012. Учинчи босқич: Ислом даъвати Макка ташқарисида – Islom Nuri\n012. Учинчи босқич: Ислом даъвати Макка ташқарисида\nРасулуллоҳ (сав) Тоифда\nНубувватнинг ўнинчи йили шаввол ойида (милодий 619-йилнинг май ойи охирлари ёки июн ойининг бошларида) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Тоифга бордилар. Тоиф Маккадан олтмиш милча узоқликда жойлашган. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам озод қилган қуллари Зайд ибн Ҳориса билан ана шунча масофага пиёда бориб қайтдилар. Йўлда қайси қабила манзилидан ўтсалар, уларни Исломга даъват қилардилар. Бироқ бу даъватга жавоб берувчи топилмади.\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам Тоифга кириб Сақиф қабиласининг улуғларидан бўлмиш уч оға-ини билан учрашдилар. Улар Амр ибн Умайр ас-Сақафийнинг Абдуёлил, Масъуд ва Ҳабиб исмли уч ўғли эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам улар билан ўтириб, бу кимсаларни Аллоҳга ва Ислом хизматига чақирдилар.\n– Агар сени Аллоҳ жўнатган бўлса, Каъбанинг пўшини парча-парча қилиб йиртиб ташлайман, – деди уларнинг бири.\n– Аллоҳ сендан бошқани топмабдими? – деди иккичиси.\n– Аллоҳга қасамки, сен билан асло гаплашмайман. Агар чиндан Пайғамбар бўлсанг, сенга бир гап қайтармоқ хатарли. Агар Аллоҳнинг номидан ёлғон гапираётган бўлсанг, сен билан гаплашишимнинг ҳожати йўқ, – деб жавоб берди учинчиси.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам «Қилар ишни қилдингиз, энди менинг хабаримни сир тутинглар», деб уларнинг олдидан қўзғалдилар. Сўнг Тоифда ўн кун туриб, шаҳарнинг барча таниқли кишилари билан учрашиб, гаплашиб чиқдилар. Улар: «Бизнинг еримиздан чиқиб кет» дейишди ва нодон-паст кимсаларини у зотга қарши қайрашди. Росулулоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Тоифдан жўнаб кетаётганларида ўша жоҳиллар ва қуллар у зотнинг ортларидан эргашиб, ҳақоратлар қилиб, қичқиришга тушдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам атрофларига одам йиғилди. Улар икки қаторга бўлиниб, у зотни тошга тутдилар, ҳақоратлар қилишди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оёқларини тош билан уриб қонатдилар, ҳатто оёқ кийимлари қонга бўялди. Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳу Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламни ўзининг гавдаси билан тўсарди. Зайд розияллоҳу анҳунинг боши бир неча жойидан ёрилди. Ярамас кимсалар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни Тоифдан уч мил узоқликдаги Утба ва Шайба ибн Рабиъаларнинг боғ-қўрғонигача шу тариқа таъқиб қилиб бориб, У зотни қўрғонга киришга мажбур қилишди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қўрғонга кирганларидан кейингина улар ортларига қайтиб кетишди. Пайғамбаримиз бир узум дарахтининг соясига келиб ўтирдилар. Деворга суяниб тин олиб ўтирганларида, ўзларининг машҳур дуоларини айтдилар. Бу дуо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг озор-азиятлардан диллари нечоғлик оғриганини, бирон кимсанинг иймон келтирмаганидан қанчалар афсус қилганларини кўрсатиб беради.\n– Эй Аллоҳим! – дедилар Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам – Қувватимнинг заифлигидан, чора-тадбиримнинг камлигидан ва одамларга хор бўлганимдан Сенга шикоятлар қиламан. Эй Меҳрибонларнинг Меҳрибони, сен заифларнинг Хожасисан, Сен Роббимсан, мени кимларга ташлаб қўйдинг?! Мени нохуш қаршилайдиган бегоналарга қолдирдингми? Ёки ишимни душманимга топшириб қўйдингми? Менга Сен ғазаб қилмасанг, бас, парво қилмасман, лекин Сенинг офиятинг мен учун кенг-мўл-ку!! Зулматларни ёритган, дунё ва охират ишини ислоҳ қилган Юзингнинг Нури билан менга ғазабинг тушишидан ёхуд норизолигинг нозил бўлишидан паноҳ сўрайман. Рози бўлгунингга қадар танбеҳинг устимгадир. Куч ҳам, қувват ҳам фақат Сенинг биландир.»\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу ҳолатларини кўриб, Утба ва Шайба ибн Рабиъаларнинг қариндошликлари ҳаракатга келиб, Аддос исмли насроний қулини чақиришди ва унга «Бир бош узум олиб анави кишига обориб бер» дейишди. Аддос Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига узумни қўйгач, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам «Бисмиллаҳ» деб қўл чўзиб ея бошладилар.\n– Ушбу сўзни бу юрт аҳли айтмайди, – ажабланди Аддос.\n– Сен қаерликсан, дининг нима? – сўрадилар Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам\n– Мен насронийман, Найнаво аҳлиданман.\n– Юнус ибн Матто исмли солиҳ киши юртиданми?\n– Сиз Юнус ибн Маттони қаердан биласиз?\n– У менинг оғам. У пайғамбар бўлган, мен ҳам пайғамбарман.\nШунда Аддос Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бошларидан, қўлларидан ва оёқларидан ўпишга тушди. Рабиъанинг икки ўғлидан бири иккинчисига шундай деди:\n– У ғуломингни ҳам йўлдан урди.\nАддос келгач, «Ҳой қуриб кетгур, бу нима қилганинг?» деб сўрашди.\n– Эй саййидларим, ер юзида мана шу инсондан хайрлироқ ҳеч нарса йўқ. У менга фақат пайғамбаргина билиши мумкин бўлган бир ишни айтди.\n– Ҳой қуриб кетгур Аддос, у сени динингдан айнитмасин. Сенинг дининг унинг динидан яхшироқ, – дейишди Рабиъанинг ўғиллари.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қўрғондан чиққанларидан кейин маҳзун бўлиб, ғамга тўлиб синиқ қалб билан Макка йўлидан қайтдилар. Қорнул-Манозилга етганларида Аллоҳ таоло Жибрил алайҳис-саломни жўнатди. Жибрилнинг ёнида Малакул Жибал (тоғлар фариштаси) ҳам бор эди. У Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан Макка аҳли устига икки тоғни ёпиб ташлашга изн сўради.\nИмом Бухорий Оиша розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан: «Бошингизга Уҳуд кунидан-да оғирроқ кун келганми?» деб сўрадим. «Қавмингдан кўрадиганимни кўрганман. Улардан кўрганларим ичида энг қаттиғи Ақаба кунида бўлди. Мен ўзимни қилишларини Ибн Абдиёлил ибн Абду Кулолга таклиф қилдим. Улар мен истаган нарсага жавоб бермадилар. Ғамга тўлиб йўлимга кетдим. Ўзимга келсам, Қорнус-Саолибда (яъни, Қорнул-Манозилда) эканман. Бошимни кўтарсам, бир булут устимга соя ташлаб турибди. Қарасам, унда Жибрил бор. Жибрил менга нидо қилиб шундай деди: «Аллоҳ таоло қавмингизнинг сизга айтган сўзини ва берган жавобини эшитди. Аллоҳ улар хусусида истаган нарсангизни буюришингиз учун сизнинг ҳузурингизга Малакул Жибални жўнатди.» Малакул Жибал ҳам менга нидо қилиб салом берди, сўнг деди: «Эй Муҳаммад, худди шундай. Нима истайсиз? Истасангиз, уларнинг устига икки ахшабни – Макканинг бир-бирига қараб турган Абу Қубайс ва Қуайқион номли икки тоғини – қоплаб қўяман.» «Аллоҳ азза ва жалла уларнинг пушти камарларидан ёлғиз Аллоҳ азза ва жалланинг Ўзига ибодат қилиб, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган кишиларни чиқаришини умид қиламан», дедилар Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам.»\nАна шу улуғ жавобда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг улуғ шахсиятлари, туби кўринмайдиган улуғ хулқлари ўз ифодасини топган.\nАллоҳ таолонинг етти осмон тепасидан туриб қилган мана шундай ғайбий марҳаматидан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзларига келиб хотиржам тортдилар. Сўнг Макка йўлига тушиб, Нахла водийсига келдилар ва шу ерда бир неча кун турдилар. Нахла водийсида яшаса бўладиган сув ва ҳосилдор ерли икки жой – Сайлул Кабир ва Займа бор. Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг айнан қаерда турганликлари ҳақида манбаларда ҳеч нарса топмадик.\nНабий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Нахла водийсида эканларида Аллоҳ таоло у кишининг ҳузурига бир гуруҳ жинларни жўнатди. Бу воқеа Қуръоннинг икки жойида зикр қилинган:\n«(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам,) эсланг, Биз Сизнинг олдингизга бир гуруҳ жинларни Қуръон тингласинлар, деб юборган эдик. Бас, қачонки улар (Қуръон тиловатига) ҳозир бўлишгач, (бир-бирларига): «Жим туринглар», дедилар. Энди қачонки (тиловат) тугатилгач, улар ўз қавмлари олдига огоҳлантирувчи бўлган ҳолларида қайтиб кетдилар. Улар дедилар: «Эй қавмимиз, дарҳақиқат, бизлар Мусодан кейин нозил қилинган, ўзидан олдинги (Илоҳий Китоб)ларни тасдиқ қилувчи бўлган, Ҳақ (дин)га ва Тўғри Йўлга ҳидоят қиладиган бир Китобни – Қуръонни тингладик. Эй қавмимиз, Аллоҳга даъват қилувчи (Муҳамад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даъватини) қабул қилинглар ва унга иймон келтиринглар, (шунда Аллоҳ) сизларнинг гуноҳларингизни мағфират қилур ва сизларга аламли азобдан паноҳ берур» (Аҳқоф: 29-31).\n«(Эй Муҳамад соллаллоҳу алайҳи ва саллам,) айтинг: «Менга ваҳий қилиндики, жинлардан бир гуруҳи (менинг Қуръон тиловат қилганимни) эшитишиб, (ўз қавмларига қайтиб боришгач,) дедилар: «Дарҳақиқат, бизлар Ҳақ Йўлга ҳидоят қиладиган бир ажиб Қуръонни эшитдик ва дарҳол унга иймон келтирдик. Бизлар (энди) Парвардигоримизга бирон нарсани шерик қилмасмиз» (Жин: 1-25-оятлар).\nОятлар сиёқидан, шунингдек, мазкур воқеа шарҳ қилинган ривоятлар сиёқидан ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бу жинлардан бехабар эканликлари, фақат Аллоҳ таоло Ўз оятлари орқали билдирганидан кейингина ҳузурларига жинлар келиб кетганидан бохабар бўлганликлари тушунилади. Бу жинларнинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келган биринчи вакиллари эди. Ривоятлар сиёқи кейинчалик уларнинг яна бир неча бор келганликларига далолат қилади.\nАллоҳ таолонинг ёлғиз Ўзига маълум бўлган лашкарлари ила махфий ғайб хазиналаридан яна бир бор қўллаб-қувватланган Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам учун бу ҳодиса чиндан-да улуғ воқеа бўлган. Мазкур ҳодиса ёритилган оятлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам даъватларининг ғалаба қозониши ва борлиқдаги ҳеч қандай куч-қудрат унинг ғалабасига тўсиқ бўла олмаслиги ҳақидаги башоратлар билан келди.\n«Ким Аллоҳга даъват қилувчи (даъвати)ни қабул қилмаса, бас, у ер юзида (Бирон жойга) қочиб қутулувчи эмасдир ва унинг учун (Аллоҳдан) ўзга (Унинг азобидан қутқарувчи) «дўстлар» ҳам йўқдир. Ана ўшалар очиқ залолатдадирлар» (Аҳқоф-32).\n«Албатта бизлар (Қуръонни эшитганимиздан сўнг) билдикки, ер юзида ҳаргиз Аллоҳни ожиз қила олмасмиз (яъни, фақат Аллоҳ ирода қилган ишгина бўлур) ва У Зотдан (яъни, Унинг жазосидан) қочиб ҳам қутула олмасмиз» (Жин-12).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Тоифдан хўрланиб, қувланиб чиққанларидан буён у кишининг бошларига қуюқ соя ташлаб турган ғам-алам, маҳзунлик ва тушкунлик булути ана шундай нусрат ва башоратлар қаршисида парча-парча бўлиб кетди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам яна Маккага, Исломни тарқатиш ва Аллоҳнинг абадий рисолатини бандаларга янги куч, янги қувват билан етказиш учун яна аввалги ишларини давом эттиришга қайтмоққа қарор қилдилар. Ана шунда Зайд ибн Ҳориса: «Улар сизни чиқариб юборишди-ку, қандай қилиб кирасиз?», деб сўради. «Эй Зайд – дедилар Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам – Аллоҳ таоло бу кўриб турганларингга бир ёруғликни ва чиқар йўлни пайдо қилур. Зеро, Аллоҳ динига нусрат бериб, Пайғамбарини олий қилувчидир.» Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккага яқин келиб, Ҳирога қўндилар ва хузоалик бир кишини Ахнас ибн Шурайҳнинг олдига ўзлари учун ҳимоя сўраб жўнатдилар. «Мен ҳалиф, яъни иттифоқдош кишиман. Ҳалиф ҳимоясига ололмайди», деб жавоб берди Ахнас. Суҳайл ибн Амрнинг олдига жўнатдилар. «Бану Омир Бану Каъбга қарши туриб ҳимоясига олмайди», деб жавоб айтди Суҳайл. Мутъим ибн Адийнинг олдига жўнатдилар. Мутъим рози бўлди. У қуролланиб, ўғиллари ва қавмини чақирди. «Қурол-аслаҳаларингизни тақиб, Каъба рукнлари олдида туринглар. Мен Муҳаммадни ҳимоямга олдим», деди Мутъим Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламга «Кираверинг» деб одам жўнатди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Зайд ибн Ҳориса ҳамроҳлигида Маккага кириб Ҳарамгача келдилар. Мутъим ибн Адий Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг роҳила-уловлари олдида туриб: «Эй Қурайш жамоаси! Мен Муҳаммадни ҳимоямга олдим, уни ҳеч ким безовта қилмасин!» деб қичқирди. Расулуллоҳ рукнни истилом қилиб, икки ракаат намоз ўқиб, уйларига кетдилар. Мутъим ибн Адий қуролланган ўғиллари билан Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламни ўраб, уйларига қадар кузатиб қўйди.\nАйтишларича, Абу Жаҳл Мутъимдан: «Сен ҳимояга олувчимисан ёки эргашувчи яъни, муслим?» деб сўраганида: «Ҳимоясига олувчи!» жавобини эшитиб: «Сен ҳимоянгга олган кишини биз ҳам ҳимоя қиламиз!» қабилида жавоб берган экан.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Мутъимнинг бу хизматини унутмаганлар. Пайғамбаримиз Бадрда асир олинган мушрикларни кўрсатиб шундай деганлар: «Агар Мутъим ибн Адий ҳаёт бўлиб, манави бадбўйлар ҳақида менга илтимос қилганида, уларни унга берган бўлардим!»\nИсломни қабилалар ва шахсларга таклиф қилиш\nПайғамбарликнинг ўнинчи йили Зул-қаъда ойида (619 милодий июннинг охирлари ё июлнинг бошларида) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккага қайтиб, Исломни қабилалар ва шахсларга таклиф қилишни қайтадан бошладилар. Ҳаж мавсуми яқинлашиб қолгани туфайли одамлар ҳаж фарзини адо этиш, муайян кунларда Аллоҳни зикр қилиш ва ўзлари учун бўлган диний ва дунёвий манфаатларни қўлга киритиш учун ҳар тарафдан кела бошладилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу фурсатни ғанимат билиб, худди пайғамбарликнинг тўртинчи йилидан бери қилиб келаётганлари каби улардан ҳар бир қабилани алоҳида-алоҳида Исломга даъват қила бошладилар. Ушбу – ўнинчи – йилдан тортиб энди улардан Аллоҳнинг рисолатини етказиш йўлида ўзларига мадад, қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя ҳам сўрай бошладилар.\nИсломга таклиф қилинган қабилалар\nЗуҳрий айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бирма-бир бориб, Исломга даъват қилган қабилалар қуйидагилар эди: Бану Омир ибн Саъсаъа, Муҳориб ибн Хосфа, Фазора, Ғассон, Мурра, Ҳанифа, Салим, Абс, Бану Наср, Банул-Бакко, Кинда, Калб, Ҳорис ибн Каъб, Узра, Хазорама. Аммо улардан биронтаси ҳам у зотнинг даъватларини қабул қилмади».\nЗуҳрий номларини келтирган бу қабилалар Исломга бир йилнинг ёки бир мавсумнинг ўзида даъват этилмаганлар. Уларнинг даъват этилиши Пайғамбарликнинг тўртинчи йили билан ҳижратдан олдинги охирги мавсум оралиғида бўлиб ўтган. Муайян бир қабила ҳақида у аниқ фалон йили даъват этилган, дея олмаймиз. Тўғри, аллома Мансурпурий бир неча қабилалар ҳақида улар Исломга ўнинчи йилнинг мавсумида даъват этилганлар, дея қатъий айтган. Ибн Исҳоқ мазкур даъват ва унинг рад этилиши тарзини ҳикоя қилган. Қуйида шу ҳақда қисқача айтиб ўтамиз:\n1. Бану Калб. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг Бану Абдуллоҳ номли бир уруғига бориб, уларни Аллоҳга даъват қилдилар ва уларни ўзларига ҳимоячи бўлишга таклиф қилдилар. Ҳатто уларга: «Эй Бану Абдуллоҳ, Аллоҳ отангизнинг исмини гўзал қилди», деган гапни ҳам айтдилар. Аммо улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг таклифини қабул қилмадилар.\n2. Бану Ҳанифа. Уларни қўнимгоҳларига бориб, Аллоҳга даъват қилдилар ва уларни ўзларига ҳимоячи бўлишга таклиф қилдилар. Араблардан бирортаси у зотга булардан кўра хунукроқ жавоб қилмаган эди.\n3. Бану Омир ибн Саъсаа ҳузурига бориб, уларни Аллоҳга даъват қилдилар ва уларни ўзларига ҳимоячи бўлишга таклиф қилдилар. Улар ичидан Буҳайра ибн Фаррос деган шахс: «Аллоҳга қасамки, агар мен қурайшлик мана шу йигитнинг қўлидан маҳкам тутсам, у билан бутун арабларга ғолиб бўлардим», деди. Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан: «Агар шу ишингда сенга байъат берсак, кейин Аллоҳ сени мухолифларинг устидан ғолиб қилса, сендан сўнг иш (ҳокимият) бизнинг қўлимизга ўтадими?» деб сўради. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Иш (ҳокимият) Аллоҳникидир, уни Ўзи хоҳлаган ўринга қўяди», деб жавоб бердилар. Шунда у: «Биз сени деб ўзимизни арабларга қурбон қилайликми?! Аллоҳ сени ғолиб қилганидан кейин ҳокимият биздан бошқасининг қўлига ўтадиган бўлса, бизга бу ишнинг кераги йўқ», деди. Шу билан улар ҳам юз ўгиришди.\nБану Омир қайтиб боргач, бўлган воқеани кексалиги туфайли ҳажга келолмаган бир қарияга айтишди ва: «Қурайшнинг Бану Абдулмуттолиб уруғидан бир йигит олдимизга келиб, пайғамбарман, деб даъво қилди, бизга, мени ҳимоя қилинглар, мен тарафга ўтинглар ва мени ўз юртларингга олиб кетинглар, деб даъват қилди», дейишди. Шунда қария қўлларини бошига қўйиб: «Эй Бану Омир, бу нақадар улкан талофат, ахир бошга қўниб турган бахт қушини учириб юборибсизлар-ку! Фалончининг жони Унинг қўлида бўлган Зотга қасамки, Исмоил авлоди бўлган ўша йигит бу гапни асло тўқиб чиқармаган, унинг гаплари ҳақ, мияларинг қаёқда эди ўзи?!» деди.\nМаккалик бўлмаган мўъминлар\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қабилалар ва вакиллар билан бир қаторда якка шахсларни ҳам Исломга даъват қилдилар. Уларнинг айримлари тарафидан ижобатлар кўриниб, мавсумдан бироз кейинроқ бир нечалари мусулмон бўлишди. Қуйида улардан баъзиларини айтиб ўтамиз:\n1. Сувайд ибн Сомит. У Ясриблик бўлиб, зукко шоир эди. Қавми уни обрўси, шоирлиги ва насабини эътиборга олиб «Комил» деб атарди. У ҳаж ёки умра қилиш учун Маккага келган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни Исломга даъват қилдилар. Шунда у: «Эҳтимол, сиздаги нарса мендаги нарса билан бир хилдир», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Сиздаги нарса нима ўзи?» дедилар. У: «Луқмоннинг ҳикмати», деб жавоб берди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қани, уларни менга айтиб берингчи», дедилар. У айтиб бергач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Булар шубҳасиз, гўзал сўзлар, аммо мендагиси улардан яхшироқ, у Аллоҳ менга нозил қилган Қуръондир, ҳидоят ва нурдир», деб унга Қуръон ўқиб бердилар ва уни Исломга даъват этдилар. Шундан сўнг у: «Ҳақиқатан, булар ғоят гўзал сўзлар экан», деди ва Исломни қабул қилди. Мадинага қайтиб келганидан сўнг кўп ўтмай Буос воқеасидан сал олдин Авс ва Хазраж ўртасидаги жанглардан бирида ўлдирилди. Устунроқ гап шуки, унинг Исломга кириши пайғамбарликнинг 11- йили бошларида бўлган.\n2. Иёс ибн Муоз. У Ясриблик ўспирин йигит бўлиб, Авс вакиллари орасида келганди. Улар Хазражга қарши Қурайш билан иттифоқ тузиш мақсадида келишганди. Бу иш Буос урушидан сал олдинроқ пайғамбарликнинг 11- йилида бўлиб ўтганди. У пайтда Ясрибда уруш олови ёнарди. Авс Хазражга нисбатан кам сонли эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг келганидан хабар топгач, олдиларига бориб ўтирдилар ва: «Сизларга ўзингиз истаб келган ишдан кўра яхшироқ бир ишни айтайми?» дедилар. Улар: «Нима иш экан?» дейишди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мен Аллоҳнинг бандаларига юборган пайғамбариман, уларни ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилишга, Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликка даъват қиламан, Аллоҳ менга Китоб нозил қилган», дедилар ва уларга Исломни тушунтириб, Қуръондан тиловат қилиб бердилар. Иёс ибн Муоз: «Эй қавм, Аллоҳга қасамки, бу нарса сизлар истаб келган нарсадан кўра яхшироқ», деди. Шунда вакиллар ичидан Абу Ҳайсар Анас ибн Рофеъ деган кимса Батҳо тупроғидан бир сиқим олиб, Иёснинг юзига сочиб юборди ва: «Қўй бу гапни, қасамки, биз бу иш учун келмаганмиз», деди. Иёс жим бўлиб қолди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам туриб кетдилар. Вакиллар Қурайш билан иттифоқ туза олмасдан Мадинага қайтиб кетишди.\nЯсрибга қайтганларидан кейин ҳеч қанча ўтмасдан Иёс вафот этди. Ўлими олдидан ҳамд, такбир, таҳлил ва тасбеҳ айтганди. Унинг мусулмон бўлиб ўлганига шубҳа қилмайдилар.\n3. Абу Зар Ғифорий. У Ясриб атрофида яшарди. Сувайд ибн Сомит ва Иёс ибн Муоз воситасида Ясрибга етиб келган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақидаги хабарлар унинг қулоғига ҳам етиб борган ва шу нарса унинг Исломга киришига сабаб бўлган бўлса ажаб эмас.\nБухорий Ибн Аббосдан, у Абу Зарнинг ўзидан ривоят қилади: Мен ғифорлик бир одам эдим. Бизга Маккада ўзини пайғамбарман, дейдиган бир одам чиқибди, деган хабар келди. Укамга: «Бор, ўша одам билан гаплашиб, нима гаплигини билиб кел», дедим. У кетди. Бориб учрашди. Қайтиб келгач, «Нима гап?» деб сўраган эдим, у: «Аллоҳга қасамки, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарадиган бир одамни кўрдим», деди. Унга: «Бу гапинг мени қониқтирмади», дедим-да, сафар халта ва асони олиб Макка сари йўлга тушдим. Ўзим уни танимас эдим. У ҳақда сўрашни истамадим. Замзамдан ичиб, масжидда бўлиб турдим. Олдимдан Алий ўтиб қолди ва: «Мусофирга ўхшайсиз», деди. Мен: «Ҳа», дедим. «Ундай бўлса, юринг бизникига», деб уйига олиб кетди. У ҳам мендан ҳеч нарса сўрамади, мен ҳам ҳеч нарса демадим. Тонг отгач, масжидга қайтдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақида сўрай дегандим, у ҳақда бирон гап айтадиган одамни топа олмадим. Олдимдан яна Алий ўтиб қолиб: «Ҳали ҳам борар жойингизни топа олмадингизми?» деди. Мен: «Ҳа, топа олмадим», дедим. У яна уйига таклиф қилиб: «Бу юртларга нима иш билан келган эдингиз?» деб сўради. «Агар сир сақласангиз, айтаман», дедим. У: «Шундай қиламан», деди. Мен: «Шу ерда ўзини пайғамбарман, дейдиган бир одам чиқибди, укамни у ҳақда билиб келишга юборган эдим, унинг олиб борган хабари мени қониқтирмади, шунинг учун у билан ўзим учрашмоқчи бўлиб келдим», дедим. У: «Муродингиз ҳосил бўладиган бўпти, ҳозир ўша ёққа кетаётган эдим, ортимдан бориб, мен кирган жойга кириб бораверинг, агар бирор сизга нисбатан хавфлироқ одамни кўриб қолсам, девор остига бориб, оёқ кийимимни тўғрилагандек бўламан, сиз эса ўтиб кетаверасиз», деди. Унинг ортидан бориб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига кирдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: «Менга Исломни тушунтиринг», деган эдим, у киши тушунтирдилар. Мен ўша турган жойимда дарҳол мусулмон бўлдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам менга: «Эй Абу Зар, бу ишни сир тутиб, шаҳрингизга қайтиб кетинг, бизнинг ғолиб бўлганимиз ҳақида эшитсангиз келарсиз», дедилар. Мен: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен буни уларнинг орасида қичқириб айтаман», дедим. Сўнг масжидга келдим. Қурайш ҳам ўша ерда эди. Ҳаммага эшиттириб: «Эй Қурайш жамоаси, мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Унинг пайғамбари эканлигига гувоҳлик бераман», деб қичқирдим. Улар: «Туринглар, бу муртадни уринглар», дейишди-да, мени ўласи қилиб калтаклашди. Аббос келиб, устимга ётиб олди ва уларга қараб: «Ғифорлик одамни урасизларми, ахир савдо билан Ғифордан ўтасизлар-ку!», деди. Шунда улар мендан четланишди. Эртаси куни яна кечагидек ишни қилдим. Яна ўша гапни айтдим. Улар: «Туринглар, бу муртадни уринглар» дейишди-да, мени яна ўласи қилиб калтаклашди. Яна Аббос келиб, устимга ётиб олди ва кечаги гапини қайтарди.\n4. Туфайл ибн Амр Давсий. Бу одам шарафли инсон, Давс қабиласининг бошлиғи, зукко шоир эди. Унинг қабиласи Яманнинг айрим тарафларига бошчилик ёки яримбошчилик қилган. У Маккага пайғамбарликнинг 11- йилида келди. Шаҳарга етмасиданоқ Макка аҳли унинг истиқболига чиқиб, иззату ҳурматини жойига қўйишди, сўнг: «Эй Туфайл, ичимиздан чиққан мана бу одам бизни оғир аҳволга солиб қўйган, жамоамизни бўлиб, ишимизни чалкаштириб юборган бир ҳолатда сиз бизнинг юртимизга келдингиз, у гапириб туриб, одамни сеҳрлаб қўяди, кишини отасидан, ака-укасидан, хотинидан ажратиб юборади, бизга тушган бу бало сизнинг ва қабилангизнинг бошига ҳам тушиб қолмаса, деб қўрқамиз, шунинг учун у билан гаплашманг, унинг гапига қулоқ солманг», дейишди.\nТуфайлнинг ўзи ҳикоя қилади: Бу ҳақда шу қадар кўп гапиришдики, у билан гаплашмасликка ва унинг гапини эшитмасликка қатъий қарор қилдим ва ҳатто масжидга борган пайтимда беихтиёр унинг сўзлари қулоғимга тушиб қолмасин деб қулоғимга пахта тиқиб олдим. Бир сафар масжидга борсам, у киши Каъбада намоз ўқиётган эканлар. Унинг яқинроғида турган эдим. Аллоҳ унинг гапини эшитмаслигимга йўл қўймади. Ўша гўзал ибораларни тингладим. Кейин ўзимга ўзим, бундан кўра ўлганим яхши, нима учун энди мен унинг гапини эшитмаслигим керак экан, ахир мен зукко шоир бўлсам, нима гўзалу нима хунуклигини ажрата олсам, эшитиб кўрай, агар яхши бўлса, қабул қиламан, бўлмаса, рад этаман, дедим. Шу ўй билан у киши уйларига қайтгунларича кутиб турдим. Қайтаётганларида ортларидан эргашдим. Уйларига кирган эдилар, ортларидан кирдим ва келганимдан буён бўлаётган ишларни, одамларнинг мени қўрқитганлари, қулоғимга пахта тиқиб олганим, кейин у кишининг айрим гапларини эшитиб қолганим, ҳамма-ҳаммасини ҳикоя қилиб бердим ва бошқаларга айтаётган гапингизни менга ҳам айтинг, дедим. У киши менга Исломни тушунтирдилар ва Қуръонни тиловат қилиб бердилар. Аллоҳга қасамки, ҳеч қачон унингдек гўзал ибораларни эшитмаганман ва шу ишдек тўғрироқ ишни кўрмаганман. Дарҳол мусулмон бўлиб, ҳақ шаҳодатни келтирдим. Кейин у кишига: «Менга қавмим итоат қилади, қайтиб бориб, уларни Исломга даъват этаман, Аллоҳга дуо қилинг, менга бир белги-аломат берсин», дедим. У киши дуо қилдилар.\nУнинг белги-аломати шу бўлдики, қавмига яқинлашган пайтида Аллоҳ унинг юзида худди чироқдек бир нурни пайдо қилди. У: «Эй Аллоҳим, юзимдан бошқа жойда бўлса эди, одамлар мусла, деб ўйлашларидан қўрқаман», деб дуо қилганди, нур қамчисига кўчди. Шундан сўнг у отасини ва хотинини Исломга даъват қилди, улар мусулмон бўлишди. Қавми эса Исломга киришда сустлик қилди. Лекин у даъватда бардавом бўлди. Хандақ жангидан кейин ҳижрат қилган пайтида ўзи билан бирга етмиш ёки саксон хонадонни олиб кетди. У Исломдаги синовлардан гўзал тарзда ўтди ва Ямома кунида шаҳид бўлди.\n5. Зимод Аздий. Бу одам Яманнинг Аздишануасидан бўлиб, дам солиш билан шуғулланарди. У Маккага келиб, у ердаги қаланғи-қасанғилардан «Муҳаммад жинни» деган гапни эшитди. Олдига борсам, эҳтимол Аллоҳ унга мен сабабли шифо бериб қолар, деб ўйлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан учрашиб: «Эй Муҳаммад, мен дам соладиган одамман, бирон касалингиз борми?», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ҳамд Аллоҳникидир, Унга ҳамд айтамиз, Ундан ёрдам сўраймиз. Аллоҳ кимни ҳидоятга бошласа, уни ҳеч ким адаштира олмас, кимни адаштириб қўйган бўлса, уни ҳеч ким ҳидоятга бошлай олмас. Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқдир, У Ягонадир, Шериксиздир, яна гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва пайғамбаридир. Аммо баъд…» деб энди гап бошлаётган эдилар, Зимод: «Шу сўзларингизни яна бир қайтаринг», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтган гапларини уч бора қайтардилар. Шунда Зимод: «Мен коҳинларнинг, сеҳргарларнинг, шоирларнинг гапларини эшитганман, аммо сизнинг гапларингизга ўхшаганини эшитмаганман, улар уммон тубига қадар етиб борибди, қўлингизни беринг, сизга байъат бериб, мусулмон бўлай» деди ва байъат бериб, мусулмон бўлди.\nЯсриблик олти нафар солиҳ кишилар\nПайғамбарликнинг 11- йили ҳаж мавсумида – 620- милодийнинг июлида – Исломий даъват майдонида сермаҳсул уруғлар вужудга келиб, улар тезда самога ўрловчи улкан дарахтларга айландилар. Мусулмонлар уларнинг сояларига ўтиб, йиллар мобайнида давом этиб келаётган зулму туғён зарбаларидан ҳимояландилар, воқеа-ҳодисалар бошқача тус олиб, тарихнинг йўналиши бутунлай ўзгарди.\nМакка аҳлининг ёлғончига чиқариш, Аллоҳнинг йўлидан тўсиш каби озорларини кўрган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳикмат билан иш юритганларидан Макка мушриклари халақит қилмаслиги учун қабилаларни даъват қилишга кечасида чиқардилар.\nАна шундай кечаларнинг бирида у зот Абу Бакр ва Алий билан бирга Зуҳл ва Шайбон ибн Саълабанинг қўналғалари ёнидан ўтиб қолдилар. Уларга Ислом ҳақида гапирдилар. Абу Бакр билан зуҳллик бир киши ўртасида ажойиб бир савол-жавоб ҳам бўлиб ўтди. Бану Шайбоннинг жавоби умид қилса бўладиган жавоб бўлди. Лекин улар Исломни қабул қилишдан тўхтаб турдилар.\nСўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Минодаги Ақаба деган жойдан ўтаётиб, гаплашиб ўтирган одамлар овозини эшитдилар ва улар ёнига бордилар. Улар Ясриблик олти нафар ёш йигитлар бўлиб, ҳаммалари Хазраж қабиласи вакиллари эди:\n1. Асъад ибн Зурора (Бану Нажжордан).\n2. Авф ибн Ҳорис ибн Рифоа ибн Афро (Бану Нажжордан).\n3. Рофеъ ибн Молик ибн Ажлон (Бану Зурайқдан).\n4. Қутба ибн Омир ибн Ҳадида (Бану Саламадан).\n5. Уқба ибн Омир ибн Нобий (Бану Ҳаром ибн Каъбдан).\n6. Жобир ибн Абдуллоҳ ибн Риоб (Бану Убайд ибн Ғанмдан).\nЯсрибликларнинг бахти шунда эдики, иттифоқдошлари бўлмиш ясриб яҳудийлари билан ўрталарида гап қочган пайтларда улар яҳудийлардан: «Яқинда бир пайғамбар чиқади, биз унга эргашамиз ва у билан биргаликда сизларни худди Од ва Эрамдек қириб ташлаймиз» деган гапларни эшитиб юрардилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам улар билан учрашганларида:\n– Сизлар кимсизлар? – деб сўрадилар.\n– Хазражликлармиз, – жавоб беришди улар.\n– Яҳудларнинг иттифоқдошларимисизлар?\n– Ўтириб, бир гаплашсак нима дейсизлар?\nШундан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга Исломнинг моҳиятини тушунтирдилар, Қуръон тиловат қилиб бердилар ва уларни Улуғ, Буюк Аллоҳга даъват қилдилар. Улар бир бирига: «Аллоҳга қасамки, бу одам ўша яҳудийлар кутаётган пайғамбардир, бас, улардан олдин отни қамчилаб қолайлик, унинг таклифини қабул қилиб, мусулмон бўлайлик», дейишди.\nУлар Ясрибнинг оқил кишиларидан эдилар. Яқинда бўлиб ўтган ички урушлар уларнинг тинкасини қуритган, бу урушнинг яна аланга олиш хавфи бор эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даъватлари зора урушнинг олди олинишига сабаб бўлса, деб умид қилдилар. Кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: «Бизнинг ортимизда шундай қавмлар борки, улар орасидаги адоватчалик адоват ҳеч жойда йўқ, сиз туфайли Аллоҳ уларни бирлаштириб юборса ажаб эмас, энди юртимизга қайтиб, уларни сизнинг ишингизга даъват қиламиз, ўзимиз қабул қилган мана шу таклифингизни уларга ҳам таклиф қиламиз, агар уларни Аллоҳ сизга бирлаштириб берса, сиздан азизроқ одам бўлмайди», дейишди.\nУлар Мадинага қайтишгач, у ерда Ислом рисолатини кўтариб чиқишди. Ҳатто Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақида гапирилмаган биронта хонадон қолмади.\nМавзудан бироз четга чиқиш\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Оиша розияллоҳу анҳога уйланишлари\nШу йили – пайғамбарликнинг 11- йили – Шаввол ойида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Оишаи Сиддиқа розияллоҳу анҳога уйландилар. Бу пайтда Оиша розияллоҳу анҳо олти ёш эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу аёли билан Мадинада ҳижратнинг биринчи йилида Шаввол ойида қўшилдилар. У пайтга келиб, Оиша розияллоҳу анҳо тўққиз ёшга киргандилар.\n Саҳиҳул Бухорий, «Китобу бадъил холқ»: 3231, 7389-ҳ. Фатҳул Борий: 6/360, Муслим: 2/109.\n Ибн Ҳишом: 1/381, Зодул маъод: 2/46, 47.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/573.\n Айб-нуқсон, песга ўхшаш.


