Жанозага доир аҳкомлар ҳақидаги боб – Islom Nuri\nЖанозага доир аҳкомлар ҳақидаги боб\nШариатимиз – Аллоҳга ҳамдлар бўлсин – инсоннинг ҳаётлик пайтидаги фойдаларини ҳам, вафотидан кейинги фойдаларини ҳам ўз ичига олган комил шариатдир. Аллоҳ таоло шаръий қилган ўлим ва жанозага доир аҳкомлар – беморликдан тортиб, жон таслим қилиш ва қабрга қўйишгача бўлган ишлар, беморнинг ҳолидан хабар олиш, унга калимаи шаҳодатни талқин қилиш, вафотидан кейин ювиш, кафанлаш, жаноза намози ўқиш, дафн қилиш, унинг ортидан қарзларини ўташ, васиятларини адо этиш, меросини тақсимлаш, етим қолган сағирларини кафолатга олиш каби ҳукмлар мазкур фойдалар жумласига киради.\nИмом Ибнул Қаййим раҳимаҳуллоҳ айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўлим ва жанозалар хусусида тутган йўллари энг комил, бошқа умматларнинг йўлларидан фарқли йўл бўлиб, Аллоҳ таолога тўла бандаликни бажо келтириш, маййитга яхшилик қилиш, унга қабрида ҳам, охиратда ҳам манфаати тегадиган: беморлигида кўриш, калимаи шаҳодатни талқин қилиш, энг яхши ва афзал сифатларда ювиш ва кафанлаш каби ишларни қилишни ўз ичига олган эди. Унинг жанозасида саф тортиб турадилар, Аллоҳга ҳамду сано айтадилар, Унинг пайғамбарига саловоту салом йўллайдилар, маййитга мағфират ва раҳмат тилайдилар, сўнг унинг қабри устида унга Аллоҳдан сабот тилаб турадилар, кейин эса тириклигида ҳолидан хабар олиб турганлари каби энди қабрини зиёрат қиладилар, ҳаққига дуолар қиладилар, унинг аҳлига ва яқинларига яхшиликлар қиладилар» (Зодул-маъод:1/479).\nЎлимни кўп эслаш, гуноҳлардан тавба қилиш, бировларнинг ноҳақлик билан қўлга киритилган нарсаларини ўз эгаларига қайтариш, ўлим ғафлатда қолдириб ҳужум қилмасидан туриб, солиҳ амалларга шошилиш орқали ўлимга ҳозирлик кўриш суннатдир.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Лаззатларни кесувчи (ўлим)ни кўп эсга олинглар!» (Термизий (2307), Насоий (1823), Ибн Можа (4258), Аҳмад (2/292, №7925), Ибн Ҳиббон (7/259, №2992), Ҳоким (4/321) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).\nИбн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган марфуъ ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилинглар!», дедилар. Шунда биз: «Ё Расулуллоҳ, биз Аллоҳга ҳамд бўлсинки, ҳаё қиламиз», дедик. «Уни назарда тутмадим. Балки, Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш – бош ва ундаги аъзоларни, қорин ва унинг ичидагиларни сақлаш, ўлиш ва чиришни ёдга олишдир. Охиратни танлаган банда дунё зийнатини тарк этади. Ким ана шундай йўл тутса, дарҳақиқат Аллоҳдан ҳаё қилибди», дедилар (Термизий (2463) ривояти).\n1) Бемор ҳамда ўлим соати яқинлашиб қолган кишига доир ҳукмлар\nИнсон бирон дардга дучор бўлса, аввало, сабр қилиши, ажр умид қилиши, жазавага тушмаслиги ва Аллоҳнинг қазо ва қадаридан нолимаслиги лозим. Бировларга дардини айтиши ва қандай касалга гирифтор эканидан хабар беришида бирон гуноҳ бўлмайди. Фақат, Аллоҳнинг қазосига рози бўлган, шикоятини фақат Аллоҳнинг ўзига қилган, шифони Унинг ўзидан талаб қилган ҳолда бўлса, бу нарса сабрга зид келмайди. Балки, бундай қилиш шаръан матлуб ва мустаҳабдир. Мана, Айюб алайҳиссалом Парвардигорига илтижо қилиб: «(Парвардигорим), мени бало ушлади. Ўзинг раҳм-шафқат қилувчиларнинг раҳмлироғидирсан», деди (Анбиё: 83).\nШунингдек, мубоҳ – шаръан рухсат берилган дори-дармонлар билан даволаниш мумкин. Ҳатто, баъзи уламолар бунинг зарур ва шарт эканини ҳам айтиб, фарзга яқинлаштириб қўйганлар. Мусаббабларни сабабларга боғлиқ эканини исбот қилувчи ва даволанишга буюрувчи ҳадислар келган, уларда бундай қилиш таваккулга зид бўлмаслиги ва бу худди очлик ва ташналикни емак-ичмак билан даф қилишга ўхшашлиги баён қилинган.\nҲаром билан даволаниш мумкин эмас. Ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, у киши: «Аллоҳ таоло шифоларингизни сизларга ҳаром бўлган нарсаларда қилмади», дейдилар (Бухорий №5614 ҳадисдан олдин таълиқ қилиб келтирган).\nАбу Довуд ва бошқалар Абу Дардо розияллоҳу анҳудан марфуъан келтирган ҳадисда: «Аллоҳ таоло дардни ҳам, давони ҳам туширган ва ҳар бир дарднинг давосини қилган. Шундай экан, даволанинглар, бироқ ҳаром билан даволанманглар!» (Абу Довуд (3874) ривояти).\n«Саҳиҳ Муслим»да хамр (ароқ) ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «У даво эмас, балки дарддир», деганлар (Муслим (1984) Ториқ ибн Сувайд ал-Жуъфий розияллоҳу анҳудан ривоят қилган).\nШунингдек, ақидага халал етказадиган нарса билан ҳам даволаниш жоиз эмас. Ширкий сўзлар ё мажҳул исмлар ё тилсимларни ўз ичига олган туморлар тақиш, шифо ҳамда бало-қазодан ва кўздан сақланиш эътиқоди билан билакка ё бошқа жойига мунчоқ, ип, латта, ҳалқа каби нарсаларни боғлаб олишлар шу жумладандир. Чунки, бунда қалб фойдани келтириш ва зарарни даф қилишда Аллоҳдан бошқага боғланиб қолади. Буларнинг бари ширк ёки унга олиб борувчи воситалардир.\nФолбин, мунажжим, сеҳргар ва жинкаш каби фирибгарлар қўлида даволаниш ҳам шу жумлага киради. Зотан, мусулмон киши учун унинг ақидаси саломатлигидан муҳимроқ бўлиши даркор.\nАллоҳ таоло шифони баданга, ақл ва динга манфаатли бўлган нарсаларда қилди. Буларнинг энг аввалида Қуръони карим, у билан ва шаръий дуолар билан руқя қилиш (дам солиш) туради.\nИбнул Қаййим раҳимаҳуллоҳ айтади: «Хайру эҳсонлар қилиш, зикр, дуо, тазарруъ, Аллоҳга илтижо ва тавбалар қилиш ҳам касалликнинг энг катта даволаридандир. Бу ишларнинг касални даф қилиш ва шифо ҳосил бўлишида нафснинг бунга ҳозирлиги ва уни қабул қилишга тайёрлиги даражасига қараб, табиий дори-дармонлардан кўра таъсири кучлироқ бўлади» (Зодул-маъод: 4/130).\nШифохоналарда бўлсин ё бошқа жойда бўлсин, касалликни яхши билувчи ва тўғри ташхис қўя олувчи табиблар қўлида ҳалол дори-дармонлар воситасида даволанишнинг зарари йўқдир.\nБемор кўриш ҳам суннатдир. «Саҳиҳайн» ва бошқа ҳадис тўпламларида келганки: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мусулмон кишининг мусулмон биродари устида бешта хаққи бор: Саломига алик олиш, касал бўлса зиёрат қилиш, (вафот этса) жанозасига қатнашиш, чақирса бориш ва аксирса (кейин алҳамдулиллаҳ деса) ярҳамукаллоҳ дейиш», дедилар (Бухорий (1240) ва Муслим (2162) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).\nБеморни зиёрат қилганда унинг ҳолини сўрайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам беморга яқин келиб, ундан ҳол сўрардилар.\nЗиёрат кун ора ёки икки кун ўтказиб қилинса, яхши бўлади. Агар бемор ўзи хоҳласа, ҳар куни зиёрат қилиш ҳам мумкин. Зиёрат пайтида бемор ўзи зўрламаса, кўп ўтирмаган маъқул.\nБеморга: «Ла баъса алайк, тоҳур иншооллоҳ» (Ҳеч қиси йўқ, иншааллоҳ, бу касаллик гуноҳлардан покланишга сабаб), дейди (Бухорий (3616) Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилган). Бемор кўнглига шодлик улашади, унга шифо сўраб дуо қилади, Қуръон ўқиб, хусусан, «Фотиҳа», «Ихлос» ва икки «Қул аъувзу» билан дам солади.\nБемор молидан бир қисмини яхшилик ишларига васият қилиши суннатдир. Қарз олди-бердиларини, зиммасида бўлган омонатларни васият қилиши вожиб бўлади. Бундай қилиш аслида, ҳар бир соғлом одамдан ҳам матлуб бўлган ишдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Васият қилмоқчи бўлган бирон нарсаси бор мусулмон киши олдида васияти ёзилмаган ҳолда икки кечани ўтказиши дуруст эмас», деганлар (Бухорий (2738) ва Муслим (1627) Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар).\nИкки кечани зикр қилишлари таъкид учун, чегаралаш учун эмас. Имкон қадар тезроқ васияти ёзилган бўлиши лозим, чунки инсон ажали қачон етишини билмайди.\nБемор киши Аллоҳга яхши гумонда бўлмоғи керак. Чунки, Аллоҳ таоло: «Мен бандамнинг Мен ҳақимдаги ўйидаман» (яъни, мени қандай гумон қилса, шундайман), дейди (Бухорий (7405) ва Муслим (2675) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар). Ўлими яқинлашганини ҳис қилган пайтда бу яна ҳам таъкидлироқдир.\nБеморни Аллоҳнинг раҳматидан умидвор қилиш суннатдир. Беморлик ҳолида ражо (умидворлик) ҳисси хавф ҳиссидан устун бўлмоғи лозим. Соғлик пайтида эса ҳар икки ҳис баробар бўлиши яхшидир. Чунки, хавф ҳисси кучлироқ бўлган одам бир нав умидсизликка тушиб қолиши мумкин, ражо ҳисси кучлироқ бўлса, Аллоҳнинг макри-азобидан бироз хотиржамлик ҳолатида бўлади.\nЎлими яқинлашиб қолган беморга ҳузурида бўлган киши «Ла илаҳа иллаллоҳ»ни талқин қилиши (яъни унинг қулоғига айтиб туриши) суннатдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Вафот этаётган кишиларингизга «Ла илаҳа иллаллоҳ»ни талқин қилинглар», деганлар (Муслим (916) ривояти).\nБунинг сабаби – вафот этаётган киши калимаи ихлос устида вафот этиши ва бу унинг охирги сўзи бўлиб қолиши учундир. Муъоз розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган марфуъ ҳадис борки: «Кимнинг охирги сўзи «Ла илаҳа иллаллоҳ» бўлса, жаннатга киради» (Абу Довуд: (3116) ривояти).\nУнга ушбу калимани мулойимлик билан талқин қилинади, қийнаб қўймаслик учун кўп қайтаравермайди.\nЮзини қиблага қаратиб қўйиш суннатдир.\nОлдида «Ёсин» сурасини ўқиб турилади. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Вафот этаётган кишиларингизга «Ёсин»ни ўқинглар», деганлар (Абу Довуд (3121), Ибн Можа (1448), Ибн Ҳиббон (7/269, №3002) Маъқил ибн Ясор розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар, Ибн Ҳиббон саҳиҳ санаган). Яъни, вафоти ҳозир бўлган кишига ўқилади. Вафот этгандан кейин унга ўқилмайди. Маййитга ўлимидан кейин Қуръон ўқиш бидъатдир. Ўлими ҳозир бўлиб турган кишига ўқиш эса суннатдир.\nЖаноза пайтида ёки қабр устида ёки маййитнинг руҳига атаб қироат қилишлар бари бидъатдир. Мусулмон киши суннатга амал қилиши, бидъатдан четланиши вожибдир.\n2) Вафотга доир ҳукмлар\nИнсон вафот этгач, унинг кўзларини юмиб қўйиш мустаҳабдир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Салама розияллоҳу анҳу вафот этганида унинг кўзларини юмиб қўйганлар ва: «Руҳ олингач, кўз унинг ортидан эргашиб (қараб) қолади. (Маййит ҳақида) фақат яхши гапни гапиринглар. Чунки малоикалар сизлар айтаётган гапларга «амийн» деб турадилар», деганлар (Муслим (920) Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилган).\nМаййитнинг усти бирон мато билан ўраб қўйилиши суннатдир. Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам вафот этганларида яманий мато билан ўраб қўйилдилар» (Бухорий (5814) ва Муслим (924) ривоятлари).\nВафот этгани аниқ бўлгач, уни тезроқ дафнга ҳозирлаш лозим бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мусулмон кишининг мурдаси аҳли-оиласи олдида сақлаб турилиши лойиқ эмас», деганлар (Абу Довуд (3159) Ал-Ҳусойн ибн Ваҳваҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилган).\nЧунки, бу билан маййитнинг жасадини бузилиш ва айнишига йўл қўйилмайди.\nИмом Аҳмад раҳимаҳуллоҳ айтади: «Маййитнинг ҳурмати уни (дафнини) тезлатишдир» (Ал-муғрий: 2/162).\nМаййитнинг валийси ёки бирон яқин кишиси келишини кутиш билан жасад бузилиши хавфи бўлмаса, кутишнинг зарари йўқ.\nМусулмоннинг ўлими хабари эълон қилиниши мубоҳдир, токи уни дафнга тайёрлаш ва жанозасида ҳозир бўлишга кишилар шошилсинлар.\nАммо, маййитнинг ўлимини жазавалар билан ва унинг мақтовли сифатларини санаш билан эълон қилиш – жоҳилият феълидандир. Дафн маросимида нутқ сўзлаш ва мотамлар уюштириш ҳам шу қабилдаги ишлардан.\nМаййитнинг васиятини тезроқ ижро қилиш мустаҳабдир, бунда ажрга тезроқ етишиш бордир. Аллоҳ таоло васиятнинг шаънига эҳтимом бериш ва уни ижро қилишга ундаш нуқтаи назаридан уни қарздан муқаддам зикр қилди.\nУнинг қарзларини тезроқ ўтаб қўйиш лозимдир.\nХоҳ қарзи Аллоҳдан бўлсин, ҳаж, назр, тоат ёки каффорат каби.\nХоҳ одамлардан бўлсин, омонатлар ва бировларнинг ҳақларини қайтариш каби.\nХоҳ ўзи бу ҳақда васият қилган бўлсин, хоҳ васият қилган бўлмасин, фарқсиз.\nЧунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мўминнинг жони то қарзи адо этилмагунча қарзига боғланиб туради», деганлар (Аҳмад (2/440, №9679), Термизий (1079) ривоят қилган ва ҳасан деган). Ушбу ҳадис маййитнинг қарзи бўлса, уни тезроқ тўлаб қўйиш зарурлигига далолат қилади. Бу қарзини тўлашга етарли моли бўлган киши ҳақидадир. Аммо, кимнинг моли бўлмаган бўлса, ўзи қарзини тўлашга азм қилган ҳолда ўлган бўлса, Аллоҳ таоло уни ўтаб қўйишига далолат қилувчи ҳадислар келган.\n3) Маййитни ювишга доир ҳукмлар\nЖанозага доир ҳукмлардан бири – маййитни ювишдан хабардор ва бунга имконияти бор одам зиммасига уни ювиш вожиб бўлишидир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Арафотда туясидан йиқилиб, туянинг оёқлари остида нобуд бўлган одам ҳақида: «Уни сув ва сидр билан ювинглар…», деганлар (Муттафақун алайҳ, Бухорий (1265), Муслим (1206) Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар). Исломда маййитни ювиш сўзу амалда мутавотирдир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдек покиза ва мутоҳҳар зот ҳам ювилганлар (Абу Довуд (3141), Ибн Можа (1464) Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилганлар). Шундай экан, бошқалар албатта ювилиши фарздир. Маййитни ювиш мусулмонлар зиммасидаги фарзи кифоядир.\nЭркак кишини эркак киши ювади. Яхшиси ва афзали маййитни ювиш учун ишончли, ювиш тартиб-қоидаларини яхши билувчи одамни танланишидир. Чунки, бу ҳам ўзига хос кўринишга эга бўлган бир шаръий ҳукм бўлиб, уни шаръий жиҳатдан яхши билган одам тарафидан татбиқ қилиниши зарурдир. Маййитни ювиш учун энг муқаддам ўринда унинг васийси туради. Агар маййит ўзини бирон шахс ювишини васият қилган бўлса ва у шахс ишончли ва одил бўлса, у бунга энг ҳақли бўлади. Чунки, Абу Бакр розияллоҳу анҳу ўзларини аёллари Асмо бинт Умайс ювишини васият қилганлар (Абдурраззоқ «Мусаннаф»ида (3/308, №6117), Ибн Аби Шайба (2/455, №10969), Байҳақий (3/397) ривоят қилганлар). Демак, аёл киши эрини ювиши, шунингдек, эркак киши ҳам аёлини ювиши жоиз бўлади. Анас розияллоҳу анҳу ўзларини Муҳаммад ибн Сийрийн ювишини васият қилганлар (Ибн Саъд «Табақот»да (7/19) ривоят қилган).