Ҳижоб шариат ва фитрат далил ва келгинди сўз ўртасида – Islom Nuri\nҲижоб шариат ва фитрат далил ва келгинди сўз ўртасида\nМуаллиф: Абдулазиз Марзуқ Тарийфий\nТаржимон: Абу Закарийя ал-Маданий\nАллоҳ уни, ота-онасини ва мусулмонларни мағфират қилсин\n1437 ҳ — 2016 м\nДорул минҳож кутубхонаси нашри\nБарча ҳамду сано шариатни барпо қилган, фитратни (инсон табиатини) мутаносиб қилган ва барча махлуқотларни гўзал қилиб яаратган Аллоҳ учун. Саййидул мурсалин, Амин Пайғамбаримизга, аҳли-оиласига, асҳобларига ва уларга то қиёмат чиройли эргашганларга салавоту саломлар бўлсин.\nҲижоб ва аёлнинг бегона кишилар олдида кийиши лозим бўлган кийимларига тегишли масала очиқ-равшан масалалардан ҳисобланади. Шунинг учун асрлар давомида биронта олим бу ҳақда алоҳида китоб ёзишига эҳтиёж бўлган эмас. Тўрт мазҳаб имомлари ҳам бу масалага алоҳида фасл ажратмаганлар, балки масала ойдин бўлгани боис сўзлари асносида, бошқа масалага тобе ўлароқ келган.\nҲижоб ва либосга тегишли далиллар қандай тушган бўлса шундайича, ўз ўрнига қўйиларди. Далиллар саҳобалар ва уларга эргашганлар амал қилганларидек жорий эди. Ниҳоят ҳижрий ўн тўртинчи ва ўн бешинчи асрларга етиб келинди. Аксар исломий диёрлар бир неча ўн йил мустамлака остида қолди. Исломга ёт бўлган нарсалар кўрилиши ва уларга аралашиш оқибатида кўплаб тушунчалар ва одамларнинг ақллари таъсирланди, далиллар олиниб ўз ўрнидан бошқа ўринларга қўйилди. Фуқаҳоларнинг сўзлари ўз сиёқидан бошқа томонга йўналтирилди. Озод аёл билан чўри ўртаси, ёш жувон билан кампир ўртаси, ҳижоб фарз бўлишидан олдин билан ундан кейини, далилларнинг муҳками билан муташобиҳи ўртаси ажратилмади!\nБу ҳам етмагандек, уламоларнинг мазҳаблари танимайдиган сўзлар урчитилди. Имом Молик, Абу Ҳанифа ва Шофеийга “Аёл юзини ўраши шариат эмас”, ёки “Аёлнинг юзини ўраши билан очиб юриши баробардир, бу хусусда фитна билан бошқаси ўртасида фарқ йўқ, ҳамма ҳолатда аёл гуноҳкор эмас!” деган гапларни нисбат беришди. Уларнинг намоздаги сатр аврат ҳақида айтган сўзлари олиниб, уларни бегона эркакларнинг назари тушиши мумкин бўлмаган аврат ўрнига қўйилди. Нақлларнинг ўта қарама-қаршилигини кўрган ўқувчи, мазҳаблар бу масалада беқарор ва ўта зиддиятли экан, деб ўйлаб қолади. Шофеий мазҳабига мансуб фақиҳ Муҳаммад ибн Алий Мавзаий (825-ҳ) “Тайсирул баён” номли китоблари 4/77,78 бетларда айтдилар: “Молик, Шофеий, Абу Ҳанифа ва улардан бошқа салаф уламолари фақат намоздаги сатр аврат ҳақида гапирганлар… Улардан бирорталари ёш аёл ҳожат бўлмаган ҳолатда юзини очишига рухсат беришади, деб ўйламайман.”\nҲижоб ва аёлнинг либоси масаласи кенг ёритиб берадиган алоҳида китобга ва олимларнинг сўзларини тўплашга муҳтож эмас. Бу масала фақат Қуръон ва Суннат далилларини ўз ўринларига қайтаришга, фуқаҳоларнинг сўзларини ўз сиёқларида йўналтиришга, рўй берган ўзгартишларни баён қилиш билан бирга далилларнинг муташобиҳини муҳкамига боғлашга, тўғри сўз ўз эгасига боғланиши ва мазҳаблар уламолари айтмаган сўзларни улар тилидан айтмаслик учун ўзгартишларни бартараф этишга муҳтож. Муташобиҳ ва ом фақат Аллоҳнинг каломида мавжуд эмас, балки бу иккиси фуқаҳоларнинг сўзларида кўпроқдир.\nЮқорида зикр қилинган эҳтиёждан келиб чиқиб бу китобни ёзиш мақсад қилинди.\nАллоҳдан мадад беришини, рушду ҳидоятга ва тўғри сўзларни сўзлашга муваффақ қилишини сўраймиз.\n1436/4/20 ҳ, душанба.\nҚуръонни нозил қилган, инсонга гўзал фитрат ато этган, уни иймонга мушарраф этган ва ботилдан ҳақни фарқлайдиган, ёмонликдан яхшиликни ажратадиган қилиб табиатлантирган Аллоҳга ҳамду санолар айтаман. Омонатдор Пайғамбар Муҳаммад ибн Абдуллоҳ, оиласи, асҳоблари ва уларга то қиёмат эргашганларга салавоту саломлар айтаман.\nШариатни туширган Зот инсон табиатини ҳам яратган, агар табиатлар Аллоҳ яратгандек, ўзгармай, бузилмай турган бўлса, улар худди бир одамнинг икки кафтидек баробар бўлади. Соғлом фитрат (Инсоннинг соғлом фитрати унинг соғлом табиати демакдир. Бундан кейин бу икки сўз бир маънода ишлатилади.) билан шариат икки бир хил шестерня (тишли ғилдирак) каби бир-бирига мос тушади ва то улардан бири бузилмагунча мунтазам айланишда давом этади.\nШунинг учун ҳам самовий шариатлар икки улкан асосни олиб келган:\nБиринчиси: Буйруқни бажариш ва уни сақлаш-муҳофаза қилиш; Аллоҳ таоло деди: «(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам), сиз фақат ўзингизга ваҳий қилинган Раббингизнинг китоби Қуръоннигина тиловат қилинг, Унинг сўзларини ўзгартирувчи йўқдир» [Каҳф: 27] ва «Раббингизнинг сўзлари сидқу адолатда комил бўлди. Унинг сўзларини ўзгартирувчи йўқдир» [Анъом: 115].\nИккинчиси: Соғлом, табиий хилқатни ўзгартириш ва алиштиришдан огоҳлантириш; «Аллоҳ инсонларни яратган табиий хилқатни сақлангиз! Аллоҳнинг яратиши ўзгартирилмас» [Рум: 30].\nХилқат билан шариат мувофиқ келгани ва бир-бири билан аралашиб кетгани учун гоҳида Аллоҳ Ўз динини фитрат-хилқат деб, хилқатни эса дин деб номлайди. Саҳобалар ҳам Қуръондаги фитрат ва хилқатни дин деб тафсир қилганлар.\nБу иккисидан бирида ҳосил бўлган ҳар бир ўзгартириш Аллоҳнинг муродига кўра юриш ва унга ижобат қилишга халал беради. Шунинг учун ижобат камайиши ва қайрилиш кўпайиши учун шайтон буларнинг ҳар иккисида носозлик пайдо қилишга ҳарис. Иккисини бузишдан ожиз бўлса, улардан бирини бўлсада ўзгартиришга ҳаракат қилади, токи иккинчиси қабул бўлмасин ва ижобат қилмасин.\nАллоҳ таоло Иблиснинг шариатни ўзгартириш, уни бузиш ва хилқатни ўзгартириб уни бошқасига алиштириб юбориш йўлида қилган ҳаракатлари ҳақида хабар берган. Аллоҳ таоло деди: «(Иблис деди) мен уларга буюраман, улар Аллоҳ яратган нарсаларни (хилқатни) ўзгартириб-бузадилар» [Нисо: 119], Аллоҳ таоло ‒ шариатни алиштириш ва ўзгартириш учун Шайтоннинг далилларни бузишини безаш ва чиройли кўрсатиш деб атади. Аллоҳ таоло деди: «Шунингдек, ҳар бир пайғамбар учун инсу жиндан бўлган шайтонларни душман қилиб қўйдик. Улар бир-бирларини алдаш учун гўзал (ялтироқ) сўзлар билан васваса қиладилар. Агар Раббингиз хоҳласа, ундай қилмаган бўлар эдилар. [Анъом: 112], «(Иблис) айтди: «Раббим, қасамки, энди мени йўлдан оздирганинг сабабли албатта уларга (Одам болаларига) Ердаги (барча гуноҳ ишларни) чиройли кўрсатиб қўяман ва албатта уларнинг ҳаммаларини йўлдан оздираман.» [Ҳижр: 39] чиройли кўрсатиш ва безашни унинг ортидан феъл ва авраш эргашиб келадиган муқаддималар қилди, бироқ шайтоннинг иши ташқи томонни чиройли кўрсатиш ва безашлигича қолади, у ички томонни ўзгартира олмайди.\nБузғунчи одам ўз бузғунчилигига қулоқ солувчи топа олмаса, бузғунчилиги ва қинғирлиги учун қалбларга йўл топиш учун шариатда бўлсин, табиатда бўлсин ўзгартириш ясашга ҳаракат қилади. Бу услуб барча замонларда тўғри ғояларга қарши чиқишда фаол қурол сифатида ишлатилган. Қурайш ҳам Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам чақириқларига қарши келганда ўзгартиришни талаб қилган. Аллоҳ таоло улар ҳақида деди: «Қачон уларга Бизнинг очиқ-равшан оятларимиз тиловат қилинса, Бизга рўбарў бўлишни умид қилмайдиган кимсалар: «Бу Қуръондан бошқа бир Қуръон келтиргин ёки буни ўзгартиргин», дедилар. Айтинг: «Мен учун уни ўз томонимдан ўзгартириш дуруст эмасдир.» [Юнус: 15] Мунофиқлар ҳақида хабар бериб деди: «Улар Аллоҳнинг каломини ўзгартирмоқчи бўладилар.» [Фатҳ: 15]. Бу — халқлар ва жамиятларни ўзгартирмоқчи бўлган ҳар бир одам учун манҳаж ва одатга айланган. Улар икки ишдан бирини қиладилар: Ё соғлом далил ва ҳужжатларни ўзгартирадилар ёки соғлом табиатни ўзгартирадилар, шунга эришсалар у иккиси бир-бирига мувофиқ келмай қолади, ундан кейин эса далилларга ишонмайди, қаноат ҳосил қилмайди ва бўйсунмайди.\nАллоҳ таоло бу уларнинг одатлари эканини баён қилди: «Уларнинг иймонга келишларига орзуманд бўласизми (эй мўминлар)? Ҳолбуки улардан бир гуруҳи Аллоҳнинг каломини эшитадилар, сўнгра, уни англаб етганларидан кейин билиб туриб ўзгартирадилар.» [Бақара: 75].\nШариатни ўзгартириш фитрат-табиатни ўзгартиришдан тезроқ ва осонроқ. Табиатнинг ўзгариши бир неча авлодда рўй беради, гоҳида бир неча асрлар керак бўлади. Шариат бўлса, 10 йил, 20 йил, 30 йилда гоҳида ўзгартириш далил-ҳужжатларининг кучига қараб ундан оз муддатда ҳам ўзгаради. Масалан, ярим яланғочлик соғлом табиатли, ҳаё, иффат ва мастурлик билан яшаб келган юртга бир неча ўн йилда, балки бир аср ёки ундан ҳам кўпроқ вақт давомида сизиб кириши мумкин. Зеро, инсон шундай яратилган, бу унинг табиатига ҳам қоришгандир. Аллоҳ таоло Ўзи бахш этган соғлом табиатни ранг деб номлаган. «Аллоҳнинг ранги-ла (рангланинглар), яъни зоҳиран ва ботинан сизларни табиатлантирган Аллоҳнинг динини лозим тутинглар.\nАллоҳдан ҳам гўзалроқ ранг берувчи борми? Яъни, Аллоҳнинг динидан кўра гўзалроқ дин борми?» [Бақара: 138].\nАгар фитрат ўзгарса ва бузилса, унинг аслига қайтиши ундан чиқиб кетишидан кўра енгилроқ кечади. Фитратдан чиқиб кетишнинг қийинлиги; ҳаёли, виқорли инсонга ялонғочланиш ҳақида ҳар қанча далиллар келтириб уни қаноатлантирилса ҳам унинг бир кунда яланғочланиб олиши қийин. У бир мартада “хўп”, деб гапга кириб кетавермайди, балки уни босқичма-босқич яланғочлантириш керак бўлади. Бироқ, яланғочланган одамни сатр ва ҳижоб далиллари билан қаноатлантирсангиз, унинг ўранишни қабул қилиши осон бўлади, бир мартада қабул қилиши ҳам мумкин. Бу ҳар иккисига бир хил даражада қаноатлантириш учун далиллар келтирилгандаги ҳолат. Чунки, биринчи одам соғлом фитратдан чиқмоқда, иккинчиси эса соғлом фитратга қайтмоқда. Аслий фитрат ғолиб бўлувчи, ўзига ром қилувчидир гарчи уни ақлга далиллар билан бузиб кўрсатилган бўлса ҳам.\nШариатлар, фитратлар ва уларни ўзгартириш\nФитрат ўзини ўзи тафсир-баён қилади. Уни ҳар томонлама илмий талқин қилиш қийин. Аллоҳ уни соғлом қилиб яратган. Унга Аллоҳнинг шариати тушса, у ана шу шариатни ҳеч қандай тафсирсиз тушунади. Шариат фитратга қаламнинг қопқоғи каби мос тушади.\nМасалан, Аллоҳ инсонни намоз олдидан зийнатланишга буюрди: «Эй Одам болалари, ҳар бир намоз олдидан зийнатланингиз (яъни, авратларингизни беркитадиган тоза либосда бўлингиз).» [Аъроф: 31], бироқ Аллоҳ бу зийнат нима эканини тафсир қилмади, чунки фитрат зийнатдан мурод нима эканини ўз-ўзидан билишга табиатланган.\nАллоҳ инсонни Пайғамбари орқали Қуръонни чиройли овоз билан ўқишга буюрди: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Қуръонни овозларингиз билан зийнатлангиз», бироқ чиройли овоз билан хунук овоз ўртасидаги фарқни баён қилиб бермади. Чунки, у ўз ҳис-туйғуси ва эшитиши билан бу нарсани билишга табиатланган.\nАллоҳ уни хушбўйланишга буюрди, лекин хушбўй билан бадбўй ўртасидаги фарқни тушунтирмади. Буни билиш учун у табиатланган ҳидлаш хусусиятидан кўра каттароқ далил керак эмас.\nИнсон табиатланган фитрат ўзгарган бўлса, то унинг қинғирликлари тўғриланмас экан, у худди тўнтариб қўйилган идишни тўғрилаб қўйилмагунча ичига қўйилаётган нарсани ушламаганидек, Аллоҳ буюрган шаръий буйруқларни на ўзига сиғдира олади ва на тушунади.\nШунинг учун Аллоҳ фитратга қаттиқ эътибор қаратди, уни ўзгартириб юборишдан огоҳлантирди. Зеро, бу Унинг буйруқ ва қайтариқларини англаб етишига, уларнинг сабаб ва мақсадларига иймон келитиришга салбий таъсир кўрсатади. Фитрат қанчалик қаттиқ ўзгарган бўлса, шунчалик майда-чуйда масалаларнида инкор қиладиган бўлади. Чунки, у қоидаларни ва асосий масалаларни тушунмаган. Зинони ҳалол санайдиган, унга рухсат бериб, қонунийлаштирадиган халқлар ҳижобланишни, хилватда бирга қолиш ва икки жинснинг аралашишини ҳаром қилиниш сабабини ҳаргиз тушунмайди, чунки мана шу нарсалар улар унинг ҳаром қилинганига ишонишмайдиган нарса-зинонинг муқаддималари ва унга етишиш олдини тўсадиган узоқдаги тўсиқларидир.\nИнсон кўп нарсага табиатланган. Мана шу табиатлардан баъзиларини ўзгартириш мумкин, баъзиларини эса инсон хилқатига қоришиб кетгани ва у сув каби инсонинг яралиш моддаларидан бири бўлгани учун ўзгартириб бўлмайди.\nЎзгартириш мумкин бўлганлари инсон табиатига ўрнашишдаги мустаҳкамлигига қараб замон ва куч сарфлаш жиҳатидан фарқли бўлади. Шайтон шариатни ўзгартиришдан кўра фитратни ўзгартиришга кўпроқ ҳарис. Чунки, фитратнинг бузили жуда осон. Бузилгандан кейин соғлом фитратга қайтиш бир неча ўн йилга, балки бир неча асрга муҳтож. Ўзгартирилган шариат далил-ҳужжатларини ўз ҳақиқатига қайтарадиган битта мужаддидга эҳтиёжи бор, холос. Шунда соғлом табиат бу ҳужжатларни осонликча қабул қилади. Мабодо қабул қилишдан мутакаббирлик қилса, қайсарлиги узоққа бормайди, тезда таслим бўлиб, қабул қилади.