Нууман САЪДИ: ЎЗЛИГИНГНИ УНУТМА, ОДАМ БОЛАСИ! – МУНОСАБАТ\n– О-о-о-и-и-ид! – Туйқусдан янграган бу овоздан довдираб қолдим. Унинг қаердан келаётганини дарҳол илғай олмаганим учун ажабландим. Назаримда, бу овоз жуда олисдан, айни чоғда, жуда яқин масофадан эшитилаётганди. Кўп ўтмай бу овоз негадир тоғ чўққисидан… кейин тўсатдан водий этагидан эшитилди.\n– О-о-о-и-и-ид! – Яна ўша овоз қулоғимга чалинди. У менга ғоят таниш ва айни чоғда, тамоман бегона туюлди. Овоз эгасини таний олмадим: у кимга тегишли? Эркакками, аёлга? Бундан ҳам ажабланарлиси, мен қаерда эканимни ҳозирга қадар эслай олмайман. Бундай ғалати ва тушунуксиз туйғудан эс-ҳушимни йўқотишимга оз қолди. Мен ҳайратда эдим…\n– О-о-о-и-и-ид! – Мен бу овозни тағин эшитдим. Ё, Аллоҳ, менга нима бўлди ўзи?! Бу ҳолдан эсанкираб, бошим тарс ёрилгудек бўлди. Шундай лаҳзаларда одамнинг миясига телба-тескари хаёллар келади: чиндан ҳам бошим ёрилиб кетса-я?! Унда руҳимдан айрилиб, танамни ҳис этмай ном-нишонсиз гум бўлиб кетишим мумкин. Миямга келган бу телба-тескари фикрлардан чинакамига қўрқиб кетдим. Шу боис, аввал ўзимни қўлга олиб, аҳволимни таҳлил қилмоқчи бўлдим. Йўқса, бошим ростдан ҳам ёрилади.\n– О-о-о-и-и-ид! – Овоз акс-садо берди.\n– Ҳа-а-а! – деб жавоб қайтардим мен ниҳоят исмимни илғаб. Чунки, Оид менинг номим. Мурожаат қилган кишига жавоб бериш фарз экани ёдимга тушди. Руҳимда одатдагидан фарқли ўлароқ ажиб инсоний туйғу кўз очди. Овоз келаётган томонга қадам қўяр эканман, унинг эгасини кўриш ниятида эдим. Ҳайратланарли жойи шундаки, мен ”Ҳа-а-а!” деб жавоб қайтаришим биланоқ ўша таниш ва нотаниш овоз бутунлай ўчди… Қанчалик уринмай, уни қайта эшитиш менга насиб этмади. Лоақал, овоз яна бир марта янграганида, мен уни эшитибгина қолмай, қайси томондан келаётганини ҳам аниқлаб олган бўлардим. Афсуски, уни қайта эшитмадим.\nЖимгина ўтириб, теварак-атрофга қулоқ тутдим: фойдасиз. Бироздан сўнг ўрнимдан ирғиб туриб, бошим оққан томонга қадам ташладим. Аввалига тез-тез юрдим, кейин эса югуриб кетганимни ўзим ҳам сезмай қолибман. Гўё шу лаҳзада думалоқ тошга эврилиб, тепаликдан аввал секин, бора-бора тез-тез думалаб, пастликка эна бошладим.\nДумала, думала, менинг тошим!\nБу сўзлар маъноси унчалик ҳам тушунарли эмас. Лекин болалик пайтимда тилимдан тушмагани учун бу ғалати иборалар хотирамга муҳрланиб қолганди. Бир пайтлар бу икки сатрни бор овозим билан қайта-қайта такрорлаган эдим! Болаларнинг барчаси ўзининг тоши кўпроқ думалаб, олисроққа етиб боришини истарди. Биз ўзимиз танлаган тошга куч-қувват бахш этмоқчи бўлиб, ҳалиги сеҳрли сўзларни қичқириб айтардик. Бугун ўзимни болалигимдаги тошга эврилиб қолгандек ҳис қила бошладим. Бутун олам энди мени қувватлаётгандек бор овози билан ҳайқирарди:\nШовқиндан битаёзган қулоғим остида кимдир ўша сўзларни бор овози билан такрорламоқда эди:\nЁ, Аллоҳ, бу сирли ва сеҳрли сўзлар таъсирида мен осмону фалакларда парвоз қилаётган эдим, бироқ учиб бораётиб, бирданига сувга йиқилиб тушдим ва ўша заҳоти совуқдан титрай бошладим. Соҳилга чиқиб чўзилишим билан кўп ўтмай йўқолган овоз тағин янгради:\nМен атрофга астойдил қулоқ тутиб, жимгина ётавердим. Яна қулоғимга овоз чалинди. Бу гал у аввалгидан анча баланд эди:\nШошиб кўзларимни очиб қарасам, Ланбаг дарёси соҳилидаги дарахт соясида ётибман. Атрофимда оппоқ қанотли турналар чўчимай, беҳадик юришарди.\n– Аҳволингиз нечук, оққушларим! – деб уларга мурожаат қилдим.\nҚушлар жавоб ўрнига баробар товуш чиқазиб, оқ қанотларини силкитиб, ”Маза!” демоқчидай бўлишарди. Патлари остидан эсган майин эпкиндан турмуш ҳаловатини топган одамдай лаззатланардим.\n– Хўш, сиз-чи? – Сувда ўйноқлаб сузиб юрган балиқларга мурожаат қилдим.\nБалиқлар сўровимга ”Ажойиб! Ажойиб!” демоқчидай сув юзасига сапчиб, қайтадан дарёга шўнғишарди. Бундан кўксим қувончга тўлмоқда эди.\n– Хўш, ҳаётингиз қандай кечмоқда? – Энди бу саволни теграмни ўраб турган мафтункор табиатга бермоқда эдим. Назаримда, борлиқ ҳам менга ўзгача сурур билан назар ташламоқда. Дарё тўлқинлари соҳилдаги харсангларга урилиб, яна шўхлик қилиб ортига қайтарди. Шамол қўзғалиб, ям-яшил ўрмон сирли товуш чиқазмоқда эди: ”Шов-в! Шув-в!” Гўё дов-дарахтлар бир овоздан ”Яхши-и! Яхши-и!” демоқчидай бўларди.\n– Жуда соз! Бу оламда ҳаётдан ўзга чиройли ҳеч нарса йўқ!\nМен чуқур-чуқур нафас олиб, ерда ётганимча осмонни томоша қила бошладим. Бу сеҳрли табиат бағрида ўзимни энг бахтли одам ҳисоблаб, қувончга тўлиб кўзларимни юмдим. Қалбим тубидан оққан маҳзун ва қувноқ оҳанглар қулоқларим ёрдамида менга ҳаётнинг ғоят ширин ва абадий эканидан мужда етказмоқда эди.\n– О-о-о-и-и-ид ! – Ногаҳоний овоз мени чўчитиб юборди.\nАввалги чақириқ қайта янгради. Шундагина бу овоз Виянники эканини сезиб қолдим! Ҳайрат ва қувончдан кўзларим каттароқ очилди.\nЯшавор! Охир-оқибат таклифимни қабул қилиб, Виян меникига меҳмонга келибди! Эҳ, бу жуда узоқ кутилган қувончли воқеа эди.\n– Ҳа-а-а! – дея ҳаяжонимни босолмай ҳайқирдим. Шу заҳоти Вияннинг дилкаш овозини эшитдим:\n– О-о-о-и-и-ид !\nУ менинг чорловимга жавоб берар экан, истиқболига пешвоз чиқиш учун яна овоз бердим. Иккимиз товуш бериб, бир-биримизни ахтармоқда эдик… Мен унинг ҳузурига тезроқ етиб бориш учун кенг сайҳонликка йўлимни бурдим. Назаримда, Виян ҳам товушимни эшитиб, мен турган томонга юзланганди. Қадамимни тезлатдим.\nУ танҳо эди. Кейин унга бир нафар ҳамроҳ бўлди…\nБедаво ҳисобланмиш оққон касалига йўлиққанини билганидан кейин афтода ҳолга тушган Виян ўз юртини ташлаб кетишга мажбур бўлди. Юртида ҳаммаси ажойиб эди: обу ҳаво мўътадил, ёғингарчилик тез-тез бўлиб тургани сабабли, дов-дарахтлар қиш ва куз фасли нималигини билмай, борлиқни яшилликка буркаб ўсарди. Бу юртнинг яна бир ўзига хослиги, илм аҳлининг бисёрлигида эди. Деярли ҳар бир оилада олим кишилар бор эди. Донишмандлар илмий кашфиёт қилиш учун кеча-ю кундуз тиним билишмасди. Таомни фақат эҳтиёж юзасидан тановул қиладиган бу кишилар нималарнидир ёзишар, ўзаро баҳслашишар, қайдномалар битишар, лойиҳалар чизишар, хуллас, ниманидир ижод қилишарди… Олимларнинг туни нотинч ўтарди, чунки кундузи туғилган янги фикрлар кечаси кўзлардан уйқуни ўчирарди. Бу аҳвол узлуксиз давом этар, ниҳоясиз лаборатория таҳлиллари қандайдир натижа бергачгина, иш тўхтатиларди. Ташқаридан кузатган одамга улар катта йўлдан бораётган афандинамо ёки бемор одамларга ўхшаб кўринарди. Бошқа юртдошлари қатори Виян ҳам бу ишлардан четда турмай, кечаю кундуз астойдил изланиб, илм ўрганарди. Кимёвий ва биологик лабораториядан деярли ташқарига чиқмасди. Бунинг устига, илмий иши мавзуси ғоят қизиқарли эди: ”Юксак тараққий этган биомуҳит тизимида Ҳомо Сапиенснинг мудроқ имкониятларини уйғотиш ва фаол ҳаракатга келтириш”. Ҳомо Сапиенс учун ўтказилган ҳар бир тажрибадан сўнг кашфиёт ўрнига янада кўпроқ сир-асрор ва ечилмаган тугун пайдо бўларди. Бу Вияннинг руҳиятига ёмон таъсир кўрсатар ва у тажрибасидан кейин танлаган мавзуси қийинлигини ўйлаб ўзини ожиз сезар, шу боис, қўлларини осилтириб, анча маҳалгача хомуш ўлтирарди. Унинг саволлари минг-минглаб эди. Баъзида қайсидир бир саволига жавоб тополмай Ҳомо Сапиенсни кўмакка чақириб, у билан баҳсга киришиб кетарди.\n– Ҳомо Сапиенс, сенинг биологик эволюциянг юксак даражага етдими?\n– Йўқ! – Қатъий ва терс жавоб берарди Ҳомо Сапиенс. – Башариятнинг ўзи ядровий қишни бошлаб, доимий тараққий этишим учун монеълик қилмаса, ҳеч қандай куч мени тўхтатолмайди.\n– Юксак даража – энг содда жонзотлардан биомуҳитдаги биологик эволюция – Ҳомо Сапиенсга қадар эришилган ютуқ сенинг тараққиёт чўққинг ҳисобланадими?\n– Йўқ! Бу тараққиётнинг юксак чўққиси ҳисобланмайди! – Эътироз билдиради Ҳомо Сапиенс. – Агар тоза сифатли хирал полимерлар ҳалок бўлмаса, менинг авлодим ҳеч қачон тугамай, тобора ўса бошлайди.\n– Ҳомо Сапиенс, эҳтимол, бу илмий таъриф эканини биларсан? Ҳозиргина ўзинг айтган, хираллик аралашмалар тобора ривожланиб бориб, кечасими-кундузи, оқшомдами, тонгдами, кимёгарлар айтганидай, охир-оқибат оддий тупроққа айланмайдими? Сен бунга нима дейсан?\n– Сиз хиралга тегишманг. Эҳтиёт бўлинг, тоза сифатли органик хираллик – аммиокислота ва қанд. – Гомо Сапиенс ўз фикрини тасдиқлаётгандай бармоғи билан ишора қилди. – Сенга маълум, тирик табиатга хираллик тозалик зарур бўлади. Рацемистик моддалар жараёнга кирмаслиги учун ўнг ва чап изомерлар миқдори муносабатларидан хабардор бўлиб туриш керак. Ана ўшанда сиз ютасиз. Гап шундаки, оқсиллар фақат чап аммиокислоталарни сақласа, нукленний ишқорлар ўнг қандни белгилайди. Бу моҳият ва моҳиятсизликни ажратиб турувчи белги ҳисобланади. Ҳозир биомуҳит таъсири кундан-кунга катта куч билан ўсиб бормоқда. Бунинг қандай оқибат билан тугашини заррача бўлса-да, тасаввур қила оласизми?\n–Албатта, тасаввур қиламиз! Биомуҳит таъсири оқибатда муҳит рацемизациясига олиб келади. Бу мудҳиш аломат ҳисобланади. Чунки, бундай пайтда нафақат тириклик олами маҳв бўлади, балки ўлик материядан тоза хираллик жонзот яратувчи ўсимликлар дунёси ҳам йўқ қилинади. Бу биомуҳит тўлиқ ёки қисман ҳалок бўлишини билдиради.\n– О, буни қара-я, билар экансан! Қадимдан айтиб келинаётган Қиёмат қойим дегани – мана шу! – У фикрини қувватлаш учун бармоғини яна юқори кўтарди. – Ана ундан кейин ҳаммасини буюк Нолдан бошлашга тўғри келади. Йўқликка маҳкум этувчи оқибатни билатуриб, ўз нафсингизни тиймай, табиатни бузиб, негадир ўз танангизни вируслар билан заҳарлаш учун ҳаракат қиляпсиз. Сен толидомик тортишув нималигини биласанми?\n– Асаб таранглигини бўшаштирувчи дорими бу?\n– Ҳа, сен учун бу ”дори” ҳисобланади! – масхараомуз рози бўлди Ҳомо Сапиенс. – Асаб бўҳронидан қутилиш учун осонгина тўғри йўл топганингиз каби оқибатини ўйламай, бу ”дори”дан тежамсиз фойдаландингиз. Қандай натижага эришдингиз? Бу нимага олиб келди? Илмий нуқтаи назардан айтганда, аёлларингиз патологик жиҳатдан ўзгарган жониворларни дунёга келтира бошлади. Бошқача айтганда, Ҳомо Сапиенсдан чекиниб, орқага Ҳомо Ректусга йўл очдингиз.\n– Ҳомо Сапиенс, агар менга ишонсанг, бугунги тараққиёт даражасини сақлаб қолиш учун биомуҳитга табиат инъом этган улуғ ва сирли одам мўъжизаларини ҳамма томонлама ўрганишни мақсад қилиб олган инсон тўғрисидаги илмни ривожлантириш зарур.\n– О, бу яхши ғоя. Лекин уни ҳаётга қандай татбиқ этасан? – сўради Ҳомо Сапиенс синчковлик ва қизиқиш билан.\n– Бунинг учун бир неча поғона талаб этилади. Шундай қадамлардан бири инсон тўғрисида академик институт ташкил этиш ҳисобланади. Бу ҳозирги давр учун жуда зарур. Инсон институти муваффақиятга эришмоғи учун дастлаб бундай эпимарказнинг зарурлиги тўғрисида изоҳ бериб, бошқаларнинг тушунмоғи ва қўллаб-қувватлашига эришмоқ лозим. Фақат институтда инсонни тўлиқ ва батафсил ўрганишга кенг йўл очилади.\n– Сени нега бу савол қизиқтиряпти? – Ҳомо Сапиенс навбатдаги саволни берди.