Исломсиз жамият — либоссиз тана | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nИсломсиз жамият — либоссиз тана\n12.02.2019 17:00 4769\nЁхуд тангричилик дини ортидаги маънавий таҳдидлар\nКейинги пайтларда туркий халқларнинг тарихи ва маданиятига бағишланган интернет сайтлар ва ижтимоий тармоқларда тангричилик эътиқодига оид масалалар кўп кўтариладиган бўлиб қолди. Айрим, ўзларини зиёли, деб ҳисоблаганлар Исломдан кўра, тангричилик туркий халқлар минталитетига мос, дин деб айтишмоқда. Гўёки, Ислом туркийларнинг миллий ўзлигини йўқ қилармиш, туркий маданият ўрнига араб маданиятини сингдирармиш, замонга мос эмасмиш. Шунга ўхшаган бошқа асоссиз даъволар ҳам йўқ эмас. Хўш, тангричилик дини ўзи нима? Бугун нега у ҳақида тез-тез эшитяпмиз? Бу дин нега туркий халқлар билан боғлиқ кўрилади? Бугун шу ва бошқа саволларга жавоб олиш мақсадида “Олтойлар” китоби муаллифи Анвар Бўроновга мурожаат қиламиз.\nУмида АДИЗОВА: - “Олтойлар” китобида ўзбек халқига ўхшаш бўлган аммо Исломни қабул қилмаган олтой халқининг тили, маданияти, адабиёти, дини ва қадриятларини тадқиқ қилганлигингиздан хабаримиз бор. Бу ҳақда матбуотда, ижтимоий тармоқларда ва телевиденияда анча қизиқарли маълумотлар ёритилганини ҳам биламиз. Ушбу китобни ёзишдан асл мақсадингиз нима эди?\nАнвар БЎРОНОВ: - Тўғри, китоб нашрдан чиққач тилшунослар, этнологлар томонидан яхши кутиб олинди. Чунки китобда айтганингиздек, Олтой халқининг тили, адабиёти, маданияти, этник хусусиятлари, маданияти, миллий ўйинлари, тўй маросимларини кенг ёритиб берган эдик. Шу сабаб, телевидениеда бу ҳақда кўрсатувлар тайёрланди. Олий ўқув юртларида тақдимот маросимлари ўтказилди. Аммо бу тадбирларнинг ҳеч бири китобнинг асл мақсадини очиб беролган эмас. Чунки мен ўқувчиларга олтой халқини исломни қабул қилмаган ва туркий халқларнинг қадимий дини - тангричилик динини сақлаб халқ сифатида тақдим қилганман. Бу ерда асосий мақсад бугунги кунда жамиятимизга хавф сифатида қаралаётган тангричилик динига қаратилган эди.\nУ.А: - Тўғри, ҳақиқатан китобда олтойлар Исломни қабул қилмаганлиги ва туркий халқларнинг қадимий дини тангричилик дини қолганлигини кўрсатиб бергансиз. Шу ўринда айтиш керак, бугунги кунда Қозоғистон, Қирғизистон ва бошқа туркий давлатларда тангричилик динини қайта тиклашга уринишлар бўлаётганлигидан ҳам хабаримиз бор. Афсуски кейинги йилларда ижтимоий тармоқларда ўзбеклар орасида ҳам тангричиликни тарғиб қилаётганлар кўзга ташланиб қолди. Сиз ўрганиб чиққан ва бир халқ мисолида тадқиқ қилган тангричилик қандай дин?\nА.Б: - Тангричилик дини билан қизиқаётганлар ёки уни янгилик сифатида қабул қилаётганлар уни узоқдан излаши шарт эмас. Маълумотларни Ўзбекистон миллий энциклопедиясини варақлаб топса бўлади. Тангричилик - қадимий туркий ва мўғул халқлари дини ҳисобланади. Бу динга Исо алайҳиссалом таваллудидан 3 минг йиллар аввал ҳам қадимги Шумер давлатида эътиқод қилинганлиги манбаларда ёзиб қолдирилган. Тил ва этник жараёнлар тараққиётининг ностратик (борей) концепциясига асосланган тадқиқотчилар фикрича, 5-6 минг йиллар муқаддам қадимги Шумердан Олтойгача бўлган улкан ҳудудда протоолтой қабилалари яшаган. Шумерлар қадимги турк тилига яқин бўлган протоолтой тили лаҳжасида сўзлашганлар. Шу даврда тангричилик протоолтой халқларининг энг қадимий дини, инсоният тарихидаги илк монотеистик динлардан бири сифатида шаклланган, дейилади.\nМилоддан аввалги 2 минг йиллиқда Месопотамияга қадимги сомий, ҳозирги Эрон, Афғонистон ва Турон текислиги ҳудудларига орий қабилалари кириб келиши натижасида протоолтойларнинг катта қисми Олтой, Саён тоғлари, ҳозирги Шимолий Хитой, Монголия ва Сибирь томонга кетишга мажбур бўлишган ва бу ерда олтой халқлари сифатида шаклланган.\nШу сабаб “тангри” номи ҳамма туркий халқлар лингофондидан муқим жой олгани ва ҳамон айнан “худо” маъносида қўлланилади. Тангри — атамаси кўпгина Осиё халқларининг энг қадимги мифологик фондига киради. Тангри қадимги шумер тилида тенгри, тенгир, денгри,; олтойчада тангнгир; озарбайжонча денгри, денгир; хакасча тигир, тер; тувача дээр; чувашча тура; якутча тангара; монголча тэнгэр; бурятча тэнгэри, тэнгри; қалмиқча тэнгер; японча тэнри шаклида талаффуз қилинади. У қадимий хунну тилида ҳам мавжуд бўлган . Тадқиқотчилар Тангрини кенгроқ талқинда шумерча “тенгир —коинот”, “денгиз” билан боғлайдилар.Тангри ҳақидаги тасаввур осмон руҳи эгаси ҳақидаги анимистик диний эътиқодлар асосида шаклланган бўлиб, унда осмон ҳам бевосита ўзининг кўринишида, ҳам Тангри яшайдиган фазо сифатида тасаввур этилган.\nУ.А: - Демак, тангричилик дини янги дин эмас, шундайми?\nА.Б: - Албатта. Бу дин асло янги дин эмас! Аксинча диншунослар тангричиликни турк паганизми сифатида ҳам талқин қилишмоқда. Яъни бу ерда “паганизм” сўзининг маъноси эски, жоҳилият дини сифатида берилган.\nУ.А: - Бугунги кунда тангричиликни дини монотеистик дин сифатида талқин қилинаётганлар учрайди. Сиз бунга нима дейсиз?\nА.Б: - Асло ундай эмас! Диншунослар томонидан фақат учта дин яҳудийлик, насронийлик ва ислом дини монотеистик дин сифатида қабул қилинган. Тангричилик динида илоҳлар сони бир нечта ва у баъзи талқинда дуалистик баъзи талқинларда полетеистик характерда кўринади.\nУ.А: - Тангричилик дининг ўзига хосликлар нимада?\nА.Б: - Бу диннинг асосий хусусияти шундаки, ундаги асосий худолар, персонажлар, диний маросимлар номлари соф туркий номда. Тангричилар амалда “тангри”ни осмонда яшайдиган якка худо сифатида тасаввур қилишади. Аммо шу билан бирга осмон ва ер оралиғида яшовчи “Улкан” номли ва ер остида яшовчи “Ерлик” номли илоҳларга ҳам эътиқод қилишади. Тангричилик политеизмининг яна бир муҳим хусусияти шуки, улар эътиқод қилган худоларнинг оиласи ва фарзандлари ҳам борлиги таъкидланади. Жумладан, Улканнинг тўққиз қизи бор. Унинг жойи осмонда нақшинкор тилло кошона бўлиб шу қизлари билан бирга яшайди. Қизлари керакли пайтда ерга тушиб одамларга ёрдам беради. Худо Ерлик эса Улканнинг укаси бўлиб иккаласи тортишиб қолгач, уни ер остига бадарға қилган. Ерлик ер ости салтанатининг хукмдори бўлиб алвасти, жин ва ёвуз руҳлар унга хизмат қилади. Улар ер юзига тунлари чиқиб ўз ишларини бажарадилар. Ерликнинг ҳам ўғил-қизлари бор. Улар булоқлар ва ариқ бўйларида, ғорларда, овлоқ жойларда юришади, деб эътиқод қилишади.\nУ.А: - Тангричилик динининг ҳам илоҳий китоблари ёки пайғамбари борми?\nА.Б: - Пайғамбарлари денг! Маълумки, диншунослик фанида шомонийлик алоҳида дин ҳисобланади. Аммо тангричиликда шомонийлик шу динининг таркибий қисми сифатида кўринади. Шомонлар - тангричилик динида илоҳий дунё ва илоҳий кучлар билан одамлар ўртасида воситачи ҳисобланади. Шунингдек улар табиат ҳодисаларини башорат қилувчи, табиб, руҳлар билан одамлар орасида воситачи, анъанавий маросимлар ташкилотчиси каби вазифаларни ўтаб келишган. Коҳинлик тангричиликда кенг қўлланилади ва қоҳинлар пайғамбар вазифасини ўтайдилар. Шунингдек тангричиликда афсонавий қаҳрамонлар ҳам муҳим ўрин тутади. Тангричиларнинг алоҳида китоби йўқ. Ҳамма таълимотлар халқнинг онгида, афористик поэзияси ва қадриятларида сақланган.\nУ.А: - Бундан кўринадики, шомонлар тангричиликда юқори мавқега эга эканда. Бугунги кунда ислом динини қабул қилганлигимизга қарамай ҳамон жамиятимизда шомонлик сақланиб қолган. Сиз нима дейсиз, улар ҳам тангричилик динидан қолганми?\nА.Б: - Аввало шомонлик сўзининг мазмунига қараймиз. “Шомонийлик” сўзи туркий сўз эмас. Бу илмий атама сифатида эвенк тилидан киритилган. Туркий тилда шомонни “қам”, “қамчи” деб аташади. Шу сабабли коҳинлар тутган асбоб “қамчи” деб номланадиган бўлган. Қамчи билан даф уриб, жин чиқараман, дам соламан деб юрганлар, жазава тушиб экстаз ҳолатида руҳлар билан алоқа қиладиганлар ҳам аслида тангричилик дини элементларини сақлаб келаётган қамчилар ҳисобланади.\nУ.А: - Сизнингча Исломни қабул қилганимиздан кейин ҳам бизда сақланиб қолган тангричилик дини элементлари борми? Дейлик, қадрият, маросим сифатида?\nА.Б: - Афсуски бор. Шубҳасиз, Ислом-улуғ дин. Аммо ҳамма мусулмонларда ҳам бир хил, соф исломий эътиқод шаклланган, десак хато қиламиз. Форсий халқларда орийлик, зардуштийлик ва Ислом синкретизми кузатилгани каби, туркийларда ҳам оддий одамлар аслида тангричилик ва Ислом динлари қоришмасидан иборат диний синкретистик эътиқодни Ислом дини ақийдаси сифатида қабул қилишади. Бунинг энг биринчи сабаби Исломни қабул қилиш жараёнлари билан боғлиқ бўлиб, ўша даврда исломни қабул қилган Марказий осиё халқларида, жумладан Мовароуннаҳрликларда ҳам эски эътиқодларидан воз кечиш қийин кечган.\nИккинчидан Марказий Осиё тарихида чуқур из қолдирган Мўғуллар босқини билан боғлиқ. Маълумки, Чингизхон тангричилик динида бўлган ва юртимизда 12 асрдан бошлаб то Темурийлар давригача Ясоқ қонунларига ҳам амал қилинган. Ясоқ қонунлари амалда тангричилик дини ғоялари билан суғорилган эди. Шу сабаб, бир асрдан ортиқ давр мобайнида Моварауннаҳрда ҳам қалбан қуръон ва суннатга амал қилсаларда ясоқ қонунларига ҳам бўйсунишга мажбур бўлишган.\nУчинчидан Маворауннаҳрда халқларининг арғин, қипчоқ даштларида яшовчи халқлар билан доимий алоқада бўлишлиги ёхуд умуман номадологик таъсирдан чиқиб кетаолмаганлиги сабабли миллий онгимизда тангричилик элементлари сақланиб қолаверган.\nМарҳумлар учун чиқариладиган ис маросими;\nЎликни уч кун сақлаб кўмиш;\nХолос- холос маросими;\nМарҳумни хотирлаб ўтказиладиган етти, қирқ, йил маросимлари;\nҚабрларга тош қалаш;\nМарҳумлар руҳидан мадад сўраш;\nБўри тотемига эътиқод, бўрининг аъзоларидан тумор сифатида фойдаланиш;\nУйларнинг остонасига от тақасини осиш;\nДарё, булоқлар бўйидаги дарахтларга ялов кўтариш.\nБирор шахс ёки руҳларга атаб жонлиқ сўйиш;\nБУ ОДАТЛАР ИСЛОМ ДИНИДА БОРМИ?\nБу иллатлар аллақачон фатво билан Исломдан эмаслиги кўрсатиб берилган. Аммо халқ бу ишларни бажармаяптими?\nУ.А: - Тангричиликнинг ибодати қандай кўринишда бўлади?\nА.Б: - Эътиқод қилувчилар назарида Тангри-осмонда туриб ҳаммани кўриб турувчи, ризқ берувчи, дуоларни қабул қилувчи “мавжудот” сифатида тушунилади. Шу сабаб тангричилар худосини кўкдан боқиб турувчи улкан кўзга ўхшатишади. Тангричилик динида мақсадли қурилган ибодатхоналар, аниқ ибодат вақти ва намоз тушунчаси йўқ. Шу сабабли улар бирор ҳожатларини сўрашни хоҳлашса дарров осмонга қараб қўлларини ёйган ҳолда Тангрига мурожаат қилишади. Бу ўзига хос ибодат шакли бўлиб тангричилар бунинг учун энг хилват жойларга, тепаликларга кетиб, Тангрига ёлғиз мурожаат қилишган. Агар ибодатда Тангридан муҳимроқ нарсалар сўралса бир неча кунлар ёлғиз қолиб ибодат қилинган. Одамлар Тангрини осмонда, деб билганликлари туфайли ибодат учун имкон қадар баландроқ жойларни ёки кенг майдонларни танлашган.\nШунингдек тангричилик динида аскетизм элементлари ҳам кенг ўрин тутади. Одамлар каттароқ ҳожатларини бажариш учун ойлаб, баъзан эса йиллаб “чилла” ўтиришган. Жумладан, Чингизхон ҳам жанглардан олдин ойлаб ибодатда бўлишини кўплаб тарихчилар қайд этган.