\nБитта фитратни ўзгартиришнинг ўзи билан бир қанча шаръий ишлар бекор бўлиб кетади. Бу худди дарахтнинг катта шохларини кесиш кабидирки, улар билан саноқсиз новдалар ва барглар кесилиб кетади. Агар у шаръий ишларни бирма-бир йўқотаман деса, бу уни анча қийнаган ва узоқ муддатга чўзилган бўларди. Шунинг учун ҳам шайтон ва малайларининг услубларидан бири:тобе бўлган шаръий ишларни амалдан тушириш енгил бўлиши учун фитрат асосларини ўзгартиришдир.\nИффат фитрати ва уни ўзгартириш\nФитратнинг энг катта асосларидан бири инсондаги иффат табиатидир. Агар у ўзгартирилса, у билан бирга, унга эргашиб кўп шаръий ишлар ўзгаради, жумладан: кўзни ҳаромдан тийиш, аёл овозини пасайтириши, нозланмай гапириши, ҳижобланиш, шаҳватларни жунбушга келтирмаслик учун кўзни ўйнатадиган аъзоларни ўраш, бегона билан хилватда қолишга эътиборсиз бўлмаслик, икки жинс ўртасини ажратиш, ишқий алоқаларни ташлаш, икки жинс ўртасида дўст тутинмаслик ва бундан бошқа ишлар. Агар иффат кетса, мазкур нарсалар ва улардан бошқалари унга тобе ўлароқ кетади.\nШунинг учун ҳам барча пайғамбарларни тавҳид билан бирга фитрат асосларини сақлашга даъват қилганларини кўрамиз. Зеро, тавҳид ибодатларнинг асли, фитрат эса одамийликнинг аслидир. Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ Маккада шу нарсага даъват қилганлар. Абу Суфён Ҳирақлнинг Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ нимага даъват қилмоқда деган саволига: У бизни намозга, тўғрисўзликка, иффатга буюрмоқда, деб жавоб берган. Ҳирақл: «Мана шу пайғамбарнинг сифати», деган.\nУшбу фитрий асос-ИФФАТ катта эътиборга молик бўлгани учун бир инсон ўзини ҳимоя қилишига қўшимча ўлароқ, Аллоҳ унга соқчилар ва ҳимояловчиларни қилди, улар бир одамнинг ўз фитратига қарши бош кўтариши сабабларига қарши курашадилар.\nАллоҳ инсонда рашкни яратди. Хотин эридан рашк қилади ва уни доим кузатиб юради. Эр ғаюрлигидан хотинининг устидан кузатувчи бўлади. Ота қизини, ака синглисини кузатади, бунинг акси ҳам шундай бўлади. Ҳатто рашк бегоналар ўртасида ҳам бўлади. Аллоҳ таоло уларни бир нафар ўз иффатига ёхуд бошқанинг иффатига қарши исён қилишининг олдини олиш учун навбатлашиб турадиган соқчилар қилди.\nФитратни ўзгартириш кавний қонунларни ўзгартиришдан оғирроқ ва инсоннинг динига таъсири кучлироқ. Набиюллоҳ Мусо – алайҳиссалом ‒ ўта ҳаёли, ўраниб юрувчи эдилар. Ул зот ўз баданларидан Бану Исроил бемалол кўрсатаверадиган жойи очилиб қолишидан ҳам ҳаё қиларди. Шунинг учун ҳам улар Мусога озор бериб дедилар: “Бу бекорга бунчалик ўраниб юрмайди, бунинг терисида бирон касали бор, ё песи бор ёки дабба”. Аллоҳ унинг фитратини ўзгартиришни эмас, уни оқлаб қўйишни хоҳлади. Мусо – алайҳиссалом ‒ чўмилмоқчи бўлиб кийимларини бир тош устига қўйдилар, чўмилиб бўлгач кийимларини олмоқчи бўлгандилар тош чопиб, кийимларини олиб қочиб кетди. Мусо – алайҳиссалом ‒ асоларини қўлларига олганча тошнинг орқасидан: «Ҳой тош, тўхта!», «Ҳой тош, тўхта!», дея югурдилар. Шу алфозда Бану Исроил олдига чиқиб қолдилар. Улар уни кўришди ва у ‒ ўзлари қилаётган туҳматдан покиза эканини билишди. Аллоҳ таоло пайғамбари Муҳаммад ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ га бу ҳолатни эслатиб қуйидаги оятни нозил қилди: «Эй мўминлар, сизлар (ўз пайғамбарларингиз Муҳаммад ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ га нисбатан Бани Исроил қавмидан бўлган Мусога) озор берган кимсалар каби бўлмангизлар! Аллоҳ (Мусони) улар айтган айблардан поклади. У Аллоҳ наздида обрўли киши эди.» Бу ҳадисни Бухорий ва Муслим Абу Ҳурайрадан ривоят қилганлар.\nАллоҳ таоло Мусони кийимларини ечиб, одамлар олдига чиқиб, ўзини оқлашга буюрмади. Лекин, кавний қонунларни, ернинг тортишиш кучини ўзгартирди, тошда кийимларни олиб қочишга қувват берди. Токи, у кийимлари ортидан югурсин ва одамлар олдида ўз ихтиёрисиз, кийимсиз, авратлари очиқ ҳолда кўринсин. Бундан мақсад — қалбда бу каби ишни танлаш ҳақида заррача ҳам қаноат ҳосил бўлишига йўл қўймаслик. Агар фитрат тешиладиган бўлса, секин аста кенгайиб бораверади ва унинг интиҳоси бўлмайди.\nШунинг учун иффатли, оқил инсон аврат жойида бирон касалликка чалинса ва жарроҳлик амалийясига киришга мажбур бўлса, сиз уни кийимларини ўз қўли билан ечмаслиги, авратини ўз ихтиёри билан кўрсатишни истамаётгани учун нарокоз олишга тайёрлигини кўрасиз. Ҳолбуки, натижа бир хил – кийимнинг ечилиши, авратнинг очилиши. Бироқ, инсон ўз кийимини ўзи ечишига фитрат ва қалбдан иффат ҳайбатини суғуриб олиш ҳамроҳ бўлади. Ҳаё ва иффатни синдириш ихтиёрий равишда кечади. Ким бу ишни бир марта қилиб кўрса, уни иккинчи маротаба, бундан кўра арзимаган ҳолатда қилиши осонлашади.\nАллоҳ таоло башариятнинг аввали бўлмиш Одам ва Ҳаввони иффат ва ўранишга табиатлантирган. Улар ман қилинган дарахтдан еб қўйганларида уларнинг устларидан либослари тушиб кетди. Шунда уларнинг хилқатига сингган фитрат даъватчиси сатрланиш учун реакцион ҳаракат (аксилҳаракат)га чақирди, иккови баргларни йиғиб, авратларини тўса бошладилар. Бу ҳақда Аллоҳ таоло деди: «Ўша дарахтдан тотиб кўришлари биланоқ авратлари очилиб қолди ва ўзларини жаннат япроқлари билан тўса бошладилар.» (Аъроф: 22)\nКавний қонун: иффатнинг боши очилса, секин-асталик билан унинг ҳаммаси йўқолади. Аёлнинг ҳижоби ҳам шунингдек, агар бир чеккаси тушадиган бўлса, охиригача тушади. Бу барча жамиятлар ва халқларда кўрилиб турган ҳолат. Ҳаттоки, уларнинг кўпида бу нарса соғлом фитратга терс одатга айланди.\nИнсон ўзи табиатланган нарсаларнинг баъзиларига зид бўлган ишларга ўрганиши ва табиатланиб қолиши мумкин. Бунинг учун кўп аралашиш, кўп кўриш ва кўп қўшни бўлиш-яқин юриш керак бўлади. Шунингдек, худди мочалка сувни шимиб олгандек фитрат ҳам ўзига хилоф нарсани сингдириб олгунча сабр ила босқичма-босқич ҳаракатланиш лозим. Ана шунда инсонсасиб кетган ўлимтик каби энг сассиқ ва бадбўй ҳид яқинида туришга қодир бўлади. Аввалда қийин бўлсада, бир неча кун ўтгач ҳидга ўрганиб қолади ва ўткинчилар жиркантираётган ҳидни сезмай қолади. (Ўзбеклардаги кўнчининг келини каби). Фикрлар ва феъл-атворлар ҳам шунга ўхшайди. Очиқ-сочиқлик ва яланғочланиш шу жумладан. Одамлар бу нарсаларга узоқ вақт яқин бўлсалар ҳамда уларни ўзларига сингдириб олсалар, бир-бирларига кўникиб қоладилар, бир-бирларига қараб бирон ғайриоддий ҳолатни кўрмайдилар. Балки, соғлом табиатли одам уларнинг кўзларига ғалати кўриниб қолади. Лут қавми шу ҳолга тушгандилар. Секин-аста қинғирликка кетавердилар; унга яқинлашдилар, қўл урдилар, ададлари кўпайди, узоқ вақт давом этдилар охир оқибат Лут – алайҳиссалом ‒ ҳақларида масхара қилиб: «(Лут) қавмининг жавоби эса фақат «Лутнинг аҳли-тобеъларини қишлоғингиздан (қувиб) чиқаринглар! Улар жуда «покиза» кишилардир», дейишлари бўлди.» (Намл: 56) ўзлари айбдор бўла туриб уларни айбладилар!\nҲижоб ибодат ва одат\nИссиқ, совуқ ва ёмғир бўлмаса ҳам инсон ўранишга табиатланган эканини бирон оқил рад қилмайди. Инсон биров кўрмайдиган ёлғиз ҳолатда бўлса ҳам кийим кийишни, ўзи учун бўлсада ясанишни ёқтиради. Шунинг учун ҳам Одам ва Ҳавво улар билан бирга ҳеч ким бўлмасада ўзларидан ўзлари тўсиндилар. Аллоҳ таоло уларни кийимларининг очилиб қолиши билан уқубатланишлари улар бирон сабабсиз бир-бирларининг авратларини кўришлари эканини баён қилиб деди: «… авратларини ўзларига кўрсатиш учун либосларини ечиб…» (Аъроф: 27).\nЛекин одамлар бу табиатнинг чегараларида, баданни тўсадиган кийимларнинг ҳажмида улар устида ҳоким бўлган нақл (ривоятлар), ақл ва урф-одатларга қараб, ёки уларни йўлдан оздираётган шаҳватлари ва шубҳаларига кўра фарқлидирлар.\nКийиниш фитрати ‒ ақл, нафс-ҳаво, унинг ёлғон даъволари ва шайтоннинг инсонга зийнатлаб кўрсатиши ўртасида талаш бўлган бир пайтда буни чегараловчи ва унга ҳукм қилувчи бўлиб Аллоҳнинг шариати кўп далилларни келтирди. Бу далиллар барча шариатларда ва ҳамма пайғамбарларнинг рисолатларида ўз умматлари устида собитдир. Бу далиллар Қуръон ва Суннатда кўп келган. Аллоҳ таоло авратларни очиб ташлаш ва баданнинг мафтун қиладиган жойларини очиш Иблис ва унинг зурриётининг Одам ва унинг зурриётига қарши эски ғояси эканини баён қилди: «Эй Одам болалари, шайтон Ота-онангиз (Одам ва Ҳавво)нинг авратларини ўзларига кўрсатиш учун либосларини ечиб, жаннатдан чиқаргани каби сизларни ҳам тақво либосини ёки авратни тўсадиган ҳиссий либосни тарк қилиш маъсиятини сизларга чиройли кўрсатиб алдаб қўймасин! (Аъроф: 27).\nШариатлар одамларнинг қалбларида одатлардан кўра кучлироқ ҳайбатга ва сақланишга эга, гарчи улар ўз динларига зоҳирда амал қилишга бепарво бўлсалар ҳам. Уларнинг одатлари асрлар давомида кўп ўзгаради, динлари эса қалбларда ўз ҳайбати билан сақланиб қолади. Улар динларидан чиқиб яна қайта кириб турадилар. Одатлар кетадиган бўлса, аксар ҳолларда қайтиб келмайди.\nЎраниш (кийиниш) умуман, – аёлнинг ҳижоби хусусан ‒ башарият фитрати билан қоришиб кетган раббоний ибодат бўлар экан, шайтон ва унинг малайларининг қуролларидан бири; ҳижобнинг ибодатлигини йўқотиш ва унинг одат эканини қолдириш бўлди. Шундай қилинса, ҳижобга боғлиқ истак-майлларни бошқариш осонлашади. Ҳижобнинг номи қолади, холос. Зеро, истак-майллар шамолнинг тўзонига ўхшаб енгил нарсаларни учириб кетади. Оғир нарсани секин-аста енгиллатиш сўнгра тўлалигича йўқотиш, уни оғир ҳолатида йўқотишдан кўра енгилроқ.\nҲижобни, умуман ўранишни ибодат ва дин эмас, шунчаки одат ва анъана дейдиган чақириқлар пайдо бўлди. Зеро, ибодатни вайрон қилиш учун унинг далилларини йўқотиш-суғуриб олиш керак. Агар унинг далиллари йўқотиш-суғуриб олишнинг имкони бўлмайдиган даражада мустаҳкам, кучли бўладиган бўлса, шариатнинг ҳаммасига қарши чиқишга тўғри келади. Чунки, диндан экани ҳаммага маълум бўлган ишни инкор қилган одам, диннинг ҳаммасини инкор қилган киши кабидир.\nҲижобнинг Қуръон ва Суннатдаги далиллари ҳавои-хоҳишлар уларни суғуриб олишидан кўра кучлироқ ва мустаҳкамроқдир. Шунинг учун ҳавои-хоҳишлар уларга орқасини қилиб, юз ўгириши кейин уларни кўрмаётганини даъво қилиши мумкин. Сиз қайси нарсага орқангизни қилсангиз ёки ундан кўзингизни юмсангиз уни ҳаргиз кўрмайсиз. Балки, инсон кўзларини юмса, ўзини ҳам кўрмайди. Агар кўрмасликка олиш ҳужжат бўладиган бўлса, бунинг ортида зарра мисқолича ақл йўқ!\nҲижобнинг машруъ бўлиш ҳикмати\nАллоҳ таоло ҳар қандай ҳаром иш ва гуноҳи кабирани одамлар унга етишиб, уни қилиб қўймасликлари учун чор атрофини қўрғонлаб қўйган. Аллоҳ ширк ва куфрни ҳаром қилди, уларга етиш воситаларини ҳаром қилди, унга олиб борувчи тешикларни беркитди; сеҳрни ҳаром қилиш билан бирга унинг воситаларини ҳам ҳаром қилди. Рибони ҳаром қилиш билан бирга унинг воситаларини ҳам ҳаром қилди. Зинони ҳаром қилиш билан бирга унга олиб борувчи воситаларни ҳам ҳаром қилди.\nВоситалар ғоя-мақсадлардан сон жиҳатидан кўп. Ҳар бир ғояга етиш учун бир неча восита мавжуд. Масалан, Маккага боришни мақсад қилган одам учун унинг тўрт томони, водийлари, тоғлари ва йўллари, буларнинг ҳаммаси Маккага олиб боради. Қайси нарсанинг ҳаромлиги қаттиқ бўлса, Аллоҳнинг унинг воситаларидаги ҳукмни қаттиқлаштирган ва одамлар унга тушиб қолиш олдини олиб қаттиқ эҳтиёт чораларини кўрган. Бунинг акси ўлароқ гуноҳ сағиралар ва уларнинг воситаларининг ҳаром қилиниши заифроқдир. Булар ўртасидаги фарқ кичкина ўра билан катта чуқурлик ўртасидаги фарққа ўхшайди. Биринчиси яқин ердан, енгилгина ўраб қўйилади, иккинчиси эса узоқроқдан ўралади ва хатарданогоҳлантирувчи белгилар қўйилади.\nЗино энг катта гуноҳ кабиралардан. Аллоҳ таоло деди: «Улар Аллоҳ билан бирга бошқа бирон илоҳга илтижо қилмаслар ва Аллоҳ (ўлдиришни ҳаром қилган) бирон жонни ноҳақ ўлдирмаслар ҳамда зино қилмаслар. Ким мана шу (гуноҳлардан биронтасини) қилса уқубатга дучор бўлади. Қиёмат кунида унинг учун азоб бир неча баробар қилинади ва у жойда хорланган ҳолида мангу қолади. Тавба қилган ва иймон келтириб яхши амаллар қилган одам бундан мустасно.» (Фурқон: 67-70) Аллоҳ таоло деди: «Зинога яқинлашманглар! Чунки, у бузуқликдир – энг ёмон йўлдир.» (Исро: 32) Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ еттита ҳалок қилувчи нарсаларни санаганларида зинони тилга олмадилар, ва лекин: «афифа, гуноҳ ишларни қилишни билмайдиган содда, мўмина аёлларга зино билан туҳмат қилиш», дедилар. Бу ‒ зинодан пок одамга туҳмат қилишнинг ўзи ҳалок қилувчи амал эканига далолат қилмоқда экан, унда бу гуноҳнинг тўрига тушиб қолиш, уни эълон қилиш ва тарқатиш қандай бўларкин?! Бу услубда зино тилга олинмаган бўлсада, зино номини тилга олишдан кўра кўпроқ бўрттириш бор. Пайғамбар ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ саҳиҳайнда ривоят қилинган ҳадисда: «Зинокор ‒ мўмин ҳолида зино қилмайди», дедилар. (Бухорий 2475, Муслим 57 Абу Ҳурайра ривояти).