«Ислом давлати» завжалари – UFQ\nTOPICS:аёлларИслом давлатиИШИД итларитеррористларфитнахаворижлар\n15.02.2018 | 382\nҚизлар қандай қилиб террористлар олдига қочиб бормоқда ва чўриликка тушиб қолмоқда\nМосква Ҳарбий судида шу кунларда Москва давлат университети, Фалсафа факултети талабаси Вария Караулова устидан очилган ишни кўриб чиқиш жараёни кетмоқда. Бу талаба қизнинг ота-онаси ва қариндошлари кутмаган холатда, интернетдаги ёзишмалар орқали бошини айлантириб қўйган террорчига турмушга чиқиш учун “Исломий давлати”га қочиб кетишга харакат қилган. Бу қанчалик бемаънидай бўлиб эшитилсада, бу каби холатлар айни дамда оммавий тарзда юз бермоқда: гарчи “Исломий давлат”да жинсий қуллик ва садистлик харакатлари билан аёлларга муносабатда бўлиш кенг миқёсда маълум бўлсада, кўпчилик қизлар ва аёллар тинчгина хаётини ташлаб, дунёдаги энг вахший террорчилар гуруҳида шахсий бахтини излашга харакат қилишмоқда. Евдокиа Москвина қасддан ёки бехосдан, “Ислом давлат”ида аёл бўлиш қандайлигини биладиганлар билан суҳбатлашишга мувофақ бўлди.\nМенинг дугонам – доғистонлик Мадина, қувноқ ва билимдон қиз, Россиянинг марказий қисмидаги шаҳарларидан бирида яшар эди. Кунлардан бир кун – у ҳали 23 ёш пайтда – денгиз сатҳидан 3000 метр баландликда жойлашган Доғистон тоғларидаги қишлоқлардан бирига ота қишлоғида яшовчи, бобосини зиёрат қилишга одатдагидай келади. 15 асрдан буён бу ердаги ҳаёт кескин ўзгариб кетмаган. Сувни қизлар булоқлардан кўзаларда ташийдилари, нон эса тезакларни ёндириб пиширилади. Ўтган 500 йил ичида оилавий муносабатларга қарашлар ҳам ўзгармаган. Мадина бошқа бир шаҳарда яшаганига қарамасдан, таълим олиб, психолог сифатида ишга киришга улгурган бўлсада, лекин барибир тақдиридан қочиб қутула олмади – уни “ўғирлашди”. Шубҳасиз, албатта: ҳеч ким бошига халта ёпиб ва гиламга ўраб олиб қочгани йўқ. Оддийгина қилиб, қариндошларидан бирининг уйига олиб боришиб, оддийгина устидан қулф билан қамаб ва бир ярим йилгача кетишига рухсат беришмаган. Ҳар куни ҳар- хил қариндошлар хонасига кириб туришар ва уни кўндиришга, ишонтиришга харакат қилишарди. Полицияга мурожаат қилиш унинг хаёлига ҳам келмаган, аҳир ҳар ҳолда ўзининг яқин ва узоқ қариндошлари билан боғлиқ масала эдида.\nБир ярим ой ўтгач, суҳбатга куёв ташриф буюради. У севишини ва унга турмушга чиқиши кераклигини айтади. Унинг ота-онаси аллақачон келинни ўғирланган деб айтишганлиги, шунинг учун ота-оналар рози бўлишганлигини қўшимча қилади. Кейинчалик, 23 ёшли Мадинанинг онаси айтишича, у қизининг турмушга чиқолмай қари қиз бўлиб қолишидан қўрққан экан.\nМадина узоқ вақт йиғлай-йиғлай, кейин таслим бўлади. Қариндошларнинг тергаши оқибатида, ўқимишли психолог қиз, трактор ҳайдовчисига турмушга чиқишга рози бўлади. Мен болаликдаги дугонамни тўйига боролмадим. Кейинчалик умумий танишларимизнинг айтишича келин кўз ёшлари билан куёвни гулдаста билан савалагани хақида айтиб беришди.\nКейин баъзан ора-сирада ёзишиб турардик. Кунлардан бир кун Мадина WhatsAppдаги аватарида ҳижобда пайдо бўлди. Мен унга дарҳол қўнғироқ қилдим. Маълум бўлишича, унинг турмуш ўртоғи Наврўз унга ҳижоб кийишни мажбур қилган. Вақт ўтиб, Наврўз диний эътиқодга берилиб, мутаасибга айланади. Бир неча йил ўтгач, кичик қизлари ва хотинига ҳижоб кийишни, барча косметик буюмларни ташлаб юборишни, Мадинага эса севимли ишини ташлашни буюради. Маълум бўлишича, унинг эри «Ислом давлати» деб аталган ташкилот билан алоқа боғлаб қолган. Кўз ёшлари билан, у менга бу ердаги аҳвол худди Шимолий Кавказларникига хос эканини айтди. Атрофидаги барчани ўзларига жалб қилишини гапириб берди. Кўп аёллар эр ва болалари билан биргаликда ИШИДга қўшилиш учун боришини – бунисини бироз тушуниш мумкин бўлар, лекин кўпинча ёш қизлар ёлғизликда ИШИДга қўшилиш учун ва худди Варя Карауловага ўхшаб жангарига турмушга чиқиш учун борадилар. Бу ходисалар фақатгина Россияда юз бераётгани йўқ. Мен мўжизавий тарзда қочиб қутулган кишилар билан гаплашиш учун Франция, Германия ва Туркияга бордим.\nЯқинда таниқли француз журналисти Анна Эрелнинг “Жиҳодчи аёл териси остида” китоби рус тилида нашр этилди. Ҳозирда ёзувчи квартирасини сотиб, таҳририятдан истеъфога чиқиб ва ҳар ойда манзилни ўзгартириб, ижара уйларида беркиниб юрибди. Муҳаррирлик топшириғи тўсатдан фожиали тус олади: журналист ИШИД генералини севиб қолди, сиртдан унинг хотини ҳам бўлди ва сал қолса Сурияга, унинг олдига кетиб қолар эди.\n– Facebookда доимо мени бир ёқли қилиш билан таҳдид қилишади. Франция ҳукумати мени ўз ҳимоясига олди. Мен ўз ишимни ўзгартириб, уйимни сотиб юборишга мажбур бўлдим. Бир ойдан кўпроқ вақт мобайнида бир хонада яшаб турмасликка ҳаракат қиламан. Бундан ташқари, Билолнинг бутун оиласи доимий равишда менга ёзади. Жиҳодга кетишидан аввал Францияда унинг хотинларининг биридан қизи бор эди. Қизи доим йиғлаб, отасининг қаердалигини сўрайди. Билолнинг ўлганлигига ишонмайди. Мен ҳеч нарса дея олмайман, чунки у ўлганми ёки йўқлигини билмайман. Халифаликда унинг учта хотини ҳам бор, улар менга доимий равишда мактуб ёзиб, ҳақорат қилишади, гўёки уларнинг эрини жуда қаттиқ севиб қолганимни ва унинг олдига боришимга ишонишган. Хотинлари уни мен нобуд қилдим деб ҳисоблашади.\n– Сиз қандай танишиб қолгандингиз?\n– Мен ўсмир жиҳодчилар оилалари билан кўп суҳбатлар ўтказардим. У пайтларда Суриядаги воқеалар содир бўлмаган эди, улар Шарқдаги турли гуруҳларга қўшилиш учун кетишар эди. Мен ҳар сафар улар нимага, нима учун кетишади? деган саволни ўзимга бериб келар эдим. Мен жуда кўп турли хил оилаларни, баъзилари маргинал, болалари билан, бутунлай ўзларини тарк этганларини кўрдим. Яна бошқалари ўзларига тўқ, яхши билимли фарзандлари бор, меҳр- муҳаббатли ва бир-бирини тушунадиган оилалар.\n– Сиз Facebookда сохта аккаунт яратдингиз: Анна, 20 ёшда, Марокаш наслидан бўлган француз аёл, отасиз қолган, яқинда Исломни қабул қилган деган. Сизга ушбу аккаунт уларни одам ёллаш механизмини ўрганишга қандай ёрдам берди?\n– Аста-секин юзлаб дўстларни – Франция, Бельгия, Англиядаги радикалларни тўпладим. Лекин улар ёш, кичик чавоқ балиқчалар эди. Ниҳоят бир куни “йирик балиқ” ни тутиб олгунимга қадар шундай бўлди: менага дўстлик таклифи билан бир эркак киши чиқди, дарҳол мендан мусулмонлигимни ваи жиҳодчилар ҳақида нима деб ўйлашимни сўради. Кейин бир фикр мени ўйлантириб қўйди: хўш, агар мен қарталарни ошкор қилмасдан, у билан мулоқат қилишда давом этсам нима бўлар экан? Ахир, журналистлик касби шуни ўргатадику: яъни, ҳеч қачон қора ҳам, оқ ҳам эмас, доимо куларнг бўлиб, унинг сояси бўл деб!\n– Бу йигит араб эдими?\n– Йўқ, мен каби, у этник француз эди. Исломда унга Билол деб номи беришган. У Европани бутунлайга тарк этганини айтди. Чунки Европа насронийликнинг даҳшатли гуноҳи остидадир, ҳамма европаликлар кофирлар ва яхши мусулима бўлиш учун, халифаликка бориб, жиҳод орқали ўз йўлини топиш, Оллоҳнинг йўлидан бўлиши керак дейди. Шу пайтдан бошлаб биз кўп нарсалар устида бахслаша бошладик. Мен унга ёнбосиб жавоб берардим: қандай қилиб иймон келтириш, қандай қилиб тўғри ибодат қилишни ва шунга ўхшашларини билмаслигимни айтдим. У менга доим: “Менга ишон, менга ишон, менга ишон …” дея қатиқ харакат қилар эди. Ва мен сизларга бир муҳим нарсани айтмоқчиман: менинг персонажимнинг ёши 20 да бўлса, бу эркакни ёши эса 40да эди. Мен яна бир нарсани айтишим керакки, ёши катта бўлган радикал сифатида, ўзидан тенг яримига кичик бўлган қизни ишонтириш ва муҳаббатини қозониши жуда ҳам осонлигига ишончим комил бўлди. Айниқса, агар бу қиз оддий салобатга эга отани кўрмаган бўлса.\n–Хойнахой сиз қўрққандирсиз?\n– Мен жуда қўрқар эдим. Бора бора вақт ўтиб, у Skype орқали чиқишимни таклиф қилди. Мен шундоқ ҳам қўрқинчли эди. Бироқ, Facebook орқали мулоқат бошқа, аммо сўзлашиш мутлақо бошқача. Мен, жуда кўплаб одамларни ўлдирган бир одам билан жилмайиб, унга нозланишдан нафратланаман. Аммо озгина бўлса ҳам, у билан куним қандай ўтгани ҳақида суҳбатлашишга одатландим.\n– Билол даъватчимиди ёки жангари?\n– У Ал-Қоида ва Афғонистонда тажрибага эга бўлган кучли қўмондонлардан эди. Гарчи у мен билан мулоқатда ўзини нозик психологдай тутган бўлсада, бошиданоқ асли кимлигимни билишга харакат қилиб, мени тушнишга харакат қилган. Агар мен қиз бола бўлсам ва Сурияга бориб, турмушга чиқмоқчи бўлган қизманми? Ёки қурол олиб, урушишни орзу қиламанми? Шунинг учун у менга: агар хоҳласанг, мен сенга ҳамма нарсани бераман, бир халта тўла пул, қурол бераман. Сен қандай қуролни истайсан? Калашни хоҳлайсанми? Ёки кичкинагина пистолет қуролиними? Мен ўзимни заиф қизчадай кўрсатиб, қуролни хоҳлайманми ё йўқми билмаслигимни ва мен ҳаммасидан қўрқиб кетаётганимни айтардим. У тезда шу қартани илиб олиб ва мени ҳамма нарсада қўллаб-қувватлашини, кўп одамлар билан таништиришни, оддийгина аёл каби одатий ишлар билан машғул бўлишмни ва мен билан бирга бўладиган бир гала қизлар билан алоқада бўлишимни ишонтиришга харакат қиладир. Мен ҳатто кинога ҳам боришимни! Раққада у билан бирга яшашимни. Ва агар хоҳласам, у менга бирон бир саройни, истаган қалъани сотиб олиб беришини. Ва пул ҳақида умуман ташвишланмаслигимни айтарди. Маълум бўлишича, сен агар ИШИД жанггариси билан турмуш қурадиган бўлсанг, у сенга қимматбаҳо тўй совғаси ёки жуда кўп пул берар экан. У бизнинг тўйимизга қадар , мен қандай совғани исташимни аниқлаб, бир қарорга келишимни айтарди.\n– Сиз унга турмушга чиқиш учун қатъий қарор қилганмидингиз?\n– Мен унинг тўртинчи хотини бўлишим керак эди. У, Сурияда мени севги ва бахт денгизини кутиб турганини айтарди. Агар мен бормасам, демак сен худбинсан дерди. Сен у ерда хомуш ўтирибсан, бу ерга келиб, опа-сингилларингга ёрдам бериб, жангариларга ёрдам бериш кераклигини айтарди. Мусулмонлар учун бизнинг кўплаб вазифамиз борлигини таъкидларди. Ва биласизми энг дахшатлиси нимада? Баъзан, ҳақиқатдан … севиб қолганимни ҳис қилдим! Унга хақиқатдан ёрдам беришим керак деган ўйда эдим. У мени оддийгина йўлдан оздираётганини билардим. Лекин буни тушуниб етсам ҳам, аста-секин ёлғон даъватларга алданиб қолаётган эдим. Баъзан мен ўзимни илмоқда ўтирибман ва ундан қутилиб кетолмайман деб ўйлардим. Инша Аллоҳ, мен унга турмушга чиқмадим.\n–Сиз террористни севиб қолдингизми?\n– Дастлаб биз баъзан кундузлари ёзишиб турардик. Турли смайликларни бир-биримизга жўнатиб турардик. Ёки яна бошқа нарсалар. Кечқурун у жангдан бўшагач менга қўнғироқ қилар эди. Кейин у олдинги линияга ўтгач ва у Skype орқали тез-тез қўнғироқ қиладиган бўлиб қолди. Кунига бир неча марта қўнғироқ қиради. У менга нигоҳи билан тўғридан-тўғри ҳужум қилар эди. Ва мен қандайдир лаҳзада , хатто усиз нафас ҳам нафас ҳам олмайман, деб ўйлаб қолдим. Агар Худо кўрсатмасин жавоб беролмай қолсам борми, уйимга қайтиб келганимда ва Facebook месенжеримда хабари тўла бўлар эди: “Қаердасан? Қайердасан? Қайердасан? қаердасан … ” баъзан муҳаббат билан, баъзида асабийлашиб, баъзан ғазабланиб – буниси энди ошиб тушар эди.\n– У иш куни ҳақида бирор нарса айтганми?\n– Соат 5:00 да уйғонади, кейин 4-5 соат Сурия ва Ироқ чегарасидаги нефт қазиб олинадиган шаҳарга сафар қилади. У менга бу ерларда қандай яхши одамлар борлигини ва бу шаҳарда бутун дунё нефт қазиб олганлигини, Билол ва унинг биродарлари келмагунга қадар маҳаллий халқга эса ҳеч вақо қолдирмаганлигини ва улар жуда меҳрибон ва яхши бўлганини, маҳаллий аҳолини хорижий давлатлар таъсиридан халос қилиб, энди улар нефтни ўзлари ишлаб чиқараётганлигини, Сурияни гўзал гуллаган мамлакатга сифатида тиклаётганлигинихикоя қилиб берар эди. Пешиндан кейин эса, набодо унинг биродарларидан бири жароҳат олган бўлса, уларни қутқаришга борар эди. Қўшимча қилиб таъкидлашимга керак, худди менинг дўстларим каби, Билол радикаллашган ва жиҳодга кетган 20 ёшли жиҳодчилардан эмасди. У кўп йиллар давомида америкаликларга, биринчи навбатда, 2003 йилда Ироқда курашган, бундан олдин Афғонистонда “жиҳод қилган”. Яъни, мен ўта жиддий жангари-бошлиқ билан севги риштасини боғлаган эдим.\n– У билан кечадиган биргаликдаги келажагингизни тасвирлаб берганми?\n– Менга ўзим истагандек, ҳато 5 хонага эга бўлган уйни сотиб олиб беришини ваъда қилди. Менга дугоналарим билан, қизлар билан, албатта, келишим мумкинлигини айтарди. Ва мен фақат уйда кун бўйи унинг қайтишини кутиб ўтиришим, ташқарига чиқишга ҳақим бор бўлиб, фақат дугоналар ҳамроҳлигида мумкинлигини таъкидларди. Уларнигн аёллари жанг қилмайди, лекин улар эрлари билан олдинги сафларда бўлиши ва фото ёки видео тасвирларга тушиш хуқуқи бор дерди. Кун давомида мен уй юмушига қарашим, ва энг муҳими, мен эримнинг жозибали кокеткаси бўлишим керак. Манабу иккиюзламачиликни тасаввур қилинг: Раққа кўчасида ёки ИШИД назорати остида бўлган бирон бир шаҳарда мен умуман бошдан оёқ ёпиқ холатда, фақат кўзларимдаги ёриқчалар билан юришим керак. Лекин уйимда эрим учун энг жозибали бўлишим керак! У иложи борича Франциядан ички кийим ва атирларни олиб келишимни илтимос қилди! Ҳа, албатта, унинг учун мен тўйдан олдин бокира бўлишим ва бу никоҳ маросимида қайд этилиши муҳим эди.\n– Нима учун у маҳаллий қизга уйланмас экан? Нима учун ўз ёнига француз аёлни чақириш керак бўлган?\n– Билол маҳаллий халқ етарли даражада Оллоҳга ишонмаслигини, улар оёқ тўпиқларигача ёпиниб юрмаслигини айтди. Кейин, маҳаллий қизлар тор фикрлаганлиги боис, улар билан бирор масала хақида гаплашиб бўлмайдидерди. Умуман, энди мен 100% ишонч ҳосил қилдимки: агар сен Европалик, содда ва ҳатто бокира қизлардан бўлсанг – сен жангарининг энг биринчи ўлжаси бўласан ва уларда бошқа мезонлари йўқ.\n– Сиз ҳақиқатдан ҳам унинг орқасидан боришни ўйладингизми?\n– Бу ҳикоя менга қаттиқ таъсир қилди. Қандайдир лаҳзада мен, у билан ўзаро алоқада бўлмай қолсам нафас ололмаслигимни тушуниб қолдим. Журналистманми ёки аёлманми, мен учун аниқ кўринмай қолди. Ҳа, биз унинг ўлими хақида ҳам гаплашгандик. Агар у ўлиб кетадиган бўлса, мен унинг ўлимни Худонинг инъоми сифатида қабул қилишимни ва қайғурмаслигим кераклигини айтарди. Бундан ташқари, бизнинг ўртамизда фарзандларимиз бўлиши кераклигини. Шу боис, биз фарзандларимиз учун яшашимиз кераклигини. Умуман олганда, бу ерда ҳаёт – жуда муҳим эмаслигни, аммо ўлимдан кейин нима бўлиши муҳимлигини. Биз бу ерда фақат ўлиш учун яшаймиз дерди. У кўпинча Қуръондан турли хил ажойиб жумлаларни такрорлади. Қуръонда шундай бир жумла мавжудки, Пайғамбар биз ер юзида вақтинча эканлигимизни айтганнини, шунинг учун хоҳлаган нарсани қилишимиз мумкинлигини, бу фақат ўйинлигини айтарди. Мен шунда ундан сўраган эдим – сиз ҳам ўйнашяпсанми? деб. У шундай жавоб берди: “Ҳа, мен имкон қадар кўнгил овутаман”.\n-Охир-оқибат, унинг олдига боришга қарор қилдингизми?\n– Уч ойлик суҳбатдан кейин у мени ишонтирди ва мен кетдим. Мен Голландия орқали, сўнгра из қолдирмаслик учун, Туркиядан Сурия чегарасини кесиб ўтишимни таклиф қилди. Ҳар бир пунктда мен маҳаллий телефондан сотиб олишимни ва хақиқатдан ўша ердалигимни билдириш учун ўз суратимни сэлфи қилиб тушуришим кераклигимни тушунтирди. Туркияда мени кузатиб борувчи – француз аёли кутиб олиши керак эди. Мен бу аёлнинг кўзига қарашдан қўрқдим! Ахир у қизларни ўз қўллари билан ўлимга олиб борарди! Хуллас, мен Амстердамга кетдим ва ҳатто Амстердамгача бордим. У ерда у телефон сотиб олиб, сэлфи қилиб, Билолга жўнатдими ва … шу ерда тўхтадим.\n– Сиз бундай одамга “йўқ” деб айтишдан қўрқмадингизми?”\n– Ўзини ҳурмат қилган эркак киши шаънига тегиш жуда хавфли, лекин эркак-террорчининг шаънига тегиш икки баробар хавф туғдиради. У жуда ғазабланди. У мени нафақат кутиб турмаслигини, балки келишимдан олдин барча атрофидагиларни огоҳлантирганлигини айтди. Ва энди уларнинг барчасини олдида ғирт ахмоқ каби кўринишини. Уларнинг хўжайини бўлгани боис, хўжайинни бундай ахмоқ қилиниши, уларнинг олдидаги бор обрўсини йўқ қилиши мумкинлигини айтди.\n– Ҳозир у тирикми? Сиз хавфсиз эканлигингизга аминмисиз?\n– Йўқ, у вафот этди (… Узоқ бир пауза, кейин жуда тез гапира бошлайди). Мен, қандай қилиб билмайман, лекин мен унинг ўлганлигини ҳис қилдим. Оддийгина равшан бўлдики, у энди йўқ. Мен бу қандай амалга ошганлигини тушунмайман, чунки 20 йиллик ҳарбий тажрибага эга террорчи оддийгина ўлим топиши эмасдай, тушунаяпсизми? Ёш француз қизи, уни алдаю кетиб у қандай қилиб тезда ўлдирилиши мумкин эди? Эҳтимол, у навбатдаги ўлжани Сурияга етказа олмаганлиги учун жазолангандир.\n– Нима деб ўйлайсиз, бугунги кунда терроризм нима учун кескин тус олиб кетди?\n– Энг даҳшатлиси нима, биласизми? ИШИД аъзолари терроризмни мода ҳолига келтирдилар! Улар очиқ оммавий ахборот воситасига кирган қотилларнинг биринчи ташкилоти бўлди. Билол ҳар соатда суратга тушар ва Instagramга жойларди. Туркия билан чегарани кесиб ўтиб, турк кабобхонасида ўтирар, қўлида Калашников билан кабаб ер ва сэлфи суратига тушарди. Халифалик америка орзусини арабчада рўёбга чиқарарди: ўғил болалар ва қизларга бой ва машхур бўлишни, қўлида автомат ва даста пуллар билан тушган сэлфи суратларини қариндошларига юборишни таклиф этади. Бизнинг телевизон ҳамкасбларимиз уларга бу борада ёрдам беришарди: улар ўша жойларга боришади ва улар ҳақида ҳужжатли фильмлар суратга олиб қайтишади. Террорчиларни “мода” даражасига чиқишига айнан улар ёрдам бермоқдалар.\n– Лекин нима учун уларни олдига катта ёшдагилар айрим аёллар ҳам боришмоқда?\n– Аёллар ҳар доим ёнидаги кучли одам бўлишини хоҳлашади. Бундан ташқари, динни яқинда қабул қилиган муслималар жуда ҳам диндор бўлишади. Ва улар қатъиятли эрни хоҳлашади. ИШИДга мусулмон-биродарлар учун жанг қилишга кетган эркакдан кўра яна кандай эркак қатъиятли бўлиши мумкин?\n-Билол сизга ИШИД пулни қаердан олишини айтганми?\n-У менга Ироқдаги Америка ҳарбий базаларини босиб олишганларида ўша ердаги қурол-аслаҳаларни олишганини айтганди. Калашниковлар, пулемётлар, ҳатто оғир артиллерияни қўлга киритишган. Бундан ташқари кўп мусулмонлар бевосита қурол яроқ билан қўллаб-қувватламасаларда, лекин уларга пул билан ёрдам бериб турадилар. Бундай ёрдам нафақат Саудия Арабистони, балки Яқин Шарқнинг деярли барча давлатларидан келиб турар экан. Ва, албатта, асосий даромад террорчилар томонидан қўлга олинган нефт қудуқларидир.\nАёлларни асирликдан қутқарувчи профессор психолог\nБилол Аннага уларнинг асосий даромади нефт эканлигини айтганди. Лекин у нимадир ҳақида ҳеч нарса демаганди. Жангарилар яна бир даромад манабасига эга –бу, оқ танли аёллар бозоридир. Раққа ва Мосулда қул бозорлари ривожланмоқда. Бу ерга Шарқнинг ҳамма жойларидан келишади: Саудия Арабистони, Тунис, ҳатто Туркияликлар ўзларига қул сотиб олишади. Арзонга.\nЯн Кизилхан- доктор психотерапевт. Келиб чиқиши Эронлик бўлиб, жангарилар қурбонларини қутқариш учун бир дастур яратиш мақсадида Германия ҳукуматига ташаббуси билан чиққан. Ушбу жасур одам, музокарачилар билан бирга, ИШИД томонига ўтиб, шахсан жонли товарларни асирликдан қутқариб келган.\n-Мен минглаб аёлларни текширдим ва уларнинг 99 фоизи ҳар куни мунтазам равишда қийноққа солингани ва зўрланганлигини айтди. Уларни жангарилар билан бир қаторда, айрим гуруҳ дагиодамлар томонидан зўрлашган. Бир қиз менга, бошқа қизлар билан эрталабдан кечгача бир хонада ўтиришини ва кимдир келиб уни олиб кетиб, зўрлашини билиб, кутиб ўтиришганлиги хақида сўзлаб берди. Сиз 16 яшар қизларни доимий қўрқувда, доимо йиғи билан яшаётганини ва улар, бугун яна кимдир зўрлашини ва қийноққа солинишини билишини тасаввур қилишнгиз мумкин …\n– Аёллар ИШИДнинг пул топиш усулларидан бири эканлиги ростми?\n– Илк бора ИШИД жангариси хотинини 2014 йил август ойида жами 10 доллар нархда сотишга ҳаракат қилган эди. Аммо энди нарх минг марта ошди. Нима учун биласизми? Чунки ҳозир нафақат террорчилар, балки бутун Яқин Шарқдаги одамлар келиб, қул сотиб олишмоқда! Аёлнинг “оддий” нархи 8-10 минг долларга етади.\n– Бу аёллар жангариларнинг қўлларига қандай тушиб қолишади?\n– Биринчидан, улар жисмонан куч ишлатиб аёллар, болалар, эркакларни ўғирлашади. Улар ўғирликни Сурия ва Ироққа яқин ҳудудларда амалга оширадилар. Кўпроқ, террористларнинг қўлида Шарқнинг кичик, исломга эътиқод қилмайдиган халқлари азият чекишади. Халифалик мафкурасига кўра улар “инсон эмас” деб таърифланади, яъни улар учун бундай кичик халқлар буюмлардир. Бундайлар билан террорчилар хатто ҳайвонлардан баттар ёмон муносабатда бўлишади. Тарихан язидлар яшаб келган Сенжардаги катта ҳудудидаги халқнинг эътиқоди исломдан ўзгача. Одатда жангарилар огоҳлантирадилар: биз сизнинг қишлоққа борамиз, у ерда исломга киришни истамайдиган ва сафимизга қўшилишни истамайдиган ҳудудни тарк этиши керак дея аввалдан маълум қилишади. Аҳолига жойларини тарк этиш учун 48 соат вақт берилади. Бир куни язидлар яшайдиган қишлоққа жангарилар огоҳлантиришсиз бостириб келадилар. Бу режаларининг бир қисми бўлиб, улар навбатдаги чўриларини эгаллаб олиш ниятида эдилар. Жами 5 минг кишидан 300 нафар ёш аёллар тирик қолиб, асирга оладилар. Кейин эса қолган эркакларни ўша ердаги мактабда 500 метр нарига олиб бориб, оммавий равишда қатл этадилар. Бирма-бир уйларга кириб бориб, тилло, тақинчоқлар, пуллар, телефонлар, машиналарни тортиб оладилар. Кейин эса ёши катта аёлларни олиб, ИШИД назорати остидаги қишлоққа олиб кетадилар. Улар қаршилик кўрсатишса ҳам, барча аёлларни Исломга мажбур қилишади. Ва уларни чўри-қулга айлантиришади.\nСизга одатий бир ҳикояни айтиб бераман. Бу аёл 26 ёшда эди. Сенжардаги Язидийлар қишлоғида уни ўғ’ирлаб кетишади. Дастлаб у Калафга олиб кетилади, у ерда аёлни бошқа одам томонидан қайта сотиб олинади. У бир неча кун аёлни ушлаб туради ва сотиб олган эркак аёлга шундай дейди: “Мен сени ёқтирмай қолдим, сени ташлаб юбораман” . Аёлни у Мосулдаги аёллар билан савдо қилинадиган бозорга олиб келади ва уни бошқа бирига сотади. Бу холат эса 40 марта такрорланади. Тасаввур қилинг-а, у 40 маротаба сотилган ва ҳар сафар бир неча одам зўрлаб келган. Бу ишлар нақд 10 ойдан ортиқ давом этади. Албатта, биз ўзимиздан ва барча мусулмонлардан сўрашимиз керак, қандай қилиб бундай ишлар бўлиши мумкин? Ахир Ислом номи тинчлик ва муҳаббатку! ИШИДчилар тарафидан аёлларга нисбатан қўлланилаётган хунрезликларни, хатто хайвонларга ҳам бундай муносабатда бўлинмайдику. Бундай ҳикоялар эса минг-минлаб бўлиши мумкин.\n– ИШИДчилар хатто болаларни ҳам жангарига айлантириши ростми?\n– Бу рост. Худди шу қишлоқда 8 ёшдан 14 ёшгача бўлган болалар ва ўсмирлардан иборат гуруҳ тўплашади ва уларни кичик жангчиларга айлантиради.Худди Африкада бўлгани каби, болалар аскарларини тасаввур қилинг-а! Улар ҳарбий билим, диний таълим беришади ва жанга қилишга мажбурлашади. Бир болакай билан ишладим. Мен ундан сўрадим: бир кун уйинга, Ироққа қочиб кетган оиланга борасан, дедим. Бунга жавобан нима деганини биласизми: “Йўқ, энди мен язидий эмасман, язидийлар садоқатсиз, энди мени оилам йўқ. Энди мен барча язидийларни ўлдираман. Агар керак бўлса, ҳатто ота-онамни ҳам ўлдираман”-деган жавобни берди. Яъни, уни зомбилаштиришган. Ҳозирда ИШИД қўлида 700 нафар кичик ўғил болар бор, улардан аскар сифатида фойдаланмоқдалар. Болалардан иборат жангариларининг яна бир манбаи – ўғирланган болали аёллар. Уларни ИШИД назоратидаги ҳудуд бўлган, Телиф шаҳрига олиб келишади. Бир жойни ўзида 3 000 атрофида язийдий аёлларни тўплашади. Уларга ҳеч қандай озиқ-овқат берилмайди, кейин заҳар қўшиб овқат беришади. Болаларнинг аксарияти вафот этади. Фақат заҳарга чидамлилари қутилиб қолади. Агар шундай деб айтиш жоиз бўлса, улар “табиий танлов”ни амалга оширадилар. Аёллар ва болаларнинг қолганларини ИШИД томонидан назорат қилинадиган турли шаҳарларга кўчирадилар. Энди улар Раккада ва Моссулада сотилади. Улар тўғридан-тўғри бозорга қизларни олиб келишади ва уларни товар сифатида сотадилар. Баъзи жангарилар ўзларига керагидан ортиқ миқдорда хотини сотиб олишади: тўртта – бир вақтнинг ўзида бешта “дона”. Бу бечора қизларнинг ҳаммасини бир уйда тўплашади, қийнашади ва уларни зўрлашади. Сиз тасаввур қилаяпсизми, улар билан хоҳлаган ишларини қилишади. Мен 9 йил давомида бир қизни текширдим, у 8 та эркакка сотилган. Эркакларнинг барчаси 60 ёшларда эди. Ўзингизда тасаввур қилиб кўирнг-а, 8 ой давомида ёш болани ёши катта эркаклар томонидан юзлаб марта зўрланган ва тахқирланган.