\n– Биласанми, Ҳомо Сапиенс, нима учун? Ҳозирги пайтда инсоният ўз тараққиётининг шундай чўққисига кўтарилдики, ҳатто коинот тақдирини ҳам ўз зиммасига олди. Ҳозир инсон табиатдан кўра кўпроқ кучга эга. Бу ҳақиқатни ҳеч ким рад эта олмайди. Тўғрими? Ана шундай тенгсиз кучга эга бўлган инсонга ким қарши тура олади? Унинг ўзи. Унга ким ёрдам қўлини чўза олади? Яна инсоннинг ўзи. Ер юзидаги ҳаёт учун жавобгарликни инсондан бошқа ҳеч ким зиммасига ололмайди. Инсон шунчалик буюкки, айни пайтда, унга тенг келадиган бошқа куч йўқ. Инсоният шундай даражага эришдики, энди у ҳаммаси – сув тозалиги, дарахтларнинг гуллаб-яшнаши, ер юзида ҳаётнинг давом этиши, наботот ва ҳайвонот, ҳатто бизни ўраб турган борлиқда экологик тозалик сақлаб қолиниши, коинот, ҳатто янада ёрқин ва кўпроқ порлаб турувчи қуёш учун ҳам масъулдир. Ҳомо Сапиенс, ҳозир инсоният оламни кафтида тутиб турувчи қудратли Атлантга айланди. Цивилизациянинг гуллаб-яшнаши ва тақдири инсон ақли, мақсадли ва қатъий қадамига боғлиқ. Яқинлашаётган мудҳиш ҳалокатларнинг даҳшатли оқибатларини ҳис қилиб, бу мавзуда яна ҳам кўп меҳнат қилиш зарур, деган хулосага келдим.\n– Сен инсоният юксак ақли билан ўзи яратган қўрқинчли фалокатларни енгиб ўтади, деб ўйлайсанми? Энди хавфни бартараф этиш учун тўғри йўл танлай оладими? – Ҳомо Сапиенснинг истеҳзоли саволи янгради. – Нима учун инсон асрлар давомида ақли ва куч-қувватини сарфлаб олдинга қараб интилди?\n– Бу гапингга рози бўлолмайман. Биз ҳеч қачон орқага бурилмаймиз. Мен инсоният борасида илм яратиб, уни ривожлантириб, ҳозирга қадар инсон вужудида яширин, ҳатто ақлига бўйсунмайдиган сир-асрорни очаман.\n– Сен инсон вужудида ҳали яна очилмаган сир-асрор бор, деб ўйлайсанми? – кулди Ҳомо Сапиенс.\n– Сен кулма, Ҳомо Сапиенс, инсон табиат инъом этган беназир куч ҳисобланади. Унинг вужудида туғён, кўзимиз билан илғай олмайдиган имкониятлар яширин. Ҳомо Сапиенс, мақсадим турли хавфли вирусларга қаршилик кўрсатувчи, шунингдек, радиация хатарини мағлуб эта оладиган Ҳомо Сапиенс яратиш. Наҳотки, инсон вужудида кимёвий препаратларга қарши тура оладиган хусусият бўлмаса? Ишончим комил, ҳатто инсоннинг ўзини муҳофаза қилиш инстинктидан мусбий натижаларни топиш мумкин. Мен ихтиро қиладиган ақлли Ҳомо Сапиенс вирус, радиация ва нурланиш каби ташқаридан бўладиган хатарларни писанд қилмайдиган бўлади.\n– Борди-ю, портлаш бўлиб қолса-чи? – Ҳомо Сапиенс Вияннинг оғриқли нуқтасига тегиш учун айёрона савол берди. – Ядро портлашини қандай бартараф этасан?\nВиян саволни жавобсиз қолдирди.\nВиян боши берк кўчага кириб қолган кишидек, оғир ўйлардан чарчаб, кўзларини ҳолсиз юмди. Лекин миясини ғужғон фикрлар ҳеч қачон тарк этмасди. Баъзан хаёлларини бир нуқтага жамлаш учун шундоққина лабораториянинг ўзида ухлаб қоларди. Бир куни плактонда ўтказилган тажриба таҳлилларини кўздан кечира туриб, озгина дам олиш умидида бошини столга қўйди-да, туйқусдан қаттиқ уйқуга кетди. Бу плактон қайсидир уммон тубидан келтирилганди. Уммон яқинида тез-тез ядровий портлашлар тажриба сифатида ўтказиларди. Стол устида ухлаб қолган Виян ядро портлашларига эътибор бермай бемалол кулиб юрган Ҳомо Сапиенсни туш кўрди. Виян қувончга тўлиб уйғонди. Кўрган туши ўзини хурсанд қилгани учун кайфияти яхшиланиб, уни руҳлантириб юборди: ”Мен бошлаган ишимни ҳар қандай шароитда, тўсиқларга қарамай, давом эттиришим керак. Мен кашф этадиган илм инсоният яшаб қолиши учун энг сўнгги зарурат ҳисобланади, – деди у ўзига қатъий ишонч билан. – Мен яратаётган илм ҳатто планетада ядро портлашларидан сўнг ҳам хавфли минтақаларда яшаб қолиши мумкин бўлган одамлар учун яхши ва фойдали натижа бериши керак. Шундай бўлсагина, инсон авлоди яшаб қолиши мумкин”.\nИлмий тажрибалари устида узоқ ва тинимсиз ишлаб, бор кучи, ақлий қувватини сарфлаб, ўзини аямаган Виян давоси йўқ оққон хасталигига дучор бўлганини жуда кеч билиб қолди. Демак, биомуҳитнинг бир парчаси сифатида яшамоғи учун вақт оз қолибди. Энди у ҳаммасига қўлини силтаб, саломатлигини ўйламоғи ва боши берк кўчадан чиқиш йўлини топиши лозим. Умрининг қолган қисмини ер юзининг бирор-бир ажойиб бурчида ўтказишни орзу қилиб, ўзи учун яқин бўлган кишиси кутаётган манзилни хаёлига келтирди. Хурсанд бўлиб кетган Виян иккиланиб ўтирмай, ўша ерга отланди.\nБу гўшани ҳеч қачон кўрмаган бўлса ҳам, Виян учун жуда таниш туюлди. Бу ерларни нега таниди? Чунки Оид Виянга юборган ҳар бир хатида бу табиати гўзал жойнинг таърифини келтириб, батафсил ёзиб юборарди. Ўзига юборилган мактубларни эслаган Виян илмий ишига қаттиқ берилиб, уларни эътиборсиз қолдирганидан афсусланди. Энди у ҳаётини сақлаб қолиш учун дўстининг таклифини қабул қилиб, бу ерларга келиб қолди.\nНиҳоят иккиси учрашди.\n– Бу ерга тамоман келдим, энди ҳеч қачон орқага қайтмайман, – деди Виян дийдаси намланиб.\n– Нега? – таажжубланиб сўради Оид.\n– Мен бедаво дардга йўлиқдим.\n– Бедаво дард? – Оид ҳайрон бўлиб дўстининг юзига тикилди, – Давоси йўқ хасталик ҳам бўлиши мумкинми? Қандай касалликка чалинган бўлсанг ҳам, биз уни даволаймиз.\nОиднинг ишонч билан гапираётганини кўргач, тақдирига тан бериб юрган Вияннинг кўнглида умид нишоналари пайдо бўлиб, қувонч билан унга тикилди:\n– Биз деганинг ким?\n– Биз деганим – атрофимизни ўраб турган улуғ Табиат! – деди Оид ўзгача ғурур билан қўлини атрофга ёзиб. – Улуғ Табиат хасталикни бериб, яна ўзи даволайди.\nЁ, Аллоҳ, бу қандай мушкул ва айни чоғда, осон аксиома!\nЧиндан ҳам бир ой ўтар-ўтмас улуғ Табиат Виянни тамоман тузатди. Ўшанда у ўзи учун ҳайратомуз кашфиёт қилди: ”Демак, табиатдаги жонзотлар ўзаро боғлиқ бўлгани ҳолда, бир-бирига меҳрибон ва биродар ҳам экан”.\nУ танҳо эди. Энди унга бир нафар ҳамроҳ бўлди…\nСир-асрорга тўла, ташвишлари етарли дунёда у яна аввалгидай танҳо қолди. ”Сени ташлаб кетишди, – кўнглидан ўтказди Оид. – Сени ташлаб кетишди-и-и!”\n”И-и-и-и!”– Бу овоз чақин сингари янграб, борлиқни қучди.\nОиднинг қулоғи остида дарё садоси эшитилди-ю, кейин ўтиб кетди. Сувнинг жонбахш таронаси қалдирғоч каби парвоз қилиб, тобора узоқлашиб, ниҳоят, уфққа сингиб кетди. Йигит овоз қайтиб қолар, деган умидда жойидан қимирламай жимгина кутди. Қалдирғочдан хабар бўлмагач, Оид умидини узиб тупроққа тиззалаб чўкди-да, ерга қулоғини қўйди. Лекин, ҳайҳот, энди ер остидан сувнинг шовқини эшитилмасди. Оид мутлақо танҳо қолганини тушунди.\nСершовқин ва ғала-ғовурли дунёда сирли ва мудҳиш осойишталик ҳукмрон эди. Лекин қаттол сукунат Оидни бўға бошлади, у ҳолсизланиб, ерга чўзилди. Ногаҳон қулоғига сирли овоз эшитилди. ”Фиғ-фиғ” деган ғалати товуш, ростини айтганда, йигитни аввалига чўчитиб юборди. Сўнгра Оид ўзини қўлга олди-да, вазиятни таҳлил қилиб кўриб, сирли товуш ўз бурнидан келаётганини сезиб қолди. Энди у бу поёнсизликда ғариб ва нотавон ҳолда танҳо қолганини тушунди. Тушунди-ю, бошидан ҳуши учиб, кўз олдини қоронғилик қоплади.\nНима бўлса ҳам умид инсоннинг доимо ёниб турувчи чироғи ҳисобланади. Сувнинг ҳаётбахш куй-қўшиғини соғинган Оид тағин бир марта ерни қучиб қулоғини тутди, лекин замин юраги тўхтаб қолгандай эди. Лекин кўп ўтмай шовқинга ташна қулоғи ажойиб садони илғаб қолди: уни бир замонлар эшитган эди. Нега ёдидан чиқиб кетган бу овоз қайта эшитилмоқда? Бу овоз ғоят сеҳрли ва дилкаш эди.\nОид нечоғлик уринмасин, дилга ором бағишловчи сўзларни қай маҳал эшитганини англай олмай, бошини кўтарди ва қаршисида, ё, Аллоҳ, оппоқ кўйлакли, кумуш сочли, нуроний юзли, муқаддас юлдуз сингари чиройли … онахон ўтирарди. Аёл Оидга таниш бўлган майин овозда алла айтаётган эди:\nУлуғ тоғдан ошиб, бири-бирига\nЙўл бермайин келар Одам авлоди.\nМангу ўтиб бўлмас йироқ жойлардан\nОдим ташлаб келар Одам авлоди.\nАбад орзусида адам томонга\nШошиб-шошиб келар Одам авлоди.\nОнахон Оидга умуман эътибор бермай, осойишта ўтирганча замзама қилмоқда эди. Энди йигит унга астойдил синчиклаб қаради. Ё, Аллоҳ… қаршисида аллақачонлар йўқотиб қўйган улуғ бувиси ўтирарди! Қаттиқ қўрқиб кетганидан Оиднинг юраги қинидан чиққудай бўлди.\n– С-сиз қаердан келдингиз? – тутилиб сўради Оид.\nФақат ўшандагина бувиси ”Э-ҳа, сен ҳам шу ердамисан?” дегандай, Оидга ўгирилиб қаради. Унинг сўровига жавоб бермай, қор каби оппоқ бармоқлари билан набирасининг сочини силади:\n– Оҳ, нуридийдам, сен ҳам қариб қолибсан, соч-соқолинг оқариб кетибди.\nАжабо, Оид нималарни эшитяпти? Ахир, у ҳозиргина ёш йигит эди-ку? Кампирнинг кўзига нега бундай кўриниб қолибди? Наҳот, чиндан ҳам шундай бўлса?\nОид қаттиқ қўрққани боис, бўғзидан ихтиёрсиз равишда аламли фарёд отилди:\n– Нималар деяпсиз, бувижон! Қандай қилиб кексайиб қолибман? Ё, Аллоҳ! Сиз рост гапиряпсизми?!\nОид бувисининг гапига ишонқирамай, қайта-қайта юзини ушлаб кўрди. Қўрқув туфайли кўзлари қинидан чиққудай бўлиб, чўкка тушган ҳолича ўтириб қолди. Онахон унинг юзига астойдил тикилиб сўради:\n– Буни қара-я, сен ҳали катта бувингга ишонмайсанми? – Бироз сукут сақлаб турди-да, кейин гапини давом эттирди онахон. – Эсим қурсин, хаёлимдан кўтарилибди, сизлар аллақачон бир-бирингизга нисбатан ишончни йўқотган эдингиз. Оғзаки қасамнинг қадрига етмай, ёзма баёнот ҳам ёзгандингиз, ахир. Буни қандай қилиб ёдимдан чиқазибман? Агар гапларимга ишонмасанг, мана, ўзинг кўр! Яхшилаб қара, энди ўзинг ишонарсан!\nОнахон тошойнани унинг қўлига тутқазди. Кичик тошойна ҳам кампир сингари жуда эски эди. Оид хавотир ичида эҳтиёткорлик билан кўзгуни қўлига олиб, унга аста назар ташлади ва шу заҳоти бадани жимирлаб кетди: ойнадан соч-соқоли оппоқ мўйсафид қараб турарди.\n– Бу… Ким бу? – Шошилиб сўради Оид онахондан.\n– Худди ўзингсан, қўзичоғим, – жавоб берди у.\nОид яна кўзгуга тикилди. Ундан боқиб турган мўйсафид ўзи эканига иқрор бўлиб, аччиқ ҳақиқатни тан олиб, зор-зор йиғлади: нима учун йиғлаётганини ҳис қиларди-ю, лекин ўзининг ғамгинлиги сабабини ақли ила тушуниб етмасди. Мана шу фожиали лаҳзада бувисининг тасалли берувчи сўзларини эшитгиси келди. Лекин атайлаб қилгандай, бувиси ҳеч нима демади. Бирор таскин берувчи сўз айтмади. Бувисининг азалдан болаларнинг йиғисига эътибор бермай, жим бўлишларини қатъий талаб қилиши Оиднинг ёдига тушди. Шундан сўнг ҳар қандай боланинг кўз ёши ўз-ўзидан тинарди. Бувиси йиғлаётган болага тасалли бериб овутиш ўрнига, уларнинг онасига танбеҳ берарди: ”Худо дегин, боланг йиғласин! Нодон бўлма, йиғи болага юздан тўқсон тўққизида фойда келтиради. Гўдак йиғлаб-сиқтаб улғайса, бақувват ва соғлом бўлади. Нозикниҳол бўлмайди, нозу фироғдан холи, аразни билмайдиган бўлиб ўсади”.\nБувиси ўзиники-ю бегоналар деб ажратиб ўтирмай, барчага бирдек қаттиқ-қаттиқ гапирарди. Буни қаранг, рихлат қилганидан кейин ҳам шу одатини ташламабди. Сут билан кирган жон билан чиқади, деган ҳикматли гап беҳуда айтилмаган экан. Мана, бувиси ҳаётлигида қандай бўлса, кўз юмгандан кейин ҳам шундай қолибди.\nОнахон Ранкат водийсини узоқ кузатиб, қаттиқ ғам-қайғуга ботди:\n– Ланбаг дарёси умр бўйи қирғоғидан тошиб, мавжланиб оқарди. Ҳаётбахш дарё эди! Шўрлик қуриб қолибди. Мана, дунё ғаройиботи! Демак, одам боласигина эмас, балки дарёлар ҳам вафот этар экан.