Инсультдан сақланинг » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Энциклопедия » Инсультдан сақланинг\nЖавоб: Инсульт – бош мияда қон айланишининг ўткир бузилишидир. Инсультнинг қандай тарқалишига келсак, у турли давлатларда турлича тарқалган. Ер юзида йилига 16 млн., Россияда 600 минг, Украинада 120 минг, Ўзбекистонда 60 минг та инсульт рўйхатга олинади. Таъкидлаб ўтаман, бу рўйхатга олинаётган инсультлар сони! Рўйхатга олинмаётган инсультларни ҳам ҳисобласак, ушбу кўрсаткичлар янада ошиши табиий. Демак, инсульт жуда кўп тарқалган касалликлардан биридир. Инсультнинг ҳар ойда, ҳар куни ва ҳар соатда қанча учрашини ушбу жадвалдан билиб олишингиз мумкин.\nНечта одамда инсульт кузатилади?\nЖавоб: Инсультга олиб келувчи омилларнинг деярли барчасининг олдини олиш мумкин. Инсультга олиб келувчи хатарли омилларга қонда холестерин миқдори ошиб кетиши, ичиш ва чекиш, гиподинамия, яъни камҳаракатлилик, стресс, яъни руҳий зўриқишлар, атеросклероз, артериал гипертония, қандли диабет, юрак аритмияси каби омиллар киради. Инсультга олиб келувчи энг хатарли омиллардан бири – бу артериал гипертониядир, яъни қон босимнинг ошиб кетиши. Артериал гипертония 70 фоизга яқин инсультнинг сабабчисидир! Агар қон босим 160/95 мм симоб устундан ошса, қон босими меъёрда бўлганларга (120/70 мм симоб устуни) қараганда инсульт 4 баробар кўп учрайди! Агар қон босими 200/100 мм. симоб устунига етса, инсультнинг учраш даражаси 10 баробарга ошади!\nЖавоб: Менинг илмий тадқиқотларим бош мия қон томир касалликларига бағишланган. Талабалик давримдаёқ қандли диабет билан оғриган беморларда инсульт олди касалликлари муаммоси билан шуғулланганман. Номзодлик диссертациям қандли диабет билан касалланган беморларда инсультнинг олдини олишга қаратилган бўлса, докторлик ишим инсульт ўтказган беморларда олий руҳий функцияларнинг бузилиши ва уларни бартараф қилиш усуллари, яъни инсультлар нейропсихологиясига бағишланган. Докторлик ишимда инсультдан сўнг кузатиладиган неврологик (ҳаракат бузилишлари) ва нейропсихологик (хотира, нутқ ва руҳий-ҳиссий бузилишлар) бузилишларни даволашнинг янги усуллари келтирилган.\nБош миянинг ўнг ярим шари, асосан, ўз танасининг тузилиши ҳақида мияга келаётган таассуротларни анализ ва синтез қилиш учун жавоб беради. Демак, ўнг ярим шарнинг зарарланиши тана тузилишини нотўғри қабул қилиш симптомларини юзага келтиради. Беморнинг боши ёки бир қўли катталашиб кетаётгандек, қўли ёки оёғи тананинг бошқа қисмларида жойлашгандек, тананинг чап томони худди бировнинг танасидек, чап қўли ўзиники эмас, бировникидек ёки ёнида ғўла ётгандек туюлади. Баъзи ҳолларда беморнинг ярим фалажланган чап қўли уни бўғмоқчи бўлса, ўнг қўли эса бунга йўл қўймайди, чап қўлни итариб юборади. Баъзан чап қўл худди кичик ҳайвонлар (мушук, олмахон, қуён) кўринишида беморга эркаланади ёки бемор ўнг қўли билан чап қўлини силайди. «Нимага бунақа қилаяпсиз?» деса, у «Мушугимни эркалатаяпман» дейди. Гўёки тана иккига бўлинган-у, унинг ҳар ярми ўзича фаолият кўрсатаяпти. Бемор инсульт оқибатида ўз танасида пайдо бўлган нуқсонларни (фалажликларни) инкор қилади, менинг оёқ-қўлларим ишлаяпти дейди. Бундай ҳолат анозогнозия деб аталади.\nБаъзан инсульт ривожлангандан сўнг «Тез ёрдам» машинаси етиб келгач, беморнинг яқинлари «Ҳозир беморнинг аҳволи оғир, бир оз шошмай турайлик, қон босими жойига келсин, йўлда бир гап бўлиб қолиши мумкин» деб, етиб келган врачни аросатда қолдиришади. Одатда, беморнинг бир нечта қариндошлари орасида қолган врач уларнинг айтганига кўнади ёки «Бемор йўлда ёмон бўлиб қолса, жавоб берасизми?» қабилидаги саволлардан чўчиб, беморни уйда қолдиради. Врач бу сўзларга эътибор қилмасдан, беморга дастлабки тиббий ёрдамни кўрсатиб, дарҳол шифохонага етказиши зарур. Мабодо тиббий ёрдам ўз вақтида кўрсатилишига қарамасдан беморнинг аҳволи шифохонага олиб бораётганда оғирлашиб қолса, дарров врачни айблаш керак эмас, чунки инсультнинг дастлабки куни ўлим ва бошқа оғир ҳолатлар кўп кузатилади. Бундай вазиятларда беморга малакали тиббий ёрдамни фақат шифохона шароитида кўрсатиш мумкин. Бу қоидани врач ҳам, беморнинг яқинлари ҳам билиши лозим.\nОдатда, инсульт ривожлангандан бошлаб 21 кунгача бўлган давр инсультнинг ўткир даври ҳисобланиб, бу даврда бемор шифохонада даволанади. Касалликнинг ўткир даврида беморнинг ҳуши бузилиб, фалажликлар, нутқ ва хулқ-атвор бузилишлари яққол ифодаланган бўлади. Бу даврда унга руҳий тинчлик ўта зарурдир! Шунинг учун беморни кўришга келаётганлар сонини кескин камайтириш лозим, унинг ёнида турмуш ўртоғи ёки фарзандларидан бири (улар бўлмаганда қариндошлари) парвариш қилиш учун қолиши мумкин. Чунки ҳар қандай ташриф кечагина оёқда юрган, бугун эса тўшакка михланиб қолган беморга руҳий жароҳат етказиши мумкин. Бундай ҳолатлар, айниқса, бирга ишлайдиганлар ва қўни-қўшнилар ташриф буюрганда рўй бериши эҳтимолдан ҳоли эмас.\nАгар бемор: «Танишларим мени кўргани келишаяптими?» деб сўраса, унга «Албатта келишаяпти, бироқ докторлар уларга рухсат беришмаяпти, бир оз тузалганингиздан сўнг уларни ёнингизга қўйишади. Барча келиб-кетаётганлар сизни тезроқ соғайиб кетсин дейишмоқда» қабилидаги сўзлар билан беморни тинчлантириш лозим. Айниқса, нутқи бузилган беморлар ёнига келувчилар сонини нутқ тиклангунга қадар тўхтатиб туриш лозим. Нутқ эса аксарият ҳолларда 2-3 ҳафта ичида тиклана бошлайди. Даволаш муолажалари тўғри ва ўз вақтида олиб борилса, олдин беморнинг оёқларида ҳаракат пайдо бўлади, қўлнинг тикланиши эса бир оз суст боради. Чунки мия пўстлоғида жойлашган оёқ марказларини иккала қон томир қон билан таъминлайди, қўл марказларини эса фақат битта қон томир қон билан таъминлайди. Шунинг учун ҳам ушбу артерия соҳасида кузатилган инсультларда қўл ҳаракатларининг тикланиши суст чекади.\nИнсультда кузатиладиган фалажликларда мушаклар тонусининг кескин ошиши бўғимларда ҳаракатларнинг пасайишига сабабчи бўлади. Мушак-бўғим контрактуралари (қотиб қолишлар), айниқса, қўл панжалари ва тирсак бўғимида кучли ифодаланган бўлади. Бу ҳолат табиийки, беморга ўзини эплаш билан боғлиқ бўлган юмушларни бажариш имкониятини чегаралайди. Бу муаммоларни бартараф этиш ёки олдини олиш учун турли жисмоний машқлар мавжуд. Мутахассислар тавсиясига кўра бемор ушбу машқларни бажариши, фалажланган оёқ-қўлларга нуқтали уқалашлар олиши, физиотерапевтик муолажаларни ва мушак тонусини пасайтирувчи дориларни истеъмол қилиши зарур. Нутқ бузилишларини даволашда доривор воситалардан ташқари логопедик муолажалар ўтказиш ҳам ўта муҳимдир. Одатда, касаллик сабабли пайдо бўлган нутқ ва хулқ-атвор бузилишларини нейропсихологлар даволаши зарур. Нейропсихологлар йўқ жойларда нейропсихологик муолажаларни яхши тушунадиган невропатолог ёки тиббий психолог даволаш муолажаларини ўтказиши мумкин.\nАвваломбор, бемор атрофида соғлом психологик муҳит яратилиши керак. Тузалишга оптимистик руҳда бўлган бемор пессимист беморга қараганда анча тез тузалган ва ҳатто аввалги ишига қайтган. Буни менинг ўзим ҳам кўп бора кузатганман. Оптимизм, оптимизм ва яна бир бор оптимизм!\nИнсульт ўтказган беморда энг катта муаммо – бу тананинг бир томонида ҳаракат чегараланиб қолиши ва нутқ бузилиши (ҳаммасида ҳам эмас). Нутқ фақат инсон учун хос бўлган энг олий неъмат. Демак, беморнинг нутқини тиклаш билан албатта шуғулланиш керак. Бу иш билан шу соҳани биладиган нейропсихолог ёки логопед шуғулланади. Бемор атрофдагиларнинг гапини тушунса ва ўзи ҳам гапириб бошласа, унинг кайфияти кўтарилади, қон босими меъёрга тушади ва оёқ-қўллардаги фалажликлар ҳам орқага чекиниб бошлайди.\nБемор жойлашган хона кенг ва озода бўлиб, унга қуёш нури тушиб туриши керак. У билан доимо яхши воқеалар ҳақида суҳбат қуриш ва тузалиб кетишига ҳар доим ишонч туғдириб яшаш лозим.\nБемор тананинг ҳаракатсиз томонига суяниб ухлаб қолмаслиги керак, акс ҳолда фалажланган оёқ-қўл тикланиши суст кечади, баъзида суяк синиши рўй бериши мумкин.\nЕнгил ҳазм бўладиган овқатлар истеъмол қилиш лозим. Овқат рационида мева-сабзавотлар, кўкатлар кўп бўлишига ҳар доим эътибор қаратиш керак. Инсульт ўтказганларда қабзият кўп кузатилади. Қабзият – нафақат иштаҳа бузилиши, балки қоннинг қуюқ бўлиши, қон босим ошиши ва тунги безовталиклар сабабчисидир. Бемор катта таҳоратга бир кунда камида икки маротаба чиқиши лозим.\nОилада танометр бўлиши ва оила аъзоларидан бирортаси қон босимни ўлчашни ҳамда укол қилишни билиши лозим. Уйда қон босим ошиб кетса, уни туширадиган зарур дорилар ҳар доим бўлиши керак.\nИнсультнинг асосий сабаби қон босим ошиши, қон қуюқлашуви ва қонда холестерин миқдори ошиши бўлганлиги боис, қон босимни туширувчи, қонни суюлтирувчи (масалан, таркибида аспирин сақловчи) ва холестерин миқдорини камайтирувчи дориларни врач кўрсатган дозада ва кўрсатилган муддатгача қабул қилиб юриш керак. Бу кўрсатмаларга амал қилинса, инсульт яна бир бор қайталанишига чек қўйилади.\nИнсульт ўтказган беморлар учун жисмоний машқлар мавжуд. Уларни реабилитолог маслаҳатларига асосланиб қилиб туриш керак. Ҳозирда турли хил компьютерлаштирилган креслолар ҳам мавжуд. Уларда махсус дастурлар бор. Ўша дастурлар асосида фалажланган ва соғлом оёқ-қўлни бир хил ҳаракатлантириб кўп натижаларга эришиш мумкин.\nБўйин қон томирларини ультратовуш текширувидан ўтказиб туриш керак. Чунки бу томирлар мияга қон олиб борувчи асосий томирлар бўлиб, уларнинг ички деворига холестерин тўпланиб, торайиб бориши инсульт ривожланишига сабабчи бўлади. Кимки 40 ёки 50 ёшдан ошган бўлса, бундай текширувдан ўтиб туриши инсультнинг олдини олишга ёрдам беради.\nБемор туриб юришни бошладими, бу жараённи ҳеч тўхтатмаслик керак. Баъзи беморларнинг оёқ-қўлларида куч пайдо бўлса-да, юришга чўчишади. Қўлтиқоёқда бўлса ҳам юриш керак. Албатта беморнинг ёнида ҳар доим бақувватроқ одам ҳам юриши лозим. Агар ҳар куни хонада ёки ҳовлида юришни давом эттираверса, бу бемор учун катта ютуқ. Қачон юриб бошлаш мумкинлигини Сизни кузатаётган врач албатта айтади ва Сиз унинг тавсияларига албатта амал қилишингиз керак! Соғайиб кетинг!\nҚўшилган: 11:12 / 17-04-2021 Ўқилди: 56


Бухорода Ўзбекистон чемпионати старт олди | "NAVBAHOR" FUTBOL JAMOASINING RASMIY WEB SAHIFASI\nБухорода Ўзбекистон чемпионати старт олди\nКеча Бухоро шаҳрида 2000 йилларда туғилган футболчилар ўртасида Ўзбекистон чемпионатига старт берилди. Ушбу чемпионатда “Навбаҳор-Умид” футбол мактаби тарбияланувчилари вилоятимиз шарафини ҳимоя қилишмоқда. Чемпионатда 11 та жамоа тўрт гуруҳга бўлинган ҳолда курашга киришди. Футбол мактабимиз тарбияланувчилари қуръа натижаларига кўра “С” гуруҳидан ўрин олишди. Эътиборли жиҳати бу гуруҳда атиги иккита жамоа бор холос. Шу сабабли дастлабки турларда бу гуруҳда ўйинлар ўтказилмади. Ёш футболчиларимиз эртага самарқандлик тенгқурларига қарши майдонга тушишади. Гуруҳ ғолиблари ярим финалда баҳсларни давом эттириш имконига эга бўлишади.\nГуруҳлар таркиби қуйидагича\n“А” гуруҳи: Хоразм, Жиззах, Андижон;\n“В” гуруҳи: Бухоро, Сирдарё, Қорақалпоғистон Республикаси;\n“С” гуруҳи: Наманган, Самарқанд;\n“D” гуруҳи: Тошкент вил., Фарғона, Навоий.


11:25 / 08.10.2014 | muhiddin | 2570\nАссалому алайкум, ҳурматли Шайх Ҳазратлари! Аллоҳ умрингизни зиёда қилсин! Устоз, кафирун сураси охирги ояти тафсирини тушунмаяпмиз. Нега пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом уларни даъват қилмаганлар, нега у кофирларни ўзларининг динларига эътиқод қилишларини айтганлар?\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уларни даъват қилганлар. Улар қабул қилмаганлар. Сен бизнинг динимизга кир, деганлар. Бундай саволларни беришга шошилманг. Аввал яхшилаб ва атрофлича ўрганиб чиқишга ҳаракат қилинг.