\nМаййитни ювишга васийсидан кейин унинг отаси энг лойиқдир. Чунки, ота ўз ўғлига нисбатан энг меҳрибон ва шафқатли одам саналади.\nСўнг бобоси ҳақлироқ, у ҳам юқоридаги маънода отага шерикдир.\nСўнгра бошқа яқин қариндошлари, улардан кейин бегона одамлар ҳақли бўладилар.\nЛойиқликдаги бу тартиб мазкур айтиб ўтилганларнинг ҳаммаси ювиш тартиб-қоидаларини яхши билган ва буни ўзлари талаб қилган ҳолга тегишли. Акс ҳолда, ювиш аҳкомларини яхши биладиган кишилар билмайдиганлардан лойиқроқ бўладилар.\nАёл кишини аёл киши ювади. Аёл кишини ювишга энг лойиқ унинг васийясидир. Агар ўзини муайян бир аёл ювишини васият қилган бўлса, ўша аёлда бунга салоҳият бўлса, уни бошқалардан муқаддам қилинади. Ундан кейинги ўринда бошқа қариндош ва яқин аёллар туради.\nАёл кишини ювишга ҳақлилар мана шу тартибга кўрадир, эркак кишини ювишга ҳақлилар ҳақида юқорида айтиб ўтилди.\nЭр хотинини, хотин эса эрини ювиши жоиздир. Чунки, Абу Бакр розияллоҳу анҳу ўзларини рафиқалари ювишини васият қилганлар, Алий розияллоҳу анҳу эса Фотима розияллоҳу анҳони ювганлар (Абдурраззоқ (3/410, №6122), Дорақутний (2/232, №1827) ривоят қилганлар). Бу каби ҳолатлар бошқа саҳобалардан ҳам содир бўлган (Жумладан, Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу (Байҳақий (3/397) ривоят қилган).\nЕтти ёшга кирмаган болани – хоҳ ўғил бола бўлсин, хоҳ қиз бола бўлсин – эркак киши ҳам, аёл киши ҳам ювиши жоиз. Ибнул Мунзир: «Биз билган барча аҳли илмлар аёл киши гўдак болани ювиши мумкинлигига ижмоъ қилганлар», дейди (Ал-авсат: 5/338). Чунки, гўдак боланинг тириклик пайтида ҳам аврати йўқ эди, ўлимидан кейин ҳам бўлмайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўғиллари Иброҳимни ҳам аёллар ювганлар.\nЕтти ёшдан юқори ўғил бола жасадини аёл киши ювиши жоиз эмас, шунингдек, етти ёшдан катта қиз бола жасадини эркак киши ювиши ҳам жоиз эмас.\nМусулмон киши кофир кимсани ювиши, тобутини кўтариши, кафанлаши, унга жаноза намози ўқиши, қабрига кузатиб қўйиши мумкин эмас. Аллоҳ таоло айтади: «Эй мўминлар, Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлган қавм билан дўст бўлманглар!» (Мумтаҳана: 13). Ояти карима умумий ҳолида уларни ювиш, жанозасида иштирок этиш ва қабрига кузатиш ҳаромлигига далил бўлади.\nАллоҳ таоло айтади: «Улардан биронтаси ўлса, зинҳор унинг (жаноза) намозини ўқиманг ва қабри устига ҳам бориб турманг! Чунки улар Аллоҳ ва унинг пайғамбарига кофир бўлдилар ва итоатсиз ҳолларида ўлдилар» (Тавба: 84).\nЯна айтади: «На пайғамбар ва на бу мўминлар — агар мушриклар қариндошлари бўлса ҳам — уларнинг дўзах эгалари эканликлари аниқ маълум бўлганидан кейин, у мушриклар учун мағфират сўрашлари жоиз эмасдир» (Тавба: 113).\nУни дафн қилмайди, лекин кофирлар уни кўмиб қўйишга ярамасалар, жасади ҳидланиб, бировларга озор бермаслиги учун мусулмон киши уни бирор чуқурга ташлаб, кўмиб қўяди. Бадрда ўлдирилган мушрикларни қудуққа ташлаб юборилиши бунга далил бўлади (Бухорий (3976), Муслим (2874) Абу Талҳа розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).\nНамозни қасддан тарк қилувчи муртаднинг, шунингдек, кофир қилиб қўювчи бидъат эгасининг ҳукми ҳам шундай.\nМусулмон кишининг кофирнинг тиригига ҳам, ўлигига ҳам муомаласи ана шундай, безорлик ва нафрат бўлмоғи керак.\nАллоҳ таоло Ўз халили Иброҳим алайҳиссалом ва у кишига эргашганлар ҳақида шундай ҳикоя қилади: «Улар ўз қавмларига: «Дарҳақиқат, бизлар сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиздан безормиз. Бизлар сизлар (ишониб, ибодат қилаётган бут-санамлар)ни инкор этдик. Токи сизлар ёлғиз Аллоҳга иймон келтиргунларингизча сизлар билан бизнинг ўртамизда адоват ва ёмон кўриш зоҳирдир», дедилар» (Мумтаҳана: 4).\nАллоҳ таоло айтади: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган қавмнинг Аллоҳ ва Унинг пайғамбари га мухолифлик қилган кимсалар билан — гарчи улар ўзларининг оталари, ёки ўғиллари, ёки оға-инилари, ёки қариндош-уруғлари бўлсалар-да — дўстлашаётганларини топмассиз» (Мужодала: 22).\nБунга сабаб – куфр билан иймон ўртасидаги адоват, кофирларнинг Аллоҳ ва Унинг расулларини ҳамда Унинг динини душман тутишларидир. Шундоқ экан, уларнинг тиригини ҳам, ўлигини ҳам асло дўст тутиш жоиз эмас.\nАллоҳ таолодан қалбларимизни ҳақда саботли қилишини ва бизларни тўғри йўлига ҳидоят қилишини сўраймиз.\nМаййитни ювишга тоза ва мубоҳ (яъни, бировдан тортиб ё ўғирлаб олинмаган) сув ишлатилиши шарт қилинади. Афзали совуқ сув билан ювиш, бироқ, жасаддаги кирликни кетказиш учун зарур бўлса ёки қаттиқ совуқ кунларда илиқ сув ишлатиш мумкин.\nЮвишни имкони борича кўзлардан яширин ва усти ёпиқ бўлган, уй, чодир каби жойда амалга оширилади.\nЮвишдан олдин маййитнинг киндигидан тиззасигача ёпиб қўйиш вожибдир. Шундан сўнг унинг кийимларини ечилади ва сув ва чиққан нарсалар оқиб кетиши учун қияроқ қилиб қўйилган ювиш тахтасига оёғини пастга қилиб ёткизилади.\nЮвишда ювувчи ва ёрдамчилар иштирок этадилар, бошқаларнинг ҳозир бўлиши макруҳдир.\nЮвиш қуйидагича амалга оширилади: Ювувчи маййитнинг бошини кўтариб, ўтиришга яқин ҳолатга келтиради, сўнг унинг қорнини сал-сал босиб, силайди, шу билан чиқишга тайёр бўлиб турган нарса (ахлат) бўлса чиқиб кетади. Шу ҳолда чиққан нарсани сув оқизиб кетиши учун кўпроқ сув қуйиб юборади. Сўнг ювувчи қўлига дағалроқ латта ўраб, маййитни истинжо қилдиради ва остини сув билан поклайди.\nСўнг ювишни ният қилиб, бисмиллаҳ деб, намозга таҳорат қилгандек таҳорат қилдиради. Фақат мазмаза (оғиз чайқаш) ва истиншоқ (бурун чайиш) қилдирмайди, бунинг ўрнига маййитнинг тишлари ва бурун катакларини сувли қўли билан ёки намланган латта билан артиб қўяди.\nУнинг оғзига ҳам, бурнига ҳам сув киритмайди. Кейин бошини ва соқолини сидр ёки совун кўпиги билан ювади.\nСўнг жасаднинг ўнг томонини, яъни, бўйиннинг ўнг қисмини, сўнг ўнг қўлини, сўнг ўнг кўкрагини, ўнг ёнини, ўнг сонини, ўнг болдир ва қадамини ювади. Сўнг чап ёнига ёткизиб, орқа ўнг томонини ювади. Сўнгра чап томонини ювиб чиқади, сўнг ўнг ёнига ёнбошлатиб, орқа чап томонини ювади.\nЮвишда сидр ёки совун ишлатилади, ювувчи ювиш пайтида қўлига латта ўраб олиши мустаҳабдир.\nАгар бир марта ювиш билан поклик ҳосил бўлса, шу билан фарз адо этилган бўлади. Уч марта ювиш мустаҳабдир. Агар тозалик ҳосил бўлмаса, уч мартадан ортиқ, то етти мартагача ювиш мумкин. Охирги ювишни кофур билан ювади. Чунки, кофур маййитнинг жасадини қотиради, хушбўйлантиради ва совуқ сақлайди. Шунинг учун уни асари сақланиб қолсин деб охирги ювишда ишлатилади.\nШундан сўнг маййитни сочиқ ё шу каби нарса билан артилади, мўйловини қисқартирилади, тирноқлари ўсган бўлса, олинади, қўлтиқлари туки тозаланади. Олинган нарсаларни ёнига, кафани ичига қўйилади. Аёл кишининг сочи уч ўрим қилиб, орқасига ташлаб қўйилади.\nАгар маййитни ювиш имконсиз бўлса, яъни сув йўқ бўлса ёки ёмон яралар ё куйганлик сабабли жасаднинг титилиб кетиши хавфи бўлса, ёки маййит бегона эркаклар ичида ёлғиз аёл бўлса ёки бегона аёллар орасидаги ёлғиз эркак бўлса, бундай ҳолларда уни тупроқ билан таяммум қилдирилади, таяммум қилдирувчи киши қўлига бирон нарса ўраб туриб, унинг юзи ва қўлларига тупроқли қўлини суртади.\nАгар маййитнинг айрим аъзоларини ювиш имкони бўлмаса, имкони бор аъзоларини ювиб, имкони бўлмагани ўрнига таяммум қилдирилади.\nЮвувчи маййитни ювиб бўлганидан сўнг ўзи ҳам ғусл қилиши мустаҳабдир, фарз эмас.\n4) Кафанлашга доир ҳукмлар\nМаййитни ювиб, қуритгандан кейин кафанлаш машруъдир.\nКафан жасадни тўла ўровчи бўлиши шарт қилинади.\nОқ, покиза, имкони бўлса янги, бўлмаса ювилган матодан бўлиши мустаҳабдир.\nКафаннинг фарз миқдори – маййитнинг жасадини ўраб турадиган битта матодир.\nМустаҳаб миқдори эса, эркак киши учун уч лифофа (ўровчи мато), аёл киши учун беш қатор мато: изор, рўмол, қамис (кўйлак) ва иккита лифофа (ўровчи мато) бўлишидир.\nКичик ёшли болани битта матога кафанланади, учта билан кафанлаш мубоҳ.\nНорасида қизчани битта қамис ва иккита лифофа билан кафанланади.\nКафанларга хушбўй тутатқи туталиши ва ҳидини ушлаб қолиши учун аввал атиргул суви каби бирон суюқлик пуркалиши мустаҳабдир.\nЭркак кишини қуйидагича кафанланади: Учта лифофани устма-уст ёзилади, сўнг маййитни усти ўралган ҳолда олиб келиб, лифофалар устига юзини юқорига қилиб ёткизилади.\nСўнг ҳанут (хушбўй модда)ни олиб, пахтага теккизиб, уни маййитнинг думбалари орасига қўйилади ва устидан латта билан маҳкамланади. Сўнг ҳанут билан хушбўйлантирилган пахтани унинг кўзлари ва бурун катакларига, оғзи ва қулоқларига, сажда ўринларига: пешонаси, бурни, икки қўли, икки тиззаси ва оёқ учларига, шунингдек, қўлтиқларга, тиззалар ортига, киндигига қўйилади. Кафанлар орасига ва маййитнинг бошига ҳам хушбўйлик суртилади. Сўнг энг устки қатордаги лифофани чап томонини ўнг томонига, сўнг ўнг томонини чап томонига ўралади. Кейин иккинчисини, кейин учинчисини шундай қилиб ўралади. Матонинг ортиқча қисми маййитнинг оёқ томонига қараганда бош томонида кўпроқ қолдирилади. Сўнг бош тарафидаги ортиқча қисмини йиғиб, юзи устига буклаб қўйилади. Оёқ тарафидаги ортиқча қисмини йиғиб, оёқлари устига қўйилади. Сўнг улар очилиб кетмаслиги учун устидан боғлаб қўйилади, ушбу боғичлар қабрда ечиб қўйилади.\nАёл кишини бешта матога кафанланади. Аввал изор ўралади, сўнг кўйлак кийдирилади, сўнг бошига рўмол ўралади, сўнг иккита матога ўралади.\n5) Маййитга жаноза ўқишга доир аҳкомлар:\nВафот этган мусулмон кишига жаноза намози ўқиш машруъдир.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ким жанозада то намоз ўқиб бўлингунча ҳозир бўлса, унга бир қийрот (ажр), то дафн қилингунча ҳозир бўлса, унга икки қийрот (ажр) бўлади», дедилар. «Икки қийрот қанча бўлади?» деб сўралди. «Иккита катта тоғча», дедилар (Бухорий (1353) ва Муслим (945) ривоятлари).\nМаййитга намоз ўқиш фарзи кифоя бўлиб, баъзилар адо этса, бошқалар зиммасидан гуноҳ соқит бўлади. Агар ҳеч ким ўқимаса, ҳамма тенг гуноҳкор бўлади.\nМаййитга намоз ўқишда ният, қиблага юзланиш, сатри аврат, намоз ўқувчи ҳам, намози ўқилаётган ҳам таҳоратли бўлиши, нажосатдан сақланиш, намоз ўқувчи ҳам, намози ўқилаётган ҳам мусулмон бўлиши, жанозанинг (маййитниг) ҳозир бўлиши – агар юртида бўлса, – намоз ўқувчининг мукаллаф бўлиши шарт қилинади.\nЖаноза намозининг рукнлари: қиём (тик туриш), тўрт такбир айтиш, сураи Фотиҳани ўқиш, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловот ўқиш, маййит ҳаққига дуо ўқиш, тартиб ва саломдир.\nСуннатлари: Ҳар бир такбирда қўл кўтариш, қироатдан олдин «аъувзу»ни айтиш, ўзига ва мусулмонларга дуо қилиш, қироатни махфий қилиш, тўртинчи такбирдан сўнг ва саломдан олдин бироз туриш, ўнг қўлини чап қўли устига кўкракларига қўйиш, саломда ўнг томонга ўгирилиш.\nЖаноза намозида имом ва ёлғиз ўқувчи одам маййит эркак киши бўлса, кўкраги қаршисида, аёл кишининг ўрта (бел) қисми қаршисида туради, муқтадийлар эса имомнинг орқасида турадилар. Улар уч саф бўлиб туришлари мустаҳабдир. Сўнг иҳром такбири айтади ва такбирдан кейиноқ – истифтоҳ ўқимасдан – аъувзу ва бисмиллаҳни ўқиб, Фотиҳа сурасини ўқийди, сўнг такбир айтиб, ташаҳҳудда ўқигандек саловот ўқийди. Сўнг такбир айтиб, маййит ҳаққига ҳадисларда келганидек қуйидагича дуо ўқийди:\nاَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا،\nوَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا،\nاَللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَنْ\nتَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَّفَهُ عَلَى الإِيمَانِ، اَللَّهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا\nأَجْرَهُ وَلاَ تُضِلَّنَا بَعْدَهُ.\nМаъноси: «Парвардигоро! Бизнинг тиригу ўликларимизни, ҳозиру ғоибларимизни, каттаю кичигимизни ҳамда эркагу аёлимизни (гуноҳларини) мағфират этгин. Эй Аллоҳ! Агар биздан биронтамизни яшатадиган бўлсанг, уни исломда яшатгин. Жонини оладиган бўлсанг, иймони билан олгин. Эй Аллоҳ! Бунинг ажр-савобидан бизни маҳрум айлама ва унинг ортидан бизни Ўзинг адаштирмагин» (Абу Довудд (3201), Термизий (1025), Ибн Можа (1498) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).\nاَللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ، وَاعْفُ\nعَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ، وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ\nوَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ، وَنَقِّهِ مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ\nالأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ، وَأَبْدِلْهُ دَاراً خَيْراً مِنْ دَارِهِ، وَأَهْلاً\nخَيْراً مِنْ أَهْلِهِ، وَزَوْجاً خَيْراً مِنْ زَوْجِهِ، وَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ،\nوَأَعِذْهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ (أَوْ مِنْ عَذَابِ النَّارِ).\nМаъноси: «Парвардигоро! Уни мағфират этгин, раҳм қилгин. Унга офият ато этгин, афв этгин. Унинг насибасини (чиройли-кўп) улуғ қилгин. Кирар жойини кенг қилгин. Уни сув, қор ва дўл билан ювгин. Оппоқ либосни кирлигидан пок этганинг каби уни хатолардан поклагин. Унга ўз ҳовлисидан яхшироқ бўлган ҳовли, аҳлидан ҳам яхшироқ аҳл ва аёлидан яхшироқ аёл-жуфт ато қилгин. Уни жаннатга киргиз ва қабр [ёки дўзах азобидан] асрагин» (Муслим (963) Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилган).\n(وَافْسَحْ لَهُ فِي قَبْرِهِ، وَنَوِّرْ لَهُ فِيهِ)\n«Унинг қабрини кенг қилгин ва нурга тўлдиргин» (Муслим (920) Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилган).\nМаййит аёл киши бўлса, дуо сўзларини муаннас сийғасида (яъни, аёллик шаклида) айтади, «лаҳу» ўрнига «лаҳа», «-ҳу» ва «-ҳи» ўрнига «-ҳа», дейди.