Газ хўжалигида хавфсизлик қоидалари\n415 Государственный комитет промышленной безопасности Республики Узбекистан 10/09/2018 25/09/2018 0\n«___» ___________ 2018 йилдаги\nГаз хўжалигида хавфсизлик қоидалари (кейинги ўринларда Қоидалар деб юритилади) Ўзбекистон Республикаси “Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида”ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ер қаърини геологик ўрганиш, саноатда, кончиликда ва коммунал–маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси тузилмасини янада такомиллаштиришга доир чора–тадбирлар тўғрисида”ги 2011 йил 11 майдаги 131-сон қарорига мувофиқ ишлаб чиқилган ва газ хўжалигида хавфсизлик талабларини белгилайди.\n1-§.Қўлланилиш соҳаси ва тартиби\n1. Мазкур Қоидаларда қўйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:\nавария – бинолар, иншоотлар, жиҳозлар ва транспорт воситаларининг вайрон бўлишига, ишлаб чиқариш ёки транспорт ҳаракатининг бузилишига, объектларда, белгиланган ҳудудларда, одамларнинг ҳаёти ва соғлиғини\nхавф-хатарга қўядиган, шунингдек атрофдаги табиий муҳитга зиён етказадиган, хавфли техноген ҳодиса;\nавариянинг оқибатлари – газнинг сизиб чиқиши, ёниш маҳсулотларининг таъсири, бирдан ўт олиш ва портлаш натижасида инсонларнинг қурбон бўлиши; травматик шикастланишлар; куйиш, ҳайвонларнинг ҳалокати (ўлими, нобуд бўлиши); бинолар, иншоотлар, товар-моддий қимматликлар, жиҳозлар (ускуналар), ҳужжатлар, санъат асарлари, уй анжомларининг барбод бўлиши ва шикастланиши;\nаварияга қарши ҳимоя – газни авария юз берган вақтда ўчириш мосламаси;\nаварияда ҳалок бўлган – суд–тиббий экспертизаси хулосасига ёки шифокорнинг текшириш якунига кўра, жароҳатлангандан кейин 30 кундан ошмаган вақтда, авария жойида олган куйишлар оқибатида, ёниш маҳсулотлари билан заҳарланганда, конструкцияларнинг қулаши ёки авариянинг бошқа омиллари натижасида олган жароҳатланишлар оқибатида ёки тиббий муассасида даволаниш вақтида вафот этган шахс;\nблокировка–ходимлар томонидан хавфсизлик талаблари бузилган ҳолатларда ёки технологик режим бузилган вақтларда газни ёки технологик қурилмани ишга тушириш имконини бермайдиган ускуна;\nгаздан хавфли ишлар –газланган муҳитда ёки газ чиқиш эҳтимоли мавжуд жойларда бажариладиган ишлар;\nгаз–ёқилғи сифатида фойдаланиш учун конлардан қазиб олинадиган табиий, нефть гази, газ ва нефтни қайта ишловчи корхоналар томонидан ишлаб чиқариладиган ва тўпланадиган газлар;\nгаз қувурлари - муҳити газ бўлган қувур ўтказгичлар;\nгаз тартиблаш пункти (ГТП) ва қурилмаси (ГТҚ) – – газ тақсимлаш тармоқларидаги газ босимини пасайтириш ва уни белгиланган даражада сақлаб туриши учун мўлжалланган технологик қурилма;\nгаз хизмати - корхона ва ташкилотларда газдан хавфсиз фойдаланишни таъминлаш учун газ хўжалиги тизимлари объектлари эгалари томонидан ташкил этилган ташкилий бўлинма;\nгаз хўжалиги техник қурулмалари - ёқилғи сифатида газдан фойдаланиладиган ишлаб чиқариш печлари, қозонлари, газгенераторлари, СУГ қурилмалари ва бошқа қурилмалар;\nгаз хўжалиги тизимлари объектлари - корхона ҳудудида жойлашган газлаштирилган ёрдамчи ишлаб чиқариш ва маъмурий-маиший биноларнинг газ жиҳозлари, газ қувурлари, СУГ қурилмалари, газ қувурларидаги иншоотлар, электркимёвий емирилишдан ҳимоялаш воситалари, ГРП ва ГРҚлар;\nгаз хўжалиги корхонаси - “Ўзтрансгаз” акциядорлик жамиятининг ҳудудлараро газ таъминоти филиаллари ва туманлараро участкалари;\nгаз хўжалиги тизимлари объектларининг эгалари - балансида газ хўжалиги тизими объектлари бўлган корхона ёки ташкилотлар;\nгаз таъминоти корхонаси - истеъмолчиларга, ўрнатилган техник меъёрлар ва ёнғин хавфсизлиги талабларига риоя қилган ҳолда табиий ва суюлтирилган газни узлуксиз етказиб беришни таъминловчи ташкилот;\nгазнинг хавфли концентрацияси — газнинг алангаланиш энг пастки чегарасининг 20 фоизидан ошадиган ҳаво миқдоридаги концентрацияси (газнинг ҳажмли улуши).\nгаз таъминоти тизими — газ тақсимлаш станциясидан истеъмолчиларга етиб борган газ қувурлари, суюлтирилган углеводород газқурилмалари, газ қувурларидаги иншоотлар ва электркимёвий емирилишдан ҳимоялаш воситалари, саноаткорхоналарнинг газ жиҳозлари, ГРП ва ГРҚлар;\nинцидент - хавфли ишлаб чиқариш объектларида ишлатиладиган техник ускуналарнинг шикастланиши ёки тўхташи, технологик жараён режимидан четга чиқиши, қонунчилик ҳужжатларида бўлган, шунингдек, саноат хавфсизлиги соҳасидаги меъёрий техник ҳужжатлардагиталабларнинг бузилиши;\nихтисослаштирилган корхона ёки ташкилотлар - асосий фаолият тури газ таъминоти тизимларини лойиҳалаш, қуриш (монтаж қилиш), таъмирлаш, қайта қуриш, ишга тушириш-созлаш, фойдаланиш ва путур етказмайдиган назорат қилиш биланбоғлиқ бўлган ишларни амалга оширувчи корхона ёки ташкилотлар;\nсаноат корхоналари - мулкчилик туридан қатъий назар ёқилғи сифатида газдан фойдаланувчи, 1та газ ускунасини йиллик газ сарфи\n100 минг m3 дан юқори бўлган ишлаб чиқариш характерига эга ва эга бўлмаган корхоналар ва қишлоқ хўжалик корхоналари;\nсигнализация – назорат қилинадиган параметрларнинг юқори ва қуйи ўлчамларга етиш ҳолларида овозли ёки ёруғлик ёрдами билан хабар берилишини таъминлайдиган ускуна.\nсуюлтирилган углеводород гази (СУГ) - асосий компонентлари пропан ва бутан бўлган, нефт ва газ конденсатлари конларининг табиий газларидан олинадиган газ;\nтехник хизмат кўрсатиш – маҳсулот (техник қурилма)дан мақсадли фойдаланиш, сақлаш ва етказиб беришда унинг иш қобилиятини ёки созлигини сақлаб туриш бўйича бажариладиган операциялар мажмуи ёки якка операция;\nташқи газ қувури – кирувчи газ қувуридан олдин ўрнатилган ўчирувчи мосламагача бўлган ер ости ва ер устидан ёки бинонинг кириш жойидаги ғилофгача бўлган ер остидан ўтказилган газ қувури;\nтаъмирлаш –газ қувурлари ва унда ўрнатилган иншоотларнинг созлиги ёки иш қобилиятини тиклаш ҳамда унинг ресурсларини ёки асосий қисмларини тиклаш бўйича бажариладиган операциялар мажмуаси;\n2. Мазкур Қоидалар ёқилғи сифатида фойдаланиладиган, босими\n1,2 мегапаскалдан юқори бўлмаган табиий газлар билан ва босими\n1,6 мегапаскалдан юқори бўлмаган СУГлар билан таъминлаш тизимларини лойиҳалашда, қуришда ва фойдаланишда қўйиладиган талабларни белгилайди.\n3. Қоидалар қуйидагиларга татбиқ қилинади:\nаҳоли пунктларида жойлашган газ таъминоти тизимига;\nсаноат ва коммунал-маиший корхоналарнинг газ қувурларига ҳамда ундаги қурилма ва жихозларга.\n4. Қоидалар қуйидагиларга татбиқ қилинмайди:\nтурар жойлар ва улардаги ички газ қувурлари ва газ жиҳозларига;\nкимё, нефть-кимё, нефтни қазиб чиқариш ва нефтни қайта ишлаб чиқариш корхоналарининг технологик газ қувурлари ва газ жиҳозларига;\nметаллургия ишлабчиқариш соҳасивақора металлургия корхоналарининг газ хўжаликларига;\nгаз билан ишлаётган тажриба ваэкспериментал агрегатларига\nавтомобиль, темир йўл транспорти, дарё, денгиз ва ҳаво кемаларининг\nгаз жиҳозлари, шунингдек, газдан фойдаланадиган кўчма қурилмаларига;\nгаз-ҳаво аралашмаларининг портлаш кучидан фойдаланувчи ёки ҳимоя газлари олишга мўлжалланган қурилмаларга.\n5. Газ жиҳозлари, ускуналари, асбоблари ва уларнинг қисмлари,\nшу жумладан, чет элдан келтириладиганлари техник регламентлар ёки стандартлар талабларига мос келиши, Ўзбекистон Республикаси амалдаги қонунчилигига биноан мувофиқлик сертификатига эга бўлиши керак.\n2-§. Мансабдор шахсларга ва хизмат кўрсатувчи\nходимларга қўйиладиган талаблар\n6. Газ хўжалиги тизимлари объектларидан фойдаланишда лойиҳалаш, қуриш, таъмирлаш, техник назорат қилиш, автомат, ҳимоя ва сигнализация тизимларини созлаш ишларини бажарувчи корхоналар ва уларнинг таркибий бўлинмалари раҳбарлари, мутахассислари ҳамда газ таъминоти тизимига ишчи кадрлар тайёрловчи ўқитувчилар мазкур Қоидаларнинг талабларига мувофиқ, ишлаб чиқаришлар, объектлар ҳамда ишларга доир хавфсизлик йўриқномалари ва меъёрларини, улар бажарадиган ишлар ҳажмида билишлари бўйича зарур тайёргарликдан ва текширувдан (синовдан) ўтишлари керак.\n7. Маиший газ асбобларидан хавфсиз фойдаланишга жавобгар шахслар камида бир йилда бир марта газ хўжалиги корхоналарида йўриқномадан ўтишлари керак.\n8. Пўлат ва полиэтилен газ қувурларини пайванд қилиш ишларини бажариш техник ўқув курсларида ўқитилган ва аттестациядан ўтказилган пайвандчиларга рухсат этилади.\n9. Газ жиҳозлари, техник қурилмалар, газ қувурларидан фойдаланиш\nва созлаш, қуриш, автоматик ҳимоя ва сигнализация тизимлари, электркимёвий ҳимоя қилиш воситалари, шунингдек, газда ишловчи қурилма ва асбобларидан фойдаланиш билан банд бўлган ишчилар, мустақил ишга қўйилишидан олдин тажрибали ишчи раҳбарлигида ўн кунлик иш амалиётидан ўтишлари керак.\nII боб. Лойиҳалаш ва қурилиш\n1-§. Газ хўжалигитизимлари объектларини лойиҳалаш\n10. Газ хўжалиги тизимлариобъектларини лойиҳалаш ишлари қонунчиликда белгиланган тартибда лицензияга эга бўлган, ихтисослаштирилган лойиҳалаш ташкилотлари томонидан бажарилади.\n11. Шаҳарлар, аҳоли яшайдиган жойлар ва газ истеъмолчиларининг\nгаз хўжалиги тизимлариобъектларини лойиҳалаштиришдагаз билан узлуксиз ва хавфсиз таъминлашни, шунингдек уларда ва саноат корхоналарининг газ хўжалиги тизимларидан тезкорлик билан ўчириш имкониятини таъминлаши керак.\n12. Газ таъминоти тизимларини қуриш ва ўрнатишга оид лойиҳа ҳужжатлари шаҳарсозлик норма қоидалари, қурилиш меъёрий қоидалари ва давлат стандартларига мос келиши керак.\nГаз хўжалигидаги табиий газдан ёқилғи сифатида фойдаланувчи техник қурилмаларни лойихалашда, ўрнатилган тартибда мувофиқлик сертификатига эга бўлган газанализаторлар мажбурий тартибда қуйидаги объектларда ўрнатилиши кўзда тутулиши керак:\n-томдагива операторсиз қозонхоналарга;\n-қуввати 300КВтдан ортиқ бўлган қозонхоналарга;\n-хажми йилига 100 000 м3 дан ортиқ табиий газдан фойдаланувчи бошқа қурилмаларга.\nГаз хўжалигидаги суюлтирилган углеводород газдан ёқилғи сифатида фойдаланувчи техник қурилмалари лойихалашда, ўрнатилган тартибда мувофиқлик сертификатига эга бўлган газанализаторлар мажбурий тартибда қуйидаги объектларда ўрнатилиши кўзда тутулиши керак:\n-хажми 150 литрдан ортиқ бўлган гурухий баллонли қурилмаларга;\n- автоном тизимили газ таъминотига;\n-суюлтирилган углеводород газдан фойдаланувчи қозонхона ва бошқа қурилмаларига.\nГазанализаторларни қуйидагича ўрнатилиши зарур:\nтабиий газдан ёқилғи сифатида фойдаланувчи техник қурилмалар ўрнатилган хонанинг юқори қисмига (хона шипидан 30 смдан пастда бўлмаслиги лозим);\n-суюлтирилган углеводород газдан ёқилғи сифатида фойдаланувчи техник қурилмалар ўрнатилган хонанинг паст қисмига (хона полидан 30 смдан юқори бўлмаслиги лозим).\n13. Лойиҳа ҳужжатлари берилган техник шартларга мос равишда бажарилганлиги текширилиб, газ хўжалиги корхонаси билан келишилган бўлиши керак.\n14. Газ хўжалиги тизимлари объектларини лойиҳалаш, қуриш, кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник қуроллантириш, консервация қилиш, тугатиш ва фойдаланиш, Ўзбекистон Республикасининг “Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида”ги Қонунининг 8-моддасига мувофиқ бажарилиши керак.\n2-§. Газ қувурлари ва ундаги иншоотларни монтаж қилиш,\nтаъмирлаш, ишга тушириш-созлаш ва қабул қилиш\n15. Газ таъминоти тизимларини қуришда пайвандлаш, изоляциялаш\nва бошқа қурилиш-монтаж ишлари қурилиш меъёрий қоидаларига мувофиқ амалга оширилиши керак.\n16. Газ хўжалиги тизимлари объектларида монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш ишларини бажариш учун қуйидаги фаолият турлари бўйича қонунчиликда ўрнатилган тартибда “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекциясидан рухсатнома олиши керак.\nГаз хўжалиги тизимлари объектларининг газ қувурлари бўйича:\nюқори, ўрта ва паст босимли ер усти пўлат газ қувурларини монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nўрта ва паст босимли ер усти пўлат газ қувурларини монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nюқори, ўрта ва паст босимли ер ости пўлат газ қувурларини монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nюқори, ўрта ва паст босимли полиэтилен газ қувурларини монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади.\nГаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги тизимлари объектлари бўйича:\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги объектларида монтаж ва таъмирлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги объектларида ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги объектларини ишга тушириш-созлаш ишларини амалга ошириш учун рухсатнома икки ойгача муддатга берилади;\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги объектлардан мавсумий фойдаланишга рухсатнома бир мавсуммуддатга берилади;\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги объектлардан доимий фойдаланишга рухсатнома 5 йил муддатга берилади.