“Samarkand Half Marathon” ғолиблари аниқланди | Qalampir.uz\n“Samarkand Half Marathon” ғолиблари аниқланди\nСпорт\t01 Ноябрь 14:18 3624\nБугун, 1 ноябрь куни Самарқанд шаҳрида ҳар йили анъанавий тарзда ўтказиладиган “Samarkand Half Marathon”нинг 21 километр масофасига югуриш учун старт берилди.\nУнда эркаклар ўртасида Тошкент вилояти вакили Андрей Петров биринчи бўлиб марра чизиғини кесиб ўтди. Қизлар баҳсида ўн минг метрга югуришда Ўзбекистон рекордчиси, сурхондарёлик Ситора Ҳамидова ғолиб бўлди.\nМусобақанинг старти “Регистон” майдонидан бошланади, кейин спортчилар Самарқанднинг Бибихоним, Афросиёб, Ҳазрати Ҳизр, Хўжа Дониёр мақбараси, Улуғбек ва “Шоҳизинда” расадхоналари каби асосий диққатга сазовор жойлари ёнидан ўтишади.\nЭркаклар ва аёллар ўртасида ҳар бир йўналишда энг яхши натижа кўрсатган 5 нафардан қатнашчи ташкилотчилар томонидан пул мукофотлари билан тақдирланади. Унга кўра:\nСоат 11:30 да мусобақа ташкилотчилари ва кўнгиллилар қисқа масофага югуришди. Унда туризм қўмитаси раиси Азиз Абдуҳакимов ҳам қатнашди. Икки кундан буён Самарқандда бўлиб ўтаётган “Samarkand Half Marathon”и доирасидаги маданий тадбирлар бугун кечгача давом этади.\nЮгуриш мусобақасида 1 дан 16 ноябргача давом этади. Мусобақа натижаларига кўра, энг яхши югурадиган шаҳар ва энг яхши югурадиган клуб аниқланади. Иштирокчилари энг кўп километр масофани босиб ўтадиган Ўзбекистоннинг шаҳри "Ўзбекистоннинг югурувчи пойтахти" кубогини қўлга киритади. Энг яхши югурувчи клуб ҳам кубок билан тақдирланади.\n24 Ноябрь 08:21 30446\n24 Ноябрь 20:15 27027\n24 Ноябрь 16:26 22579\n26 Ноябрь 09:38 22531\n25 Ноябрь 10:59 22351


АрМИ-2021: Ўзбекистонда ҳарбий шифокорлар яна куч синашади - 20.04.2021, Sputnik Ўзбекистон\nЎзбекистонда "Ҳарбий тиббий эстафета" халқаро босқичи бўлиб ўтади. 20.04.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 20 апр — Sputnik. Армия ўйинлари-2021 доирасида Ўзбекистонда "Ҳарбий тиббий эстафета" халқаро босқичи бўлиб ўтади. Бу ҳақда РФ Мудофаа вазирлиги матбуот хизмати хабар қилди.АрМИ-2021 беллашуви 22 августдан 4 сентябргача бўлиб ўтади.2020 йилда мусобақа Ўзбекистонда бўлиб ўтганди. Ўша вақтда жамоавий баҳсда Ўзбекистон жамоаси ғолибликни қўлга киритди, 2-ўрин Россия, 3-ўрин Беларусь жамоаси эгаллади.\nхалқаро армия ўйинлари-2019, россия мудофаа вазири\n12:37 20.04.2021 (янгиланди: 12:42 20.04.2021)\nЎзбекистонда "Ҳарбий тиббий эстафета" халқаро босқичи бўлиб ўтади.\nТОШКЕНТ, 20 апр — Sputnik. Армия ўйинлари-2021 доирасида Ўзбекистонда "Ҳарбий тиббий эстафета" халқаро босқичи бўлиб ўтади. Бу ҳақда РФ Мудофаа вазирлиги матбуот хизмати хабар қилди.\nАрМИ-2021 беллашуви 22 августдан 4 сентябргача бўлиб ўтади.\n2020 йилда мусобақа Ўзбекистонда бўлиб ўтганди. Ўша вақтда жамоавий баҳсда Ўзбекистон жамоаси ғолибликни қўлга киритди, 2-ўрин Россия, 3-ўрин Беларусь жамоаси эгаллади.


Бани Исроилнинг Мусо алайҳиссаломга исён қилиши, гапларини назарга илмаслиги\nҚуръони каримнинг кўп оятларида Бани Исроилнинг Мусо алайҳиссаломга нисбатан исёни ҳақида ҳикоя қилинган. Эътиборингизни Моида сурасидаги қуйидаги оятларга қаратамиз: Эсланг, (эй Муҳаммад алайҳиссалом,) Мусо қавмига: Эй қавмим, Аллоҳнинг сизларга берган неъматини орангиздан па…\nФиръавн ва қўшинининг ҳалокатидан сўнг Бани Исроилнинг Мусо алайҳис саломга қилган муомал…\nФиръавн қўшини билан аянчли суратда ҳалок қилингач, Мусо алайҳиссалом қавми Бани Исроилни Ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиш, юксак хулқлар билан сифатланиш ва Аллоҳнинг неъматларига шукр қилишга чақирди. Иброҳим сурасида бу даъватнинг бир кўриниши келтирилган. Аллоҳ таоло айтади: Ҳақи…\nМусулмон борки, умрида бир марта бўлса ҳам муқаддас Каъбани тавоф этишни ният қилади. Ҳар йили миллионлаб мусулмонлар дунёнинг турли чеккаларидан Маккаи мукарама зиёратига келади. Саудия Арабистони ҳукумати бу даргоҳга қадам ранжида этаётган ҳожиларни кўнглини олиш ва уларнинг э…\nОдам алайҳи салом қиссаси\nОдам алайҳи салом қиссаси Қуръони Каримнинг кўпгина ўринларида, жумладан Ҳижр, Сод, Аъроф, Каҳф, Бақара сураларида келтирилган. Ушбу сураларда Одам алайҳи саломнинг халқ қилиниши, фаришталарнинг унга сажда қилишга буюрилиши ва бунга Иблис қандай муносабатда бўлгани, Одамалайҳ…


Нур-Султанлик прима балеринаси Рим очиқ осмон ости амфитеатрида чиқиш қилди\n27 Август 16:24\nNUR-SULTAN. Kazinform – Нур-Султан шаҳридаги «Астана Опера» опера ва балет театри актрисаси, прима балеринаси Айгерим Бекетаева Италия пойтахти Римнинг очиқ осмон ости амфитеатрида 7000 томошабин олдида чиқиш қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nКучли ёғингарчилик Сицилияда ҳалокатли сув тошқинларини келтириб чиқарди Нур-Султанда «Давлат хизмати ривожланиши ва ҳамкорлик» мавзусидаги анжуман бўлиб ўтмоқда Нур-Султанда Digital Bridge халқаро технология форуми бўлиб ўтади\n«Италияда чиқиш қилиш режаси йўқ эди. Мен таътил пайтида чиқиш таклифини олдим ва Италияда бир неча кун бўлдим. Тўсатдан бўлгани учун очиқ осмон ости амфитеатри саҳнасида эканимни ўзим ҳам сезмай қолдим. Мен «Травиата« ва «Аида« операларида рақсга таклиф қилдим. Иккала спектакл ҳам икки маротаба саҳналаштирилди. Мен саҳнага чиқмаганимга анча бўлди, мен жаҳон даражасидаги саҳнада чиқиш қилганимдан хурсандман. Очиқ осмон остида рақс қилиш театрда чиқишдан тубдан фарқ қилади. Албатта, ҳаяжон бор эди, менимча, томошабинлар қониқиш ҳосил қилишди «, - деди Айгерим Бекетаева.\nРим очиқ осмон ости амфитеатри 13500 кишига мўлжалланган. Пандемия туфайли спектаклга 7000 киши ташриф буюрди.\n«У ердаги жамоа жуда дўстона, биз биринчи кунданоқ тил топишдик ва дўст бўлдик. Иш пайтида ҳеч қандай тўсиқлар бўлмади. Спектаклда раққосалардан ташқари опера хонандалари ҳам чиқиш қилишди. Биз ҳаммамиз биламизки, санъат, айниқса, опера ва балет италияликлар учун алоҳида ўринга эга. Менга саҳна либослари ҳам жуда ёқди, ўзимни эртак қаҳрамонидек ҳис қилдим. Мен Италияда концерт берган пайтимни унутмайман ва туғилган кунимни ўша ерда нишонладим. Келгач, мен ўз таассуротларим ва тажрибаларимни ҳамкасбларим билан бўлишдим «, - деди у\n5 1 миллионга яқин одам Қозоғистонга кўчиб келиш ниятида – «Ватандошлар жамғармаси»\n6 ҚР Ахборот вазири Халқаро миграция ташкилотининг Субминтақавий координатори билан учрашди


Петербурглик эркак самокатда олти кунда Москванинг қизил майдонига етиб келди\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Петербурглик эркак самокатда олти кунда Москванинг қизил майдонига етиб келди\t10:03, 28 июль 2016\tСанкт-Петербурглик Александр Рендаков самокатда олти кун йўл босиб, Москванинг Қизил майдонига етиб келди, деб хабар берди “Gazeta.ru” нашри. Александр Рендаковнинг айтишича, бир ҳафта йўл босишни режалаштирган. У кунига 120 километр йўл босган. Озиқ-овқатни дўкондан сотиб олган, бундан ташқари маҳаллий аҳоли ҳам мева-сабзавотлар ҳадя қилган. Рендаков ўзи билан асосий нарсаларни: йиғма чодир, ухлаш учун мўлжалланган қоп, иссиқ кийим, аптечка, умумий ҳисобда 10 килограмм юк олган. У ортга поездда қайтишга қарор қилган.


Шавкат Мирзиёев Тошкентдаги Олимпия шаҳарчаси лойиҳаси билан танишди\n2025 йилда Тошкент шаҳрида Ёшлар ўртасидаги Осиё ўйинларини ўтказиш мақсадида Яшнобод туманида Олимпия шаҳарчаси қурилади.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 7 март куни Тошкент шаҳрида режалаштирилган қурилиш ва кўкаламзорлаштириш ишлари тақдимоти билан танишди.\n«Маълумки, 2025 йилда Тошкент шаҳрида Ёшлар ўртасидаги Осиё ўйинлари ўтказилади. Унга қитъамиздан кўплаб спортчи ва мураббийлар, делегациялар, журналистлар келади. Бу нуфузли мусобақани юқори савияда ўтказиш мақсадида пойтахтимизнинг Яшнобод туманида Олимпия шаҳарчаси қурилиши режалаштирилган. Унинг лойиҳаси Англиянинг Arup муҳандислик компанияси томонидан ишлаб чиқилган», дейилади президент матбуот хизмати хабарида.\nЛойиҳага кўра, шаҳарча марказида олимпия стадиони, унинг икки ёнида ёпиқ спорт мажмуалари, сув спорти саройи, машғулот майдончалари, эшкак эшиш ҳавзаси барпо этилади. Барча шароитлар Осиё Олимпия кенгаши ва халқаро спорт федерациялари талабларига мувофиқ бўлади. Маъмурий бино, ётоқхона, музей ва хўжалик объектлари ҳам қурилади.\nМусобақалардан ташқари вақтда шаҳарча ўқув-машғулот базаси бўлиб хизмат қилади. Бу ерда Олий спорт маҳорати институти, спорт федерациялари ва соҳадаги бошқа муассасалар фаолият олиб боради.\nЯна бир муҳим жиҳат: шаҳарча жойлашадиган Янги Ўзбекистон кўчаси бўйлаб дарахтлар экилиб, сайилгоҳ ташкил этилади. У ер аҳоли учун очиқ бўлиб, сайр қилиш, спорт билан шуғулланиш мумкин бўлади.\nДавлат раҳбари лойиҳанинг қиймати, спортчи ва томошабинлар учун яратиладиган қулайликларни синчиклаб сўради. Мутасаддиларга ишлар ҳажми ва зарур маблағ миқдорини йилма-йил ҳисоб-китоб қилиб, аниқ режа шакллантириш, қурилиш бўйича тендер эълон қилиш юзасидан кўрсатмалар берди.\n«Яшил макон» умуммиллий лойиҳасини амалга ошириш бўйича йиғилишда Президентимиз йўл четларида гуллайдиган ва барги рангли дарахтлар экиш мақсадга мувофиқлигини айтган эди. Тақдимотда шу борадаги режалар кўриб чиқилди.\nБунинг учун Тошкент шаҳрининг Кичик ҳалқа йўли, Мустақиллик, Навоий, Ислом Каримов, Афросиёб, Шаҳрисабз, Ойбек, Бобур каби 21 та кўчаси танлаб олинган. Уларда каштан, сирен, шумтол, лола дарахти, чинор, жўка каби манзарали кўчатлар экиш режалаштирилган. Шунингдек, дарахтларнинг танаси тўғри ва илдизи мустаҳкам бўлиши учун репикаж усулида етиштириш мўлжалланган.\nДавлат раҳбари манзарали кўчатлар билан бирга маҳаллаларда анжир, анор, хурмо каби мевали дарахтлар экиш, ишкомли кўчалар ташкил қилиш муҳимлигини таъкидлади.


Қўшнилар Каримов қароридан мамнун\nЎзбекистон минтақа ягона энерготизимидан чиқиб кетганидан буён, тожикистонликлар эътирофича, улар ҳаётида чироқсиз, зимистон тунлар камайган.\nАксарият тожикистонликлар Ўзбекистон Марказий Осиё ягона энергетик тармоғидан чиқиб кетганидан сўнг мамлакатда электр энергияси таъминоти билан боғлиқ вазият яхши томонга ўзгарганини айтмоқдалар.\nЭлектр энергияси тақчиллиги борасида сўз кетса, кўпчилик тожикистонликлар ўтган икки йил ичида чеккан азобларини эслаб кетади.\n- Кўп азоб кунларни кўрган эдик. Қаттиқ қишларда ҳам свет йўқлигидан қоронғида, совуқ уйларда ўтирардик. Касалхоналарда одамлар қийналди, чақалоқлар ўлди, дейди Рудакий туманида яшовчи Олмахон.\nЛекин бу йил Олмахон ва унинг юртдошлари электр танқислиги билан боғлиқ муаммолар оз бўлса-да, ҳал бўлганини айтмоқдалар.\n- Свет беш соат эрталаб, беш соат кечқурун берилаяпти, Байрамларда бир кунлаб свет берилаяпти. Мана, кечаги сайловда кечаю-кундуз светларимиз ёниб турди. Бу йил электр бемалол, дейди республика чекка қишлоқларидан бирида яшаётган Гўзал ая.\nЭслатиб ўтамиз, 2009 йил декабр ойи бошидан Ўзбекистон Марказий Осиё ягона энергетика тармоғидан чиқиб кетган эди.\nКўпчилик тожикистонликлар электр таъминоти билан боғлиқ вазият айнан Ўзбекистоннинг шу қарори ортидан яхшиланди, дея мулоҳаза билдирмоқдалар.\n- Кўп газета ўқиб, радио эшитиб тураман. Бизнинг нафси ёмон, инсофсиз амалдорларимиз халқни алдаб: “Норак сув омборида сув камайибди, у бўлди, бу бўлди” деган баҳоналар билан электрни сотар эди. Ўзбекистон Марказий Осиё тизимидан чиқиб кетганидан кейин бу беимонлар светни сота олмай қолди. Шундан сўнг халққа анча яхши бўлди. Менимча, Ислом Каримов шу қарори билан тожикистонликларнинг савобини олди, дея мулоҳаза билдиради дастлабки суҳбатдошимиз Олмахон.\nАснода тожикистонликлар орасида ҳукумат Роғун ГЭС қурилишига аҳолини жалб этиш мақсадида электр таъминотини имкон қадар яхшилаб, халқ ишончини қозонишга уринаётган бўлиши мумкин, дегувчилар ҳам топилади.\n- “Одамлар Роғунга маблағ берсин” деган мақсадда қилинаяпти бу ишлар, дейди Бахтиёр Мўминов исмли суҳбатдошимиз.\nАммо соҳа бўйича мутахассис, мустақил кузатувчи Ғуломиддин Сайфиддинов бу фикрларга қўшилмайди. Унингча, Тожикистонда Жануб-Шимол электр узатиш тармоғи фойдаланишга топширилганидан сўнг ҳукумат айрим мулозимлари томонидан “электр ўғирлаш” ишларига чек қўйилди ва республикада электр таъминоти яхшиланди.\n- Мен буни юзлаб марта айтганман. Яна қайтараман - “Барқи тожик” ширкати собиқ раиси Самиев бошлиқ гуруҳ минглаб, миллионлаб кВт/соат электрни Ўзбекистонга ноқонуний равишда сотарди. Ундан кейинги раис Санъат Раҳимов ҳам шундай йўл тутди. Лекин мана Жануб-Шимол электр узатиш тармоғи ишга тушганидан сўнг улар ўғирлик электрни сота олмай қолишди, дейди Ғуломиддин Сайфиддинов.\n“Демак, сизнингча ҳам Тожикистонда электр таъминотининг яхшиланишида Ўзбекистон ҳукумат расмийларининг ҳиссаси бор, шундайми?” дея сўраймиз соҳа мутахассисидан.\n- Йўқ, ундай эмас. Аксинча, Жануб-Шимол тармоғи ишга туширилгандан сўнг Регар-Ғузор, Регар-Сурхон, Регар-Гулча каби тўртта электр узатиш тармоғи узиб қўйилди. Бу тармоқлар Норак ГЭСининг биринчи ва олтинчи агрегатлари ишлаб чиқарган катта миқдордаги электрни Ўзбекистон томонга узатиб берар эди. Ўшандан кўпи ноқонуний сотиларди. Ўзбекистон Жануб-Шимол ишга солинса, бу тармоқлар узиб қўйилишини олдиндан билар эди. Шуни назарга олган ҳолда, Каримов аввалдан отни қамчилаб, ”Биз Марказий Осиё тармоғидан чиқамиз” дея эълон қилди, дер экан Ғуломиддин Сайфиддинов Марказий Осиё ягона электр тармоғи шўролар замонидаёқ ўз умрини яшаб бўлганини қўшимча қилади.\nУндаги маълумотларга кўра, Тожикистон ва Ўзбекистон ўртасида электр олди-бердиси узилиб қолганидан кейин Норак ГЭСи ишлаб чиқараётган электрни ноқонуний сотиш тахминан 60-70 фоизга қисқарган.\n- Шунинг учун халққа анча енгиллик бўлди, дейди Ғуломиддин Сайфиддинов.


