Дуодарт™ – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Дуодарт™\nПрепаратнинг савдо номи: Дуодарт™.\nТаъсир этувчи моддалар (ХПН): дутастерид, тамсулозин гидрохлориди.\nБитта капсула қуйидагиларни сақлайди:\nфаол моддалар: дутастерид 0,5 мг ва тамсулозин гидрохлориди 0,4 мг;\nдутастериднинг ёрдамчи моддалари: каприл/каприн кислотасининг моно- ва диглицеридлари, бутилгидрокситолуол;\nдутастерид капсуласи қобиғининг таркиби: желатин, глицерол, титан диоксиди, темир (II) оксиди, тозаланган сув, ўрта занжирли триглицеридлар, лецитин;\nтамсулозин гидрохлоридининг ёрдамчи моддалари: микрокристалл целлюлоза, метакрил кислотаси – этилакрилат сополимери, тальк, триэтилцитрат, тозаланган сув;\nтамсулозин гидрохлориди пеллетаси қобиғининг таркиби: метакрил кислотаси – этилакрилат сополимери, тальк, триэтилцитрат, тозаланган сув;\nкапсула қобиғининг таркиби: каррагенин, калий хлориди, титан диоксиди, темир (III) оксиди, кимё ва озиқ-овқат саноати учун 6-сон сариқ бўёғи, тозаланган сув, гипромеллоза, карнауб муми, маккажўхори крахмали;\nбосма учун сиёҳ таркиби: шеллак, пропиленгликоль, темир (II+III) оксиди бўёғи, калий гидроксиди.\nТаърифи: қаттиқ қобиқли, жигарранг корпусли ва тўқ сариқ ранг қопқоқли чўзинчоқ капсулалар, қопқоқнинг устида қора сиёҳ билан «GS 7CZ» коди ёзилган, ҳар бир капсула битта чўзинчоқ, тиниқ бўлмаган, оч-сариқ рангли юмшоқ желатин капсулани (0,5 мг дутастерид) ва тамсулозиннинг оқ ёки деярли оқ рангли пеллеталарини (0,4 мг тамсулозин гидрохлориди) сақлайди.\nФармакотерапевтик гуруҳи: простата безининг хавсиз гиперплазиясини даволаш ва назорат қилиш учун препарат. 5α-редуктаза ингибиторини альфа1-адреноблокатор билан мажмуаси.\nАТХ коди: G04C A52.\nДутастерид-тамсулозин простата безининг хавсиз гиперплазияси (ПБХГ) бўлган пациентларда симптомларни камайтириш учун ўзаро бир-бирини тўлдирувчи таъсир механизмли иккита препаратнинг: 5α-редуктазанинг қўш ингибитори (5АРИ) бўлган дутастеридни ва α1a-адренорецепторларнинг антагонисти бўлган тамсулозин гидрохлоридини мажмуаси бўлиб ҳисобланади.\nДутастерид тестостеронни 5-α-дигидротестостеронга (ДГТ) айланишига масъул бўлган 1 ва 2 типдаги 5-α-редуктаза изоферментларининг фаоллигини сусайтиради. Дигидротестостерон простата безининг без тўқимаси гиперплазиясига масъул бўлган асосий андроген бўлиб ҳисобланади.\nТамсулозид простата бези стромасининг силлиқ мушаклари ва қовуқ бўйинчасидаги α1a адренергик рецепторларини ингибиция қилади. Простата безидаги α1 рецепторларининг тахминан 75 фоизи α1a кичик типидаги рецепторлар бўлиб ҳисобланади.\nДозалари фиксацияланган мажмуавий препарат сифатида дутастерид-тамсулозиннинг фармакодинамик хусусиятлари бирга, аммо алоҳида препаратлар кўринишида қабул қилинадиган дутастерид ва тамсулозиннинг таъсирларидан фарқ қилиши кутилмайди.\nДутастерид дигидротестостерон даражасини пасайтиради, простата бези ҳажмини камайтиради, қуйи сийдик чиқариш йўллари томонидан симптомларни камайтиради ва сийишни яхшилайди, шунингдек сийдикнинг ўткир тутилиб қолишининг ривожланиши ва простата бези хавфсиз гиперплазияси (ПБХГ) туфайли жарроҳлик операциялари зарурати хавфини пасайтиради.\nДутастеридни ҳар куни қабул қилишнинг ДГТ даражасини пасайтиришга максимал таъсири дозага боғлиқ ва 1-2 ҳафта давомида кузатилади. Дутастеридни 0,5 мг дозада ҳар куни қабул қилинганида бир ва икки ҳафта ўтгач зардобда ДГТ концентрацияларининг ўртача қийматлари мувофиқ равишда 85% ва 90% га пасайган.\nСуткада 0,5 мг дозада дутастеридни қабул қилган ПБХГ ли пациентларда ДГТ концентрацияси даражаси пасайишининг ўртача қиймати бир йил ўтгач 94% ни ва 2 йил ўтгач 93% ни ташкил этган, қон зардобида тестостерон даражаси ошишининг ўртача қиймати бир йил ўтгач ҳам, 2 йил ўтгач ҳам 19% ни ташкил этган. Бу 5-α-редуктазани ингибиция қилишнинг кутиладиган оқибати бўлиб ҳисобланади ва ҳеч бир маълум ножўя ҳолатга олиб келмаган.\nТамсулозин простата безининг силлиқ мушаклари ва уретра таранглигини бўшаштириши ва бундан келиб чиқиб, обструкция камайиши ҳисобига сийдик оқимининг максимал тезлигини оширади. У шунингдек қовуқнинг беқарорлигидан ва қуйи сийдик чиқариши йўлларининг силлиқ мушакларини зўриқишидан келиб чиқадиган таъсирланиш ва обструкциянинг бир қатор симптомларини ҳам камайтиради. Альфа-1-адреноблокаторлар периферик қаршиликни камайтириш йўли билан артериал босимни пасайтириши мумкин.\nДутастерид-тамсулозин ҳамда дутастерид ва тамсулозиннинг алоҳида капсулаларини бир вақтда қабул қилиш ўртасида биоэквивалентлик намойиш қилинган.\nПрепаратни бир марта қабул қилиниши биоэквивалентлигини тадқиқ қилиш оч қорин ҳолатида ва овқатдан кейинги ҳолатида ўтказилган. Оч қоринга ҳолатига нисбатан таққосланганда овқатдан кейинги ҳолатида мажмуавий (дутастерид-тамсулозин) препаратда сақланадиган тамсулозин учун Cmax 30% га пасайиши аниқланган. Овқат тамсулозиннинг AUC (эгри чизиқ остидаги майдон) қийматига таъсир кўрсатмаган.\nДутастерид эритмада, юмшоқ желатинли капсулада ичга қабул қилинади. Препаратни 0,5 мг дозада бир марта қабул қилинганидан кейин қон зардобида дутастериднинг энг юқори концентрацияси 1-3 соат давомида кузатилади.\nЭркакларда мутлоқ биокираолишлиги 2 соатлик вена ичига инфузияга нисбатан тахминан 60% ни ташкил этади. Дутастериднинг биокираолишлиги овқатланишга боғлиқ эмас.\nТамсулозин гидрохлориди ичакда сўрилади ва деярли 100% ли биокираолишлигига эга. Тамсулозин гидрохлориди бир марталик қабул қилишда ҳам, кўп марталик қабул қилишда ҳам, суткада бир марта дозалаш тартибида бешинчи кунга келиб мувозанат концентрациясига эришган ҳолда чизиқли кинетикани намоён қилади Тамсулозин гидрохлоридини сўрилиши тезлиги овқатлангандан кейин пасаяди. Агар пациент тамсулозин гидрохлоридини ҳар куни, овқатланишнинг айнан бир вақтидан кейин тахминан 30 минут ўтгач қабул қилса, бир маромда сўрилишга эришиш мумкин.\nБир марталик ёки кўп марталик дозаларни ичга қабул қилинганидан кейин олинган\nфармакокинетика маълумотлари дутастерид катта (300-500 л) тақсимланиш ҳажмига эга эканлигини кўрсатади. Дутастерид сезиларли даражада (99,5% дан ортиқ) плазма оқсиллари билан боғланади.\nҲар куни қабул қилинганида қон зардобида дутастерид концентрацияси бир ой ўтгач 65% ва уч ой ўтгач тахминан 90% мувозанат концентрациясига эришилади. Тахминан 40 нанограмм/мл ни ташкил этадиган мувозанат концентрациясига (Css) суткада бир марта 0,5 мг дан ҳар кунлик қабул қилинишида олти ойдан кейин эришилади. Қон зардобидаги каби, спермада дутастерид концентрациясига олти ой ўтгач мувозанат ҳолатига эришилади. Даволашнинг 52 ҳафтасидан кейин спермада дутастерид концентрацияси ўртача 3,4 нанограмм/мл ни (0,4-14 нанограмм/мл диапазонда) ташкил этган. Спермада дутастерид концентрацияси миқдори қон зардобидаги қийматидан ўртача 11,5% ни ташкил этган.\nЎнта соғлом эркакларга вена ичига юборилганидан кейин тамсулозин гидрохлоридининг ўртача мувозанат тахминий тақсимланиш ҳажми 16 л ни ташкил этган бўлиб, организмнинг ҳужайрадан ташқари суюқликларида тақсимланиши тахмин қилинади.\nТамсулозин гидрохлориди катта миқдорда одам қони плазмаси оқсиллари (94% дан 99% гача), кўпроқ альфа-1 кислотали гликопротеини (АКГ) билан боғланган бўлиб, боғланиш концентрацияларнинг кенг диапазонида (20-600 нг/мл) чизиқли характерга эга.\nДутастериднинг метаболизми in vitro шароитда одам P450 цитохроми CYP3A4 изоферменти таъсири остида иккита кичик моногидроксил метаболитларга қадар юз беради, аммо у CYP1A2, CY2A6, CYP2E1, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2B6 ёки CYP2D6 изоферментлари билан метаболизмга учрамайди.\nМувозанат ҳолатига эришилганидан кейин масс-спектрометрик таҳлилда одам қони зардобида ўзгармаган дутастерид, учта бош метаболит (4′-гидроксидутастерид, 1,2-дигидроксидутастерид ва 6- гидроксидутастерид) ва 2 та иккинчи даражали метаболит (6,4’-дигидроксидутастерид ва 15-гидроксидутастерид) аниқланади. Одамда аниқланган дутастериднинг бешта зардобдаги метаболитлари шунингдек каламушлар қони зардобида ҳам аниқланган, бироқ, одам ва каламушлар метаболитларида 6 ва 15 позицияларда гидроксилларнинг бириктирилиши стереохимияси номаълум.\nОдамда тамсулозин гидрохлоридидан [R(-) изомердан] S(+) изомерга энантиомер биоконверсияси кузатилмаган. Тамсулозин гидрохлориди жигарда P450 цитохроми оиласига мансуб ферментлар таъсири остида жадал метаболизмга учрайди, юборилган дозанинг фақат 10% дан кам миқдори ўзгармаган кўринишда сийдик билан чиқарилади. Бироқ одамда метаболитларнинг фармакокинетик профили аниқланмаган. In vitro шароитда олинган натижалар тамсулозин метаболизмида CYP3A4 ва CYP2D6 иштирок этишини кўрсатади, шунингдек CYP цитохроми изоферментларининг жалб қилиниши аниқланган. Жигарда ушбу ферментлар метаболизмини ингибиция қилувчи препаратларнинг қўлланилиши тамсулозин даражасини ошишига олиб келиши мумкин (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг). Тамсулозин гидрохлоридининг метаболитлари буйраклар орқали чиқарилишидан олдин глюкуронидлар ёки сульфатлар билан жадал конъюгацияга учрайди.\nДутастерид жадал метаболизмга учрайди. Одам суткада 0,5 мг дозада ичга қабул қилганида мувозанат ҳолатига эришганидан кейин қабул қилинган дозанинг 1-15,4 фоизи (ўртача 5,4%) дутастерид кўринишида ахлат билан чиқарилади. Қолган қисми ҳар бири 39%, 21%, 7% ва 7% миқдорда препарат билан боғланган материални сақлайдиган тўртта бош метаболит ва олтита иккинчи даражали метаболит (ҳар бири 5% дан кам) кўринишида ахат билан чиқарилади.\nЎзгармаган дутастериднинг фақат жуда оз миқдори (дозанинг 0,1% камроғи) одам сийдигида аниқланади.\nПаст зардоб концентрацияларида (3 нанограмм/л дан кам) дутастерид концентрацияга боғлиқ бўлган ва боғлиқ бўлмаган йўллар орқали тезда чиқарилади. 5 мг ёки ундан кам бир марталик дозалар жадал клиренсни ва ярим чиқарилишининг уч кундан тўққиз кунгача бўлган қисқа вақтини намоён этган.\n3 нанограмм/мл дан юқори бўлган концентрацияларда дутастерид секин (0,35-0,58 л/соат), кўпроқ уч-беш ҳафтага тенг бўлган якуний даври билан чизиқли тўйинмаган чиқарилиши йўли орқали чиқарилади. Даволаш концентрацияларида ярим чиқарилишининг якуний даври уч-беш ҳафтага тенг ва суткада 0,5 мг дозалар такроран қабул қилинганидан кейин секин клиренс устун бўлади. Умумий клиренс чизиқли бўлиб, концентрацияга боғлиқ эмас. Препарат даволаш тўхтатилганидан кейин тўрт-олти ойгача қон зардобида\n(0,1 нанограмм/мл дан юқори концентрацияларда) аниқланади.\nТамсулозиннинг ярим чиқарилиши даври 5-7 соатни ташкил этади. Унинг тахминан 10 фоизи ўзгармас ҳолда сийдик билан ажратилади.\nПациентларнинг алоҳида гуруҳлари* (*агар қўллаш мумкин бўлса)\nПациентларнинг махсус гуруҳларида дутастерид-тамсулозин учун фармакокинетик тадқиқотлар ўтказилмаган. Қуйида келтирилган ахборот пациентларнинг махсус гуруҳлари бўйича ҳозирги кунда мавжуд бўлган маълумотларни акс эттиради.\nДутастериднинг фармакокинетикаси ва фармакодинамикаси дутастериднинг 5 мг бир марталик дозаси қабул қилинганидан кейин 24 ёшдан 87 ёшгача бўлган 36 та соғлом эркакларда ўрганилган. Турли ёш гуруҳларида AUC ва Cmax қийматларида статистик жиҳатдан сезиларли фарқлар бўлмаган. 50-69 ёшдаги пациентлар гуруҳини ПБХГ бўлган кўпчилик эркаклар ёшини ифодаловчи 70 ёшдан катта пациентлар гуруҳи билан таққосланганда ярим чиқарилиши даврининг қийматлари статистик жиҳатдан фарқланмаган. Препаратнинг ДГТ даражасини пасайишига таъсири юзасидан ёш гуруҳлари ўртасида фарқлар кузатилмаган. Тадқиқотлар натижалари ёшга боғлиқ ҳолда препарат дозасига тузатиш киритиш зарурати мавжуд эмаслигини кўрсатади.\nAUC кўрсаткичи ва ярим чиқарилиши даврини таққослаш бўйича кесишган тадқиқотларда тамсулозин гидрохлоридининг фармакокинетик тақсимланиши ёш, соғлом эркаклар-кўнгиллиларга нисбатан кекса эркакларда узайиши мумкин. Клиренс умуман олганда тамсулозин гидрохлоридини АКГ билан боғланишига боғлиқ бўлмайди, аммо ёш ўтган сари камаяди, бу 20-32 ёшдаги пациентлар билан таққосланганда 55-75 ёшдаги пациентларда AUC кўрсаткичини 40% га ошишига олиб келади.