\nОиднинг бошига тоғ қулагандай бўлди. Бувисининг оёғи остига бош қўйиб, гуноҳига иқрор бўлиб, ”Бувижон, биз дарёга жабр қилдик. Уни хафа қилдик, уни ҳалок қилдик”, дегиси келди. Лекин куч тополмади, қўрқди, чунки Ланбагнинг йўқ бўлиб кетишида ўзининг ҳам ҳиссаси борлигини Оид яхши биларди. Шу боис, гуноҳ юки уни қаттиқроқ эзиб, дилига оғриқ бермоқда эди.\nОнахон Ланбаг дарёсидан нишона излаётгандай, Аллоҳнинг беқиёс неъматини ёдлаб, қўшиғини давом эттирди:\nТошқин дарё, равон сувларни кечиб,\nТошиб-тошиб келар Одам авлоди.\nОдам юрмас дара, чўққидан ўтиб,\nКўчиб-кўчиб келар Одам авлоди.\nЎзи учун дараю дарёларни\nМаҳв этиб келар Одам авлоди.\nБувиси болалик чоғларида уйқудан аввал уни иссиқ бағрига босиб, қулоғи остида ширали ва ёқимли овозда алла айтарди. Ўша замонларда баланд чўққилар қуршовида, хушбўй ўт-ўланлар орасидаги чўпонлар ўтови ўртасидаги ўчоқда часир-чусир қилиб учқун сочиб ёнаётган арча шохларига ҳайрат ва мароқ билан тикилиб, онасининг алласини тинглагани Оиднинг элас-элас ёдига тушди. Ўшанда бу лаҳзаларнинг ҳеч қачон ниҳоя топмаслигини орзу қилиб, қайта-қайта алла эшитгиси келарди. Алладан лаззат туйиб, қандай қилиб ухлаб қолганини билмасди. Ҳатто уйқусида ҳам алла садо берарди. Қандай яхши, орадан шунча йил ўтиб, яна бу руҳпарвар қўшиқни эшитди. Фақат овозни эмас, азиз бувисини ҳам топганига шукур қилди. Бундан Оид масрур бўлиши лозим эди, лекин на ботини, на зоҳирида заррача қувонч сезилмасди. Нега бундай? Бир умр йўқотганини топди-ку, ахир? Нега суюнмаяпти? Йўқ, у хурсанд бўлолмайди, бўлолмайди! Дилида бир пайтлар ширин ҳислар жўш урарди, лекин у туйғулар энди йўқ… Гўдаклигида бор эди, энди эса йўқ, йўқ!\n– Қўзичоғим, нега ерга чалпак бўлиб ётибсан? – Қўшиғини тўхтатиб сўради бувиси.\nОид ўзига келиб, биринчи марта кекса аёлнинг рухсорига тикилиб қаради. Ажабо, бувисининг пешонасидаги ажинлар чизиқ-чизиқ эмас, балки ўргимчак тўрига ўхшаб кетарди.\n– Ерни тинглаётган эдим, – деди Оид бувисининг тўр боғлаган манглайидан кўз узмай. Умрида бундай манглайни кўрмагани учун ҳайрон бўлиб, унинг сир-асрорини билгиси келди. Эҳтимол, ўша ерда, бугунга қадар бувиси маскан тутган у дунёда, манглай хати шундай тўрга ўхшаса? Эҳтимол, чизиқли битиклар бугунги кун нишонаси-ю, тўрмонанд хатлар нариги дунё белгисидир? Наҳотки, у дунёда ҳам яхши кунлар оз бўлса?\n– Нимани эшитаётган эдинг? – дея сўради бувиси.\n– Дарё овозини, – деди Оид ҳали ҳам тўрга ўхшаган ажинларни ўйлаб.\n– Хўш, эшитдингми, ахир?\n– Йўқ. Эшита олмадим. Ўша кундан бошлаб дарё садоси…эшитилмай қолди.\n”Қанчалик аблаҳман, – дея ногоҳ кўнглидан ўтказди Оид. – Бувим ўша кунги ҳодисани билмайди-ку!”\nБувиси учун эмас, ўзи учун айтаётгандай пичирлади:\n– Дарё биздан ранжиб, ер остига кетиб қолди ва энди кўзга кўринмай оқаётир…\nОид охирги сўзларини баланд овозда айтиб, бувисини асл воқеадан воқиф қилмаганига хурсанд бўлди.\n– Қандай серсув дарё эди, – дея оҳ тортди бувиси. – Баҳор фаслида суви кўпайганида, гўё бири қора танли, бошқаси сабза рангли паҳлавон оламни ларзага келтириб югурарди. Улар орасидан яшил либосли баҳайбат дев наъра тортиб, гоҳида тоғни ялаб, гоҳида ўтлоқзорни оғушига олиб, соҳилларни ортда қолдириб шаҳд билан олдинга югурарди. Дарё девининг ҳайбати шунчалик эдики, одамлар яқинлашишга қўрқишарди. Бахтсизликни қаранг, шундай паҳлавон дарё қуриб қолибди! Одамнинг ишонгиси келмайди…\nБувиси чуқур оҳ тортди-ю, энди Оид ёддан биладиган қўшиқни куйлай бошлади. Лекин бу гал Оид сўзларнинг мазмунини англамай, фақат икки сатрни илғаб қолди:\nБувиси этагини қоқиб, ўрнидан қўзғалди. Қаддини кўтараётган кампирга боқиб, Оид кўрганларидан қўрқиб кетди… Бувисининг чап кўксида қимиз тўрваси каби алланарса осилиб турарди. Оиднинг аъзойи баданини қўрқув чулғаб олди. Ақлини таниганидан буён бирор марта бунчалик қўрқувга тушмаганини ҳис қилди, қаттиқ ҳаяжони туфайли лабларига учуқ тошди. Томоғи қуриб, тили тутилган Оид анчадан кейин зўрға овоз чиқазиб сўради:\n– Э-э, буми? – Бувиси бепарволик билан тўрвани кўтариб қўйди. – Бу менинг эмчагим.\nОнахон тўрвани қандай бепарволик билан кўтарган бўлса, яна ўшандай ҳолда пастга туширди. Бўшатилган сийна соат мили сингари уёқ-буёққа бориб, ерга осилди.\n– С-сийна… Ё, Худо, тавба, бу сийна э-экан! – дея ғулдиради Оид қўл-оёғи бўшашиб. Ўзининг ҳушдан кетиб, йиқилиб тушмаганига ҳайрон бўлди.\nТўсатдан бувисининг хотиржам овози қулоғига чалинди:\n– Э, ақлсиз содда болам, қўрқдингми? Қўрқма… О, бу болани боқадиган оддий эмчак, нодонгина.– Кейин кўкрагини силаб, маъюсланди. – Афтидан, авлодимдан кимдир одобсизлик қилиб сувга пешоб қилибди. Бу хил қилмишни такаббур ёки кўнгил нималигини билмайдиганлар қилади. Ундайлар сувга сийиб, нонни топташади. ”Ким сувга пешоб қилса, онасининг эмчаги шишиб кетади”, деган гап бор. Менимча, сувга пешоб қилган одам бу нақлни билмайди ёки билса ҳам бу ҳикматга амал қилишни лозим топмайди. Мана, кўриб турибсан, авлодимнинг ярамас қилиғи сабабли кўкрагим шишиб кетди. Қаттиқ оғриққа чидай олмай дунёни кезаман-у, юрагим таскин топмайди.\nБувиси маҳоватли сийнасини кўтариб, учини силаб-силаб соғди. Кўксидан сут келди. Сут сарғиш рангда эди.\n– Афсус, шўрликнинг сути бузилибди, – деди ғамгин товушда бувиси.\nЁ, Аллоҳ! Бу қандай мурдорлик! Оид қотиб тураркан, тирноғидан сочига қадар музлади: ”Бувимга берган азобим учун майли, мени ер ютиб юборсин. Ҳар қандай даҳшатли жазо ҳам мен учун озлик қилади. Аҳмоқона қилмишимдан бувим азият чекмоқда. Шунинг учун мени бир марта ўлдириш камлик қилади! Мен одам эмасман! Мен…мен қўрқинчли маҳлуқман! Менинг исмим йўқ! Менга раҳму шафқат бўлмаслиги керак! Маҳлуқнинг ўлиги ҳам бу азиз тупроққа кўмилмаслиги керак! Оналар, мени лаънатланг! Лаънатланг! Кимнинг сийнаси шишиб кетган бўлса, мен гуноҳкорман! Гуноҳим ернинг оғирлигидан ҳам тўқсон марта оғирроқ. Менинг гуноҳимни дарё, денгиз ва ҳатто уммон сувлари ҳам юва олмайди. Мен айбдор ва мурдор ҳайвонман!”\nБоши эгик Оид ўз гуноҳларини шундай баҳолади.\nБу пайтда бувиси кучли оғриқдан азоб чекиб, тўрва сингари баҳайбат сийнасини ерга соғмоқда эди. Оид бир оғиз сўз айтишга куч топа олмай, бувисининг ҳаракатларини жимгина кузатиб турди. У қилмиши учун кечирим сўрай олмасди, лекин ўз айбини очиқчасига тан олишни ҳам истамасди.\nО, шўрлик оналар, болангиз учун чеккан азоб-уқубатингиз қачон тугайди? Бечора бувим! Азобу уқубатингни бу ақлсиз тойчоғинг қандай енгиллатиши мумкин? Кўксидан юрагини юлиб тошга урса, дардинг чекинадими? Ўша пайтда Оидни кечириш ёки унга заррача бўлса ҳам таскин бериш учун имкон туғиладими?\nЎзини унутган Оид бирданига бувисининг кўксига ёпишиб, унинг мўътабар сийнасини силаб-сийпалаб, эмчагининг учини оғзига солиб эма бошлади. Оид буни шунчалик тез амалга оширдики, бувиси дастлаб нима бўлаётганини тушунмади. Оиднинг қилиғини кўриб, қўрқиб кетди:\n– Ҳой, нима қиляпсан? Ақлингни йўқотдингми, тарбиясиз бола!\nУ ипакдай майин бармоқлари билан Оиднинг бошини силаб, бўйнига секин шапатилаб қўйди.\n– Ҳой, уятсиз, ҳали шунақа ярамас одатинг ҳам борми?\nОид бувисининг гапига эътибор ҳам бермасди. У ғалати ташналик билан сийнани эмаверди. Оид бир томчи сут қолмагунча эмишни истарди. ”Майли, қорним шишиб ёрилиб кетсин! Майли, мен кўпикдай ёрилай! Майли, фақат мен азоб чекай!” Бу фикр унинг хаёлини тамоман эгаллаб олди.\n– Э, бўлди! – Бувиси охири сабри чидамай Оиднинг оғзидан эмчагини тортиб олди. – Сенга нима бўлди? Ақлингни едингми? Бу, ахир, айниган сут! У қорнингни оғритади!\n– Майли, мен розиман, оғритсин! Фақат қорнимни эмас, бутун танамни ҳам оғритсин! – деди Оид эшитилар-эшитилмас.\n– Эҳ, сени қара-ю, манови тарбиясиз қўзичоққа қаранг! – Бувиси эмчагини кўтариб елкасидан ошириб ортига ташлади. Унинг сийнасидан томаётган сутни кўриб, Оид кўзларини осмонга қадади. Худо сақласин, бу нимаси? Осмонда қуёш йўқ эди!\n– Буви, ҳой, буви, қуёш қани? – дея ҳовлиқиб сўради Оид.\n– Нима, билмайсанми? – Кампир унга ҳайрон бўлиб тикилди. – Қуёш кўкрагим шишиб кетганидан буён йўқолган. Энди қуёшсиз қолдингиз, ақлсиз нодонларим!\nКампир хайрлашмасдан кетмоқчи бўлди.\n– Қаерга борасиз? – Оид ғамгин овозда сўради. Чунки унинг ўзи ҳам бу ҳудудсиз ерларда қолмоқчи эмасди. Ким ҳам ёлғизликни истайди? Ҳеч ким. Ҳамма раҳм-шафқат қилмай уни ташлаб кетди. Ҳеч ким у билан қолишни истамади. Энди севимли бувиси ҳам ҳатто саволига жавоб бермасдан кетмоқчи бўляпти. Шишиб кетган кўкрагини эҳтиёткорлик билан ушлаб олган кампир тескари ўгирилиб, ундан узоқлаша бошлади. Бувисининг осилиб қолган эмчагидан сарғиш тусдаги сут томчиламоқда эди.\n– Буви, буви! Мени ҳам ўзингиз билан олиб кетинг! Мен ҳам кетишни истайман! – дея ёлворди Оид.\nАллақачон узоқлашган бувиси унга жавоб бермади, ҳатто, ортига ўгирилиб ҳам қарамади. Сал ўтиб Оид ўзи айтган сўзлар мағзини чақиб кўриб, бошини чангаллади. Бувиси аллақачон вафот этган. Шундай экан, бу ерга нима учун ва қачон келди? Сувга пешоб қилганларни жазоламоқ учунми? Шишиб кетган кўкраги туфайлими? Қандай мақсад ва эҳтиёж уни бу ерга етаклаб келди?\nНиҳоят, Оид атроф-теваракни астойдил кузата бошлади: жарлик ёнида Ланбаг дарёси йўқ эди. Бувиси кетган томонга қараб кампирнинг изини ҳам, қорасини ҳам топмади? Осмонга тикилди, лекин кўкда қуёш кўринмасди. Шундагина у ҳаммасини йўқотганига қатъий ишонди.\nҲудудсиз кенгликда Оиднинг кўнглини қайғу-алам қоплади. Хафа бўлиб, муштини ерга урди. Мушти қуриб қолган қум ичига ботиб кетди. Оид афсус чекиб ёлворди: ”Мени кечиринг, буви! Турна-ю балиқлар, мени кечиринг! Покиза сув, гуноҳимдан ўт! Мени кечир, Она-Замин! Бизни кечир, улуғ Қуёш, кечир!”\nЮз марта узр сўраб ялиниб-ёлворса ҳам ўзининг кечирилгани тўғрисида бир оғиз гап эшитмади. Афсус, улар ўзлари ичадиган сувни, зиё сочадиган қуёшни йўқотиб қўйишди. Одам боласи ҳаммасини йўқотгани, наҳотки, рост бўлса?\nУ танҳо эди. Кейин унга тўрт нафар ҳамроҳ бўлди. Беш нафар киши бир жойга йиғилганида…\n← Альбер Камю публицистикасида инсон омили\nЧўлпон шеърларининг асл нусхалари: ”Ўзбек ёш шоирлари” тўплами →


Москвада оғзига ғишт тиқилган ўзбекистонликнинг жасади топилди\n21 май 2022, Тошкент вақти: 05:38\nРоссия пойтахти Москва шаҳрининг ғарбида оғзига ғишт тиқилган мигрантнинг жасади топилгани тўғрисида 6 сентябрь куни “Известия” газетаси хабар берди.\nПолициянинг билдиришича, Рябинова кўчасидан топилган жасад ёнидан 1990 йилда Ўзбекистонда туғилган шахс номига берилган паспорт бўлган. У вақтинча Рязан вилоятида пропискада турган.\nЖасадни текшириш давомида унинг танасида калтак излари ва бошида жароҳатлар борлиги аниқланган. Унинг оғизидан ғишт парчаси олинган. Мигрант жасади унинг ўлимидан икки кун ўтгач топилгани айтилмоқда.\nАйни пайтда ҳодиса юзасидан текширув ишлари олиб борилаётгани маълум қилинди.\n28 август куни Россиянинг Санкт-Петербург шаҳридаги қандолат дўконларидан бирининг ҳожатхонасидан мазкур дўконда сотувчи бўлиб ишлаган ўзбекистонлик 39 ёшли аёлнинг пичоқланган жасади топилган эди.