Мьянмадаги кўчки қурбонлари сони 90 кишига етди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nZAMIN.UZ / Дунё / 22 Ноябр 2015 года375\nМьянма шимолидаги Качин штатининг тоғли ҳудудида содир бўлган катта кўламдаги кўчки қурбонлари сони 90 кишига етди. Бу ҳақда «РБК» хабар бермоқда. «21 ноябрда 79, 22 ноябрь куни эса 11, жами 90 кишининг жасади топилди», дея маълум қилган маҳаллий маъмурият вакили Нилар Мьин. Қидирув амалиётлари якунига етгани йўқ, қутқарувчилар жасадларни топишда давом этмоқда. Эслатиб ўтамиз, кўчки нефрит қазиб олинадиган кон яқинида юз берган. Маҳаллий кончиларнинг ўнлаб уйлари кўчки остида қолиб, вайрон бўлган. Манба: Daryo.uz\nЎқишни тавсия қиламиз Мьянмада ер кўчиши натижасида камида 30 киши ҳалок бўлди


Илм – олтиндан қиммат\n33446 Ўқиш режими + -\nАллоҳ таолонинг кўплаб оятлари бизни ўқиш, кузатиш, тафаккур қилиш ва англашга чақиради. Инсонга тўғри йўлда фойдаланиши ва юксак даражаларга эришиши учун кучли ақл берилган. «Аллоҳ сизлардан иймон келтирганларни ва илмга берилганларнинг даражаларини кўтарур» (Мужодала сураси, 11-оят). Биз илмга қалбимиз, жисмимиз ва маълумотга чанқоқ миямизни қондирадиган фойдали манба деб қарашимиз лозим. Фойдали илм инсонга Аллоҳни эсалатади. Фойдали илм инсонни Аллоҳга яқин қилади. Биз ўз салоҳиятимизни мана шу йўналишга сафарбар қилмоғимиз даркор.\nБиз технология интеллектимизни (ақлий салоҳиятимизни) тўлдирадиган, уни мукаммаллаштиришга ёрдам берадиган замонда яшаяпмиз. Бу ҳам бизга берилган бир неъмат. Бугунги кунда мавжуд воситалар бизнинг кўриб ва эшитиб ахборот қабул қилиш қобилиятимизни ҳақиқатда такомиллаштирган. Биз шу даврнинг табиатини англаб, унга мослаша олишимиз керак.\nИлм, меҳнат, тажриба каби яхши сифатлар қадрланадиган замонда яшаётганимиз биз учун неъмат, шу билан бирга имкониятдир. Ўзига берилган неъматлардан тўла фойдалана олиш оқил кишиларга хосдир.\nЖамоавий интеллектуал тараққиётда мусулмоннинг ўрни\nИнсоният жамоавий интеллектуал тараққиёт сари олға кетмоқда. Глобаллашув ва интеграция жараёнларида жамиятлар биргаликда илм-фанни ривожлантирмоқдалар. Илмий тадқиқот ишлари ўзаро улашилмоқда, интернет сарҳадлари орқали дунёнинг ҳар бурчагига етказилмоқда. Ҳар бир соҳа жўшқин равишда тадқиқ қилиниб, ажойиб натижаларга эришилмоқда. Турли форумлар орқали бу ишларнинг натижалари оддий инсонларга ҳам етиб бормоқда. Аллоҳнинг қудрати ва буюклигини англашни истайдиган кишилар мана шу каби ишларда фаол қатнашиши, қўлидан келганича тараққиётнинг бир қисми бўлишга ҳаракат қилиши лозим.\nИймон аҳли буни яхши англаши, илм-фан тараққиёти йўлида ҳамкорлик қила билиши керак. Иймон ва илм зинҳор икки қарама-қарши йўналиш эмас. Иймон илмга олиб боради, илм эса иймонни кучайтиради. Зеро, «Аллоҳдан бандалари ичидан фақат олимларигина қўрқарлар» (Фотир сураси, 28-оят).\nОлтиндан қиммат хазина\nИлм йўли фидокорлик ва садоқат йўлидир. «Агар хоҳласак, уни ўша (оят)лар билан кўтарар эдик. Лекин унинг ўзи ерга ёпишди ва ҳавои нафсига эргашди» (Аъроф сураси, 176-оят). Иқтидор ва салоҳият берилган киши уни ўз ўрнида қўллай билиши, илмига амал қилишга, жамиятга манфаатли бўлишга ҳаракат этиши, ўз салоҳиятини зое қилмаслиги керак.\nИслом бойлик тўплаш, бойлик сўраб дуо қилишни ман қилмайди. Илм эса бойликлар ичида энг қимматлисидир. Зотан, бугунги кунимизда интеллектуал мулк энг катта бойлик ҳисобланади. Аллоҳдан мана шу бойликни зиёда қилишини сўраб, илм йўлида бардавом бўлайлик!\nМанба: Understand Quran\nТаяммум боби. V фиқҳ дарси\nЎқув йилини бошлаганлар учун\nПсихолог Мадина Джураеванинг «Muslimaat.uz» доим кўмакка тайёр!» тадбирида йиғилганлар билан ўтказган қизиқарли, очиқ суҳбати\n07:34 / 22.10.2018 286\nНалчик (Россия)да Қуръондан цитаталар келтирилган баннерлар ўрнатилди\nҚабардинБалқар марказининг кўчаларида реклама баннерлари ўрнига Пайғамбар Муҳаммад алайҳиссалом ҳадисларидан ва Қуръондан цитаталар пайдо бўлди. Бу хилдаги давоми...\n05:17 / 28.12.2016 814\nОдам боласига шайтоннинг таъсири бўлиши шубҳасиз. Фақат Аллоҳ таоло сақласагина, бу нарса бўлмайди. Инсоннинг заиф томонларидан унга таъсир қилиш учун шайтон давоми...\n20:38 / 12.11.2016 1183\nИймонга мос келмаган кийим тўғрисида Давримиз аёлининг диндорлик, ахлоқ, номус ҳақидаги тушунчалари билан бирга ёқаси очиқ кўйлаклар кийиши, очиқсочиқ юриши давоми...\n03:26 / 15.11.2016 2103\n20:12 / 27 январь 639\n15:08 / 24 январь 1087\n21:00 / 23 январь 433\n11:17 / 14 январь 1053