Қозоғистон Россия назоратидаги нефт қувури лойиҳасида иштирок этиш бўйича музокараларни бошламоқчи.\n27 июн 2022, Тошкент вақти: 12:44\nМазкур лойиҳа Шарқий Европага нефтни экспорт қилишни кўзда тутади. Қозоғистон Энергетика вазири Бахтихўжа Измухамбетов Бокуда ўтказилган матбуот анжуманида “Қозоғистоннинг Бургас-Александрополис нефт қувури лойиҳасига қизиқиши борлигини” таъкидлади. Унинг айтишича, мазкур лойиҳада Қозоғистоннинг иштирокига оид музокаралар шу ойда бошланади. Россия назоратидаги мазкур лойиҳа Қўшма Штатлар қўллаб-қувватлаётган Боку-Тбилиси-Жайҳон нефт қувурига муқобил ўлароқ режаланган.


00:00 / 16.12.2007 | eski savollar | 3113\nСаволим шундан иборат. Қўйнинг қорни хақида нима дейсиз мен Шайх Хазратлари харом деб айтибди деб ешитдим. Шу хақда ва қўйнинг йеб бўлмайдиган жойлари хақида айтиб ўтсангиз. Жавоб учун олдиндан рахмат\nСўйилган ҳайвоннинг ейиш ҳаром бўлган нарсалари;Ҳанафий мазҳаби бўйича сўйилган барча ҳайвонлардан қуйидаги нарсаларни емоқ ҳаромдир;1. Эркак ҳайвоннинг закари.2. Эркак ҳайвоннинг икки мояги.3. Урғочи ҳайвоннинг жинсий аъзоси.4. Ҳайвондаги без.5. Ҳайвондан оққан қон.6. Ўт пуфак.7. Сийдик турадиган аъзо. Чунки Аллоҳ таоло «Аъроф» сурасида Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг васф қилароқ:«Уларга покиза нарсаларни ҳалол қилиб, нопок нарсаларни ҳаром қиладиган», деган. Мазкур етти нарсалар ҳам нопок нарсалардир.Мужоҳид розияллоҳу анҳудан келтирилган ривоятда Пайғамбаримиз алайҳиссалом мазкур етти нарсани емоқдан қайтарганлар.Кўриниб турибдики, бу рўйхатда қорин йўқ. У ҳалол, еса бўлади. Мен қўйнинг қорнини еб бўлмайди деб айтганим йўқ. Айтмайман ҳам, иншааллоҳ! Аммо баъзи Аллоҳдан қўрқмаганлар ўзининг гапини ўтказиш учун ўзидан тўқиб айтиб юбориши мумкин.


Ўзбек ҳуқуқбонлари NIKEни почта орқали уялтирмоқчи\nЎзбекистонлик инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари ва бошқа фаоллар тарқатган мактубда Daewoo International ва у билан ҳамкорлик қилаëтган NIKE ширкатлари олаëтган фойдага тамал бўлган пахта мажбурий меҳнат ва қурбонликлар эвазига етиштирилаëтгани таъкидланади.\nВашингтондаги "Меҳнат ҳуқуқлари халқаро форуми" тарафидан минглаб манзилларга жўнатилган мактуб остига Ўзбекистон ичкариси ва ташқарисида истиқомат қиладиган 141 нафар фаол имзо чеккан.\nМактубда январь ойида ўзбек пахтасини сотиб олишни тўхтатишни ваъда қилган NIKE ширкатининг Ўзбекистонда пахтани қайта ишловчи энг йирик ширкат Daewoo International компанияси билан ҳамкорлик қилаётгани учун танқид қилинади.\nСанжар Умаров¸ Толиб Ëқубов¸ Умида Ниëзова¸ Елена Урлаева¸ Азиз Йўлдошев¸ Дмитрий Нуриллаев каби фаоллар имзо чеккан бу мактуб NIKE ширкатининг ҳар бир ходими электрон почтасига жўнатилиши таъминланди.\nМактубга имзо чекканлардан бири - "Ўзбекистон - Германия инсон ҳуқуқлари форуми" раҳбари Умида Ниëзованинг Озодликка айтишича, бу мактубдан кейин NIKE ширкатининг Daewoo International билан алоқаларни узиши тайин:\n-Чунки NIKE мижозлари, асосан, прогрессив ëшлардир. Бу ширкат учун жамоатчилик фикри жуда муҳим. Агар NIKE мижозлари ўзлари сотиб олаëтган маҳсулот Ўзбекистондаги қулларча меҳнатга билвосита асосланганидан воқиф бўлишса, бу ширкат учун катта талафот бўлар эди. Шу маънода бизнинг тадбиримиздан кейин NIKE ўзбек пахтасидан фойда олишда давом этиш учун сурбетликдан қайтмаётган Daewoo билан алоқани узиши аниқ¸ дейди инсон ҳуқуқлари фаоли.\nUzbekistan - recycling of cotton fiber company DAEWOO Textile Bukhara, 15Jun2012\nБугунга келиб дунëдаги кийим-кечак ишлаб чиқарувчи 130 дан ортиқ етакчи компания ва брендлар ўзбек пахтасини сотиб олишдан ошкора равишда воз кечди.\nNike ширкати ҳам январь ойида ўзбек пахтасини сотиб олишни тўхтатишни ваъда қилган эди.\nАйни пайтда Nike ширкати билвосита қуллар меҳнатига шерик бўлгани биз учун кутилмаган ҳолат бўлди дейди Умида Ниëзова:\n- Ўзбекистондаги энг йирик пахтани қайта ишловчи, қуллар меҳнати ортидан бойлик орттираётган Daewoo International компанияси билан онгли равишда савдо муносабатларини юритаётгани кўпчилик учун кутилмаган совға бўлди, дейиш мумкин. Балки Nike Daewoo дан пахта эмас, фақат синтетик материал сотиб оляпмиз, деб қутулмоқчидир. Бу ҳолатда Nike ўз раҳбарлари Марк Паркер ва Фил Найт тимсолида ўз таъминотчилари тармоғидаги инсон ҳуқуқлари бузилишидан фойда кўраётган компанияни яширмоқда, холос. Бу билан улар дунёдаги энг деспотик тузумлардан бири томонидан тизимли равишда амалга ошириб келинаётган мажбурий меҳнатни рағбатлантиряпти, деб бемалол айтиш мумкин¸ дейди Умида Ниëзова.\nNIKE даги мажбурий меҳнат сири\nИнсон ҳуқуқ фаоллари NIKE даги мажбурий меҳнат сирини фош қилишнинг илк босқичида Озодлик радиоси эълон қилган фактларга таянишди.\n17 апрел куни дунëдаги юз мингдан ортиқ электрон манзилларга жўнатилган мактубда Озодлик радиоси ëритган пахта қурбони бўлган ëш йигит ҳикояси бор.\n2012 йилнинг 6 октябрида 18 ёшли Наврўз Мўйсинов белгиланган терим нормасини бажармасдан пахтадан кетиб қолгани учун Шаҳрисабз милицияси ходимлари томонидан калтаклаб ўлдирилди.\nИсми сир сақланишини истаган манбанинг 2008 йил 8 октябрда “Озодлик”ка билдиришича, 1994 йилда туғилган ўсмир ўша куни онасининг ўрнига теримга чиққан.\nТахминларга кўра, ўзини ёмон ҳис қилгани учун даладан эртароқ қайтган. Йўлда эса милиция ходимлари томонидан тўхтатилган ва ўртада чиққан тортишувдан сўнг қаттиқ калтакланган. Шундан сўнг у шифохонага келтирилган ва ўша тунда вафот этган.\nМактубда “Ўзбек пахтасидан фойда олишда давом этиш учун сурбетликдан қайтмаётган ширкат” сифатида тилга олинган Daewoo International ва у билан ҳамкорлик қилаëтган NIKE ширкатлари олаëтган фойдага тамал бўлган пахта мажбурий меҳнат ва қурбонликлар эвазига етиштирилаëтгани таъкидланади.\nМактуб сўнгидан эса ўзбек пахтасини билвосита тасарруф қилаëтган NIKE ширкатига қарата чақририқ ўрин олган.\n“Биз Nike ширкатини Daewoo билан бизнес алоқаларни тўхтатишга, бу компанияни мажбурий меҳнат орқали териб олинган пахта таъминотчилари рўйхатидан ўчиришга қаратилган қадамлар ташлашга ундашга чақирамиз¸” дейилади мактубда.\nЎз тарихида инсон ҳуқуқларини бузиш билан ном чиқарган Daewoo Жанубий Кореянинг халқаро компанияларидан бири. У H & M, The Limited, C & A, и Levis каби дунёдаги энг машҳур кийим-кечак ширкатларининг қора рўйхатига киритилган. Бу 100 дан ортиқ ўзбек инсон ҳуққлари фаолининг ўзбек пахтасини бойкот қилиш чақириғига жавобан амалга оширилган эди.