Хусусан, Наманган давлат университети қошидаги академик лицейда “Бетакроримсан, ягонасан, она Ватаним — Ўзбекистоним!” шиори остида ташкил этилаётган машғулотларда Президентимизнинг “Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш — энг олий саодатдир” китоби, шунингдек, давлатимиз раҳбарининг 2014 йил май ойида Самарқандда “Ўрта асрлар Шарқ алломалари ва мутафаккирларининг тарихий мероси, унинг замонавий цивилизация ривожидаги роли ва аҳамияти” мавзуидаги халқаро конференцияда сўзлаган нутқи ҳамда Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг йигирма тўрт йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги сўзининг мазмун-моҳиятини кенг ўрганишга алоҳида аҳамият қаратилаяпти.\nТаъкидлаш лозимки, ёшларимиз қўлга киритаётган юксак марралар замирида юртимизда уларнинг таълим-тарбияси йўлида амалга оширилаётган ислоҳотлар, жумладан, Юртбошимиз ташаббуси билан қабул қилинган “Таълим тўғрисида”ги Қонун, Кадрлар тайёрлаш миллий дастури ва Мактаб таълимини ривожлантириш давлат умуммиллий дастури сингари мустаҳкам ҳуқуқий асослар мужассам. Фарзандларимиз яратилаётган имкониятлардан унумли фойдаланиб, пухта билим олиш, касб-ҳунар сирларини эгаллашга астойдил интилишмоқда. Қувонарли жиҳати, уларнинг қалбида ватанпарварлик, юрт тарихидан ғурурланиш, истиқлол ғояларига садоқат, миллий қадриятларимизга ҳурмат туйғуси тобора юксалиб бораётир. Буни, масалан, 1750 нафар ўғил-қиз таҳсил олаётган мазкур таълим муассасаси мисолида ҳам кўриш мумкин. 115 нафар юқори малакали педагог меҳнат қилаётган жамоада ўқув жараёнини бугунги талаб даражасида ривожлантириш, илғор услубларни амалда кенг қўллашга катта эътибор қаратилмоқда. Ўтган ўқув йили якунида 305 нафар битирувчининг олий ўқув юрти талабаси бўлгани ушбу мақсад сари интилишлар ижобий натижа бераётганини яққол ифодалайди.\nШу йилнинг 10 сентябригача давом этадиган Мустақиллик дарсларига профессор-ўқитувчилар, фан номзодлари ҳамда тажрибали педагоглар жалб қилинган. Машғулотларда давлатимиз раҳбарининг “Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш — энг олий саодатдир” асари ҳақида сўз юритилиб, мазкур китоб ёшларимизнинг мустақилликнинг қадр-қимматини чуқур англаши, миллий ва умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида камол топишида муҳим ўрин тутиши таъкидланмоқда.\nДарҳақиқат, ушбу китобда Ватанимиз тараққиётининг муҳим босқичлари, жумладан, унинг яқин ўтмиши, бугуни ва истиқболдаги вазифалар кўплаб ҳаётий мисоллар билан очиб берилган. У орқали “Кеча ким эдигу бугун ким бўлдик?” деган саволга муфассал жавоб олиш мумкин.\n— Биз чиндан ҳам бахтиёр авлодмиз, — дейди лицейнинг 3-босқич ўқувчиси Искандар Неъматиллаев. — Таълим масканимизда фан асосларини жаҳон андозалари даражасида эгаллашимиз учун барча шарт-шароит яратилган. Янгича педагогик технологиялар асосида ўтказилаётган машғулотларда етарлича сабоқ олиш, дунёқарашимизни кенгайтириш, тафаккуримизни янада чархлаш имкониятига эга бўлаяпмиз. Мустақиллик дарслари эса билимимизни янада бойитишга катта туртки бераяпти.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Келажагимизнинг мустаҳкам пойдевори\tТаълим ва тарбия мезони »


Саид Аҳмедов танқидчиларга жавоб берди\n"Баҳс майдони"да қатнашган Саид Аҳмедов ўз фикрида қатъий эканини айтмоқда.\n"Баҳс майдони"да ҳукумат сиëсатини маъқуллаб маломатга қолган тошкентлик тадбиркор ўз фикрида собитлигини билдирди.\nҚизил дипломли мардикор!\nҚашқадарёнинг Чироқчи туманидаги мактаблардан бирида 17 йил давомида ўқитувчилик қилган, исми-шарифини ошкор қилмасликни хоҳлаган суҳбатдошимиз уч йилдан буён Россиянинг Новосибирск шаҳрида мардикорлик қилаяпти. Чироқчилик ўқитувчи Ўзбекистондаги таълим соҳасини ўта ночор аҳволда¸ дея баҳолайди.\n- Таълим-тарбия масаласи бўйича ҳозир энг орқада Ўзбекистон қолаяпти. Нимага деганда¸ боладан сиз талаб қилсангиз ўқишни, ота-онаси келади-да “Боламнинг ўқиши билан сенинг ишинг бўлмасин. Келиб кетса бўлди сенга” деб ота-оналарнинг ўзи қаршилик қилади.\nОзодлик: Нима учун бунақа бўлаяпти?\n- Ҳозир бозор иқтисодиëти вақтида ҳаммаси бозор билан шуғулланиб болани мактабга юборишдан ҳам бош тортиб қолган. Болани иложи борича бозорга чиқариб бир нарса соттириб¸ шундан фойда кўриш уларнинг мақсади.\nОзодлик: Ҳозир болаларнинг билимсиз бўлиб қолаëтганига ўқитувчиларни малакасизликда айблашади. Бунга нима дейсиз?\n- Худди шундай. Мана биз ишлаган мактабимизда саноқли бешта олий маълумотли бор. Қолган ҳаммаси мактабни битказиб коллежларга заочно кириб олиб, мана мактабга келаяпти. Мутахассис етишмаслиги сабабли¸ улар юқори синфларга дарс беришга мажбур. Бошқа дарс ўтадиган одам йўқ. Олий маълумотлилар ўзи ташлаб кетаяпти. Мен ўзим олий маълумотлиман. Ўқитувчи бўлиб ишладим. Берадиган ойлигига қониқмаганим учун Россияга келиб иш қилиб юрибман. Мардикор бўлиб ишлаяпман. Ойликни вақтида бермаслик, пластик карточкага ўтказиб қўйибди. Берадиган ойлиги рўзғорга етмайди. Ўзи қизил дипломга эга бўлиб туриб¸ мана бу ерда ҳар хил ишларни қилиб мардикорчилик қилиб юрибман. Битта мен эмас бу ерда. Бир нечта ўқитувчилар мана шу ерда юрибди. Буларнинг юришига сабаб ойлик етишмаслиги. Малакасизлик сабаби эса¸ коллежга заочно кириб олганларнинг дарс бериши. Ўқитувчи бўлмагандан кейин бошқа иложи йўқ, дейди Чироқчи туманидаги мактаблардан бирининг собиқ ўқитувчиси.\nРепетитор олийгоҳлар билан абитурент ўртасидаги воситачи\nЖиззахдаги лицейлардан бирининг талабаси, 18 ёшли Жасурбек "Қурултой"нинг сўнгги сонида кўтарилган репетиторлар мавзусига ўз муносабатини билдиради.\n- Ҳозир ҳеч ким репетиторнинг қандай билим беришига қарамайди. Ҳамма репетиторнинг қўли қандай узунлигига қарайди. Ўтган йил нечта бола киргизган, нечтаси бюджет, нечтаси контракт – шунга қарайди. Ҳеч ким унинг билимига қарамайди. Калласида умуман ҳеч нарсаси бўлмасин¸ институтга одам киргизиши қизиқда. Билими минг яхши бўлгани билан ҳеч кимни киргиза олмаса, ҳеч ким унга бормайди. Кўпчилик болалар январ ойидан тайëргарликни бошлайди. Олти ой ичида қандай қилиб ўқишга кирадиган билим бера олиши мумкин репетитор? Спецфан, иккинчи, учинчи фанлар бор. Масалан¸ учинчи фанни болалар умуман ўқимайди. Биринчи, иккинчи фанни ўқийди. Учинчи фанни ўқимайди. Олти ой ичида умуман улгуриб бўлмайди. Просто болалар борган. Одамларнинг кўзига тайëрлангандай бўлиб кўринади. Бу биринчиси.\nИккинчиси, репетитор янгиликларни билиб туради экан. Репетитор билан яхши келишса, репетитор шпаргалка топиб беради. Агар қўли узунроқ бўлса, яхши пул тўласангиз, яхшигина таниш ҳам топиб беради ўқишга киргизиш учун.\nОзодлик: Фикрингиздан тушунишимча, репетитор институтдаги домлалар билан абитуриентлар ўртасидаги воситачи эканда?\n- Ҳа. Масалан, коллежда ўқийман. Коллежда ўқитувчилар “Институтга кириш учун камида икки йил тайëрланиш керак” дейди. Бизнинг болалар нима қилади? Олти ой қолганда тайëрланишни бошлайди. Биринчи фанга олти ой, иккинчи фанга тўрт ой, учинчи фанга охирида бир ой қолганда тайëрланади. Репетитор ҳеч мактабга рақобатдош бўла олмайди. Репетитор просто воситачи, дейди Жиззахдаги лицейлардан бирининг талабаси.\nСаодат билан Малоҳатни қўллаймиз!\nҚозоғистоннинг Олмаота шаҳридан қўнғироқ қилган, асли тошкентлик Отабек дўстлари билан биргаликда 15 кундан буён очлик акциясини давом эттираётган икки журналист Саодат Омонова билан Малоҳат Эшонқулова билан боғлиқ воқеани Озодлик орқали мунтазам кузатиб келаётганликларини айтади.\n- Бизлар Озодлик радиосини эшитаяпмизда ҳар куни. Журналистлар Саодат Омонова ва Малоҳат Эшонқулова опаларга очликни давом эттиришларини бизлар бу ëқда қўллаб турибмиз. Ҳар кун Озодликни эшитиб, кунма-кун уларни кузатиб бораяпмиз. Булар тўғри йўл қилаяпти ҳозир.\nОзодлик: Очлик акцияси билан улар бирор натижага эришади¸ деб ўйлайсизми?\n- Президентимиз учрашгиси келар энди. Ўшаларни эшитгандир. Уларни қўллаб-қувватлаймиз бизлар. Эшитдик яна қизи Зарнигор ҳам қўшилибди уларга. Зарнигорга ҳам куч-қувват тилаймиз, дейди суҳбатдошимиз Отабек.\nҚизлар¸ очликни тўхтатинг!\nТошкентдаги давлат идораларидан бирида ишловчи, ўз исмини сир сақлаган аёл Саодат Омонова билан Малоҳат Эшонқуловани очлик акциясини тўхтатишга чақиради.\n- Мен шу қизларга шундай демоқчи эдим. Менинг ëшим 60дан ошган. Анча ëши катта одамман. Шуларга мен шундай демоқчи эдимки, менинг қизларим тенгидир, сингилларим тенгидир. Мен айтмоқчиманки, бу очликни дарҳол тўхтатиш керак. Чунки бундан ҳеч қанақа натижа чиқмайди. Натижаси шу бўладики, булар ë соғлиғини жуда ҳам ëмон қилиб қўяди ëки ўлимга ҳам олиб боради бу нарса охирида бунчалик давом этаверса. Чунки уларни ҳеч ким қабул қилмайди¸ деб ўйлайман ва агар ҳукумат буларга эътибор берса, буларнинг кўтарган проблемаларини тан олган бўлиб қолади. Шунинг учун ҳам улар бунга ҳеч қачон реакция қилмайди. Бу тушунарли нарса. Шунинг учун бу қизларга айтмоқчиманки, сизларга соғлигинглар, кучинглар кураш учун керак бўлади. Ўша фойдали ишга сарфланглар ҳаëтингларни¸ демоқчиман. Ҳамма эшитди, билди, давлатнинг муносабатини ҳам ҳамма билди. Олдига қўйган мақсадга булар эришишди. Энди бу ëғига тўхтатиш керак деб ўйлайман, дейди Тошкентдаги давлат идораларидан бирида ишловчи, ўз исмини сир сақлаган аёл.\nЎз фикримда собитман!\nОзодликнинг “Баҳс майдони” эшиттиришидаги тошкентлик тадбиркор Саид Аҳмедов билан мухолифатдаги Ўзбекистон халқ ҳаракати фаоли Исмоилжон Дадажоновнинг ўзаро баҳслашуви тингловчилар орасида кўплаб баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Саид Аҳмедов ўзига билдирилган таънаю маломатларга жавобан ўз фикрларида собит эканлигини айтади.\n- Сирдарëлик Бобур ака. Муҳаммад Солиҳ тўғрисида улуғ миссияларини гапирибдилар. Мен айтмоқчи бўлаëтганим ўзга ватанда шоҳ бўлгандан кўра¸ ўзингнинг ватанингда гадо бўлгин¸ деган нақл бор. Бу биринчиси.\nИккинчиси, менинг гапимни "Баҳс майдони"дан ëзиб олган эканлар охиригача эшитганларида Исмоилжон Дадажоновнинг охирги гаплари, жуда қизиқ нарса гапирдилар. Улар айтдиларки, бизлар ҳукуматга келганимизда сизлар бизларнинг ноғорамизга ўйнайсизлар¸ деб. Буларнинг асл мақсади фақат ҳукумат, асл мақсади фақат мансаб. Бошқа нарса йўқ. Каллани олиб ташлаб бошқа калла қўйгани билан унинг фарқи йўқ. Ўзимизнинг халқимизнинг савиясини ўзгартиришимиз керак, савиясини кўтаришимиз керак. Ўша масалада мана ҳозир қанча сай- ҳаракатлар бўлиб Сингапур университетлари очилди, Турин университети очилди, Вестминистрский очилди, Москванинг Ломоносов университетлари, Плеханов университетлари, буларнинг ҳаммасини бизларнинг халқимиз, ëш ўсиб келаëтган фарзандларимизни, жигарларимизнинг савиясини кўтариш.\nДемократия, демократия деган билан, оғиз кўпиртирган билан бундан бир нима бўлиб қолмайди. Авваламбор савияни ўстириб, илмини ўстириб кейинчалик шу нарсага келсак бўлади. Кейин мана Андижон воқеаларини гапирдилар. Андижон воқеаларини бостириши асл мақсади бу нарса тарқаганда минглаб, 10 минглаб, 100 минглаб, миллионлаб одамлар ўлиб кетарди. Шунинг учун бостирилгани тўппа-тўғри¸ деб ҳисоблайман.\nЯна бир нарсани ëзганлар¸ мен худди СНБнинг ноғорасига ўйнаëтган одам. Мен ўз меҳнатимдан, ўз пешона теримдан пул топаман. Уларнинг асл мақсади ўша ерда туриб олиб бузғунчилик қилиш. Бўйсунманглар, бизлар демократия, демократия қилиб мана араб давлатларида нима бўлди? Нимага эришди улар? Демократия деб оғиз кўпиртирган билан демократия ўз ўзидан бўлиб қолмайди. Инсонларнинг савиясини ўстириш керак. Бузғунчиликнинг ҳеч кимга кераги йўқ.\nТинчлигимиз бизларнинг энг катта ютуғимиз. Ватандан чиқиб кетганлар кўп. Лекин хоинлик қилиб, ўз ватанини ëмонлаб, ўз ватанига бузғунчилик қилаëтганлар мана шунақалар. Ўқимаган, савияси паст деб туҳмат қилди менга. Мен жуда кўп ўқиганман сиëсат тўғрисида, тарих тўғрисида, Ўзбекистон тарихи тўғрисида жуда ҳам кўп мақолалар ўқиганман. Жуда ҳам кўп изланишлар қилганман, дейди тошкентлик тадбиркор Саид Аҳмедов.