Kutubxona - Otauli. Oʻzbek Otellosi (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Otauli. Oʻzbek Otellosi (hikoya) / Kiril\nАсар номи Ўзбек Отеллоси (ҳикоя)\nЎзбек Отеллоси (ҳикоя)\nТурон мамлакатининг ҳукмдори Алп Эр ҳоқон ёлғиз ўғли йигирма беш ёшга тўлиб, «Эр» атаниши муносабати билан йиғилганларни бирров кўздан кечириб, издиҳом олдида қўл қовуштириб турган ўғлига кўз тикди:\n– Кўк Тангрига шукурки, биз бутун Шарқу Ғарбни ўз атрофига бирлаштирган оқ хунлар авлодимиз, улим! Манови Оқсаройимизнинг бошидан нур сочиб турган Момо Офтобимиз билан унинг пойига бош уриб турган оппоқ отовимиз – Орол, бепоён қуруқликнинг қоқ ўртасидаги ёпиқ денгиз, чучук сув, оби ҳаётнинг ҳаққи-ҳурмати шуни рўй-рост айтаманки, Сиз, улим, Кўк Тангрининг бизга берган буюк эҳсони, умид чироғимиз, ушалган ва ушалажак орзуимизсиз! Шунинг учун ҳам бундан йигирма беш йил аввал сизга «ОТОВУЛ» деб от қўйган эдим! Эрта бир кун улим эр етганида шу отовимизга муносиб ул бўлсин, Турон тангриқутлари мулкига чинакамига эга бўлсин деб эдим! Мен энди қаридим! Мана, Кўк Тангрига шукурки, сиз ҳам Эр атаниб, ҳар томонлама етук, баркамол авлод, киройи эркак бўлиб турибсиз. Энди ўз отингизни оқлаб, яна бир ота, шу отовимизнинг эгаси, том маънодаги отовул бўлиш вақтингиз етиб келди. Энди Сиз ҳам оила қурмоғингиз керак! Хоҳиш билдирсангиз бас, қўл остимдаги жамики бўйсира қизларни кўз олдингизда киприкдек тизилиштириб қўймоғим мумкин, токи улар орасидан кўнглингизга яқин ўз тенгингизни топинг-да, сиз ҳам оила қуринг энди! Эрта бир кун онангиз билан мени невара кўриш бахтига етказинг-да, ахир, улим! Манови Оқсаройимизни қуршаб турган Тупроққалъа, унинг атрофидаги Эллик қалъа, уларнинг ҳам атрофидаги эллик минг қишлоқларимизда шунақанги гўзал қизлар бисёрки, уларнинг олдида афсонавий пари-пайкарлар ҳам ип эшолмай қолади!..\nТурон хоқонининг ёлғиз ўғли йиғилганларнинг кўз олдида тиз букиб, қўлини кўксига қовуштирди:\n– Бир қошиқ қонимдан кечингиз, ота! Мен уйланмайман деётганим йўқ. Уйланиб, сизнинг орзу-умидларингизни ушатиш мен учун ҳам фарз, ҳам қарз. Лекин сиз ҳам менинг кўнглимга қаранг-да! Аввало шу саволимга жавоб беринг-чи! Мен тинглаган аксарият эртаклару достонларимизда қаҳрамонлар нега ўз овули, қишлоғи, кенту шаҳри, ҳатто мамлакатидан уйланиб қўя қолмайди-да, бахтини қидириб бутунлай бошқа мамлакатларга сафар-саёҳат қилади, хўш?.. Мен бу асарлар қаҳрамонларидек Қалмоққа, Кўҳи Қофга, Ваянганга, бошқа шулар каби илгари борилган маълуму машҳур манзилларга яна бормоқчи эмасман, балки уларнинг ҳаммасидан ошиб кетмоқчиман. Дунёнинг энг чеккасидаги бутунлай номаълум бир мамлакатга бориб, дунёдаги энг бокира гўзални топсам-да, сизга муносиб келин қилиб олиб келсам дейман! Биров юрган йўлдан юриб ўтишни эмас, ҳеч ким юрмаган янги йўл топишни, ўз бахтимни ўзим ана шу янги йўлдан қидириб кўришни истаб турган бўлсам, нега сиз менинг шу истагимни қўллаб-қувватламаслигингиз керак, ота, ҳеч тушунмаяпман?! Аввало шу истагимга етишим учун изн беринг! Кейин менга оқ йўл тилаб дуои фотиҳа қилинг, Сиздан илтимосим шу!..\nАлп Эр ҳоқон беихтиёр тахтидан сапчиб туриб, асабий этак силкиди:\n– Яна шу гапми, улим?! Сизга нима етишмайди ўзи?! Истаган нарсангиз муҳайё, мамлакатимнинг энг гўзал, энг оқила қизлари сизга умр йўлдоши бўлишни орзу қилиб турган бўлса! Шу қуруқликнинг қоқ ўртасидаги улкан сувлик – Орол – отовимиз – бизнинг дунёмиз, ахир! Бу дунёдан бош олиб кетиб, янги бир дунё очиш... хўш, айнан сизга нима учун керак бўлиб қолди?! «Узоқдаги қуйруқдан яқиндаги ўпка яхши» деган ота-боболаримиз! Қуйруқнинг ўзи ана ўша узоқларда борми-йўқми, буёғи ҳам ноаниқ бўлса!.. Нима қиласиз ўз бошингизни ўзингиз хатарга қўйиб, бизни йўлингизга зор-интизор, ўзингизни сарсон-саргардон қилиб?!.\nОтовул ҳам тиз чўккан жойидан туриб, қаддини керди-да, отасига ёвқур қараш қилди:\n– Мени узоқ йўлдан қайтараман деб бекорга овора бўляпсиз, ота! Аждодларимиз нафақат Туронзамин, бутун Чин-Мочин, Ҳинду Синдни кезиб чиққанида, ҳаттоки улкан қитъамизнинг тор бўйнидан юриб бутунлай янги бир қитъага ўтиб, шу ёқларда яшаб қолганларида... нега энди мени ўзингизнинг майда қадамларингизга боғлаб ташлашга уриняпсиз ўзи?! Ахир, мен ўша узоқ аждодларимиздек бошқа қитъага бутунлай ўтиб кетмоқчи эмасман-ку! Ниҳояти ўз қитъамизнинг кунботарига қараб йўл юриб, унинг нариги чеккасига бормоқчиман, холос! Оқ хунларнинг кўнглидек оппоқ яловини қитъамизнинг нариги чеккасига обориб қадаб келсам, нима, шу ёмонми?! Боз устига, кўнгли ўзимизнинг кўнглимиздек оппоқ, бу дунёдаги энг бокира гўзални сизга келин қилиб олиб келмоқчиман-ку!.. Нур устига аъло нур деганлари мана шу эмасми, ота?! Ёнимда ўзимга етгулик қоровул, ясовул, баковул, шиғовул, ҳировулларим бўлса! Бош устимизда – Кўк Тангри билан Момо Офтоб, тагимизда – учқур қорабайир отларимиз, нортуялар устида – ўтовларимиз, кўнгилларимизда – дунёни кўриш-билиш, иложи бўлса, ернинг киндигини топиш иштиёқи бўлса!.. Сиз нега бу иштиёқимизни сўндиришга уриняпсиз ўзингизча?! Шу ишингиз бутун умрини от устида ўтказган Турк Отамиз билан Ёфас Отамизга муносибми, ахир, ота, ўзингиз ўйлаб кўринг?!.\nАлп Эр ҳоқоннинг қони қайнаб, беихтиёр жумбушга келди-да, асабий бир қатъият билан қўл силтади:\n– Майли, улим, Турк Ота билан Ёфас Отани ўртага қўйиб турибсизми, энди шу турк будуннинг кўз олдида сизга оқ йўл тилаб, Кўк Тангридан паноҳ сўраб дуо қилмасам, Турон ҳоқонларию хун тангриқутларининг асрий таомилларига зид иш қилган бўламан! Майли, толеингиздан кўринг энди!.. Илоё йўлингиз оқ, бошингиз тошдан бўлсин, улим! Ой бориб, омон қайтинг! Волидангиз, бутун эл-улус билан бирга кўзларимиз тўрт бўлиб йўлингизга кўз тикиб яшаймиз энди! Бошингиз иккита бўлиб қайтганингизни, эрта бир кун шу отовимизнинг қошида кўпдан-кўп набиралар – тангриқутларнинг баркамол авлодларини кўриш бахти барчамизга муяссар бўлсин!..\nЭртасига тонг-саҳардан Отовул ўзининг қоровуллари, ясовуллари, шиғовуллари, баковуллари, ҳир-овуллари, бутун кўч-кўрони, башарти олдларидан ёғий чиқиб қолгудек бўлса, мустаҳкам ҳимояда туражак енгилмас қўшини билан йўлга тушди. Ортларида оппоқ отов – Орол денгизи қошида аждодлар кузатиб қолдилар. Оқ хунларнинг асосан дунёни англаш иштиёқидаги серғайрат ёшлари – энг баркамол авлодидан иборат йўлчилар эса, қўлларида – оқ байроқ, кўнгилларида – оппоқ орзулар, мўлжални кундузлари – Қуёшдан, кечалари – ой билан юлдузлардан, аввало Олтин Қозиқ – Қутб Юлдузидан олиб, кунботарга қараб кетдилар. Йўл юрдилар, йўл юрсалар ҳам мўл юрдилар. Ана, Алпомиш забт этган Қалмоқлар юрти ортда қолди. Мана, Ёйиқ тоғлардан ошиб ўтдилар. Яна бир узоқ аждоди «Э дил!» деб номлаган улкан дарёдан ҳам кечдилар. Яна не бир оқ хунлар ўзларича «Осмон томи» дея таърифлаган Кўҳи Қоф – Қофқоз тоғларидан ошдилар... Тағин не бир тоғлардан ошиб, дарёлардан кечиб ўтиб бориб, ниҳоят, дунёнинг энг чеккасига етдилар. Етишга етдилар, лекин, не кўз билан кўрсинларки, кўм-кўк денгизга боқиб, «Ана энди маррага етиб келдик, қитъанинг энг чеккаси шу!» дея қувониб турганларида... кўзи ўткирлиги билан донг таратган шиғовул қачонлардир бир билга яратган сурнайсимон ускуна – дурбин ичига кўз тикиб айтдики: «Кўзимга бутунлай янги дунё аниқ-равшан кўриниб турибди! Афтидан, бизнинг қитъамиздан бошқа яна бир қитъа борга ўхшайди! Янги қитъа бўлганда ҳам, кўм-кўк денгизнинг нариги тарафида оппоқ оқариб турган бир отов! Лекин бу отов..., бизнинг Оролимизга ўхшаб, қуруқликнинг ўртасидаги сув эмас, аксинча, сувнинг ўртасидаги қуруқлик!..\nОтовул шиғовулининг қўлидан дурбинни олиб, кўзига тутди. Ё фалак! Бу қандай Орол бўлди?! Қуруқликнинг қоқ ўртасидаги сув эмас, сувнинг ўртасидаги қуруқлик!.. Яна бир «Борса келмас»ми бу, нима бало? Қизиқ!..\nДенгиз соҳилида узоқ давом этган маслаҳатлар, ҳордиқ чиқаришлару янги сафар-саёҳатга ҳозирлик кўришлардан кейин тағин йўлга тушдилар. Яхшиямки, Орол денгизидаги «Борса келмас» оролчасига сузиб бориш учун қайиқ ясаш бобида тенгсиз усталар ҳам ҳимоя қўшини орасида етарли бўлгани, улар ясаган қайиқларда суза-суза, ниҳоят, бутунлай янги соҳилга яқинлашдилар. Яқинлашар эканлар, дурбинни тағин кўзга тутиб қайта-қайта қарадилар. Не кўз билан кўрсинларки, бутун соҳил бўйлаб сонсиз-саноқсиз одамлар! Худди ўзларидек новча-новча, алпқомат-алпқомат, ранг-рўйлари оппоқ-оппоқ одамлар! Йўқ, ўзларидан ҳам оппоқроқ! Лекин ҳар бирининг қўлида ўзидан камида икки баравар узун қоп-қора-қоп-қора найза борлигига нима дейсиз! Найза учлари қуёш нурида товланади! Ҳаммалари найзадор! Беҳисоб найзадорлар! Олисдан дўст тутиниш умидида келган меҳмонни найза билан кутиб олиш!.. Бу қанақаси?! Ахир, улар оролга найза кўтариб эмас, кўнгилларидек оқ-оппоқ байроқ кўтариб келмоқдалар-ку! Қўлида оқ байроқ билан келаётган одамни қора найза билан кутиб олиш... яхшими?!. Қўлларида ҳилпираб, тинчлик-тотувликка чорлаб бетўхтов-безовта силкиниб турган оқ байроқлар ўз таъсирини кўрсатди, шекилли, ҳартугул, орол эгалари найзаларини ерга қўйиб, ишониб-ишонмай, ҳадиксираб кутиб олдилар. Бир-бирлари билан қўл олишиб кўришгач, бирга-бирга соҳилдан оролнинг ичкарисига томон юрдилар. Йўл-йўлакай имо-ишоралар ёрдамида сўрашиб-танишдилар. Бу мамлакат, ўзларининг айтишларича, оқилчинлар мамлакати, мамлакатнинг оти эса, «Биртания» экан. Бутун орол аҳли ёғийга қарши курашда бир тану бир жон бўлиб, бир ёқадан бош чиқара олганлари, ёвга қарши жангда ниҳоятда аҳиллиги учун мамлакат «Улуғ Биртания» деб аталар экан. Халқнинг оти шунинг учун «оқилчин» деб аталар эканки, аввало, ҳаммаларининг ранг-туслари худди оқ хунлардек оқ, оппоқ, оқимтир, оқиш, оқилчин экан, қолаверса, улар чиндан ҳам оқил-ақлли-билга экан... Орол эгаларининг тилларини ҳам, урф-одатларию турмуш тарзини ҳам билиб-ўрганиб-тушуниб олиш унчалик оғир бўлмади. Лекин оқ хунлар ўзларини уларга таништиришда анчагина қийналдилар. Масалан, бу оқилчинлардан биронтаси Отовулнинг исмини аниқ-тиниқ айтолмади. Тили келишгани «Аттила» бўлди. «Майли, «Аттила» бўлса «Аттила»-да! – деб ўйлади ўзича Отовул. – Ҳар қалай, тил топишиб бошлашди-ку, муҳими шу эмасми!» Ясовул, шиғовул, ҳировул, қоровулларни – жангари қўшин, уни – қўшиннинг бош қўмондони деб, ўзларининг жангари табиатларидан келиб чиққан ҳолда тўн бичишган, шекилли, яна бир тушунарсиз сўзни тўтиқушдек қайта-қайта такрорлаб қолишди: «женерал», «женерал»!.. Табиийки, Отовул бу тушунарсиз сўзга ҳам эътироз билдириб ўтирмади: «Майли, женерал бўлса женерал-да, – деб ўйлади тағин ўзича, – муҳими, оқкўнгилу бегуноҳ хунларни ўлдирадиган хунхўру хунрез эмас, қонхўр эмас, қотил эмас, босқинчи-каллакесар эмас, ниҳояти «женерал», ўзимизча айтганда, ниҳояти «лашкарбоши» экан-ку!..»\nУзоқ давом этган сўрашув-танишувлардан сўнг ўз-ўзидан мурод-мақсадга ўтилди. Отовул сафар-саёҳатдан кўзда тутилган энг асосий мурод-мақсадни айтганида, маълум бўлдики, ё фалак, одам боласининг қони қонига нақадар туташ, тили тилига нақадар ўхшаш экан, «Элга эл қўшилса – давлат» деган қадимий мақол бу қавмда ҳам бор экан! «Биз ҳам элга эл қўшилишини ҳоҳлаймиз, албатта, – дейишди улар, – фақат бунинг бир неча шартлари бор-да!» Отовул пировард мақсадга ўтди: «Агар дунёнинг энг гўзал қизи сизнинг юртингизда топилгудек бўлса ва агар у менинг кўнглимга ўтиришса, ана ўшанда ҳар қандай шартингизга, майли, розиман».\nИпга тизилган қалдирғочлардек тизилишган кўзлари мовий-мовий, сочлари тилларанг-тилларанг қиз-лар орасида бир қизни кўрганида Отовулнинг кўнгли беихтиёр жиз этди. «Шуниси юрагимдан урди! – беихтиёр иқрор бўлди у. – Отини айтинг энди бу қизнинг?» Жавоб қайтди: «Дездемона!» Яна сўради: «Бу сўзнинг маъноси нима?» Жавобдан кўнгли жуда тўлди-тўлиқди-тўлқинланди: «Хоҳланг «Дездемона» денг, хоҳланг «Мона Лиза», ҳар иккисининг маъноси – «гўзал малак», «пари-пайкар» дегани бўлади! Отовул тикилиб қаради. Ростдан ҳам, «пари-пайкар» деса дегудек экан! Шунча йил дунё кезиб, бундай афсонавий гўзал малакни кўрмаганлиги рост! Лекин у... куляптими, йиғлаяптими? Одамга меҳр билан боқяптими, ё қаҳр билан? Дилидагиси нима: макрми ё муҳаббат?.. Юз ифодаси шу қадар сирли, шу қадар илоҳий, шу қадар мубҳамки, кошки кўнглидагини юз-кўзларидан билиб бўлса! Нима бўлганда ҳам, шу бир дунё гўзали деб дунё кезиб янги дунёга келиб турган экан, энди бўладиган ишни қилмоқ керак! Бу пари пайкарга эришиш учун ўзини ҳар нега қодир, моҳир, ҳозиру нозир деб ҳис қилди. «Бўпти, шу гўзални Турон мамлакатига олиб кетиш йўлида ҳар қандай шартингизга розиман!» – деди Отовул. «Битта эмас, бир жуфтгина шартимиз бор! – деди оқилчинлар. – Биринчи шартимиз шуки, бизни Шарқий Рим империясининг зулму зуғумларидан халос қиласан! Бунинг учун нимаики ёрдамимиз лозим бўлса, биз тайёрмиз. Масалан, қўшинингга истаганингча қўшин қўшиб беришимиз мумкин! Шартимизнинг шунга боғлиқ давоми шуки, бутун баданингга қоракуя суркаб, ўзингни маврми-ҳабаш деб эълон қиласан, токи империядагилар бизни сен билан тил бириктиришда айблаб, башарти мағлуб бўлсанг, ҳолимизни баттар танг қилишмасин! Қолаверса, анови италянлар икки оқтан тил бириктириб бир қорамағизни ўртага олишди, деб ўйлашмасин, аксинча, булар ҳам ўзимизга ўхшаш қорачагина экан, деб ўйлашсин!..» Отовулнинг кўнглига, табиийки, бу шарт ўтиришмади! Дўст бўлиб келганни душманга қарши олкишлаш... яхшими?! Бунинг устига, оппоқни қоп-қора қилиб кўрсатишдек кўзбўямачилик... кимга нима учун керак? Табиийки, шартга қарши норозилик билдирди: «Мен ҳеч қачон ҳеч кимга биринчи бўлиб мушт кўтармаганман, бировнинг буйруғини бажармаганман, бировнинг номидан иш кўрмаганман, Отовулман, оқ хунман, енгилиш нималигини билмаганман, билмайман ҳам. Қолаверса, империясими, ундан каттароғими, агар у ростдан золим ёғий бўлса, ўша ёғийни ўз номимни ошкора айтиб бориб енгиб келаман! Бировнинг номидан иш кўришни ўзимга иснод деб биламан! Сизга кераги ўша ўзингизга зулмини ўтказаётган «империя» деган ёвуз кучни таслим қилишми, ахир?!.» Унинг ёниб-куйиб айтган сидқидил сўзларини тинглаб турганлар мийиғида кулиб айтдиларки, «Биз ҳам сувни кўрмай туриб этик ечмаймиз, қош қўяман деб кўз чиқармаймиз, жўжани кузда санаймиз... Хуллас, биринчи шартимиз шуки, агар сенга ростдан ҳам Дездемона керак бўлса, маврми-ҳабаш қиёфасида бориб Шарқий Рим империясини мағлуб қилиб қайтасан! Гап шу! Иккинчи шартимизни ана ўшандан кейин айтамиз!»\nМодомики ота-боболари «Жон қийналмай жонона қайда, Тоққа чиқмай дўлона қайда» деган эканлар, бу шартга рози бўлишдан ўзга чора йўқ, шекилли, деб ўйлади у. Майли, дунё гўзалига эришиш учун бир муддат оқни қора қилиб кўрсатса кўрсатибди-да, шу билан бир умрга юзи қора бўлиб қолмас, ахир! Муҳими – зулм-зўровонликка чек қўйиш – хайрли иш-ку!\nИмперияни ўзи бош бўлган қурама қўшин билан муросасиз жангда таслим қилиб, туя-туя тиллоларни ўлжа олиб, бундан ташқари, ҳар йили катта миқдордаги соф тилладан ўлпон тўлашини ўша «император» деганларининг бўйнига тавқи лаънатдек осиб, ғалаба билан ортига қайтди. Ўзи ҳам қуруқ қайтмади. «Аттила» билан «женерал» деган сўзларнинг ёнига яна икки лақабни орттириб қайтди: империянинг қоқ ярми уни «Худонинг балоси», қоқ ярми эса, «Атла» деб атаб бошлашди. «Товуқ нималар емайди, мағлуб нималар демайди, – деб ўйлади Отовул. – Барибир, ўзи истамаган ҳолда бир муддатга юзи қора бўлган экан, бу кўргиликнинг олдида «Худонинг балоси» билан «Атла» деганлари нима бўлибди! «Худонинг балоси», аслида, кимлигини ана ўша Худодан бошқа ким аниқ билади, ким?! Башарият тарихининг аталасини чиқариб ётганлар унинг отаси қўйган исмни ҳам бир муддат аталага айлантирса айлантирибди-да! Ахир бир кун асл ҳақиқат қарор топар-ку! Тепада Тангри турибди-ку!..\nДездемонани Отовулнинг кўзларига яна бир марта кўрсатиб, унинг юрак-бағрини баттар оловлантирганлар энди иккинчи шартга ўтдилар: «Яна бир шартимиз шуки, бизнинг ноғорамизга ўйнайсан!»\nОтовул умри бино бўлиб чилдирмага ўйнаган, дуторга ўйнаган, торга ўйнаган, қонунга ўйнаган, лекин... ноғорага ҳам ўйнаб бўларканми?! Гўс ноғора одатда уруш бошланиши олдидан чалинади-ку! «Империя» деганлари таслим бўлиб, уруш балоси тугади деб турганида... энди уруш-жанжалга чақириб чалинадиган ноғорага бало борми! Қизиқ бўлдию... Таажжубига нисбатан қизиқиши устун келди: қани, кўрайлик-чи! Кимнинг ноғорасига ким қандай ўйнар экан?..\n«Ноғора ўйин» деганлари бу ерда урушга чақиришни англатмас экан. Ўйиннинг моҳияти шундай эканки, бир ноғорачи гумбурлатиб улкан гўс ноғорани чалиб туради, бошқалар эса, бир эркак бир аёлни қоқ белидан маҳкам қучоқлаб олиб, икковлашиб рақс тушишади!.. Бу қандай ўйин?! Ўйиндан ўт чиқариш эмасми, аслида, бу?!. Қараса, ўзи кўз остига олган ўша «пари пайкар» Дездемонани бир олакўз барзанги унинг шундоққина кўз олдида бемалол қучоғига босиб бачкана қилиқлар қиляпти! Ё фалак! Бу қанақаси? Буниси ҳаммасидан ошиб тушди-ку! Уруш деди – урушди, юзинг қора бўлсин деди – юзини қора қилди. Энди ўзининг бўлажак умр йўлдошини бошқа биров билан баҳам кўриши қолувди! Бу қандай жаҳолат ўзи?! Барибир, ҳам уришқоқ, ҳам юзи қора бўлган экан, ўша барзангининг нақ гирибонидан олди: «Ҳой, даюс ёғий! Сен нега куппа-кундузи менинг бўлажак танмаҳрамимга суркалиб шилқимлик қиляпсан ўзи?! Сендек ёғийни тилка-пора қилиб ташлайми ҳозир?! Яна бир марта қорангни Дездемонанинг қошида кўрсам, нақ ерга қозиқ қилиб қоқаману унингни буткул ўчираман-қўяман, уқдингми?!.» Ноғора ўйини таққа тўхтаб, бутун ўйинчилар уларни бир-бирларидан ажратишга уриндилар. Базўр ажратгач, гап нимадалиги – нима гаплигини аниқлаштиришга тутиндилар. «Бу жентлмен партнерни ўз тилингда нима деб атадинг?» – деб сўради биттаси қаттиқ қизиқиб. Отовул ажабланди: «Ёғий дедим! Бўлажак умр йўлдошим, болаларимнинг онасига тирғалган нокас менга ёғий, ёв, ғаюр бўлмай ким, ахир, дўст-ёр бўлармиди?!.» Масаланинг моҳиятига тушуниб етганлар бир уни, бир ёғийни масхаралаб кулдилар. Бир қанчалари ёғийни қўллари билан нуқиб кўрсатдилар: Ана, «Яго!», «Яго!», бугундан бошлаб «Устаси фаранг» эмас, «Яго» бўлди энди у!\nОтовул баттар хуноб бўлиб, қизишиб уқтиришга тушди: «Энди анови устаси фарангни қўя туриб, манови ўйинга келайлик! Бу қандай ноғора базм бўлди ўзи?! Келар йўлимизда бир гуржидан отнинг эркагини кўрсатиб, «Бу эркакми?» деб сўраган эдик, у айтдики, «Йўқ, бу эркак эмас, шунчаки айғиргина! Чинакам эркакда яна пул ҳам бўлиши керак!» Мен ўша гуржига қўшимча қилиб сизларга айтаманки, одам боласи пулдор бўлгани билан ҳам ўз-ўзидан чинакам эркак бўлиб қолмайди. Эркакда аввало орият, ҳамият, шаън-шавкат деган энг бебаҳо хазина-ю ганжиналар бўлиши керак! Шу бебаҳо бойликлар мана бу ерида бўлиши керак! – Отовул қўлини мушт қилиб чап кўксига дурсиллатиб урди. Кейин белбоғини ечиб, худди кўзбойлағич қўтоснинг кўз олдида қизил матони кўз-кўз қилгандек, оппоқ белбоғини йиғилганларнинг кўз олдида ёзиб силкитди. – Мана, манови тўртбурчак оқ мато тўрт қутбнинг тимсоли хисобланади. Шу тимсолдан бир жуфт йиртилади. Улар «чорчи» деб аталади. Мана шу чорчидан бири эркакнинг белига боғланади-да, униси «белбоғ» деб, яна бири аёлнинг бошига боғланади-да, буниси «рўмолча» деб аталади. Шунинг учун ҳам бизнинг Туронимизда «Белингда белбоғинг борми?» деган савол «Эркакмисан ўзи?» деган маънони англатади. Худди шундай, «Бошингда рўмолинг борми?» деган савол «Аёлмисан ўзи? Бошингда паноҳинг борми?» деган маънони англатади. Эркак шунинг учун ҳам эркакки, у ўзининг белидаги оппоқ белбоғи билан аёлининг бошидаги оппоқ рўмолига гард юқтирмасдан авайлаб-асрайди. Эркак аввало бирон бошқа эркак қўлини ҳам ушламаган, ҳаттоки ўз туққан онаси ўпмаган бир бокира қизни умр йўлдоши сифатида танлаб, унинг бошига рўмол ўрайди. Бу «Менинг иккинчи ярмим!» дегани бўлади. Анови ёғий... бўлажак иккинчи ярмимнинг қўлини эмас, белини бемалол ушлаб, ҳамманинг кўз олдида қучоқлаб бағрига босиб турса!.. Бу қандай ноғора ўйин, бу қандай майнавозчилик, бу қандай ёввойилик?! Ўша ўзларинг айтган «ўтакетган варварлик» мана шу эмасми?! «Варварлик»нинг чеки-чегараси бор-ку, ахир!..»\nУнинг чин юракдан ёниб-куйиб айтган гапларини диққат билан тинглаб турганлар шу ерга келганда беихтиёр қарсак чалиб юбордилар. Бири олиб, бири қўйиб, хушнуд хитоб қилдилар:\n– Яша, Аттила!\n– Бу оламда бор экансан-ку!\n– Мантиқнинг каттаси Туронингда экан-ку, билмай юрган эканмиз!\n– Иккинчи шартимизни ҳам қойилмақом қилиб бажардинг! Энди юз-қўлингни ювиб, аслингга қайтаверсанг бўлади!\n– Айни шу лаҳзалардан бошлаб Дездемонани – сенга, сени – Дездемонага топширдик!\n– Тақдирингни узил-кесил ҳал қилувчи шартларни энди Дездемонанинг ўзидан эшитаверасан, биродар!..\n– Эй, барно йигит! – деди Дездемона икковлон ҳоли қолганларида. – Сен менга бир қарашдаёқ кўнгил қўйганингдек, мен ҳам сенга бир қарашдаёқ кўнгил қўйган эдим. Мен сенингдек барно, сенингдек доно йигит билан ўз ҳаётимни бир умрга боғлашга бажонидил розиман. Лекин бутун қавмдошларим каби менинг ҳам шартим бор-да?..\n– Ҳар қандай шартинг – бош устига! – деди Отовул қаттиқ гувраниб. – Мен бу шартларингни сен қандай истасанг, худди шундай адо этишга тайёрман!\n– Биринчи шартим шуки, – деди Дездемона, – мени ўз юртингга олиб кетишингдан аввал олти ой уйимда яшаб, аввало менинг, қолаверса, ота-онам, қариндош-уруғларим, бутун юртдошларимнинг кўнгил райимизга қараб, кўнгилларимизга йўл топиб, жамики синовларимиздан ўтасан, агар шу синовларда синмасанг!..\nОтовул шартнинг моҳиятини унчалик тушунмади. Ичкуёв-кучуккуёв бўлиб яшашни таклиф қиляптими бу «Дездемона» деган пари-пайкар? «Кўнгил райимизга қараб» деганларини қандай тушуниш керак? «Инжиқликларимизга кўниб», «хархашаларимизга чидаб» дегани эмасми мабодо бу?! Кўнгилларига йўл топмоғи учун, хўш, нима қилмоғи керак бўлади ўзи? Қўлга ўргатилган лайчадек ялтоқланиши, игнанинг кўзидан ўтаётган ипдек эшилиб-буралиши, ип ўтказишдан аввал бурни тешилаётганида беихтиёр бўкириб юборган туядек юлқинмасдан, аксинча, курка-товуқдек пусибгина туриши, шердек наъра тортишнинг ўрнига қанжиқдек ғингшиб-улиб умргузаронлик қилиши талаб этилмоқдами?!. «Масала»ни аниқлаштирди, албатта. Маълум бўлдики, йўқ, бундай эмас, бошқачароқ экан. Шу синов муддатида энг аввало эр йигитнинг ирода кучи, муҳаббати, ҳамияти, орияти, маданияти, сабр-тоқати, сабот-матонати ва бошқа жамики инсоний фазилатлари жиддий имтиҳон қилиб кўрилар экан! Ўйлаб қараса, яхши, бамаъни гаплар! Буларнинг ҳам дунёга қараши туронликларнинг дунёга қарашига анчагина мос келар экан-ку! Ахир, йигирма беш ёшида «Эр» атанган алп йигитнинг бу ерга келишидан бош муддаоси ҳам киройи эркак сифатида айни шундай имтиҳонлардан шараф билан ўтиши эмасмиди?!.\nСинов муддатининг биринчи куниданоқ, айниқса, бир ҳол унинг кўнглига мутлақо ўтиришмади. Бу Дездемонаси тушмагур!.. Тўғри, тилладек ял-ял товланувчи олтинранг сочларининг гўзаллигига гап йўқ! Уларга бир умр мафтун-маҳлиё термулиб ўтирса арзийди! «Соч эмас бу, шаршара бу, шаршара бу, шаршара!» Лекин шаршарадек шовуллаб турган сунбул сочлар ичидаги бош!.. Уйда ҳам, кўча-кўйда ҳам ҳамиша яп-яланг, очиқ-сочиқ, тағин денг, бу бошнинг соҳибаси ўзининг шу аҳволига буткул парвойи палак! «Эй Дездемона! – деди Отовул. – Бизнинг урф-одатларимизга кўра, эркакнинг бесоқол-белбоқсизлиги қанчалик кечирилмас гуноҳ, ўтакетган уят бўлса, аёлнинг ҳам рўмолча тақмай, бошқаларга ялангбош – боши очиқ ҳолда эркакшода кўриниши ҳам шунчалик кечирилмас гуноҳ, ўтакетган уятли ҳол ҳисобланади! Одатда эркакнинг бели белбоғ билан қанчалик маҳкам боғланган бўлса, аёлнинг боши ҳам рўмолча билан шундай маҳкам танғиб боғланиши керак! Бизнинг Туронимизда бошяланглик-ялангбошлик аёл зоти учун ялангоёқликдан минг карра оғирроқ кўргилик ҳисобланади. Энг катта фожиа – аёл зотининг бошида ишончли паноҳи, мустаҳкам бошпанаси йўқлиги, боши очиқлиги деб қаралади. Шунинг учун ҳам ёш қизчалар бошларига – дуррача, оилали аёллар – қийиқча, кайвони онахонлар – қошбоғ боғлаб юрадилар. Бу бош кийимларнинг ҳаммаси бир сўз билан «рўмолча» деб аталади. Бу ерга келаётиб билиб олдик: масалан, славянлар уни «косинка» дейишар экан!.. Сен эрта бир кун синов муддатимиз тугаганидан кейин мен билан Турон мамлакатига бориб, Турон ҳоқонлари – хун тангриқутларининг пушти-палакларини туғиб-ўстириб, тарбиялаб-вояга етказишинг керак бўлади. Бунинг учун бизда аввало аёл зотининг боши боғлиқ бўлиши талаб этилади. Шу пайтга қадар сенинг бошинг очиқ бўлса бўлгандир, бунинг уволию савоби ота-онанг билан халқингга ҳавола! Лекин энди сен боши очиқ эмас, боши боғлиқ аёлсан-ку! Мана мен сенинг пуштипаноҳинг бўлиб ёнингда турибман-ку! Модомики менинг бўлажак ҳасми-ҳалолим, туғилажак болаларимнинг онаси экансан, онам Оққиз атайлаб бериб юборган, ўзим жон қушидек асраб юрганим манови бир жуфт оппоқ чорчидан бирини бошингга рўмолча қилиб маҳкам боғлаб ол! Бу рўмолчага гард юқтирма, ҳеч қаерда бошингдан ола кўрма! Фақатгина менинг олдимда уни ечишга ҳақлисан, шуни унутма!\nРўмолчани дастлаб тақиб кўрганида «Вой, бирам ярашдики!» дея астойдил суюнган Дездемона эртасига Отовулга қарши бош кўтариб, норозилик баёноти эълон қилди:\n– Ордона қолсин бу савил! Бу бошоғриқни бошқа тақолмайман, тамом-вассалом! «Дониё – зиндон!» дея хитоб қилган экан золимларнинг зуғуму ноҳақликларидан юраги ўртанган бир ситамдийда шаҳзода. Ўйлаб қарасам, ўша шаҳзоданинг Дониёси эмас, сенинг Туронинг зиндонга ўхшайди-ку! Хўш, агар мен бошим боғлиқ бўлишини истамасам-чи, аксинча, бўш, эркин, озод бош бўлишини истасам-чи? Нима қиласан? Бу истагимни қандай йўқ қила оласан?!.\nОтовулнинг қаттиқ боши қотди. Дарҳақиқат, одам боласининг истагини қанақасига йўқ қилиш мумкин? Айниқса, озодликдек жўяли истакни зулм-зуғум, тазйиқ ўтказмаган ҳолда тинч йўл билан йўқотиш, унинг ўрнига, оддийгина инсоний маданият уруғини ўтқазиш мумкин?! Баланд келиб зулм-зуғум ўтказишдан ҳам, паст келиб ялиниб-ёлворишдан ҳам тийилиб, оддийгина инсоний муроса-мадора йўлини тутиши, жумладан, ётиғи билан тушунтириши, шу йўл билан яланг бошидаги инсоний миясининг тархини очишга ҳаракат қилиши керак бўлади, албатта. Ягона чора шу!\n– Ахир, тушунсанг-чи, Дездемона, азизим! – севгилисига меҳр билан боқиб оҳиста гап бошлади Отовул. – Истакда ҳам истак бор-да! Ўзинг жиддийроқ бир танангга ўйлаб қара! Тангри Таоло бу оламни фақатгина «Ҳаракатда – баракот» деб эмас, балки саралаш асосида яратган. Оламда ҳамма нарса сараланади, сараланиши ҳам керак! Фақат сараланишнинг шарофати билангина ҳамиша зўрдан зўр чиқади. Акс ҳолда ғўрдан ғўр, кўрдан кўр, шўрдан шўр чиқаверади!.. Масалан, деҳқончиликда энг сара уруғни энг сара уруғга қўшиш орқалигина улардан ҳам зўрроқ уруғга эга бўлиш мумкин. Чорвачиликда ҳам, овчиликда ҳам... Мана, мен юртингга миниб келган манови қорабайир отга қара! Аввал-бошда асли-насли энг зотдор айғирнинг энг зотдор бияга қўшилишидан дунёга келган энг гўзал қулун бўлган эди бу қорабайир, билдингми?! Шунинг учун ҳам у асл тулпор бўлиб вояга етган! Бу оламда ҳамма жонзотлар каби одам боласи ҳам жуфт-жуфт қилиб яратилган! Лекин ҳамма гап жуфтлашишнинг ўзида эмас, ким билан кимнинг қачон қандай жуфтлашишида! Нега бизнинг Туронимиз ҳоқонлари ўз жуфтларини гоҳ Хитой императори, гоҳ Ҳиндистон рожаси, гоҳ Эрон шоҳаншоҳи, гоҳ Юнон қайсарининг муҳташам саройларидан қидирганлар-да, кўпинча топганлар ҳам?! Чунки мана шу йўл билангина бутун оламга, бутун башариятга татийдиган баркамол авлод, навқирон насл, комил инсоннинг дунёга келиши мумкин бўлади. Бундай чинакам отовулни дунёга келтира олган оила бутун башарият ибрат олса арзийдиган киройи оила бўлади. Бизнинг Туронимизда «Эркак – уйнинг устуни, аёл – чироғи» дейдилар. Устун қанчалик бақувват, чироқ қанчалик ёруғ бўлса, демак, уй ҳам шунчалик обод-фаровону ёруғ-нурафшон бўлади. Одатда оиланинг устуни бўлмиш эркакнинг қуввати – белида, оиланинг чироғи бўлмиш аёлнинг қуввати – бошида бўлади. Бақувват бел билан тилло бош эса, белбоғ билан рўмолча орқали ҳимояланади. Ахир, соғлом уруғ қақроқ чўлга ва ё ботқоқ-кўлга эмас, ҳосилдор ерга экилиши керак бўлади-да! Ана шундагина кутилган ҳосилни олиш мумкин-да! Шунинг учун бизнинг Туронимизда, айниқса, аёл зотининг енгилтаклиги, суюқоёқлиги, боши очиқлиги, бебошлиги, оиласизлиги қаттиқ қораланади. Бу озодлик истаги эмас, бошбошдоқлик деб тушунилади. Авлодларнинг баркамоллигига жиддий путур етказиши мумкин бўлгани учун ҳам бу истак иллат сифатида қаттиқ қораланади. Шу оддий ҳақиқатни тўғри тушун-да сен ҳам энди!..\n– Майли, сен айтганингча бўла қолсин, эй барно йигит! – деди Дездемона. – Фақат яланг бошни эмас, рўмолча ўралган бошни озод бош деб ҳис қилишим учун, худди мен сенга олти ойлик муҳлат белгилаганимдек, сен ҳам менга олти ойлик муҳлат бер! Мен ҳам шу синовдан кўнгилдагидек ўтишни жуда-жуда истайман. Фақат ўзимни сенга ҳар жиҳатдан муносиб жуфти ҳалол деб ҳис қилишим – руҳан тайёр бўлишим учун имкон беришинг керак-да сен ҳам?!.\n– Бажонидил! – деди беихтиёр дил-дилдан орзиқиб Отовул. – Ахир, бу олти ой фақат мен учун эмас, сен учун ҳам синов муддати бўлса, айни муддао-ку! Фақат бир илтимосим шуки, манови белимдаги белбоғимга кўзга кўринмас узвлар билан боғланган шу рўмолчани жон қушидек асраб-авайлайсан, унга доғ туширмайсан, йўқотиб қўймайсан, майли, фақат ўзинг истаган пайтингдагина бошингга дуррача қилиб тақасан! Мен «Қани рўмолча?» деб сўраганимида «Мана!» деб кўрсатасан! Келишдикми?\n– Келишдик! – ял-ял ёниб рози бўлди Дездемона. – Агар сен туҳфа қилган рўмолча бошимда бўлмаса, билгинки, юрагимнинг тўрида бўлади! Агар шу аҳду паймонимизга содиқ қолмай, сенинг ишончингни оқлаёлмасам, майли, ўша куниёқ мени бўғиб ўлдирсанг ҳам розиман!\n– Бўпти! – Дездемонани бағрига маҳкам босиб, ақиқ лабига лабларини қўйди Отовул. Сўнг унинг мовий кўзларига меҳр билан тикилди: – Фақат сен ўлим ҳақида бошқа гапирма! Ахир, биз ўлиш учун эмас, бирга-бирга яшаш учун аҳду паймон қилмоқдамиз-ку, тўғрими? Ишонаманки, биз бир-биримизни бўғиб-бўғишиб-бўғилиб эмас, аксинча, суйиб-эркалаб-ардоқлаб яшаймиз! Умид қиламанки, ҳар иккимиз шу синов муддатидан шараф билан ўтамиз. Мана, олти ойлик синов муддатининг уч кунини яхшигина ўтказдик, энди қолган бир юз саксон куни ҳам!..\nШу кундан эътиборан Отовул Дездемонанинг ҳар бир истагини бажонидил муҳайё қилаверди. Афсонавий Фарҳоддек тоғни қўпор деди – қўпорди. Пайғамбардек денгизни кеч деди – кечди. Жаҳонгирдек бутун империяни ўзингга бўйсундир деди – бўйсундирди. Ўзи эркак шаънига муносиб тарзда бирин-кетин ўтаётган бу имтиҳонларга жавобан Дездемонанинг олдига ўқтин-ўқтин биргина саволни кўндаланг қўйди, холос: «Қани рўмолча?» Дездемона ҳар гал «Мана рўмолчанг, азизим!» дея дам бошидан, дам кўксидан олиб кўрсатганида ошиқ кўнгли тоғдек юксалиб, ўзини ҳар нега қодир, енгилмас баҳодир, жаҳонгиру соҳибқирон деб ҳис қилди.\nСинов муддатининг ярмидан кўпи шу зайлда кечди. Лекин... кунлару ойлар ўтиши билан Дездемонанинг аввалига кўнглига жуда-жуда хуш ёқувчи эркалиги-шўх-шаддодлиги тобора ошиб-тошиб, ўтакетган тантиқлик-таннозликка айланаверди. Эркак шаънига муносиб бир шартни эндигина бажариб келганида «Мана, рўмолчанг» деб кўрсатади-да, бутунлай номуносиб яна бир шартга ўтади: «Энди менинг оппоқ оёқларимни ювиб қўясан!», «Энди менинг тилларанг сочларимни ўз қўлларинг билан тараб, оппоқ юзимни ўз қўлларинг билан пардоз қилиб қўясан!», «Энди анови лайчага тақлид қилиб менинг пошналарим остида жилпанглайсан!..» Аввалига бундай шартларнинг ҳар икки томоннинг ҳам шаънига ярашмайдиган даражада бемаънилигини уқтиришга уриниб кўрди: «Бу қандай гап ахир, азизим Дездемона?! Киройи эркакни топтаб-таҳқирлаб, пой-патакка айлантириб, тағин уни хотинчалишликда айблаш... оқила аёлга муносиб ишми шу?! Эркакнинг шаънини таҳқирлаб хотинчалишликда айблаётган эркакшода аёл!.. Худди пулсиз-бойликсиз ва орият-ҳамиятсиз эркак оддийгина айғирми-ҳанги деб аталганидек, бундай аёл ҳам «урғочи», «мода», «байтал», «қанжиқ», яна алламбало деб аталиши мумкин, аммо ҳеч қачон чинакамига Ҳазрати Аёл бўлолмайди! Наҳотки шу оддийгина ҳақиқатни тушунишни истамасанг?! Ахир, мен ўз юртимнинг ҳоқониман, Буюк Турон ҳоқонларига муносиб ворислар, ўзимдан баркамолроқ авлодларга ота бўлиш умидида сенинг пойингга бош уриб турибман-ку! Менинг беғараз ниятимни тўғри тушуниб, ҳаддингдан ошма-да, инсофга кел-да сен ҳам энди, азизим!..» Лекин Дездемона қаттиқ оёқ тираб туриб олди: «Мен сенинг шартингга чидаб, рўмолчангни дам бошимда, дам кўксимда, дам қўлимда асраб-авайлаб юрганимдан кейин сен ҳам менинг шартларимга чидашинг керак – чидайсан-да, чидамай қаёққа ҳам борардинг!» Ҳар нега қодир Отовул ўзини шу ерга келганда ўтакетган ожиз-натовон ҳис қилди: Турон юртида Алп Эр ота билан Оққиз она, бутун оқ хунлар йўлларига зор-интизор бўлиб кутиб турган бўлса! Нотавон кўнгли шу пари-пайкарнинг ихтиёрида бўлса! Синов муддатининг кўпи кетиб ози қолган бўлса!.. Кўнглимдаги пари-пайкарни топдим-у, лекин унинг инжиқлигини кўтаролмадим» дея сўлжайибгина қоқ-қуруқ бориш... унинг Эрлик, Отовуллик шаънига муносибми шу иш?!. Начора, чидашга тўғри келади, кўпи кетиб, ози қолди-ку, дея ўзини ўзи овутди. Лекин кунлар ўтиши билан Дездемонанинг таннозларча хархашаларига атрофидагиларнинг таҳқиромуз назарлари, ҳазил-мазахлари, калака-масхаралари... қўшилиб, дард устига чипқонга айланаверди. Айниқса, «устаси фаранг» лақаби билан маълуму машҳур анови «Яго» деб аталган ёғийнинг битмас-туганмас фитна-фужурлари!.. Нақ жонидан тўйдираёзди, лекин тишини тишига босиб чидади. Ой санаб, кун санаб, соат санаб, ниҳоят, бир юз саксонинчи куннинг тонггини муштоқлик билан қаршилади. Олти ойлик синов муддатининг шу бир сўнгги кунини ҳам бир амаллаб ўтказса бас, Дездемонани ёнига олиб, Турон сари қушдек учади у! Отаси Алп Эр ҳоқон билан онаси Оққизга Дездемонани кўз-кўзлаб, кўнгли фахру ғурурга тўлиб таништиради: «Мана, дунёнинг энг гўзал ва энг бокира қизи, оти ҳам, зоти ҳам, асли ҳам, насли ҳам чинакамига пари пайкар, менинг иккинчи ярмим, хун тангриқутларининг янги насли, сизга муносиб баркамол авлоднинг волидаи мукаррамаси!..»\nУнинг нурли орзуларини Ёғийнинг бемаврид ташрифи кунпаякун қилди. «Ўзи совуқнинг сўзи совуқ» деганлари, о, нақадар ҳақ-рост экан, ҳар бир сўзи нақ юрагига наштардек санчилди: «Ишонганинг Дездемона Касио билан дон олишиб юрибди! Ишонмасанг, рўмолчангни шу бугун яна бир марта сўраб кўр-чи ўзинг! Рўмолчангни Касионинг ётоқхонасидан топасан, мен сенга очиғини айтсам!»\n«Яго» деган ёғийни санқи итни қувлагандек қувлаб юборди-ю, шунда ҳам кўнгли таскин топмади. Қафасдаги арслондек нажот истаб асабий бир шиддат билан наъра тортиб тўлғонди! Ортидан мушт ўқталиб ҳайқирди: «Эй ёғий! Агар шу гапларинг бўҳтон бўлса, билиб қўйки, қорнингга қозиқ қоқаман! Агар рост бўлса, агар ишонган Дездемонам менинг кўзимга чўп солиб, ишончимни саробга айлантириб, умидимни пучга чиқарса, сен устаси фарангни ҳам, бутун Европангни ҳам аяб ўтирмайман, шуни билиб қўй!!! Ўт билан ўйнашиш, ўйиндан ўт чиқаришнинг оқибати қандай бўлишини кўзингга кўрсатаман ҳали!!!» Ёғий қочиб кетаётиб уни масхаралаб кулар экан, қичқирди: «Бекор овора бўлганинг қолади, ҳой ёввойи осиёлик! Шарқ билан Ғарбнинг қони қирқ йил эмас, қирқ аср бирга қайнаса ҳам ҳеч қачон қўшилмайди! Биз бошқа-бошқа дунёлармиз, билдингми?! Бу оддийгина ҳақиқатни Дездемона ҳам яхши билади! Башарти уни ўзингнинг Туронингга олиб кетган тақдирингда ҳам, эрта бир кун ўша ёқларда сенинг эмас, ўзининг пушти-палагини ўстириб-ундиради, шуни яхши билиб қўй!..»\nОтовулнинг ақли бовар қилмади: наҳот олти ойлик синов муддатининг охири шундай вой бўлса?! Наҳот бу оламда одам боласи уддалаши мумкин бўлмаган бир ишга бекор-беҳуда овора-сарсон бўлиб юрган бўлса у?! Наҳот бу дунёи дунда Жануб билан Шимол тил топиша олади, ҳаттоки чор дарвешдек тўрт қутбдан келган тўрт сайёҳ ҳам ўзаро тил топиша олади-ю, ниҳояти биргина улкан қитъанинг Шарқи билан Ғарби ҳеч қачон тил топишолмайди?! Ҳамиша бир-бирига ёғий, ғаним, ёв эмас, дўст-ёр, биродар, ўртоқ, бир тану бир жон бўлолмайди?! Наҳот Шарқ билан Ғарбни бирлаштира олувчи куч бу оламда йўқ?! Наҳот ишонган Дездемонаси ҳам шу эзгу орзуини биргаликда баҳамжиҳат ушатишнинг ўрнига уни ҳар боб билан алдаб-авраб, шунчаки лақиллатиб юрган бўлса?!. Агар шундай бўлса, башарти анови фитнакор ёғийнинг гаплари рост бўлса, Турон юртига нима деб, қандай бош кўтариб, қандай қайтади энди у?! «Шарқлик билан ғарбликнинг қони ҳеч қачон қўшилмас экан!» дебми? «Қидирган жуфти ҳалолимни топишга топдим, лекин унга эришолмадим, чунки у бутунлай бошқа бир дунё, бунинг устига, хиёнаткор экан!» дебми?.. Эркак шаънига номуносиб бундай ўтакетган иснод юкини зиммасида кўтариб борганидан шу ерларда санқи итдек хор бўлиб ўлиб кетгани яхшироқ эмасми?! Мона Лиза – Дездемонанинг кўзларида сирми, сеҳрми, жодуми, фитнами, вафо-садоқатми, муҳаббатми, нафратми... нима яширинган, аслида, ўзи?!.\nДездемонанинг ётоқхонасига селдек бостириб кириб, охирги марта «Рўмолча қани?!» деб сўради. Бироқ Дездемонанинг безовталаниб кўзларини олиб қочиши, узуқ-юлуқ гаплари унинг юрагини баттар ўртаб, ўт бўлиб ёнаётган вужудидан олов-оташ баайни вулқондек отилди: «Уввв!.. Иммм!..» Асабий ҳолда қўлларини паншаха қилиб Дездемона томон одимлар экан, саволни қайта-қайта такрорлади: «Рўмолча қани?! Қани рўмолча?!»\n...Орадан ўн асрдан кўпроқ вақт ўтиб, буюк инглиз драматурги Вилям Шекспир Отовулнинг кўргиликлари – Отелло фожиасини қойилмақом қаламга олди. Орадан тағин беш аср ўтиб, Шекспирнинг «Отелло» тарихий фожиаси буюк Чўлпон томонидан ўзбек тилига қойилмақом таржима қилинди. Орадан саноқлигина йиллар ўтиб, бу фожиа буюк режиссёримиз Маннон Уйғур томонидан ўзбек театри саҳнасига қойилмақом олиб чиқилди. Отелло ролини буюк актёримиз Аброр Ҳидоятов қойилмақом ижро этди. Бу тарихий фожиа ҳатто буюк Шекспир ворислари томонидан инглиз театри саҳнасида намойиш этилди. Аброр Ҳидоятов Отелло ролини маромига етказиб ижро этган жаҳоннинг энг моҳир актёри сифатида инглиз томошабинларининг ўзлари томонидан ҳаққоний эътироф этилди. Ривоят қилишларича, ҳатто Дездемона ролини ижро этаётган Сора Эшонтўраева «Аброр ака, саҳнадасиз! Аброр ака, саҳнадасиз!» дея ўқтин-ўқтин эслатиб турган экан, токи буюк актёр «партнёр»ини ёлғондакам эмас, чинакамига бўғиб қўймасин!.. Ўйлаб қарасангиз, бунинг ҳеч бир ажабланадиган жойи йўқдек! Зотан, Отелло ролини ўзбек актёри Аброр Ҳидоятовдан ошириброқ ишонарли ижро этиш... амалда мумкин эмас-да! Ахир, эрамизнинг бошларида Туронзаминга қайтиб келолмасдан бегона юртларда армон билан ўлиб кетган Буюк Турон ҳоқонининг изтиробини ич-ичдан ҳис қилиб, уни ўз тупроғига қайтариш истаги ўзбек актёридан бошқа қай бир актёрнинг кўнглида кучлироқ бўла оларди дейсиз! Жаҳоннинг бошқа жамики моҳир актёрлари буюк Шекспир ёзиб қолдирган гапларни қойилмақом ижро этиши мумкин, албатта. Лекин у ёзиб қолдирмаган, фақатгина ўзбекона қалб қаъридан баайни вулқондек отилиб чиққан «Увввв!» билан «Иммм!»ни ўзбек актёри Аброр Ҳидоятовдан бошқа ким ҳам маромига етказиб ижро эта олади, ахир?! Бу ув, бу уввос, бу им, бу имлаш наинки ўзбек, балки бутун жаҳон томошабини қалбини ларзага солишга қодир! Шунинг учун ҳам «Ўзбек Отеллоси»да у!..\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Otauli._Oʻzbek_Otellosi_(hikoya)_/_Kiril&oldid=4803" dan olindi