Туяқуш боқинг! Харажати кам, даромади мўл\n18.05.2018 08:26 0 19986\nБугун юртдошларимиз орасида тадбиркорликка, айниқса, қишлоқ хўжалигидаги баъзи соҳаларга қизиқиш анча юқори. Қизиғи, бу соҳаларнинг сердаромад эканлигини ҳали кўпчилик билмайди. Мисол тариқасида туяқушчиликни олайлик. Харажати қушдек, даромади туядек бўлган бу соҳага бугун бутун дунё қизиқаяпти десак муболаға бўлмайди.\nТошкент вилояти Қибрай туманида туяқушчилик билан шуғулланаётган ишбилармон борлигини эшитиб, шу ёққа йўл олдик. Темир тўсиқ билан ўралган майдондаги баҳайбат туяқушларга яқинлашар эканмиз, уларнинг озуқаси ҳам ўзига яраша бўлса керак деган гап ўтди хаёлимиздан. Аммо «Ҳайитбоев Сайдулла» фермер хўжалиги раиси Муродилла Ҳусанов билан суҳбатимизда бу фикримиз нотўғрилигини билдик.\n— Муродилла ака, тадбиркорликнинг нега айнан шу турига қизиқиб қолдингиз ва бу фаолиятни қачондан бошлагансиз?\n— Мен бу соҳага интернет орқали маълумотларга эга бўлиб, қизиқиб қолдим ва Россиядан 2015 йили 24 дона туяқуш олиб келиб, иш бошладим. Ҳозир туяқушларимиз сони 200 дан ошди. Туяқуш жуда тез кўпаяди ва касалликларга ўта чидамли, иммунитети юқори. Жониворлар ичида ўзининг тўйганини биладиган ягона жонзот туяқушдир. Унинг кўриниши баҳайбат бўлгани билан кунлик озуқаси икки килога тенг. Жўжалари 200 граммдан озуқа ейди.\n2015 йилда Ўзбекистонга бу соҳа энди ривожланаётган эди. Ўзимиздан Россияга вакил жўнатдик ва у иш ўрганиб келди. Албатта, биздаги туяқушларни Россияники билан бир хил боқиб бўлмайди. Уларнинг иқлими бизникидан фарқ қилади. Афзаллиги шуки, улар бизнинг иқлимга жуда мос, туяқушлар бизда жуда тез ўсади. Минус 20 даражадан плюс 70 даражагача бўлган шароитда бемалол ўсиб-улғаяди. Фақат устидан ёмғир ва қор ўтмаса бўлди, совуққа ҳам, иссиққа ҳам жуда чидамли.\n— Туяқуш гўшти ва тухумининг фойдали жиҳатлари нимада, териси ва патларидан ҳам фойдаланса бўладими?\n— Туяқуш тухуми ва гўштининг фойдали жиҳатлари жуда кўп. Тухумида холестерин умуман йўқ. Қанд касали ва қон босими бор беморлар ҳам унинг тухумидан бемалол истеъмол қилишлари мумкин. Туяқуш тухумининг биттаси товуқнинг 35-40 тача тухумига тўғри келади. Қандолатчиликда ҳам товуқнинг тухумидан кўра туяқушники яхши кўпчиганлиги боис унга талаб катта. Гўшти ҳам фойдали. Териси дунё бўйича тимсоҳнинг терисидан кейин иккинчи ўринда туради. Унинг терисидан асосан оёқкийим, аёллар сумкаси ишлаб чиқарилади. Ҳозир шундай лойиҳаларни йўлга қўйиш арафасида турибмиз. 2019 йилдан бошлаб туяқуш терисидан ўзимизда оёқкийим, аёллар сумкаси ва костюмлар ишлаб чиқаришни йўлга қўймоқчимиз.\nТуяқушнинг яна бир афзалликларидан бири — унинг ҳеч бир аъзоси чиқитга чиқмайди. Масалан, киприкларидан аёллар учун улама киприклар тайёрланади. Патлари совуқни ҳам, иссиқни ҳам ўтказмаганлиги боис улардан қишки уст-бошлар ишлаб чиқаришда фойдаланилади. Ичидан чиқадиган мойидан тиббиётда фойдаланилади. Тухумининг пўчоғи эса табиий кальций ҳисобланади, бундан ташқари, ундан ҳар хил сувенирлар ишлаб чиқаришда фойдаланилади. Тирноқлари эса олмосга ишлов беришда ишлатилади.\n— Етиштирилган маҳсулотларни қаерга топширасизлар?\n— Туяқушларнинг гўшти, териси ва тухумини етиштириб бериш бўйича Россия билан шартнома тузганмиз. Туяқушчилик бизда энди-энди ривожланаяпти. Лекин дунё бўйича бу соҳага қизиқиш юқори. Хитой туяқушчилик бўйича биринчи ўринда туради. Лекин бизда етиштирилган туяқушларнинг гўшти, териси ва тухумига талаб катта. Сабаби уларга бериладиган озуқаларнинг қуёш энергиясига тўйинганлигида.\n— Туяқушларнинг кўпайиш жараёни қандай кечади?\n— Туяқушларнинг оиласи битта хўроз (нар) ва иккита товуқ(мода)дан иборат. Ҳар битта товуғимиз бир мавсумда 50-60 тагача тухум қўяди. Биз асосан инкубатор орқали жўжа очтирамиз. Сабаби табиий ҳолатда ўзи очиб чиқадиган бўлса 11 тагача тухум қўйгач, кейин тухумни босишга киришади ва натижада товуқлари тухумдан чиқиб кетади. Биз эса 50-60 та тухум қўйгач, инкубаторга қўямиз ва жўжа очтирамиз. Инкубаторга қўйилган тухумларнинг ҳаммаси ҳам очиб чиқавермайди. Агар тухумларнинг бирортасида эмбрион йўқ бўлса, у жўжа очмайди. Шу боис биз олдин махсус асбоблар орқали тухум ичида эмбрион бор-йўқлигини аниқлаб, сўнг инкубаторга қўямиз. Эмбриони йўқ тухумлар ҳам чиқитга чиқмайди. Бу тухумлар қандолатчилик маҳсулотлари ишлаб чиқаришда ишлатилади ёки истеъмол қилинади.\n— Биз учун туяқушчилик нотаниш соҳа бўлгани учун кўпчилик тадбиркорликнинг бу тури билан шуғулланиш жуда қийин бўлса керак деб ўйлайди. Аслида ҳам шундайми?\n— Ҳозирги кунда тадбиркорлик билан шуғулланиш учун кўпгина имкониятлар яратилган. Фақат инсоннинг ўзида ҳаракат бўлса бас. Баъзилар тадбиркорлик қилишга маблағ йўқ дейди. Ахир маблағ топиш қийин эмас, ҳамма банклардан кредит берилаяпти. Айниқса, туяқушчилик билан шуғулланиш учун жой масаласи муаммо дейишади. Аммо бундай эмас. Туяқушларни боқиш учун кўп жой кетмайди. Мана қишлоқларга чиқсангиз бўш ётган жойлар жуда кўп. Туяқушчилик билан шуғулланиш учун ўн сотих жой бўлса бўлди. Атрофини металл тўсиқлар билан ҳам ўраш шарт эмас. Оддий тол новдаларидан фойдаланса ҳам бўлади. Ўн сотих жойда иккита оиласини боқиш мумкин. Қорамол билан солиштирганда бу анча осон. Тухумга кираётган пайтда емини берса бўлди. Еми ҳам жўхори, буғдой каби маҳсулотлардан иборат. Туяқушлар асосан кўк ўтлар билан озиқланади. Катта бўлиб тухумга кирадиган пайтда емини бироз кучайтиришга тўғри келади.\n— Туяқушчилик билан шуғулланишга қизиқаётганларга қандай маслаҳат берган бўлардингиз?\n— Кимдир туяқушчилик билан шуғулланишни ўрганмоқчи бўлса биз бажонидил ёрдам берамиз. Кўпайтириш йўл-йўриғини ўргатамиз. Баъзилар туяқушчилик билан шуғуллангач уни реализация қилишдан чўчийди. Аммо бу томондан ҳам чўчимаслик керак. Қанча маҳсулот бўлса биз ўзимиз қабул қилиб олишга тайёрмиз. Келишсин, бировнинг битта, бошқа бировнинг ўнта туяқуш оиласини боқишга имконияти бордир.\n— Гўшти, тухуми, териси ва патларини етказиб бериш бўйича бошқа давлатлар билан ҳам шартномалар тузаяпсизларми?\n— Албатта, бугунги кунда Япония билан шартнома тузаяпмиз. Россия билан ҳам шартномамиз бор. Аслида бизнинг мақсадимиз бошқа давлатлар учун хомашё етказиб бериш эмас, балки туяқуш териси ва патларидан бўлган маҳсулотларни ўзимизда ишлаб чиқариш ва чет давлатларга экспорт қилишдир. Келажакда ниятларимиз туяқушчиликни янада ривожлантириш. Яқинда бизга Қибрай тумани ҳокимияти 45 гектар ер, туяқушларнинг ем-хашаги ва озуқасини етказиб беришга ҳам жой ажратишди. Энди ишимизни янада ривожлантирамиз.\nГулруҳ Ёрматова суҳбатлашди.\nфермер даромад туяқуш


Мувозанатни сақлай олувчи янги скутер намойиш қилинди (видео)\n21:10 / 18.04.2017\nНазарияга кўра, ҳаракатланаётган ғилдирак ерда қанча кам из қолдирса, ёқилғи харажати шунча кам, ҳаракатчанлик даражаси шунча юқори бўлади. Яқинда немис муҳандиси Олаф Винклернинг 1,5 минг долларлик Uo қурилмаси сотувга чиқиб, унинг эгалари ушбу физик тамойилни текшириш имконига эга бўлишади. Kickstarter шу ҳақидаги маълумоти билан бўлишди.\nМашина асоси қалин резинали оддий шар ичида жамланган ҳар томонга йўналувчи уч ғилдиракдан иборат. Улар айланиб, шарни керакли томонга ҳаракатлантиради. Шарнинг тўғри жойлашуви туфайли тузилма ўз мувозанатини сақлай олади.\nТранспорт воситасининг янгилигини инобатга олган ҳолда, муҳандис тажрибасиз "ҳайдовчилар" учун бошқарув қисмини ушлагич ва жойстик билан таъминлади.\nUo'нинг максимал тезлиги - соатига 12 километр, бироқ Винклер батареялар сиғими ва автоном хизмат вақтига оид маълумотларни ошкор қилишга шошилмаяпти.


Давлат дастури ижросини таъминлашда ҳукумат ва парламентнинг ҳамкорлиги муҳим\n21.07.2020 Чоп этиш учун\n2020 йил 21 июль куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги Ўзбекистон Экологик партияси фракциясининг видеоконференция шаклидаги навбатдаги йиғилишида Вазирлар Маҳкамасининг 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили”да амалга оширишга оид давлат дастурининг 2020 йил биринчи ярим йиллигида бажарилишининг бориши тўғрисидаги ҳисоботи атрофлича муҳокама этилди.\nДепутатлар томонидан таъкидланганидек, бугун инсониятни синовдан ўтказаётган COVID-19 дунёнинг барча давлатларини йил аввалида тузган режаларини қайтадан кўриб чиқишга, керак бўлса жиддий ўзгартиришлар киритишга мажбур қилмоқда. Мамлакатимизда коронавирус пандемияси оқибатларини юмшатиш иқтисодиёт тармоқлари барқарорлигини таъминлаш, аҳолининг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, камбағалликни қисқартириш юзасидан ўз вақтида кўрилаётган амалий чоралар туфайли иқтисодий ўсиш таъминланаяпти. Бунда албатта, айнан пандемия даврида давлат раҳбари томонидан қабул қилинган қатор фармон ва қарорларда белгиланган вазифалар ижроси муҳим ўрин тутди. Бунга депутатлар яқинда бевосита жойларга чиққан ҳолда ўтказган ўрганишлари давомида ҳам бевосита гувоҳ бўлдилар.\nҲисоботда келтириб ўтилганидек, Давлат дастурининг биринчи ярим йилликдаги ижросини таъминлашда макроиқтисодий барқарорлик ҳамда иқтисодиёт ва ижтимоий соҳанинг бардавом ривожланишини таъминлаш, хорижий инвестицияларни жалб қилиш, жозибадор инвестиция муҳитини яратиш ҳамда ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш даражасини оширишга алоҳида эътибор қаратилган. Давлат дастури ижроси доирасида умумий қиймати 18,2 трлн сўм ва 10,3 млрд АҚШ долларига тенг лойиҳаларни амалга ошириш назарда тутилган.\nБутун дунёда бўлгани каби мамлакатимизда коронавирус инфекцияси тарқалишининг олдини олишга қаратилган чора-тадбирлар Давлат бюджети ижросига таъсир кўрсатди. Давлат бюджетининг жами харажатлари 64,9 трлн сўмни, шундан ижтимоий соҳаларга йўналтирилган харажатлар 34,7 трлн сўмни ташкил қилди. Ушбу харажатлар ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 17 фоизга ошган.\nМуҳокамалар чоғида фракция аъзолари э Давлат дастурида айнан экологик йўналишда белгиланган вазифалар ижросига эътибор қаратдилар. Давлат дастурига мувофиқ Орол фожиаси оқибатларини бартараф этишга қаратилган чора-тадбирлар доирасида бугунги кунда Нукус, Урганч ва Хива шаҳарлари атрофида 6,4 км “яшил белбоғ” барпо этилган.\n2020 йил ўтган даврида 115 та лойиҳа доирасида 182,2 км коллектор-дренаж тармоқларида қуриш ва реконструкция қилиш ишлари, 4643,8 км узунликдаги коллектор-дренаж тармоқларини таъмирлаш-тиклаш ишлари амалга оширилган.\nФракция аъзолари бажарилган ишлар салмоғини эътироф этган ҳолда, Давлат дастурининг айрим бандларида кўзда тутилган ишларнинг кечикаётганига эътибор қаратдилар. Жумладан, ресурс солиқларини ҳисоблаш механизмини илғор халқаро тажриба асосида қайта кўриб чиқиб, фойдаланилган сув ресурсларини солиққа тортишнинг бозор механизмларини жорий этиш ҳамда ҳозирда энг долзарб масала бўлган озиқ-овқат маҳсулотларининг хавфсизлигини кучайтириш бўйича техник жиҳатдан тартибга солишга оид норматив ҳужжатларни янгилаш бўйича ишлар кечикмоқда.\nДепутатлар томонидан Давлат дастури ижросини таъминлашда ҳукумат ва парламентнинг ҳамкорлиги муҳим экани, келгусида Давлат дастури ижросини таъминлашда биргаликда чора-тадбирларни амалга ошириш юзасидан таклифларни илгари сурдилар. Бунда айниқса, қонун ижодкорлиги йўналишига алоҳида эътибор қаратиш лозимлиги таъкидланди.\nФракция йиғилишида Ҳукумат тақдим этган ҳисобот маъқулланди ҳамда ушбу масала юзасидан тегишли қарор қабул қилинди.