\nГаз хўжалигитизимлари объектларининг техник қурилмалари бўйича:\nсуюлтирилган углеводород газ сақланадиган босим остида ишлайдиган сиғимларнинг монтаж, таъмирлаш ва ишга тушириш-созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади;\nсуюлтирилган углеводород газ сақланадиган босим остида ишлайдиган сиғимларнинг ишга тушириш-созлаш ишларини амалга ошириш учун рухсатнома икки ойгача муддатга берилади.\nсуюлтирилган углеводород газ сақланадиган босим остида ишлайдиган сиғимлар ҳамда хажми 150 литрдан юқори бўлган гурухий баллонлардан фойдаланишга рухсатнома бир йил муддатга берилади.\nГаз хўжалиги тизимлари объектларининг ер ости газ қувурлари ҳамда техник қурилмалари бўйича:\nгаз хўжалиги тизимлари объектларида жиҳозларни, қувурларни, цистерна ва бошқа сиғимларни кимёвий ҳимоялаш (жумладан, электр кимёвий ҳимоялаш) ҳамда электр қурилмаларни (релейли ҳимоя қурилмасини, электр-автоматини, телемеханика ва иккиламчи занжирни) созлаш фаолиятини амалга ошириш учун рухсатнома бир йил муддатга берилади.\nЮқорида келтирилган бир қанча фаолият турларига умумлаштирилган рухсатнома берилиши мумкин.\n17. Табиий газга мўлжалланган қўшимча маиший газ плиталари\nва суюлтирилган газ учун мўлжалланган индивидуал газ баллонли маиший газ плиталари, газ хўжалиги корхонаси томонидан шаҳарсозлик норма қоидалари талабларига мувофиқ бажарилган эскизлари бўйича монтаж қилиниши мумкин.\n18. Газ хўжалиги тизимлари объектларини қабул қилиш комиссиясига\nқурилиш меъёр қоидалари талабларига мувофиқ тегишли корхона ва ташкилотларнинг вакиллари киритилади.\n19. Буюртмачи қабул комиссиясини ишлаш санаси ва жойи ҳақида камида 5 кун олдин огоҳлантириши керак.\n20. Фойдаланишга қабул қилаётган комиссияга, қурилиш сифатини қўшимча текшириш учун ер ости газ қувурининг исталган бўлагини очиб кўриш ҳамда қўшимча хулосалар учун қайта синов ўтказиш ҳуқуқи берилади.\n21. Қабул қилиш комиссиясига ижро-техник ҳужжатлар тақдим қилиниши керак.\n22. Қуриб битказилган объектлар қурилиш меъёр қоидалари ва шаҳарсозлик меъёр қоидалари талабларига мувофиқ қабул қилиниши керак.\n23. Газ хўжалиги тизимлари объектларининг техник қурилмаларини ишга тушириш-созлаш ишлари ихтисослаштирилган корхона ёки ташкилотлар томонидан қурилиш меъёр қоидалари талаблари бўйича бажарилиши керак.\nIIIбоб. Газ хўжалиги тизимлариобъектларидан фойдаланиш\n24. Ишга тушириш-созлаш ишлари якунлангандан сўнг, буюртмачи кейинги фойдаланиш учун рухсатнома олиши керак. Кейинги фойдаланишга рухсатномани қонунчиликда ўрнатилган тартибда “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекцияси қуйидаги муддатларга беради:\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги тизимлари объектларидаги мавсумий ишлайдиган газ қурилмаларидан фойдаланишга –бир мавсум муддатга;\nгаз истеъмол қилувчи газ хўжалиги тизимлари объектларидаги узоқ муддатда ишлайдиган техник қурилмалардан фойдаланишга –беш йил муддатга;\n25. Газ қувурларини текшириш ва мукаммал таъмирлаш ёки алмаштириш тартиби “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекциясининг ер остипўлат газ қувурларининг техник ҳолатини диагностика қилиш бўйича йўриқномасига асосан белгиланади.\n26. Газдан хавфли ишлар “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекциясининг Газдан хавфли ишларни хавфсиз олиб боришни ташкиллаштириш бўйича намунавий йўриқномаси талабларига мувофиқ олиб борилади.\n27. Газ хўжалиги тизимлари объектларидан фойдаланувчи корхона\nва ташкилотлари зиммасига:\nмазкур Қоидалар талабларига риоя қилиш, газ хўжалиги тизимлари объектларини соз ҳолатда сақлашни таъминлаш, шу жумладан, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун комплекс чора-тадбирлар бажариш;\nшартнома бўйича газ хўжалиги тизимлари объектларини монтаж қилувчи, ишга тушириш-созлаш ишларини бажарувчи ва таъмирловчи корхоналарнинг рухсатномасининг нусхасига эга бўлиши;\nижобий тиббий хулосага ҳамда малакаси етарли бўлган керакли ходимларга эга бўлиши;\nходимларни ўз вақтида тайёрлашни, қайта тайёрлашни ва билимларини текширишни ташкил этиш;\nгаз хўжалиги тизимлари объектларида ишларни хавфсиз олиб бориш услуб ва тартибини белгиловчи меъёрий- ҳуқуқий ҳужжатларга эга бўлиши;\nсаноат хавфсизлиги талаблари бўйича ишлаб чиқариш назоратини ўрнатиш ва ташкил этиш;\nназорат тизими ва ўлчаш асбобларининг бўлиши ва ишлашини таъминлаш;\nаввал қурилган газ хўжалиги тизим объектларига мазкур Қоидаларнинг 12-банди билан белгиланган тартибда газанализаторларни ўрнатиш ва уларни ишлашини таъминлаш;\nмазкур Қоидаларга мувофиқ газ жиҳозлари, ускуналари, иншоотларини\nва газ қувурларини техник ҳолатини диагностика қилиш ва техник кўрикдан ўтказишни таъминлаш;\nгаз хўжалиги тизимлари объектларида содир бўлган авариялар, инцидент ёки бахтсиз ҳодиса тўғрисида мутассади органларга хабар бериши;\nавария, инцидентлар ёки бахтсиз ҳодисаларни олдини олиш ва бартараф этиш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириши ва органларга буларни келиб чиқиш сабабларини текширишда ёрдам кўрсатиши, ва уларни ҳисобга олиш чораларини кўриш вазифалари юкланади.\nГаз хўжалигида ишлатиладиган ўлчаш асбоблариЎзбекистон Республикаси ўлчаш асбоблари Давлат реестрига киритилиши, ўрнатилган тартибда текширилиши ва текшириш ўтказилганлигини тасдиқловчи хужжатга эга бўлиши керак.\n28. Газ хўжалиги тизимлари объектларига техник хизмат кўрсатиш\nва таъмирлаш ишларини ташкил этиш ва бажариш тартиби мазкур Қоидалар\nҳамда жиҳоз ва агрегатларнинг техник ҳужжатлари бўйича белгиланади .\nГаз хўжалиги тизимлари объектларига техник хизмат кўрсатиш\nва таъмирлаш ишлари бўйича режа жадвали, газ хўжалиги тизимлари объектларига эга ташкилот ёки корхонанинг раҳбари томонидан тасдиқланади.\nГаз жиҳозига техник хизмат кўрсатиш ишлари шартнома асосида амалга оширилади.\nГаз жиҳозига техник хизмат кўрсатиш ишлари шартнома асосида корхона ёки ташкилотларнинг раҳбари билан келишилган ҳолда тасдиқланган жадвалларга асосан бажарилади.\n29. Газда кесиш, пайвандлаш ва металларга газ алангаси билан ишлов беришнинг бошқа турларига оид ишлар, шунингдек, бошқа манбалардан очиқ оловни қўллаш ишлари “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекциясининг суюлтирилган углеводород газларидан фойдаланувчи объектлар учун хавфсизлик қоидаларига мувофиқ олиб борилади.\n30. Газ хўжалиги тизимлари объектларидан техник фойдаланиш билан шуғулланувчи шахслар учун лавозим, ишлаб чиқариш, хавфсиз ишлаш услублари ва ёнғин хафвсизлигига оид йўриқномалар ишлаб чиқилиши керак.\nЙўриқномалар газ хўжалиги тизимлари объектларининг хусусиятлари, жиҳозни ишлаб чиқарган завод талаблари ва ишлаб чиқаришнинг аниқ шартларини ҳисобга олган ҳолда, ишлаб чиқилади.\n31. Лавозим йўриқномаси раҳбарлар ва мутахассисларнинг ҳуқуқ\nва вазифаларини аниқ белгилаб бериши керак.\n32. Ишлаб чиқариш йўриқномаси турли жараёнларни бажаришнинг технологик кетма-кетлиги, бажариладиган ишлар сифатини текшириш услублари ва ҳажмларини ўз ичига олган бўлиши керак.\nГаз жиҳозларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашдаги ишлаб чиқариш йўриқномаларига, беркитиш арматураси ҳамда назорат-ўлчаш асбоблари ўрнатилган жойлар кўрсатилган схемалар илова қилиниши керак.\nОбъектларда қайта қуриш, техник қайта қуроллантириш ишлари\nва технологик жараён ўзгарганида жиҳозлар ишга туширилгунга қадар ишлаб чиқариш йўриқномаси ва технологик схема қайта кўриб чиқилади ва тасдиқланади.\n33. Ёнғинга қарши хавфсизлик йўриқномалари Давлат ёнғин хавфсизлигиназорати Қоидалари талабларига жавоб бериши керак.\n34. Корхона ва ташкилотлар фойдаланилаётган газ қувурлари\nва газлаштирилган объектлар қурилишига оид лойиҳа ва ижро ҳужжатларини ўзида сақлашни таъминлайди.\nКўрсатилган ҳужжатлар фақат газ хўжалиги корхоналарига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларини бажариш ҳолатларидагина сақлашга берилиши мумкин.\n35. Ҳар қайси техник қурилма ва газ қувури учун фойдаланиш паспорти тузилиб, унда асосий техник тавсифлар, шунингдек, амалга оширилган таъмирлаш ишлари бўйича маълумотлар кўрсатилади.\n2-§. Корхона ва ташкилотларнинг газ хўжалиги тизимлари объектларига техник хизмат кўрсатишни ва таъмирлашни ташкил қилиш\n36. Ҳар бир корхона ва ташкилотларда раҳбар буйруғи билан ўрнатилган тартиб асосида мазкур Қоидалар бўйича билими синовдан ўтказилган, раҳбарлар ёки техник маълумотга эга бўлган мутахассислардан газ хўжалигидан хавфсиз фойдаланиш бўйича жавобгар шахс тайинланади.\nБир неча цехларида (бўлинмаларида) газ ишлатиладиган корхона\nва ташкилотларда, газ хўжалиги тизимлари объектларидан хавфсиз фойдаланилишга масъул шахсдан ташқари, раҳбар буйруғига биноан, корхона ва ташкилотларнинг алоҳида цехлари (бўлинмалари)га газ хўжалигига жавобгар шахслар тайинланади.\n37. Газ хўжалиги тизимлари объектларидан ўз кучлари билан фойдаланадиган корхона ва ташкилотларда, газ хизмати ташкил этилиши мумкин. Газ хизматининг вазифалари, тузилмаси ва унинг сони, корхона ёки ташкилот раҳбари томонидан белгиланади, унинг буйруғи билан тайинланади.\n38. Корхона ёки ташкилотларнинг газ хўжалиги тизимлари объектларидан хавфсиз фойдаланилишга масъул шахснинг вазифалари, лавозим йўриқномасида белгилаб қўйилади. Йўриқномада қуйидагилар:\nгаз таъминоти режимининг хавфсизлигини таъминлаш;\nгаз таъминоти лойиҳаларини кўриб чиқишда ва газлаштирилган объектларни фойдаланишга қабул қилиб олувчи комиссиялар ишида қатнашиш;\nсодир бўлиши мумкин бўлган аварияларни олдини олиш ва уларни бартараф этиш режаларини, йўриқномаларини тузиш;\nкорхона ёки ташкилотларнинг газ хўжалигига доир қоидалар, меъёрлар\nва йўриқномалари бўйича билимларни текширувчи комиссиялар ишида иштирок этиш;\nмутахассислар ва ишчиларни мустақил ишлашга қўйишда, мазкур Қоидалар бўйича жорий қилинган тартибларга амал қилишини текшириш;\nгаз қувурлари ва газ жиҳозларидан хавфсиз фойдаланилиши ҳамда уларни таъмирланишини мунтазам назорат қилиб бориш;\nфойдаланиш ва таъмирлаш вақтида техник ҳужжатлар тўғри юритилаётганини текшириш;\nцехлар (бўлинмалар)нинг газ хўжалиги тизимлари объектларидан хавфсиз фойдаланилишига жавобгар шахсларига ёрдам бериш ва уларнинг фаолиятини назорат қилиш;\nэскирган жиҳозларни алмаштириш ва такомиллаштириш бўйича режа-тадбирлари ҳамда дастурларини ишлаб чиқиш;\nмутахассислар ва ишчилар билан аварияга қарши машғулотлар ўтказишни ташкил этиш;\nгаз хўжалигидан хавфсиз фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси ўтказадиган кўрик ва текширувларда иштирок этиш назарда тутилган бўлиши керак.\n39. Корхона ёки ташкилотнинг газ хўжалиги тизимлари объектларидан хавфсиз фойдаланилишига жавобгар шахсга қуйидаги ҳуқуқлар берилади:\nгаз билан таъминловчи корхоналар, шунингдек, шартнома асосида техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларини бажарувчи корхоналар билан алоқа қилиш;\nқоидалар, меъёрлар ва йўриқномалар бўйича билими синовдан ўтказилмаган ёки қониқарсиз деб топилган шахсларни газ жиҳозларига техник хизмат кўрсатиш ва газдан хавфли ишларни бажаришга рухсат этмаслик;\nмазкур Қоидаларнинг талабларини бузаётган шахсларни жавобгарликка тортиш ҳақида корхона раҳбариятига таклифлар киритиш;\nмазкур Қоидаларнинг талабларига жавоб бермайдиган газ қурилмаларидан фойдаланишга рухсат бермаслик;\nмазкур Қоидаларнинг талабларига жавоб бермайдиган газ қувурлари\nва газ жиҳозлари ишини тўхтатиб қўйиш;\nцехларда газ хўжалиги тизимларидан хавфсиз фойдаланишига масъул шахсларни, газ хизмати мутахассислари ва ишчиларини танлашда иштирок этиш.\n40. Аҳоли пунктларда жойлашган саноат корхоналари ва яшаш уйларидаги газ жиҳозлари ва газ қувурларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишлари, шартнома асосида газ хўжалиги корхонаси ёки ихтисослаштирилган корхонава ташкилотлар томонидан бажарилади.\n41. Саноат корхоналарининг газ хўжалиги тизимлари объектларидан фойдаланиш, газ хўжалиги тизимлари объектларининг эгаси ҳисобланган корхона ёки ташкилотлар, ёки шартнома бўйича ихтисослаштирилган корхона ёки ташкилотлар томонидан амалга оширилади.\n42. Ташқи газ қувурлари ва иншоотларига хизмат кўрсатишни\nва таъмирлашни ташкил этиш 1-иловага мувофиқ олиб борилади.