Раббоний бўлинг, рамазоний эмас – Islom Nuri\nАллоҳ йўлидаги дўстларим! Бугун сиз билан ўта муҳим мавзулардан бири ҳақида суҳбатлашамиз. Суҳбатимиз «Раббоний бўлинг, рамазоний эмас» деб аталади.\nОдатимизга кўра, уни қуйидаги бир неча моддаларга бўлиб оламиз:\nБиринчи: Ўзгармас иймоний омиллар.\nИккинчи: Билдингми, маҳкам тут.\nУчинчи: Аллоҳдан мадад сўра ва сустлашма.\nСўзларимга диққат билан қулоқ тутишингизни умид қиламан. Аллоҳ таолодан бизларни сўзга қулоқ тутиб, унинг яхшисига эргашадиган кишилардан қилишини сўрайман. «Ана ўшалар Аллоҳ ҳидоят қилган зотлардир. Ва ана ўшаларгина ақл эгаларидир» (Зумар: 18).\nБиринчи: Ўзгармас иймоний омиллар\nАллоҳ йўлидаги дўстларим! Мана, Рамазон ҳам кўз очиб юмгунча ўтиб кетди. Ким Рамазонга ибодат қилган бўлса, у ўтди. Ким Аллоҳга ибодат қилса, Аллоҳ абадий ўлмас, Барҳаёт зотдир. Рўза ойи ниҳоясига етди, таровиҳ ва тиловати Қуръон ойи ўтиб кетди, эзгулик, саховат, инъому эҳсон ойи ўтди. Унда фойда қилган фойда қилиб қолди, зиён қилган эса зиён қилиб қолаверди.\nЭй кўзим, ёш тўк надоматлар қилиб,\nНур ёғилган кечалар ўтди елиб.\nБарча бирдек маъсиятлардан қочиб,\nБағрини тоат-ибодатға очиб,\nБир бировдан ортиқ эрмасди ҳама,\nКим намозда, ким тиловатда яна…\nШубҳасиз, Аллоҳ таоло Рамазон ойини бошқа ой-у кунлардан афзал қилган, уни Ўзининг мўл-кўл раҳмат-у баракотлари билан хослаган, унда бандаларини тоат-ибодатларга муяссар этган.\nРамазон ойи киргач, мусулмонлар ўзгача бир шукуҳ ва интиқлик билан Аллоҳ жалла ва алонинг тоат-ибодатига берилишларига гувоҳ бўласиз. Тўғрида, ахир, нега ҳам ундай бўлмасин?! Жаҳаннам қопқалари ёпилган, жаннат дарвозалари очиб қўйилган, жин-шайтонларнинг ашаддийлари кишанга солинган бўлса!!\nОдамлар ажиб бир соғинч ва иштиёқ билан ибодатлар сари ошиқадилар.. Бироқ… Рамазон чиқиши билан дилни оғритадиган, кўнгилни хира қиладиган ҳолат вужудга келади.. Рамазонда пок нафаслари билан масжидларни муаттар этган кишилардан кўплари Рамазон чиқиши билан оламлар Парвардигори тоатидан юз ўгириб кетадилар.. Худди Рамазонда бошқа бир парвардигорга ибодат қилишгандек!!\nИймоннинг ҳар қандай ҳолатда ҳам, ҳеч қачон ўзгармайдиган собит асослари ва ўзгармас омиллари мавжуд.\nМасалан, намоз.. Қайси бир ҳақиқий мўмин Рамазондан кейин намоздан беҳожат бўлиши мумкин?! Рамазон чиқди, энди намоз ўқимасам ҳам бўлаверади, деган фикр қайси бир ҳақиқий мўминнинг кўнглига келиши мумкин?!\nМасжидларнинг Рамазондаги кўринишига ва Рамазондан кейиги кўринишига бир назар солинг..\nМўмин биродар! Иймонида содиқ бўлган ҳеч бир мўмин диннинг иккинчи рукни бўлмиш ушбу асл-асосдан ҳеч қачон ўзини беҳожат санамайди! Зотан, Аллоҳ таоло айтганки:\nАллоҳ таоло айтади: «Эй мўминлар, рукуъ қилингиз, сажда қилингиз ва Парвардигорингизга ибодат қилиб, яхшилик қилингиз, шоядки нажот топсангизлар» (Ҳаж: 77).\nАллоҳ таоло хоҳ Рамазонда, хоҳ Рамазондан кейин бўлсин, намозни зое қилиш ва тарк қилишдан огоҳлантирган.\nАллоҳ таоло айтади: «Сўнг уларнинг ортидан намозни зое қиладиган ва шаҳватларга бериладиган кимсалар ўринбосар бўлдилар. Энди у (ўринбосарлар) албатта ёмонликка (яъни ёмон жазога) йўлиқурлар» (Марям: 59).\nАллоҳ таоло айтади: «Ҳар бир жон ўзи (ҳаёти-дунёда) касб қилган амали сабабли (дўзахда) ушланувчидир. Фақат ўнг қўл эгаларигина (яъни ҳаёти- дунёда иймон келтирганлари ва эзгу амаллар қилганлари сабабли Қиёмат Кунида номаи аъмоллари ўнг қўлларидан берилгаи саодатманд зотларгина дўзахдан) нажот топувчидирлар. Улар жаннатларда бир-бирлари билаи (дўзахга ташланган) жиноятчи-кофир ҳақида савол-жавоб қилишурлар. (Улар дўзах аҳлига): «Сизларни нима Сақарга киритди?» (деганларида,) Улар айтурлар: «Бизлар намоз ўқувчилардан бўлмадик» (Муддассир: 38-43).\nЭй Рамазон рўзасига мушарраф бўлган мусулмон биродар, намозни асло зое қилмагин! Зеро, намоз Аллоҳ билан сенинг ўртангдаги алоқадир, сени гуноҳу маъсиятлардан покловчи чашмадир.\n«Саҳиҳайн»да Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ким эрта-кеч масжидга бориб-келиб юрса, ҳар бориб келгани сайин Аллоҳ унга жаннатдан бўлган ўрнини ҳозирлайверади» (Бухорий: №662, Муслим: №669).\n«Саҳиҳ Муслим»да Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳ у билан хатоларни ўчирадиган ва даражаларни кўтарадиган нарсага сизларни йўллаб қўяйми?», дедилар. Саҳобалар: «Ҳа, йўлланг, ё Расулуллоҳ», дейишди. «Қийин пайтларда таҳоратни комил қилиш, масжидларга қадамни кўпайтириш ва бир намоздан сўнг кейинги намозни кутиш. Мана шу риботдир (Аллоҳ йўлига ўзни боғлашдир), мана шу риботдир, мана шу риботдир», дедилар (Муслим: №251, Муватто: 1/161, Термизий: №51, Насоий: 1/89,90).\nАллоҳ таоло мўминларга намозни фарз қилди ва барча замону маконларда уни Ўзига сиғиниладиган ибодат қилди. Банда қиёмат куни энг биринчи бўлиб айни шу амалидан – намозидан сўралади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Қиёмат куни банданинг энг биринчи ҳисоб қилинадиган амали намоздир. Агар намози яхши бўлса, зафарга эришади ва нажот топади. Намози ёмон бўлса, зиёнкор ва номурод бўлади» (Термизий: №413, Насоий: 1/232, Ҳоким: 1/263, Аҳмад: 5/72, Саҳиҳул-жомиъ: №2573).\nМуваҳҳид биродарлар! Собит-ўзгармас иймоний омиллардан яна бири Қуръондир.\nҚуръон қалблар ва руҳлар ҳаётидир. Руҳдан беҳожат мўмин бўладими?! Ҳаётининг асл-асосидан беҳожат мўмин бўладими?!\nҚуръон энг тўғри йўлга йўллайди. Ушбу йўлни зое қилмангиз, ундан бурилиб кетмангиз!\nҚуръон – бир томони Аллоҳнинг қўлида, иккинчи томони сизнинг қўлингизда бўлган арқондир. Агар бу мустаҳкам арқонни маҳкам ушласангиз , ҳаргиз адашмайсиз ва асло ҳалокат гирдобига отилмайсиз! Ҳар куни бир неча марта Аллоҳ унга хитоб қилишидан беҳожат инсон борми дунёда?! Кимда ким Аллоҳга хитоб қилишни истаса, намозга кирсин! Ким Аллоҳ унга сўзлашини истаса, Қуръон ўқисин! Парвардигорингдан беҳожат бўла оласанми, эй муваҳҳид?!\nРамазондан кейин ҳам Қуръон ўқишни зое қилманг. Билингки, Аллоҳ таоло Рамазонда сизни Қуръон ўқиш бахтига муяссар қилди ва сиз ўзингизга Қуръон ўқишни кундалик вазифага айлантириб олдингиз. Нега энди мана шу кундалик вазифангизни тарк этмоқдасиз ва Қуръонни сизга Рамазондан бошқа ойларда керак бўлмайдигандек жавонга солиб қўймоқдасиз?!\nСевикли биродарим! Қуръонни ўқинг ва унга амал қилинг. Зеро, Қуръон қиёмат куни ўз эгаларига шафоатчи бўлиб келади. «Саҳиҳ Муслим»да Абу Умома ал-Боҳилий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Қуръон ўқинглар, зеро у қиёмат куни ўз эгаларига (яъни, уни ўқиганларга) шафоатчи бўлиб келади, икки нур сочувчини – «Бақара» ва «Оли Имрон»ни ўқинглар. Чунки, у иккаласи қиёмат куни иккита булутдек ёки саф тортиб келувчи икки гала қушлар каби ўз эгаларини ҳимоя қилиб келади. «Бақара» сурасини ўқинглар, чунки уни олиш барака, тарк қилиш ҳасратдир, унга сеҳргарлар қодир бўлмайди» (Муслим: №804, Термизий: №2886).\n«Саҳиҳайн»да Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: «Фақат икки нарсага ҳасад (ҳавас) қилса бўлади: Бир кишига Аллоҳ Қуръон ато қилган ва у кеча-ю кундуз уни ўқийди. Яна бир кишига Аллоҳ мол-дунё ато этган, у кеча-ю кундуз уни инфоқ-эҳсон қилади» (Бухорий: №5026, Муслим: №815).\n«Бир кишига Аллоҳ Қуръон ато қилган ва у кеча-ю кундуз уни ўқийди» дегани уни йил давомида ўқийди, демакдир. Шундай экан, Қуръонни Рамазон чиққанидан кейин ташлаб қўйманг, эй Ислом уммати!\nМуҳтарам дўстим! Рамазондан кейин ҳам ўзгармас иймоний омиллардан яна бири Аллоҳнинг зикридир.\nАгар Рамазонда зикру истиғфорни муҳофаза қилган бўлсангиз, энди йилнинг қолган ойларида ўзингизни ундан беҳожат биласизми?!\nЗикр дардларга шифо, Раҳмоннинг розилигига ва шайтоннинг қувилишига сабабдир. Шундай экан, тилингиз мудом Раҳим ва Раҳмон Зотнинг зикри билан намланиб турсин.\nМуҳамммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бу ҳақда айтган сўзларига қулоқ тутинг. Имом Аҳмад ва Термизийлар Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилган, Албоний саҳиҳ санаган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Сизларга амалларингиз ичида энг яхшисини, Хожаларингиз ҳузурида энг покизасини, даражаларингизни кўтарувчисини, олтину кумуш эҳсон қилишдан ҳам яхшироғини ва душманларингизга рўпара бўлиб, сизлар уларни, улар сизларни бўйинларингизга уришларидан ҳам хайрлироғини хабарини берайми?», дедилар. «Ҳа», дейишди (асҳоблар). «Аллоҳни зикр қилиш!», дедилар (Аҳмад: 5/239, 6/447, Термизий: №3374, Ибн Можа: №3790).\nЗикрнинг фазлини кўринг, зокир Аллоҳ билан бирга бўлади. «Саҳиҳайн»да Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: «Аллоҳ таоло айтади: Мен бандамнинг Мен ҳақидаги ўйидаман. Мени эслаган чоғида у билан биргаман. Агар у мени ичида зикр қилса, Мен ҳам ичимда зикр қиламан. Агар бир жамоатда зикр қилса, Мен уни улардан яхшироқ жамоатда зикр қиламан. Агар менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир газ яқинлашаман. Агар менга бир газ яқинлашса, Мен унга бир қулоч яқинлашаман. Агар у Мен томон юриб келса, Мен у томон югуриб бораман!» (Бухорий: №7405, Муслим: №2675).\nАллоҳни доим ёдда тутинг, шунда У сиз билан бирга бўлади.\nАллоҳнинг биргалиги икки хил – умумий биргалик ва хос биргалик бўлади.\nУмумий биргалик – билиш, муроқаба-назорат қилиб туриш биргалигидир.\nХос биргалик эса сақлаш, ёрдам бериш, мадад кўрсатиш, қўллаб-қувватлаш биргалигидио.\nАллоҳ жалла ва алонинг ана шундай биргалигидан беҳожат биласизми ўзингизни?!\nАгар Аллоҳ сиз билан бирга бўлишини истасангиз, зикрдан ғофил бўлманг ва бу нурни зое қилманг. Аҳмад ва Термизий Ҳорис ал-Ашъарийдан ривоят қилган узун ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларидек: «Сизларни Аллоҳни зикр қилишга буюраман. Зеро, бунинг мисоли ортидан душман тез қувиб бораётган кишининг мисолига ўхшайдики, у бир мустаҳкам қалъага етиб бориб, ўзини улардан қутқариб қолди. Худди шунга ўхшаш, банда ҳам ўзини шайтондан фақат Аллоҳнинг зикри билангина қутқариб қолади» (Термизий: №2867, Ҳоким (1117) ривоят қилиб: Муслим шартига кўра саҳиҳ деган).\nДемак, ушбу озуқа сиз учун жуда ҳам зарурдир, унда кўп яхшиликлар бордир. Зикр Рамазонда ҳам, Рамазондан бошқа пайтлар ҳам мўмин киши асло беҳожат бўлмайдиган иймоний асослардан биридир.\nСобит ва ўзгармас иймоний омиллардан яна бири одамларга эҳсон – яхшилик қилишдир.\nКўпчилик одамларни кўрамизки, хайру эҳсон, саховат ва карам кўринишлари уларда фақат Рамазонда зоҳир бўлади. Рамазон чиққанидан кейин эса уларни фақир-мискинларга қовоқ уйган, вужудларини бахиллик ва хасислик эгаллаб олган ҳолда кўрасиз.\nАллоҳ таоло сизга Рамазон ойида фақир-фуқаро ва мискинларга хайр-эҳсон қилиш ва бошқа яхши ишларга муяссар қилиб қўйган экан, энди сиз ўзингизни Рамазондан кейин ҳам оз бўлса-да инфоқ-эҳсонга одатлантириб ололмайсизми?!\n«Саҳиҳайн»да Адий ибн Ҳотим розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Сизлардан ҳар бирингиз билан Парвардигори қиёмат кунида ўртада таржимон бўлмаган ҳолда гаплашади. У (банда) ўнг томонига қараб, фақат ўзи қилиб ўтган ишларни кўради, чап томонига қараб ҳам фақат ўзи қилиб ўтган ишларни кўради, олди томонига қараб, рўпарасида дўзахдан бошқа нарсани кўрмайди. Бас, шундай экан, яримта хурмо билан бўлса-да дўзахдан сақланингиз!» (Бухорий (№6539), Муслим (№1016) ривоятлари).\nСобит ва ўзгармас иймоний омиллардан яна бири тунги намоздир.\nАллоҳнинг фазлу марҳамати билан Рамазонда таровиҳ ва тунги намоз-таҳажжудга муваффақ бўлдингиз. Нега энди ана шу йўсинда давом эттиролмайсиз?! Нима учун тунги намозларни зое қиласиз?!\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларига қулоқ солинг.. Ҳоким, Ибн Хузайма ва Термизий ривоят қилган ҳадисда у зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: «Қиёмул-лайлни (яъни тунги намозни) ўзингизга лозим тутинг. Зеро, у сизлардан олдинги солиҳлар одатидир, Аллоҳ таолога қурбат (яқинлик)дир, гуноҳдан тийилиш сабабидир, гуноҳларга каффоратдир» (Термизий: №3543, 3544, Албоний саҳиҳ санаган: «Саҳиҳул-жомиъ: №4079).\nМусулмон биродар! Бир ракъат билан бўлса-да, тунги намоз ўқувчилар қаторига кириб қолишга ҳаракат қилинг, қуйидаги оятда айтилган кишилардан бўлишга қизиқинг: «Уларнинг ёнбошлари ўрин-жойларидан йироқ бўлур (яъни тунларини ибодат билан ўтказишиб, оз ухлайдилар). Улар Парвардигорларига қўрқув ва умидворлик билан дуо-илтижо қилурлар ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ-эҳсон қилурлар» (Сажда: 16).