўзларининг одамлари бор. Керак бўлса ички ишлар ходимларининг орасида ўзларининг одамлари бор,- дейди С. Исмоилов.\nРоссиядаги “Мемориал” инсон ҳуқуқлари маркази ходими Баҳром Ҳамроевга кўра, Россиядаги ўзбекистонлик меҳнат муҳожирларининг тахминан 30 фоизи одам савдоси қурбонига айланмоқда.\nБ. Ҳамроев ҳам ўзи ўтказган мониторинг натижаларидан ўзбек мардикорларининг Россияда қулликка сотилиши билан боғлиқ аксар ҳолатларда Ўзбекистон ҳуқуқ-тратибот идораларининг қўли бор, деган хулосага келганини айтади.\n- Ўзбекистон махфий хизматларининг роли жуда катта одам сотишда, ўзлари тўғридан-тўғри шуғулланмаса ҳам бунда қўллари бор. Асосан, Ўзбекистон халқининг олиб келиб сотилишда бевосита алоқалари бор. Мана яқинда маҳкамага тортилди собиқ милиция ходимлари. Улар 24 хоразмликни Россияга олиб келиб, ҳар бирини 110-120 доллардан сотган,- дейди Баҳром Ҳамроев.\nЎзбекистонда одам савдоси ҳукумат доирасидаги шахслар томонидан бошқарилиши борасидаги даъволар айтиб келинади. 2008 йилда Ўзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси депутати Матлуба Бурхонова одам савдосига алоқадорлиги ҳақидаги хабарлар пайдо бўлган ва кейинчалик депутат хоним ўз хоҳишига кўра депутатликдан кетган эди.\nБаҳром Ҳамроевга кўра, Ўзбекистон ҳукуматининг хориждаги ўз фуқаролари тақдирига бефарқ қараётгани ўзбек мардикорларининг одам савдоси қурбонига айланишига олиб колмоқда.\n- Россияда ўзбекистонлик меҳнат муҳожирлари шунақа бир аянчли ҳолатларга тушади. Умуман бирор марта ҳам Ўзбекистон ҳукумати бу нарсаларни бирор-бир давлат раҳбарлари, хусусан, Россия ҳукумати олдига кўтариб чиқмаган. Бу муаммонинг ечимини бериш учун бирор марта Россия ҳукумати билан очиқдан очиқ шу йўналишда бирор-бир иш қилмаган. Шундан келиб чиқамизки, бу одамларни қулликка дучор қилган асли Ўзбекистон ҳукумати,- дейди Б. Ҳамроев.\nЎзбекистон ҳукумати одам савдоси билан боғлиқ муаммолар борлигини тан олиб, 2008 йилда одам савдосига қарши халқаро конвенцияни ратификация қилди. Ўзбекистон фуқароларини ҳимоялаш учун парламент томонидан “Одам савдосига қарши кураш тўғрисида”ги ва “Аҳоли миграцияси тўғрисида”ги қонунлар қабул қилинди.\nШунингдек, Ўзбекистонда одам савдосига қарши курашиш учун миллий дастур ишлаб чиқилиб, Тошкент шаҳрида одам савдосидан жабр кўрганлар учун реабилитация маркази ташкил қилинди.\nАҚШ Давлат департаменти ҳисоботида айтилишча, Ўзбекистоннинг ичида ҳам одам свдоси қурбонларига айланаётганлар кўп. "Мамлакат ичида мажбурий меҳнат ҳолатларини, айниқса, пахта йиғим-терим мавсумида кенг кузатиш мумкин. Кўплаб мактаб болалари, коллеж ўқувчилари ва катталар пахта теришга мажбурланади... Ўзбекистон ҳукумати эса одам савдосини йўқ қилиш бўйича минимум тамойилларга тўла риоя қилмасдан келмоқда. Шунинг учун Ўзбекистон 2-тоифа, лекин хавотир уйғотувчи давлатлар қаторига қўйилди", дейилади ҳужжатда.


Клопп Салоҳни футболчиларнинг энг зўри деб атади, «МЮ»да оғир дамлар, Римда можароли гол ва четлатиш. Европа футболи воқеалари\nЛиверпульМанчестер ЮнайтедМуҳаммад Салоҳ\nЕвропа футболида шанба куни рўй берган асосий воқеалар.\nАнглия: Менди «Челси»нинг етакчилигини сақлаб қолди, «Ливерпуль»да рекордлар\n«Уотфорд» — «Ливерпуль» — 0:5 (Мане, 9. Роберто Фирмино, 37, 52, 90+1. Салоҳ, 55).\nАПЛга Клаудио Раньери қайтгани муносабати билан шанба кунги ўйин арафасида журналистлар «Лестер» футболчиларига «Сток Сити»дан гол ўтказмаслик эвазига пиццахўрлик ваъда қилганини эслатишди. Италиялик мутахассис бунга жавобан кулди ва «Ливерпуль»га қарши ўйинда дарвоза дахлсизлигини сақлаб қолганлик учун пицца ваъда қилиш — жуда камтарлик бўлиши, бу сафар у «Уотфорд» футболчиларига кечки овқат учун тўлашга тайёрлигини айтиб ўтди.\nЛекин ўйиннинг илк дақиқасидаёқ Салоҳ кичик офсайддан бўлса-да, дарвоза устунини титратганида барчаси тушунарли эди: Раньери харажат қилишига тўғри келмайди. Ўйин тақдири вақт масаласи эди, Салоҳ Манени кесик пас билан таъминлаб, сенегаллик футболчи АПЛдаги 100-голини уриш имкониятидан фойдаланганида шу вақт келди. Форвард бу натижага эришган учинчи футболчи - бунгача Дидье Дрогба ва унга голли узатма амалга оширган мисрлик жамоадоши 100лик довонни забт этган африкалик футболчилар бўлганди. Лекин Маненинг уникаллиги шундаки, у бирорта голини пенальтидан урмаган, бундай кўрсаткич билан фақат Лес Фердинанд ва Эмил Ҳески мақтана олиши мумкин.\nУмуман олганда, ўйин фақат бир дарвоза атрофида кечди ва иккинчи бўлимда «Ливерпуль» ҳақиқий шоу уюштириб, рекордлар паради ўтказди. Биринчидан, «қизиллар» барча турнирлар доирасида қаторасига етти сафар ўйинида камида учта гол урган илк инглиз клубига айланди. Иккинчидан, Салоҳнинг ҳимоячилардан бирини газонга ўтирғизиб урган чиройли голи нафақат форварднинг голли сериясини саккиз ўйинга етказди, балки лигада энг кўп гол урган африкаликлар рўйхатида Дрогба билан тенглашиб олди (104тадан гол). Ниҳоят, Роберто Фирминонинг ҳет-триги бошланган ҳужумда уни тўп билан таъминлаган Милнер 18 мавсум давомида камида битта ассист амалга оширган илк футболчига айланди.\nA post shared by Liverpool Football Club (@liverpoolfc)\n«Салоҳми? Бугун унинг чиқиши аъло даражада бўлди. У — энг яхши футболчи. Биз ҳаммамиз бунга гувоҳ бўлмоқдамиз. Ундан яхшироқ ким бор? Месси ва Роналду футбол олами учун нималар қилишгани, ҳукмрон бўлишганини айтишга ҳожат йўқ. Аммо ҳозир энг яхшиси – Салоҳ», дея ўз ҳайратларини яшира олмади ўйиндан кейин Юрген Клопп.\n«Лестер» — «Манчестер Юнайтед» — 4:2 (Тилеманс, 31. Чағлар Суюнчи, 78. Варди, 83. Дака, 90+1 — Гринвуд, 19. Рэшфорд, 82).\nТерма жамоа ўйинларидан жабр кўрмаган «Лестер» кўтарилишда давом этмоқда. Жамоанинг АПЛдаги охирги ғалабаси 28 август куни иложсиз «Норвич» устидан қозонилганди. Кейинги ютуқлар Лига кубогида «Миллуол»дан қозонилган ғалаба билан чекланди. Бундай ҳолатда «Лестер» «Манчестер Юнайтед»нинг сафар ўйинларидаги 29 ғалабадан иборат сериясини тўхтатишини тасаввур қилиш қийин эди.\nҚолаверса, Брендан Роджерснинг ҳаловати бузилиши учун сабаб пайдо бўлди, чунки сўнгги кунларда айнан уни кутилмаганда бойиб қолган «Ньюкасл» бош мураббийлиги учун асосий даъвогар сифатида кўришмоқда. ОАВда ҳатто «қарғалар» унинг шартномаси бир томонлама бекор қилиниши учун тўлашга тайёр бўлган товон пули миқдори ҳақида ҳам айтилди. Аммо Роджерс бу хабарларга ўзи нуқта қўйишга қарор қилди.\n«Менинг шартномам 2025 йилгача тузилган, мен клубда бахтиёрман. Мен ажойиб раҳбарият ва ажойиб футболчилар билан ишлайман. Бизда рақобатбардош жамоа бўлиш учун барча нарса етарли. Мен янгиликларни ўқидим, лекин бу миш-мишлардан ҳеч кимга фойда келтирмайди, шу жумладан «Ньюкасл» ва Стив Брюсга. Бу менга замонавий футболдаги энг ёқимсиз ҳафта бўлди. Биз тинимсиз меҳнат қилмоқдамиз, аммо миш-мишлар жамоадаги вазиятни беқарорлаштириши ва мухлисларни ранжитиши мумкин», — деди мутахассис.\nРоджерснинг хавотирланишига ҳожат йўқлиги, унинг ихтиёрида «Лестер» юқори сифатли футбол намойиш этиши учун барча нарса борлиги маълум бўлди. Фақат айрим нуқталардаги ижрочилар йўқлиги сезилди, аммо жамоа ўйини барқарорлашган ва «тулкилар» қаторасига учинчи марта «МЮ» мағлуб этилди. Қолаверса, улар «иблислар»га танаффусдан кейин уч гол уришди, ҳолбуки бунгача манчестерликлар сафардаги сўнгги 15 ўйинда айнан иккинчи бўлимларда дарвозалари дахлсизлигини сақлаб қолишганди.\n«Лестер» ўйинидаги муҳим жиҳатлардан бири — узоқ вақт даволанишдан кейин Эванс ниҳоят бошланғич таркибда майдонга чиқди ва жамоа ҳимояси янада ишончли кўрина бошлади. Ҳа, хатолар ҳам бўлди, ҳисоб 2:2 кўринишига келганида, айнан ушбу марказий ҳимоячи Линделёфнинг узун пасига очилган Рэшфордни қўйиб юборганди. Уч ойлик жароҳатдан кейин майдонга қайтган форвард уни кўрмагандек олдинга ўтиб кетди.\nАммо умуман олганда «тулкилар» ҳимояси рақибникидан яхшироқ ҳаракат қилди. Улар жароҳатдан тузалиб энди сафга қайтган Магуайр каби жиддий хатоларга йўл қўйишмади. «Лестер»нинг собиқ ҳимоячиси қанотда тўпни ўзига бўйсундира олмади ва уни Ихеаначога топширди, ушбу ҳужумни тўпга бир тегиниш билан Тилеманс якунлади - тўп Де Хеа устидан ошириб ташланди. Бу эпизод учун бельгиялик футболчи мақтовларга лойиқ, испан дарвозабонни эса айблаб бўлмайди.\nШу куни Де Хеа имкон қадар жамоасини қутқарди. Ҳисоб 1:1 эканида у Тилеманснинг яна бир қийин зарбасини бартараф этди, аммо терма жамоада жароҳат олган Вараннинг йўқлиги «қизил иблислар»га қимматга тушди. Аввалига манкунианликлар дарвоза олдидаги тартибсизлик чоғида Чағлар Суюнчи гол уриб кетишига имкон беришди. Кейин шунчаки диққатни йўқотишди ва Рэшфорднинг ҳисобни тенглаштирувчи голидан 54 сония ўтиб гол ўтказиб юборишди.\n«Лестер» уддалаб бўлмайдигандек кўринган ишларни амалга оширди — жамоа ғалаба учун фантастик ирода намойиш этди. Ҳал қилувчи ҳужумда қайтариб бўлмас зарба берган Варди учун бу гол АПЛдаги 125-гол бўлди. Ўйиннинг қолган вақтида мезбонлар кичик устунликни сақлаб қолиш учун эмас, «МЮ»ни бутунлай таслим этиш учун ўйнашди. Қўшиб берилган дақиқаларда Дака ўйинга сўнгги нуқтани қўйди. «Зальцбург» тарбияланувчиси бўлган бу футболчи замбияликларнинг премьер-лигадаги илк голига муаллифлик қилди.\nМағлубиятдан кейин «МЮ» кучли тўртликни тарк этиб, бешинчи ўринга тушиб қолди. Оле Гуннар Сульшер шундай таркиб билан сўнгги уч турда ўртамиёналарга қарши ўйинларда фақат 1 очко олди, холос. Олдинда жамоани «Ливерпуль» ва «Манчестер Сити»га қарши ўйинларни ўз ичига олган мураккаб тақвим кутмоқда.\n«Манчестер Сити» — «Бёрнли» — 2:0 (Бернарду Силва, 12. Де Брюйне, 70).\n«Брентфорд» — «Челси» — 0:1 (Чилуэлл, 45).\n«МЮ» Лестерда мағлуб бўлаётган маҳалда, Манчестернинг бошқа жамоаси қуйи поғоналардаги рақибни осонлик билан мағлуб этди. «Бёрнли» ҳозирги ҳолатида кучли жамоалар учун хавф сола олмайди, айниқса «Сити» учун ҳеч қандай жиддий қаршилик кўрсатолмайди. «Шаҳарликлар» «Бёрнли»ни қаторасига тўққизинчи ўйинда енгишди, тўплар нисбатидаги вазият (32-1) ушбу жамоалар ўртасидаги фарқни яққол кўрсатиб турибди. Лекин бу ғалабадан кейин ҳам Гвардиола жамоаси турнир жадвалида учинчи ўринда бормоқда, «Челси» эса оғир ўтган ўйинда биринчи ўринни сақлаб қолди.\nАПЛ дебютанти кутилганиданда зўрроқ старт олди ва турнир жадвалининг юқори қисмида юрибди, аммо шу билан бирга «Брентфорд»га баъзи ўйинларда омад етишмаяпти. Жорий мавсумда рақиб дарвозалари ва устунлари «Асаларилар»ни етти голдан маҳрум қилди, шундан олти ҳолатда Мбеумо диққат марказида бўлди! Шанба кунги ўйинда ҳам унинг икки зарбаси устундан қайтди — ҳисоб 0:0 ва 0:1 бўлган вазиятларда. Яъни мезбонлар бу ўйинда ғалаба қозониши ҳам мумкин эди.\nЛекин «Челси» чемпионшипдан чиққан жамоага самарали ҳаракатланиш қандай бўлиши бўйича дарс ўтди, уларнинг биринчи бўлимда берган ягона зарбаси голга айланди - Лукаку тўп учун кураш вақтида ҳимоячини хато қилишга мажбур қилди ва ўзига етиб келган тўпни Чилуэлл «тўққизлик»ка жйлаштирди. Ушбу ҳимоячи асосий таркиб учун муносиблиги исботлашда давом этмоқда - у клуб ва терма жамоа сафидаги сўнгги уч ўйинида гол урди. Бу ўйинда Лукаку бир неча метр масофадан туриб тўпни тушунарсиз тарзда трибуна сари йўллади, натижада жамоа учун кичик ҳисобдаги ғалабани Мендининг сэйвлари ва Кристиан Нергор парашют услубида зарба йўллаганида Чалоба тўпни дарвоза чизиғида тўхтатиб қолиши сақлаб қолди.\nA post shared by Chelsea FC (@chelseafc)\nЎйинга қўшиб берилган дақиқалар ўтаётган вақтда Нергорнинг чалқанча услубда берган зарбасидан кейин тўп дарвоза тўсини остига кириб кетаётганида Менди уни юқорига кўтариб юборишга улгурди ва бу Томас Тухель жамоаси биринчи ўринда қолишини таъминлади. Қолаверса, бу ғалабадан кейин «Челси» дербиларда қаторасига етти сафар ўйинида ғалаба қозонган илк Лондон жамоаси сифатида тарихга кирди.