Муаммога айланган “перевод”. Бўлажак шифокорлар ССВдан нега норози? | Qalampir.uz\nМуаммога айланган “перевод”. Бўлажак шифокорлар ССВдан нега норози?\nЖамият\t08 Октябрь 21:45 7075\nQALAMPIR.UZ таҳририятига бир гуруҳ талаба ва фуқаролардан мурожаат келиб тушди. Ушбу мурожаатда айтилишича, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги республика тиббиёт олийгоҳлари талабалари ўқишини кўчириш ва тиклаш масаласи ҳали ҳамон ҳал бўлмаган. Вазирлар Маҳкамаси тасдиқлаган Низомда белгиланган охирги муддат, яъни 30 август ўтиб кетганига бир ойдан ошган бўлса-да, ҳанузгача талабалар ўқишини кўчириш ва тиклаш натижалари эълон қилинмаяпти.\nШунингдек, мурожаатчиларнинг таъкидлашича, тиббиёт ОТМларига ариза берган талабаларнинг сўровларига бугунги кунга қадар ССВ томонидан аниқ жавоб берилмаяпти. Бундан ташқари, ҳозиргача Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ўзи ҳам республика тиббиёт олийгоҳлари талабалари ўқишини кўчириш ва тиклаш масаласи бўйича аниқ қарор нега кеч қолаётгани ҳақида расмий маълумот бермаган.\nБу ҳақда қонунчиликда нима дейилган?\nМаълумки, олий таълим муассалари талабалари бошқа бир олий таълим муассасасига ёки ўша муассаса доирасида мос ва турдош йўналишлар ҳамда мос мутахассисликлар бўйича ўқишини кўчириш ва қайта тиклаш ҳуқуқига эга.\nВазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июнда қабул қилинган 393-сонли қарори билан “Олий таълим муассасалари талабалари ўқишини кўчириш, қайта тиклаш ва ўқишдан четлаштириш тартиби тўғрисида”ги Низом тасдиқланган.\nУшбу Низомнинг 15-бандига кўра, ОТМлар талабаларининг ўқишини кўчириш бўйича аризаларни топшириш ва кўриб чиқиш қуйидагича амалга оширилади:\n• ўқишини кўчириш бўйича аризаларни тақдим этиш — ҳар йили 15 июлдан 5 августга қадар;\n• аризаларни олий таълим муассасаси, тегишли вазирлик (идора) ёки Давлат комиссияси томонидан кўриб чиқиб, қарор қабул қилиш — ҳар йили 5 августдан 30 августга қадар амалга оширилади.\nХусусан, талабалар ўқишини кўчириш ёки қайта тиклашда олий таълим муассасалари, тизимида олий таълим муассасалари бўлган вазирликлар ва идоралар Ўзбекистон Республикаси таълим муассасаларига қабул қилиш бўйича Давлат комиссияси қарорлари асосида амалга оширилади.\nЭътиборли жиҳати шундаки, ўқишни тиклаш мақсадида ариза топширган талабаларнинг билим олиши масаласи нима бўлади, олигоҳларда дарс бошланганига бир ойдан ошди. Ўқишини тиклай олмаган талабалар ўтказиб юборган дарс машғулотларини қандай ўзлаштиради? Бу масалаларни ССВ ўйлаб кўрганмикан?\nБундан ташқари, уларнинг тўлов-контракт масаласи нима бўлади, ваҳоланки контракт талабанинг тўлиқ ўқув йили учун тўланиди-ку? Вақтида ўқиши тикланмаётган талабаларга контракт тўловида вазирлик чегирма қилиб берармикан?\nСоғлиқни сақлаш вазирлиги фуқароларнинг мурожаати юзасидан изоҳ бериб, юқорида келтирилган саволларга жавоб беришини кутиб қоламиз.\n14 Октябрь 18:54 31755\n14 Октябрь 17:48 30760\n13 Октябрь 23:05 29647\n14 Октябрь 20:43 24497\n15 Октябрь 12:14 23888


Лямблиоз кўзгатувчиси-Lamblia intestinalis (Giardia lamblia) 1681 й Левенгук томонидан топилган, биринчи марта касаллар нажасидан 1859 йилда олим Д.Ф. Лямбль томонидан аниқланганлиги учун унинг номи билан аталган. Ҳозирги пайтда L. Intestinalis дан ташқари L. muris ва L.Agilis турлари қайд этилган. L. intestinalis нинг 7 подтипи аниқланган.\nЭтиологияси. Вегетатив шакли ноксимон формада бўлиб, ён томонидан кўрилганда қўштирноққа ўхшайди. Вегетатив шаклининг узунлиги 9-18мкм, эни-5- 10мкм келади. Танасининг олдинги қисмидаги вентрал томонида сўрувчи диск бўлиб, у бўртиб туради. Шу бўртиб турган қисми билан ингичка ичак шиллик каватига кириб олади ва ичак юзасида сакланиб туради. Ҳар бир трофозойда 4 жуфт хивчинлари бўлади. Хивчинлар ёрдамида улар ҳаракатланади.\nЛямблийнинг цисталари овал шаклда, рангсиз, узунлиги 10-14мкм, эни 6-10мкм, юзаси 2 контурли қаттиқ парда билан қопланган. Люголь эритмаси билан ишлов берилган препаратларда етилмаган цисталарда 2та, етилган цисталарда 4та ядро ва бошка структурали элементлар кўринади. Цисталар 10-15 минутдан кейин лямблийнинг вегетатив шаклларига айланади.\nЛямблийнинг вегетатив шакллари ташқи муҳит шароитига чидамсиз ва 5-10 минутдан кейин ҳалок бўлади. Цисталари чидамли бўлади. Хона харорати 3-5 кундан 2 ҳафтагача сақланади, тупрокда -60 кун, сувда 35-80 кунгача сақланади. Қуритилганда ва юқори ҳароратда ҳалок бўлади. 70Сда-30-40 секунд, қуритилганда-1-2 минут, қайнатилганда ўша заҳотиёқ ўлади. Хлорамин ва бошқа хлор сақловчи дезинфекция воситалари лямблий цисталарига таъсир килмайди.\nЛямблиоз билан зарарланган одамга ташқи муҳитга кўп микдорда лямблий цисталари ажралади. Жумладан, боланинг 1гр нажасидан 241.800 та, катталарда эса 12 млн гача (суткасида 18 млрд дан ортиқ) цисталар чиқади. Цисталар организмдан узлуксиз ва узлукли чиқиши мумкин. Илмий адабиётдаги маълумотларга кўра, зарарланган одамнинг 4,7% ида доимий, 95% ида даврий тарзда циста ажралиши кузатилади\n*Фекал орал механизм *Сув оркали *Алиментар йул билан *Маиший мулокот оркали Лямблиоз маиший-мулоқот йўли ва сув орқали тарқалади. Ифлосланган пуллар, уй жиҳозлари, болалар ўйинчоклари, мева ва сабзавотлар таркалиш омили ҳисобланади. Маиший-мулокот йўли оркали таркалишида катталар орасида лямблиоз инвазиясининг спорадик ҳоллари келиб чикади, ҳатто оилавий ўчоқлар пайдо бўлади. Болалар боғчаларида маиший-мулоқот йўли билан тарқалишида санитар- гигиеник режимни ҳисобга олганда, 18-20%дан 60-75%гача касаллик учрайди. Сув орқали тарқалишида лямблиознинг эпидемиялари юзага келади. АҚШ да 1965 й. 23та лямблиоз эпидемиялар бўлган ва бунда 7009 нафар одам зарарланган (ВОЗ, 1983).\nА) Лямблиоз ташиб юрувчилар (соғлом);\nБ) Лямблиознинг ичак шакли:\nа) субклиник лямблиоз;\nб) 12 бармоқли ичакнинг лямблиозли дискинезияси;\nв) лямблиозли дуоденит;\nг) ингичка ичакнинг лямблиозли дискинезияси;\nд) лямблиозли энтерит;\nе) лямблиозли энтероколит;\nВ) Лямблиоз билиар шакли:\nа) ўт чиқариш йўллари дискинезияси; б) ўткир холецистит; в) сурункали холецистит; г) сурункали холангиогепатит;\nа) ошқозон томонидан бўладиган функционал бузилишлар; б ) гастрит; в) ошқозон ости бези томонидан бўладиган функционал бузилишлар; е) панкреатит.\nД) Лямблиоз қўшилиб келган касаллик сифатида (микстинфекция).\nЛямблиоз ташиб юрувчиларга (соғлом) қисқа вақт (1-2 хафта) лямблийларнинг ингичка ичакнинг юқори қисмида туриши киради. Бунда ҳеч қандай функционал бузилишлар, иммунологик ўзгаришлар кузатилмайди. Бемор ўзини яхши ҳис қилади. Бу ҳол паразитликнинг компенсацион шакли дейилади ва даво ланишни талаб қилмайди.\nСубклиник лямблиоз- функционал бузилишлар, иммунологик ўзгаришларнинг бўлиши, касалликда яққол симптоматиканинг намоён бўлмаслиги ва бемор ўзини яхши ҳис қилиши билан характерланади. Функционал бузилишлар жумласига ингичка ичакда углеводлар, ёғлар, айрим витамин (А,В12,С) нинг сўрилишнинг бузилиши киради. Иммунологик ўзгаришларга периферик қонда Т-лимфоцитларнинг пасайиши, зардобда Т-лимфоцитлар сонининг, лямблиоз антигени билан қон зардобини иммунофлюоресцент, иммунофермент, радиоиммун методлар ёрдамида текширганда ижобий натижа бериши киради. Беморнинг дуоденал суюқлигида С-реактив оқсил топилади. Эндоскопия, аспирацион биопсия ва биоптатларни гис тологик текширганда юза дуоденит ва еюнитга характерли ўзгаришлар топилади.\n12 бармоқли ичак лямблиозли дискинезияси-беморларни симилловчи оғриқлар ва эпигастрал соҳасида нохуш сезгилар безовта қилади. Қулдирашлар қориннинг юқори қисмида бўлади. Пайпаслаганда эпигастрияда доимий бўлмаган оғриқ аниқланади. Рентгенологик текширишда кўп беморларда 12 бармоқли ичак тонус ва моторикасининг бузилишлари қайд қилинади. Эндоскопияда дуоденал рефлюкс аниқланади.\nЛямблиозли дуоденит- юқоридаги симптомлар ва доимий, бир оз кучли эпигастриядаги оғриқга хос. Оғриқлар симилловчи характерда бўлиб, асосан кечаси, кўпроқ эрталабга яқин вақтда беморларни безовта қилади. Беморларда ошқозон секретор функциясининг пасайганлиги аниқланади. Рентгенологик текширганда 12 бармоқли ичак тонуси ва моторикасининг бузилиши билан бирга унинг шиллиқ каватининг рельефи ўзгарган бўлади. Эндоскопияда визуал, биопатларни гистологик текширганда 12 бармоқли ичак шиллиқ қаватининг чуқур диффуз ўзгаришлари ва атрофияси аниқланади. Кўпинча дуоденал рефлюкс регистрация килинади.\nИнгичка ичакнинг лямблиозли дискинезиясида - метеоризм, қориннинг ҳар хил қисмларида оғриқларнинг борлиги, қулдираш бўлади. Суткада 1-2 марта бўтқасимон нажас аниқланади. Рентгенда ингичка ичак тонуснинг бузилиши, барий пассажининг тезлашиши кузатилади. Лямблиознинг бу шакли дуоденит симптоматикаси ва юқоридаги функционал ўзгаришларбилан тавсифланади.\nЛямблиозли энтеритда -қулдираш, метеоризм ва қориндаги оғриқлардан ташқари диарея ривожланади. Нажас суюқ, кўп миқдорда, сувли ва кўпикли, патологик аралашмасиз, ҳиди одатдагидек, суткада 2-3 мартадан 4-5 мартагача бўлади. Копроцитограммада лямблийнинг вегетатив шакллари топилади, шаклланган нажасда цисталар бўлади. Беморда умумий ҳолсизлик, дармонсизлик, қорин дамлаши, иштаҳанинг пасайиши, кўнгил айниши бўлади. Иш қобилияти пасаяди. Касаллик узоқ кечганда беморнинг уйқуси бузилади, салга жаҳли чиқадиган бўлади. Умумий заҳарланиш белгилари, яъни қайд қилиш, тана ҳароратини кўтарилиши, қалтираш бўлмайди. Специфик даво олиб борилмаса касаллик сурункалига ўтади, ремиссия даврлари қўзиш даврлари билан алмашиниб туради. Қўзиш даври 2-3 кундан 6-7 кунгача чўзилади.\nЛямблиозли энтероколитда- йўғон ичакда оғриқ, нажас шиллик аралаш бўлади. Копро-цитограммада- лейкоцитларнинг 12-18 тагача ошиши кузатилади. Ректороманоскопияда ҳар 3-беморда йўғон ичак дистал қисми шиллиқ қаватида гиперемия кузатилади. Эрозия ва яралар кузатилмайди. Сигмасимон ичак спазми, тенезмлар ва нажасда қон бўлмайди. Қўзиш ва ремиссия даврлари алмашиниб туради, энтерит дан фарқи ремиссия даврида беморда қориндаги оғриқ ва метеоризм сақланиб келади.\nЛямблиознинг билиар шакли сурункали эндоген интоксикация белгилари (умумий ҳолсизлик, чарчаш, бош оғриғи, уйқунинг бузилиши, иштаҳа пастлиги, субфебрил ҳарорат), диспептик синдром: ўнг қовурға соҳаси ва эпигастрияда даврий оғриқ қайд қилиниши мумкин.\nОбъектив кўрганда тили оқ караш билан қопланган, қорин қапчиган, ичак қулдираши, пайпаслаганда эпигастрияда, ўнг қовурға соҳасида оғриқ, гепато-спленомегалия, Ортнер-Греков белгиси каби белгилар аниқланади. Беморларнинг бир қисмида тери ва кўринарли шиллиқ қаватлари сариқлиги, сийдик қизариши тафовут қилинади.\nСурункали лямблиозга характерли симптомлар:\nКасаллик сурункали тус олганда меъда-ичак тизими яллиғланишига хос бўлмаган белгилар: тошмалар, аллергодерматит, терида оқимтир доғлар ҳосил бўлиши, соч тўкилиши, уйқуда тиш қайраши, уйқуда оғиздан сўлак оқиши каби белгилар қайд қилиниши мумкин.\nОшқозон-ичак тракти томонидан персистенцияловчи диарея, ич кетиши ва қабзиятнинг алмашиниб туриши, қоринда тўлғоқсимон оғрик, кўнгил айниши, иштаҳанинг пасайиши;\nУмумий аҳволи томонидан - жисмоний ривожланишдан орқада қолиши, тана вазнининг камайиши, умумий ҳолсизлик, гипотрофия;\nТери томонидан - юқорида айтилганлардан ташқари, эшакем, строфулюс, қичима.\nЛямблиоз ичак шаклининг ташхисот мезонлари\nуйқусида тиш қайраши (бруксизм), оғиздан сўлак оқиши;\nтерида аллергик тошмалар тошиши;\nтерида қичиш аломатлари;\nқорин қапчиши, ичак қулдираши, ичнинг ўзгарувчан кетиши;\nкиндик атрофи, эпигастрияда оғриқ;\nқонда анемия, эозинофилия кузатилиши;\nнажасда лямблийларнинг вегетатив шакли аниқланиши;\nюқоридаги белгилар қайд қилиниб, лямблийларнинг спораси топилиши.\nЛямблиознинг специфик даволашда ҳозирги кунда метронидазол (трихопол, клион, флагил), тинидазол (фасижин), энтамизол, фуразолидон, аминохинол, макмирор, тиберал, экдистен, интетрекс, зентел, мератин препаратларидан фойдаланилади.\nЭтиотроп даво воситалари таъсирида лямблийларни оммавий парчаланиши натижасида ҳосил бўладиган метаболитларни ичакдан қонга сўрилиб юзага келтирадиган Яриш-Гейксгеймер реакциясини бартараф қилиш мақсадида дюфалак буюрилиши мақсадга мувофиқдир.\nБу касалликда одамнинг вазни ҳамиша камаяди, унда ланжлик, жиртакилик пайдо бўлади, бош айланади. Гижжа ичакда бўлса, ич қотади ёки ичи кетади, кўнгил айнийди, баъзан бемор қайт килади, жигарда бўлса, кўз оқи ва бадан сарғаяди, шиш пайдо бўлади. Ўпкада бўлса, йўтал тутади, меҳнат қобилияти пасаяди, бола яхши ўсмайди, хотираси сусаяди ва ҳоказо. Шифокорларнинг кузатишларича, ёш болалар инжиқ, паришонхотир бўлиб қолиши мумкин, мактаб ёшидаги болаларнинг эса жисмоний ва ақлий ривожланиши, хотираси сусайиб, ўзлаштириш қобилияти пасайиб қолади, катталарда меҳнат қобилияти бузилади.\nЛямблиознинг муваффакиятли профилактикасига эпидемик жараённинг учала занжирига: инфекция манбаи, юқиш йўли ва организм мойиллиги кабиларга қаратилган, комплекс тарзда ўтказилган санитар - гигиеник, даво - профилактик ва эпидемияга қарши чора - тадбирлар ўтказиш орқали эришилади.\nБарча шахсий гигиена қоидаларига ва даволаш режимига амал қилиш керак. Жумладан, овқат олдидан ва ва ҳожатхонага бориб келгач, қўлларни совунлаб ювиш, баданни озода тутиш, ички кийим ва чойшаб, ўрин-кўрпа жилдларини тез-тез алмаштириб туриш.\nГўшт, сабзавот, мева ва бошқа маҳсулотларни ветеринария ва санитария назоратидан ўтказиш шарт.\nУй ҳайвонларини парвариш қилиш қоидаларига амал қилиш керак.\nСабзавот, мева ва бошқа маҳсулотларни истеъмол қилишдан олдин яхшилаб ювиш керак.\nОстрицалар бўлса, махсус кийим кийиб ухлаб ва уларни ҳар куни қайнатиб, иссиқ дазмол билан дазмоллаб туриш керак.\nҲожатхонага бориб келгач, яна уйку олдидан ва уйкудан кейин орқа чиқарув тешик атрофини ювиб туриш ва унга вазелин суртиб қўйиш тавсия этилади.\nГўштларни тоза ювиб, яхши қовуриб ёки пишириб ейиш тавсия этилади.\nФақат қайнатилган сув билан ювилган сабзавот, меваларни овқатга ишлатиш лозим.\nГельминтозларга хос белгилар пайдо бўлганда албатта шифокорга мурожаат қилиш керак.\nБолаларнинг кўчада дайди итлар, мушуклар билан ўйнашига йўл қўймаслик лозим.\nБинони, хонани яхшилаб супуриб-сидириш, идиш-товоқдарни, ўйинчокдарни ювиш, мебелни артиш, айниқса, ҳожатхоналарни ва тувакларни дезинфекция қилиш шарт.\nОта-оналар ҳамда муассаса ходимлари билан махсус ва такрор-такрор суҳбатлар ўтказиб, гижжаларнинг юқиш йўллари ва бунинг олдини олиш усулларини тўғри ва тўла билиб олишларига эришиш керак.\nГижжалар ташқи муҳит объектлари - тупроқ, сабзавот, полиз неъматлари, резавор мевалар, зираворлар, ошкўклар, мевалар, идиш-товоқлар, ифлос қўллар, буюмлар, кийим-кечаклар ва бошқалар орқали юқишини унутмаслик керак.\nГижжа касалликларида ўз-ўзини ҳар хил билиб-билмас доривор воситалар ва усуллар билан даволаш тавсия этилмайди. Бу айрим асоратларга олиб келиши мумкин.\nИчи келиб-келмайдиган, хуружли одамлар ва болалар гельминтоз касалликлари борми ёки йўқлиги текширилиши керак ва бошқалар.\nТаомларда лимон истеъмол қилиб юриш керак.\nСаримсоқ қайнатилган сут ичиб юриш керак.\nОч қоринга ошқовоқ уруғини саримсоқ билан истеъмол килиш керак,\nШакар ёки асал билан аралаштирилган сабзи шарбатини оч қоринга кунига 1-2 ош қошикда ичиб юриш керак.\nУч ошқошиқ сабзининг бўтқасини бир стакан сутда қайнатиб, бир ошқошикдан кунига 3-4 маҳал\nистеъмол қилиш тавсия этилади.\nШувоқ, саримсоқ дамламасидан клизма қилиш тавсия этилади.