\nБуйрак функциясини бузилишининг дутастерид фармакокинетикасига таъсири ўрганилмаган. Бироқ, одамда дутастериднинг суткада 0,5 мг ли дозасида мувозанат концентрациясининг 0,1% дан кам бўлган миқдори сийдик билан чиқарилади, демак буйрак функциясини бузилиши бўлганида дозага тузатиш киритиш зарурати йўқ.\nТамсулозин гидрохлоридининг фармакокинетикаси буйрак функциясини енгил ва ўртача даражада (30≤CLcr<70 мл/мин/1,73м2) ёки ўртача-оғир даражада (10≤CLcr<30 мл/мин/ 1,73м2) бузилиши бўлган 6 пациентда ва 6 соғлом шахсда (CLcr>90мл/мин/1,73м2) таққосланган. АКГ билан боғланиши бузилиши натижасида қон плазмасида тамсулозин гидрохлоридининг умумий концентрацияси ўзгариши кузатилган бир вақтда, тамсулозин гидрохлоридининг боғланмаган (фаол) концентрацияси, шунингдек ўз клиренси нисбатан доимий бўлиб қолган. Демак, буйрак функциясини бузилиши бўлган пациентларда капсулалардаги тамсулозин гидрохлориди дозасига тузатиш киритиш талаб қилинмайди. Буйрак етишмовчилигининг терминал босқичида (CLcr< 10 мл/мин/1,73м2) бўлган пациентлар бўйича маълумотлар йўқ.\nЖигар функциясини бузилишининг дутастериднинг фармакокинетикасига таъсири ўрганилмаган. Дутастерид жадал метаболизмга учраши туфайли, жигар функциясини бузилиши бўлган пациентларда унинг экспозицияси юқори бўлиши мумкин.\nТамсулозин гидрохлоридининг фармакокинетикаси жигар функциясини ўртача даражада (Чайлд-Пью таснифи бўйича A ва B синфлари) бузилиши бўлган 8 пациентда ва 8 соғлом шахсда таққосланган. АКГ билан боғланиши бузилиши натижасида қон плазмасида тамсулозин гидрохлоридининг умумий концентрацияси ўзгариши кузатилган бир вақтда, тамсулозин гидрохлоридининг боғланмаган (фаол) концентрацияси жиддий ўзгармаган, фақат тамсулозин гидрохлориди клиренсининг ўртача ўзгариши (32%) мавжуд бўлган. Демак, жигар функциясини бузилиши бўлган пациентларда тамсулозин гидрохлориди дозасига тузатиш киритиш талаб қилинмайди. Бироқ оғир даражада жигар функциясини бузилиши бўлган пациентлар ўрганилмаган.\nДуодарт™ простата бези ўлчамини камайтириш, симптомларини енгиллаштириш, сийишни яхшилаш ва сийдикни ўткир тутилиши (СЎТ) хавфи омилларини камайтириш йўли билан простата бези хавфсиз гиперплазиясини (ПБХГ) даволаш ва унинг ривожланишини олдини олиш учун, шунингдек простата бези хавфсиз гиперплазиясидан келиб чиқадиган жарроҳлик операцияларига зарурат бўлганида қўлланилади.\nКатта ёшдаги (шу жумладан кекса ёшдаги) эркаклар\nДуодарт™ни суткада бир марта, айнан битта овқатланишдан кейин тахминан 30 минут ўтгач ичга қабул қилинадиган битта капсуласи (0,5 мг/0,4 мг) тавсия этиладиган доза бўлиб ҳисобланади (Фармакокинетикаси бўлимининг Сўрилиши қисмига қаранг).\nКапсулаларни чайнамасдан ва очмасдан бутунлигича ютиш лозим. Қаттиқ капсула ичидаги дутастерид билан таъсирлашиш оғиз-ҳалқум шиллиқ қаватларининг таъсирланишини келтириб чиқариши мумкин.\nБуйрак функцияси бузилишининг Дуодарт™ фармакокинетикасига таъсири ўрганилмаган. Бироқ, буйрак функциясини бузилиши бўлган пациентларда дозага тузатиш киритиш зарурати назарда тутилмаган (Фармакокинетикаси бўлимининг Буйрак функциясини бузилиши қисмига қаранг).\nЖигар функцияси бузилишининг Дуодарт™ фармакокинетикасига таъсири ўрганилмаган (См. Махсус кўрсатмалар бўлимига ва Фармакокинетикаси бўлимининг Жигар функциясининг бузилиши қисмига қаранг).\nДутастерид-тамсулозинни қўллаган ҳолда клиник тадқиқотлар ўтказилмаган, бироқ, уларнинг бирга қўлланилиши ҳақидаги ахборот CombAT (Аводарт препарати ва тамсулозин мажмуаси) тадқиқотида мавжуд бўлиб, унда дутастеридни 0,5 мг ва тамсулозинни 0,4 мг дозада суткада бир марта тўрт йил давомида бирга ва монотерапия сифатида қўлланилиши натижаларини таққослаш ўтказилган.\nҚуйида алоҳида компонентларнинг (дутастерид ва тамсулозиннинг) нохуш ҳолатлари профили ҳақидаги маълумот келтирилмоқда.\nДутастерид ва тамсулозинни бирга қўлланилиши\nCombAT тадқиқотида тадқиқотчиларнинг фикрига кўра дори препаратлари билан боғлиқ қуйидаги (кумулятив тез-тезлиги 1% га тенг ёки ундан катта бўлган) нохуш ҳолатлар аниқланган.\nНохуш реакция Даволаш даврида тез-тезлиги\n1-йил 2-йил 3-йил 4-йил\nЛибидонинг ўзгариши (пасайиши)b\nКўкрак бези томонидан бузилишларс\na Мажмуа = суткада бир марта 0,5 мг дутастерид плюс суткада бир марта 0,4 мг тамсулозин\nb Жинсий фаолият томонидан ушбу нохуш ҳолатлар дутастерид билан даволашга (шу жумладан монотерапия сифатида ва тамсулозин билан мажмуада қўллашга) боғлиқ. Ушбу нохуш ҳолатлар даволаш тўхтатилганидан кейин сақланиши мумкин. Уларнинг барқарор бўлишида дутастериднинг роли номаълум.\nс Шу жумладан пальпацияда оғриқ сезиш ва кўкрак безини катталашиши.\nДутастерид билан монотерапия\nУчта плацебо-назорат қилинадиган тадқиқотларда III фазада дутастерид (n=2167) ва плацебо (n=2158) қўлланилган гуруҳлардаги маълумотлар таққосланганда, тадқиқотчиларнинг фикрига кўра дори препаратлари билан боғлиқ нохуш ҳолатлар бир ёки икки йил даволашдан кейин типи ва тез-тезлиги бўйича CombAT тадқиқотида дутастерид билан монотерапияда кузатиладиган нохуш ҳолатлар билан яқин бўлган (юқорида келтирилган жадвалга қаранг).\nҚўлланилишига кўрсатмаларни кенгайтириш бўйича қўшимча тадқиқотларнинг кейинги 2 йили давомида нохуш реакциялар профилида ўзгаришлар кузатилмаган.\nНохуш дори реакциялари аъзолар тизими синфлари ва тез-тезлиги бўйича қуйида санаб ўтилган. Тез-тезлиги қуйидагича аниқланади: жуда тез-тез (≥ 1/10), тез-тез (≥ 1/100 дан <1/10 гача), тез-тез эмас (≥ 1/1000 дан <1/100 гача), кам ҳолларда (≥ 1/10 000 дан <1/1000 гача) ва жуда кам ҳолларда (< 1/10 000), жумладан алоҳида айрим хабарлар. Постмаркетинг маълумотлар бўйича аниқланган тез-тезлик тоифалари ҳақиқий юзага келиш тез-тезлигидан кўра, кўпроқ хабар беришлар тез-тезлигини акс эттиради.\nЖуда кам ҳолларда: аллергик реакциялар, шу жумладан тошма, қичишиш, эшакеми, маҳаллий шиш ва ангионевротик шиш.\nЖуда кам ҳолларда: депрессив кайфият.\nКам ҳолларда: алопеция (танада сочларнинг бирламчи тўкилиши), гипертрихоз.\nЖинсий аъзолар ва кўкрак бези томонидан бузилишлар\nЖуда кам ҳолларда: моякда оғриқ ва моякни шиши.\nТамсулозин билан монотерапия\nКлиник тадқиқотларнинг маълумотлари ва постмаркетинг маълумотлар\nГСК компанияси тамсулозин учун хавфсизлик бўйича алоҳида маълумотлар базасини юритмайди, шу сабабли қуйида келтирилган нохуш реакциялар ва уларнинг тез-тезлиги тоифалари ҳамма фойдалана оладиган манбалардан олинган. Қуйида келтирилган жадвалда тез-тез учрайдиган ва тез-тез учрамайдиган реакциялар клиник тадқиқотларда аниқланган реакцияларга мос келади, учраш тез-тезлиги тоифалари эса одатда, плацебо қабул қилинганидаги тез-тезликни акс эттиради. Кам ва жуда кам ҳолларда учрайдиган реакциялар постмаркетинг хабарлардан олинган реакцияларга мос келади, учраш тез-тезлиги тоифалари эса хабарларнинг келиши тез-тезлигини акс эттиради.\nТизим аъзолар синфи Учраш тез-тезлигининг тоифаси\n(≥1/100 <1/10) Тез-тез эмас\n<1/100) Кам ҳолларда\n<1/1000) Жуда кам ҳолларда\nшу жумладан якка ҳоллар\nЮрак томонидан бузилишлар Юрак уриб кетиши ҳисси\nМеъда-ичак йўллари томонидан бузилишлар Қабзият\nУмумий бузилишлар ва юбориш жойидаги бузилишлар Астения\nНерв тизими томонидан бузилишлар Бош айланиши Ҳушдан кетиш\nЖинсий аъзолар ва кўкрак бези томонидан бузилишлар Эякуляцияни бузилиши Приапизм\nНафас олиш тизими, кўкрак қафаси ва кўкс оралиғи аъзолари томонидан бузилишлар Ринит\nИммун тизими томонидан бузилишлар Тошма\nЭшакеми Ангио-невротик шиш Стивенс-Джонсон синдроми\nҚон-томирлар томонидан бузилишлар Постурал гипотензия\nПостмаркетинг даврда кўзнинг қуришган рангдор пардаси интраоперацион синдроми (КҚРПИС), катаракта юзасидан ўтказилган операция вақтида юзага келадиган тор қорачиқ синдроми варианти ҳақидаги хабарлар альфа-1 блокаторлар, шу жумладан тамсулозин билан даволашга боғланган (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг).\nШунингдек тамсулозинни қўллаш билан боғлиқ юрак олди бўлмачаларининг фибрилляцияси, аритмия, тахикардия, ҳансираш, бурундан қон кетиши (эпистаксис), кўришнинг хиралашиши, кўришга оид бузилишлар, кўп шаклли эритема, эксфолиатив дерматит ва ксеростомия (оғизнинг қуриши) ҳоллари ҳақидаги хабарлар олинган.\nДуодарт™ни анамнезда дутастеридга, 5-альфа-редуктазанинг бошқа ингибиторларига, тамсулозин гидрохлоридига ёки препаратнинг ҳар қандай компонентига юқори сезувчанлиги бўлган пациентларга қўллаш мумкин эмас.\nДуодарт™ни аёллар ва болаларда қўллаш мумкин эмас (Ҳомиладорлик ва эмизиш даври бўлимига қаранг).\nДуодарт™ учун дориларнинг ўзаро таъсири бўйича тадқиқотлар ўтказилмаган. Қуйида келтирилган қоидалар алоҳида компонентлар учун мавжуд ахборотни акс эттиради.\nМетаболизмни ўрганишга доир in vitro шароитдаги тадқиқотларда одамда дутастериднинг метаболизми P450 цитохроми, CYP3A4 изоферменти таъсири остида юз бериши кўрсатилган. Демак, қонда дутастериднинг концентрацияси CYP3A4 ингибиторлари иштирокида ошиб бориши мумкин.\nII фаза тадқиқотларида олинган маълумотлар дутастерид CYP3A4 ингибиторлари верапамил (37%) ва дилтиазем (44%) билан бир вақтда қўлланилганида дутастериднинг клиренси пасайишини кўрсатади. Аксинча, препарат амлодипин, кальций каналларининг бошқа антагонисти билан бир вақтда қўлланилганида препаратнинг клиренси камайиши аниқланмаган. CYP3A4 ингибиторлари иштирокида дутастерид клиренсини пасайиши ва экспозициясининг мос равишда ошиши дутастерид хавфсизлигининг кенг чегаралари туфайли клиник аҳамиятга эга бўлиши қийин (пациентлар олти ойгача бўлган давр давомида тавсия этиладиган дозадан 10 мартадан ортиқ дозаларни қабул қилган), демак, дозага тузатиш киритиш зарурати йўқ.\nIn vitro шароитда, дутастерид одам P450 цитохроми CYP1A2, CYP2A6, CYP2E1, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2B6 ва CYP2D6 изоферментлари билан метаболизмга учрамайди.\nДутастерид одам дори препаратларининг метаболизмида in vitro шароитда иштирок этувчи P450 цитохроми ферментларини ингибиция қилмайди ва каламушлар ва итларда P450 цитохроми CYP1A, CYP2B ва CYP3A изоферментларини in vivo шароитда индукция қилмайди.\nIn vitro шароитдаги тадқиқотларида дутастерид плазма оқсиллари билан боғдан варфарин, аценокумарол, фенпрокумон, диазепам ёки фенитоинни сиқиб чиқармаслиги, шунингдек ушбу модел бирикмалар дутастеридни сиқиб чиқармаслиги кўрсатилган. Эркакларда дориларнинг ўзаро таъсири мумкинлигини тамсулозин, теразозин, варфарин, дигоксин ва холестирамин каби препаратлар билан текширилган, бунда клиник аҳамиятга эга фармакокинетик ёки фармакодинамик ўзаро таъсирлар аниқланмаган.\nГарчи бошқа бирикмалар билан ўзаро таъсирларни ўрганишга доир тадқиқотлар ўтказилмаган бўлса ҳам, дутастеридни III фазанинг кенг кўламли тадқиқотларида қабул қилган пациентларнинг тахминан 90 фоизи бир вақтда бошқа дори препаратларини қабул қилган. Клиник тадқиқотларда дутастеридни липидлар даражасини пасайтирувчи препаратлар, ангиотензинга айлантирувчи фермент (ААФ) блокаторлари, бета-адреноблокаторлари, кальций каналлари блокаторлари, кортикостероидлар, диуретиклар, ностероид яллиғланишга қарши препаратлар (НЯҚП), V типдаги фосфодиэстераза ингибиторлари ва хинолонли антибиотиклар билан бирга қабул қилинганида жиддий нохуш ўзаро таъсирлар кузатилмаган.\nТамсулозин гидрохлоридини артериал босимни пасайтирадиган препаратлар, шу жумладан оғриқсизлантирувчи препаратлар, PDE5 ингибиторлари ва бошқа альфа-1 адреноблокаторлар билан бирга қўлланилганида гипотензив таъсир кучайиши хавфи назарий жиҳатдан мавжуд. Дутастерид-тамсулозинни бошқа альфа-1 адреноблокаторлар билан мажмуада қўллаш мумкин эмас.\nТамсулозин гидрохлоридини кетоконазол (CYP3A4 нинг кучли ингибитори) билан бирга қўлланилиши тамсулозин гидрохлориди Cmax ва AUC қийматларини мувофиқ равишда 2,2 ва 2,8 марта ошишига олиб келган. Тамсулозин гидрохлоридини пароксетин (CYP2D6 нинг кучли ингибитори) билан бирга қўлланилиши тамсулозин гидрохлориди Cmax ва AUC қийматларини мувофиқ равишда 1,3 ва 1,6 марта ошишига олиб келган. CYP3A4 нинг кучли ингибитори бирга қўлланилганида жадаллаштирилган метаболизмли шахсларга нисбатан CYP2D6 секинлаштирилган метаболизмли шахсларда экспозициянинг шунга ўхшаш ошиши кутилади. CYP3A4 ва CYP2D6 ингибиторларини тамсулозин гидрохориди билан бирга қўлланилишининг ушбу таъсирлари клиник амалиётда баҳоланмаган, бироқ тамсулозин экспозициясининг сезиларли ошиши эҳтимоли мавжуд (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг).\nТамсулозин гидрохлориди (0,4 мг) ва циметидинни (олти кун давомида ҳар олти соатда 400 мг) бир вақтда қўлланилиши тамсулозин гидрохлориди клиренсини (26% га) камайишини ва AUC (эгри чизиқ остидаги майдонни) (44% га ошишига) олиб келган. Дутастерид-тамсулозинни циметидин билан мажмуада қўлланилганида эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим.\nТамсулозин гидрохлориди ва варфарин ўртасида дориларнинг ўзаро таъсирига доир тўлиқ тадқиқотлар ўтказилмаган. Чекланган in vitro ва in vivo шароитдаги тадқиқотларининг натижалари ишончли эмас. Варфарин ва тамсулозин гидрохлориди бир вақтда қўлланилганида эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим.\nТамсулозинни (етти кун давомида 0,4 мг, сўнгра етти кун давомида 0,8 мг) атенолол, эналаприл ёки нифедипин билан бирга уч ой давомида қабул қилинган ҳолда ўтказилган учта тадқиқотда ўзаро таъсир аниқланмаган, демак, ушбу препаратларни дутастерид-тамсулозин билан бирга фойдаланилганида дозага тузатиш киритиш зарурати йўқ.\nТамсулозин гидрохлоридини (икки кун давомида суткада 0,4 мг, сўнгра 5-8 кун давомида суткада 0,8 мг) ва теофиллинни (5 мг/кг) бир марталик дозасини бир вақтда қўлланилиши теофиллин фармакокинетикаси ўзгаришига олиб келмаган, демак, дозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\nТамсулозин гидрохлоридини (суткада 0,8 мг) ва фуросемидни (20 мг) бир марталик дозасини бир вақтда қўлланилиши тамсулозин гидрохлоридининг Cmax ва AUC қийматларини 11% дан 12% гача пасайишига олиб келган, бироқ ушбу ўзгаришлар клиник жиҳатдан аҳамиятли эмаслиги кутилади ва дозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\nДутастерид тери орқали сўрилади, шу сабабли аёллар ва болалар яхлитлиги бузилган капсулалар билан таъсирлашишдан сақланиш керак. Бундай капсулалар билан таъсирлашганда мазкур соҳа дарҳол совунли сув билан ювилиши керак (Ҳомиладорлик ва эмизиш даври бўлимига қаранг).\nТамсулозин гидрохлоридини CYP3A4 кучли ингибиторлари (масалан, кетоконазол) ёки бир мунча камроқ даражада CYP2D6 кучли ингибиторлари (масалан, пароксетин) билан бирга қўлланилганида тамсулозин экспозицияси ошиши мумкин (Дориларнинг ўзаро таъсири бўлимига қаранг). Шунинг учун тамсулозин гидрохлоридини CYP3A4 кучли ингибиторини қабул қилаётган пациентларга қўллаш тавсия этилмайди. CYP3A4 ўртача ингибиторини (масалан, эритромицинни), CYP2D6 кучли ёки ўртача ингибиторини, ҳар иккала CYP3A4 ва CYP2D6 ингибиторлари мажмуасини қабул қилаётган пациентларда ёки CYP2D6 изоферментининг олдиндан маълум «секин» метаболизаторлари бўлган пациентларда эҳтиёткорлик билан қўллаш лозим.\nЖигар функциясини бузилишининг дутастерид фармакокинетикасига таъсири ўрганилмаган. Дутастерид уч ҳафтадан беш ҳафтагача жадал метаболизмга учраши ва ярим парчаланиш даврига эга эканлиги туфайли, Дуодарта™ни жигар касаллиги бўлган пациентларда қўллашда эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим (Қўллаш усули ва дозалари ва Фармакокинетикаси бўлимларига қаранг).\nТамсулозинни қўллаган ҳолда мажмуавий даволаш ва юрак етишмовчилиги\n4 йиллик иккита клиник тадқиқотларда юрак етишмовчилиги (хабар қилинадиган ҳолатларни белгилаш учун йиғма термин, кўпинча юрак етишмовчилиги ва турғун юрак етишмовчилиги) ривожланишининг тез-тезлиги мажмуавий даволашни қабул қилмаган пациентлардагига нисбатан дутастерид ва альфа-блокатор мажмуасини, энг аввало, тамсулозинни қабул қилган пациентларда юқори бўлган. Ушбу иккита тадқиқотларда юрак етишмовчилиги ривожланишининг тез-тезлиги паст (≤ 1%) бўлиб қолган ва турли тадқиқотлар ўртасида ўзгарувчан бўлган. Умуман олганда, ҳар иккала тадқиқотда юрак-қон томир тизими томонидан нохуш ҳолатлар ривожланиши тез-тезлигида фарқлар кузатилмаган. Дутастерид (монотерапия кўринишида ёки альфа-блокатор билан мажмуада) даволаш ва юрак етишмовчилиги ўртасида сабаб-оқибат боғлиқлиги аниқланмаган (Клиник тадқиқотлар бўлимига қаранг).\nПростата-специфик антигенга (ПСА) таъсири ва простата бези ракини аниқлаш\nДуодарт™ билан даволаш бошланишига қадар ва даволаш бошланганидан кейин простата безининг хавфсиз гиперплазияси бўлган пациентларда тўғри ичакни бармоқ билан текшириш ўтказилиши, шунингдек простата бези ракини тасҳислашнинг бошқа усулларидан фойдаланиш лозим.\nПСА концентрациясини аниқлаш простата бези ракини ташҳислаш жараёнининг муҳим компоненти бўлиб ҳисобланади. Дутастерид олти ойлик даволашдан кейин қон зардобида ПСА ўртача даражасини тахминан 50% га пасайишини келтириб чиқаради.\nДуодарт™ни қабул қилаётган пациентларда дутастерид билан 6 ойлик даволашдан кейин ПСА нинг янги дастлабки даражасини аниқлаш лозим. Ундан кейин ПСА даражасини мунтазам баҳолаш тавсия этилади. Дутастерид-тамсулозин билан даволаш вақтида ПСА даражасини ПСАнинг энг паст даражасидан тасдиқланган ҳар қандай ошиши простата бези раки (айниқса қуйи дифференциацияланган) мавжудлигининг ёки Дуодарт™ билан даволашга берилганлик мавжуд эмаслигининг сигнали бўлиши мумкин ва, ҳатто агар бу қийматлар 5α-редуктаза ингибиторларини қабул қилмаётган эркаклар учун нормал қийматлар чегарасида бўлса ҳам, синчковлик билан ўрганилиши керак. Дутастеридни қабул қилаётган пациентда ПСА даражасини баҳолаш учун таққослаш мақсадида ПСА даражасининг аввалги қийматини билиш зарур.\nДуодарт™ билан даволаш ПСАнинг янги дастлабки даражаси аниқланганидан кейин ПСА дан простата бези ракини ташҳислашда ёрдам берувчи восита сифатида фойдаланишга тўсқинлик қилмайди.\nҚон зардобида ПСАнинг умумий даражаси даволаш тўхтатилганидан кейин 6 ой ўтгач дастлабки қийматларига қайтади.\nЭркин ПСАнинг умумийга нисбатан нисбати ҳатто дутастерид таъсири остида ҳам доимий бўлиб қолади. Агар шифокорлар Дуодарт™ билан даволанаётган эркакларда простата бези ракини аниқлашда эркин ПСАнинг фоизидан фойдаланишни афзал кўрса, у ҳолда қийматларга тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\nПростата бези раки ва қуйи дифференциациялашган ўсмалар\nПСАнинг 2,5 дан 10,0 нг/мл гача бўлган дастлабки даражасида простата бези ракига нисбатан илгари биопсиянинг манфий натижасига эга бўлган 50 ёшдан 75 ёшгача бўлган 8000 нафар эркак иштирокида ўтказилган 4 йиллик тадқиқотда (REDUCE тадқиқоти) простата бези раки 1517 та эркакда ташҳисланган. Плацебо гуруҳига (n=19, 0,6%) нисбатан таққосланганда дутастерид гуруҳида Глисон шкаласи бўйича 8 дан 10 гача бўлган баллар билан простата бези раки ҳолларининг юқорироқ тез-тезлиги (n=29, 0,9%) кузатилган. Глисон шкаласи бўйича 5-6 ёки 7-10 балларга тенг простата бези раки ҳоллари тез-тезлиги ошмаган. Дутастерид қўлланилиши ва қуйи дифференциацияланган простата бези раки ўртасида сабаб-оқибат боғлиқлиги аниқланмаган. Мазкур сонлар дисбалансининг клиник аҳамияти номаълум. Дутастеридни қабул қилаётган эркаклар простата бези раки юзасидан ПСА даражасини аниқлашни ўз ичига оладиган мунтазам текширувдан ўтишлари лозим (Клиник тадқиқотлар бўлимига қаранг).\nЭркакларда кўкрак бези раки\nДутастеридни қабул қилаётган эркакларда ўтказилган клиник тадқиқотларда, шунингдек қайд этилгандан кейинги давр давомида кўкрак бези раки ҳоллари ҳақида хабарлар олинган (қуйида Клиник тадқиқотлар бўлимига қаранг). Мазкур дори препаратини буюраётган шифокорлар кўкрак бези тўқималари, лимфа бўғимларидаги ҳар қандай ўзгаришлар ёки кўкрак учидан чиқаётган ажралмалар ҳақида дарҳол хабар бериш зарурлиги тўғрисида пациентларга хабар қилишлари керак. Эркакларда кўкрак бези раки ҳоллари ва дутастеридни узоқ муддат қўлланилиши ўртасида сабаб-оқибат боғлиқлиги аниқ эмас.\nАльфа-1 адренергик рецепторларининг ҳар қандай блокаторларини қўллагандаги каби тамсулозинни қўллашда кам холларда ҳушдан кетишларга олиб келувчи ортостатик гипотензия юзага келиши мумкин.\nДуодарт™ билан даволанишни бошловчи пациентлар ортостатик гипотензиянинг (бош айланишининг) биринчи белгиларидаёқ бош айланиши ўтиб кетишига қадар ўтириб олишлари ёки ётишлари зарурлиги ҳақида огоҳлантиришлари керак.\nАльфа-адреноблокаторларни, шу жумладан тамсулозинни PDE5 ингибиторлари билан бирга қўлланилганида эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим. Альфа-адреноблокаторлар ҳам, PDE5 ингибиторлари ҳам қон томирларни кенгайтирувчи препаратлар бўлиб ҳисобланади ва артериал босимни пасайтириши мумкин. Назарий жиҳатдан ушбу икки синфга мансуб бўлган препаратларни бирга қўлланилиши симптоматик гипотензияни келтириб чиқариши мумкин (Дориларнинг ўзаро таъсири бўлимига қаранг).\nКўзнинг қуришган рангдор пардаси интраоперацион синдроми\nКўзнинг қуришган рангдор пардаси интраоперацион синдроми (КҚРПИС, тор қорачиқ синдроми тури) альфа-1 адренергик рецепторлари блокаторларини, шу жумладан тамсулозинни қабул қилган айрим пациентларда катаракта юзасидан ўтказилган операцияларда кузатилган. КҚРПИС операция давомида ёки операциядан кейинги даврда кўриш аъзоси томонидан асоратлар ривожланиши хавфини ошириши мумкин.\nОперациядан олдинги тайёргарлик вақтида катарактани олиб ташлаш бўйича операцияни ўтказувчи жарроҳ шифокор ва офтальмологлар жамоаси операция вақтида юзага келган КҚРПИС билан курашишга доир тегишли чоралар кўриш имкониятига эга бўлиш учун катаракта юзасидан операция буюрилган пациент Дуодарт™ни қабул қилганлигини аниқлаши керак.\nТажриба шуни кўрсатадики, катаракта юзасидан операцияга қадар 1-2 ҳафта олдин тамсулозин қабул қилинишининг тўхтатилиши фойдали ҳисобланади, аммо катаракта юзасидан операцияга қадар тамсулозин қабул қилиниши тўхтатилишининг фойдалилиги ва давомийлиги ҳали аниқланмаган.\nПБХГ ли эркакларда дутастеридни тамсулозин билан бирга қўлланилиши ва дутастерид ёки тамсулозин билан монотерапия юзасидан ўтказилган 4 йиллик қиёсий тадқиқотда (CombAT тадқиқоти) юрак етишмовчилиги (мажмуавий терминни) учраши тез-тезлиги мажмуавий даволаш гуруҳида (14/1610, 0,9%) ҳар қандай монотерапия гуруҳларига: дутастеридга, 4/1623 (0,2%) ва тамсулозинга, 10/1611, (0,6%) қараганда юқори бўлган. Юрак етишмовчилигининг биринчи эпизоди юзага келишига қадар ҳисобланган нисбий хавф вақти дутастерид билан монотерапияга таққосланганда мажмуавий даволашда 3,57 [95% ДИ 1,17, 10.8] ни ва тамсулозин билан монотерапияга таққосланганда 1,36 [95% ДИ 0.61, 3.07] ни ташкил этган. Дутастерид билан даволаш (монотерапия ёки альфа-блокатор билан мажмуада) ва юрак етишмовчилиги ўртасида сабаб-оқибат боғлиқлиги аниқланмаган (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг).\nПлацебо ва дутастеридни таққослаш бўйича дастлабки ПСА концентрацияси 2,5 дан 10,0 нг/мл гача бўлган простата бези ракига нисбатан илгари биопсиянинг манфий натижаси олинган 50 ёшдан 75 ёшгача бўлган 8231 нафар эркак иштирокида ўтказилган 4 йиллик тадқиқотда (REDUCE тадқиқоти) юрак етишмовчилиги ривожланишининг биринчи эпизодига қадар нисбий вақт хавфи 1,91 (95% ИИ 1,04, 3,50) бўлганида дутастеридни қабул қилган пациентларда плацебога нисбатан (16/4126, 0,4%) юрак етишмовчилиги (мажмуавий терминни) учрашининг катта тез-тезлиги (30/4105, 0,7%) кузатилган. Альфа-блокаторни ёндош қўлланилишининг ретроспектив таҳлилида дутастерид ва альфа-блокаторни бир вақтда қабул қилмаган: дутастерид альфа-блокаторсиз (18/2953, 0,6%), плацебо ва альфа-блокатор (1/1399, <0,1%), плацебо альфа-блокаторсиз (15/2727, 0,6%) пациентларга нисбатан таққосланганда дутастерид ва альфа-блокаторни бир вақтда қабул қилган пациентларда юрак етишмовчилиги йиғма термини учрашининг юқорироқ тез-тезлиги (12/152, 1,0%) кузатилган. Дутастеридни (монотерапия ёки альфа-блокатор билан мажмуа кўринишида) қабул қилиниши ва юрак етишмовчилиги ўртасида сабаб-оқибат боғлиқлиги аниқланмаган (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг).\nПростата бези раки ва қуйи дифференциациялашган (юқори хавфли) ўсмалар\nПлацебо ва дутастеридни таққослаш бўйича дастлабки ПСА концентрацияси 2,5 дан 10,0 нг/мл гача бўлган простата бези ракига нисбатан илгари биопсиянинг манфий натижаси олинган 50 ёшдан 75 ёшгача бўлган 8231 нафар эркак иштирокида ўтказилган 4 йиллик тадқиқотда (REDUCE тадқиқоти) 6706 та пациентда простата безининг пункцион биопсияси ўтказилган ҳамда Глисон шкаласи бўйича балларни аниқлаш учун маълумотлар олинган. Ўтказилган тадқиқотда 1517 нафар пациентга простата бези раки ташҳиси қўйилган. Биопсияда аниқланган простата бези рак ўсмаларининг кўпчилиги ҳар иккала даволаш гуруҳида Глисон шкаласи бўйича 5-6 баллга тенг бўлган. Глисон шкаласи бўйича 7-10 балли рак ўсмаларини аниқлаш тез-тезлигидаги фарқ аниқланмаган (p=0,81).