\nИталия: «Милан» камбэк туфайли биринчи ўринга чиқди, «Интер» илк бор мағлуб бўлди\n«Лацио» — «Интер» — 3:1 (Иммобиле, 64, пенальти. Фелипе Андерсон, 81. Милинкович-Савич, 90+1 — Перишич, 12, пенальти).\nСимоне Индзаги Римга янги жамоаси билан қайтди, ўйинда томонлар бир мартадан пенальтидан гол уришгач, ўйиннинг сўнгги қисми қизғин ва можароли тус олди. Ханданович Иммобиленинг зарбасини қайтаргач, Фелипе Андерсон уни қайта дарвозага йўналтириб юбориб, қаторасига иккинчи ўйинда ғалаба голини ургач, меҳмонлар рақибга ташланишди. Бунга ҳужум вақтида миланликлар футболчиси Димарко жароҳат олиб газонга ётганини кўриб ҳам «Лацио» футболчилари тўхтамагани сабаб бўлди.\nФақат уларнинг эътирози моҳиятан — тушунарсиз. Биринчидан, ўйинни тўхтатиш ҳақида фақат арбитр қарор қилиши мумкин. Иккинчидан, Димарко «нерадзурри» ҳужуми вақтида майдонга йиқилган ва меҳмонларнинг ўзи ҳужум қилишда давом этган, лекин тўп йўқотилиб, қарши ҳужум бошланганди. VAR гол ҳаққоний урилганини тасдиқлаш билан банд бўлган вақтда бош ҳакам Массимилиано Иррати тўрт футболчига сариқ карточка кўрсатишга улгурди.\nАммо бу ҳам, Милинкович-Савичнинг севимли рақибга урган бешинчи голи ҳам эҳтиросларни сўндира олмади. Финал ҳуштаги янграганидан кейин муносабатларни ойдинлаштириб олиш бўйича баҳслар давом этди ва бу жараён «Лацио» ҳимоячиси Луиз Филипега қизил кўрсатилиши билан якун топди. У хурсандчилик вақтида собиқ жамоадоши — ёзда Индзаги «Интер»га олиб ўтган Корреанинг елкасига миниб олди. Корреа уни ўзидан йироқ қилишга уринди, арбитр эса бразилиялик футболчининг ҳаракатини провокация деб ҳисоблади. Маурицио Сарри бу четлатишни ақлга сиғмас қарор деб атади, аммо у чемпионатдаги илк мағлубиятини қабул қилишга мажбур бўлган Индзагидан кўра хафароқ деб бўлмайди. «Лацио» «Интер» билан ўзаро қарама-қаршиликда ўзиб кетди, бунгача икки жамоа ўртасидаги сўнгги 24 учрашувда ҳар икки жамоа 10тадан ўйинда ғалаба қозонган, 4 ўйин дуранг натижа билан якунланганди. Мавсумни яхши бошлай олмаган «Лацио» энди очколари сонини 14тага етказиб, бешинчи ўринга кўтарилди.\n«Милан» — «Верона» — 3:2 (Жиру, 59. Кессье, 76, пенальти. Гюнтер, 78, автогол — Капрари, 7. Барак, 24, пенальти)\nСтефано Пиолида таркиб билан боғлиқ улкан муаммолар юзага келганига қарамай, қизил-қоралар камида «Наполи»нинг якшанба кунги ўйинига қадар турнир жадвалини бошқариб туришади. Асосий дарвозабон Меньян жарроҳлик столига ётқизилгач, миланликлар шошилинч равишда Тэтэрушануга ўринбосар сифатида фахрий дарвозабон Миранте билан шартнома имзолашга мажбур бўлишди, Браим Диас ва Тео Эрнандесда коронавирус аниқланган, Ребич биринчи бўлимда жароҳат олиб алмаштирилди.\nБу мавсумни жуда қизиққонлик билан ўтказаётган «Верона» (бу жамоа иштирокидаги ўйинларда 34 гол урилган - 17-17, бу борада «Интер»да ҳам шундай кўрсаткич - 23-11) биринчи бўлимда кўрсатган ўйин фонида «Милан» жуда ожиз кўринди ва икки гол ўтказиб юборди. Фақат иккинчи бўлимга келиб «россонерилар» ўз номларини эслаб қолишди ва рақибни жарима майдонига қамай бошлади. Якунда Жиру ўз услубида бош билан ҳисобни қисқартирди, Кастильехо ишлаган пенальтини Кессье аниқ ижро этди.\nЖароҳатдан тузалган Ибраҳимович ўйинга қўшилгач у рақибни қалтиратиши учун тўпга тегиши ҳам шарт бўлмади. Швециялик ҳужумчи томон узатилган тўпни тўсмоқчи бўлган Гюнтер ўз жамоаси дарвозасини ишғол этиб қўйди. Лекин гап фақат омадда эмас, ҳозирги «Милан» ўйинларда характер кўрсатмоқда. Жамоада ғолиблик руҳи пайдо бўлган ва жамоа энди стартдаги саккиз турдан кейин ғалаба учун уч очколик тизимга ўтилган 1994/95 йилги мавсумдан буён энг яхши натижасини кўрсатмоқда - 22 очко ва биринчи ўрин. Иккинчи ўринда бу тур ўйинини ҳали ўтказмаган «Наполи» (21 очко), бу турда мағлубиятга учраган «Интер» учинчи ўринда (17), тўртинчи ўринда бугун «Ювентус»га қарши майдонга тушадиган «Рома» (15) бормоқда.\nГермания: гол машинасининг қайтиши\n«Боруссия» Д — «Майнц» — 3:1 (Ройс, 3. Ҳоланд, 54, 90+4 — Буркардт, 88).\n«Фрайбург» — «Лейпциг» — 1:1 (Чон У Ен, 63 — Форсберг, 32, пенальти).\nШу кунларда Ҳоланд ижросидаги ролик ижтимоий тармоқларда вирус каби тарқалганди, унда у учта тўпни устма-уст жойлаштириб, уларнинг барчасини дарвозанинг юқори бурчагидаги нишонга теккизади. Шанба куни ниҳоят жароҳатидан соғайиб қайтган норвегиялик ҳужумчи осонлик билан голлар уришда давом этмоқда. Ўйинда ҳисобни «тўққизлик»ка кучли ва аниқ зарба берган Ройс очганди, иккинчи бўлимда Ҳоланд пенальтини аниқ ижро этиб, устунликни мустаҳкамлади, ўйин охирида Беллингем уни дарвозабон билан яккама-якка ҳолатга чиқарди.\nҲоланд феноменал сермаҳсуллик кўрсатмоқда — Бундеслиганинг 49 ўйинида 49 гол ва барча турнирлар доирасидаги 68 учрашувда 70 аниқ зарба! Норвегиялик футболчи туфайли Марко Розе «Боруссия»нинг турнир стартидаги бешта уй учрашувида ғалаба қозонган илк мураббийига айланди, Дортмунд клуби биринчи ўринга чиқиб олди.\nЯкшанба кунги ўйинда «Байер» ва «Бавария» ўртасидаги ўзаро учрашувда дуранг ҳисоб қайд этилса, «Асаларилар» етакчиликни сақлаб қолишади.\nШанба кунги воқеалар қаторида «Фрайбург» ва «Лейпциг» учрашувини ҳам қайд этиш мумкин. «Ҳўкизлар» жамоаси еврокубоклар ҳудудига кириб олиш имкониятини бой беришди, «Фрайбург» эса бу ўйинда ғалаба қозонганида сенсацион равишда ҳозирги тўртинчи ўрнидан иккинчи ўринга чиқиб олган бўларди.\nФранция: «Монако» асосий рақибга ютқазди\n«Лион» — «Монако» — 2:0 (Токо-Экамби, 75, пенальтидан. Денайер, 90)\nШу кунларда 50 ёшини нишонлаган Нико Ковачда таркиб билан боғлиқ муаммолар бор эди. Головин фақат душанба куни умумий гуруҳ билан машғулотларга қўшилган, Сидибе жароҳатини даволашда давом этмоқда, Тшуамени ва Диоп дисквалификацияга учраган. Натижада мураббий уч марказий ҳимоячи билан ўйнаш схемасига ўтди. Умуман олганда, бу иш берди ва учрашув тенг курашлар остида кечди. Икки жамоа ҳам ўйиннинг катта қисмини яққол вазиятларга эга бўлмаган ҳолда ўтказди.\nТанаффусга қадар «Лион»нинг ўйини қизиқарлироқ кечди. Иккинчи бўлимда «Монако» ҳам фаоллашди, лекин Петер Бос ихтиёридаги захира кучлироқ экани барчасини ҳал қилди. Нидерландиялик мутахассис бир кун олдин Бразилия термаси сафида ўйин ўтказган Лукас Пакетани майдонга туширди ва ушбу ҳужумчи бошлаб берган ҳужум вақтида Дисаси тушунарсиз ҳолатда подкат бериб, мезбонлар сардори Дюбуанинг оёғини узиб юборай деди. Пенальти бурилиш нуқтаси бўлди, «Лион» монегаскликларни турнир жадвалида қувиб ўтди, князлик жамоаси еврокубоклар зонасида мустаҳкам ўрнашиб олиш имконини бой берди.\n«Реал Сосьедад» қаторасига бешинчи ўйинда гол ўтказмади. Бу ла лиганинг янги етакчисининг 1984 йилдан буён энг яхши натижаси.\n«Ливерпуль»нинг АПЛдаги 41 ҳет-трики — турнирнинг янги рекорди. Қизиллар узоқ вақт бу борада етакчилик қилиб келган «Арсенал»ни ортда қолдирди.\nМарсело Бьельса «Лидс» раҳбарлигидаги 150-ўйинини ўтказди.\n«Вольфсбург» учун Бундеслигада 259-ўйинини ўтказган Арнольд дарвозабон Бенальога тегишли бўлган клуб рекордини такрорлади.\nСуперлига Англия чемпионати Испания чемпионати Россия чемпионати Германия чемпионати Чемпионлар лигаси Премьер Лига (Португалия) Осиё кубоги Евро саралаш AFC U23 Жаҳон Чемпионати саралаш (Осиё) Жаҳон чемпионати Европа Лигаси ОФК Чемпионлар лигаси Франция чемпионати Италия чемпионати


Сабзавотчиликда июнь ойидаги долзарб юмушларни сифатли ўтказиш бўйича тавсиялар - Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги\nАҳолининг озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган талабини тўла қондириш, бозорларда қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари нархларнинг барқарорлигини таъминлаш, қиш-баҳор ойлари учун маҳсулотлар захирасини яратишда такрорий экинларни етиштиришнинг ўрни катта. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, кузги бошоқли дон экинлари ҳамда эртаги сабзавотлардан бўшаган ерларга картошка, карам, сабзи сингари сабзавотларни экиб улар майдонини 2–3 мартага кенгайтириш, олинадиган ҳосил салмоғини кўпайтириш, қайта ишлаш корхоналарини доимий равишда хомашё билан таъминлаш имконини беради.\nБугунги кунда такрорий муддатда оқбош карам, гул карам, турп, шолғом, ош лавлаги, редис, бодринг, кўкатлар билан биргаликда помидор ва ширин қаламапир экинлари ҳам етиштирилмоқда.\nТакрорий муддатда экиш режалаштирилган сабзавот, полиз ва картошкани республика минтақалари миқёсида тўғри жойлаштириш ва ўз вақтида экиб етиштириш орқали мавжуд майдонлардан унумли фойдаланиш ва олинадиган ҳосил салмоғининг юқори бўлишини таъминлайди.\nУшбу муддатларда экиш режалаштирилган ҳар бир экиннинг биологик хусусиятларини инобатга олган ҳолда уларни ҳаво, тупроқ ҳароратига, сув ҳамда озиқа элементларига бўлган талабини ҳисобга олган ҳолда етиштириш зарур.\nТакрорий сабзавотларни экиш даврида ҳаво ҳароратининг ўта юқори бўлиши, кўчатидан экиладиган сабзавотлар кўчатининг тўлиқ тутиб олиши ҳамда экилган уруғлардан ниҳолларни тўлиқ ундириб олиш катта меҳнат ва маҳорат талаб этади. Чунки юқори ҳарорат экилган кўчат ва униб чиқаётган ниҳолларнинг униб чиқиши ва ривожланишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.\nМайдонларни такрорий экин экишга тайёрлаш ишлари ерни ўтмишдош экин қолдиқларидан тозалашдан бошланади. Бунда ўтмишдош экин қолдиқлари КПС-5 маркали юмшатгич ёки бароналарда, кичик майдонларда эса қўл кучи ёрдамида йиғиштириб олиниб, сўнгра тавсиялар асосида лозим бўлган органик ҳамда минерал ўғитлар майдонга сочилиб, тупроқ намлиги маромида бўлганда ерларни ПД-3-35 русумли плуг ёрдамида 25–28 см чуқурликда ҳайдаб, сўнгра барона билан 10–12 см чуқурликда юмшатилади ва экиш режалаштирилган экин турига қараб суғориш эгатлари олинади.\nОқбош карам кўчатларини экишнинг энг мақбул муддати республикамизнинг жанубий минтақаларида 1–15 август, марказий минтақаларида 15 июнь-10 июль, шимолий минтақаларида эса 25 май-5 июнь ҳисобланади.\nОқбош карамнинг маҳаллий “Тошкент-10”, “Термиз-2500”, “Ўзбекистон судьяси”, “Ўзбекистон-133” ёки бошқа навларини экиш тавсия этилади. Экиш 70х40 см, 90х40 см схемада амалга оширилади. Карамни ўтлоқи, сернам, чиринди миқдори кўп бўлган майдонларга экиш мўл ҳосил олиш имконини яратади.\nОқбош карам экиладиган майдонлар дастлаб суғорилиб, ер тобига келгандан кейин кўчатларни қўлда ёки СКНБ-4А русумли экиш машинасида экилади. Кўчатлар экилган майдонларга кетма-кет сув қуйилса, уларнинг тўлиқ тутиб олиши имконияти ортади. Хато тутган ерларга эса кўчат қайтадан экилиши лозим. Экилган кўчатлар тўлиқ тутиб олгач 16–18 кундан кейин биринчи ишлов берилади, яъни қатор оралиқлари КРН-2,8А русумли культиваторда 15–16 см чуқурликда юмшатилади. Юмшатиш билан бирга маданий ўғитлар солиниб, суғорилади.\nКарамни етарли миқдорда озиқлантириш учун ҳар бир гектар майдон ҳисобига камида 25–30 т гўнг, 200–220 кг азот, 150–170 кг фосфор ҳамда 50 кг миқдорида калий ўғитларини солиш лозим. Майдонларни шудгор қилишдан олдин гўнгнинг йиллик миқдорининг ҳаммаси, фосфорли ўғитларнинг 75% ва калийнинг 50% қисми солинади. Фосфорнинг қолган 25 фоизи ҳамда калийнинг тенг ярми кўчатларни экишдан олдин, азот ўғитининг 20 фоизи экиш олдидан, қолган қисми эса ўсув даврида солинади.\nКечки карамни суғоришда ўсув даврининг бошларида 7–8 кун оралатиб, кузга яқин эса 10–12 кун оралатиб 13–15 маротаба суғорилади. Суғориш меъёри 550–650 м3/га.\nИнсон саломатлиги учун муҳим витаминларга бой бўлган яна бир экин – ош лавлаги уруғларини ёзги муддатда жанубий ҳудудларда 1–10 август, марказий ҳудудларда 5–30 июнь, шимолий ҳудудларда 1–10 июнда экиш тавсия этилади. Ош лавлаги дастлабки пайтларида жуда секин ўсганлиги боис бегона ўтлар кучли босиб кетади. Шу сабабли ош лавлагини картошка, бодринг, карам экинларидан бўшаган майдонларга экиш мақсадга мувофиқ.