\n– Аммо бу дўзахга ўз ихтиёри билан борадиганлар ҳам бор. Статистикага кўра, 2015 йилда фақат маърифатли ҳисобланган Францияни ўзидан 500 киши, Россия ва собиқ СССРдан жами яна 2500 дан ортиқинсонлар ИШИДга қўшилиш учун кетган.\n– ИШИДга қўшилувчиларнинг мақсадли аудиторияси – янгича маданиятга интеграциялаша олмаган ноқобил иммигрантлардир. Бахтсиз ва ҳеч қандай умиди қолмаган ўсмирлар ва ёшлар, гўё ИШИД қиёфасида улар умид ва орзуларини рўёбини кўрадилар. Уларга пул, қурол ва ҳатто шон-шарафга эришишни ваъда қиладилар. Айтганча, ўша ерларга ўз хохиши билан чиқиб кетган аёларнинг кўпчилиги ИШИД мафкурасини бўлишишадилар, мен ўзининг эрини бирор бир язидий аёлни чўри қилиш учун ўғирлашга жўнатган мусулима аёлларни биламан. Эркаклар бориб, хотинининг кўрсатмаси бўйича бир аёлни ўғирлаб келишарди. Айтганча, ИИШИД дан қайтганидан кейин аёлларни кўпинча жазолашмайди, гарчи у ерда аёл жангарилар ҳам оз эмас бўлсада. Улар яқин атрофдаги ҳудудларни назорат қилишади, ҳатто ўзлари ҳам одамларни ўғирлашади.\n– ИШИД учун аёллар қанчалик муҳим?\n– Аёлларсиз ИИШИД ташкилот сифатида яшай олишмасди. Аёллар уларга жанг қилишда ёрдам беришади, улар фронт линиясига борадилар, ёки улар уй ва болаларига ғамхўрлик қилишади. ИШИДга бутун оила бўлиб келишади. Яқинда Босния ва Чеченистондан 400 га яқин оила келган, эркаклар хотинлари ва болаларини ўзлари билан бирга олиб келишган. Ҳозир уларни деярли барчаси Ракка шаҳрига жойлашганлар. Бу одамлар халифалик мафкурасига ишонишади ва бутун оиласи билан ўлиб кетишга тайёр.\n–Мен сизнинг мунтазам равишда ИШИД асираларини қутилиб кетиши учун ёрдам беришингизни биламан. Қандай шаклда?\nУ ердан қочишнинг икки йўли бор. Биринчидан, қишлоқдан қандай йўл билан бўлсада чиқиб кетиб, кейин саҳро бўйлаб пиёда юриш керак бўлади. Бироқ, агар улар сизни қўлга олсалар, улар сизни қатл этиш эҳтимоли бор. ИИШДнинг жангарилари мунтазам равишда, улардан қочишга уринган аёлларни ўлдирадилар. Қочиш жуда қийин, – 16 ёшли қизни тасаввур қилинг-а, у ҳеч қачон Ракка шаҳрида бўлмаган ва энди қизча у ердан тунда, овқатсиз, пулсиз чиқиб кетиши керак. Иккита қиз ва опа-сингилларнинг ҳикоясини биламан, улар ИШИДдан уч ҳафта мобайнида қочиб чиқишгамувофақ бўлишган. Кундузлари улар яшириниб юришган ва кечалари пиёда, озиқ-овқатсиз ва деярли сувсиз юришган, ҳатто маҳаллий аҳоли уларга ёрдам беришдан қўрқишган. Яхшиямки, улар қутилиб қолишган, бундай имконият камдан-кам учрайди. Баъзида террорчилар уларнинг қариндошлари билан ўзлари боғланиб, “қизингизни 10 минг доллар эвазига сотиб олинг”, дейишади. Одатда улар қурд террористлар билан музокаралар олиб борадилар ва келишувга эришилганда сўнг қизни алмаштирадиган жойга олиб борадилар. Шу ерга қизнинг отаси ёки акаси пул билан келишади ва уни пулга алмаштиришади.\nжиҳодчи қизнинг онаси\nПольяк миллатига мансуб француз аёли Лидия турмуш ўртоғи билан Франциянинг шимолий қисмида, мигрантларга маълум ва машҳур бўлган Па де Кале ҳудудида яшайди. Лидиянинг 16 ёшли ягона қизи Исломга киришга қарор қилганида, Лидия даҳшатга тушади. Бироқ, қизининг танловига ҳурмат кўрсатиб, унга халақит бермайди.\n– У бизга қарши эканимизни билар эди, шунинг учун у исломни қабул қилганини дарҳол тан олмади. Биз Кале шаҳрида, Лиллдан 30 дақиқа масофада узоқликда яшаймиз. 16 ёшида у Лилга ўқиш учун кетди. Ва у биринчи дам олиш кунида уйга келганида мен барчасини дарҳол тушундим. Узун этакли ёпиқ либосда бўлиб, аввалги очиқ-сочиқликдан хеч бир из қолмаган. Бироз вақт ўтгач, у шижоат билан амал қила бошлади, кунига 5 маҳал ибодат қилади, ҳатто кечаси ҳам ибодат қилиш учун ўрнидан турарди. Унинг ҳатто танасида ҳам ўзгаришлар кўрингандай эди, нисбатан ёпиқроқ, сиқилгандай эди.\n-Сиз бирор чора кўрдингизми?\n– Биз бирор нарса қилолмадик. У ўз танловини ҳар қандай тарзда муҳокама қилишдан бош тортди. Аҳир биз уни янги динни қабул қилгани учун жисмонан жазолай олмаймизку. Кейин эса, мен ўсиб улғайганда, ҳаммаси ўзгаради, деб умид қилгандим. Ва унда Германияга талабалар алмашиш имконияти бўлганида, эрим ва мен жуда хурсанд бўлдик. Эҳтимол энди ҳамма нарса ўзгариб кетар, деб ўйладик. Қиз учун янги босқич бошланар, унинг кундалик ва профессионал ҳаёти ўзгариб боради. Олдинда уни янги танишувлар ва имкониятларни кутмоқда –дея ўйлагандик. Лекин ундай бўлиб чиқмади. Бир неча ойдан сўнг, унинг қўшниси бизга қўнғироқ қилиб, қизимиз ижарага олинган хонадонда яшамаётганлигини айтди. У жиҳодчи кўринишида кийинган одамни уйига кўчиб ўтибди. Биласизми, бу шундай оқ узун либоски, унинг аниқ деб номланишини билмайман. Шундай қилиб, биз бу хақида хабар топганимиздан сўнг, деярли ақлдан озишмга сал қолди. Биз Германияга, унинг олдига бордик.\nМен квартирага кирганимда, ниқобда умуман ёпиқ кўринишда бўлган, бошидан оёғигача ёпиқ бўлган қизимни кўрдим, ҳатто юзи ҳам ёпиқ эди, мен учун бу ҳақиқий зарба эди, шундан бери мен ҳали ҳам ўзимга келолмайман. Уларни уйдан ҳушбўй ҳид таралиб, телевизор ўрнига Қуръондан аудио товуш келиб турарди. Унинг эри эса, умуман биз билан гаплашишдан бош тортди.\n– Содир бўлган ишлар учун сиз уни айблаяпсизми?\n– Мен ўшанда ундан нафратланган эдим. Аммо, кейинчалик, жуда оз-моз бўлсада унинг тарихини ўргандим. У қизим каби, исломни қабул қилган немис эди. Унинг ота-онаси жуда ажойиб одамлар, улар ҳам қатъий қарши чиқиб, уйга қамаб ҳам қўйишган, масжидга боришини тақиқлаб қўйишган ҳам экан. Уларни олдига (қизи ва куёви олдига) борганимда, мен учун зарба бўлди, шунда бери мен ҳалиям ўзимга келолмайман.\nБир куни қизим ҳомиладор эканлигини айтди. Биз Германияга бориш тараддудига тушдик. Лекин сўнгги лаҳзаларда қизим қўнғироқ қилди: келиб юрманглар, биз режаларимизни ўзгартирдик, биз дўстларимиз олдига кетаяпмиз деди. Қайси дўстлари ҳақида гапираётганлигини билганимда эди…! Бир неча кун ўтгач, унинг эрини онаси менга болаларимиз Сурияга жўнаб кетганлиги тўғрисида СМС хабар юборди. Буниси энди жуда қийин бўлди.\n–У билан боғлана олдингизми?\n– Бироз вақтдан сўнг у WhatsApp орқали менга чиқди. Биз ҳар куни ёзишиб турардик. Ҳар бир хабар менга ҳаводай муҳим эди. Шундай қилиб, аста-секин тафсилотларни ўрганиб олдим: негадир қизимни эридан алоҳида қилиб, аёллар учун ётоқхонага жойлаштиришибди. Қизимнинг ишонтириб ёзишича, у жуда яхши ҳаёт кечирарди, боласи мевалар ер эди. Баъзан улар бутун оиласи билан боғда сайр қилиб юришар экан. Мен нима учун эри билан бир жойда яшамаётганлигини сўрадим, лекин у жавоб беришдан бош тортди. Ростини айтганда, куёвим ҳали ҳам тириклигини билмайман. Айтишларича, тажрибасиз янги келганларни дарҳол олдинги линяларга жўнатишар экан.\n–Сиз уни уйга қайтаришга ҳаракат қилиб кўрдингизми?”\n– Агар у ўзи она бўлса, фарзанди учун маъсуллигини англаб етади, деб аниқ ишонардим. Шунингдек, энди у мени она сифатида тушуниб, аёл сифатида қўлидаги боласи билан завф бўлган ва уруш бўлиб турган жойга ҳеч қачон бормайди деб ўйлагандим. Лекин мен хато ўйлаган эканман – у ҳомиладор холатида ўша ерга борди ва ҳалифаликда менинг набирам туғилди. Мендан шундай тасаввур ҳосил бўлдики, бу инсонлар, деярли инсонийлик қиёфасини йўқотган дея ҳис қиламан. Ҳатто ўзларини ҳимоя қилишнинг нормал инстинкти ҳам уларда ишламайди. Ва умуман олганда улар учун Ер юзида нима бўлишидан қатъи назар, хеч нарса муҳим эмас. Фақат ўлимдан сўнг ҳаёт. Шунинг учун у ўз фарзандининг ҳаётини қурбон қилишга ҳеч қандай муаммо туғдирмайди.\n– Сиз “Ислом давлати ёки ИШИД” эмас, “халифалик” деяпсиз.\n– Халифалик дея – қизим бу ташкилотни шундай деб атайди. Мен унга қўшилиб шуни такрорлайман, чунки келажакда қизимга ҳеч қандай зарар етмаслигини истайман. Бу қандай ташкилот ва нима қилганини аниқлаш учун менинг ишим эмас. Мен фақатгина ўз қизимни уйига қайтишини орзиқиб кутаман!\n–Сизга ҳозир нималарни ёзяпти?\n– Менга қизим билан мисқолдай бўлсада, алоқа боғлаб туриши муҳим эди. Ҳатто унинг смсидан кечалари титраб уйғониб кетардим. Ортича савол беришдан қўрқардим ва шу шаклда уни чўчитиб юбормай днб. Аммо бир кун қизимни устозлари онанг билан мулоқотни бас қилишини ва ўзининг кундалик ҳаёти ҳақида маълумот беришни тақиқлашгани хақида хабар жўнатди . Бу унинг охирги СМС эди, ўшанда бери телефоним жим бўлиб қолган ва юрагим оғриқдан парчалиниб кетадиган холатда.\n– Унинг эри, жангарилар сафига қўшилганмиди?\n– Аввалига эридан ғазабланиб юрардим. Ахир айнан куёвим урушга кетиб, ўзим билан қизимни ва болани олиб кетганди. Аммо кейинчалик унинг онаси билан дўстлашиб қолдим. Онаси менга куёвимнинг болалиги хақида, унинг қандай меҳрибон ва нозик ҳиссиётли бола бўлганлигини хақида гапириб берди. Менга унинг кичкиналигидаги суратини юборди. Суратдаги бола жуда ёрқин, меҳрибон бола эди. Энди эса у ҳам қизим сингари, бу вазиятнинг қурбони эканлигини тушундим.\n– Агар қизингизни ҳозир кўриб қолганингизда, унга нималар деган бўлардингиз?\n– Қандай қийин савол … (йиғлаяпти). Агар мен у билан яна мулоқот қилиш имконига эга бўлсам, унга уни қанчалик яхши кўришимни айтиб берардим. Отаси ва мен уни кутаётганимзни. Уни жуда соғинганимизни. Ва биз уни 100% ўзимизга қайтиб олишга тайёр эканлигимизни ва ҳаётини қайта қуришга ёрдам беришга тайёрлигизни. Биз бошимизга оғирла тушавериб, унга кўникиб кетганлигимизни ва ҳатто у сиз яшашда давом этаётганимизни айтарди. Бироқ, бу жуда оғир савол, албатта.\nТуркиялик қиз- Сибелнинг ёши 24 да. Қайсари деган жойда туғилиб ўсган. Отасининг Туркияда ўз шахсий фермаси бор ва қиз ота-онасига болалигидан ёрдам бериб, далада меҳант қилиб келган. Сурияда уруш бошланганида Сибел эндигина мактабни тамомлаганди. Мактабдан кейин у университетга ўқишга кирди, лекин ўқишни ёқтирмади. Оиласида муаммолар пайдо бўлганда, иккиланмасдан, ўқишни ташлаб, ўзининг қадрдон қишлоғига қайтиб келади. Қиз турмушга чиқиш ва фарзанд кўришни орзу қиларди, аммо отаси бунга қарши эди. Сибелнинг хаёти қишлоқ атрофи билан чекланиб қолади. Кўнглини ягона таскини бўлган Интернет эди.\n– Мен твиттерда бир йигит билан танишдим. Бизда Исломга нотўғри амал қилиниши ва у менга “тўғри соф Ислом”ниўргатишга ёрдам беришиниайтди. Қўпол қилиб айтганда мен гипноз қила бошлади. Биз ўзар контактларимиз билан алмашишдик. Ижтимоий тармоқларда мен у билан суҳбатлаша бошлаганимда, менинг контактларим орасида у кабилар рўйхати янада кўпайиб кетди. Мен у билан узоқ мулоқат қилардим. Ва биз аста-секин у билан учрашишни ва Сурияга қандай қочишимиз ҳақида гаплашадиган бўлдик. Шундай қилиб кунларнинг бирида мен Истанбулда бўлиб қолдим.\n– Истанбулдан Сурияга қандай етиб олдингиз?\n-У менга автовокзалда учрашувни белигилади. У ердан биз Газиантеп шаҳрига боришимиз керак эди. Бироқ йигит учрашувга ёлғиз бир ўзи келмаганди. У билан бирга яна 6 киши бор эди. Уларнинг ҳаммаси Халифаликка кетаётганимизни айтишди. Биз бир кунгина Истанбулда бўлиб, кейин Газиантепга бордик, у ердан биз Сурия чегарасидаги Кизилш шаҳрига кўчиб ўтдик. У ерда тунни ўтказдик. Узоқ вақтли машаққатдан олдинги, энг охирги сокин тун эди.\n– Қандай қилиб сиз чегарани кесиб ўтдингиз, аҳир у ерлар ҳимояланадику?\n– Биз қоронғу бўлишини кутдик. У ерларда махсус йўл кўрсатувчилар бор, улар қўлга тушиб қолмаслик учун қандай қилиб ва қаердан чегарани кесиб ўтиш кераклигини кўрсатишади. Албатта, уларга хаққини тўлагандик. Биз Сурияга ўтишимиз биланоқ, менга ҳамроҳларимни тарк этиш буюрилди. Менитунни алоҳида хонада ўтказиш учун жўнатишди. У ерда ўнлаб бошқа аёллар бўлиб, барчаси чет элликлар эди. Мен у ерда арабча сўзларни умуман эшитмадим.\n– Сиз у ерда нимани кутгандингиз?\n– Мен уларга ишонгандим. Мен соф тўғри Ислом шу ерда деб ўйлагандим. Ва тўсатдан улар менга турмушга чиқаётганлигимни маълум қилишди. Кимга? Ким ўзи у? Билмасдим … Мени турмушга бергунларига қадар, мени кўп марталаб зўрлашдилар. Аҳир мен у ерга келгунимча бокира эдим! Буларнинг ҳаммаси Исломда эканлиги ва бу гуноҳ эмас дея ўзларини оқлашар эди. Энг даҳшатлиси нималигини биласизми? Мен ва кўплаб мен каби зўрланган аёллар, вақт ўтиши билан бунга кўникиб кета бошлагани эди. Бу вахшийликлар оддий холатга айланиб қолаётган эди. Бошқа йўлни ўзи йўқ эди. Кейин улар мени турмушга бердилар. Мен унинг кимлигини билмасдим. Мени унчалик ҳам кўп кўчага чиқаришмас эди. У жуда тажовузкор (агрессив) эди. Масалан, агар у ўзини ёмон хис қилса, унга бирор нарса ёқма, агар у совуқотса истаган пайти мени қийнаб, и уриши мумкин эди. Қисқаси, у истаган пайтда.\n– Сизнинг кунингиз қандай ўтар эди?\n– Эрталаб мен фақатгина “эр” деб аталган киши нима берса , ўша нарсани ер эдим. Жуда оз миқдордаги овқат. Кейин мени зўрларди ва олдинги қатордаги жанга жўнар эди. Уйда у бўлмаган пайтларида бироз дераза олдида туришим, кўчага қарашим мумкин эди. Қўчада эса қўлларида автомат кўтарган кишилардан бошқа нарса кўринмас эди. Мен худди қамоқхонада яшагандай эдим, усиз ҳеч қандай жойга боришга ҳаққим йўқ эди. Илгари Туркиядаги уйимда доимий равишда бозорга бориб, мева, озиқ-овқат, кийим-кечак сотиб олиб юрардим. Ва бу ерда мен дарҳол аниқландимки, ИШИДдаги аёл оддий буюмдан баттар ёмон ва эри хотини билан истаган ишини қилга хаққи борлигини тушунтириб қўйишди. Биз ҳатто жуда камдан-кам марта ювиниш учун душ қабул қилардик ва шунда ҳам фақат эр рухсат берганида.\n– Сени қайта сотиб юборишга ҳаракат қилишмадими?\n– Ҳа, у ерда доимий равишда аёлларни сотишади. Бозорларда ва эълонлар орқали. Менинг ҳузуримда бошқаларни сотишган. Ҳа, мени ҳам ҳатто сотиб юборишган. Аёлда овоз бериш ҳуқуқи йўқ экан ва у буюрилганларни жимгина бажариши керак, дейдилар. Агар бизга итоат этсангиз, сиз жаннатга кирасиз, – дейишади. Яна, эркакларни урушда қондириб туриш керак. Кейинчалик эса мен уни жонига тегдим ва у мени сотиб юборишди.\n–Янги эрингиз сизга яхшироқ муносабатда бўлдими?\n– Буниси садист бўлиб чиқди. У билан мени ўртамизда- овқат, мени калтаклаш ва зўрлаш бор эди. Бизни фақат шу бирлаштириб турарди. Ва ҳеч қандай ҳуқуқлар йўқ. Улар учун аёл инсон эмас. Истаган вақтда, улар яна мени сотишларини тушуниб етган эдим. Унинг алоҳида бир хонаси бор эди. У ерга киришга мени ҳаққим йўқ эди. Бир кун ўзимни хатар солиб, ўша хонага кириб кўрдим. Нима бўлишидан қатъий назар менга энди барибир эди. Мен ҳатто фильмларда бунчалик ҳам бунчалик кўп қуролларни кўрмаган эдим. Бу қўрқинчли эди ва мен бундан мен янада кўпроқ даҳшатни ҳис этдим.\n– Сиз жангарилар орасида аёлларни ҳам кўрдингизми?\n– Ҳа, у ерларда аёл жангчилар ҳам бор. Улар эркаклар биргаликда урушни олдида боришарди ва шубҳасиз уларнинг буйруғларини бажарардилар. Менимча, улар жангарилар учун кундалик жинсий чўри бўлишдан кўра, жангда эҳтимол кўп бўлган ўлимни танлаган бўлсалар керак. Қолганлари уларни бошлиқлар деб ҳисобларди ва буюрганларини қилардилар. Менимча улар айнан жангчилар бўлса керак деб ўйлайман. Ва уларнинг нима дейишини биласизми? Биз шундай тарзда жаннатга тушамиз, биз Аллоҳ учун ҳамма нарсани қиламиз дейишарди.\n–Сиз у ердан қандай чиқиб кетишга мувофақ бўлдингиз?\n– Уйга боришни жуда хоҳлардим. Жуда ҳам. Мен аллақачон ўлишни истаб қолган эдим. Мен бундай яшашни хоҳламас эдим. Менда бошқа йўл ҳам мавжуд эмасди. Қочишим керак эди. Бироқ, мен агар улар мени тутиб олсалар, оммавий тарзда тошбўрон қилиб, шундай шаклда қатл этишларини билар эдим. Ва мен уйга қўнғироқ қилиш учун имкониятни пойлар эдим. Менда ҳеч қандай алоқа воситаси йўқ эди. Лекин телефон бўлса ҳам, мен “эрим” деб аталган инсонда бор эди. Кунларнинг бирида у телефонини унутиб қолдирди. Мен қўрқув остида Туркиядаги дўстимга қўнғироқ қилдим. Дўстимни бу ерда алоқа қиладиган танишлари бор эди. Лекин мен қаерда эканлигимни билмасдим. Мен деразага қарадим. Кўча атрофидаги ёзувларни ўқиб номларни дўстимга айтиб турдим ва бўлди. Агар билсангиз энди, менинг қандай қўрққанлигимни. Унинг қайтиб келиб қолишидан шунчалик қўрқдимки. Мен ҳатто ўзим билан нималар рўй берганлигини ўйлашни ҳам истамайман. Лекин мен қочишим керак.\n– Қочишингизни қандай ташкил қилдингиз?\n– Эртаси куни тонгда уйдан бир амаллаб чиқиб кетишим кераклиги ҳақида келишиб олдик. Бахтимга, уйнинг ёнида мен бир одамни мени кутиб турардим. У менга сохта ҳужжатларни берди ва мени машинага миндирди. Ҳар бир назорат нуқтасида у бу аёлни ўзи учун сотиб олганини ва ҳозир у уйига қайтиб олиб кетаётганлигини айтарди. Ҳар бир нуқтада уларга пора берар эди. Тунга яқин Туркия чегарасини кесиб ўтдик. Ноқонуний равишда, албатта, лекин у ерда назорат қилинмайдиган ўтиш жойлари жуда кўп.\n–Сизга уйга қайтишдан уялдингизми?\n-Мен уйга қайтиб келганимда, энг даҳшатлиси уйимда содир бўлди. Менинг оиламдагилар, улар учун мен вафот этганимни айтишди. Бу уйда менинг тиригим йўқ эди. Мен қишлоқни тарк этишга мажбур бўлдим. Мен ҳозир Истанбулдаман. Умид қиламанки, ота-онам бир кун келиб мени кечиришади. Мен уларнинг олдида айбдор эканлигимни биламан. Лекин, мен у ерда хақиқий ислом ва мен ўша тўғри жойда бўламан деб ўйлаган эдим. Лекин йўқ. Бу менинг Исломим эмас. Мен жуда афсусдаман. Менинг жангарилар билан яшаганлигим ва кўп марта турмушга чиққанлигимдан отам уятда қолди. Ҳақиқий мусулима аёл учун бу ўлимдан ҳам баттар ўчмас изтироб. Келажак менга нима олиб келишини билмайман. Мен диний таълим олишни, тумуш қуришни ва фарзандларим бўлишини жуда ҳам истайман. Халифалик даҳшатларини унута оламанми, билмайман.\nҲамма аёллар ҳам ўзи истаб бориб ИШИД қўлига тушиб қолмаган, айримлари ўзлари яшаб турган ҳудадни ИШИДчилар босиб олганида ўша ҳудудда бўлиб қолишган. Масалан, Парижлик француз ёзувчиси Аделин Шенон билан юз берган воқеа бўлиб, урушдан олдин Суриялик бадавийига турумшга чиққан ва саҳрода яшаш учун кўчиб борган. У ерда бу жуфтликнинг икки нафар фарзанди туғилган. Эри ёввойи тулкиларни боқиб етиштириш билан шуғулланган бўлса, ўзи француз матбуоти учун муаллиф ва фотограф сифатида ишлаб келган. Уруш уларнинг ҳам оиласига парокандалик етказди.\n– Мен эрим билан диний мавзуларда ҳеч қачон гаплашмаганмиз. Ўзимга нисбатан ҳеч қандай босим ўтказилганлигини сезмаганман. Биз бадавийлар каби саҳрода яшардик. Сурия бадавийлари, Ливандагилар каби, бошқа динларга нисбатан жуда сабрли. Рамазон ойи келганида, уларни ҳаммаси рўза тутишар, аммо эрим менга алоҳида овқат олиб келарди. У бошиданоқ менинг католик эканлигимдан хабардор эди ва ҳеч қачон мени имкониятдан фойдаланиб Исломга киришимга ҳатто йўл қўйганам эмас. Бадавийлар жуда ҳам ҳалим кишилар, эҳтимол, шунинг учун ҳам уларнинг ерларини ИШИД осонлик билан эгаллаган. Улар оҳирги пайтга қадар уруш бошланганига ишонмадилар, балки буни тушунишдан бош тортдилар.\n– Сизни омадингиз келиб, қочиб қутулибси.\n-Улар Раккага келганларида, биз қочишим кераклиги маълум эди. Ракка – бу бир оз изоляция қилинган шаҳар. У ерда террористлар жойлашиш учун қулай эди. Гарчи буни “қулай” деб номланмаса-да, чунки гап маҳаллий аҳолини бутунлай йўқ қилиш хақида бормоқдаи. Уларнинг ўзига хос услуби бор: улар оиланинг энг катта ўғлини ўлдирадилар, кейин эса бошқаларидан исломни қабул қилиши ва уларнинг сафларига қўшилишга розиликларини сўрайдилар. Агар қолганлари уларга эргашмаса, демак ҳаммасиниўлдириб юборадилар. Шунинг учун, кўпинча Сурия бадавийлари ўлимдан қочиш учун истамаган ҳолда жангариларга айланарди. Аёлларни эса асирга олишар эди. Агар сен бокира бўлсанг – совға сифатида ёки жинсий объект сифатида тақдим этиласан. Агар сен илгари турмуш қурган аёл бўлсанг, унда сендан чўри, хизматкор сифатида фойдаланишади. Деярли барча бадавий қўшниларим буни бошидан ўтказдилар: ИШИД қишлоқларга бостириб киради, аёлларни ўғирлайди ва эркакларни ўлдиради. Улар ўрта асрларни қайтариб олиб келдилар. Энди, аёл номи том маънода, объектга айланганди. Бир вақтнинг ўзида 3-4 нафар аёлни хўжайинга, масалан, унинг ҳурмати белгиси сифатида хадя қилиши мумкин.\n–Сизнинг оилангиздан бирор ким ИШИД тарафга ўтишга розилик бердими?\n– Бизнинг еримиз иккита ўт орасида қолиб, бир қисмини ИШИД босиб олганди. Менинг қайнотим ишғол этилган ҳудудларда яшашга ҳаракат қилиб кўрди. Аммо унинг ишлаб чиқаришининг 80 фоизини аскарлар фойдасига беришни таклиф қилишди ва деярли ҳеч нарса қолдиришмади. Албатта, у рад этди. Улар Туркияга қочиб ўтишди, энди қочоқлар учун лагерда яшаяптилар.\n– ИШИД жуда катта миқдордаги кўплаб одамларни ўзига қандай қилиб жалб этмоқдалар?\n– Тасаввур қилинг-а, сиз у ерга борасиз, сизга дарҳол уй беришади, хотин беришади, қурол беришади, ва калаш билан биргаликда – ақл бовар қилмас миқдорда пул ҳам беришади – ойига 1000 еврогача. Бу Сурия ва бутун Яқин Шарқ учун катта пул ҳисобланади. Шу ўринда яна, сизнинг бошингиз дунёни ўзгартириш учун ғоялар ва истаклар билан тўла бўлади. ИШИДнинг яшаш учун ўзига хос янги лойиҳалар тамойилини таклиф этаётганлигини ҳисобга олмаслик мумкин эмас. Биз ушбу лойиҳага қўшилмаслигимиз мумкин, лекин бу бор!\n– Бу қандай лойиҳа экан?\n– Улар диний мактабларни шакллантириб, янги авлод қўйларини етиштириб чиқарадилар. Бу болалар, ёшлигиданоқ аёлнинг объект эканлигини, бола эса кофирларни ўлдириш керак деган фикрга ўрганиб келадилар. Улар болаларда ўзларининг тақдирини ҳал қилиш учун ҳар қандай истак ва қобилиятни йўқ қилишади. Ўғил болаларнинг онгига тез орада Аллоҳ учун ўлишлари фикрини сингдиришади. Қизларга эса – улар жинсий алоқа воситаси эканлигини ва фақат эркак уни яшаш ёки ўлишига қарор қилишини сингдиришади. Мен ишғол этилган Раккадан қочиб келган бир аёл билан суҳбатлашдим. Бу аёлнинг ягона орзуи Раккага қайтиши эди, чунки у ерда унинг китоблари қолиб кетган эди. У, синглисини синглимни зудлик билан ўқишга ўргатишкераклигини, акс ҳолда у ҳеч қачон озод бўлмаслигини айтди. Ҳатто йўл белгисини ўқиш учун ҳам, Дамашқга неча километр қолганини билиш учун ҳам, лоқал бироз саводи бўлиши керак. Аёллар учун ИШИДда тиббий ёрдам ҳам мавжуд эмас.\n– Аёлларга даволаниш учун рухсат берилмайдими?\n– Оддий шифохоналарда аёллар учун шифокорлар йўқ. Бу ерда шариат, шариат бўйича эса ҳаммаси алоҳида. Бундан ташқари, аёл таърифи бўйича гуноҳкор бўлиб, шариатда аёлга қўл тегизиш гуноҳ ҳисобланади. Агар гинекология тўғрисида гапирадиган бўлсак, ваҳоланки у ерда аёллар кўпинча ҳомиладор бўлиб қолади ва уларга ҳеч ким ғамхўрлик қилмайди. Оддий тиббий кўрик бўлмаганлиги сабабли улар кўпинча ўлиб кетишади. Аҳир, келажак фарзанд парваришига ғамхўрлик қилиш учун, аёлларга оддий гигиеник нормал шароити бўлиши жуда муҳимку. Лекин, албатта, агар сен бола ишлаб чиқариш машинаси бўлсанг ёки чўри аёл бўлсанг, унда ҳеч ким соғлиғинга ғамхўрлик қилмайди. Бу ҳудди Африкада бўлгани каби: аёл фақат унинг вазифаси учун қимматлидир. Агар у касал ёки қари бўлса ва унинг функциясини бажаролмаса, у шунчаки фойдасиз бўлиб ташлаб юборилади.\nБу материал ёзаётган пайтимда, Мадинадан яхши хабар келди. Унга омад кулиб боқибди. Наврузни унинг кекса ота-онаси тўхтатишга мувофақ бўлишибди: улар эркакни Доғистонни тарк этишни ва ўз оиласи билан Россиянинг ўрта минтақасидаги ҳудудлардан бирига олиб кетишни буюрибдилар. Мадина яна психолог сифатида ишга киришга муваффақ бўлибди. Унинг аҳволи жуда яхши экан.\nРустилидаги оригинал манба: https://theins.ru/longread/32568