\nГлисон шкаласи бўйича 7-10 балл дифференциацияли простата бези ракининг кўп сонли ҳоллари плацебо гуруҳига нисбатан (n=19, 0,6%) дутастерид гуруҳида (n=29, 0,9%) кузатилган (p=0,15). 1-2 йилда Глисон индекси 8-10 га тенг рак ўсмалари бўлган пациентларнинг сони дутастерид гуруҳида (n=17, 0,5%) ва плацебо гуруҳида (n=18, 0,5%) ўхшаш бўлган. 3-4 йилда плацебо гуруҳига нисбатан (n=1, <0,1%) дутастерид гуруҳида (n=12, 0,5%) Глисон шкаласи бўйича 8-10 балли рак ўсмаларининг кўп сони аниқланган (p= 0,0035). Простата бези раки ривожланиши хавфи бўлган эркакларда 4 йиллик қўлланилишидан кейин дутастериднинг таъсирига доир маълумотлар йўқ. Глисон шкаласи бўйича 8-10 балли рак ўсмалари аниқланган пациентлар фоизи тадқиқотнинг барча даврларида (1-2 йиллар ва 3-4 йилларда) дутастерид гуруҳида доимий бўлгани ҳолда плацебо гуруҳида Глисон шкаласи бўйича 8-10 балли рак ўсмалари аниқланган пациентлар фоизи 1-2 йилларга нисбатан 3-4 йилларда паст (мувофиқ равишда 0,5% га нисбатан <0,1%) бўлган. ПБХГ ли пациентларнинг протокол биопсия ўтказилишини талаб қилмайдиган ва простата бези раки ташҳиси кўрсатмалар бўйича ўтказилган биопсияларга асосланган 4 йиллик тадқиқотида (CombAT) Глисон шкаласи бўйича 8-10 балли рак ўсмалари учраши тез-тезлиги дутастерид учун (n=8, 0,5%) ни, тамсулозин учун (n=11, 0,7%) ни ва мажмуавий даволаш учун (n=5, 0,3%) ни ташкил этган (Махсус кўрсатмалар бўлимига қаранг).\nКўкрак бези ракини учраш тез-тезлиги\nДутастеридни узоқ вақт давомида қўлланилиши ва эркакларда кўкрак бези раки ўртасидаги ўзаро боғлиқлик номаълум.\nДуодарт™ни ҳомиладорликка, эмизиш даврига ва фертиллигига таъсирини ўрганиш бўйича тадқиқотлар ўтказилмаган. Қуйида келтирилган қоидалар алоҳида компонентлар учун мавжуд бўлган маълумотни акс эттиради.\nДутастеридни суткада 0,5 мг дозада қабул қилинишини 18 ёшдан 52 ёшгача бўлган соғлом кўнгиллиларда (дутастерид учун n=27, плацебо учун n=23) даволашнинг 52 ҳафтаси давомида ва даволаш якунланганидан кейин кузатувнинг 24 ҳафтаси давомида сперма кўрсаткичларига таъсири баҳоланган. 52 ҳафта ўтгач сперматозоидлар умумий сони, сперма ҳажми ва сперматозоидлар ҳаракатчанлигининг дастлабки қийматларидан пасайишининг ўртача фоизи, агар плацебо гуруҳидаги дастлабки қийматлардан оғишини инобатга олинса, дутастерид гуруҳида мувофиқ равишда 23%, 26% ва 18% га тенг бўлган. Сперматозоидлар концентрацияси ва морфологияси ўзгармаган. 24 ҳафталик кейинги кузатувдан кейин сперматозоидлар умумий сони оғишининг ўртача фоизи дутастерид гуруҳида дастлабки даражасидан 23% га паст бўлган. Сперманинг барча кўрсаткичлари учун ўртача қийматлар барча вақтинча нуқталарда нормал қийматлар чегарасида бўлган ва клиник аҳамиятли ўзгаришлар (30%) учун аввалдан белгиланган мезонларга мос келган бир вақтда, дутастерид гуруҳидаги иккита эркакда сперматозоидлар сони 52 ҳафта ўтгач дастлабки қийматларидан 90% дан ортиққа камайган ва 24 ҳафталик кейинги кузатувдан кейин қисман тикланган. Айрим пациентларнинг фертиллиги учун сперма кўрсаткичларига дутастерид таъсирининг клиник аҳамияти маълум эмас.\nТамсулозин гидрохлоридининг сперматозоидлар сонига ва сперманинг функционал кўрсаткичларига таъсири баҳоланмаган.\nДуодарт™ни аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nДутастеридни аёлларда қўлланилиши ўрганилмаган, чунки клиника олди маълумотлари айланиб юрувчи қондаги дигидротестостерон даражасини сезиларли пасайиши дутастеридни қабул қилган аёллар кўтариб юрган эркак жинсидаги ҳомилаларда ташқи жинсий аъзолар ривожланишини сусайиши мумкинлиги ҳақида далолат беради (Клиник олди маълумотлар бўлимига қаранг)\nТамсулозин гидрохлоридини каламушлар ва қуёнларнинг ҳомиладор урғочиларига терапевтик дозаларидан юқори бўлган дозаларда юборилганида ҳомилага салбий таъсир белгилари аниқланмаган.\nДутастерид ёки тамсулозин кўкрак сутига ўтиши маълум эмас.\nМушоҳада юритишни, ҳаракатланиш ёки когнитив кўникмаларни талаб қилувчи вазифаларни бажариш қодирлигига таъсири\nДуодарт™ни мушоҳада юритишни, ҳаракатланиш ёки когнитив кўникмаларни талаб қилувчи вазифаларни бажариш қодирлигига таъсирига доир тадқиқотлар ўтказилмаган. Бироқ Дуодарт™ни қабул қилиш вақтида бош айланиши каби ортостатик гипотензия билан боғлиқ симптомлар юзага келиши мумкинлиги ҳақида пациентларни хабардор қилиш лозим.\nПрепаратни яроқлилик муддати тугаганидан кейин қўллаш мумкин эмас ва болалар ололмайдиган жойда сақлаш лозим.\nДуодарт™ дозасини ошириб юборилишига оид маълумотлар мавжуд эмас. Қуйида келтирилган қоидалар алоҳида компонентлар ҳақида мавжуд ахборотни акс эттиради.\nСоғлом кўнгиллилар иштирокида ўтказилган тадқиқотда дутастериднинг суткада то 40 мг гача (даволаш дозасидан 80 марта юқори) бўлган бир марталик дозалари хавфсизлик билан боғлиқ жиддий муаммоларсиз етти кун давомида юборилган. Клиник тадқиқотларда пациентлар дутастеридни 0,5 мг терапевтик дозасида кузатилган таъсирлар билан таққосланганда қўшимча нохуш самаралар пайдо бўлмаган ҳолда суткада 5 мг дозада олти ой давомида қабул қилганлар.\nДутастерид учун махсус антидот мавжуд эмас, демак, дозани ошириб юборилишига шубҳа бўлганида заруратга қараб симптоматик ва тутиб турувчи даволашни қўллашлари лозим.\nТамсулозин гидрохлориди дозаси ошириб юборилиши оқибатида ўткир гипотензия ривожланган тақдирда юрак-қон томири тизими фаолиятини тутиб туришни таъминлаш лозим. Агар пациентни ётқизиб қўйилса, артериал босимни тиклашга ва пульс тез-тезлигини нормал ҳолга келтиришга эришиш мумкин. Агар бу етарли бўлмаса, айланиб юрувчи суюқлик ҳажмини кўпайтириш учун воситаларни ва, зарурат бўлганида, вазопрессорларни юбориш лозим. Буйраклар функциясини назорат қилиш ва зарурат бўлганида уни тутиб туриш керак. Лаборатория таҳлилларининг натижалари тамсулозин гидрохлориди оқсиллар билан 94-99% га боғланганлигини кўрсатади, демак, организмдан тамсулозинни чиқариб ташлаш учун диализ ўтказилиши фойдали бўлиши эҳтимоли кам.\n30 капсула полипропилен қопқоқли, болалар томонидан очилиши ҳимояланган, сирти полиэтилен билан қопланган, иссиқлик таъсирида ёпиладиган прокладкали юқори зичликдаги тиниқ бўлмаган оқ полиэтилен флаконларга (HDPE) ўрамланган.\n30 капсула сақловчи 1 п/э (HDPE) флакондан қўллаш бўйича йўриқнома билан бирга картон қутида.\n25°C дан паст бўлган ҳароратда сақлансин.


Белингда белбоғинг борми, лаънатилар?! — Депутатлар ЛГБТ ғоялари тарғиботига ... - UzNews.uz\n29 марта, 21:01 2283 1\nОлий Мажлис Қонунчилик палатасининг қатор депутатлари мазкур мавзуни муҳокама қилишда ҳаддан ортиқ ҳис-туйғуларга берилмасликни сўрашмоқда.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари Шербек Бўронов, Гулбаҳор Сайдғаниева ва Гулруҳ Агзамовалар сўнгги кунларда Тошкентда юз берган воқеаларга ўз муносабатларини билдирди.\n“ЛГБТ масаласининг ижтимоий тармоқларга муҳокамага кўтарилиши ҳам уюштирилган воқеага ўхшаяпти. Чунки шу ҳолатдан кейин пойтахтимизда бир гуруҳ ёшларнинг ноқонуний чиқишлари рўй берди.\nБу ўринда асл режа кимнингдир ҳуқуқ ва манфаатини ҳимоя қилиш эмас, балки ҳаётий позицияси, диний тафаккури шаклланиб улгурмаган ёшларнинг ҳиссиётларини жунбушга келтириш орқали уларни ноқонуний ҳаракатларга ундаш, мамлакатимиздаги ижтимоий барқарорликка путур етказишдан иборат бўлиши мумкин”, - деб ёзади Шербек Бўронов.\nГулбаҳор Сайдғаниева эса сўз эркинлиги халқ таназзулига хизмат қилмаслиги кераклигини таъкидлаган.\n“Сўз айтишнинг масъулияти бор. Сўз эркинлигидан жиддий ижтимоий масалалар, муаммоларни кўтариб чиқиш учун фойдаланилса, халқнинг ҳаёт фаровонлигига хизмат қилувчи масалалар ечими бўйича фикр билдирилса, албатта, жамиятимиз ривожланади. Бироқ кўриб турганимиз ҳолатларда сўз эркинлигини суистеъмол қилиш жамиятда ёмон иллатларнинг урчишига, мувозанат бузилишига, аҳолининг кескин норозиликлари ортишига олиб келади”, - дейди у.\n“Адолат” СДП фракцияси аъзоси Гулруҳ Агзамова “эркаклик шаънини қадрсизлаётган “йигитлар”имизнинг “хурмача” қилиқлари манқуртликдан ўзга нарса эмас” дея ҳолатга муносабатини билдирган.\n“Бесоқолбозларни-ку худо уриб бўлибди, лекин уларнинг тарғиботига, бир жинсли никоҳларни қонунийлаштириш даъватига “лаббай” деб жавоб бериб, уларнинг тарафдори бўлганларни нима жин урди?! Белингда белбоғинг борми, лаънатилар?!”, - ёзмоқда Гулруҳ Агзамова.\nDilnoza Xodjayeva 29 марта, 23:34\nXurmatli deputatlar farzandlarimizdi Oilamizdi Yaqinlarimizdi kelajagini xarob qiladigan qonun chiqishiga yul quymaylar.Axir biz Amir Temur Jaloliddin Manguberdi Alpomish Tumaris Avlodimiz.Shunga yarasha yashaylik.Yurtimizda bunaqa LGBT larni urni yuqdir\n16 апреля, 13:12 1257 0\n16 апреля, 11:32 1151 0\n16 апреля, 13:53 848 0\n14 апреля, 14:19 762 0\n15 апреля, 19:35 604 0\n16 Апреля, Пятница 412 0\n22 Марта, Понедельник 4489 0\n27 Марта, Суббота 3546 0\n12 Апреля, Понедельник 3498 0\n08 Апреля, Четверг 1206 2\n29 Марта, Понедельник 1674 1\n07 Апреля, Среда 694 1


Таълим муассасаларини аттестациядан ўтказиш бўйича қиёсий жадвал | NORMA.UZ\nТаълим муассасаларини аттестациядан ўтказиш бўйича қиёсий жадвал\nФанлар номи, назорат иши тури ва ҳажми\nОна тили – диктант:\nўқув йили 1-ярмида – 25-30 та сўз;\nўқув йили охирида – 35-45 та сўз.\n30-40 та сўз.\nЎқиш – оғзаки ўқиш тезлиги бир дақиқада 60-70 та сўз.\nМатематика – 3 та мисол.\nўқув йили 1-ярмида – 45-55 та сўз;\nўқув йили охирида – 55-65 та сўз.\n50-60 та сўз.\nЎзбек тили – диктант (рус ёки бошқа тилда ўқийдиганлар учун) – 20-30 та сўз.\n12-16 та сўз.\nРус тили – диктант (ўзбек тилида ўқийдиганлар учун) – 20-30 та сўз.\n40-45 та сўз.\nЎқиш – оғзаки ўқиш тезлиги бир дақиқада 70-80 та сўз.\nўқув йили 1-ярмида – 65-70 та сўз;\nўқув йили охирида – 75-80 та сўз.\nЎқиш – оғзаки ўқиш тезлиги бир дақиқада 80-90 та сўз.\n3 та мисол ва 2 та масала.\nАдабиёт – 20 та тест саволи.\nМатематика – 5 та мисол.\nГеография – 20 та тест саволи.\nБотаника – 20 та тест саволи.\nВатан туйғуси – 20 та тест саволи.\nХорижий тил – 20 та тест саволи.\nЎзбек тили – диктант (рус ёки бошқа тилда ўқийдиганлар учун) – 100-110 та сўз.\n25-30 та сўз.\nРус тили – диктант (ўзбек тилида ўқийдиганлар учун) – 100-110 та сўз.\n60-65 та сўз.\nОна тили ва адабиёт – диктант:\nўқув йили 1-ярмида – 130 та сўз;\nўқув йили охирида – 155 та сўз.\nФизика – 4 та мисол ва масала.\nХорижий тил – 25 та тест саволи.\nўқув йили 1-ярмида – 155 та сўз;\nўқув йили охирида – 180 та сўз.\nТарих ёки Давлат ва ҳуқуқ асослари – 30 та тест саволи.\nКимё – 5 та масала.\nОна тили ва адабиёт – ижодий баён – 350-400 та сўз.\nМатематика – 5 та мисол ва масала.\nФизика – 25 та тест саволи.\nКимё – 25 та тест саволи.\nЎзбек тили (бошқа тилда ўқийдиганлар учун) – 25 та тест саволи.\nРус тили (бошқа тилда ўқийдиганлар учун) – 25 та тест саволи.\nЛИЦЕЙ ВА КОЛЛЕЖЛАРДА\nЙўналиш (мутахассислик) хусусиятига қараб она тили ва адабиёти, хорижий тил, математика, тарих, физика, биология, кимё, информатика умумтаълим фанлари бўйича тест, ёзма иш (иншо, баён ёки диктант), касбий амалий имтиҳон:\nлицейларда – камида 4 та фан;\nколлежларда – камида 4 та фан.\nБунда тест синовлари Давлат тест маркази томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.\nЛицейларда – камида 3 та фан.\nКоллежларда – камида 2 та фан.\nБунда тест саволлари лицейларда 3 та фандан 12 тадан (коллежларда 2 та фандан 18 тадан), жами 36 тани ташкил этади.\nЙўналиш (мутахассислик) бўйича тест, ёзма иш (иншо, баён ёки диктант), касбий амалий имтиҳон:\nлицейларда – 3 та асосий чуқурлаштирилган фан;\nколлежларда – 3 та мутахассислик фани.\nБунда, тест синовлари Давлат тест маркази томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.\nЛицейларда – ўзгармади.\nКоллежларда – 1 та мутахассислик фани ва охирги ўқув йилидаги касбий амалий имтиҳон.\nБунда, тест саволлари лицейларда 3 та фандан 12 тадан, жами 36 тани ташкил этади, коллежлар бўйича назарда тутилмаган.