\nСаноат корхоналари ички газ қувурлари ва газ жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва таъмирлашни ташкил этиш 2 -иловага мувофиқ олиб борилади.\nНазорат-ўлчаш асбоблари, автоматлаштириш ва сигнализация тизимларига хизмат кўрсатишни ва таъмирлашни ташкил этиш 3-иловага мувофиқ олиб борилади.\nГТП ва ГТҚга хизмат кўрсатиш ва таъмирлашни ташкил этиш\n4-иловага мувофиқ олиб борилади.\nЕмирилишдан электркимёвий усулда ҳимоялаш қурилмаларига хизмат кўрсатишни ва таъмирлашни ташкил этиш 5-иловага мувофиқ олиб борилади.\nАвария вазиятларини олдини олиш ва бартараф этиш ишларини ташкил этиш 6-иловага мувофиқ олиб борилади.\nIVбоб.Авариялар ва бахтсиз ҳодисаларни текшириш тартиби\n43. Агар, аҳоли пунктларида жойлашган газ таъминоти тизимида ёки саноат корхоналарнинг газ қувурларида ҳамда ундаги қурилма ва жихозларида авариялар ва бахтсиз ҳодисалар содир бўлган тақдирда текширишлар қонунчиликда ўрнатилган тартибда олиб борилади.\n44. “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспекцияси вакили ва комиссия аъзолари етиб келгунларига қадар, корхона ёки ташкилот маъмурияти ва авария диспетчерлик хизмати (АДХ), бахтсиз ҳодиса ёки авария рўй берган вазият ҳолатини, агар бу ҳолат инсонларнинг саломатлиги ва ҳаётига хавф солмаса ҳамда корхона ёки ташкилотнинг узлуксиз иш тартибининг бузилишига олиб келмаса, сақлаб туришни таъминлашлари керак.\nVбоб. Мазкур Қоидалар талабларига риоя этилишини назорат\n45. Газ хўжалиги тизимлари объектларини лойиҳалаш, қуриш ва ундан фойдаланиш жараёнида мазкур Қоидалар талабларига риоя этилишини назорат қилиш, буюртмачи-корхона ёки (газ хўжалиги тизимлари объектларининг эгаси бўлган) ташкилот томонидан амалга оширилади.\n46. Ўзбекистон Республикасининг “Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида”ги Қонунининг 18-моддасига мувофиқ ҳар бир корхона ва ташкилотда ишлаб чиқариш назоратни олиб бориш бўйича низом (йўриқнома) ишлаб чиқилиб, корхона раҳбари томонидан тасдиқланган бўлиши керак.\n47. Қурилиш-монтаж ишларининг сифати газ хўжалиги корхонаси томонидан доимий назоратга олиниши керак.\nVI боб.Мазкур Қоидалар талабларига риоя қилиниши\n48. Мазкур Қоидалар талаблари бажарилиши юзасидан давлат назорати “Саноатгеоконтехназорат” ДИ, Ўзбекистон Республикаси ИИВ Давлат ёнғин хавфсизлиги хизмати, “Ўдавнефтгазинспекция”,“Узстандарт” агентлиги, шунингдек бошқа ваколатли давлат органлари томонидан амалга оширилади.\nVIIбоб. Якуний қоидалар\n49. Ушбу Қоидаларнинг талаблари бузилишига йўл қўйган (носозликка ёки одамлар билан бахтсиз ҳодиса юз беришига олиб келганлиги-келмаганлигидан қатъий назар) газ қувурлар ва газ жиҳозлардан фойдаланувчи корхоналар, лойиҳалаш, қурилиш-монтаж, созлаш ташкилотларининг раҳбар, мухандис-техник ва ишчи ходимлари Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка тортиладилар.\n50. Ертўла ва техник пол остиларини доимий шамоллатиш ва газланганлигини газ таъминоти корхоналари томонидан текшириш учун имконият яратиш ва ер ости муҳандислик коммуникацияларини киришдаги зичлигинитаъминлашга бино эгалари жавобгар.\nТашқи газ қувурлари ва иншоотларига\nхизмат кўрсатишни ва таъмирлашни ташкил этиш\n1. Газ қувурлари орқали узатиладиган табиий газлар давлат стандартларига мувофиқ берилиши керак.\n2. Газ таъминоти корхоналари томонидан ҳиднинг интенсивлигини аниқлаш “услуби”га мувофиқ текширилиши керак.\nНазорат пунктлари ва газдан намуналар олиш муддатлари газ таъминоти тизими ҳамда газ сарфига қараб белгиланади. Текширувлар натижалари махсус журналда қайд қилиниши лозим.\n3. Шаҳар ва аҳоли яшайдиган жойлар газ тармоқларидаги газ босими йилигакамида икки маротаба (қишда ва ёзда) газ сарфи энг катта бўлган соатларда, турли нуқталарда газ хўжалиги корхоналари томонидан текширилиши керак.\nГаз тақсимлаш станцияларининг чиқишдаги газ босими миқдори газ таъминоти корхонаси томонидан лойиҳада белгиланган номинал даражада ушлаб турилиши керак.\nТармоқлардаги босимни ўлчаш нуқта (пункт)ларини фойдаланиш ташкилоти белгилайди.\n4. Газ қувурларидаги намлик ва конденсат борлигини текшириш ҳамда уларни чиқариб ташлаш ишлари, газ қувурларида конденсат тўсиқлари пайдо бўлиш эҳтимолидан олдинги муддатларда, газ хўжалиги корхонаси томонидан амалга оширилади.\nТекшириш муддатларини газ хўжалиги тизимлари объектларининг эгаси белгилайди.\n5. Газ қувурларига ўрнатилган беркитиш арматураси ва компенсаторларга ҳар йили газ хўжалиги тизимлари объектларининг эгаси томонидан, техник хизмат кўрсатилиши ва зарур бўлса, таъмирланиши керак. Зулфинлар, жўмраклар, компенсаторлар алмаштирилганлиги, шунингдек, мукаммал таъмирлашда бажарилган ишлар ҳақидаги маълумотлар газ қувурининг паспортига, техник хизмат кўрсатиш ҳақида эса, журналга ёзиб борилиши керак.\n6. Ишлатилаётган газ қувурлари газ хўжалиги тизимлари объектларининг эгаси томонидан мунтазам кузатиб турилиши, техник холати текширилиши, жорий ҳамда мукаммал таъмирланиши керак.\n7. Ташқи газ қувурларининг ва иншоотларининг техник ҳолатларини назорат қилиш белгиланган муддатларда айланиб чиқиш йўли орқали олиб борилади.\n8. Ер усти газ қувурларини текшириш вақтида, газ сизиб чиқиши, тирговучлардан четга сурилганлигини, тебраниш борлигини, эгилганлиги, газ қувурини рухсат этилмаган даражада эгилиши, чўкиши, таянчларнинг эгилишива шикастланиши, ҳимоя фланецларининг уланиши ва ёпиш мосламаларининг ҳолати, электр ўтказгичлари тушиб кетишидан ҳимоялаш воситалари, газ қувурларининг маҳкам ўрнатилганлиги ва бўялганлиги кўриб чиқилади. Ер усти газ қувурларини кўздан кечириш учун айланиб чиқиш газ хўжалиги корхонаси ишчи ходими томонидан ойда бир маротаба амалга оширилади.\nАниқланган носозликлар бартараф этилиши, газ қувурлари бўёқларининг шикастланган жойлари қайта бўялиши керак. Баландликда жойлашган газ қувурларини таъмирлашда кўчма нарвонлардан фойдаланиш ман этилади.\n9. Газ таъминоти корхонаси ишчиси ер остидаги газ қувурларини кўздан кечириш учун айланиб чиқиш вақтида қуйидагиларни бажариши керак:\nгазни аниқлаш махсус асбоблар ёрдамида ёки ҳиди ҳамда ташқи белгиларга қараб газ сизиб чиқаётганлик ҳолатини аниқлаш;\nбарча қудуқлар ва назорат найчалари, шунингдек, бошқа ер ости коммуникацияларининг қудуқ ҳамда камералари, биноларнинг ертўлалари, шахталар, коллекторлар, ер ости ўтиш йўллари, газ қувурининг иккала томонида 15 метргача оралиқда жойлашган бўлса, газни аниқлаш махсус асбоблар ёрдамида назорат қилиниши;\nгаз иншоотларининг деворлардаги кўрсаткичлари ва нишонларининг бутунлиги ҳамда аҳволи текширилиши;\nгаз қудуқларининг қопқоқлари қор, муз ва ифлосланишлардан тозаланиши;\nгаз қувури трассаси ўтган жойда тупроқ ўпирилиши, эриган қор ва ёмғир сувлари билан ювилишини олдини олишни аниқлаш мақсадида, унинг аҳволи кўздан кечирилиши;\nгаз қувурининг икки томонидан 15 метргача масофада олиб борилаётган қурилиш ишлари назорат қилиниши ва газ қувурларининг бутунлигини таъминлаши ва зарарланишдан сақланиши.\n10. Газ қувурини текшираётган ишчилар газ қувури трассасида газ сизиб чиқаётганини аниқланганда, бу ҳақда зудлик билан авария-диспетчер хизматини, газ хўжалиги тизимлари объектларининг корхона раҳбарларини хабардор этиши, газ қувурдан 50 метр радиусда жойлашган газ тўпланиши мумкин бўлган ертўлаларни, биноларнинг биринчи қаватларини, қудуқларни, камераларни ва бошқа иншоотларни шамоллатиш ва қўшимча равишда махсус газни аниқловчи асбоблар билан текшириш чораларини кўриши керак.\nАвария бригадаси етиб келгунга қадар, бино ичидаги одамларни бинодан ташқарига чиқариши ҳамда уларни чекиш, очиқ оловдан ва электр асбобларидан фойдаланиш мумкин эмаслиги ҳақида огоҳлантириши керак.\n11. Ер остидаги газ қувурларини текшириш муддати, газ таъминоти корхонаси бош муҳандиси томонидан белгиланиб, текшириш газ қувурларининг техник ҳолати, улардан қачондан бери фойдаланилаётгани, емирилиш хавфи ва электр-кимёвий ҳимояловчи воситаларнинг ишлаш самарадорлиги, газ босими, ертўлаларнинг газланиши, газанализаторлар мавжудлиги, тупроқнинг ҳолати, тоғ силжиш ва сейсмик ҳолатлари, жойнинг тафсилоти ва ундаги қурилмалар зичлиги, шунингдек йил фаслига қараб амалга оширилади.\n12. Ер остидаги газ қувурлари трассаларини камида икки кишидан иборат бригада айланиб чиқиши керак. Аҳоли пунктларининг қурилмалар бўлмаган қисмида, шунингдек йўлларнинг транспорт юрмайдиган, газ қувурларидан 15 метр оралиғида, қудуқлар ва бошқа ер ости коммуникациялари бўлмаган қисмидаги газ қувурлари трассаларини бир ишчи айланиб чиқиши мумкин.\n13. Ер остидаги газ қувурларини текширувчига йўналиш хариталари махсус журналга имзо чекиш орқали берилиши керак, унда газ қувурлари йўналишлари схемалари, газ иншоотлари ўрнатилган жойи, бинолар ертўлалари ҳамда газ бўлиши мумкинлигига текшириладиган коммуникацияларнинг қудуқлари турган жойлари кўрсатилади. Газ тармоқларидаги ўзгаришлар бўйича йўналиш хариталарига йил давомида тегишли ўзгартиришлар киритиб борилиши лозим. Биринчи марта текширувга чиқаётган ишчилар газ қувурлари трассаси билан таништирилган бўлиши керак.\n14. Ер ости газ қувурини айланиб чиқиш натижалари махсус журналда қайд этилиши керак. Носозликлар борлиги аниқланган ҳолда ёки ўзбошимчалик билан газ қувурларининг ҳимоя зонасида ишлар олиб борилганда, текширувчи томонидан ўз раҳбарига хабар берилиши ҳамда билдирги тақдим қилиниши керак.\n15. Корхона ва ташкилот ҳудудидан ўтувчи ер ости газ қувури трассаси бўйлаб ҳар иккала томонидан 2 метр кенгликда жой ажратилган бўлиши ва тўсиқлар бўлмаслиги керак, шунингдек ушбу ҳудудда бино ва иншоотлар қурилиши меъёрий ҳужжатлар қоидаларига асосан бажарилиши талаб этилади.\n16. Ҳудудидан газ қувури транзит усулида ўтказилган корхона ёки ташкилот маъмурияти газ таъминоти корхонаси ишчиларига уни кўздан кечириш, таъмирлаш ишларини олиб боришларига, авария ҳолатларини олдини олиш ва бартараф этиш учун имконият яратиб бериши керак.\n17. Газ қувуридан 50 метр радиусда ўтказилган ёнма-ён ер ости коммуникацияларининг эгалари, коммуникацияларда газ йиғилганлигига текшириш учун, қудуқларнинг ва камераларнинг қопқоқларини ўз вақтида қор, муз ва ифлосликлардан тозалаб турилишини таъминлашлари керак.\n18. Фойдаланишда бўлган ер ости газ қувурлари ихтисослаштирилган корхона ёки ташкилотларни жалб этган ҳолда, путур етказмайдиган назорат усули билан техник текширувдан ўтказилиши керак.\n19. 25 йилгача фойдаланилган ер остидаги пўлат газ қувурлари 5 йилда камида бир марта, 25 йилдан ортиқ фойдаланилганлари эса, 3 йилда камида бир марта техник текширувдан ўтказилиши керак.\nМукаммал таъмирлаш ёки алмаштириш режасига киритилган пўлат газ қувурлари йилига камида бир марта текширувдан ўтказилиши керак.\n20. Ер ости пўлат газ қувурларини навбатдан ташқари мақсадли текширувдан ўтказиш ишлари пайванд чокларининг зичлиги бузилганда ёки узилганда, емирилишдан ҳимояловчи қопламаси шикастланганда, электрдан ҳимояловчи қурилмалари йил давомида: дайди токларининг хавфли таъсир этиш зоналарида – бир ойдан ортиқ вақт мобайнида ишламаганда; бошқа ҳолларда, агарда газ қувурлари бошқа мосламалар билан ҳимояланмаган бўлса, – 6 ойдан кўп вақт мобайнида ишламаганда ўтказилади.\n21. Ер ости пўлат газ қувурларини техник текшириш вақтида унинг герметиклиги, пайванд чокларининг сифати, емирилиш хавфи борлиги, қувурларнинг ҳимояловчи қопламаси ҳамда металлнинг ҳолати текширилади.\n22. Ер ости газ қувурларини текшириш ва мукаммал таъмирлаш ёки алмаштириш тартиби “Саноатгеоконтехназорат” давлат инспецияси томонидан белгиланади.\nҚувур металлининг ҳолати, газ қувуридан фойдаланиш жараёнида ҳимоялаш қобиғини таъмирлаш ёки газ сизиб чиқишини бартараф этиш учун кавланадиган барча шурфларда аниқланади.\n23. Ер ости пўлат газ қувурлари металл ҳимоя қобиғи ҳолатини аниқлаш мақсадида фақат ҳимоялаш қопламаси шикастланган, шунингдек асбоблардан фойдаланиш путур етказмайдиган назорат усули билан техник текширувни ўтказиш қийин бўлган ҳолларда (қувурлар тепасида камида\n1,5 метр узунликда назорат шурфлари кавланиб) текшириш амалга оширилади.\nПутур етказмайдиган назорат усули билан техник текширув бўладиган ерларда назорат шурфлари кавланадиган шурфлар, уларнинг сонини газ таъминоти корхонаси бош муҳандиси аниқлайди. Ҳеч қандай асбобсиз оддий кўз билан текшириш учун емирилиш (занглаш) хавфи юқори бўлган жойлар, газ қувурлари бошқа ер ости коммуникациялари билан кесишган жойлар, конденсат тўплагичлар, гидрозатворлар танланиши керак.