\nЁзги муддатда етиштириш учун ош лавлагининг маҳаллий “Диёр”, “Ягона” навлари ва чет элнинг “Бордо-237”, “Бикорес”, F1 “Боро”, “Пабло” дурагайларини экиш тавсия этилади. Бир гектар майдонга уруғ сарфлаш меъёри 14–16 кг. ни ташкил этиб, экиш 50+20х8 см схемасида амалга оширилади.\nОш лавлаги ниҳоллари униб чиққандан сўнг тезда ўташ ва яганалаш керак. Иккинчи ягана ўсимлик 2–3 чинбарг чиқарганда ўтказилади. Бунда туп ораси 10–12 см кенгликда қолдирилади. Кейинги парваришлар экинларни вақтида суғориш, қатор ораларини культивация қилиш ва зарарли ҳашаротларга қарши курашдан иборат.\nБўз тупроқли ерларда ош лавлаги экилган майдонларга соф ҳолда 150 кг азот, 80 кг фосфор, 50 кг калий солиш керак. Фосфор ўғити йиллик миқдорининг 75 фоизи, калийнинг ҳаммаси ерга асосий ишлов даврида, фосфорнинг қолган қисмини эгат олиш пайтида бериш тавсия этилади. Азотли ўғитлар вегетация даврида озиқлантиришда иккига бўлиб берилади. Биринчи озиклантириш ўтоқ қилиб ўсимлик сони сийраклаштирилгандан сўнг, иккинчиси эса 2–3 тадан чинбарг пайдо бўлганда ўтказилади.\nЁзги муддат учун сабзи уруғи экишнинг энг мақбул муддатлари – жанубий минтақларда 1–15 август, марказий минтақаларда 10 июнь-10 июль, шимолий минтақаларда 10–20 июнь ҳисобланади. Сабзи уруғини катта майдонларда СКОН-4,2 экиш сеялкасида, кичик майдонларда қўлда 1,5–2 см чуқурликда 52х8 см ёки 62х8 см оралиқда экиш амалга оширилади. Бунда бир гектарга 5–6 кг уруғ сарфланади.\nУшбу муддатда сабзининг сақлашга мос “Мирзои қизил-228”, “Мирзои сариқ-304”, “Нантская”, “Шантане-24-61”, “Зийнатли”, “Мшак-195”, “Нурли” каби навларини экиш тавсия этилади.\nСабзи уруғи сепилгач марзанинг тепаси қорайгунча 2–3 кун давомида жилдиратиб сув қуйилади. Сабзи уч-тўрт марта суғорилганда майсалар 8–10 кун мабайнида ёппасига униб чиқади. Шундан кейин сентябргача ҳар 7–8, сентябрда эса ҳар 10–12 кунда суғориб туриш лозим. Сабзи шу тартибда суғориб борилса, сизот суви чуқур жойлашган ерларда мавсумда 11–12, сизот суви юза участкаларда 6–8 марта сув ичади.\nСабзи униб чиқиши билан дарҳол бегона ўтларни ўташ ва яганалаш лозим. Сабзи 2 марта ўталади. Дастлабки ўташ сабзи битта чинбарг чиқарганда, кейингиси эса 3–4 барг чиқарганда ўтказилади. Ґар ўтоқ давомида ягана ҳам қилиб борилади.\nУниб чиққан сабзи ниҳоллари икки маротаба ўталиб, ягана қилингач, қатор оралиқлари КРН-2,8А юмшатгичи билан 9–12 см чуқурликда юмшатилади. Кейинги парвариш ишлари ҳар 9–10 кун оралатиб суғориш ҳамда қатор оралиқларини юмшатиб туришдан иборат. Вегетация даврида экин азотли ўғит билан 2 маротаба озиқлантирилади: биринчиси ўсимликларда 2–3 тадан чинбарг пайдо бўлганда; иккинчиси эса илдизмева тугиши бошланганда амалга оширилади.\nСабзи тупроқ унумдорлиги ва озуқа элементларига ўта талабчандир. Озуқа элементлари етарли миқдорда тавсия этилган миқдорда берилганда юқори ҳосил олиш имкони бўлади.\nГектаридан 30 тонна ҳосил олиш учун ҳар гектар ерга юқори унумдор ерларга ўртача соф ҳолда 175 кг азот, 130 кг фосфор, 80 кг калий ўртача унумдор ерларга ўртача 220 кг азот, 160 кг фосфор, 100 кг калий ва унумдорлиги паст бўлган майдонларга 250 кг азот, 200 кг фосфор, 120 кг калий бериш тавсия этилади.\nСабзи етиштиришда тупроқнинг тўйинган дала нам сиғимига нисбатан суғоришдан олдинги тупроқ намлиги 70–75% бўлиши керак.\nБодринг экиш учун унумдор, органик моддаларга бой, нам сиғими юқори, сизот сувлари юза жойлашган ерлар танланади. Бодрингга енгил, юмшоқ тупроқлар ниҳоятда мос келади. Шўрланган ерларда бодринг етарли даражада ўса олмайди.\nАлмашлаб экишда бодринг учун картошка, карам, сабзи, лавлаги энг яхши экин ҳисобланади. Бодринг уруғини экишнинг энг мақбул муддати – жанубий минтақаларида 10–20 июль, марказий минтақаларида 15–30 июнь ҳисобланади. Ушбу муддатда экиш учун “Наврўз”, “Ўзбекистон-740”, “Ранний-645”, “Аякс Микс”, F1 “Алиби” ва “Зилол” навлари тавсия этилади.\nБодринг уруғларини катта майдонларга СБУ-2,4А(экиш) мосламасида, кичик майдонларда қўл кучи ёрдамида 70х30 см, 90х20 см схемада экиш амалга оширилади. Уруғлар 4–5 см чуқурликка экилади, уруғ бир гектар майдонга 4–5 кг сарфланади. Экилган уруғлар ердан униб чиққач уруғпалла барглари пайдо бўлган даврда бир маротаба ва битта чин барг чиқарган даврда иккинчи маротаба узил-кесил ҳар бир уяда 1 тадан ўсимлик қолдириб ягана қилинади.\nЎсув давридаги ҳар 2–3 маротаба суғоришдан сўнг албатта ўсимлик қатор оралиқларини 15–16 см чуқурликда юмшатилиб, ўсимлик палаклари 2–3 маротаба ростлаб қўйилиши тавсия этилади.\nИюннинг охири – июлнинг бошларида экилган кечки бодрингнинг ўсув даври нисбатан қисқа бўлади. Ўсув даврининг бошланиши ёзнинг иссиқ пайтига, ҳосил тўплаш даври эса кузги салқин тушган вақтга тўғри келади. Шунинг учун кечки бодринг ўсув даврида бир меъёрда, яъни ҳар 6–7 кунда суғориб турилади. Бодринг уруғи ерга экилиши билан кетма-кет суғорилади, бунга қўшимча қилиб яна уруғ суви ҳам берилади. Шунда майсалар барвақт ва қийғос кўкаради. Кечки бодринг ўсув даврида сизот суви чуқур ерларда 10–11, юза жойларда эса 8–9 марта суғорилади.\nРеспубликанинг барча вилоятларида сабзавот, полиз ҳамда картошка етиштиришга ихтисослашган фермер хўжаликларида жорий йилнинг экиш муддатларига мувофиқ равишда экилган асосий ва шу кунларда экилаётган ҳар бир такрорий сабзавот, полиз ҳамда картошка экин майдонларида амалга оширилиши лозим бўлган барча парвариш чора тадбирларини сифатли бажариш ушбу майдонларга экилган, экилаётган экин турларидан режаланган миқдордаги мўл ҳосилни етиштириб, йиғиб олишнинг зарур бўлган қулай имкониятларини яратади.\nШунингдек, ушбу ойда баҳорда ойларида асосий экин сифатида экилган помидор, ширин қалампир, бақлажон, сабзи, қовун, тарвуз, бодринг, қовоқ майдонларида ҳам шу кунларда бажарилиши лозим бўлган асосий парвариш тадбирлари – ўсимликлар қатор оралари КРН-2,8А ёки КОН-2,8 русумли юмшатгичлар билан, ўсимлик оралиқларини эса қўлда чопиб юшматиш, бегона ўтларни йўқотиш, маданий ҳамда маҳаллий ўғитлар билан озиқлантириш, ўз вақтида суғориш, экинларда пайдо бўлган касаллик ва зараркунандаларни тезда йўқ қилиш чораларини амалга оширилиши ўсимликлар ўсиб-ривожланиши ҳамда ҳосил тўплаш жараёнларига ижобий имкониятлар яратишни таъмин этади. Экилган асосий экин майдонларидан мўл ҳосил етиштиришини таъмин этишда ҳал қилувчи муҳим омиллардан бири ҳар бир экин тури талабига мувофиқ майдонларни 7–12 кун оралатиб 480–500 м3/га меъёрда суғориб туриш бўлиб, ҳар 2–3 маротаба сув қуйилгач ўсимликлар қатор ораларини КРН-2,8А русумли юмшатгич билан 12–14 см чуқурликда юмшатиб туриш тавсия этилади.\nР.Хакимов, Ф.Расулов, А.Артиков


Қутлуғхон Шокиров. Икки Туркистон ғурури (1992) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотМустақиллик матбуотиҚутлуғхон Шокиров. Икки Туркистон ғурури (1992)\nБисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Улуғ тангримиз — Оллоҳга чексиз шукрлар бўлсинким, яқин бир ярим аср давомида озодликнинг ҳаётбахш шарбатига чанқоқ Туркистон аҳлининг кўпчилигига ҳуррият насиб бўлди. Бунинг шарофатидан шонли тарихимизни сохталикнинг ўлакса қобиқларидан тозалай бошладик, маънавиятимизни яхши ниятлар-ла тафтиш қилмоқдамиз, улуғларимиз меросидан чин инсоний қадриятларни уларга амал қилиш учун изламоқдамиз. Бу саъй-ҳаракатлардан олинажак натижалар маънавий камолотни хоҳ онгли, хоҳ онгсиз равишда моддий ривожланишдан олийроқ деб тушуниб келган бизнинг ихлосли халқимиз учун ҳаво ва сувдек зарур, шу бугунда. Шеърий меросидан намуналар берилаётган муаллиф — Алихонтўра Соғуний фаолияти ва ижоди билан танишув ҳам мазкур фикрга айнан далил бўлади, иншооллоҳ! «Ҳар ишга охирида баҳо берилур. Барча ишнинг асоси туганчисидир», деган ҳадиси шарифнинг ҳақлигига тасдикан отамиз раҳматли ҳақида халқимиз даставвал ул кишининг ижодий меҳнатлари самаралари билан таниша туриб, тасаввур ҳосил қила бошлади. Ваҳоланки, таржимаси чуқур комусий билим ва игна билан кудук қазишдек беадад сабрни талаб қилувчи Амир Темур Тарағай Баҳодир ўғли каламига мансуб «Темур тузуклари», Аҳмад Донишнинг «Наводир-ул вақое», Дарвешали Чангийнинг «Мусиқа рисоласи» асарларининг ўзбекчага ўгирилиши она Туркистон фозила маданиятини сақлаб қолиш йўлида холис бажарилган улкан хизматнинг дебочаси эди. Улардан баҳраманд бўла олганлар, ушбу ишни энг олий мақомда бажарувчи фақат кучли алломагина эмас, балки забардаст тарихий шахс эканлигини пайқай бошладилар. Бундай мушоҳадаларни қандайдир сирли қилиб қўяётган сабаблардан бири яна шунда эдики, муаллиф тўғрисида эл орасида бир томондан «комил диний олим», «маршал ота», «хитойлик генерал», «уйғурларнинг ҳибс қилинган подшоси» деган, иккинчи томондан «советлар душмани», «панисломист, пантуркист», «сиёсий кочоқ», «Сталиннинг яқини», «КГБ билан ҳамкор», «ўзбек совет разведкачиси» каби овозалар юрарди. Ҳукумат идораларида масъул бўлиб ишлаб юрганлар эса Алихонтўра ҳақида, одатда, сукут сақлардилар.\nАлихонтўра фаолияти ҳақида АҚШ, Туркия, Хитой, Русия каби турли мамлакатларда чоп этилган илмий-тарихий асарларда анча маълумотлар келтирилган. Улар, бизнинг билишимизча, йирик камчиликлардан холи эмас. Ҳаққоний ва холисона мақолалар сўнгги 1-2 йил ичида Ўрта Осиё жумҳуриятлари, хусусан, Ўзбекистон вақтли матбуотида эълон қилина бошлади. Афсуски, уларда ҳам қатор ноаниқликларга йўл қўйилди. «Тарих ҳақида қоғоз қоралаганда, илм одобига кўра бир оғиз сўз ҳам ортиқча қўшмаслик ё камайтмаслик фарз», деган отамиз кўрсатмаларига риоя айлаб ҳамда қайд этилган қусурларни бартараф этишни ҳам кўзда тутиб, қуйидагиларни маълум қилишга киришдим. Умид қиламанки, бул — отамиз ҳакида шу кунгача бизда эълон қилинган таржимаи ҳолий мақолаларнинг тўлиқроғи бўлажак.\nТарихдан маълумки, 1881 йили Туркманистондаги Кўк қалъа истеҳкомини конли жанглардан кейин чор қўшинлзри ишғол қилдилар ва бу билан чорак аср, балки ундан ҳам кўп, сурункали босқинчилик урушларидан сўнг бутун Туркистон мустамлакага айлантирилди. Ватанимиз ўз эркидан ажраб, қуллик зулматига чўмган худди шу даврда Қирғизистондаги Тўкмоқ шаҳрида наврўз куни ўзбек оиласида иккинчи ўғил — менинг отам Алихонтўра таваллуд топдилар. Оналарининг исми — Норбуви, афсус, улар ҳақида билганларим ҳозирча жуда оз.\nОталари Шокирхонтўра асли андижонлик, нақшбандия сулукига мансуб диний олим бўлиб, Шокирхўжа эшон номи билан ҳам машҳур эдилар. Катта бувамиз Мухаммадхўжа, уларнинг оталари Мирниёзхўжа ва шу йўсинда йигирма нечанчи бувамиз Қилич Бурҳон эканлар, буларнинг мақбаралари ҳозир ҳам Ўзган шаҳрида қад кўтариб турибди.\nИкки оғиз сўз Тўқмоқ шаҳри ҳақида. Ушбу кент кадимий турк бешикларидан ҳисобланған, қорахонийлар даврида пойтахт бўлган мўътабар Боласоғун шаҳри қалмоқлар билан тенгсиз қурашда хароб бўлгач, унинг шундоқ ёнгинасида барпо бўлди. Гўё бевақт вафот қилган онаси тепасида қайғуга чўмган ҳассакаш фарзанд каби. Отам ўз шаҳарларининг ўтмишдаги ноёб ва шонли тарихини чуқур билган ҳолда, жуда эъзозлардилар ва унинг табаррук номини кейинчалик ўзларига тахаллус қилгандилар. Совет шарқшунос олимларлари «Боласоғун борми ё йўқми?» деб тортишиб юрган йилларда отамиз бизларни ўз она шаҳарларининг харобаларига олиб борганлар, у ерларни кезганмиз, 70 минг киши шаҳид бўлган экан, уларнинг муборак қонлари тўкилган ерларда тиз чўкиб ўтириб, қуръон тиловат қилиб, бахшида қилганмиз. Кези келганда, шуни айтиб қолмоқчиманки, биз ўзбеклар, яъни, ўзбек турклари 1924 йилда белгилаб берилган «истон»лар чегараларидагина яшаб келмаганмиз, балки бутун Ўрта Осиё кенгликлари ва ундан ташқарида жавлон урган, улуғлик шан-шавкатидан бахраманд бир халқмиз. Агар санай бошласам, бизнинг ҳозирги жумҳуриятимиздан сиртда бўлган тарихий шаҳар — кентларимиз ичкаридагилардан кўп бўлса кўпки, оз эмас, машҳурлиги ҳам кам эмас. Ўзидан Тўқмоқни нишон қилиб қолдирган Боласоғун ҳам Тироз (Авлиё ота), Туркистон, Фороб, Хўжанд, Ҳирот, Сайрам (Сарём) каби ана шундай турклик масканларидан эди.