Мамлакатимиздан олиб чиқиб кетилган санъат дурдоналарининг бир қисми ҳозир дунёнинг энг машҳур музейлари ва шахсий коллекцияларда сақланмоқда. Улар орасида Амир Темур ва темурийлар даврига оид ашёлар, жумладан, Соҳибқироннинг севимли набираси, ҳукмдор ва олим, буюк астроном Мирзо Улуғбекка тегишли осори атиқалар ҳам бор.\n2015 йилнинг 23 октябрида Россия Федерацияси Екатеринбург шаҳридаги Свердловск ўлкашунослик музейида Амир Темур мақбарасидан олиб кетилган мармар панжаранинг илк намойиши бўлиб ўтди. Тақдимотнинг шов-шувга сабаб бўлгани бу ноёб экспонатнинг кейинги юз йилда жамоатчиликка биринчи марта кўрсатилаётгани билан боғлиқ эди.\nМаълумки, Соҳибқирон Амир Темур абадий қўним топган қабр атрофини ўраб турган мармар панжаранинг бир бўлаги музей тарих экспозициясининг фахри ҳисобланган. Советлар ҳокимиятни қўлга олгач, коммунистик мафкура томонидан Амир Темурга таъқиб қўйилгани учун бу ноёб экспонат экспозициядан олиб ташланди. У 1898 йилда Урал табиатшунослик ҳаваскорлари жамиятининг каталоги (рўйхати)га киритилганди. 2014 йилнинг кузида музей ходимлари Александр Фроленко ва Константин Аникин шу каталог билан танишаётганида мармар панжара ҳақидаги ёзувга кўзлари тушади. Шундан сўнг бу ноёб экспонатни излашга киришилди. Музей хазинасида олиб борилган икки ҳафталик қидирув ишлари муваффақиятли якунланиб, узунлиги 96, эни 15 ва қалинлиги 5 сантиметр, оғирлиги 20 килограммга яқин мармар панжаранинг бир бўлаги топилди.\nХўш, у Екатеринбург музейига қандай бориб қолган? Мармар панжарага рус армияси генерал-лейтенанти, Туркистон ўлкасига қаратилган ҳарбий юришлар иштирокчиси Александр Евтафьевич Баранов (1837-1905) эгалик қилган.\nБаранов XIX асрнинг 60-йилларида Самарқандда ҳарбий хизматни ўтаган ва шу даврда ноёб мармар панжаранинг бир бўлагини қўлга киритади. Уни ўзи билан Уралга олиб кетган ва 1887 йилда Урал-Сибир кўргазмасига қўйган. Урал табиатшунослик ҳаваскорлари жамияти томонидан “Тарихийлик жиҳатидан ноёб ёдгорлик учун” катта кумуш медали билан мукофотланган. Кўргазмадан сўнг генерал мармар панжарани ўлкашунослик музейига туҳфа қилади.\nМармар панжара ҳақида баъзи мавҳум далилларни аниқлаш мақсадида ураллик музейшунослар тошкентлик тарихчи ва шарқшунос Рубен Назарьянга мурожаат қилишади. Назарьяннинг фикрича, Екатеринбургдаги музей хазинасида сақланган мармар панжаранинг бир бўлаги Амир Темур сағанаси атрофини тўсиб турадиган панжаранинг шу кунгача сақланиб қолган ягона парчаси ҳисобланади.\nШу ўринда, Назарьян келтирган маълумотга бир қўшимча киритиш мақсадга мувофиқ. Маълумки, Мовароуннаҳр ҳукмдори Мирзо Улуғбек 1425 йил февраль ойида Мўғулистон хони Шералихонга қарши ҳарбий юриш бошлайди. Узоқ давом этган урушдан улкан нефрит тошини пойтахт Самарқандга олиб келади. Биламизки, Мирзо Улуғбек бобоси Амир Темур турбатини обод қилиш учун катта ишларни амалга оширган. Сағана атрофида мармар панжара қурдирган. Мўғулистондан олиб келинган нефрит тошининг бир бўлаги тарошланиб, Соҳибқирон қабри устига қўйилади. Кейинчалик Амир Темур сағанасини ўраб турган мармар панжара талон-торож қилингач, XX асрнинг 50-йилларида у аввалги кўринишида қайта тикланади.\nҚайд этиш жоиз, Мирзо Улуғбек номи билан боғлиқ ёдгорликларнинг чет элларга тарқалиб кетгани юқоридаги ашё билангина чекланмайди. Ёш олима Дилафрўз Қурбонова хорижий музейларда сақланаётган темурийлар даврига оид тарихий ва маданий ёдгорликлар бўйича кўплаб тадқиқотлар олиб борган ва бу соҳада матбуотда мақолалар эълон қилган. Унинг тарих фанлари номзоди Н.Ҳабибуллаев ҳаммуаллифлигида 2016 йили нашр эттирган “Темурийларга оид дурдоналарнинг дунё бўйлаб тарқалиши” монографиясида ушбу мавзу янги маълумотлар билан бойитилди. Жумладан, Мирзо Улуғбек номи билан боғлиқ жаҳонгашта ашё, осори атиқалар ҳақидаги маълумотлар ҳам жонкуяр олимлар изланишларининг самарасидир.\nМаълумки, устурлоб ва глобус Мирзо Улуғбек расадхонасидаги осмон жисмларини ўрганишда асосий астрономик асбоблардан саналган. Бугунги кунда Даниядаги Дэвид фонди ва коллекцияларда ҳижрий 830 (1425-1427) йилда Жаъфар ибн Умар ал-Устурлобий Улуғбек расадхонаси учун ясатган, баландлиги ҳалқаси билан 33,5 сантиметр бўлган устурлоб сақланмоқда. Устурлоб мис ва кумушдан ишланган, айланаси бўйлаб турли даража ва дақиқаларга бўлинган. Мирзо Улуғбек буюртмаси билан машҳур уста кумуш билан зийнатланган глобус ҳам ясаб берган. У ҳозир Британия музейи экспозициясида турибди. Шу музейда сақланаётган қора, яшил нефритдан ясалган пиёлалар ҳам Мирзо Улуғбек бисотидан. Буюк аждодимизнинг исм-шарифи ўйиб ёзилган нефрит идишини айнан шу музейда томоша қилиш мумкин.\nМирзо Улуғбекнинг ўйма нақшли сандиқчаси бўлган. У ёғочдан ишланиб, рангли қопламалар билан безатилган, олтин тошлар қадалган, ичига ипак мато тўшалганди. Улуғбекнинг исм-шарифи қопқоқ қисмига ўйиб ёзилган ва қопқоқнинг ўрта қисмида тўрт панжали аждаҳо тасвири туширилган. Ташқи қисмини олтин тутқич ва илгаклар безаб турган бу сандиқча темурийлар давридан бизгача сақланиб қолган ёғоч буюмлар ичида энг нафиси ҳисобланади. Бундан ташқари, Берлин шаҳрининг этнография музейида томошабинларга ҳавола этилаётган ўйма нақшли кошин Самарқанд шаҳрининг Регистонида қад ростлаб турган Улуғбек мадрасаси деворидан кўчириб олинган.\nМирзо Улуғбекнинг Самарқанддаги расадхонасида олиб борган илмий тадқиқотлари маҳсули бўлган “Зижи жадиди Кўрагоний” асари дунё астрономия фанининг машҳур асарларидан бири. 1435 йилда асарнинг Мирзо Улуғбекка атаб олтин суви югуртириб кўчирилган, 26х17,5 сантиметр ҳажмли бир нусхаси сақланиб қолган. У ҳозирда Франциядаги Лувр музейида турибди. Шунингдек, Португалия пойтахти Лиссабон шаҳридаги марказий музейда ҳам Мирзо Улуғбекка тегишли осори атиқаларни учратиш мумкин. Хусусан, музейда иккита нефрит кўза намойиш этилмоқда. Иккаласига ҳам улуғ олимнинг номи ўйиб ёзилган.\nАҚШнинг Вашингтон шаҳридаги эркин санъат асарлари галереясидан кўплаб Шарқ миниатюра асарлари жой олган. Улар орасида муаллифи номаълум бўлган “Улуғбек ибн Шоҳруҳ гилам устида” миниатюрасини ҳам кўриш мумкин. Миниатюра аслида икки қисмдан иборат бўлиб, унинг фақат чап қисми ҳозирги даврга қадар етиб келган. Суратдаги томлик айвон пештоқида “Буюк султон улуғ Кўрагоний, унинг ҳукмдорлигига шарафлар бўлсин” деган ёзув мавжуд. Миниатюрачи рассом Улуғбекни оила аъзолари ва мулозимлари билан қуш ови пайтида тасвирлаган. Асарнинг марказий қисмида Улуғбек шарқона тарзда тахтиравонда ўтирибди. Сўл томонида юлдузлар туркуми харитаси чизилган.\nБутун дунё бўйлаб тарқалиб кетган бундай ноёб осори атиқаларнинг айримларидан фотонусхалар олиш имкониятига эгамиз. Ўзбекистон тарихига оид ноёб дурдоналар чет эллардаги музейларда намойиш этилишининг ўзи ҳам миллий ғурур ва ифтихор туйғуларини оширишга хизмат қилади. Агар бу осори атиқалар музейларимизда сақланиб, улардан баҳраманд бўлганимизда нур устига аъло нур бўларди.


Банкларда ID-картадан фойдаланиш мумкин бўлади – nuqtai nazar\n04.02.2021 Расмий1 544\nМарказий банки бошқаруви томонидан қабул қилинган 7 та норматив-ҳуқуқий ҳужжатга тегишли ўзгартиришлар киритилиб, унда фуқаролар паспорти билан бир қаторда идентификация ID-картадан фойдаланган ҳолда банк хизматларидан фойдаланишлари мумкинлиги белгиланди. Бу ҳақда тегишли Марказий банк бошқарувининг қарори қабул қилинди, дея хабар берди регулятор матбуот хизмати.\n«Мазкур ўзгартиришлар банк ва мижоз ўртасида шахсни тасдиқловчи ҳужжат маълумотларини тақдим этиш билан боғлиқ тушунмовчиликларнинг олдини олишга хизмат қилади», — дейилади хабарда.\nМиллий паспортларнинг ўрнини эгаллаётган ID-карталарни бериш 4 январдан бошланди.\nЎтган йилнинг ноябрь ойида банкларга ҳайдовчилик гувоҳномаси орқали мижозлар шахсини тасдиқлашга рухсат берилганди. Гувоҳнома шахсни тасдиқловчи расмий давлат ҳужжатига 2017 йил июнда тенглаштирилган эди.