Инсон ҳуқуқлари: Ўлимгача қийнаш – Ўзбекистондаги даҳшатли воқеликдир (фото, 18+) - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n16:40 msk, 10 Июль 2020\n13.09.2016 20:54 msk\nЎзбекистон –Марказий Осиёнинг энг ёпиқ ва авторитар мамлакатларидан биридир. “Темир парда” ташқарисига кўпинча бир-бирига зид маълумотлар чиқади. Аммо айрим фактлар даҳшатга солади. Мустақил манбалар махсус хизматлар зиндонларида ўнлаб, ҳаттоки юзлаб қийноқ ва қотиллик ҳолатлари ҳақида хабар беришади. Кўпинча одамлар ўз бошига тушган фалокатни ошкор қилмайди, чунки кучишлатар органларнинг навбатдаги қурбонига айланишдан қўрқишади. Аммо камдан-кам ҳолатлар қариндошларнинг жасорати ва қатъийлиги туфайли ошкор бўлади, улар бу воқеа ҳақида халқаро ташкилотлар ва хорижий матбуотга етказишдан қўрқишмайди.\nБу воқеа бир йил олдин Бухорода бошланди. Маҳаллий бозорлардан бирида 2015 йилнинг 16 августида ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ака-ука Ибодовлар: 43 ёшли Илҳом ва 48 ёшли Раҳимни қўлга олишди. Бир ойдан кейин Миллий хавфсизлик хизматининг маҳаллий идораси Илҳомнинг жасадини қариндошларига топширди: гўёки у юрак етишмовчилигидан ўлган эмиш. Акаси эса 8 йилга озодликдан маҳрум қилинди.\nИбодовлар оиласи ҳақидаги бошқа мақолаларни “Фарғона” (2016 йил июни, рус тилида), “Озодлик” (2016 йил июни, ўзбек тилида), BBC (2016 йил июли, ўзбек тилида) сайтларида ва Надежда Атаеванинг блогида (2016 йил августи, рус тилида) ўқиш мумкин.\nМарҳумнинг жасадиданоқ унинг юрак касаллигидан ўлмаганини билиш мумкин. Уни уриб ўлдиришган…\nЎша фожиали кунларда ва ундан кейин нималар бўлганини уларнинг синглиси Дилфуза ва онаси Хурсанд Ражабова гапириб беришди.\n-Иккала ўғлим ҳам “Ситора” автомобил эҳтиёт қисмлари бозорида ишларди, - сўзлаб берди Хурсанд Ражабова. –Нималар бўлганини бозордагилар айтиб беришди. Ўша куни, 16 августда, дўконга харидор сифатида нотаниш йигит кирган. Бу махсус юборилган одам бўлган. У айланиб юриб, ҳар хил деталларни кўрган, кейин Раҳимга “юз долларлик пулим бор, сўм йўқ” деб, валютага товар сотишни сўраган. Ўғлим рози бўлиб, автомобил эҳтиёт қисмини сотган.\nБироздан сўнг дўконга бир неча киши бостириб кирган, улар билан бирга ҳалиги харидор ҳам бўлган. Гуруҳга шаҳар солиқ департаменти ходими Равшан Ражабов раҳбарлик қилган. У бу провокацияни адолатли ҳал қилиш ўрнига жанжал чиқарган. Натижада тартибга солиш баҳонасида иккала ўғлимни ҳам милицияга олиб кетиб, қамаб қўйишган.\n- Ўша кунлари улар билан учрашиш ёки хабарлашиш имкони бўлдими?\n- Ўша пайтда ҳам, кейинроқ уларни МХХ тергов изоляторига ўтказишганда ҳам, ҳатто ишни судга оширишганда ҳам учрашишга қўйишмади, - дейди Дилфуза. –Ҳатто милиция ёки МХХ биноси остонасидан киритишмади ҳам. Бунинг устига, акаларимни қўлга олишгандан кейин 26 августда уларнинг уйига элликтача солиқ ходими келиб, тинтув ўтказишди. Улар Илҳомнинг аллақандай дафтарини қидиришди. Уларнинг айтишича, муқовасида доллар белгиси бўлган, ичида солиқчиларнинг қандайдир хатти-ҳаракатлари ҳақида ёзилган. Ҳеч нарса топа олмагандан кейин сотувга мўлжалланган барча эҳтиёт қисмларни олиб кетишди.\n- Ўғилларимга худди ашаддий жиноятчидек муносабатда бўлишди, - давом этади она.–Қўйворишни ўрнига яна ўн суткага ушлаб қолишди. Кейинчалик билишимча, ўғилларимнинг қўлга олинганига МХХ ходимлари – қандайдир Азим Юнусов ва Иномжон (фамилиясини билмайман) алоқадор бўлган. Илгари улар доим Илҳомдан пул таъма қилишган, у бўлса бундай талабларга қурби етмаган. Ўшалар валютага оид “спектакл”ни ташкиллаштирган. Илҳом ва Раҳимни қўлга олишганидан сўнг солиқ департаменти ходими Равшан Ражабов уларни шавқатсиз калтаклашни буюрган. Умид исмли милиционер бошқа маҳбусларга ўғилларимни калтаклашни буюрган. Илҳом бировнинг айбини бўйнига олиши керак бўлган. Қийналиб кетган Илҳом ҳар қандай қоғозни имзолашга розилик билдирган.\nМарҳум Илҳом Обидов танасидаги қийноқ излари. Суратни қариндошлари тақдим қилган\n- Ўғилларингиздан пул таъма қилишганини қаердан билдингиз?\n- Илҳомнинг ёнига бир хайрихоҳ милиционер кириб, батафсил сўраб-суриштирган. Ўғлим “эсэнбэшник” Азим Юнусов ва Баҳодир деганига неча марта, қанчадан пул берганини айтиб берган. Бу милиционер вилоят ИИБ бошлиғи Шавкат Ўриновга рапорт ёзиб, Илҳом сўзлаб берган гапларни етказган. Ўринов бу маълумотни Юнусовга етказган, шунда у Илҳомни баттар калтаклаган, натижада калтакдан Илҳомнинг жони узилган.\n- Кейинчалик билишимча, бу ваҳшийлар ака-укани бир-бирининг кўз ўнгида калтаклаган: Илҳомни ураётганда Раҳимни томоша қилишга мажбурлашган, кейин тескариси, - дейди Дилфуза. –Илҳомнинг жасадини соат тушдан кейин 4 ларда беришди ва соат 7 гача кўмишни талаб қилишди. Биз қариндошлар билан маслаҳатлашиб, эртаси куни эрталаб кўмишга қарор қилдик. Шу пайт оралиғида қариндошларим билан ҳамма калтак излари, ғурра ва жароҳатларни суратга ва видеога туширдик.\nИлҳом Ибодовнинг оёғидаги кишан излари. Суратни қариндошлари тақдим қилган\nАкамнинг жанозасидан кейин оила аъзоларимизнинг ортидан кузатув ташкил қилишди. Уйни ҳам кузатишди, ҳамма келаётганлар, қариндошлар, дўстлар ва яқинларни қайдга олишди. Айримлари билан суҳбат ҳам ўтказишибди: уйда нима ҳақида гаплашилган, нимани билишган, қаерга мурожаат қилмоқчилигимиз ва ҳоказоларни сўрашган. Энди одамлар бизникига келишга қўрқиб қолди. менинг ортимдан ҳам ошкора кузатишди. Расул исмли кузатувчи менга очиқ-ойдин айтдики, агар ҳеч қаерга мурожаат қилмасак, Раҳим акамни озод этишлари мумкин экан. Биз шунга ҳам рози эдик, аммо барибир акамга жазо тайинлашди.\n- Илҳом ва Раҳимга қандай айбловлар қўйилган эди?\n- Қуйидаги моддаларда айблашди: 177 (“Валюта қимматликларини қонунга хилоф равишда олиш ёки ўтказиш”), 189 (“Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш”) ва 243 (“Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш”), - деб ўқийди суд ҳукмидан она. –Илҳом қийноқдан ўлганидан кейин мен Бухоро вилояти ҳокими Муҳиддин Эсановнинг олдига бордим. Раҳимни ҳеч бўлмаса укасининг жанозасига чиқаришда ёрдам сўрадим. Муҳиддин Турдиеви чқонундан ташқарига чиқмаслигини айтди, аммо аризамни қабул қилди, бироқ чора кўрмади. Фақатгина Бухоро вилояти Когон тумани ҳокими ўғлимни кўмишга “Куй-мозор” қабристонидан жой ажратиб берди.\nАка-ука Ибодовларнинг қариндошлари Илҳомнинг жасади суратларини ҳуқуқни ҳимоя қилиш мустақил “CENLIBART” ташкилотига экспертизага топширишди. ВВС радиоси ўзбек хизмати журналистлари эксперта Нигяр Ахмедбековадан интервью олишди. У марҳум Илҳом Ибодовнинг суратларини ўрганиб чиқиб, унинг ваҳшийларча қийноққа солинган, деган хулосага келди.\n- Бугун вазият қанақа? Сиз фожиа ҳақида маҳаллий ва халқаро ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилотлари, хорижий элчихоналар ва ОАВга хабар беришдан қўрқмадингиз. Босим давом этишидан қўрқмайсизми?\n- Қўрқадиган бўлсак, бутунлай эзғилаб ташлашади, - дейди Дилфуза. –Битта акамни ўлдиришни, бошқасини қамашди. Яна нима қилишлари мумкин? Мени бир неча марта органга чақириб, жим юришни тайинлашди. Ҳаттоки Раҳим акамнинг болаларини маҳаллий ИИБга олиб кетиб, бизга таҳдид қилишди. Агар шикоят қилишни тўхтатмасак, улар тирик чиқмайди, дейишди. Аммо қўрқадиган жойимиз қолмади. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органи деб аталадиганлар адолатни таъминлаш ўрнига, мени акаларимдан айиришди, онамни эса ўғилларидан айиришди. Улар бизнинг боқувчимиз эди, ёрдам беришарди. Мен кучим борича курашаман, охиригача қатъий тураман.\nБиттагина ўлим эмас\nИлҳом Ибодовнинг ўлими охирги олти ой ичида Ўзбекистонда қамоқда ўлиш бўйича камида бешинчи ҳолат бўлди. “Озодлик” радиосининг маълумотларига кўра, шу йил февралининг ўзида учта маҳбуснинг ўлгани маълум бўлди.\nНавоий вилояти Зарафшон шаҳридаги 64/48-муассасада диний айбловлар билан қамалган 44 ёшли Достон Абдураҳмонов ўлди. Банкни ўмаргани учун Навоийдаги 64/46-муассасада 16 йиллик муддатини ўтаётган 29 ёшли Шаҳоб Маҳкамовнинг жасадини Жиззах шаҳридаги қариндошларининг уйига етказишган. Навоийдаги ўша муассасада экстремизмда айбланиб, 9 йилга қамалган 42 ёшли Маҳмуджон Ҳасанов ўлган.\n“Ҳизб ут-Таҳрир”га аъзоликда айбланиб, 17 йилга қамалган 32 ёшли андижонлик Икромжон Низомовнинг жасадини олиб келган муассаса ходимлари уни туберкулёздан ўлганини айтишган.\nАгар сиз милиция ёки Ўзбекистон миллий хавфсизлик хизмати ходимлари томонидан ўзбошимчалик, зўравонлик, қийноқ ёки қонун бузилишларига дуч келган бўлсангиз “Фарғона АА бош муҳаррири Даниил Кисловга dan@kislov.ruманзилига ёзиб юборинг. Шу мақолага шарҳ сифатида ёки Фейсбукда ҳам хабар қолдиришингиз мумкин.


"Пишмаган" лотин алифбоси, кўчалардаги хато тўла баннерлар ва“Имловий дангасалик” масалага ечим борми?\n27 май GMT +05:00\nНегадир бугун алифбо масаласига тўхталганда одамларда, ўзбек нутқини рус тилига мослаган кирилл алифбоси ёки “пишмаган” лотин алифбосинини қаерда қўллаш-у, қўлламаслик ўйлантириб келаётган “бош оғриғи”дир. Нега дейсизми? Марҳамат, кўчага чиқинг, рекламалар, баннерларга қаранг ёки 7-9 синфда ёки касб-ҳунар коллежида таҳсил олаётган ўқувчининг “мобил саводи”ни кузатинг...\nАлбатта, буни фақат алифбо алмашинувига йўйиб бўлмайди. Ўқувчи алифбо ва имлони мактабда ўрганади. Бугунги ва олдинги мактаб битирувчисининг саводи ўртасида анча фарқ бор. Демак, ўқитишда “нимадир” бўлаяпти.\nЭнди масаланинг туб моҳиятига кўчсак. Ўтган асрнинг йигирманчи йилларидан бошлаб, туркий халқлар қаторида бизда ҳам лотин графикасига ўтиш бошлаб юборилди. Албатта, бунда ўзбек тилидаги унли ва ундош товушларнинг аслида қанчалиги бўйича жуда кўп ва хўп баҳс кетган (ўша давргача фойдаланилган араб ёзувида фақат у, а ва и ҳарфларини билдирадиган белгилар бўлган). Умумадабий тил орқали бу муаммони ечиш лозим эди. Бунда тилшунослар ўзбек адабий тили учун қарлуқ лаҳжасининг Тошкент – Фарғона шевалари асос қилиб олинди ҳамда фонетик жиҳатдан Тошкент шевасига урғу берилган.\nТилшунослар 5, 6, 9, 12, 15 ва ҳатто 17 та унли товуш борлигини таъкидлашган. Натижада, 1929-1940 йиллар оралиғида алифбода бир неча “унли ўзгаришлар” рўй берди. Шундай пала - партишликлар оқибатида 1934 йилдан буён тилимиз шартли 6 та унлида қолиб кетди. Туркий тилларга хос бўлган сингармонизмнинг катта бўлмасада, тилимиздаги ўрнига эътибор берилмади.\n1940 йилдан эса ўша давдаги “оға тил” алифбосига яқинлашиш мақсадида кирилл алифбосига ўтилиб, айни пайтда бу лексикамиз, орфоэпика ва имломизга ҳам ўзининг салбий таъсирини кўрсатди. Тилимизда ўзлашма ва ҳатто миллий сўзларимизни ҳам рус тилига ўхшатиб талаффуз қилиш бошланди. Бу ҳозирги кунга қадар ҳам ўзининг салбий таъсирини ўтказмоқда. Ўзлашма сўзлардаги Ҳ – бўғиз товуши тилимизда бўлсада, бировларнинг “оғзига қараб” Г ва Х га алмаштирдик. Голландия, Гамлет, Геродод кабилар қатори, Гейдар (Ҳайдар Алиев) ва Гамзатов (Расул Ҳамзатов) деган номлар пайдо бўлди. Энг ачинарлиси бугунги кунгача бу ҳолатни она тилимиздаги “норма” сифатида қабул қилфётганларни кўриб яна хунобингиз ошади.\nАчинарлиси, ўзбек тилининг товушлар системаси ва имло қоидаларини рус тилига мослаб, бизга ёт, лекин кирилл алифбосида бўлган –я, -ю, -ё, -е, -ц, - ъ, -ь мажбурлаб тиқиштирилди.\nЖамиятимизда баъзи вакилларида бугунги кунда ҳам эскирган кириллни сақлаб қолиш ҳиссининг мавжудлигини, улардаги она тили тушунчасидаги имловий бўшлиғи билан изоҳлаш мумкин.\nМустақилликдан сўнг, илк навбатда, лотин ёзувли ўзбек алифбосини жорий этиш бошланди. Лотин ёзуви бугунги кунда дунё миқёсидаги ярмидан кўп тилларни бирлаштирган халқаро мулоқот алифбосидир. Ўзбек тили ҳам мазкур “мулоқот”дан четга чиқмаган ҳолда, мазкур интеграцияга қўшилди. Бу ҳақиқатда ҳам бизни шиддат билан ривожланаётган ахборот асрида коммуникация технологияларидан фойдаланишимизда, чет тилларини тез ўзлаштириш ва энг муҳими ўзбек тилини жаҳон саҳнасига олиб чиқишда, хорижийларни бизнинг тилимизга мослашишларида жуда қулай бўлади. Матн теришда эса 5-10% фоиз иқтисод қиламиз. Мактаб ўқувчилари эса тез савод чиқаришади.\nКўпчилик янги алифбога ўтиш жараёнида оммани саводсизлашиб қолиши ҳамда эски манбаалардан узилиб қолишини таъкидлашади. Бу ҳамиша ҳам тўғри эмас.\nБиринчидан мамлакатимизда саводхонлик 99 % лик маррани урган. Ундан кейин ҳамма мактабда хорижий тил, инглиз, француз ёки немис тилини ўрганган... бундай омилларни кўп келтириш мумкин. Бу зарарли фикр асосан, ўзгаришларга мойиллиги бўлмаган қатламга хос бўлган баҳона ва “имловий дангасалик”дир. Маълумки, тилимиз тарихида босиб ўтган йўлдаги арабий ва кирилл ёзувидан фойдаланган даврда ҳам “иккичилар” ва эскиликка кўниккан қатлам бўлган ва кейин ҳам бўлаверади. Таълим тизимини такомиллаштириш керак холос.\nЭнди алифбога ва имлога тўхталсак. 1995 йил май ойида лотин алифбоси жорий этилганда кириллдаги “кераксиз” ҳарфлар чиқариб ташланди... ва шунчаки кирилл ёзувига тўғри келадиган ҳарфлар билан алмаштирилди холос. Аслида ҳарфларни тўғри алмаштириш ҳам охирига етмади (“Хх” - бу лотин ёзувида –кс бирикмасини билдиради). Соддароқ тилда тушунтирсам, қизил рангли автомобиль шунчаки бошқа рангга бўялиб, бир нечта кериксиз қисмлар олиб ташланди. Лекин, керак бўлган қисмни ўрнатишга келганда эса... мутахассисларнинг ҳам бу борада ўзгаргиси келмади назаримда.