Шавкат Мирзиёев раислигида 14 сентябрь куни электр энергияси ва табиий газни ҳисобга олиш ҳамда назорат қилиш масалалари бўйича видеоселектор йиғилиши ўтказилди. Бу ҳақда Президент матбуот хизмати хабар берди.\nМаълум қилинишича, электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими жорий этилган 7 та туман ва шаҳарда тўловлар ундирилиши 40 фоизга ошган, дебитор қарздорлик эса 20 фоизга қисқарган. Ушбу тизимни мамлакатнинг барча ҳудудларида татбиқ этиш бўйича зарур чора-тадбирлар белгиланган.\nҚайд этилишича, бу мақсадлар учун қарийб 1,2 миллиард доллар маблағ йўналтирилмоқда.\n«Бу маблағларнинг натижадорлиги ва қайтими фақатгина ҳисоблагичларни ўрнатиш билан ҳал бўлиб қолмайди. Истеъмолчи сарф қилган энергия ресурси ҳажмини билиш билан тизимдаги йўқотишлар ва ўғриликларга чек қўйиб бўлмайди. Бунинг учун ‘энергияни ишлаб чиқарувчи – магистрал тармоқлар — тақсимлаш тармоқлари — истеъмолчи’ жараёнларининг ҳар бир занжирини қамраб олувчи яхлит онлайн тизимни яратиш керак, — деди Шавкат Мирзиёев.\nАввалроқ Aндижонда куз-қиш мавсумида электр энериясини етказиш ҳажми 10,5 фоизга оширилиши, Наманган вилояти истеъмолчиларига табиий газ етказиш ҳажми салкам 25 фоизга ҳамда Фарғонада куз-қиш мавсумида электр энергияси ва газ етказиш ҳажми оширилиши хабар қилинган эди.