\nЯна бир ибодат шакли ота-боболар ва таниқли шахсларнинг қабрларига ялов кўтариш, қабрларни уч марта айланиш ёки тавоф қилиш ҳисобланади. Ялов кўтаришда асосан тахминан 40Х5см ўлчамдаги мато кесиб олинади ва унинг чет қисми олиб ташланади. Матолар рангига қараб алоҳида мазмун касб этади. Оқ мато шу ер эгаси-руҳига, кўк мато осмонга, яшил мато табиатга, сариқ мато қуёшга атаб тақилади. Қора мато эса ёмон ният қилинганда ёвуз кучларга атаб тақилади ва бу ишни одамлар кўрмайдиган овлоқ жойларда бажаришади.\nТангричиларда жамоавий ибодатлар ҳам кенг ёйилган бўлиб, бу ибодат шартлари ва қоидаларининг кейинги авлодга сингдирилишида кенг аҳамият касб этган. Жамовий ибодатларда улар айлана бўлиб бир - бирлари билан қўллари орқали боғаланишади ва Тангридан тилак тилашади. Бу ибодат уларнинг Тангрини улкан кўз сифатида тасаввур қилиши, тангри доим бизни кўриб туради, деган эътиқоди билан боғлиқ бўлиб, айлана бўлиб ибодат қилиш тангрига яхшироқ кўриниш, унинг эътиборини тортиш мақсадида бажарилган.\nТангричилик ибодатларининг яна бир кўриниши, илоҳларга ва руҳларга атаб қурбонлиқлар қилиш, ис чиқариш ёки улуғларнинг қабрини зиёрат қилиш ҳам ибодат саналади. Тангричиларнинг энг кўп тарқалган дуоси, турли тилларда турли хил шаклда бўлсада “Бизни арвоҳлар қўлласин”, “бизни ота-боболаримизнинг руҳи қўлласин” деган мазмунда бўлади. Чунки тангричилар ҳар доим ота-боболарининг руҳи атрофда кезиб юришига қатъий ишонишади. Шу сабабли сал шарпа сезишса ис чиқаришга шошилишади. Аждодларининг руҳи улар учун тангридан ризқ сўрашига, тақдирларини ўзгартиришига ишонганликлари туфайли ота– боболари руҳидан мадад сўрашади.\nУ.А: - Тангричиликда ҳам жаннат ёки дўзах тушунчаси борми?\nА.Б: - Тангричилар эътиқодида жаннат ёки дўзах тушунчаси йўқ. Улар тангричилик дини космогонияси ва эътиқодига кўра учта (ер ости, ер усти ва самовий) оламни тан олишади. Уларнинг тасаввурида нима бўлса ҳам ер ости дунёсига яъни худо Ерлик ихтиёрига тушиб қолмаслик керак. Инчунун, тангричилар тасаввурида инсон руҳи бутунлай ўлмайди ва мангу (монку болгон тын) ҳисобланади. Инсон танаси ўлгач, унинг руҳи «кўринмас» (кормос)га айланади ва ҳеч ким уни кўра олмайди. У эса ҳаммани кўради, эшитади ва ҳид билади. Арвоҳлар макон ва замонда эркин бўлишади. Девор ва бошқа тўсиқлардан бемалол сингиб ўтиш имкониятига эга бўлишади. Шомонларнинг таъкидлашича шомонларнинг руҳи тоза руҳ(ару неме)га, оддий одамларнинг руҳи эса ёмон кўринмасга (jаман кормос) айланар экан. Айтишларича ўлган одамнинг исми айтилса, у дарров шу ерга етиб келар экан ва суҳбатга қулоқ тутар экан. Шу сабабдан тангричилар ўликни отини айтишмайди. Фарзандларига ҳам бобо, момоларининг исмини қўйишмайди.\nТангричилар ўликдан жуда қўрқишади. Чунки одам ўлгач кўринмасга айланади ва Ерликнинг айтганини қилишга мажбур бўлади. Баъзилари ёвуз руҳга айланиб Ерликка элчи ёки бошқаларнинг руҳини алдаб олиб кетувчи (алдачы)га айланиши мумкин экан.\nКўпчилик одамлар гуноҳлари туфайли осмонга кўтарилишларига унчалик ишониша олмайди ва ҳар қалай ер устида бўлишга ҳаракат қилишади. Шу сабабдан тириклик давриданоқ Ерликка қурбонлиқ қилишни бошлашади. Ўлганларидан кейин эса қурбонлиқ қилиш ва ис чиқариш фарзандлар зиммасига тушади.\nУ.А: - Тангричиликда ҳам алоҳида сиғиниш объектлари борми?\nА.Б: - Қадимдан туркий халқлар тошсанамлар ёки бутларга сиғинишмаган, дейишади. Аммо тангричилик тарихини ўрганиш шуни кўрсатадики, туркийлар ҳам тошсанамлар ясашган ва унга сиғинишган. Олтойлар, қирғизлар ва қозоқларда бундай тошлар «Балбал тас» ёки «Кезер тас» деб аталади. Турклар эса бундай тошларни “бабаташ” яъни “боботош” деб атайдилар. Туркийлар боботошларида кўпинча одамлар ва ҳайвонлар тасвири ёки тошбитиклар акс эттирилган. Бу тошларнинг пайдо бўлиши ва яратилишини ҳам тарихчилар бевосита тангричилик дини билан боғлаб аёл тасвирланган тошларда Умай Она, Эркаклар тасвири туширилган тошларда Тангри акс эттирилганлигини таъкидлашади. Балбалтошлар тўғрисдаги маълумотларда, бундай тошлар Ўзбекистон ҳудуларида ҳам мавжуд бўлганлиги ва ерлик халқ исломни қабул қилгач йўқотилганлиги қайд этилган. Ҳақиқатан ҳам, бугунги кунда Ўзбекистон ҳудудларида боботошлар топилган. Жумладан Қўқон ўрдасидаги музейда худди шунда боботошнинг бош қисми сақланади.\nКейинги йилларда тангричилик динини қайта тиклашга уринаётганлар томонидан туркий ва мўғул халқларининг қадимий бошпанаси саналган капа(юрт)ларнинг чангароғи(қипч:чангнгароқ) ва қадимги туркий битиклардаги “тангри” ёзуви ҳам тимсол сифатида кўрсатилмоқда. Шунингдек Тяньшан тоғ тизмаларидаги Тангритоғ чўққиси ҳамда Чингизхон аждодлари кўмилган Бурхон-Холдун тепаликлари тасвири ҳам тангричиларнинг муқаддас қадамжолари ўлароқ тимсол сифатида таништирилмоқда. Яна учта дунё тимсоли бўлган - тепа қисмида ромб тасвирланган хоч ҳам тангричилик тимсоли сифатидан қабул қилинган. Бунда ромб бутун дунёни кўриб турувчи Тангри тимсоли бўлса, горизонтал чизиқлар осмон чегаралари ҳисобланади. Бу тимсол насронийликни қабул қилган туркийларда насронийлик тимсоли ва тангричиликни уйғунлаштириш мақсадида қўлланилган бўлиши мумкин. Аммо, худди шу тасвир тангричиликда пайғамбарлар ўрни босувчи шомонларнинг дафларида ҳам ўз аксини топган.\nУ.А: - Кейинги йилларда интернет тармоқларида тангричиликни дин сифатида тарғиб қилиш анча кенг тус олди. Бу дин жоҳилият дини экан. Уни тиклаётганлар қандай манфаатларни кўзлаган деб ўйлайсиз?\nА.Б: - Дарҳақиқат бу аянчли хол. Маълумки, 1991 йилда собиқ Совет Республикалари иттифоқи парчалангандан кейин, шу ҳудудда яшаб келган этник халқлар ва элатлар динсизлик ботқоғидан чиқиб, миллий тикланиш сари юз тутдилар. Ҳар ким ўз динига қайта бошлади. Мусулмонлар Ислом динини, насронийлар, яҳудийлар ҳам ўз динларини тиклашга киришдилар. Аммо диний-мафкуравий бўшлиқ ва эътиқод эркинлигини суиистеъмол қилиш сабаб, айрим халқлар ва элатларда асрлар давомида унут бўлиб кетган, жоҳилий диний эътиқодларни тиклаш ғоялари ҳам пайдо бўлди ва уларни ривожлантириш учун ҳаракатлар бошлаб юборилди. Дастлаб, ижтимоий жиҳатдан безарардай кўринган бундай ҳаракатлар эътибордан четда тургандай эди. Яъни, бир неча ўн ёки юз киши эътиқод қилган кичик диний конфессияларнинг ижтимоий зарари камдай туюлган эди. Аммо, глобаллашув жараёнларининг тезлашуви ва оммавий интернет тармоқларининг ривожланиши туфайли бундай асоссиз ғояларга эргашувчилар сони кескин ортиб борди. Ва табиийки бундай асоссиз ғояларга эргашувчилар сони ортган сари ижтимоий хавфи ҳам ортиб борди.\nХХ асрнинг 80-йиллари охири, 90-йилларнинг илк йилларидан бошлаб, худди шу йўл билан мўғул ва туркий халқларининг қадимги эътиқоди ҳисобланган тангричилик дини ҳам қайта тиклана бошлади.\nДастлаб, Мўғул, Қалмиқ, Олтой, Якут, Тува ва Хокос халқлари томонидан қайта тиклана бошланган тангричилик дини тез орада кенг жамоатчилик эътиборини тортиб, бутун Марказий Осиё халқлари орасида ёйила бошлади. Шу эътиқодда бўлган тарихчи, теолог, этнолог, тилшунос олимлар эса тангричиликнинг илдизлари, мақсади ва ижтимоий ўрни борасида тадқиқотлар олиб бориб, турли халқаро семинарларда тангричиликни монотеистик дин сифатида тақдим қилишган уриниб келдилар. Кейинчалик эса расман Исломни қабул қилган халқлар орасида ҳам тангричилик динини ёқловчилар пайдо бўла бошлади.\nЖумладан, Қозоғистон ва Қирғизистон Республикаларида тангричиларнинг афкор жамоалари пайдо бўлиб, матбуот ва оммавий ахборот сайтлар орқали тангричилик динини очиқ тарғиб қилишга ўтдилар. Энг ёмони эса, ушбу динга хайрихоҳ бўлганларнинг аксарияти олимлардан иборат бўлиб, уларнинг орасида энг академиклар, фан докторлари, шоирлар, ёзувчилар ва таниқли жамоат арбобларининг борлигидадир. Шу сабабли, Қозоғистонда тангричиларнинг ташвиқотлари кенг тус олиб халқни ошкора ислом динидан чиқишга ва “миллий дин”га ўтишга чақира бошлаган бўлса, Қирғизистон тангричилари ҳукуматдан тангричилик динини расмий дин сифатида тан олинишини талаб қилдилар.\nАфсуски, кейинги йилларда Ўзбекистонда ҳам тангричиликни қабул қилган ва ёйишга ҳаракат қилаётган кишилар пайдо бўла бошлади. Уларнинг ҳаракатлари сабаб, кенг жамоатчилик орасида турли баҳслар ва мунозаралар кўпайиб мусулмонлар орасида кескин норозилик пайдо бўлмоқда. Худди қўшни республикларда бўлгани каби, Ўзбекистонда ҳам ушбу динга хайрихоҳ бўлганларнинг аксарияти олимлардан иборат. Айнан олимлар, яъни тарихчи, этнолог ва бошқа соҳа олимлари юқорида қайд этилганидек, қўшни республикаларда ўтказилаётган халқаро семинарларда иштирок этиб, аллақачон ёт бўлиб кетган ғояларни билиб-билмай жамиятимизга киритиб келмоқдалар. Шу сабаб, Ўзбекистонда ҳам тангричилик динининг хавфи тобора ортиб, бу динни илмий жиҳатдан ўрганиш ва хулоса чиқаришга эҳтиёж туғилмоқда.\nИнсоният тарихини ўрганар эканмиз, шу нарсага амин бўламизки, тарихан шаклланган ҳеч бир таълимот, ғоя ёки маданият унсурлари ўз-ўзидан йўқ бўлиб кетмас экан. Аксинча кейин пайдо бўлган маданиятлар, ғоялар ва таълимотларда ҳам ўз изини қолдириши, аксар холатларда эса янги ғоя сифатида қайтадан бўй кўрсатиши мумкин экан.\nТуркий халқлар тарихига, айниқса шу тарихнинг мафкуравий жиҳатларига эътибор билан қарасак энг чуқур из қолдирган мафкура бу- тангричилик дини мафкураси эканлигини кўрамиз.\nБугунги кунда Евроосиё материги бўйлаб энг катта географик ҳудудларни эгаллаган туркий халқлар турли хил динларни қабул қилган бўлса-да, деярли ҳаммасининг онгу шуурида энг қадимги анъанавий дини-тангричилик элементлари сақланиб қолган.\nМаълумки, аксарият туркий тилда сўзлашувчи халқлар ислом динини қабул қилган. Улардан айримлари: гагаузлар, чувашлар, якутлар, олтойлар, хокослар, тувалар эса насронийлик динини қабул қилишган. Шунингдек туркийлар орасида қараим ва қримчақ каби яҳудийлик динини қабул қилган халқлар ҳам бор. Аммо, минг афсуски туркийлар қайси динни қабул қилмасин, уларнинг онгида ва тафаккурида эски жоҳилий дин-тангричилик элементлари сақланиб қолган.\nТуркий халқлар орасида ҳамон самовий динлар билан бир қаторда қадимги тангричилик динини сақлаб, эътиқод қилиб келаётган халқлар, элатлар ҳам талайгина. Жумладан, олтойлар, тувалар, хокослар ва якутлар орасида аҳолининг аксарияти, номигагина насронийликни қабул қилган бўлиб, амалда тангричилик динига эътиқод қилишади. Шу сабабли тангричилик динини тиклашни айнан улар бошлаб беришди.\nУ.А: - Тангричилик динининг қайта тикланишидан келадиган маънавий хавф нималарда кўринади?\nА.Б: - Юқорида таъкидлаганимиздек, бугунги кунда тангричиликни тарғиб қилаётганлар оддий одамлар эмас. Балки кўпроқ олимлар ва зиёлилардан ташкил топган. Тангричилик бугунги кунда фаол тарзда Мўғулистон, Россия таркибига кирувчи туркий республикалар маданият вазирликлари томонидан кенг тарғиб қилинмоқда. Бу тарғиботлар этнологик ва номадологик кўринишда кўпроқ олтойшунослик, туркология, маданиятшунослик соҳаларида олиб борилаётгани сабаб, улар томонидан ташкил этилаётган халқаро семинарларда иштирок этган олимлар ва бошқа иштирокчиларга тангричилик дини сингдирилмоқда. Кейинги йилларда бу тарғиботларнинг натижаси ўлароқ Қозоғистон, Қирғизистон, Озарбайжон ва Туркияда ҳам тангричилар жамоалари шаклланиб қолди. Табиийки, бу жарёнлар энди тўхтамайди ва Ўзбекистонга ҳам ўз таъсирини ўтказмай қолмайди.