\nМуддаога ўтсам амалдаги кирилл ва лотин алифболарида имло билан адабий тил ўртасида, адабий тил учун асос бўлган лаҳжалар талаффуз меъёрлари билан орфография ўртасида жиддий тафоввут бор. Ўзбек тилининг фонетик ва орфоэпик балансида номутаносибликлар давом этмоқда. 1934 йилдан буён талаффузимиз ва ёзувимиз ҳаммша ҳам бир-бирига ёпишмайди. Ҳар қандай тил учун комфорт, яъни тўла тўкис мос келадиган алифбони тузиш мураккаб.\nБу борада Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида лотин ўзбек алифбосини такомиллаштириш бўйича турли соҳа мутахассислардан иборат ишчи гуруҳи тузилган. Бир неча бор ишчи гуруҳи йиғилишлари ўтказилиб мазкур доирада жамоатчилик билан кенг муҳокамалар қилинаётганини олқишлаш лозим.\nАлбатта унлилар ҳақида гап кетганда ўзбек тилида барча чўзиқ ва қисқа унлиларни алифбода тўлиқ акс эттириш мушкур вазифа. Аслида барча унли товушлар турли сўзларда турлича талаффуз қилинади.\nЛекин баъзилари яққол ажралиб туради. Масалан И – I ҳарфи амалда иккита мустақил И ва рус тилидаги Ы га яқин товушни ифодалайди. Ҳамма бунга кўниккан бўлиши мумкин, амалда савод чиқаришда ноқулай ҳамдир. Бу товуш учун барча туркий тилларда алоҳида ҳарф ажратилган. Мисол учун “билан”, “бироқ”, “тирноқ”, “қизил” каби сўзларда баъзан ўқувчиларда биринчи бўғиндаги унли товушнинг бор йўқлини англаши қийин кечади ва тушириб қолдириш ҳоллари бор. Буни тушунса бўлади, чунки “Қрим”, “Примов” каби сўзлар борки, ўқувчини чалғитади. Тўғрида “Қрим”да тушириб қолдирилган ва “бироқ” сўзидаги биринчи унли товуш амалда бир хилку. (Туркий тилларда “Qırım” тарзида). Нега бу товуш тилимизда алоҳида акс этмаслиги керак? Лотинча I i га оддий белги билан Ɨ ɨ ёки\nÎ î тарзида қўллаш мумкин (Бу лотин ёзувли тиллар ва халқаро фонетик алифбода Ы ни англатади).\nИккинчиси эса, талаффузида икки хиллигини фарқласакда қайсарлик қилиб, эриниб, алифбога киритмаганимиз икки хил “О” масаласида. Аслида бу ҳар иккита ўзбекча (доно, бола, лой) ва рус – европа тиллари (полк, стадион, кола) орқали кириб келган амалда ўзбекча Ў га яқин товуш (рол, ). “Яна алифбони мураккаблаштириш нима кераги бор?” дейдиганлар, билиб қўйсин. Бу ғирт “имловий дангасалик” ва масъулиятдан қочишдир. Ёзувда ва талаффузда бемалол ажратиш мумкин. Энг асосий “шпаргалка” бу – ўзбекча ва европача сўзлар. Мисол учун оддийгина “ток”, “ром”, “бор” каби сўзлар. “Ток” – бу электр токи ва “ток” – узум новдаси, “ром” – ичимлик номи ва “ром” – маҳлиё бўлиш, “Бор” – кимёвий элемент ва “бор” – мавжуд эканлик. Фарқ аниқ, тиниқ ва сезиларли шундай эмасми? Энсаси қотиб “хўш нима керак энди иккита қилиб” деганлар билиб қўйиши керакки, лотин ёзуви, бу шаклан уйғунлик ҳамдир. Ўзбекча лабланмаган О (Бухоро, Тошкент, палов) европа ва рус тилларида А билан белгиланиши бежиз эмас. Бу аслида А нинг чўзиқ кенг кўринишидир. Ўзбекча “О” ни лотин ёзувли кўпгина тиллар Â ёки Ā билан ёзилиши бежиз эмас. Фақат биздагини бу “О” ҳарфи билан ёзилади. Бунинг натижасида биз умумжаҳон стандартидаги шаклий кўринишга эришамиз. Айни пайта тилимиз гўзаллиги ва нозик қирраларини кўрсатамиз. Албатта алифбо биз учун тузилиши керак, ўзбекча “О”ни “А” деб ёзадиганлар учун эмас. Лекин, айни пайтда бу билан лотин ёзуви қоидаларини бузмаслигимиз ҳам керакку, ахир! Ўзбекча О (ɒ) товушини тилимизда ўз ўрни бўлиши керак. Масалан, Tâshkent, islâm, Andijân, Tâjikistân, Özbekistân, Navâiy, Bâbur кўринишида ёзиш мумкин.\nОзарбайжон тилида 8 та, турк тилида 9 та, қозоқ тилида та, қирғиз тилида та, туркман тилида та қорақалпоқ тилида та унли товуш ва ҳарф бор. Лекин уларда имловий хатоликлар кам кузатилади. Инглиз тилида 20 та унли товуш, француз тилида 16 та унли товуш бор. Бундай “ноқулайлик”лар уларни дунё тиллари бўлишига ва бизни ушбу тилларни ўрганишимизда ҳеч қандай салбий таъсир қилмайди. Ўз алифбомизга келганда, яна эринчоқлигимиз тутади.\nGʻ gʻ ва Oʻ oʻ нинг юқоридаги вергуллари кўпчиликка ноқулай. Рус ва европа тилларидан кирган сўзлардаги О товуши ва ҳарфини ўз ўрнига қолдириб, Ў - Oʻ учун кўпчилик лотин ёзувли тилларда мазкур товушни ифодалайдиган, юқоридаги икки нуқтали Ö ö шакл кўринишига ўзгартириш лозим. Бу ҳамма учун қулай ва электрон қурилмаларда ЮНИКОД (UniCode) да фойдаланишда қулай.\nGʻ gʻ - ҳарфини 1995 йилги тажрибамиз асосида, халқаро доирада энг кўп қўлланиладиган Gh gh кўринишига, қаттиқ сирғалувчи Х ни эса Kh kh шаклида ўзгартириш маысадга мувофиқ (Х – ҳарфини алифбодан чиқариш лозим).\nЁзувимизга “Ц” ҳарфи ёки уни ўрнини босувчи фонемани киритиш мақсадга мувофиқ. C c шаклида ифодаланиши халқаро меъёрларга мос келади. Буни ҳарф сифатида акс эттириш мумкин. Biocikl, cirk, funkcia, cent, Ciceron, konstitucia, Francia, Ciolkovskiy, internacional… Айни пайтда Ч – Ch ҳарфининг “ярми” қаердан келганини билиб олиш мумкин.\nАлоҳида рус ва осиё тилларидан ўтган сўзлар бундан мустасно бўлиши лозим. Масалан: Tsoy, Tsunami, Tszyu\nПортловчи ва сирғалувчи Ж – J ҳам бир - биридан фарқ қилиб туриши мақсадга мувофиқ. Аксарият диаграфли тилларда Zh – тарзида ифодаланади. Бу бироз ноқулайроқ. Лекин иккита Ж – J ни айни пайда бир-биридан узоқлаштирмасдан ҳеч бўлмаса Ĵ ĵ кўринишида ифодалаш мумкин. Масалан: ĵurnal, aĵdod, Ĵak, montaĵ\nЯна бир масала бўйича ўқувчиларда турли тушунмовчиликлар бор. Бу –нг (транскрипциядаги ŋ) товушидир. Бу лотин алифбосида алоҳида ҳарф сифатида киритилган бўлса ҳам бошланғич синфларда дарс бераётган педагогларни бу борада фикри тушунарсиз.\nСўз охирида (бодиринг, келинг, тонг, кемпинг) ва ундошдан олдин (англамоқ, манглай, синглим ва бошқа) келгандагина ŋ – товушини беради. Бунда ng – битта товуш. Лекин, - нг ҳарфларидан кейин унли ҳарф келган бўлса ҳохлаймизми, йўқми иккита алоҳида ҳарфлар товушини беради (танга, тонги, менга, нонга, Наманган, дангал, дангаса ва бошқа. Ҳар ким ҳам сўзда нечта бўғин борлигини била олмайди.\nng – [ŋ] масаласига эҳтиёткорона ёндашиш керак деб ўйлайман. Ўқувчилар ва ўқитувчиларга қатъий қоидаларни уқтириш керак. Яъни –ng сўз охирида ва ундошдан кейин келганда иккаласи битта ҳарф (ŋ) ва –ng нинг икки ёнида унли ҳарфлар келса алоҳида – алоҳида n ва g ҳарфлари эканини дарсликлар ва албатта биринчи навбатда биринчи синфлар учун алифбега киритиш керак. Демак икки унли орасида n ва g алоҳида ҳарфлар, қолган ҳолатда эса битта товуш!\nКейинги масалага қўшимчалар хусусида. Ҳозирги ўзбек адабий тили имло қоидаларида сўз ясовчи, сўз ўзгартирувчи ва бошқа қўшимчаларни қаттиқ ўрнатилган морфологик қоидалар асосида ёзиш қоидаси мавжуд. Қўшимчалар имлосида жарангсиз ва жарангли ундошлар бир бири билан боғланмаяпти. Имлода эса ўқувчилар саводини чиқаришида ноқулай. Туркий тиллар имлосига қаралса товуш ўзгариш ҳодисаси қандай айтилса шундай ёзиш қоидалаштирилган. Яъни фонетик ёзув қоидасига мурожаат қилиш, мактабда ва тилни ўргатишда мураккабликларни йўқотади. Ўзлаштириши паст бўлган ўқувчилар билан ишлашни қулайлаштиради.\nТилни зўрлаб талаффуз қилишга мажбурлаш эса умуман тушунарсиз ҳолат. Мас: бўлибди, тутга, Тошкентга, ўқишдан, ўтган, яратган, кетгунча, боғга, ётиб, отдай, тўқдай каби сўзларни амалга 100 % ҳолатда “бўлипти – boʻlipti”, “ўқиштан – oʻqishtan”, “ўткан - oʻtkan”, “яраткан – yaratkan” тарзида жарагсиз ундошбилан ўқиймиз ва нутқимизда ҳам шу кўринишда талаффуз қилинади. Агар эътибор қилинса тарихий манбааларда айнан фонетик ёзув қоидасидан кўпроқ фойдаланишган. А.Қодирийнинг машҳур асари “Ўткан кунлар” деб номланиши бежиз эмас (Бунда албатта атоқли отлар ва ўзлашма сўзлар мустасно бўлиши керак. Масалан “арабдан”, “археологга” каби кўринишлар).\nШундан келиб чиқиб адабий тилимиз морфологияси ва лексикасида қўшимчаларни жарангли ёки жарангсизгидан келиб чиқиб ўзгартиришлар киритиш лозим. Мисол учун жўналиш келишиги қўшимчаси сўз жарангсиз ундош билан тугаса, - ка, жарангли ундошлар ва унлилар билан тугаса – га тарзида ифодалаш қоидасини ўзлаштириш лозим. Жўналиш келишиги ва бошқа –Қ ва –Ғ ундоши билан тугаган сўзларга “Г” ундоши билан бошланадиган қўшимчалар қўшилишидаги товуш ўзгариш ходисасини адабий норма сифатида қабул қилиш лозим.\nМас: “бўлипти – boʻlipti”, “ўқиштан – oʻqishtan”, “ўткан - oʻtkan”, “яраткан – yaratkan”, “боққа – boqqa” кўринишда қоидалаштирилиши лозим.\nБу борадаги қоидани барча қўшимчалар учун киритиш лозим. Масалан, шакл ясовчи, равишдош –б, -иб қўшимчалари –п, -ип тарзида талаффуз қиламиз.\nФотетик асосда қўшимчаларнинг ёзилишини ўзбек тилига қайтариш керак, айнан фонетик ёзув тилимизнинг чиройини, гўзаллигини кўрсатади ва энг муҳими – барча учун қулай.\nЯна бир тилимизга ёт ҳолат, бу юмшоқ унлидир. 1995 йилда бир қисми ўзбек тили оҳангига тўғриланиб “rejissor”, “budjet” каби кўринишга келтирилди (аслида бу сўзлар халқаро доиралар ва келиб чиққан тилида ҳам шундай ёзилади). Лекин бу бир нечта сўз билан чегараланади холос. Бу нарсани тилимизга ноўринлигини инобатга олиб мазкур жараённи охирига етказиш лозим. Қайтараман, юмшоқ унли тилимизга ёт ҳодиса!\nЛотин ёзувини лотин ёзувига ўхшатиш вақти келди назаримда. Ўзлашма сўзлардаги\n-ия, -ция, -ея билан тугайдиган сўзларни –ia (Italia, Finlandia), -cia (Konstitucia, integracia), -ea (Korea, epopea) орқали ёзилиши қоидалаштирилиши лозим.\nБошқа ўзлашма сўзлар имлосида ҳам “рус стандарти”дан воз кечиш вақти келди. Географик объектлар ва атоқли номлар борки, ҳалигача Manhettean, Pekin, Nankin, Tan, Shanxay, Xokkey, Laxor, Pxenyan, Dxarmendra, Xirosima, Doxa кўринишида ёзилмоқда. Бу номларнинг асл кўринишлари рус тилида – нг (ŋ) ва –ҳ (h) бўлмаганлиги учун шу ҳолатда бўлган. Лекин она тилимизда бу товушлар минг йиллардан буён мавжуд. Beijing, Nanjing, Tang, Shanghay, Lahor, Pyongyang, Dharmendra, Hiroshima, Doha – бу ҳам ўзбек оҳангига, ҳам халқаро шаклий ёзув қоидаларига, ҳам мазкур сўзларнинг асл вариантига мос тушади. Бу ўзгаришларни имломизда акс эттирмаслик, лотин ёзувига ўтишдаги ҳақиқий маъносизликдир. Чунки, ўзлашма сўзлар масаласида ёзувимиз рус тилининг лотинча транскрипциясига айланиб қолмаслиги лозим.\nАлбатта ёзув имлони ўзгартириш ҳамма учун “ёқимли” қабул қилинмаслиги, бу тушунарли. Охирги 22 йил давомида кўпчилик зада бўлганини тушуниш мумкин. Уларни ҳам тушиниш лозим. Бошида оддий фуқаролар учун паспорт, диплом ва бошқа гувоҳномаларни, 2-3 йил ичида нашрларни, умуман жамиятни янги қоидаларга мослаш енгил бўлмаслиги табиий ҳолат. 1995 йилдан бери мактабларни лотин ёзувида 12 та “қалдирғочлар” битирди. Тилшунослар учун янги қоидаларни ўзлаштириш ва луғатларни чоп этиш вазифаси тургани рост.\nЛекин, 1995 йилда қабул қилинган янги лотин алифбосини жамиятда чуқур қабул қилинмаганлигини сабабларидан бири бу халқ айниқса, катта авлод вакиллари ўртасида керакли даражада тарғибот олиб борилмагани билан изоҳлаш мумкин. Глобаллашув даврида ёш авлоднинг бу борадаги ғалатиликларни тўлиқ қабул қилмаслигини тушуниш мумкин. Бугун аксар телеканалларимизга аҳамият берсак, инглиз тилини ўргатиш бўйича бир қанча кўрсатув ва теледарслар, оммабоплигини ошириш бўйича видеороликлар эфирга чиқаяпти. Аммо ўзбек тилининг бу бордаги кўрсатувлари йўқ.\nАниқ билишимиз керакки, ислоҳ қилинадиган лотин ёзувига тўлиқ ўтиш ва унга кетадиган сарф-харажатлар аслида, мамлакатимизнинг келажаги учун киритилган ИНВЕСТИЦИЯДИР. Биздан сўраладиган нарса бу масалада иккиланмаслик. Зеро, хатони тўғирлаш учун бизда имконият бор экан, кеч эмас. Доно халқимиз айтганидек, кўз қўрқоқ – қўл ботир!\nЎзбек тили алифбоси ва жорий имло қоидаларини такомиллаштириш юзасидан таклифлар тайёрлаш бўйича ишчи гуруҳи аъзоси МЕҲРОЖ Усмонов\n16:41 | 11.05.2018 380\n16:21 | 11.05.2018 1022\n23:00 | 05.05.2018 930\n14:36 | 25.04.2018 747\n11:22 | 24.04.2018 1409


Хирмон донга тўлмоқда\nСариоғоч туманида буғдой ўрими авжида. Йиғим-терим ишларига енг шимариб киришган ғаллакор-деҳқонлар вақтдан унумли фойдаланиб, иш суръатини кучайтиришмоқда. Комбайнлар донни нес-нобудсиз янчиб, хирмон уюлмоқда.\nТуман миришкорлари ҳар йилгидек мўл ҳосилдан умидлари катта. Давлат томонидан кўрсатилаётган имтиёзлар ҳам бободеҳқоннинг мўл ҳосил олишига омил бўлмоқда. Лизингга техника харид қилган деҳқонларга имтиёзли равишда минерал ўғитлар, ёнилғи ажратилмоқда.\nЙиғим-теримни биринчилардан бўлиб бошлаган Дарбаза қишлоғи далаларида 50та комбайн ва 100га яқин юк машинаси жавлон уриб ишламоқда.\nУмуман олганда, туманда 33,4 минг гектарга – буғдой, 7 минг гектарга – арпа, 4,5 минг гектар ерга эса маккажўхори экилган.\nВилоят ҳокимининг матбуот хизмати, 2022-06-18, 01:34 55