\nАгар ёш болага намоз ўқилаётган бўлса, қуйидаги дуони ўқийди:\nاَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ فَرَطاً وَذُخْراً لِوَالِدَيْهِ،\nوَشَفِيعاً مُجَاباً، اَللَّهُمَّ ثَقِّلْ بِهِ مَوَازِينَهُمَا، وَأَعْظِمْ بِهِ\nأُجُورَهُمَا، وَأَلْحِقْهُ بِصَالِحِ الْمُؤْمِنِينَ، وَاجْعَلْهُ فِي كَفَالَةِ\nإِبْرَاهِيمَ، وَقِهِ بِرَحْمَتِكَ عَذَابَ الْجَحِيمِ، وَأَبْدِلْهُ دَاراً\nخَيْراً مِنْ دَارِهِ، وَأَهْلاً خَيْراً مِنْ أَهْلِهِ، اَللَّهُمَّ اغْفِرْ\nلأَسْلاَفِنَا، وَأَفْرَاطِنَا، وَمَنْ سَبَقَنَا بِالإِيْمَانِ.\nМаъноси: «Эй Аллоҳ! Уни ота-онаси учун (охиратдаги) ажр, захира ҳамда дуоси ижобат бўладиган (шафоатчи) шафеъ қилгин. Эй Аллоҳ, шу гўдак сабабли уларнинг (ота-онасининг) мезонларини оғир, ажру-мукофотларини улуғ қилгин. Гўдакни солиҳ мўминлар қаторига қўшгин. Иброҳимнинг кафолатида (кафиллигида) қилгин. Ўз раҳматинг билан уни жаҳаннам азобидан сақлагин, унга уйидан яхшироқ уй, аҳлидан яхшироқ аҳл (оила) ато қилгин (ўрнига бергин). Эй Аллоҳ! Ёшу қаримизни ҳамда биздан олдин иймон билан ўтиб кетган кишиларни мағфират қилгин!» (Ибн Аби Шайба (6/107, №29829), Абдурраззоқ (3/529, №6588) ривоятлари).\nСўнгра такбир айтиб, бироз туради, сўнг ўнг томонига салом беради.\nКим жанозанинг бир қисмига етиб келолмаса, келиб қўшилган жойидан бошлаб ўқийди, имом салом берганидан кейин етолмаган қисмини ўзи ўқиб қўяди. Агар тобут ердан кўтарилишидан хавф қилса, такбирларни бирин-кетин (ўртада тўхталишсиз) қилиб, салом беради.\nМаййитга жаноза ўқиёлмаган одам унинг қабрига бориб, ўқиб қўйиши ҳам мумкин.\nБирон кишининг вафотидан хабар топган бошқа диёрдаги киши унга ғойибона жаноза ўқиб қўйса, жоиздир.\nҲомиладор аёлнинг ҳомиласи ўлик тушса, тўрт ойни тўлдирган бўлса, унга жаноза ўқилади. Агар тўрт ойдан кам бўлса, ўқилмайди.\n6) Маййитни қабрга қўйиш ҳақида:\nМаййитни кузатиш ва қабрга қўйиш унинг ҳолини билган мусулмонлар учун фарзи кифоядир. Уни дафн қилиш Қуръон ва Суннат билан машруъдир. Аллоҳ таоло айтади: «Ахир Биз ерни тирикларни ҳам, ўликларни ҳам йиғувчи қилиб қўймадикми?!» (Вал-мурсалат: 25, 26), «Сўнгра унга ўлим бериб, қабрга киритди» (Абаса: 21). Маййитни дафн қилиш ҳақида кўплаб ҳадислар келган, дафн қилиш – яхшилик ва тоат, маййит учун иззат-икром ва ҳурмат-эътибордир.\nЖаноза ортидан бориш ва уни қабрга кузатиш суннатдир. «Саҳиҳайн»да келганки: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ким жанозада то намоз ўқиб бўлингунча ҳозир бўлса, унга бир қийрот (ажр), то дафн қилингунча ҳозир бўлса, унга икки қийрот (ажр) бўлади», дедилар. «Икки қийрот қанча бўлади?» деб сўралди. «Иккита катта тоғча», дедилар (Бухорий (1353) ва Муслим (945) ривоятлари).\nБухорийда: «Ким кузатиб қўйса» лафзи билан, Муслимда эса: «Ким жаноза билан бирга чиқса ва то дафн қилингунча унинг ортидан борса», деб келган (Саҳиҳ Муслим: 56/945, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган).\nҲадисда – унинг барча ривоятларида – жанозани кузатиш ва қабрга қўйишга тарғиб бордир.\nЖаноза ортидан бораётган киши имкони бўлса, тобутни кўтаришда иштирок этиши суннатдир. Маййитни улов устида ё автомашинада олиб боришнинг, хусусан қабристон узоқроқда бўлса, зарари йўқдир.\nМаййитни дафн қилишга шошилиш суннат. Чунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Жанозани (маййитни) тезроқ олиб боринглар. Агар (маййит) солиҳ бўлса, яхшилик сари муқаддам қилган бўласиз. Агар бошқача бўлса, ёмонни елкангиздан тезроқ туширган бўласиз», деганлар (Бухорий (1315) ва Муслим Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан (944) ривоят қилганлар). Лекин, тезроқ олиб бориш дегани қаттиқ югуриш маъносида бўлмаслиги, тобуткашлар ва кузатиб борувчилар хотиржамликни лозим тутишлари, овозларини на қироат билан, на таҳлилу зикрлар билан кўтармасликлари, «Унинг ҳаққига истиғфор айтинглар», ё шунга ўхшаш гаплар билан овоз кўтармасликлари лозим. Чунки, бу бидъат бўлади.\nАёллар жаноза ортидан эргашиб боришлари ҳаромдир. Умму Атийя розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Биз жанозаларга эргашиб боришдан қайтарилдик» (Бухорий (313) ва Муслим (938) ривоятлари). Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам замонларида аёллар тобут ортидан қабристонга бормасдилар, маййитларни кузатиш эркакларга хос иш эди.\nҚабрни чуқурроқ ва кенгроқ қилиб қазиш суннатдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қазинглар, кенг ва чуқур қилинглар», деганлар (Абу Довуд (3216), Термизий (1713), Ибн Можа (1560) Ҳошим ибн Омир розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар, Термизий: «ҳасан, саҳиҳ», деган).\nАёл кишини қабрга қўйишда қабр устини ёпиб туриш суннатдир.\nМаййитни қабрга қўяётган одам: «Бисмиллаҳи ва ала миллати росулиллаҳи соллаллоҳу алайҳи ва саллам» дейиши суннатдир. Чунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Маййитларингизни қабрга қўйганда: «Бисмиллаҳи ва ала миллати росулуллоҳи» (Аллоҳнинг номи билан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг динига мувофиқ), денглар», деганлар (Абу Довуд (3213), Термизий (1046), Ибн Можа (1550), Аҳмад (2/40, №4990) Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар, Термизий ҳасан санаган).\nМаййитни лаҳадга ўнг томони билан, қиблага юзлантирган ҳолда қўйилади. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Каъба ҳақида: «У тирикларингиз-у ўликларингизнинг қибласи», деганлар (Абу Довуд (2875), Байҳақий (3/408) Убайд ибн Умайрдан, у отасидан ривоятлари).\nБоши остига ғишт ё тош ё тупроқ қўйилади, маййитни қабрнинг олдинги деворига яқин қўйилади, юзи билан ерга бўлиб қолмаслиги ёки чалқанча бўлиб қолмаслиги учун орқасига тупроқ суяб қўйилади.\nСўнг лаҳаднинг ёриғини ғишт ва лой билан суваб, тўсиб қўйилади, сўнг устига тупроқ тортилади, ўзидан чиққанидан ортиқча тупроқ қўшилмайди.\nҚабрни ердан бир қарич миқдорида кўтариб, ёмғир сувлари туриб қолмайдиган қилиб, ўркачсимон шаклда, тепасини баландроқ, ёнларини қияроқ қилиб қўйилади. Устига майда тошлар тўкилиб, тупроғи учиб кетмаслиги учун сув сепиб, шиббалаб қўйилади. Ердан бироз кўтариб қўйилишидаги ҳикмат – қабр экани билиниб туриши ва оёқости қилинмаслиги учундир. Қабрнинг чегараси билиниб туриши учун икки четига белги тиклаб қўйиш мумкин, белгига бирон нарса ёзилмайди.\nДафндан фориғ бўлгач, мусулмонлар қабр устида туриб, маййитнинг ҳаққига дуо ва истиғфор айтишлари мустаҳабдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам маййитнинг дафнидан фориғ бўлгач, унинг устида турардилар ва: «Биродарингизга истиғфор айтинглар ва унга сабот берилишини сўранглар, чунки у ҳозир сўроққа тутилади», дердилар (Абу Довуд (3221) Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳудан ривоят қилган).\nАммо, қабр устида Қуръон тиловат қилиш бидъатдир, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам, саҳобаи киром ҳам бундай қилмаганлар. Ҳар қандай бидъат залолатдир.\nҚабрлар устига сағаналар бино қилиш, уларни гипс билан суваш ва устига ёзиш мумкин эмас, ҳаром. Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қабрни гипслаб сувашдан, унинг устида ўтиришдан ва унинг устига бино қилишдан қайтардилар» (Муслим (970) ривояти).\nИмом Термизий Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилиб, саҳиҳ санаган ҳадисда айтилишича: «Қабрларни гипслаб сувашдан, уларга ёзишдан ва уларни оёқости қилишдан қайтардилар».\nЧунки, бундай қилиш ширкка ва мозорларга сиғинишга олиб бориши мумкин. Жоҳиллар қабр устига бино қилинган сағанани ёки зийнатни кўриб, қалблари унга боғланиб қолиши хавфи бор.\nҚабрларга чироқ қўйиш, яъни уларни электр нури ё бошқа ёритқичлар билан ёритиш, қабрлар устига масжидлар бино қилиш, қабр олдида ё унга қараб намоз ўқиш ҳаромдир.\nАёлларнинг қабрларни зиёрат қилишлари ҳаромдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни, улар устига масжидлар ва чироқлар қилувчиларни Аллоҳ лаънатласин», деганлар (Термизий (320), Абу Довуд (3236), Насоий (2024), Ибн Можа (1574-1575) Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар).\n«Саҳиҳ»да келганки: «Яҳудий ва насронийларга Аллоҳнинг лаънати бўлсин, пайғамбарларининг қабрларини масжид қилиб олишди» (Бухорий (435) ва Муслим (529) Оиша ва Ибн Аббос розияллоҳу анҳумдан ривоят қилганлар). Зеро, оламдаги ширкнинг асли қабрлар устига бинолар қилиб, уларни улуғлашдан келиб чиққан.\nҚабрлар устида юриш, уларни босиш ва устида ўтириш, уларни баъзи маросимлар учун жой қилиб олиш, уларга сув очиб юбориш каби ишлар билан қабрларни топташ ҳаромдир. Имом Муслим Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда (971) айтилганки: «Сизлардан бирингиз чўғ устида ўтириши, чўғ унинг кийимини куйдириб, баданига етиши у учун қабр устида ўтиргандан яхшироқдир».\nИмом Ибнул Қаййим раҳимаҳуллоҳ айтади: «Қабр устига ўтириш, унга суяниш ва уни оёқости қилишдан қайтаришлари ҳақида тафаккур қилган киши бунинг қабр эгаларини эҳтиром қилиш ва уларни оёқлар остида эзилишдан сақлаш учун бўлганини билади» (Таҳзибус-сунан: 9/37).\n7) Таъзия ва қабрлар зиёратига оид ҳукмлар:\nЎлим мусибати етган хонадон аҳлига таъзия билдириш ва уларни сабрга чорлаш, маййит ҳаққига дуо қилиш суннатдир. Амр ибн Ҳазм розияллоҳу анҳудан ривоят қилган марфуъ ҳадис борки: «Қай бир мўмин бир биродарига бирон мусибати сабабли таъзия изҳор қилса, қиёмат куни Аллоҳ таоло унга каромат (улуғлик) либосини кийдиради» (Ибн Можа (1601) ишончли санад билан ривоят қилган). Бу маънода бошқа ҳадислар ҳам бор.\nТаъзия «Аъзомаллоҳу ажрака ва аҳсана аза-а-ака ва ва ғофара лимаййитика» (яъни, Аллоҳ ажрингизни улуғ, сабрингизни чиройли қилсин, вафот этган кишингизни мағфират этсин), дейиш билан бўлади.\nҲозирда баъзилар қиладиган, таъзияхонлик учун ўтириш ва бу ҳақда эълон қилиш лойиқ эмас.\nМаййитнинг аҳли учун таом ҳозирлаб, келтириш мустаҳабдир. Чунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Жаъфарнинг оиласига таом ҳозирланглар, улар бошларига тушган мусибат билан оворалар», деганлар (Абу Довуд (3132), Термизий (999), Ибн Можа (1610), Аҳмад (1/205, №1751) Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар, Термизий ҳасан санаган).\nҲозирги пайтда айрим жойларда қилинаётганидек, маййитнинг аҳли одамлар учун махсус жой тайёрлаб, уларга таом ҳозирлашлари, Қуръон ўқиб ўтирадиган қориларни ижарага олишлари, бунинг учун молиявий таклифотларни ўз бўйинларига олишлари – мотамнинг ҳаром ва бидаът бўлган кўринишидир. Имом Аҳмад Жарир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ишончли санад билан ривоят қилган ҳадисда айтилишича: «Биз маййитни дафн қилингандан кейин унинг аҳли-оиласи ҳузурида тўпланиш ва уларнинг таом ҳозирлашларини ниёҳадан (яъни, ман қилинган дод-фарёд қилиш жумласидаги ишлардан) санар эдик» (Ибн Можа (1612), Аҳмад (2/204, №6905) ривоят қилганлар).\nШайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳ айтади: «Маййитнинг аҳли-оиласи таом ҳозирлаб, одамларни чақиришлари номашруъ, балки бидъат ишдир» (Мажмуъул-фатава: 24/316).\nТуртуший раҳимаҳуллоҳ айтади: «Мотам маросимлари уламолар ижмоъ-иттифоқига кўра, мамнуъдир. Мотам – мусибат муносабати билан йиғилиш бўлиб, у бидъат ва мункардир, бу ҳақда бирон нарса нақл қилинган эмас. Шунингдек, иккинчи, учинчи, тўртинчи, еттинчи кунларда, бир ой ўтгач, йил ўтгач ўтказиладиган маросимлар мусибат устига мусибатдир. Агар ушбу маросимлар мерос ҳисобидан қилинса, меросхўрлар ичида маҳжурун алайҳ (бирон сабаб билан молида тасарруф қилишдан ман қилинган одам) ёки изн бермаганлари бўлса, бундай издиҳом қилиш ҳам, унда таом ейиш ҳам ҳаром бўлади» (Ал-ҳавадис вал-бидаъ: 175-с).\nИбрат ва насиҳат олиш учун, маййитлар ҳаққига дуо ва истиғфор айтиш учун қабрларни зиёрат қилиш эркаклар учун хос мустаҳабдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилаверинг», деганлар (Муслим (977), Термизий (1054) Бурайда розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар). Имом Термизий ривоятида: «Чунки у сизларга охиратни эслатади», деб қўшиб қўйилган. Бироқ, зиёрат учун махсус сафар қилинмайди.\nҚабрларни зиёрат қилиш уч шарт билан мустаҳабдир:\n1) Зиёрат қилувчи эркак киши бўлиши керак, аёл кишига мумкин эмас. Чунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни, улар устига масжидлар ва чироқлар қилувчиларни Аллоҳ лаънатласин», деганлар (Термизий (320), Абу Довуд (3236), Насоий (2024), Ибн Можа (1574-1575) Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар).\n2) Зиёрат сафарсиз бўлмоғи керак. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Учта масжиддан – менинг масжидим, масжидул-ҳаром ва масжидул-ақсодан бошқасига бориш учун эгар-жабдуқлар маҳкамланмайди (яъни, зиёрат мақсадида йўлга отланилмайди)», деганлар (Бухорий (1189) ва Муслим (1397) Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар).\n3) Зиёратдан мақсад – ибрат ва насиҳат олиш, маййитлар ҳаққига дуо қилиш бўлмоғи керак. Агар зиёратдан мақсад қабр ва мозорлар билан табаррукланиш, қабрда ётганлардан ҳожатлари раво бўлишини ва мушкуллари кушойиш бўлишини сўраш бўлса, у ҳолда ширк ва бидъат бўлади.\nШайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳ айтади: «Қабрларни зиёрат қилиш икки хил бўлади: шаръий зиёрат ва бидъий зиёрат.\nШаръий зиёратдан маййитга салом бериш ва худди жаноза намозида қилинганидек, унинг ҳаққига дуо қилиш кўзда тутилган бўлади.\nБидъий зиёратда эса зиёрат қилувчи маййитдан ўз ҳожатларини раво қилишини сўрашни ёки унинг қабри устида дуо қилишни ёки уни воситачи қилиб дуо қилишни кўзда тутган бўлади. Бу набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатларидан эмас, умматнинг салафлари ва имомларидан бирон киши буни мустаҳаб санаган эмас, аксинча, бу умматнинг салафлари ва имомлари иттифоқи билан ман қилинган бидъатдир» (Мажмуъул-фатава: 26/148-149).\nВаллоҳу аълам. Аллоҳ таоло пайғамбаримизга, у зотнинг аҳли ва асҳобига\nсаловоту саломлар йўлласин.