БМТ штаб-квартирасида Бош Ассамблеянинг умумсиёсий мунозаралари ниҳоясига етди\n10:21 / 04.10.2015\nБМТ Бош Ассамблеясининг умумсиёсий мунозараларга бой 70-сессияси ташкилотнинг штаб-квартирасида ўз ниҳоясига етди. Олти кунлик депатлар ва барқарор ривожланиш йўлидаги уч кунлик саммитнинг якунланганлиги ҳақида, Бош Ассамблеянинг 70-сессияси раиси Могенс Люккетофт маълум қилди.\nЛюккетофтнинг таъкидлашича, Бош Ассамблеянинг 70-сессияси “жудаям оғир кечди” ва диққат марказда турган қатор муаммолар ечимига жавоб топилди.\nОлти кун давомида Бош Ассамблея минбарига 150 давлат ва ҳукуматнинг раҳбарлари ҳамда ўнлаб ташқи ишлар вазирлари кўтарилган. Мунозаралар кунининг биринчисидаёқ барчанинг диққат марказида Сурия ва Ироқдаги ИШИД террорчилик ташкилотига қарши халқаро коалиция тузиш ғояси билан чиққан Россия президенти Владимир Путин бўлди.\nСурия мавзуси бевосита Европадаги муҳожирлар инқирозига бориб тақалиб, кун тартибидаги асосий масалалардан бири бўлди. Бу масалага 30 сентябрда бўлиб ўтган ташқи ишлар вазирларининг Яқин Шарқ, Шимолий Африка ва Хавсизлик Кенгаши борасида олиб борган мунозаралари уланиб кетди. Айнан шу куни расмий Дамашқнинг сўровига жавобан Россия Суриядаги ИШИД марраларига авиазарбалар беришни бошлаганини эълон қилди.\nУмумсиёсий мунозаралар билан бир пайтда штаб-квартирада Ливан, Мали, Марказий Африка Республикаси ва Жанубий Судандаги инқирозлар, ядро қуроли билан боғлиқ масалалар, тинчлик ва хавфсизликни сақлаш ва бошқа кўплаб масалаларда юқори савиядаги учрашувлар бўлиб ўтди. АҚШ раҳбари Барак Обама саммитда тинчликни сақлаш борасида ва террорчиларга қарши курашишдаги ўз мулоҳазаларини билдириб ўтди.


2,5 МИНГ БЕМОР УЧУН КИСЛОРОД - AUZ.UZ\n2,5 МИНГ БЕМОР УЧУН КИСЛОРОД\nПневмония аломатларида кислород – хал қилувчи омил\nАндижонда Соvid-19 га қарши кураш доирасида тиббиёт муассасаларида қўшимча 2 мингта заҳира ўринлари яратилмоқда. Улар давлат, хусусий клиникаларида ташкил этилади. Бўлажак палаталарга кислород етказиб бериш масаласини ҳозирданоқ хал этишга киришилган. Вилоят ҳокими Шуҳратбек Абдураҳмонов мазкур масалада Андижон давлат тиббиёт институти клиникасида йиғилиш ўтказди.\nЭслатиб ўтамиз, ўтган йилнинг сентябрь ойида клиникада республикамизда ягона бўлган тиббий кислород ишлаб чиқариш мини-заводи ишга туширилган эди. 130 минг евро қийматидаги мини-завод Соғликни сақлаш вазирлиги ва GIZнинг «Ўзбекистонда пешқадам тиббий технологияларни бошқариш» лойиҳаси асосида барпо қилинган.\n-Коронавирус хасталигига чалинганларда пневмония аломатлари кўпроқ кузатилмоқда, - дейди АДТИ ректори Мадаминжон Мадазимов. – Шу сабабли заҳира ўринларга кислород етказиб бериладиган бўлса, муолажалар самараси ортади.\nВилоят ҳокими бўлажак бемор ўринлари яратиладиган муассасаларда кислород цехлари учун ускуналар келтиришни ўз зиммасига олган ҳолда палаталарга уланиш учун керакли тиббий-коммуникация тармоқларини тортиш вазифасини тадбиркорлар ва ўша муассасалар раҳбарларига топширди. Бундай цехлар йирик муассасаларда қурилса, бемор ўрни озроқ шифохоналарга кислород баллонларда етказиб берилади.\n-Ҳозирда бизнинг мини-заводимиз 36 та реанимация ўринларига кислород етказиб беради, - дейди АДТИ клиникаси бош шифокори Баҳодиржон Раҳмонов. – Зарур коммуникация тармоқлари тортилса, бу рақам 700 тага етказилади.


ДИКТАТУРАДАН ДЕМОКРАТИЯГА 5 « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nДИКТАТУРАДАН ДЕМОКРАТИЯГА 5\n22 March 2012 - 10:42\n5-боб. Мавжуд ҳокимият\n1-бобда диктатурага қарши қуролли қаршилик ҳаракати унинг энг заиф жойига эмас,балки аксинча,энг кучли жойига зарба бераѐтганини таъкидлаб ўтган эдик. Қаршилик ҳаракати қуролли кучлар,қурол- аслаҳа билан таъминлаш,қурол тайѐрлаш технологияси ва ҳоказолар соҳасида рақобатни танлаб,ўзини ноқулай аҳволга солиб қўймоқда. Диктатура эса бу борада деярли ҳар доим устунликка эга. Бунда хорижий давлатларнинг ѐрдамига таяниш хавфи ҳам муҳокама қилинганди.\n2-бобда музокараларни диктатурани йўқ қилишнинг услуби сифатида танлаш муаммосини кўриб чиққан эдик. Ушбу ҳолатда демократик мухолифатга муайян устунлик берадиган ва диктатуранинг аниқланган заиф томонларини оғирлаштирадиган қандай йўллар мавжуд? Қандай ҳаракат услуби сиѐсий ҳокимиятнинг 3-бобда муҳокама қилинадиган назариясига асосланиши мумкин? Бу борада сиѐсий бўйсинмаслик альтернатив танлов ҳисобланади.\nСиѐсий бўйсинмаслик қуйидаги хусусиятларга эга: • Сиѐсий бўйсинмаслик курашнинг охири диктатура томонидан танланган воситалар билан ҳал қилинишини тан олмайди. • Диктатуранинг сиѐсий бўйсинмасликка қарши курашиши қийин. • Сиѐсий бўйсинмаслик диктатуранинг заиф томонларини анча оғирлаштириши ва унинг куч манбаларини тўсиб қўйиши мумкин. • Сиѐсий бўйсинмаслик амалда кенг тарқалиши ѐки аниқ мақсадга қаратилиши мумкин. •\nСиѐсий бўйсинмаслик диктаторларнинг мулоҳаза юритиши ѐки хатти-ҳаракатларида хатоликка йўл қўйишига олиб келади. • Сиѐсий бўйсинмаслик аҳоли ѐки жамоат гуруҳлари ва институтларини айрим шахсларнинг шафқатсиз ҳокимиятини йўқ қилиш учун курашга самарали жалб қилиши мумкин. • Сиѐсий бўйсинмаслик демократик жамият барпо этиш ва уни сақлаш имкониятларини кенгайтирган ҳолда,жамиятда мавжуд ҳокимиятни тақсимлашга ѐрдам беради.\nНозўравон кураш олиб бормоқ Сиѐсий бўйсинмасликдан қуролли кучлар каби турли ҳаракатларни юзага келтириш мақсадида рақибларга таъсир ўтказиш,зиддиятни тинч йўл билан ҳал қилиш учун шароит яратиш ѐки манфур тузумни йўқ қилиш каби турли мақсаларда фойдаланиш мумкин. Бироқ сиѐсий бўйсинмаслик зўравонликдан фарқ қиладиган услублар билан амалга оширилади. Ҳар икки услуб ҳам кураш воситаси бўлишига қарамай турли услубларни кўзда тутади ва турли оқибатларга олиб келиши мумкин. Қуролли қарама-қаршиликни амалга ошириш услублари ва натижалари яхши таниш.\nЖисмоний қуроллар қўрқитиш,мағлубиятга учратиш,йўқ қилиш ва вайрон қилиш мақсадида қўлланилади. Нозўравон кураш куч ишлатишга нисбатан курашнинг анча мураккаб ва турли хил воситаси ҳисобланади. Бундай курашда куч ишлатишнинг ўрнига аҳоли ва жамоат институтлари томонидан фойдаланиладиган психологик,ижтимоий,иқтисодий ва сиѐсий қурол қўлланилади. Норозилик,иш ташлаш,ҳамкорлик қилишдан бош тортиш,бойкотлар,халқнинг ўзини ўзи идора қилиши шулар жумласидандир. Юқорида зикр этилганидек,мадомики ҳар қандай ҳукумат ҳамкорлик қилиш,аҳоли ва жамоат институтларини бўйсиндириши орқали зарур куч манбаларини тўлдиришга қодир экан,у мамлакатни ҳам идора қилиши мумкин. Сиѐсий бўйсинмаслик куч ишлаштишдан фарқли ўлароқ,ҳокимиятнинг бундай манбаларини ўзига хос тарзда тўсиб қўйиш қобилиятига эга.\nКуч ишлатилмайдиган қурол ва тартиб-интизом\nБитта ѐки иккита услубга, масалан иш ташлаш ва оммавий намойишга умид қилиш сиѐсий бўйсинмасликнинг аввалги кампанияларининг кенг тарқалган хатоси ҳисобланади. Ҳозир қаршилик кўрсатиш стратегларига курашни заруратга қараб жалб этиш ѐки уни тарқатиб юбориш имконини берадиган кўплаб услублар мавжуд. Бугун куч ишлатилмайдиган ҳаракатларнинг тахминан икки юзта аниқ услуби маълум.\nАмалда эса,бу услублар анча кўп. Бундай услублар учта умумий тоифага бўлинади:норозилик ва ишонтириш,ҳамкорлик қилишдан бош тортиш ҳамда аралашиш. Нозўравон норозилик ва ишонтириш услублари асосан рамзий намойишлар,жумладан,маросимлар,юришлар ва пикетларни (54 та услуб) ўз ичига олади.\nҲамкорлик қилишдан бош тортиш тўртта кичик гуруҳга бўлинади:(а) ижтимоий ҳамкорликни рад этиш (16 та услуб),(б) иқтисодий ҳамкорликдан воз кечиш,жумладан бойкотлар (26 та услуб) ва иш ташлашлар (23 та услуб),сиѐсий ҳамкорлик қилишдан бош тортиш (38 та услуб). Очлик эълон қилиш,куч ишлатмасдан босиб олиш ва ўзини ўзи параллель равишда идора қилиш каби психологик,жисмоний,ижтимоий,иқтисодий ва сиѐсий воситалардан фойдаланган ҳолда зўравонликсиз аралашиш охирги гуруҳни ташкил этади (41 та услуб).\nУшбу мақолада 198 та услуб рўйхати илова сифатида киритилган. Ўқитилган фуқаролар томонидан амалга ошириладиган оқилона стратегия ва тегишли тактика матнига киритилган пухталик билан танлаб олинган,изчил ва кенг қўлланиладиган кўплаб услублардан фойдаланиш ҳар қандай ноқонуний тузум учун жиддий муаммоларни юзага келтириши мумкин. Бу барча диктатураларга тааллуқлидир. Нозўравон кураш услублари қуролли кураш воситаларидан фарқли ўлароқ,бевосита муҳим масалаларга қаратилиши мумкин.\nМасалан,диктатура муаммоси асосан сиѐсийлиги туфайли бу борада нозўравон курашнинг сиѐсий шаклларидан фойдаланиш зарур. Бу шакллар диктаторларнинг қонунийлигини тан олмаслик ва уларнинг тузуми билан ҳамкорлик қилишдан воз кечишни қамраб олиши лозим. Ҳамкорликни рад этиш ҳам маълум бир сиѐсатга қарши йўналтирилиши мумкин. Вақти-вақти билан сезилар-сезилмас ѐки махфий тарзда вақтни қасдан кечиктириш ва чўзиш мумкин. Айни пайтда ошкора итоатсизлик,оммавий намойишлар ва иш ташлашлар ҳамманинг кўз ўнгида ҳам ўтказилиши мумкин.\nИккинчи томондан,диктатура иқтисодий тазйиқдан яхши ҳимояланмаган ѐки аҳолининг кўп шикоятлари иқтисодиѐт билан боғлиқ бўлса,бундай ҳолатда бойкотлар ѐки иш ташлашлар каби иқтисодий ҳаракатлар қаршилик кўрсатиш учун энг қулай услублар ҳисобланади. Диктаторларнинг иқтисодий тизимдан фойдаланиш билан боғлиқ уринишларига чекланган кўламда умумий иш ташлашлар,ишни секинлаштириш ва ўрнини ҳеч ким босолмайдиган экспертларнинг ишлашдан бош тортиши (ѐки йўқолиб қолиши) билан қаршилик кўрсатиш мумкин. Танлаб олинган турли хил иш ташлашлардан ишлаб чиқариш,хомашѐни транспортда ташиш,етказиб бериш ва маҳсулотни тақсимлашнинг асосий пайтларида фойдаланиш мумкин. Нозўравон курашнинг айрим услублари одамлардан уларнинг кундалик ҳаѐти билан боғлиқ бўлмаган ҳаракатларни амалга оширишни,масалан варақа тарқатиш,яширин газета чиқариш,очлик эълон қилиш ва кўчада ўтирган ҳолда норозилик уюштиришини талаб қилади. Баъзи одамлар учун бундай услублар айрим ҳоллардан ташқари қийин бўлиши мумкин.\nНозўравон курашнинг бошқа услублари эса,аксинча,одамлар бошқача тарзда бўлсада,ҳар кунгидек яшашни давом эттиришини талаб қилади. Мисол учун,одамлар иш ташлаш ўрнига ишга келади,лекин одатдагидан кўра,атайлаб секин ва самарасиз ишлайди. Кўпинча атайлаб “хатоликлар”га йўл қўйилади. Кимдир маълум бир вақтда “касал” бўлиб қолади ѐки “ишлай олмайди” ѐхуд шунчаки ишлашдан бош тортиши мумкин. Яна кимдир диний маросимларда иштирок этади. Уларнинг бу ҳаракати нафақат диний,балки сиѐсий эътиқодни ҳам ифода этиши мумкин. Одамлар болаларни уйда ѐки махфий курсларда ўқитиш йўли билан уларни тарғибот ишларидан ҳимоя қилиши мумкин. Айримлар эса,аввал қабул қилмаган,лекин “тавсия қилинаѐтган” муайян ташкилотларга аъзо бўлишдан бош тортади. Одамларнинг оддий фаолиятидаги бу каби ҳаракатлари ва уларнинг одатдаги ҳаѐтидан маълум даража четлашиши миллий озодлик курашида иштирок этишини анча енгиллаштиради.\nНозўравон кураш ва зўравонлик мутлақо турли услублар ѐрдамида амалга оширилсада,сиѐсий бўйсинмаслик кампанияси чоғида ҳатто,чекланган даражада куч ишлатиш орқали қаршилик кўрсатиш зиѐн келтириши мумкин. Негаки,бу курашни диктаторлар анча устун бўлган доирага (қуролланиш) суриб қўяди. Нозўравон хатти-ҳаракатларда тартиб-интизомга риоя қилиш муваффақият калити ҳисобланади ва у диктаторлар ҳамда уларнинг агентларининг фитнаси ва шафқатсизлигига қарамай,қўллаб- қувватланиши даркор.\nКуч ишлатадиган рақибга қарши нозўравон ҳаракатлар тартиб-интизомига амал қилиш ушбу курашни ўзгартиришнинг тўртта механизмининг самарали ишлашига ѐрдам беради (пастда келтирилган). Шунингдек,нозўравон ҳаракатлар тартиб-интизоми сиѐсий кураш жараѐнида ҳам ўта муҳимдир. Ушбу жараѐнда тузумнинг мухолифатнинг нозўравон ҳаракатга қарши очиқ-ойдин шафқатсизлиги диктаторлар позициясига сиѐсий зарба бериб,уларнинг сафларида норозиликни юзага келтиради,қаршилик иштирокчиларини аҳоли,тузумнинг оддий тарафдорлари ва учинчи шахслар томонидан қўллаб- қувватланишини янада мустаҳкамлайди. Бироқ,баъзи ҳолларда диктатурага қарши чекланган даражада бўлса ҳам куч ишлатилиши муқаррар.