\nАгар зино ёйилган бўлса, демак, унга элтувчи воситалар қулай экан. Воситалар қулайлашса, мақсадларга етиш осонлашади. Шунинг учун Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ зинонинг ёйилиши Қиёмат аломатларидан эканини хабар қилдилар. Унинг ёйилиши, воситаларининг ёйилиши ва унга назар-писанд қилмасликка бўлган чақириқларнинг кучлилиги билан бўлади. Анас ‒ розияллоҳу анҳу ‒ривоят қилади, Расулуллоҳ ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ дедилар: «Қиёмат аломатлари: Илмнинг камайиши, жаҳолатнинг тарқалиши ва зинонинг ёйилиши.» (Бухорий 80, Муслим 2671).\nЗино туфайли ҳаром қилинган воситалар: Қараш, очиқ-сочиқлик, нозланиб сўзлаш, ишқий ёзишмалар-ғазал, икки жинснинг аралашмоғи ва икки жинснинг ёлғиз қолиши. Булар кетма-кет келадиган қадамлар; биринчи қадамда қарайди, кейинги қадамда бузуқ сўзларни сўзлайди, кейин аралашади, бирга ёлғиз қолади, ушлайди ва ниҳоят зино қилади. Буни Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ қуйидагича баён қилганлар: «Аллоҳ бани Одамга зинодан бўлган улушини битиб қўйган, албатта унга етишади; кўзнинг зиноси қараш, тилнинг зиноси сўзлаш, нафс орзу қилади, истайди фарж-жинсий аъзо буларнинг ҳаммасини тасдиқлайди ёки пучга чиқаради.» (Бухорий 6243, Муслим 6257 Абу Ҳурайра ривояти).\nНабий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ зино ҳақида фикрлаш ва орзу қилишни айтиб ўтдилар, зеро у юрак ичида яширинган қувватни ва зинони излашга бўлган рағбатни қўзғатади, натижада одам зино қилиш қадамларини ташлайди. У зинога Аллоҳ қайтарган воситалар билангина етишади. Восита фаҳш ишга қанчалик яқин ва уни қанчалик енгиллаштириб берувчи эканига қараб, унинг Қуръон ва Суннатдаги қайтариғи шунчалик қаттиқроқ бўлади.\nҒоя-мақсадларнинг хатарини ва уларнинг қай даражада қаттиқ ҳаром қилинганини билмаган одам воситаларнинг ҳаром қилиниш миқдорини билмайди. Шунинг учун биров зинога енгил қараса, уни қилади ва одатланади, ўзини мен зинокорман деб эълон қилмасада, зинога олиб борувчи воситаларга беписанд қарайди, улар ҳақида қаттиқ гапираётган одам устидан масхара қилиб кулади. Аллоҳ ақлий ва нақлий қонунни қилиб қўйди: Ғояларга ишонмаган одамгина воситаларни вайрон қилади.\nАллоҳ зинони улкан жиноят эканини таъкидлади ва эркагу аёлга зино воситаларини қаттиқ ҳаром қилди. Иккала жинсга тегишли умумий, эркакларга алоҳида ва аёлларга алоҳида ҳар бирининг фитратига мос ҳукмларни ва воситаларни сақлаш учун бир-бирининг муқобилида шаръий бурчлар ва қонунларни жорий қилди. Агар улар татбиқ қилинса, одамлар ҳаром қилинган ишларга тушиб қолишмайди.\nЭркакнинг аёлдан фитналаниши кучлироқ, зинога қўл уришга жасоратлироқ бўлгани учун ‒ улар қайтариқда шерик бўлсаларда ‒ эркакка қараш воситасини аёлникидан кўра қаттиқроқ ҳаром қилинди. Эркак журъатлироқ бўлгани учун қарашдан кейинги қадамни ташлаши мумкин. Аёл қараган тақдирда ҳам кўпинча эркак киши каби иккинчи қадамни ташлашга жасорат кўрсата олмайди. Шунинг учун ҳам Аллоҳ таоло деди: «Сизлар (парда ортидан бирон номаҳрам эркакка жавоб қилган пайтларингизда) майин-назокатли сўз қилмангларки, у ҳолда кўнглида мараз-нифоқ бўлган кимса тама қилиб қолади.» (Аҳзоб: 32), аёл кишидан содир бўлиш эҳтимоли бўлсада, тамаъни эркакда қилди. Оятдаги хитоб Пайғамбар ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ аёлларига бўлганди. Бунинг сабаби Набий ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ‒ ни улуғлаш, аёлларини поклаш ва жасорат эркакларга хос эканини билдириб қўйиш эди. Зеро, ваҳий ҳар икки жинсдаги нарсани мукаммал қилувчи бўлиб келди.\nАллоҳ эркакни ҳаромга қарашдан қаттиқ қайтарди, аёлни ҳижобланишга қаттиқ буюрди, токи улар ўртасидаги майл ва жозибадорлик камайсин. Бу ‒ эркак баданидан мафтун қиладиган жойларини кўрсатиб, аёлларни йўлдан уриши мумкин, аёл киши ҳам эркакларга бемалол қараб, мафтун бўлавериши жоиз дегани эмас. Ваҳий қалблардаги мустаҳқам арқонлардан кўра бўшаб қолган арқонларни қаттиқроқ тортади. Иффат фитрати баркамол ва соғлом бўлиши учун разолат ботқоғига тушишга яқинроқ бўлган одамни ундан узоқроқда бўлган одамдан кўра қаттиқроқ тортилади. Агар эркак кўзини ҳаромдан сақламаса, аёл унинг фитнасини ҳижоби билан даф қилади. Мабодо аёл ҳижобланмаса, эркак унинг фитнасини кўзини ҳаромдан сақлаш билан даф қилади. Аллоҳ таоло кўзни ҳаромдан тийиш билан зино ўртасини боғлади, зеро у зинонинг асосий сабабчисидир. Эркакларга қарата деди: «(Эй Муҳаммад ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам), мўминларга айтинг, кўзларини (номаҳрам аёлларга тикишдан) тўссинлар ва авратларини (ҳаромдан) сақласинлар!» (Нур: 30), аёлларга қарата деди: «Мўминаларга ҳам айтинг, кўзларини (номаҳрам эркакларга тикишдан) тўссинлар ва авратларини (ҳаромдан) сақласинлар!» (Нур: 31) лекин У аёлларга нисбатан мана бу буйруқни қўшимча қилди: «Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни устларидаги либосларидан бошқа зеб-зийнатларини номаҳрамларга) кўрсатмасинлар» (Нур: 31).\nИкки жинснинг бир-бирига майли\nНафақат зино воситаларини, ҳатто зинонинг ўзини турли услублар\nбилан аҳамиятсиз қилиб кўрсатадиганччя фикрий чақириқлар кўпайди.\nЛиберал фикрлилар бугунги кунда мазкур иш учун турли йўллар билан\nҳар юрт ва ҳар жамият учун ўзига мос қилиб тамал тошини\nқўймоқдалар. Ана шу йўлларнинг энг хатарлиси; икки жинснинг\nбир-бирига бўлган мойилликларига ‒ гўёки у арзимаган нарсадек унга\n‒ эътибор бермаслик, инсондаги ғариза ва фитратни худди сув каби\nинсон таркиб топган моддалардан бири деб эътибор қилиш, унинг\nАллоҳ икки жинсни буюрган шаръий аҳкомлар ва иффат синиб фаҳш рўй\nбермаслиги учун қайтарган қайтариқларига ҳеч алоқаси бўлмаган\nоддий, фитрий ишлар деган фикрларни қўзғамоқдалар.\n«Аёллар эркакларнинг туғушганлари», икки жинснинг биродарлиги,\nкўнгли тозалик ва поклик каби сўзларни жонлантирмоқдалар.\nИкки жинснинг ўзаро ҳамкорликлари ва бирдамликлари ҳақида кўп\nгапирмоқдалар. Икки жинс бир-биридан қочишларига ҳожат йўқ, улар\nўртасидаги ётсирашни синдириб ташлаш керак, деган даъволар билан\nўзларича соғлом моддий ғояларни ўртага ташламоқдалар. Улар Аллоҳ\nтаоло ҳаром қилган (зино каби) ғоя-мақсадларга олиб борувчи\nвоситалардан ўзларини эҳтиёт қиладиган кишиларни шак, васваса,\nгумон ва шаҳвонийликда айбламоқдалар. Уларнинг бундан кўзлаган\nмақсадлари; бошқаларнинг даъво қилган мақсадлари ёмон эканини\nбилдириб қўйиб, уларни изза қилиш ва ўзлари «бизнинг мақсадларимиз\nолий» дея бошларини ғоз тутишдир.\nИзза қилиш, хижолатга қўйиш услуби далилдан қочиш учун қўлланган\nқадимги ақлий услуб. Уни ҳужжатлашишни хоҳланмаган пайтда, ҳар\nқанча катта бўлмасин, уни таҳқирлаш учун ишлатилади. Солиҳ –\nалайҳиссалом ‒ нинг қавми унга қарата дедилар: «Эй Солиҳ, сен бу\nдаъватни бошлашингдан илгари бизнинг орамиздаги обрўли киши эдинг.\nСени яхши маслаҳатлар берадиган оқил инсон бўлади деб умид\nқилардик-ку. Энди бизларни ота-боболаримиз ибодат қилиб келаётган\nбутларга ибодат қилишимиздан қайтарасанми?!» (Ҳуд: 62).\nЛиберал тушунчадаги ақл ва фитратни менсимаслик кўринишларидан\nэнг катталари: эркак билан аёл ўртасини фарқламаслик. Улар бу\nбилан ҳаром қилинган ғоя-мақсадлар ‒ зино каби фаҳш иш содир\nбўлган тақдирда ун ‒ га беэътибор қарашни сингдирмоқчи бўладилар.\nБу каби ғоя-мақсадлар бу қадар тўсиқлар ва ҳимоя воситалари\nқўйилишига лойиқ эмас, дейдилар. Улар зинога худди сўрашаётган\nикки қўлдек қарайдилар, ҳолбуки, мусулмонлар ичида бир-бирига\nбегона эркак-хотиннинг қўл бериб сўрашишини либерал фикрлашдаги у\nиккисининг зиносини қаттиқ кўришидан кўра қаттиқроқ кўрадиган\nодамлар бор! Фитрат айниган, ёмон ғоя-мақсадларга тушиб қолишдан\nқўрқиш ҳам, уларнинг воситаларига амал қилиш ҳам, барчаси йўқ\nМана шу асосдан келиб чиқиб, гарчи очиқдан-очиқ айтмасаларда, аёл ва эркак жинси ўртасидаги ўзаро мойилликни тан олгилари келмайди. Мақсад – жоҳил кимсаларга исломдаги икки жинс ўртасидаги ҳайбат тўсиғи ҳижобни йўқотиш ҳамда эркак ва аёллар ўртасида аралашувни йўлга қўйиш билан синдириб ташланса, улар ўртасидаги биродарлик худди эркакларнинг эркаклар билан, аёлларнинг аёллар билан биродарлиги каби бўларди, деган тасаввурни сингдириш! Маълумки, аёл ва эркак ўртасидаги мазкур хижолат ва ҳайбат тўсиғи нари борса эр-хотин ўртасидагича синдирилар. Ҳолбуки, бир неча ўн йиллар давом этган эр-хотинлик даврида улар ўртасидаги ғариза давом этаверади, эр хотинига, хотин эрига интиҳосиз табиий мойилликни ҳис қилаверади. Бироқ Аллоҳ ҳаром қилган ишларга беписанд қарайдиган кимса ўргимчак уйи каби энг нимжон ҳужжатларга ҳам осилиб олаверади.\nУларнинг зино воситаларини эътиборсиз қилиб кўрсатишдаги\nуслубларидан бири: «Воситанинг рўй бериши туфайли ғоянинг рўй\nбериши лозим эмас. Қараш, аралашиш, аёлнинг очиқ-сочиқлиги ва\nбегона эркак билан хилватда қолиши зинога тушиб қолишни лозим\nтутмайди. Бир эркак бир неча марта қараши, аёл бир неча йил\nочиқ-сочиқ юриши ва улардан биронтаси зинога қўл урмаслиги\nмумкин». Аллоҳ ҳаромга олиб борувчи воситаларни ҳаром қилган\nпайтда улардан баъзиси содир бўлса, ўша туфайли ҳаром қилинган\nғоянинг содир бўлиши лозим эмаслигини билган. Акс ҳолда ғоялар\nбилан воситалар ўртасида, қараш, очиқ-сочиқлик ва аралашиш билан\nзино ўртасида фарқ бўлмас эди. Лекин ақл ва нақлга мувофиқ\nбирламчи ҳақиқат шуки; воситалар кетма-кет келаверса ғояга олиб\nборади. Шунинг учун қайтариқнинг асл моҳиятида биринчи қадам билан\nохирги қадам ўртасида фарқ йўқ, фарқ шу қадамларнинг қай бири\nмашъумроқ эканида. Киши юзта аёлга қараши ва битта аёл билан зино\nқилиши мумкин. Шунча аёлга қараш биттаси билан зино қилишга\nёнилғидир. Юриб кетаётган одамни чуқурга унинг охирги қадами олиб\nборгани йўқ, у охирги қадам, холос. У чуқурга битта қадам билан\nэмас, барча қадамлари мажмуаси билан етиб борди.\nАёлнинг эридан бошқалар олдида очиқ-сочиқ ҳолда ясаниб кўриниши\nва ҳижобни тарк қилиши бузуқликка олиб борувчи воситалар\nжумласидан. Бу ‒ аёлнинг ўзига нисбатан бўладими, унинг бошқага\nёнилғи бўлишидами баробар, гарчи у ўзини шундай (ёнилғи) эканини\nҲижоб ва ўраниш жорий бўлиш тарихи\nАллоҳ шариатининг пухталиги кўринишларидан бири; У\nғоя-мақсадларларга олиб борувчи воситаларни ҳаром қилишдан олдин\nғоя-мақсадларни ҳаром қилади. Зеро, қуллик-бандаликдан бўлган\nмақсад воситалардан кўра ғояларда кўпроқ кўринади. Шунинг учун\nвоситаларни ҳаром қилиш тобе бўлиб келди. Воситаларнинг аксари\nаввал мубоҳ эди, кейинчалик ғояларнинг ҳаромлиги қалбларга\nўрнашгандан кейин уларни ҳаром қилинди. Шунга кўра зинога олиб\nборувчи воситалар айрим ҳолатларда мубоҳ бўлиши мумкин. Бироқ,\nзино зинҳор ҳалол бўлиши мумкин эмас. Зеро, у айнан ҳаром\nқилингандир. Аллоҳ таоло деди: «Айтинг: «Раббим ошкор ва яширин\nбузуқликларни, (барча) гуноҳ ишларни, ноҳақ зулм қилишни ва\nАллоҳга (шерик эканлигига) ҳеч қандай ҳужжат туширмаган нарсаларни\nУнга шерик қилиб олишингизни ҳамда Аллоҳ шаънига билмайдиган\nнарсаларни гапиришингизни ҳаром қилган». (Аъроф: 33) Бегона аёлга\nқараш; кампирга ва совчи қўйилган қизга қараш жоиз. Эркак аёлни,\nаёл эркакни жуда қаттиқ зарурат бўлганда даволаш ва тиббий кўрик\nучун ушлаши мумкин. Лекин зинони бирон зарурат жоиз қила олмайди.