Этамбутол – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Этамбутол\nПрепаратнинг савдо номи: Этамбутол\nТаъсир этувчи модда (ХПН): этамбутол\nфаол модда: этамбутол гидрохлориди (100% қуруқ моддага қайта хисоблаганда) – 400 мг;\nёрдамчи моддалар: кальций гидрофосфат дигидрати, повидон, натрий лаурилсульфати, тальк, магний стеарати.\nТаърифи: оқ рангли, думалоқ шаклли, ясси юзали, фаска ва рискали таблеткалар.\nФармакотерапевтик гуруҳи: Тизимли қўллаш учун микробларга қарши воситалар. Микобактерияларга таъсир этувчи воситалар. Туберкулёзга қарши воситалар. Этамбутол.\nАТХ коди: J04AK02\nЭтамбутол Mycobacterium tuberculosis га, шунингдек айрим атипик микобактерияларга (M.avium, M.kansasii, M.xenopi) нисбатан яққол бактериостатик таъсир кўрсатади. Препарат стрептомицинга, изониазидга, ПАСК, этионамид, канамицин ва бошқа туберкулёзга қарши чидамли микобактерияларни кўпайишини сусайтиради. Этамбутолнинг таъсир механизмини уни микобактерияга кирганидан кейин РНК ва оқсиллар синтезини сусайтириши, икки валентлик биометалларнинг (мис, магний) ионлари билан ўзаро таъсирлашиш қобилияти, рибосомалар структурасини бузилиши ва липидлар алмашинуви жадаллигини сусайиши билан боғлайдилар. Тахминан 1% пациентлар препаратга бирламчи чидамлиликка эга. Туберкулёзни монотерапиясида толерантлик тез ривожланади.\nИчга қабул қилинганида препаратнинг 75-80% овқат ҳазм қилиш йўлларидан сўрилади. Бир вақтда овқат қабул қилиш сўрилиш жараёнини кучайтиради ва тезлаштиради. Этамбутолнинг қондаги максимал концентрациясига тахминан 2 соатдан кейин эришилади ва препарат 25 мг/кг дозада юборилганида 4-5 мкг/мл ни ва препарат 50 мг/кг дозада юборилганида 8-9 мкг/мл ни ташкил қилади. Плазма оқсиллари билан боғланиши қабул қилинган дозага боғлиқ ва 10-40% ни ташкил қилади. Ярим чиқарилиш даври (Т1/2) 3,3-3,5 соатни ташкил қилади. Этамбутолнинг фармакокинетикасини ўзига хослиги, уни танлаб эритроцитларда тўпланиши хисобланади (концентрацияси қон плазмасидагига қараганда 2 марта юқори). Этамбутол орқа мия суюқлигига, йўлдош орқали ва кўкрак сутига ўтади. Препарат асосан ўзгармаган ҳолда сийдик билан чиқарилади. Этамбутолнинг тахминан 10-20% аҳлат билан фаол бўлмаган метаболитлари (альдегидлар, дикарбон кислоталари) кўринишида чиқарилади. Буйрак фаолиятини бузилишида этамбутолни буюриш, уни организмда тўпланишига олиб келиши мумкин.\nЎпка ва ўпкадан ташқари туберкулёзнинг ҳамма шаклларини даволашда (бошқа туберкулёзга қарши воситалар билан мажмуада) қўлланади.\nКатталарга бирламчи даволашда Этамбутол ичга тана вазнига 15 мг/кг дозада суткада 1 марта буюрилади. Такрорий курс ўтказишда препарат суткада 1 марта 25 мг/кг дозада 2 ой давомида буюрилади, кейин даволаш 15 мг/кг дозада даволашнинг ҳамма даври давомида буюрилади. Препарат тана вазнига 25 мг/кг дозада қўлланганида окулистнинг ҳар ойлик кузатуви тавсия этилади. Бошланғич даволашда максимал суткалик доза 2 г дан ортиқ бўлмаслиги керак.\nБолаларга 13 ёшдан Этамбутол ичга суткада 15-25 мг/кг дозада буюрилади. Болалар учун максимал суткалик доза – 1 г.\nДаволаш курси давомийлиги туберкулёзнинг шаклига боғлиқ ва 6 ойдан 12 ойгачани ташкил қилади. Этамбутолни овқатдан кейин қабул қилиш унинг ўзлаштирилишини яхшилайди.\nБуйракларнинг функционал етишмовчилигида, Этамбутол креатинин клиренсининг кўрсатгичига қараб буюрилади:\nКреатинин клиренси (мл/мин) Суткалик доза\n100 дан юқори\n70 дан паст\nДиализ куни суткада 20 мг/кг\nсуткада 15 мг/кг\nсуткада 10 мг/кг\nсуткада 5 мг/кг\nсуткада 7 мг/кг\nЮрак-қон томир тизими: перикардит, миокардит, артериал гипотензия, тахикардия.\nҚон тизими ва лимфатик тизими: лейкопения, нейтропения, тромбоцитопения, эозинофилия, лимфаденопатия.\nНерв тизими: бош оғриғи, бош айланиши, онгни чалкашиши, ориентацияни бузилиши, галлюцинациялар, дезориентация, депрессия, периферик невритлар, оёқ-қўлларда парестезиялар, увишиши ҳисси, парезлар.\nКўриш аъзолари: кўрув нервининг ретробульбар яллиғланиши, кўрув невропатияси, кўриш ўткирлигини бир томонлама ёки икки томонлама пасайиши, шу жумладан қайтмас кўрлик, ранг ажратишни бузилиши (асосан яшил ва қизил рангларни), марказий ёки периферик скотомани ривожланиши, кўриш майдонини чекланиши, тўр пардага қон қуйилиши. Кўз томонидан бузилишларни пайдо бўлиши даволаш давомийлиги ва кўриш аъзоларини олдинги ёки мавжуд бўлган касалликларига боғлиқ.\nНафас тизими, кўкрак қафаси ва кўкс оралиғи аъзолари: эозинофилия, билан ёки усиз ўпкаларда инфильтратлари, пневмонит.\nГепатобилиар тизими: жигар фаолиятини бузилиши, жигар трансаминазалари фаоллигини ошиши, гепатит, сариқлик.\nОвқат ҳазм қилиш йўллари: оғизда металл таъми, кўнгил айниши, қусиш, диспепсия, жиғилдон қайнаши, қорин оғриғи, диарея, анорексия, сохтамембраноз колит (рифампицин ва изониазид билан бирга қўлланганда).\nСийдик чиқариш тизими: креатинин даражасини ошиши, мочевина даражасини ошиши, интерстициал нефрит.\nТери ва тери ости клетчаткаси: тошма, қичишиш, гиперемия, дерматит, чимчиланиш ҳисси.\nТаянч-харакат тизими ва бириктирувчи тўқима: артралгия.\nМетаболизмни бузилиши: қон зардобида сийдик кислотаси клиренсини пасайиши, сийдик кислотали диатезнинг кўринишлари, подаграни зўрайиши.\nИммун тизими: анафилактик/анафилактоид реакциялар, шу жумладан анафилактик шок, Стивенс-Джонсон синдроми, Лайелл синдроми (токсик эпидермал некролиз), бронхоспазм, васкулит.\nУмумий бузилишлар: тана ҳароратини ошиши, этни увишиши, умумий ҳолсизлик, шишлар.\nпрепаратга юқори снзувчанлик;\nкўрув нервининг неврити;\nкўзларнинг яллиғланиш касалликлари;\nоғир буйрак етишмовчилиги, сурункали буйрак етишмовчилиги;\nкўришнинг ҳолатини текшириш мумкин бўлмаган вазиятлар (оғир ҳолат, рухий бузилишлар) да қўллаш мумкин эмас.\nПрепаратни қуйидагилар билан бир вақтда қўлланганида:\nтуберкулёзга қарши дори воситалари билан – туберкулёзга қарши дори воситаларининг самараси кучаяди. Туберкулезни этамбутол билан мажмуавий даволашда изониазид, парааминосалицил кислота (ПАСК), стрептомицин, циклосерин, пиразинамидни қўллаш мумкин;\nбир вақтда циклоспорин А изониазид билан қўлланганидан – трансплантатни кўчиб кетиш хавфи билан циклоспорин А нинг парчаланиши кучаяди;\nдигитоксин билан – дигитоксиннинг самарадорлиги пасаяди.\nципрофлоксацин, аминогликозидлар, аспарагиназа, карбамазепин, литий препаратлари, имипенем, метотрексат, хинин билан – юқорида кўрсатилган дори воситаларининг самаралари кучаяди ва нейротоксиклиги ошади;\nалюминий препаратлари ва бошқа антацид воситалар билан – этамбутолни сўрилиши ёмонлашади;\nдисульфирам билан – этамбутолнинг концентрацияси ошади ва унинг токсиклиги кучаяди;\nэтионамид билан – фармакологик антагонизми оқибатида этамбутолни этионамид билан бир вақтда қўллаш тавсия этилмайди (препаратни кунора алмаштириб қабул қилиш афзал);\nпиразинамид билан – сийдик кислотасини чиқарилишига синергик таъсир кўрсатади;\nэтил спирти билан – этамбутолни кўриш аъзоларига салбий таъсири кучаяди, шунинг учун даволаш вақтида алкоголни истеъмол қилишдан воз кечиш керак.\nЭтамбутол айрим микроэлементларнинг, асосан рухнинг метаболизмини ўзгартиради.\nПрепарат фақат туберкулёзга қарши бошқа воситалар билан мажмуада буюрилади.\nДаволашни бошлаш олдидан ва даволаш вақтида кўз тубини, кўз ички босимини, рефракцияни, кўриш майдонини, кўриш ўткирлигини ва ранг ажратишни (айниқса қизил ва яшил, ҳаворанг ва яшил рангларни) мунтазам текшириш керак.\nБуйрак фаолиятини бузилиши бўлган пациентларда офтальмологик назоратни ҳар куни ўтказиш керак.\nОфтальмологик назорат ҳар бир кўз учун алоҳида ва иккаласига бирга амалга оширилади, чунки кўриш ўткирлигини ўзгариши монотерал ёки билатерал бўлиши мумкин.\nКўриш фаолиятини ҳар қандай ўзгаришлари ҳақида шифокорга хабар бериш керак.\nКўришни бузилишлари пайдо бўлган ҳолда кўрув нервининг атрофиясини олдини олиш учун, дарҳол Этамбутолни қўллашни тўхтатиш керак. Кўришни ўзгаришлари одатда қайтувчан, даволаш тўхтатилганидан кейин бир неча ҳафта ўтгач, айрим ҳолларда бир неча ой ўтгач йўқолиб кетади. Истисно ҳолларда кўрув нервининг атрофияси оқибатида кўришни ўзгаришлари қайтмас бўлиши мумкин. Кўришни бузилишида гидроксикобаламин ёки цианокобаламин ишлатилади.\nПодаграси ёки гиперурикемияси бўлган пациентларга Этамбутолни эҳтиёткорлик билан буюриш керак.\nБуйрак етишмовчилиги бўлган пациентларда Этамбутолнинг дозасини камайтириш керак, чунки препарат организмда тўпланади.\nЭтамбутол билан даволаш қонда уратларнинг концентрациясини ошириши мумкин, бу сийдик кислотасини буйраклар орқали чиқарилишини сусайиши билан боғлиқ.\nПериферик қон, жигар ва буйрак фаолиятининг кўрсатгичларини вақти-вақти билан назоратини ўтказиш тавсия этилади.\nДаволашни бошида йўтални кучайиши, балғам миқдори ошиши мумкин. Кўрсатилган симптоматикани камайтириш учун В гуруҳи витаминлари, балғам кўчирувчи воситалар буюрилади.\nТуберкулостатик таъсирга эга бўлган препаратларни илгари қабул қилган пациентларда, бактерияларнинг этамбутолга чидамлилиги кўпроқ ривожланади.\nЭтамбутолни давомли ёки такрорий қўллаш иккиламчи инфекцияларни ривожланишига олиб келиши мумкин. Инфекцияга гумон қилинганида шифокорга мурожаат қилиш керак.\nАгар туберкулёзнинг симптомлари 2-3 ҳафта давомида йўқолмаса ёки ҳолатни ёмонлашиши кузатилса, шифокорга мурожаат қилиш керак.\nҚайталанишни ёки чидамлилик ривожланишини олдини олиш учун касалликнинг симптомлари борлиги ёки йўқлигидан қатъий назар, препарат билан тўлиқ даволаш курсини ўтиш керак.\nЭтил спирти этамбутолнинг кўриш аъзоларига токсик таъсирини кучайтиради, шунинг учун даволаниш вақтида алкоголь истеъмол қилишдан воз кечиш керак.\nНожўя самаралари пайдо бўлганда дозани камайтириш томонга тузатиш киритиш, унинг иложи бўлмаганда – препаратни узлукли (кун ора ёки ҳафтада 2 марта) қабул қилишга ўтиш керак.\nЭтамбутолни ҳомиладор аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nПрепаратни қўллашнинг зарурати бўлганида эмизишни тўхтатиш тавсия этилади, чунки этамбутол кўкрак сутига ўтади.\n13 ёшгача бўлган болаларда препаратни қўллаш мумкин эмас.\nПрепарат билан даволаниш даврида автотранспортни бошқариш ёки диққатни юқори жамлашни ва психомотор реакциялар тезлигини талаб қилувчи бошқа потенциал хавфли фаолият турлари билан шуғулланиш тавсия этилмайди.\nСимптомлари: неврологик бузилишларни ривожланиши, кўриш нервини шикастланиши (кўрлик пайдо бўлиши мумкин), кўриш ўткирлигини ёмонлашиши ёки бошқа ножўя реакцияларнинг кўринишларини кучайиши, иштаҳани йўқолиши, кўнгил айниши, қусиш, диарея, иситма, бош оғриғи, бош айланиши, онгни чалкашиши, галлюцинациялар, полиневрит, нафасни сусайиши, асистолия.\nДаволаш: специфик антидоти йўқ, даволаш симптоматик. Препаратни тез сўрилиши туфайли, препарат қабул қилинганидан кейин дарҳол қусишни чақириш ёки меъдани ювиш, шунингдек энтеросорбентларни буюриш керак. Организмнинг ҳаётий муҳим фаолиятларини тутиб туриш бўйича назорат ва чораларни амалга ошириш, зарурати бўлганида реанимацион чораларни ўтказиш керак. Аллергик реакцияларда десенсибилизация қилувчи воситаларни ишлатиш кўрсатилган. Хавфли ҳолатларда эритроцитларни йўқотиш учун, уларда этамбутол тўпланади, қон қуйишни ўтказиш керак.\n10 таблеткадан блистерда, 5 блистердан қутида; 120 таблеткадан контейнерда ва қутида; 1000 таблеткадан контейнерларда.\nОригинал ўрамида, 25оС дан юқори бўлмаган ҳароратда.