\nТузумга нисбатан ғазаб ва нафрат зўравонликни авжига чиқариб юбориши мумкин. Бундан ташқари айрим гуруҳлар гарчи куч ишлатмасдан курашишнинг муҳимлигини тан олсаларда,зўравонликни тўхтатишга рози бўлмайди. Бундай ҳолларда сиѐсий бўйсинмасликдан воз кечмаслик лозим. Аммо бу борада куч ишлатиладиган ҳаракатларни чеклаш ва куч ишлатилмайдиган ҳаракатларни янада кенг ѐйиш талаб этилади. Бу географик жойлашув,аҳоли гуруҳлари,ҳаракатлар ўтказилиши мўлжалланган вақт ва мақсадларга нисбатан зарурдир. Акс ҳолда зўравонлик сиѐсий бўйсинмасликдан янада кучли ва муваффақиятли фойдаланишга ҳалокатли таъсир кўрсатиши мумкин.\nТарихий маълумотлар шуни кўрсатадики,сиѐсий бўйсинмаслик давомида қурбонлар ва азият чекканлар бўлиши тахмин қилинсада,уларнинг сони қуролли курашлар чоғида ҳалок бўладиган одамларга қараганда анча кам бўлади. Бундан ташқари курашнинг ушбу тури қотиллик ва золимликнинг олдини олиш имконини беради. Нозўравон кураш ҳукумат ва унинг жазоларидан қўрқишни йўқотишни (ѐки қўрқувни идора қилишни) кўзда тутади ва шунга интилади. Қўрқувнинг йўқолиши ѐки уни идора қилиш диктаторларнинг аҳоли устидан ҳукмронлигини йўққа чиқаришнинг асосий элементи ҳисобланади. Ошкоралик,махфийлик ва юқори стандартлар Махфийлик,алдамчилик ва яширин фаолият юритиш нозўравон курашдан фойдаланадиган ҳаракат учун жиддий муаммони келтириб чиқаради.\nКўпинча сиѐсий полиция ва махфий хизматлардан мақсад ҳамда режаларни яширишнинг иложи йўқ. Махфийлик ҳаракатнинг истиқболлилиги нуқтаи назаридан қўрқувга боғлиқ бўлибгина қолмай,балки унинг пайдо бўлишига ѐрдам беради. Бу эса қаршилик кўрсатиш руҳини синдириб,ушбу ҳаракатда иштирок этадиган одамлар сонини камайтиради. Шу билан бирга,махфийлик кўпинча рақибнинг хабар етказувчиси ѐки агенти ким бўлиши мумкинлиги тўғрисида ҳаракат ичида ноҳақ шубҳа ва айбловнинг юзага келишига сабаб бўлиб,ҳаракатнинг куч ишлатмаслик қобилиятига таъсир қилиши мумкин.\nРежа ва мақсадларнинг ошкоралиги эса махфийликдан фарқли ўлароқ,аксинча ҳаракат жуда қудратли эканлиги ҳақида тасаввурнинг пайдо бўлишига ѐрдам беради. Албатта,сиртдан қараганда ушбу муаммо анча мураккабдек туюлади,лекин қаршилик ҳаракатида махфийликни талаб қиладиган муҳим жиҳатлар ҳам бор. Муайян ҳолатларда нозўравон курашнинг ривожланишидан воқиф бўлган ва диктатуранинг кузатув воситаларини билганлар учун воқеани ишончли маълумотга асосланган ҳолда баҳолаш талаб этилади. Яширин нашрларни таҳрир қилиш,чоп этиш ва тарқатиш,мамлакат ичида радиоэшиттиришлардан ноқонуний фойдаланиш,диктатура операциялари тўғрисида разведка ахборотини тўплаш юқори даражада махфийликни талаб қиладиган махсус ҳаракатлар ҳисобланади.\nНозўравон курашда тартиб-интизомни сақлаш қарама-қаршиликнинг барча босқичларида талаб этилади. Қўрқмаслик ва нозўравон кураш тартиб-интизомига риоя қилиш ҳар доим талаб этилади. Шуни эсдан чиқармаслик керакки,муайян ўзгаришларни амалга ошириш учун кўпинча кўплаб одамларнинг иштироки талаб этилади. Айни пайтда бунга ҳаракатни ташкил этишнинг юқори стандартларини қўллаб- қувватлаш орқалигина эришиш мумкин.\nКучлар нисбатини ўзгартириш\nСтратеглар сиѐсий бўйсинмасликдан фойдаланадиган қарама-қаршилик ҳаракат ва қарши ҳаракатлар узлуксиз қўлланадиган ўзгарувчан кураш майдони ҳисобланишини эсдан чиқармаслиги лозим. Бундай курашда нисбий ва мутлақ кучлар нисбати доимо ва тез ўзгариши мумкин. Бу ҳолат қаршилик иштирокчилари қатағонга қарамай,куч ишлатмасдан астойдил ҳаракат қилишни давом эттирганда юзага келиши мумкин.\nБу каби зиддиятли вазиятда курашда иштирок этувчи томонлар кучлари нисбатининг вариантлари куч ишлатиладиган қарама-қаршиликларга қараганда анча кўп бўлиб,улар тез пайдо бўлади ва сиѐсий жиҳатдан аҳамиятга эга бўлган турли оқибатларга олиб келади. Бундай хилма-хиллик туфайли қаршилик иштирокчиларининг муайян ҳаракатлари маълум вақт ѐки бу ҳаракатлар амалга ошириладиган жой доирасидан четга чиқадиган оқибатларга олиб келиши мумкин. Бу каби натижалар одамлар орасида кенг тарқалиб,у ѐки бу гуруҳни кучайтириш ѐхуд заифлаштиришга ѐрдам беради. Бундан ташқари,куч ишлатилмайдиган ҳаракатни қўллайдиган гуруҳ рақиб гуруҳининг нисбий кучини маълум даражада кучайтирадиган ѐки камайтирадиган таъсир кўрсатиши мумкин. Масалан,диктаторлар шафқатсизлигига куч ишлатмасдан интизомли ва мардонавор қаршилик кўрсатиш диктаторларнинг аскарлари ва аҳоли орасида безовталик,норозилик,ишончсизлик ѐки экстремал ҳолатларда қўзғолон кўтарилишига сабаб бўлиши мумкин.\nБундай қаршилик диктатурани кенг миқѐсда халқаро ҳамжамият томонидан қоралашга олиб келиши ҳам мумкин. Шунингдек,сиѐсий бўйсинмасликдан оқилона,тартибли ва изчил фойдаланиш қаршилик кўрсатишда одатда диктатурани пассив қўллаб-қувватлайдиган ѐки бу каби қарама-қаршиликларда бетараф бўладиган одамларнинг ҳам кенг иштирок этишига сабаб бўлиши мумкин.\nЎзгаришларнинг тўртта механизми\nНозўравон кураш тўртта услуб ѐрдамида ўзгаришларга эришиш мумкин.Биринчи механизмнинг қўлланиш эҳтимоли кам. Агарда рақиб гуруҳи аъзолари нозўравон қаршилик кўрсатишнинг жасур иштирокчиларига нисбатан қўлланилган жазо чораларидан руҳан таъсирланса ѐки қаршилик ҳаракати амалга ошираѐтган ишнинг адолатлилиги мақсадга мувофиқлигига ишонч ҳосил қилса,улар қаршилик ҳаракати иштирокчиларининг мақсадларини қабул қилиши мумкин. Бу ишончни ўзгартириш механизми дейилади.\nНозўравон ҳаракат давомида ишончни ўзгартириш камдан-кам ҳолларда юз беради ва кўпгина зиддиятли вазиятларда унчалик кузатилмайди ѐки учрамайди. Кўпгина ҳолатларда нозўравон кураш зиддиятли вазият ва жамиятни шунчалик ўзгартириб юборадики,бундай ҳолларда рақиб ўзи хоҳлаганча ҳаракат қила олмай қолади. Айнан шундай ўзгариш қолган учта механизмнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади:мослашиш,куч ишлатмасдан мажбурлаш ва вайрон қилиш. Уларнинг пайдо бўлиши кучларнинг нисбий ва мутлақ нисбати демократлар фойдасига ўзгаришига боғлиқ.\nАгарда кун тартибида жиддий хусусиятга эга бўлмаган масалалар кўтарилса,чекланган кампания давомида мухолифатнинг талаблари хавфли деб кўриб чиқилмаса,қаршилик кўрсатиш эса маълум даражада кучлар нисбатини ўзгартирса,ушбу қарама-қаршилик битим тузиш ѐки ўзаро келишувга олиб келиши мумкин. Мисол учун,кўпгина иш ташлашлар ҳар бир томон ўз мақсадларининг айримларига эришиши билан якунланиши мумкин. Лекин уларнинг ҳеч бири мақсадларининг ҳаммасига эга бўла олмайди. Ҳукумат эса бундай битимни кескинликни юмшатиш,“одиллик” таассуротини юзага келтириш ѐки тузумнинг халқаро обрўсини мустаҳкамлаш учун ижобий сифатида кўриб чиқиши мумкин.\nШу сабабли муаммоларни синчковлик билан танлаб олиш зарур ва кейинчалик мослаштириш механизми орқали шартномалар тузиш мумкин. Диктатурани ағдариш учун кураш бундай муаммолар сирасига кирмайди. Нозўравон кураш ишончни ўзгартириш ѐки мослашиш механизмига нисбатан анча кучли бўлиши мумкин. Ҳамкорлик қилишдан оммавий воз кечиш ва итоатсизлик ижтимоий ва сиѐсий вазиятни,айниқса кучлар нисбатини шу даражада ўзгартириб юборадики,диктатураларнинг жамиятни ижтимоий ҳамда сиѐсий жиҳатдан бошқариш қобилияти ўз-ўзидан йўқолади. Бундай ҳолларда рақибнинг қуролли кучлари ишонсиз бўлиб қолади ва қаршилик иштирокчиларига қарши жазо чораларини қўллашга доир буйруқларга бўйсинмай қўяди. Рақиб етакчилари ҳокимият тепасида қолиши ва аввалгидек ўзларининг бошланғич мақсадларига интилишига қарамай,самарали ҳаракат қилиш қобилиятини йўқотади. Бу нозўравон мажбурлаш дейилади.\nАйрим экстремал вазиятларда нозўравон мажбурлашга сабаб бўлувчи талаблар аҳамиятли натижаларни юзага келтиради. Бунда рақиб раҳнамолари ҳаракат қилиш қобилиятини йўқотади ва унинг ҳокимият тузилмаси инқирозга юз тутади. Қаршилик ҳаракати иштирокчиларининг ўзини ўзи бошқариши,ҳамкорликни рад этиши ва итоатсизлиги кўлами шу даража кенгаядики,рақиб уларни ҳатто,назорат қила олмай қолади. Бюрократик аппарат ўз раҳбариятига бўйсинмай қўяди. Рақиб қўшинлари ва полицияси исѐн кўтаради. Рақибнинг домий издошлари ва аҳоли собиқ раҳбариятдан ажралиб чиқади ва уни бошқарув ҳуқуқидан маҳрум этади. Шу боис уларни ҳеч ким қўллаб қувватламайди ва бўйсинмай қўяди.\nЎзгартишларнинг тўртинчи – рақиб тизимини барбод қилиш механизмининг мукаммаллиги туфайли унга таслим бўлмасликнинг иложи йўқ. Негаки,бу механизм тузумни бўлакларга бўлиб юборади. Озод этиш стратегиясини режалаштиришда ушбу тўртта механизм маълумотларини ҳисобга олиш даркор. Баъзида улар кутилмаганда самара беради. Бироқ зиддиятлар пайтида бундай ўзгартишлар механизмининг битта ѐки бир қанчасини танлаш стратегиянинг бир-бирининг ўрнини тўлдирадиган ўзига хос элементларини шакллантириш имконини беради. Механизмни (ѐки механизмларни) танлаш кўплаб омиллар,жумладан,курашаѐтган гуруҳлар кучларининг мутлақ ва қиѐсий нисбати,нозўравон курашаѐтган гуруҳнинг ѐндашув ва мақсадларига боғлиқ.\nСиёсий бўйсинмасликни демократлаштириш самараси\nНозўравон кураш услубларидан фойдаланиш куч ишлатиладиган санкцияларнинг марказий таъсиридан фарқли равишда сиѐсий жамиятни бир қанча йўналишлар бўйича демократлаштиришга ѐрдам беради. Демократик таъсир кўрсатиш жиҳатларидан бири салбий ҳисобланади. Ушбу услуб қуролли кураш воситаларига қараганда,ҳокимият тепасида турган намояндалар бошчилигида диктатурани ўрнатиш ѐки сақлаш мақсадида аҳолига қарши йўналтириладиган жазо чораларини қўллашни ўз ичига олмайди.\nСиѐсий бўйсинмаслик ҳаракати етакчилари ўз тарафдорларига таъсир ѐки тазйиқ ўтказиши мумкин,лекин уларни ҳаракатга қўшилмагани ѐки бошқа етакчилар томонга ўтиб кетгани учун қамоқхонага ташламайди ѐхуд қатл қилмайди. Демократлаштириш жараѐни самарадорлигининг бошқа томони ижобий саналади.\nНозўравон кураш аҳолига ўз озодлигига эришиш ва ҳимоя қилиш учун мавжуд ѐки бўлажак диктаторларга қарши фойдаланиш мумкин бўлган қаршилик кўрсатиш воситалирини беради.\nҚуйида демократлаштириш самарадорлигининг нозўравон кураш билан боғлиқ бир қанча ижобий элементлари келтирилган:\n• Нозўравон курашиш тажрибаси аҳолининг тузум таҳдидларига ва зўравонлик билан боғлиқ жазоларга қарши туришда ишончини ҳамда қобилиятини ошириши мумкин. • нозўравон кураш ҳамкорлик қилишдан воз кечиш ва итоатсизлик воситаларини беради ва аҳоли бу воситалар ѐрдамида ҳар қандай диктаторлик гуруҳининг нодемократик бошқарувига қаршилик кўрсатиши мумкин.\n• нозўравон курашдан демократик эркинликлар,масалан,сўз ва матбуот,мустақил ташкилотлар эркинлиги,қатағон бошқарув олдида йиғилишлар ўтказиш эркинлиги амалиѐтини тасдиқлаш учун фойдаланилади.\n• нозўравон кураш жамиятнинг юқорида қайд этилган мустақил гуруҳлар ва институтларининг сақланиб қолишига,тикланишига ва мустаҳкамланишига ѐрдам беради. Улар демократияга эришиш учун жуда керак бўлиб,аҳолининг кучини сафарбар қилиш ва ҳар қандай имкониятли диктаторнинг қудратини чеклаб қўйиши мумкин.\n• нозўравон кураш аҳолига диктаторлик ҳукуматига қарашли полиция ва қуролли кучларнинг жазо чораларига қаршилик кўрсата оладиган услубларни беради.\n• Нозўравон кураш аҳоли ва мустақил институтларга демократия йўлида ҳукумат тепасида турган намоядаларнинг ҳукмронликни давом эттириш қобилиятига путур етказиб,уларнинг куч манбаларини чеклаш ѐки тўсиб қўйишга ѐрдам берадиган воситаларни тақдим этади.\nНозўравон курашнинг мураккаблиги\nНозўравон кураш кўплаб услублар ва қатор ўзгартишлар механизмларини ўз ичга олувчи,шунингдек,ахлоққа нисбатан маълум талабларга эга ижтимоий ҳаракатларнинг мураккаб воситаси ҳисобланади. Сиѐсий бўйсинмаслик айниқса диктатурага нисбатан самарали бўлиши учун пухта режалаштириш ҳамда тайѐгарликни талаб этади.\nБўлажак иштирокчилар улардан нима талаб қилинишини яхши билишлари керак. Бунинг учун зарур ресурсларни топиш лозим. Стратеглар эса нозўравон курашни самарали қўллашни олдиндан таҳлил қилишлари даркор. Қуйида бу борада ўта муҳим элемент ҳисобланган стратегик режалаштириш заруриятини кўриб чиқамиз.