\n24. Ер ости газ қувурлари герметиклигини ва газ сизиб чиқаётган ерларини аниқлаш ишлари, қудуқлар бурғулаш ва асбоб ёрдамида намуналар олиш йўли билан амалга оширилиши керак.\n25. Тақсимловчи газ қувурида қудуқлар бурғулаш ишлари, газ қувури уланган жойларда олиб борилади. Уланиш жойларининг жойлашуви кўрсатилган схемалар бўлмаганда, ҳамда кириш газ қувурларида қудуқлар ҳар икки метр оралиғида амалга оширилади. Қишда бурғулаш чуқурлиги тупроқнинг музлаш чуқурлигидан кам бўлмаслиги, йилнинг бошқа фаслларида қувурларнинг ётқизилиш чуқурлигига мос бўлиши керак. Қудуқлар газ қувури деворидан камида 0,5 метр нарида амалга оширилиши керак.\nГаз сизиб чиқишини аниқлаш учун газни аниқлаш махсус асбобдан фойдаланилганда, бурғуланган қудуқлар чуқурлигини камроқ олишга ҳамда уларни газ қувурининг ўқи бўйлаб кавлашга рухсат этилади, аммо бунда ер ости газ қувурнинг устидан бурғуланган қудуққача бўлган масофа\n40 сантиметрдан кам бўлмаслиги шарт.\n26. Бурғуланган қудуқларда газ борлигини аниқлаш учун газни аниқлаш махсус асбобдан фойдаланилади. Қудуқларда газ борлигини аниқлаш учун очиқ оловдан фойдаланиш ман этилади.\n27. Газ қувурларининг герметиклигини қурилиш меъёрий қоидаларга мувофиқ сиқилган ҳаво билан текширишга рухсат этилади.\n28. Полиэтилен газ қувурларини техник текширувдан ўтказиш вақтида фойдаланувчи ташкилот уларнинг зичлигини юқори даражада сезгир газ аниқловчи асбоби ёрдамида (иморатлар қурилган жойдаги қисми – камидайилига бир марта, асосан баҳорда, иморатлар қурилмаган жойдаги қисми эса, камида беш йилда бир марта) текшириши керак.\n29. Техник текшириш натижалари асосида далолатнома тузилиб, унда аниқланган камчиликларни ҳамда техник ҳолатни инобатга олган ҳолда газ қувурини бундан кейин фойдаланиш мумкинлиги, уни таъмирлаш ёки алмаштириш зарурлиги ва муддатлари ҳақида хулоса берилиши керак. Техник текширув ҳақидаги далолатномани ушбу ишларни бажарган корхона раҳбари тасдиқлаши керак.\n30. Сув остидан ўтадиган газ қувурларини текширувдан ўтказиш жойлашган жойини ва уларнинг ҳимоялаш қобиғи шикастланганлигини аниқлашдан иборат бўлади. Бу ишлар камида беш йилда бир марта олиб борилиши керак.\n31. Газ қувурларидаги газ сизиб чиқиши авария тартибида бартараф этилиши керак. Биноларнинг ертўлаларида, бино поли остида, коллекторларда, ер остидаги ўтиш йўлларида, галереяларда хавфли миқдорда газ тўпланганлиги аниқланганда, газ таъминоти зудлик билан тўхтатилиши керак. Бунда носозликлар бартараф этилгунга қадар улардан фойдаланиш тақиқланади.\n32. Ҳар куни назорат қилиш шарти билан ташқи газ қувурларида газ сизиб чиқиш ҳолатларини вақтинчалик (ўн беш кунгача) тўхтатиш учун хавфсизлик қоидаларга риоя этган ҳолда бандаж, ёғоч понаси, лойли бинт ёки хомут ўрнатишга рухсат этилади.\n33. Учма-уч уланган ерларини шикастланиши (узилиши, ёрилиши)нинг узунлиги 200 миллиметрдан кам бўлмаган ғалтакча пайвандлаш ёки муфта ўрнатиш йўли билан таъмирланиши керак.\nУчма-уч уланган ерларини бошқа нуқсонлари (шлакли уланиш, чала пайвандланган ва рухсат этилган меъёрдан юқори ғовак) ҳамда қувур деворининг қалинлигидан 30 фоиздан юқори бўлган чуқурчалар, муфталар ўрнатиш йўли билан кучлантирилади.\nГаз қувурлари ва уларнинг арматурларини таъмирлаш, янги қурилган газ қувурларини ишлаб турган газ тармоқларига улаш ишлари билан боғлиқ бўлган газ қувурларини режали ўчириш ҳамда қайта газ бериш вақти ҳақида истеъмолчилар бир суткадан кам бўлмаган муддатда огоҳлантирилишлари керак.\n34. Ер ости пўлат газ қувурларига эга корхона, ушбу қувурларнинг ҳимоя қопламасини таъмирлаши ва кейинги емирилишларнинг олдини олиш чора-тадбирларини ўз вақтида кўрмоғи керак. Дайди токлар таъсир қиладиган жойларда ёки одамлар тўпланиши мумкин бўлган бинолар яқинида жойлашган газ қувурларининг ҳимоя қопламаси нуқсонлари биринчи навбатда бартараф этилиши керак.\n35. Ер ости пўлат газ қувурларини улаш ва таъмирлаш чоғида пайвандлаш ҳамда изоляция қилиш ва уларнинг сифатини назорат қилиш ишлари қурилиш меъёрий қоидалар талабларига мувофиқ бажарилиши керак.\n36. Полиэтилен газ қувурларининг герметиклигини таъминламаётган шикастланган қисмлари, ажралмайдиган бирикмали узеллари ҳамда уланиш деталлари кесиб ташланиши ва янгиланиши керак.\n37. Ер ости газ қувуридан 15 метр масофада қурилиш, шу жумладан ер қазиш ишлари фақат газ таъминоти корхонаси билан келишилган ҳолда амалга оширилади. Бунда газ таъминоти корхонаси томонидан ер ости газ қувурларининг жойлашиш схемаси боғламлари билан илова қилиниши керак.\nЕр қазиш ишларини амалга оширувчи ташкилот газ хўжалиги корхонасига келишиш учун ишларни бажариш лойиҳасини тақдим этиши керак.\nАгар газ қувурларининг ҳимоя зонасида, қурилиш ишлари тегишли ёзма рухсатисиз олиб борилиши аниқланса, фойдаланувчи ташкилот ишларни тўхтатиш чораларини кўриши керак.\n38. Ер остидаги газ қувурлари трассаси яқинида зарбали механизмлар ва ер кавлаш техникасини ишга туширишдан олдин, қўлда шурфлар кавлаш йўли билан қувурнинг аниқ қаерда жойлашганлиги аниқлаб олиниши керак.\nЕрни юмшатувчи зарбали механизмларни ер ости газ қувуридан камида 3 метр, вертикал ўқидан сезиларли даражада оғиши мумкин бўлган механизм (шар, пона-баба ва бошқа)лар эса, камида 5 метр масофада ишлатилиши мумкин.\nГаз қувурларини механизмлар билан кавлаб очишга, асбоблар билан газ қувурларини жойлашган ери ва чуқурлигини аниқлангандан кейин рухсат этилади. Бунда, газ қувурининг устидаги тупроқнинг 200-300 миллиметр қалинликдаги охирги қатламини қўлда, белкураклар ёрдамида ҳимоя қопламасини сақлаш чораларига риоя қилган ҳолда, олиб ташлаш керак.\n39. Ер остидаги пўлат газ қувурлари механик равишда шикастланиб, асосий ҳолатига нисбатан силжиб қолган бўлса, газ сизиб чиқишини бартараф этиш ишларини бажариш билан бир вақтда, горизонтал ва вертикал бўйича шикастланган жойининг иккала томонидаги биттадан уланиш жойлари очилиб, радиографик усулда текширилиши керак. Газ қувурининг шикастланиши натижасида, чоклари узилганлиги ва ёрилганлиги аниқланса, газ қувурининг кейинги уланиш жойи қўшимча кавлаб очилиши ва радиографик усулда текширилиши керак.\nҚурилиш меъёрий қоидаларида рухсат этилмаган чоклар чала пайвандланганлиги, ғоваклар кўплиги ва йўл қўйилмайдиган бошқа нуқсонлар борлиги аниқланганда, пайванд чокларнинг сифати навбатдан ташқари текширувдан ўтказилиши керак.\n40. Ишлаётган ер ости пўлат газ қувури яқинида бинолар, каналлар, коллекторлар ва тоннеллар қурилган ҳолларда ҳамда газ қувурлари ана шу муҳандислик иншоотлари билан кесишганда, қурилиш ташкилотлари лойиҳада кўрсатилган талабларни амалга оширишлари керак.\n41. Темир йўл ва автомобиль йўллари билан кесишиш жойларида газ қувурлари, олдинги текширув ҳамда таъмирлаш санасидан қатъий назар, йўл асосини кенгайтириш ва мукаммал таъмирлаш пайтида текширилиши ва агар зарур бўлса, таъмирланиши ёки алмаштирилиши керак.\nГаз хўжалигидан фойдаланувчи ташкилотларни йўллар таъмирланиши ёки кенгайтирилиши бўйича ер кавлаш ишлари бошланишидан олдин хабардор қилинишлари керак.\nСаноат корхоналари газ таъминоти ва\nички газ қувурлари ҳамда газ жиҳозларига\n1. Газ сизиб чиқаётган газ жиҳозларидан фойдаланганда, хавфсизлик автоматикаси ҳамда ўзбошимчалик билан ўрнатилган жиҳозлар газ хўжалиги корхонасининг вакиллари томонидан истеъмолчи огоҳлантирилмасдан газ таъминотидан ўчирилади.\n2. Газ қувурлари ўтказилган, газ жиҳозлари ва арматуралари ўрнатилган хоналарга хизмат кўрсатувчи ходимлар кириши учун имконият яратилиши керак. Улардан омборхона, устахона ва бошқа мақсадларда фойдаланиш тақиқланади.\nГаз қувурларига юк осиш ва улардан таянч конструкциялари ҳамда ерга улагичлар сифатида фойдаланиш ман этилади.\n3. Ҳимоя ва назорат асбобларини уламай туриб газ жиҳозларини ишлатиш тақиқланади.\n4. Ишлаётган газ жиҳозларини доимий назоратсиз қолдиришга рухсат этилмайди.\n5. Мавсумий ишлайдиган газ жиҳозлари иситиш мавсуми якунлангандан сўнг газ таъминоти корхонасининг ишчилари томонидан тамғалаш йўли билан тармоқдан узиб қўйилади. Носоз ва мавсумий ишлайдиган газ жиҳозлари, газ қувуридан узиб қўйилганлиги далолатнома билан расмийлаштирилади.\n6. Газ жиҳозларини бўлакларга ажратиб таъмирлашда, шунингдек хона ҳамда биноларни тўлиқ таъмирлашда, газ қувурлари ва жиҳозлари газ таъминоти тизимларидан тиқинлар ўрнатиш орқали узиб қўйилади.\nII боб. Саноат объектларига қуйиладиган талаблар\n1-§.Табиий газга қўйиладиган талаблар\n7. Саноат корхоналарининг газ жиҳозлари олдига газдан хавфсиз фойдаланиш бўйича йўриқнома илиб қўйилиши керак.\n8. Саноат корхоналарининг газ жиҳозлари ва газ қувурларига йилига бир марта техник хизмат кўрсатилиши, йилига уч марта профилактик хизмат кўрсатилиши керак.\nПечлар, қозонлар ва бошқа газ жиҳозлар мўриларининг тутун тортиш кучи йўқолганда, тутун йўллари объектларнинг эгаси томонидан ёки ёнғинга қарши кураш жамиятини жалб қилган холда тозаланиши ва таъмирланиши керак.\n9. Қўйидаги ҳолатларда газ жиҳозларидан доимий хизмат кўрсатувчи ходимларсиз фойдаланилишга рухсат этилади:\nгаз жиҳозлари хавфсизлик ҳимояси ва автомат тизими билан жиҳозланганда;\nбинода газ чиқишни аниқлайдиган асбоблар мавжуд бўлиб улар доимий навбатчи бўладиган хонага уланганда;\nгаз жиҳозларини авариявий тўхтатишга боғлиқ ишларни бажарадиган, диспетчерга тезкор бўйсунадиган навбатчи ходимлар бўлганда.\n10. Ҳимоя тизими ишга туширилганда қуйидаги ҳолларда газ берилиши автоматик тарзда тўхтатилади:\nёндиргичлар олдида газ босимини кўтарилиши ёки пасайишида;\nўтхонадаги хавосўришининг пасайишида;\nмажбурий ҳаво бериш билан жиҳозланган қозон ёндиргичлари олдида ҳаво босими пасайганда;\nқозон ишлаб турганда ёндиргичлар олови ўчиб қолганда,\nҳимоя тизимларида носозлик юзага келганда;\nўлчов воситаларида, автоматва оралиқ бошқарув қурилмаларида электр токи берилиши тўхтатилганда ёки унинг кучланиши йўқолганда;\nгазланиш бўлганда, газ жиҳозлари ва газ қувурларида газ сизиб чиқиш ҳолатлари аниқланганда;\nёндиргичлар олдидаги беркитувчи арматураларни зичлиги йўқолганда ва сақловчи қурилмалари ишдан чиққанда.\nБундан ташқари, саноат объектларида хизмат кўрсатувчи ходимлари томонидан газ берилиши қуйидаги ҳолларда зудлик билан ўчирилиши керак:\nгаз йўлларидаги портлаш клапанларининг ўрнатилган жойлар зичлиги бузилганда;\nгаз ишлатувчи қурилмаларнинг ёндиргичларида носозликлар пайдо бўлганда;\nназорат ўлчов асбоблари, автоматлаштириш ва сигналлаштириш воситалари носоз ҳолга келганда;\nўтхона бўшлиғида портлаш юз берганда, газ портлаганда ёки газ йўлларидаги ёнувчи қатламларёнганда;\nберкитиш арматураларини масофадан бошқариш ва ҳимоя тизимларига ҳамда жиҳоз ёки ходимларга хавф туғдирадиган ёнғин содир бўлганда;\nгаз жиҳозларига режали огоҳлантирувчи таъмирлаш ўтказилганда.\n11. Газ жиҳозини (у тўхтатилгандан сўнг, мазкур илованинг 10 банди талабларига мувофиқ) ишга тушириш тартиби ишлаб чиқариш йўриқномасида белгилаб қўйилиши керак, бунда газ берилишида носозликлар тузатилгандан кейингина амалга оширилиши керак.\n12. Газ жиҳозларини таъмирлашдан олдин, уларнинг ўтхоналарини ёки газ йўлларини таъмирлаш ва кўздан кечириш, шунингдек мавсумий ишлайдиган қурилма газ жиҳозларининг ва ўт олдириш ёндиргичлари, газ қувурларини, газ тармоғидан беркитиш арматураларидан кейин тиқин ўрнатилиши ва саноат объектининг масъул ходимлари томонидан тамғалаш йўли билан ўчирилиши керак.\n13. Корхона маъмурияти мавсумий ишлатиладиган қурилмалар, шу жумладан иситиш қозонларини ишга туширишдан олдин қуйидагилар талаб этилади:\nГаз хўжалигида хавфсизлик қоидалари талабларига мувофиқ хизмат кўрсатувчи ходимларнинг билимларини текшириш;\nгаз жиҳозлари ва автоматлаштириш тизимларининг жорий таъмирлаш;\nгаз йўлларини тозалаш, уларнинг созлигини, шунингдек шамоллатиш тизимларининг созлигини текшириш.\nКўрсатилган ишлар бажарилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар бўлгандагина, газ беришга рухсат этилади.\n14. Қозон ва печь агрегатлар ишга туширилишидан олдин, уларнинг ўтхоналари ва газ йўллари шамоллатилади. Шамоллатиш вақти ишлаб чиқарувчи завод йўриқномаси билан белгиланади, шамоллатишнинг тугаганлигини газни аниқлаш махсус асбоблар ёрдамидабажарилади.\nГаз қувуридаги ёндиргич олдидаги беркитиш арматурасини ёндириш қурилмаси ишга туширилгандан ёки унга ёнаётган ўт олдиргич қурилмаси яқинлаштирилгандан сўнг очиш мумкин.\n15.