\nЗинога олиб борувчи воситалар кўп бўлгани учун уни бирданига\nҳаром қилиш; Каъбани яланғоч тавоф қилиш, бузуқликни мадҳ этувчи\nшеър, ахлоқсиз ғазал ва чўрилар билан зино қилиш ва улар ортидан\nпул топиш каби залолат ва жоҳилиятдан чиққанига узоқ бўлмаган\nқалблар учун оғир бўлгани боис, аввало ғоя бўлмиш зинони ҳаром\nқилувчи ҳукмлар унга олиб борувчи беҳисоб воситаларини ҳаром\nқилишдан олдин босқичма-босқич келди. Мақсад: қалбларни мойил\nқилиш, янги ҳолатларга ўргатиш эди. Аллоҳ зинони ҳаром қилган,\nунга жиддий қараган, ўтган жоҳилият туфайли бузилган фитратларни\nтўғрилаган пайтда, зино воситаларининг кучи, таъсир қуввати ва\nзинога қанчалик яқин-узоқлигига қараб улардан зинога олиб\nборувчиларини ҳаром қилиши ва зинодан тўсувчиларини жорий қилиши\nмуносиб бўлди. Аёл кишининг ўраниши, ҳижоби-паранжиси ва бошидан\nто кўкрагигача ўраб турадиган рўмоли ана шу воситалар жумласидан,\nАллоҳ буларни ҳижрий 5 йилда ёки шунга яқин бўлган муддатда жорий\nАёлларнинг ҳижоби, кийимлари ва ҳижоб фарз бўлишидан олдин қандай\nаҳволда кўчага чиққанлари ҳақида кўплаб ҳадислар келган\nҳодисаларнинг тарихини билмаган одам учун далиллар чигаллашиб\nкетади, хусусан қалбларда ҳавои-хоҳишлар мавжуд бўлса, далиллардан\nуларга амал қилиш қолган ёки бекор бўлганини ўзи ҳам\nбилмайдиганларига ёпишиб олади. Ҳар қандай одам Қуръон ва\nСуннатдаги ҳукми бекор бўлган далилларни олиб, ўзи истаган нарсага\nва ҳатто Ислом рукнларига ҳам далил қилиши мумкин; у саҳобаларнинг\nфарз намозларни икки ракаатдан ўқиганларини далил қилиши мумкин.\nЧунки, уларга аввалда намоз икки ракаатдан фарз қилинганди,\nкейинчалик пешин, аср, шом ва хуфтон ракаатлари кўпайтирилган.\nМен ёзувчилардан баъзилари ҳижобнинг аҳамиятини камайтириш учун\nҳижоб фарз бўлишидан олдинги ҳадисларни далил қилиб\nкелтираётганларини кўрдим. Ҳолбуки, уламолар бу ҳадисларни билишар\nва бу ҳадисларнинг диндаги ўрни ва қадрини яхши тушунишарди,\nшунинг учун ўша ҳадисларни хато раъй, ҳавои-хоҳиш ва залолат учун\nдалил қилиб келтириш улардан биронтасининг хаёлига келмаган. Икки\nваҳий: Қуръон ва Суннатнинг нозил бўлиш тарихини билмаслик ҳар бир\nҳавосига эргашган одам учун эшикдир. У ундан хоҳлаган нарсасини\nолиш учун киради. Керак бўлса, ароқ ҳақида, у ҳаром қилинишидан\nолдин одамлар ичганлари тўғрисида ҳадислар ва ривоятлар жуда кўп!\nҲижоб ва кийимлар билан ўраниш бутун тафсилотлари билан бирданига\nфарз қилинмади, балки тадрижий (аста-секин) бўлган.\nҲижоб ва либосда аёлларнинг турлари ва улардан баъзиларининг\nбошқаларига қиёс қилишнинг фасоди ҳақида\nАёлнинг ҳижоби ва либоси аҳкомларини билмоқчи бўлган одам,\nаёлларнинг турларини билиши лозим. Аёллар ҳар хил жиҳатдан бир\nнеча турга бўлинади. Шариат уларнинг ҳар бирининг ўзига хос\nҳукмларни қилди, либос ва ҳижоб аҳкомлари шу жумладан.\nАёллар ёш жиҳатидан: Қизча, ёш аёл ва ҳайздан қолган кампир.\nҲуррият жиҳатидан: Озод аёл ва чўри.\nДин жиҳатидан: Муслима ва кофира.\nБуларнинг ҳаммаси луғатда ва шариатда аёллар деб, улардан биттаси\nэса, хотин ва аёл деб васфланади. Мана шу турларнинг\nхусусиятларини билмаган одам ҳижоб ҳукмларини билмайди ва\nиккиланиб қолади, натижада бир турни бошқа турга қўшиб юборади, иш\nунга қоронғилашади. Зеро, ҳадислар ва ривоятларнинг баъзилари\nмуштарак номларни ва васфларни зикр қилади. Ҳозирги замонда\nҳолатлар ўзгариб кетгани боис чигаллик янада ортади.\nАллоҳ таоло улар учун ўраниш ва ҳижобланишда озод аёлларникидан\nфарқли бўлган, алоҳида ҳукмларни жорий қилган чўрилар ва\nжорияларнинг ҳукмлари бугунги кун одамларидан узоқдир. Саҳоба ва\nтобеинлардан айримларининг уйларида чўри хизматчилар озод\nаёллардан кўп бўлган. Чўрилардан саҳобиялар ва тобеия аёллар бор\nэди. Улар ўзларига хос аҳкомларида қоладилар, чунки Аллоҳ ўзи\nхоҳлаган одамга қандай хоҳласа шундай нарсани фарз қилади, ҳукмини\nоғир ёки енгил қилади. Буларнинг ҳаммаси очиқ ё махфий ҳикмат ва\nсабабларга биноан бўлади. Пайғамбар ‒ соллаллоҳу алайҳи ва саллам\n‒ аёлларининг ўзларига хос ҳукмлар бор. Ул зотнинг кўпхотинликда\nўзларига хос ҳукмлари бор. Эркак кишининг истаганча чўриларга эга\nбўлиш ҳаққи бор, никоҳида эса тўрттадан ортиқ хотин бўлиши мумкин\nэмас. Аёл кишининг фақат битта эри бўлади. Озод аёлнинг ўзига хос\nкийими ва аврати бор. Чўри-қул аёлнинг ўзига хос либоси ва аврати\nбор. Бу нарсаларда бирини бошқасига қиёслаш мумкин эмас. ‒\nқайсидир томондан чекланган, заиф ўхшашлик бўлганда ‒ Жоиз\nбўлмаган нарсани жоиз бўладиганга қиёс қилиш Аллоҳнинг ҳадларига\nва аҳкомларига тажовуз қилишдир.\nАллоҳ чўрига либосида ҳадни қўйди ва озод аёлдан фарқли, ўзига\nхос ҳижобга буюрди. Ҳатто араблар ҳам жоҳилиятда шундай эдилар.\nСабра Фақъасий деди:\nЖуфти ҳалолингиз қўрқув зўридан Чўридек юзини\nҲолбуки хизматкор чўриларингиз Ёнингизда худди\nЯъни: «Бошингизга тушган мусибат ва мағлубият кўп бўлганидан\nаёлларингиз асирга тушиб чўрига айланишдан қўрқиб, тинмай юзларини\nочиб юрадилар.» Зеро, араблар нархлари қимматроқ ва душманга\nоғирроқ бўлгани учун озод аёлларни асирга олишни яхши кўрадилар.\nКулайблик ҳурларни ўз ватанида Ниқобсиз чўридек\nКулайб қабиласин мазаммат қилар Фараздақ бу\nаччиқ киноя билан.


Виртуал Сайлов ҳақида “Озодлик” радиоси хабари – mulkdor.com\nВиртуал Сайлов ҳақида “Озодлик” радиоси хабари\nJanuary 26 2015, 10:01\nДавра суҳбати иштирокчилари комиссия раислигига “Ўтюраклар клуби” инсон ҳуқуқлари халқаро ташкилоти раҳбари Мўътабар Тожибоевани кўрсатганлар. Сиёсатшунос Камолиддин Раббимов ва ҳуқуқ ҳимоячиси Абдужалил Бойматов раис ўринбосарлари, мухолифат фаоли Муҳаммадсолиҳ Абутов эса комиссия мувофиқлаштирувчиси этиб сайланганлар.\nВиртуал сайлов комиссияси тузиш ғояси тарафдорларининг Россия, Қозоғистон ва ўзбек муҳожирлари ишлайдиган бошқа мамлакатларда ҳам кўп эканини урғулаган Улуғбек Бакиров хавфсизлик нуқтаи назаридан уларнинг исмларини очиқлаёлмаслигини қистириб ўтди.\n— Насиб қилса, 26 январь куни баёнотимиз чиққанидан кейин номзодлар билан қандай ишлаш (айтилади), партиялар ва ташкилотлардан номзодларни рўйхатга олиш бошланади. Кейин уларнинг (номзодларнинг – таҳр.) таржимаи ҳоли, фотосуратлари қўйилади. Номзодларга оид критерийлар бугун, Худо хоҳласа, якшанба оқшомида (комиссия аъзолари томонидан) ҳал қилиниши кутилаяпти, — деган Улуғбек Бакиров 25 январдан бошлаб комиссия махсус сайти ишга тушгани, бу сайт орқали ўзбекистонликлар шу йилнинг 1 мартидан 29 мартигача ўзлари истаган номзодга овоз беришлари мумкинлигини қўшимча қилди.\n— Виртуал сайлов ўтказишдан мақсадимиз Ўзбекистонда шаффоф, демократик сайловлар йўқлигини кўрсатиб қўйиш учун қилинаётган ҳаракатдир. (Ўзбекистондаги президент сайловига) муносабат билдирмасдан, томошабинлар бўлиб туришдан кўра, мана шундай бир усуллар билан ўз муносабатларимизни билдириб, сайловга жаҳон ҳамжамиятини эътиборини кўпроқ жалб қилишга ҳаракат қилиб кўрдик, — дейди Мўътабар Тожибоева.


OzodDayjest: Мутахассис ўзбек-хитой вакцинасининг самарадорлигига шубҳа билдирди\n21 май 2022, Тошкент вақти: 13:51\nОТМга киришда имтиёзлар кўплиги танқид қилинди. Ўзбекистонда фарзанд асраб олиш учун салкам 20 йил навбатда туриш керак. Ўзбекистонлик шифокор ZF-UZ-VAC2001 вакцинаси ЖССТ рўйхатидан ўтмаганига эътибор қаратди. Жорий ҳафта ўзбек матбуоти шу каби воқеалар ҳақида хабар берди.\nЎзбекистонда ҳар йили 200 нафар бола фарзандликка берилмоқда, навбатда турганлар сони эса ўн баробар кўп\nЎзбекистонда фарзандликка олиш тартибига ўзгартириш киритилиши кутилмоқда (www.kun.uz, 21 июль). Бу борадаги қонун лойиҳаси Олий Мажлис Қонунчилик палатасида муҳокама қилиняпти.\nМуҳокамалар жараёнида бугунги кунда фарзандликка олиш истагида навбатда турганларнинг сони фарзандликка берилаётганларга нисбатан анча юқори экани таъкидланган. Хусусан, фарзанд асраб олиш учун 2018-2019 йилларда 1,9 минг, 2020 йилда эса 1,5 минг нафар фуқаро васийлик ва ҳомийлик органларида навбатда турган. Фарзандликка берилаётганлар эса ҳар йили ўртача 200 нафарни ташкил этади.\nАмалдаги қонунчиликка кўра қасддан содир этган жиноятлари учун илгари ҳукм қилинган шахслар вояга етмаганларни фарзандликка олиши тақиқланган. Мазкур норма ижтимоий аҳамияти катта бўлмаган, унча оғир ҳамда фарзандликка олишга тўсқинлик қилмайдиган жиноят турлари (иқтисодиёт, экология соҳасидаги жиноятлар ва ҳ.к.) учун ҳам татбиқ қилиниши инсон ҳуқуқларининг чекланишига сабаб бўлмоқда.\nЎтган йили Олий Мажлис Сенати раиси Танзила Норбоева ҳам бола асраб олишдаги бюрократияни танқид қилган эди.\n“Мамлакатда фарзанд асраб олишга бўлган талаб юқори. Чунки биз болажон халқмиз. Аммо ҳозирги ҳолатда фарзанд асраб олмоқчи бўлганлар ўртача 18 йил навбат кутишга тўғри келади. Республикада амалдаги фарзандликка олиш тартиби жуда мураккаб. Қоғозбозлик амалиётлари жуда ҳам кўп. Шаффофлик йўқ. Навбат қачон келишини билиб бўлмайди. Навбатнинг электрон тизими шакллантирилмаган. Бу эса мавжуд тартибни айланиб ўтишга, коррупцион муносабатларнинг шаклланишига, чақалоқ савдосининг кўпайишига олиб келади”, - деган эди Т. Норбоева.\nШифокор ўзбекистонликлар оммавий эмланаётган вакцинани чалажон жангчига ўхшатди\nШифокор ва публицист Муаззам Иброҳимова Ўзбекистон аҳолиси ковидга қарши оммавий равишда эмланаётган ZF-UZ-VAC2001 вакцинасининг самарадорлигини шубҳа остига олди.\nМутахассис Хитойнинг “Anhui Zhifei Longcom” ширкати ва Хитой Фанлар академияси Микробиология институти ҳамкорлигида шошилинч яратилган вакцина Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти рўйхатидан ўтмаганига эътибор қаратган.\nМ. Иброҳимовага кўра, ушбу вакцинани дунё бўйича фақат Ўзбекистон қўлламоқда. Ҳатто Хитойда ҳам мазкур эмдоридан фойдаланилаётгани йўқ. Шифокор ZF-UZ-VAC2001 вакцинасининг самарасини паст дея баҳолаган.\n“Танамизга вакцина билан вируснинг айрим заррачаларигина юборилгани боис у вируснинг мураккаб феъл-атворини очиб бера олмайди ва бу вакцинанинг самарадорлигини чеклайди. Соддароқ тушунтирсам, ZF-UZ-VAC2001 ўзбек-хитой қўшма вакцинаси билан эмланганимиздан сўнг организмимизда қурол-яроғини аранг кўтариб турган чалажон жангчи пайдо бўлади... Уни мутлақо самарасиз дейиш фикридан йироқман, чунки чалажон аскар ҳам вирус билан курашишга ҳаракат қилади. Лекин ҳозир ундан самаралироқ вакциналарни ҳам олиб келиш имкониятимиз бўлатуриб нега ҳукумат Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва хитойликларнинг ўзи ҳам тан олмаган вакцинани миллионлаб дозада олиб кираётгани кулгили эмасми?” деб ёзган шифокор М. Иброҳимова.\nАввалроқ Асаб ва руҳият илмий-тиббий маркази директори, профессор Зарифбой Ибодуллаев ZF-UZ-VAC2001 вакцинасининг яратилиш босқичлари ҳақида маълумотлар йўқлигини айтиб, мазкур вакцина қўлланишининг мақсадга мувофиқлигини шубҳа остига олган эди.\nИнновацион ривожланиш вазирлиги З. Ибодуллаевнинг эътирозлари ноўрин ва ҳақиқатга тўғри келмаслиги, у томонидан тарқатилган видеоматериаллар аҳолини чалғитаётганини билдирган.\nСоғлиқни сақлаш вазирлигига кўра, ҳозирга қадар Ўзбекистонга 8,5 миллион доза ўзбек-хитой вакцинаси келтирилган.\nУниверситетга киришда ҳарбийлар ва ички ишлар органлари ходимларининг фарзандларига нега имтиёз берилиши керак?\nОлий таълим муассасаларига кириш имтиҳонида юқори балл олиб ҳам грантга эмас, шартнома асосида ўқишга кириш оғриқли ҳол. Чунки ажратилган грантларни аллақачон имтиёзлилар эгаллаб олган бўлади (“Маҳалла” газетаси, 17 июль).\nҚайд этилишича, ўтган йили кириш имтиҳонида 16 та тоифага (“Зулфия”, “Мард ўғлон”, “Ниҳол” давлат мукофотлари соҳиблари, олис чўл туманлари ёшлари, ёш тасвирий санъат усталари, ёш филологлар, Ёшлар иттифоқи фаоллари, ҳарбий соҳа, ички ишлар органлари ходимларининг фарзандлари, “Темурбеклар мактаби” битирувчилари, имконияти чекланган ёшлар, меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари, “Тарбиячи” кўрик-танлови ғолиблари, халқаро олимпиадалар ғолиблари, ижтимоий ҳимояга муҳтож хотин-қизлар ҳамда сўхлик мактаб битирувчилари) имтиёз қўлланган.\n“Жорий йилда бошқа имтиёзлар ҳам қўшиляпти. Аммо ҳали тўлиқ маълумотлар тақдим этилганича йўқ. Аслида бундай ҳолатларда имтиёз тақдим этилиши нечоғли адолатли? Баъзи бир имтиёзлар борасида яна бир карра ўйлаб кўрилса, яхши бўларди. Мисол учун, ҳарбий соҳа ҳамда ички ишлар органлари ходимларининг фарзандларига нега имтиёз берилиши керак? Ахир, бу фуқаро ўз хоҳишига кўра, шу соҳани танлаган ва давлат унинг меҳнатига яраша маош билан таъминлаб турган бўлса, фарзандига имтиёз бериш шартмикан?” дея савол қўяди “Маҳалла” газетаси.\nЎзбекистонлик профессор мамлакатни аср охиригача давом этадиган қурғоқчилик кутаётганидан баҳс этди