Эрдўған Ал-Ақсога босқинни Исроил Президенти билан муҳокама қилди | Qalampir.uz\nЭрдўған Ал-Ақсога босқинни Исроил Президенти билан муҳокама қилди\nОлам\t20 Апрель 09:08 9781\nТуркия президенти Ражаб Тойиб Эрдўған Исроил Президенти Ицхак Герцог билан телефон орқали мулоқот қилди. Бу ҳақда Туркия раҳбари ўзининг Twitter’даги расмий саҳифасида маълум қилди.\nСуҳбат чоғида бир қатор яҳудий радикал гуруҳлари ва Исроил хавфсизлик кучлари томонидан қўзғатилган Фаластиндаги сўнгги воқеалар муҳокама қилинган.\nПрезидент Эрдўған, Рамазон ойи бошидан буён Ғарбий Соҳилда ва Ал-Ақсо масжидида содир бўлган ҳодисалардан, тўқашувларда 18 нафар фаластинлик, жумладан, вояга етмаганлар ўлдирилганидан, 400 дан ортиқ киши яраланганидан афсусда эканини билдирган.\n“Кеча ва ўтган куни бомдод намозидан кейин ақидапарастлар гуруҳлари Ал-Ақсо масжидига бостириб кириб, исталмаган ҳодисалар чиқишига сабаб бўлгани ва шундан сўнг таранглик Ғазога ҳам ўтгани бизнинг қайғуларимизни янада кучайтирмоқда. Байрам байрамона муҳитда ўтказилиши керак. Баъзи радикаллар туфайли йилдан-йилга кўрилаётган бу манзара виждонни ўртамоқда ва бутун ислом жамоатчилигининг адолатли муносабатига сабаб бўлмоқда”, деб ёзган Президент Эрдўған.\nПрезидент Эрдўған, Ал-Ақсо масжиди мажмуасининг “мақоми ва маънавиятига” қарши фитна ва таҳдидларнинг олдини олиш зарурлигига эътибор қаратган.\n“Шу қутлуғ кунларда барчани бу масканнинг маънавияти ва яхлитлигини асраб-авайлаш учун бор куч-ғайратини ишга солишга чақириғимни такрорлайман. Туркия ҳар қандай шароитда ҳам тинчлик ва осойишталикни таъминлаш учун саъй-ҳаракатларини давом эттиради”, дея қўшимча қилган у.\nТуркия ва Исроил раҳбарлари минтақавий муаммолар ва икки томонлама муносабатларнинг аҳволи юзасидан ҳам фикр алмашган.\n15 Май 16:43 45870\n14 Май 09:13 39633\n14 Май 22:33 37137\n14 Май 19:06 30689\n14 Май 21:00 28377


UzNews - Энди Ўзбекистон қонунчилигида "прописка" сўзи ишлатилмаслиги мумкин\nЭнди Ўзбекистон қонунчилигида "прописка" сўзи ишлатилмаслиги мумкин\nАйрим қонун ҳужжатларидаги тушунчалар ўзгартирилмоқда. Шунингдек, ID-картасини йўқотганлар жаримага тортилиши белгиланмоқда.\nҚонунчилик палатасининг навбатдаги мажлисида “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қонун лойиҳаси муҳокама қилинди.\nШунингдек, МЖтКдан фуқаро ID-картани олиш ёки алмаштириш юзасидан ўз вақтида мурожаат қилмаганида, яроқсиз ҳолга келтирганда ва йўқотиб қўйган тақдирда, маъмурий жавобгарликка тортилмаслиги чиқариб ташланмоқда. “Давлат божи тўғрисида”ги қонунга кўпайтирилган миқдордаги давлат божи ҳақида тушунча ҳамда бошқа кўплаб қўшимча ва ўзгартиришлар киритилмоқда.


Қаноат-олий фазилат - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\n2223 марта ўқилди.\nАллоҳ таоло барча одам фарзандларини турли хил қилиб яратди ва уларнинг ризқини ҳам ҳар хил қилиб тақсимлади. Бу инсонлар учун улуғ бир имтиҳондир. Уларга берилган озми-кўпми ризқга одам боласи шукр қилиб, қаноат қиладими ёки ношукрлик қилиб Аллоҳга осий бўладими? Банда берилган ризқу-насибага шукр қилса, Аллоҳ неъматларини зиёда қилиб беришини Ўзининг каломида зикр қилган: “Яна Роббингиз эълон қилган (бу сўзлар)ни эслангиз. Қасамки, агар (берган неъматларимга) шукр қилсангиз, албатта, (уларни янада) зиёда қилурман…. » (Иброҳим сураси 7-оят).\nҚаноат-инсондаги улуғ фазилатлардан биридир. Бу улуғ фазилат соҳиби: бахиллик, ҳасад, кўраолмаслик каби шайтоний иллатлардан холи бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадисларида: «Ҳақиқий бойлик молу-мулкнинг кўплигида эмас, балки ҳақиқий бойлик нафсни тўқлигидадир» деганлар. Ҳаким Ҳотам Лифофий айтадилар: «Тўрт нарсани тўрт нарсадан талаб қилдик, у қаноатда экан, раҳматни кўпликдан изладик, озликда экан, неъматни таом ва кийимдан қидирдик, сатрда, яъни, Аллоҳ ёпган айблардан ва Исломда экан».\nҚаноатли инсон азалдан тақдирида ёзилган ризқига рози бўлиб яшайди, ҳамда ортиқча мол-дунёга ҳирс қўймай борига шукр қилиб, озига қаноат қилади.\nҚаноат борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаётлари барчамизга ибрат ва намунадир. У зот алайҳиссалом ўзлари ва аҳли аёлари учун оддий ва камтарона ҳаёт тарзини ихтиёр этганлар. Шундай экан хотинлар ўз эрларидан, фарзандлари эса ота-оналаридан уларнинг тоқатлари етмайдиган нарсани талаб қилмасликлари, балки шукр ва сабр билан ҳаёт кечиришлари керак. Қайси бир банда Аллоҳ ризосини, Расулуллоҳнинг шафоатлари, охиратни ихтиёр этса, неъматни борига қаноат қилиб яшасин. Бу ҳақида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай марҳамат қиладилар: «Эҳтиёжидан ортмайдиган ризққа эга бўлиб Аллоҳнинг берган ана шу ризққа қаноатт қилиб яшайдиган мусулмон киши батаҳқиқ нажот топади» (Муслим ривояти).\nУлуғ шариятимиз мол-дунёни фақат ҳалол йўл билан топишимизга ва унинг шукрини адо қилишимизга буюради. Аллоҳ таъоло мусулмонларни охиратни деб дунёни, дунё деб охиратни унитмасликка чақириб: « Аллоҳ сенга ато этган нарса билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни ҳам унутмагин», дейди.\nАллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам (бошқаларга) эҳсон қил! (Қасас, 77) деб таъкидлайди. Ўтган улуғ зотларнинг солиҳа аёллари ва қаноатли фарзандлари оталари рўзғор ташвиши билан кўчага чиқиб кетаётганларида: «Биз ҳар қандай қийинчиликка, ҳатто очликка ҳам чидаймиз, аммо дўзах азобларига бардош бераолмаймиз. Шунинг учун уйга ҳаром ризқ олиб келманг!» дейишар экан. Роббимизнинг неъматларини катта-кичик демай, уларни шукрини бажо келтиришимиз зиммамиздаги бурчимиздир. Аллоҳга ҳамду сано айтиш, унинг неъматларини шукрини адо этиш бор неъматга қаноат қилиш банда учун ҳам ибодат ҳам Аллоҳнинг унга берган катта мукофотидир.\nЮртимиз мустақил бўлгандан кейин кўпгина неъматлар қатори Ислом неъмати бизларга насиб қилди. Кўпгина масжидлар мусулмонларга ибодат учун очиб берилди. Бу улуғ неъматни шукрини адо қилиб, қаноатли бандалардан бўлишимизни Аллоҳ насиб айласин!\nимом-хатиби Камалов Равшан


“Толибон” билан жангларда Панжшер “жарчиси” ўлдирилди | Qalampir.uz\n“Толибон” билан жангларда Панжшер “жарчиси” ўлдирилди\nОлам\t06 Сентябрь 10:06 17475\nАфғонистонда Миллий қаршилик кучлари Матбуот котиби Фаҳим Дашти Панжшер вилоятида давом этаётган тўқнашувлар пайтида ҳалок бўлди. Бу ҳақда Афғонистон матбуотига асосланиб хабар берилган.\nТаъкидланишича, Афғонистон милицияси ўлимнинг сабабларини аниқламаган. Даштининг ўлими ҳақидаги маълумотлар милициянинг Twitter’даги саҳифаларидан бирида ҳам пайдо бўлган.\n“Афғонистон Миллий қаршилик кучлари, афсуски, бугун икки сафдошини йўқотди. Матбуот котиб Фаҳим Дашти ва генерал Абдул Вудод Зара ўлдирилди”, дейилган хабарда.\nВоқеа тафсилотлари келтирилмаган. Бундан аввал, Дашти ўзининг Twitter’даги саҳифасида ҳаракат жангарилари деярли вилоятдан қувилгани ҳақида ёзганди.\nШунингдек, милиция “Толибон”нинг асосий қўмондонларидан бири Мавлавий Фасиҳуддин Панжшерда ўлдирилганини даъво қилмоқда.\n17 Сентябрь 21:16 31622\n17 Сентябрь 10:31 28996\n18 Сентябрь 18:15 27678\n19 Сентябрь 11:57 27278\n19 Сентябрь 18:13 26876


Anvar 20.01.2018\tМаданият Comments Off on ЗАРЧАВАНИНГ ШИФОБАХШ ХОСИЯТЛАРИ 122 Показы\nҲиндистон ва Покистонда, бир қатор шарқ мамлакатларида зарчавани зиравор сифатида ҳар кунги таомда истеъмол қилинади, бизда бу зираворни асосан катта тўй ошларига қўшилади. Қадимги тиллардан бири бўлган санскрит тилида зарчава зиравори бир қанча маъноларга эга, жумладан, “инсон жисмидан қуртларни туширувчи”, “тери рангини ва танани тиниқлаштирувчи”, “осмондек чиройли ва мусаффо” маъноларини бериши айтилган.\n· Зарчава илдизи – бу кучли оксидант, куркумин деб аталувчи сариқ рангли пигмент, шунингдек, кальций, темир, йод, фосфор, кальций, С ва В группасига кирувчи витаминлар, эфир мойи, лактон, алкалоид ва бошқа моддаларга бой.\n· У ўткир, аччиқ, буриштирувчи, қамаштирувчи мазага эга. Инсон танасини қиздириш хосиятига эга.\n· Уни истеъмол қилиш турли хил тузилишдаги – озғин ёки тўладан келган жисмга эга бўлган кишиларнинг барчасига бирдек фойдали. Организмдан турли хилтлар ва заҳарли токсинларни чиқариб юбориш хусусиятига эга, кимёвий моддалардан заҳарланганда уни белгиланган тартибда истеъмол қилиш фойдалидир.\n· Зарчава ичак йўлларини кераксиз шиллиқ моддалардан тозалайди, лойқаланган микрофлорани янчиб, ичак йўлларининг меъёрдаги флорасини мустаҳкамлайди, овқат ҳазмини (айниқса, сиз ҳазми оғир қуюқ ва ёғли овқат тановул қилганингизда) яхшилайди, ошқозон, ичак йўллари ва ошқозоности бези фаолиятини меъёрда бўлишини таъминлайди.\n· Ундан овқат ҳазм қилиш системаси иллатлари (ҳазм қилолмаслик, ошқозон ўниккибармоқлик ичак яраси)ни даволашда фойдаланилади. У ошқозон сокидаги меъёридан ошган кислоталилик миқдорини пасайтиради, шу билан бир вақтда яра пайдо бўлиш эҳтимолини пасайтиради.\n· Қон айланиш тизимини даволашда қўл келади (қон айланишини яхшилайди, фойдали бўлган эритроцитлар шаклланишига ёрдам беради ва зарарли бўлган тромбоцитларни камайтиради), модда алмашинувини меъёрига келтиради, иммунитетини мустаҳкамлайди. Зарчава эритмасидан йўғон ичак саратонига қарши курашда муваффақиятли фойдаланилади.\n· Қон таркибидаги зарарли холестеринни пасайтиради, қонни тозалайди, қон таркибини меъёрлаштиради, нур терапияси оқибатларини юмшатади. Олимлар зарчава истеъмол қилиш хасталарга, хроник касалликлар хуружидан кейин заифлашган кишиларга, қандли диабет билан оғриганларга фойдали деб бекорга айтишмаган.\n· У артрит (бўғим оғриғи)да бўғимлар шишини қайтариб, ижобий таъсир кўрсатади. Зарчава шунингдек, жигарнинг алкоголик цирроз билан касалланган беморлар ҳолатининг яхшиланиши учун ҳам яхши фойда беради. Зарчава ўт пуфагини тозалайди, унинг таркибидаги эфир мойи бактериялар кўпайишининг олдини олиб, ўт пуфагидаги организм учун фойдали сафрони кўпайишига сабаб бўлади. Зарчава устида олиб борилган тадқиқотлар бу зиравор жигарни заҳарли моддалар таъсиридан ҳимоя қилиш хусусиятига эгалигини кўрсатди.\n· Зарчавани айниқса ошқозон-ичак йўлларида сафро, ўт ажралиши пасайган кишилар истеъмол қилишлари зарур. Зарчава сафронинг меъёрида шаклланишига ёрдам беради, ортиқчасини ҳайдаб чиқаради, бир вақтнинг ўзида сафроли ўт кислотасини 100 % га синтезлайди, эшак еми тошма касаллигидан тўлиқ халос қилади.\n· Зарчава – бу табиий антибиотик. Шамоллашга қаршилик кўрсатувчи ҳамда антисептик кучли воситадир. У бемор ҳароратини туширади ва йўтални йўқотади. Шунинг учун тунги уйқуга ётиш олдидан ёки эрталаб наҳорга ундан ичинг (Тартиби ва меъёри қуйида келтирилади).\n· Бу зиравор бўғин ва умуртқа поғоналари оғриғида ёрдам беради, чунки у умуртқа поғоналари ўртасидаги ёғни тиклайди ва янги пайдо бўлаётган зарарли кальций қатламларини йўқотади.\n· Кишилар учун озиш мақсадида ҳам фойдали. Зарчава ортиқча тана вазнини камайтиради, ёғлиқ ва ширин таомларни иштаҳа билан ейишдан қайтаради. Шунинг учун ҳам ортиқча вазнни меъёрга келтириш воситалари таркибида зарчава кўп эслатилади. Агар сиз истеъмол қилиш учун тайёрланган таомга ошқозон сўлагини ажратишни фаоллаштириш ва ҳазм қилишни яхшилаш учун зарчава, райҳон барги ва кашнични қўшиб бошланса, буларнинг натижасида сиз тановул қилган бундай таом жисмингиз учун ёғ тўпланишига эмас, куч-қувватга айланади.\nАгар сиз зарчавани рўзғорингизда кундалик таом тайёрлашда қўшиб ишлатмасангиз, ундан айрим касалликлар муолажаси учун фойдаланишингиз мумкин:\n– организмни ҳар хил хилтлардан тозалаш учун – ярим чой қошиғида зарчавани 200 мл сув, сут ёки қатиқда бироз асал қўшиб (асал ўз хусусиятлари билан зарчавага яқин туради) шифобахш аралашма тайёрланади. Универсал дори тайёр! Менинг ўзим ҳар куни эрталаб зарчавани сут ёки қатиқ билан истеъмол қиламан, дейди муаллиф. Сиз ҳам тажрибадан ўтказиб кўринг!\n– Қандли диабетда чой қошиғининг учдан бири миқдорида нонуштадан олдин истеъмол қилиб, кетидан таъбга қараб, бироз суюқлик ичилади.\n– Ошқозон касалликларида (ичкетиши ва қорин дам бўлишида) – ярим чой қошиқ зарчава 200 мл сувга қўшиб овқатдан олдин ичилади.\n– Шамоллаш (ҳарорат кўтарилиши ва йўтал)да зарчавани асал билан 1:1 нисбатда, баравар миқдорда аралаштириб, ярим чой қошиғидан уч маҳал истеъмол қилинади.\n– Бўғим оғриғи касалликлари (артрит)да зарчава, занжабил ва асални (1:1:1) тенг миқдорда қўшиб, ярим чой қошиғидан кунига овқатланишдан олдин 2-3 маҳал истеъмол қилинг.