Агар ёндиргични ёндириш ёки уни созлаш жараёнида аланга узилиб, ичига ўтиб кетса ёхуд аланга ўчиб қолса, ёндиргич ҳамда ўт олдиргич қурилмасига газ берилиши зудлик билан тўхтатилади.\nХавфсизлик қувурлари ва газ ёндиргич мосламалари орқали қозон газ қувурларини пуфлаш ман этилади.\nПечь ва агрегатларга газ берадиган газ қувурлари, газ берилишида, узатилаётган газ билан тажриба ёки ҳисоблаш йўли билан аниқланган вақт давомида ва ишлаб чиқарувчи завод йўриқномасида кўрсатилганидек, газ узатиш тизимидаги барча ҳаво сиқиб чиқарилгунга қадар пуфланади. Пуфлашни тугаганлиги, қозон газ қувурлари ичида кислород борлигини таҳлил қилиш йўли билан аниқланади. Ҳажмига нисбатан кислород бир фоиздан кўп бўлса, ёндиргичларни ёқиш ман этилади.\n16. Таъмирланадиган қозон, печь ва бошқа агрегатларнинг тутун йўллари умумий йўналишдан шиберлар ёки тўсиқлар ёрдамида ажратиб қўйилиши керак.\n17. Барча қурилмалар ўчирилгандан сўнг, пуфловчи газ қувуридаги ва хавфсизлик газ қувурларидаги беркитиш арматураси ҳамиша очиқ ҳолатда бўлиши керак.\n18. Цех ёки қозонхонада портлаш ва ёнғин юз берганда, газ қувурининг кириш қисмидаги ўчириш қурилмалари дарҳол беркитилиши керак.\n2-§. Суюлтирилган углеводород газига қўйиладиган талаблар\n19. Газ баллонли қурилмаларнинг герметиклигини, газнинг иш босими остида, газни аниқловчи асбоб билан ёки совун кўпигидан фойдаланиб, текширишга рухсат этилади.\n20. Тўлдирилган баллонларни лойиҳа бўйича махсус ажратилган очиқ майдонларда сақлашга, уларни қуёш нуридан, ёғингарчилик таъсирларидан ишончли ҳимояланганлиги ҳамда уларнинг олдига бегона шахслар ўтишига йўл қўйилмаслиги ҳолларидагина рухсат берилади.\n21. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақланадиган омборхоналарнинг поллари текис, сирпанмайдиган ва уларга турли жисмлар зарб берганда, учқун чиқармайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши зарур.\n22. Омборхонада тўлдирилган ва бўш баллонлар алоҳида сақланиши керак. Уларнинг жойлашган жойларини “Тўлдирилган баллонлар” ва “Бўш баллонлар” ёзувли табличкалар ўрнатган ҳолда, белгилаб қўйиш зарур.\n23. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонларни тез алангаланувчи моддалар билан биргаликда сақлашга рухсат берилмайди.\n24. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақланадиган омборлар (ёки очиқ майдонлар) атрофидаги 20 метр масофа ҳудудида турли ёнувчан материалларни сақлаш ҳамда очиқ олов билан боғлиқ бўлган темирчилик, пайвандлаш, кавшарлаш ва шу каби бошқа ишларни бажариш ман этилади.\n25. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақланадиган омборхонанинг эшигида бегона шахсларнинг кириши, чекиши ва очиқ оловдан фойдаланишини таъқиқловчи огоҳлантириш белгилар ўрнатилган бўлиши керак.\n26. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақлаш учун мўлжалланган омборхонада, кўринадиган жойда, тўлдирилган ва бўш баллонлар билан ишлаш ҳамда уларни хавфсиз сақлаш қоидалари илиб қўйилган бўлиши керак.\n27. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонларни лойиҳасиз қурилган бостирмалар остида сақлаш ман этилади.\n28.Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақланадиган омборхоналарда, ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқнома ва плакатлар илиб қўйилган бўлиши керак.\n29. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар вертикал ҳолатда турғизилиб, қалпоқлари бураб қўйилган ҳолда сақланиши, шунингдек, вентилларининг ён томонидаги штуцерларида тиқин бўлиши керак. Баллонларни қулаши ва шикастланишидан ҳимоя қилиш мақсадида, уларни махсус уячаларга, инларга ўрнатилиши ёки тусиқ билан тўсилган бўлиши керак.\n30. Бошмоқлари бўлмаган баллонлар горизонтал ҳолатда, ёғоч рамалар ёки стеллажларда сақланиши мумкин. Очиқ майдонларда сақлашда, бошмоқли баллонларнинг горизонтал қаторлари орасига арқон, ёғоч ёки резинадан тайёрланган прокладкаси бўлган штабелларга ўрнатишга рухсат берилади.\nБаллонларни штабелларга ўрнатишда, уларнинг баландлиги\n1,5 метрдан ошмаслиги керак. Баллонлардаги вентиллар бир томонга қаратилган бўлиши керак.\n31. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар сақланадиган омборлар яшиндан ҳимоя қилинган зонада жойлашган бўлиши керак.\n32. Суюлтирилган газ тўлдирилган баллонларни сақлаш омборхоналарида, қуйидаги ёнғинни ўчириш бирламчи воситалари бўлиши керак:\nа) хона ичида (ҳар 50 метр квадратига):\n5 литр ҳажмдаги кукунли ўт ўчиргичлар – 2дона;\n0,5 метр куб ҳажмли қум солинган қути – 1дона;\nбелкурак – 1дона;\n2 х 2 метрли кигиз ёки асбест мато – 1дона;\nб) омбор ҳудуди тўсиқлари чегараларида (ёнғинга қарши пункт – шитда):\nтемир илгак – 2дона;\nлом – 1 дона;\nқизил рангга бўялган челак – 2дона;\nёнғин болтаси – 1дона;\nсиғими 200 литр бўлган сув тўлдирилган бочка – 2дона.\n5 литр ҳажмдаги русумли кукунли ўт ўчиргичлари бўлмаган ҳолларда, уларни углекислотали ўт ўчиргичларига алмаштириш мумкин.\nОмбор ҳудудида жойлаштириладиган ёнғинга қарши қалқонларнинг сони ва уларни жойлаштирилиши, ёнғин хавфсизлиги қоида ва меьёрларига асосан белгиланади.\nГидрантлар мавжуд ҳолларда, сув тўлдирилган бочка талаб этилмайди.\n33. Металларга газ алангасида ишлов бериш учун қўлланиладиган газ билан кесиш постлари муқим бўлиши лозим. Суюлтирилган углеводород газида ишлаганда улар кўчма бўлиши мумкин.\n34. Бевосита газ билан кесиш пости ёнида фақат битта суюлтирилган углеводород газ баллонини ўрнатишга рухсат этилади\n35. Муқим газ билан кесиш постлари газ истеъмол қилинадиган жойлардаги девор, устун ва бошқа конструкцияларга қуйидаги минимал масофаларга риоя этиб ўрнатилиши мумкин:\nа) изоляцияланган сим ва электр кабелларигача – 1 метр;\nб) очиқ симларгача – 2 метр.\nСуюлтирилган углеводород газларнинг газ билан кесиш постларини очиқ ертўла, қудуқ ва бошқа чуқурликларгача 10 метрдан яқин масофага ўрнатиш ман этилади. Суюлтирилган углеводород газининг газ билан кесиш постигача 25 метрдан кам масофада жойлашган ертўла ва ўраларда хабарловчиси бўлган автоматик газ анализаторлар ўрнатилиши, улар суюлтирилган газнинг миқдори алангаланиш қуйи концентрация чегарасининг 20 фоизидан кам бўлганда ишлаб кетиши керак. Қудуқлар иккита қопқоқ билан жиҳозланиши керак. Газ билан кесиш постлари механик шикастланишлардан муҳофазаланган бўлиши керак.\n36. Муқим газ билан кесиш постлари шамоллатиш учун тешиклари бўлган металл шкафга жойлаштирилиши керак. Кислород ва ёнувчан газ учун газ билан кесиш постлари орасидаги масофа камида 5 метр бўлиши зарур. Иш пайтида жавон эшикчалари очиқ бўлиши керак. Газ билан кесиш постидан фойдаланувчи ишчи бўлмаганда, шкаф қулфланган бўлиши керак.\nГаз билан кесиш постлари, жавонларнинг бўёғи ва улардаги огоҳлантирувчи ёзувлар белгиланган талабларга мос бўлиши керак.\n37. Ацетилен ва унинг ўрнида ишлатиладиган газларнинг муқим газ билан кесиш постлари тегишли беркитиш арматураси ва ёпиқ турдаги суюқлик очиб-ёпкичи ёки қуруқ очиб-ёпкич билан жиҳозланган бўлиши лозим. Суюқлик очиб-ёпкичлари қиш фаслида музламайдиган суюқлик билан тўлдирилиши керак.\nТабиий ва суюлтирилган углеводород газлар учун сақлаш очиб-ёпкичлари ўрнига тескари клапан ўрнатишга йўл қўйилади.\nСуюлтирилган ёки қуруқ турдаги сақлаш очиб-ёпкичлари, шунингдек тескари клапанлар лойиҳа бўйича ясалиши ва газнинг қабул қилинган босимива сарфига тегишлича ишлатилиши лозим.\n38. Газ аланга ускунаси олдидаги ёнувчан газларнинг босими газ ва ускуна турига қараб ўрнатилади.\nАцетилен ўрнида ишлатиладиган – биринчи даражали газлар учун босимнинг қуйи чегараси ёндиргич ёки кескич тавсифида кўрсатилгандан паст бўлмаслиги, лекин 3,0 килопаскалдан паст бўлмаслиги зарур.\n39. Газ билан кесиш постларига табиий ёки суюлтирилган углеводород газ қувурлари орқали узатилиб таъминланганда қувурдаги газ босими\n0,15 мегапаскалдан кўп бўлмаслиги керак. Газ қувурида босим\n0,15 мегапаскалдан кўп бўлса, суюқлик ёки қуруқ затвор ёхуд тескари клапан олдига газ ростлаш ускунаси ўрнатилиши лозим.\n40. Газ билан кесиш постини газ билан таъминлайдиган баллонда газ босимни пасайтириш учун редуктор ўрнатилиши керак.\n41. Битта суюқлик ёки қуруқ затворга ёхуд тескари клапанга фақат битта кескични улаш мумкин. Агар газ билан кесиш постига битта оператор хизмат кўрсатадиган машинани таъминласа, машинага ўрнатиладиган ёндиргич ёки кескичлар сони фақат затвор ёки клапаннинг ўтказиш қобилияти билан чекланади.\n42. Бинодан ташқаридаги газ баллонлари ёпиладиган икки эшикли металл шкафларда ёки газ баллонларининг тепа қисмини ёпадиган, ёпилувчан ғилофларда ўрнатилиши, бинонинг ташқи деворига маҳкамланиши керак. Шкафларда баллонларни ўрнатиш учун уялар бўлиши, деворининг орқа қисмида эса, босим ростлагичини маҳкамлаш учун тугун ўрнатилган бўлиши керак. Шкаф ва ғилофларда шамоллатиш учун махсус тешиклари бўлиши керак.\nШкафлар ичида ва ғилофларда турган газ баллонлари, биринчи қават эшик ва ойналаридан 0,5 метрдан кам бўлмаган масофада, бинонинг пастки қисми ва ертўла қаватларининг эшик ва ойналаридан, шунингдек қудуқ ва ковланган чуқурлардан камида 3 метр масофада ўрнатилиши керак.\nГаз баллонлари учун шкафлар ва ғилоф остидаги газ баллонлари чўкиш эҳтимоли бўлмаган, ёнмайдиган асосларга ўрнатилган бўлиши ва бино пойдеворига ёки деворларига маҳкамланиши керак.\n43. Газ баллонли қурилмаларнинг газ баллонлари газ таъминоти корхоналари ишчилари томонидан ўрнатилиши ва алмаштиришлари керак.\nЛойиҳа ҳужжатларисиз ўрнатилган ва техник кўрикдан ўтмаган маиший газ баллонларидан фойдаланиш қатъиян ман этилади.\n44. Истеъмолчиларга баллонлар қуйидагича етказиб берилади:\nмахсус жиҳозланган автомашиналарда;\nоддий бортли юк машиналарида.\n45. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонларни оддий юк автомашиналарининг бортида ҳам вертикал, ҳам горизонтал ҳолатда ташиш мумкин.\n46. Баллонларни горизонтал ҳолатда ташишда баллонлар ўчириш мосламалари машина ичига қаратилган ҳолатда, уларни ўз ўлчамига тенг бўлган катакларга жойлаштириш зарур.\n47. Баллонларни одатда катакларга ёки уларнинг қулаши ёхуд бир-бирига урилишини истисно этувчи махсус кузовли автомашиналарда ташиш амалга оширилиши зарур. Баллонларни махсус мосламаларга эга бўлган оддий кузовли юк автомашиналарида юқорида кўрсатилган шартларга риоя этган ҳолда ташишга рухсат берилади. Махсус мосламалар сифатида катакли ёғочли брусоклар, резина ёки арқонли ҳалқалар ва шу кабилардан фойдаланилади.\n48. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонларни ташувчи махсус ва оддий автомашиналар кузовининг конструкцияси йўлларда ҳаракатланиш вақтида баллонларнинг тушиб кетишидан ҳимояланган бўлиши зарур.\n49. Баллонларни юклаш ва тушириш ишларини бажарувчилар махсускийим-бош ва қўлқоплардахавфсизлик қоидаларига риоя этган ҳолда ишлашлари зарур.\n50. Баллонларни автомашиналардан қопқоқларини пастга қаратган ҳолда тушириш, шунингдек уларни ирғитиш қатъиян ман этилади.\n51. Сиғими 12 литрдан ортиқ бўлган стандарт баллонларни ҳимояқопқоқларини бураб ёпиб қўйилган ҳолда ташиш зарур.\n52. Баллонларни ташиш ёки уларни истеъмолчига ўрнатиш вақтида носозлик аниқланган ҳолларда, улардан фойдаланиш ман этилади ва уларни газ тўлдириш станцияси ёки газ тўлдириш пунктларига қайтариш зарур.\n53. Баллонларни ташиш вақтида газ сизиб чиқиши аниқланганда, носоз баллонни зудлик билан автомашинадан тушириб олиш, уни газдан (имкон қадар очиқ майдонларда, ертўласи бўлган бинолардан узоқроқда ва бошқа хавфсиз жойларда) бўшатиш ва газ тўлдириш станцияси ёки газ тўлдириш пунктларига қайтариш зарур.\n54. Баллонларни юклаш ва тушириш ишларини бажаришда, уларни ташиш ва сақлашда баллонларнинг қулаб кетиши, шикастланиши ва ифлосланишининг олдини олиш бўйича тегишли чоралар кўрилиши зарур.\n55. Тўлдирилган баллонларни автомашинага юклаш ҳамда бўш баллонларни тушириш вақтида автомашина двигатели ўчирилган бўлиши зарур.\n56. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонларни ўткир ҳидли ва портловчи моддалар, шунингдек ёниш жараёнини кучайтирадиган техник газлар (кислород) ва радиоактив моддалар билан биргаликда ташиш ман этилади.\n57. Тўлдирилган ва бўш баллонлар ортилган автомашинани назоратсиз қолдириш ман этилади.\n58. Суюлтирилган углеводород гази тўлдирилган баллонлар ташиладиган автомашина кузовида одамлар бўлиши қатъиян ман этилади.