\nСобит ва ўзгармас иймоний омиллардан яна бири тавбадир.\nРамазонда тавба қилмаган ва Аллоҳга қайтмаган одам қолмайди деярли. Бироқ, бу дегани Рамазондан кейин тавба вақти ўтди, энди Аллоҳга тавба қилиш ва қайтишгав эҳтиёжимиз йўқ, деган маънони билдирадими?!\nЖуда кўп мусулмонларнинг аҳволини кузатсангиз, ийд (ҳайит) куни ҳар хил маъсиятлар ва нафс шаҳватлари сари ошиқишларини кўрасиз. Гўёки, улар қамоқда эдилар-у, Рамазоннинг сўнгги оқшоми келиши билан озодликка чиқиб келишди ва қаттиқ оч қолган одам емакка ўзини ташлагани каби гуноҳу маъсиятларга ўзларини уришди!!.. Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ..\nҲақиқий мўминнинг ҳоли бундай бўлмайди. Чунки, мўмин ва муваҳҳид инсон бир ибодатдан иккинчи ибодатга, бир тоатдан бошқа бир тоатга, бир яхшиликдан бошқа бир яхшиликка кўчиб юради. Бинобарин, бир умр ибодат ичида ўтиши мумкин бўлади.\n«Саҳиҳул-Бухорий»да Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Аллоҳга қасамки, мен бир кунда Аллоҳга етмиш мартадан зиёдроқ истиғфор айтиб, тавбалар қиламан» (Бухорий: №6307).\nИмом Муслим Ағар ибн Ясор ал-Музаний розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Эй инсонлар! Аллоҳга тавба қилингиз ва истиғфор айтингиз! Албатта, мен бир кунда юз маротаба тавба қиламан» (Муслим: №2702).\nДемак, тавба ҳам мўмин киши Рамазондан кейин ҳам асло беҳожат бўлмайдиган асл-асослардан бири экан.\nЮқорида санаб ўтганларим аксарият кишилар Рамазонда муҳофаза қилиб, Рамазон чиққанидан кейин эътиборсиз ташлаб қўядиган амаллардан баъзилари эди.\nИккинчи: Билдингми, маҳкам тут\nАллоҳ йўлидаги дўстларим! Қай бир киши Рамазонда рўза тутган ва тунги намозлар ўқиган бўлса, бунинг мазасини – кўнгил ёришиши ва қалб шодликка тўлиши лаззатини ҳис қилган бўлади. Шуни билган бўлсангиз, энди маҳкам тутинг ва бу лаззатни қўлдан берманг, Тўғри Йўлда устивор бўлинг.\n«Саҳиҳайн»да Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Қурбингиз етадиган ишларни ўзингизга лозим тутингиз! Аллоҳга қасамки, то сизлар (амал қилишдан) малолланмагунча Аллоҳ (ажр-савоб беришдан) малолланмайди. Дин (амаллари)нинг Аллоҳга энг суюмли бўлгани – эгаси унда давомли бўлганидир» (Бухорий: №6462, Муслим: №782).\n«Саҳиҳ Муслим»да Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам агар бир амални қилсалар уни сабот билан (давомли) қилардилар» (Муслим: №746).\n«Саҳиҳ Муслим»да Абу Амра Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафийдан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: «Менга Ислом ҳақида шундай бир сўзни айтингки, уни сиздан кейин бошқа бировдан сўрамай», деган эдим, у зот: «Аллоҳга иймон келтирдим, деб айт, сўнгра устувор бўл», дедилар» (Муслим: №38, Термизий: №2412).\nЯъни, иймон йўлида мустаҳкам бўл, тавба йўлида маҳкам бўл, истиғфор йўлида, тунги намозда, инфоқ-эҳсонда, умуман, Аллоҳ сени Рамазонда муваффақ этган иймоний асл-асосларда устувор бўл, деганларидир бу.\nАллоҳ таоло айтади: «Албатта: «Парвардигоримиз Аллоҳдир», деб, сўнгра (ёлғиз Аллоҳга тоат-ибодат қилишда) тўғри — устивор бўлган зотларнинг олдиларига (ўлим пайтида) фаришталар тушиб, (дерлар): «Қўрқманглар ва ғамгин бўлманглар. Сизларга ваъда қилинган жаннат хушхабари билан шодланинглар! Бизлар ҳаёти дунёда ҳам, охиратда ҳам сизларнинг дўстларингиздирмиз. Сизлар учун (жаннатда) кўнгилларингиз тилаган нарсаларингиз бордир ва сизлар учун у жойда истаган нарсаларингиз бордир. (Бу) мағфиратли ва меҳрибон зот томонидан бўлган зиёфатдир» (Фуссилат: 30-32).\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу бир куни минбарда туриб ушбу оятни ўқидилар, сўнг: «Аллоҳнинг манҳажида устувор турдилар ва тулкилар каби айёрлик йўлини тутмадилар», дедилар.\nАзиз биродарим! Билдингизми, маҳкам тутинг! Ушбу йўлни маҳкам ушланг ва ундан бурилманг!\nУчинчи: Аллоҳдан мадад сўра ва сустлашма\nАллоҳ кимни тоатга муяссар этган бўлса, у у Аллоҳнинг мададига эришибди. Аллоҳ кимни тоатдан мосуво қилган бўлса, у Аллоҳнинг ёрдамидан маҳрум бўлибди. Аллоҳнинг тоат-ибодатига муваффақ бўлиш фақат Унинг мадади билангина амалга ошади. Шундай экан, Аллоҳдан мадад сўранг ва сустлашманг.. Имкон қадар Аллоҳдан тақво қилинг.. Ўзининг тоати йўлида бардавом қилишини, Пайғамбарининг йўлидан айирмаслигини сўраб дуо қилинг..\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Муоз ибн Жабалга қилган васиятларини эсга олинг..\nАбу Довуд, Насоий ва бошқалар ривоят қилган саҳиҳ ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир куни Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳуга шундай дедилар: «Эй Муоз, Аллоҳга қасамки, мен сизни яхши кўраман. Сиз ҳар бир намоздан кейин: «Эй Аллоҳ, менга Сени зикр қилишимга, Сенга шукр қилишимга ва Сенга чиройли ибодат қилишимга ёрдам бергин» деб айтишни асло қўйманг». (Абу Довуд: №1522, Насоий: 3/53, Ҳоким: 3/273,274, Саҳиҳул-жомиъ: №7969).\nҲа, Аллоҳ субҳанаҳу ва таолодан Унга ибодат қилишда мадад ва ёрдам сўранг. Модомики, шу йўлни тутар экансиз, Аллоҳ сизни асло ёрдамсиз қўймайди. Аллоҳ таоло айтади: «Бизнинг (йўлимиз)да жиҳод қилган — курашган зотларни албатта Ўз йўлларимизга ҳидоят қилурмиз. Аниқки, Аллоҳ чиройли амал қилувчи зотлар билан биргадир» (Анкабут: 69).\nЭътибор беринг, кимнинг ваъдаси бу?! Оламлар парвардигорининг ваъдаси! Каъбанинг Роббига қасамки, Аллоҳ сизнинг кўзингизни ҳаромдан буриб қўяди, қалбингизни шаҳват-у шубҳалардан буриб қўяди, авратингизни ҳаромдан асрайди, қўлингизни ҳаромга узатишдан, оёғингизни ҳаромга қадам босишдан сақлайди!\nХайру эҳсон қилинг эй мўмин-муваҳҳид, Аллоҳ сиз билан бирга бўлади.. Ким Аллоҳга таваккул қилса, Аллоҳ унга кифоя қилади.. Аллоҳ таоло айтганидек: «Аллоҳ Ўз бандасига (уни барча бало-қазодан асраш учун) етарли эмасми?!» (Зумар: 36).\nДилинггизни Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога боғланг! У бандаларидан беҳожат Зотдир, тоат-ибодатлар Унга ҳеч қандай фойда етказмайди, маъсиятлар Унга зарар етказмайди. Шундай бўлса-да, агар фақир ва ҳақир бандаси Унга тавба қилса, У унинг тавбасидан хурсанд бўлади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар:\n«Аллоҳ мўмин банданинг тавбасидан (қуйида ҳикоя қилинадиган) киши(нинг хурсандлиги)дан ҳам хурсандроқ бўладики, у киши (оғир сафарга чиққан ва йўлда саҳрода) хатарли жойда дам олиш учун тўхтаганди. Озиқ-овқати ва суви юкланган туяси бирга эди. У бир дарахт соясида ётиб ухлаб қолди. Уйғониб қараса, туяси йўқ. Излашга тушди. Жазирама ва чанқоқ ғолиб келганда: «Яхшиси, дам олган жойимга бориб, ўлгунимга ўша ерда ётаман», деди. Сўнг бошини билагига қўйганича ухлаб қолди. Уйғониб, қараса, туяси ёнида турибди. Озиқ-овқат ва сувлари жойида эди. Мўмин банданинг тавбасидан Аллоҳ ўша кишиниг туяси ва озиқ-овқатини топиб олиб хурсанд бўлгандан ҳам кўпроқ хурсанд бўлади» (Бухорий: №6308, Муслим: №2744, Термизий: №2499, 2500).\n«Саҳиҳул Бухорий»да Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига асирлар келтирилди. Шунда асирлар ичидан бир аёл кўкрагини соғиб, (гўдакларга) сут бера бошлади. У асирлар ичидан бир гўдакни олиб, бағрига босиб эмиза бошлади. Шунда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Нима дейсизлар, шу аёл боласини ўтга ташлайдими?!», деб сўрадилар. Биз: «Йўқ, ташламасликка қодир экан (асло ташламайди)», дедик. У зот дедилар: «Қасамки, Аллоҳ бандаларига мана шу аёлнинг боласига меҳрибонлигидан кўра ҳам меҳрибонроқдир» (Бухорий: №5999, Муслим: №2754).\nУшбу ҳадисни яхшилаб тадаббур қилиб кўрсангиз, жуда ажойиб ҳолатга тушасиз. Шунинг учун ҳам салафлардан бири дуосида айтган экан: «Эй Аллоҳ, Сен яхши биласанки, онам мен учун одамларнинг энг раҳмлироғидир. Мен биламанки, Сен менга онамдан ҳам раҳмлироқсан. Онам менинг ҳалок бўлишимга рози бўлмайди. Сен раҳмлиларнинг раҳмлироғи бўла туриб бунга рози бўласанми?!».\nҲа, Аллоҳ жалла ва ало ана шундоқ меҳрибон Зот, У бандаларига шундай нидо қилади: «(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам), Менинг (турли гуноҳ-маъсиятлар қилиш билан) ўз жонларига жиноят қилган бандаларимга айтинг: «Аллоҳнинг раҳмат-марҳаматидан ноумид бўлмангиз! Албатта Аллоҳ (Ўзи хоҳлаган бандаларининг) барча гунохларини мағфират қилур. Албатта Унинг Ўзигина мағфиратли, меҳрибондир» (Зумар: 53).\nҲа, бу Аллоҳнинг ҳамма нарсани ўз ичига сиғдирадиган кенг-мўл раҳматидир. Шундай экан, сиз Аллоҳдан мадад сўранг ва сустлашманг.. Агар қадамингиз тойилса, дарҳол қайтинг. Яна тойилса, яна қайтинг. Агар минг бор тойилса, минг бор қайтинг. Билингки, сиз билан биз малолланмас эканмиз, Аллоҳ малолланмайди. Биз унинг қулларимиз, У бизни яратган ва бизнинг ожизлигимизни, заифлигимизни, муҳтожлигимизни Ўзи яхши билади. У бизнинг ўз қуллигимизни эътироф этишимизни истайди, холос.\nТоат-ибодатингиз ўзингиз учун, Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога сизнинг тоатингиз фойда келтирмаганидек, маъсиятингиз зарар ҳам етказолмайди. «Саҳиҳ Муслим»да Абу Зар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларидек: «Аллоҳ таоло айтади: … Эй бандаларим, агар аввалингиз-у охирингиз, инсу жинларингиз орангиздаги бир энг тақводор инсоннинг қалбидек бўлса ҳам бу Менинг мулкимга ҳеч нарса зиёда қилмайди. Эй бандаларим, агар аввалингиз-у охирингиз, инсу жинларингиз энг фожир инсоннинг қалбидек бўлса ҳам бу Менинг мулкимдан бирон нарсани камайтира олмайди…» (Муслим: №2577, Термизий: №2497).\nЭй муваҳҳид! Тоат учун Аллоҳдан мадад сўранг, Аллоҳдан сизни шу йўлда мустаҳкам қилишини сўранг. Билингки, бандага Аллоҳнинг тоатида сабот билан туришига ёрдам берувчи энг катта сабаблардан бири – Парвардигорига тоатида мўътадил бўлишидир. Исломда ғулув ва чуқур кетиш йўқдир. Ишларнинг энг яхшиси ўртачасидир, ҳаддан ошиш ҳам, сусткашлик ҳам эмас. Шунинг учун Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Албатта, дин енгилдир. Кимда-ким уни (ўзи учун) оғирлаштирса, дин уни албатта мағлуб қилгай. Шундай экан, (амалда) ўртача бўлинглар, (имкон қадар мукаммалликка) яқинлашинглар, (ажр-савоблар билан) хушнуд бўлинглар, эртаю кеч ва туннинг бир қисмида (ибодатлар ила) мададланинглар» (Имом Бухорий (8/122, 123) ва Имом Муслим (4/2169) Абу Ҳурайра ва Оиша розияллоҳу анҳумодан ривоят қилганлар, Бухорий лафзи).\nАнас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидга кириб, икки устун орасига тортилган арқонни кўрдилар ва: «Бу қандай арқон?» деб сўрадилар. «Бу Зайнабнинг арқони, толиқиб қолганида шунга осилиб олади», дейишди. Шунда Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Уни ечиб ташланглар. Сизлардан бирингиз тетик ҳолида намоз ўқисин. Толиқса, ухлаб олсин», дедилар (Муттафақун алайҳ, Бухорий: №1150, Муслим: №784).\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хонадон аҳлларидан у зотнинг амаллари ҳақида сўраб келган жамоа ҳақидаги ҳадисни кўпчилигингиз билсангиз керак. «Саҳиҳайн»да Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ушбу ҳадисда айтилишича, уч киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хонадонига келиб, пайғамбаримизнинг ибодатлари ҳақида сўрадилар. Уларга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ибодатларини айтиб берилганида, гўёки улар зикр қилинган амалларни кам санагандек бўлдилар ва: «Биз қаерда-ю, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қаердалар? У зотнинг аввалги-ю, охирги гуноҳлари кечирилган бўлса?» дедилар. Уларнинг бири: «Мен тоабад тунларни намоз билан ўтказаман», деди. Иккинчиси: «Мен умрбод кундузлари рўзадор бўлиб, оғзимни очмайман», деди. Учинчиси эса: «Мен аёллардан узлат қиламан ва ҳеч ҳам уйланмайман», деди. (Бу гаплардан хабар топгач) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг олдиларига келдилар ва: «Шундай-шундай гапларни айтганлар сизларми?! Аллоҳ номига қасам ичиб айтаманки, албатта мен сизлардан кўра Аллоҳдан қўрқувчироқ ва тақволироғингизман! Лекин, мен рўза ҳам тутаман, оғзим очиқ ҳам бўлади. Намоз ҳам ўқийман, ухлайман ҳам ва аёлларга ҳам уйланаман. Бас, ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у Мендан эмас», дедилар (Муттафақун алайҳ, Бухорий: №5063, Муслим: №1401).\nҲа, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу мўътадил ва ўртачалик манҳажини жамлаганлар ва уни мана бу ажойиб дуоларида ер воқелигидаги амалий манҳажга айлантирганлар: «Аллоҳим, мен учун ишимнинг тутқичи бўлган динимни, тирикчилигим бўлган дунё ҳаётимни, оқибатим бўладиган охиратимни ислоҳ этгайсан! Ҳаётни мен учун барча яхшиликларнинг зиёдаланиши, ўлимни мен учун барча ёмонликлардан роҳат қилгайсан!» (Муслим: №3427, 3428).\nЎрта йўл мана шудир, мўътадиллик йўлидир бу. Дарҳақиқат, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу сўзлари билан дунё ва охират яхшилигини жамладилар. Чунки, ким солиҳ амал билан дунё топса, Аллоҳнинг изни билан охиратни ҳам топади. Ким ёмон амал билан дунёсини зое қилса, охиратини ҳам қўлдан беради. Ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ.\n2010 йил 10-сентябр