Ўзбекистонда закот ва фитрни энди мобил телефони ва Интернет орқали тўлаш мумкин · Ынтымак Media\nЎзбекистонда закот ва фитрни энди мобил телефони ва Интернет орқали тўлаш мумкин\nЯнгиликларЖамиятКуннинг муҳим воқеалари\nClick ширкати “Вақф” меҳр-мурувват жамғармаси билан ҳамкорликда ҳайрия, вақф, закот, фитр, ушр, фидя тўловларини Интернет ва уяли алоқа тизими орқали амалга ошириш тизимини ишга туширди, дея хабар қилишди маҳаллий ОАВлар.\nУшбу тўловлар тизим фойдаланувчилари томонидан исталган пайтда ва исталган жойдан туриб амалга оширилиши мумкин. Уларнинг хос хусусиятлари ва мақсадларига қараб ушбу тўловлар тизимда 3 тоифага ажратилган.\nУшбу категориялар бўйича қабул қилинган пул маблағлар “Вақф” хайрия жамоат фондининг махсус ҳисоб-рақамларига жойлаштирилади. “Вақф” жамғармаси диний таълим соҳасини тубдан яхшилашга қаратилган чора-тадбирларни ўз ичига олган Президент фармони билан такшил этилган.\n“Ушбу имкониятнинг жорий қилиниши бу жуда ажойиб бир янгилик – Рамазон ойининг муқаддас кунларида ишга туширилиши мамлакатимиз мусулмон аҳли учун янада қувончли бўлади, деган умиддамиз”, – деб таъкидлади CLICK компаниясининг Бош директори Улуғбек Рустамов.\nClick тизими – бу мобил банкинг тизими бўлиб, жисмоний шахсларга мобил телефон орқали (USSD\_SMS-портал ёрдамида) ёки Интернет орқали (Web\_Web-mobile воситасида) турли интернет-провайдерлар хизматлари учун тўловларни амалга ошириш имкониятини беради.\n“Вақф” жамғармаси май ойида Адлия вазирлигида рўйхатга олинган эди. Мазкур жамғарма масжидларни, зиёратгоҳларни ва бошқа объектларни таъмирлаш, диний соҳа ходимларини моддий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш каби фаолият билан шуғулланади.\nИсломда хайрия тўрт тармоққа бўлинади. Биринчиси эҳсон, садақа кўринишида одамларга бепул ёрдам бериш. Кейинги тармоқ – закотни мажбурий тўлаш. Учинчиси – ихтиёрий равишда, муҳтожларга фоизсиз қарз бериш. Ниҳоят, тўртинчи тармоқ –«вақф» — сарфланмайдиган мулк, қоида тариқасида, бу кўчмас мулкни абадий хайрия қилиш бўлиб, бу хайрия фаолиятининг энг яхши тури ҳисобланади.\nАтабаев: фитр садақанинг 20%га яқини қариялар уйларига берилади\nЎшда рамазон тугагунча айрим маршрутларда юриш бепул бўлади\nҚорасувда 20 оилага инсонпарварлик ёрдами кўрсатилди\nЎш шаҳрида ёрдамга муҳтож оила фарзандларига ўқув қуроллари тарқатилди\nЎш шаҳрида «Меҳрибон қалб» акцияси давом этмоқда


Wi-Fi паролини Windows тизимли компьютер ёки ноутбукда аниқлаймиз - Terabayt.Uz\nОдатда уйдаги ёки ишхонадаги Wi-Fi тармоғига бир марта улангач, пароли компьютеримиз, смартфонимиз ёхуд ноутбукимизда сақланиб қолади, ўзимиз эса унутиб юборамиз. Бироқ кейинчалик бирор сабаб билан (масалан – меҳмонга тақдим этиш учун) Wi-Fi пароли керак бўлиб қолиши мумкин...\nТўғри, агарда роутер қутиси ўзингизда бўлиб, ундаги дастлабки паролни ўзгартирмаган бўлсангиз – уни топиш муаммо эмас. Шунингдек, роутер созламалари орқали ҳам Wi-Fi паролини аниқлаш имкони бор. Бироқ Wi-Fi тармоғи ўзингизники бўлмаса, роутерга кира олмасангиз, у ҳолда тармоқ паролини бошқа йўллар билан аниқлашга тўғри келади.\nБугун сизларга Wi-Fi тармоғининг паролини Windows тизимли компьютер ёки ноутбукларда аниқлашнинг осон йўлини кўрсатмоқчимиз. Бунинг учун аввал ўша тармоққа уланган Windows-қурилмангизда PowerShell дастурини ёки буйруқлар қаторини маъмур (администратор) номидан очасиз. У ерга netsh wlan show profiles буйруғини киритиб, «Enter» тугмачасини босасиз. Шунда мазкур компьютер (ёки ноутбук) қачонлардир уланган барча Wi-Fi тармоқларининг номлари рўйхат тарзида чиқади. Улардан кераклисининг – айни ҳозир паролини аниқлаш зарур бўлаётган тармоқнинг номини эслаб қоласиз ёки нусхалаб оласиз.\nКейинги қадамда netsh wlan show profile name=ТармоқНоми key=clear буйруғини киритасиз; агарда бу ном икки ёки ундан ошиқ сўздан иборат бўлса, барчасини битта қилиб "Тармоқ номи" тарзида қўштирноқ билан ёзасиз. Буйруқни киритиб бўлгач «Enter» тугмачасини боссангиз, ўша тармоққа тегишли маълумотлар батафсил кўрсатилади. «Параметры безопасности» бўлимидаги «Содержимое ключа» қаторида эса айнан сиз излаётган парол акс этган бўлади:\nУшбу усулнинг яхши томони шундаки, айни дамда ўша – пароли қидирилаётган тармоққа уланган бўлишингиз ҳам талаб этилмайди. Ишлатаётган ноутбукингиз ёки компьютерингиз қачондир бир марта бўлсаям уланган барча Wi-Fi тармоқларининг паролларини исталган пайтда шу йўл билан аниқлай оласиз.\nДарвоқе, Wi-Fi тармоғига QR-код орқали уланиш, Wi-Fi сигналини яхшилашнинг 5 та илмий усули, ноутбукларда Wi-Fi нуқта ҳосил қилган ҳолда ўзаро маълумот алмашиш, турли браузерларда сақланган паролларни кўриш йўллари ҳамда 2019 йилги энг ёмон пароллар рейтинги ҳақидаги мақолаларимиз ҳам сизга маъқул келса керак.\nЎҚИНГ: Бепул Wi-Fi нимаси билан хавфли?\n#Wi-Fi #Windows #компьютер #маслаҳат #ноутбук #пароллар


СУВЧЕЧАК КУЗДА КЎПАЯДИМИ? 08.09.2016 | Рукн: Саломатлик | Муаллиф: diydor Сувчечак юқтириб олиш учун бемор ётган хона ёнидан ўтиб кетишнинг ўзи кифоядир.\nБу касалликнинг инкубацион палласи 14-16 кунни ташкил этади. Тахминан икки ҳафтадан сўнг боланинг тана ҳарорати кўтарилиб, у ўзини ҳолсиз сезади, 1-2 кундан кейин эса, аввал юзда, бошда, кейин бутун танада қизил тошмалар кўринади. Тошмалар устида йирингли пуфакчалар бўлиб, улар тез ёрилади, кейин эса, яра усти қотади ва у бир ҳафталар ичида йўқолади. Одатда, болада 300 тача ёки ундан кўп тошиши мумкин. Тошма тошишни бошлаши билан боланинг тана ҳарорати ҳам кўтарилмай қўяди.\nАгар болакай ўзини яхши ҳис қилаётган бўлса, ҳеч қандай даволаш усуллари шарт эмас. Муҳими, гигиена ва яхши парваришдир. Пуфакчалар қичишади, болакай уни тирнаб, ярага инфекция киритиб қўйиши мумкин. Бу эса, тузалиш вақтини чўзиб юборади.\nТана доимо тоза бўлиши керак, болакайнинг кийимлари ва тўшагини тез-тез алмаштириб туринг, Унинг қўллари доим озода бўлиб, тирноқлари олинганлигига эътибор қаратинг. Йиринглаган тошмалар устига синтомицин эмульсиясини суринг. Агар тошма бола оғзига тошган бўлса, унга мойчечак дамламаси ичиринг. Баъзида тошма кўз шиллиқ пардасида ҳам кўриниб қолади, бундан хавотир олманг, у кўриш қобилиятига умуман зиён етказмайди. Қовоқларни мойчечак дамламаси билан чайиб, кўз ичига шифокор ёзиб берган суюқлик томизиш мумкин.\nБола сувчечак билан оғриганда унга аспирин бериш мумкин эмас. Бу жуда хавфлидир, у жигарни зарарлаши ёки мияга (Рей синдроми) салбий таъсир этиши мумкин. Агар ҳарорат 39 дан юқорига кўтарилса ҳам, иситмани бошқа воситалар билан, албатта, уларни оз миқдорда бериб туширишга ҳаракат қилинг.\nИммунитетида ноқисликлар бор болаларда сувчечак оғир ўтади. Шунингдек, янги туғилган чақалоқларга ҳам у ўта хавфлидир. Одатда, бўлғуси она ҳомиладорликнинг илк паллаларида сувчечак юқтириб олган бўлса, у болага ҳам юқиши хавфи 25 фоизни ташкил этади.\nАллергик экземаси бор болаларда тошмалар ҳаддан зиёд кўп тошиши кузатилади.\nЎсмир ва катталарда ҳам касаллик оғир ўтади, ҳарорат юқори бўлиб, баъзида тошмалар тошган жойда ички қон кетиш ҳолатлари ҳам бўлиши мумкин. Шу боис бу “болалар инфекцияси” билан ўз вақтида, яъни, болаликда касалланиб ўтган маъқулдир.\nЎН ЙИЛЛАРДАН СЎНГ, ОРТГА ҚАЙТИШ\nСувчечак вируси герпес-вирусинин г қариндошидир. Киши тузалгач ҳам, организмда унинг антитаначалари (антитела) қолиб, иккинчи бор уни юқтириб олмайди. Лекин вирус ҳеч қаерга кетмайди, у бутун умримиз давомида ичимизда яшайверади. Айни дамда қонимизда мавжуд антитаначалар ва киллер-ҳужайрала р вирусни қатъий назорат қилиб, у бош кўтариши билан ҳужумга ўтишади. Бироқ ёши катта инсонларда бирон бир касаллик ёки стрессдан сўнг иммунитетлари пасайиб кетиши кузатилади. Айнан шундай пайтда вирус бош кўтариб, баъзи бир асаб толаларини зарарлайди, оқибатда кишида худди сувчечакка ўхшаш тошмалар тошиши кузатилади. У одатда, умуртқа поғонасига перпендикуляр ҳолатда тошиб, қаттиқ оғриқ чақиради ва у қамраб олувчи лишай деб номланади. У одатда, ҳар бешинчи инсонда кузатилади.\nМавзуга алоқадор бошқа янгиликларФОТОЛАР: Тошкентнинг «Ҳумо» муз саройи 2018 йилда ишга тушадиБола учун хавфли маҳсулотларни биласизми? Қадоқдаги ёзувларни ўқишни ўрганамиз30 та лимузинни овора қилган келин рўмолиЯнги лойиҳа: Италянча пиццани уйда тайёрланг (рецепт + фото)СИНОАТ: Орамизда шарпалар борми?Парвозда кўп рўй берадиган қўрқинчли ҳолатлар. Буни кўпинча биздан сир тутишадиПрезидент совғаcида нималар бор?


Ким Чен Ин ҳозир қаерда?\nСиёсат / Биласизми? / Хориж A A A\nКХДР етакчиси Ким Чен Ин май ойи бошида ўғит заводига ташриф буюрганидан кейин Вонсанда қолди, дея хабар беради Япония ва Жанубий Корея ОАВ.\nШундай қилиб, Киодо агентлиги исми ошкор этилмаган манбаларга таяниб Шимолий Корея раҳбари 1 май куни заводга ташриф буюргандан кейин Пхеньянга қайтиб келмагани ҳақида маълумот берди. Ким Чен Иннинг нега курортда қолгани номаълум.\nКХДР раҳбарининг яшаш жойи ҳақидаги шунга ўхшаш маълумотлар Жанубий Кореянинг "Чунан Илбо" газетасида ҳам чоп этилди. Шимолий манбаларга таяниб, нашр "Ким Чен Ин 11 апрель куни Пхеньянни тарк этиб, Вонсонда бўлганини" хабар қилмоқда.\n"1 май куни у ўғит ишлаб чиқарадиган заводнинг очилишида иштирок этди ва Вонсанда қолмоқда... Манбаларга кўра, Ким Чен Ин заводнинг очилиш маросимидан кейин ҳам жамоат ишлари билан шуғулланмайди — у армия бўлимларига ташриф буюради ва ракеталар ҳамда бошқа стратегик қуроллар ишлаб чиқарилишини кузатади", — дея таъкидланган хабарда.\nКиритилди: 16:59 22.05.2020. Ўқилди: 1939 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Бизнинг ҳам юрагимиз қонга айланади – Ортиқова маданий мерослар ҳақида | Qalampir.uz\nБизнинг ҳам юрагимиз қонга айланади – Ортиқова маданий мерослар ҳақида\nЖамият\t20 Ноябрь 2020 23:08 7465\nСенатор Абдураҳим Иркаев бугун, 20 ноябрь куни ўтган Олий Мажлис Сенатининг 9-ялпи мажлисида Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ўринбосари Светлана Ортиқовага юзланиб, Бош прокуратура мамлакат бўйлаб маданий мерос объектларининг ҳудудлари ноқонуний ўзлаштирилиб, уй-жой қурилаётгани бўйича шуғулланмаётганини айтди.\n“Биз энди ҳар бир археологик тепаликка бориб қоровулхона қуриб ололмаймиз-ку”, дейди Иркаев куюниб.\nУнинг ушбу мурожаатига Ортиқова қуйидагича жавоб қайтарди:\n“Асосий қонунимиз Конституцияга ва “Прокуратура тўғрисида”ги қонунга биноан республика ҳудудида қонуннинг ижросини бир хилда бажарилишини таъминлаш прокуратура органларининг зиммасига юкланади. Мен сизнинг битта жумлангиз билан келишмайман. Прокуратура умуман бу масалага қарамайди, деб айтдингиз. “Маданий мерос объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш тўғрисида”ги қонуннинг ижроси устидан прокурорлик назорати ўрнатилган. Режавий дастурларга асосан тадбирлар ўтказиляпти ва натижада аниқланган қонун бузилиш ва ҳуқуқбузарликларни бартараф этишга қаратилган прокурорлик таъсир чоралари кўриляпти. Мана, мисол учун бу йилнинг ўзидаги натижаларга кўра, 45 та ноқонуний норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга протестлар киритилган. 106 та тақдиқнома, яъни қонун бузилиш ҳолатларига олиб келган сабаб ва шароитларни бартараф этишга қаратилган ва 31 нафар шахс интизомий ва маъмурий жавобгарликка тортилган.\nЛекин ҳурматли сенаторимизнинг эътиборини Президентимизнинг сўзларига қаратмоқчиман. Сизу биз жиноятчилик ва ҳуқуқбузарликнинг оқибатлари билан эмас, балки кўпроқ олдини олиш билан овора бўлишимиз керак.\nҚаранг, республика ҳудудида 8 мингга яқин маданий мерос объектлари бўлса, Маданият вазирлиги ҳузурида департамент фаолият кўрсатади. Яъни у назорат қилувчи орган сифатида назоратини амалга ошириши керак ва ҳуқуқни муҳофаза этувчи идораларга тегишли ҳужжатларни тақдим қилиши керак. У ерда республика бўйича жами 60 нафар ходим ишлаётган бўлса, ҳар бирига юкламаси 133 та объектдан тўғри келади. Келинг, сиз билан биз бир ёқадан бош чиқариб, шу ходимларнинг юкламасига, моддий-техник жиҳатдан таъминланишига бир эътибор берсак.\nАфсуски, бизнинг ҳам юрагимиз қонга айланади, маданий мерос объектлари йўқ бўлиб қоляпти. Кимдир уларга ер ажратяпти. Бу ҳолатлар 20-30 йил олдин бўлган. Жиноят иши қўзғатиш бўйича ҳар қандай муддатлар ўтиб кетган. Биз Миллий қонунчиликка ҳам эътибор беришимиз керак. Прокуратура органлари ҳамиша халқнинг хизматида ва прокурор назоратини амалга оширишга тайёр.\nҚўмитамиз раиси [Бахтиёр Сайфуллаев – Ёшлар, маданият ва спорт масалалари қўмитаси] Қашқадарё ва Бухорода яхши ўрганишлар қилди. Бош прокуратурага тегишли қарорлар келган. Шу қарорларнинг ижроси бўйича Бош прокуратурага ҳам битта банд белгиланган. Биз тегишли ҳудудий прокурорларга қатъий топшириқларни бердик. Оқибати билан эмас, олдини олиш билан кўпроқ овора бўлишимиз керак”.\nЭслатиб ўтамиз, Сенат ялпи мажлиси Шаҳрисабз шаҳри тарихий маркази UNESCO’нинг моддий маданий мерослар рўйхатидан чиқиб кетиш хавфи остида тургани айтилди. Агар келаси йилгача UNESCO умумжаҳон мероси қўмитаси томонидан берилган тавсиялар ҳаётга тадбиқ этилмаса, қўмитанинг 45-йиғилишида ушбу масала жиддий муҳокама қилиниши мумкин. Шунингдек, Бухорода сайёҳларни жалб қилиб келган Абдулазизхон жоме масжиди ва Кўкалдош мадрасаси ҳам эрозияга учраб, жуда ночор аҳволга келиб қолган.\nСветлана Ортиқова Маданий мерос\n02 Март 17:10 58623\n02 Март 17:34 48121\n02 Март 18:36 40109\n03 Март 09:43 32562\n02 Март 18:33 30623