Қалбдаги Амир Темур ёхуд Люсьен Кереннинг ўчмас ҳақиқатлари - Hidoyat.uz\nҚалбдаги Амир Темур ёхуд Люсьен Кереннинг ўчмас ҳақиқатлари\nАсосий саҳифа Мақолалар Қалбдаги Амир Темур ёхуд Люсьен Кереннинг ўчмас ҳақиқатлари\nЧоп этилди Yanvar 18, 2019 No Comments\nБуюк бобокалонимиз Соҳибқирон Амир Темур шахсини ўрганган кўплаб тадқиқотчилар орасида франциялик машҳур олим Люсьен Керен номи алоҳида аҳамиятга эга. Ўзининг сўнгги 40 йиллик умрини темурийлар даврини ўрганишга бағишлаган бу инсон илмий изланишлари натижасида буюк Амир Темур ҳақида кўплаб янги маълумотларни топди ва уларни европаликларга танитишда катта ҳисса қўшди.\nЎзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими Ғайрат Шукуров бу инсон ва унинг бобокалонимиз ҳақидаги қимматли маълумотларини биз билан баҳам кўрди.\n– 2005-2007 йилларда Ўзбекистоннинг Франциядаги элчихонасида пресс-атташе лавозимида ишладим ва шу давр мобайнида Люсьен Керен билан қадрдон бўлдим. У мамлакатимизга ўзгача меҳр қўйган, юртимиз тарихи ва маданияти билан чиндан қизиққан, элчихонамиз ташкил этадиган барча тадбирда фаол қатнашиб, беғараз ёрдамини аямайдиган бу инсон Ўзбекистоннинг яқин дўсти эди. Унинг Амир Темур бобомиз шахсига бўлган ҳурмати ва эътибори таҳсинга лойиқ. Афсуски, бир неча йил олдин Люсьен Керен дунёдан кўз юмди. Унга бўлган ҳурматимнинг рамзи сифатида олим билан бўлган кўплаб суҳбатларнинг баъзиларини ҳавола қилиш фойдадан холи эмас, деган фикр билан қўлга қалам олдим.\nЛюсьен Керен Амир Темур ҳақидаги икки йирик китоб ва ўнлаб мақолалар муаллифи. Темурийлар тарихи, санъатини ўрганиш ва француз-ўзбек маданий алоқалари уюшмасининг асосчиси ва раиси, уюшма нашр этадиган “Темурийлар” журналининг муҳаррири сифатида ишлади.\nЛюсьен Керен 1920 йилда Страсбургда туғилган. 10 ёшида отаси Париж префектурасидан иш топгач, оиласи билан Парижга кўчиб келган. Унинг ёшлиги Парижнинг Сант-Луи оролида ўтган. Маълумот учун айтиш жоиз, дунёга машҳур Нотр-Дам черкови ана шу ерда жойлашган. (Худди шу черковда император Наполеон биринчи рафиқаси Жозефина билан никоҳдан ўтган). Ҳарбий хизмат давригача ўша ерда яшади. У даврда ҳарбий хизмат 20 йил давом этар эди. Иккинчи жаҳон уруши бошланиши билан Люсьен Керен кўнгиллилар сафига қўшилиб, жангларда иштирок этди.\nЛюсьен Керен илк маротаба Амир Темур номини эшитганини қуйидагича ҳикоя қилган эди: “Парижда илмий лабораторияда ишлаб, Сарбонна университетига ўқишга кирдим ва 1951 йилда кимё соҳасида номзодлик диссертациясини ёқладим. Илмий даражам келгуси ишларим ривожига катта имкон яратди. Шу туфайли менга Бразилиянинг Сан-Пауло шаҳридаги илмий лабораторияда биокимё бўйича дарс беришни таклиф этишди. У ерда Россиядан 1917 йилдан сўнг Бразилияга келиб қолган бир рус кишиси билан танишиб қолдим. Биринчи марта Самарқанд ва Амир Темур ҳақида ўша одамдан эшитдим. Унинг ҳаяжонланиб гапиришидан завқланиб кетардим. Амир Темур бир неча бор тушларимга ҳам кириб чиққан. Шундан кейин менда буюк Темур шахсига нисбатан қизиқиш уйғонди ва бўш вақтларимни шу инсон ҳақидаги маълумотларни излаш билан ўтказа бошладим. Рио-де-Жанейро шаҳрининг кўпгина кутубхоналарида бўлдим ва ниҳоят Португалия қиролининг Бразилия ҳукуматига совға қилган китоблари орасидан қиролнинг шахсий муҳри босилган “Зафарнома”ни топишга муяссар бўлдим. Тўртта катта томдан иборат бўлган бу китоб форс тилидан Франция қироли Луи XIV учун махсус таржима қилинган. “Зафарнома”дан Амир Темур ҳақида кўп тарихий маълумотларни билиб олдим…”.\nБразилиядан сўнг Люсьен Керен Марокашга ишга юборилди ва худди шу даврда ЮНЕСКО дастури доирасида бир гуруҳ марокашлик мутахассислар таркибида ирригация қурилмалари билан танишиш мақсадида Ўзбекистонга келади.\n“Ўзбекистонга боришдан олдин Работ шаҳрида Менглижери исмли одам билан танишиб қолдим, – деган эди Люсьен Керен. – У менга “Самарқанд билан қизиқсанг, сени Парижда яшайдиган Қўқон хони авлоди Исломбек Худоёрхон билан таништириб қўяман”, деди. Парижга келгач, Исломбек билан танишиб, дўстлашиб қолдим. У менга Ўзбекистондек гўзал диёр дунёда ягона экани, унинг Самарқанд, Бухоро каби афсонавий шаҳарлари ва Фарғона водийсининг бепоён дала-боғлари ҳақида тўлқинланиб гапириб берарди. Ўша пайтда Исломбек Афғонистоннинг Париждаги элчихонаси маданий масалалари бўйича атташеси эди. У Россиядаги инқилобдан кейин Афғонистонга бориб қолган ва кейинчалик ўша ерда рус аёлига уйланган экан.\nШундай қилиб, 1961 йилда илк бор Ўзбекистонга келдим. У ердаги ирригация тизимларини ўрганиб, хулоса чиқардим. Камчиликлар кўп эди. Ҳисоботимда ҳаммасини кўрсатиб ўтдим. Сафар чоғида кўпгина ўзбек хонадонларида меҳмон бўлсам-да, у замонда Амир Темур ҳақида баралла гапириб бўлмасди. Аммо уларнинг дилларида мен учун тушуниб бўлмайдиган қандайдир дард борлигини сезардим. Ниҳоят, Самарқандга келиб, орзуим ушалди. Буюк ёдгорликларни кўриб, ҳайратда қолдим. Кўрганларим, эшитганларимдан минг бор зиёда бўлиб чиқди. Бетакрор тарихий иншоотларни кўриб, бундай сарой ва мақбараларни фақат одил ҳукмдор бошчилигидаги қудратли давлатгина барпо этиши мумкинлигини англадим. Шу таассуротлар билан Парижга қайтиб келдим”.\nКейинроқ Люсьен Ливанга ишга юборилганда у бундан ниҳоятда хурсанд бўлади. Чунки Дамашқда Амир Темурнинг қадами теккан ерларни зиёрат қилиш имкони туғилган эди.\n“Араб тарихчи олими Ибн Холдун маълумотларида ёзиб қолдирган буюк саркарда Темурбек Сурияга юриш қилган чоғида бир кун тўхтаб, отларни суғорган жойини бориб кўрганман, – деган эди Люсьен Керен. – Ибн Холдуннинг ёзишича, Амир Темур ўта зийрак ва ақлли инсон бўлган. Билганларини ҳаётда қўллаб, янги нарсаларни ўрганишга интилган. Жангларни моҳирлик билан олиб борадиган салоҳияти юксак лашкарбоши бўлган. У зафар қучган мамлакатларининг фан, маданият ва санъатини ривожлантиришга ҳисса қўшган. Амир Темур кўп давлатларни жангсиз – тадбир билан эгаллаган. У жангга киришдан олдин чопар юбориб, кимки ўзи таслим бўлса, ҳеч қандай солиқ солинмайди, дерди, агар таслим бўлишни истамай, қаршилик кўрсатса, уларга жуда катта солиқ тўлаттирар эди. Шу йўл билан Бағдод ва Уммон шаҳарларини жангсиз фатҳ этган.\n1396 йилда Султон Боязид Европани ишғол эта бошлади. Шунда Кастилия қироли Европа мамлакатларига мурожаат қилиб, ёрдам сўраганида бирортасидан ҳам садо чиқмайди. Кейин коалицион кучларни ташкил қилишга қарор қилишди ва унга қўмондон этиб генерал Дюк Бурбон тайинланди. Руминияда бўлган жангда султон Боязид қўшинларининг қўли устун келади ва коалицион кучларнинг барчаси қириб ташланади. Боязид Константинополнинг атрофини эгаллаганидан кейин Европа ичкариси томон юришини давом эттиради. Шу вақт ичида Европадан нажот топмаган Кастилия қироли Амир Темурга мурожаат қилади. У ёрдам беришга рози бўлади. Шундай қилиб, Амир Темур саксон минглик қўшини билан Ҳиндистондан олиб келинган филлар ва отларда Анқара остоналаригача бориб, катта жангда ғалаба қозонади”.\n…Люсьен Керен ХХ асрнинг иккинчи ярмида ижод этган ва Амир Темур шахсига бағишланган йирик тадқиқотларнинг муаллифи ҳисобланади. Умуман, Люсьен Кереннинг асарлари ўзининг холислиги ва манбаларининг бойлиги билан алоҳида ажралиб туради. У Амир Темур шахсини нафақат саркарда, шу билан бирга буюк давлат арбоби, фан ва санъат ҳомийси, юксак дипломат сифатида ҳам холис ёритган олимдир. Чунки Люсьен Керен Европада мавжуд бўлган Амир Темурга оид деярли барча манбаларни атрофлича ўрганган ва уларни шарҳлаб, қайта нашр эттирган.\nУнинг “Амир Темур салтанати” китоби 1999 йилда иқтидорли ёш ўзбек олими Баҳодир Эрматов томонидан ўзбек китобхонларига тақдим этилди. Люсьен Керен Амир Темур таваллудининг 660 йиллигига бағишлаб, Ўзбекистонда тайёрланган ва чоп этилган “Амир Темур жаҳон тарихида” номли йирик тадқиқотнинг асосий муаллифларидан бири ҳисобланади.\n“Амир Темур ўз даврида суғурта тизимини ҳам ишлаб чиққан: кимнинг ҳудудида ўғрилик ёки босқинчилик содир этилса, ўша ҳукмдордан молларининг беш баравар нархини ундириб олар эди, – деган эди Люсьен Керен. – Ҳамма қонунга тўлиқ риоя қилган. Қозиларга ҳар бир одам мурожаат этиши мумкин бўлиб, котибият ишига ҳам катта аҳамият қаратилган. Ҳар бир қарорнинг нусхаси олиниб, рақам берилар ва архивга олиб қўйилар эди. Афсуски, бугунги кунгача кўп ҳужжатлар сақланиб қолинмаган. Амир Темур оддий, камтарин инсон бўлган. Жангларга ҳар доим аскарларни ўзи етаклаб борар, соғ бўлса отда, касал пайтида аравада бирга борарди. Минглаб километр масофани катта қўшини билан отларда босиб ўтган. Унинг қўшинлари ичида турли миллат ва элат вакилларига мансуб кишилар бор эди. Ҳиндистон, Хитой ва ҳатто Эфиопиядан аскарлар бўлган.\nБуюк саркарда қўшинида молиялаштириш тизимини қандай ишлаб чиққани тўғрисида кўп ўйладим. Турли манбаларни ўрганиб чиқиб, қўшинлар солиқлар ҳисобидан сақланган экан, деган хулосага келдим. Баъзи жойларда худди божхонадаги каби постлар бўлиб, ундан ўтадиган савдогарлардан солиқ олинар экан. Бу инсон нафақат лашкарбоши ва давлат арбоби, балки ўз фаолияти билан жаҳон цивилизацияси ривожига катта ҳисса қўшган тарихий шахс сифатида кўз олдимизда гавдаланади. Айнан Амир Темур Европани усмонийлар империяси забт этишидан сақлаб қолган. Бу жаҳон тарихида муҳим ўрин тутади. Унинг ҳукмронлиги даврида Самарқанд дунёнинг энг гўзал шаҳарларидан бирига айланди. У ўз атрофига нафақат салтанати, балки дунёнинг тўрт томонидан ўша даврнинг энг таниқли ҳунарманд, олим ва санъаткорларини йиққан. Бетакрор санъат асарлари Амир Темур авлодлари орқали Ҳиндистонгача етиб борган. Мирзо Бобур ҳам Самарқанддан усталарни Ҳиндистонга келтириб, дунёга машҳур санъат асарлари яратган”.\n…Люсьен Керен кимё мутахассиси бўлишига қарамай, тарих соҳасида ҳам катта натижаларга эришди. Амир Темур шахсини ўрганиш бўйича улкан ишларни амалга оширди ва у ҳақда дунёдаги кўплаб манбаларни ўрганиб чиқиб, Амир Темур ҳаётига оид тарихни холисона, объектив тарзда ёритди. У Испаниянинг Амир Темур салтанатига юборилган элчиси Клавихо ёзган китобни француз тилига таржима қилиб, муҳим маълумотларга эга бўлди. Оқсаройнинг ҳақиқий ўлчамини ҳам шу китобдан топган.\n“Анқарадаги жангда султон Боязид қўшинларини тор-мор этган Соҳибқирон томонидан озод этилган Испаниянинг икки элчиси ўз юртларига жўнаб кетишни сўраганларида Амир Темур Кастилия қироллиги билан алоқаларни ўрнатиш ниятида уларга қўшиб ўз элчиси Муҳаммад ал Кешни юборади. Қиролга совға сифатида Боязид ҳарами асираларидан юнон-венгер насабига тегишли уч нафар маликани христиан дунёсига қайтариш мақсадида элчиларга қўшиб юборган. Бу афсона эмас, балки бўлиб ўтган воқеадир. Элчиларнинг Испаниядаги Кадис портига келгани ва ўзлари билан учта маликани олиб боргани ҳақидаги далилий ҳужжатлар ҳам бор. Ўша пайтда Кастилия қироли Энрико III Сеговия шаҳрининг энг ҳашаматли қасрида элчиларни катта ҳурмат билан кутиб олади. Маликалар шунчалик гўзал эдиларки, ўша заҳоти уларнинг довруғи бутун Сеговия бўйлаб тарқалиб кетди. Маликаларнинг энг каттаси Анжелина 20 ёшда эди. Уни Сеговиянинг губернатори севиб қолиб, қиролдан уйланишга розилик сўрайди. Шундай қилиб, маркиз де Контрерас Анжелинага уйланади ва Сеговиядаги кичик қасрда бахтли ҳаёт кечиради.\nМен Испанияга борганимда шу воқеалар ҳақида маълумотлар тўплаш учун Сеговияда бўлдим. Маркиз де Контрерас авлодлари билан учрашдим. Улар Амир Темур ва авлодлари ҳақида китоб ёзаётганимни эшитиб, жуда хурсанд бўлди. Мен ҳатто Маркиз де Контрерас ва Анжелина истиқомат қилган қасрда бир кеча тунаб қолдим. Эртаси куни Анжелинанинг қабрини зиёрат қилдим. Ундаги қабр тошида “Темурбек томонидан юборилган донна Анжелина” деб ёзиб қўйилган. Қолган икки малика ҳам испан зиёлиларига турмушга чиққан ва мамлакатнинг жанубида яшаган. Бироқ, улар ҳақида маълумотлар анча кам.\nАмир Темур ҳаёти ҳақида ҳақиқатни ёзиш ва мунтазам изланиш олиб бориш керак. Унинг муҳрида “Куч адолатдадир” деб ёзилган. Бу гапларнинг тагида чуқур маъно бор. Амир Темурни дунёга танитиш учун у ҳақда фильмлар яратиш, театрда саҳналаштириш керак. Чунки европаликлар театрга алоҳида эътибор билан қарашади. Томошабинлар олдида саҳнада тирик сиймо гавдаланади. Мен ўзим Амир Темур ҳақида ҳақиқатни юзага чиқариш мақсадида пьеса ёздим. Унда инсоний ҳис-туйғулар, севги ва оддий ҳаёт тарзи акс эттирилган. Пьесамни саҳналаштириш учун собиқ совет даврида Ўзбекистонга декорация ва кийимларни сўраб мурожаат қилган эдим. Бироқ, менинг пьесамни ўқиб, Амир Темур билан севги бир-бири билан ҳеч боғланмайди, деб жавоб қайтаришган. Шу сабабли пьесам саҳналаштирилмай қолган”, деган эди Люсьен Керен.\n…Афсуски, Люсьен Керенга ўз пьесасини саҳнада кўриш насиб қилмаган бўлса-да, европаликлар унинг асарлари орқали юртимиз тарихи, маданияти ва санъатини янада яқиндан таниди. Олис Франция ўлкасида темурийлар даврини тарихий манбалар асосида янги далиллар билан бойитиб, тарихимизга бебаҳо маълумотларни ёзиб қолдирган бу инсоннинг номини ҳамиша ҳурмат билан ёдга оламиз. Зеро, Биринчи Президентимиз Ислом Каримов Люсьен Кереннинг тарихни тиклаш борасида олиб борган қизғин фаолиятини юксак баҳолаб, 1996 йилда “Шуҳрат” медали билан тақдирлагани ҳам бежиз эмас эди…\nКЎҲНА ОЛАМ МЕҲВАРИ…\nЖИН ВА ШАЙТОНЛАР ЗАРАРИДАН САҚЛАНИШ ЙЎЛИ