\n– Томоқ оғриғидан тузалиш учун ярим чой қошиғи зарчава ва ярим чой қошиғи тузни 200 мл илиқ сувда аралаштириб, ғарғара қилинади; фарингитда сизга ярим чой қошиғида зарчава ва 1 чой қошиғида асал аралашмасини кунига 3-5 маҳал оғизда бир неча минут ушлаб туришингиз яхши фойда беради.\n– Эшак еми билан оғриганда ва кимёвий моддалардан заҳарланганда тайёрланадиган таомларингизга мунтазам зарчава қўшиб истеъмол қилиш тавсия этилади.\n– Милк қонашидан халос бўлиш ва милкларни мустаҳкамлаш учун 200 мл илиқ сувга 1 чой қошиғидаги зарчавани аралаштириб оғизни чайиш ёрдам беради.\n– Анемияда кунига 3 маҳал ярим чой қошиғидаги зарчавани шунча асалга аралаштириб истеъмол қилинг.\nБуни билиб қўйган фойдали:\n1. 5-6 кишига тайёрланадиган таомга ярим чой қошиғида зарчава қўшилади.\n2. Шарқ табобатида таъкидланишича, овқатланишдан олдин ичиладиган дори буйракларга, йўғон ичакка таъсир қилади, овқатланиш вақтида ичиладиган дори меъда-ичак тизимига, овқатланишдан кейин ичиладиган дори – томоқ ва ўпкага таъсир қилади.\n3. Зарчавани таом билан мунтазам истеъмол қилиш соч тўкилишнинг олдини олади.\nЗарчавани қаердан сотиб олиш тўғри бўлади?\nХарид қилиб олинадиган зарчава албатта ўралган бўлиши зарур. Бозорда очиқ ҳолда сотиладиган зарчаванинг таъсири бўлмайди. Чунки очиқ ҳолдаги зарчава рангини ва мазасини йўқотади, шунинг учун уни герметик ёпиқ ҳолда қуёш нурларидан асраб сақлаш мақсадга мувофиқдир.\nЗарчавани қуйидаги ҳолларда истеъмол қилиш ярамайди:\nОшқозон-ичак ва буйрак касалликлари хуружида, аёллар ҳомиладорлигида, 2 ёшгача бўлган болаларга, зарчава истеъмолини кўтара олмайдиган кишиларга уни истеъмол қилиш тавсия этилмайди. Агар сиз шу кунгача зарчава истеъмол қилиб кўрмаган бўлсангиз, аллергик реакцияга ўхшаш ҳар хил кўнгилсиз ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида бошланишига бир неча кун энг кичик доза – чорак чой қошиғида илиқ сувга қўшиб ичиб кўришингиз тавсия этилади.\nЗАРЧАВА ШИФОБАХШ ХОСИЯТЛАР\t2018-01-20\nTags ЗАРЧАВА ШИФОБАХШ ХОСИЯТЛАР\nПред. Садақа берганнинг ризқига барака киради\nСледующая Туркия Афринда белгиланган 113та нишондан 108тасини йўқ қилди


ЎзА - Шифокорлар ўқув курсига бора бошлади\nШифокорлар ўқув курсига бора бошлади\n02.03.2018 16:45 Чоп этиш версияси\nПрезидент Шавкат Мирзиёевнинг соғлиқни сақлаш органлари фаолиятини янада такомиллаштиришга доир фармон ва қарорлари ижросини таъминлаш мақсадида тизимдаги бошқарув органлари раҳбарларининг малакаси ва касбий тайёргарлигини янада ошириш учун биринчи марта чуқурлаштирилган ҳафталик ўқув курси ташкил этилди.\nУнда Қорақалпоғистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазири, Тошкент шаҳар ва вилоятлар соғлиқни сақлаш бошқармалари бошлиқлари, туман, шаҳар тиббиёт бирлашмаларининг масъуллари иштирок этмоқда.\nМалака ошириш курслари уч босқичда ташкил этилиб, соғлиқни сақлаш тизимининг барча бўғинидаги раҳбар ходимларни қамраб олиши белгиланган. Режага кўра, 700 дан ортиқ раҳбарнинг малакаси оширилади.\nМашғулотларда 2017 йилда соғлиқни сақлаш тизимини такомиллаштириш бўйича қабул қилинган Президент фармон ва қарорлари, Вазирлар Маҳкамаси қарорларининг мазмун-моҳияти ҳам баён этиляпти. Бирламчи тиббий-санитария ёрдамини ташкил этиш, оналик ва болалик муҳофазаси, ихтисослаштирилган тиббий ёрдам ва хусусий тиббиёт муассасалари ишини ташкил этиш бўйича вазирлик мутасадди ходимларининг маърузалари тингланмоқда.\nКоррупциянинг олдини олиш, дори воситалари, тиббий техника ва ижтимоий дориларга эҳтиёжни тўғри аниқлаш, мурожаатлар билан ишлаш тартибини янада такомиллаштириш каби йўналишлар бугун соғлиқни сақлаш тизими олдида турган долзарб масалалардан ҳисобланади. Ўқув курслари давомида ушбу мавзулар атрофлича таҳлил қилинмоқда.


ЎзА - Янгиободда қандай лойиҳалар амалга оширилмоқда?\n21.07.2018 11:11 Чоп этиш версияси\nБу йўналишда вилоятнинг энг чекка тумани – Янгиободда ҳам истиқболли лойиҳалар амалга оширилаётир. Жумладан, “ Хўжамушкентсой” канали бўйлаб фаолият юритаётган турли шаклдаги мулкдорлар 168 гектарда мева, 205 гектарда узум, 200 гектарда полиз, 170 гектарда сабзавот, 80 гектарда экспортбоп булғор қалампири, 70 гектарда ловия, 578 гектарда нўхот, 30 гектарда маккажўхори, 60 гектарда озиқабоп экинлар етиштирмоқда.\nМасалан, 7 гектар майдонда олхўри, 2 гектарда олма, 60 сотихда гилос, 50 сотихда ўрик, 5 гектарда узум етиштираётган “ Савот мевазори” фермер хўжалигида дастлабки самаралар кўзга ташланиб қолди.\n– Ўтган йили олхўридан 6 тонна ҳосил олгандик, бу йил 10 тоннани мўлжаллаяпмиз, – дейди “ Савот мевазори” фермер хўжалигининг иш бошқарувчиси Мавлонқул Тоғаев. – Дарахтларнинг чангланишини яхшилаш учун асаларичиликни йўлга қўйдик. Ҳали боғимиз мевага тўлиқ киргани йўқ. Токзоримиз ҳам янги. Даромадимиз яқин йилларда бир неча баробарга ортади. Паррандачилик ва чорвачилик йўналишидаги янги лойиҳаларни амалга ошириш устида иш олиб бораётирмиз.\nҚишлоқ хўжалигининг ривожлантиришда амалга оширилаётган янгиланишлар фақат маҳсулот етиштиришда эмас, сақлаш, қайта ишлаш, экспорт қилиш тармоқларида кўриниб турибди. Масалан, “Совотагроголд” масъулияти чекланган жамияти жамоаси 100 гектар ерда узум, 500 гектар ерда экспортбоп сабзавот етиштиришни ҳамда минг тонналик мева ва сабзавот сиғимига эга совутгич қуриш ниятида. “ Совотагроэкспорт” масъулияти чекланган жамияти эса 50 гектар майдонда томчилатиб суғоришни жорий этиб, ёнғоқ ва гилоснинг Италиядан келтирилган навларини экишга ҳозирлик кўраётир.\n“Янгиободузумсервис” масъулияти чекланган жамияти тумандаги ер ости сувидан самарали фойдаланаётган хўжаликлардан бири. Жамият тасарруфидаги 4 та қудуқдан фойдаланиб, 295 гектарида узум етиштираётир. Келгуси йилдан ҳар гектар токзордан 10 тоннадан узум олишни мўлжаллаётган жамоа ҳосилнинг бир қисмини сақлашга қўйиш учун 177 миллион сўмлик совутгич қурмоқда. Ҳосилнинг қолган қисмини майизга айлантириб, экспорт қилиш режалаштирилган.\n“Янгиободузумсервис” масъулияти чекланган жамияти 1 гектарда ток кўчати етиштирилаётгани ушбу тармоқни йўлга қўймоқчи бўлган бошқа мулкдорларга ҳам қўл келаётир. Бу йил кузда ва келаси йил баҳорда кўчатзорни 5 гектарга етказиш мўлжалланяпти.


Хуршид Даврон. Амир Темур ўғлининг ўлими ҳақида ривоят (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиХуршид Даврон (1952)Хуршид Даврон. Амир Темур ўғлининг ўлими ҳақида ривоят (ҳикоя)\nҚиш билан баҳор жанги – аямажуз кечаларидан бирида мен сизларга Амир Темур ҳақидаги афсоналарнинг бирини ҳикоя қилиб бериш мақсадида қўлимга қалам олдим.\nБу афсонани тўқиганлар унга қандай ном берганларидан бехабарман, мен уни “Амир Темур ўғлининг ўлими” деб атадим. Менга уни бир дўстим гапириб берган эди, дўстимнинг айтишича, бу қадим афсонани у талабалар шаҳарчасида яшаган афғонлардан эшитган экан.\nАфсонани ҳикоя қилиб беришдан аввал, икки нарса ҳақида бироз бўлса-да, тўхталиб ўтмоқчиман. Энг аввало, “афсона ўзи нима?”, деган саволга жавоб изламоқчиман. Одатимни канда қилмаган тарзда, ўзининг номукаммаллиги билан машҳур “Ўзбек тилининг изоҳли луғати”га қарайман. Мана, луғатнинг 1 жилд 63-бетидаги “Афсона” сўзига ёзилган изоҳ: “1. Авлоддан авлодга, оғиздан оғизга ўтиб келган фантастик, баъзан диний мазмундаги ҳикоя, ривоят, достон… 2. Кўчма: асоссиз гап, ёлғон-яшиқ уйдирма… 3. Кўчма: ақл бовар қилмайдиган, ақлга сиғмайдиган мислсиз нарса, иш”.\n“«Афсонавий” сўзига оид изоҳ: “1. Афсона жанрига мансуб бўлган, фантастик. 2. Фақат афсоналарда мавжуд бўлган, одатда йўқ, хаёлий. 3. Кўчма: Уйдирма, тўқима. 4. Кўчма: Ақл бовар қилмайдиган, ақлга сиғмайдиган, мисли кўрилмаган, мислсиз».\nАгар эътибор берган бўлсангиз, бу изоҳларга “уйдирма” сўзи асос қилиб олинган. Аслида, шундаймикан? Бир ўрис шоири “Афсона – бу ҳақиқатнинг синиқ парчаларидир” деб ёзган эди. Агар, “афсона” сўзига изоҳ беринг десалар, мен мана шу сўзни такрорлаган бўлардим. Зеро, ҳар қандай хаёлий ёки тўқима афсона ҳам аслида содир бўлгани аниқ, маълум бир тарихий шахс ҳаёти билан узвий боғлиқ бўлади. Бобил минорасининг қурилиши, Нуҳ тўфони ёки Самарқанддаги Шоҳизинда мозори билан боғлиқ афсона бўлсин, уларнинг ҳар бирининг асосида тарихий далил — ҳақиқат ётган бўлади. Шунинг учун ҳам жуда кўп қадимий битикларимиз қуйидаги жумла билан бошланган: “Бул ҳикоят агарчи афсона тусида эрса-да, ул ҳақиқатдан йироқ эмасдур”.\nИнглиз адиби Честертон битганидек, афсона ҳар қандай далилдан ҳам тарихийроқдир. Далил ёлғиз бир одам ҳақида сўз юритса, ёки у одамлар қатнашган воқеа ҳақида маълумот берса, афсона юзлаб ва миллионлаб одамлар тақдири ҳақида, воқеани юзага чиқарган одамлар ҳақида ҳикоя қилади. Далил баъзан замон алмашиши билан ўз моҳиятини, ўз рангини ўзгартириши мумкин, аммо афсона абадий ўзгармас ҳақиқатдир. Тарих фақат халқ хотираси рамзи бўлмиш асотирлар (афсона ва ривоятлар) ёрдамидагина мозий моҳиятини, демак унинг юрагини кашф эта олади. Хотирасиз инсон юраги ҳам қуруқ ҳужжатлар йиғиндисидан фарқ қилмайди. Тарих вақт ҳақида эмас, вақт мобайнида яшаган инсон ҳақида ҳикоя қилмоғи зарур. Демак, у вақт ҳужжатларига эмас, инсон хотирасига суянгандагина ҳақиқатни очади. Инсон хотираси афсоналарга ҳамнафас бўлгандагина тирикдир. Фақат шундагина тарихий далил тирилади. Афсона билан ҳужжат (далил)нинг ўзаро боғланиши аслида инсон билан вақт боғланишидир. Тарих, деб ёзади Николай Бердяе\nв, том маънодаги афсонадир…\nТўхталмоқчи бўлган иккинчи масала мен сизга сўзлаб бермоқчи бўлган ривоят Амир Темур ҳаётининг қайси тўхтамида бўлиб ўтган воқеалар билан боғлиқ бўлиши мумкин деган саволни ойдинлаштиришдир. Тарихий битикларнинг гувоҳлик беришича, Амир Темурнинг тўрт ўғли бўлиб, уларнинг исмлари: Жаҳонгир мирзо (1356-1376), Умаршайх мирзо (1356-1394), Амироншоҳ (Мироншоҳ) мирзо (1367-1408), Шоҳруҳ мирзо (1377-1447) бўлган. Яна шу нарса маълумки, улуғ Соҳибқирон тириклик пайтида, у олиб борган жангу жадалда унинг ёлғиз бир фарзанди – Умаршайх мирзо 1394 йилнинг қишида Шом уруши пайтида, Хармату қалъаси остонасида – тор бир дарада ўқ тегиб ҳалок бўлгани ҳақида тарихий далил бор. Тўнғич ўғли бўлмиш Жаҳонгир мирзо ўз ажали билан 20 ёшида оламдан ўтган. Амир Темур вафотидан сўнг уч йил ўтгач, 1408 йилнинг кўкламида унинг ўртанча ўғли Мироншоҳ мирзо Қора Юсуф туркман билан бўлган жангларнинг бирида, Табриз яқинида ўлдирилган.\nХўш, Амир Темур ўғлининг ўлими билан боғлиқ афсона қайси воқеалар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Агар уни Умаршайх мирзо ўлими билан боғлайдиган бўлсак, бу афсонани далили бўладиган воқеаларни Шом юриши баёнидан тополмадим. Ўйлашимча, бу афсонани афғонлар орасида мавжуд бўлиши боис, у Амир Темурнинг Ҳиндистонга қилган юриши давомида рўй берган воқеалардан туғилган бўлиши керак. Охир-оқибатда узоқ изланишдан сўнг “Темур тузуклари”да бу афсонага бевосита боғлиқ маълумотларни топишга муваффақ бўлдим. Бироқ, уларни сўзлаб беришдан аввал мен Ҳиндистон юриши қандай бошланганини мухтасар бўлса-да, ҳикоя қилмоқчиман.\nҲижрий саккиз юзинчи, мелодий 1398 йилнинг баҳорида Амир Темур янги боғи – Дилкушода мислсиз тантаналар билан Хизрхўжахоннинг қизи ўн икки яшсар Тўкалхонимни ўз никоҳига қабул қилди. Тўй ўчоқларидаги кул совиб улгурмай, унинг амри билан Самарқанд ва Кеш оралиғида жойлашган Тахти Қорача давони оша ўтадиган йўлни тузатиш ва тоғ этагида яна бир ғаройиб бир боғ бунёд этиш ишлари бошланди. Соҳибқироннинг ўзи бўлса Кешга яқин бир ўлангда қурултой чақирди. Мақсади азалий орзуси: Ҳиндистон юриши маслаҳатини ўртага солиш эди.\nСалтанатнинг муҳим тадбирлари, бўлажак ҳарбий юришлар режалари муҳокама этиладиган қурултой Амир Темур давлатининг олий кенгаши эди. Шу билан бирга қурултой мамлакатнинг бош тантанаси бўлиб, Соҳибқирон қўли остида бирлашган ўлкаларни бошқариш билан банд амирзодалар ва бошқа давлати арконлар учун худди жанг майдони билан баравар, ҳатто ундан юқори турадиган ўзига хос синов майдони ҳам эди. Агар жанг майдонида диловарлик синалса, бу кенгашда фаросат ва тадбиркорлик синовдан ўтарди. Бу сабабдан бўлса керак, жанг майдонида қўрқув нималигини билмаган айрим амирлар ва амирзодалар қурултой чақирилганда саросимага тушиб қолишар, унда қайси бир тадбир ўртада муҳокама бўлишини билиш учун бор воситаларни ишга солардилар. Илло, жаҳонгир жанг майдонида қилич чопқилашдаги моҳирликни, қурултойда эса ўйлаб айтилган сўзни маъқул кўрар, ким аравани қуруқ олиб қочса, машваратдан қувиб чиқаришдан ҳам қайтмасди. Аммо бу галги қурултой қай мақсадда чақирилаётгани ҳеч кимга сир эмасди.