\n59. Суюлтирилган углеводород гази ташувчи ҳар бир автомашинада:\nдвигателидан чиқарилган сўндиргич (глушитель) машинанинг олди томонига ўтказилган бўлиши;\nсўндиргичда учқунни ўчирувчи сеткаси бўлиши шарт;\nсуюлтирилган углеводород газибилан тўлдирилган баллонларни, ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари (5 литр ҳажмдаги углекислотали ўт ўчиргичи) билан таъминланмаган ва ерлаштирилмаган барча турдаги юк машиналарида ташиш ман этилади;\nавтомашина ҳайдовчиси махсус ўқув курсларида ўқиган, аттестациядан ўтган ҳамда суюлтирилган угледовород газ баллонларини ташиш ҳуқуқини берувчи гувоҳномага эга бўлиши зарур.\n60. Суюлтирилган угледовород газ тўлдирилган автоном газ таъминот тизимларида ўрнатилган босим остида ишлайдиган сиғимларни лойихалаш, қуриш ва улардан фойдаланиш “Хавфли ишлаб чиқаришобъектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида”ги қонунига асосан бажарилади.\nНазорат-ўлчаш асбоблари, автоматлаштириш\nва сигнализация тизимларига хизмат кўрсатишни\nва таъмирлашни ташкил этиш\n1. Газ қувурлари ва агрегатларига ўрнатилган, автоматлаштириш ҳамда сигналлаштириш асбобларини ва назорат воситаларини, ҳамда портлашдан сақланган электр ускуналарини доимий равишда техник назорат қилишни, хизмат кўрсатишни, жорий ва мукаммал таъмирлашни корхоналар (уларнинг эгалари) амалга оширади.\n2. Импульс газ тармоқлари ва беркитиш арматурасининг герметиклигини текшириш ишлари газ жиҳозларини кўрикдан ўтказиш ҳамда техник хизмат кўрсатиш вақтида бажарилади.\n3. Ўлчаш воситалари, автоматлаштириш ва сигналлаштириш тизимларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларининг ҳажми ва муддатлари ишлаб чиқарувчи заводларнинг фойдаланиш йўриқномасидабелгиланади.\n4.Назорат-ўлчаш асбобларининг созлиги ва тўғри кўрсатаётганлиги давлат стандартлари талабларига мувофиқ бажарилади.\nНазорат-ўлчаш асбобларини тўғри ва соз ишлаётганлиги текшириб туриш учун пружинали манометр остига уч йўналишли жўмрак ўрнатилиши керак.\n5. Ўлчаш воситалари қуйидаги муддатларда мажбурий даврий Давлат қиёслаш текширувидан ўтказилиши керак:\nкўрсатувчи, масофадан бошқариладиган манометрлар – йилига камида бир марта;\nсуюлтирилган углеводород газ баллонларини назорат тариқасида тортиб кўриш учун фойдаланиладиган оғирликни ўлчаш асбоблари – йилига камида бир марта;\nкўчмас ва кўчма газанализаторлар– йилига камида икки марта;\nэталон қадоқтошлар – йилига камида бир марта.\nЮқорида келтирилган назорат-ўлчаш асбоблари мукаммал таъмирлангандан кейин ҳам Давлат қиёслаш текширувидан ўтказилиши керак.\n6. Тамғаси бўлмаган, текшириш муддати ўтиб кетган, шикастланган ёки ўчирилганда шкаланинг кўрсатгичи “нолга” қайтмаган ўлчаш воситаларидан фойдаланиш мумкин эмас.\n7. Кўрсатувчи манометрларнинг циферблати ёки корпусида ишчи босимига мос келувчи шкаланинг қиймати бўёқ билан кўрсатилиб қўйилиши керак.\n8. Хавфсизлик автомат қурилмалари ва сигнализация воситаларининг ўрнатилган ишлаб кетиш қийматлари, созлаш ташкилотининг техник ҳисоботида кўрсатилган параметрларига мос бўлиши, бунда газанализаторлар хонада газнинг хавфли концентрация миқдори юзага келганда ишлаб кетиши керак.\n9. Ҳимоя, блокировка ва сигнализация қурилмаларининг ишлаб кетиши, ишлаб чиқарувчи заводларнинг йўриқномаларида назарда тутилган муддатларда, лекин ойига камида бир марта текширилиши ва бу ҳақда махсус журналга ёзилиши керак.\n10. Газланганликни назорат қилувчи газанализаторларни белгиланган параметрларга мослигининг текширувиназорат газ аралашмаси ёрдамида бажарилиши керак. Газанализатор яроқлилигини хонани газлаштириш орқали текшириш тақиқланади.\n11. Лойиҳада кўзда тутилган блокировка ва сигнализация, назорат-ўлчаш асбобларини ўчириб қўйган ҳолда, газ жиҳозларидан фойдаланиш ман этилади.\n12. Таъмирлаш ёки текшириш учун олинган асбоблар ўрнига зудлик билан айнан шунга ўхшаш, шу жумладан ишлатиш шароити ҳам ўхшаш бўлган асбоблар билан алмаштирилиши керак.\n13. Зарур ҳолларда ва истисно тариқасида (блокировка, сигнализация ёки назорат-ўлчаш асбоблари ишламаганда) корхона раҳбарининг ёзма рухсати билан қисқа муддатда айрим қурилма ва агрегатларни ҳимоясини узиб қўйган ҳолда ишлатишга рухсат этилади. Бунда ишларни хавфсиз ва бехатар олиб бориш бўйича қўшимча чора-тадбирлар кўрилиши керак.\n14.Узлуксиз ишлайдиган газланганликни аниқловчи газанализаторларни алмаштиришдан олдин, ишлаб чиқариш хоналари ҳавосидаги газ миқдори иш сменасининг ҳар ўттиз дақиқасида кўчма асбоблар билан назорат қилиниши керак.\n15. Ўлчов воситаларига, автомат ва телемеханик ускуналарига техник хизмат кўрсатиш ва режали таъмирлаш, шу ускуналардан фойдаланувчи корхоналарнинг ихтисослаштирилган хизматлари томонидан ёки ўрнатилган тартибда рухсатномага эга бўлган корхона билан шартнома асосида бажарилади.\n16. Ҳаво газланган шароитда автоматлашириш, авариядан ҳимоялаш ва сигнализация тизимларини созлаш ҳамда таъмирлаш ишларини бажариш тақиқланади.\n17. Электр жиҳозлари ишлаб чиқарувчи заводларнинг йўриқномалари талабларига мувофиқ равишда ишлатилиши керак.\nГаз тартиблаш пункти (ГТП) ва қурилмаси (ГТҚ)га\n1. ГТП ва ГТҚнинг иш тартиби лойиҳава меъёрий хужжатларга мувофиқ белгиланиши керак.\n2. Шаҳарлардаги ва шаҳарчалардаги ГТП жиҳозларини созлаш параметрлари газ таъминоти корхонасининг раҳбари томонидан белгиланади, бунда маиший истеъмолчилар учун:\nтартиблашдан кейинги энг юқори иш босим 0,003 мегапаскалдан ошмаслиги;\nсақлаш-чиқариш клапанлари, шу жумладан босим тартиблагичларига ўрнатилганлари ҳам, тартиблагичдан кейинги босим максимал иш босимидан15 фоиздан кўп бўлмаган босимга ошса, газни чиқариб юборишни таъминлаши;\nсақлаш-беркитиш клапанларининг ишлаб кетиши юқори босим чегараси, максимал иш босимидан 25 фоиздан ортиқ бўлмаслиги керак.\nСақлаш клапанлари ишидаги камчиликлар, шунингдек газ сизиб чиқиши, авария тартибида бартараф этилади.\n3. Саноат корхоналарнинг ГТҚ жиҳозларини созлаш параметрлари лойиҳада кўрсатилади ва ишга тушириш созлаш ишлари амалга оширилишида аниқланади.\nИш босимини пасайишига ёки ошишига сабаб бўлган тартиблагичлар ва сақлаш клапанларининг ишидаги носозликлар ҳамда газ сизиб чиқиши авария тартибида бартараф этилади.\n4. Газ берилиши тўхтаб қолганда, сақлаш-беркитиш клапанининг ишлаб кетиш сабаблари аниқланиб, улар бартараф этилгандан сўнг босим тартиблагичи ишга туширилади.\n5. Жиҳозлар ва арматураларини таъмирлаш вақтида, айланма қувури орқали газ беришга рухсат этилади.\nЖиҳозлар ва арматураларини таъмирлаш ишлари камида икки кишидан иборат ишчилар бригадаси томонидан бажарилади. Бунда, ишловчилардан бири бригада раҳбари бўлиши лозим.\nСаноат корхоналари айланма қувурдаги ва сақлаш-чиқариш клапани олдидаги беркитувчи қурилмалар газ хўжалигидан фойдаланувчи корхонанинг вакили ва газ таъминоти корхонаси ходими иштирокида тамғаланади.\n6. Жиҳозлар ва ўлчаш воситалари жойлашган хонанинг ҳарорати ишлаб чиқарган заводнинг паспорти (йўриқномаси)да кўрсатилганидан паст бўлмаслиги лозим.\nОгоҳлантирувчи “Ёнғинга хавфли” деган ёзув:\nГТП бино ичида жойлашган бўлса, бинонинг ташқарисида;\nГТП шкафли бўлса, унинг эшикларига;\nГТҚнинг тўсиғига қўйилади.\n7. Жиҳозларни бўлакларга ажратиш пайтида, созлаш қувуридаги ўчириш ускуналари ёпилган ҳолатда бўлиши керак. Ўчириб қўйилган қисм чегарасида ўчириш ускуналаридан кейин энг юқори газ босимига мос келувчи тиқинлар ўрнатилиши керак.\n8. Кафолатланган муддатдаги фойдаланиладиган созлагичларга техник хизмат кўрсатиш ва жорий таъмирлаш, ишлаб чиқарувчи завод паспорти (йўриқномаси) бўйича бажарилиши керак.\nКафолатланган муддат тугагандан сўнг бундай созлагичлар текширувдан ва сервис хизматидан ўтиши керак.\n9. ГТПнинг электр жиҳозларини таъмирлаш ҳамда куйган электр лампаларни алмаштириш ишлари кучланиш узиб қўйилгандан кейин бажарилади. Табиий ёруғлик етарли бўлмаганда, портлашдан ҳимояланган кўчма ёриткичлардан фойдаланишга рухсат этилади.\n10. Саноат корхоналарига қарашли газ ростлаш пунктлари (ГТП) даврий техник тафтишдан ўтказилмаган ёки сақлаш-чиқариш ва сақлаш-беркитиш клапанлари носоз, таъмирталаб бўлган ҳолатларда фойдаланишга рухсат этилмайди.\n11. ГТП хоналари ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари билан таъминланиши керак.\nГТПнинг асосий хонаси учун ёнғинни ўчиришнинг бирламчи\nУглекислотали ёки кукунли ўт ўчиргич\n0,5 метр кубда\nАсбест мато ёки намат\nЭслатма: Ўт ўчиргичлар ГТП хонаси ичидаги эшик ёнида жойлаштирилиши керак.\nУглекислотали ўт ўчиргичлар ўрнига кукунли ўт ўчиргичлардан фойдаланиш мумкин.\n12. ГТП хонасида мойли ва бошқа ёнувчан материалларни сақлаш ман этилади.\n13. ГТПлар жойлашган иморатлар ёки биноларга тақаб қурилган иншоотлар, ишлаб чиқаришлар учун белгиланган А категория талабларига жавоб беришлари керак. Улар бир қаватли бўлиши, оловга чидамлилик тоифаси I ва II, оғирлиги 1 метр квадрат майдонга 120 килограмм бўлган енгил қопламали конструкция ва поли оғир ёнадиган, зарб берганда учқун чиқармайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши керак. Хоналарнинг эшиклари ташқарига очилиши керак.\nТақаб қурилган хоналарда жойлашган ГТП бинодан ёнмайдиган, газ ўтказмайдиган яхлит девор билан ажратилиши ва алоҳида чиқиш эшиги бўлиши керак.\n14. ГТП, ГТҚ эгаси бўлган корхоналар ҳар бир ГТП ва ГТҚларнинг, улардаги жиҳозлар, назорат-ўлчаш асбоблари ва хоналарнинг асосий хусусиятлари кўрсатилган паспортларини тайёрлашлари керак.\nБундан ташқари, ГТПларда уларга хизмат кўрсатиш ходимлари томонидан текшириш натижалари ёзиб қўйиладиган махсус журнал бўлиши керак.\n15. ГТП бино ичида жойлашган бўлса, хонанинг эшигида “Бегона шахсларнинг кириши ман этилади” деган ёзув бўлиши керак.\n16. ГТҚ ўрнатилган хона, кенг бўлиши, жиҳозлар олдига эркин кириш имконияти бўлиши ва ҳар хил таъмирлаш ишларини бажариш учун бўш майдон бўлиши керак.\n17. ГТП хонаси табиий ҳамда портлашдан ҳимояланган сунъий ёритгичлар билан жиҳозланади.\n18. ГТП хонаси уч каррали табиий ҳаво алмашинуви орқали шамоллатилиши керак. Тоза ҳаво тешикли панжара орқали кириши, ҳавонинг чиқиши эса, дарча ёки том ёпқичида ўрнатилган созланувчи дефлектор орқали амалга оширилади.\n19. Агар, ГТП биноси қўшни объектларнинг яшинга қарши ҳимоя зонасига кирмаган ҳолларда, ГТП хонасининг яшинга қарши ҳимояси ўрнатилиши керак.\nАгар, ГТП биноси бошқа объектларнинг яшинга қарши ҳимояси зонасида жойлашган бўлса, унда фақат ерлаштириш контурлари қилинади.\nЕмирилишдан электркимёвий усулда ҳимоялаш қурилмаларига\n1. Ер ости пўлат газ қувурлари ва суюлтирилган углеводород газ сиғимларидан (кейинги ўринларда газ қувурлари деб юритилади) фойдаланишда, емирилишдан ҳимоялашга қўйиладиган талабларига риоя қилиш керак.\nГаз қувурларини электркимёвий ҳимоя (кейинги ўринларда ЭКҲ деб юритилади) қилиш воситаларидан фойдаланиш ва газ қувурларида потенциалларни даврий назорат қилиш ихтисослаштирилган ташкилотлар, хизматлар (гуруҳлар), лабораториялар томонидан олиб борилади.\n2. Газ қувурларидаги электр потенциалларини ўлчаш ишлари ҳимоя воситалари ишлайдиган жойларда – камида олти ойда бир марта, шунингдек, электрлаштирилган транспорт воситаларининг электр таъминоти тизимидагииш режимини ўзгариши натижасида, ҳар гал емирилиш шароитларининг ўзгариши, газ қувурлари, дайди токлар манбалари тармоқлари ва бошқа ер ости металл иншоотлари ривожланиши билан амалга оширилиши керак.\n3. Газ қудуқларидаги газ қувурлари потенциаллари фақат фойдаланувчи ташкилотнинг вакили иштирокида, хавфсизлик талабларига амал қилинган ҳолда ўлчаниши керак.\n4. ЭКҲ қурилмаларидан фойдаланувчи корхона ҳимоя қурилмаларининг иши бузилишининг олдини олишга қаратилган техник хизмат кўрсатиш ҳамда таъмирлаш тизимини ишлаб чиқиши ва амалга ошириши керак.\nҲимоялаш қурилмалари ишидаги бузилишлар тезлик билан бартараф этилиши керак.\n5. Электр қурилмаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш муддатларини ишлаб чиқарувчи завод белгилайди. Бунда, телемеханик назорат воситалари билан жиҳозланмаган ЭКҲ техник кўрикдан ўтказиш ишлари:\nдренажли қурилмаларда – ойига камида тўрт марта;\nкатодли қурилмаларда – ойига икки марта;\nпротектор қурилмаларда – олти ойда бир марта олиб борилиши керак.\n6. ЭКҲ қурилмаларининг иш самарадорлиги йилига камида икки марта, шунингдек давлат стандартларида назарда тутилган ҳолларда текширилади.\n7. Фойдаланилаётган газ қувурларини ҳимоялаш ишларини бажарувчи ташкилотда, газ қувурларининг харита - чизмалари бўлиши, бу хариталарда ЭКҲ қурилмалари, назорат-ўлчов пунктлари, тупроқнинг емириш хусусиятлари ва дайди токлар манбалари ҳақидаги умумлаштирилган маълумотлар, шунингдек газ қувурлари емирилиш ҳолатининг ҳамда ҳимоя иши самарадорлигининг ҳар йиллик таҳлили бўлиши керак.