05 март 2021, Тошкент вақти: 18:38\nЎқитувчи ва директорларнинг айтишича, ҳар бир мактаб камида биттадан чақирилувчининг пулини тўлаб бериши лозим.\nЎқитувчилар иддаосича, мактаб директорлари бу пулни топиш учун ўқитувчилар номига мукофот ва ёрдам пули ёзишга ва бу пулни конкрет бир чақирилувчининг номидан банкка тўлашга мажбурланяпти.\nБўз туман халқ таълими бўлими мудири, СЧР учун 17 та мактаб директорига мукофот пули ёздирилганини тан олди.\nЎзбекистон армиясида Муддатли ҳарбий хизматдан ташқари Сафарбарлик чақирув резервидаги - СЧР (халқ тилида русча қисқартмаси -МПР кўпроқ ишлатилади) хизмат тури ҳам мавжуд. СЧРга хизматга чақирилганлар бир ойлик ҳарбий йиғинда бўлиш билан бирга давлатга 3 444 800 сўм тўлаши лозим.\nБўз туманидаги мактаблардан бирида ишлайдиган, исми сир қолишини сўраган ўқитувчининг Озодликка айтишича, мактаб директори ўқитувчилар номига мукофот ва ёрдам пули ёздиришга мажбур бўлган:\n“Директоримиз биздан илтимос қилди. Баъзиларингга мукофот пули ва ёрдам пули ёзаман. Лекин бу пулни олиб, қайтариб берасизлар. Ҳоким ҳар бир мактабга биттадан МПРга пул топиб беришни буюрган экан. Шунинг учун ҳар куни эрталаб соат 4 яримда ҳокимнинг қабулига бориб, отчет беришимиз керак экан. Шунга, кечирасизлар, бошқа иложим йўқ, деди. Директор, биз ишонқирамай турганимиз учун телефонига ХТБ мудиридан келган СМСларни ҳам кўрсатди. Нега биз йиллар давомида болаларга таълим бериб ва меҳнатимиз эвазига оладиган мукофот пулимизни бегоналар учун тўлашимиз керак экан”, дейди ўқитувчи.\nОзодлик тасарруфида директорларнинг СЧРга пул ўтказишга мажбурлангани, бу ҳақда туман ҳокимига ҳисобот бериши ҳақида ҳужжат бор. Лекин, бу ҳужжатларда директорларнинг шахси аниқланиб қолиш эҳтимоли борлиги учун, уни ошкор қилмайди.\nИсми сир қолишини сўраган бошқа бир бўзлик ўқитувчининг айтишича, уларга мукофот сифатида берилган пул кимнинг номига ўтишини ҳам ҳеч ким билмайди:\n“Директоримизнинг айтишича, уларга номаълум бир шахснинг исм-фамилияси ва банк рақамларини беришар экан. Пулни ўша одамнинг номига ўтказиш керак экан. Директоримиз шу ишни қиляптию, ўзи ҳам жуда қўрқяпти. Эртага бир текширувчи келиб, мукофот пулини гўёки олганлардан “шу пулни сиз ҳақиқатан олганмидингиз” деб сўраса, у йўқ деб турса, ёмон бўлади. Аслида бу жиноятку. Директорлар шу ишни қилмаса ҳоким қабулига чақириб қаттиқ ҳақорат қиляпти, ишдан бўшатиш билан таҳдид қиляпти”, дейди ўқитувчи.\nОзодлик Бўз тумани халқ таълими бўлими мудири Шавкат Мамаризаев билан боғланганда, у мактаб директорлари билан йиғилиш қилиб турган экан.\nСуҳбат бошида Шавкат Мамаризаевнинг ўзи СЧР учун мактаб директорларига мукофот пули ёздирганини тан олди:\n- Эшитиб олинг, мактаб директорларининг фарзандларини МПРга тўлови учун, мен ўша мактаб директорларига ҳозир меҳнат таътили билан бир окладдан мукофот ёзиб берганимни биламан. Лекин, бирор мактабда МПР учун ўқитувчиларга пул ёзиб ёки ўқитувчилардан пул йиғиш ҳолати бўлмаган. Ҳеч ким топшириқ бергани йўқ бу ҳақда, деган мудир нима дейсизлар шу гап ростми деб, телефонни 1-мактаб директорига узатди:\n- Мен 1-мактаб директори Азимова Юлдузхонман. Ҳозир ҳамма гапларни эшитдик. Бизда ҳеч қанақа МПР учун йиғим бўлгани йўқ. Мана шу гапларнинг ҳаммаси ёлғон.\nОзодлик: - Мудирнинг ўзлари айтяптику, директорларга МПР учун мукофот пули ёздим деб?\nЮлдузхон Азимова: - Тушунмабсиз, масалан менинг ходимим МПРга военкомат билан шартнома тузган бўлса, ватанга садоқатли фарзандини бир ойга хизматга жўнатиши учун, мен уни мукофотлайман, у шу пулни военкоматга ўтказади. Масалан, мени Мадраҳимова деган ходимим ўғлини ҳарбийга жўнатиш учун шартнома тузган. У мукофотига қўшиб ойлик иш ҳақидан ўтказди, бир миллион 200 минг сўм, қолган қарзини.\nБундан сўнг яна гўшакни олган Шавкат Мамаризаев 17 нафар ўқитувчи ва техник ходимларга СЧР учун мактаблар мукофот пули ёзганини айтди:\n- Менда туман бўйича 17та ўқитувчи ва техник ходимларнинг рўйхати бор. Шуларга ўқитувчиларига ҳам, техник ходимларга ҳам, келинглар бир окладдан мукофот берамиз, шу бола бориб армиямизда хизмат қилиб келсин, дедик. Бизнинг рўйхатда фақат бизда ишловчи ходимларимизнинг рўйхати бор, қолганини билмаймиз, - деди Бўз тумани ХТБ мудири Шавкат Мамаризаев.\nБўз тумани ҳокими Абдурашид Мамиров Озодлик билан суҳбатда СЧР учун мактабларга пул топшириш топшириғи берилганини инкор қилди:\n- Йўқ, ижтимоий соҳаларнинг бирортасига ҳеч қанақа жамоатчилик топшириғи берилмайди. Бунақа ҳолат бўлмаган,- деди туман ҳокими Абдурашид Мамиров.\nАндижон шаҳар ҳокими СЧРга пул топиб бермагани учун ташкилот раҳбарини ишдан олди\nОзодлик олган маълумотга кўра, Андижон шаҳар ҳокими Дилмурод Раҳматуллаев ҳам барча ташкилотларга СЧР учун 1-2 тадан болага пул ўтказиш ҳақида оғзаки топшириқ берган.\n12 июнь куни шаҳар ҳокимлигида ўтказилган йиғилишда шаҳар ҳокими Дилмурод Раҳматуллаев истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Андижон шаҳар жамияти раиси Маъруфжон Қодировни СЧРга чақирилган икки нафар боланинг тўловини қилиб беролмагани учун ишдан олган.\nИшдан бўшатилган жамиятнинг собиқ раиси Маъруфжон Қодиров бу ҳақда Озодликка шундай деди:\n- Иккитага ёрдам қиласиз, ҳокимиятни топшириғи, деди. Иккита фуқарони рўйхатини берган эди. Улар бир марта 300 минг, бир марта 500 минг тўлаб берди. Кеча шаҳар ҳокими бугун бу тўловни тўлдиришингиз керак эди, деди. Мен айтдимки, уларнинг имконияти йўқ экан, секин-аста тўлайди, десам, сиз билан гаплашолмаймиз экан, ишдан бўшатдим, деди. Шартта, тескари қараб чиқиб кетдим, - дейди Маъруфжон Қодиров.\nАндижон шаҳар ҳокимининг 11 июнь куни ўтказган мажлисида қатнашган мактаб директорларидан бирининг айтишича, ҳоким Дилмурод Раҳматуллаев 30, 4, 18, 13 умумтаълим мактабларининг директорларини СЧРга пул ўтказгани учун мақтаган.\nАндижон шаҳар ҳокими Дилмурод Раҳматуллаевдан бу масалага муносабат олишнинг имкони бўлмади.\nСуд ҳукмига қарамай мактаб директори вазифасида қолаётган аёл эрини пичоқлаганликда гумонланмоқда


Корея республикаси апелляция суди биринчи инстанция судининг Чхве Сун Силга чиқарилган ҳукмни ўз кучида қолдирди. Мамлакат собиқ президенти Пак Кин Хенинг яқин дугонаси Чхве Сун Сил қизининг Сеул университетига ноқонуний кирганига доир иш бўйича 3 йиллик қамоқ жазосига маҳкум этилган эди. Бу ҳақда Сеул олий суди хабарида сўз юритилган, деб ёзади ТАСС.\nСуд Чхве Сун Силь "Ихва" университети раҳбариятига босим ўтказганини исботланган деб ҳисоблади. Сун Силнинг қизи бу ОТМга деярли имтиҳонсиз қабул қилинган ва таҳсил жараёнида турли кўмаклар олиб келган.\nЖанубий Корея Чхве Сун Силь


Ўзбекистонда юз ёшдан ошганлар сони 794 нафарни ташкил қилади\nМолия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси ҳисобида туриб, пенсия ва нафақа олаётган юз ёшга тўлган ва ундан ошганлар сони 794 нафарни ташкил қилади. Бу ҳақда жамғармага таянган ҳолда ЎзА хабар берди.\nБилдирилишича, юз ва юз ёшдан ошганларнинг 131 нафари (16,5 фоизи) эркак ва 663 нафари (83,5 фоизи) аёлдир. Уларнинг 143 нафари Қашқадарё, 120 нафари Сурхондарё, 78 нафари Самарқанд, 76 нафари Фарғона, 64 нафари Тошкент, 59 нафари Наманган, 56 нафари Андижон, 37 нафари Бухоро, 36 нафари Хоразм, 27 нафари Навоий, 19 нафари Сирдарё вилоятларида истиқомат қилади.\nҚорақалпоғистон Республикасида юз ёшдан ошганлар сони 23 нафар, Тошкент шаҳрида эса 25 нафар.\nПенсия жамғармаси матбуот хизматининг билдиришича, 2020 йилнинг январь–сентябрь ойларида 383 нафар пенсия ва нафақа олувчи 100 ёшга тўлди. Уларнинг 70 нафари (18,3 фоиз) эркак ва 313 нафари (81,7 фоиз) аёл ҳисобланади.


ҚАТОРТЕРАКЛИК ҚАРОҚЧИЛАР » Past Darg'om haqiqati\nБош Сахифа » Янгиликлар » ҚАТОРТЕРАКЛИК ҚАРОҚЧИЛАР\nМуаллиф: 013101 дан 25-02-2017, 09:28, курилди: 207\n- Сейфнинг калити қаерда?\n- Калитни билмаймиз, уни ҳар доим онам ўзи билан олиб юради,- деб жавоб қайтараркан, уйғониб қолган бири 9, кичиги 4 ёшдаги укажонлари қўрқмаслиги учун ўзини дадилликка олиб савол берди.\n- Кимсизлар, бизларнинг уйда нима қилаяпсизлар?\n-Ишинг бўлмасин, укаларингни олиб нариги хонага ўт. Бўлмаса мендан кўрасан, - деб ўдағайлади қора шарпалардан бири. Сўнгра қўшни хонада қизалоқнинг оғзини скоч билан ўраб ташлади.\nБолалар ташқаридан яна бир киши кирганини, учовлон хоналардан бирида турган сейфни кўтариб чиқиб кетишганини сезиб туришди. Бироз жимликдан сўнг ётоқхонага кирган оналарини кўрган болалар додлаганча бўлган воқеани айтиб беришди.\nҚатортерак маҳалласида бўлган бу жиноятни содир этганлар кимлар эди? Энди жиноят ривожигача бўлган воқеага тўхталамиз.\nЎтган йилнинг ёз ойлари кечки пайт Абдулазиз Каримовга ўртоғи Элёр Абдуқодиров стадионда учрашишни таклиф этиб, қўнғироқ қилди. У стадионга келганида Элёр яна бир ўртоғи Абдумўмин Абдумўминов билан суҳбатлашиб туришганини кўрди.\n- Биласанми, Абдулазиз, ҳамқишлоғимиз Қумри опанинг уйида пул ва тақинчоқлари кўп. Бизлар уни тунамоқчимиз. Олиб чиқилган пул ва тақинчоқларни ўртада тенг бўламиз. Бизларга қўшил. Қуруқ қолмайсан.\nАбдулазиз бу таклифдан чўчиб тушди. Нималарнидир баҳона қилиб кетиб қолди. Бошқа сафар ўртоқлари уни яна ўртага олишди. "Майли қўшилма, фақат Қумри опанинг уйида қачон одам бўлмаслигини айтсанг кифоя". Абдулазиз бу хонадоннинг бекаси кун бўйи ошхонада ишлаши, эри даштда деҳқончилик қилаётгани боис, уйига онда-сонда келишини айтиб берди. Гап орасида уч бола уйда ёлғизлигини ҳам қистириб ўтди. Ўтган йилнинг 26 июль куни туш пайти улар яна учрашди. Бу гал унга ўртоқлари шарт қўйишди.\n- Сен уйга кирмайсан. Фақат дарвозада биров келиб қолмаслиги учун пойлоқчилик қиласан.\nАввалига иккиланган Абдулазиз "фойда"ни бўлишиш ҳақидаги таклифдан сўнг рози бўлди…\nСуд мажлисида эндигина 22 ёшга қадам қуйган А.Каримовнинг боши эгик, қилмишидан пушаймон. Ўртоқлари айтганидек, аввалига у ўша куни уйда бўлганини, ҳеч жойга чиқмаганини айтиб туриб олди. Шериклари эса аллақачон жазодан қочиб, чет элга чиқиб кетишганини, уларга нисбатан қидирув эълон қилинганини билгач, қилмишига иқрор бўлди. Жиноят жазосиз қолмайди. У мустақил ҳаётдаги дастлабки қадамларини, панжара ортидан бошлайдиган бўлди.


Мирзиёев Сергелидаги мактабни бориб кўрди. Хўш, у ерда ахвол қандай эди?\nШавкат Мирзиёев бугун Сергели туманидаги 55-сонли мактабни бориб кўрди. Ушбу мактаб янги қурилган бўлиб, у 630 кишига мўлжалланган.\nМаълумки, пойтахтимизнинг айрим ҳудудларида мактаб ўқувчиларнинг уйларидан узоқда жойлашган. Бу мактабга ўз вақтида бориб келиш, сифатли таълим олишга салбий таъсир кўрсатади. Мазкур массивда барпо этилган мактабда бу ҳолат билан боғлиқ барча жиҳатлар эътиборга олинган. Ота-оналарнинг таъкидлашича, уйларнинг ойнаванд қисмлари мактаб тарафга қаратилган бўлиб, бу болаларнинг мактабга қатнаши, танаффус пайтида ҳам уларга кўз қулоқ бўлиб туриш учун қулайдир. Бундан ташқари, болалар қорли-қировли кунларда ҳам мактабга транспорт воситаларига чиқмасдан бориб келиш имкониятига эга бўлади.\nПрезидентимиз шу ерда Сергели тумани фаоллари, нуронийлар, ёшлар, жамоатчилик вакиллари, янги уй соҳиблари билан учрашди. Учрашувда жамиятимиздаги тинчлик-осойишталик, аҳолига яратилаётган шароитлар, янги иш ўринлари яратиш тўғрисида сўз юритилди.