\nҲар галгидек қурултой кўпчилик учун қурилган улкан чодирда ўтди. Амир Темур одатдаги расм-русмлар адо этилиши билан, гапни чўзиб ўтирмай, Ҳиндистон юриши олдидан ўғиллари ва амирларнинг кўнгли, ўй-фикрларини билиш мақсадида уларни маслаҳатга чақирганини айтди. Туркий сулолаларнинг азалий тартиби ва мукаррам дастури шундай эдиким, катта оғалари ва хешлар ҳаёт экан, ҳеч ким улардан ўтиб салтанат тахтига қадам қўёлмасди. Мана шу боболар одатига биноан қурултойдаям ёши улуғ шаҳзодалар биринчи фикр билдириш ҳуқуқига эга эдилар. Шунинг учун ҳам даврада Соҳибқироннинг кенжа ўғли Шоҳруҳ мирзо ўтирган бўлса ҳам, биринчи сўзлаш ундан ёш жиҳатдан улуғ Муҳаммад Султон билан Пирмуҳаммад Жаҳонгир ихтиёрида эди. Пирмуҳаммад Жаҳонгир бобосига бир қараб олди-да, унинг “Хўш” дегандек синчков тикилид турганини кўриб гап бошлади:\n— Ҳазрати Соҳибқирон, Ҳиндистонни олмоқ ер юзида ўтган барча подчоларнинг орзуси бўлмиш. Агар ани забт этсак, анинг олтинлари ила етти иқлимни олажакмиз. Мен юришга тайёрдурмен.\nТуғишган биродарининг бу гапини эшитиб амирзода Муҳаммад Султон ҳам ўрнидан турди. У инисидан бир ёш улуғ бўлса-да, қотмадан келганлиги сабабли ундан анча ёш кўринар, буни билган амирзода кўпроқ овозига зўр бериб, катталарга хос мулоҳаза истагида ҳар бир сўзга алоҳида урғу бериб гапириш лозим, деб ўйларди. Амир Темур оға-ини ўртасидаги баҳсни мароқ билан кузатар ва бевақт шаҳид бўлган ўғлига кўрсатолмаган меҳр-марҳаматини улардан аямасди.\n— Олампаноҳ, — дея улуғворлик ила сўз бошлади Муҳаммад Султон, — иним Пирмуҳаммад Жаҳонгир айтгани ростдур. Ҳинд мулки бағоят бой юрт. Аммо, сиз берган сабоқ ҳамиша ёдимда. Яъниким ҳар бир ишни қилишдан аввал унинг амалини ўйлаш жоиздур. Китоблардан маълумдирким, Ҳиндистон йўли кўп машаққатлидур. Энг аввало, бир неча қор босиб ётган тоғлару кечиб ўтиш мушкул дарёлар, ундан кейин чеки йўқ ўрмону тўқайзорлар бордур. Иккиламчи, мақсадга етгунча бебош афғонлар билан жанг қилиш ҳам зарур бўлғай. Яна китобларда айтилмишким, Ҳиндистонда одамхўр филлар ҳам жуда кўп бўлармиш…\nАмир Темур инисиннг мулоҳазаларини эшитган Пирмуҳаммад Жаҳонгир безовталана бошлаганини сезди. Аммо буни билдирмай, набирасининг мулоҳазаси қандай таклиф билан тугашини кутди. Қурултой расм-русми ҳар бир сўзни эътибор билан эшитиш лозимлигини талаб қиларди. Хўш, қани, тўнғич набираси нима демоқчи экан, шуни билсинчи. Аммо Муҳаммад Султон ҳам инисининг аҳволини сезган бўлса керак, одатига хилоф равишда шошиб сўзини якунлади:\n— Бу мулоҳазаларим ила Ҳиндистон юришига пухта тайёргарлик кўриш лозим демоқчиман. Мен урушга шаймен. – У сўзини тугатиб, инисининг ёнидан жой оларкан, унинг юзидаги мамнуниятни сезиб, кўнгли жойига тушди.\nШундан сўнг соҳибқиронга қизидан туғилган набира бўлмиш амирзода Султон Ҳусайн навбат олди. Амир Темур қизи Оғабегим ва малика Туман оғонинг биродари амир Муҳаммад ибн Мусодан бўлмиш бу амирзода бағоят мард, аммо беоқибат бўлиб вояга етганини яхши билса-да, ҳар гал қизининг сўзини қайтаролмай, бу бадбахт йигитнинг гуноҳидан ўтиб келарди. Ўз ўғиллари ва уларнинг фарзандларига бағоят қаттиқ турган Сонибқирон бу ҳовлиқма амирзодани жазосиз қолдириб келаётганини ҳамма билар, аммо сабабидан бехабар эдилар. Наҳотки, қиздан туғилган набира ўғиллардан суюклироқ бўлса? Амир Темурнинг бу набирасига лоқайдлигини унинг қизига кўрсатган карами бўлмай, балки Султон Ҳусайннинг салтанат тахтига ўтиришга лойиқ бўлмаганлар тоифасига киришидан эди.\n— Ҳазрат Соҳибқирон, — деди тантанавор оҳангда Султон Ҳусайн. – Агар биз Ҳиндистонни илгимизга кирита олсак, тўрт иқлимга – Туркистону Турон, Эрону Ҳиндга ҳукмрон бўлурмиз. Қолғон уч иқлим: Рум, Шом, Чинни эса олмоқ қийин эмасдур, албат олғаймиз.\nСултон Ҳусайн санаб ўтган иқлимларни худди ўзи оладигандек, аллақандай ички кибр билан даврадагиларга кўз ташлаб, ўрнини эгаллади. Бобоси вафотидан сўнг мана шу кибр унинг бошига кўп ғавғолар солишидан у ҳали бехабар эди.\nАмир Темур сўз навбатини олган кенжа ўғли Шоҳруҳ мирзога диққат билан тикилди. Бу фарзанди бошқа зурёдларига қараганда, китобга ўч чиқди. Унга китоб бўлса бас, қилич чопқилашни унутади. Аммо китобхонлигиданми, сўзи, мулоҳазалари пишиқ, ўзи ҳам кўпни кўрган қариядек босиқ эди. Айтадиганини пухталаб олмаса, оғиз очмасди.\n— Падари бузрук, ҳазрати Соҳибқирон, — дея гап бошлади Шоҳруҳ мирзо шошмасдан. Унинг ҳатто гапираётган пайтидаям нималарнидир ўйлаётганини сезиб Амир Темурнинг ғаши келди. – Мен аждодларимиз бўлмиш туркларнинг қонунлари битилган китобларда ўқиган эдимки, жаҳонда бешта шон-шавкатли подшоҳ бўларкан. Ривоят қилғайларким, бу подшоҳларнинг улуғлигини алоҳида таъкидлаб, уларнинг номларини атамай, лақабларини олиб айтғонлар. Яъниким Ҳинд подшосини – рой, Рум подшосини – қайсар, Чуну Мочин подшосини — фағфур, Туркистон подшосини – ҳоқон, Эрону Турон подшосини – шаҳоншоҳ атайдилар. Биз ҳукм юргизган юрт ҳукмдори, яъниким шаҳоншоҳ ҳукми ҳамиша Ҳиндистон мамлакатларига жорий этилмиш. Токим Эронзамину Туронзамин бизнинг илкимизда экан, Ҳиндистонни ҳам ўзимизга тобе этмоғимиз жоиздур…\nАмир Темур кенжа ўғлининг сўзларини тинглар экан, бир зум сўнгги пайтларда юрагини туну кун безовта қилган валиаҳд ташвишига берилди. Тўрт ўғлидан иккиси бевақт кўз юмди. Шоҳруҳ бунақа, Мироншоҳ бўлса, ўйламай иш қиладиганлар тоифасидан. Маст бўлиб, отдан йиқилиб калласи лат егандан буён унинг бетайин қилмишлари яна ошди. Суюкли келини Хонзодабегим яқинда эрининг зулмидан дод уриб, унга бош уриб келди. Мироншоҳнинг валиаҳд бўлиши мамлакатни вайрон бўлиши демакдир. Бунга эса асло йўл қўйиб бўлмайди. Нобакор ўғилни жазолашни кўнглига тугган соҳибқирон бу тадбирни Ҳиндистон юришидан кейинга қолдиришга мажбур эди.\nАмир Темур секин Пирмуҳаммад Жаҳонгирга кўз қирини ташлади. Ҳа, бу набираси ҳавас қилгулик баҳодир бўлди. Ўзиям қуйиб қўйгандек бобосининг ўзи: қадди қомати барваста, елкадор, бошиям бобосиникидек, ҳумдек келади. Қоши-чи, қоши? Ариқ четидаги ажриқдек қалин, кўзлари қилич дамидек товланади. Феъл-атвориям, бобосиники, на ёғийдан, на ўлимдан қўрқади. “Ёпирай, — дерди баъзан камдан-кам ҳайратланадиган соҳибқирон. – Мени тириклигимда Аллоҳ таоло яна қайтадан яратдими?! Набирасининг ёлғиз бир хислати унга маъқул келмасди. Кўпчилик бошини қовуштиришни билмайди. Мардлик одамлар дилини мафтун этса, оқибатбардорлик, фаросат юракларни абадий банди этишини ҳали англамайди.\nАмир Темур ўғли Шоҳруҳ мирзодан кейин ўз мулоҳазасини айтишга бирон бир амир шошилмаётганини кўриб, ҳушёр тортди. Сукут чўзилганидан тоқатсизланиб:\n— Хўш, — деди у баланд овоз билан. Аммо амирлар жим ўтиравердилар. Соҳибқирон жаҳли чиқсаям, ичидагини юзига чиқармади. Индамай кутишни маъқул кўрди. Бу бахтучопганлар унинг неча йилдан буён Ҳинд мулкини забт этиш ҳақида орзу қилишидан язши хабардор. Наҳотки, билиб ҳам билмасликка олсалар, жим ўтиришни маъқул кўрсалар? У ўзининг деярли барча юришларида қатнашган, садоқатларини неча марта жангу жадалда намойиш этган амирларга бир-бир тикилар, амирлар эса унга бош кўтариб қарашга мажол тополмасдилар. Охири у амир Шоҳмаликка қаттиқ тикилиб тураверди. Унинг бу боқишини туйган амир секин бжшини кўтаришга мажбур бўлди.\n— Тақсиримнинг сўзлари йўқми? – деди соҳибқирон бўғиқ овоз билан.\nАмир Шоҳмалик ўрнидан туришга мажбур бўлди. Амир Темур унга: “Ўтириб гапиравер” деб ишора қилгач, ўрнини эгаллади. Бироз тараддудланиб, кейин оҳиста арз қилди:\n— Аълоҳазрат, сизнинг амрингиз биз учун вожибдур, ундан юз ўгириш тузингизни унутмоқдур. Биз бу тадбир хаёлини дилларимиздан, бамисли жавоҳир туйнукларидан ўтган ипдек шошилмай ўткардик, — у биз деганда амирлар Хожа Юсуф, Сарибуғо, Шайх Нуриддинларга ишора қилди. – Борингки, Ҳиндистонни олдик ҳам дейлик. Бироқ, у мулкда турғун бўлиб қолсак наслимиз йўқолмагайму, авлодларимиз ўз аслидан айри тушмагайму, бегона юртда тилларини унутмагайму?..\n— Тақсир, — деб нинг гапини бўлди Амир Темур хотиржам. – Биз ул-мулкда узоқ қолишни ўйлаганимиз йўқ. Қолаверса, шуни ёдда тутингким, дилда эътиқод бутун бўлса, асло наслимиз йўқолмагай, тилимиз унутилмағай… Эътиқод сусайса, тил эмас, имон ҳам унутилғай…\nУ хотуржам гапирар, аммо қошининг йиғилиб туриши, кўзидаги ўтнинг янада кучлироқ товлана бошлаганини пайқаган амирлар Соҳибқирон ичида қандай кучли тўфон ўйнаётганини сезиб туришарди.\n— Кўпчиликда шубҳа бўлса, йўлга чиқмаган маъқул. Шубҳа нафақат ақлни, у дилдаги ўтниям ўчиради. Келингиз, Тангри таолога мурожаат қилайлик. Ҳинд мулкига юриш борасида истихора этайлик – Амир Темур ёнида турган Қуръонни қўлига олди. – Тангри таоло нени буюрса, шунга амал қилғаймиз.\nДаврадагилар ўша заҳот унинг таклифини маъқуллаб овоз бердилар. Соҳибқирон Қуръони каримни олдидаги шира устига қўйди, чуқур нафас олиб, бироз сукут сақлади-да, кўзини юмиб китобни очди. У аввал очилган саҳифадаги оятни ичида ўқиди, сўнг баланд овозда такрорлади:\n— “Эй, Расулуллоҳ, кофирларга ва мунофиқларга қарши жаҳл қилғил”.\nАмир Темур бир четда турган мавлоно Фахриддин қорига тикилди. Мавлоно Соҳибқирон истагини уқди, оҳиста ўрнидан туриб оят мазмунини изоҳлаб берди. Амирлар мавлононинг изоҳини эшитгач, бошларини эгиб, жимиб қолдилар.\n— Хўш, — деди Амир Темур.\nАммо бу гал ҳам амирлар ўз фикрларини айтишга шошилмадилар. Буни кўрган соҳибқирон жаҳлини яширолмади.\n— Тақсирларим, нечун жимсиз? Ё Аллоҳ таоло ҳукми сизга ҳуш келмадими?..\nМен сизни салтанатим устунлари деб билдим, ҳамиша иззатингизни унутмадим.\nСиз эса унутдингиз… Сабаби недир? Сиз билмасангиз, мен яхши билурман. Турган сув сасийди, юрган одам яшаради. Агар сиз толиққан бўлсангиз, илгингизда мадор қолмоғон бўлса, лашкарни топширинг. Неча-неча бўз йигитлар бизгаям навбат етадиму, деб кутиб турғайлар. Аллоҳ гувоҳ Ҳиндистонни сиз эмас, шул ўғлонлар албат забт этғай…\nСоҳибқироннинг важоҳатини кўриб, айниқса, унинг сўнгги сўзларини эшитган амирлар бирин-кетин ўринларидан туриб авф тиладилар. Амир Темур уларнинг сўзини хотиржам эшитиб деди:\n— Сиз ила не-не жангу жадалларда бўлдим. Сиз менга, мен эса сизга суяндим… Ҳар қанча юрагимни қон қилдингиз, авф этдим. Бутун борингғиз, эртагача ўйланғиз…\nЭртаси давом этган қурултой аҳли бир овозда бўлажак юриш режасини маъқулладилар. Дили равшан тортган Амир Темур қўл кўтариб, зафару фатҳ фотиҳасини ўқиди.\nҚурултойдан ярим ой ўтар-ўтмас, Соҳибқирон бошчилигидаги улкан қўшин Қашқадарё воҳасини тарк этиб, Термизга яқин ерда Жайҳундан кечиб, Хуросон ҳудудига ўтди.\nУ бутун ёз давомида Андароб деган жойда бўлди. Саккиз юзинчи йил зулҳижжа ойининг бошида – 1398 йилнинг августида Амир Темур Панжшир дарёси ёқалаб Қобулга қараб йўналди. Шу терда унга бўлажак юришда омад тилаган Олтин Ўрда элчиларини қабул қилди. Элчилар бир неча муддат ўтиб қайтишга рухсат сўрагандан кейин, уларнинг карвонини қўриқлаш учун бир гуруҳ аскар ажратди. У бу ишни элчиларни ўйлаб эмас, шу карвон билан дорилмулкка қайтиш лозим топилган Сароймулкхоним билан Шоҳруҳ мирзонинг ўғли, тўрт яшар набираси Муҳаммад Тарағай хавфсизлигини таъминлаш учун қилган эди.\nБундан ўн етти йил аввал қўлга киритилган Хуросон мулкининг бу қисми ҳамиша нотинч бўлиб келган. Ҳиндистон юришини мақсад қилган Соҳибқирон шу сабабдан ҳам қўшин ортини мустаҳкамлаш ниятида Кобулни тарк этиб, Сулаймон тоғлари яқинида яшаган афғон қабилалари ва исёнкор қора кийимлилар – сиёҳпўшлар номи билан машҳур исёнчиларни тавбасига таянтириш, ўзининг кўнглини тинчлантириш билан машғул бўлди. Қолаверса, бу тадбир Ҳинд султонини чалғитишнинг йўли ҳам эди. Гўё ўзини Ҳиндистонни забт этиш учун эмас, мана шу бебош қабилаларни итоатга келтириш учун келган қилиб кўрсатмоқчи бўлди.\nУ вақт етиши билан ўттиз минг аскарга раҳбар бўлмиш амирзода Пирмуҳаммад Жаҳонгирга Сулаймон тоғини ошиб, Синд дарёсини тўхтамай кечиб ўтиб Мўлтон вилоятига, амирзода Муҳаммад Султон билан амирзода Рустам бошчилигидаги ўттиз минглик қўшинга эса Синд дарёси ёқалаб Кашмир тоғи этагидаги йўлдан юриб Лоҳур вилоятига босқин қилишга фармон берди. Ўзи бўлса қўшиннинг асосий қисми – ғул билан Бадахшон томонга йўналди ва тоғ ошиб Ҳиндистон сарҳадларига бостириб кирди. Ҳиндистон юриши ҳақида бошқа бир ҳикоямизда батафсил тўхталиш ниятимиз борлиги сабаб, биз асосий мақсадимиз – сизга сўзлаб бермоқчи афсонани келтириб чиқарган воқеаларга ўтишни маъқул кўрдик.