\n8. Емирилиш жиҳатидан хавфли зоналар аниқланганда, газ таъминоти корхонаси уларни бартараф этиш чора-тадбирларини белгилайди. Мазкур ишларни бажариш муддатлари газ қувурларини ҳимоялаш ишларини олиб борувчи ташкилот томонидан фойдаланиш шароити инобатга олинган ҳолда аниқланади. Агар, емирилиш жиҳатидан хавфли бўлган зоналарни бартараф этиш ишлари белгиланган муддатларда бажарилмаса, газ қувурлари ишлатилаётган газ тармоғидан узиб қўйилади.\nГаз таъминоти корхоналари емирилиш жиҳатидан хавфли зоналарни бартараф этиш учун, газ қувурларидан хавфсиз фойдаланишни таъминловчи қўшимча чора-тадбирларни ишлаб чиқади ва амалга оширади.\n9. Газ қувурларининг емирилишдан шикастланиш сабабларини аниқлашни, улардан фойдаланувчи корхоналар (тармоқ эгалари) таъминлаши керак. Газ қувурларининг емирилиш натижасида тешилиши ҳар бир ҳолатда фойдаланувчи корхоналарда тузилган комиссия томонидан текширилади.Комиссия таркибига туман (шаҳар) газ қувурларини ҳимоялаш ишларини олиб борувчи ташкилот вакили киритилади.\n10. ЭКҲ қурилмаларидан фойдаланганда, уларни ишлаш самарасини текшириш ва даврий техник кўрикдан ўтказилади.\n11. ЭКҲ қурилмаларини ишлаш самарасини олти ойда камида бир маротаба текширилади.\nШунингдек қурилмаларни ишлаш параметрлари ҳар гал ўзгарганда (анод ерланиши оқим қаршиликларини ўзгаришида ва ҳ.к.), ёндош иншоотларда ЭКҲ воситалари ўрнатиш билан боғлиқ бўлган емирилиш шароитлари ўзгарган ҳолларда, ҳимоя таъсири зонасида газ ва рельс тизими конфигурацияси ўзгарганда, янги ер ости иншоотлари ўрнатилганда текширилади.\n12. Газ қувурларини ЭКҲ самарасини ҳимояланаётган газ тармоқларининг таянч нуқталарида (ЭКҲ қурилмаси ўрнатилган нуқтада ва уни ташкил этган ҳимоя чегарасида) потенциалларни ўлчаш орқали текшириш амалга оширилади.\nЎлчашга қулай бўлиш мақсадида газ қувурларининг бинога киришива бошқаэлементлари, уланиш учун назорат-ўлчаш пунктларидан фойдаланиш мумкин.\n13. Аввал ҳимоя талаб қилмаган, газ қувурлари участкаларида дайди токларни хавфли таъсир қилишини аниқлаш учун, электр потенциалларни ўлчаш ишлари барча нуқталарда икки йилда бир маротаба, шунингдек, емирилиш шароитлари ҳар гал ўзгарганда амалга оширилади.\n14. Ҳимояловчи фланецли уланишнинг созлиги ўн икки ойда камида бир маротаба текширилиши керак.\n15.Ер ости ва ер усти газ қувурларини бир-бири билан электрдан ҳимояловчи ускунали фланецлар билан уланиши керак.\nАвария вазиятларини олдини олиш ва бартараф этиш\n1. Аҳоли пунктларидаги газ таъминоти корхоналарида, аварияларни олдини олиш ва бартараф этиш учун, дам олиш ва байрам кунларини инобатга олган ҳолда, кечаю-кундуз ишлайдиган, авария диспетчерлик хизматлари (кейинги ўринларда АДХ деб юритилади), уларнинг филиаллари ва постлари ташкил этилади. АДХ ва уларнинг филиаллари штатлари, моддий-техник таъминоти, шунингдек, техник ва оператив-фойдаланиш ҳужжатлари газ таъминоти корхоналари томонидан белгиланади ва юқори ташкилотлар томонидан тасдиқланади.\n2. Таркибида АДХ мавжуд бўлмаган фойдаланиш бўлимлари, уларга тегишли ёрдам кўрсатиш учун мавжуд АДХга ёки уларнинг энг яқин жойлашганфилиалига (газ таъминоти корхонасираҳбарининг буйруғи билан) бириктирилиши керак.\nУшбу бўлимларда авария-диспетчерлик ишлари, газ хўжалиги корхоналари АДХнинг тегишли раҳбарлиги, назорати ва ёрдамида, бўлим ходимлари томониданбажарилади.\n3. Газ таъминоти тизимларидан фойдаланадиган корхона ва ташкилотлар, авария ишларини ўзларининг газ хизмати кучлари ва воситалари билан амалга оширадилар.\nЎзларининг газ хизмати мавжуд бўлган корхоналарнинг авария чақирувларига кўра, газ таъминоти корхоналарининг АДХлари, аварияларни олдини олишда ва уларни оқибатларини бартараф этишда иштирок этадиҳамда уларга амалий ва услубий ёрдам кўрсатади.\n4. Авария ҳолатларини олдини олиш ва уларни бартараф этиш бригадаларининг фаолияти, аварияларни олдини олиш ва уларни бартараф этиш режасида ҳамда ҳар бир корхоналар томонидан маҳаллий шароитни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган, турли корхоналарнинг тегишли хизматлари билан биргаликда ишлаш режасида белгиланади.\nРежаларни ишлаб чиқиш, ўз вақтида уларга қўшимча ва ўзгартиришларни киритиш, уларни қайта кўриб чиқиш ва (уч йилда камида бир марта) қайта тасдиқланиши учун жавобгарлик, газ таъминоти корхонасининг раҳбари зиммасига юкланади.\n5. Ходимларнинг ҳатти-ҳаракатларига баҳо бериш билан ҳар бир корхонада авария бригадалари билан машқ машғулотлари ўтказилиши керак:\nаварияларни олдини олиш ва бартараф этиш режаси бўйича ҳар бир бригада учун режадаги мавзуга оид – ҳар олти ойда камида бир марта;\nтурли корхоналарнинг тегишли хизматлари билан биргаликда ишлаш режалари бўйича – йилига камида бир марта.\nМашқ машғулотлари, ҳақиқий шароитга мумкин қадар яқинлаштирилган ҳолда ўтказилиши керак. Ўтказилган машқ машғулотлари газ таъминоти корхонасининг махсус журналида қайд этиб борилиши керак.\n6. АДХга тушган барча талабномалар махсус журналда қайд қилиб борилиши керак. Журналда қуйидагилар қайд этилади:\nталабнома келган вақт, талабноманинг қисқа мазмуни, мурожаат қилувчининг манзили, Ф.И.О.;\nавария бригадаси чиқиб кетган ва манзилга етиб борган вақт;\nшикастланишлар тури ва бажарилган ишлар кўрсатилади.\nТалабномаларнинг ўз вақтида бажарилиши ва ишлар ҳажми газ таъминоти корхонасининг раҳбари томонидан мунтазам равишда назорат қилиб турилади.\n7. Газ мавжудлиги ҳақида талабнома олган диспетчер, талабнома берувчига зарур хавфсизлик чораларини кўриш ҳақида тушунтириш беради.\n8. Авариялар ҳақидаги талабномаларни бажариш ишларини ташкил қилишга АДХ бригадасининг авария юз берган жойига 40 дақиқадан кўп бўлмаган вақтда етиб бориши керак. Портлаш, ёнғин, хоналарнинг газланганлиги ҳақидаги барча хабарномалар бўйича авария бригадаси, авария жойига 5 дақиқа ичида чиқиб кетиши керак.\n9. Ташқи газ қувурларида юз берган аварияларни олдини олиш ва уларни бартараф этиш учун, чиқиб кетаётган бригадада йўналиш хариталарива зарурий ижро-техник ҳужжатлар (газ қувурининг планлари, жойлашган ери ўлчами, пайванд чокларнинг схемалари) бўлиши керак. Авария бригадаси махсус авария автомашинасида чиқиб кетиши керак.\n10. Авария автомашиналари, қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши керак:\nер ости ва ер усти газ қувурлари, ва улардаги жиҳозларнинг чизмалари –1тўплам;\nасбоблар учун қути – 1 дона;\nуглекислотали ўт ўчиргичлар – 2 дона;\nкукунли ўт ўчиргичлар – 2 дона;\nгаз сизиб чиқишини аниқловчи асбоблар – 1 дона;\nузунлиги 4 метргача бўлган йиғма нарвон – 1 дона;\nйўл белгилари тўплами;\nиндивидуал ҳимоя воситалари тўплами – 2 дона;\nасбест намат – 5-6 метр квадратида;\nтиббий ёрдам кўрсатиш учун зарур бўлган дори-дармонлар билан таъминланган қутичаси – 1 дона;\nшланг узунлиги 10 ва 20 метрли противогазлар– 2 дона;\nчелаклар – 3 дона;\nҳар хил ўлчамлардаги болтлар ва гайкалар– 20 дона;\nҳар хил қалинликдаги паронитлар – 4 донадан ;\nучли белкураклар– 3дона;\nкетмонлар – 2дона;\nломлар – 2 дона;\nқора металли кувалда – 1 дона;\nқувурлар қопқоғини очиш учун илгаклар – 2 дона;\nҳар хил ўлчамлардаги газ калитлар – 2 тўпламдан;\nграфитли мой – 0,5 килограмм;\nдурадгорлик катта болтаси– 1дона;\nҳар хил ўлчамлардаги чилангарлик зубилалари – 4 дона;\nгайка калитлари тўплами – 2 дона;\nташқи ва ички калитлар тўплами – 2 дона;\nқора металли болға – 2 дона;\nқўл билан бурғалаш қурилмаси тўплами – 2дона;\nсуюқли манометрлар – 2 дона;\nпружинали манометрлар – 2 дона;\nхўжалик совуни – 2 дона;\nсупурги – 1 дона;\nкаскалар – 5 дона;\nҳар хил эговлар тўплами – 1 дона;\n2 метр квадратдан кам бўлмаган қопли мато – 2 дона;\nарра – 2дона;\nметалл бўйича пичоқлар – 1 дона;\n2 метр квадратдан кам бўлмаган резинали прокладкалар – 2 дона;\nҳар хил ўлчамлардаги конусли тахта тиқинлар – 6 дона;\nҳар хил ўлчамлардаги металл тиқинлар – 10 дона;\nдиаметри 10 миллиметр бўлган сальникли зичлагичлар – 5 метр;\nдиаметри 50 миллиметрдан 700 миллиметргача бўлган металл бандажлар – ҳар бири 1 тўпламдан;\n15 миллиметран 50 миллиметргача бўлган сгонлар тўплами – ҳар бири 5 донадан;\nҳар хил диаметрлардаги тирсаклар – 5 дона;\nчўнтак фонарлари – 5 дона;\nарқон – узунлиги 20 метр.\n11. Авария бригадасининг авария юз берган жойга ўз вақтида етиб боришига, аварияларни олдини олиш ва уларни бартараф этиш режасига мувофиқ ишларнинг бажарилиши учун АДХ раҳбари жавобгар ҳисобланади.\nАвария машиналаридан бошқа мақсадларда фойдаланиш ва АДХ ходимларини лавозим йўриқномасидан бошқа ишга жалб қилиш тақиқланади.\n12. Ертўлалар, туннеллар, коллекторлар, подъездлар, бинонинг биринчи қават хоналарида табиий газнинг ҳажмий миқдори 1 фоиздан ёки СУГнинг миқдори 0,4 фоиздан ортиқлиги аниқланганда, газ қувурларини, газ таъминоти тизимидан зудлик билан ўчириш ва хавфли жойдан одамларни эвакуация қилиш чора-тадбирлари кўрилиши керак.\n13. Шикастланган газ қувурига (газ сизиб чиқишини вақтинча тўхтатиб туриш учун), бу жойни мунтазам назорат қилиб туриш шарти билан, бандаж ёки хомут ўрнатишга рухсат этилади.\nБандаж ва хомутлар ўрнатилган ер ости газ қувурларини кўмиш ман қилинади.\nИчки газ қувурларида бандаж ёки хомутнинг туриш муддати бир сменадан ошмаслиги керак.\n14. Аварияларни ёки авария ҳолатларини бартараф этиш ишларини АДХ, газдан фойдаланиш хизматларига, портлашлар, ёнғинлар, заҳарланишлар содир бўлиш эҳтимолини олдини олиш бўйича барча зарурий чора-тадбирдар кўрилгандан кейин топшириши мумкин.


Хуллас гапни қисқаси немис ҳукумати ўзбек киносига ëрдам бермоқчи. Аммо ëрдам беришдан олдин “ўзбеккино” деган воқелик нимадан иборат¸ бу матах қандай ейилади¸ қандай қилиб қошиқланади ëки...\nБир ўрис турист “Ўзбекистонга бошқа бормайман” деб ëзибди. Мен бу гапни немис туристдан ҳам эшитувдим. Турист бу ўзбекистон ва ҳар бир ўзбек учун пули шилиб олиниши жоиз бўлган пул дарахти...\nЭрк партиясига қарши таъзийқлар кучайиб бормоқда. Бугун Эрк партияси фаоли Раҳмиддин Абраевни Ички Ишлар бўлимига чақиришди. Олмазор тумани МИБ Эрк Партияси Марказий Кенгаш аъзоси Жаҳонгир Отажоннинг ...\nХалқаро Амнистия ташкилоти Хитойни Шинжонда инсониятга қарши жиноятлар содир этаётганликда айблаган. Халқаро инсон ҳақларини сақлаш ташкилоти БМТни мавжуд вазиятни текширишга чақирган. Хитой Шинжондаг...\nГАЛСТУКЛИ ХУДОСИ БОР ХАЛҚҚА ИНВЕСТИЦИЯ КИРИТМАЙМАН… Манба: youtube.com...\nКУДБИЕВ, КЎП ҚЎЗИЛАЙДИГАН ХОТИНЛАРГА АВРАТ ҚОРОВУЛЛИГИНИ ҚИЛМАЙСИЗМИ? Манба: youtube.com...\nПРОКУРОРУ ГОРОДА ТАШКЕНТА От Атажанова Жахонгира Сапарбаевича, проживающего по адресу г.Ташкент ул.В.Вахидова 77/1 ЗАЯВЛЕНИЕ Прошу предпринять меры прокурорского реагирования и возбудить уголовн...\nМанба: Tarozi.Uz Youtube канали...


АҚШнинг Портленд шаҳрида сув қувурлари ичида электр энергияси ишлаб чиқарилади » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЙирик шаҳарлардаги қувурларда оқаётган сув электр энергияси манбаига айланишга қодир. Ушбу ғоядан фойдаланган ҳолда АҚШнинг Орегон штати Портленд шаҳри ҳукумати LucidPipe Power System лойиҳасини амалга оширмоқда, деб ёзади Gizmag.\nШаҳар маъмурияти томонидан ёлланган Lucid Energy фирмаси оддий қувурларни диаметри 107 сантиметрга тенг, тўртта турбина билан жиҳозланган қувурларга алмаштирмоқда. Турбиналар қувурнинг ташқи томонидаги генераторга уланган.\nУшбу тизим март ойидаёқ тўлиқ ишга тушиб, йилига 1100 мегаватт/соат энергия ишлаб чиқариши кутилмоқда, бу тахминан 150 та уй хўжалигини иситиш учун етарлидир.\n22:57 Абу-Дабида сув ва электр энергия нархлари 350 фоизгача кўтарилди


Тошкент шаҳри. Республика Гидрометеорология марказининг хабар беришича, 2 август куни пойтахтда ҳаво бироз булутли бўлади, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 23-25 даража, кундузи 38-40 даража иссиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти. Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 22-27 даража, кундузи 30-35 даража иссиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилояти. Ҳаво бироз булутли бўлади, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 23-28 даража, кундузи 36-41 даража, баъзи жойларда 43 даража иссиққача бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилояти. Ҳаво бироз булутли бўлади, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 23-28 даража, кундузи 36-41 даража, баъзи жойларда 43 даража иссиққача бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 15-20 даража илиқ, кундузи 27-32 даража иссиқ бўлади.