Қирғизистон олмаси Ўзбекистон бозорида нархларни тушириб юборди\n12:57 06.02.2020 Ҳавола олиш\nМаҳаллий тадбиркорлар омборхоналарда сақланаётган олмаларини 2 доллардан сотишни режалаштириб турган вақтда Қирғизистон олмаси 60 центдан сотила бошланди.\nТОШКЕНТ, 5 фев — Sputnik. Қирғизистондан Ўзбекистонга катта миқдорда олма олиб кела бошланди. Бу ўз навбатида маҳаллий бозорда олма нархининг тушиб кетишига олиб келди, деб хабар қилмоқда EastFruit портали.\nОдатда Қирғизистондан “Старкримсон” ваи “Ренет Симиренко” сортлари олиб келинади. Ушбу олманинг сифатига нисбатан айрим саволлар бўлсада, лекин унинг нархи Ўзбекистон бозорида “шок” даражада арзон бўлиб чиқди.\nЎзбекистон улгуржи бозорида Қирғизистон олмасининг нархи 0,60 $ ни ташкил қилмоқда. Бироз олдин маҳаллий тадбиркорлар 2020 йилнинг бошида ўз олмаларини 2 $дан сотишни режалаштираётгани хақида хабар берилган эди.\nБугунги кунда Эрон олмаси Ўзбекистон бозорида 1,15 доллардан таклиф қилинмоқда. Шунингдек Хитой олмалари ҳам бор.\nМаҳаллий олманинг нархи деярли 2 баравар қиммат бўлганлиги туфайли, айрим тадбиркорлар эрон олмасини фойдаланилган банан қутиларига солиб, ўзбек олмаси сифатида сотиш ҳолатлари ҳам учрайди, деб ёзади портал.