10:27 / 20.04.2017\nБугун жамиятимизга янги бир ҒОЯ, мафкура керак. Мафкураки, мамлакатда истиқомат қилаётган ватандошларимизни ягона бир байроқ остида руҳан бирлаштирувчи ва айни замонда ҳар бир Ватандошдан керак бўлса бу ғоя учун жонини қурбон қилишга ҳам, яшатишга ҳам қодир, кучли бир ғоя керак. Замонавий давлат қурилиши олимлари ёхуд демократ либераллар орасида бу фикрга қарши чиқувчилар кўп. Иддао эса айни - ҳеч бир мафкура давлат мафкураси бўла олмайди! Конституцияда ҳам ёзилган қонун бу, дейишади.\nТарихий фалсафий мисоллар ва фикрлар борасида тортишишдан воз кечиб, асосий масала - бугунги кундаги бундай эҳтиёжни вужудга келиш сабабига тўхталсак.\nДунё сиёсий полигонида вазият нақадар кескинлашиб кетаётган бўлса, дунё иқтисодий ҳолати ҳам шунчалик оғир вазиятни бошдан кечирмокда. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг сўнгги ўн йилликда роли ва аҳамияти (таъсир кучи!)нинг кучсизланиш тенденцияси, унга аъзо гегемонликка даъвогар мамлакатларнинг истаганида халқаро қонун қоидаларга амал қилиб, истаганда очиқчасига амал қилмаслик ҳолатларининг кучаяётгани, ўрни келганда БМТ Хавфсизлик кенгашида баъзи давлатларнинг очиқча айтаётган ёлғонлари, истасакда-истамасакда қадам бақадам инсониятни учинчи жаҳон уруши сари олиб бораётганлигини кўрсатмоқда.\nИнсоният таназзул сари кетмоқда. Жаҳонда ривожланган, ривожланаётган ва ривожланмаётган мамлакатлар ("третие страны" ибораси) деган иборалар халқаро сиёсий музокараларда кўлланилаётгани - Одам алайҳиссалом авлодларининг очиқчасига табақаланиши - зотан таназзулдир. Бу чиройли иборалар ортида аслида бойлар, ўрта ҳоллар ва кашшоқлар маъноси ётади. Бу табақаланишни муомалага киритган "бойлар" (ривожланган мамлакатлар) эса ўзида қашшоқлар (ривожланмаган мамлакатлар) устидан ҳукмронлик қилиш, уларнинг тақдири устидан ҳукм чиқариш ҳуқуқимиз бор, деган тушунчада яшамоқдалар. Ўз сиёсатини ана шу тушунчалар асосида олиб бормоқдалар. Шундай бўлмаса Европада бир йилда спиртли ичкиликларга сарфланаётган маблағ Африка қитъасидаги инсонларнинг тоза ичимликка бўлган эҳтиёжини тамоман қондиришга етиши каби ҳолатлар ўртага чиқармиди?!\nРивожланаётган мамлакатларга қараб ҳавасланаётган содда инсонлар кўп. Бундай давлатларнинг аксари бу ривожланишга миллиардлаб Давлат кредит қарзлари эвазига эришаётганлигини, бу қарзларни эса бугун қарз эвазига, гўёки "мазза қилиб яшаётган" - миллатларнинг эртанги болалари тўлаши лозимлигини, бунинг учун Давлат кимга қарздор бўлса ўшаларнинг шарти асосида сиёсат юритишга мажбур бўлиши, улар тавсия қиладиган китоблар ўқилиши, кинолар кўрилиши, ёшлар уларнинг тавсиялари асосида тарбияланиши, улар истаган ҳаёт тарзи секин-аста урф бўлиши шартлари мажбуриятга айланишини кўпчилик билмаса керак. Билсада бу ҳақда ўйламасликка ҳаракат қилади.\nБўлмаса олмасин кредитларни, биров мажбур қилмайди-ку, дер баъзилар. Тўғри ҳеч ким мажбур қилмайди очиқчасига. Фақат ўз ихтиёри билан "рози" қилинади. Бундай кредитларни олишдан бош тортган, кредит ортидан қўйилган шартларга норози ўлкалар инсон ҳуқуқлари топталишида, терроризмни қўллаб-қувватлашда, кимёвий қурол сақлашда, норасида гўдакларнинг қотиллигида ёки ўз халқига зулм қилишда айбланади. Исталган мамлакатда гўёки ҳурфикр демократлар хўрланаяпти, эркинлик топталаяпти баҳонасида революциялар уюштирилаверади. Жаҳонда қудратли деб билинган давлатнинг махсус хизмати раҳбари А.Д.нинг узоқ 1953 йилда "Биз исталган давлатнинг чегарасини жисмонан кесиб ўтмай, у ерда ҳукуматларни ағдариш технологиясини қўлга киритдик", деган эътирофини эслашнинг ўзи кифоя. Токай ўша "қулоқсиз" давлат бошига ташқи кучларнинг исталган одамлари бошчилигидаги, уларнинг қоидаси асосида давлат сиёсати олиб боришни истовчилар ҳукумати давлат тепасига келтирилмаганига қадар бундай ишлар давом этаверади. Мисоллар келтириб ўтирмаслигимнинг сабаби иккита: биринчиси, бу ҳақиқатларни англаш зеҳниятига эга инсонлар қайси давлатларни назарда тутаётганимни шундоқ ҳам билади, иккинчиси, у давлатларнинг номи мисол келтираверилиб сийқаси чиқиб кетди. Ортиқ ўқувчи бу мамлакатлар номини эшитса, кўнгли айнийдиган даражага келиб қолди. Албатта, бу ишларнинг барчаси мафкуравий йўллар, технологиялар, инсонлар онгини бошқариш, омма тафаккурини зарур йўналишда шакллантириш каби илмлар, фанлар ёрдамида амалга оширилади. Буларнинг барчасини ортида қайси мамлакат турибди дерсиз? Буларнинг ортида мамлакатлар эмас трансмиллий корпорациялар турибди. Факат ижрочилар сифатида баъзи мамлакатлар, ҳалқаро ташкилотлар қўлланилади холос. Қисқаси дунё сиёсати майдонида манфаатсиз сиёсат бўлмайди.\nОшқозон миядан ақлли...(ми?)\nҲар куни дунёнинг барча нуқтасида уруш бормоқда. Урушки - совуқ қуролларсиз, ўқларсиз, қонларсиз аммо қурбонларсиз эмас. Информацион қўшинлар тинимсиз бутун дунёда ҳар сония - телевизорингиз ёниқ, телефон ёки компьютерингиз интернетга уланган ҳар сонияда сизнинг, болангизнинг, аёлингизнинг онгу шуурини забт этиш учун уруш олиб бормоқда. Мақсад эса битта - инсониятни маънавиятидан, руҳиятидаги аҳлоқдан мосуво қилиб, уни яшашдан мақсади - фақат истеъмол қилишдан иборат маҳлуққа айлантиришдир. Раҳматли Чингиз Айтматовнинг бир гапи бор: ''ошқозон миядан ақллироқдир, чунки қайт қилиб ташлашни билади, мия эса ҳар қандай ахлатни ҳам ютаверади''.\nТелефонингизда интернет орқали келаётган рекламаларга, аниқроғи рекламадаги ҳолатларга эътибор қилинг: реклама қилинаётган маҳсулот олд планда бошқа, аммо орқа планда реклама ролигидаги оҳанг, кийиниш услуби, ўзини тутиш нормалари бошқа. Гўёки маҳсулотни сизга тавсия этишади-ю, аслида эса сизнинг кўзингиз кўрмайдиган, аммо онг ости даражада таъсир этувчи йигирма бешинчи кадр онгингизни заҳарлайди. Сиз у маҳсулотни балки умуман сотиб олмассиз, аммо реклама онгингизнинг сиз билмаган нуқталарида ўз ишини қилиб бўлган бўлади...\nИнсоният тарихи, маънавий ҳамда маданий, диний қадриятлари устидан кулиш орқали инсон онгини манипуляция қилиш - унинг маънавий илдизларига болта уруш - кўринмас информацион қўшинларининг стратегиясидир. Асосий мақсадларини фош этмаслик учун буларнинг барчаси кўнгилочар воситалар орқали амалга оширилади. Улар фатҳ этиб бўлган ўлкаларда эса уларнинг байроқлари марказий кўчалар ва биноларда осиғлиқдир. Уларнинг байроқлари - корпорация ва компанияларнинг брэндларидир. Шукрки, бизнинг мамлакатни бу инфоқўшинлар ҳозирча забт эта олгани йўқ. Аммо уруш давом этаяпти. Сўрарсиз, ким бу урушни олиб бораётганлар бизга қарши деб. Жавоб берай: тунги клубларда болаларингиз қайси мусиқалардан ҳузур қилаётганига, қайси услубда кийинаётганига, қайси интернет сайтларида "мазза" қилаётганига, ижтимоий тармоқлардан бир - бирига қайси видеоларни улашаётганлигига эътибор қилинг - саволингизга жавобни топасиз. Чингиз ака раҳматлининг ҳақлигига иймон келтирасиз.\nҚилиниши керак бўлган иш кўп. Бу ҳакда четдан туриб маслаҳат берувчилар (асло ёмон маънода эмас!) баробарида ўз фикр мулоҳазалари билан бўлишаётган олимлару, оддий ватандошларимиз кўп. Бундай таклифлар порталда ҳам қалашиб ётибди аслида. Аммо бу борада менинг ҳам фикр билдириш ҳуқуқимдан фойдаланиб, айтадиган таклифларим бор.\nБиз миллат сифатида, энг аввало, ёлғондан воз кечишимиз керак. Машҳур Сингапур иқтисодий мўъжизаси ҳам аслида ана шу қадамдан бошланган эди. Ўзимизни алдашни бас қилиш айни онда ҳақиқатни қабул қилиш демакдир. Ишга ўн дақиқа кеч келса, премиядан маҳрум қилиб, иш соати олтида тугасада яна икки уч соат ишлатиб, айни маошни бериш ёлғондир! Беш иш кунига шартнома тузиб, олти кун ишлатиб, беш кунлик маош бериш ёлғондир! Ҳар куни ишга келиб кетиб, на ҳафталик, на ойлик мақсад қўймасдан, натижасиз ишлаш ёлғондир! Ўқитувчи, шифокор, нафақачи (нафакахўр эмас!), зиёлиларнинг жамият ижтимоий ҳаётида мавқеъи ва ижтимоий аҳволи паст бўлса, буюк келажак ҳақидаги ўйлар ёлғондир! Қирқ кунлик аскарликка бориб келиб, бир маротаба ўқ отмаган, автоматни бўлиш ва йиғишни билмаган аскарнинг ҳарбий гувоҳномаси ёлғондир! Ёшларни чиройли гапиришга (маддоҳлик қилишга) эмас, амалда жасоратли, ҳақиқатпарвар, принципиал, илмга муккасидан кетган, фидоий бўлишга; шаҳардаги шундоқ ҳам истаса бўш вақтини нима билан ўтказишни биладиган ёшлар эмас, қишлоқда меҳнатнинг тагида эзилиб, вақт топса кетмонини тутиб иш билан андормон бўлаётган қаҳрамон ёшларнинг ҳаётига маъно бахш этишга, ўз салоҳиятини ошириш учун имконият яратишга асосий эътиборини қаратмаётган ёшлар тарбияси учун масъулларнинг, ташкилотларнинг ишлари, ҳисоботлари ёлғон! Ўттиз уч миллионли халқнинг номидан бекорчиликда ўтириб смс йўллаб, қўшиқларга берилган атиги беш юз минг (агар ҳақиқатда шунча одам овоз берса!) берилган овоз орқали Ўзбекистон хитлари номи берилган қўшиқларнинг хитлиги ёлғон! То давлат раҳбари айтмагунча ёки тепадан топшириқ бўлмагунча нима иш қилиши кераклилигини билмай ўтирадиган амалдорларнинг фидоийлиги ёлғон! Миллат бақоси учун эртаю кеч тинимсиз ишлаяпман деб ўзини овутаётган, аслида Фаробий, Хос Ҳожиб, Маҳмуд Қошғарий, Достоевский, Толстой, Беҳбудий, Збигнев Бжезинскийларнинг асарларини ўқимаган масъулларнинг лаёқатлилиги ёлғон! Бир адолатсизлик ёки ҳақсизликни кўриб индамай кетиш жиноят эмаслиги ёлғон! Пора орқали мансабга ўтираётганларнинг давлатга хизмат қилиш даъвоси ёлғон! Пора олаётганларнинг ўзларини ҳожатбарор деб билишлари ёлғон! Биз бу ёлғонлардан воз кечишимиз керак.\nИккинчи қадам ҳам енгил эмас\nИккинчи қадам, таълим ва соғлиқни сақлаш тизимини қайта ислоҳ қилишдир. Ислоҳ-ки фундаментал ислоҳ. Аҳолиси ўттиз уч миллиондан ортиқ мамлакат сифатида 63 тагина олий ўқув юртига эгалигимиз миллий илмий салоҳият тарафидан ночор эканлигимизни кўрсатади. Ҳар йили салкам олти юз минг битирувчидан етмиш мингга яқинигина ўқишга қабул қилинади. Қолганларининг тақдири нима бўлади? Бу ўқишга кириб битирганларнинг дипломлари нечта мамлакатда ўтади? Халқаро стандартлар талабларига нечта ОЎЮ жавоб берар экан? Ипидан игнасигача коррупция ўчоғига айланган бу тизимдан бутунлай воз кечиш лозим.\nДавлат ОЎЮлари баробарида чет эл ОЎЮлари, хусусий ОЎЮлари очилишига имкон бериш керак. ОЎЮлари Европанинг аксарият давлатларида қўлланиладиган тизим асосида фаолияти қайта ташкил этилиши мақсадга мувофиқдир. Жумладан, ОЎЮларига талабаларни қабул қилиш имтиҳонсиз амалга оширилиши керак. Истаган битирувчи исталган ОЎЮга кириш имкониятига эга бўлиши керак. Аммо, контракт тўлови эвазига. Контракт тўлови микдори бозор шароитидан келиб чиққан ҳолда, албатта, қиммат бўлади. Ҳозирги даврда тахминан ўттиз миллион сўм атрофида. Бунинг натижасида ОЎЮлари ўртасида рақобат кучаяди. Профессорлик таркибини кенгайтиришга, шароитларни яхшилашга ҳаракат қилишади. Халқаро стандартларни қўлга киритиш орқали тақдим этаётган дипломларининг бошқа давлатларда тан олиниши учун имконият яратишади. Кўпроқ талаба жалб қилишга ҳаракат бошланади. Чунки қанча кўп талаба бўлса, ОЎЮлари шунчалик кўпроқ иқтисодий манфаат топади, ўқитувчиларига кўпроқ маош тўлайди. Имкониятларини кенгайтиради. Ҳар йили ёки семестр охирида Давлат стандарти асосида имтиҳон қилинади талабалар. Ўтмаганлар ҳайдалмайди. Қайтадан ўша йилни ёки семестрни қайтадан тўлов орқали давом эттиради. Албатта, кимдир халкнинг иқтисодий аҳволи боласини ўқитиш учун бунча кўп пул тўлаш имкониятини тополмайди дейиши мумкин. Биринчидан, Давлат ҳозир бу тизимга миллиардлаб ажратаётган ОЎЮларини молиялаштиришдан озод бўлади ва бу маблағларни Давлат грантлари Дастури ташкил қилиб, шу Дастурга йўналтириш имконияти пайдо бўлади. Давлат грантлари Дастури ОЎЮ тизимидан алоҳида бўлади. Бунда грант олишни истаган талабалар Дастурга маълум бир имтиҳон топшириб грантни қўлга киритиши мумкин бўлади. Яъни ўз йўналиши бўйича қўйилган талаб - баллни йиққан ҳолатда Дастур томонидан бир йиллик контракти тўлаб берилади. Бундан ташқари, исталган компания ва фирмалар ўзларига юқори малакали мутахассис тайёрлаш учун, кейинчалик маълум муддат ишлаб бериш шарти билан грантлар тақдим этади. Албатта, Давлат ёки хусусий грантлар бўлсин, уларни қозонишнинг ягона йўли илм синови бўлади. Табиийки, илми кучлилар грант асосида ўқишади. Натижада соҳадаги коррупция тугатилади, ёшларнинг катта қисми ОЎЮларида ўқиш имкониятига эга бўлади, Давлат миллиардлаб ҳаражатдан қутулади, ОЎЮлари ҳамда мутахассислар сифати ошади, мамлакат илмий салоҳияти ўсади, хусусий сектор ривожланади. Яна бир оддий тилда айтиладиган, оддий ҳақиқат бор - пули куйган совунни еркан деганларидай, бепул эришилган нарсанинг қадри бўлмайди. Яъники, одамлар пул топиш учун, сарфланган пулдан натижа олиш учун танбалликка чек қўйишга мажбур бўлади. Кенг профилли сифатсиз мутахассислардан, аниқ йуналтирилган тор профилли мутахассислар етиштирилади.\nСоҳада амалга оширилиши керак бўлган яна иккита муҳим қадам бор. Биринчиси, дунёда шунча сиёсий жараёнлар бўлаётган, полит технологиялар қўлланилаётган бир даврда ўзбек илм оламига политология - сиёсатшуносликни қайтариш вақти келмадимикин?