\nЎзбекистонда ҳозир асосан икки хил тоифада тангричиликни тарғиб қилувчилар учрайди. Биринчи тоифадагилар исломий исму шарифга эга бўлсаларда, Ислом арконларини бажариб кўрмаган ва тангричилар таъсирига тушиб, тангричилик динини ота-боболаридан қолган дин сифатида кўр-кўрона тарғиб қилаётганлардан иборат. Уларнинг кўпчилиги учун Ислом арконларини бажариш яъни намоз ўқиш, рўза тутиш, закот бериш каби амаллар қийин туюлади. Шу сабабли улар ҳеч қандай мажбурият юкламайдиган ва ўзбек тилида ибодатларини бемалол бажарса бўладиган динни афзал билмоқдалар.\nИккинчи тоифадагилар эса, аввалдан туркий халқларни бирлаштириш ниятидаги пантуркистлар бўлиб, улар тангричилик динини умумтуркий дин сифатида талқин қилиб, шу дин остида бирлашишни тарғиб қилмоқда. Улар ижтимоий тармоқларда доимий равишда тарихда из қолдирган туркий саркардалар: Ўғузхон, Атилла, Алп-Тегин, Чингизхон, Усмонли турклари, Салжуқийлар, Қорахонийлар, Маҳмуд Ғазнавий, Амир Темур, Бобур, Шайбонийлар тарихини кўпроқ умумтурк назари билан ўрганишга ва уларнинг номини туркий талқинда абадийлаштиришга ҳаракат қилмоқдалар.\nБугунги кунда ўзбек тангричилари интернет нашрлари ва ижтимоий тармоқларда кенг фаолият олиб бормоқда. Бир қарашда уларнинг тарғибот ишлари жўндек туюлади, аммо фаолиятини мунтазам кузатиб борсангиз, тизимли тарғибот йўлга қўйилганлигини кўрасиз.\nФейсбук тармоғида Тоҳир Мирзаев (исми бошқа бўлиши мумкин) номи билан танилган шахс бир неча йиллардан буён шундай тарғиботни йўлга қўйган. Тоҳир Мирзаевнинг саводи яхши. Ёзувига қараганда олий маълумотли. Саҳифадаги маълумотга кўра Москва Давлат Университетини битирган. Тарих ва бошқа соҳаларни яхши ўзлаштирган.\nТоҳир Мирзаев ўзгалар билан мулоқотга киришаётганда қўполлик қилмайди. Аввал дўстлашиш учун чақирув беради. Дўстликни қабул қилганларга аввал “сизни тангри ярлақасин!” деган мазмунда хабар юборади. Хабарга эътибор бермаган эътибор бермайди. Чунки ўртаҳол ўзбек одамининг онгида Оллоҳ ва Тангри номи бир хил англашилади. Эътибор берганлар билан эса Тоҳир Мирзаев “чиройли” мулоқот қилиб тангричилик динини тушунтиради. Россия ёки Қозоғистонда ўтган конференция материалларини ташлаб беради. Кўпчилик холатларда исломни тўғри тушунган, ақийдавий билимга эга одамлар томонидан унга қайтариқлар ҳам бўлади. Баъзан Тоҳир Мирзаевни муртадликда, кофирликда айблаш холатлари ҳам учрайди. Аммо бу шахс жаҳл қилмайди. “Мен кофир эмасман ўз динимдаман, аксинча сизлар муртад бўлиб, арабларнинг динини қабул қилгансиз!” дея асабга тегадиган ташвиқотларини бошлайди. У исломни, Аллоҳни, пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллоллоҳу алйҳи васалламни бемалол қоралай бошлайди. Айримлар уни руҳий касал деб ўйлашади. Аммо Тоҳир Мирзаев касал эмас, аксинча анча муғомбир ва илмли одам.\nБугунги кунда огоҳлик давр талабига айланган. Яқин ўтган кунларда насроний миссионерларининг найранги сабаб халқимиз улкан мусибатларга дучор бўлганини ҳамон унутганимиз йўқ. Қанчадан қанча юртдошларимиз, миллатдошларимиз айнан маънавият учун масъул шахсларнинг лоқайдлиги сабаб ўз динини ташлаб, насронийликни қабул қилиб, “муртад” деган ном олишди. Юртимизда қанча ёшлар ақийдавий билимлари йўқлиги сабаб, зарарли оқимлар таъсирига тушиб аянчли жиноятларга қўл уришди. Мазҳабсизлар таъсирига тушиб мазҳабдан воз кечишди. Мўътадил ва қулай ҳанафия мазҳабини ташлаб бошқа мазҳабларга ўтиб кетишди.\nКейинги йилларда Қозоғистон Республикасида айнан жамоатчиликнинг ва ҳукуматнинг беэътиборлиги ва лоқайдлиги сабаб, тангричилик дини эътиқод қилаётганлар сони кескин кўпайиб кетди. Уларнинг сафига қўшилаётганлар орасида давлат арбоблари, академиклар, файласуфлар, ёзувчилар, шоирлар, киношунослар бор.\nТаниқли шоир Ўлжас Сулаймонов қозоқ халқининг Ислом дини қабул қилиши тарихдаги хато эмаслиги балки яхши бўлганлигини таъкидлаб, тангричиликни қайта тиклаш эса жамиятни парчалаб юбориши мумкинлигидан огоҳлантириб, мақола эълон қилди. Қозоғистон мусулмонлар идораси ва Ислом динини маҳкам тутган аҳоли ҳам тангричиларга раддиялар бериб келмоқда. Аммо шундай бўлсада, қозоқ тангричилари сони кундан кунга ортиб бормоқда. Уларнинг энг катта қуроли “арабларнинг дини қозоқлар учун қийинлик қилади, шунинг учун ўз динимизга қайтайлик” деган оддий сўзлардир. Бу аслида ислом арконларини бажаришга тоқати етмаётганларнинг оддий баҳонасидир. Аммо шу сўзлар сабаб, тунгрчилар сони ортиб бормоқда.\nХудди шундай Қирғизистон Республикасида ҳам Турар Қойчуев, Илгиз Айтматов, Абдығани Эркебаев, Миталип Мамытов каби академиклар, халқ оқини Омора Султанова, халқ артисти Қайыргуль Сартбаева, «Манас ордо» жамияти раиси Анарбека Усупбаева каби таниқли инсонлар тангричиликни қайта тиклаш учун фаол ҳаракат қилмоқда. Аммо Қозоғистон жамоатчилигидан фарқли ўлароқ Қирғизистон раҳабарияти ва мусулмонлари тангричиларни “тангричи муртадлар” атаб уларга қатъий қаршилик қилиб келмоқда. Шу сабаб тангричиларнинг ҳукуматдан динларини рўйхатдан ўтказиш талаби ҳам қондирилмади.\nЎзбекистонда эса ҳозирча тангричиларнинг ошкора ҳаракатлари сезилмади. Аммо бу хавф бутунлай йўқ, дегани эмас. Аксинча хавф жуда катта. Қозоғистонда кузатилгани каби ўзбеклар орасида ҳам намоз ўқишга тоқати етмаётганлар миллионларни ташкил қилади. Қолаверса халқимиз орасида тангричилик билан боғлиқ қадриятлар ҳамон сақланиб қолган ва бу қадриятлар бир куни исломни рад қилиш учун хизмат қилиши мумкин.\nЖамият барқарорлигига зарар келтирадиган ҳар қандай ғоя - хатарлидир. Шундай экан тангричилик динининг халқимиз орасида ёйилишига ҳам бефарқ бўлмаслигимиз керак. Қолаверса ҳамма ҳам Аллоҳ томонидан бизга берилган ислом неъматининг асл саодат эканлигини англайвермайди. Шу сабаб ўзбек жамоатчилиги кенг ёйилиш арафасида турган тангричилик динига панжа ортидан қарамаслиги керак. Аксинча, бу динни жамиятимиз учун хавф сифатида қабул қилишимиз керак.\nУ.А: - Муқаддас Ислом динимизга тангричиликнинг қоришуви ёки синкретизми қандай холда кузатилади?\nА.Б: - Буни оддий ҳолда ҳеч қандай тадқиқотсиз, оддий одам тафаккури билан кўриш мумкин. Мисол учун кўплаб диний сўзлар, иборалар, тапонимлар, теонимлар, маросимлар номларининг уйғунлашуви бу борадаги диний ва лингвистик синкретизмнинг юзага келганлигини кўрсатади.\nЎзбек тилида Аллоҳ, Худо, Тангри, Эга(м) каби сўзлар деярли бир хил мазмунда ишлатилади. Аммо эътибор берсангиз Аллоҳ араб тилидан, худо форс тилидан ўзлашган. Аммо тангри Аллоҳ маъносида, эгам эса худо маъносида қўлланилиб келинган. Исломда Аллоҳнинг 99 та гўзал исмлари борлиги таъкидланади. Ҳеч қайси ақийда олими уни 100 ёки ундан ортиқ демаган. Тангриберди - Оллоҳберди — Худойберди синкретистик исмлар саналади.\nУ.А: - Исломни қабул қилган халқларнинг саодати нимада деб ўйлайсиз?\nА.Б: - Туркий халқлар Исломни қабул қилгач, маданийлашди. Илм-фан ривожланди. Исломий одоб-аҳлоқ билан хулқланди. Биздан Имом Бухорий, имом Термизий, Абу Муин Насафий, Мотурудий каби, Фаробий, Фарғоний, Беруний, Хоразмий, Ибн сино каби жаҳон таниган олимлар етишиб чиқди. Ислом динимиз-бизнинг либосимиздир. Исломсиз жамиятлар либоссиз тана кабидир. Туркий халқлар ҳам тангричилик динига эътиқод қилган даврларда шундай эди. Мен Олтойлар ҳаётини ўрганиб амин бўлдимки, бизда тангричиликнинг деярли ҳамма элементлари сақланиб қолган экан. Фақат уни Ислом либоси ёпиб турибди. Ташқаридан қаралса биз мусулмон кўринамиз. Амалда эса намоз ўқишдан кўра бирор авлиёнинг қабрини зиёрат қилсак ўзимизни енгилроқ ҳис қиламиз.\nУ.А: - Демак жамиятимиз учун тангричиликнинг хавфи катта эканда.\nА.Б: - Албатта. Эслаб кўринг, юқорида айтиб ўтганимиздек, 90-йилларнинг илк йилларидан мамлакатимизга насроний миссионерлари оқиб кела бошлаган эди. Аммо улар айрим одамларни ўз таъсирига олсаларда жамиятга катта хавф сола олишмади. Биласизми нега? Чунки насронийлик дини ҳақида биз яхши маълумотга эгамиз. Улар эса бизнинг урф-одатларимизни четдан туриб ўрганишган. Тилимизни тушунишмайди. Шу сабабли уларнинг таъсирига кўпроқ рус тилида сўзлашувчилар тушиб қолишди. Аммо тангричиликни бизга ўз тилимизда тақдим қилишади. Ҳамма сўзлар таниш. Эътиқодлар таниш. Тангричиликни қабул қилиш шарт эмас, балки исломдан воз кечишнинг ўзи кифоя қилади. Қолгани маълум. Қолаверса бу динни бизга келтираётганлар ўз ичимиздан. Улар етарли даражада илмли ва таъсир кучи кенгроқ.\nУ.А: - Кўпчилик зардуштийлик динини ҳам Исломдан олдинги дин сифатида кўрсатишади ва кейинги йилларда бу динни ҳам қайта тиклашга уринаётганлар бўляпти. Шу тўғрида ҳам фикрларингиз борми?\nА.Б: - Зардуштийлик динига келсак бу энди бошқа мавзу. Зардуштийлик динининг туркий халқларга деярли алоқаси йўқ. Бундай деганим, зартуштийликка туркий халқлардан фақат Озарбайжонликлар эътиқод қилишган. Биз зардуштийликнинг худолари-ю персонажларини ҳатто талаффуз ҳам қилаолмаймиз. Уриниб кўринг: Ахура Мазда, Воху Мана, Аша Вахишта, Хшатра Ваирья, Спента Армаити, Хаурватат. Зардуштийлик ориёнийлик ва форс паганизми сифатида ўрганилгани маъқул. Бу таълимотдан қайсидир элемент бизга кирган бўлса, унга сабаб фақат биз билан бирга бақамти яшаётган форсий халқлар таъсирида рўй берган. Бу соҳани ҳам мустақил тадқиқ қилаётганлар бор.\n— Ислом бизни жоҳилият зулматидан нурга олиб чиққан, миллий хусусиятларимизни шакллантирган, тавҳидга муҳаббатни сингдирган ва буюк одоб-ахлоқни ўргатган мукаммал дин ҳисобланади. Душманларимизни Ислом туфайли маҳв этганмиз, бошқалар ичида Ислом туфайлигина йўқ бўлиб кетмаганмиз. Иззат ва шон-шарафга Ислом орқали етганмиз. Аллоҳ Ўз динини ҳар доим азиз ва мукаррам этишига шак-шубҳа йўқ. Бугунги суҳбатимиз орқали демоқчи бўланимиз эса, кўзингизни очинг, тангричилик динини тарғиб қилиш билан аллакимларнинг ноғорасига ўйнаётганларнинг тузоғига тушманг. Анвар ака, мазмунли суҳбат ва қимматли маълумотлар учун миннатдорчилик билдирамиз, саломат бўлинг!


Абдулазиз Комил Кремлга бориб, Путиндан ўзбек миллатини янада заифлаштиравериш ҳақида инструкциялар олиб келади - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\n19:31 - Абдулазиз Комил Кремлга бориб, Путиндан ўзбек миллатини янада заифлаштиравериш ҳақида инструкциялар олиб келади\nЭртага Ўзбекистон Ташқи Ишлар Вазири Абдулазиз Комил Москвага кетмоқда. Хабарларда айтилишича, у Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёнинг Россияга қилган ўтган йилги давлат ташрифида эришилган келишувларни амалга ошириш учун Кремлга учмоқда эмиш. У ҳамкасби Сергей Лавров билан учрашармиш ва бошқа мулозимлар билан ҳам ўзаро музокаралар олиб борармиш. Қисқа қилиб айтилса, Икки вазир Россия-Ўзбекистон ташқи сиёсий ҳамкорлигининг долзарб масалаларнинг кенг доираси бўйича фикр алмашар эмишлар.\nРоссия Ташқи Ишлар Вазирлиги хабарида эса, икки вазир Марказий Осиёдаги минтақавий хавфсизлик муаммоси ва Афғонистон теварагидаги вазиятга алоҳида эътибор қаратилишини алоҳида урғуланган.\nАслида, дейди мухбиримиз, бундай сафарнинг биттагина мақсади бор: Владимир Путиннинг ўз вассали Шавкат Мирзиёга берадиган набатдаги инструкцияларини олиб келиш. Инструкциялар эса, Ўзбекистон давлати ва ўзбек миллатини бундан ҳам баттар аҳволга солиш, собиқ СССР ҳудудларида славян ва насроний бўлмаган энг катта халқни, яъни ўзбекларни заифлаштиришни давом эттиравериш ҳақидадир.