ОАВ: "Магнит" Сурия мевалари ва сабзавотларини сотади\n14:40 / 31.05.2017\nМайкопнинг "Адиг-Юрак" компанияси Россиянинг йирик озиқ-овқат маҳсулотлари тармоғи "Магнит" билан Суриядан мева-сабзавотлар етказиб бериш бўйича шартнома имзолади, деб ёзмоқда "Коммерсант" газетаси.\n"Адик-Юрак" хўжайини Аслан Панешнинг нашрга айтишича, компания ёз мавсуми охиригача Россияга 6 минг тонна маҳсулотни импорт қилишни режалаштирмоқда. Келаси йил бу рақам 80–90 минг тоннага етказилади. У, шунингдек, бошқа чакана савдо мажмуалари билан ҳамкорлик қилишга тайёрлигини, бироқ улар қизиқиш билдирмаганини таъкидлаган. "Магнит" матбуот хизмати ҳамкорлик қилинаётганини тасдиқлаган бўлса-да, бошқа саволларга жавоб бермаган.\nСурия мева-сабзавотларини импорт қилиш режаси 2016 йил мартида пайдо бўлганди. Ўшанда, маҳсулотларни қадоқлаш муаммоси бунга имкон бермаганди. Эндиликда, маҳсулотларни Суриядаги корхоналарда қадоқлаш йўлга қўйилган.\nФедерал божхона хизматига кўра, Россия ўтган йили жами 5 млрд долларлик 6,7 млн тонна сабзавотлар, мевалар ва ёнғоқ импорт қилган. Шундан 14,5 минг тоннаси (10,5 млн доллар) Сурия ҳиссасига тўғри келади.\nСурия импорт "Магнит"


Манзилингиз:Муслимаат»Бош саҳифа»Янгилик ва хабарлар»Сима Азими: «У-шу» бўйича биринчи афғонистонлик аёл мураббий\nBy Muslimaat on\t Fevral 27, 2017 Янгилик ва хабарлар\n20 ёшли афғонистонлик Сима Азими аёлларни ўзларини ҳимоя қилишга ўргатади. У қобуллик аёллар учун Хитой жанг санъанти бўлмиш «У-шу» бўйича машғулотлар олиб боради.\n«У-шу» – Хитой жанг санъати турларининг умумлаштирилган номи бўлиб, инсонни жисмоний ва руҳий тарафдан тарбиялайди. Афғонистон аёлларининг спорт машғулотлари билан шуғулланиши ноодатий ҳол бўлса-да, Сима жасурлик кўрсатиб, анъаналарга қарши ушбу спорт турини танлади. Унинг машғулотлари аёлларга мамлакатдаги хавфли вазиятга қарамасдан ўзларини хавфсизлик остида ҳис қилишларига ёрдам беради, деб ишонади.\n«Мен икки ёшда эканман, ота-онам толибонлардан қочиб, Эронга кўчиб борди. Эронда мен олий маълумотли бўлдим, «У-шу» асосларини ўргандим. Афғонистонга қайтгач, афғон аёлларининг қанчалик ўзларига ишончини йўқотиб қўйганларини кўриб ҳайратга тушдим, шу сабабдан «У-шу» машғулотларини ташкил қилдим. Бу спорт тури инсон салоҳиятини оширишга ва ўз кучига ишонишга ўргатади», дейди ёш муслима.\nСиманинг гуруҳида 20 дан ортиқ аёллар бор. Машғулотлар об-ҳаво қандай бўлишига қарамасдан Қобул шаҳридан ташқарида бўлиб ўтади. Қатнашчиларнинг мақсади халқаро даражага кўтарилишдир. Ўқувчиларнинг чаққонликларини кўриб қойил қолиш мумкин.\nsima azimi спорт


LG микрофон ва карнайли ҳимоя ниқобини ишлаб чиқди - Zamin.uz\n00:13 / 23.07.2021\nLG компанияси микрофон ва карнайли ҳимоя ниқоби PuriCare Wearable’ни ишлаб чиқди. Ниқобнинг серияли ишлаб чиқарилувчи вариантида LG Dual вентиляторларини ҳаракатга келтирувчи электромотор ўрнатилади. Вентиляторлар ишлаши унумдорлиги фойдаланувчининг нафас олиши жадаллигига боғлиқ бўлади.\nНиқобнинг оғирлиги 94 граммни ташкил қилиб, қайта қувватланишсиз 8 соатгача ишлашни таъминловчи 1000 мА·соатлик аккумулятор билан жиҳозланади. Ниқоб батареяси тўлиқ қувватланиши 2 соат вақт олади. LG PuriCare Wearable биринчи бўлиб августда Таиландда, кейин эса қолган давлатларда тегишли сертификатлашдан ўтгандан сўнг сотувга чиқарилади. “Замин” янгиликларини “Facebook”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Технология » LG микрофон ва карнайли ҳимоя ниқобини ишлаб чиқди\nKecha, 16:41, Jamiyat\nHuawei kompaniyasi o‘zining mustaqil boshqariladigan velosipedini taqdim etdi


Мутахассис сут ҳақидаги афсоналарга аниқлик киритди | Qalampir.uz\nМутахассис сут ҳақидаги афсоналарга аниқлик киритди\nФойдали\t10 Июль 17:12 5826\nШифокор-диетолог Александр Андреев “Доктор Питер” порталига берган интервьюсида сутнинг фойдаси ва зарари ҳақидаги афсоналарга аниқлик киритди.\nМутахассиснинг айтишича, кунлик кальций миқдорини бир стакан сут билан тўлдириш мумкин эмас. Унинг таркибида кун давомида зарур бўлган кальцийнинг атиги 34 фоизи ва кунлик оқсил эҳтиёжининг 14 фоизи мавжуд.\nШифокорнинг сўзларига кўра, пастеризацияланган сут зарарли эмас, аммо унинг яроқлилик муддати атиги бир ҳафта. Диетолог агар хавфсизлигига ишонч бўлмаса, пастеризацияланмаган сутни истеъмол қилишдан бош тортишни тавсия қилган. Шунингдек, шифокор бундай сутни ишлатишдан олдин қайнатишни маслаҳат берган.\n“Сутнинг сифати фақат сигир қандай озуқа истеъмол қилганига боғлиқ. Агар у яхши бўлса, унда сут юқори сифатли бўлади. У ёғли, витаминлар ва минералларга бой бўлади”, дея тушунтирган Андреев.\nУ сигир сутини кокос, соя, бодом сути билан алмаштириш мумкинлигини таъкидлаган. Маълум қилинишича, бу каби сут танага зарар етказмайди, аммо унда ҳайвон сутида мавжуд бўлган аминокислоталар етишмайди.\nШифокор сўзи охирида сут ҳар қандай ёшда фойдали эканини таъкидлаган. Шунингдек, у, бир ёшгача бўлган болаларга сотиб олинган сутни бермасликни тавсия қилган.\n02 Август 13:59 30652\n03 Август 15:51 23297\n03 Август 13:06 21518\n01 Август 15:29 21406\n01 Август 21:20 21203


Мактаб раҳбарияти ўқувчи калтаклангани воқеасини яширишга уринаяпти\nИжтимоий тармоқларда кенг муҳокамага сабаб бўлаётган видеолардан бирида ўқувчи боланинг йиғламсираб ўтириб, ўқитувчиси урганини гапириб бергани акс этган.\nОзодлик аниқлашича, воқеа бир ҳафта олдин бўлган, видеодаги ўқувчи Андижон вилояти Асака туманидаги 30-мактабда ўқийди.\nОзодлик суриштируви давомида мактаб раҳбарияти дастлаб калтаклаш воқеасини тасдиқлади, бироқ кейинчалик уни ҳаспўшлашга уринди.\nТармоқларда “3-синф ўқувчиси ўқитувчиси томонидан калтакланди” сарлавҳаси остида тарқалган 2 дақиқалик видеода бир боланинг йиғламсираб ўтириб, шимини тикаётгани акс этган. Уни кадр ортида кимдир саволга тутади. Савол-жавоблардан англашилишича, ўқувчи мактабда синфдошларидан бири билан жанжаллашиб қолган ва жанжал устига келган, ўқитувчиси уни урган.\n“Шапалоқ солди икки марта”, дейди бола йиғламсираб.\nВидеодаги суҳбатдан маълум бўлишича, боланинг оиласи камбағал бўлиб, унинг мактабга киядиган ягона шими ҳам синфдоши билан жанжал пайти йиртилган.\nВидео давомида бола яна ўқитувчисини ёзғиради:\n“Мени кўппак деди. Нима ҳаққи бор, мени ҳақорат қилишга, уришга? География дарсига киришдан кўнглим қолди”.\n7 октябрь куни Озодлик ўтказган суриштирувлари натижасида видеодаги бола Андижон вилоят, Асака туманидаги 30-мактабда ўқиши маълум бўлди. Бироқ у 3-синфда эмас, 7-синфда ўқийди.\nВоқеа тафсилотларидан хабардор 30-мактаб ходимларидан бирининг айтишича, воқеа бир ҳафта аввал география дарсида содир бўлган.\n“Cинфдошлар орасида келишмовчилик чиқиб, жанжаллашиб қолишган. Жанжал устига келган география ўқитувчиси ўша болага бир- икки шапалоқ туширган. Ўзи кейинги пайти география ўқитувчиси устидан нимагадир шикоят кўпайиб кетди. Ўтган ой ҳам 5-синф ўқувчисининг ота-онаси “география ўқитувчиси боламни урди деб, завуч олдига шикоят қилиб келишганди”, деди исмини очиқламаётганимиз 30-мактаб ходимларидан бири.\n30-мактабнинг ўқув ишлари бўйича мудири Шарифа опа (Фамилияси Озодликка маълум эмас) география ўқитувчиси Н. Э. устидан сентябрь ойининг бошида ота-оналардан бири томонидан шикоят бўлганини тасдиқлади. Бироқ ўтган ҳафтадаги калтаклаш воқеасидан бехабарлигини айтди.\nОзодлик Н. Э.нинг мобил телефонига 7 октябрь куни бир неча бор қўнғироқ қилди. Бироқ гўшакни ҳеч ким кўтармади.\nМактаб директори Гулчеҳрахон Мирзааҳмедова 7 октябрь куни дастлаб калтаклаш воқеасини Озодликка тасдиқлади.\n“Ҳозиргина кўрдим видеони. Н.ни кабинетимга чақиртирдим. Мана ўзи ҳам кириб келди. Боланинг ота-онасини ҳам чақиртирдим. Ҳозир ҳаммасини ҳал қиламиз. Бирпас туриб, қўнғироқ қилинг”, деди Гулчеҳрахон Мирзааҳмедова.\nБироқ орадан “бирпас” ўтиб ҳам, бир соат ўтиб ҳам Мирзааҳмедованинг ўчирилган телефони ёқилмади.\n“Бирпас” дан кейин нима бўлганини воқеа тафсилотларидан хабардор асакалик йигит Озодликка етказди.\n“Мактаб раҳбарияти калтаклаш воқеасини йўққа чиқаришга ҳаракат қилаяпти. Болани видеога олган одамни топиб, унга босим қилишибди. Унинг уйига ўқитувчилар бостириб, бориб, видеони Интернетдан олиб ташлашни буюришибди”, деди асакалик йигит.\nЖорий йилда Халқ таълими вазирлиги йўлга қўйган мактабларда зўравонликнинг олдини олишга қаратилган лойиҳа 30-мактабда ҳам йўлга қўйилган. Буни 30-мактабнинг ўқув ишлари бўйича мудири Шарифа опа таъкидлади.\n“Ҳамма ўқитувчи билан гаплашилган. Ўқувчиларга зўравонлик қилишга ҳеч бир ўқитувчининг ҳаққи йўқ. Ҳатто улардан кафолат хатларигача олганмиз”, деди Шарифа опа.\nВазирлик расмий сайтида айтилишича, “Мактабларда зўравонликнинг олдини олиш ва ижобий психологияни ўқитиш методикаси”, деб номланган лойиҳа шу йилнинг февралида бошланган.\nЎзбекистон мактаб ва коллежлари ҳамда болалар боғчаларида ўқувчи ва тарбияланувчиларни ўқитувчилар калтаклагани ҳақида Озодлик илгари ҳам хабар берган.\nЖорий йилнинг 18 сентябрь куни Челак шаҳридаги (Самарқанд вилояти) 79- ўрта мактаб, 3- синф ўқувчиси синф раҳбари томонидан калтаклангани юзасидан участка нозири ҳамда Пайариқ туман халқ таълими бўлими текширув бошлади.\nСамарқанднинг Челагида 3- синф ўқувчисини ўқитувчиси калтаклади\nАввалроқ Тошкент шаҳрининг Шайхонтоҳур туманидаги 141-мактабнинг 9-синфида ўқитувчи ўз ўқувчиларини ураётгани акс этган видеони Озодлик эълон қилганидан сўнг ўқитувчи ишдан ҳайдалди.


“Барселона” ҳимоячиси Пике хонанда Шакира билан қандай танишганини маълум қилди\nИспания терма жамоаси ва «Барселона» клуби ҳимоячиси Жерар Пике қўшиқчи Шакира билан қандай танишгани ҳақида ҳикоя қилди.\n«ЖЧ—2010 учун Мадридда суратга олинаётган Waka Waka клипи жараёнида Шакирани илк бор учратдим. Кейинроқ ундан телефон рақамини сўрадим, — деб гап бошлади Пике. — У ЖАРга Испания терма жамоасидан олдинроқ жўнаб кетди. Чунки унинг очилиш маросимида ишлаши керак эди».\n«Бир неча кундан кейин ЖАРга биз ҳам етиб келишимизни ҳисобга олиб, ундан маҳаллий об-ҳаво ҳақида сўраб, смс ёздим. Оддий савол бу. Одатда унга қисқа жавоб берилади. Лекин Шакира менга узундан-узоқ жавоб ёзди. Температура кун давомида қандай ўзгариши ҳам эътибордан четда қолиб кетмади. Бу эса менга шунчаки эмасдек туюлди».\n«Биз мундиал давомида гаплашиб турдик. Бироқ турнир давомида у билан кўриша олмадим. Мусобақа якунида кўришиш яна насиб қилди. Аввалроқ унга кўришиш учун финалга қадар етиб бориш лозим бўлса, мен бу ишни қилишим ҳақида айтгандим», — деб сўзлади Пике ТВ3 канали учун.\nИспания терма жамоаси Жаҳон Чемпионати финалида Голландияни мағлуб этиб, бош совринга эга чиқди. Пикега эса Шакира насиб қилди. Айни вақтда бу жуфтликнинг икки қиз фарзанди бор.\nВЕТЕРИНАРИЯ ДОРИ ВОСИТАЛАРИ ВА ОЗУҚА ҚЎШИМЧАЛАРИ ХАВФСИЗЛИГИ ТЎҒРИСИДАГИ УМУМИЙ ТЕХНИК РЕГЛАМЕНТ ТАСДИҚЛАНДИ