10 ноябрь - Тиббиёт ходимлари куни\nИшонтириш... Бу ҳазилакам масъулият эмас. Модомики, умумий мақсадимиз халқ манфаатларига хизмат қилиш экан, бу масъулият залворини ҳар дақиқада зиммамизда ҳис этмоғимиз, фаолиятимизни ҳам мана шу мезон асосида ташкил этишга астойдил ҳаракат қилмоғимиз зарур.\nАйни пайтда вилоятимизда яшаётган 3 миллион 261 минг 200 нафар аҳолига 302 та даволаш-профилактика муассасаси - 83 та қишлоқ врачлик пункти, 72 та қишлоқ оилавий поликлиникаси, 15 та кўп тармоқли марказий поликлиника, 9 та шаҳар оилавий поликлиникаси, 1 та вилоят болалар стоматология поликлиникаси, 13 та туман ва 2 та шаҳар тиббиёт бирлашмаси, 59 та стационар шифохона (32 таси вилоят муассасаси), диспансер ва марказ тиббий хизмат кўрсатмоқда.\nРеспублика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали учун янги 120 ўринга мўлжалланган замонавий бино қуриб битказилди, филиалда кардиохирургия бўлими очилди. Вилоят ҳокимлигидан ажратилган 1 миллиард сўмга бу ерда эҳтиёжманд аҳолига бепул юқори технологияли тиббий хизмат кўрсатилди. Биргина жорий йилнинг 9 ойи давомида 1200 дан ортиқ юқори технологияли жарроҳлик амалиётлари ўтказилди. Шундан 530 таси коронаграфия текшируви, 76 таси ишлаб турган юракда аорта коронар шунтлаш, 47 таси туғма нуқсонли, 24 таси протез клапан, 132 таси томирларда стендлаш амалиётлари ҳисобланади.\nРеспублика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали собиқ диспансер ўрнида қайта ташкил этилиб, 100 ўриндан 150 ўринга кенгайтирилди ва 40 ўринли жарроҳлик бўлими очилди. Ҳозирги кунда қандли диабетга чалинган беморлар учун жарроҳлик амалиётлари шу ернинг ўзида амалга оширилаяпти.\nЮқумли касалликлар шифохонаси биноси тўлиқ реконструкция қилинди. Бу ерда янгидан гепатология маркази очилди.\nЎтган йилда 32 та, жорий йилнинг ўтган даврида эса 47 та тиббиёт муассасасида қурилиш ва реконструкция ишлари бажарилди. Жорий йилда Қарши шаҳрида "Нуронийлар сиҳатгоҳи" ишга туширилди.\n2018 йилда 35, жорий йилнинг 9 ойи давомида 40 нафар мутахассиснинг хорижда малака оширишига эришилди. Вилоятга хорижий мамлакатлардан малакали мутахассислар таклиф этилиб, кардиохирургия, эндокринология, офтальмология ва бошқа соҳалар бўйича "маҳорат дарслари" тарзида жарроҳлик амалиётлари самарали тарзда ташкил этилди.\nКейинги йилларда вилоятда оналар ва гўдаклар ўлимининг камайишига эришилди. Хусусан, 2017 йилда оналар ўлими 20 нафар дея қайд этилган бўлса, 2018 йилда 12, жорий йилнинг 9 ойида 10 нафарга камайди. Гўдаклар ўлими 2017 йилда 604 нафар кузатилган бўлса, ўтган йилда 551, 2019 йилнинг 9 ойида эса 399 нафарни ташкил этган.\nШунингдек, вилоятда гепатит А билан касалланиш ҳам кескин камайди. Ўтган йилнинг 9 ойида бу кўрсаткич ҳар 100 минг аҳолига 2268 нафарни (71,4 фоиз) ташкил этган бўлса, жорий йилнинг 9 ойида 1351 нафар (42,1 фоиз) кишида қайд этилди.\nАйни пайтда вилоят соғлиқни сақлаш тизимига инновация жадал кириб келмоқда. Хусусан, вилоят марказидаги муассасалардан тортиб қишлоқ оилавий поликлиникаларигача "электрон поликлиника" тизимини амалиётга жорий этиш, ахборот-коммуникация технологиялари орқали тиббий хизмат сифати ва самарадорлигини ошириш, ортиқча қоғозбозлик ва бюрократияга барҳам бериш борасида бир қатор ишлар қилинди. Айниқса, намунавий деб танланган Китоб тумани ва Қарши шаҳри тиббиёт муассасаларида электрон тизимнинг йўлга қўйилгани бу борада муҳим қадам бўлди. Тез орада шаҳарларимиздан тортиб чекка қишлоқларгача ҳеч ким поликлиникада карта кўтариб юрмайди, ҳар бир киши ҳақидаги батафсил тиббий маълумот электрон базада яққол акс этиб туради.\nКейинги йилларда 24,7 миллиард сўмлик маҳаллий бюджет маблағлари соҳа ривожига йўналтирилди. Вилоят тиббиёт муассасаларини замонавий тиббий ускуналар билан таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Хусусан, 3,3 миллиард сўмлик маҳаллий бюджет маблағи эвазига қайта реконструкция қилинган вилоят кўз касалликлари шифохонасига 1,1 миллиард сўмлик хорижда ишлаб чиқарилган, сунъий гавҳар қўйиш амалиётини енгиллаштирадиган факоэмульсификатор, "ОСТ" (кўз томографияси) ҳамда яшил лазер ускуналари келтирилди. Натижада илгари фақат пойтахтда ўтказилган юқори технологияли мураккаб жарроҳлик амалиётларини ушбу шифохонанинг ўзида бажариш имконияти яратилди.\nВилоятимизда тиббиётнинг бирламчи тизимини мақбуллаштириш ишлари натижасида 72 та қишлоқ оилавий поликлиникаси ташкил қилиниб, уларда аёллар маслаҳатхоналари, қизлар саломатлиги хоналари, тез ёрдам шохобчалари ва ижтимоий дорихоналар ташкил этилди.\nЖорий йилда Республика шошилинч тиббий ёрдам Қашқадарё филиали тез тиббий ёрдам станцияси таркибида Сall-марказ ташкил қилинди. Марказнинг 16 та пости замонавий алоқа (IP-телефон, мини-АТС) ва сервер билан таъминланди, интернет тармоғига тўлиқ уланди. Телефон алоқалари оптик толали кабелга ўтказилди. Диспетчерлик хизматини дастурлаш ишлари якунланмоқда.\n2017-2018 йилларда тез тиббий ёрдам тизимига 114 та "Дамас" русумли, 24 та замонавий реанимобиль етказиб берилди. Жорий йилда эса 9 та "УАЗ" русумли ва 1 дона "Исузу" русумли мобилполиклиника автомашинаси харид қилиниб, тез тиббий ёрдам хизмати автотранспорти 230 тага етказилди. Шунингдек, мазкур автотранспортларга GPS-навигаторлар ҳам ўрнатилди.\nВилоятимиз бўйича фаолият юритаётган врачларнинг умумий сони 4992 нафарни ташкил қилади. Бу ҳар 10 минг аҳоли сонига нисбатан врачлар таъминоти 15,3 нафар деганидир. Шу боис ҳам тизимнинг кадрлар салоҳиятини мустаҳкамлашга катта эътибор қаратилаяпти. Биргина жорий йилнинг ўтган даври мобайнида 256 нафар битирувчи ўз мутахассислиги бўйича ишга жойлаштирилди. Бундан ташқари, Россия Федерациясида 22 нафар, Туркияда 3 нафар мутахассис малака ошириб қайтди.\nЧет элда ишлаб келган мутахассислардан 7 нафари, нафақага чиққан мутахассислардан хамда баъзи сабабларга кўра ишламаётганлардан 48 нафари қайта ишга жалб қилинди.\nРеспублика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Қашқадарё филиалида бачадон миомаси билан оғриган беморларни лапароскопия усули орқали бачадон ампутацияси, вилоят онкология диспансерида интервенцион радиология-ПК нефростомия қўйиш амалиёти, простата бези ва кўкс оралиғидан трепан-биопсия олиш, елка бўғимини эндопротезлаш амалиёти, вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази травматология бўлими врачлари томонидан сон суягида эндопротезлаш операциясини ўтказиш илк бор йўлга қўйилди.\nВилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси Қашқадарё вилояти ҳудудий бўлинмаси ва Россия Федерацияси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ставрополь давлат тиббиёт университети ўртасида имзоланган уч томонлама ҳамкорлик меморандумига асосан маҳаллий мутахассисларимизнинг малакасини ошириш, Қаршида россиялик мутахассисларнинг "мастер-класс" тарзидаги жарроҳлик амалиётларини ташкил этиш чора-тадбирлари белгиланди.\nВилоятда соҳадаги хусусий секторни ривожлантиришга ҳам эътибор кучайтирилмоқда. Хусусан, ўтган йилда режадаги 60 та ўрнига 90 та хусусий клиника очилган бўлса, 2019 йилда бу кўрсаткич режадаги 35 та ўрнига ўтган 9 ойнинг ўзида 60 тага етказилди.\n2019 йилнинг июнь ойида Китоб туманидаги "Саломатлик академияси" хусусий клиникасида халқаро эндоурологлар форуми ташкил этилди. Форум доирасида юқори технологияли 17 та жарроҳлик амалиёти ўтказилиб, жаҳоннинг 27 та давлатига трансляция қилинди.\nЖорий йилда давлат раҳбарининг фармонига асосан вилоят кўз касалликлари шифохонаси микрохирургия бўлими шифокори Бахтиёр Тўраевнинг II даражали "Соғлом авлод учун" ордени билан, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиали директори Хуршид Фозилов ҳамда Шаҳрисабз шаҳридаги "Оила ва никоҳ диагностика маркази" хусусий клиникаси бош шифокори Олимжон Рўзматовнинг "Шуҳрат" медали билан тақдирланиши юртимизда тиббиёт ходимларининг машаққатли меҳнатига муносиб рағбат бўлди.\nХалқимиз дастурхон бошида дуога қўл очганида яратгандан энг аввало сўрагани тинчлик ва соғлик бўлади. Мана шу икки неъмат бор хонадонга, маҳаллага, юртга ризқ ҳам, барака ҳам, файз ҳам, фаровонлик ҳам оқиб келаверади. Демакки, тиббиёт ходимларининг шарафли меҳнати Ватанимиз тараққиётида мана шундай улуғвор аҳамият касб этади.\nБугун барчамиз бир қатор соҳаларда амалга оширилаётган ислоҳотлар шиддатига гувоҳ бўлиб турибмиз. Бу шиддатга, янгиланаётган давр талабларига муносиб тарзда ўз фаолиятини ташкил этиш тиббиёт ходимларидан ҳам изланувчанликни, мунтазам тарзда ўз устида ишлашни, шу билан бир қаторда фидойилик ва касбга садоқатни тақозо этиши аниқ. Барча ҳамкасбларимиз шу ҳақиқатни англаб фаолият юритса, халқ ишончини қозона оламиз.