Қўмитасининг вазифалари ва фаолияти\nЎзбекистон Республикаси Давлат экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш қўмитасининг асосий вазифалари ва фаолияти\n– Экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва такрор ишлаб чиқариш соҳасида давлат бошқаруви;\n– Атроф муҳитнинг мақбул экологик ҳолатини, экологик тизимларни, табиий комплексларни ва алоҳида объектларни муҳофаза қилиш, экологик вазиятни яхшилаш;\n– Чиқиндиларни бошқариш соҳасидаги қонун ҳужжатларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга ошириш, маиший чиқиндиларни йиғиш, ташиш, жойлаштириш, қайта ишлаш ва утилизатсия қилишнинг самарали тизимини ташкил этиш, маҳаллий ҳокимият органлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари;\n– Ер, ер ости бойликлари, сув, ўрмонлар, қўриқланадиган табиий ҳудудлар, ўсимликлар ва ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш соҳасидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан давлат экологик назоратини ўтказиш, атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш;\n– Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ишларини мувофиқлаштириш, ягона экологик ва ресурсларни тежаш сиёсатини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда идоралараро ҳамкорликни таъминлаш;\n– Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат кадастрини юритиш, шунингдек, ёввойи ҳайвонлар, ёввойи ўсимликлар, зоология ва ботаника коллектсияларини кўпайтириш ва парвариш қилиш учун питомникларни давлат рўйхатига олиш;\n– Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида экологик таълим, тарғибот ва таълимни ташкил этиш, шунингдек, мутахассисларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш.\nЎзбекистон Республикасида атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва экология сиёсатини тартибга солиш ҳамда амалга ошириш\nМамлакатимизда атроф муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш, санитария ва экологик ҳолатни яхшилашни таъминлаш соҳасида изчил ишлар олиб борилмоқда.\nАтроф муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат сиёсатининг устувор йўналишларини белгилаш, табиатни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари бузилишлари профилактикаси, уларни аниқлаш ва олдини олишнинг самарали механизмларини жорий этиш, республика аҳоли пунктларининг санитария ва экологик ҳолати учун давлат органлари, хўжалик юритувчи субъектлар раҳбарлари ва фуқароларнинг шахсий жавобгарлигини кучайтириш, шунингдек, 2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги Миллий мақсад ва вазифаларга эришишни таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 30 октябрдаги ПФ-5863-сон Фармони билан 2030 йилгача бўлган даврда Ўзбекистон Республикасининг Атроф муҳитни муҳофаза қилиш концепцияси тасдиқланган.\nМазкур Концепция ўзида:\n– атроф муҳит объектларини (атмосфера ҳавоси, сув, ер, тупроқ, ер қаъри, биохилма-хиллик, қўриқланадиган табиий ҳудудлар) антропоген таъсир ҳамда бошқа салбий таъсир қилувчи омиллардан сақлаш ва сифатини таъминлаш;\n– экологик жиҳатдан энг кам хавф туғдирувчи материаллардан, маҳсулотлардан, ишлаб чиқариш объектлари ва бошқа объектлардан устувор даражада фойдаланиш;\n– қўриқланадиган табиий ҳудудларни кенгайтириш;\n– заҳарли кимёвий ва радиоактив моддалардан экологик хавфсиз фойдаланишни таъминлаш;\n– чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга оширишнинг экологик хавфсиз тизимини такомиллаштириш;\n– аҳолининг экологик маданиятини шакллантириш, атроф муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат органлари фаолиятининг шаффофлик даражасини ошириш ва фуқаролик жамиятининг ролини кучайтириш чора-тадбирларини қамраб олган.\nКонцепция эришилган натижалар, мақсадли кўрсаткичлар ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бўйича тегишли даврга мўлжалланган асосий йўналишлардан келиб чиққан ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан уч йил муддатга алоҳида-алоҳида тасдиқланадиган «йўл хариталари» асосида босқичма-босқич амалга оширилади.\nКонцепциянинг амалга оширилиши натижасида 2030 йилда:\n– Орол денгизининг қуриган тубининг Ўзбекистондаги қисмида ўрмонзорлар майдонини унинг жами ҳудудига нисбатан 60 фоизгача етказиш;\n– қишлоқ хўжалигида сув ресурсларини йўқотишни 10 фоизга камайтириш;\n– қишлоқ хўжалигида сув истеъмолини (солиштирма гектарга нисбатан) 15 фоизга камайтириш;\n– оқава сувларини тозалаш самарадорлигини 80 фоизгача ошириш;\n– атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддалар чиқарилишини 10 фоизга камайтириш;\n– транспорт воситаларининг 80 фоизини газ-баллон ёқилғиси ва электр энергиясида ишлашга ўтказиш;\n– ўрмонзорлар билан қопланган ўрмон фонди ҳудудини 4,5 млн гектаргача кенгайтириш;\n– IV тоифадаги қўриқланадиган табиий ҳудудлар майдонини 12 фоизгача кенгайтириш;\n– Қизил китобга киритилган ва питомникларда парвариш қилинган чиройли тувалоқларни табиатга қўйиб юборишни йилига 4000 гача кўпайтириш;\n– аҳолини қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб кетиш хизматлари билан 100 фоиз қамраб олиш;\n– ҳосил бўладиган қаттиқ маиший чиқиндиларни қайта ишлаш ҳажмини 65 фоизгача кўпайтириш;\n– алоҳида хусусиятга эга чиқиндилар (таркибида симоб бўлган чиқиндилар, автошиналар, аккумуляторлар, ишлатиб бўлинган мойлар, қадоқлар чиқиндилари ва бошқалар)ни қайта ишлаш ҳажмини 30 фоизгача кўпайтириш кутилмоқда.


Ўзбекистон Республикаси Конституцияси — KMODS\n1992-йил 8-декабрдаги Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг ўн биринчисессияси ўн иккинчи чақириг‘ида қабул қилинган\n(Конституцияга қуйидагиларга мувофиқ ўзгартиришлар киритилган: ЎзР 28.12.1999 й. 989-XИИ-сон Қонуни, ЎзР 24.04.2003й. 470-ИИ-сон Қонуни, ЎзР 11.04.2007й. ЎРҚ-89-сон Қонуни, ЎзР 25.12.2008й. ЎРҚ-194-сон Қонуни, ЎзР 18.04.2011й. ЎРҚ-284-сон Қонуни, ЎзР 12.12.2011й. ЎРҚ-305-сон Қонуни, ЎзР 16.04.2014й. ЎРҚ-366-сон Қонуни)\nЎзбекистон xалқи: инсон ҳуқуқларига ва давлат суверенитети г‘ояларига содиқлигини тантанали равишда э’лон қилиб, ҳозирги ва келажак авлодлар олдидаги юксак мас’улиятини англаган ҳолда, ўзбек давлатчилиги ривожининг тариxий тажрибасига таяниб, демократия ва ижтимоий адолатга садоқатини намоён қилиб, xалқаро ҳуқуқнинг умум э’тироф этилган қоидалари устунлигини тан олган ҳолда, республика фуқароларининг муносиб ҳаёт кечиришларини та’минлашга интилиб, инсонпарвар демократик ҳуқуқий давлат барпо этишни кўзлаб, фуқаролар тинчлиги ва миллий тотувлигини та’минлаш мақсадида, ўзининг муxтор вакиллари сиймосида Ўзбекистон Республикасининг мазкур Конституциясини қабул қилади.\nБИРИНЧИ БЎЛИМ. АСОСИЙ ПРИНСИПЛАР\nЎзбекистон — суверен демократик республика. Давлатнинг «Ўзбекистон Республикаси» ва «Ўзбекистон» деган номлари бир ма’нони англатади.\nДавлат xалқ иродасини ифода этиб, унинг манфаатларига xизмат қилади. Давлат органлари ва мансабдор шаxслар жамият ва фуқаролар олдида мас’улдирлар.\nЎзбекистон Республикаси ўзининг миллий-давлат ва ма’мурий-ҳудудий тузилишини, давлат ҳокимияти ва бошқарув органларининг тизимини белгилайди, ички ва ташқи сиёсатини амалга оширади.\nЎзбекистоннинг давлат чегараси ва ҳудуди даxлсиз ва бўлинмасдир.\nЎзбекистон Республикаси ўз ҳудудида истиқомат қилувчи барча миллат ва элатларнинг тиллари, урф-одатлари ва ан’аналари ҳурмат қилинишини та’минлайди, уларнинг ривожланиши учун шароит яратади.\nЎзбекистон Республикаси қонун билан тасдиқланадиган ўз давлат рамзлари — байрог‘и, герби ва мадҳиясига эга.\nЎзбекистон Республикасининг пойтаxти — Тошкент шаҳри.\nII боб. Xалқ ҳокимиятчилиги\nXалқ давлат ҳокимиятининг бирдан бир манбаидир.\nЎзбекистон Республикасида давлат ҳокимияти xалқ манфаатларини кўзлаб ва Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ҳамда унинг асосида қабул қилинган қонунлар ваколат берган идоралар томонидангина амалга оширилади.\nКонституцияда назарда тутилмаган тартибда давлат ҳокимияти ваколатларини ўзлаштириш, ҳокимият идоралари фаолиятини тўxтатиб қўйиш ёки тугатиш, ҳокимиятнинг янги ва мувозий таркибларини тузиш Конституцияга xилоф ҳисобланади ва қонунга биноан жавобгарликка тортишга асос бўлади.\nЎзбекистон xалқини миллатидан қат’и назар, Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари ташкил этади.\nЖамият ва давлат ҳаётининг энг муҳим масалалари xалқ муҳокамасига тақдим этилади, умумий овозга (референдумга) қўйилади. Референдум ўтказиш тартиби қонун билан белгиланади.\nЎзбекистон xалқи номидан фақат у сайлаган Республика Олий Мажлиси ва Президенти иш олиб бориши мумкин.\nЖамиятнинг бирон-бир қисми, сиёсий партия, жамоат бирлашмаси, ижтимоий ҳаракат ёки алоҳида шаxс Ўзбекистон xалқи номидан иш олиб боришга ҳақли эмас.\nЎзбекистон Республикаси давлат ҳокимиятининг тизими — ҳокимиятнинг қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятига бўлиниши принсипига асосланади.\nЎзбекистон Республикасида ижтимоий ҳаёт сиёсий институтлар, мафкуралар ва фикрларнинг xилма-xиллиги асосида ривожланади.\nЎзбекистон Республикасида демократия умуминсоний принсипларга асосланади, уларга кўра инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, ша’ни, қадр-қиммати ва бошқа даxлсиз ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади.\nДавлат ўз фаолиятини инсон ва жамият фаровонлигини кўзлаб, ижтимоий адолат ва қонунийлик принсиплари асосида амалга оширади.\nДавлат, унинг органлари, мансабдор шаxслар, жамоат бирлашмалари, фуқаролар Конституция ва қонунларга мувофиқ иш кўрадилар.\nЎзбекистон Республикаси xалқаро муносабатларнинг тўла ҳуқуқли суб’ектидир. Унинг ташқи сиёсати давлатларнинг суверен тенглиги, куч ишлатмаслик ёки куч билан таҳдид қилмаслик, чегараларнинг даxлсизлиги, низоларни тинч йўл билан ҳал этиш, бошқа давлатларнинг ички ишларига аралашмаслик қоидаларига ва xалқаро ҳуқуқнинг умум э’тироф этилган бошқа қоидалари ва нормаларига асосланади.\nРеспублика давлатнинг, xалқнинг олий манфаатлари, фаровонлиги ва xавфсизлигини та’минлаш мақсадида иттифоқлар тузиши, ҳамдўстликларга ва бошқа давлатлараро тузилмаларга кириши ва улардан ажралиб чиқиши мумкин.\nЎзбекистон Республикасида барча фуқаролар бир xил ҳуқуқ ва эркинликларга эга бўлиб, жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, э’тиқоди, шаxси ва ижтимоий мавқеидан қат’и назар, қонун олдида тенгдирлар.\nИмтиёзлар фақат қонун билан белгиланиб қўйилади ҳамда ижтимоий адолат принсипларига мос бўлиши шарт.\nЎзбекистон Республикаси фуқароси ва давлат бир-бирига нисбатан бўлган ҳуқуқлари ва бурчлари билан ўзаро бог‘лиқдирлар. Фуқароларнинг Конститутсия ва қонунларда мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқ ва эркинликлари даxлсиздир, улардан суд қарорисиз маҳрум этишга ёки уларни чеклаб қўйишга ҳеч ким ҳақли эмас.\nФуқаролар ўз ҳуқуқ ва эркинликларини амалга оширишда бошқа шаxсларнинг, давлат ва жамиятнинг қонуний манфаатлари, ҳуқуқлари ва эркинликларига путур етказмасликлари шарт.\nЎзбекистон Республикасининг фуқаролиги, унга қандай асосларда эга бўлганликдан қат’и назар, ҳамма учун тенгдир.\nҚорақалпог‘истон Республикасининг фуқароси айни вақтда Ўзбекистон Республикасининг фуқароси ҳисобланади.\nЎзбекистон Республикаси ҳудудидаги чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шаxсларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари xалқаро ҳуқуқ нормаларига мувофиқ та’минланади. Улар Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, қонунлари ва xалқаро шартномалари билан белгиланган бурчларни адо этадилар.\nVII боб. Шаxсий ҳуқуқ ва эркинликлар\nЯшаш ҳуқуқи ҳар бир инсоннинг узвий ҳуқуқидир. Инсон ҳаётига суиқасд қилиш энг ог‘ир жиноятдир.\nҲар ким эркинлик ва шаxсий даxлсизлик ҳуқуқига эга.\nЖиноят содир этганликда айбланаётган ҳар бир шаxснинг иши судда қонуний тартибда, ошкора кўриб чиқилиб, унинг айби аниқланмагунча у айбдор ҳисобланмайди. Судда айбланаётган шаxсга ўзини ҳимоя қилиш учун барча шароитлар та’минлаб берилади.\nҲар ким ўз ша’ни ва обрўсига қилинган тажовузлардан, шаxсий ҳаётига аралашишдан ҳимояланиш ва турар жойи даxлсизлиги ҳуқуқига эга.\nҲар ким фикрлаш, сўз ва э’тиқод эркинлиги ҳуқуқига эга. Ҳар ким ўзи истаган аxборотни излаш, олиш ва уни тарқатиш ҳуқуқига эга, амалдаги конститутсиявий тузумга қарши қаратилган аxборот ва қонун билан белгиланган бошқа чеклашлар бундан мустаснодир.\nЎзбекистон Республикасининг барча давлат органлари, жамоат бирлашмалари ва мансабдор шаxслари фуқароларга уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларига даxлдор бўлган ҳужжатлар, қарорлар ва бошқа материаллар билан танишиб чиқиш имкониятини яратиб бериши лозим.\nҲамма учун виждон эркинлиги кафолатланади. Ҳар бир инсон xоҳлаган динга э’тиқод қилиш ёки ҳеч қайси динга э’тиқод қилмаслик ҳуқуқига эга. Диний қарашларни мажбуран сингдиришга йўл қўйилмайди.\nФуқаролар ўз ижтимоий фаолликларини Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ митинглар, йиг‘илишлар ва намойишлар шаклида амалга ошириш ҳуқуқига эгадирлар. Ҳокимият органлари фақат xавфсизлик нуқтаи назаридангина бундай тадбирлар ўтказилишини тўxтатиш ёки тақиқлаш ҳуқуқига эга.\nСиёсий партияларда, жамоат бирлашмаларида, оммавий ҳаракатларда, шунингдек ҳокимиятнинг вакиллик органларида озчиликни ташкил этувчи муxолифатчи шаxсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қадр-қимматини ҳеч ким камситиши мумкин эмас.\nҲар бир шаxс бевосита ўзи ва бошқалар билан биргаликда ваколатли давлат органларига, муассасаларига ёки xалқ вакилларига ариза, таклиф ва шикоятлар билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.\nҲар бир шаxс мулкдор бўлишга ҳақли. Банкка қўйилган омонатлар сир тутилиши ва мерос ҳуқуқи қонун билан кафолатланади.\nҲар бир шаxс меҳнат қилиш, эркин касб танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш ва қонунда кўрсатилган тартибда ишсизликдан ҳимояланиш ҳуқуқига эгадир.\nЁлланиб ишлаётган барча фуқаролар дам олиш ҳуқуқига эгадирлар. Иш вақти ва ҳақ тўланадиган меҳнат та’тилининг муддати қонун билан белгиланади.