\nИккинчиси, ривожланаётган мамлакатлардаги ривожланишнинг асосий манбаси илм-фан ва технология ривожига эътибор эканлигини билганимиз ҳолда, турли аниқ фанлар, жумладан, техник йўналишда илмий изланиш, илмий янгилик яратаётган ёш олимларимиз илмий ишларини ёқлашда дуч келаётган сунъий тўсиқларни олиб ташлаш вақти келмадимикин? Масалан, техник соҳада илмий ихтиро қилган, ўз соҳасини мукаммал билган ёш олим, ўз илмий янгилигини илм оламида ҳимоя қилиш учун нега тарих, инглиз тили каби имтиҳонлардан ўтишга қимматли вақтини сарфлаши керак? Бу билан мен тарих еки инглиз тили аҳамиятини камситмоқчи эмасман. Фақат шиддат билан ривожланаётган дунёда, техника соҳасидаги янги ихтирони ёхуд тиббиёт соҳасидаги янги даволаш усулини тезроқ илмий оламга тақдим қилиш, бу технология ёки усул бўлсин, умуман илмий янгиликни мамлакат ижтимоий иқтисодий ҳаётига тезроқ тадбиқ этиш мамлакат ривожи учун фойдалироқ эмасми? Шахсан менинг ўзим ёши олтмишдан ошган мамлакатдаги саноқли флейболог ва ёш бўлсада соҳасида тенгсиз қон томир жарроҳларидан бир нечтасини биламан. Йиллардирки илмий иш ҳимоясидан олдин топширилиши керак бўлган инглиз тили имтиҳонидан ўта олишмаяпти. Чунки соҳасининг етук ва фидоийси сифатида ишдан айрилиб, инглиз тили курсларига қатнаш учун вақт тополмайди. Яна бир ажойиб инсон, беназир қон томир жарроҳи раҳматли Рустам Аҳмедов, йиллар давомида ўтказган муваффақиятли тажрибалари натижаларини илмий иш сифатида тайёрлаб, бу сунъий тўсиқлардан ўтиш учун яна икки йилини йўқотди. Бу орада оғир хасталикдан вафот этди. Мамлакатимиз эса бу соҳадаги илмий янгиликлар, илмий тажрибалар натижасидан бебаҳра қолди. Балки бундай талабларни соҳага қараб ажратиш мақсадга мувофиқ эканлигини тан олиш вақти келгандир?\nСоғлиқни сақлаш тизимида соғлиқ суғуртасини жорий этиш, соҳанинг ривожланишига, давлатнинг соҳага сарф - ҳаражатини кескин камайтиришга сабаб бўлади. Энг асосийси кўрсатилаётган тиббий хизмат сифати яхшиланади. Шукрки бу соҳада илк қадамлар ташлана бошланди.\nМиллий истиқлол ғояси ўтган 25 йил давомида ўз ишини ниҳоятда юксак даражада амалга оширди. Аммо, замоннинг ўзи олдимизга янги таҳликалар, янги шартлар, янги чақириқларни, янги шартларни қўймоқдаки, бугун янги бир ғояга эҳтиёж пайдо бўлди. Фикримча, бу ғоя юқорида келтирилган ислоҳотларни ўз ичига олган АДОЛАТЛИ ЖАМИЯТ - КУЧЛИ ДАВЛАТ ғояси бўлиши керак. Президент Шавкат Миромонович Мирзиёев ҳам ўз чиқишларида адолатнинг нақадар муҳимлиги ҳақида кўп тўхталмоқдалар. Зотан исталган давлатнинг тамали адолат эканлигини, бундай тамалга эга бўлмаган давлатлар тезда парчаланиб, таназзулга юз тутганлиги тарихдан маълум. Иқтисодий-ижтимоий ислоҳотлар айнан адолат тамойилига қурилмас экан давлат кучли бўла олмайди. Адолат тамойили фақатгина иқтисодий-ижтимоий, сиёсий соҳаларда эмас, ҳар бир хонадонда, жамиятимиз аъзолари орасидаги ўзаро ижтимоий муносабатларда, оилада, ҳар бир ватандошимиз турмуш тарзида акс этишига эришсакгина дунёда беназир кучга эга давлат қурдик дея оламиз. Бу албатта жуда катта сифатли маънавий тарғиботни тақозо этади.\nАммо, буни амалга оширишга киришишнинг ўзиёқ миллат сифатида янги бир иқтидорга эришаётганимизни кўрсатади. Чунки фақатгина миллатини Она, давлатини Ота ўрнида билиш орқалигина дунёда рўй бераётган ва бериши кутилаётган бўхронлардан давлатимиз ва қадриятларига содиқ миллатимизни қутқариб қолишимиз, тинчликни ва тўқликни, сокин ва таҳликасиз ҳаёт тарзини, ривожланган ва ҳимояланган иқтисодни, эркин келажак кафолатини болаларимизга таъминлай оламиз. Бунинг учун кучли ғоя керак: АДОЛАТЛИ ЖАМИЯТ - КУЧЛИ ДАВЛАТ ғояси. Зеро, миллатимизнинг азалдан жисми - одамийлик, руҳи - адолат бўлган.\nP.S. Биз юксак маънавиятли халқлигимиз ҳақида кўп иддаолимиз. Аммо, аччиқ бўлсада бир ҳақиқатни айтиб ўтишни, қилиниши керак бўлган кичик бир "ислоҳот"га ҳам тўхталишга эҳтиёж топдим. Юксак технологиялар асрида биз аввало қишлоқларимизда ҳожатхона ва ювиниш маданиятини ўзгартиришимиз керак. Ёқимсиз ҳидли, қиш кунлари исталган одамни шамоллатиб қўядиган ер ҳожатхоналаридан воз кечиш вақти келмадимикин?! Исталган инженеринг компанияси 2Х3 шаклдаги унитазли, ювиниш учун душга, сув иситиш ва тепасида бир тонналик сув бочкасига эга, замонавий кимёвий қоришмалардан тайёрланган енгил, иссиқ ҳамда совуққа чидамли қаттиқ алюминь профиллардан ишланган конструкциялар лойиҳасини ишлаб чиқиши мумкин. Соҳа мутахассислари билан гаплашганимизда, бундай мобил конструкцияни тахминан уртача уч миллион етти юз минг сўмга яратиш мумкинлигини ҳисоблаб чиққандик. Бу лойиҳани серияли ишлаб чиқаришни йўлга қўйиб, аҳоли сотиб олишига имкон яратилса, ёмон ҳидда ўтиришдан қишлоқдаги ватандошимизни халос этсак, шояд ахлатнинг ҳидидан қайт қилиш рефлексимиз яна ишга тушиб кетса...


Ҳайвонлар ҳимоячиларини Президент Аппаратида қабул қилишди | Uzbekistan Today\nБош саҳифа / Социум / Ҳайвонлар ҳимоячиларини Президент Аппаратида қабу...\nҲайвонлар ҳимоячиларини Президент Аппаратида қабул қилишди\nПрезидент номига ҳайвонлар муаммолари билан мурожаатномага имзо қўйган фуқаролар уч мингтадан ошди. Ҳужжатда мурожжат қилганлар ҳайвонларни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунни ишлаб чиқишни илтимос қилишмоқда, уларга бешафқат бўлганларни жиноий жавобгарликка тортиш , уларни овлаш масаласини ҳам хал этишни сўрашган .\nЖамоатчилик номидан хат ёзиш учун пойтахт хокимининг қаровсиз қолган уй ҳайвонлари – мушук ва итларни отиш тўғрисидаги буйруғи сабаб бўлди . Ҳайвонларни муҳафаза қилувчилар ўз мурожаатларида таъкидлашларича , ушбу фармойиш нафақат уйсиз ҳайвонларга тегишлидир, эгаси борлари ҳам (агар улар ёнларида бўлмаса) таалуқлидир, - ёзади nuz.uz.\nҲайвонларни муҳофаза қилувчилар бошқа давлатларнинг ҳайвонларни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонунчилигидан кўчирмалар келтиришган.\nҲайвонларга бешафқат бўлганларга нисбатан жарима миқдорини кўпайтиришни сўрашмоқда, ҳайвонларни муҳофаза қилувчилар 10 ЭКОИХМ 20 гача, ёки 15 суткагача маъмурий қамоққа олишни сўрашмоқда.\nУндан ташқари, ҳайвонларни ўлимига олиб келган ёки уларга майиб етказган шахслар жиноий жавобгарликка тортилиши керак. Ушбу ҳуқуқбузарлик учун жарима ундирилишини ЭКОИХМ 400 тадан 600 тагача ёки 360 соат жамоат ишларида мажбурий ишлаб бериш сўралмоқда.\nКўнгиллилар таъкидлашларича уларнинг хатлари учта нусҳада тузилган. Биттаси Президент Аппаратига , сиёсий-ҳуқуқий масалалар бўйича Давлат маслаҳатчиси ёрдамчисига топширилди. Жамоатчилик вакилларини хат керакли қўлларга боради ва , албатта кўриб чиқилади, деб ишонтиришди.


Хитойлик атеист олимлар эркак каламушларни уруғлантириб, уларни насл туғишга мажбур қилди - YANGILIK .RU yangilik.ru\nХитойлик атеист олимлар эркак каламушларни уруғлантириб, уларни насл туғишга мажбур қилди\nIyun 23, 2021 хитой\n« Шанхай Ҳарбий-денгиз тиббиёт университети олимлари уларнинг тажрибаси «репродуктив биологияга чуқур таъсир кўрсатиши» мумкин демоқда. Улар терисини бир қилиб тикиб, қон айланиш тизимини бирлаштириб, эркак ва урғочи каламушни бирлаштиришди, сўнгра бачадонни эркакка кўчириб, эмбрионларни эркак каламушга ҳам, урғочи каламушга ҳам жойлаштиришди», – дейилади Daily Mail хабарида.\n«Эмбрионлар керакли давргача, яъни 21,5 кунгача ривожланган бўлиб, кесарча кесиш ёрдамида эркак каламушда 27 та «нормал» эмбриондан 10 та бола муваффақиятли туғилган. Жамоа улар вояга етганлигини ва жиддий юрак, ўпка ёки жигар касаллигига дуч келмасдан кўпая олганлигини тушунтирди».\n«Биз сут эмизувчиларда эркак ҳомиладорлиги моделиги ярата олдик», – дейишди улар.\n«Эркаклар ҳомиладорлиги – табиатда ноёб ҳодиса саналади, шу қадар ноёбки, syngnathidae, денгиз отчалари, денгиз игналари ва денгиз аждарҳоларини ўз ичига оладиган балиқлар оиласи ҳомиладорлик даврида эркаклар насл кўтариб юрадиган ягона маълум тур ҳисобланади», – изоҳ беради нашр.\n«Олимлар аслида битта мавжудот яратиш учун эркак ва урғочи каламушни бир қилиб тикиб, «каламуш модели» ишлаб чиқдилар. Олдиндан ахталанган эркак каламушга бачадон кўчириб ўтказилди. Жамога эркак каламушга кўчириб ўтказилган бачадонга, шунингдек, эркак калмуш билан бирлаштирилган урғочи каламушнинг бачадонига эмбрионлар жойлаштиришди. Бу уларга ҳомиладор урғочининг қони таъсири остида эркак каламушдаги кўчириб ўтказилган бачадонда эмбрионнинг ривожланишини кузатиш имконини берди», – деб ёзади газета.\n«Жами 46 жуфт каламушлар бирлаштирилиб, ҳомиладорлик иккала томонда ҳам бўлган. Умумий ҳисобда урғочиларга 562 та, эркак каламушларга эса 280 та эмбрион кўчириб ўтказилди». «Биз урғочи каламушлар бачадонида 169 та, эркак каламушлар бачадонида эса атиги 27 та эмбрион нормал рвожланганини аниқладик», – хабар қилади хитойлик олимлар.\n«Эркак каламушларда кесарча кесиш давомида олимлар бир нечта аномал ўлик ҳомилаларни аниқладилар – бирлаштириб тикилган урғочиларда бу қадар насл ўлиши қайд этилмаган. Тадқиқотчиларнинг сўзларига кўра, айрим ҳомилалар атиги икки соат ёки бир сутка яшаган. Жамоанинг қўшимча қилиб айтишича, эркак каламушлар муваффақиятли туққан тўққизта каламуш боласи вояга етиб, «функционал реподуктив» бўлган. Гистологик тадқиқот натижаларига кўра, уларда юрак, ўпка, жигар, буйрак, бош мияси, тухум ҳужайра ва уруғ ҳужайра ёки бачадонда аномалия кузатилмаган», – дейилади мақолада.\n«Бизга маълумки, сут эмизувчилар эркакларида ҳомиладорлик ҳолатлари ҳақида бунгача хабар қилинмаган, – деб ёзади макола муаллифлари. – Бу тадқиқотда биз эркак ҳомиладорлигининг каламуш моделини яратдик ва кўчириб ўтказилган эмбрионлар ҳомиладор урғочининг қони таъсири остида эркак (урғочи билан бирлаштирилган) каламушларга кўчириб ўтказилган бачадонларда муваффақиятли ривожланишга қодир эканлигини аниқладик».\n«Ушбу экспериментнинг муваффақият даражаси жуда паст, лекин эркак каламушлар кесарча кесиш йўли билан 10 та каламуш боласини муваффақиятли дунёга келтирди», – қўшимча қилади улар.\nНатижалар bioRxiv.org биология бўйича тадқиқотлар серверида эълон қилинди.\nМанба: Daily Mail\nРамзан Қодиров Путиннинг илтимосига кўра, Чеченистон президентлигига ўз номзодини қўяди


17:45 / 08.03.2019 1844 pdf Ўқиш режими + -\n«Эй мўминлар, Аллоҳ ва Унинг пайғамбарига хиёнат қилмангиз ва билган ҳолларингизда сизларга ишониб берилган нарсаларга (яъни, динга ва бошқа ҳар қандай омонатларга) хиёнат қилмангиз!» (Анфол сураси, 27-оят).\nВоҳидий раҳимаҳуллоҳ айтадилар: «Бу оят Абу Лубоба хусусида нозил бўлган. Бани Қурайза яҳудийлари қамал қилингач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишини уларга элчи қилиб жўнатган эдилар. У кишининг аҳли ва фарзандлари Бани Қурайза яҳудийларининг орасида эди. Улар ундан: «Эй Абу Лубоба, бордию Саъднинг ҳукм қилишига рози бўлсак, нима бўлади деб ўйлайсан?» дея сўрашди. Абу Лубоба тамоғига ишора қилди, яъни, сўяди, демоқчи бўлди. Бу иши билан у Аллоҳ ва Расулига хиёнат қилган эди. Абу Лубобанинг ўзи: «Турган жойимдан қўзғалмай туриб, Аллоҳ ва Расулга хиёнат қилганимни билдим», деган эди».\nИбн Аббос розияллоҳу анҳумо айтадилар: «Омонатлар – Аллоҳ омонат қилиб берган амаллар, яъни фарзлардир».\nКалбий айтадилар: «Аллоҳ ва Расулига хиёнат қилиш уларга осийлик қилишдир. Ҳар бир инсон Аллоҳ фарз қилган ишларда омонатдордир, хоҳласа хиёнат қилади, хоҳласа адо қилади, уни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди».\nЯъни, бу ва бошқа ҳар қандай омонатга хиёнат қилмаслик даркор.\n«Ва албатта, Аллоҳ хоинларнинг ишини ўнгламас» (Юсуф сураси, 52).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Мунофиқнинг аломати учта: гапирса, ёлғон гапиради; ваъда берса, ваъдасини бузади, омонат қўйилса, хиёнат қилади» (Муттафақун алайҳ).\nАнас розияллоҳу анҳу айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон бизга мурожаат қилсалар: «Омонати йўқ кишининг иймони йўқ, аҳди йўқ кишининг дини йўқ», дер эдилар» (Табароний, Ибн Ҳиббон ривояти).\nЯъни, омонатга хиёнат қиладиган кимса иймонсиз, аҳдига вафо қилмайдиган кимса динсиздир.\nҲар қандай нарсадаги хиёнат қабиҳ бўлиб, баъзиси ёмонроқдир. Аҳлинг ва мол-мулкингга хиёнат қилган кимса билан арзимас пулингга хиёнат қилган кимса баробар эмас.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларки: «Сенга омонат қўйган кишининг омонатини адо эт, сенга хиёнат қилган кимсага сен хиёнат қилма!» (Термизий ривояти).