\nАмир Темур, юқорида айтганимиздек, қўшин ортини мустаҳкамлаш мақсадида афғон қабилалари томонидан вайрон этилган бир қатор қалъаларни қайта тиклатган ва уларда ўз одамларини қолдирган эди. Мана шу қалъаларнинг бири Ироб қалъаси эди. Пирмуҳаммад Жаҳонгир Мўлтонга юриши олдидан ўзига содиқлик сўзини айтган Лашкаршоҳ афғонни мана шу қалъанинг кутволи қилиб тайинлаганди. Амир Темур қўшини Ҳиндистонга қараб йўлга чиқишидан фойдаланган каркас деб аталган афғон қабиласининг бошлиғи Мусо афғон келиб қалъани қўлга киритди ва кутвол Лашкаршоҳ афғонни қатл этди. Ўлдирилган оғасининг қасосини тилаган Малик Муҳаммад Соҳибқирон ҳузурига бош уриб борди. Амир Темур узоқни кўзлаб иш тутди: гўё бечора инининг ўтинчига қулоқ солмаган бўлиб, уни қамаб қўйишни буюрди. Сўнг Мусо афғонга ҳузурига келишни талаб қилиб ёрлиқ юборди. Мусо афғон келган чопардан қон ўчи талаб қилиб борган Малик Муҳаммад қамоққа тушганини эшитиб , хотиржам тортди. Аммо Амир Темур қўшини қалъага қараб\nкелаётганидан воқиф бўлгач, унга пешвоз чиқиб, қалъани пешкаш қилишни маъқул деб топди. Аммо у ўз аскарларидан бирига Амир Темур қалъага кириши билан ўқ узиб, уни ҳалок этишни буюрган эди. Аммо пасткаш ниятига этмади. Узилган ўқ хато кетди. Мусо афғон қилмишига яраша жазоланди, у қатл этилди.\nАйнан мана шу воқеа йиллар ўтиб афсонага асос бўлганига шак-шубҳа йўқ. Лашкаршоҳ афғондан аввал қалъада Пирмуҳаммад Жаҳонгир тургани учнми, афсонада Амир Темур ўғлининг ўлими ҳақида гикоя қилади. Набиранинг ўғилга айланиши эса фақат афсоналарда эмас, ҳатто тарихий китобларда учраб турадиган ҳолдир. Қолаверса, Пирмуҳаммад Жаҳонгир Амир Темурнинг кенжа ўғли Шоҳруҳ билан деярли тенгқур эди. Энди навбат афсонага..\nДунёнинг тўрт тарафига кўз тиккан Соҳибқирон Амир Темур қўшини жангари афғон қабилалари билан бўлган оғир жангу жадалдан сўнг дарё ёқасида қўққаюб турган улкан қоя устидаги қалъани қўлга киритди. Қалъа жуда кичик, аммо баланд девор билан ўралгани учун ғоятда кучли истеҳком эди. Шунинг учун ҳам қалъанинг қўлга кириши қийин бўлди. Аниқроғи қийин бўлиши мумкин эди. Аммо кутилмаганда қалъа хиёнат туфайли унинг қўлига жуда осон ўтди.\nХиёнат қалъа жийбахона бошлиғи томонидан бўлди. У дастлаб мактуб қатиб боғланган ёй ўқини Соҳибқирон аскарлари томон учуриб, тун яримдан оғганда мағриб томондаги дарвозани очажагини хабар қилди. Мунший хатни унга ўқиб берар экан, ҳукмдор ҳали афтини кўрмаган жийбахоначидан қаттиқ нафратланди. ”Кўрнамак”, — деб ўйлади у мунший хиргоҳдан чиқиб кетгач. У узоқ ўйлади. Ҳурмдорлари берган туз ҳақини унутиб, вафодорлик ва садоқатни бир чеккага йиғиштириб, унинг олдига не-не одамлар бош уриб келмаган. Лекин у ҳар сафар бу хоинларни лаънатлаган. Туз ҳақи ва вафодорликни унутиб, хизмат вақтида ўз соҳибидан юз ўгириб унинг қошига келган ҳар бир юзсизни ўзига ва салтанатига энг ёмон душман деб билган.\nЗеро, улар ўз соҳибига вафодорлик қилмагач, унга қилармиди?\nАммо Соҳибқирон хиёнатдан фойдаланишдан юз ўгирмас, ундан усталик билан фойдаланарди. Ахир, қай бир саркарда ўз жангчиларининг бекордан-бекор қурбон бўлишидан сақлайдиган йўлдан фойдаланишни истамайди. Хиёнат инсон юрагини қурт каби кемирган фасоддан, мамлакатда лоқайдлик туфайли юзага чиққан парокандаликдан, хуллас, ҳам устки таназзулдан туғилишини у яхши биларди. Шу сабабдан ҳам ҳар лаҳза ҳар бир сипоҳий, ҳар бир қўшин бошлиғи, ҳар бир амир боши устида унинг қаҳри айланиб туриши зарурлигини унутмас, уларни умид ва қўрқув ўртасида тутишни лозим кўрарди.\nАгар жийбахоначи хиёнатга юз тутган экан, ундан фойдаланмоғи савоб, илло уни бу ҳаром йўлдан қайтаришнинг иложи йўқ. Иложи – ўлим.\nҚалъа тонгга яқин ғарбий дарвозанинг кутилмаганда очилиши туфайли унинг қўлига ўтгач, қарорини фармонга айлантириб, қалъа қутволи билан жийбахона бошлиғини ўлимга буюрди.\nБир-икки кун лашкарга дам бериб бўлгач, соҳибқирон қалъада ўғли бошлиқ қўшинни қолдириб, бошқа шаҳарлару қалъаларни забт этиш қасдида шитоб билан отланиб, йўлга тушди.\nЙўлга тушган қўшиндаги аскарларнинг сон-саноғи йўқ эди. Уларнинг отлари минг фарсангдан ортиқ йўл боссаям ҳали толиқмаган ва шамолдек учқур, қиличлари олмосдай ўткир, юракларбга қўрқув тушмаган эди. Қўшин шундай шиддат билан борардики, го ъё саратон маҳали қамишзорга тушган ўтдек тўхтовсиз эдилар. Бошларидаги симобий дубулғалар кун тиғида ялт-юлт товланар экан, ўша замонда яшаган муаррих таърифлагандек, “қўшин кежим, зирҳ ва жавшанлар кўплигидан темир тоғи каби эди, гўё темир тоғи эриб кетиб, дарё бўлиб оқуб борар, бу қоим юз минг коинотни ютиб юборадиган улкан наҳангдек жилвагар эди”.\nБу қўшин ўтган йўллар чанги ҳафта ўтмасдан тўхтамас, бу темир оқим тўхтаб ҳордиқ олган ям-яшил ўлангларда қайта ўт унмас. Ўт униши учун ёмғир асрлар давомида отлар туёғидан эзилиб ўлган тупроқни юмшатиши, қуёш юз йиллар мобайнида бу тақир майдонларга ўз меҳрини тинмай сочмоғи керак эди. Олис тоғлар қоялари устида пода ўтлатиб юрган афғон чўпонлари биёбон ўртасида тўсатдан пайдо бўлган симобранг дарёни кўриб, Аллоҳ таолонинг иродасидан ҳайратланиб, тасаннолар айтишарди.\nМана шу улкан қўшин тўхтаб Синд дарёси соҳилида ҳордиқ олаётган пайтда Амир Темурга куни-кеча забт этилган қалъадан чопар келганини айтдилар. “Кирсин!” – деди Соҳибқирон дарёдан урилган салқин шабададан оҳиста тебраниб турган хиргоҳ пардаларига тикилганича. Амир Темур югуриб ичкарига кирган чопарни таниди. У шаҳзода ўғли хизматида юрган уйўғлонларнинг бири эди. Уйўғлон кира солиб, тизза чўкиб ва бошини эгиб, синиқ овозбилан сўзлади:\n— Онҳазрат, шум хабар келтирганим учун бошимни олинг.\nУнинг бу сўзини эшитган Амир Темурнинг бир мўйи ҳам қимирламади. У ҳузурига кирган сонсиз чопарлардан бу сўзни неча марта эшитган, санаса, саноқдан адашмоғи мумкин. Кўпинча бу сўз билан бошланган хабарлар унинг қулоғига етишга ҳам арзимас бир гап бўлиб чиқар, Соҳибқирон одамларнинг ваҳимага ўчлигидан ҳайрон қоларди. Бирдан ўйига: “Наҳотки, ўғлимга бир гап бўлган бўлса?” деган гап келди-да, сергак тортди.\n— Сенинг жонинг Аллоҳники, олдин сўйла, агар Аллоҳ олдида жавобгар бўлсанг, бошинг шаксиз кесилғай. Агар менга нисбатан айбли бўлсанг, ҳукмни машойихлар айтурлар…\n— Аввал бир қошиқ қонимдан кечинг, онҳазрат, — деди уйўғлон сапчадек кичик бошини кўтармай.\nАмир Темурнинг ғазаби қайнади. “Нима бало, бу сакбачча, менинг иродамни синамоқчими?”\nБирдан дарёдан эсган шабда юзига урилди-ю, Аллоҳнинг бу неъматидан яна кўнглиги хотиржамкик чўкди.\n— Кечдим, гапир, — деди ҳорғин товуш билан Соҳибқирон.\nЧопар ортиқ пайсаласа, айтадиган гапи ўзи билан рихлатга кетишини англади-ю, бошини сал кўтарди. Шунда ҳам ҳукмдорнинг юзига қарашга журъат қилолмай, гап бошлади:\n— Улуғ Соҳибқирон, сиз қалъани тарк этгандан сўнг лаънати ёғийлар ногаҳон уни қамал айладилар. Неча кун жанг бўлди. Аммо кучимиз озлик, заҳирамиз носозлик қилиб мағлуб бўлдик. Ёғийлар қалъага биз билмагам яширин ер ости йўлдан кириб олди. Қалъанинг қўлдан кетмоғи аён бўлгач, бемонанд шаҳзода мени сизнинг ҳузурингизга жўнатди. Неча ўлимдан қолиб, минг ғавғо билан қалъадан чиқишга муваффақ бўлдим.\n— Ўғлимга нима бўлди, у тирикми? – деб секин сўради Амир Темур. Унинг овозидаги совуқдан чопарнинг этлари жимирлаб кетди. Сўнгра зўрға овоз чиқарди:\n— Билмайман, Соҳибқирон, билмайман – унинг жағлари титрарди, — Мен қалъадан чиқиш саъй-ҳаракатини қилаётганимда, жанг жийбахона олдида бораётган, ўғлингиз жангнинг ўртасида эди.\nАмир Темурнинг ичига ўт тушгандек бўлди. Секин атрофида турган ичкарилару номбардорларга разм солди. Бирор бир кўз очиқдан-очиқ унга тикилиб турганини кўрмади. Аммо, ҳамманинг юзида ташвиш аломати зоҳир эди. У бир дам ўйга ботиб турди-да, секин пичирлади:\n— Ҳозирнинг ўзидаёқ қўшин йўлга отлансин. Ёғийлар муносиб жазолонсунлар. Ўғлим тирикми, ўликми топилсин.\nНазарида фармонини қўшинга етказишга жавобгар товачи суст ҳаракат қилаётгандек туюлди. Бир ҳаракат билан ўрнидан иргиъб турди-ю, ғазаб билан бақирди:\n— Бўғозмисан, онағар. Агар яна шундай пайсалласанг қорнингни ёриб, қонингни оқизганим бўлсин.\nПак-пакана, қориндор товачи хиргоҳдан ўқдай отилиб чиқди. “Худо бир асради, худо бир асради!” деган ўй чопиб бораётган товачининг миясини кемирарди.\nДам ўтмай темир тоғ эриб, улкан оқинга айланди ва кечагина ўтилган, ҳали чанг-тўзони босилмаган йўллардан илондек буралиб оқа бошлади. Энди бу қўшиннинг шиддати яна ҳам жадал , навкарлар дилида қасос ўти ёнар, отлар қамчи зарбидан аламзада йўртиб борар эдилар. Темир оқим бир неча кундан сўнг душман қўлига ўтган қалъани уч томондан ўраб олди. Тўртинчи томонда эса юксак қорли тоғлардан тушиб ҳали қўлга ўргатилмаган беасов тойдек ҳаприқиб, гувиллаб улкан дарё оқиб турарди. Агар ўша тоғлар томонда пода ўтлатиб юрган ўша афғон чўпони ҳозир қалъа томонга кўз ташлай олганида эди, улкан биёбон қаърида туғилган номаълум симобранг дарё улкан қояга – қалъага урилиб иккига бўлиниб асрлар давомида оқиб турган ўзларига таниш дарёга қўшилаётганига кўзлари тушарди.Агар улар эртаси ҳам ўша томонга қараганларида эди, кечаги бирдан пайдо бўлган симобранг дарё йўқлигини, улкан қоя атрофида эса улкан қўл пайдо бўлиб қолганини кўрган бўлардилар. Бу кўл кечаси оло\nв комига айланиб, ундан таралган ёғду юксак тоғларнинг қорли чўққиларига урилиб, уларни нимқизил рангга бўялди. Бу қалъадан йироқ-йироқлардаги қишлоқларда ва чаҳарлар аҳолиси олислардан келаётган ер зириллашига ваҳима билан қулоқ солишар, аллақандай номаълум, шу сабабдан қўрқинчли ҳалокатлардан дарак берувчи ғаройиб манзарага – юксак тоғ чўққиларининг қори алвон рангга бўялиб товланишини кўриб даҳшатга тушардилар.\nЭнг қўрқинчлиси, номаълумлик эди. Номаълумлик уларни ўзлари асрлар давомида яшаган масканларини, молу мулкларини ташлаб ғарқ пишиб ётган тутлар ҳиди анқиб турган чорбоғлар оралаб ўтган йўллар орқали бу ваҳимадан бехабар ва алдамчи фароғат оғушида ухлаётган ўлкаларга кетишга, бу номаълумликдан ёш келинчакларнинг кўксида сути қуриб, ҳали киндик яраси битмаган чақалоқлар йиғиси оталарни ярим кечалари туриб олисда тобора қизилашиб товланаётган тоғларга нотинчлик билан узоқ боқишга мажбур қиларди. Ер зириллаши тўхтагани билан уларнинг юрагидаги зириллаш баттар авж оларди. Улар ўша туни билан нимқизил рангда товланган тоғлар томондан бирор бир хабар келармикан дея илонизли йўлларга интиқ боқиб кутишар; аммо номоз пайтидаги кентлар кўчасидек бу қадимий йўлларда бирор кишининг қораси кўринмасди. Номаълумлик томонга қараб бориб, у ёқдан бирор гап олиб келишга ҳеч ким журъат қилолмасди. Ундан кўра улар кенг даштда душман лашкари билан юзма-юз туриб жанг қилишг\nа рози эдилар. Аммо душман ўша номаълум томонда эди.\nЎша номаълумлик тарафда, кечалари нимқизил рангда товланган тоғлар томондан оқиб тушган дарё ёқасидаги қалъани Амир Темур қўшини исканжага олган эди. Соҳибқирон қалъанинг шарқий дарвозаси рўпарасида саркоб тиклашни буюрди. У қалъага таслим бўлишни талаб қилиб нишон жўнатмади. У саркўб тикланишини ва шарқ томондан оқиб келаётган темир оқимни мана шу саркоб пойида йиғилишини ҳам кутиб ўтирмади. Ўртада беомон жанг бошланди. Амир Темур ҳам худонинг бир бандаси каби, олисдаги қишлоқларда яшаган фуқароларга ўхшаб номаълумликдан қўрқарди. Аммо у номаълумлик қаршисида қўл қовуштириб ўтиришни ёқтирмасди. У ҳар қандай жумбоқ ечилгандан кейингина юрагида фароғат топажагини яхши билар; бу жумбоқ, бу номаълумлик – фарзанднинг қисмати уни қийнаган сайин, у мана шу номаълумликни йўқ этувчи қуроли – қўшинларини жангга солди. Кўзларида ҳам қасос олови, ҳам ўғил ташвиши баравар акс этган Амир Темур тундаям аскарларига дам бермади. Ҳар ер-ҳар ерда ёқиб қўйилган гулханл\nар ёруғида қалъанинг тўрт дарвозаси ёнида беомон жанг давом этди. Юган-сувлоқларини чайнаб, оғзи кўпикланган безовта отларнинг қўрқинчли кишнаши, курагига ботган ёй ўқи оғришидан дунёни бузиб бақираётган жангчилар , палахмонлар отган тошлар гурсиллаб деворларга, дарвозаларга урилишидан таралган бўғиқ товушлар, гуруҳ-гуруҳ жангчилар гоҳ олдинга, гоҳ орқага чопганларида зилзила пайтидагидек ернинг силкинишлари орасида аллақачонлар тикланган саркўб устидаги хиргоҳ ёнида турган Соҳибқироннинг: «Босинг! Босинг!» деган ҳайқириги!..\nЖанг авжига чиққан ярим тунда тиним билмай йўл босиб, кела солиб жанг бошлаган ҳукмдор кўзининг бир зумгагина юмилганини билмай қолди. Шу бир зум ичида у туч кўрди.\nОсмону фалакдан қуюлган кумиш шуъла оғушида бир аёл беланчак тебретарди. Беланчак иплари қаерга осилгани билинмасди. У аёлни таниди – у Тегина Моҳимбегим, онаси эди. Аммо бешикда ўғли ётарди… “Ота – деди ўғли жилмайиб, — Ота…” Бирдан ўғлининг товушини эшитди. “Онажон!