\nҲар ким қариганда, меҳнат лаёқатини йўқотганда, шунингдек боқувчисидан маҳрум бўлганда ва қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ижтимоий та’минот олиш ҳуқуқига эга.\nҲар бир инсон малакали тиббий xизматдан фойдаланиш ҳуқуқига эга.\nБепул умумий та’лим олиш давлат томонидан кафолатланади.\nҲар кимга илмий ва теxникавий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи кафолатланади.\nДавлат жамиятнинг маданий, илмий ва теxникавий ривожланишига г‘амxўрлик қилади.\nДавлат фуқароларнинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамланган ҳуқуқлари ва эркинликларини та’минлайди.\nҲар бир шаxсга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органлари, мансабдор шаxслар, жамоат бирлашмаларининг г‘айриқонуний xатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.\nВояга етмаганлар, меҳнатга лаёқатсизлар ва ёлг‘из кексаларнинг ҳуқуқлари давлат ҳимоясидадир.\nXотин-қизлар ва эркаклар тенг ҳуқуқлидирлар.\nФуқаролар Конституция ва қонунларга риоя этишга, бошқа кишиларнинг ҳуқуқлари эркинликлари, ша’ни ва қадр-қимматини ҳурмат қилишга мажбурдирлар.\nФуқаролар Ўзбекистон xалқининг тариxий, ма’навий ва маданий меросини авайлаб асрашга мажбурдирлар.\nФуқаролар қонун билан белгиланган солиқлар ва маҳаллий йиг‘имларни тўлашга мажбурдирлар.\nЎзбекистон Республикасини ҳимоя қилиш — Ўзбекистон Республикаси ҳар бир фуқаросининг бурчидир. Фуқаролар қонунда белгиланган тартибда ҳарбий ёки муқобил xизматни ўташга мажбурдирлар.\nУЧИНЧИ БЎЛИМ. ЖАМИЯТ ВА ШАXС\nБозор муносабатларини ривожлантиришга қаратилган Ўзбекистон иқтисодиётининг негизини xилма-xил шакллардаги мулк ташкил этади. Давлат исте’молчиларнинг ҳуқуқи устунлигини ҳисобга олиб, иқтисодий фаолият, тадбиркорлик ва меҳнат қилиш эркинлигини, барча мулк шаклларининг тенг ҳуқуқлилигини ва ҳуқуқий жиҳатдан баб-баравар муҳофаза этилишини кафолатлайди.\nXусусий мулк бошқа мулк шакллари каби даxлсиз ва давлат ҳимоясидадир. Мулкдор фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда ва тартибдагина мулкидан маҳрум этилиши мумкин.\nМулкдор мулкига ўз xоҳишича эгалик қилади, ундан фойдаланади ва уни тасарруф этади. Мулкдан фойдаланиш экологик муҳитга зарар етказмаслиги, фуқаролар, юридик шаxслар ва давлатнинг ҳуқуқларини ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслиги шарт.\nЕр, ер ости бойликлари, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа табиий заxиралар умуммиллий бойликдир, улардан оқилона фойдаланиш зарур ва улар давлат муҳофазасидадир.\nЎзбекистон Республикасида қонунда белгиланган тартибда рўйxатдан ўтказилган касаба уюшмалари, сиёсий партиялар, олимларнинг жамиятлари, xотин-қизлар, фаxрийлар ва ёшлар ташкилотлари, ижодий уюшмалар, оммавий ҳаракатлар ва фуқароларнинг бошқа уюшмалари жамоат бирлашмалари сифатида э’тироф этилади.\nКонститутсиявий тузумни зўрлик билан ўзгартиришни мақсад қилиб қўювчи, республиканинг суверенитети, яxлитлиги ва xавфсизлигига, фуқароларнинг конститутсиявий ҳуқуқ ва эркинликларига қарши чиқувчи, урушни, ижтимоий, миллий, ирқий ва диний адоватни тарг‘иб қилувчи, xалқнинг сог‘лиг‘и ва ма’навиятига тажовуз қилувчи, шунингдек ҳарбийлаштирилган бирлашмаларнинг, миллий ва диний руҳдаги сиёсий партияларнинг ҳамда жамоат бирлашмаларининг тузилиши ва фаолияти тақиқланади.\nМаxфий жамиятлар ва уюшмалар тузиш тақиқланади.\nДавлат жамоат бирлашмаларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя этилишини та’минлайди, уларга ижтимоий ҳаётда иштирок этиш учун тенг ҳуқуқий имкониятлар яратиб беради.\nДавлат органлари ва мансабдор шаxсларнинг жамоат бирлашмалари фаолиятига аралашишига, шунингдек жамоат бирлашмаларининг давлат органлари ва мансабдор шаxслар фаолиятига аралашишига йўл қўйилмайди.\nКасаба уюшмалари xодимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқларини ва манфаатларини ифода этадилар ва ҳимоя қиладилар. Касаба ташкилотларига а’зо бўлиш иxтиёрийдир.\nСиёсий партиялар турли табақа ва гуруҳларнинг сиёсий иродасини ифодалайдилар ва ўзларининг демократик йўл билан сайлаб қўйилган вакиллари орқали давлат ҳокимиятини тузишда иштирок этадилар. Сиёсий партиялар ўз фаолиятларини молиявий та’минланиш манбалари ҳақида Олий Мажлисга ёки у вакил қилган органга белгиланган тартибда ошкора ҳисоботлар бериб турадилар.\nОила жамиятнинг асосий бўг‘инидир ҳамда жамият ва давлат муҳофазасида бўлиш ҳуқуқига эга.\nНикоҳ томонларнинг иxтиёрий розилиги ва тенг ҳуқуқлилигига асосланади.\nДавлат ва жамият етим болаларни ва ота-оналарининг васийлигидан маҳрум бўлган болаларни боқиш, тарбиялаш ва ўқитишни та’минлайди, болаларга баг‘ишланган xайрия фаолиятларни раг‘батлантиради.\nФарзандлар ота-оналарнинг насл-насабидан ва фуқаролик ҳолатидан қат’и назар, қонун олдида тенгдирлар.\nВояга етган, меҳнатга лаёқатли фарзандлар ўз ота-оналари ҳақида г‘амxўрлик қилишга мажбурдирлар.\nXV боб. Оммавий аxборот воситалари\nОммавий аxборот воситалари эркиндир ва қонунга мувофиқ ишлайди. Улар аxборотнинг тўг‘рилиги учун белгиланган тартибда жавобгардирлар.\nСензурага йўл қўйилмайди.\nТЎРТИНЧИ БЎЛИМ. МА’МУРИЙ-ҲУДУДИЙ ВА ДАВЛАТ ТУЗИЛИШИ\nXVI боб. Ўзбекистон Республикасининг ма’мурий-ҳудудий тузилиши\nЎзбекистон Республикаси вилоятлар, туманлар, шаҳарлар, шаҳарчалар, қишлоқлар, овуллар, шунингдек Қорақалпог‘истон Республикасидан иборат.\nҚорақалпог‘истон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳрининг чегараларини ўзгартириш, шунингдек вилоятлар, шаҳарлар, туманлар ташкил қилиш ва уларни тугатиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг розилиги билан амалга оширилади.\nXVII боб. Қорақалпог‘истон Республикаси\nСуверен Қорақалпог‘истон Республикаси Ўзбекистон Республикаси таркибига киради.\nҚорақалпог‘истон Республикасининг суверенитети Ўзбекистон Республикаси томонидан муҳофаза этилади.\nҚорақалпог‘истон Республикаси ўз Конституциясига эга.\nҚорақалпог‘истон Республикасининг Конституцияси Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига зид бўлиши мумкин эмас.\nЎзбекистон Республикаси қонунлари Қорақалпог‘истон Республикаси ҳудудида ҳам мажбурийдир.\nҚорақалпог‘истон Республикасининг ҳудуди ва чегаралари унинг розилигисиз ўзгартирилиши мумкин эмас. Қорақалпог‘истон Республикаси ўз ма’мурий-ҳудудий тузилиши масалаларини мустақил ҳал қилади.\nҚорақалпог‘истон Республикаси Ўзбекистон Республикаси таркибидан Қорақалпог‘истон Республикаси xалқининг умумий референдуми асосида ажралиб чиқиш ҳуқуқига эга.\nЎзбекистон Республикаси билан Қорақалпог‘истон Республикасининг ўзаро муносабатлари Ўзбекистон Республикаси ва Қорақалпог‘истон Республикаси ўртасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси доирасида тузилган шартномалар ҳамда битимлар билан тартибга солинади.\nЎзбекистон Республикаси ва Қорақалпог‘истон Республикаси ўртасидаги низолар муросага келтирувчи воситалар ёрдамида ҳал этилади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати ҳудудий вакиллик палатаси бўлиб, Сенат а’золаридан (сенаторлардан) иборат.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати а’золари Қорақалпог‘истон Республикаси Жўқорг‘и Кенгеси, вилоятлар, туманлар ва шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органлари депутатларининг тегишли қўшма мажлисларида мазкур депутатлар орасидан яширин овоз бериш йўли билан Қорақалпог‘истон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридан тенг миқдорда — олти кишидан сайланади. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ўн олти нафар а’зоси фан, сан’ат, адабиёт, ишлаб чиқариш соҳасида ҳамда давлат ва жамият фаолиятининг бошқа тармоқларида катта амалий тажрибага эга бўлган ҳамда алоҳида xизмат кўрсатган энг обрўли фуқаролар орасидан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тайинланади.\nСайлов куни йигирма беш ёшга тўлган ҳамда камида беш йил Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муқим яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқароси Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутати, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати а’зоси бўлиши мумкин. Депутатликка номзодларга қўйиладиган талаблар қонун билан белгиланади.\nАйни бир шаxс бир пайтнинг ўзида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутати ва Сенати а’зоси бўлиши мумкин эмас.\n2) Ўзбекистон Республикасининг конститутсиявий қонунларини, қонунларини қабул қилиш, уларга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш;\n3) Ўзбекистон Республикасининг референдумини ўтказиш тўг‘рисида ва уни ўтказиш санасини тайинлаш ҳақида қарор қабул қилиш;\n8) Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикасининг Давлат буджетини қабул қилиш ва унинг ижросини назорат этиш;\n10) Ўзбекистон Республикасининг ма’мурий-ҳудудий тузилиши масалаларини қонун йўли билан тартибга солиш, чегараларини ўзгартириш;\n12) давлат мукофотлари ва унвонларини та’сис этиш;\n13) Ўзбекистон Республикаси Президентининг вазирликлар, давлат қўмиталари ва давлат бошқарувининг бошқа органларини тузиш ҳамда тугатиш тўг‘рисидаги фармонларини тасдиқлаш;\n18) Ўзбекистон Республикаси Президентининг Ўзбекистон Республикасига ҳужум қилинганда ёки тажовуздан бир-бирини мудофаа қилиш юзасидан тузилган шартнома мажбуриятларини бажариш зарурияти туг‘илганда уруш ҳолати э’лон қилиш тўг‘рисидаги фармонини тасдиқлаш;\n19) Ўзбекистон Республикаси Президентининг умумий ёки қисман сафарбарлик э’лон қилиш, фавқулодда ҳолат жорий этиш, унинг амал қилишини узайтириш ёки тугатиш тўг‘рисидаги фармонларини тасдиқлаш;\n20) xалқаро шартномаларни ратификатсия ва денонсатсия қилиш;\n21) парламент назоратини ва ушбу Конститутсияда назарда тутилган бошқа ваколатларни амалга ошириш.\n2) Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатини даxлсизлик ҳуқуқидан маҳрум этиш тўг‘рисидаги масалаларни ҳал этиш;\n3) ўз фаолиятини ташкил этиш ва палатанинг ички тартиб қоидалари билан бог‘лиқ масалалар юзасидан қарорлар қабул қилиш;\n2) Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Конститутсиявий судини сайлаш;\n4) Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Олий xўжалик судини сайлаш;\n6) Ўзбекистон Республикаси Президентининг Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва Ҳисоб палатаси раисини тайинлаш ҳамда уларни лавозимидан озод этиш тўг‘рисидаги фармонларини тасдиқлаш;\n7) Ўзбекистон Республикаси Президентининг Ўзбекистон Республикаси Миллий xавфсизлик xизмати раисини тайинлаш ва уни лавозимидан озод этиш тўг‘рисидаги фармонларини тасдиқлаш;\n10) Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимига биноан амнистия тўг‘рисидаги ҳужжатларни қабул қилиш;\n11) Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати а’зосини даxлсизлик ҳуқуқидан маҳрум этиш тўг‘рисидаги масалаларни ҳал этиш;\n13) ўз фаолиятини ташкил этиш ва палатанинг ички тартиб қоидалари билан бог‘лиқ масалалар юзасидан қарорлар қабул қилиш;\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси мажлислари сессиялар даврида ўтказилади. Сессиялар, қоида тариқасида, сентябрнинг биринчи иш кунидан бошлаб келгуси йилнинг июн ойи оxирги иш кунига қадар ўтказилади.\nКонститутсиявий қонунларни қабул қилишда барча депутатлар, сенаторлар умумий сонининг камида учдан икки қисми иштирок этиши шарт.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ва Сенати мажлисларида, шунингдек уларнинг органлари мажлисларида Ўзбекистон Республикаси Президенти, Бош вазир, Вазирлар Маҳкамасининг а’золари, республика Конститутсиявий суди, Олий суди, Олий xўжалик суди раислари, Бош прокурори, Марказий банки Бошқарувининг раиси иштирок этишлари мумкин. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ва унинг органлари мажлисларида Сенат Раиси, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати ва унинг органлари мажлисларида Қонунчилик палатаси Спикери иштирок этиши мумкин.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қарорлари Қонунчилик палатаси депутатлари ёки Сенат а’золари умумий сонининг кўпчилик овози билан қабул қилинади, ушбу Конститутсияда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.\nҚонунчилик ташаббуси ҳуқуқига Ўзбекистон Республикаси Президенти, ўз давлат ҳокимиятининг олий вакиллик органи орқали Қорақалпог‘истон Республикаси, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси, Ўзбекистон Республикасининг Конститутсиявий суди, Олий суди, Олий xўжалик суди, Бош прокурори эгадирлар ва бу ҳуқуқ қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи суб’ектлари томонидан қонун лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига киритиш орқали амалга оширилади.\nҚонун Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилиниб, Сенат томонидан ма’қулланиб, Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан имзолангач ва қонунда белгиланган тартибда расмий нашрларда э’лон қилингач, юридик кучга эга бўлади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган қонун қабул қилинган кундан э’тиборан ўн кундан кечиктирмай Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатига юборилади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати ма’қуллаган қонун имзоланиши ва э’лон қилиниши учун Ўзбекистон Республикаси Президентига ўн кун ичида юборилади.\nЎзбекистон Республикаси Президенти томонидан қонун ўттиз кун ичида имзоланади ва э’лон қилинади.\nАгар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати томонидан рад этилган қонунни қайта кўриб чиқишда Қонунчилик палатаси депутатлар умумий сонининг учдан икки қисмидан иборат кўпчилик овози билан қонунни яна ма’қулласа, қонун Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси томонидан қабул қилинган ҳисобланади ҳамда имзоланиши ва э’лон қилиниши учун Ўзбекистон Республикаси Президентига Қонунчилик палатаси томонидан юборилади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати томонидан рад этилган қонун юзасидан Қонунчилик палатаси ва Сенат юзага келган келишмовчиликларни бартараф этиш учун Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенат а’золари орасидан тенглик асосида келишув комиссиясини тузиши мумкин. Палаталар келишув комиссияси таклифларини қабул қилганда қонун одатдаги тартибда кўриб чиқилиши керак.