\nБошқа бир ҳадиси шарифда: «Мўмин ҳар қандай хислатга табиатан мойил бўлиши мумкин, бироқ хиёнат ва ёлғонга мойил бўлмайди», дейилган (Абу Яъло, Баззор ривояти).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Аллоҳ: «Мен шеригига хиёнат қилмаган икки шерикнинг учинчисиман. Агар хиёнат қилса, улар орасидан чиқиб кетаман», дейди» (Абу Довуд ривояти).\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам дуо қилиб: «Эй Аллоҳим, менга очликдан паноҳ беришингни сўрайман, зеро, у жуда ёмон ҳамхонадир, ҳамда хиёнатдан паноҳ беришингни сўрайман, зотан у жуда ёмон астар-ёпинчиқдир», дер эдилар (Абу Довуд ривояти).\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Дўзах аҳли бештадир», дея бир неча тоифани зикр қилиб: «Арзимаган бўлса-да, ўзи ёқтирган нарсага хиёнат қиладиган хоин», деганлар (Муслим ривояти).\nИбн Масъуд розияллоҳу анҳу айтадилар: «Аллоҳ йўлида қатл этилиш барча гуноҳларга каффорат бўлади. Бироқ омонат бундан мустасно. Қиёмат куни бир бандани олиб келишади. Гарчи Аллоҳ йўлида қатл этилган бўлса ҳам, унга: «Омонатингни адо эт», дейилади. У: «Эй Раббим, дунё ўтиб кетган бўлса, мен қандай қилиб омонатни адо қиламан», дейди. Уни «Ҳовия»га олиб боришади. Унга омонати кўринади. У ўзига берилган кундаги шаклда бўлади. Уни кўрибоқ танийди. Унинг изидан «Ҳовия»га тушиб, унга етиб боради-да, елкасига ортиб, олиб чиқа бошлайди. Энди чиқаман, деганида омонат елкасидан тушиб кетади. У абадул-абад омонатнинг изидан пастга тушиб кетаверади». Сўнг: «Намоз омонатдир, таҳорат омонатдир, тарози омонатдир, ўлчов омонатдир», деб бир қанча нарсаларни санадилар-да: «Буларнинг энг қаттиғи ваъдадир», дедилар (Аҳмад, Байҳақий ривояти).\nРивоят қилишларича, одамлардан биринчи бўлиб, кўтариладиган нарса омонатдорлик ва охирида қоладиган нарса намоздир. Ҳолбуки, кўпчилик намозхонларда хайр – яхшилик бўлмайди.\nЭй Аллоҳим, бизга лутф марҳаматинг ила муомала қилгин ва барчамизни афв айлагин.\nYa’qubga jo‘natilgan jamoa\n15:30 / 08.03.2019 3722\n21:00 / 08.03.2019 1656\n1024 11:00 / 02 июнь\n2659 15:10 / 14.01.2019\nАллоҳ зинога яқинлашмасликка буюрган (тўртинчи мақола)\nНомаҳрамлардан кўзни тиймасликЗинога олиб борувчи йўлларнинг энг кенг тарқалгани, жамият ҳаётида чуқур илдиз отгани бу номаҳрамлардан кўзини тиймасликдир. Бу давоми...\n1277 11:00 / 04 июнь\nДаюслик ва қўшмачилик\nАллоҳ таоло айтади.Зинокор эркак фақат зинокор аёлга ёки мушрикага уйланур. Зинокор аёлга фақат зинокор эркак ёки мушрик уйланур. Ва бу яъни, зинокор аёлларга давоми...\n3249 14:00 / 25.03.2019\n59 18:00 / 28 октябрь\n42 10:48 / 28 октябрь\n45437 11:58 / 10.10.2018\n57798 11:56 / 10.10.2018\n6245 16:57 / 17.05.2019\n10477 15:03 / 10 март


Андижон вилоятида ёшлар ўн кунлиги лойиҳаси доирасида ёш кадрларни раҳбар лавозимида синаб кўриш амалиёти қўллаб кўрилмоқда.\nЛойиҳага асосан фаол ва иқтидорли ёшлар вилоятдаги шаҳар ва туманларга 10 кун муддат давомида вақтинча ҳоким сифатида тайинланди. Бу муддат мобайнида ёшлар туман/шаҳар раҳбарлиги фаолияти билан танишиб, буни ўзларида синаб кўришади, ҳудуд учун янги ғояларни таклиф этишади.\nKun.uz мухбири шу лойиҳа доирасида Шаҳрихон туманига вақтинча ҳоким сифатида тайинланган Андижон машинасозлик институти тўртинчи босқич талабаси Абдулҳамид Акбаров билан суҳбатлашди.\nТалабалар Шуҳрат Абдураҳмоновдан вилоят бошқарувини бир кунга ёшларга беришни сўраган\n– Лойиҳа ташаббуси шу ўқув йилининг бошида вилоят ҳокими Шуҳратбек Абдураҳмонов олий таълим муассасалари талабалари билан учрашганда ўртага ташланган эди. Талабалар вилоят бошқарувини бир кунга ёшларга бериб кўринг, деган таклифни ўртага ташлашган. Бу пайтда туман/шаҳар ҳокимлигига тайинлаш ҳақида гап йўқ эди.\nОлий Мажлиснинг Бош вазир тасдиқланган йиғилишида Шуҳратбек Абдураҳмонов Шавкат Мирзиёевга қараб, «Ёшларга оид давлат сиёсатида Андижон намунасини кўрсатиб бераман», деган ваъдани берди.\nШу ваъдага кўра, туман ҳокимлари 10 кунга Давлат бошқарув академиясига тажриба орттириш учун кетишидан фойдаланган ҳолда Андижондаги ОТМлар талабалари, ишлаб чиқариш корхонаси эгалари бўлган ёшлар вилоятдаги 16та туманга биринчи раҳбар қилиб тайинланди. Ушбу амалиёт 10 кун давом этади.\nБизни бу лавозимларга тайинлаш чоғида вилоят ҳокими ёшларга қарата: «Ҳар қайси соҳада ўзингизни янги ғоялар билан синаб кўринг, бор ҳаракатни ишга солинг», деган. 10 кундан кейин вақтинча ҳокимликни бажарганлардан ўзининг ҳудуди бўйича таклифлар қабул қилинади. Қайси тумандаги ҳоким энг зўр ишласа, ишончни оқласа, уни вилоятдаги кадрлар захираси рўйхатига киритиш топшириғи берилган.\nБизга имзо, муҳр босиш, қарор қабул қилиш ҳуқуқидан бошқа ҳокимнинг барча ваколатлари берилган. Якуний қарор чиқариш учун, албатта, тажрибамиз ҳам етарли эмас. Асосий мақсад ҳокимликни ўз танимизда синаб кўриш, туман муаммоларини бошқа ракурсдан кўриш ва уларнинг ечими учун ўз ғояларимизни беришдир.\n«Асосий истагим – ёшлар муаммоларини ҳал қилишга уриниш»\n– Тайинлов бўлган куни кечаси билан ўйлаб чиқдим, режалар туздим. Ўзим ўйлаб юрган ғояларни пишитдим.\nШаҳрихон – вилоятнинг аҳолиси энг кўп тумани. 350 мингдан ортиқ одам истиқомат қилади. Шунга яраша, муаммонинг сони ва салмоғи ҳам кўп бўлади. Аҳоли билан кўпроқ мулоқотга киришиб, уларнинг муаммосини имкон қадар туман мутасадди вакиллари билан ҳал қилишга ҳаракат қиляпман.\n10 кун учун мўлжаллаган режаларимдан асосийси – ёшлар масаласи. Кўпчилик уюшмаган ёшлар деб атайдиган қатламни мен меҳнат билан таъминланмаган ёшлар дейман. Коллежни битириб, ҳеч қаерда ишламаётганлар, четга чиқиб кетмоқчи бўлганлар, университетни битириб, иш билан банд бўлмаганлар талайгина. Уларни имкон даражасида ўзимизда олиб қолиб, ўзимизда мавжуд инвестиция дастури доирасида ишга тушган корхоналар, экспортер фирмаларга жойлаштиришни ўйлаб қўйганман.\nШу боис биринчи қилган ишим Меҳнат бандлиги бўлим бошлиғи билан гаплашиш бўлди. 10 кун муддат ичида 100дан ортиқ ёшларни ишга жойлаш бўйича лойиҳани тахт қилдик.\n«Ҳокимлик биносига биринчи киришим эди»\n– Бу вазифа топширилганидан сўнг биринчи бўлиб ҳокимият жамоаси билан танишдик. Тўғриси, бу ҳокимлик биносига биринчи бор қадам хатлаб киришим бўлди.\n10 кун давомида тумандаги ҳолат билан яқиндан танишиш учун бир кунни битта комлексга бағишлаяпман. Биринчи навбатда, иқтисодий комлекс билан танишиб чиқдим. Кейин ижтимоий соҳа, кейин аграр...\n«Энг нозик иш аҳоли билан мулоқот экан»\n– Назаримда, ҳоким учун энг нозик иш – аҳоли билан мулоқот қилиш. Мурожаатларга ўзига яраша меъёрларда жавоб бермасангиз, жавобингиз бошқача талқин қилиниши, бир оғиз сўзнинг ўзиёқ нафақат ўзингизга нисбатан, балки бутун ҳукуматга нисбатан ҳурматнинг йўқолишига сабаб бўлиши мумкин экан. Шунинг учун ҳар бир гапимни ўйлаб, етти марта ўлчаб, адолат тарозиларига солиб кўриб гапиришга ҳаракат қиляпман.\n«Туманнинг энг катта муаммоси ― бозор»\n– Тумандаги ишлар билан бир ҳафта давомида шуғулланиб тушунганим – Шаҳрихонда энг эътиборга муҳтож соҳа бозорни тартибга солиш экан. Бироқ шу вақтгача бозорни тартибга солиш осон эмаслигини минг бора ҳис қилганман ва ҳозир ҳам ҳис қиляпман. Сабаби Шаҳрихонда аҳоли жуда кўп ва улар асосан ҳунармандчилик, деҳқончилик ва савдогарлик билан шуғулланишади.\nШаҳрихон бозори жуда катта ва вилоятда машҳур. Бозор ҳар куни ишлайди ва Қорасувдан то Марғилонгача одамлар харид учун келадилар. Чунки бу ерда рақобат жуда кучли ва шунга яраша нархлар ҳам жуда арзон.\nБозор муаммосини ҳал қилиш ишлари билан ҳам танишдим. Туманимиз ҳокими бу муаммога ечим топишга киришган. Лойиҳага кўра, бозор ҳудудига сиғмаган савдогарлар учун яна алоҳида икки қаватли бино қурилиши давом этмоқда.\n«10 кунлик ҳоким»га мувофиқ «бир кунлик талаба»\n– Мактаб битирувчиларининг олий таълимга бўлган қизиқишини ошириш мақсадида «Бир кунлик талаба» лойиҳасини ишлаб чиқдик. Барча ОТМлар проректорларини мактабларда таълим сифатини оширишга қаратилган тумандаги мактаб директорлари иштирокида муҳокама-йиғилишга таклиф этдик.\nЭнди шаҳрихонлик мактаб битирувчилари ОТМларга шунчаки бориб экскурсия қилмайди, балки «Бир кунлик талаба» («10 кунлик ҳоким»га ҳамоҳанг тарзда) лойиҳамизда иштирок этишади. Яъни институт профессорлари томонидан ўқувчиларга камида 1 пара таништирув ва мутахассислик фанларидан маъруза ўқилади. Бу ўқувчиларни илм йўлидан боришга, олий маълумотли бўлишга бўлган рағбатини оширади, деб ўйлайман.


BBC Uzbek - Dunyo - 'Малала Юсуфзайга Тинчлик учун Нобел мукофоти берилсин'\n'Малала Юсуфзайга Тинчлик учун Нобел мукофоти берилсин'\nСўнгги янгиланиш 9 ноябр 2012 - 12:21 GMT\nОтаси Зиёвиддиннинг айтишича, Малала Тинчлик учун Нобел мукофотига лойиқ\nБутун дунё бўйлаб ўн минглаб одам толиблар бошидан отиб, оғир яралаган покистонлик фаол ўқувчи қизга Нобел мукофоти беришга даъват этувчи онлайн-петицияга имзо чекишган.\nФаоллар ҳозир Малала даволанаётган Буюк Британия ҳукуматини ҳам ўз ташаббусларини қўллашга чақиришган.\nУларга кўра, 15 ёшли Малала Юсуфзай қизларнинг таълим олишлари йўлида кампания олиб бориб, ўз тимсолида таҳсилдан мосуво бўлган барчани намоён этган.\nМалала бундан бир ой бурун Покистоннинг ўз вақтида Толибон ҳаракатининг таянч нуқтаси бўлган Свот водийсида ҳужумга учраган ва жароҳати оғир экани боис, сўнгроқ лозим тиббий муолажа олиши учун Британияга юборилганди.\nОтасининг айтишича, бутун дунё ўзини қанчалик қўллаб-қувватлаётганини кўриб, қизининг боши осмонга етган.\nБританиялик шифокорларнинг айтишларича, Малаланинг соғлиғи ўнгланиб бормоқда.\nМалала 2009 йил бошларида Би-би-си Урду Хизмати учун ёзган кундаликлари билан ҳам тилга тушган.\nУ ўз кундаликларида Толибон назорати остида кечган ҳаётлари, қизларнинг таҳсилдан умуман мосуво этилганликлари ҳақида ҳикоя қилган.\nШу шанба куни эса, Малала Юсуфзай номи остида бутун дунё бўйлаб таълимдан бебаҳра 32 миллион қизни мактабга қайтариш мақсад қилинган.\nБирлашган Миллатларнинг Маориф бўйича махсус вакили Гордон Браун ҳам ушбу масалани муҳокама этиш учун жорий пайтда Покистон сафарида.\n"Нобел мукофотига лойиқ"\nОтаси Зиёвиддиннинг айтишича, Малала Тинчлик учун Нобел мукофотига лойиқ.\n"Малала инсоннинг шаъни, тоқатлилик ва турфафикрлиликни ҳимоя этиб келаётганди. У ўзининг қони билан ваҳшийлик ва инсоний тамаддун ўртасида қатъий чизиқ тортди. Малаланинг овози Покистон халқи ва бутун дунё бўйлаб маҳрумият аламини татишларига тўғри келаётган болаларнинг овозидир, дейди отаси.\nБританиялик фаол Шоҳида Чаудҳарининг айтишича, Нобел Тинчлик мукофотининг берилиши Малала дунёнинг эътиборида эканига далолат қилгани учун онлайн-петиция уюштирган.\nБелгиланган меъёрларга жавоб берувчи ҳар қандай шахснинг номзоди Тинчлик учун Нобел мукофотига илгари сурилиши мумкин ва аризаларни топшириш муҳлати феврал ойида ўз поёнига етади.\nШундан сўнг Нобел қўмитаси тайёрлаган рўйхат кенг жамоатчиликка ошкор қилинмайди, совриндорлар эса, октябр ойида танланади.\nПокистон: хотин-қизлар таълими учун курашган фаол қиз отиб кетилган


ҚИНҒИР ИШНИ ЯШИРИБ БЎЛМАС\nБугунги кунда ҳуқуқни мухофаза қилиш орган ходимлари томонидан аҳоли ўртасида жиноятчиликни барвақт олдини олиш борасида олиб борилаётган тарғибот ташвиқот ишлари ўз самарасини бермоқда. Фуқароларимизнинг атрофидаги воқеликка бефарқ эмасликлари қувонарли ҳол, албатта. Хусусан, жорий йилнинг 16 январь куни Сурхондарё вилоятида фуқаро Х.Н. томонидан Миллий гвардия бошқармасига келиб тушган хабарга кўра тезкор тадбир амалга оширилди.\nВилоятнинг Миллий гвардия ва ИИБ ходимлари ҳамкорлигида Денов шаҳри Гулистон кўчасида яшовчи фуқаро Т. Ш.нинг яшаш жойи белгиланган тартибда холислар иштирокида кўздан кечирилганда, хонадонда 33 дона оқ қоғоз парчаларига ўралган вазни 22 грамм миқдорда бўлган “марихуана” гиёҳвандлик моддаси борлиги аниқланди.\nОлиб борилган суриштирув ишлари мобайнида қўлга олинган фуқаро Т. Ш.нинг гиёҳвандлик моддасини сотиб олган манзил аниқланиб, ушбу тезкор тадбир давом эттирилди. Тадбир давомида Денов туманида яшовчи 1995 й.т., фуқаро С.Н. яшаш жойига яқин бўлган ҳудудда 4 та гугурт қутисига махсус қадоқланган “марихуана” гиёҳвандлик моддасини фуқаро Ш.Т.га 1млн 400минг сўмга (ҳар бир қутиси 350.000 сўмдан) сотаётган вақтда қўлга олинди.\nҲозирда юқорида қайд этилган ҳолатлар юзасидан вилоят ИИБ масъул ходимлари томонидан суриштирув ишлари олиб борилмоқда.