\nОтамизнинг болалик ва ўсмирлик йиллари… Бунинг баёнини бир лирик чекиниш руҳида бошлаш истаги туғилди, зеро ўқувчиларга бу маъқул бўлажак. Тасаввур қилайлик, ўтган аср охиридаги саҳни кенг, боғ-роғли ўзбек ҳовлиси. Ер тандирга ўт қаланган, бувимиз нон ёпиш тараддудида, беш яшар ўғиллари — Алихонтўра она атрофида уймалашиб юрибди. Она бир зум уйга кириб чиққунча гўдак йўқолади. Бирданига томирда қонни тўхтатадиган фарёд эшитилди:— «Вой дод, бола нобуд бўлди, куйди!» Оёқ яланг югуриб чиққан Шокирхонтўра ер тандир томон отилди. Кўзига гўё туш аралаш қизиган тандир ичида, чўғ устида типирчилаб турган, ғужанак бўлиб олган фарзанди кўринади. Тортиб оладилар. Хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг — бола соппа-соғ, куйганликдан деярли асорат йўқ эди. Воқеага шоҳид бўлган оқсоқоллар дедиларки:— «Каромат содир бўлди, иншооллоҳ! Бу ўғил ўтда куймас, сувда чўкмас Ватан ўғлони бўлажак, ғариб динимизга қувват бергусидир!»\nОрадан бир йилча ўтганда бўлган яна бир воқеа: Қурбон ҳайит байрами кунлари эди. Бир тўп болалар қувонишиб, шовқин-сурон солишиб масжид ёнидан ўтиб борардилар. Гуруҳдан биргина бола ажраб, масжид дарвозаси олдида таққа тўхтаб қолади. Ичкаридан «ҳув Оллоҳ, ҳув» мақомида айтилаётган ҳақ таоло зикри унинг борлиғини чулғаб олган, бутун вужуди билан титрарди, кўзларидан дув-дув ёш оқарди. Шу аҳволда зикр давраси томон яқинлашди. Дарвешларнинғ кексаси буни кўриб турган эди, болани ердан азот кўтариб, давра ўртасига олиб қўйди. Шундагина у аста-секин ўзига келиб, норасида ингичка овози билан зикр оқимига қўшилди.\nБолаликдан ўчмас хотира бўлиб колган бошқа бир воқеа ҳам диққатга моликдир. Шундоқки, отамиз 10—11 ёшларида бувамиздан бир чиройли қулун ҳадя олган эканлар. Уни меҳр билан парваришлаб боқиб, ювиб-тараб, ўстириб, той бўлиб қолган кезларда, бир кун болалар югуриб келиб дейдиларки: — «Алихон! Ўткинчи қозоқ ўрислари тойингни олиб кетяптилар». Бу ўринда шуни эслатиб кетиш керакки, оқ пошшонинг эркалари ҳисобланган казаклар ўша вақтларда маҳаллий халқнинг хоҳлаган уйига кириб, истаган нарсасини тортиб олаверарди, мол-чорвасию, йилқисини ҳам ҳайдаб кетаверарди. Уларнинг қиличи ва ўқидан, калтагидан омон қолган жабрланувчи эса дардини кимга айтса айтаверсин, барибир бефойда эди.\nБува-бувимизнинг «ҳай-ҳай»лаганига карамай, бундай зулмга чидаёлмаган ота-миз, бошқа отга минасолиб казакларни қувиб етадилар ва жон ҳолатда тойчоқнинг бўйнидан маҳкам қучоқлаб оладилар. Бош-кўзлари мўматалоқ бўлиб, қамчи зарбидан қон шар-шар окаётган бўлса-да, уни тойчоқдан ажрата олмайдилар. Охири, казаклар халойиқ тўпланаётганини кўриб, қўл силтаганча ўлжадан воз кечиб, сўкина-сўкина жўнаб қоладилар.\nОтам раҳматлидан бошқа ғаройиб кечмишларни ҳам анча эшитгандим. Бироқ мазкур уч воқеа менинг таҳлили ожизимга кўра, бир мантиқий бутунликка эга. Яъни, ўша, юрт бошига қаро кунлар тушганда, она Туркистонимиз бағрида ўтда куймас, сувда чўкмас, душманга эгилмас фарзандларидан бирини ёруғ дунёга келтирди.\nМана шундай муҳит ҳукм сурган бир даврда, Шокирхонтўра туткунликнинг чиркин руҳи сингиб қолмасин, ҳамда илғор исломий тарбия олишсин деган мақсадда икки ўсмир ўғиллари Олимхон ва Алихонни Макка шаҳрига олиб кетиб, у ерда ўқишга жойлаб, ўзлари ҳам муайян муддат туриб, қайтиб келадилар. Таҳсил йиллари сермаҳсул бўлади. Ўша вақтлари икки ҳарамдаги ўқув юртлари мударрисларининг аксарияти туркистонликлар бўлиб, оталаримиз мусофирликдан кўп ҳам азият кўрмаганлар. Ўрни келганда, айтиб ўтиш керакки, ватандошларимиз асрлар давомида бутун араб оламига билим бериб келганлар ва шу муборак анъана ҳозирги кунгача давом этиб келмоқда. Бу каби улуғ даражада ислом маърифатини тараққий эттириб, жаҳон маданиятига муттасил ҳисса қўшиб келаётган эканмиз, бундан ҳакли равишда фахрланмоғимиз лозим. Падари бузрукворимиз туғма илм ошиғи бўлганликларидан икки ҳарамдаги талабалик йилларида араб, форс, турк тилларини фасоҳат ва балоғат даражасида эгаллай олдилар. Илоҳиёт илмларидан тафсир, ҳадис ҳамда фикҳ (ислом ҳуқуқшунослиги), мантиқ соҳаларида таълим олдилар. Сиёсат ва ҳарбий илмга қизиқиш ҳам ўша даврларда камолига етган бўлиши керакки, дадамлар бўш бўлди дегунча усмонли турк ҳарбий қисмлари жойлашган қароргоҳга кетиб қолаверар эканлар, баъзан эртадан — кечгача аскарий кўрик, ҳарбий машқлар, тўп, аслаҳа-қуролларга маҳлиё бўлиб қолиб кетар эканлар…\nАрабистондаги таҳсил маълум даражага етгач, бувамиз ташаббуси билан шу икки ўғиллари ўкишни Бухоронинг амир Олимхон мадрасасида давом эттиришади. Илмга муносабат жиддийлигини шундан ҳам билиш мумкинки, узоқ йиллар Ватанни кўрмаган икки ўғил уйга туширилмаёқ Тошкентдан Бухорои шарифга олиб кетилади. Бу ерда юқорида кайд этилган билимлар билан бир қаторда отам шеърият, мусиқа, жуғрофия, ҳандаса, фалакиёт, тарих, табобат илмларини қунт билан ўргандилар. Талабалик йилларининг серунум бўлганлигининг сабаблари устида тўхталсак, биринчи мусаббиб, албатта, Оллоҳ бўлса, кейингилари, бу ота-онанинг ўз фарзандларини Қуръони каримнинг «Илм олиш ҳар бир мусулмон ва муслима учун фарз», кўрсатмасига астойдил амал қилган ҳолда, билимга жиддий рағбатлантириш ҳамда бунинг самарали натижаси ўлароқ, отамизнинг ўзларигагина хос мутоала услуби ва саъй-ҳаракатларидир. Олинган таҳсилни факат саҳарлаб такрор машқ қилиш, дарс тайёрлаётган вақтда қоринни тўйдириб олмаслик, қийин мавзуларни ўзлаштиришда юқори савияли талабалар билан муҳокама ва мунозара қилиб ҳақиқатни аниқлаш, мударрисларга уларнинг маънавий поклиги, билимининг чуқурлиги ва ўқитишда холислигига қараб баҳо бериш, домлаларга содиқлик, бир сабоқни тўлиғича тушунмай кейингисига ўтмаслик ва шу каби талаблар, дадамнинг ўз сўзларича, мазкур услубнинг коидаларидан эди. Ваҳоланки, фақат Шокирхонтўрамгина эмас, балқи аксарият Туркистон аҳли ўша вақтда зиёсидан умид қилган Бухорои шарифда таълим-тарбия ишлари ўз замонасига кўра жуда ортда эди. Бу ҳақда ўз хотираларида шу мазмунда гаплар бор: «XX аср бошида Бухорода амир тузуми чириб колган бўлиб, ўқув-ўқитув иши ўрта асрлардагидек эди. Икки юздан ортиқ мадрасада дунёвий фанлардан сабоқ бериш йўлга қўйилмаганди. Бу соҳалардаги мударрислар ўз уйларида бекитиқча хусусий дарслар бериб, бошқа касб-корлар билан тирикчилик қилишга мажбур эдилар. Петербургдаги амирнинг ҳомийларини худди шундай аҳвол қониқтирарди. Мадрасаларда хужра сотиб олиб, номигагина муллавачча бўлиш маишат қилишнинг бир турига айланганди. Не-не лаёқатли Ватан болалари ўзларининг бебаҳо умрларини зах ва қоронғу ҳужраларда сермашаққат араб ва форс тилларини ўрганишгагина сарфлаб зое кеткизардилар, чунки, барча ўқув қўлланмаларимиз шу икки тилда ёзилганди. Асосий билимлар қолиб кетиб, кўпчилик талабалар фикҳ фанидан амал-тақал қилиб таҳсил олардиларки, бу бечораларнинг сўнгги мақсади қози бўлиш ва шу орқали осонгина тирикчилик қилиш эди. Биз билан мадрасадош Садриддин Айний ҳам «абадий талабалар»дан бўлиб, ўқишдан ҳафсаласи пир бўлганди, бой муллаваччаларга хизматчи ҳужрадош эди. Оғзидан папирос тушмас, соғлиғини йўқотган, бўш қолди дегунча шахматдан нари кетмасди…\nЎзим ҳам шулар каби чаламулла бўлиб қолмаслик учун мадраса сабоқларини тўла ўзлаштириш билан бир қаторда бошқа фанлардан етук ҳисобланган мударрисларни топиб, ҳақ тўлаб, ҳусусий дарслар олдим. Расмий ва норасмий равишда ман этилган адабиётларни мутоала қилдим, турк ва татар газет-журналларини қўймай ўқиб бордим. Шуни билдим ва иқрор қилдимки, ҳақиқий олим бўлиш учун бешикдан то лаҳадгача бўлган давр ичида тинмай ўқимоқ, ўқимоқ, ўз устида ишламоқ лозимдир».\nХуллас, асримизнинг ўнинчи йиллари бошида икки ака-ука Бухорода таҳсилни ниҳоясига етказиб, устозларидан оқ фотиҳа оладилар. Отамиз, ўрганган билимларидан бирини амалий мутахассислик даражасига етказгандилар, у ҳам бўлса машҳур шарқ табобати эди.\nБаёнимизнинг шу қисмини юқорида қайд этилганлар билан чегараласак, Алихонтўра талабалик йилларида атрофидаги воқеликдан ажралиб, фақат илм ўрганишга шўнғиб кетган эканлар-да, деган бир қадар ноқис хулосага келиш мумкин. Шунинг учун яна илова қилардимки, мазкур давр ичида отам ёш бўлсалар-да, ғайратли ижтимоий арбоб бўлиб етишиб қолгандилар. Масалан, ул кишининг шахсий намунаси ва ташаббуси билан муллаваччаларнинг мударрислар билан муомаласи жиддий яхшиланиб, кўпчилик мадрасалардаги ўзаро лоқайд муносабатлар ижобий томонта ўзгара бошлади. Бунга эса бир воқеа туртки бўлганди. Ҳар кунги, одатдаги сабоқлар тугаш сўнгида талабалардан бирови етук мударрислардан бирини ул киши йўқ пайтда) кўпчилик ичида жисмоний нуқсонини пеш қилиб «занжий» (негр, қора) деб мазах қилади, ҳақоратлай бошлайди. Отамиз буни тийиб қўймоқчи бўладилар. Ўртада қаттиқ муштлашув чиқиб, иккала муллавачча қонга беланиб, ўлар ҳолатга етсалар ҳам ташлашаверадилар. Уларни ажратишади. Тўполонни эшитиб, бош мударрис яна қайта келади, шогирдлари жим турган ҳолда унинг танбеҳини эшитадилар. Нима сабабдан уруш чиққанини муллаваччалардан бири «гуллаб» кўйгач, ул кишида бир ўзгариш содир бўлади. Турган жойларида тиз чўкиб, мўматалоғи чиқиб кетган шогирди олдига ҳамманинг олдида тиззасида юриб келиб, унинг қўлларидан ўпади. Кўзларида шашқатор ёш, бўғиқ овоз-ла, нидо қилади: «Алихон, буюк олим бўлғусисен! «Қора бўлса ҳам севикли устозим», деб, мен учун уришибсен. Меи сенинг устозинг эмас, мен сенинг қора қулингман!» Устоз, шогирд йиғлашган, тўпланганлар барчаси йиғлаб дуога қўл кўтаришган. Шу кундан эътиборан мадрасада муҳит соғломлаша боради…\nБундан ташкари отамиз Бухородаги барча сунний мазҳабдаги талабаларнинг тан олинган жасур етакчиларидан ҳам эканлар. Ўша вақтлар амир аъёнлари доираларидан бошлаб аҳли Бухорога ёйилаёзган шиаликка кескин равишда барҳам беришда муллаваччаларнинт чиқишлари ҳал қилувчи роль ўйнаган бўлиб, отам раҳматли бу ҳаракатнинг энг олдинги, ҳаётга хатарли сафларида бўлгандилар. Бироқ, кўп ўтмаёк, мазҳабчилик курашлари мусулмонларни асосий душман олдида заифлаштиришини англаб, бу борадаги зиддиятлар кундалик сиёсий аҳвол талаблари олдида учинчи-тўртинчи даражадаги масалалардан деб ҳисоблай бошладилар ва мусулмонлар бирлигини ҳаммадан юқори қўя бошладилар. Мавжуд сиёсий оқим ва партиялар дастурларини синчковлик билан ўрганган бўлсалар-да, биронта-бир фирқа ёки сиёсий ташкилотга аъзо бўлишдан ўзларини тийдилар. Еврупопарастликнинг онгли рақиби бўлганликдан, умуман ғарб социал-демократиясини ва бунинг бўлшевистик рус шаклини энг зарарли, Туркистон учун етти ёт бегона ҳисоблардилар.\nОна шаҳарлари Тўқмоққа қайтиб келгач, кенг диний маърифатчилик фаолняти билан холисона шуғулланадилар. Тирикчиликни эса ҳалол отамерос касб — деҳқончилик ҳамда табибчилик билан тебратиб турадилар.\n1916 йили эса Туркистонда оқ подшо зулмига қарши қатор халқ қўзғолонлари бўлди. Отам қирғизларнинг қуролли чиқишларида фаол қатнашдилар ва улар шафқатсизларча бостирилгач, Қошғарга сиёсий қочқин сифатида кетишга мажбур бўлдилар. 