Тошкент метрополитени 42 ёшини қаршилади\nЎзбекистон 21:22 / 06.11.2019 3099\n1960-йилларда шахсан Ўзбекистон раҳбари Шароф Рашидов собиқ иттифоқ раҳбари Леонид Брежневни Тошкентда метро қуришга кўндирган ва жадал қурилиш ишларидан кейин 1977 йилда Чилонзор йўналишининг биринчи станциялари очилган.\nТошкент метросининг биринчи линияси – Чилонзор йўналиши 1977 йил 6 ноябрда ўз фаолиятини бошлаган. Дастлаб йўналиш узунлиги 12,2 кмни ташкил қилган ва унда 9 станция бўлган. 1980 йил 18 августда ушбу йўналишнинг яна 3 та янги станцияси ишга туширилиб, йўналишнинг умумий узунлиги 16,8 кмгача узайтирилган.\nПойтахт метроси кенгайишда давом этиб, 1984 йилда унинг иккинчи – “Ўзбекистон” йўналиши, 2001 йилда эса учинчи – Юнусобод йўналиши очилган. Ҳозирда Юнусобод йўналишида қурилиш ишлари давом эттирилмоқда.\nБугунги кунда метронинг умумий узунлиги 36,2 кмни, станциялари сони 29 тани ташкил қилади. Юнусобод йўналишида яна иккита янги станцияни қуриш ишлари олиб борилмоқда. Шунингдек, Сергели туманида ер усти метроси қурилиши ишлари жадал олиб борилмоқда, у 6 та станциядан иборат бўлади. Сергели йўналишини Наврўз байрамига фойдаланишга топшириш режалаштирилган.\nТошкент метроси қурилиши бошланганда, уни ядро уруши ҳолатида паноҳгоҳ сифатида қўллаш ҳам режалаштирилганди. Метро стратегик муҳим объект ҳисоблангани сабабли, унда фото ва видеотасвир олиб бориш тақиқланган эди. Бироқ 2018 йил ёзида Тошкент метроси сайёҳларни жалб қилиши ҳисобга олиниб, Ўзбекистон ҳукумати метродан ҳарбий объект мақомини олиб ташлаган ҳамда унда фото ва видеотасвирга 41 йил амал қилган тақиқни бекор қилган.\nТаъкидланишича, собиқ иттифоқ вақтида аҳолиси сони миллион кишидан ошган шаҳарга метро қуриш ҳуқуқи берилган. Собиқ иттифоқда қурилган метролардан фарқли равишда, Тошкентда чуқур бўлмаган қуриш тизими қўлланган. Тошкент метроси минтақанинг юқори сейсмиклиги ҳисобга олинган ҳолда қурилган. Таъкидланишича, пойтахт метроси конструкциялари MSK-64 шкаласи бўйича 9 баллик зилзилаларга бардош бера олади.\nЯқинда “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Тошкент метросини 2025 йилгача ривожлантириш лойиҳасини тақдим қилди. Унга кўра, 2025 йилда метро узунлиги 4 мартага ортиб, 157 кмни ташкил қилади. Унда 74 та янги станция пайдо бўлади.\n23:25 / 26.02.2021 996\n22:45 / 26.02.2021 3620


Хуан Карлос Онетти. Соҳил бўйлаб чопаётган Эсберг (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиХуан Карлос Онетти (1909-1994; Уругвай)Хуан Карлос Онетти. Соҳил бўйлаб чопаётган Эсберг (ҳикоя)\nХуан Карлос Онетти. Соҳил бўйлаб чопаётган Эсберг (ҳикоя)\nЯхшиям, кечга томон кун исиб кетди, булутлар ортидан чиқай -чиқай деб турган қуёш нурлари бирдан кўчаларга ва уйларнинг устига таманно билан тўкила бошлади; ахир улар худди шу соатларда янги бандаргоҳ ва кемалар яқинидаги манзилда дайдиб юришган, нариги тўлқинтўсардан бу тўлқинтўсар бўйлаб ёки префектура қаршисидаги дўкончадан ҳар хил шринликлар дўкончаси томон сайр қилиб келишаётган бўларди. Оёғида пошнасиз бошмоқ, ясси шляпа остидан бир тутам сариқ сочлари кўриниб турган вазмин Кирстен афтода қиёфада бўларди. Паст бўйли юзлари изтиробдан оқариб кетган асабий Монтес эса гоҳ Кирстеннинг юзига бир пас маъно ўқмоқчидек тикилар, гоҳ ўзи ҳам билмаган ҳолда арқонларни қирғоққа улоқтираётган матросларга адоват билан тикилиб, кемаларнинг номини ўқир эди.\nУнинг мўйловининг учини жаҳл билан тишлаганча, шаҳарнинг беташвиш ҳаётидан яна ҳам тўлишиб-йўғонлашган Кирстенни тўғри денгиз шовуллаб ётган, ўзини тутиб туриш ноқулай бўлган катта нам харсанг билан кеманинг қора тунукаси орасидаги кўм-кўк тор йўлакда дафъатан туртиб юбориш истагидан ўзини қандай сақлаб турганини мен ҳозир хаёлан тасаввур қилаяпман. Мен уларни ўша ерда эканлигини билардим; чунки туш пайти Кирстен Монтеснинг изидан идорага келганди ва уларнинг хиёбон томон йўл олишганини кўргандим; Кирстеннинг афт-ангори бугун ҳам худди ёмғир савалаб ташлагандек гезариб-қўпчиб турарди, унинг чеҳраси аёзда қолган ҳайкалнинг ёки ёмғир остида кўзларини юммасдан ухлаётган кишининг юзидек кўказак эди. Кирстеннинг юзини сепкил босган, ундан доимо ертўла ва балиқчилар тўрининг ҳиди анқирди: балки бу бутун вужудига сингиб кетган молхона ва қаймоқнинг исидир; буларнинг бари уни ҳамон ташлаб кетолмаётган олисдаги ватанининг ҳиди деб ўйлардим мен. Бошқа пайтлари улар портга кечаси ёки субҳидамда чиқишарди. Сайр қилиб юришаркан,\nМонтес кемаларнинг қулоқни қоматга келтирадиган чинқириқлари орасида хотинининг эркакча бошмоғи тошйўлда қандай хазин товушда шипиллаётганини эшитиб қоларди, шунда шўрлик, номусдан ерга кириб кетгудай ёки қандайдир шафқатсиз бир куч ўзини тилка- пора қилиб тун қўйнига улоқтириб юборгандай бўларди. Бизнинг маҳаллий газеталарда шу ойда жўнаб кетадиган кемалар ҳақидаги эълонлар мунтазам босилиб туриларди ва мен қасам ичиб айтишим мумкинки, сирена чалиниб якорлар кўтарилди дегунча Монтес ҳамиша ўша ерда ҳозиру нозир эди, у токи , кема портдан кўринмай қолгунча, ҳайкалдай қотиб турарди: баъзида гўё ёмғир остида қолгану, у эса балчиқ юзига қалқиб чиқмаган пайтда анҳор тубида ўсадиган гул жуда гўзал кўрингани каби ҳали умидсизлик соя солишга улгурмаган деярли чиройли, катта-катта кўзларини юмишни ҳам унутиб ухлаб ётгандек ёки ўзини ўзи овутаётгандек қотиб қолган, кема изидан хаёлан Оврупага жўнаб кетаётган хотинининг этдор юзига, гарчи ҳеч қандай жавоб олмаса ҳам, савол ва илтижо билан тикилиб-тикилиб қўярди.\nМени шилиб кетишга ҳаракат қилган, шанба ва якшанба кунлари телефондан тушган фойдани мендан яшириб, ёлғиз ўзи ўйнаб, омадини синаб кўрмоқчи бўлган ва натижада тўлай олмас даражада ютқазиб қўйгач, Монтеснинг ўзи бош эгиб келиб ҳаммасини айтиб берган кунидан бери уларнинг қисматидан хаардор ва лекин ҳамон моҳиятига етолмас эдим. Унинг бу ножўя хатти-ҳаракатининг туб сабаби билан қизиққаним ҳам йўқ, бироқ у ҳаммасини айтиб бериш истагига тушган ва шу сабабли, айни дақиқада, омад ва дўстларга, ҳа, айнан уларга ҳамиша ҳайрихох бўлиши кераклиги ҳақида ўйлаган кўйи уни эшитишга жазм қилган эдим, асосан эса, унга зуғум қилмасликка тиришгандим, чунки охир оқибатда бу муттаҳам мени шилиб кетишга уринмаганда ҳам чўнтагимдан уч минг песо ҳавога учиб кетган бўларди. Мен унинг пасткаш одам, қасамхўр дўст ва учига чиққан қип-қизил ўғри эканлигига ўзида ҳеч қандай шубҳа қолмагунча, ўзим биладиган жамики тахқирли сўзлар тугамагунча оғзимга сиққанича сўккан ва яна ҳатто унинг ўзи ҳам бунга қўшилишга, қачон ва қандай ҳолатда бўлмасин агар талаб қилсам, хоҳлаган кишининг олдида тасдиқлашга тайёр эканлигига ишонмагунимча ҳамда кўнглимдаги алам тарқамагунча уни хақорат қилган эдим. Алалхусус, худди шу душанбадан бошлаб, мен қандай фикр билдирмай тўғридан- тўғри ҳам эмас, ҳар қандай суҳбатда, ҳар қандай шароитда, ўртага қандай кинояли луқма ташламай — ҳар доим у ярамас, шу дақиқадаёқ менинг гапларимнинг мағзини чақиб олар, мўйловининг учларини пир-пир учирганча мени тушунганини ва менинг ҳақ эканлигимни билдириб, маҳрамона табассум қилиб қўядиган одат чиқарганди. Биз у билан бу ҳақда ҳеч қачон келишиб олмагандик, бироқ ҳозиргача шу ҳол давом этиб келарди. Мен унга бир оғиз ҳам гапирмай унинг учун уч минг песо тўлаб юборган ва токи унга ёрдам бериш керакми ёки қонун бўйича жазолашми деган бирон қарорга келгунимча кўзимдан нарида бўлиб туришни сўрагандим; сўнг уни чақириб олиб, орадаги гапни эсдан чиқарганимни, таклифни қабул қилишимни, ойига икки юз песога ишлаб бериши мумкинлигини, бироқ ўзига бир тийин ҳам бермаслигимни билдиргандим. Бир йил-бир ярим йилда у бўйнидаги қарздан қутулади, сўнг тўрт тамони ҳам қибла; менга деса дуч келган биринчи шохгаёқ ўзини оссин. Албатта, у менинг қўл остимда ишлагани йўқ; пойгадаги ютуқларни кузатиб боришни унга юклаш хавфли бўлиб қолгач, Монтеснинг хизматидан энди фойдаланишим мумкин эмас эди. Аввалги битимимизга мувофиқ, уни ўз ишхонамда, фақат одамларни хотиржам қабул қилиш имконига эга бўлиш ва телефон орқали музокараларни етказиб туриш учунгина ушлаб тургандим; энди эса у идораси меникига қўшни бўлган, менинг баъзи ишлардаги шеригим Серрона қўлида ишлай бошлади. Серрона, албатта, унга мояна тўлар, тўғрироғи менга тўлар, уни эса, бири шаҳарнинг у чеккасида, бири бошқа бурчагида бўлган гоҳ божхонага, гоҳ омборхонага кун узоғи билан тиним бермай югуртиргани-югуртирган эди. Мен хизматкорларимдан қайси биридир, худди отчопардаги кассанинг қулфсиз туйнугидек, ишончсиз ва бесубут киши сифатида ном қозонишини сира истамасдим, шу сабабли, бу ҳақда ҳеч ким ҳеч нарса билмай қўя қолганди. Бу воқеаларнинг барини, ёки деярли бирини, у афтидан, юзи мурдадай кўкариб, совуқ тер томчиларидан пешонаси ва бурнининг қирралари хунук ялтираб, худди таланган итдай аянчли қиёфада менинг олдимга кириб келган ўша душанба куниёқ маълум қилиб бўлган эди. Қолган тафсилотларни эса у кейинчалик, бизнинг баъзи-баъзида бўлиб турадиган суҳбатларимизда айтиб берган бўлиши керак. Гарчи шундай бўлишига ўзимиз ҳам унчалик ишонмасакда, салқин ва мусаффо ҳаво бизга омад ҳамда дўстларимиз билан бирга бўладиган ажойиб саргузаштлар, ғаройиб кўнгилхушликлар олиб келади деб, умид қилган бу йилги қиш – қуруқ совуқ билан тўсатдан бошланганди; кўчаларда ва уйларнинг мўриларида аёз жазава билан увиллаб юрарди: эҳтимол, ҳамма нарса айнан шундан бошлангандир. Аёзли оқшомларнинг бирида Монтес уйига қайтади ва хотинини тунука плита олдида тутаб ётган оловдан кўз узмай ўтирган ҳолатда учратади. Бу менга унчалик муҳим воқеа бўлиб туюлмаган бўлсада, у айнан шундай деб бир неча бор такрорлаган эди. Кирстен маҳзуна қиёфада бўлган, бироқ нечун кўз ёш қилганининг сабабини айтишни хоҳламаган, бутун тун ва яна бутун ҳафта давомида шу ҳолатда юраверган. Кирстен – тўла, дуркун ва албатта бадани ҳам момиқдек эди. У бошига мусибат тушган ва беҳад кўп ситам чеккан кишидек чурқ этмай юраверган ва ўзича нима бўлганини ҳам Монтесга айтмаган. У ер шарининг барча мамлакатларидаги барча аёллари каби “йўқ, менга ҳеч нарса бўлгани йўқ” деб жавоб бераверган. Сўнг у Даниядан келтирилган — қироллар, министрлар, сигирлар, тепаликлар ва бошқа ҳар хил манзаралар тасвирланган суратларни бутун уйга илиб ташлаган. Шунда ҳам у аввалгидай, ҳеч қандай ғайритабиий нарса юз бермаганини таъкидлайверган, бу тўнка Монтес эса, гоҳ у нарсадан, гоҳ бу нарсадан гумон қилаверган, бироқ узоқ вақтгача хотинининг нима учун ғамгин эканлигини аниқлай олмаган. Сўнг Даниядан хатлар кела бошлаган; Монтес эса, биронта сўзига ҳам тушунмаган, ниҳоят Кирстеннинг ўзи қайсидир узоқ қариндошига хат ёзганини ва энди ундан жавоб олаётганини, бироқ келаётган хабарлар унчалик қувонарли эмаслигини Монтесга тушунтирган. Шунда Монтес ҳазиллашгандек, мабода у ёққа кетгинг келмаяптими, деб сўраган, Кирстен қатъий қилиб, йўқ, деб жавоб берган худди шу кечадан ёки кейинги кечалардан бошлаб Монтес уйқусизлик балосига йўлиққан.\nКирстен унинг елкаларидан силкиганча ҳеч қаёққа кетмаслигини қатьият билан такрорлайверган, у асабий ҳолда сигарета тутатганича бу воқеани ўқилиши оғир китобни ўқиётгандай қилиб айтиб берганди. Олис Дания ҳақидаги хочнинг сурати бор байроғи ва ўрмон орқали черковга олиб борадиган йўл ҳақидаги ҳикояларини бош қимирлатиб, маъқуллаганча тинглаб ўтираверган. Шунча гаплардан кейингина — Кирстеннинг Америкада ўзи билан қанчалик бахтли эканлигини тушунгачгина Монтес хотиржам уйқуга кетган.\nБир мунча вақт хат келиб кетиб турган ва бир куни кечқурун ўринга ётишганда, Кирстен чироқни ўчириб, туйқусдан; «Агар сен гапимни бўлмасанг, сенга бир нарса айтиб бераман, фақат бир оғиз ҳам гапирмай эшит»,- деган. У «Албатта-албатта»,-деб ғўнғиллаган; Монтес довдираб қолиб, кулдонни чойшабнинг қатига тўкиб юборган ва ҳамма нарсага тайёр қиёфада, хотинининг ёнига чўзилган. Бироқ хотини у кутгандек бошқа эркак ҳақида ҳатто эсламаган ҳам, худди хозиргина йиғлашдан тўхтагандек, паст, хириллоқ товушда, улар велосепидларини ташқарида қаровсиз қолдириши, черковга ёки бошқа бирон ёққа жўнашганда эшикларни очиқ ҳолда ташлаб кетиши, чунки Данияда биронта ҳам ўғри йўқлиги, у ердаги дарахтлар бошқа мамлакатларникига қараганда баландроқ ўсиши ҳамда, кўпроқ яшаши, ва ҳар бир дарахтнинг ўзига хос ҳиди бўлиши ҳақида, ҳатто ўрмонда бошқа дарахтларнинг ҳидларии билан аралашиб кетган тақдирда ҳам қандай ҳид қайси дарахтнинг ҳиди эканини бемалол ажратиш мумкинлиги тўғрисида, одамларни тонгда денгиз қушларининг сайроғи уйғотиши, узоқлардан эса овчиларнинг милтиқ товушлари келиб туриши, баҳор ҳам бу ерларда қорнинг остида узоқ яшириниб ётиб, сўнг худди тоғдан келаётган сел каби, бирдан бостириб келиши ва ҳамма нарсани ўзига маҳлиё қилиб қўйиши, шунда одамлар фақат чувоқли кунлар ҳақидагина гаплаша бошлаши тўғрисида ҳикоя қилиб берган. Данияга, балиқчилар посёлкасига баҳор, худди семиз ғозга ўхшаб лапанглаб кириб келади деган.