Yusupov Furqat Blogi.: Биласизми..? Ўйинда энг кўп гапирган ва бақирган футболчи- бу Пеле!\nБиласизми..? Ўйинда энг кўп гапирган ва бақирган футболчи- бу Пеле!\n* Кузатувчиларнинг ҳисоблаб чиқишларича, Алессандро Неста кунига ўртача 793та мактуб олади. Уларда асосан муҳаббат изҳор этилади, шунингдек, «Лацио»дан кетгани учун танқид қилинади, таътил ёки бирор байрам кечасини бирга ўтказишга таклиф ёзилади.\n* Қолаверса, кўз ёшлари ва лаб изи туширилган мактублар ҳам етарли. Яна фанатлар футболчидан дастхат сўрашади, бахт тилашади, мақтов сўзлари битишади.\n* Испания 2-лигасидаги бир ўйинда, баҳс якунланишига 3 дақиқа қолганида жамоа ўйинчилари ҳакамга эътироз билдириб, қўполлик қиладилар. Рефери эса бунга парво ҳам қилмай барча футболчиларни «қизил» билан «сийлайди».\n* Битта клуб таркибида энг кўп гол уриш бобида футбол қироли - Пелега тенг келадигани йўқ. У Бразилиянинг «Сантос» жамоаси таркибида 1116 учрашувда 1091 марта зафар қучган.\n* Пеле ҳаёти давомида 88 мамлакатга ташриф буюрган. 9 нафар қирол ва 1 нафар қиролича, 2 нафар Рим папаси ва 70та давлат президенти билан учрашган. Дунёнинг турли давлатларида футбол қиролига бағишланган 10дан ортиқ фильм яратилган ва 90тага яқин қўшиқ ёзилган.\n* Аргентина терма жамоаси ўз тарихида 24та халқаро совринни қўлга киритган. Уларнинг орасида жаҳон даражасидаги олий совринлар сони 6та. Миллий жамоа 2 марта, 20 ёшгача бўлган ёшлар термаси эса 4 марта жаҳон чемпионатида ғолиб чиққан.\n* Канадалик 10 ёшли қизалоқ Хло Кечланд 30 сония вақт ичида тўпни ерга туширмасдан 155 марта жонглёр қилган. Рекорд 2006 йилнинг 12 декабрь куни Канаданинг Виктория шаҳрида қайд этилган.\n* Футбол тарихида стадионга ҳайкали қўйилган биринчи футболчи - бу Пеле. Унинг шарафига 1969 йили ҳайкал ясашган. Ундан кейин эса аргентиналик Габриэль Батистутага Флоренцияда шундай эҳтиром кўрсатишган.\n* Швециялик Томас Луидман иккита рекорд ўрнатган. У тўпни боши билан 8 соат 32 дақиқаю 3 сония давомида ҳаракатлантирган. Иккинчиси - ерда ётган ҳолда 9 дақиқа 57 сония давомида тўп билан ҳунар кўрсатган.\n* Бразилиялик Мартино Эдуардо Ориже оёқлари ва боши ёрдамида 19 соат 30 дақиқа давомида тўпни ерга туширмай ҳаракат қилган.\n* Аргентиналик Виктор Рубилар бир вақтнинг ўзида 5та тўпни ерга тушириб юбормасдан ўйнатган - 10 сония ҳавода ушлаб турган.\n* Европа чемпионлар кубоги (лигаси)да ҳам футболчи, ҳам мураббий сифатида ғолиб чиққанлар қаторига Мигель Муньос, Жованни Траппатони, Йохан Кройфф, Карло Анчелотти, Франк Райкаард ва Хосеп Гвардиолалар киришади.\n* Бразилиялик таниқли ҳужумчи Аилтон профессионал фаолияти давомида 16та клуб шарафини ҳимоя қилган. У Бразилиянинг «Испирангу», «Интернасионал», «Можи Мирим», «Санта Крий», «Гуарани Капиненсе», Мексиканинг «Тигресуаил», Германиянинг «Вердер», «Шальке-04», «Гамбург», «Дуйсбург», Сербиянинг «Црвена Звезда», Туркиянинг «Бешиктош», Швейцариянинг «Грассхоппер», Украинанинг «Металлург» Д., Австриянинг «Алтах» клубларида тўп сурган.\n* Беқиёс юлдуз - Пеле ўйинлар давомида энг кўп қичқирган ва энг кўп гапирган футболчидир.\n* Камерун термаси ва «Интер» ҳужумчиси Самуэль Это`О мобиль телефонлар шайдоси. Унинг бундай матоҳлари сони 400тага яқин.\n* Италиялик ҳимоячи Марко Матерацци 2006 йилги жаҳон чемпионати финалида рўй берган тарихий воқеа ҳақида «Мен Зиданга нима деган эдим», деб номланган китобни нашр эттирган.\n* Энг кўп гол урган футболчини биласизми? Пеле! Йўқ? Бу - бразилиялик футбол қиролининг ҳамюрти Артур Фриденрейх. У 1909-1934 йиллар давомида 1329та голга муаллифлик қилган.\n* Европа чемпионлар кубогида энг кўп зафар қучган футболчи - Франциско Хенто. У «Реал» клуби билан (1956-1960, 1966) 6 марта нуфузли совринни боши узра баланд кўтарган.\n* Европа миллий терма жамоаларида энг кўп гол урган футболчи - Ференц Пушкаш. У Венгрия терма жамоаси учун 84 ўйинда 83та гол ҳосил қилган.\n* Икер Касильяс - 4 карра жаҳон, 3 карра Европа чемпиони. Ушбу дарвозабон Испаниянинг турли ёшдаги терма жамоалари (U-15, U-16, U-20 ва катталар) билан жаҳонда тенгсиз бўлган. Европада эса U-16 ва катталар термасида зафар қучган.\nP.S: Ўзим йиққан маьлумотлар асосида тайёрладим.\nАвтор: Furqat Yusupov на 9:37:00


ОИВ инфекция ва ОИТСнинг бир-биридан фарқи нимада? — Фарғона шифокори\n28.11.2018 28.11.2018 fsh.uz\nОИВ-инфекцияси — инсон организмидаги вирус бўлиб, аммо касаллик аломатлари ҳали намоён бўлмаган даврдир. Бу даврда инсон вирус ташувчиси ҳисобланади.\nОИТС — касалликнинг сўнги босқичи. Бу даврда инсон организми ҳар қандай касалликка бардош бериш хусусиятини йўқотади.\n-ОИВ-инфекцияси ва ОИТС қандай намоён бўлади?\n-ОИВ-инфекциясида одам организмига тушган вирус таoсирига иммунитет тизими маoлум даражада жавоб қайтаради. Касаллик аломатлари деярли бўлмайди. Уни фақат лаборатория текширишлари кўрсатади.\nВирус билан организм ўртасидаги кураш узоқ давом этади ва вируснинг ғалабаси билан якунланади.\n-ОИВ инфекцияси даври қанча муддат давом этиши мумкин?\n-Инфекция юққан дастлабки даврларда одам ўзини соғлом ҳис этиши мумкин. Бундай ҳолат ҳеч қандай аломотларсиз 3 ойдан 8-10 йилгача чўзилиши мумкин. Бу даврда одам соғломдек кўринса ҳам, ўзи билмаган ҳолда, касаллик вирусини бошқаларга юқтириш ҳавфи юқори.\nАммо, касаллик қандай кечишидан қатoий назар, доимо ОИВ инфекцияси даври ОИТС даврига албатта ўтади.\n-Касаллик қайси йўллар билан юқади?\n-Вирус инфекция юққан одамнинг қонида, эркакларнинг шаҳватида, аёлларнинг жинсий аoзолари ажратмаларида ва кўкрак сутида бўлади.\nШунинг учун вирус асосан 3 хил йўл билан юқади:\n-Қон орқали (парентерал йул)\n-Жинсий алоқа орқали\n-Касаллик юқтирган онадан ҳомилага (вертикал) ўтиши мумкин\n-Қон орқали (парентерал йўл)\n-Гиёҳвандлар умумий фойдаланган ва зарарсизлантирилмаган шприц орқали\n-Вирус билан зарарланган қон ва унинг таркибий қисмлари қуйилганда\n-Зарасизлантирилмаган жарроҳлик, доялик, стоматологик ва бошқа тиббий асбоблар орқали тиббий муолажалар олганда;\n-Шприцлар ва игналардан умумий фойдаланилганда;\n-Етарлича зарарсизлантирилмаган маиший асбоб-ускуналар орқали;\n-Ҳимояланмаган (презервативсиз) жинсий алоқанинг вагинал, анал турларида, оғизда яра бўлган ҳолларда — оғиз орқали жинсий алоқада ҳам, вирус юқади.\n-Бетартиб, пала партиш жинсий ҳаёт кечирувчилар ўртасида.\nКасаллик юқтирган онадан ҳомилага -вертикал йўл\n-ҳомиладорлик даврида (жароҳатланган йўлдош орқали);\n-туғруқ жараёнида (она қони орқали);\n-она сути орқали.\n-Қайси ҳолларда ОИВ юқмайди?\n-Қўл бериб кўришганда, қучоқлашганда;\n-Йўталганда, акса урганда;\n-Умумий телефондан фойдаланганда;\n-Бассейн, ҳаммом, ҳожатхонадан умумий фойдаланилганда;\n-Кийим кечак ва кўрпа — тўшак орқали.\n-Таносил касалликлари борлиги ОИВ юқиш ҳавфини оширадими?\nОдамда сўзак (гонорея), заҳм (сифилис), хламидиоз ва бошқа жинсий алоқа орқали юқадиган таносил касалликлари бўлса, бундай кишиларга ОИВ юқиш эҳтимоли соғлом одамларга нисбатан бир неча ҳисса юқори бўлади.\n-ОИВ билан зарарланганда қандай белгилар намоён бўлади?\nОИВ билан зарарланган шахсда ташқи кўринишдан касаллиги сезилмайди , инсон ўзини соғлом хис этади,касаллик белгилари намоён бўлмайди.\nКасалликнинг яширин даври 3-6 ойдан 10 йил ва ундан ҳам кўпроқ давом этиши мумкин.\n-Тана ҳароратининг сабабсиз кўтарилиши (бир неча ҳафта давомида)\n-Бир ойдан қўпроқ вақт мобайнида йўталиш\n-Ҳеч қандай сабабсиз озиш\n-Ичнинг кетиши ва уни хафталаб, ойлаб давом этиши\n-Ўмров ости, қўлтиқ ости, чов соҳасидаги лимфа тугунларининг катталашуви\n-ОИВ/ОИТСни даволаб бўладими?\nАфсуски, ҳозирги кунда ОИВ/ОИТС олдини оладиган вакцина ишлаб чиқилмаган. Шунинг учун шахсий профилактиканинг аҳамияти катта.\nЭнг яхши олдини олиш йўли — одоб чегарасидан чиқмаслик!\nДаволаш учун ҳозирги кунда мавжуд дорилар фақат касалликнинг ОИТС даврига ўтишини бироз орқага суради. Уларни узоқ вақт давомида мунтазам қабул қилиш лозим.\nПандемияни (ОИВ инфекциясини кенг тарқалишини) тўхтатишга имкон бермаётган омиллар\nОИВ инфекцияли шахслар умрининг охиригача вирусни юқтириш ҳавфини сақлаб қолиши;\nВирусни генетик ўзгарувчанлиги (мутация) туфайли дунё бўйича касалликни олдини олишга қодир, самарали вакцинациянинг (эмлама дорининг) йўқлиги;\nКасаллик асосан хулқ-атвори носоғлом шахслар орасида тарқалишига мойиллиги ва улар билан самарали ишлаш имкони қийинлиги;\nОИВ инфекциясини тарқалишини бутунлай тўхтатиб қоладиган чора-тадбирларни дунё бўйича ишлаб чиқишнинг имкони бўлмаганлиги;\nКасалликни чақирувчи вирусга самарали таъсир этувчи даволаш воситаларининг ҳозиргача топилмаганлиги.\nВилоят ОИТСга қарши курашиш маркази методик профилактик ва эпидемияга қарши ишларни ташкил этиш бўлими эпидемиологи.\nCемизлик бепуштликнинг сабабими?\n6% ҳолатда семизлик бепуштликнинг сабаби бўлади. Тана вазни мейёрга қайтиши билан бу аёлларнинг тахминан 30% қисми қўшимча муолажаларсиз ҳомиладор бўлади. Фото: klike.net Ёғ тўқимаси ҳам эндокрин аъзо саналади. ...\nРеспублика ихтисослаштирилган аллергология маркази магистранти Жасур Давлатов билан суҳбат уюштирилди. — Бугунги кунда ҳатто туманлардаги кўп тармоқли поликлиникаларда аллерголог штати бор. Кўп жойларда менимча номутахассислар ишламоқда. Бу борада, яъни кадрлар билан таъминот ...\n← Патронаж хизматида янги тизим\n“Мажбурий обунага” барҳам бериш баҳонасида матбуотни йўққа чиқариш зиёлининг иши эмас →\n05.02.2020 fsh.uz 129\n14.11.2018 fsh.uz 458\n14.05.2017 fsh.uz 797


Конституциядан илҳомланиб, иншо ёзамиз! | "Адолат" СДП\nКонституциядан илҳомланиб, иншо ёзамиз!\nЎзбекистон “Адолат” СДП ташаббуси билан 2019 йилнинг 2 октябрь кунига қадар мамлакатимиздаги барча умумий ўрта таълим ҳамда олий ва ўрта махсус таълим муассасаларида таҳсил олаётган ёшлар ўртасида “Конституция илҳомлари” мавзусида иншолар кўрик-танлови ўтказилади.\nТанловда қатнашиш истагида бўлганлар ўзларининг ижодий ишларини Ўзбекистон “Адолат” СДП туман (шаҳар) кенгашларига тақдим этишлари лозим.\nҲар битта ижодий иш (иншо) MS Word-2007 дастури, 14 шрифт, 1,5 интервал, А4 формат, юқори ва пастдан 2,5 см., ўнг томондан 1,5 см., чап томондан 3 см., 3-4 бетгача (электрон шаклда) тақдим этилиши лозим.\nМавзунинг номи катта ҳарфлар билан қорайтирилиб, қоғознинг ўртасига (Ctrl+E) билан жойлаштирилиб, иштирокчининг исми-шарифи, таҳсил олаётган таълим муассасасининг номи ўнг томонга (Ctrl+R билан) келтирилади. Ижодий ишларда келтирилган маълумотларга жиддий эътибор берилиши лозим. Иншоларда фойдаланилган ҳаволалар, адабиётлар кетма-кетлиги аниқ кўрсатилиши керак. Иншолар ўзбек, рус ёки инглиз тилларида ёзилиши мумкин.\nИншо ёзиш учун даставвал Бош Қомусимизда қайд этилган бирор-бир модда танлаб олинади, ўша модданинг мамлакатимиз, халқимиз ҳаётида тутган ўрни ва аҳамияти, инсон манфаатларига қай даражада хизмат қилаётганлиги таҳлил қилинади. Муаллифлар айни шу жиҳатларга жиддий аҳамият қаратишлари, эркин ҳамда теран фикр юритишга ҳаракат қилишлари лозим. Ижодий ишлар (иншо) туман кенгашлари, Халқ таълими ва Олий ва ўрта махсус таълим тизимида ишлаётган ходимлардан, тажрибали мутахассислардан иборат ҳайъат томонидан баҳоланади.\nҲудудий кенгашлардан муваффақиятли ўтган, талаб даражасида ёзилган, энг яхши иншолар Ўзбекистон “Адолат” СДП Марказий Кенгашига юборилади. Бу ерда Ўзбекистон “Адолат” СДП Марказий Кенгаши ходимлари ва фаолларидан иборат ишчи гуруҳи, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги Ўзбекистон “Адолат” СДП фракцияси аъзолари, Ўзбекистон Ёшлар иттифоқи, Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими ва Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Адлия вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги вакилларидан иборат нуфузли ҳакамлар ҳайъати томонидан баҳоланади.\nКўрик-танловда ғолиб бўлган энг сара ижодий ишлар (иншо) алоҳида рукн остида “Адолат” газетаси саҳифаларидан ўрин эгаллайди, партиянинг веб-сайтига жойлаштирилади ҳамда китоб ҳолатида чоп этилади.


Ўзбекистон ва Афғонистон товар айрибошлашни 1,5 миллиард долларга етказмоқчи\n26 январ 2021, Тошкент вақти: 11:53\nЎзбекистон ва Афғонистон икки давлат ўртасидаги товар айрибошлаш ҳажмини 1,5 миллиард долларга етказиш бўйича йўл харитасини имзолади. Бу ҳақда 24 январь куни Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги маълум қилди.\nМазкур ҳужжат Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комиловнинг Кобулга қилган иш сафари доирасида имзоланди.\n23-24 январь кунлари Кобулда ўзбек делегацияси вакиллари афғон тадбиркорлари билан ҳам учрашувлар ўтказган.\nЎзбекистон ва Афғонистон тадбиркорлари учрашувлар мобайнида дори-дармон, тиббиёт ускуналари ва “Тез ёрдам” машиналарини сотиш бўйича 49 миллион 300 минг долларлик шартномаларни имзоладилар.\nБундан ташқари Кобулда “Ўзсаноатэкспорт” савдо уйининг очилиш маросими ҳам ўтказилди.\nЎзбекистон ташқи ишлар вазирлигига кўра, Ўзбекистон- Афғонистон савдо айланмаси 2014 йилда 600 миллион долларни ташкил қилган.