1917 йилги Уктабрь тўнтаришидан сўнг, шўролар бутун дунёга жар солиб ҳурриятлар хақида берган ваъдаларидан умидвор ҳолда, ватанга қайтдилар. Аммо, кўп вақт ўтмаёк реал воқелик бутунлай бошқача бўлиб чикади. Синфий кураш таълимотининг амалдаги кўриниши бўлган қизил террор даҳшат солиш) натижасида маҳаллий аҳолининг ёппасига қирғин қилиниши, диний ва умуман ўқимишли арбобларнинг муттасил равишда йўқотилиши, сунъий очарчилик вужудга келтириб, аҳолини иқтисодий томондан янги хокимиятнинг ҳуқуқсиз қулларига айлантирилиши ва шу каби мудҳиш тадбирларни кўрган ва энг асосийси, аксарият халқдан фарқли ўлароқ, буни чуқур тушунган Отамиз, ўз-ўзидан советларнинг табиий душманига айланадилар. Мана ўша даврларда кечмиш-кечинмаларини хотирлаб ёзган эсдаликларидан кичик лавҳа: «1919 йил охирларида Пишкакка қарашли Қораболта, Оқсу бўлиб, ўн саккиз рус қишлоқлари бирлашган ҳолда коммунистларга карши қўзғолон кўтаришди. Бойликка ботиб ётган Пишкак, Сўқулук дунганлари ҳам тушунмасликдан бу ишга қўшилиб қолдилар. Натижада тортқилик бутунлай улар устларига тушиб, энг оғир зарбалик калтаклар бошларида ушатилди. Шундоқки, беш юз уйликка етмаган Пишкак, Сўқулуқ дунганларидан саккиз юз кишини ҳайдаб келиб, бозор ўртасида пулемётга тутдилар. Булар ичидан ўқ тегмай колган ёки ярадор бўлиб жони чиқмай турганларини қизил аскарлар оралаб юриб, найзалаб ўлдирдилар. Қўзғолончилар маркази бўлган — беш минг чамали аҳолиси бор Оқсу қишлоғи русларидан эса, илгари-кейин бўлиб, ўлим жазоси кўрганлари ўттиздан ошмаган эди.\nСўқулук дунганларининг тузларини тотиб, яхшиликларини кўп кўрган эдим. Уларнинг ичида ишончлик шогирдларим ва дўстларим кўп эди. Бундай вақтларда, бориш хатарлик бўлса ҳам, чидаб туролмай, уч-тўрт шогирдларим билан бир арава киши бўлиб, Сўкулуқ томонга йўл тортдим, яқинлашиб борган сайин бундаги кўз кўрган кўнгилсиз нарсаларни тил сўзлаб, қалам ёзиб чидаёлмайди. Маҳалла кўчасидан ўтаётганимизда, йўл бўйлаб алан-булан қолдиклари, сочилиб ётган нарсалар, куйдирилиб-ёндирилган иморатлар ичида вайрон, талқони чикиб ётган томлари кўзга…. эди. Буларни кўргач, кўзёшимиз қуримасдан шу юрганимизча, мазлумлар қонлари билан бўялган Сўкулук кишлоғига кирдик. Бу воқеа ўтиб, ортидангина борганлигимиз учун мусулмонлар отилган-чопилган кўчалардаги конлар тозаланган бўлса ҳам, бошқа белгилари йўқолмаган эди. Соқчи кишилари бизни бошқа ёқдан келганимизни кўргач, олдимиздан тўсиб идораларига бошладилар. Ўлганларнинг хотин-қиз, етим болаларига аталган бир қанча буюм, кийим-бошларни кўрсатиб, ёрдам учун келганимизни билдирдик. Сўнгра йўл хатларимизни текшириб, бизга рухсат берган бўлсалар ҳам, яна орамизда ишонмаслик пайдо бўлиб, анчагина сўз ўтмиш эди, маълумдирки, маҳкумиятда эзилган, қуролсиз, дудуқ йиллар, ғолибият зулми билан ғурурланиб турган, ҳар бирининг тумшуғидан тўнғиз қурти тушган қуроллик шаҳдам йиллар олдида нима дея олардилар?\nИнтизомлик аскарларга, куролли кучга, тили бўлак, дини бўлак бир йиғинди, қўли куруқ кишилар қандай карши турсинлар? Табиат оламига Илоҳий томонидан юборилган улуғ пайғамбарлар ҳам шу табиат қонунига бўйсунмасдан бошқа ҳеч чоралари йўкдир. .\nУруш фанларининг конуни бўйича аскарнинг сон-салмоқлари, курол-жабдуқ ва аскарий интизомлари энг бўлмаганда душманникидан тубан ва оз бўлмаслиги биринчи шартдир. Агар шу шароит қўлга келар экан, у ҳолда диний, миллий ҳакоратга бўйсунмасдан душманга қарши куролга қўл суниш, албатта, фарз бўлур. Бундай бўлмаган тақдирда, ўзини ўтга ўринсиз уришдан сақланиб, вақтинча сабр қилишдан бошқа чора йўқдир.\nШу билан ғолиб душман олдидан қандайдир қутулиб чиққанимиздан сўнгра ёрдамга келтирган оздир-кўпдир нарсаларимизни тарқатдик. Ўлганлар оилаларига кўз ёшимиз билан Қуръон ўқиб, кўнгил айтдик. Бу фойдасиз фитнада менинг ўз шогирдларимдан йигирмадан ортиқ киши шаҳид бўлмиш эдилар. Улардан энг катталарининг ёши ўттиздан ошмаган эди…» Табиийки, ўлка халқлари номидан ҳоким бўлиб олганларнинг қаҳрли назари тез орада отамизга ҳам тушди. «Қора рўйхат»га олинганлари маълум бўлиб қолгач, яқин дўстлари ва маҳалла аҳлининг маслаҳати билан яна Қошғорга ҳижрат қилишга тўғри келди. Тахминан бир йилдан сўнг қайтиб келдилар. Бунинг сабабини тушунтириб ўзлари шундай ёзадилар: «Энди бу ерда қанча турган бўлсам, менга ҳамкор бўлгудек, келажак учун қайғурган бир киши бўлсин, кўра олмадим. Афғонистон, Ҳиндистон чегаралари бўшлигидан фойдаланиб у томонларга ўтишимни ўйлаган бўлсам ҳам, ёлғиз бош қайғусида, бола-чақалардан ажраб, суюкли ватанимни душман кўлига ташлаб кетишни ўзимга лойиқ топмадим. Шуни билмак керакким, Қуръоннинг ҳукмига, Расулуллоҳнинг йўлига яхши тушунмай динга хиёнат қилган, икки дунёсидан ажраб ўз ватанида хорлик билан яшаган ёлғон мусулмонлардан илм-фан, маданиятни ўзлаштириб, бутун ҳуқуқларига эга бўлган кофирлар, албатта, ортиқдур. Бу кун Уйғуристонни қоплаган онгсизлик офатини кўргач, у ердан умидим узилиб, ночор, янгидан ўт олаётган фитна ўчоғи ичидаги ўз юртим Тўқмоққа қайтиб келдим. Қарасам, соясидан қўрққан қуёндек ҳар ерда қочиб-писиб юриб кун кўраётган ҳақсиз кишилар ҳам оз эмас эканлар. Шулар қатори мен ҳам шаҳардан четроқ Шўртепа деган дунганлар қишлоғида туриб, деҳқончилик билан кун кечирмоқчи бўлдим».\nБироқ анча кучланиб олган шўролар (Қирғизистонга нисбатан аниқроғи, қизил бўлиб олган ўрислар) ҳокимияти остида аҳоли турмушининг муттасил тубанлашиб, аянчли ҳолга келиши отамизни яна тенгсиз ва хатарли қурашув гирдобига тортди. Бу борадаги фаолиятларининг менга асосан икки йўналиши маълум. Биринчиси — қоғозда бўлса ҳам тан олинган виждон эркинлиги ҳуқуқидан фойдаланиб, Ислом дини ва маданиятини давлат сиёсати мақомидаги жанговор атеизм деб аталган ёввойи даҳрийликнинг сурбетларча хуружидан ҳммоя этиш эди. Буни амалга ошириш учун нақшбандийлик сулуки талабаларидан вақтинча истисно қилиб, халқ талабига биноан Тўқмоқ катта масжидига имом бўлиб ўтадилар ва кўп машаққат, тазйиқларга қарамай катта ҳудудда Ислом таъсирининг кучайишига эришадилар. Айни пайтда, Расули акрам кўрсатмаларига оғишмай риоя қилган ҳолда ўз даврларидаги ижтимоий аҳволни синчковлик билан таҳлил қила бориб ҳамда минбар имкониятларидан яхши фойдаланиб, ахоли сиёсий онгини ёритиш йўлида тинмай саъй-ҳаракатда бўлдилар. Хусусан, Қўқон мухторияти тузилиши ва унинг бўлшевиклар томонидан зўравонларча йўқ қилиниши, босмачилик деб аталиб қолган халқ қуролли ҳаракати ҳақида тарихий фактлар билан далилланган ёзма хотиралари ҳозир ҳам ўз аҳамиятини йўқотган эмас. Отамиз фикрларича, кўзғолончиларда, афсуски, мустақилликка курашишнинг аниқ режаси бўлмаган, йўлбошчилар аксариятининг сиёсий савияси куйи эди ва бунинг натижаси ўлароқ озодлик ҳаракатида бирлик-жипслик мавжуд эмасди. Окибатда советлар ўз қўлимиз билан ўзимизга кишан урдиришга эришганлар.\nОтамизнинг қайд этилаётган даврдаги фаолиятлари, фақат дин ҳимоясига қаратилган ҳар қалай очиқ бажарилган ишлар билан чегараланиб қолмаган, албатта. Марҳум Азизапошша опам менга сўзлаб бергандиларки, отамиз қосимовчилар ҳаракати деб номланган ватанларварларнинг яширин фаолиятида ҳам қатнашиб, ушбу ташкилотнинг Пишкак, Тўқмоқ томонлардаги вакили бўлган эканлар. Мен мазкур ҳаракат расмий адабиётда аксилинқилобий деб баҳоланишини ва чекистлар томонидан тор-мор этилган деб қайд қилинганлигиниёқ билганимдан ҳамда отамнинг бу ташкилот доирасида олиб борган ишларидан етарли маълумотим йўқлигидан, бу ўринда тахминий сўзлар билан ортиқча қоғоз қоралашни эп кўрмадим. Фақат таъкидламоқчи эдимки, отамиз мустақиллик учун кураш деганда, аниқ мақсадли яхши ташкил этилган, муайян интизомли ва жонфидолик руҳи билан суғорилган ҳаракатни тушунганлар ва бунинг имконияти бўлар экан, ҳеч вақт четда сукут сақлаб қараб турмаганлар.\nЎттизинчи йилга келиб олтинчи марта ҳибсга олинадилар. Авваллари қисқа муддатли бўлса ҳам, бу сўнггиси ўн йиллик қамоққа ҳукм билан тугайди: Ўша вақтларда, Соловки, Архангельск томонлардаги борса-келмас ҳибсхоналарга жўнатишдан аввал ҳукм этилганлар Тошкент чеккасидаги концентрацион лагерга тиқилар экан. Ана шу йўналишда этап қилинишларига саноқли кунлар қолганда, Оллоҳ ёрдами бўлғайким, Пишкак турмасидан қочишга муваффақ бўладилар. Яшириниб юриб, кўп азоб-машаққатлар чеккан ҳолда, яна чегарадан Шарқий Туркистон (Уйғуристон)га ўтиб кетадилар. Хитой давлатига қарашли бу ўлканинг Ғулжа шаҳрида туриб, маълум вақт ўтгач, яна дўстлар ёрдамида катта пул эвазига оилаларини ҳам чақиртириб оладилар. Асл ният — шунча азоблардан кейин, Туркистондан, умуман, Арабистон томонларга кетиш бўлса-да, бу ердаги сиёсий аҳвол ёмонлашиб, чегара йўллари тақа-тақ бекилганликдан турғун бўлиб колишга тўғри келди. Гап шундаки, ўшал вақтдаги СССР раҳбарлари жаҳон пролетар инқилобини орзу қилибгина қолмай, балки уни сунъий равишда бошқа мамлакатларда келтириб чиқариш сиёсатини амалда қўллардилар. Майдони Ўзбекистондан камида икки баравар катта Шарқий Туркистон Хитойнинг чекка, советларга кўшни ғарбий ўлкаси ўлароқ, ушбу сиёсат синалаётган тажриба майдонига айланганди. Ерли ҳукумат марказни ғафлатда қолдирган ҳолда, СССРда яширин ўқитиб тайёрланган ёхуд қизил мафкурада бўлган советпараст кимсалар қўлига ўтиб қолганди. Бу ернинг барча дўкон ва бозорлари арзон ва асл совет моллари билан лиқ тўлдирилган, ҳамма жойда СССРдаги мисли жаннат каби ҳаёт тарзи ҳакида ташвиқот кучайганди. Айни шу вақтда эса, жаҳондаги биринчи пролетар давлатида каҳатчилик ва очарчилик бўлиб турганди.\nНима бўлса-да, отамиз тез орада илмига амал қилувчи алломалиги, ҳалоллиги, жасур инсон ва ҳожатбарор шифокор — табиблиги туфайли кўпчилик ўртасида обрў-эътибор қозона олдилар. Айниқса, ўзбекларга яқинликда тенги йўқ қардош уйғур халқи ўзининг чин ихлосини дариғ тутмади, балки бошларига кўтарди. Дадамнинг мавқелари, хусусан, барча мусулмрнлар ва бошқа миллатлар ўртасида, ҳам ўзаро ишонч ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашда кўрсатган фидокорликлари натижасида жуда хам кучайиб кетди. Шу мақомга етишгач, омма олдидаги чиқишларида ҳуррият учун курашга кўтарилиш ғояларини очиқ тарғиб қила бошладилар. Худди шу сабабли дадамлар 1937 йили Уйғуристонда диктатор бўлиб олган, аслида советларнинг қўғирчоғи, авантюрист хитой генерали Шэн Шицай томонидан ҳибсга олиниб, судсиз — ҳукмсиз умрбод қамоққа ташланадилар. оилага катта зулм қилиниб, уй-жой мусодара бўлади.\nМуштарийларни «1937 йил» санаси сергаклантирди-ёв! Ҳа-да, инқилобни экспорт қилиш биринчи навбатда кизил террорни йўналтириш орқали бошланган. Репрессия аппарати шундай яхши ишлардики, Шарқий Туркистондаги шогирдларига Масковдаги ГПУ (Главное политическое управление) яъни, Бош сиёсий бошқарма, чекистлар идорасининғ ўша вақтдаги номи) отилиши-чопилиши лозим бўлган «Халқ душманлари»нинг рўйхатини тайёрлаб бериб, уни ижро қилишнинг намуналарини жойларга бориб кўрсатганлар. Ана шу тизимда фақат Ғулжа шаҳри бўйича икки юздан ортиқ бахтиқаро совет Туркистонидан кочқин муҳожирлар бўлган. Бир кечада ҳаммалари ҳибсга олиниб, рўйхатга солиштирилса бир одам етишмаган. У ҳам бўлса бизнинг отамиз бўлиб, бу жаллодлар келишидан бир неча дақиқа аввал, катта акам Асилхон сабаб бўлиб уйдан ич кийимда қочган эканлар. Бутун ўлка бўйлаб кидирув эълон қилиниб, маълум вақтдан сўнг чекка бир шаҳарчада айғокчилар томонидан қўлга олинадилар, Шунда ҳам камоққа кела келгунларича, йўл-йўлакай оркаларидан тўппонча ва милтиқ тираб келтиришган экан. Бир чинакам туриш қилган ўзбек ўғлонидан душманларнинг чўчишини каранг!\nХулласи калом, 1941 йил ўзини унча-муича ўнглаёзган марказий хитой ҳукумати томонидан ўтказилган адлиявий тафтишлар натижасида отамиз турмадан чиқиб келадилар, Халойиқ уларни пўлат иродали қаҳрамон сифатида кутиб олади, чунки отамиз ҳуррият учун кураш йўлидан заррача чекинмагандилар.\nБу вақтга келиб, СССР ҳаёт-мамот уруши билан банд, ўлкада иқтисодий ва сиёсий инқироз, Шэн Шицай маъмурияти зил кетган, халқ жунбушга келиб, қуролли чиқишлар бўлиб турган эди. Отамиз тарафдорларини махфий «Озодлнк жамияти» теварагида тўплаб, ватаннарварларнинг ҳаракат бирлигига эришадилар. Ушбу жамият раҳбарлик қилгаи 1944 йил 7-10 ноябрь қуролли кўзғолони натижасида Ғулжа шаҳри озод қилинади. Икки кун ўтибоқ Шарқий Туркистон Ислом жумҳурияти барпо этилганлиги тантанали эълон қилйнди. Отамиз ўн икки вазирликдан иборат инқилобий ҳукумат раислигига якдиллик билан сайланадилар.