\nВа Кирстен «Esbirges, xrised kysten*» деб такрорлаган, гарчи, нима дейилганига тушунмаса ҳам худди мана шу сўз Монтесни, айниқса, ҳаяжонга солган: у менга хотинининг товушида ибодат пайтидагидек, муқаддас бир эҳтиромни англаб, йиғлаб юборишига оз қолгани тўғрисида гапириб берган эди. Кирстен бу сўзни қайта ва қайта такрорлаган. Бу сирли сўзлар Монтесни маҳлиё қилиб қўйган ва унда хотинига нисбатан ўзининг имкониятига қараганда йирикроқ ва кучлироқ ачиниш ҳиссини уйғотган; у хотинини, ғирт етим қизни ҳимоя қилгандек ҳимоя қилишни, далда ва таскин беришни истаган: ҳамма бало шунда эдики, бу ўзга тилдаги хитоб Кирстен ҳаётининг ўзига мутлақо номаълум қисмидан эшитилгандек бўлгани учун ҳам уни ўзига ром қилиб қўйган. Мана шу тундан бошлаб унинг қалбида ғайритабиий мурувват туйғуси пайдо бўлган; худди Кирстен оғир касалдан кундан-кун ҳолдан тойяётгандай, тузалиб кетишига ҳеч қандай умид йўқдай бу шафқат соат сайин улғайиб борган. Ҳаётининг маълум қисмини ўз измига бўйсундирадиган, ўзининг ҳам кўнглини чоғ, тилини узун қиладиган, узоқ йиллар кўнглини юпатиб юрадиган катта бир жасорат кўрсатиш керак деган фикрга келган. У Кирстеннинг Данияга жўнаб кетиши учун пул тўплашга киришган. У маълумотномаларни, бу ишга тўла қарор қилмай ва бунинг учун икки минг песо зарурлигини билмай турибоқ, тўғрилай бошлаган. Аммо қаердан олиши мумкинлигини ҳам ўйламай икки минг песо топиш эҳтиёжи унга ҳеч ором бермай қўйган. Афтидан, шундай бўлган, аммо ўзига нима бўлганини ўзи ҳам тушунмаган. Икки минг песо топиб, бу ҳақда Кирстенга серфайз шанба оқшомларининг бирида, қимматбаҳо ресторанда олий навли винонинг сўнгги қадаҳини кўтара туриб айтмоқчи бўлган! Буни айтар экан, у хотинининг юзи хуштаъм таомдан ва ўткир винодан билинар-билинмас қизариб турганини кўради, аввалига Кирстен унга ишонмайди; шунчаки тўқиб-бичаяпти деб ўйлайди, сўнг аста-секин уни ҳам завқ ва ҳаяжон эгаллайди, кўзларидан миннатдор ёшлари сим-сим тўкилади ва ниҳоят у Монтеснинг совғасини олишдан бош тортади. «Менга парво қилма, ҳаммаси ўтиб кетади,»-дейди у, Монтес эса токи хотини ўз совғасини қабул қилмагунча қатьият билан таклиф қилаверади ва яна у Кирстен билан бир умр ажрашмоқчи эмаслигига, токи қайтиб келгунча, уни шу ерда садоқат ила маҳтал бўлиб кутиб туришига ишонтиради.\nБошқа бир кечаси уйқуси учиб у икки минг песо топишнинг ҳар хил йўлларини ўйлар экан, Скопелленнинг хилват бурчагида ўтадиган бўлажак шанба оқшомини хаёлан тасаввур қилган; у ўзини жиддий тутиб, кўзларида суҳбатни сирли табассум билан бошлайди, йўқ, аввал, хотинидан қайси куни узоқ сафарга чиқса хосиятли бўлишини сўрайди; Кирстендан олдинроқ ухлаб қолган бошқа бир кечаси эса унинг тушига хотинининг туши киради ва тушида ҳам Кирстен унга Дания ҳақида ҳикоя қилиб беради. Аслида, бу Дания эмас эди; бу — Кирстен туғилган, дастлаб она тилида чулдирашни ўрганган, илк бор эркак билан рақсга тушган, барча яқинларидан кўз ўнгида бирин-кетин ажралган олис мамлакатнинг бир парчаси, улкан ер шарининг бир ҳовучи эди. Азиз ва қадрдон нарсасини йўқотиб қўйиб, сўнг бир умр унитиши мумкин бўлмагандек, бу Кирстен абадий йўқотган муқаддас жойлар эди. Хотини Дания тўғрисида бошқа воқеаларни ҳам гапириб берар, лекин асосан ўша биттасини кўп такрорларди ва Монтес хотинини қачонлардир юрган ям-яшил йўлларни, баланд-баланд дарахтларни, бағри кенг, шафоатли одамларни, турли уй ҳайвонларини яққол кўриб тургандай бўларди.\nЛўппигина Кирстен ўзи билмаган ҳолда уни деворга сиқиб қўйиб, елкасига бошини қўйганча, пичирлаб, ҳикоя қилаверган; тинглаётган кишини бироз зериктирадиган, гўё олис йиллар қаъридан эшитилаётгандек вужудининг тўридан отилиб чиқаётган мунгли товуш билан энг зарур сўзларни чертиб-чертиб гапирар экан, Монтес хотинининг бурун учлари қандай шалпайиб қолганини, кўзлари ингичка ажинлар ҳосил қилиб, қандай қисилаётганини, серэт энгагининг қандай титраётганини аниқ ҳис қилиб турган.\nШунда Монтес беихтиёр, банкдан олинадиган қарз ёки биронта судхўр ҳақида ва ҳатто пулни унга мен бериб туришим мумкинлиги тўғрисида ҳам ўйлаган. Шанба ёки якшанбада менинг идорамда Хасинто билан бирга Палерма ёки Ла-Платадан телефон орқали келаётган хабарларни қабул қилиб ўтирар экан, у Кирстеннинг сафари ҳақида яна хаёлга берилган. Кунлар ланжлик билан ўтаётган эди, фойда минг песога зўрға етарди, баъзан эса қандайдир ўпкаси катта қиморбоз пайдо бўлиб қолар, шунда даромад беш мингдан, баъзан ундан ҳам ошиб тушарди. Монтес менга пойганинг ҳар бир айланиб келиши олдидан ўйиннинг бориши тўғрисида телефон орқали ахборот бериб туриши шарт эди: агар ўйин қандайдир хавфли тус олса — баъзан шундай бўлиб турарди — мен Велес, Мартина ёки Васкодаги етакчи ўйинлар ҳисобига сирғалиб чиқишга ҳаракат қилардим. Худди мана шу дақиқаларда Монтеснинг хаёлига менга билдирмасдан уч-тўрт йирик ҳисобдаги ўйинларни яшириб, минглаб патталарни ўз ҳисобига ўтказиб, агар журъати етишса, ё хотинининг саёҳати учун, ёки пешонага тегадиган ўқ учун ўйнаб кўрсамчи деган шум фикр келиб қолган. Агар у ўзида жасорат топа олса, бу ишни қилмоқчи бўлган: ахир Хасинто ҳар бир қўнғироқда қанча патта ўйналганини қаердан билиб ўтирибди? Монтес менга бу ҳақда бир ой ўйлаб юрганини гапириб берганди. Менимча, у рост гапирган эди, афтидан, бунга ўхшаш кимсалар ўғирлик қилишдан олдин узоқ иккиланадилар, азоб чекадилар, ўйлайвериб, ўзларини адои-тамом қиладилар, ҳар бир телефон қўнғироғи олдидан жиққа терга ботганча асаблари қалтираб турадилар. Агар у алдаётган бўлса, мен буд-шудимни тикиб, ҳеч иккиланмай қасам ичишим мумкин: агар у бу ишга ўз-ўзидан, кутилмаганда киришган бўлса, агар ўз кучи ва қудратига ишониб, тўсатдан қарор қилган ва кейинчалик «Мен айтган эдим-ку, ўшандай кунда ҳам жуда оз патта сотилганди,» деб шубҳа билдирган, бироқ ўша пайтда ҳеч нарсани сезмай қолган, ҳайвондан ҳам баттар Хасинтонинг кўз олдида мени хотиржамгина шилиб кетишга ҳаракат қилган бўлса, жонимни ўртага қўйиб қасам ичишим мумкин. Мен ишонч билан айтишим мумкинки, ҳозир ютуши мумкинлигини ҳис қилиб, унинг юраги қинидан чиқиб кетгудай бўлиб ура бошлаган; бироқ у жўжани кузда санаб қўйган эди.\nШундай қилиб, у уч минг песога етадиган ўйинни бошлаб юборган ва тўсатдан бу ўйинда ютиб чиқишга ишонмай қўйган, баданидан чим-чим тер оқа бошлаган, ўз ҳисобини қайта-қайта текшириб кўрган ва одамдан кўра кўпроқ ипак кўйлак кийган маймунга ўхшайдиган Хасинтога шубҳа аралаш тикилиб-тикилиб турган; оқшом пайти машиналар билан лиққа тўладиган кўчани деразадан кузатганча, оёғи куйган товуқдай идорада тимирскиланиб юрган. У ютқиза бошлаганини, бошқалар ютуғи ҳар қўнғироқда юз песодан ошиб бораётганини англаган пайтда, мана шундай ҳолатда бўлган: уни жиққа тер — ниҳоят ўзида идорага қайтишга куч топиб, менга ҳаммасини айтиб беришга аҳд қилган ўша душанба куни ҳам баданида ҳиди сақланиб қолган қўрқувнинг совуқ ва бадбўй қора тер бутун вужудини қоплаб олганди.\nКирстенга бу нарсаларни у ҳали мени шилиб кетмасидан олдинроқ айтган; у хотинига яқин кунларда ўзлари учун жуда муҳим, жуда ажойиб нимадир содир бўлади — мен сенга атаб, ҳатто тушингга ҳам кирмаган ғаройиб совға тайёрлаяпман, фақат у қўл билан ушласа бўладиган шунчаки оддий буюм эмас, деган. Шунинг учун ҳам ҳаммаси бой берилгандан сўнг, у хотинига ҳалокат ҳақида гапириб бериш жуда ҳам зарурлигини ҳис этган: бироқ у буни Скопеллининг хилват бурчагида, ўткир хориж ароғи тўла қадаҳни кўтара туриб эмас, ўзларининг емакхонасида, қашшоқ дастурхон устида айтишга мажбур бўлган: у металл найча орқали хўриллатиб мате сўаверган, Кирстен эса, унга ён томони билан ўгирилиб, юзида қизғиш шуълалар ўйноқлаганча, темир плитадаги олов қандай милтиллаётганини кузатиб ўтираверган. Улар қанчалик оби-дийда қилганларидан хабарим йўқ: эртасига Монтес менга қарзини ўзининг маоши билан узиши мумкинлигини айтди: Кирстен эса ўзига иш топишга мажбур бўлди.\nВоқеанинг кейинги қисми орадан бир оз вақт ўтгач, ишига ҳеч бир алоқаси бўлмаган пайтларда ҳам Кирстен уйдан индамай чиқиб кетишни одат қилгандан сўнг бошланган; агар улар бирон жойда учрашишни келишсалар, Кирстен ҳамиша кечикиб келган, баъзан эса ярим кечаси ўрнидан туриб; кийиниб, бирон оғиз ҳам гапирмай, қаёққадир жўнаб қолган. Унга бирон нима дейишга, умуман, у билан гаплашиб олишга масалани очиқ-ойдин кўндаланг қўйишга Монтесда журъат етишмаган; чунки улар фақат Кирстеннинг моянаси ҳисобигагина кун кечиришарди, Монтеснинг Серрона кўлидаги иши учун баъзида мен қўйиб берадиган бир стакан винодан бошқа сариқ чақа ҳам тўлашмас эди.\nШундай қилиб, Монтес ўзининг ахмоқона феъл-атвори билан, ҳа, асосан, ахмоқона феъл-атвори билан, устига устак мени шилиб кетмоқчи бўлган кундан буён сақланиб қолган ва афтидан, уни энди бир умр тарк этмайдиган жиззаки кайфияти билан хотинига зуғум қилмаслик учун тилини тишлашга мажбур бўлган. Шубҳа Монтесни тириклай комига тортаверган, у токи бир куни Кирстеннинг изидан хуфёна кузатиб бормагунча, унинг тош йўлни вазмин қадам товушлари билан тўлдириб, портга қараб кетаётганини ва у ерда хотинининг кузатувчилар билан бирга ва шунингдек, улардан алоҳида, жўнаб кетаётган кемалар изидан термулганча, худди бандаргоҳга занжирлангандай қотиб турганини кўрмагунча, турли хил мудҳиш гумонларга бораверган. Кирстеннинг Дания ҳақидаги тунги ҳикоясидек бу ерда ҳам ҳеч қандай бегона эркак бўлмаган. Бу марта Монтес хотини билан гаплашиб олишга журъат этган ва Кирстен ҳаммасини унга очиқ сўзлаб берган; Монтес яна бир нарсани — менимча, унчалик аҳамияти йўқ нарсани — яъни Кирстен унга бу нарсаларни на ғусса, на ғазаб , на хижолат билан эмас, одатдаги оҳангда гапириб берганини менга алоҳида таъкидлаганди, гўё унга ишонмаётгандай, қайта -қайта такрорлаганди. Кирстен унга Овропага жўнаб кетаётган кемани кузатиб қолиш учун, вақт қай маҳал бўлмасин, барибир, портга келиб турганини айтиб берган. Монтес унинг бу хатти-ҳаракатидан қўрқиб кетган ва охири кўнгилсизлик билан тугаши мумкин бўлган бу одатга қарши курашишга қарор қилган: бу ерга келиб туриши — уйда ўтирганидан кўра минг карра баттарроқ эканлигига хотинини ишонтирмоқчи бўлган; бироқ Кирстен ўзини ҳамишагидек жиддий тутиб қатъият билан бу ерда кўнгли бир оз бўлса ҳам юпанишини, шунинг учун портга, албатта, яна келишини, жўнаб кетаётган кемаларни қўл силкиб, токи, кўзлари оғриб қолгунча изидан термулиб ёки шунчаки кузатиб қолишини, буни хоҳлаган ва иложини топган ҳар қандай вазиятда қилаверишини айтган.\nВа охир-оқибатда, Монтес Кирстенни доимо бандаргоҳга кузатиб боришга қарор қилган; худди менинг олдимда ўз қарзини ўтаётгандек, шу йўл билан, хотинининг олдида ҳам ўз бурчини ўтамоқчи бўлган.\nМана энди, ҳар шанба оқшоми кечасими, ёки туш пайтими, ҳаво очиқми ёки Кирстеннинг гезариб кетган юзидай сербулутлими, ёмғирлими, барибир, улар портга қараб йўл олишарди ва кема жўнагунга қадар турли шаклдаги жамодонлар кўтарган, иссиқ пальтолар кийган, қўлларида гул ва кўз ёшларидан нам бўлган рўмолчалар тутган одамлар орасида бир кўриниб, бир кўринмай, хиёбон ичида сайр қилиб юришарди; юракни орзиқтирадиган сирена қийқириғидан сўнг, кема секин жўнаб кета бошларди; токи тинкалари қуриб, ҳолдан тойиб қолгунларича улар қимирлашга ҳам қўрқиб, тошдек қотиб туришар ва ҳар бири ўз-ўзича чуқур ва сирли хаёлларга ғарқ бўлган куйи, айни дақиқада, ўзлари ҳам билмаган ҳолда, иккаласи ҳам бир пайтда, қалбларини аллақачон ўзиники қилиб улгурган ва энди бир умр уларни ўз чангалида олиб юрадиган ватан соғинчи ва ёлғизликнинг бешафқат панжалари ҳақида ўйлашиб, бир-бирининг елкаларидан маҳкам қучганча кетаётган кема изидан жимгина қараб туришарди.\n* “Соҳил бўйлаб чопаётган Эсберг” деган маънони беради. (Дания тилида)\n← Аввалги Аввалги Хуан Карлос Онетти. Хуш келибсан, Боб! (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Хорхе Луис Борхес. Марвлик ҳаким (ҳикоя)