Фарзандингиз мактабга тайёрми? – «Умид» ИДУМИ\nChorshanba Avgust 24th, 2016 Payshanba Sentyabr 1st, 2016 Бола тарбияси Фикр билдирилмаган\nЯна бир неча кундан сўнг куз фасли кириб келиб, сентябрнинг илк кунларидан барча таълим муассасаларида ўқиш мавсуми бошланади. Хўш, янги ўқув йилига фарзандингиз тайёрми? Ҳа, ҳамма керакли нарсалар: китоб-дафтар, кийим-кечак, ҳаммасини олиб бўлганман демоқчисиз. Амма фарзандингиз маънавий жиҳатдан ҳам тайёрми? Бугун шу ҳусусида ўртоқлашмоқчимиз.\nБарча ота-оналар биринчи синфга борадиган фарзандларининг мактабга кўникиш даврида жиддий қийинчиликларга дуч келишади. Уларнинг кўпчилиги ўқитувчиларга, ўқув бўлими мудири ва ҳатто директорга ҳам ёрдам ва маслаҳат сўраб мурожаат қилишади. Шошилинч ишларингиз кўп бўлса ҳам сизни безор қилиб юборган ота ва оналар, буви ва боболардан қочманг. Мактабда штатда турувчи рухшунос бўлса ҳам, ёрдам сўраб келганларни унинг олдига жўнатишдан олдин вақт топиб, ҳар бири билан шахсан суҳбатлашинг.\nФарзандингизга беришингиз мумкин бўлган энг асосий нарса – бу эътиборингиздир!\nУнинг мактаб тўғрисидаги ҳикояларига қулоқ солинг, аниқлик киритувчи саволларни беринг. Эсингизда бўлсин, сиз учун муҳимдай кўринмаган нарса ўғлингиз ёки қизингиз учун кун давомидаги энг ҳаяжонли воқеа бўлиши мумкин. Агар фарзандингиз унинг ишларига бўлган қизиқишингизни кўрса, у албатта сизнинг кўмагингизни ҳис этади. Уни диққат билан тинглар экансиз, болангизга нимада ёрдам кераклигини, ўқитувчи билан нима ҳақда гапириш лозимлигини, мактаб эшиги олдида фарзандингиз билан хаёрлашганингиздан сўнг у билан аслида нималар юз беришини тушуниб етасиз.\nФарзандига эътиборли бир она қизчаси мактаб тўғрисидаги ҳикояларида бошқа болалар ва танаффус пайтидаги ўйинлар ҳақида гапирмаслигига, аммо дарслар ва ўқитувчилар ҳақида берилиб ҳикоя қилишига эътибор қилади. Онанинг ўқитувчи билан суҳбати бу борада унга анча ёрдам беради. Маълум бўлишича, синфдаги ўқувчиларнинг тўртдан уч қисми боғчага бирга боришган экан, улар бир-бирини яхши билишгани боис, бошқа бегона болаларни ўйинларига унчалик қўшишмас экан. Бу муаммони ҳал этишга жуда оддий нарса ёрдам берди, яъни ўқитувчи «танишувлар кечаси»ни ташкил этади. Кечада барча ўқувчилар бир-бирлари билан аралашиб кетиб, ўзларининг синфдошлари ҳақида кичик маъруза қилишади ва умумий ўйинларни ўйнашади. Бир ҳафтадан кейин эса, «янги» болалар жамоага тўлиқ қўшилиб кетди.\nСизнинг мактаб ва ўқитувчиларга ижобий муносабатингиз боланинг мослашиш даврини осонлаштиради.\nИсталган биринчи синф ўқувчисидан ўқитувчиси қанақалигини сўранг. У сизга у жуда яхши, энг чиройли, энг меҳрибон, энг… деган сўзларини эшитишингиз турган гап. Биринчи синф ўқувчиси учун ўқитувчи унинг ҳаётидаги энг асосий катталардан бирига айланади. Мактабдаги дастлабки ойларида ўқитувчи ҳатто боланинг ота-онасини ҳам «тўсиб қўяди». Боланинг ўқитувчига нисбатан «ошиқлигини» ушлаб турсангиз ва уни рашк қилмасангиз оқилона йўл тутган бўласиз. Фарзандингизнинг ўқитувчилари билан ҳамкорлик қилинг, уларга ёрдамингизни таклиф этинг, фаоллик кўрсатинг. Ота-оналари фаол синфларда болалар ўртасидаги муносабатлар ҳам яхшироқ бўлади, уларнинг ҳаёти қизиқарлироқ кечади, байрамлар ва саёҳатлар ҳам кўп бўлади.\nСизда ота-она сифатида ўқитувчиларга савол бўлса ҳам, ниманидир бошқачароқ қилиш керакдек туюлса ҳам барча гап-сўзлар катталар орасида қолиши лозим. Акс ҳолда бола ота-онасига бўлган муҳаббат ва ўқитувчининг нуфузи орасида қолиб кетиб, нима қилишини билмай қолади. Оилавий даврада мактаб ва ўқитувчилар тўғрисидаги салбий ёки ҳурматсиз гап-сўзлар боланинг мослашув даврини анчайин мураккаблаштиради, унинг хотиржамлиги ва ўзи учун муҳим бўлган катталарнинг ғамхўрлигига бўлган ишончини чиппакка чиқаради.\nСизнинг мактаб ташвишлари ва ҳаётига хотиржам муносабатингиз болага жуда ёрдам беради.\nОта-онасини хотиржам ва ўзига ишонган ҳолда кўрган бола мактабдан қўрқмаслик кераклигини ҳис этади.\nБир буви ҳар куни неварасини мактабга тайёрлаётиб, йиғларкан. У боланинг бошини силаб, неварасининг портфели ва кийими орасида югурган ҳолда: «Сени қаерга қўйиб юборяпмиз! Ахир у ерда куни билан оч юрасан! У ерда менсиз ёлғиз нима қиласан энди, а?», деб кўзига ёш олиб қўяркан. Бу ҳол бир ой давомида ҳар куни эрталаб такрорланибди. Болани эса мактабдан худди урушдан тирик қайтгандай кутиб олишаркан.\nБир куни боланинг ота-онаси фарзандлари мактабдан қўрқаётганини сезишибди ва буни тушунтириб беришини сўраб директорнинг олдига келишибди. У суҳбатлашиб, болани нима билан хафа қилишлари мумкинлигини тушунишга ҳаракат қилибди. Маълум бўлишича, уни хафа қилишмас экан, аксинча, қўллашга ҳаракат қилишаркан. Ниҳоят бола билан суҳбатлардан кейин уйдаги «хайрлашиш одати» ҳақида билиб олишади. Бола нима учун ўқишдан қўрқишини англаб етишади. Ахир севимли буви неварасини худди ўлимга жўнатаётгандек кузатиб қўйса, қўрқмасдан ҳам бўлмайди-да. Шу боис асосий ишни буви билан олиб боришади. Уни бир кунга мактаб машғулотларига таклиф қилишади, у барча дарсларга кириб ўтиради, синфдаги ўқувчилар билан бирга нонушта қилади, мактабнинг ечиниш хонасини, тиббиёт кабинетини, спорт залини бориб кўради… Айтгандай, бунда боланинг ғурурига тегиб кетмасликка ҳам ҳаракат қилишади. Унга агар ўзи хоҳласагина синфдошларига бу унинг бувиси эканини айтиши мумкинлигини ваъда қилишади. Ўша кундан кейин буви невараси улғаяётганини ва энди у мактабда мустақил ўзи ўқиши мумкинлигини тушуниб етади. Шунингдек, боланинг ўзидаги қўрқувлар ҳам дарров ўтиб кетди.\nБолага тенгдошлари билан алоқа ўрнатишга ва ўзини дадил ҳис қилишига ёрдам беринг!\nБу борадаги ёрдамингиз агар бола мактабгача боғчага бормаган бўлса, жудаям керак бўлади. Бу ҳолатда у катталарнинг эътибори бирданига бир нечта бола орасида тақсимланишига ўрганмаган бўлади. Боланинг киришимли эканини мақтанг, мактабда янги дўстлар орттирганидан овоз чиқариб хурсанд бўлинг. Тенгдошлари билан мулоқот қилиш қоидалари ҳақида у билан суҳбатлашинг, фарзандингизга у бошқа болалар учун қизиқарли бўлишида кўмаклашинг. Унга дўстларига кўрсатиши мумкин бўлган янги ўйинларни ўргатинг. Болангизнинг синфдошларини шунчаки чой ичишга уйингизга таклиф қилинг, кичкина мезбон эса меҳмонларни қабул қилишни ўргансин.\nФарзандингизнинг мактабдош ўртоқларининг эътиборини қимматбаҳо ўйинчоқлар ва кийим-кечак билан «сотиб олишга» уринманг. Бунда болангиз бошқаларга шунчаки керакли бўлишни ўрганмайди. Ўғлингиз ёки қизингиз хасадга ва синфдошларининг норозилигига дуч келиши мумкин.\nБошқа яна бир муҳим чегарадан ҳам ўтиб кетмаслик керак. Онага гўзал бўлиш қанчалик муҳим бўлса, етти ёшли қизчага ҳам чиройли бўлиш жуда аҳамиятли. Ўғил бола бошқалардан яхши томонлари билан ажралиб турмаса, ўзини бошқалар билан солиштирган ҳолда ҳақиқий азобга дуч келиши мумкин. Фарзандингизга тез-тез янги кийим олиб беролмасангиз ҳам унинг кийим-бошини саранжом-саришта ҳолатда тутиш қўлингиздан албатта келади. Агар акасининг эски жемпери кўзга ташланадиган жойида тешилган бўлса, ўша ерга чиройли қуроқ қилинг ёки чўнтакча тикиб беринг, шунда ўғлингизга ушбу жемпер албатта ёқади. Қизчангизнинг орқага йиғилган соч тутами модага хос, уни ушлаб турган резина эса ёрқин рангда бўлақолсин. Сизнинг бежирим ва қулай кийим кийган тоза, саранжом-саришта фарзандингизга қараш ёқимли бўлади. Ўзига ишонган ва дилкаш болакай исталган вазиятга тезроқ ва хотиржамроқ мослашиб кетади.\nФарзандингизга янги ҳаёт режимига кўникишга ёрдам беринг!\nБола мактабга нафақат руҳий жиҳатдан, балки жисмоний жиҳатдан ҳам ўрганиб кетади. Кўпгина болалар биринчи синфда илк бор эрталаб бир вақтда уйғонишга мажбур бўлишади. Мактабда кечадиган 3-6 соат давомида бола фаол равишда ўқийди. 6-7 ёшда бундай юк катта кишининг ғайрат билан ишлаши билан баробардир. Мактабда ўқиш бошланиши билан боланинг асаб тизими, умуртқаси, кўриш ва эшитиш қобилиятларига тушадиган юк кескин ортади.\nАгар бола мактабгача кун тартибига риоя қилмаган бўлса, унда буни аста-секин, майинлик билан кирита бошланг. Қизингиз ёки ўғлингиз мунтазам ва узоқроқ уйқуга эҳтиёж сеза бошлайди. Болага ҳар куни бир пайтда ухлашни ўрганишига ёрдам беринг.\nФарзандингизни дарҳол уй вазифаларини бажаришга мажбурламанг. Ахир ўзимиз ҳам уйга келишимиз билан дарров ишлаб чиқариш муаммоларига қайтишга мажбурлашларини истамаймиз-ку. Болага ҳордиқ чиқариши учун вақт керак бўлади. Бу ўқиш жараёни учун ҳам фойдали. Мия ҳордиқ вақтини «янги билимларни керакли токчаларга қўйишга» ишлатади. Бизга ўхшаб болага ҳам иш кунидан кейин тинчлик ва ҳордиқнинг бир бўлаги керак бўлади. Олти яшар организм учун кундузи ухлаш одати яхши кўмак бўлади. Бу болага боғча режимидан бироз қатъийроқ мактаб режимига майин ўтишга ёрдам беради. Фарзандингизнинг саломатлигига ҳам эътибор беринг, чунки мактабдаги дастлабки ойларда кун тартибидаги талаблар болага олдингидан ҳам жиддийроқ таъсир қилади.\nОта-оналарнинг мактабда олинган баҳоларга доноларча муносабати болада юзага келиши мумкин бўлган нохушликларнинг учдан бир қисмини йўқ қилади.\nКўпгина ота-оналар фарзандларидан шунчалик ғурурланишни исташадики, уларнинг баҳолари ҳақида шунчалик қайғуришадики, бу билан болани мактаб кундалигининг иловасига айлантириб қўйишади. Албатта, мактабдаги ютуқлар жуда муҳим. Аммо бу фарзандингизнинг бутун ҳаёти эмас-ку. Ўз синфдошларингиз ва дўстларингизни эсланг. Хўш, мактабда аълочилар орасида бўлмаган, аммо ҳозирда муваффақиятли иш юритаётган кишиларнинг нечтасини биласиз?\nМактабда олинган баҳо – бу шу лаҳзада шу фаннинг шу мавзуси бўйича бола билимларининг кўрсаткичидир. Бунинг бола шахсиятига ҳеч қандай алоқаси йўқ. Болани «уч»га ўқийдиган деб айтиш билан биз уни гўёки кундаликдаги кичкина рақамларга занжир билан боғлаб қўйгандек бўламиз. Уни «аълочи» деганимизда эса, «Инсон» деган бутун бир борлиқни яккаю-ягона фазилатга жамлаймиз. Болани мактабдаги ютуқлари учун мақтанг. Мураккаб фанлардан ёрдам беринг. Фақат эсингизда бўлсин, фарзандингиз қанча кўп «беш» олмасин, барибир унинг бахтидан муҳимроқ нарса йўқ.\nМактаблардан бирида ўқитувчилар жуда масъулиятли ва қобилиятли қизча ёмон ўқий бошлаганини сезишибди. У ижодий вазифалар, зеҳнни ишлатишга мажбур этадиган машқлар, оғзаки жавобларни бажара олмай қопти. Қизча инжиқлик қила бошлабди, ўқитувчининг саволларига жавоб беришдан қўрқа бошлабди. Кунларнинг бирида эса досканинг олдида йиғлаб юборибди. Ўқитувчи унинг ота-онаси билан суҳбатлашиб, қизчанинг онаси каттагина танаффусдан сўнг ишга қайтганини ва бутун диққат-эътиборини амал поғонасидан кўтарилишга жамлаганини ва ҳатто ўзи эришолмаган нарсаларни қизидан талаб қилаётганини аниқлабди. Ёш менежер қизчасидан фақат «аъло» баҳога ўқишни талаб қилиб, ҳар бир хатосининг устидан мазах қилар, олган тўртлари учун койишни канда килмаскан. Натижада боладаги ўқиш, ривожланиш ва янги билимларни олиш истаги онасининг беш баҳо олиш бўйича талабларини қондиришга алмашибди. Зотан кимки хато қилишдан қўрқса, янги нарсани яхши ўзлаштира олмайди, гипотезаларни илгари суриб, уларни амалда синаб кўролмайди. Охир-оқибатда онанинг фақат «аъло баҳога ўқиш» талаблари қизчасининг ўзлаштириши пасайиб кетишига олиб келиб, педагогларнинг ишини анча қийинлаштирган ва ўқишдан олинадиган қувончни йўққа чиқарган.\nҚизчанинг онасини мактаб директори ўз олдига чақириб олади. У қизчани ҳеч нарсада айбламасдан, онасидан юзага келган вазиятни қандай тўғирлаш мумкинлиги ҳақида маслаҳат сўрайди. Директор бу борада ёрдам беришга ҳаракат қилади. Мактабдаги баҳолар ҳали муваффақият мезони эмаслигини тушунтиради. Она ва унинг қизини Психологик кўмак марказига маслаҳат олиш учун жўнатади. Натижада вазият аста-секин яхши томонга ўзгара бошлайди. Қизча яна қизиқиш билан яхши ўқий бошлайди. Бундан мамнун она энди мунтазам равишда мактаб билан ҳамкорлик қилиб келмоқда. Унинг ғайрат-шижоати ва ташкилотчилик қобилияти нуфузли кишилар, бизнесменлар, жумладан фарзандлари ҳеч қачон шу мактабда таълим олмаганларни ҳам жалб этган ҳолда васийлик кенгашини тузишга ёрдам берди.\nКатталарнинг барчаси ўз фарзандларининг муваффақиятларидан доим хурсанд бўлишади. Шу ютуқлар учун улар жуда кўп нарсаларга қўл уришга қодирлар. Шундай экан, ҳар бир кичкинтой томонидан мактаб ҳаётида босилган илк қадамлар боланинг ўзи учун ҳам, унинг оила аъзолари учун ҳам қувончли ва дадил бўлишига ҳаракат қилайлик! Доно ва меҳрибон педагоглар, руҳшунослар ва ота-оналар ёрдамида бола бу қизиқарли янги дунёни тез ўзлаштириб олади. Шахсан сиз билан мактаб эса қобилиятли ўқувчиларингизнинг дўстлари ва ота-оналари тимсолида албатта кўплаб дўстлар ва иттифоқчиларга эга бўласиз.\nКаримова Лаълихон Мақсудовна.\n🔥309 марта кўрилди\nbirinchi sinf, psixolog maslahati, биринчи синф, бола тарбияси, воспитание ребёнка, Как подготовить ребенка к школе?, первый класс, психолог маслахати\n← Ҳисобни мобил телефон орқали бошқариш мумкинми?\nМустақиллик байрамингиз муборак бўлсин! →