…”\nУ бирдан уйғониб кетди-ю, саркўб пойида ётган ярадор жангчилардан бирининг бўғзидан чиққан ўлим олди ноласи уни уйғотиб юборганини билмади. “Ўғлим!” – шивирлади бирдан дили ёниб ўзидан-ўзи. Соҳибқирон кўзидан сихиб чиққан бир томчи ёшда гулхан ёруғи акс этгандек бўлди. У ўша заҳоти кўзларини енги билан артиб, ҳеч ким сезмадими, дегандек атрофига назар ташлади. Ҳамманинг хаёли жанг майдонида эди. Фақат унинг ҳамма юришларида қатнашган қари мунажжим осмонга безовта тикиларди. Қария Соҳибқироннинг ўзига тикилганини сезиб, ўгирилди. Амир Темур мунажжимни ёнига чорлаб, безовталиги сабабини суриштирмоқчи бўлди. Аммо хаёли бўлинди. Аскарлари саркўб қаршисидаги дарвозага ўт қўйган эдилар. Қорамой сепилган улкан нақшкор дарвоза ўтга маҳтал тургандек ловиллаб ёна бошлаганди. Олов пастдан тепага жадал ўрлаб, дарвоза устунларига урилиб уларни қорартирарди.\nАммо тўсатдан ҳаво бузилиб, кучли шамол қўзғалди, бир-икки тончи томгандек бўлди. Шуни ўзи кифоя бўлди-ю, гулханлар ўчди, ёнаётган дарвоза ҳам омон қолди. Бироқ, бу жанг шиддатини сусайтирмади, муҳосара кучайгандан кучаяр, ҳар икки томон бир-бирини аяшни хаёлига ҳам келтирмасди.\nЖанг авжига чиққан сайин Амир Темурнинг ғазаби кучаяр, атрофида турган номбардорлар соҳиби тахтнинг қаҳрини кўриб, нафасларини ичларига ютган ҳолда сукут сақлашарди. Фақат қалъа тарафдан келаётган сурон бу сукутни эшитишга йўл қўймасди. Темир оқим қалъа деворларига бўрон пайтида қутурган денгиз тўлқинларидек бориб урилар – сада кетидан ҳазора, ҳазора кетидан қўшин келарди. Манжаниқлару аррадалар қалъа деворларини бузиш учун тинмай ишлар, чўмоқлару харбаларнинг бир-бирига урилгандаги жаранглар тўхтамасди.\nТонг яқинлашиб, атроф ёриша бошлаган ғира-шираликда Амир Темур амри билан ясовулбоши қодирандозларни ишга солди, уларнинг ёйдан бехато ўқ узишлари туфайли шаҳрбанд устидагилар тутдек тўкилдилар.\nОхири сабри тугаган Соҳибқирон хиргоҳ айвонидаги ўрнини тарк этиб, бу ҳолдан ваҳима тушган қурчилар ўровида пастга – қалъага яқинроқ боришга, бу билан аскарлари руҳини кўтаришга қарор қилди. У шиддат билан саркўбдан тушиб бораркан. Захира ортилган араваларнинг бирининг ёнида ўчиб қолган, аммо дарё томондан эсаётган салқин шамолдан қип-қизариб товланган гулхан чўғларига қўлларини тоблаб, исиниб турган бир чолга кўзи тушди. У чолни сезмай ўтиши мумкин эди. Аммо шунча шовқин-сурон орасида чолнинг минғирлаб куйлаган қўшиғи нохосдан унинг диққатини тортди:\nВой, ўғлима, вой ўғлим,\nҚўлдан қўлга ўтмади\nҚора ерда ётарсан,\nКимса билмас аслингни,\nДўстларингни хор этдинг,\nКим олади қасдингни.\nВой, ўғлима, вой, ўғлим,\nАмир Темур чолни таниди. У қалъани дастлабки қўлга олганда, ўз соҳиби, ўз сафдошларига хиёнат қилганлиги туфайли ўлимга буюрилган қалъа жийбахонаси бошлиғи бўлмиш йигитнинг отаси эди.\nЎшандаям жанг жуда даҳшатли бўлган бўлса-да, бугунгичалик бўлмаганди. Унда мухолифлар ўзаро илк марта тўқнашаётганлари учун ҳали бир-бирларидан қўрқишмас, дилларда фақат: «Кимнинг қўли баланд келаркан?» деган ҳадик бор эди, холос.Аммо қиличлар бир-бирига урилган илк дафъадаёқ бу ҳадик ўртадан йўқолиб, йнинг ўрнини ёғийга нисбатан ғазаб ва нафрат эгаллаган эди. Тонгга яқин бошланган жанг кечгача давом этди ва эртаси куни қуёш энди қизариб чиқа бошлаган маҳалда чол ўғли – жийбахона бошлиғи хиёнати туфайли Турон ҳукмдорининг ғалабаси билан тугади. Аммо ғалаба унга татимади. Юборилган нишонидаги талабига бўйсуниш ўрнига қаршилик кўрсатган қалъа кутволи билан унга қалъа дарвозасини очиб берган жийбахона бошлиғини қатл эттирди. Енгилган қўшин аскарларини эса қатл майдонига олиб келиб, ўз бошлиқларининг шармандали ўлимини кўришга мажбур этди. Қатлдан сўнг бу аскарларни озод қилиб қўйиб юборди.\nҚатл бошланиши олдидан асир аскарлар турган томондан дод-фарёд эшитилди. Амир Темур сукутни бузган бу ёқинсиз бақир-чақирни эшитиб, “Нима гап?” дегандек қурчилар бошлиғига ўқрайди. Ҳукмдорнинг норозилигини пайқаган қурчилар бошлиғи, девдек келбатига ярашмаган чаққонлик билан пастга отилди. Унинг шундай оғир гавдаси билан чаққон ҳаракати ўртасида боғлиқлик тополмаган ҳукмдор шовқин чиққан томонга тикилди. У мағлуб ёғий аскарлари ичидан қурчилар судраб олиб чиққан чолни кўрди. Чол икки қўлини омбирдек қисиб, майдон четига судраган қурчиарга дастлаб қаршилик кўрсатишга уринди-ю, аммо дам ўтмай, нафаси ўчиб, қўл-оёғи мажолсиз шалвираб тушди.\n“У ким?” — деб сўради Амир Темур қурчилар бошлиғи қайтиб, ўз ўрнини эгаллагач. “Жийбахона бошлиғининг отаси экан”, — деди қурчибоши. Соҳибқирон биринчи марта кунда олдида қўли боғлиқ турган, қалъани хиёнат туфайли унга олиб берган жийбахона бошлиғига тикилди. У ўғли тенги йигит эди.\nХудди ўша лаҳза товачининг ишораси билан қатл бошланганидан хабар бериб ноғораларнинг гумбир-гумбири бошланди. Майдон ўртасидаги кунда қўйилган супада қўққайиб турган жаллод қиблага қараб тиловат ўгирди. Ботаётган қуёшда унинг юзи қип-қизил тусда товланарди. Тиловатни тугатган жаллод ўрнидан турди ва кундага биринчи бўлиб кутвол бошини қўйди. Аммо кутвол бошини кундадан олиб, яна қад тиклашга уринди. Муштумининг зарби билан буқани ўлдиришга қодир забардаст жаллод бир силташ билан яна унинг гавдасини букиб бошини кундага қўйди, со нг юксакдаги хигоҳ пешайвонидаги тахтда ичкилару номбардорлар қуршовида турган ҳукмдорга тикилди. Аниқроғи, тикилгандек бўлди, зеро жаллод бошини кўтарди-ю, ўз соҳибига тик боқишга журъат қилолмади. Унинг қўлидаги ойболта ҳам қонга бўялмаган, аммо ғуруб шуъласи тушиб қип-қизариб товланарди.\nЭнди буёғи фақат Соҳибқироннинг иродасига, унинг ғазаби ёки раҳм-шафқатига боғлиқ эди. Аммо дунёнинг тўрт тарафининг зир-зир титратган, Ғарбу Шарқ ҳукмдорларига ўзининг марҳаматини аямай, уларни фарзанди қаторига қўйиб, «ўғилларим» деб мурожаат қилишга кўниккан жаҳонгир бу лаҳза нималар ҳақида ўйлаётганини ҳеч ким билмасди.\nКутвол ҳам, жийбахона бошлиғи ҳам ўғли тенги йигитлар эди. Аммо кутвол мардоналик билан қалъани сақлашга уринган бўлса, жийбахона бошлиғи хиёнат билан уни мухолифга очиб бергани улар ўртасида бир улуғ жар ҳосил қилганини ўйлаган Соҳибқирон дунёнинг ғалати ишларини англашга уринаррди. Мана, деярли тенгдош йигитлар. Балки улар бир кўчада ўйнаб улғайишган жўралардир, балки қилич чопқилашни бирга машқ қилишган сабоқдошлардир. Аммо улар ҳозир бир-бирига душман. Кутвол ўзини мағрур тутар, ўзини душманга сотган жийбахоначиига қайрилиб ҳам қарамасди. Жийбахоначи бўлса, аллақачонлар тириклик нишонасини билдирмай мункайиб ётарди. Ўз қилмишини англаб пушаймон бўлганидан ажални аллақачонлар бўйнига олганиданми ёки ўз хиёнати боис марҳамат кутиб, унинг ўрнида ўлим топаётгани туфайли қўрқувданми унинг девор рангига кирган башараси маъносиз, унда на ғазаб, на илтижо намоён эди.\nҲукмдор ўлим олдида ҳам ўзини хўрлашларига қаршилик кўрсатаётган кутволга қараб, иккилангандек бўлди. Кейин бирдан сергак тортиб, ўғлига кўз қирини ташлади. У ўғлининг чеҳрасида ҳам иккиланиш аломатини сезди-ю, қарори қатъийлашди. “Иккиланиш, бу бўлажак мағлубиятдир” — деб ўйлади Амир Темур. Агар у ҳозир иккиланганини ўғлига билдириб қўйса, ўғли салтанат ва ҳарбнинг ҳар бир ишида иккиланиши мумкин. Бунга эса йўл қўйиб бўлмасди. Унда салтанатда ором, душманларда қўрқув, дўстларда садоқат, ўғлида собитлик қолмайди. Илло, подшоҳ бир тадбир қилишни олдиндан қасд қилдими, ҳар қандай шароит ва вазиятга қарамай, ўша ишда қаттиқ турмоғи, то битирмагунча ундан қўл тортмагани маъқул. Агар бугун у иккиланса эртага ўғли ҳам иккиланади, собитлиги синади, оқибатда мамлакат бўлинади. Иккиланган ҳукмдор барибир охир-оқибат адашади, сўнг уларга яқин турганлар ҳам адашадилар.\nУ бир пайтлар,энди салтанат изми илгига ўтган кунларда пири йўллаган мактубдаги муборак сўзларни эслади: «Мамлакат куфр билан туриши мумкин, лекин зулм бор ерда туролмайди». Хўш, ундан шафқат тилаш ўрнига ўлимни индамай кутаётган кутволни ўлдириш зулмми, зулм эмасми?! “Зулм!” — деб ўзига жавоб берди Соҳибқирон. Аммо яна шу нарса маълумки, кутвол ёш бўлишига қарамай, зулм йўлига ўтган. Соҳибқирон қон тўкилишига йўл қўймаслик ниятида ўз нишонини юбориб таслим бўлишни таклиф қилганида, бу талабга ризолик билдириш ҳақида маслаҳат солган икки-уч юзбошини машваратнинг ўзидаёқ чопиб ташлаган. Лаънати жийбахоначи, аллақачонлар кўнглида хиёнат фитнасини бошлаган жийбахона бошлиғи ҳам ўша юзбошиларга қилич пешлаган. Нодон кутвол хавф-хатарни унга оқилона маслаҳат берган юзбошилардан эмас, мана шу ёнида туриб қилич пешлаган жийбахоначидан кутиш кераклигини билмаган. Оқибатда ўртада жанг содир бўлди, неча юз аскар бекордан-бекор қурбон бўлди. Бу зулмми,\nзулм эмасми?! “Зулм!” — деб ҳукм чиқарди буюк жаҳонгир. Қолаверса, ёмонликка яхшилик билан жавоб қайтариш мумкинми? У ҳолда яхшиликка нима билан жавоб қайтариш лозим. Йўқ, ёмонликка адолат, яхшиликка яхшилик билан жавоб қайтармоқ керакдир. Аксинча бўлса, хатодир.\nАмир Темур яна ўғлига кўз қирини ташлади. Унинг юзида ҳамон иккиланиш аломати зоҳирлигини сезди ва ўғли унга қайрилиб бир нима дейишга ҳозирланганини пайқаши билан кўзини олиб қочди. Йўқ, ўғли ҳозир нима демоқчилигини у эшитмаслиги керак. Зеро, ҳозирча бу икки иқлимни ичига олган чексиз ҳудудда ва шу ҳудуднинг марказига айланган ерда – у ўтирган маконда ҳар бир нарса, ҳар бир кимсанинг тақдири ёлғиз унинг иродасига, унинг қарорига боғлиқ. Шундай экан, кеча ёлғиз ўзи билган қарор, уни бошқаларнинг қулоғи эшитмаган бўлса-да, бугун амалга ошмоғи шарт.\nСоҳибқирон юзида бир дақиқа пайдо бўлиб, ўша лаҳза ўчган маънони уққан товачи жаллодга “Бошла!” дегандек қўл силтади. Ўша лаҳза жаллоднинг қизил дамли ойболтаси кутвол боши устида ялт этди-ю, кесилган бош кундадан супага, супадан пастга думалаб кетди. Навбат жийбахона бошлиғига етди. Яна жаллод ойболтасини ерга тираб, бош эгиб изн кутди. Товачи ҳукмдор юзига тикилди. Аммо Амир Темур юзида ҳукм маъносини кўрмай, вужуди диққатга айланди.\nНавбат жийбахона бошлиғига етди-ю, жаҳонгир дастлаб кутволни бошидан жудо этганига ўкинди. Аввал баттол хоинни ўлдириш керак эди. Илло, ўзини ёғийга сотган хиёнаткорнинг ўлимини кутвол кўриши керак эди. Жаҳонгирнинг бирдан ғазаби кўпчиб, товачига ўқрайди. Гап нимадалигини англолмаган бечора товачининг тиззалари бўшашиб, ранг-рўйи кўпикдек оқариб кетди. Ҳа, кутвол бу лаънатининг ўлимини кўриши шарт эди… Шарт эди… Нега аввал шу нарсани ўйламади. Бу каҳза ўз она юрти ҳифзида турган қалъани унга олиб берган жийбахона бошлиғи унинг назарида лунёдаги энг паст, энг манфур кимса эди.\nЎлимини кутиб юзтубан ётган жийбахоначининг танасига жон киргандек бўлди. Кутволнинг ўлиминидан сўнг тамом бўлган хоин ҳукмдор ўйга ботган вақтни пайсаллаш, деб Соҳибқирон уни фақат қўрқитиш учун кунда ёнига олиб келтирганлигига, аслида қилган иши учун албатта марҳамат топажагига ишона бошлаганди. У зўрға кўзларини очиб ҳукмдорга боқди. Мажол топиб ундан имдод тиламоқчи бўлди, аммо музлаб қолган лабларини қанчалик очишга уринмасин, очолмади, фақат қақраган, қонга тўлган бўғзидан нолага ўзшаш бир товуч чиқди. Кейин ҳукмдорнинг ўзига қаҳр билан нафратомуз қараб турганини аранг илғади-ю, мурда нуқси урган башарасини яна ерга босди.\nАмир Темур ғазаб билан товачига бақирди:\n— Мочағар, нимани кутяпсан, бошламайсанми?\nТовачининг ишораси билан жаллод бир силташ билан жийбахона бошлиғининг мажолсиз гавдасини ердан кўтарди-да, икки букди ва бошини кунда устига қўйди. Ўша заҳоти маҳкумнинг оғзидан кўпик оқиб туша бошлади. Жийбахона бошлиғининг боши ҳам кундадан пастга думалаши билан ҳамманинг қулоғи кўникиб қолган оғир ва қўрқинчли сукунат оғушида майдон четида боғлиқ турган отлар ёнида чалқанча ётган чолнинг юрагидан отилиб чиққан мунгли фарёд янгради. Аммо бу фарёд эгасига ҳеч ким журъат этиб қарай олмади. Ёлғиз Амир Темур ўрнидан туриб, қатл майдонини тарк этаётган одамлар оша чолга узоқ тикилди. «Зулм!» — деб ўйлади яна у. Шу ўй онгида ялт этган заҳотиёқ, шарт орқасига ўгирилди. Ўшандан буён чолни учратмаган эди…\nСўниб бораётган гулхан чўғларини қўлидаги шох билан титаётган чолга кўз ташлаб, бир лаҳзагина тўхтаб қолган соҳибқирон қадамини тезлаштирди. Ортидан чолнинг қўшиғи етиб келарди:\n“Чол эсдан оғган!” — деб ўйлади Амир Темур, аммо олдида дурбош кўтариб бораётган қурчи “Воҳ” — дея юзтубан йиқилганини кўрди-ю, ўша заҳоти чолни унутди. Қалъа томондан учиб келган тўқмор учи қурчининг кўксини течиб, курагидан чиқиб турарди. Жаҳонгирнинг хавфсизлиги учун жавобгар ичкилар тезда уни туралар бикан тўсиб олишди.