Россия Башар Асадга ҳарбий техника етказиб бераётганини тан олди\nРоссия ҳарбийлари Суриядаги жанговар ҳаракатларда иштирок этмоқдами йўқми? Россия парламенти вакили Дмитрий Гудков айни савол билан Россия Мудофаа вазири Сергей Шойгуга мурожаат қилди. Кремль Сурия Президенти Башар Асад ҳукуматига қурол-яроқ етказиб бераётганини сир тутмаганини билдирмоқда.\nРоссия Мудофаа вазирлигига Сурияда жанг қилаётган рус зобитлари тўғрисида махсус депутатлик сўрови юборилди.\nСўровнома муаллифи – таниқли мухолифатчи ва Россия Давлат Думаси депутати Дмитрий Гудков мудофаа вазири Сергей Шойгудан рус аскарлари Башар Асад ҳукумати тарафида жанг қилмоқдами йўқми, деган саволга жавоб беришни талаб қилди.\n“Ижтимоий тармоқларда, Россия ва чет эл ОАВларида рус ҳарбийларининг Сурия ҳудудида мавжудлиги тўғрисида фото- ва видеоматериаллар эълон қилинди. Шу сабабли менга Россия ҳарбийларининг жанговар ҳаракатларда иштирок этиши мумкинлиги муносабати билан вужудга келаётган миш-мишлардан хавотир олган фуқаролар, жамоатчилик ва сиёсий ташкилотлардан кўплаб мурожаатлар келиб тушмоқда”, дейилади Дмитрий Гудковнинг Фейсбук саҳифасида эълон қилинган мактубда.\nУ мудофаа вазири эътиборини Сурия ҳудудида “қуролли кучдан фойдаланиш тўғрисидаги парламентнинг тегишли қарори қабул қилинмагани”га қаратди. Дмитрий Гудков Сергей Шойгудан солдатлар орасида ўлган ёки яраланган аскарлар бор-йўқлигини ҳам аниқлаштириб беришни сўраган.\nШу пайтгача Россия Мудофаа вазирлиги оммавий ахборот воситаларида пайдо бўлган ва катта шов-шувни келтириб чиқараётган видео-фотоматериалларни изоҳсиз қолдирмоқда.\n“Бир томондан биз Американи Ироқ учун, НАТОни Югославия учун қоралаб, бошқа томондан ўзимиз энг ёқимсиз режимлардан бирини қўллаб-қувватлаш учун қўшин юбораяпмиз. Нима учун Псков ва Кострома жангчилари арабистонлик стоматолог (бу диктаторнинг дипломи шунақа) учун жонларини яширинча фидо қилишлари керак”, дея ёзди депутат Гудков.\nУ, шунингдек, Россия Президенти Владимир Путин тинчлик даврида Россия ҳарбий талафотлари тўғрисидаги маълумотларни яшириш тўғрисида қарор имзолагани бежиз эмаслигини ҳам эслатиб ўтди.\nСуриядаги рус зобити\nРоссия ҳарбийларининг Суриядаги қонли тўқнашувларда Башар Асад ҳукумати тарафида иштирок этаётгани тўғрисида хабарлар ҳақиқатан оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқларда кенг тарқалмоқда. Шу пайтгача бу иддаоларни рад этиб келган Кремль ҳукумати Сурия ва умуман Яқин Шарқда ўз қуролли кучлари сонини ошириш ниятида эмаслигини билдириб келди.\nРус ҳарбийларининг ва жанговар техникасининг Сурия ҳудудида мавжудлиги тўғрисида маълумотлар турли манбалардан кела бошлаган бўлса-да, бу айбловларни исботловчи жиддий далиллар ҳозирча келтирилмаганини ҳам айтиб ўтиш лозим.\nЖурналистлар, блогерлар ва ҳарбийлар Ўрта Ер денгизида кетаётган ҳарбий кемалардаги юклар, Асад қўшинлари Россияда ишлаб чиқарилган замонавий бронетранспортерлардан фойдаланаётгани қайдга олингани, Сурия ҳукумати тарафида жанг қилаётган зирҳли техникани бошқараётган русларнинг сўзлашувлари акс этган видеолар пайдо бўлгани ҳақида гапира бошлади. Бироқ, энг жиддий манба сифатида Исроилнинг Ynet порталида исми сир тутилаётган Ғарб дипломатларига таяниб, Сурияга катта рус ҳарбий экспедиция корпуси юборилгани ва ҳозирда у Дамашқ атрофида жойлаштирилгани тўғрисида келтирган маълумотлари кўрилмоқда.\nАйни пайтда, Вaшингтон Россия Суриядa ҳaрбий aмaлиётлaр олиб борaётгaни ҳaқидaги хaбaрлaрни яқиндaн кузaтаётганини билдирмоқда.\nСурияда безатилган автомобиллардан бири\nРоссия Ташқи ишлар вазирлигининг расмий вакиласи Мария Захарова 7 сентябрь куни қилган чиқишида Россиянинг Сурия можаросида фаол иштирок этаётганини тан олди.\n“Россия Сурия расмий ҳукуматига террорчиларга қарши кураш мақсадида ҳарбий техника етказиб берганини ҳеч қачон яширмаган”, деди Россия Ташқи ишлар вазирлиги расмийси Мария Захарова.\nУ 5 сентябрь куни Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ва АҚШ Давлат котиби Жон Керри билан бўлган мулоқот чоғида “Владимир Путиннинг Россия ҳарбийларининг Суриядаги жангларда иштироки тўғрисида гапириш эрта экани тўғрисида айтган сўзларига” эътибор қаратганини ҳам айтиб ўтди.


Муносабат 06.06.2020 12:51\nМуҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг 2020 йил 26 майдаги «Маданият ва санъат соҳасини жамият ҳаётидаги ўрни ва таъсирини янада ошириш тўғрисидаги чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони ҳамда «Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги фаолиятини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори маданият ва санъат соҳаси вакилларининг кўп йиллик орзуларини юзага чиқарди, десак муболаға бўлмайди. Бу икки ҳужжат мазмунида маданият ва санъат ривожи учун кенг имкониятлар яратиш, соҳа аҳлининг меҳнатини қадрлаш, маданият ва санъат муассасаларининг шароитларини яхшилаш орқали халқимизнинг маданият ва санъатга баҳрамандлигини ошириш мақсади мужассам.\nАйтиш жоизки, узоқ йиллардан бери ўзининг ечимини кутаётган оғриқли масалалар ўз ечимини тўлақонли топа олади. Айниқса, юқоридаги ҳужжатларнинг 2020-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасида маданият ва санъатни янада ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар дастурининг ижросини таъминлаш бўйича чора-тадбирлар режаси билан мустаҳкамлангани маданият ва санъат соҳаси ҳамда унинг вакилларига катта имконият ва имтиёз бериш баробарида уларни кўпроқ меҳнат қилишга, соҳада ҳали очилмаган қирраларини ҳам намоён эта олишга ундайди.\nМазкур ҳужжатларда оқилона мақсадлар ўз ифодасини топган. 2021 йил 1 январдан бошлаб, республикамизнинг барча манзилларида ўтказиладиган давлат тадбирларининг календарь режаларини тасдиқлаш амалиёти жорий этилади. Концерт-томоша фаолиятини лицензиялаш, лицензиатларнинг давлат реестрини юритиш, уларнинг фаолияти ва эришган натижалари ҳақидаги ахборотларни киритиб бориш концерт-томоша фаолияти иштирокчиларининг ягона онлайн портали орқали амалга оширилади. Яна бир муҳим жиҳат, Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги ва бошқа давлат органлари томонидан давлат тадбирлари ва бошқа тадбирларга ижодкорлар ва ижрочиларнинг жамоатчилик асосида жалб қилинишига йўл қўйилмаслиги белгиланди.\nБундан ташқари, 2020-2021-ўқув йилидан бошлаб, барча турдаги таълим муассасаларида ноталар ва мусиқа тўпламлари, махсус адабиётлар давлат бюджети маблағлари ҳисобидан чоп этилиши ва уларни етказиб бериш тизими йўлга қўйилади. Ёш ижодкорларни қўллаб-қувватлаш ва ахборот-мультимедиа маркази давлат муассасаси – продюсерлик маркази иш бошлайди. Бугун ёшларимиз миллий санъатимиздан узоқлашмоқда, деган хавотирлар билдирилаётган айни пайтда. ҳужжатга мувофиқ Ўзбекистон давлат консерваториясининг ўзбек мақом санъати факультети ва Ўзбекистон санъати ва маданияти институтининг тегишли таълим йўналишлари, мутахассисликлари негизида Юнус Ражабий номидаги Ўзбек миллий мусиқа санъати институти ташкил этиладиган бўлди. Маълумки, инсон тафаккури ва дунёқарашининг шаклланишида театрнинг ўрни беқиёс. Ҳужжатларнинг кейинги бандларига эътибор қаратиладиган бўлса, нафақат, давлат театрлари, балки хусусий театрларни қўллаб-қувватлаш ва уларни ривожлантиришга ҳам катта йўл очилди. Бу, албатта, театрлар ўртасидаги рақобатбардошликни таъминлайди, янгидан-янги мукаммал асарларнинг яратилишига туртки бўлади.\nҲужжатларда битилган шундай имтиёз ва имкониятлар ҳақида сўзлашни узоқ давом эттириш мумкин. Бир сўз билан айтганда, ҳужжатлар жамият ҳаёти учун муҳим қадам – санъат аҳлининг кўнглидаги иш ва айни муддао бўлди.\nҲар икки йилда Халқаро театр фестивалини ўтказишни йўлга қўйилиш, Қўғирчоқ театрлари мавжуд бўлмаган вилоятларда Қўғирчоқ театри биноларини қуриш ва жиҳозлаш, республика Қўғирчоқ театрига Ўзбек миллий қўғирчоқ театри номини бериш,\nЦирклар ва ҳайвонот боғларини қўллаб-қувватлаш, қадимдан ота мерос касб сифатида авлоддан-авлодга ўтиб келган дорбозлик санъати фаолиятдорлигини қайта тиклаш, уларга солиқ, ижара тўловлари каби масалаларда имтиёзлар бериш каби қатор чора-тадбирлар борки, булар маданият ва санъат соҳасида кескин бурилиши ясалишидан далолат.\nҲужжат билан маданият марказлари, мусиқа ва санъат мактаблари фаолиятининг қўллаб-қувватланиши ҳам белгилаб қўйилган.\nМузейлар ва маданий бойликларни тадқиқ этиш фаолияти самарадорлигини ошириш, музейлар очиқ эшиклар кунини жорий этиш, улардаги экспонатларни асраб-авайлаш, ходимлар манфаатдорлигини ошириш, шунингдек, бу борадаги ҳуқуқий асосларни такомиллаштириш сингари муҳим вазифаларни ҳам қамраб олган.\nҲужжатга мувофиқ, маданият вазирлиги фаолияти тузилмаси такомиллаштирилмоқда. Унинг зиммасига аниқ вазифалар юкланмоқда. Жумладан, Ўзбекистон Республикасида миллий маданиятни янада ривожлантириш концепциясини 2025 йилга қадар амалга оширишнинг мақсадли кўрсаткичлари тасдиқланди.\nКўриниб турибдики, Қарор ва Фармонда белгиланган вазифалар салмоғи кенг ва ғоят муҳим. Шу боис, ушбу ҳужжатлар маданий ҳаётимиздаги катта воқеа сифатида келгусида маданият ва санъатнинг халқимиз кундалик турмушидаги ўрни ва аҳамиятини оширишга хизмат қилади.\nҲар қандай ҳолатга қарамай, маданият ва санъат аҳли ҳар доим эл хизматида бўлган. Лозим бўлса, узоқ йиллар давомида улар ўзи истамаса-да, мажбурийлик ва зиммасига юклаш орқали давлат ва жамоат тадбирларига елка тутиб келган. Театр вакиллари, ҳатто, «ўз кунингни ўзинг кўр» тамойилида ишлашган. Оладиган маошини ўзи ишлаб топган. Санъат, маданият соҳаси узоқ йиллар давомида шу кўйи қаддини тиклолмас даражада сустлашиб кетган. Оқибатда саёз асарлар, хўжакўрсин тарзидаги саҳна кўринишлари яратила бошланган ва бу аста-секин одамларнинг ҳам маданият ва санъат соҳасидан бир қадар йироқлашишига олиб келган. Бу икки ҳужжат эса ана шу букилган қадларни яна қайта тиклашга, маданият ва санъат соҳасининг юксак даражада расо бўлиши учун беқиёс аҳамият касб этади. Айниқса, бундан буён 15 апрелнинг – «Маданият ва санъат ходимлари куни» дея эътироф этилиши остида шу соҳа вакиллари учун буюк эътибор, эътирофдир.\nШу имкониятларга, эътибору эътирофга муносиб бўлиш учун эса фаолиятга илҳом ва шижоат билан ёндашиш, масъулиятни теран ҳис этиш – бу икки Ҳужжатни қўллаб-қувватлаш, демакдир. Йўқса, кўзланган мақсадларга эришиш қийин.\nЎзбекистон Маданият вазирининг биринчи ўринбосари


15:30 / 12.07.2018 8388\nКундан кун чирой очаётган пойтахт Тошкентда аҳоли мурожаатларига эътибор ва уларнинг муаммоларига ечим топишга ҳам алоҳида ёндашилмоқда. Бироқ бир мавзудаги муаммо борки, ҳамон ечимини топа олгани йўқ. Аҳамиятли жиҳати Тошкент шаҳри ҳокими Жаҳонгир Ортиқхўжаев ҳам бу борада аниқ фикр билдирмаяпти. Бу – замонавий маҳалла гузарларининг қурилиши масаласидир.\nKUN.UZ таҳририяти бу борада қатор мақолалар эълон қилиб бормоқда. Қайсидир маҳалла гузари қурилиши тўхтатилмоқда, яна қай бирларидаги қурилиш ишлари сўроқ остида қолмоқда. Ана шундай мурожаатлардан яна бири Тошкент шаҳри, Миробод тумани, Фарғона йўли ва Сайхун кўчаларида жойлашган, янги бунёд этилган кўп қаватли уйлар аҳолисидан келиб тушди. Унда кўп қаватли уйлар орасида “Тонг Юлдузи” номли 3 қаватли замонавий маҳалла гузари бунёд этилаётгани, бироқ амалга ошаётган ишлар ноқонуний эканлиги баён этилган. KUN.UZ мазкур мурожаат юзасидан қайд этилган манзилга борди. У ерда бизни маҳалла аҳолиси кутиб олди.\n- Мен илк бор бу уйга кўчиб келганимда, бизга майдоннинг лойиҳаси кўрсатилган эди. Унда болалар майдончаси, теннис корти, фаввора, кексалар учун ўриндиқ ва шу каби дам олиш масканини кўриш мумкин эди. Бошқа жойдан ҳам уй олсак бўларди, бироқ болалар майдончаси, болаларимиз учун шароит бўлгани учун мана шу ердан хонадон сотиб олдик, - деди биз билан суҳбатда шу ерда истиқомат қилувчилардан бири.\nЭътибор беринг, маҳалла гузари лойиҳаси бўлмасидан аввал бу ерда тасдиқланган лойиҳа бўлган. Бироқ ана шу лойиҳа бўйича қурилиш тўхтатилиб, ўрнига маҳалла гузари лойиҳаси тушмоқда. Бироқ лойиҳа экспертлар кўригидан ўтганми? Биз қурувчи тадбиркор билан учрашдик. Бироқ у интервью берини хоҳламади. Унинг ҳужжатларида ҳам камчиликлар сезилди. Маҳалла раиси лом-мим демади ҳам. Туман ҳокими Шуҳрат Пўлатов ҳақида бирон фикр билдирмаганимиз маъқул. Боиси KUN.UZ таҳририяти сайтида энг кўп тилга олинган низоли маҳалла гузарлари лойиҳаси Миробод туманидан эканлиги туман ҳокимининг фаолиятига баҳо беришга етарли бўлади.\n- Бу ерда уч қаватли бино тушгач, у бинонинг хоналари ижарага бериб юборилгач, уйлар олдида машиналар тўпланишни бошлайди. Ҳар хил машиналар киради. Ўзимизда ҳам кириб чиқишда муаммо юзага келади, - дейди яна бир аҳоли вакили.\nБу ерда яшовчи одамлар тараққиётга қарши эмас, улар шунчаки барча ишлар қонуний тартиб-интизомда олиб борилишини исташади холос. Лойиҳада кўрсатилганидек, уйлари олдида болалар, спорт, ҳордиқ чиқариш майдончалари бўлишини, болалари, набиралари ўз уйлари олдида бехавотир ўйнашларини хоҳлашади. Аҳоли айни дамда прокуратурага мурожаат этган. Уларнинг умиди қонун устувор бўлиши ва ноқонуний қурилишни тўхтатиб, болалар майдончасини сақлаб қолишдир. KUN.UZ воқеалар ривожини кузатиб боради.