Ҳаким Назир. Оқибат (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиҲаким Назир (1915-2008)Ҳаким Назир. Оқибат (ҳикоя)\n— Кетишганди… — деб қўйди.\n— Ҳалиги… Янги жойга…\n— Узоқроқ муддатга кетганла…\n— Шунақа бўп қолди, опоқижон. Айбга қўшмайсиз. Яқин жойга кўчганмиз, тез-тез хабар олиб турадиган бўлиб. Аксига шу кунларда у ёқда иш кўпайиб кетиб, ушланиб қолдим…\n— Энди, опоқижон… Унча қаршилик қилишмовди… — деб чайналди.\n— Ҳа, энди… Шунақа… Бўлар иш бўлди… Қаерда бўлишсаям омон бўлишсин, — деганча Азиза хола дудмол жавоб қилди.\nЎктам буни жиддий огоҳлантиришдай қабул қилди-ю, юрагини ғулғула босди…\n← Аввалги Аввалги Миркарим Осим. Сандиқ соат (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Саид Аҳмад. Ариза (ҳажвия)


Latifa.uz — Бобоси набирасига иккинчи жаҳон уруши йилларидаги саргузаштини айтиб берибди: — Бир куни немислар билан жангда мағлубиятга учрадик ва яшириндик. Немислар мард бўлсанглар чиқинглар дейишганди, ҳеч ким чиқмади. Шунда мен шартта чикдим. Набираси: — Кейин нима бўлди? - дебди. — Мени немислар отиб ташлашди, - дермиш бобоси.