\nЭнди, совет ҳукуматининг ҳам муносабати ўзгарганди. Шарқий чегараларига ўша оғир даврда чанкайшичи хитойлар томонидан хавф туғилиб қолмаслиги учун, янги барпо бўлган мусулмон давлатини бекитиқча қўллаб туриш сиёсатига ўтдилар. Жумҳур раис ўлароқ дадамлар етук ижтимоий ва давлат арбоби сифатида иш юргиздилар. Ул киши бошчилигидаги том маънодаги миллий ҳукумат қисқа вақт ичида мустақилликдан умидвор халқ манфаатларига мос бўлган йирик тадбирларни амалга оширди. Ирқ, миллат, жинс, эътиқоддан қатъи назар ҳар бир кишига эркинликлар берилиши, ижтимоий ташкилотлар тузилиши, аҳолидан олинадиган солиқларнинг икки баравар қисқартирилиши, собиқ ҳоким миллат вакиллари иқтисодий негизининг тугатилиши шулар жумласидандир.\nОтамиз 1945 йил 8 апрелда барпо қилинган Шарқий Туркистон миллий армиясининг бош ташаббускори эдилар. Демак, Ғулжа қўзғолонидан беш ой ўтиб, тарқоқ, оломон партизан тўплари асосида мунтазам армия тузилишига эришилди. Халқнинг миллий озодлик руҳи ўз раислариники каби юқори эдики, оммавий сафарбарлик эълон қилинган куннинг эртасига яқин юз минг киши аскарликка ёзилишга ҳозирланиб келдилар: Буларнинг кўпчилиги отлиқ бўлиб, уруш жамолғасини кўриб келгандилар. Қурол-аслаҳа Ўзбекистон, Қозоғистон орқали ярим яширин ҳолда СССРнннг тегишли идораларидан нақд олтинга ва молга-мол тарзида сотиб олина бошлади. Хитой қўшинлари билан дастлабки жанглардан сўнг кўплаб туша бошлаган ҳарбий ўлжалар эвазига навқирон миллий армияни қуроллантириш муаммоси ҳам анча енгиллашди. Ушбу инқилобий қўшин ўз ичидан Ғани ботир (уйғур), Фотик ботир (тотор), Усмон ботир, Акбар ботир (икковлони ҳам қозоқ), генерал Палинов (ўрис) каби қатор довюрак, жасур ва моҳир аскарбошиларни етиштириб чиқди, разиялоҳу анҳу.\nАлангали қўзғолонлар даврида ва музаффариятни мустаҳкамлашда ҳарбий истеъдодлари тан олинган отамиз жумҳурият қуролли кучларининг суянган тоғи бўлиб, миллий армия жанговар қобилиятини, айниқса, маънавий руҳини кўтаришда жонбозлик кўрсатдилар. Бевосита иштирокларида тузилган ҳарбий операция режалари муваффақиятли бажариларди. Бу ўринда отамизнинг яна бир ноёб хусусиятларини зикр этиб ўтмоқлик лозимки, ул киши ўз даврларининг мисли кўрилмаган нотиқларидан эди. Араб, форс, туркий тилларининг ҳар бир шеваю лаҳжасида булбул каби фиғон-нола қила олардилар ёки арслон каби наъра торта олардилар. Айниқса, она тилларининг ҳали биз тагига етолмаган беадад имкониятларидан фойдаланиб шундайин силлиқ услубда сўзлар эканларки, миллатидан катъи назар, бир оз туркийдан хабари бор тингловчи бемалол тушунаверар экан. Ўша суронли давр воқеаларининг кўпгина шоҳидлари, жумладан, уйгур ёзувчиси Абдуқодир Зуннун шундай гапириб берганди: «Тўрам нутқларини тинглаш учун одатда кўп минглаб одамлар йиғилишарди. Сўз бошлаганларида пашша учса эшитиладигандек жимлик чўкарди. Мавзуни тингловчиларга дарровоқ аён қилиб, унинг асл ҳакиқатини ўз билганларича ёки ҳукумат фармонига кўра эмас, балки Қуръони карим оятлари ҳамда Пайғамбаримизнинг ҳадиси шарифлари асосида исботлардилар. Яна буни ўтмиш ва янги тарихимиздан рад қилиб бўлмайдиган далиллар келтириб мустаҳкамлардилар ва мавзуни, албатта, кундалик воқеликнинг долзарб масалаларига, жумладан, нутқ мавзуига бевосита боғлардилар. Аниқ вазифаларга ўтиб, уларни муваффақиятли бажариш йўлларини кўрсаталардилар ва бунга тингловчиларни кўтаринки бир руҳ билан ишонтирардилар. Ўртада, истиқлол йўлида жонбозлик қилган ва қилаётганларнинг шарафли номлари, албатта, қайд этилар ва эшитувчилар бундан қаттиқ таъсирланардиларки, болахоналарга, дарахтларга, симёғочларга чиқиб олган тингловчилар ҳиссиёт зўридан ўзларини ташлаб юборардилар».\nЙигирма бир совет ҳарбий нипюнлари кавалери, ўша пайтда, Шарқий Туркистонга ҳарбий муталассис бўлиб борган тошкентлик Толибжон ака Обидов айтадилар: «Алихонтўрам жаноблари жанг бошланишидан аввал аскарлар олдида нутқ сўзлаганларида, йигитлар кўзларидан ўт чақнар, нутқ тезрок тугасаю жангга отлансалар. Ҳужумга кўмонда бўлганча уларни зўрға тўхтатиб турардик. Жанговар руҳ ва ғалабага ишонч жуда кўтарилиб кетарди. Тўра отам окоп кўрган ҳақиқий аскарбоши эдилар ва мен ҳавас қилган томони — бундай раҳбарларнинг бахтлиси эдилар. Чунки, ҳар бир аскар у кишини чекснз севарди, ҳурматларди, ҳатто илоҳий қувват эгаси деб чинакамига ихлос қўйиб эьзозларди».\nХуллас, миллий армия шиддатли жангларда кетма-кет ғалабаларга эришиб, шон-шавкатга бурканди. Жумладан, 1945 йили ушбу кўшин қисмлари сон жиҳатдан деярли уч баравар оз бўлишига қарамай, марказий Хитой ҳукумати томонидан юборилган, яхши қуролланган саксон минг кишилик армиясини бутунлай тор-мор этди. Халқ ва армия олдидаги хизматлари учун Шарқий Туркистон ҳукумати қарорига биноан отамизга маршал унвони берилди. Тез орада уларни бутун ўлка халқи «Маршал ота» деб атай бошлади.\nЭнди, Шарқий Туркистон воқеаларининг достони узун бўлганлигидан гапни мухтасар қилсак, иш шу билан тугадики, «Уч вилоят инқилоби» деб номланган отамиз раҳбарлигидаги миллий озодлик ҳаракати Синцзянь (Шарқий Туркистоннинг хитойча номланиши, «Янги ер» демак)нинг қолган қисмида ҳам тезда ғолиб бўлажагидан чўчиган Чан Кайши ҳукумати тинчлик музокаралари олиб боришга мажбур бўлди, Бироқ, воқеаларнинг бундай кетиши, яъни, бир мустақил Туркистон давлатининг қурилиб қолиши янгидан ҳокимиятга келаётган Мао Цзе Дун коммунист ҳукуматига ва буларни ўстириб юзага чиқарган, узоқни кўролмаган советлар мамлакатидаги пири-устозларига ёқмади. Натижада, хоинона тузилган машъум режага кўра отамизни 1946 йил июнида аввал алдов, кейин эса қуролли тазйиқ остида Ғулжадан олиб чиқиб кетдилар. Пинҳона йўқ қилиб юбориш мўлжалланган бўлса-да, бу ишдан Худо асраб, икки йил давомида уй назарбандиси ҳолатида сақладилар. Кейинчалик билсак, миллий армия қисмлари дадамларнинг қайтарилишларини талаб қилишибди. Айниқса, қозоқлардан иборат қўшинлар бунда қатъийлик кўрсатганлари, Усмон ботир бошчилигида анча вақт қуролли қаршилик қилганлари бизга кейинроқ маълум бўлди. Отамиз руҳи ва зурриётлари номидан ўша тенгсиз курашга кирган ва бу йўлда қурбон бўлган қаҳрамон қозоқ биродарларимизга кеч бўлса-да, абадий миннатдорлигимизни изҳор қилиб, ҳотиралари ҳурмати-ҳаққи мангу бош эгамиз.\nОтамизнинг сўнгги ўттиз йиллик умрлари Тошкентда ўтди. Сиёсий ишлардан мажбурий равишда четлаштирилган бўлсалар-да, илмий, ижодий ва ижтимоий фаолиятни собитқадамлик билан давом эттирдилар. Мақоламиз бошида қайд этилганлардан ташқари машхур венгер шарқшуноси Ҳермон Вамбери асари «Бухоро ёки Мовароуннаҳр тарихи»ни усмонли туркчадан ўзбекчага уйғунлаштириб ўгирдилар. «Тарихи Муҳаммадия», «Туркистон қайғуси» каби катта асарлар яратдилар. Мазкур асарлар келажак авлод маънавиятини таназзулдан асраш, фозила маданиятимиздаги азалий қадриятларни ислом маърифати ва яқин тарих сабоқлари воситаси-ла сақлаб қолиш йўлида қилинган улкан жиҳод деб қарашни тақозо этади. Яна бир ўз асарлари «Шифо-ул илал» («Касалликлар давоси») шарқ табобати кўп йиллик тажрибаси асосида 1937 йилда ёзилган бўлиб, қанча-қанча мусодаралардан омон қолган биз учун топилдиқ рисоладир. Ватан аҳли дуода бўлиб туришларидан умидвормизки, бошқа илмий, ижодий мерослари каби ушбу китобчани ҳам чоп эттириб, халқимизга етказажакмиз.\nОтамиз умрларининг сўнгги кунларигача устозлик фаолиятини тўхтатмадилар. Қизил мафкурага хизматкор бўлган ўшал давр конунларикинг таъқибига қарамай, инсоний жасурлик, исломий ижтиҳод, пир-устозларига берган ваъдаларига вафодорлик кўрсатиб, диний ва шунингдек, дунёвий билимлар ўкитишни йўлга кўйиб юбордилар. Шогирд танламадилар, шу учун бўлса керак, отамизнинг кўлларида бир вақтнинг ўзида ҳали харф танламаган талаба билан бир қаторда, илмли ёки дунёвий фанлар номзоди, доктори каби тингловчилар ҳам таълим олаверардилар. Бир универсал ўқитув услубининг соҳиби эдилар. Бу ҳаракатлари зое кетмади. Оқ фотиҳа олган шогирдлари ўз Ватанларига (яъни, Қирғизистон, Қозоғистон, Тожикистон, Доғистон, Ўзбекистон шаҳар-қишлоқларига) қайтгач, устозларининг ишини давом эттириб, диний мактаблар очиб, маърифат тарқата бошладилар. Шу бугунги Ўзбекистон Ислом дунёсининг етакчи намоёндалари сафида отамизнинг шогирдлари ҳақ дин тантанаси йўлида холисона хизмат қилмоқдалар. Дунёвий билим соҳиблари ичида, отамиздан таълим олган ихлосмандлар орасида геолог олимлар кўпроқ эди. Академик Ғани Мавлонов, ҳозирда фан доктори Саидориф Қосимов, қозоқ академиги Оқжон Машанов жанобларини яхши эслайман. Дастлабки зикр қилинган икки устоз — шогирд ўзбек олимлари ҳақикий миллатпарвар, ўз соҳаларида сезиларли янгиликлар киргизган илм эгалари бўлса, Окжон оға форобийшуносликдан керакли йўл-йўриқларни олиб кетиб, қозоқ фани тараққиётида оврупопарастликка чек қўйилишига эришган ажойиб илмий арбобдир. Отамизнинг шарқ табобати борасида етиштириб чиқарган ҳозир машҳур, иқтидорли шогирдларидан Абдулло Бобоев ҳамда Абен Сариоғочий номларини ҳам тилга олмасликнинг иложи йўқ…\nОтамиз тарихий аҳамиятга эга бўлган меъморчилик обидаларимизни сақлаб қолиш ҳаракатининг жонбозларидан ҳам эдилар. Менинг ёдимда қолгани шуки, 50-йиллар сўнгида ё 60-йиллар бошида, Тошкентдаги, ҳозирги янги Эскижўва бозори ўрнидаги ерда, яқин 500 йил аввал бино этилган мўътабар Хўжа Аҳрор Вали масжиди бўлиб, шуни гумроҳларча буздилар. Бу каби нохуш ишлар бошқа жойларда ҳам бошланаётганидан ташвишланиб, дадамлар аҳбобларидан (яқин дўстлари шундай номланарди) Каримбой ака Сахибоевни чақириб маслаҳат солдилар. Бу зот севимли шоиримиз Эркин Воҳидовнинғ тоғалари бўлиб, ҳуқуқшуносликнинг пири эдилар. Қарор шу бўлдики, Масковдаги тегишли расмий идораларни хатлар билан «бомбардимон» қилмоқ лозим. Бу тадбир ғарбда ҳам қўлланилишини кейин билдим — «паперканоно», яъни; «қоғоз билан ўққа тутиш» деган махсус атама ҳам бор экан. Бу ҳаракат дарров натижа бермаган бўлса-да, ҳар қалай, бор масжид, мадраса, хонақоҳ ва шу кабиларнинг навбатдаги бузиш компаниясини тўхтата олди.\nУшбу, дарёдан қатра каби мақолам сўнгги қисмини падари бузрукворимни оддий инсон ҳакида тавсифловчи хусусиятларига бағишласам. Шахсий ҳаётда мисли тарки дунё камтар эдилар. Тошкентга келгач, не-не кошоналар таклиф этилса-да, икки оғиз хонаси бор мўъжаз бир ҳовлини — «кулбаи ғариб» қилиб ихтиёр қилдилар. Биз ҳам турмуш фақат шундай бўлиши керак экан деб ўсдик, билсак, Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи вассаламнинг «Фақрий — фахрий» (яъни, «Фақирлигим фахримдир») ҳадиси шарифларига амал қилар эканлар. Умр бўйи советларнинг бир тийинини ҳам олмадилар, ҳукумат нафақа тайинлаганда, ўша заҳоти Тошкент етимхоналаридан бирига ўтказиб юбордилар. Ҳатто, турган ҳовлимиз у кишининг номида эмас, ижарадор мақомида эканмиз. Ҳозиргача аҳвол шу-шу, ўзгарган эмас.\nСаховатли эдилар. «Иккита чопоним бўлса, биттасини, унда ҳам янгироғини бировга кийгизсам», деб кўп айтардилар. Қарз сўраб келганларни ҳеч қуруқ қайтармаганлар, уларнинг номларини эслаб қолиш ё ёзиб кўйиш у ёқда турсин, унутиб юборардилар.\nРаҳмдил бўлиб, кек сақламас эдилар. Бир мисол. Ўша 1938 йил отамизни тутиб, ортларидан маузер нуқиб қамоққа топширган айғоқчи «Уч вилоят инқилоби» вақтида қўлга тушади. Суд уни ўлимга ҳукм қилиб, халойиқ «Алқасосу минал ҳақ» деб турган-да, отамиз авф қилганлар. «Беш боласи етим қолмасин, яна бунинг онаси туққанида яхши ният билан Муҳаммад деб ном кўйган экан», деб далил келтирган эканлар. «Кечирувчиларни Оллоҳ ҳам авф қилғусидир», ҳадисига шундай амал қиладилар.\nОтамиз тақдирнинг не-не синовларидан ўтиб, баракали, серунум ва мазмундор умр кўрдилар. 