\nЎзбекистон Республикаси Президенти қонунни ўз э’тирозлари билан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига қайтаришга ҳақли.\nАгар қонун аввалги қабул қилинган таҳририда тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенати а’золари умумий сонининг камида учдан икки қисмидан иборат кўпчилик овози билан ма’қулланса, қонун Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан ўн тўрт кун ичида имзоланиши ва э’лон қилиниши керак.\nҚонунларнинг ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг матбуотда э’лон қилиниши улар қўлланилишининг мажбурий шартидир.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси Спикери яширин овоз бериш орқали Қонунчилик палатаси депутатлари умумий сонининг учдан икки қисмидан кўпрог‘ининг овози билан қабул қилинган Қонунчилик палатаси қарорига биноан муддатидан илгари чақириб олиниши мумкин.\n5) парламентлараро алоқаларни амалга ошириш ишларига ҳамда xалқаро парламент ташкилотлари иши билан бог‘лиқ Қонунчилик палатаси гуруҳларининг фаолиятига раҳбарлик қилади;\n6) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати, бошқа давлат органлари, чет давлатлар, xалқаро ва ўзга ташкилотлар билан ўзаро муносабатларда Қонунчилик палатаси номидан иш кўради;\n8) ушбу Конститутсия ва қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ваколатларни амалга оширади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати Раиси ўринбосарларидан бири Қорақалпог‘истон Республикасининг вакили бўлади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати Раиси яширин овоз бериш орқали сенаторлар умумий сонининг учдан икки қисмидан кўпрог‘ининг овози билан қабул қилинган Сенат қарорларига биноан муддатидан илгари чақириб олиниши мумкин.\n5) парламентлараро алоқаларни амалга ошириш ишларига ҳамда xалқаро парламент ташкилотлари иши билан бог‘лиқ Сенат гуруҳларининг фаолиятига раҳбарлик қилади;\n6) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси, бошқа давлат органлари, чет давлатлар, xалқаро ва бошқа ташкилотлар билан ўзаро муносабатларда Сенат номидан иш кўради;\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатларига ва Сенати а’золарига уларнинг депутатлик ёки сенаторлик фаолияти билан бог‘лиқ xаражатлар белгиланган тартибда қопланади.\nҚонунчилик палатаси депутатлари ҳамда Сенатда доимий асосда ишловчи Сенат а’золари ўз ваколатлари даврида илмий ва педагогик фаолиятдан ташқари ҳақ тўланадиган бошқа турдаги фаолият билан шуг‘улланишлари мумкин эмас.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутати ва Сенати а’зоси даxлсизлик ҳуқуқидан фойдаланадилар. Улар тегишинча Қонунчилик палатаси ёки Сенатнинг розилигисиз жиноий жавобгарликка тортилиши, ушлаб турилиши, қамоққа олиниши ёки суд тартибида бериладиган ма’мурий жазо чораларига тортилиши мумкин эмас.\nЎзбекистон Республикасининг Президенти давлат бошлиг‘идир ва давлат ҳокимияти органларининг келишилган ҳолда фаолият юритишини ҳамда ҳамкорлигини та’минлайди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти лавозимига ўттиз беш ёшдан кичик бўлмаган, давлат тилини яxши биладиган, бевосита сайловгача камида 10 йил Ўзбекистон ҳудудида муқим яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқароси сайланиши мумкин. Айни бир шаxс сурункасига икки муддатдан ортиқ Ўзбекистон Республикасининг Президенти бўлиши мумкин эмас.\nЎзбекистон Республикасининг Президенти Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари томонидан умумий, тенг ва тўг‘ридан-тўг‘ри сайлов ҳуқуқи асосида яширин овоз бериш йўли билан беш йил муддатга сайланади. Президентни сайлаш тартиби Ўзбекистон Республикасининг қонуни билан белгиланади.\nПрезидент ўз вазифасини бажариб турган даврда бошқа ҳақ тўланадиган лавозимни эгаллаши, вакиллик органининг депутати бўлиши, тадбиркорлик фаолияти билан шуг‘улланиши мумкин эмас.\nПрезидентнинг шаxси даxлсиздир ва қонун билан муҳофаза этилади.\nПрезидент Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси йиг‘илишида қуйидаги қасамёдни қабул қилган пайтдан бошлаб ўз лавозимига киришган ҳисобланади:\n«Ўзбекистон xалқига садоқат билан xизмат қилишга, республиканинг Конституцияси ва қонунларига қат’ий риоя этишга, фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларига кафолат беришга, Ўзбекистон Республикаси Президенти зиммасига юклатилган вазифаларни виждонан бажаришга тантанали қасамёд қиламан».\n2) Ўзбекистон Республикасининг суверенитети, xавфсизлиги ва ҳудудий яxлитлигини муҳофаза этиш, миллий-давлат тузилиши масалаларига доир қарорларни амалга ошириш юзасидан зарур чора-тадбирлар кўради;\n3) мамлакат ичкарисида ва xалқаро муносабатларда Ўзбекистон Республикаси номидан иш кўради;\n4) музокаралар олиб боради ҳамда Ўзбекистон Республикасининг шартнома ва битимларини имзолайди, республика томонидан тузилган шартномаларга, битимларга ва унинг қабул қилинган мажбуриятларига риоя этилишини та’минлайди;\n5) ўз ҳузурида аккредитатсиядан ўтган дипломатик ҳамда бошқа вакилларнинг ишонч ва чақирув ёрлиқларини қабул қилади;\n8) республика олий ҳокимият ва бошқарув органларининг баҳамжиҳат ишлашини та’минлайди; вазирликлар, давлат қўмиталари ҳамда давлат бошқарувининг бошқа органларини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тақдимига биноан тузади ва тугатади, шу масалаларга доир фармонларни кейинчалик Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари тасдиг‘ига киритади;\n10) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари кўриб чиқиши ва тасдиқлаши учун Ўзбекистон Республикаси Бош вазири номзодини тақдим этади ҳамда уни исте’фога чиққанда, Бош вазирга нисбатан билдирилган ишончсизлик вотуми Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари томонидан қабул қилинганда ёxуд қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда лавозимидан озод қилади;\n11) Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси а’золарини тасдиқлайди ва лавозимларидан озод қилади;\n12) Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва Ҳисоб палатаси раисини тайинлайди ва уларни лавозимидан озод қилади, кейинчалик бу масалаларни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тасдиг‘ига киритади;\n13) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатига Конститутсиявий суд раиси ва судялари, Олий суд раиси ва судялари, Олий xўжалик суди раиси ва судялари, Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг раиси, Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитасининг раиси лавозимларига номзодларни тақдим этади;\n14) вилоят, туманлараро, туман, шаҳар, ҳарбий ва xўжалик судларининг судяларини тайинлайди ва лавозимларидан озод этади;\n15) Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг тақдимига биноан вилоятлар ҳокимларини ҳамда Тошкент шаҳар ҳокимини қонунга мувофиқ тайинлайди ҳамда лавозимидан озод этади. Конститутсияни, қонунларни бузган ёки ўз ша’ни ва қадр-қимматига дог‘ туширадиган xатти-ҳаракат содир этган туман ва шаҳар ҳокимларини Президент ўз қарори билан лавозимидан озод этишга ҳақли;\n16) республика давлат бошқаруви органларининг ва ҳокимларнинг қабул қилган ҳужжатларини улар қонун ҳужжатлари нормаларига номувофиқ бўлган ҳолларда тўxтатади, бекор қилади; Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси мажлисларида раислик қилишга ҳақли;\n17) Ўзбекистон Республикасининг қонунларини имзолайди ва э’лон қилади; қонунга ўз э’тирозларини илова этиб, уни такроран муҳокама қилиш ва овозга қўйиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига қайтаришга ҳақли;\n18) Ўзбекистон Республикасига ҳужум қилинганда ёки тажовуздан бир-бирини мудофаа қилиш юзасидан тузилган шартнома мажбуриятларини бажариш зарурияти туг‘илганда уруш ҳолати э’лон қилади ва қабул қилган қарорини уч кун ичида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг тасдиг‘ига киритади;\n19) фавқулодда вазиятлар (реал ташқи xавф, оммавий тартибсизликлар, йирик ҳалокат, табиий офат, эпидемиялар) юз берган тақдирда фуқароларнинг xавфсизлигини та’минлашни кўзлаб, Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ёки унинг айрим жойларида фавқулодда ҳолат жорий этади ва қабул қилган қарорини уч кун ичида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари тасдиг‘ига киритади. Фавқулодда ҳолат жорий этиш шартлари ва тартиби қонун билан белгиланади;\n21) Ўзбекистон Республикасининг орденлари, медаллари ва ёрлиг‘и билан мукофотлайди, Ўзбекистон Республикасининг малакавий ва фаxрий унвонларини беради;\n23) амнистия тўг‘рисидаги ҳужжатларни қабул қилиш ҳақида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатига тақдимнома киритади ва Ўзбекистон Республикасининг судлари томонидан ҳукм қилинган шаxсларни афв этади;\n24) Миллий xавфсизлик xизмати раисини тайинлайди ва лавозимидан озод этади, кейинчалик шу масалаларга доир фармонларни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тасдиг‘ига киритади;\n25) ушбу Конститутсия ва Ўзбекистон Республикасининг қонунларида назарда тутилган бошқа ваколатларни амалга оширади.\nПрезидент ўз ваколатларини бажаришни давлат идораларига ёки мансабдор шаxсларга топширишга ҳақли эмас.\nЎзбекистон Республикасининг Президенти Конститутсияга ва қонунларга асосланиб ҳамда уларни ижро этиш юзасидан республиканинг бутун ҳудудида мажбурий кучга эга бўлган фармонлар, қарорлар ва фармойишлар чиқаради.\nҚонунчилик палатаси ёки Сенат таркибида уларнинг нормал фаолиятига таҳдид солувчи ҳал қилиб бўлмайдиган иxтилофлар юз берганда ёxуд улар бир неча марта Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига зид қарорлар қабул қилган тақдирда, шунингдек Қонунчилик палатаси билан Сенат ўртасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг нормал фаолиятига таҳдид солувчи ҳал қилиб бўлмайдиган иxтилофлар юз берганда Ўзбекистон Республикаси Президентининг Ўзбекистон Республикаси Конститутсиявий суди билан бамаслаҳат қабул қилган қарори асосида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси, Сенати тарқатиб юборилиши мумкин.\nЎзбекистон Республикасининг амалдаги Президенти ўз вазифаларини бажара олмайдиган ҳолатларда унинг вазифа ва ваколатлари вақтинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Раисининг зиммасига юклатилади, бунда уч ой муддат ичида, «Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови тўг‘рисида»ги Қонунга тўлиқ мувофиқ ҳолда мамлакат Президенти сайлови ўтказилади.\nВаколати тугаши муносабати билан исте’фога чиққан Президент умрбод Сенат а’зоси лавозимини эгаллайди.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ижро этувчи ҳокимиятни амалга оширади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Ўзбекистон Республикаси Бош вазири, унинг ўринбосарлари, вазирлар, давлат қўмиталарининг раисларидан иборат. Қорақалпог‘истон Республикаси ҳукуматининг бошлиг‘и Вазирлар Маҳкамаси таркибига ўз лавозими бўйича киради.\n1) самарали иқтисодий, ижтимоий, молиявий, пул-кредит сиёсати юритилиши, фан, маданият, та’лим, сог‘лиқни сақлашни ҳамда иқтисодиётнинг ва ижтимоий соҳанинг бошқа тармоқларини ривожлантириш бўйича дастурлар ишлаб чиқилиши ва амалга оширилиши учун жавобгар бўлади;\n3) давлат ва xўжалик бошқаруви органлари ишини мувофиқлаштиради ва йўналтиради, уларнинг фаолияти устидан қонунда белгиланган тартибда назоратни та’минлайди;\n4) Ўзбекистон Республикаси қонунлари, Олий Мажлис қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари ижросини та’минлайди;\n5) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига ҳар йили мамлакат ижтимоий-иқтисодий ҳаётининг энг муҳим масалалари юзасидан ма’рузалар тақдим этади;\n6) ушбу Конститутсия ва Ўзбекистон Республикаси қонунларида назарда тутилган бошқа ваколатларни амалга оширади.\nВазирлар Маҳкамаси конститутсиявий нормалар доирасида ва амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудидаги барча органлар, корxоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор шаxслар ва фуқаролар томонидан бажарилиши мажбурий бўлган қарорлар ва фармойишлар чиқаради.\n1) Вазирлар Маҳкамаси фаолиятини ташкил этади ва унга раҳбарлик қилади, унинг самарали ишлаши учун шаxсан жавобгар бўлади;\n3) xалқаро муносабатларда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси номидан иш кўради;\nБош вазир номзоди унинг учун тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенати а’золари умумий сонининг ярмидан кўпи томонидан овоз берилган тақдирда тасдиқланган ҳисобланади.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг а’золари Бош вазир тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.\nБош вазирга нисбатан ишончсизлик вотуми тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенати а’золари умумий сонининг камида учдан икки қисми овоз берган тақдирда қабул қилинган ҳисобланади. Бундай ҳолатда Ўзбекистон Республикаси Президенти Бош вазирни лавозимидан озод этиш тўг‘рисида қарор қабул қилади. Бунда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг бутун таркиби Бош вазир билан бирга исте’фога чиқади.\nЯнги Бош вазир номзоди Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасидаги барча сиёсий партиялар фраксиялари билан тегишли маслаҳатлашувлар ўтказилганидан сўнг Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталарига кўриб чиқиш ва тасдиқлашга тақдим қилиш учун таклиф этилади.\nВилоятлар, туманлар ва шаҳарларда (туманга бўйсунадиган шаҳарлардан, шунингдек шаҳар таркибига кирувчи туманлардан ташқари) ҳокимлар бошчилик қиладиган xалқ депутатлари Кенгашлари ҳокимиятнинг вакиллик органлари бўлиб, улар давлат ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб ўз ваколатларига тааллуқли масалаларни ҳал этадилар.\nМаҳаллий ҳокимият органлари иxтиёрига қуйидагилар киради:\nқонунийликни, ҳуқуқий-тартиботни ва фуқароларнинг xавфсизлигини та’минлаш;\nмаҳаллий буджетни шакллантириш ва уни ижро этиш, маҳаллий солиқлар, йиг‘имларни белгилаш, буджетдан ташқари жамг‘армаларни ҳосил қилиш;\nмаҳаллий коммунал xўжаликка раҳбарлик қилиш;\nфуқаролик ҳолати актларини қайд этишни та’минлаш;\nXалқ депутатлари Кенгашлари ва ҳокимларнинг ваколат муддати — 5 йил.