Ўзбекистон Республикасининг Қонуни «Xалқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларига сайлов тўғрисида»\n(Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1994 й., 5-сон, 125-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1998 й., 3-сон, 38-модда; 1999 й., 1-сон, 20-модда; 9-сон, 206-модда; 2000 й., 5-6-сон, 153-модда; 2003 й., 9-10-сон, 134-модда; Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 37-сон, 408-модда; 51-сон, 514-модда; 2008 й., 52-сон, 510-модда; 2012 й., 51-сон, 574-модда; 2014 й., 4-сон, 45-модда; 2015 й., 52-сон, 645-модда)\nҲар бир фуқаро – сайловчи бир овозга эга.\nхалқ депутатлари туман ва шаҳар Кенгашларига депутатлар сайлашда – ўттизтадан кўп бўлмаган ҳудудий сайлов округи тузилади.\nЎзбекистон Республикаси Конституциясининг 99-моддасига мувофиқ туманга бўйсунадиган шаҳарларда, шунингдек шаҳар таркибига кирувчи туманларда халқ депутатлари Кенгашлари ва тегишли Кенгашларга сайлов ўтказувчи сайлов округлари тузилмайди, депутатлар сайланмайди.\nСайлов участкалари туман, шаҳар ҳокимликларининг тақдимномасига биноан, ҳарбий қисмларда – ҳарбий қисмлар ёки ҳарбий қўшилмалар командирларининг тақдимномасига биноан туман, шаҳар сайлов комиссиялари томонидан тузилади.\nСайлов участкалари сайловдан камида олтмиш кун олдин тузилади. Ҳарбий қисмларда, олис ва бориш қийин бўлган ерларда ҳам сайлов участкалари ана шу муддатда, айрим ҳолларда эса – истисно тариқасида сайловга камида беш кун қолганида тузилади.\nВилоят, туман, шаҳар сайлов комиссияси тегишли халқ депутатлари Кенгаши томонидан сайловга камида саксон кун қолганида комиссиянинг раиси ва олти – ўн тўрт нафар бошқа аъзосидан иборат таркибда тузилади ҳамда ўз ваколатларини тегишли халқ депутатлари Кенгашларига сайлов юзасидан навбатдаги сайлов кампанияси бошланганлиги эълон қилингунга қадар амалга оширади.\nОкруг сайлов комиссияси тегишли вилоят, туман, шаҳар сайлов комиссияси томонидан сайловга камида етмиш кун қолганида комиссиянинг раиси, раис ўринбосари, котиби ва олти – саккиз нафар бошқа аъзосидан иборат таркибда тузилади.\nУчастка сайлов комиссияси туман, шаҳар сайлов комиссияси томонидан сайловга камида қирқ кун қолганида беш – ўн тўққиз нафар аъзодан, шу жумладан раис, раис ўринбосари ва котибдан иборат таркибда тузилади. Агар комиссия етти нафаргача аъзодан иборат таркибда тузилса, раис ва котиб сайланади.\nСайловолди ташвиқоти – сайлов кампанияси даврида амалга ошириладиган ва сайловчиларни депутатликка номзодни ёки сиёсий партияни ёқлаб овоз беришга ундашга қаратилган фаолият.\nПечать 20 Октябрь 2017 Ўқилди: 4856\nСайтда фойдаланувчилар сони: 197


2019/2020-йилги ОТМларга қабул янгиликлари жайдари тилда » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n18 июнь 2019, 17:43\n2019/2020-ўқув йилида Ўзбекистон олий таълим муассасаларига ўқишга қабул қилишда бир қанча янгиликлар киритилди.\n17 июнда президент имзолаган қарорга кўра, 2019/2020-ўқув йилида ОТМларга давлат буюртмаси асосида:\n- кундузги таълим шаклига – 80 430 нафар;\n- сиртқи таълим шаклига – 19 985 нафар;\n- кечки таълим шаклига – 1 985 нафар;\nб) магистратурага – 7 695 нафар одам ўқишга қабул қилинади.\nҲарбий абитуриентларнинг баҳсталаб имтиёзлари алоҳида квота билан алмашди\n"Ҳарбийлар"га республика ОТМларининг бакалавриатига ўқишга қабул қилишда алоҳида қабул квоталари ажратилиши бу йилдан бошланди.\nАвваллари "ҳарбийлар" умумий қабул квотаси доирасида ўқишга қабул қилинар эди. Бу ҳарбий хизматни ўташ учун кўпроқ фуқароларни жалб қилиш мақсадида жорий этилган чора эди. Лекин бора-бора бу имтиёзлар бошқа фуқаролар, айниқса аёл-қизлар ҳуқуқига дахл қилаётгани аён бўлди ва жамоатчилик эътирозига сабаб бўлаётган эди.\nНогиронларга алоҳида квота берилади\nНогиронларга қўшимча икки фоизли давлат гранти ажратилди. Уларга кундузги, сиртқи ёки кечки таълим шаклларидан бирида таълим олиш ҳуқуқи берилади.\nСтипендияли ёки стипендиясиз "контракт" тўлашни танлаш мумкин\nТўлов-контракт асосида таълим олаётган барча талабаларга ўз хоҳишларига кўра контракт тўловини стипендияли ёки стипендиясиз шаклда тўлаш ҳуқуқи берилади.\nБеш йил ишлаб қўйган ходимлар ташкилотларнинг тавсияномалари асосида тест синовларисиз талабаликка қабул қилинади\nБу амалиёт СССРда ҳам бор эди. Вазирлик, идора ва йирик хўжалик бирлашмаларининг (иш берувчилар) эҳтиёжларидан келиб чиқиб ОТМ ушбу ташкилотлар ходимларини контракт асосида (фақатгина!) сиртқи ва кечки таълим шаклида ўқитиши мумкин.\nЎқишга камида беш йил иш стажига эга бўлган ходимлар кейинчалик ушбу тизимда беш йил ишлаб бериш шарти билан иш берувчиларнинг тавсияси асосида суҳбат натижаларига кўра қабул қилинади. Ўқиш ходимларнинг ҳисобидан бўлади.\nМагистратурада фақат турдош йўналиш эмас, истаган йўналишда ўқиш мумкин\nЭнди магистратурага фақат бакалаврда ҳам шу турдош йўналишда ўқиганлар қабул қилинмайди. Магистратурага ҳужжат топширишга оид чекловлар бекор қилинди. Масалан, филолог бакалаврлар ахборот технологиялари бўйича магистратурага топшириши мумкин бўлди. Алоҳида мутахассисликлар ва уларга мувофиқ бакалавриат таълим йўналишлари рўйхати Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан белгиланади.\nРекторларга тўлов-контракт миқдорини белгилаш ҳуқуқи берилди\nОлий таълим муассасалари ректорларига чет эл фуқароларини тўлов-контракт асосида ўқитиш қийматини белгилаш ҳуқуқи берилди.\nРекторлар табақалаштирилган контракт қийматининг давлат комиссияси томонидан белгиланган минимал бараваридан кам бўлмаган миқдорда мустақил белгилайди. Бунда ОТМнинг салоҳияти ва ҳудудий жойлашуви, шунингдек, абитуриентларнинг олий таълимга бўлган эҳтиёжлари ҳисобга олинади.\nТабақалаштирилган контракт бўйича қабул абитуриентларнинг тўплаган баллари қатъий кетма-кетлигига риоя этган ҳолда амалга оширилади.\nЯнгиликлар » Жамият » 2019/2020-йилги ОТМларга қабул янгиликлари жайдари тилда\n18:37 Янги ўқув йили учун қабул квоталари тасдиқланди\n16:00 Ҳарбий имтиёзга эга абитуриентлар ОТМларга алоҳида квота бўйича қабул қилинади


Мусулмонлар идораси мўмин-мусулмонларнинг диний мазмундаги турли саволларига тезкорлик билан жавоб қайтаришни таъминлаш мақсадида www.fatvo.uz сайтини ишга туширди. У 10 мартдан синов тариқасида фаолият юритмоқда. Унда «Ақида», «Поклик», «Намоз», «Рўза», «Ҳаж ва Умра», «Никоҳ», «Талоқ», «Савдо ва тижорат», «Қасам ва назр», «Ижара», «Ҳалол-ҳаром», «Руҳий тарбия» ва шу каби долзарб рукнлар остида жавоблар эълон қилиб борилади.\nЎзбекистон мусулмонлари идораси мўмин-мусулмонларнинг диний мазмундаги саволларига тез ва қулай равишда жавоб олишларини таъминлаш мақсадида, интерактив ва инновацион хизматларни ўз ичига олган www.fatvo.uz сайтини ишга туширди. Бу ҳақда идора Ахборот хизмати хабар қилмоқда. Таъкидланишича, мазкур сайт диний савол-жавоб йўналишида энг замонавий хизматларни ўзида мужассам этгани билан алоҳида аҳамиятга эгадир.\nЭндиликда, ушбу сайтдан фойдаланувчилар шаръий масалаларга оид ўз саволларини сайтнинг «Савол юбориш» бўлими орқали йўллашлари мумкин. Савол матнига аудио, видео ва суратларни илова сифатида тақдим этиш имконияти ҳам тақдим этилган. Берилган саволларга фатво соҳасида етарли билим, тажриба ва юқори малакага эга бўлган мутахассислар томонидан батафсил жавоблар қайтарилади.\nСайтда «Ақида», «Поклик», «Намоз», «Рўза», «Ҳаж ва Умра», «Никоҳ», «Талоқ», «Савдо ва тижорат», «Қасам ва назр», «Ижара», «Ҳалол-ҳаром», «Руҳий тарбия» ва шу каби долзарб рукнлар остида жавоблар эълон қилиб борилади. Кутубхона бўлимида диний мазмундаги китоб ва рисолалар жойлаб борилади. Медиа қисмида уламоларнинг диний саволларга берган видео ва аудио жавоблари жойлаштирилган.\nФойдаланувчилар «Излаш» тугмаси орқали ўзлари учун зарур бўлган мавзулардаги мавжуд шаръий савол-жавобларни топиб, мутолаа қилишлари мумкин.\nКоронавирус сабабли ўлган киши шаҳид ҳисобланади – коронавирусга оид фатволар эълон қилинди


Қирғизистонда 2005 йилнинг 24 март куни содир бўлган “лола инқилоби” муносабати билан ўтказилган байрам тантаналари чоғида бу сана қарама-қаршиликлар куни сифатида қолаётгани яққол намоён бўлди.\n24 март куни эрталаб Бишкек бош майдонига йиғилган мухолифатдаги ёшларнинг “Мен ишонмайман” ҳаракати аъзолари байрамни манти ейишдан бошлади. Манти Қирғизистон президентининг севимли таоми экани қирғизистонликларга яхши маълум. Шунинг учун мухолифатчи ёшлар катта-катта мантиларни Бишкек бош майдониниг қоқ ўртасида, ҳаммага кўз-кўз қилиб, мақтаб-мақтаб еди. Шундан сўнг улар “Мен ишонмайман” шиорини кўтариб, намойиш бошлади. Намойиш давомида мухолифатчи ёшлар президент Қурманбек Бақиевнинг сайловолди дастурини майдонга йиғилганларга тарқатди.\n“Бу дастурдаги 19 моддадан фақат иккитасигина бажарилган. Қолган моддаларнинг бажарилишига биз ҳамон ишонмаймиз”,- деди ёшлар.\nБу намойиш кўп ўтмай милиция томонидан тарқатиб юборилди.\nНамойиш тарқатилаётган пайтда эса Қирғиз филармониясида “Қурманбек Бақиев қирғиз инқилоби доҳийси сифатида” мавзусидаги ҳужжатли фильм намойиш этилаётган эди.\nАйтиб ўтиш лозимки, бу йилги баҳор байрамлари президентсиз ўтказилди. Қ.Бақиев айни пайтда Германияда даволанаётгани учун қирғиз халқига табрикни парламент раиси Адахон Мадумаров ўқиб эшиттирди.\n“Инқилобдан кейинги икки йил давомида халқ қўйган талабларнинг асосий қисми бажарилди. Бунинг учун президент Бақиевнинг иродасига тасанно айтиш лозим”,- деди парламент раиси.\nАйни пайтда қирғиз жамиятида бошқача фикрлар ҳам мавжуд. Масалан, қирғиз инқилобининг ғоявий онаси, парламент депутати Роза Отунбоева ҳокимият тепасига Қ.Бақиевнинг келишига инқилоб сабабчи бўлгани учун қирғиз халқидан кечирим сўради. Инқилоб раҳбарларининг асосий қисми Қ.Бақиевни инқилоб ғояларига хиёнат қилганликда айблаб, мухолифатга ўтиб кетди.\nБунинг сабаблари ҳақида гапирган қирғиз парламентининг собиқ раиси Умурбек Текебоев: “Бугунги кунда мамлакатни ака-укалар, бола-чақалар у ёқда турсин, ҳатто неваралар, жиянлар, тоғалар, бўлалар қўшилиб бошқармоқда. Улар етишмаган соҳаларни эса президентнинг жўралари ўз назоратига олган. Бугунги кунда ҳар бир қирғизистонлик Қ.Бақиевнинг қайси қариндоши қайси соҳани бошқаришини яхши билади. Шунинг учун у ҳукумат идораларига эмас, тўғридан–тўғри президентнинг қариндошларига мурожаат қилади”,- деди.\nБироқ айрим сиёсатчилар бундай фикрга қўшилмайди.\nУларнинг айтишича, инқилобдан сўнг давлат бюжети икки баробар кўпайган. Бюжетдан маош олувчиларинниг иш ҳақлари камида тўрт баробар ошган. Қашшоқлар сони кескин камайган.\nКузатувчилар фикрича, бу Қ.Бақиев ҳокимиятининг коррупцияга қарши кескин кураш бошлагани маҳсулидир.\n“Муқобил фикрлар доимо бўлган ва бўлаверади. Инқилоб қўйган талаблар бажарилдими, деган саволга жавоб беришга эса ҳали эрта. Эндигина уч йил бўлди. Менимча, Қ.Бақиев инқилобчиларнинг барча талабларини амалга оширишга мажбур бўлади. Акс ҳолда унинг сиёсий келажаги хавф остида қолади. Буни барча қирғизистонликлар яхши тушуниб турибди”,- деди таниқли сиёсатчи Бектур Асанов.