1976 йил Тошкентда 91 ёшда вафот топдилар. Сўнгги масканлари, васиятларига биноан, Шайх Зайниддин бобо қабристони бўлди, разияллоҳу анҳу. XX аср мазлумлари — Туркистон аҳли истиқлоли, Ислом дини тантанаси йўлида қилган улкаи холисона тарихий хизматларини ва валий каби сиймоларини халқ чуқур ҳурмат, фахр ва миннатдорлик билан ёдда тутиб келмоқда.\nЭсдаликларида қалб титратар шундай сатрлар бор: «Мен бу дунёга исломпарастгина эмас, балки инсонпараст бўлиб келдим ва ҳаётим давомида шунга содиқ бўлиб қолдим». Ушбу зот шонли ҳаёт йўллари билан танишар эканмиз, бунга иқрор бўла туриб, Алихонтўра келажаги порлоқ икки Туркистоннинг ғурури, жасур миллий қаҳрамони ҳам эди, дегимиз келади…\n…Шеърият илмидан хабардор ва назм қобилиятидан буюрган бўлгандагина, бу соҳада таҳлил йўсинида иш қилиш мумкин, деб ҳисоблаганим учун, ойнома саҳифаларида берилаётган шеърларга баҳо бериш вазифасидан узоқлигимни билдириб, узр сўрайман. Айни пайтда, ушбулар ҳақида анчагина қизиқарли шарҳий аҳамиятга молик маълумотлар мавжуд бўлганлигидан, уларни муштарийларга билдириб қўйиш фойдадан холи бўлмас деб ҳисобладим.\nОтам раҳматлининг укубатли ўттизинчи йиллар воқеаларини тасвирлаб, ватандан охирги ҳижрат қилиб кетишлари сабабларини кўрсатиб ёзган хотираларини кўздан кечира туриб, унга илова қилинган бир шеърни ўқиб қолдим. Мазкур шеър сўроқ — илтижо оҳангида «Бормисан?» деб номланган эди. Тасаввуримда: зиндонга тушиб колган, ташқи ёруғ дунёдан бутунлай ажратилган, бошига Кўҳи Кофдек ғам ағдарилган бир оддий инсон гавдаланди. Ёлғиз бир йўл қолган — яратганнинг ўзидан нажот тилаш, бизга қувват ато қилсинким, ўз қўлимиз билан шу «зулм копусин» (дарвозасин) бузиб, озодликка чикайлик деган орзу-ният бор, бу мурожаатда. Тахминимча, мазкур шеър 60-йилда оққа кўчирилган бўлса-да, асли анча илгари ёзилган.\n«Уйғон», «Элингни кутқар», «Ватан ва илм» каби шеърларининг ёзилиши саналари ҳақида ҳам гап шу. Булар анча кўтаринки руҳ билан суғорилган, алангали даъват сингари янграйди. Истиқлолга биринчи навбатда имонни саломатлаб ҳамда онгни илм бирла зиёлаганда эришиш мумкинлиги бот-бот таъкидланади. Отамиз, «Ноумид — шайтон» деган ақидага бир умр риоя қилиб келганликларидан ўз келажагига ишонмаган, ҳалол-ҳаромни ажратмаган, эътиқодга бепарво, ўзлигини танишни иетамай, ҳатто болаларини ўтмиш тарихидан, илдизидан бебаҳра қилганларни ёмон кўрардилар. Айниқса, бундайлар зиёлилар орасидан чиққан бўлса, нафратдан қайнаб кетиб, шунда ҳам тушунган-билган кишининг ачиниши билан:— Эҳ, бундай олимларга ҳавас қилган халқимизнинг шўри қурсин! Бу каби зиёлиларнинг иши қийин, чунки улар Ибн Сино ибораси билан айтганда, «мураккаб жоҳиллар» гуруҳига киради, ўзларининг жоҳиллигини англашни хоҳламайдилар,— дердилар. Шу учун муштарийга қарата айтилган «Дема: «Ўзгармас олам, иш битибдур, на бўлғай эртаги кун ким билибдур?» сатрлар бугунги кун воқелиги нуқтаи назаридан карасак, башоратга ўхшайди.\nИнсоннинг фундаментал ҳуқуқлари атамасида бир ажойиб тушунчалар мажмуи мавжуд. Бу демак, инсоннинг инсонлигини белгиловчи ҳуқуқларки, буларсиз одам боласи тилсиз, онгсиз ҳайвонга менгзаб, кўринишдагина одам суратида бўлган махлуққа айланади. Ўз ватанига ўзи эга бўлиш, маскан тутиш, ўзгаларга қарам бўлмаслик, эгадорлик, виждон эркинлиги ҳуқуқлари шулар жумласидан бўлиб, буларни талаб қилиш руҳини падаримизнинг «Ҳар ўғил ворис бўлур қолғон отанинг молига, қайси миллат устидан бошқалар ҳокимлик қилса, бундан ўлим яхшироқ, Ватанни севмаганлар мусулмон эмас», каби қалб қўзғатар фикрларидан англаш мумкин. Айниқса, ватанпарварлик мавзуи нақадар кенглиги, унинг ўз тарихига, она тилига, табиатга меҳр билан боғлиқлиги «Темур тузуклари» таржимаси сўзбошида келтирилган «Таржимондан», «Тил ҳақида» шеърларида ҳамда «Қатралар»да лўнда иборалар билан тасвир этилган. Амир Темурдек буюк зотни танқид қилишни (аниқроғи, унга туҳмат тоши отишни) ўзига касб қилиб олган, шонли тарихимизни ерга уриш билан қорин боққан баъзи «олимлар»га қарата, отамиз соҳибқиронни «Биров яхши дерса, биров дер ёмон, улус сўзидан ким қолубдур омон?» дея, барибир ҳақиқат юзага чиқишини таъкидлаганлар.\nИмон соғлиги, маънавият поклиги, олий ахлоқ ва шу каби қадриятлар абадийлигини куйлаш, улардан баҳраманд бўлишга даъват ижодларининг муҳим қисмини ташқил этади. Бу орада отамиз илҳомининг битмас-туганмас манбаи Қуръон таълимотига асосланган Исломий маданият дурдоналари бўлган. Мазкур фикрга уйғун «Марсия байтлари»га диққат қилайлик. Ислом фалсафаси ақидасига биноан, дастлабки сатрлардаёқ ҳаёт олами бақосизлиги эслатилиб, имкон бор экан, «эл яхшилигин изла» деб даъват қилинади. Қадриятлар қиёсида бунинг «яшаб қол», «ҳаётдан ўмариб қол» қаби ғофиллар турмуш тарзига пойдевордек бўлиб қолган қоидалардан нақадар устун эканлигини исботлашга ҳожат бўлмаса керак. Яна шуни илова қилардимки, ушбу «Марсия байтлари» дадам пинҳона тутқунликда турган ва ҳали қатл бўлиш хавфи бошларидан аримаган бир пайтда, катта онамиз Тожинисо аямларнинг фожиали бир аҳволда вафот этишлари муносабати билан ёзилганди.\nСўнгги сўзим, бобокалон шоиримиз Машраб Намангоний муборак каламига мансуб «Меърож» (ёки «Расулуллоҳ келади») шеъри ҳақидаким, бу узоқ вақт мобайнида мафкура зўравонлиги натижасида ман этилиб, қатағонга учраган ижод мевасидир. Унга халқимиз ажойиб куй ҳам басталаган. Отамиз келажак авлодга сақлаб қўяйлик деб, уч ака-ука ҳофиз Сўфихоновларни чақиртириб келиб, улар ижросида магнитафонга ёздиргандилар. Мана энди, уни эгаларига топширмоқдамиз, шу кунларга етказгани учун яратганга шукрлар бўлсин.\n«Шарқ юлдузи» журналининг 1992 йил 7-сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги «Ёшлик» журналининг 2013 йил сонлари тўлиқ тўплами\nКейинги → Кейинги: Исломбек Турсунов. Туркистон ва ташқи дунё (1992)


ФИФА Грецияни аъзоликдан маҳрум этиши мумкин » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nКомментариев: 0 Просмотров: 113 Дата: 31-03-2016, 21:03 Греция футбол федерацияси ФИФА ва УЕФАга аъзоликдан маҳрум қилиниши мумкин. Бу ҳақда Reuters хабар берган. Хабарда айтилишича, мамлакат футбол федерацияси ишига ҳукумат томонидан аралашиш бўлаётгани бунга сабаб сифатида кўрсатилмоқда. Греция Кубоги доирасида ПАОК ва «Олимпиакос» жамоалари ўртасида кечган баҳс (1:2) давомида мухлислар ўртасида жанжал келиб чиққани туфайли ҳукумат Кубок баҳсларини тўхтатиб қўйишга қарор қилганди. Учрашувнинг охирги қисмида ҳакам меҳмон жамоа «Олимпиакос» дарвозасига пенальти белгиламаган ва аксинча мезбон жамоа ПАОК футболчиси Роберт Макни майдондан четлатган. Шундан сўнг, мухлислар аввал майдонга петарда отганлар, сўнгра полиция билан муштлашув бошлаган. Натижада ўйин якунланмай қолган. Греция ҳукумати эса Кубок ўйинлари қайта ўтказилмаслигини маълум қилди. УЕФА ва ФИФА бу қарорни бекор қилишни талаб қилди ва бу талаб бажарилмаса федерацияни четлатиш билан таҳдид этди. Ҳозирча бу талаб бажарилмаган ва Греция УЕФА ва ФИФАга аъзолик ҳуқуқидан маҳрум этилиши мумкин. ФИФАнинг бу масала бўйича делегацияси раҳбари Костакис Куцукумниснинг маълум қилишича, бу ўринда трибуналардаги тартибсизлик бўйича саволлар бор. У ўйинни бетараф майдонда ёки мухлисларсиз трибунада бўлсада ўтказиш мумкинлигини айтган. Унинг таъкидлашича, турнир албатта якунига етказилиши керак. - деб хабар бермоқда Stadion.uz нашри.


20:00 / 23.12.2018 1611 pdf Ўқиш режими + -\nИсломда болалар тарбияси ота-онанинг энг масъулиятли ва узоқ давом этадиган бурчларидир. Бошқа бурчлар баъзи ишларни қилиш ёки мулкни сарфлаш билан охирига етади. Аммо тарбия масъулияти бардавом бўлади. Зотан, ота-онанинг фарзанд неъматига ҳақиқий шукрлари ҳам айнан тарбия масъулиятини шараф билан адо этиш орқали юзага чиқади. Амалий шукр берилган неъматни неъмат берувчи Зотни рози қиладиган тарзда тасарруф қилиш билан бўлади. Бинобарин, фарзанд неъматига амалий шукр қилиш ўша фарзандни Аллоҳ таолога итоат қиладиган банда қилиб тарбиялаш билан юзага чиқади. Фарзанд тарбиясида ота-онанинг ўрни қанчалар катта эканини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидаги ҳадиси шарифларидан билиб оламиз.\n«Ҳар бир туғилган бола фақат фитрат (соф табиат) ила туғилади. Бас, ота-онаси уни яҳудий ёки насроний, ёки мажусий қилади. Бу худди ҳайвоннинг бус-бутун ҳайвон туғишига ўхшайди. Сиз унда қулоқ-бурни кесилганини ҳис қилганмисиз?» дедилар».\nСўнгра Абу Ҳурайра: «Агар хоҳласангиз, «(Бу) Аллоҳ одамларни яратган асл табиатдир. Аллоҳнинг яратганини ўзгартириб бўлмас. Мана шу тўғри диндир», деган оятни ўқинг», дер эди».\nУшбу ҳадиси шарифда Аллоҳ таоло инсонларни яратиш пайтида соф табиат билан яратса ҳам, кейинчалик инсонлар, хусусан, ота-она тарбияси сабабли бу софликка футур етиши, унинг бузилиши ҳақида сўз кетмоқда. «Фитрат» соф табиат, динни тўғри қабул қилишга бўлган қобилият деганидир.\nДемак, Аллоҳ таоло ҳеч кимни аввалдан «Сен яҳудий бўласан, сен насроний бўласан, сен мажусий бўласан», деб мажбур қилмайди. Одамларнинг турли динга мансуб бўлишига сабаб бор:\n«Бас, ота-онаси уни яҳудий ёки насроний, ёки мажусий қилади».\nЯъни ота-оналар болаларини ўз динларида тарбиялашлари оқибатида болаларнинг соф табиати бузилиб, яҳудий, насроний ва мажусий бўлиб қоладилар.\nШу жойда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу маънони тўлиқроқ тушунтириш мақсадида саҳобаи киромларга ҳиссий бир мисол келтирмоқдалар:\nЯъни ҳар бир ҳайвон боласи онасидан бус-бутун туғилади. Бирортасининг қулоғи ёки бурни кесилмаган бўлади. Аммо эгалари белги қўйиш мақсадида ва яна бошқа ниятда уларнинг қулоқларини, бурунларини кесадилар ва ҳоказо. Шунга ўхшаб, инсон ҳам онадан соф табиат билан туғилади, у яҳудий, насроний ёки мажусий бўлиб туғилмайди. Ота-онасининг тарбияси туфайли яҳудий, насроний ёки мажусий бўлади.\nАллоҳ таоло бу дунёдаги нарсаларни сабабият қонуни ила бир-бирига боғлаб қўйган. Оч инсон таом емаса, қорни тўймайди. Ота-она қўшилмаса, бола туғилмайди. Худди шунингдек, тарбия берилмаса, инсон тарбияли, одобли бўлиб вояга етмайди. Шунинг учун ҳам Исломда бола тарбиясига алоҳида эътибор берилади. Бола тарбияси соҳаси мутахассислари: «Боланинг тарбиясини туғилиши билан бошлаш керак», дейишади.\nОдоб масаласини инсоният тарихида тўлақонли равишда Ислом бошлаб берган десак, муболаға қилмаган бўламиз. Исломда инсон ҳаётидаги ҳар бир нарсанинг ўз одоби бор. Дунёдаги одобга бағишланган асарларнинг асосини ва кўпчилигини Ислом халқлари вакиллари томонидан ёзилган асарлар ташкил қилади, деган гапда заррача муболаға йўқ.\nАввало тарбия ва одоб масаласида ота-оналарнинг ўзлари болаларга яхши намуна бўлишлари керак.\n«Бери кел, бир нарса бераман», деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга:\n«Нима бермоқчисан?» дедилар.\n«Мен унга хурмо бермоқчи эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга:\n«Аммо агар унга ҳеч нарса бермаганингда, сенга ёлғон ёзилар эди», дедилар».\nУшбу ҳадиси шарифда онанинг бир оғиз гапида ҳам бола тарбиясига катта таъсир қиладиган омил борлиги уқтирилмоқда. Одатда оналар фарзандларини гапларига киргиза олишмаса, алдашга ўтишади. Ёлғондан бирор нарса беришни ваъда қилиб, ушлаб олиб, калтаклашга тушишади. Бу ишлари билан улар боланинг тарбиясига зарар етказадилар, уларга ёмон намуна кўрсатадилар. Ҳар бир бола учун унинг ота-онаси дунёдаги энг улуғ кишилар бўлади. Бола ота-онасига тақлид қилади ва улардан ўрнак олади. Боланинг назаридаги ана шу энг улуғ ва ўрнак олишга сазовор инсон уни алдаганидан кейин, болада, мен ҳам шундай қилсам бўлар экан, деган тушунча пайдо бўлиши табиий.\nШунинг учун ҳам ота-она фарзандларига доимо яхши ва гўзал ўрнак бўлишлари лозим. Барча яхши сифатларни намойиш қилиб, барча ёмон сифатлардан узоқда бўлишлари керак. Ота-она болаларига шахсий намуна кўрсатишлари билан бирга, уларга одобларни қунт билан, зерикмасдан ўргатиб боришлари зарур. Чунки ота-онанинг болаларга берадиган нарсалари ичида энг қимматлиси ва зарурийси одобдир.\n18:00 / 23.12.2018 1780\n08:30 / 24.12.2018 784\nНимадан ажр олишларингизни биласизларми?\nҒутойф ибн алҲорис розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.Бир киши бемор ётган Абу Убайда ибн Жарроҳнинг олдига кириб.Кечаси амирнинг ажри қандай бўлди, деди. давоми...\n1821 09:10 / 19 август\nТаҳорат турли хасталиклардан сақловчи омилдир\n1. Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу .Агар қалбларимиз пок бўлса, Роббимизнинг каломидан тўймайди,, деган.2. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу айтади .Уч нарса иймондандир давоми...\n757 11:24 / 30 июль\n1061 11:20 / 10 март\n536 10:00 / 23 июнь