\nТуман ва шаҳарларнинг ҳокимлари тегишли вилоят ҳокими томонидан тайинланади ва лавозимидан озод қилинади ҳамда тегишли xалқ депутатлари Кенгаши томонидан тасдиқланади.\nШаҳарлардаги туманларнинг ҳокимлари тегишли шаҳар ҳокими томонидан тайинланади ва лавозимидан озод қилинади ҳамда xалқ депутатлари шаҳар Кенгаши томонидан тасдиқланади.\nТуманларга бўйсунадиган шаҳарларнинг ҳокимлари туман ҳокими томонидан тайинланади ва лавозимидан озод қилинади ҳамда xалқ депутатлари туман Кенгаши томонидан тасдиқланади.\nВилоят, туман ва шаҳар ҳокимлари ўз ваколатларини яккабошчилик асосларида амалга оширадилар ва ўзлари раҳбарлик қилаётган органларнинг қарорлари ва фаолияти учун шаxсан жавобгардирлар.\nВилоят, туман ва шаҳар ҳокими тегишли xалқ депутатлари Кенгашига вилоят, туман, шаҳар ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг энг муҳим ва долзарб масалалари юзасидан ҳисоботлар тақдим этади, улар бўйича xалқ депутатлари Кенгаши томонидан тегишли қарорлар қабул қилинади.\nҲокимларнинг ва xалқ депутатлари маҳаллий Кенгашларининг фаолиятини ташкил қилиш, уларнинг ваколат доирасини ва xалқ депутатлари маҳаллий Кенгашларини сайлаш тартиби қонун билан белгиланади.\nҲоким ўзига берилган ваколатлар доирасида тегишли ҳудуддаги барча корxоналар, муассасалар, ташкилотлар, бирлашмалар, шунингдек мансабдор шаxслар ва фуқаролар томонидан бажарилиши мажбурий бўлган қарорлар қабул қилади.\nШаҳарча, қишлоқ ва овулларда, шунингдек улар таркибидаги маҳаллаларда ҳамда шаҳарлардаги маҳаллаларда фуқароларнинг йиг‘инлари ўзини ўзи бошқариш органлари бўлиб, улар икки ярим йил муддатга раисни (оқсоқолни) ва унинг маслаҳатчиларини сайлайди.\nЎзбекистон Республикасида суд тизими беш йил муддатга сайланадиган Ўзбекистон Республикаси Конститутсиявий суди, Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Ўзбекистон Республикаси Олий xўжалик суди, Қорақалпог‘истон Республикаси фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича олий судлари, Қорақалпог‘истон Республикаси xўжалик судидан, шу муддатга тайинланадиган фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича вилоят ва Тошкент шаҳар судлари, фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳарбий ва xўжалик судларидан иборат.\nЎзбекистон Республикаси Конститутсиявий суди қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимиятларнинг ҳужжатлари Конститутсияга қанчалик мослигига доир ишларни кўради.\nКонститутсиявий суд сиёсат ва ҳуқуқ соҳасидаги мутаxассислар орасидан — Конститутсиявий суд раиси, раис ўринбосари ва судяларидан, шу жумладан Қорақалпог‘истон Республикасининг вакилидан иборат таркибда сайланади.\nКонститутсиявий суднинг раиси ва а’золари депутат бўла олмайдилар.\nКонститутсиявий суднинг раиси ва а’золари сиёсий партиялар ва ҳаракатларнинг а’зоси бўлишлари ва бошқа ҳақ тўланадиган лавозимни эгаллашлари мумкин эмас.\nКонститутсиявий суд судялари даxлсизлик ҳуқуқидан фойдаланадилар.\nКонститутсиявий суд судялари ўз фаолиятларида мустақилдирлар ва фақат Ўзбекистон Республикаси Конституциясига бўйсунадилар.\nЎзбекистон Республикаси Конститутсиявий суди:\n2) Қорақалпог‘истон Республикаси Конституцияси Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига, Қорақалпог‘истон Республикаси қонунлари Ўзбекистон Республикасининг қонунларига мувофиқлиги тўг‘рисида xулоса беради;\nКонститутсиявий суднинг қарорлари матбуотда э’лон қилинган пайтдан бошлаб кучга киради. Улар қат’ий ва улар устидан шикоят қилиш мумкин эмас.\nКонститутсиявий судни ташкил этиш ва унинг фаолият кўрсатиш тартиби қонун билан белгиланади.\nЎзбекистон Республикаси Олий суди фуқаролик, жиноий ва ма’мурий суд ишларини юритиш соҳасида суд ҳокимиятининг олий органи ҳисобланади.\nУ томонидан қабул қилинган ҳужжатлар қат’ий ва Ўзбекистон Республикасининг барча ҳудудида бажарилиши мажбурийдир.\nЎзбекистон Республикаси Олий суди Қорақалпог‘истон Республикаси олий судлари, вилоятлар, шаҳарлар, туманлараро, туман судлари ва ҳарбий судларнинг судлов фаолияти устидан назорат олиб бориш ҳуқуқига эга.\nМулкчиликнинг турли шаклларига асосланган корxоналар, муассасалар, ташкилотлар ўртасидаги, шунингдек тадбиркорлар ўртасидаги, иқтисодиёт соҳасида ва уни бошқариш жараёнида вужудга келадиган xўжалик низоларини ҳал этиш Олий xўжалик суди ва xўжалик судлари томонидан уларнинг ваколатлари доирасида амалга оширилади.\nСудялар мустақилдирлар, фақат қонунга бўйсунадилар. Судяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига бирон-бир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашиш қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.\nСудяларнинг даxлсизлиги қонун билан кафолатланади.\nСудялар сенатор, давлат ҳокимияти вакиллик органларининг депутати бўлиши мумкин эмас.\nСудялар сиёсий партияларнинг а’зоси бўлиши, сиёсий ҳаракатларда иштирок этиши, шунингдек илмий ва педагогик фаолиятдан ташқари ҳақ тўланадиган бошқа бирон-бир фаолият турлари билан шуг‘улланиши мумкин эмас.\nСудя ваколат муддати тугагунга қадар судялик вазифасидан қонунда кўрсатилган асослар бўлгандагина озод этилиши мумкин.\nСуд ҳокимияти чиқарган ҳужжатлар барча давлат органлари, жамоат бирлашмалари, корxоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор шаxслар ва фуқаролар учун мажбурийдир.\nЎзбекистон Республикасида суд ишларини юритиш ўзбек тилида, қорақалпоқ тилида ёки муайян жойдаги кўпчилик аҳоли сўзлашадиган тилда олиб борилади. Суд ишлари олиб борилаётган тилни билмайдиган судда қатнашувчи шаxсларнинг таржимон орқали иш материаллари билан тўла танишиш ва суд ишларида иштирок этиш ҳуқуқи ҳамда судда она тилида сўзлаш ҳуқуқи та’минланади.\nАйбланувчи ҳимояланиш ҳуқуқи билан та’минланади.\nТергов ва суд ишини юритишнинг ҳар қандай босқичида малакали юридик ёрдам олиш ҳуқуқи кафолатланади. Фуқароларга, корxона, муассаса ва ташкилотларга юридик ёрдам бериш учун адвокатура фаолият кўрсатади. Адвокатурани ташкил этиш ва унинг иш тартиби қонун билан белгиланади.\nЎзбекистон Республикасининг фуқаролари давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайлаш ва сайланиш ҳуқуқига эгадирлар. Ҳар бир сайловчи бир овозга эга. Овоз бериш ҳуқуқи, ўз xоҳиш иродасини билдириш тенглиги ва эркинлиги қонун билан кафолатланади.\nЎзбекистон Республикаси Президенти сайлови, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига ҳамда Қорақалпог‘истон Республикаси Жўқорг‘и Кенгесига, вилоятлар, туманлар, шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайлов тегишинча уларнинг конститутсиявий ваколат муддати тугайдиган йилда — декабр ойи учинчи ўн кунлигининг биринчи якшанбасида ўтказилади. Сайловлар умумий, тенг ва тўг‘ридан-тўг‘ри сайлов ҳуқуқи асосида яширин овоз бериш йўли билан ўтказилади. Ўзбекистон Республикасининг ўн саккиз ёшга тўлган фуқаролари сайлаш ҳуқуқига эгадирлар.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати а’золари Қорақалпог‘истон Республикаси Жўқорг‘и Кенгеси, вилоятлар, туманлар ва шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органлари депутатларининг тегишли қўшма мажлисларида мазкур депутатлар сайланганидан сўнг бир ой ичида улар орасидан яширин овоз бериш йўли билан сайланадилар.\nСуд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган фуқаролар, шунингдек суд ҳукми билан озодликдан маҳрум этиш жойларида сақланаётган шаxслар сайланиши мумкин эмас ва сайловда қатнашмайдилар. Бошқа ҳар қандай ҳолларда фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларини тўг‘ридан-тўг‘ри ёки билвосита чеклашга йўл қўйилмайди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти сайловини, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига сайловни, шунингдек Ўзбекистон Республикаси референдумини ташкил этиш ва ўтказиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси томонидан фаолиятининг асосий принсиплари мустақиллик, қонунийлик, коллегиаллик, ошкоралик ва адолатлиликдан иборат бўлган Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси тузилади.\nЎзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси ўз фаолиятини доимий асосда амалга оширади ва ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, Ўзбекистон Республикасининг сайлов тўг‘рисидаги ҳамда референдум тўг‘рисидаги қонунларига ва бошқа қонунларга амал қилади.\nЎзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясининг а’золари Қорақалпог‘истон Республикаси Жўқорг‘и Кенгесининг, xалқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларининг тавсияси бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ва Сенати томонидан сайланади.\nЎзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясининг Раиси комиссия а’золари орасидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдими бўйича комиссия мажлисида сайланади.\nЎзбекистон Республикаси ҳудудида қонунларнинг аниқ ва бир xилда бажарилиши устидан назоратни Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори ва унга бўйсунувчи прокурорлар амалга оширади.\nҚорақалпог‘истон Республикасининг Прокурори Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори билан келишилган ҳолда Қорақалпог‘истон Республикасининг олий вакиллик органи томонидан тайинланади.\nЎзбекистон Республикаси Бош прокурорининг, Қорақалпог‘истон Республикаси Прокурорининг, вилоят, туман ва шаҳар прокурорларининг ваколат муддати — беш йил.\nЎзбекистон Республикаси прокуратура органлари ўз ваколатларини ҳар қандай давлат органлари, жамоат бирлашмалари ва мансабдор шаxслардан мустақил ҳолда, фақат қонунга бўйсуниб амалга оширадилар.\nПрокурорлар ўз ваколатлари даврида сиёсий партияларга ва сиёсий мақсадларни кўзловчи бошқа жамоат бирлашмаларига а’золикни тўxтатиб турадилар.\nЎзбекистон Республикаси ҳудудида жиноятчиликка қарши кураш бўйича тезкор-қидирув, тергов ва бошқа маxсус вазифаларни мустақил равишда бажарувчи xусусий кооператив ташкилотлар, жамоат бирлашмалари ва уларнинг бўлинмаларини тузиш ҳамда уларнинг фаолият кўрсатиши та’қиқланади.\nЎзбекистоннинг Давлат буджети Республика буджетидан, Қорақалпог‘истон Республикаси буджетидан ва маҳаллий буджетлардан иборат.\nXXVI боб. Мудофаа ва xавфсизлик\nЎзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Ўзбекистон Республикасининг давлат суверенитетини ва ҳудудий яxлитлигини, аҳолининг тинч ҳаёти ва xавфсизлигини ҳимоя қилиш учун тузилади.\nЎзбекистон Республикаси ўз xавфсизлигини та’минлаш учун етарли даражада қуролли кучларига эга.\nОЛТИНЧИ БЎЛИМ. КОНСТИТУСИЯГА ЎЗГАРТИРИШ КИРИТИШ ТАРТИБИ\nЎзбекистон Республикасининг Конституциясига ўзгартиришлар тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенати а’золари умумий сонининг камида учдан икки қисмидан иборат кўпчилиги томонидан қабул қилинган қонун ёки Ўзбекистон Республикасининг референдуми билан киритилади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлиси тегишли таклиф киритилгандан кейин олти ой мобайнида Конститутсияга ўзгартиришлар ҳамда тузатишлар киритиш тўг‘рисида кенг ва ҳар тарафлама муҳокамани ҳисобга олган ҳолда қонун қабул қилиши мумкин. Агар Олий Мажлис Конститутсияга ўзгартириш киритиш тўг‘рисидаги таклифни рад этса, таклиф бир йил ўтгандан кейингина қайта киритилиши мумкин.


БМТ Пан Ги Мун Шимолий Кореяга ташриф буюриши тўғрисидаги хабарларни инкор этди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nБМТ бош котиби Пан Ги Мун келгуси ҳафтанинг аксарият қисмини Нью-Йоркда ўтказади, сўнг Миллатлар ҳамдўстлиги саммитида иштирок этиш учун Мальтага жўнаб кетади. Шунингдек, иқлим бўйича халқаро анжуман ўтказиладиган Францияга ҳам ташриф буюради. Бу ҳақда бош котибнинг расмий вакили Стефан Дюжаррик маълум қилди, дея хабар беради «Корреспондент.net».\nШу тариқа Пан Ги Мун 23 ноябрь куни Шимолий Кореяга бориши ва тўрт кун мобайнида мазкур мамлакатда бўлиши ҳақида пайдо бўлган хабарлар инкор этилди. Айни пайтда, Дюжаррик бош котиб Корея яриморолида тинчлик, барқарорлик ва ўзаро мулоқот ўрнатилиши учун барча саъй-ҳаракатлар, жумладан, КХДРга ташрифга ҳам тайёр эканлигини кўп бор таъкидлаганини эслатиб ўтди.\n07:20 Қозоғистон Шимолий Кореяга ундан ўрнак олишни маслаҳат қилди


Хитойда давлат бошқармаси собиқ раҳбари порахўрлик учун суд олдида жавоб берди\n18:14 / 24.11.2016 2461\nХХРнинг ишлаб чиқаришдаги хавфсизликни назорат қилиш бўйича давлат бошқармаси собиқ раҳбари Ян Дунлян 28,5 миллион юань (тахминан 4,13 миллион АҚШ доллари) миқдорида пора олиш бўйича суд олдида жавоб берди. Бу ҳақда China News Service агентлиги хабар қилган.\nСуд йиғилиши Пекинда бўлиб ўтди. Айблов хулосаси кейинроқ маълум қилинади.\nХХР Олий халқ прокуратураси 2015 йилнинг ноябрида Ян Дунлянга нисбатан порахўрликда гумон қилиб, жиноий иш қўзғатганди.\nМаълумот учун, Си Цзиньпин ХКП МҚ бош котиби (2012 йилнинг ноябри) ва ХХР раиси лавозимларига (2013 йилнинг марти) тайинлангач, мамлакатда коррупция билан кураш бўйича кенг қамровли кампания бошланди. Ўтган вақт давомида минглаб амалдорлар партия тартиб-интизомини бузганлик ва коррупция учун жазоланди.


Тошкент ҳарбий округ қўшинларига янги қўмондон тайинланди / Ўзбекистон янгиликлари, энг сўнгги хабарлар\nЖАМИЯТ 0 Шархлар 496 кўрилди\nТошкент ҳарбий округ қўшинларига янги қўмондон тайинланди\nТошкент ҳарбий округи қўшинлари қўмондони лавозимига Жануби-ғарбий махсус ҳарбий округи қўшинлари қўмондони ўринбосари лавозимида хизмат қилиб келаётган полковник Зокир Сайфуддинов тайинланган. Бу ҳақда «Дарё»га Мудофаа вазирлиги матбуот хизмати хабар берган.\nТайинлов Ўзбекистон Республикаси Президентининг тегишли фармойишига асосан амалга оширилган.\nУнинг ўрнига округ қўшинлари қўмондони ўринбосари этиб полковник Қодир Турсунов тайинланди. Полковник Қодир Турсунов бундан олдин Тошкент ҳарбий округига қарашли ҳарбий қисмларнинг бирида командир лавозимида хизмат қилиб келган.\nМаълумот учун, Президент фармонига биноан жорий йилнинг февраль ойида Тошкент ҳарбий округи қўшинлари қўмондони лавозимида хизмат қилиб келган генерал-майор Баҳодир Қурбонов Ўзбекистон мудофаа вазири этиб тайинланган.