Қиёматнинг катта аломатлари: Масиҳ Дажжол фитнаси (7)\nBy Зубайр Исмоил on 07/13/2019 МАҚОЛАЛАР ҚИЁМАТ АЛОМАТЛАРИ\nЭнди иккинчи масала – Дажжол Қуръонда очиқ-ойдин зикр қилинмаганининг ҳикматига келсак, бу саволга Ҳофиз Ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳ қуйидагича жавоб берган: «Дажжолнинг ёмонлиги, фитнасининг улканлиги, пайғамбарлар ундан огоҳлантиргани, ҳатто намозда ҳам ундан паноҳ тилашга буюрилгани зикр қилинишига қарамай, Дажжол ҳақида Қуръонда очиқ айтилмаганининг ҳикмати нима деган савол уламолар ўртасида машҳур бўлган. Бу саволга талай жавоблар берилган:\nДажжол Аллоҳ таолонинг ушбу оятида зикр қилинган: “Раббингизнинг (қиёмат бошланганига далолат қилувчи) баъзи аломатлари келадиган кунда ҳеч бир жон эгасига, агар у шу кунгача иймон келтирмаган бўлса, у куни келтирган иймони асло фойда бермайди” (Анъом, 158). Термизий Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб, саҳиҳ деган ҳадисда айтилади: “Уч нарса чиқадиган бўлса, илгари иймон келтирмаган кимсага энди иймон келтириши фойда бермайди: Дажжол, добба ва қуёшнинг кунботардан чиқиши”.\nҚуръоннинг қуйидаги оятларида Исо ибн Марям алайҳиссалом тушишига ишора қилинган: “Аҳли китобдан бирор кимса (охирзамонда Исо тушганидан кейин) вафотидан аввал унга иймон келтирмай қолмайди” (Нисо, 159).\n“Дарҳақиқат, у (яъни, Исо алайҳиссалом) қиёмат белгисидир” (Зухруф, 61). Маълумки, Дажжолни Исо алайҳиссалом ўлдиради. Бинобарин, бир-бирига қарама-қарши икки шахсдан бирини зикр қилиш билан кифояланди. Шунингдек, Дажжол ҳам Исо алайҳиссалом каби «масиҳ» деб аталади. Бироқ Дажжол залолат масиҳи, Исо алайҳиссалом эса ҳидоят масиҳидир.\nДажжол ҳақир саналгани учун Қуръонда ёд этилмади, балки яъжуж ва маъжуж тилга олиниши билан гуёки ёд этилгандек бўлди. Зеро, уларнинг фитнаси Дажжол фитнаси ҳамда ундан аввалги ҳодисалардан олдин юзага чиқмайди. Бироқ бу “Қуръонда Дажжолнинг номи алоҳида тилга олинмаслигининг ҳикмати нима?” деган саволга қониқарли жавоб бўлолмайди. Шайхимиз Имом Булқиний бунга қуйидагича жавоб беради: «Қуръонда номи тилга олинган барча бузғунчиларни ўрганиб чиқдим. Уларнинг барчаси тарихда яшаб, ўтиб кетганлар эканини, ҳануз келмаганлардан эса бирортаси зикр қилинмаганини топдим». Иқтибос тугади. Аммо бу гап яъжуж ва маъжуж билан бекор бўлади, чунки улар ҳануз чиқмаган бўлсалар ҳам номлари Қуръонда зикр қилинган.\nБағавий тафсирида келишича, Дажжол Қуръонда Аллоҳ таолонинг: “Қасамки, еру осмонларни яратиш (Аллоҳ учун) одамларни яратишдан кўра каттароқ (бир иш)дир” (Ғофир, 57) деган сўзида зикр қилинган бўлиб, оятдаги «одамлар»дан мурод Дажжолдир. Унга кўра, оятда кўпчиликни ифода этувчи «одамлар» сўзидан бир киши назарда тутилган бўлади. Агар бу ўз исботини топса, энг яхши жавоб шу бўлар эди, валлоҳу аълам».\nЮқорида ўтганлардан равшан бўладики, Дажжолнинг чиқиши қиёматнинг ҳадисларда собит бўлган катта аломатларидан, иймон келтириш вожиб бўлган мутавотир хабарлардандир. Мазкур далилларда Дажжолнинг чиқишини бутунлай рад қиладиган баъзи хаворижларга, жаҳмийларга, мўътазилийларга ва уларга ҳамфикр бўлган қадимдаги ва замондош кишиларга ёки «Дажжол ҳақиқат бўлмаган хаёлотларни олиб келади» дейдиганларга яхши раддиялар бор. Уларнинг барчалари Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан турли йўллар билан ривоят қилинган юқорида келтирилган мутавотир саҳиҳ ҳадисларни рад этадилар.\nҲофиз Ибн Касир раҳимаҳуллоҳ уларга раддия берар экан, айтади: «Ҳузайфа ва бошқалардан ривоят қилинган ҳадисда Дажжолнинг суви аслида олов, олови эса муздек сув бўлиши, фақат сиртдан қараганда шундай кўриниши айтиб ўтилди. Ибн Ҳазм, Таҳовий ва бошқалардан иборат бир гуруҳ уламолар ушбу ҳадисни ушлаб олиб, “Дажжол шунчаки фирибгар, кўзбўямачи холос. Ўз замонасида одамларга кўрсатадиган одатдан ташқари ишлари ҳақиқати йўқ бўлган хаёлотдан бошқа нарса эмас”, дейишди.\nМўътазилийлар шайхи Абу Али ал-Жуббоий айтади: “Сеҳр афсуни Пайғамбар мўъжизасига ўхшаб қолмаслиги учун Дажжол кўрсатган ишлар ҳақиқат бўлиши жоиз эмас”. Қози Иёз ва бошқалар унга раддия билдириб: “Дажжол илоҳликни даъво қилади. Ҳолбуки, унинг инсон жинсидан экани бу даъвога бутунлай тескаридир. Шунинг учун, ноодатий ишларни кўрсатишида бирор монелик йўқ”, дейишди. Хавориж ва жаҳмийлардан кўплаб тоифалар ва мўътазилийлардан баъзилари Дажжолнинг чиқишини бутунлай инкор қилишди, у ҳақда келган ҳадисларни шунчаки рад этишдан нарига ўтмадилар. Юқорида келтирганимиздек Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан талай йўллар билан собит бўлган мутавотир саҳиҳ хабарларни бу тарзда рад этишлари билан улар уламолар доирасидан чиқишди. Аслида биз бу бобда келган ҳадисларнинг баъзиларини келтирдик, холос. Зеро, шунинг ўзи ҳам қаноатлантиради ва кифоя қилади.\nЎтган ҳадислардан маълум бўладики, Аллоҳ бандаларини Дажжол ҳамда у кўрсатадиган ноодатий ҳодисалар билан имтиҳон қилади. Юқорида ўтганидек, Дажжол осмонга амр этиб, ўзининг измига юрган кишилар устига ёмғир ёғдиради, ерга буюриб экинларни ўстиради, одамлар ва чорва ҳайвонлари улардан озиқланади, чорва моллари семирган ҳолда қайтади. Унга эргашмаган, чақириғига «лаббай» демаганлар бошига очлик, қурғоқчилик, қаҳатчилик, касалликлар тушади, уларнинг чорва моллари қирилиб кетади, мол-дунё, жон ва мева-чеваларга талофатлар етади. Ер хазиналари худди асаларилар она асаларига эргашганидек Дажжол ортидан эргашади. Дажжол ёш йигитни ўлдириб, сўнг қайта тирилтиради. Буларнинг бари афсун эмас, балки чинакамига содир бўлади, Аллоҳ бу ишлар билан ўша замонда бандаларини синайди. Кўпларни шу билан адаштирса, яна кўпларни ҳидоят қилади. Қалбида шубҳа бор инсонлар кофир бўлиб кетса, иймон келтирган кишиларнинг иймонлари янада зиёда бўлади. Қози Иёз ва бошқа баъзилар “(Аллоҳ Дажжолга берган фавқулодда ишлардан биронтасини мўмин бандаларининг адашишига ёки унинг даъвоси исботланишига сабаб қилиб қўймайди). У бундай имкониятга эга бўлишдан ҳақирроқдир” ҳадисини мана шу маънога йўйганлар.\nЯъни, у Аллоҳнинг асл мўмин бандаларини адаштириб юборадиган кучга эга эмас. Чунки у, гарчи одатдан ташқари ишларни амалга ошириш имкониятига эга бўлса-да, бироқ нуқсони, фожирлиги ва золимлиги ошкора кўриниб туради, икки кўзи ўртасига очиқчасига «кофир» деб ёзилган бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам «к-ф-р» деган сўзлари билан унинг ҳақиқий ёзув бўлишини таъкидлаганлар. Бу эса ўша ёзув баъзи одамлар айтганидек маънавий эмас, балки ҳиссий бўлишига далолат қилади. Шунингдек, унинг бир кўзи айбли, жирканч кўринишда, бўртиб чиққан бўлади. Ҳадисда: “(Кўзи) бамисоли «тофия» (сув устида қалқиб турган) узум донасига ўхшайди”, деганининг маъноси шудир. Баъзилар уни «тофиа» деб ривоят қилишган. Бу сўз «нурсиз» деган маънони англатади. Бошқа бир ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Дажжол кўзининг жирканч суратда эканини тасвирлаб: “Унинг кўзи гўёки сувалган силлиқ девордаги балғамга ўхшайди”, деганлар. Баъзи ҳадисларда эса унинг ўнг кўзи ғилай бўлиб, чап кўзи билан бир хил бўлиши айтилган. Унга кўра, ё икки ривоятдан бири хато ёки ҳар икки кўзида ғилайлик мавжуд бўлиб, «ғилайлик» деганда «ноқислик», «айблилик» маънолари қасд қилинган бўлади.\nБу жавобни Табароний ривоят қилган ушбу ҳадис қўллаб-қувватлайди: “Бизга Муҳаммад ибн Муҳаммад Таммор ва Абу Халифалар сўзлаб беришича, Абул-Валид Зоидадан, Зоида Саммокдан, Саммок Икримадан, у эса Ибн Аббосдан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: «Дажжол сочи жингалак, ранги оппоқ, боши дарахт шохига ўхшайди. Чап кўзининг ўрни текис, бошқаси (ўнг кўзи) эса «тофия» (сув устида қалқиб турган) узум донаси кабидир», дедилар”. Суфён Саврий ҳам Саммокдан шунга ўхшаш ҳадисни ривоят қилган. Лекин ўтган ҳадиснинг давомида “Бошқа кўзи эса дурдек порлаган юлдузга ўхшайди” деб ҳам келган. Шунга кўра, ривоятлардан бири хато бўлади. Ёки кўзларидан бирининг ўзи айбли (ғилай) бўлиши, иккинчиси эса бўртиб чиққани сабаб нуқсонли саналиши ҳам мумкин, валлоҳу аълам».\n «Тафсир ал-Бағавий», 4/101.\n «Фатҳ ал-Борий», 13/91-92.\n Бухорий (6705), Муслим (2939), Ибн Можа (4073) ва бошқалар ривоят қилган.\n Табароний «ал-Кабир»да (11/273) ривоят қилган.\n Ибн Касир. «Ан-ниҳоя фил-фитан вал-малоҳим», 1/164-166.\nAvvalgi maqolaДард ва даво (36): Гуноҳнинг заҳри (04)\nKeyingi maqola Ҳаром амаллар: Кийим, девор, қоғоз ва шу кабиларга жонзотлар расмини чизиш


E-REPORT - 23 шаҳар ва туманда ҳунармандликни ривожлантириш марказлари бўлади\nПойтахтимиздаги Миллий матбуот марказида ўтказилган навбатдаги тадбир мамлакатимизда ҳунармандликни янада ривожлантириш масалаларига бағишланди.\nТаъкидланганидек, "Ҳунарманд" уюшмаси ҳунармандларга қулайликлар яратиш борасида кенг кўламли ишларни амалга оширмоқда. Жумладан, 2017 йилнинг декабрь ҳолатига кўра, уюшма аъзолари 10 минг 247 нафарни ташкил этган бўлса, жорий йилда улар сафига яна 8 мингдан ортиқ ҳунарманд қўшилди.\nҲунармандлик маҳсулотларини экспорт қилиш ҳажмини ошириш ҳамда ушбу соҳада халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш мақсадида жорий йилда дунёнинг 20 дан ортиқ давлатида 113 кўргазма ва ярмарка ўтказиш чоралари кўрилмоқда.\nМаълумки, Президентимизнинг 2017 йил 17 ноябрдаги "Ҳунармандчиликни янада ривожлантириш ва ҳунармандларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони асосида ҳунармандларга бир қатор имтиёз ва преференциялар берилди.\nУнга кўра, энди ҳунармандлар солиқ тўловидан озод этилиши, маҳсулотларини экспорт қилишдан тушган хорижий валютани эркин тасарруф қилиши мумкин. Уларга ер майдонлари ва бинолар ажратиш, муҳандислик-коммуникация тармоқларига уланиш, имтиёзли кредитлар бериш, ҳунармандлик маҳсулотларини сотиш ва экспорт қилиш борасида яратилган қулайликлар асрий анъаналаримиз бардавомлигини таъминлашга хизмат қилади.\nАйниқса, "Уста-шогирд" мактаблари сонини кўпайтириш долзарб масала. Ўтган йили 1 минг 326 та ана шундай мактаб ташкил этилиб, ҳозирги кунда уларнинг сони 2 мингтага етказилди. Уларда ҳунар ўрганаётганлар сони 7 минг 356 нафарни ташкил этмоқда. Энг муҳим янгиликлардан бири мамлакатимизнинг 23 шаҳар ва туманида ҳурмандликни ривожлантириш марказларини ташкил этиш, шу йўналишда 3015 та лойиҳани амалга ошириш режалаштирилмоқда.


Сурия армияси Ҳалаб жанубидаги 800дан ортиқ жангарини йўқ қилди\n10:15 / 08.08.2016\nСурия армияси "Жайш ал-Фатҳ" бирлашган қуролли коалициянинг Ҳалаб жануби ва жануби-ғарбида амалга оширган ҳужумини қайтарди. Al-Watan газетасининг сайтида маълум қилинишича, Сурия армияси аскарлари ва кўнгиллилар бир сутка ичида 800дан ортиқ террорчини ер тишлатган, ўнлаб зирҳли техникаларни сафдан чиқарган.\nНашр маълумотларига кўра, ҳукумат кучлари Рамуснинг жанубий чеккаларида жойлашган ҳарбий билим юртлари ҳудудларидаги позицияларини қайтариб олишга ҳозирлик кўрмоқда.\nСурия Қуролли кучлари вакили, шунингдек, жангари гуруҳларнинг жанубий Шайх-Саид чеккаларини назорат қилаётгани тўғрисидаги мухолифат хабарларини рад этган.\nAl-Watan нашрига кўра, ҳукумат кучлари Рамусда аёвсиз жанглар давом этаётгани боис, халқа йўлининг Рамусдан ўтувчи ҳудудини вақтинча ёпиб қўйган. Ҳалабнинг Сурия армияси назоратидаги ҳудудларига кирувчи машиналар айланма йўллар орқали ҳаракатланмоқда.\nМшерфа аҳоли пунктида ҳам кескин тўқнашувлар юз бергани ҳақида хабар қилинаяпти. Айни чоғда, Al Mayadeen телестанцияси "Жайш ал-Фатҳ" гуруҳининг "Ҳалабни бутунлай озод этиш жангини бошлаши" ҳақидаги коммюникесини эълон қилган. Шу мақсадда, шаҳарнинг жанубий чеккаларига қўшни Идлиб ва Хама вилоятларидан ёрдамчи жангари кучлар ташланмоқда.\nСурия армияси Сурия жангари


«Титаник» ёқилғи омборидаги ёнғин сабаб чўкиб кетганми? 07.01.2017, 13:45 | hordiq.uz, Бу қизиқ «Титаник» тарихини 30 йил давомида тадқиқ этган британиялик журналист Шенан Молони лайнер ҳалокати билан боғлиқ янги тахминни ўртага ташлади, дея хабар бермоқда Meduza. 1,5 мингдан ортиқ одамнинг умрига зомин бўлган ҳалокатга ёқилғи омборидаги ёнғин сабаб бўлган бўлиши мумкин. Молонининг таъкидлашича, бир неча ҳафта давом этган ёнғин оқибатида кеманинг зирҳ қопламаси қизиб кетган ва айнан шу ҳолат айсберг билан тўқнашувнинг фожиавий тус олишига сабаб бўлган. Шенан Молонининг тадқиқотига бағишланган фильм Янги йил оқшомида Британия телевидениеси орқали намойиш этилди. «Титаник» ҳалокати билан боғлиқ янги тахмин ҳақида The Independent ҳикоя қилади.\nЗамонасининг энг йирик океан лайнери ҳисобланган «Титаник» 1912 йил 15 апрель куни – ўзининг илк қатнови вақтида чўкиб кетган. Кема Атлантика океанида музтоғга урилган. Бахтсиз ҳодиса оқибатида 1,5 мингдан ортиқ одам ҳалок бўлган. «Кема хавфли даражада музлаган сувларда катта тезликда ҳаракатланган ва кема экипажи айсберг билан тўқнашув олдини олишга улгурмаган» – айнан шу ҳолат кема ҳалокатининг расмий сабаби ҳисобланади.\nБританиялик журналист Шенан Молонининг фикрича, «Титаник» ҳалокатига унинг ёқилғи омборидаги ёнғин сабаб бўлган бўлиши мумкин. Молонининг таъкидлашича, ёнғин кеманинг Саутгемптондан йўлга чиқишидан анча олдин юзага келган – уни бир неча ҳафта давомида ўчиришга беҳуда уринишган. Бу вақт ичида кема қопламаси қизиб, ўз мустаҳкамлигини йўқотган ва шу сабабли ҳам айсберг билан тўқнашув вақтида кема жиддий зарарланган.\nThe Independent’нинг ёзишича, Молони «Титаник» ҳалокати сабабларини тадқиқ этиш давомида, кеманинг йўлга чиқишгача олинган фотосуратларини ўрганишга муваффақ бўлган. Қопламанинг ички, кейинчалик айсберг билан тўқнашув натижасида ёрилиб кетган қисмида у қоракуя изларини пайқаган. Журналист маслаҳатлашган мутахассислар бу излар, катта эҳтимол билан, «Титаник»нинг ёқилғи омборларидан бирида юз берган ёнғин оқибати бўлиши мумкинлигини тасдиқлаган.\nМолонининг аниқлашича, ёнғин «Титаник» Саутгемптонга келиб, бу ердан Нью-Йорк томон йўлга чиқишидан аввал бошланган. Молони ўрганган суратлар кема ҳали Белфастдаги кемасозлик портида турган вақтида олинган. Журналистнинг аниқлик киритишича, кема эгалари ёнғиндан хабардор бўлган ва буни йўловчилардан яширишга уринган: шу сабабли ҳам кема Саутгемптонда қирғоққа бошқа томони билан яқинлаштирилган. Зобитларга эса ёнғин ҳақида йўловчиларга айтмаслик кўрсатмаси берилган.\nЙўл давомида 12 кишидан иборат гуруҳ ёнғинни ўчиришга уринган, бироқ бунинг уддасидан чиқа олмаган. Шенан Молонининг қайд этишича, ёнғин бўлган жойда кема қопламаси Цельсий бўйича 1000 даражагача қизиган. Нью-Йоркка сафарнинг бешинчи куни «Титаник» айсберг билан тўқнашганида, қоплама бунга бардош бера олмаган ва кема бортида катта ёриқ пайдо бўлган.\nЖурналистнинг таъкидлашича, айсбергни «Титаник» ҳалокатининг ягона айбдори сифатида кўрсатиб бўлмайди: лайнернинг чўкишига комплекс сабаблар, хусусан, ёнғин ва кема эгаларининг жинояткорона масъулиятсизлиги сабаб бўлган.\n«Бу қоракуя изларини бизгача ҳеч ким тадқиқ этмаган ва бу излар вазиятни тубдан ўзгартиради. Металлургия соҳасидаги мутахассислар бунчалик қиздирилган пўлат нозик бўлиб қолиши ва маҳкамлигининг 75 фоизини йўқотишини тасдиқлади», – деб ёзади The Independent.\nДобавить комментарий Отменить ответ\tВаш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *Комментарий Имя * E-mail * Сайт Пожалуйста, введите ответ цифрами:13 + 15 = Диққат! Диққат!\nБугун ўқилган саҳифалар: 11 059Бугун кирувчилар сони: 2 717Кеча кирганлар сони: 15 013 Copyright © hordiq.uz 2017. Barcha huquqlar himoyalangan.