Россия Конституциявий суди Асосий қонунга киритилаётган ўзгаришларни маъқуллади\n17 апрел 2021, Тошкент вақти: 08:04\nМамлакат Асосий қонунга киритилаётган ўзгаришларни маъқуллагани тўғрисида Конституциявий суднинг ўзи маълум қилди.\nРоссия Конституциявий суди Владимир Путин қайта сайланишига йўл очувчи ўзгаришларни кўриб чиқиш учун 14 мартда навбатдан ташқари йиғин ўтказган, ўша куни Путиннинг ўзи конституцияга ўзгартиш киритиш бўйича қонунни имзолаган эди.\nАпрель ойида конституцияни ўзгартириш бўйича Россия бўйлаб референдум ўтказиш режалаштирилмоқда.\nЖорий йилнинг январида Путин ҳокимиятни президентдан парламентга ўтказиб беришни кўзловчи ислоҳотларни таклиф қилган эди.\nАммо ҳафта бошида Россияни 20 йилдан бери бошқариб келаётган Путин Россия давлат думасида чиқиш қилиб, президентга уч марта ва ундан кўп сайланишни ман этувчи қонунни бекор қилишни қўллашини изҳор қилди.\nҲозирги конституцияга кўра, Путин давлат раҳбари сифатида ваколати тугайдиган 2024 йилда президентлик лавозимига ўз номзодини кўрсата олмайди.\nЎзгаришлар киритилганидан кейин у 2024 йилда ва 2030 йилда қайта президентликка номзодлигини кўрсата олади. Бугунга қадар Путин ўз номзодлигини кўрсатиш-кўрсатмаслигини очиқ изҳор қилгани йўқ.\nТаклиф қилинаётган ўзгаришлар орасида президент ваколатларини янада ошириш ҳамда Россия қонунларининг халқаро қонунлардан устуворлигини таъминлаш каби таклифлар бор.\nШунингдек, таклиф қилинаётган ўзгаришлар орасида фақат эркаклар ва аёллар ўртасида никоҳ ўқитиш ҳамда худога ишончни Россиянинг «анъанавий қадриятлари» ўлароқ кўрсатиш таклифлари бор.\nБугунга қадар конституцияни ўзгартиришни Россиянинг барча вилоятлари парламентлари ҳамда Россия парламентининг ҳар икки палатаси қўллаб чиқди.


Франция президенти Ливандаги инқирозни шахсан ўз назоратига олди — Sof.uz\nЖАҲОН 45,298,150 32,962,578 1,185,617\nФранция президенти Ливандаги инқирозни шахсан ўз назоратига олди\n7.08 11:22 485 Жаҳон\nФранция президенти Эммануэл Макрон портлашдан кейин Байрутга ташриф буюрган биринчи хорижий раҳбар бўлди. Ташрифдан кўзланган мақсад нафақат Ливан халқи билан бирдамликни билдириш ва зарур молиявий ёрдам кўламини баҳолаш, балки маҳаллий сиёсатчиларга қандайдир сиёсий келишувни таклиф қилишдир. "Мен ливанликларнинг ғазабини ҳис қиляпман", деди Франция президенти мамлакатга ёрдам бериш учун ажратилган маблағ коррупционерларга берилмаслигини ваъда бериб. Эммануэл Макроннинг ташрифи учун ўн минглаб ливанликлар Франциянинг Ливанни бошқариш ваколатини қайтариб беришга чақирувчи петицияга имзо чекдилар.\nЖаноб Макрон Байрутга келиши биланоқ ўз Твиттерида "Ливан ёлғиз эмас", деб француз ва араб тилларида твит қолдирди. Ливан Президенти Мишел Аун уни аэропортда кутиб олди. У ердан президент зудлик билан сешанба куни мусодара қилинган аммиакли селитра бўлган омбор портлаган Байрут портига йўл олди. Портлашларнинг асосий версияси бепарволик бўлмоқда. Сўнгги маълумотларга кўра, 137 киши ўлган, 5 минг киши жароҳатланган. Қурбонлар сони доимо ўсиб бормоқда: ўнлаб одамлар бедарак йўқолган, кўплаб ярадорларнинг аҳволи оғир. Ўлганлар орасида Франция фуқароси - меъмор Жан-Марк Бонфис ҳам бор. У Ливан фуқаролик уруши пайтида вайрон бўлган биноларни қайта тиклаш лойиҳаларида қатнашган (1975-1990). Яна 40 га яқин французлар жароҳат олишди. Улардан учтасининг аҳволи оғир.\nБайрут губернатори Марван Аббуднинг сўзларига кўра, портлашлар натижасида етказилган моддий зарар 10-15 миллиард долларга баҳоланмоқда ва бу кўрсаткич ҳам ўзгариб турибди. Бир кун олдин, губернатор 3-5 миллиард доллар ҳақида гапирган эди, Ливан қайта қуриш учун ўз пулига эга эмас. Портлашлардан олдин ҳам Байрут иқтисодий инқироздан чиқиш учун ХВЖдан ёрдам олиш умидида эди. Бироқ, у роз бўлмаганди: Ливан донорлари ушбу мамлакат раҳбариятидан иқтисодий ислоҳотларни бошлашни талаб қилишди. Ва бу позиция портлашдан кейин ҳам ўзгармади. Пайшанба куни ХВЖ яна бир бор Ливан раҳбариятини иложи борича тезроқ ислоҳотлар ўтказишга чақирди. Байрутда Франция Президенти ҳам шу ҳақда гапирди.\nЭммануэл Макрон яқин кунларда Жаҳон банки, Европа Иттифоқи ва бошқа институтлар иштирокида Ливанга ёрдам берадиган халқаро конференция ўтказишга ваъда берди. Бироқ, у Ливан расмийлари билан "ички вазият билан боғлиқ баъзи оғриқли далилларни" муҳокама қилмасдан ишлашнинг иложи йўқлигини таъкидлади. "Портлашдан ташқари, биз бу ерда жиддий инқироз борлигини ва раҳбариятнинг тарихий жавобгарлиги билан боғлиқлигини биламиз, - деди у - агар мамлакатда ислоҳотлар амалга оширилмаса, Ливан чўкишда давом этади".\nБундан ташқари, Франция раҳбари Байрутга Ливан сиёсатчилари ўртасида янги келишув бўйича таклифларни олиб келди.\nЯъни, аслида у Франциянинг ўнлаб йиллар олдин Ливанда ўйнаган ролига, Биринчи Жаҳон Урушидан кейин Усмонли Империясининг Яқин Шарқ ҳудудларини Буюк Британия билан бўлгандаги ролига қайтди. Ливанда Франция мандати 1920 йилдан 1943 йилгача амалда бўлган.\nРоссия Фанлар академиясининг Европа институти Француз тадқиқотлари маркази раҳбари Юрий Рубинскийнинг сўзларига кўра, Президент Макроннинг тезкор ташрифи мутлақо мантиқий қадамга ўхшайди. “Аслида французлар Ливан давлатини ўзларининг протекторатлиги остида яратдилар ва барча давлат лавозимларини турли диний жамоалар ўртасида тақсимлаб, унинг тузилишини аниқладилар. Энди Ливандаги фожиа Президент Макронга бутун Франция томонидан тузилган давлат билан бирдамликни намойиш этиш учун имконият беради”, - деди у.\nЭкспертнинг фикрига кўра, Эммануэл Макронга бу нафақат ташқи сиёсат тактикаси томонидан, балки ички сиёсат нуқтаи назаридан ҳам керак: бир ярим йилдан сўнг Франция янги президент сайловларига дуч келади ва бу очко тўплаш учун ажойиб имкониятдир.\n"Жаноб Макрон уйга ташқи сиёсатдаги муваффақият билан қайтади. Яъни Франция бир пайтлар ҳукмрон бўлган минтақага яна қайтмоқда".\nБироқ ҳамма французлар ҳам бундай қайтишдан хурсанд эмас. Масалан, Сўл қанот партияларидан бирининг етакчиси Жан-Люк Меланшон Ливандаги сиёсий ҳаётга аралашмасликка чақирди. "Бу Франция протекторати эмас", - деди у. Ливандаги баъзи экспертлар, мамлакатдаги энг нуфузли кучлардан бири бўлган "Ҳизбуллоҳ" ҳаракатига яқин бўлган французлар ҳам норозиликларини билдирмоқдалар.\nЛивандаги бошқарув тизими этно-конфессиявий мувозанатга асосланади, бунда муайян жамоанинг вакили давлатдаги энг юқори лавозимларни эгаллайди: президент ҳар доим христиан маронит, бош вазир сунний, парламент спикери эса шиа. Ушбу тизим деярли 75 йилдан бери мавжуд бўлиб, фуқаролар урушидан омон қолди, аммо яқинда Ливанда унинг самарадорлиги тўғрисида тобора кўпроқ саволлар туғилмоқда, чунки мамлакат бир нечта гуруҳлар қўлига тушиб, турли хил ҳокимият вакилларининг алмашинувидан деярли ўзгармади. Кланлар бир-бири билан муросага кела олмаса, мамлакат бир неча ойлар давомида ҳукуматсиз ёки президентсиз, шунингдек бюджетсиз ва кундалик муаммоларни ҳал қилмасдан яшаши мумкин. Бундан ташқари, Ливандаги аҳолининг таркиби аллақачон ўзгарган: бир вақтлар озчилик бўлган шиалар ҳозир кўпчиликни ташкил қилади.\nОктабр ойидан бери Ливанда аҳоли кўчаларга чиқиб ва ўзгаришни талаб қилиб, ҳукуматга ишончсизлик билдирмоқда. Портлаш вазиятни янада оғирлаштирди. Ижтимоий тармоқлар халқаро ҳамжамият ва Ливан фуқароларини давлат идораларини четлаб ўтиб, қурбон бўлганларга пул маблағларини фақат жамоат ташкилотлари орқали юборишга чақирмоқда. Баъзи фаоллар ҳукуматга ҳам, Ливан ишларига ташқи аралашишга қарши. Бошқалар, аксинча, ташқи ва иқтисодий ёрдам орқали иқтисодий ва сиёсий инқироздан халос бўлиш йўлини кўрмоқда. Президент Макроннинг келиши билан Ливандаги ижтимоий тармоқларда Франция протекторатига мамлакатни қайтариш тўғрисидаги петиция тарқалди. Унга ўн минглаб одамлар имзо чекди.\n"Бизни қутқаринг! Инқилоб! Йўқолсин режим! Vive la France!", - деган ҳайқириқлар билан портлаш пайтида шикастланган Жумейза христиан мавзесида ўнлаб ливанликлар Эммануэл Макронни кутиб олишди.\nФранция президенти ливанликларга халқаро ҳамжамият томонидан кўрсатиладиган ёрдам "ёмон қўлларга" тушмаслигини ваъда қилди. Ва кейин Ливан раҳбарияти - президент, бош вазир ва парламент спикери билан учрашувда Эммануэл Макрон: "Мен ливанликлар ғазабини ҳис қиляпман" деди.\nБайрутга ташрифи давомида Эммануел Макрон нафақат Ливан раҳбарияти, балки жамоатчилик вакиллари ва мамлакатдаги деярли барча сиёсий кучлар билан учрашди.\nУнинг баъзи суҳбатдошлари ҳақиқатни яширишдан қўрқиб, портлашларни халқаро тергов қилиш ғояларини билдиришди. Жаноб Макрон бу фикрга қўшилди. Унинг фикрича, бу "чуқур шубҳалардан" қочишга ёрдам беради. Масалан, Ливанда Ҳизбуллоҳ портлаш содир бўлган ҳудудда бўлганлиги ҳақида миш-мишлар тарқалган. Аммо расмийлар терговда ташқи ёрдамга муҳтож эмасликларини ва унинг натижаларини иложи борича шаффоф қилишга ваъда беришмоқда. Ливан Президенти француз ҳамкасбини Байрут ислоҳотлар йўлидан боришига ишонтирди. Эммануэл Макрон буни аллақачон 1 сентябрда текширишни режалаштирган - ўша куни унинг Байрутга навбатдаги ташрифи бўлади. Президент Ливанга, агар маҳаллий ҳокимият ўзи таклиф қилган ташаббусларни амалга оширишга қодир бўлмаса, у жавобгарликни олади. "Мен Ливанни яхши кўраман!" - деди у араб тилида, ташрифдан сўнг нутқини якунлаб.\nФранция Эммануэл Макрон Байрутдаги портлаш\nКеча, 16:12 330 Жаҳон\nКеча, 12:45 1053 Жаҳон