Норма маслахатчи / 2021 йил / № 08 / Меҳнат муносабатлари\n– Гапни меҳнат шароити ноқулай ишларда банд бўлган ходимларга ҳақиқатан турли кафолатлар ва преференциялар берилишидан бошлаймиз. Хусусан, улар сут ва даволаш-профилактика озиқ-овқатини олишлари керак. Бу МКнинг 217-моддаси ва 0184-05-сон СанҚваНда назарда тутилган.\nДаволаш-профилактика озиқ-овқати (ДПОО) – бу инсоннинг органлари ва тизимларини меҳнатнинг зарарли ва ноқулай омилларидан ҳимоя қилишга қаратилган махсус озиқ-овқатдир. Бундай таъсир фактини иш ўринларини меҳнат шароитлари ва асбоб-ускуналарнинг жароҳатлаш хавфлилиги юзасидан аттестациядан ўтказиш натижалари бўйича аниқлайдилар (Низом, ВМнинг 15.09.2014 й. 263-сон қарорига 1-илова).\nИш берувчи иш ўринларини 5 йилда камида бир марта ФҲХ шартнома асосида жалб қилинадиган ихтисослашган ташкилот билан биргаликда аттестациядан ўтказади (Низом, 8, 10-б.)\nАттестациядан ўтказиш натижалари бўйича айрим иш ўринлари учун қуйидагилар назарда тутилиши мумкин:\n● йиллик қўшимча тўланадиган таътил;\n● қисқартирилган иш вақти;\n«Зарарли» ишлар рўйхати, ДПОО билан таъминлаш нормалари, тартиби ва шартлари жамоа шартномасида белгиланади, агар у тузилмаган бўлса – ходимларнинг вакиллик органи билан келишиб белгиланади (МК 217-м. 2-қ.).\nМулкчилик шаклидан қатъи назар барча ташкилотлар зарарли ва ноқулай меҳнат шароитларида ишловчиларга бепул ДПОО беришлари шарт. Агар иш берувчи иш ўринларини аттестациядан ўтказишни ташкил этмаган бўлса, бу уни ходимларга ДПОО бериш мажбуриятидан озод этмайди. Уларни бермаганлик учун 5 БҲМдан 10 БҲМгача жарима назарда тутилган (МЖТК 49-м.), йил давомида такроран ҳуқуқбузарлик содир этилган тақдирда – 10 БҲМдан 15 БҲМгача (МЖТК 49-м.).\n0184-05-сон СанҚваН ДПОО рационининг 4 турини ва уларда ишлаш уларни бепул олиш ҳуқуқини берадиган ишлаб чиқаришлар рўйхатини белгилайди (0184-05-сон СанҚваН 5-бўлими).\nДПООни пул ёки бошқа қимматликлар билан компенсация қилиш, шунингдек ДПООни ўтган вақт учун беришга рухсат этилмайди (0184-05-сон СанҚваН 4.3.-б.).\n«Norma» МЧЖнинг меҳнат ҳуқуқи бўйича эксперти.


Криштиану Роналдунинг энг кимат бахо автомобиллари\nVatanda.Com » Кизикарли маълумотлар » Криштиану Роналдунинг энг қимат баҳо автомобиллари\nКриштиану Роналду нафақат таниқли спортчи, балки аксарият ёшлар учун муваффият тимсоли ҳамдир. Спортчи қимматбаҳо машиналарни жуда ҳам яхши кўради, ҳар сафар янги машина сотиб олганида буни ОАВ ҳамда ижтимоий тармоқлар орқали бошқаларга намойиш қилади. Айни вақтда португалиялик футболчи бисотида 20 дан ортиқ машина бор. Улар орасидаги энг яхши ҳамда қимматбаҳо намуналар қайси эканлигини биласизми?\nАуди компанияси "Реал Мадрид" футбол клуби билан фаол ҳамкорлик қилиб келади ва спортчиларни ўз брендига тегишли бўлган автомобиллар билан таъминлайди. Криштиану Мадридда ўйнаган вақтлари уни мазкур машина рулида кўп бор кўришган. Автомобилни оддий машиналар қаторига киритиш имконсиз. Қуввати 560 от кучига тенг бўлган В8 мотори машинанинг 3,9 секунд ичида 100 километр тезликда ўт олишига имкон яратади.\nМашинанинг максимал тезлиги соатига 305 км.\nБу футболчи коллекциясидаги энг тезкор автомобиллардан биридир. Қуввати 1019 от кучига тенг бўлган суперкар двигатели машинага 2.9 секунд ичида 100 км тезликда ўт олишга имкон беради. Машинанинг максимал тезлиги соатига 402 километр. Қурилма интеллектуал пойга шассиси ёрдамида бошқарилади.\n"Rolls-Royce Phantom"ни Криштиану бисотидаги энг қулай машина сифатида эътироф этишади. "Phantom Drophead Coupe" сериясига тегишли бўлган "Rolls-Royce" футболчига 410 000 еврога тушган.\n"Ламборгини" дизайнини бошқа ҳеч бир суперкар билан адаштириб қўймаслигингиз аниқ. Кузовнинг аеродинамик кўриниши кўпчиликни ўзига ром этади. Футболчи мазкур автомобилни 27 ёшга тўлиши муносабати билан 270 000 евро эвазига сотиб олган.\nКриштиану Роналдунинг энг қимматбаҳо ва севимли автомобили. Машинанинг максимал тезлиги соатига 420 километрни ташкил қилади. Футбол юлдузи мазкур автомобилни 2.8 миллион евро эвазига ҳарид қилган.\nШунингдек, Криштиану яқиндагина "McLaren Senna" суперкарини ҳам ҳарид қилганини билдирди. Унинг таҳминий нархи 850 000 еврога тенг бўлиб, автомобил "Формула-1"нинг афсонавий пойгачиси Айртона Сенна шарафига номланган. Суперкар илк марта 2018 йилда Женева автосалонида намойиш қилинган бўлиб, унга қуввати 800 от кучига тенг бўлган 8 цилиндрли двигател ўрнатилган.


19:00 / 30.12.2019\nЙил охирида турли идора ва ташкилотлар ўзига хос ҳисобот топширишади. Бир сўз билан айтганда – якун.\nПоёнига етаётган йил давомида Kun.uz`нинг водий ҳудудий бўлими томонидан тайёрланган мақола ва кўрсатувларни қисқача сарҳисобини қилиб кўрдик. Тўрт фасл ичи – Андижон, Наманган ва Фарғонани кезиб, энг янги хабарларни бериб боришга, мурожаатлар ортидан аҳоли муаммоларини ёритиб, масъулларга етказишга, оғир ҳолдаги беморларга хайрия акциялари орқали кўмаклашишга уриндик.\nКенг муҳокамаларга сабаб бўлган Риштон туманидаги қайта қуриш, бузиш ва снос можаролари, Чуст туманида ўқитувчиларнинг мажбурий меҳнатга жалб қилингани, Андижондаги 20 йил мобайнида ичимлик сувисиз яшаган Боғи Эрам қишлоғи муаммолари ёритилган ва яна кўплаб таҳлилий мақолаларимиз қай даражада самара берганига алоҳида тўхталмоқчимиз.\nКелинг, материалимиз аввалида, Kun.uz ўқувчилари, яъни сизнинг кўмагингиз, хайрия қилган маблағларингиз билан оғир дардга чалинган кўплаб беморларнинг чет элда операция қилиниб, оиласи бағрига қайтганини эсласак.\nЙил аввалида Наманганнинг Тўрақўрғонидан бўлган ёш ўқитувчи Наргизахоннинг буйраклари қуригани ва онаси унга ўз буйрагини бериши учун амалга ошириладиган операцияга хайрия акцияси ташкил қилган эдик. Тез кунларда керакли маблағ йиғилди. Орадан уч ой ўтгач муваффақиятли операциядан сўнг бемор қизимизни йўқлаб борганимизда, она-бола ўз қувончини биз билан баҳам кўрганди.\nАндижонлик ошқозон ости бези саратонига чалинган Маъмурахон Юлдашева сайтимиз орқали «Мурғак фарзандларим менсиз улғаймасин...» дея ўтинчини айтгач, Ҳиндистонда ўтадиган операция учун хайрия акциясида 15 минг доллар йиғилди. Операциядан соғайган она ҳозирда уч фарзанди ёнида.\nЮракдаги етишмовчилик билан оғриётган избосканлик 7 ёшли Абдулбоқий, олтинкўллик 2 ёшга тўлган Исмоилжон ва яна бир қатор беморлар хайрия акциялари орқали муваффақиятли операция ўтказиб соғайганлигини ҳам таъкидлаш ўринли.\nИнсонлар биргалашиб ёрдам берса, ҳар қандай муаммо оз муддатларда ҳал бўлар экан. Учкўприк тумани Қақир қишлоғидаги Усмоновлар оиласининг беш боласи билан бир хонали хароба уйда яшаётгани ҳақида мақола берганимиздан сўнг, Ўзбекистоннинг турли бурчакларидан саховатли инсонлар ёрдам қўлини чўзишди. Кеча оила бошлиғи Эргашали билан гаплашдик. Усмоновлар янги уйга кўчиб киришибди.\nЙил мобайнида аҳоли томонидан юборилган турли йўналишдаги мурожаатларни ўргандик. Кўп муаммолар Kun.uz минбарида эълон қилинганидан сўнг ўз ечимини топди. Мутасаддилар орасида танқидни тўғри тушуниб, камчиликларни зудлик билан бартараф этишга киришганлари жуда кўп. Бироқ, биз ёритган баъзи танқидий масалалар эътиборсиз қолиб, ҳалигача ечимини кутиб турибди.\nАндижон туманидаги, 20 йиллардан бери ёмғир ёққанида тарновдан тушган сувни йиғиб, ичимлик сувисиз, болалар боғчаси ва бошқа яшаш учун шароитлар йўқлигидан қийналиб яшаётган Боғи Эрам маҳалласи ҳақида мақола ёзганимиздан сўнг икки ҳафта ўтиб, вилоят ҳокимлиги томонидан камчиликлар тезкор равишда ҳал этилди.\nАндижон шаҳар деҳқон бозори атрофидаги ўйдим-чуқур йўллар муаммоси ҳам икки ҳафтада ечимини топган.\nНаманган вилояти Поп туманидаги Янгиер маҳалласи муаммолари кўтарилганидан сўнг туман электр тармоқлари маҳалланинг камчиликларини тез кунларда бартараф этишди ва қишлоққа ичимлик суви тортилди.\nЁзнинг қайноқ кунларида Фарғонанинг Риштон туманида қайноқ воқеалар кўп ва ҳўб бўлганидан хабарингиз бор. Туман марказидаги қайта қуриш ишлари, «буз-буз»лар оқибатида аҳоли вакилларининг ҳуқуқлари поймол этилаётгани ҳақида кўплаб мақола ва репортажлар эълон қилдик.\nИюль ойида Чуст туманидаги 9-мактаб ўқитувчилари томонидан Kun.uz сайтига таътил пайти ўқитувчиларни мажбурий меҳнатга жалб этилаётгани ҳақидаги мурожаат келиб тушган ва арзномани бориб ўрганганимизда, ҳақиқатан ҳам ўқитувчилар таътил вақтида мактабдаги қурилиш ишларига жалб қилингани аниқланган эди.\nШундан сўнг бу ҳолатни Халқ таълими вазирлиги ҳамда Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг Давлат меҳнат инспекцияси ўз назоратига олди. Текширишлар давомида мажбурий меҳнат ҳолатлари аниқланди.\nСарсон бўлаётган мурожаатлар\nАҳолининг кўплаб мурожаатлари ижобий якун топган бўлса, баъзи муаммолар раҳбарларнинг сусткашлиги ортидан ҳалигача ўз ечимини топгани йўқ.\nФарғона вилояти Қўштепа туманида фаолият юритувчи «Олимбой ҳожи» чорвачилик фермер хўжалиги муаммолари ҳақида кўп бора мақола ёзган бўлсак-да, хўжаликка шу кунгача ер майдони ажратилгани йўқ.\nРиштон ҳашаридан қайтиш чоғи йўл-транспорт ҳодисасида қурбон бўлган Улуғбек Аҳмаджоновнинг оиласи ва ўша куни жароҳат олганларга айни пайтга қадар товон пули берилмади.\nЙил давомида, шунингдек, водий вилоятларида ўтказилган халқаро инвестицион форумлар, Қўқондаги халқаро ҳунармандчилик фестивали, байрамлар ва турли спорт мусобақаларидан баҳоли қудрат фото ва видеорепортажлар тайёрлаб, кенг оммага тақдим қилиб боришга интилдик. Водийнинг такрорланмас табиати ва тарихи билан ўқувчиларни таништириб бориш ҳам ёдимиздан чиққани йўқ.\nБиз 2020 йилда ҳам ҳаракатда ва сиз билан бирга қоламиз – Kun.uz`ни кузатишда давом этинг.\nKun.uz мухбири Элмурод Эрматов.\nНаманганда хориждан қайтган 212 нафар фуқаро карантин муддати тугаб, уйига қайтарилди


Ҳодисот:Йўқлик | Jahonnoma\nPosted on May 3, 2011 by What is going with my blog?\n3 Май, 2011 йил\nМаълумки, кўп одамлар айтган гапларини қилмайдилар. Бу нарса улар оддий, кўп қатори фуқаро эканликларида бошқаларга унчалик зарар келтирмаса ҳам бир мамлакатга раҳбар бўлиб қолганларида улкан зиёнга айланиши мумкин. Чунки уларнинг айтган гаплари сиёсатга кўчади ва одамларнинг тақдирини ҳал қилади.\nУзоққа бормайлик, бугундан гапирайлик. Бугун умумжаҳон матбуот эркинлиги куни. Бу гап осмондан тушиб қолган эмас, 1993 йилда БМТ буни махсус резолюция билан эълон қилган. Бунга рози бўлиб, имзо отганлар орасида Ўзбекситон ҳам.\nМана 1994 йилдан бери шу кун – Матбуот эркинлиги куни. Ўзбекистон режимининг отаси бунга рози бўлганда “Ҳа, нима қипти, бир йилда бир марта эркинлик берсам берибманда” деб ўйлаган ҳам бўлиши мумкин. Лекин шу бир кунлик эркинлик ҳам йўқ. Демакки, шуни ҳам ўйламаган.\n“Ўзбекистон Конституцияси бир парча қоғозку, БМТнинг қандайдир резолюциясини жорий қиламанми?”, деб ўйлаган бўлиши мумкин.\n“Мандан нима кетди, қўл қўйсам, қўйибманда” деб ўйлагани ҳақиқатга яркинроқ бўлса керак.\nХуллас, гапнинг қисқаси шуки, Ўзбекистон кеча ҳам, бугун матбуот эркин бўлмаган мамлакатдир.\nХудога шукур, интернет бор экан, ўйлаганимизни ёзамиз. Лекин Каримов режими бу эркинликни ҳам бўғишга киришган. Мана шу сиз ўқиб ўтирган сайтга ҳам “блок” қўйилган. Лекин озми-кўпми одамлар барибир ўқишмоқда. Мана бугун олис Сурхондарёдан бир хат олдим:\n“Ассаломи алайкум Жаҳонгир ака. Сиз мени танимайсиз, аммо мен сизни танийман. Мана шу сайтингиз орқали ҳамма ёзганларингизни ўқиб тураман. Кирадиган йўлларим бор. Сизни Матбуот эркинлиги куни билан чин дилдан қутлайман” дейилади бу хатда. Раҳмат бу хат муаллифига.\nҲа, бизни қутласа бўлади, чунки биз учун ҳар кун матбуот эркин бўлган кун, ҳар кун байрам. Лекин мен ҳам ўша сурхондарёлик йигитни ва умуман бутун ўзбек халқини қутлашни истайман. Во дариғ, қутлай олмайман. Чунки йўқлик билан қутлаб бўлмайди. Бир кун қутлаш ҳам насиб этар!\nОш жонга тегмайди, аммо субутсизлик ва ёлғон жонга тегади, БМТ деган ёлғончилар жамияти ҳам ўзини ислоҳ қилар, Ўзбекистонда ҳам айтилган гапининг устидан чиқадиган мард топилар? Ўлибдими, 28 миллиондан ичидан топилмаса?\nБир эшик ёпилса, минг эшик очилар деган гап бор. Бир номард йўқолса, минг мард топилар!\nДарвоқе, гап қутлов ҳақида бораётган экан, бугун ҳам дунёнинг биринчи номерли террористи ўлдирилгани билан Америкада одамлар бир-бирларини қутлашмоқда.\nДемак, шундай яшаш керакки, сен ўлган кунда одамлар қутилганлари учун бир-бирларини табриклаб, байрам қилмасинлар! Бу гап Матбуотни бўғган кимсага ҳам тегишли.\n« Ҳодисот: Катта ўйинлар Ҳодисот: Замон, замон, бизнинг замон… »


Ҳозирги кунда ижтимоий тармоқлари орқали танилган, ўз кузатувчилари ва дидига эга ёш блогерлар 5талигини танлаб олдик. Сизнингча улардан қай бири дидлироқ?\nРухсора Миржалилова – хонанда, тик-токер, «Потише», «Фальшивые», «Дай мне руку» ва бошқа кўплаб қўшиқлар муаллифи. Дина Саевнинг Рухсора томонидан қайта куйланган «Я ищу тебя» кавери TikTok тармоғини портлатиб юборди ва жуда машҳурлашди. Рухсора Ўзбекистондаги илк Tik Tok House асосчиларидан бири ҳисобланади.\nШахзода Салимжанова - Leo17 тахаллуси билан машҳур таниқли ўзбек блогери. Унинг Instagram ижтимоий тармоғидаги кузатувчилари сони 1 миллиондан ошиқ. Шахзода Туркияда бўлиб ўтган Miss Aura кўзаллик танловида иштирок этган.\nХуснора Шодиева – таниқли блогер, телебошловчи, хонанда ва актриса. Унинг Instagram ижтимоий тармоғидаги кузатувчилари сони 268 мингдан ортиқ. Хуснора нафақат блогер сифатида, балки сўнгги пайтларда телевидение ва катта тадбирларда намойиш қилаётган бошловчилик маҳорати билан ҳам машҳур.\nПаризода Усмонова - таниқли тик-токер ва модель. Tik Tok ижтимоий тармоғида 2,5 миллионга яқин обуначиси мавжуд. Ҳозирда фаолиятини тўхтатган Star House тик-ток уйининг аъзоларидан бири. Турли мавзуларда қисқа видеолар суратга олади.\nИслом Азимов - фарғоналик блогер, вайнер, актёр ва модель. Унинг Tik Tok ижтимоий тармоғидаги кузатувчилари сони 700 мингга яқин. «Орзулар палатаси» номли сериалда яратган Саид образи орқали кўплаб мухлислар орттирган.