Шомуродовнинг агенти: «Элдорда Осиёдан кўплаб фойдали таклифлар бор эди, бироқ у бошиданоқ Европага интилганди» - Zamin.uz\nШомуродовнинг агенти: «Элдорда Осиёдан кўплаб фойдали таклифлар бор эди, бироқ у бошиданоқ Европага интилганди»\n«Женоа» ҳужумчиси Элдор Шомуродов билан ҳамкорлик қиладиган ПроСпорц Management компанияси вакили Қаҳҳор Мўминов ўзбекистонлик футболчининг А Серия клуби сафига ўтганини шарҳлаб ўтди.\n- 2017 йилда Элдор билан ҳамкорликни бошладик ва ўша вақтдаёқ бу йигит айнан Европа учун эканини билардик. Унинг кучли томонлари дарҳол кўринганди. У бизга вазифа қўйганди — Европага кетиш. Биз бу режани иккига бўлишга қарор қилдик: аввалига у ўзини Россияда кўрсатиши, кейин эса Европага йўл олиши керак эди. Унда ҳаммаси ўхшади.\nЯна бир гап: Осиёдаги фойдали таклифларга қарамай Элдор Европа вариантини танлади. У Осиёда катта номга эга, Элдор исталган вақтда Қатар, Саудия Арабистони ёки Хитой клубига йўл олиши мумкин эди. Бироқ йигит бор вужуди билан Европага интилди ва бу нарса рўй берди, - дейди футбол агенти Қаҳҳор Мўминов.\nИталиянинг «Женоа» клуби Шомуродов билан 2024 йилга қадар мўлжалланган шартнома имзолади. Хабарларга кўра, генуяликлар Шомуродов трансфери учун 7,5 миллион евро сарфлаган. Унинг янги жамоасидаги маоши эса йилига 1 миллион еврони ташкил қилади.\nМаълумот учун, 25 ёшли футболчи «Машъал» академияси тарбияланувчиси ҳисобланиб, «Бунёдкор» ва «Ростов» сафида ҳаракат қилган. Элдор ростовликлар жамоасида 2017 йилдан бери тўп тепиб келарди. Мазкур вақт мобайнида у 91 ўйинда майдонга тушиб, 18 та гол урди ва 12 та голли узатма амалга оширди. “Замин” янгиликларини “Инстаграм”да кузатиб боринг\nЭлдор Шомуродов "Женоа"да Эрнан Креспо ўйнаган рақамни олди\n1-10-2020, 21:38, Спорт


“ОДАМ САВДОСИ — ДАВР МУАММОСИ” - «Ўзбекконцерт» давлат муассасаси\nТермиз шаҳридаги “Бобур” дам олиш ва истироҳат боғида Термиз шаҳар ҳокимлиги, шаҳар прокуратураси, вилоят Божхона бошқармаси, шаҳар халқ таълим бўлими, шаҳар маданият бўлими ва “Ўзбекконцерт” давлат муассасаси Сурхондарё вилояти бўлими билан ҳамкорликда “Одам савдоси — давр муаммоси” шиори остида тадбир ўтказилди. Тадбир аввалида мутасаддилар бу иллатнинг хавфи ва ундан сақланиш чоралари ҳақида фикр-мулоҳазалар билдириб ўтишди.\nШунингдек, тадбир давомида одам савдосидан жабрланганлар билан билан боғлиқ турли кўргазмалар ҳам намойиш этилди. Кўргазмалар намойиши якунига етгач, шаҳар маданият бўлими ижодий жамоаси хонандалари Зуҳра Назарова ва Жамшед Хўжамбердиевлар ижросида янграган қўшиқлар ташриф буюрганларга кўтаринки кайфият бахш этди. Шундан сўнг навбат шаҳар маданият бўлими қошида ташкил этилган “Ҳаваскорлик рақс тўгараги” гуруҳига берилди. Ёш истеъдодлар томонидан ижро этилган якка ва жамоавий тарздаги ранг-баранг рақслар даврага файз улашди.\nТадбир давомида одам савдосига қарши курашишда энг фаол бўлган маҳаллалар тақдирланишди.


16 июнь, 2019, 08:19 1531\nТеглар:Украина | Ёшлар ўртасида жаҳон чемпионати\nПлей-офф бахсларида ҳам 4та терма жамоа мағлуб этилди. Улар қаторида кучли Колумбия ва Италия ҳам бор эди.\nЎсмирлар ўртасидаги Жаҳон чемпионати Польшада бўлиб ўтди. Кечагина якунланган турнирнинг бош совринини Украина термаси қўлга киритди. Улар Eвро-2019 мусобақасидаги ижобий иштироклари сабаб (ярим финал) жаҳон чемпионати йўлланмасини қўлга киритишган эди. Eвропа Чемпионатида улардан ташқари Португалия, Франция, Италия ва Норвегия термалари ҳам шундай имкониятга эга бўлишган эди.\nEвропа Чемпионатида ҳам Украина гуруҳда Франция ҳамда Aнглияни ортда қолдириб кейинги босқичга йўл олишди. Aммо ярим финалда уларни Португалия йирик 5-0 ҳисобида мағлуб этди.\nПольшадаги Жаҳон чемпионатида Украина ўз гуруҳида бирор марта мағлуб бўлмади ва гуруҳни биринчи ўринда якунлади:\nУкраина — AҚШ— 2:1\nУкраина — Қатар — 1:0\nУкраина — Нигерия — 1:1\n1/8 финала. Украина — Панама — 4:1\n¼ финала. Украина — Колумбия — 1:0\n½ финала. Украина — Италия — 1:0\nФинал. Украина — Корея — 3:1\nУкраинлар учун бахсларнинг энг қийини, шубҳасиз, Италия билан ўйин ҳисобланади. Ўйиннинг қўшимча вақтида 1:0 ҳисобида ғалаба қозонаётган украинлар бир киши кам бўлиб курашаётган бир пайтда, италянлардан гол ўтказиб юборади. Aммо Джаунлука Скамаккининг голи ВAР орқали кўрилиб, ҳужумда “фол” деб топилади ва бекор қилинади.\nФиналда эса улар Корея устидан ишончли ғалаба қозонишади. Бутун турнир давомида ўзини кўрсата олмаган 19 ёшли Киевнинг “Динамо” жамоаси ҳужумчиси Владислав Супряга дублга еришади.\nМураббий ва лидер футболчи\nСупряга – Украина ёшларининг энг қиммат ўйинчиси. Transfermarket.de маълумотига қараганда, ёш футболчи ҳозирданоқ 4,5 млн еврога баҳоланмоқда. Бундай ёшдаги энг қиммат ўйинчи Украина сафида Aндрей Лунин ҳисобланади. У 19 ёшида 7,5 млн еврога баҳоланган эди. Ўтган йили Лунинни “Реал” қўлга киритиб, “Леганес”га ижарага бериб юборган эди.\nAлександр Пертаков- Украинанинг “Динамо” жамоаси тарбияланувчиси. У ўз фаолияти давомида Украинанинг ўртамиёна клубларида тўп сурган. Мураббийлик фаолиятини “Торпедо” жамоасида бошлаган, Киевнинг “Динамо” жамоасининг ёшлари билан ишлаган. 2010 йилдан бошлаб ёшлар билан ишлашни бошлаган. У Украина ёшларини Eвропа ва Жаҳон чемпионати саралашларидан ўтказа олди. Иккита турнирда ҳам ёрқин ўйинларни намойиш этди.\nУкраина МДҲ давлатлари ичидан ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионатида зафар қучган биринчи жамоага айланди.\n20 ёшгача бўлган ёшлар ўртасида жаҳон чемпионати 2 йилда бир марта ўтказилади. Бундай турнирда ғалаба қозониш ўйинчиларни дунёга танитади. Масалан айнан 2011 йилдаги мусобақадан кейин, Оскар, Коутинью ёки Каземийро жаҳон юлдузларига айланишди. Икки йил ўтгач Франсия ва унинг бўлажак юлдузлари Юмтити, Кондогбия, Зума ва Погба катта саҳнага чиқишди. 2015- йилда серблар зафар қучишди. Сўнгги мусобақада Aнглия мусобақа бош совринини қўлга киритишиб, дунё юлдузларини жаҳонга танитишди.\nБундай нуфузли мусобақада ғалаба қозонган украинлар ҳам жаҳон танийдиган футболчиларга айланишлари мумкин.\nУмуман олганда, Украина футболчилари кучли чемпионатларда ўзларини яхши ҳис қилишмоқда. Ярмоленко, Коноплянка, Зинченко AПЛ ва Бундеслигада ўз жамоалари етакчиларига айланишган. Украина ёшлари ҳам бундай “чақирув”ларга тайёр! Бундай дейишимизга уларнинг мусобақадаги ижобий ўйинлари асос бўла олади.\nЯшовар Украина, Ж. Кореянинг кучи факат Узбекистонга етади,насиб килса бининг хам бу йил Кореяни ютиш режамизда бор.


Солиқ қўмитаси кенг муҳокамаларга сабаб бўлган фармон лойиҳаси бўйича тушунтириш берди\nЎзбекистон 14:35 / 09.11.2019 26496\nЖорий йилнинг 5 ноябрь куни норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари муҳокамаси порталида президентнинг «Экспорт-импорт операциялари бўйича валюта назорати тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги фармони лойиҳаси эълон қилинди.\n«Сўнгги кунларда ушбу ҳужжат ижтимоий тармоқлар ва электрон оммавий ахборот воситаларида кенг муҳокамаларга сабаб бўлди. Хусусан, ташқи савдо операциялари бўйича муддати ўтган қарздорлик учун 10 фоиз ва 20 фоиз миқдоридаги жарималарни 40 фоиз ва 60 фоизгача ошириш режалаштирилгани ҳақида маълумот тарқалди», - дейилади Давлат солиқ қўмитасида хабарида.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Иқтисодий ривожланишга кўмаклашиш маркази директори, таниқли иқтисодчи Юлий Юсупов сўнгги вақтларда тадбиркорлар ишига сезиларли даражада халақит бераётган, мантиқсиз бўлган солиқлар ҳақида ўз фикрини билдирганди. Унинг фикрича, амалдаги солиқ сиёсати бизнесни заифлаштиради ва тадбиркорларнинг давлатга бўлган ишончини пасайтиради.\nСолиқ қўмитаси матбуот хизматининг маълум қилишича, ҳужжат лойиҳасида жарималарни эмас, балки муддатларни ўзгартириш кўзда тутилган.\n«Эски тартибда, дастлабки 180 кун - бу жарима солинмайдиган муддат. Яъни, агар тадбиркор ўз товарларини чет элга юборса ва жўнатилганидан кейин 180 кун ичида унинг учун пул оладиган бўлса, жаримага тортиш мумкин эмас. Агар кейинги 180 кун ичида ҳам пул олинмаса, жарима дебиторлик қарзининг 10 фоизини ташкил қилади, кейинги 180 кун учун - 20 фоиз жарима ва охирги 180 кун учун - 70 фоиз жарима. Умуман олганда, ташқи савдо операциясини амалга ошириш муддати - 2 йил», - дейилади солиқ идораси маълумотида.\nЯнги фармон лойиҳасида бу муддатни фақат ярим йилга қисқартириш ва жарималар бўйича фоизни қайта тақсимлаш кўзда тутилган. Дастлабки 180 кунни жарима олинмайдиган муддат сифатида қолдириш мўлжалланмоқда. Иккинчи ярим йиллик учун 40 фоизли жарима, кейинги ярим йил учун эса умумий қарзнинг 60 фоизи миқдорида жарима киритиш режалаштирилган. Яъни, биринчи ва иккинчи ҳолатда жарималар бўйича умумий бир хил фоиз олинади.\nБундан ташқари, хорижий давлатлардан фарқли ўлароқ, Ўзбекистонда жарима қўлланилганидан кейин 90 кун ичида республикага чет эл валютаси келиб тушса ёки олиб кирилса ҳамда товарлар расмийлаштирилса, жаримани давлат бюджетидан қайтариш амалиёти мавжуд. Бу президентнинг 2019 йил 24 октябрдаги фармонида кўзда тутилган.\n«Мамлакатдан пул олиб чиқишнинг аниқ мисолини кўриб чиқамиз. «Universal Invest Service» корхонаси (солиқ сирини сақлаш мақсадида номи ўзгартирилган) чет элдан товарларни етказиб бериш бўйича импорт шартномаси тузган. 2019 йил 1 январда ушбу операция бўйича дебиторлик қарзи 450 минг долларни ташкил этган. Шунга қарамай, 2019 йилда фирма яна 120 минг долларлик 18та шартнома имзолаб, чет элга маблағ юборди. Натижада, жорий йилнинг 1 октябрь ҳолатига кўра, дебиторлик қарздорлиги 570 минг долларни ташкил этди. Чет эл валютасининг мамлакатдан чиқиб кетиши ва муддати ўтган дебиторлик қарзининг ўсиши кўпинча шубҳали оффшор зоналарга маблағларни ўтказиш билан боғлиқ. Агар 2018 йилда 1300дан ортиқ бундай ўтказмалар амалга оширилган бўлса, жорий йилнинг январь-август ойларида уларнинг сони 1445тагача кўпайди», - дея таъкидлаб ўтишди Давлат солиқ қўмитасида.\nМатбуот хизматидан айтишларича, муҳокама қилинаётган фармон лойиҳаси ускуналарни сотиб олиш ёки сотиш билан боғлиқ битимларни ўз ичига олмайди.\n«Барча импортнинг 45 фоиздан кўпроғи асбоб-ускуналарга тўғри келиши ҳисобга олинса, ташқи савдо операциялари бўйича ускуналарни сотиш ва сотиб олиш билан боғлиқ қатъий муддатлар ҳамда санкциялар ўрнатилмаганини тадбиркорлар билиши муҳимдир. Бу алоҳида ташқи савдо операциясининг иштирокчилари сифатида тўғридан-тўғри сотувчи ва харидор томонидан ускуналарни ишлаб чиқариш муддатларига қараб тартибга солинади», - дея таъкидлаб ўтишди солиқчилар.\nСолиқ қўмитаси вакилларининг фикрича, бутун дунёда валюта маблағларининг келиб тушмаслигига қарши курашиш амалиёти Ўзбекистонга қараганда анча қаттиқроқдир. Бунда, масалан, МДҲ давлатлари ҳам бор - Россия, Беларусь, Украина, Қозоғистон. Хусусан, Россия ва Қозоғистонда муддати ўтган дебиторлик қарздорлик учун ҳатто жиноий жавобгарлик кўзда тутилган. Шу билан бирга, ярим йил ўтгач солиқ органлари контрагентдан қарз суммасининг 75 фоизидан 100 фоизигача жарима ундиради.\n«Умуман олганда, статистик маълумотларга кўра, бундай жавобгарлик чораси фақат ташқи савдо операцияларидаги иштирокчилар умумий миқдоридан 8 фоизига нисбатан қўлланилади. Агар у жорий этилса, унда бу уларнинг тўлов интизомини тартибга солади», - дея хулоса қилган ДСҚ.


“Сариқ” ва “яшил” ҳудудларда 8 июндан автобус қатнай бошлайди\n21 октябр 2020, Тошкент вақти: 05:19\nРеспублика махсус комиссияси қарори билан жорий йилнинг 8 июнидан “сариқ” ва “яшил” ҳудудларда шаҳар (туман) ва шаҳар атрофи йўналишлари бўйича автобус ҳаракатларига рухсат берилди.\nҚайд этилишича, жамоат транспорти фаолиятини қайта тиклашда қуйидаги талабларга қатъий риоя қилиш талаб этилади:\nавтокорхона томонидан транспорт воситасини ҳар бир қатнов олдидан ва охирги бекатда, шунингдек, автошоҳбекатларда тўлиқ дезинфекция қилиш;\nҳайдовчиларни тиббий ниқоб ва қўлқоплар билан таъминлаш ҳамда уларнинг мунтазам равишда ўз вақтида алмаштириб бориш чораларини кўриш;\nавтобус салонига фақатгина тиббий ниқобдаги йўловчиларни киритиш.\nУшбу талабларга риоя этилишини Транспорт вазирлигининг масъул ходимлари назорат қилиши белгиланган.\nАйни пайтда йўловчилардан карантин талабларига қатъий амал қилиш ва ижтимоий масофани сақлаш сўралган. Республика махсус комиссияси жамоат транспортида карантин талабларини бузиш тегишли маъмурий жавобгарликка сабаб бўлишини эслатган.\nХабарномада жамоат транспорти ҳаракатига берилган рухсатнинг Дамас, микроавтобус ва метрополитен фаолиятига алоқадор эмаслиги урғуланган.


Сергей Лебедев сайлов жараёни ҳақидаги таассуротлари билан ўртоқлашди - 22.12.2019, Sputnik Ўзбекистон\nМДҲдан кузатувчилар миссияси раҳбари Сергей Лебедев сайлов жараёни ва участкалардаги шароитлар юзасидан фикрларини айтди. 22.12.2019, Sputnik Ўзбекистон\nМДҲдан кузатувчилар миссияси раҳбари Сергей Лебедев сайлов жараёни ва участкалардаги шароитлар юзасидан фикрларини айтди.\nМДҲдан Ўзбекистонда 182 нафар кузатувчидан иборат миссия ишламоқда.\nЛебедевнинг сўзларига кўра, ҳозирча ҳеч қандай ҳуқуқбузарликлар аниқланмади, сайловлар энг юқори даражада ташкиллаштирилди.\n“Делегациямиз эрта тонгдан ишга киришди. Биз вилоятлар ва пойтахтдан маълумотларни олмоқдамиз. Таъкидлаш мумкинки, ҳаммаси аниқ, рақобат курашида бўлмоқда. Мен дастлаб Жиззах ва Сирдарё вилоятларида бўлдим, бугун Тошкентда кузатувни давом эттирмоқдаман. Сайлов участкаларида дизайни жуда ёқди: фуқаролар номзодлар таржимаи ҳоллари билан танишиш, барча маълумотларни олишлари мумкин”, - деди Лебедев.\nУнинг сўзларига кўра, республикада ҳаётнинг барча соҳаларида ижобий ўзгаришлар кузатилмоқда, чунки жамият президент Шавкат Мирзиёев курсига ишонади ва ижобий ўзгаришларни кутмоқда, умуман МДҲ мамлакатларида, деди Лебедев.\nТўлиқ изоҳни Sputnik Ўзбекистон подкастида тингланг.\nГлава Исполкома СНГ поделился впечатлениями о ходе выборов в Узбекистане