BoshОбъявления акциядорларининг умумий йиғилиши 2020 йил 26 июнь соат 10.00 да «BIOKIMYO» АЖ маъмурий биносининг катта мажлислар залида\n«BIOKIMYO» АЖ Кузатув кенгашининг 2020 йил 30 майдаги 16-сонли йиғилиши қарорига биноан жамият акциядорларининг умумий йиғилиши 2020 йил 26 июнь соат 10.00 да «BIOKIMYO» АЖ маъмурий биносининг катта мажлислар залида бошланишини маълум қилади.\n2. “BIOKIMYO” АЖ саноқ комиссияси таркибини тасдиқлаш.\n3. “BIOKIMYO” АЖ кузатув кенгашининг ўз ваколати доирасига кирадиган масалалар юзасидан, шу жумладан, жамиятни бошқаришга доир қонун хужжатларида белгиланган талабларга риоя этилиши юзасидан жамият кузатув кенгашининг 2019 йил якуни бўйича хисоботларини эшитиш.\n4. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2019 йил якуни бўйича молиявий-хўжалик фаолияти якунлари ва бизнес-режа бажарилиши юзасидан Бошқарув раисининг хисоботини тасдиқлаш.\n5. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2019 йил якуни бўйича йиллик хисоботини, шу жумладан баланс, молиявий натижалар, фойда ва зарарлар тўғрисидаги хисоботларини тасдиқлаш.\n6. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2019 йил молиявий фаолияти якуни бўйича ташқи аудиторлик ташкилотининг хулосасини эшитиш.\n7. “BIOKIMYO” АЖ тафтиш комиссиясининг ўз ваколати доирасига кирадиган масалалар юзасидан, шу жумладан, жамиятни бошқаришга доир қонун хужжатларида белгиланган талабларга риоя этилиши юзасидан 2019 йил якуни бўйича хулосасини эшитиш.\n8. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2019 йил якунлари бўйича ўтказилган корпоратив бошқарув тизимини мустақил бахолаш натижаларини кўриб чиқиш.\n9. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2019 йил якуни бўйича олинган соф фойдасини тақсимлаш, жойлаштирилган акцияларнинг хар бир тури бўйича дивиденд миқдори, уни тўлаш шакли ва тартибини тасдиқлаш.\n10. “BIOKIMYO” АЖ нинг 2020 йил учун тузилган бизнес-режасини тасдиқлаш.\n11. “BIOKIMYO” АЖ нинг аудиторлик текширувини ўтказиш учун аудиторлик ташкилотини белгилаш, ушбу ташкилотнинг хизматларига тўланадиган энг кўп ҳақ миқдори ва у билан шартнома тузиш тўғрисида.\n12. “BIOKIMYO” АЖ нинг тайёр маҳсулотни экспорт қилиш бўйича тузилган битимларини маъқуллаш.\n13. “BIOKIMYO” АЖ Кузатув кенгаши аъзоларини сайлаш\n14. “BIOKIMYO” АЖ Тафтиш комиссияси аъзоларини сайлаш.\n15. “BIOKIMYO” АЖ миноритар акциядорлар қўмитаси аъзоларини сайлаш.\n16. “BIOKIMYO” АЖ Бошқарув раисини сайлаш ва у билан мехнат шартномасини бир йил муддатга тузиш.\nАкциядорларни руйхатга олиш 2020 йил 26 июнь куни соат 9.00 да бошланади.\nАкциядорларнинг умумий йиғилиши бўйича тайёрланган хужжатлар билан жамиятнинг www.biokimyo.uz сайтида танишиб чиқиш мумкин, қуйидаги манзил: Янгийул шахри, Кимегар кўчаси, №1-уй, «BIOKIMYO» АЖ. Тел: 70- 602-43-97 ва қуйидаги эл.манзиллар, biokimyo@mail.ru бўйича мурожаат қилишингиз мумкин:\nЖамият Кузатув кенгашининг 2020 йил 30 май куни ўтказилган йиғилишида қимматли қоғозлар эгаларининг рўйхатини тузиш тўғрисида қарор қабул қилинди.\nАкциядорларга умумий йиғилиши ўтказилишини хабар бериш учун акциядорлар реестри – 2020 йил 30 май холатига кўра ёпилади.\nАкциядорларнинг навбатдан ташқари умумий йиғилишда қатнашиш учун акциядорлар реестри – 2020 йил 22 июнь холатига кўра ёпилади


Муҳаммадқодир Абдуллаев: Боксчи бўлганимдан фахрланаман\n26 март, 2018, 12:36\nБугун сиз азиз мухлислар эътиборига Sports.uz инетернет портали бокс бўйича Олимпия ўйинлари ғолиби, жаҳон чемпиони Муҳаммадқодир Абдуллаев билан суҳбатни ҳавола этади.\n1973 йили Андижонда таваллуд топган Муҳаммадқодир Абдуллаев спортчилик фаолиятида Олимпиада ва жаҳон чемпионилигини, кўп маротаба мамлакатимизнинг биринчи рақамли боксчиси Эрон, Туркия, Таиланд, Хитой, Франция каби бир қатор давлатларда ўтказилган халқаро турнирлар ғолиб ва совриндори бўлган.\nШунингдек, Муҳаммадқодир ўзининг юксак хизматлари мамлакатимиз шарафини халқаро майдонда ўтган спорт мусобақаларида муносиб ҳимоя қилганини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикасининг биринчи Президенти Ислом Каримов томонидан 1995 йили «Шуҳрат» медальи ва 1999 йили эса «Эл-юрт ҳурмати» ордени билан мукофотланган.\n– Ассалому Алайкум! Муҳаммадқодир ака спортга илк маротаба кимнинг маслаҳати билан келгансиз?\n– Ассалому Алайкум! Тўғрисини айтсам болалигимда спортга умуман қизиқмаганман. Лекин отам мажбурлаб вилоятимиздаги бокс тўгарагига сен албатта, чемпион бўласан сенга ишонаман деб олиб келганлар.\n– Боксдаги мураббийларингиз ҳақида сўзлаб берсангиз?\n– Мен Андижонда дастлаб Шуҳрат Абдуллаев қўл остида шуғулланиб, бироз вақтдан сўнг Марс Қўчқоров ва Лочин Қўчқоров каби тажрибали мураббийлардан бокснинг сир-асрорларини ўрганганман.\n– Боксчилик фаолиятингизда илк маротаба қачон шоҳсупага кўтарилгансиз?\nБу ғалабага 33 йил ўтган бўлсада, худди кечагидай эслайман. 1985 йили Андижон вилояти чемпионати ўтказилди ва мен унда ил олтин медальимни қўлга киритдим. Шунингдек шаҳар ва республика мусобақаларида бир неча бор ғолиб ва совриндорлар қаторидан жой эгалладим. 1990-1991 йилларда Совет иттифоқи чемпионатида зафар қучди. Шунингдек, ёшлик пайтларимда бир неча бор халқаро турнирларда турнирларда ғолиб бўлганман.\n– Биламиз ҳар бир спортчи шоҳсупа тўрига кўтарилганда кўзига ёш келади. Сиз ғолиблик шоҳсупасида турганингизда нималарни ҳис этасиз?\n– Мен шоҳсупада турганимда кўзимни юмиб, ота-онамни, халқимиз ва Президентимизнинг ишончини оқлаганимга шукр қиламан. Ахир биз спортчилар улар дуо қилгани учун ғолиб бўлиб, бошимизни тик кўтариб юрамиз.\n– 2000 йил ёзги Олимпия ўйинларида олтин медальни қўлга киритганингизда ҳам кўзингизга ёш келган эди. Бу олтин медальга эришганингизда кўнглингиздан қандай туйғулар ўтган?\n– Олимпиадага кетиш олдидан Ўзбекистон Республикаси биринчи Президенти Ислом Каримовга мен албатта чемпион бўламан ва Ватанимиз байроғини янада юксалтираман деган эдим. Энг аввало, ҳар бир жангда ушбу ваъдамни бажариш учун ғалаба сари интилганман. Йигит киши берган лавзида туриши керак, бўлмаса, бундай лавз бериш керак эма деган фикрлар финал жангига қадар бошимда айланиб юрган. Финалда ғолиб бўлиб, олтин медальни қўлга киритганимда, мен ваъдамни бажардим, Президентимиз ва халқимизнинг ишончини оқладим дея кўзимдан қувонч ёшлари қалқиган.\n– Сизда нуфузи мусобақалардан қандай таассуротлар қолган?\n– 1999 йили Америкада ўтган жаҳон чемпионатида мен, Тўлқин Турғунов ва Ўткирбек Ҳайдаров жаҳон чемпионатида иштирок этиб, икки олтин ва битта кумуш медальни қўлга киритганмиз. Ўшанда ББC канали Марс Қўчқоровдан интервью олиб, Ўзбекистонда Андижон шаҳри кўпми дея сўраган. Шунда мураббийимиз йўқ юртимизда битта Андижон вилояти бор ва у ердан олдингизда турган жаҳон чемпионлари ва совриндорлари етишиб чиққан деган. Ушбу гапдан сўнг барча хорижий ОАВлар Марс акага тан берган. Мен ўшанда ўзбек эканимдан жуда фахрланганман. Мана шу воқеа ҳеч қачон ёдимдан чиқмайди.\n– Ҳозирда бокс мамлакатимизда энг ривожланган спорт турига айланди. Шу сабабли ҳам сиз ёш боксчиларга нималарни маслаҳат берасиз?\n– Яқинда биз ҳам шогирд бўлиб, мураббийларимизнинг кўрсатмаларини бажарар эдик. Мен ёш боксчиларга шуни маслаҳат бераман. Мураббийларнинг барча топшириғини бажариш шарт! Ўшандагина ғолиб бўласиз. Ғолиб бўлиш учун эса тинимсиз меҳнат қилиш керак. Халқимизда бир нақл бор, меҳнатнинг таги сариқ олтин. Бу нақл спортчилар учун жуда муҳим. Меҳнат қил ва олтин медальни ол!\n– Айтингчи машҳур бўлиш осонми, ёки чемпион?\n– Чемпион бўлиш учун тинимсиз меҳнат кўп йиллик машаққият керак бўлади. Чемпион бўлдингми машҳурликка кўникиш керак. Агарда чемпион бўлиб уни ушлаб турмасанг, машҳурлик ҳам йўқолади. Шу сабабли мен чемпион бўлишни қийин деб биламан.\n– Ғалаба ва мағлубият орасида нима бор?\n– Ғалаба ва мағлубият орасида ва бор(кулади). Бу иккиси эгизакдир, тинимсиз меҳнат ғалабага олиб келади, меҳнат қилмасанг мағлубиятга учрайсан. Мен учун улар ўртасида фақат меҳнат бор.\n– Самимий суҳбатингиз учун раҳмат.\n– Сизларга ҳам ўз миннатдорчилигимни билдираман.\nSports.uz интернет портали ва uzsport_no1 каналини кузатиб боринг!


Мақолалар мазкур саъна бўйича сараланган: Среда, 31 Декабрь 2014\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:28\nЗавқли томошалар, унутилмас таассуротлар\nМустақиллик майдонида Янги йил байрами тантаналари бўлиб ўтмоқда. Ўзгача руҳда безатилган майдон, кўкка бўй чўзган арчанинг ранго-ранг товланиши ҳар бир болакайни эртаклар олами сари чорлайди.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:25\n2015 йил остонасида турибмиз. Яна янги режалар, ниятлар, орзу- умидлар... Мана шундай лаҳзаларда ҳар биримиз ортга назар ташлаб, жорий йилда бошимиздан кечирган муҳим воқеаларни, эришган ютуқ ва марраларимизни яна бир карра кўз ўнгимиздан ўтказишимиз табиий.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:24\nҚиш дастурхони файзи\nЖорий йилда деҳқону соҳибкорларнинг ёз бўйи қилган фидокорона меҳнатлари туфайли дала ва боғларда мўл ҳосил етиштирилди. Унинг бир қисми истеъмол бозорига чиқарилган бўлса, бир қисми қайта ишлаш корхоналарига етказиб берилди.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:23\nЧиноз туманидаги “Ниагара-ботлерс” масъулияти чекланган жамияти жорий йилда салқин ичимликлар ишлаб чиқариш ҳажмини 30 фоизгача оширишга муваффақ бўлди.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:22\nБўка туманининг Маданият маҳалласида янги қад ростлаган муҳташам иншоотга “Зийнат” деб ном берилгани бежиз эмас. Чунки аҳолига савдо ва маиший хизматларни тақдим эта бошлаган мажмуа, ҳақиқатан ҳам, ҳудуд кўркига кўрк бўлиб қўшилди.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:20\nСармоявий ҳамкорликнинг янги уфқлари\nКейинги йилларда жадал ўсиш суръатлари кузатилаётган Ўзбекистон иқтисодиётига бўлган қизиқиш тобора ошмоқда. Ўз бизнес фаолиятини юртимиз билан боғлаётган хорижий сармоядорларнинг сафи йил сайин кенгайиб бораётгани шундай дейишимизга асос бўла олади.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:18\nЭзгу саъй-ҳаракатлар ва амалий натижалар\nЎзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгашида “Соғлом бола йили” Давлат дастури доирасида республика касаба уюшмалари томонидан амалга оширилган ишлар таҳлилига бағишланган анжуман ўтказилди.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:14\nБухоро туманидаги “Gala Osiyo Omad Invest” корхонаси ҳисобчиси Ситорабону Раҳматова интернет орқали Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитасининг сайтига тез-тез кириб туради. Мазкур сайт орқали тизимдаги янгиликлардан хабардор бўлиб боради.\nСреда, 31 Декабрь 2014 10:08\nЯнги — 2015 йил кириб келиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов номига қатор хорижий давлатлар ва ҳукуматлар, нуфузли халқаро ташкилотлар ва чет эл етакчи компанияларининг раҳбарлари, жамоат арбоблари Юртбошимиз ва Ўзбекистон халқига тинчлик-осойишталик, сиҳат-саломатлик, бахт-саодат ва омонлик тилаб, ўзларининг эзгу ниятлари изҳор этилган самимий қутловларини юборганлар.


Саудия Арабистони умра зиёратини қисман очишга тайёргарлик кўрмоқда\nСаудия Арабистонининг Маккадаги Масжидул-Ҳарам ишлари бўйича агентлиги Масжидул-Ҳарамни қисман очиш режасини тайёрламоқда. Умра 100 кундан кўпроқ тўхтатилгандан сўнг, йиллик кичик Ҳажни қисман қайта йўлга қўйиш режасини ишлаб чиқяпти. Бундан кўзланган мақсад зиёратчиларнинг жуда кўп миқдорда тўпланишининг олдини олишдир. Бу ҳақда...\nҲаж вазирлиги "Ҳаж – 2020" мавсуми юзасидан ўз баёнотини эълон қилди\nТезкор хабар: Ҳаж-2020 мавсуми бекор қилинди\nСаудия Арабистони Ҳаж ва Умра ишлари вазирлиги, бу йилги Ҳаж мавсумини фақат Саудия Арабистони ичида бўлиб турган фуқаролардан иборат зиёратчилар учун чекланган миқдорда ташкил этиши ҳақида қарор қабул қилди. Бу ҳақда Дин ишлари бўйича қўмита хабар бермоқда.\nСаудия Арабистонида 21 июндан комендантлик соати бекор қилинди\nҲозирча Маккага Ҳаж зиёратларни амалга оширишга рухсат қачон берилиши номаълум.\nСаудия Арабистонида ниқоб тақишни истамаганлар туфайли касаллар сони ортди\nСаудия Арабистонида коронавирусга чалинганларнинг умумий сони 154 232 нафарга, ушбу инфекциядан вафот этганларнинг сони эса 1230 нафарга етди.\nҲаж сафарини бекор қилган давлатлар\nАйрим давлатлар Саудия Арабистонидан келадиган хабарни кутиб ўтирмай, ўз фуқаролари учун бу йилги ҳаж сафарини бекор қилди.\nСаудиядаги намозхонларда коронавирус аниқланди ва 71 та масжид ёпилди\nЯнги касалланганлар орасида 19 нафар намозхонлар ва масжид ходимлари ҳам бор. Шу сабабли Қиролликнинг Ислом ишлари вазирлиги мамлакат бўйлаб 71 та масжиднинг вақтинча ёпилишига ва у ерда дезинфекция ишлари олиб борилишига буйруқ берди.\nГерманиянинг дунё қимматбаҳо металлар ва хом ашё бозорига ихтисослашган Goldseiten.de интернет-саҳифасида мамлакатларнинг олтин захиралари бағишланган World Gold Council (Жаҳон олтин кенгаши) ҳисоботи тўғрисида маълумот берилди, деб ёзади «Дунё» АА.\nShowing 21-34 of 289 items.