Учкўприкда чемпион билан учрашув / CHAMPIONAT.asia\n18:45"Гуанжоу Эвергранд" "Эвертон" футболчисини сотиб олди 1 18:30Мората "Ювентус"га гол урса, уни нишонлар экан 18 18:15Омар Моманидан карикатура: "Тахтлар ўйини" мен тахтга ўтиришим билан якунланади" 2 18:06Равшан Эрматов Саудия Арабистони чемпионатидан ўрин олган ўйинни бошқаради 4 18:05Хедира юрагини операция қилдирди 3 18:02Венгер ПСЖ раҳбари билан учрашди 0 17:45Ўзбекистон Суперкубоги учрашуви 1 дақиқалик сукут билан бошланади 31 17:12Жоржо Кьеллини дунёнинг энг яхши ҳимоячиси ким эканлигини айтди 13 16:40Уялмайсанми? Логотипни бошқалардан ўғирлаган клублар (2-қисм) 23 16:39“Манчестер Сити” раҳбарлари Хитой клубини сотиб олди 8 16:28Сирожиддин Сайфиев вафот этди 88 16:21ЎФА мутасаддилари Португалиянинг "Витория Гимарайнш" клуби академияси билан яқиндан танишишди 6 16:13ЕЧЛ. Бугун Роналду Мадридда, "Сити" Германияда меҳмон 23 15:58Икардининг хотини ўзи ҳақида ёзилган мақолани шармандалик деб атади 12 15:48“Металлург” футбол клубининг логотипи ўзгарди 24\nУчкўприкда чемпион билан учрашув\nТеглар : Осиё чемпионатиЎзбекистон U-23Ойбек Рустамов\nФутбол бўйича Хитойда бўлиб ўтган Осиё Чемпионатида, Ўзбекистон U-23 терма жамоаси қўлга киритган ғалабадан ҳар бир юртимиз фуқаросининг қалби беҳад қувончларга тўлди.\nУчкўприк туманидаги 33-мактаб ўқитувчи ва ўқувчилари учун унутилмас кун бўлди. Шу мактаб битирувчиси бўлган “Қўқон-1912” футбол клуби футболчиси Ойбек Рустамов ҳам Хитойдан олтин медал тақиб келди.\nОйбек Рустамов ўзи таълим олган мактаб ўқитувчи ва ўқувчилари билан учрашди. Учрашувда Ойбек ўзига таълим ва тарбия берган барча устозларига миннатдорчилик билдирди.\n“Биз Хитойда бўлсак ҳам барчангизни қўллаб-қувватлашингизни ҳис қилиб турдик. Ортимизда Ватанимиз, ота-оналаримиз ва албатта бизга таълим берган устозларимиз кўз тикиб турганларини , она ватанимизга чемпионликдан бошқа натижа билан қайтиб бора олмаслигимизни ўйлаб майдонга тушдик. Айниқса келганимиздан сўнг, шахсан ҳурматли юртбошимизнинг ўзлари эътибор қилиб бизни тақдирлаганлари бизга янада катта маъсулият юклади. Мен сиз азиз устозларимга, келажакда Ўзбекистон байроғини жаҳон чемпионатларида ҳам юқори кўтаришга бор куч ғайратимни ишга соламан деб ваъда бераман ” –деди Ойбек Рустамов.\nУчрашувда Ойбекнинг биринчи мураббийи Самандар Мелибоев ҳам иштирок этиб, шундай шогирди борлиги билан фахрланишини таъкидлади. Шунингдек 33-мактабнинг ёш футболсевар ўқувчилари, келажакда Ойбек Рустамовга ўхшаган чемпион бўлиш учун ҳаракат қилишга сўз бердилар. Учрашув жуда юқори кайфиятда ўтди.\nЎзбекистон Суперкубоги учрашуви 1 дақиқалик сукут билан бошланади 31


Бетакрор жозиба, бебаҳо мерос ва илғор инфратузилма\nмамлакатимизда туризмни ривожлантиришда муҳим аҳамият касб этмоқда\nЎзбекистон — халқаро туризмни ривожлантириш борасида жуда катта имконият ва салоҳиятга эга мамлакат. Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Хива, Шаҳрисабз сингари қадимий шаҳарларнинг Буюк Ипак йўлида жойлашгани, бу табаррук заминдан жаҳон тамаддунига бениҳоя катта ҳисса қўшган буюк зотлар етишиб чиққани, халқ ҳунармандчилиги, шарқона меъморчилик равнақ топгани, миллий-маданий меросимиз кўз қорачиғидек асраб-авайлаб келинаётгани — буларнинг барчаси юртимизни дунёдаги энг жозибадор ўлкалардан бирига айлантирди.\nДавлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев томонидан қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг туризм соҳасини жадал ривожлантиришни таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармон сайёҳлик инфратузилмасини тубдан такомиллаштиришга хизмат қилиши шубҳасиз.\n— Мазкур ҳужжат соҳани янада равнақ топтириш, бу жабҳада тадбиркорликни кенг қулоч ёйдириш, янги иш ўринлари яратиш, пировардида сайёҳлар оқимини кўпайтириш нуқтаи назаридан тарихий аҳамиятга эга, — дейди “Ўзбекистон ҳаво йўллари” Миллий авиакомпаниясининг “Бухоро” халқаро аэропорти директори, сенатор Тоҳир Баҳронов. — Мана, биргина вилоятимизни олиб кўринг. Бухорода 900 дан зиёд тарихий-меъморий ёдгорликлар бор. Уларнинг маълум қисми ЮНЕСКО томонидан муҳофазага олинган. Тарихий обидаларимизни томоша қилиш, бой маънавий меросимиз, халқимиз урф-одатлари билан яқиндан танишиш учун дунёнинг юздан ортиқ давлатларидан сайёҳлар келишаяпти. Президентимиз Фармонига кўра, Ўзбекистон Республикаси Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси ташкил этилгани чет эллик меҳмонларга жаҳон андозалари даражасида хизмат кўрсатиш, сайёҳликнинг зиёрат, экологик, этнографик, оилавий каби йўналишларини кенг йўлга қўйиш имконини беради. Ўз навбатида, бу бизнинг зиммамизга ҳам катта масъулият юклайди. Чунки сайёҳларнинг салмоқли қисми қадимий шаҳримизга аэропортимиз орқали ташриф буюради. Шундан келиб чиққан ҳолда, Фармон талабларига асосан, инфратузилмани янада ривожлантириш юзасидан чора-тадбирлар белгилаяпмиз.\nБундан чорак аср аввал биров “Хусусий меҳмонхонам бор”, “Сайёҳлик фирмасини очдим”, деса, ишонгимиз келмасди. Аммо соҳада амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар туфайли орзуларимиз рўёбга чиқди. Туризмга тадбиркорлик кириб келди. Айни пайтда Бухорода ишбилармонлар саъй-ҳаракати билан барпо қилинган 100 та меҳмонхона, салкам 40 та сайёҳлик фирмаси фаолият кўрсатаётир.\n— Касбимиз тақозосига кўра, жаҳондаги бир неча туристик ярмаркаларда иштирок этганман, — дейди Бухоро шаҳридаги “Исломиддин тур” сайёҳлик фирмаси раҳбари Шуҳрат ўаффоров. — Хорижлик ҳамкасблар билан ўзаро тажриба алмашиш жараёнида шунга амин бўлдимки, юртимизга чет элликларнинг қизиқишлари бениҳоя катта. Шу нуқтаи назардан Президентимизнинг тегишли Фармонига мувофиқ, хорижий туристлар учун виза сиёсатининг либераллаштири-лаётгани, соҳада фаолият юритаётганлар учун қатор қулайликлар яратилаётгани кишини қувонтиради.\nБухоронинг ўтмиши, бугунги куни билан яқиндан танишиш истагида республикамизга келган хорижлик меҳмонлар сўзлари бу фикрларни тасдиқлайди.\n— Ўзбекистонда кўп бор бўлганман, — дейди германиялик Дитер Бранденбургер. — Ҳар сафар бу юртда бир хушхабарни эшитасан, киши. Тошкент — Бухоро йўналишида тезюрар поезд қатновининг йўлга қўйилгани шундай янгиликлардан биридир. Бу — Ўзбекистонда барча соҳа қатори туризм ҳам жадал ривожланаётганига яққол мисол бўлади.\nСоҳадаги бундай ютуқлар ўзимизники, албатта. Лекин улар билан кифояланиб қолиш мумкин эмас. Президентимиз Бухоро вилояти сайловчилари вакиллари билан учрашувида ана шу ҳақда тўхталиб, келгуси беш йилда 50 та янги меҳмонхона қуриш ва мавжуд 10 та меҳмонхонани кенгайтириш ҳисобига улардаги яшаш ўринлари сонини мавжуд 4,5 мингтадан 6,5 мингтагача етказиш вазифасини қўйди. Ҳозирги кунда воҳада экотуризм, агротуризм, экстремал туризм ҳамда туяларда сайр қилиш каби янги йўналишларни очиш ва ривожлантириш чора-тадбирлари кўрилмоқда. Қисқача айтганда, Фармон ижросини таъминлаш натижасида 2021 йилга бориб, Бухорога келадиган хорижий сайёҳлар сони қарийб икки баравар ошади.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Халқ шоирига эҳтиром\tҚадр топган жойда азиздир инсон »


13:33 / 18.06.2020 893 pdf Ўқиш режими + -\nУнинг суннатлари: тасмия айтмоқ ва икки қўлини русғларигача уч марта ювиш ила бошламоқ. Мисвок қилмоқ. Бурунни сув ила ювгани каби оғизни ҳам сув ила ювмоқ. Соқолни ва бармоқларни тахлил қилмоқ. Ювишни уч мартадан қилмоқ. Бошнинг ҳаммасига бир марта ва икки қулоғига у(бош)нинг суви ила масҳ тортмоқ. Ният қилмоқ. Тартибли қилмоқ. Кетма-кет қилмоқ.\n«Бисмиллаҳ»ни айтиш «Тасмия» дейилади. Демак, таҳорат қилишни «Бисмиллаҳ»ни айтиб бошлаш суннатдир, чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам доимо шундай қилганлар. Қолаверса, у зот алайҳиссалом ўзларининг бир қанча ҳадисларида бу ишни қилишга тарғиб этганлар. Биз ўша ҳадислардан бирини мисол тариқасида келтирамиз.\n«Таҳорати йўқнинг намози йўқ. «Бисмиллаҳ»ни зикр қилмаган одамнинг таҳорати йўқ», дедилар».\nУламоларимиз: «Бу ҳадиси шарифдаги «Бисмиллаҳ»ни зикр қилмаган одамнинг таҳорати йўқ», дейилгани «Таҳоратининг камоли йўқ», деганидир», дейдилар. Бу араб тили қоидаларида, хусусан, ҳадиси шарифларда бор нарса. Шунга биноан, «Бисмиллаҳ»ни айтмай таҳорат қилган одамнинг таҳорати комил бўлмайди, яъни савоби тўлиқ бўлмайди.\nУламоларимиз: «Агар таҳоратнинг аввалида «Бисмиллаҳ»ни айтишни унутиб қўйса, эслаган вақтида айтади», дейдилар.\n2. Икки қўлини русғларигача уч марта ювиш ила бошламоқ.\n«Русғ» сўзи арабча бўлиб, билак билан кафт қўшиладиган бўғиндаги бир оз туртиб чиқиб турадиган суякка айтилади.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ишни ҳам доимий равишда қилганлар ва бир қанча ҳадисларда уни қилишни таъкидлаганлар.\n«Бирортангиз уйқусидан уйғонса, қўлини уч марта ювмасдан туриб, уни идишга солмасин, чунки бирортангиз ҳам қўли қаерда тунаганини билмайди ёки қўли қаерда айланганини билмайди», дедилар».\nУшбу ҳадисда уйқудан туриб, таҳорат қилмоқчи бўлган одам таҳорат қилишдан олдин сув бор идишни энгаштириб ёки бирорта кичик идиш билан сув олиб, уч марта қўлини ювиб ташлаши суннат экани баён қилинмоқда.\nШу билан бирга, бу ишнинг нима ҳикматга биноан жорий қилингани ҳам баён этиляпти. Одам уйқусида қўли қаерларга борганини, нималарни ушлаганини идрок эта олмайди. Эҳтимол, нопок нарсаларни ушлаган бўлиши мумкин. Бинобарин, биринчи бўлиб сувга уриладиган ва бошқа аъзоларни ювишда ҳам ишлатиладиган аъзо қўл бўлгани учун аввало уни ювиб олиш яхши бўлади.\nШу мулоҳазага биноан, нафақат уйқудан турган одам, балки ҳар бир таҳорат қилувчига аввал қўлини уч марта ювиб олиш тавсия қилинади.\n4. Бурунни сув ила ювгани каби оғизни ҳам сув ила ювмоқ.\n08:00 / 20.06.2020 1152\n11:00 / 19.06.2020 445\n1405 11:00 / 06.07.2020\n2512 12:00 / 06.02.2019\n2157 05:00 / 19.01.2017