\nТуни билан давом этган жанг тонг ёришгач, баттар авж олди. Кечаси қўзғалган шамол ва бир-икки томчилаб ўтган ёмғир тиниб, осмон шундаям ярқирар эдики, бамисоли артилган шишадек беғубор эди. Осмонда бир ҳовуч булут гам кўринмасди. Ёз қуёши шундай меҳр билан одамларга, чеҳкакларга , дала-ю даштларга, юксак тоғларга ўз нурини сочардики, бўлаётган воқеалар ўнгда эмас, тушда кўринаётгандек туюларди. Аммо ҳар икки тарафнинг жангчилари буни сезишмас, уларнинг кўзи бир-бирларидан узилмас, қўлларидаги қиличу зулинлар товуши, кўларидаги ғазаб, дилларидаги қаҳр ғубори ҳам осмонни, ҳам қуёшни тўсиб олган эди. Толиққан отларнинг ҳам, одамларнинг ҳам ўнги тушга айланган. Улар бутун дунёни унутган, гўё ёлғиз ўлимгина уларга ҳордиқ олиш учун имкон берадигандек.Туни билан совутлар ва дубулғалар акс этган ой нури сўниб, қуёшдан тушган шуур қип-қизариб оқаётган дарёда товлана бошлади. Унинг сувига қон қўшилди. У қалъа турган қоядан оқиб тушиб, олис тоғлар\nтарафдан далаларни яшнатиш, одамлар, гуллар, булбуллар чанқоғини қондириш учун оқиб тушаётган дарёга бориб қуйилар, кўм-кўк дарё бир-икки фарсанг давомида бу қонни ҳазм этолмай қийналар… ва охири қон рангини ичига ютиб, яна ўзининг азалий йўлидан олға талпинарди.\nЎлим топган жангчилар қийналмай жон беришар, ўлим уларга фароғатли уйқу бўлиб туюлар, улар «ўлаяпман»деб эмас, «уйқу босяпти», — деган хаёлда кўз юмишарди. Очиқ қолган кўзларда тип-тиниқ осмон билан баб-баравар кўпик сочаётган отлар, қилич пешлаган суворийлар, ҳар икки томондан учиб келаётган новаклару найзалар акс этарди. Бу уруш чизган сурат эди.\nТонгдан ўтиб қалъадагиларнинг заифлашгани сезилди. Зеро, улар ўзлари учун ўлимдан бошқа йўл йўқлигини англаб, матонат билан жанг қилишар, бироқ, эриган Темур тоғи оқими шиддат билан тўхташни билмай, қалъа деворларига урилар, ҳар урилганда яна ҳам баландлашарди. Охири бу оқим деворлардан ошиб, қалъа ичини тўлдирди.\nЖанг тугади. Амир Темурга душман қўшинлари бутунлай тор-мор қилинганини айтишди. Соҳибқирон бу хабарни эшитар экан, бошқа нарсани ўйларди. У беноқат эди. У ўзи кутган гапни эшитишни интиқ кутар, аммо ўзи очиқдан-очиқ сўрашга юраги бетламасди. “Демак, ўғлим…” Амир Темур кўкси зирқираб оғриди. У қурчилар бошлиғига тикилиб: “Ўғлимни топинг!” деб буюрди. Аммо қидиришлар бекор кетди. Ўғлининг на тириги, на ўлиги топилди. Амир Темур бу ҳақда хабар берган яқинларига дарғазаб тикилар, уларни қайта-қайта қидиришга мажбур қиларди.\nЖаҳонгир ўғлини жасур ва ўктам қилиб тарбиялаган эди. Қилич тутган қўли бақувват бўлсин деб кеча-кундуз машқ қилдирди, юраги қўрқувни билмасин деб шер юрагини едирди, фаросатли бўлсин деб китобга ошна қилди. Йигирмага чиққан о«г»ли о н йиллаб соҳибқирон юришларида қатнашган, қилич чопқилашда чиниққан тажрибали жангчилар – баҳодирлар билан бир сафда туриш ҳуқуқига эга бўлди.\nАмир Темур ичида фарзандини қанчалик суймасин, ҳалигача унинг бошини силаб эркаламаган. Эркалаш дилни бузади деб ҳисобларди. Ўғли ҳам шу пайтгача отасига бирор марта кулиб боқмаган, ҳамиша кўзларида олов чақнаб турарди. Бу олов ўша жанг кўрган баҳодирлар кўзларидаги оловдек совуқ порламасди. Бу олов ўтли ва ёш эди. Наҳотки шундай ўғли душман қўлида хор бўлган бўлса? Наҳотки?! Йўқ, у ўзини хор қилишларига йўл қўймайди. У ёғий қўлида хор бўлишдан ўлимни афзал кўрадиган йигит. Зеро у ўғлини қалъада қолдириб кетар экан, хайрлашиш олдидан, шундай деганди: “Салтанатга даъвогарчилик қилган ҳар бир киши салтанат шаъни ва мартабасига лойиқ иш тутиши зарур. Мудом ёдингда бўлсинким, бу йўлда жангга кириб ё зафар қучиб ғолиб бўлғайсан, ё ўлдирилғайсан. Ўлимини бўйнига олган кишигина бу йўлдан юрмоғи мумкин”.\nАмир Темур раҳматли отаси, барлосларнинг улуғ амирларидан бири бўлмиш Муҳаммад Тарағай уни қандай тарбиялаган бўлса ўғлини ўша руҳда: бешафқатлик, мардлик ва фаросатлик, фақат шундан кейингина оқибатлик руҳида вояга етказди. Оқибат Оқибат, отасининг назарида, ёлғиз меҳр-шафқатдан, шу билан бирга диловарлигу қаттиққўлликдан туғилмоғи даркор. У оқибатнинг инкори бўлмиш хиёнатни ёмон кўрарди. Қўрқоқликни кечирса кечирар. Аммо хиёнатчига раҳмдиллик қилишни ўйламас, ҳатто бундай қилишни гуноҳ деб биларди. Агар Амир Темур дунёнинг тўрт томонидаги энг бой ўлкаларни забт этиб, уларнинг подшоҳларини ўзига тобе этган бўлса, бу шарафга шу диловарлиги ва оқибатдорлиги, хиёнатга йўл қўймагани сабабли эришди.\nАмир Темур ўғлида уч ҳислат мужассам бўлишини истарди. Энг аввало, инсонпарварлик, сўнг тежамкорлик ва ниҳойзт босиқлик. Инсонпарвар одамгина довюрак бўлмоғи мумкин. Тежамкор бўлган одамгина сахий бўлиши мумкин. Босиқ одамгина ҳукмдор бўлиши мумкин. Кимки жасур бўлса-ю, инсонпарвар бўлмаса, тежамкор бўлмаса-ю, сахийлик қилса, доно бўлса-ю босиқлик қилмаса, ундай одам ўзи бош-қош ишнийзм, ўзиниям ҳалок этади. Кимки, душмани билан олишгандаям инсонпарварликни унутмаса, у албатта енгади. Аллоҳ таоло ҳамиша унга мадад беради, инсонпарварлик унга паноҳ бўлади.\nУ ўғлига мамлакат адолат, уруш эса диловарлик ва айёрлик билан бошқарилишини, мамлакатда таъқиқ қанча кўп бўлса, авом шунча қашшоқланиши мамкинлиги, илло эркинлик ва адолат бўлса авом, демак мамлакат бой бўлишини, қонун ва буйруқлар қанчалик кўпайса, адолатсизлик, ўғрилик ва бебочлик шунчалар кўпайиши мумкинлигини уқтирди. “Ўғлим, — деб айтарди раҳматлик отаси, — узоқни кўролмаган ҳукмдор яқинидаги балоларга гирифтор бўлади. Аммо яқинни кўриб иш тутган ҳукмдор ҳам хато йўлдадир”. Амир Темур отасининг бу гапини ўғлига айтар экан, ўзидан қўшиб ушбуни уқтирган эди: Подшоҳлар ҳулқи бамисоли шамол, авомники майсадир. Шамол қай тарафга эсса, майса ҳам ўша томонга эгилади. Аммо подшоҳ ҳеч қачон ўз қудратининг асоси мана сжу авом эканини унутмаслиги керак.\nАмир Темур тутаб ёнаётган, вайрона қалъага кирмай дарёга яқин ялангликда чодир тиктирди. Соҳибқирон ўзининг оддиқ жангчилари либосидан деярли фарқ қилмайдиган жанговар либосида, Дамашқни олганда қўлга киритган олтин чироқдан осилган шоҳчодирда кундуз бўркли бошини эгган кўйи ўғлидан дарак кутарди. У камдан-кам ёлғиз қолар, шу боисдан ҳар гал шу аҳволга тушганда дилини аллақандай англаб бўлмас оғриқ қиса бошларди. Ҳозир ҳам шу оғриқ уйғонди-ю, соҳибқирон чуқур оҳ тортди. У оғриқ сабабинии билмас, бу эса оғриқни йўқотиш чорасини топишга имкон бермасди. Туни билан кечган жанг туфайли уйқудан, ҳордиқдан қолган жаҳонгир онгида қуюқ ва ҳорғин бир зулмат пайдо бўлган, оғриқ эса мана чу зулумот ичида ёниб турган чироқдек пирпираб, гоҳ товланиб турарди. Тўсатдан ташқарида шовқин-сурон кўтарилди-ю, сергак тортди. Аммо ўзини тутиб, бу шовқин-суронлардан хаёлан узоқлашиш учун кўзини юмди. Ўча заҳоти кечаги туши ўнгида ялт этиб намоён бўлди. Кумуш шуъла\nоғушида беланчак чайқаларди. Бу сафар онаси йўқ эди. Беланчак ҳам бўм-бўш эди. “Оғлим, ўғлоним…” – дея пичирлади Амир Темур. Аммо ташқаридаги шовқин тобора унга яқинлашиб келар, ортиқ ундан қочиб бўлмасди…\nШу пайт шошилиб ичларига номбардорлардан бири кирди. Унинг юзида қўрқув бор эди. У гапни қандай бошлаҳни билмай Соҳибқирон қаршишига келиб. Тиз чўкди. Амир Темур нега номбардорлару амирлар ҳар галгидек расм-русмга биноан ўз муносабатларидан келиб чиққан тартибда кириб келмаганлари ҳақида ўйлади-ю, ҳузуридаги номбардор кўпчилик айтишга қўрққан гапни унга етказишни бўйнига олиб кирганини англади.\n— Сўйла, — деди соҳибқирон.\n— Онҳазрат, — деди номбардор, — бир қошиқ қонимдан кечсангиз…\n— Кечдим, сўйла, — деди Амир Темур.\n— Онҳазрат, ўғлингизнинг на тириги, на ўлиги топилди. Қалъани элакдан ўтказдик, аммо… — номбардор жим қилди. Ўртада жимлик чўкди. Бу жимлик чўзилган сайин номбардорнинг қоўрқуви ошиб борар, бу қўрқув юрагидан қон томирлари орқали вужудига тарқалиб, аъзои-баданини шол этгандай бўларди.\n— Шовқин-суроннинг сабаби недир? – деди бошини кўтармай Амир Темур.\n— Қўрқув дарёсига чўкиб бораётган номбардор бирдан ҳушёр тортиб, бор иродасини йиғиб, тақдир инъом қилган хасга ёпишди:\n— Қатл этилган жийбахона бошлиғининг отаси сизнинг ҳузурингизга кираман деб шовқин кўтарди. Қурчилар уни қўл-оёғини боғлаб, дарёга ташламоқчи бўлдилару бу ишни ихтиёрингизсиз қилишга журъат тополмай тўхтадилар.\n“Мана ким ўғлимга нима бўганини менга айтиб беради?”- деган ногаҳоний ўйдан ўрнидан туриб кетган Амир Темурнинг важоҳатини кўриб номбардор ҳаёт билан видолашиш муддати етганини тушунди. Аммо Соҳибқирон унга яқинлашиб, ёқасидан ушлаб даст кўтарди-ю, қаҳрли кўзларини тикиб, бақирди:\n— Тезроқ чолни ҳузуримга олиб киринг! Боягина қўрқувдан қўл-оёғи бўшашган номбардор ҳукмдор ёқасини бўшатиши билан шоҳчодирдан ўқдай отилиб чиқди. Зум ўтмай, чолни олиб кирдилар. Чол ҳозиргина арқон сиқувидан бўшаган қўлларини уқалаб, қаршисида ўтирган Соҳибқиронга, кўзларини яширмай, очиқдан-очиқ разм соларди. Улар бир-бирига узоқ тикилдилар. Аллақачон ўз ўринларини эгаллаган номбардорлару амирлар “бу ёғи нима бўларкин?” дегандай воқеалар давомини кутардилар.\n— Сўйла, кимсан? – деб биринчи оғиз очди ниҳоят Амир Темур.\n— Бандаман, — деди чол унга тик боққанча.\n— Кимнинг бандаси? – деб сўради яна Амир Темур.\n— Ҳукмдоримнинг, — деди чол.\n— Ҳукмдоринг ким?\n— Аллоҳ таоло! – деди чол.\nАмир Темур чолнинг жавобига ичида таҳсин ўқиди. Бир лаҳзалик бу савол-жавоб\nуни анча тинчлантирган эди.\n— Эй Аллоҳ бандаси, — дея гап бошлади яна Амир Темур, — менинг кимлигимни биласанми?\n— Биламан. Сен ҳам Аллоҳ бандасисан! – деди чол.\n— Иншоолло, худонинг бандаси Амир Темурман, — деди Соҳибқирон.\n— Амир Темурлигингни яхши биламан. Атрофдагиларнинг бутун вужуди қулоққа айланиб, ҳукмдор билан чол мусоҳабасини тинглашарди.\n— Аллоҳниинг мўжизаси, Худованди каримнинг марҳаматига эришган Амир Темурман, — деди соҳибқирон ҳар бир сўзига алоҳида урғу бериб.\n— Ҳар бир банданинг дунёга келишининг ўзи Аллоҳ мўжизаси, Худованди каримнинг марҳаматидир, — деди чол.\nАмир Темур «рост айтдинг» дегандек бош силкиб, чолнинг сўзини маъқуллади. Аммо ўша заҳоти ёдига ўғли тушди-ю, лаблари маҳкам қисилди.\n— Ўғлимга нима бўлганини биласанми? – деб секин сўради Соҳибқирон. Аммо унинг овозини сукунат қучган шоҳчодирда ўтирган ҳамма эшитди.\n— Кеча қалъада бир йигитни қатл этдилар. Унинг кўз-қоши сеникига ўхшарди. Ўша йигит ўғлингви? – деди чол саволга савол билан.\n— Сен айтган йигит ўғлимми, ўғлим эмасми, мен ҳали билмайман. У тирикми, ўликми, бундан ҳам бехабарман, — деди Амир Темур.\n— Йигит тахминан йигирма ёшда эди, — деди чол.\n— Ҳа, ўғлим йигирмага чиққан эди, — деди Соҳибқирон.\n— Уни сенинг келишинг арафасида тонгда қатл этишди, — деди чол.\n— Ўша йигитни қандай ўлдиришди, сўйлаб бер, — деди Амир Темур.\n— Уни қалъа ўртасидаги майдонда қатл этишди. Ўша сен менинг ўғлимни қатл этган супада… — Чол бу гапни айтиб тўхтади. Амир Темур бирдан ёлғизликда қийнаб, кўпчилик орасида уни тарк этадиган оғриқ яна дилида уйғонганини сезди. Бу сафар оғриқ ҳар сафаргидан кучлиоқ эди. У бор иродасини тўплаб, дилидаги азоб юзида зоҳир бўлмаслик йўлини тутди. Чолдан бошқа бирор киши жаҳонни қўрқувда тутган инсон дилида қандай азоб уйғонганлигини сезмади.\n-Тонг маҳали эди, — деб ниҳоят гапини давом этди чол. – Машриқдан чиққан қуёш чарақлаб турса-да, ҳали мағриб томондаги ой ботиб улгурмаган эди.\n— Уни қандай ўлдирдилар? – дея тоқатсизланди Амир Темур.\n— Аввал ўнг қўлини елкаси оша чопдилар…\n— Инградими? – деб сўради Амир Темур.\n— Йўқ, оҳ деган товуш ҳам чиқармади.\n— Менинг ўғлим экан! Деди ҳаяжонланган Амир Темур.\n— Кейин…кейин чап қўлини чопдиар, — деди чол.\n— Йўқ, миқ этмай чидади.\n— Менинг ўғлим экан! – деди Амир Темур.\n— Сўнг йигитнинг ўнг оёғини чопдилар, — деди чол, ўша даҳшатли қатл манзарасини кўз ўнгига келтириш ниятида кўзини юмганча.\n— Йўқ. Чидади, кўзудан бир томчи ёш, бўғзидан бир ун ҳам чиқмади.\n— Менинг ўғлим экан у! – деди Амир Темур.\n— Кейин бечоранинг чап оёғини чопдилар, — деб ҳикоясини давом этди чол ҳамон кўзини очмай.\n— Инградими? – деб сўради соҳибқирон.\n— Йўқ инграмади.\n— Менинг ўғлим экан ўша йигит! Менинг ўғлим! – деди Амир Темур кўзидаги алам ўрнини ғурур эгаллаб. – Кейинчи, кейин?..\n— Кейинми?.. – деди чол маҳзун кўзларини очиб, соҳибқиронга тикилар экан, — кейин йигитнинг кўксини тарс ёрдилар-да, юрагини узиб олдилар!\n— Инградими? – деди Амир Темур.