Ноёб режиссёр, оператор ва ижодкор | www.abdulaziz arxivi.yangidunyo.org\n← Моему другу 65 лет\nАбдулазиз Махмудов: Тирикчилик →\nМухолифатчилар орасида алмаштириш қийин бўлган, беназир иккита зот бор: булардан бири етук режиссёр, оператор, истеъдодли кинодраматург Абдулазиз Маҳмуд бўлса, иккинчиси буюк сиёсий қўшиқчи ва шоир Дадахон Ҳасандир. Дадахон ака бир суҳбатимизда: «Абдулазизнинг мухолифат сафларида бўлиб қилган ишини на бир шоир, на бир журналист, на бир зиёли қила олади. Унинг киноларида поэзия ҳам, проза ҳам, драма ҳам бор», деган эди.\nТуркманистон давлат Университетининг филология факултетини ва Москвадаги «СССР киномотографистлари Иттифоқи» икки йиллик курсини битирган Абдулазиз Маҳмуд фақат кинооператор ва режиссёргина эмас, ёзувчи ва сценарист хамдир. Унинг фикрлаш доираси Ўзбекистоннинг бугун юр ичида яшаётган зиёлиларининг даражасидан бир неча поғона баланд. Гаплашиб қолсангиз, халқимизнинг хозирги аҳволи, ўтмиши ва келажаги ҳақида шундай фикрларни илгари сурадики, буларни ўзбекистондаги биронта адиб ёки журналистдан эшита олмайсиз. Афсуски, биз ҳатто ноёб фаолларни ҳам тириклигида эъзозлай олмаймиз. Ҳеч бўлмаса, улар ҳақидаги илиқ гапларимизни айтишдан ҳам эринамиз. Ўлгандан кейин эса, гоҳ ростдан, гоҳ ёлғондакам кўз ёши тўкамиз.\nАбдулазиз Маҳмуд 65 га кирибди. Аммо юраги гоҳ-гоҳ оғриб туришига қарамасдан, ҳали бақувват. 65 ёшни европаликлар умрнинг ярми, дейишади. Абдулазиз Маҳмуд умрининг иккинчи 65 йиллигида ҳам халқимиз учун самарали ишлар қилишига ишонамиз.


Фарғона водийсида виктимлаштириш лойиҳаси амалга оширилмоқда. Бу ҳақда Бош прокуратура академиясида ОАВ вакиллари учун ташкил қилинган пресс турда маълум қилинди.\n«Victims [инглиз тили] – бу “жабрдийдалар, қурбонлар” дегани бўлиб, яъни лойиҳанинг асоси жиноят қурбонлари билан бўладиган сўровлар асосида тадқиқот ўтказишдир. Бу лойиҳа UNODC билан ҳамкорликда амалга оширилмоқда. Бунинг учун аутсорcинг компанияси, халқаро экспертлар ва донорларнинг маблағлари жалб қилинган. Ўзбекистон аввал бу каби тадқиқотлар ўтказилмаган», – дейди Бош прокуратура академияси ходими Носиржон Асқаров Kun.uz мухбири билан суҳбатда.\n“Виктимлаштириш лойиҳасида бутун Фарғона водийси ва Тошкент олинади ҳамда ушбу ҳудуд аҳоли энг кўп азият чекаётган жиноят турлари ўрганилади. Шундан сўнг бизда нима сабабдан ҳудудда бу жиноят турлари ошаётгани юзасидан тасаввур пайдо бўлади. Ошаётган жиноят турларини бартараф қилиш усуллари кўринади.\nШундан сўнг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг кучини умумий профилактикага эмас, балки муайян нуқталарга [кўпроқ] қаратишга имконимиз бўлади”, – дейди Носиржон Асқаров.\nМаълум қилинишича, умумий лойиҳада республика бўйлаб 3 мингта респондент иштирок этади:\n“Халқаро стандартларга кўра, лойиҳада республика бўйлаб 3 мингта респондент қатнашиши белгиланган. Шундан сўнггина ушбу тадқиқот натижасига асосланиш мумкин бўлади. Фарғона водийсида ҳар бир ҳудуддан камида 250 та респондент ушбу тадқиқотда қатнашади. Респондент жиноятдан жабр кўрган якка шахс ҳам ёки бутун бир оила ҳам бўлиши мумкин.\nФарғона водийсида виктимлаштириш лойиҳаси бўйича ҳозирги кунда тендер ўтказилмоқда. Тендер натижасида жалб қилинадиган халқаро аутсорcинг компаниясининг ўзига халқаро донорлар томонидан 50 минг АҚШ доллари ажратилган. Бундан ташқари лойиҳага экспертлар жалб қилиш ва тадқиқотлар олиб бориш учун кетадиган харажатларни ҳам ҳисоблаганда лойиҳа қиймати 100 минг доллардан ортиб кетади”, – дейди мутахассис.\nУшбу лойиҳа 2020 йилнинг сентябр ойида бошланган ва келаси йилнинг март-апрел ойларида якунига етади ҳамда натижаси жамоатчилик ва тегишли органларга тақдим қилинади.


Кузда коронавирусга чалиниш ҳолати кўпаядими? - zarnews.uz\nБу ҳақда коронавирусга қарши курашиш штаби аъзоси, тиббиёт фанлари доктори Севара Убайдуллаева маълумот берди:\n— Куз фасли ўзининг секин-аста совуқлашаётган ҳавоси билан инсонлар организмига турлича таъсир кўрсатади. Бу фаслда кундузги ҳарорат нисбатан иссиқ бўлса-да, кечаси ҳаво ҳароратининг пасайиб бориши кузатилади. Бундай шароит ёзнинг иссиғидан яширинган вирус ва бактериялар уйғониши учун қулай.\nШунингдек, куз инсон организмининг совуқ кунларга мослашиб борадиган фаслдир. Бу жараён аксарият ҳолларда инсон саломатлигига таъсир қилмасдан қолмайди. Шу боис, турли вирус ва бактериялар таъсирида инсонларда шамоллаш аломатлари кўпаяди.\nКоронавирус инфекцияси, нафас аъзоларининг яллиғланиши каби ҳолатлар билан кузги ва қишки мавсумда уйғонадиган инфекцияларнинг ўхшаш аломатлари бўлгани учун аҳоли орасида турли хавотирлар пайдо бўлади. Бундай вазиятда хавотирларнинг ўринли ёки ўринли эмаслигини шифокорлар аниқлаштиради, албатта.\nШунинг учун ўзида шамоллаш аломатларини сезган киши оилавий шифокорга мурожаат қилиши лозим. У инсон организмида кечаётган жараённи ўрганиб, аломатлар коронавирус ёки бошқа жиддийроқ хасталикка хос ёхуд хос эмаслигини аниқлайди ҳамда аниқ даволаш тартибини тавсия қилади.\n➖ Тана ҳарорати, кўз ёшланиши, бурун оқиши, йўтал ва унинг хусусияти, кузатилиши мумкин бўлган қўшимча белгилар — вирус ёки бактерия чақирган шамоллаш аломати эканини аниқлаш талаб этилади.\n➖ Коронавирус инфекциясида бошқа вируслар келтириб чиқарган шамоллаш аломатларига ўхшаш белгилар кузатилса-да, буни тасдиқлаш, аниқ ташхис қўйиш учун бурун-халқум йўлидан ПЗР-тест олиниши керак.\nШифокорга мурожаат қилгунга қадар куз-қиш фаслларида учрайдиган шамоллашларни даволаш, тана ҳароратини тушириш ва бошқа белгиларни бартараф этиш учун:\n➖ Ниқоб тақиб юриш, томоқ ва бурунни тез-тез чайиш, кунига 2-3 литр иссиқроқ суюкликларни ичиш талаб этилади. Кунига 1000-3000 қадамгача юриш, нафас машқларини бажариш мақсадга мувофиқ.\n➖ Ҳозирда тарқалаётган шамоллашлар, асосан, куз-қиш фаслларида учрайдиган инфекциялар сабабли бўлгани боис, уларни даволашда антибиотиклардан фойдаланиш мумкин эмас. Улар инсон организмида ҳар хил асоратлар келтириб чиқариши билан бирга, иммун тизимининг ишлашини тўхтатади ва касалликнинг узоқ муддат чўзилиши ёки қайталанишига сабаб бўлади.\nБугунги кунда коронавирус инфекцияси ва кузги шамоллашлардан ҳимояланишнинг энг қулай усули — карантин қоидаларига риоя қилишдир.


Бироқ кузатувчи ва таҳлилчилар В.Путиннинг Россия обрўсини тиклаган сиёсатчи сифатида ном қозонишида атрофидаги шахсларнинг ҳам хизмати борлигини айтади. Аниқроғи, В.Путин Россияни бошқараётган бир ҳовуч собиқ КГБ ходимларидан иборат гуруҳнинг юзидир.\nВ.Путин ҳокимиятга келгандан бири собиқ совет гимни сўзларини бироз ўзгартириб Россия учун давлат мадҳияси этиб тасдиқлади, Кремлга содиқ ёшлар ҳаракатини қайта жонлантирди ва совет кишиларига хос бўлган КГБ жосусларига нисбатан ҳурматни тиклашга эришди.\nЛекин таҳлилчилар В.Путин эски сарқитларни тиклаганига қарамай, собиқ иттифоқни тиклаш тарафдори эмаслигини, Кремль Россия қудратини тиклашга замонавий авторитар давлатни яратиш орқали эришмоқчи бўлаётганини айтмоқда.\nНиксон тадқиқотлар маркази эксперти Николай Гвоздев В.Путин атрофига йиғилган гуруҳни “Кремль корпорацияси”, деб атаган бўлишини билдирди.\n“Чунки Россия сиёсатида айнан корпорациялар қўллайдиган стратегиялар қўлланилаётганини кўриш мумкин”,- дейди Н.Гвоздев.\nБундан саккиз йил аввал ҳокимиятга келганидан бери В.Путин ўзини Россия сиёсатининг устаси – кучли, қатъий ва Россиянинг ягона етакчиси қилиб кўрсатишга ҳаракат қилди. Яқинда шу пайтгача оммага таниш бўлмаган Виктор Зубковни кутилмаганда бош вазир этиб тайинлаши ва декабрда бўладиган парламент сайловида Кремлга содиқ “Ягона Россия” партиясидан номзод сифатида қатнашишини эълон қилиши эса унинг бундай имижини янада мустаҳкамлади.\nЛекин таҳлилчилар аслида В.Путин ёлғиз жангчи эмаслиги ва Россияни ўша “Кремль корпорацияси”га тўпланган бир гуруҳ кишилар, яъни ўзига хос директорлар ҳайъати бошқараётганини таъкидламоқда. Барча сиёсий қарорлар, жумладан, В.Путиннинг томдан тараша тушгандек эълон қилган сўнгги қарорлари ана шу директорлар ҳайъати муҳокамасидан ўтказилиб қабул қилинади.\nРоссия Фанлар академияси ҳузуридаги Сиёсий элитани тадқиқ қилиш маркази раҳбари Ольга Криштановская В.Путинга энг яқин сиёсий доира аъзолари бир неча кишидан иборатлигини айтади.\n“Энг яқинлар гуруҳига беш киши киради. Булар В.Путиннинг ўзи, Сергей ва Виктор Ивановлар, Кремль маъмурияти раҳбари ўринбосари Игорь Сечин, Федерал хавфсизлик хизмати раҳбари Николай Патрушевдир. Бу шахслар В.Путин ҳокимиятга келганидан бери унинг атрофида қоляпти. Улар биргаликда ҳозирги ҳокимият ва давлат моделини яратган”, - дейди россиялик таҳлилчи.\nБу беш шахснинг ҳаммаси собиқ КГБдан чиққан, ёшлари 50-55 атрофида, ҳаммаси Санкт-Петербургдан. Бундан ташқари, деб қўшимча қилади Ольга Криштановская, уларнинг барчаси бир ғоя одамлари ва Россияни ривожлантириш стратегиясини бир хилда кўради.\nБу стартегиянинг асосини эса марказлашган, авторитар, вертикал ҳокимият тизимига эга бўлган сиёсий тизимни яратиш ғояси ташкил этади.\n“Менимча, улар замонавий авторитаризм қурмоқчи. Улар советча телбаликдан холи бўлган, лекин советча типдаги авторитар давлат қурмоқчи улар. Яъни телбаларча яратилган совет иқтисодиёти ва мафкураси бу тизимнинг салбий жиҳатлари бўлганини улар тан олади. Лекин улар мутлақ ҳокимиятга эга бўлган советча типдаги тизимни яратмоқчи”, - дейди Ольга Криштановская.\nЛекин бу моделни яратиш учун В.Путиннинг ҳозирги сафдошлари 2008 йилдаги президент сайловидан кейин ҳам ҳокимиятда қилиши керак бўлади.\nТаҳлилчилар эса бугун ўзи учун шарт-шароитларни ташкил қилишга улгурган “Кремль корпорацияси” учун ҳокимиятда қолиш қийин бўлмайди, деган якдил фикрни айтмоқда. Бунда В.Путин бу корпорациянинг етакчиси мақомини 2008 йилги сайловдан кейин ҳам сақлаб қолади.\n“Ҳозирча В.Путин, сўзсиз, бу жамоанинг ягона етакчиси ва бу борада ўзи билан рақобат қила олишга қодир номзоднинг йўқлиги боис, у ҳокимиятни ўз қўлига жамлаган мазкур композициянинг асосий режиссёри ва архитектори бўлиб қолади”, - дейди Москвадаги Карнеги марказ таҳлилчиси Андрей Рябов.\nТаҳлилчилар фикрича, В.Путин ва унинг командаси келажакда ворис тайинлаш учун ҳар хил ғовларни бартараф қилиш мақсадида 2008 йилги президент сайловидан кейин конституцияга жиддий ўзгартишлар киритиши мумкин.\n“Албатта, конституцияга ўзгартиш киритиш катта ҳаракатларни талаб этиши мумкин, - дейди Андрей Рябов. - Лекин бугун мамлакат сиёсатидаги ҳукмронликни қўлга киритиб улгарган В.Путин корпорацияси учун бу ҳаракатларни амалга ошириш чўт эмас”.