Шикоятлари қондирилмаётган Акром Маликнинг адвокатлари манзил-колония раҳбари билан учрашди — Sof.uz\nЖАҲОН 18,351,137 11,550,401 694,915\n4.12 07:37 1145 Ўзбекистон\nЁш адабиётшунос Акром Малик иши юртимизда рўй бераётган турли ислоҳотлардан четда қолаётгандек: унинг адвокатларининг шикоят аризалари судлар томонидан қондирилмаяпти.\nЁш навоийшуноснинг айби исботланмасдан қамалгани ҳақидаги важ Республикамиз судлари томонидан қабул қилинмаяпти. Аммо адвокатлар маҳкум Акром Маликовнинг ҳуқуқини муносиб даражада ҳимоя қилишдан тўхтамасликларини маълум қилишмоқда.\nКуни кеча Акром Маликнинг адвокатлари Ф. Мустонов ҳамда Т. Жуманиязовлар у жазо ўтаётган 48-сонли манзил-колония раҳбари подполковник Ш. Абдуллаев қабулида бўлдилар.\nМанзил-колония раҳбари маҳкум А. Маликов намунали ҳамда ички интизомга қатъий риоя қиладиган маҳқум эканлигини, жазо ўташ давомида мутлақо тартибларни бузмаганини, ахлоқи ва муомаласи, илми ва тарбияси билан бошқа маҳқумлар орасида ҳурматга эгалигини айтди.\nШунингдек, манзил-колония раҳбари маҳкум Акром Маликовнинг озодликка чиқишига хайрихоҳлигини билдирди. Унинг фикрича, Акром Малик намунали фуқаро сифатида юртимиз манфаатига хизмат қилишига шубҳа йўқ.\nБундан ташқари, Жазони ижро этиш Бош бошқармаси ҳам маҳкум Маликов Акром тақдирига бефарқ эмас. Улар Акром каби салоҳиятли инсонлар озодликда халқимизга кўпроқ наф келтирада деб ишонишади.\nСуҳбат сўнгида 48-сонли манзил-колония раҳбари Ш. Абдуллаев маҳкум Акром Маликовнинг адвокатларига ҳимоя масаласида зарур ҳужжатлар, тавсияномалар ва шу каби йўналишда ҳар қандай амалий ёрдам беришга тайёр эканлигини, буни Жазони ижро этиш бошқармаси ҳам қўллаб-қувватлашини маълум қилди.\nРеспубликамизда кечаётган муҳим сиёсий жараёнлар асносида ёш адабиётшунос Акром Малик ва у каби ноҳақ қамалган бошқа маҳкумларга нисбатан адолатли ва қонуний ажримлар чиқарилиши ҳукуматимизнинг халқаро майдондаги мавқеига ижобий таъсир кўрсатиши аниқ.\nжазо қамоқ Акром Малик маҳкум адабиётшунос\n2.08 14:32 2698\n1.08 10:30 2162\n1.08 23:51 1435\nБугун, 17:08 1377\n2.08 12:40 1300\n9.07 09:04 1865 Колумнистлар\n22.05 19:36 890 Колумнистлар\n21.05 12:03 855


Маданият вазири Озодбек Назарбеков вазирлик ходимларининг дўппи кийиш кампанияси бошлашидан кейин ижтимоий тармоқларда кечган муҳокамалар бўйича муносабат билдирди.\n2021 йил 20 декабрь куни Тошкент ёшлар форумида иштирок этган маданият вазири Озодбек Назарбеков Kun.uz мухбири саволларига жавоб берди.\n— Дўппи масаласида жамоатчилик томонидан эътирозли фикрлар ҳам билдирилди. Бунга қандай қарайсиз?\n— Бу масалада шу даражада пастга тушгим келмаяпти. Бу ерда ҳақлигимни миллион фоиз биламан. Шу миллатнинг вакили сифатида ҳаммамиз дўппи кияйлик дейишга ҳаққим бор. Бу зўрлаш ёки мажбурлаш эмас. Мен шунчаки ҳаммага эслатдим. Кўчада ёшлар чеченларнинг дўпписини кийиб юрибди, уларга ҳеч ким индамаяпти-ку, мен дўппи киймоқчи бўлсаларинг, бу биздаям бор, ўз ота-боболаримизнинг бош кийимини кийинглар деган маънода айтгандим.\nУйингга бориб кий, эртага чопон кийдириб, белбоғ ҳам тақтирасизлар қабилидаги гаплар бўлди. Биз зўравонлик ёки мажбурий тартибда ҳамма шундай қилсин демаяпмиз. Мен битта қадриятимизни тарғиб қилдим. Агар бундай қилишга ҳаққим бўлмаса, айтинглар.\n— «Мендирман Жалолиддин» фильми бўйича кинотомошабинлар томонидан билдирилган танқидй фикрларга қандай қарайсиз?\n— Фильмни суратга олиш бошланганда пандемия бошланиб қолди ва бу бизнинг оёғимизга болта урди, дейиш мумкин. Суратга олиш жараёни бутун Истанбулда ҳамма жой ёпилиб, ҳаракатлар тўхтаган пайтга тўғри келиб қолди. Имкониятларимиз чекланиб, харажатларимиз ошиб кетди, умуман кутилмаган муаммоларга дуч келдик. Бўлди, кинони суратга олиш қўлимиздан келмас экан деган ҳолатгача бордик.\nҲаммамиз кузатдик, катта-катта заводлар иш фаолиятини тўхтатди, йирик проектлар тўхтаб қолди. Шу жараёндан чиқиб кетганимиз ҳам кичкина гап эмас.\n— Маданият марказлари қурилиши ҳақида гапирдингиз, аммо буни сезмаяпмиз. Қишлоқ аҳолиси ҳамон театрга туша олмайди. Бу муаммо сизни қанчалик ўйлантиради?\n— Махсус кўчма автоклублар ташкил қиляпмиз. Андижонда, Хоразмда, Навоийда шу ишларни йўлга қўйдик. Пандемия бошланганидан кейин Маданият вазирлигининг бюджетидан ҳам маблағ кесилди, режа қилинган пуллар бошқа томонга йўналтирилди. Республиканинг йиллик бюджети тасдиқланганидан кейин бу масалалар ўртага чиқди. Шу сабаб атиги учта ҳудудда автоклублар ташкил қила олдик, холос. Янги лойиҳа бўйича ҳар бир вилоятда бу ишлар амалга оширилади. Биринчи навбатда узоқ, чекка ҳудудларда шу ишларни йўлга қўямиз.\nЯна бир режамиз бор, тўғридан тўғри саҳнага айланадиган фуралар ташкил қилиш. Уларни олис ҳудудлардаги қир-адирларга олиб бориб, юқори даражадаги концертлар қилиш мумкин.\nМаданият вазирлиги ходимлари иш жойида дўппи кийишни бошлади


Эркин микрофон - Болалари пахта теришар\nЎзбекистондаги болалар мажбурий меҳнати муаммоси хаваскор шоир ижоди учун мавзу бўлди.\nПахта плани бажарилиб, президент пахтакорларни табриклаганига қарамасдан, совуқ тушиб қолган шу кунларда баъзи вилоятларда болалар ҳамон пахта далаларида мажбуран ишлатилаётганидан "Эркин микрофон"га қўнғироқ қилган тингловчиларимиздан бирининг юрагини эзиб юборган кўринади.\n“Елкада қоп, оёқда калиш, то шомгача пахта теришар...”\nЎзбекистонлик ҳаваскор шоир Умид Андижоний мактаб ўқувчиларининг ҳали ҳам пахта далаларида қолаётганидан юраги эзилиб, битган сатрларни Эркин микрофонга ўқиб берди:\nБайрам ўтди энди болалар,\nҚушлар уйғонмасдан туришар,\nБўшаб қолди синф хоналар,\nУлар энди пахта теришар.\nЕлкада қоп, оëқда калиш,\nЭгатларда базўр юришар,\nҲар йилгидек келгунича қиш,\nУлар мажбур пахта теришар.\nҲар кун тушлик бир бурда нон, чой,\nИссиқ овқат йўқдир кўнишар.\nТо қишгача бор ҳали уч ой,\nЧидаш керак, пахта теришар.\nБахтли, қувноқ ҳаëтни эса,\nОқшом дилбузарда кўришар,\nЭртасига азондан яна\nТо шомгача пахта теришар.\nТушиб кетса, теримда суръат,\nДиректорни ҳоким уришар,\nКунлик режа бажариш шарт,\nШомдан сўнг ҳам пахта теришар.\nИслом Карим айтган ул буюк\nКелажакни қандай қуришар,\nБаҳор ëзса ягана, чопиқ,\nКузда эса пахта теришар.\nБолаларга мажбурий меҳнат\nТақиқланган ҳамам билишар,\nОталарда топилмас журъат,\nБолалари пахта теришар.\nҚорлар ëғса бўлар эди дам,\nҚор, ëмғирни орзу қилишар,\nБу йил тола қиммат жуда ҳам,\nҚор ëғса ҳам пахта теришар.\n“Пул бермасанг вагон қайда?”\nдейди Тошкент-Уфа йўналишидаги поездда кузатувчи бўлиб ишлаган Қодиржон Аҳмедов. У соҳада порасиз иш битмаслигини ўз ҳаёт тажрибасида кўрганини айтади:\n- Ўзбекистон темир йўллари давлат акционерлик компаниясининг “Ўзтемирйўлйўловчиташиш” очиқ акциядорлик жамияти бор. Шунинг халқаро йўналишда ташиш ва тижорат ишларини ташкил қилиш филиаллари бор. Бу филиал халқаро йўналишда пассажирлар ташиш билан шуғулланади. Шу филиалда ишлаганман мен проводник бўлиб. Уфа-Тошкент йўналишида қатнаганман. Поезд бошлиқлари, филиалнинг манфаатдор шахслар томонидан проводникларга ўтказилаëтган тазйиқлар, улардан пул талаб қилишлар, пулни бермаганларга вагон бермасликлар тўғрисида гапирмоқчиман. Мен Уфа поездига ишга келган пайтимда поезд бошлиғи мендан пул талаб қилади. “Хўжайиннинг мана бунча ставкасини бермасанг, вагон бермайман” деган маънода. “Пул йўқ” десангиз, вагон бермайди. Мажбурлаб, сўкиниб юриб эплаб кетсангиз, йўлда ҳар хил тазйиқлар ўтказишади, ишдан ҳайдашади.\n“Хўжайинга берадиган 150 мингни қаердан топамиз? Тўртта билетсиз оладиган бўлсак, унинг ўзига яраша ташвишлари бор” десангиз, “Тўртта билетсиз олсанг, олдин сен пулни бер. Мен хўжайинга кираман. Хўжайиннинг нимасини бераман. Мажлис ўтказамиз” каби гаплар. Унга 150 минг қилиб бераман деб тўртта билетсиз олсангиз, мана оқибати. Олти ойдан бери ишдан ҳайдашган. Ишлар ҳаммаси, документлар ҳаммаси мен тарафимда бўлишига қарамасдан судя ишга тиклай олмаяпти, дейди Тошкент-Уфа йўналишидаги поездда кузатувчи бўлиб ишлаган Қодиржон Аҳмедов.\n“Баркамол авлод йили — бу қоғоздаги йил!”\nдейди олий маълумотли ёш мутахассис навоийлик Фахриддин.\n- Мен темир йўл институтини тугатиб келганман. Икки йилдан бери рабочийман. Тўртинчи разряд билан қўйиб қўйибди. Ўзи институтдан тўртинчи, даже бешинчи разряд билан чиқамиз. Бизларда уборшица учинчи разряд. Мен институтни тугатганман, тўртинчи разряд.\n- Темир йўлни бошқариш. Банкка ëш оиламиз деб кредит оламан деб борсам, мен “Шунақа. Бу йил баркамол авлод йили. Бизлар ëш оила. Кредит берасизларми?” десам, “Бу қоғозда. У ëқ, бу ëқ” деб чиқариб юборди. Мени эшитмадиям даже.\nОзодлик: “Президент айтган эди ëшларга баркамол авлод йилида кредит берилади деб” деганини айтиб талаб қилмадингизми?\n- Айтдим мен. Даже эшитишни ҳам хоҳламади. Айтаяпманку, мени чиқариб юборди. Мен “Ëш оилаларга кредит бериш, ëрдам бериш ҳақида қонунлар бор” дедим. “Йўқ, бу гаплар қоғозда” дейди. Хуллас, гапимни эшитмадиямда.\nОзодлик: Энди ëш мутахассисларга эътибор йўқ, демоқчисизда.\n- Йўқ, бизларда эътибор йўқ. Кредит оламан, уй оламан деган эдим. Бизлар қишлоқдан келганмиз ака. Ҳали уйланганим йўқ, аммо ЗАГСдан ўтганман. Икки-уч кунда тўй бўлади Худо хоҳласа. Тўйга келинглар.\nОзодлик: Тўйларни яхши ўтказинг. Келинни табриклаб қўйинг.\n- Саломат бўлинг ака. Раҳмат¸ дейди олий маълумотли ёш мутахассис навоийлик Фахриддин.\n“Ҳақ гапни айтишдан чарчаманглар”\nдейди Озодликнинг доимий мухлисларидан бири бўлган андижонлик Баҳриддин.\n- Бари тўғри. Ҳақиқатлар гапириладида. Сохталик йўқ. Ҳаëтда бўлаëтган нарсаларни худди шу ерда тургандай ëритасизлар. Буни биламиз. Гапирган гапларинг ҳаëтда бўлаëтган воқеаларга тўғри келади. Шунинг учун қизиқиб эшитамиз. Бизнинг Андижонлардан камроқ телефон қилади.Қашқадарë, Сурхондарë томондан жуда кўпчилик телефон қилади. Эътибор бераманда. Бизнинг водийдан камроқ бўлади деб ўйлайман.\nОзодлик: Баъзилар телефон қилиб “Нуқул Ўзбекистонни ëмонлайсизлар” дейди.\n- Сизлар ëмонлайсизлар эмас. Сизлар анча енгиллатиб гапирасизлар бўлаëтган воқеаларни. Журналистик этика бўйичада. Сизлар айтгандан кўра ҳам ëмон вазиятлар кўп. Биласизку энди бизда, масалан ҳозир сизлар билан гаплашаяпман, лекин қўрқиб турибман. Россия, бошқа ерларга борамиз. У ëқларга солиштирганда бизда анча қаттиқ. Фикр эркинлиги йўқ. Буни энди ҳамма билади. Унақа деганлар энди “телефон қилиб шунақа дегин” деб айтиб қўйилган одамлар бўлса керак деб ўйлайман. Бунақа фикрлар бўлиб туради, лекин булар калта ўйлайдиган одамлар. Атайлаб уюштирилаëтган, “Сен ҳам Эркин микрофонга шунақа деб қўйгин” деб заказ билан гапиртирилаëтган одамлар деб ўйлайман. Яна билмадим. Сизларга раҳмат. Эшитсангиз, эшитгингиз келадида. Менинг гапим ҳамма айтган гап. Фақат концерт, мақтов ва шунга ўхшаш нарсаларда бизда, дейди андижонлик Баҳриддин.