\n— Йўқ, инграмади. Фақат… — чолнинг товуши ҳаяжондан бўғилгандек бўлди. – Фақат юрагини узиб олганлари билан, «Оҳ!» деб юборди, — чол кўзларидан оққан ёшларни гулхан қорайтирган енги билан артар экан.\n— Йўқ, у менинг ўғлим эмас экан! – деб юборди чолнинг сўнгги сўзини эшитиб ўрнидан туриб кетган Амир Темур.\nДаврадагилар Соҳибқирон сўзини эшитиб, бир қалқиб кетдилар. Амир Темур уларнинг ҳар бирининг кўзига тикилмоқчи бўлгандек, даврадагиларга бир бошдан тикилди ва ўзига боқиб турган чолга навбат етганда яна такроркади:\n— Йўқ, у йигит менинг ўғлим эмас! — Шу гапни айтиши билан соҳибқироннинг кўз ўнгини бир зум кумуш ёғду тўсди. Кумуш ёғду аро чайқалган беланчакни кўрди. Бироқ, беланчак бўм-бўш эди. “Ўғлим!” – дея товушсиз ўртанди жаҳонгир…\nСоҳибқирон қалъани бузиб ташлашни , чолга бўлса нима тиласа ўшани бериб, ўзи хоҳлаган манзилига етказиб қўйишни буюрди. Ўша заҳоти унинг амри бажо келтирилди. Темир тоғи эриб, яна қалъа томонга оқди ва бир пасда қалъадан ном-нишон қолмади. Эртаси куни бу симобий оқим дарё ёқалаб мағриб томонга оқди. Нимаълумликдан саросимада қолиб оромни унутган олисдаги шаҳару қишлоқлар бу темир оқим уларнинг қай бирлари томон бурилишини билмай, ваҳима билан кўтардилар. Номаълумлик сарҳади камайган сайин бу темир оқим уларга шунчалик яқинроқ келарди. Бу темир оқим четлаб ўтган қишлоқлару кентларда бир пасда талваса ўрнини фароғат, қўрқув ўрнини хотиржамлик эгалларди. Келинчаклар йиғиштирилган беланчакларини яна дарахтга илардилар, яна алла айтиб болаларини ухлатиб, далага ҳосил йиғиш билан овора эрлари учун овқат тайёрлашга уринишар, айрим уддабуронлари шу орада ўсма эзиб, қошларига суриш учун ҳам ват топардилар.\nЧол эса Соҳибқирондан ҳеч нима сўрамади. У деворлари бузилиб, ер билан текисланган қалъа атрофини тарк этмади.Бир неча кундан сўнг Амир Темур тўсатдан чолни эслаб, суриштирди. Унга чолнинг қалъа ёнида қолганини айтдилар. Соҳибқирон қўшиндан бир гуруҳ ажратиб, чолни ўз ҳузурифа олиб келишларини буюрди. Гуруҳ бир неча кун йўл босиб, манзилга етиб келдилару чор-атрофни қидириб чолни тополмадилар. Жангчилар чол дарё соҳилида янги пайдо бўлган қабрда кўмилганидан бехабар эдилар. Уни кўмган подачилар эса шарқдаги тоғ қояларидан пастга олиб тушган подаларини ҳайдаб аллақачонлар олислаб кетган, улар чолнинг Амир Темур ва унинг ўғли ҳақидаги маҳзун ҳикоясини аллақачонлар афсона қилиб айтиб борардилар…\nАфсона мана шу ерда якунланади.\n← Аввалги Аввалги Аҳмад Аъзам. Соясини йўқотган одам (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Хуршид Даврон. Искандар Мақдуний ва сак чўпони (ҳикоя)


Трампга заҳар солинган хат юборилди | Qalampir.uz\nТрампга заҳар солинган хат юборилди\nОлам\t20 Сентябрь 10:53 12493\nАҚШ ҳуқуқ-тартибот органлари ходимлари шу ҳафтада мамлака Президенти Дональд Трампга юборилган хатни қўлга киритди. Унда рицин – канакунжут уруғидан олинадиган заҳар борлиги аниқланган. Бу ҳақда CNN ички ишлар органларидаги икки манбасига таяниб хабар берди.\nТелеканалнинг эслатишича, Оқ уйга жўнатилган барча ёзишмалар аввал ундан ташқарида дастлабки текширувдан ўтади. Айни вақтда Федерал тергов бюроси ва АҚШ Махфий хизмати суриштирув ишлари билан шуғулланяпти. Хат Канададан юборилган, уни жўнатган шахс ҳали қўлга олинмаган.\n“Федерал тергов бюроси АҚШ Махфий хизмати ва Почта хизматидаги ҳамкорлари билан Америка Ҳукумати почта қутисида аниқланган шубҳали хатни ўрганяпти. Айни вақтда жамоатчилик хавфсизлиги таҳдид борлигини ҳақида маълум йўқ”, дейилади қисқа хабарда.\nРицин ўсимликдан олинадиган оқсилли заҳар ҳисобланади. Агар уни ютиб юборса, кўнгил айниши, қайт қилиш, ички қон кетиши, аъзоларни ишлашдан тўхтатиши ва ўлимга олиб келиши мумкин. Рициннинг зиддизаҳари йўқ.\n17 Октябрь 14:14 61700\n17 Октябрь 09:05 46759\n17 Октябрь 23:58 37868\n18 Октябрь 12:10 36999\n17 Октябрь 17:15 32035


Пахта теримига боришга мажбурлаётган мансабдор шахслар жавобгарликка тортилмоқда\nПахта теримига боришга мажбурлаётган мансабдор шахслар...\n19.09.2018 17:55 0 67\nБандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг «Xabar.uz»га маълум қилишича, сўнгги бир ҳафта ичида мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳолати бўйича вазирлик ишонч тармоқларига фуқаролардан 110 дан ортиқ мурожаатлар келиб тушган.\nБугунги кунда мазкур мурожаатлар Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекторлари томонидан ўрганилиб, тегишли чора-тадбирлар кўрилмоқда.\nХудди шунга ўхшаш ҳолат Тошкент вилоятида ҳам кузатилди. Қибрай тумани ДСЭНМ раҳбари Абдусамат Қурбанов мажбурий тарзда Қибрай туманида жойлашган 53 та хусусий корхонадан пахта йиғим-теримига теримчи топиб беришни талаб этган. Шу ҳақида Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг @mehnathuquqbot телеграм тармоғига аноним йўлланган мурожаатга асосан текшириш ишлари ўтказилган ва А.Қурбоновга нисбатан энг кам ойлик иш ҳақининг 1 баробари миқдорида жарима пули тайинланган.\nНавоий вилояти Навбаҳор тумани “Жамбул” насос станцияси бўлим бошлиғи Марат Азимов бўлим ходимларидан бирини мажбурий меҳнатга жалб қилгани учун Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 51-моддасига мувофиқ маъмурий жавобгарликка тортилган.\nПахтакор тумани Давлат солиқ инспекцияси бошлиғи Эргашев А. ҳам якка тартибдаги тадбиркорларни пахта теришга мажбурлаганлиги аниқланган. Шунингдек, ўрганиш жараёнида мурожаатчининг берган тушунтириш хатида пахта теримига солиқ органи мансабдор шахслари томонидан мажбурланганлиги кўрсатилган.\nҲудудлар бўйича энг кўп мурожаатлар Тошкент (22 та мурожаат), Фарғона (19), Қорақалпоғистон (16), Андижон (16), Самарқанд (16) вилоятларидан юборилган.\nТаъкидланишича, мурожаатларнинг 20 дан ортиғида мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳолати аниқланмаган. Қолган мурожаатлар бўйича жойларда текширув ишлари олиб борилмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистон ҳудудида ҳар қандай шаклдаги мажбурий меҳнат тақиқланган. Агар мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳолатига дуч келсангиз, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг @mehnathuquqbot телеграм тармоғи ёки +99871 200-06-01 ишонч телефон рақамларига мурожаат қилинг.\nИқтисодиёт бугун, 14:19


Покистоннинг хавфсизлик кучлари Карачи шаҳрида қурол-яроғ омборини топди\n16 январ 2021, Тошкент вақти: 20:06\nПолковник Зафар Иқбол Аванга кўра, кеча амалга оширилган рейд давомида миномёт, снаряд ва ракеталар қўлга туширилиб, мусодара қилинган. Бироқ рейд давомида ҳеч ким қўлга олинмаган. Иқбол Аван мазкур қурол-аслаҳалар қайси жанггари гуруҳга тегишли эканини айтиш учун вақт ҳали эрта эканини билдирди.\nШу ҳафта бошида Покистон полицияси 2002 йилда АҚШ консулхонаси ва Карачидаги меҳмонхонага қарши уюштирилган бомба ҳужумларига алоқадорликда гумон қилинган тўққиз шахс ҳибсга олинганини эълон қилган эди. Ўша ҳужумларда 26 одам нобуд бўлган.


Халқ банки лотереясида ютиб олинган «Спарк»...\n11.09.2019 13:55 0 1657\nАкциядорлик тижорат Халқ банки ўз мижозларига хурсандчилик улашишни давом этмоқда, деб хабар бермоқда банк ахборот хизмати.\n«Шарқона лотто» лотереяси «36 дан 6» ўйинининг 2019 йил 21 августдаги 130-ютуқлар тиражи натижаларига кўра, «бонус» шари билан хоразмлик юртдошимиз Сатиббай Алланазаров «Спарк» автомобилини ютиб олди. Бугун, 11 сентябрь куни Сатиббай акага ушбу автомобил тантанали равишда топширилди.\nХалқ банки ўйин ташкилотчиси сифатида турли лотереяларни ташкил этиб, 10 та лотерея тури бўйича ўтган даврда минглаб фуқароларимизга 177 млрд. сўмдан зиёд бўлган пул-буюм ютуқларини тўлаб берди.\nШу пайтгача мамлакатимизда ишлаб чиқарилган ҳар хил русумдаги 104 та автомобил ютуқ эгаларига тақдим этилди. Биргина жорий йилнинг ўтган даврида омадли юртдошларимизга жами 43 млрд. сўмдан ортиқ ютуқлар ҳамда 11 та «Спарк» ва 1 та «Орландо» автомобили ўз эгаларига топширилди.\n«Ўйин иштирокчилари учун бундан-да зўр ютуқлар тайёрлаб қўйилган. Сиз ҳам омадингизни синаб кўринг, Халқ банкининг омадли иштирокчисига айланиб, ғолиб бўлинг», дейилади банк ахборот хизмати хабарида.\nSpark лотерея Халқ банки мижоз


PAXTANI KIM TERADI? » ПастДарғом ҳақиқати\nБош сахифа » ЯНГИЛИКЛАР » PAXTANI KIM TERADI?\n| 20-09-2018, 13:23 |\nТуманимизда мавжуд 1069 та фермер хўжаликлари далаларида яратилган "оқ олтин"дан 44720 тонналик юксак хирмон бунёд этиш кўзда тутилган. Бу йил табиат инжиқликлари боис экин ривожланиши кечикди. Ўз навбатида мавсум ҳар доимгидан кеч бошланиши кутиляпти. Тўғрироғи, шу йил 1 октябрдан бошлаб йиғим-теримга киришилади. Мавсумни қисқа ва уюшқоқлик билан якунлаш учун тайёргарлик ишлари қандай? Шу савол билан туман фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши раиси Абдураззоқ РЎЗИҚУЛОВга мурожаат қилдик.\n- Бу йил биринчи марта пахта ҳосилини ҳашарчиларсиз, ички имкониятлардан фойдаланган ҳолда йиғиштириб олиш режалаштирилган. Ҳозиргача маҳаллаларда теримга жалб қилинадиган 215 та отряд тузилди. Фермер хўжаликларининг 7124 нафар аъзолари рўйхати шакллантирилган. Отрядлардаги 16622 нафар уюшмаган аҳоли билан теримчиларнинг умумий сони 23746 нафарни ташкил этади. Ўртача ҳар бир теримчи мавсум давомида 0,8 гектар пахта майдонидан 1883 килограмм муҳим саноат хомашёсини йиғиб олиши ҳисоб-китоб қилинди. Бундан ташқари, бандликка кўмаклашиш марказининг жамоат ишига жалб қилинадиган 3 минг нафардан ортиқ доимий иш билан таъминланмаган ишчилари ҳам мавсумда иштирок этишади.\n- Теримчилар рўйхати шакллантирилган. Уларнинг мавсумда тўлиқ иштирок этишига кафолат борми?\n- Йиғим-терим олдидан ана шу масалага алоҳида эътибор қаратиляпти. Отряд раҳбарлари рўйхатни шунчаки тузса, терим пайти панд еб қолиши тайин. Чунки, теримга ҳеч ким мажбурланмайди. Шунинг учун кўнгиллилардан иборат отряд бошчилари йиғим-терим охиригача оиласига қўшимча даромад келтиришни хоҳловчилардан иборат теримчиларни танланган. Сабаби, қисқа мавсумда 4-5 миллион сўм терим пули оладиганлар кўп. Бир килограмм қўлда терилган пахтанинг нархи ҳақида барча хабардор қилинган. 4 сектор раҳбарлари ҳудудларда теримда иштирок этувчилар билан шахсан учрашиб, мулоқот қилишди. Уларнинг муаммоларини ўрганишди. Теримчилар хотиржам ишлашлари учун рўзғорида тўкинчилик бўлиши керак. Шуни ҳисобга олиб суюлтирилган газ баллонлари, ун, ёғ ва бошқа маҳсулотлар олдиндан етказиб берилаяпти. Бошқа ечимталаб масалалар ҳам мутасаддилар томонидан ҳал қилиб берилмоқда.\n- Фермерларга кўмак берадиган ҳашарчиларга яратиладиган шарт-шароитлар қандай бўлади?\n- Ҳар бир дала эгаси ҳосилни ўз вақтида йиғиштириб олиб, даромад қилишни ният қилган. Қизғин шу паллада унинг оғирини енгил қилган кўмакчиларга ҳам алоҳида эътибор қаратади. Теримчиларни фартук, иссиқ овқат, дала бошида доимий чой билан таъминлайди. Яшаш жойларидан узоққа борадиганлар учун транспорт воситаси бўлишига масъул ҳам биринчи навбатда фермер. Банк ходимлари ҳар беш кунда терим пулларини белгиланган нархда тўлиқ дала бошига етказиб беради. Мавсумнинг кўп минг килограмчи теримчилари фермер хўжаликлари, касаба уюшмалари, ҳокимлик томонидан рағбатлантириб борилади. Маданий ҳордиқ учун ҳам тегишли чора-тадбирлар белгиланган.\nМавсумга фермер хўжаликларининг тайёргарликлари қандай? Кўнгилдан ўтган бу саволга "Шарқ тонгги" ММТП га қарашли "Улуғбек замини пахта даласи" фермер хўжалигининг раиси Зуҳриддин Жўраевнинг гаплари жавоб бўлди.\n- Ниятимиз 5 иш кунида режани ортиғи билан бажариш. 23 гектар пахта майдонимиз бор, 68 тонна муҳим саноат хом-ашёси етказиб беришимиз белгиланган. Экин ривожи бироз кечикса-да, ҳосилдорликдан кўнгил тўқ. Теримга фартук, самовар, қозон-ўчоқ, тиркамалар тахт. Биринчи октябрь куни теримга тушиш олдидан қўй сўямиз. 30 нафар мавсумий ишчиларимиз бор. Яна бир отряд қўшилса, ҳар куни 12-13 тоннадан пахтани сарамжомлаб топшириш имкониятимиз бор.\n"Шарқ илғори" ва яна бир қатор фермер хўжаликлар раислари билан суҳбатимиз ҳам мавсум масъулияти хусусида давом этди. Далалар теримга ҳозирланган. Теримчилар учун озиқ-овқат ҳам ғамлаб қўйилган. Техникалар, бошқа зарурий воситалар шай. Бир сўз билан айтганда, пахта йиғим-терими кўтаринки кайфият, улкан орзу-ниятлар ижобати билан ўтиши теримчи-ю, фермерларнинг чеҳраларида яққол намоён.\nКалит сўз Пахта\n37 MILLIARD SO'M TERIM MAVSUMIGA AJRATILADI\nШу йил 5 сентябрда Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Арипов Вазирлар Маҳкамасида бўлиб...