Эртага шахмат бўйича жаҳон кубогининг 1/16 баҳслари бошланади\nУмидли шахматчиларимиз Нодирбек Абдусатторов ва Жавоҳир Синдоров кейинги босқичда.\nХабарингиз бор, шу кунларда Россиянинг Сочи шаҳрида жаҳон кубоги баҳслари давом этмоқда. Кеча юртимиз шахмат ишқибозлари учун кутилган қувончли воқеа юз берди. Хамюртимиз Нодирбек Абдусатторов мусобақанинг энг кучли шахматчиларидан бири бўлган франциялик гроссмейстер Аниш Гирини тай-брейкда мағлуб этиб, кейинги босқичга йўл олди.\nШунингдек, умидли ёш гроссмейстеримиз Жавоҳир Синдоров перулик Хорхе Кори устидан ғалаба қозониб, 1/16 финалга йўл олган эди. 1/32 финал баҳсида биргина шахматчимиз Жаҳонгир Вохидов россиялик Павел Понкратовга мағлуб бўлди.\nЭртага, 22 июль куни бошланадиган 1/16 финал босқичининг биринчи партиясида Нодирбек озарбайжонлик Васиф Дурарбайли билан кейинги босқич масаласини ҳал этса, Жавоҳир Синдоров жаҳон кубогининг 1/8 финали йўлида польшалик Пироун Каспернинг қаршилигини енгиб ўтиши лозим бўлади.\nЭслатиб ўтамиз, мусобақалар жорий йилнинг 5 августига қадар давом этади.\nКиритилди: 20:40 21.07.2021. Ўқилди: 1768 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Ўзбекистондаги наркодиспансерларда қанча одам ҳисобда тургани маълум қилинди - Zamin.uz\n08:50 / 02.07.2020\nЎзбекистондаги наркодиспансерларда қанча одам ҳисобда тургани маълум қилинди\n«Юксалиш» умуммиллий ҳаракати томонидан жамоатчилик мулоқоти ташкил этилди. Мулоқотда Ўзбекистонда наркотик воситалари ҳамда психофаол препаратлар тарқалишининг ҳуқуқий, ижтимоий-иқтисодий, руҳий жиҳатлари муҳокама қилинди, дея хабар беради ҳаракат ўз хабарида.\nВазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Наркотик моддаларни назорат қилиш миллий ахборот-таҳлил маркази бўлим бошлиғи Шуҳрат Ғуломовнинг таъкидлашича, 2019 йил давомида 5 мингдан ортиқ наркотик воситалари билан боғлиқ жиноят содир этилган. Республика наркодиспансерларида эса ҳозирда 5 698 нафар одам ҳисобда туради.\nЯна бир жиҳат борки, наркотикларнинг янги турлари, масалан, синтетик наркотиклар пайдо бўла бошлади. Ҳатто ёшларимиз орасида наркотик воситаларни уй шароитида тайёрлаб, истеъмол қилаётганлари ҳам бор. Уларнинг ота-оналари бундан охирги нуқтада хабар топяпти. Фурсатдан фойдаланиб, жамоатчиликни огоҳлантирмоқчиман: агар қаерда гиёҳвандлик билан боғлиқ ноқонуний хатти-ҳаракатларга гувоҳ бўлсангиз, бунга қарши курашиш биргина ҳуқуқни муҳофаза қилиш идораларининг вазифаси деб ўйламанг. Бу ҳар бир фуқаронинг бурчидир», – дейди Шуҳрат Ғуломов. “Замин” янгиликларини “Youtube”да кузатиб боринг\n26-06-2020, 18:11, Жамият\n23-10-2019, 08:42, Жамият\n17-10-2019, 16:38, Жамият\n4-10-2018, 18:50, Жамият\n29-04-2017, 11:49, Жамият


Устоз отангдек улуғ дейдилар. Бу ибора гарчанд сийқа эшитилса-да, оҳори кетган бўлса-да, салмоқли, қамрови кенг ва чуқур мазмунга эга. Агар фарзанднинг моддий дунёга келишига ота-она сабабчи бўлса, устоз уни тарбиялаб бошқа бир дунёга – маънавий оламга олиб ўтади. Ёки ота-она болани бу ёруғ дунёга, заминга туширса, устоз уни ердан кўкка кўтаради. Тасаввур қилинг-а: мактабга энди келган, хат-саводдан хабари йўқ етти ёшли болакай ўн йил ичида муаллиму мударрислардан турли фанлар бўйича таълим олиб, нималарга эришмайди дейсиз. Биргина устоз сўзининг ўзида қанчалар маъно-мазмун мужассам. Устоз инсоннинг камолга етиши, комил инсон бўлишида аҳамиятга эга ягона асосдир. Чунки фақат шу зотгина кишиларга маърифат дарчаларини очиши, қалбига маънавият нурини индириши, инсон ақл-заковати нималарга қодирлигини ўргатишдан тортиб унинг обрў-иззат топиши, шон-шарафга бурканишига сабабчи бўлиши мумкин. Қисқача айтганда, инсоннинг инсон бўлиб улғайишида катта роль ўйнайдиган илк зот устоздир.\nЎзинг билган, таниган, сенга кўп хизмати сингган, қимматли маслаҳат ва ўгитларини аямаган, кези келганда ёрдамини беминнат қилган устоз ҳақида сўз айтиш осон ва қийин. Осонлиги шундаки, ўз устозингнинг феъл-атвори, табиати, қизиқишларию муомала маданиятининг қандай даражада эканини беш қўлдай яхши билсанг, таърифлаб чарчамайсан. Аммо шу нарсаларни била туриб, керакли сўзни айта олмасликдан қийини йўқ. Биласизми, бу ҳол қайси вазиятда юз беради? Ўзинг яхши кўрган, ўзингдан-да зиёд ҳурмат қиладиган устозингнинг эл ичида обрў-эътибори, шарафи жуда юксак бўлса, уни таърифлашга тил ожизлик қилади. Чунки эл суйган, эъзозлаган, халқ эътибори ва меҳри буюк устознинг мақоми жуда олий бўлади. Ўзбекистон халқ ёзувчиси Тоҳир Малик ана шундай халқ ардоғи ва меҳр-муҳаббатига сазовор инсон эди. Шундай кишилар борки, уларга халқнинг аввал эътибори тушади, сўнг меҳр қўядилар, бора-бора эса эътиқод қўя бошлайдилар. Устоз Тоҳир Малик ана шундай шараф, мақомга, таъбир жоиз бўлса, бахтга эришган адиблардандир.\nЁзувчи даставвал ўзининг фантастик қисса ва ҳикоялари билан китобхонлар эътиборига тушди, сўнг детектив-саргузашт қисса ва романлари билан адабиёт муҳиблари қалбидан жой олди. Муболағасиз айтиш мумкинки, устоз кейинги йилларда ёзилган маърифий-дидактик йўналишдаги асарлари билан мамлакатимиздаги кўпчилик ёшларнинг тарбиясига ижобий таъсир ўтказди, уларнинг комил инсон бўлиб шаклланишига ҳисса қўшди. Айниқса, жиноят олами қаламга олинган асарларда ҳар қандай ёвузлик жазоланмасдан қолмаслигини таъкидларкан, инсон ўз мазмун-моҳияти билан фақат инсоний ишларни амалга оширсагина, доим эзгу саъй-ҳаракатлар қилсагина улуғликка эришиши, обрў ва эътибор қозонишини хитоб қилади. Адиб Тоҳир Маликнинг ижодий лабораториясини яхши биламан. Ёзувчи у ёки бу мавзуни қаламга олишдан аввал у билан боғлиқ барча деталларни синчиклаб ўрганади, ҳатто битта образ ёки характерни тўлақонли очиш учун шу типдаги ўнлаб инсонлар билан учрашишдан, улар билан суҳбат қуришдан эринмайди. Кўпчилик севиб ўқиган “Шайтанат”, “Мурдалар гапирмайдилар”, “Сўнгги ўқ”, “Жиноятнинг узун йўли” сингари жиноят олами вакилларининг аянчли қисматидан ҳикоя қилувчи мумтоз асарлар ана шундай машаққатлар эвазига туғилган. Бу асарларни ўқиган киши биладики, адиб жиноятчиларнинг ҳолатини, ишларини майда-чуйдаси билан қўшиб, ўта маромига келтириб ёзган. Беихтиёр “Тоҳир Маликнинг жиноятчилар билан тили битта эмасмикан”, деб ўйлаб қолардим. Бу ҳақда у кишига айтганимда, ёзувчи ҳар бир характерга кира олиши, уни ҳис қилиши керак, дегандилар. Мен устоз билан илк бор ўтган асрнинг охирларида “Шайтанат” қиссасини ўқигач, ғойибона танишганман. Сўнг оромимни ўғирлаган бу қисса муаллифи билан учрашиш истаги туғилганди. Ниятим холис экан, “Бекажон” таҳририятига ишга келган давримнинг илк палласида адиб билан учрашишга муяссар бўлдим. Ўзбекистон халқ ёзувчиси, устоз Тоҳир Маликнинг биз ёшлар ўрнак олсак арзийдиган жуда кўп фазилатлари борки, уларни санаб адо қилиш қийин. Меҳр-оқибатли, виждонли, инсофли, ҳақиқатгўй, меҳмондўст, адолатли... Шулардан яна бирини алоҳида келтириб ўтмоқчиман. Устоз бирор иқтидорли, қобилиятли ёш қаламкаш билан учрашиб қолгудай бўлса ва унинг машқларини ўқиб чиқса, албатта, унинг истеъдодини ўстириш учун ўз ёрдамини аямасди. Устоздаги яна бир фазилат бу унинг фаол ижод қилишида эди. Ҳозирда мамлакатимиздаги қайси бир китоб дўконига кирманг, адибнинг қайта чоп этилаётган асарларидан ташқари, пешма-пеш нашр этилаётган янги китобларига кўзингиз тушади: “Шайтанат” (5-китоб), “Одамийлик мулки”, “Ҳаёт қайиғи”, “Самум”... Инсонийлик ва инсоният учун қилинган машаққатли меҳнат бесамар кетмайди, албатта. Устоз Тоҳир Малик миллий адабиётимизга беминнат хизмат қилиб, ўнга яқин қисса, ҳикоя, халқимиз маънавий-маърифий дунёсини бойитишга ҳисса қўшган панд-насиҳат йўналишида кўплаб китоблар ёзди. Унинг ана шу хизматлари инобатга олиниб, ҳукуматимиз томонидан “Ўзбекистон халқ ёзувчиси” унвони, “Меҳнат шуҳрати” ордени билан тақдирланди.\nБир гал устоз билан суҳбат уюштираётиб, “Ижодкорларни эзгулик яловбардори деб атагим келади. Сиз бу таърифга қандай муносабат билдирасиз?” дея савол берганимда, адиб ғоят камтарлик билан “Нафақат ижодкорлар, ҳамма эзгулик яловбардори бўлиши керак” дея жавоб қайтарганди. Мен ушбу таърифни яна бир марта такрорламоқчиман. Ижодкорлар, жумладан, сиз ҳам эзгулик яловбардорисиз. Мухлислар, адабиёт муҳиблари, китобхонлар сиз кўтариб кетаётган эзгулик ялови ортидан эргашмоқда. Ушбу ялов доим баланд ҳилпираб турсин.


Пайғамбар уйида бир кеча: ўнинчи аёлнинг ҳикояси\nBy Муҳаммад Ҳабибуллоҳ on 03/17/2016 БАХТЛИ ОИЛА МАҚОЛАЛАР\nЎнинчи аёл эри ҳақида шундай деди: “Эримниннг исми Молик. Биласизми, ким Молик?! Таърифига тил ожиз Молик. Кўпдир унинг туяси, аксари турар уйда, баъзилари яйловда. Эшитса гар туялар дўмбиранинг овозин, кутгайлар ўлимларин”.\nБу аёлнинг эри Молик исмли киши бўлиб, жуда ҳам саховатли бўлган. Аёл эрини таърифлашга тил ожиз эканини айтиб мақтамоқда.\n“Кўпдир унинг туяси, аксари турар уйда”, дея сўзини давом эттирди ўнинчи аёл. У бу билан эри бадавлат бўлиши билан бирга сахий эканини айтмоқда. Унинг айтишича, эри меҳмон келиб қолса сўйишга ҳеч нарса топмай қолишидан чўчиб, аксар туяларини уйда сақлар, баъзиларини яйловга чиқарар экан. Бу аёлнинг эри уйига меҳмон келса, хурсандчилик қилиб, дўмбира чалиб кутиб оларкан. Уйда қолган туялар меҳмон келганида бирма-бир сўйилаверганидан дўмбира овозини эшитишса, қай бирлари сўйилишини билмай, ҳаммалари ўлимга тайёр туришар экан.\nБаъзилар бу ҳадисни мусиқанинг ҳалоллигига далил қилишган. Уларнинг фикрларича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ҳикояни эшитиш асносида дўмбиранинг ҳаром эканини айтиб ўтмаган ва у зотнинг бу ишга муносабат билдирмаганлари унинг ҳалол эканига далил бўлар экан. Лекин бу мутлақо нотўғри хулоса. Чунки бу ҳикояда тилга олинган аёллар жоҳилиятда яшаб ўтишган. Шунингдек, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ҳикоядаги ҳеч қайси воқеа ёки сўзга изоҳ бермадилар. Ҳатто баъзи аёллар эрларини ғийбат қилишди. Бундан ғийбат қилиш ҳам ҳалол, деган гап чиқмайди. Қолаверса, мусиқа ҳаром эканига бошқа очиқ далиллар бор. Имом Бухорий роҳимаҳуллоҳ ривоят қилган қуйидаги ҳадис шулар жумласидан: “Умматимдан зино, ипак ҳамда мусиқани ҳалол дейдиган инсонлар чиқади”. Бу ҳикояда айтилган кишилар жоҳилиятда яшаб ўтишган.\nИншааллоҳ, келгуси мақолаларимизда ҳадиснинг бош қаҳрамони Умму Зарнинг ҳикоялари билан танишамиз.\nAvvalgi maqolaТурли кўринишларда жинсий яқинлик қилиш жоизми?\nKeyingi maqola Пора бериш ҳақида


00:00 / 07.12.2010 | eski savollar | 1968\nАссалому алайкум!Ҳурматли Шайх Ҳазратлари!Сизга яна бир саволим бор эди. О'зимнинг илмим бунда ожиз.Хуллас бир до'стим билан бир хонадонда ижарада яшайман. Мен уйга егулик ва бошқа нарсалар учун каттагина харажат қиламан.Муаммо шундаки, до'стим биргаликда олинган нарсаларга ҳар доим ҳам пулини то'ламайди ва бунинг ҳисоб китобини ҳам олмайди.Бунга қо'шимча равишда, уйдаги юмушларни ҳам асосан мен қиламан. Мен унга бу нарсанинг ното'г'рилигини айтдим, бир неча бор. Аҳвол о'згармади. Тушунаман, у мендан камроқ маош то'лайдиган ишда ишлайди.О'зи намозхон, диндан яхшигина хабари бор бола. Лекин юқоридаги муаммо туфайли, мен хижолатман. Иккаламиз ҳам мусофирмиз. Шу аҳволда қолдирай десам, менга моддий жиҳатдан зарари ортиб бормоқда. Чиқиб кетай десам,эрта ко'з ко'зга тушади, бунинг устига до'стлик бор. Савол: 1.Бундай ҳолатда нима қилиш керак? 2.Моддий харажат ва ишларни тенг тақсим қилишда адолат тамойилига асосланиш то'грисида бирор оят ёхуд ҳадис борми? То'г'ри, юқорида ёзганларим г'ийбат ва кичик муаммо бо'лиши мумкин, аммо муаммо ечимини топиш учун мавжуд аҳволни тушунтиришим керак эди.Қолаверса, муаммонинг яхшигина ижтимоий аҳамияти бор менимча. Олдиндан катта раҳмат!\n1. Очиғини айтиб, ундан талаб қилиш керак.2. Бунга оят ёки ҳадис керак эмас. Бу оддий ҳақиқат. Сизга дўст ёки шерик бўлган одамни боқиш юкланган эмас. Уни чиқиб кетишини талаб қилишга ҳам, ўзингиз чиқиб кетишга ҳам, унга бермай ўзинги еб ичишга ҳам ҳақлисиз. У ўзининг қилмиши тўғрилигига оят ёки ҳадисдан далил келтирсин!


Бош саҳифа / Спорт / «Бунёдкор» Осиё чемпионлар лигаси гуруҳ босқичига ...\n«Бунёдкор» Осиё чемпионлар лигаси гуруҳ босқичига йўлланма олди\n2016 йил Осиё чемпионлар лигаси плей-офф босқичидан ўрин олган ягона учрашувда «Бунёдкор» (Тошкент жамоаси) ва «Ал-Шабоб» (Бирлашган араб амирликлари) жамоаси устидан 2:0 ҳисобида ишончли ғалабага эришди.\nМайдон эгалари биринчи голини учрашувнинг иккинчи дақиқасидаёқ киритишга муваффақ бўлишди. Олдинига Достонбек Ҳамдамов чиройли зарба берди, рақиб жамоа дарвозабони уни қийинчилик билан қайтарди. Аммо «қалдирғочлар» ҳужумни давом эттиришди: Шакер Зуаги тўпни Ҳамдамовга оширди, Элдор Шомуродов қулай вазиятга чиқиб, тўпни Ҳамдамовдан қабул қилиб олди ва яқин масофадан «Ал-Шабоб» дарвозасига гол киритди. Ҳисоб — 1:0.\n35-дақиқада чап қанотдан Ҳамдамов ва Акромжон Комилов биргаликда чиройли ўйин намойиш этишди. Акромжон Комилов узатган тўп Элдор Шомуродов иккинчи бор гол киритишига сабаб бўлди.\nТанаффусдан сўнг «Бунёдкор» бироз орқага қайтди ва ўз дарвозаси хавфсизлигини таъминлашга эътибор қаратди. Шу билан бирга меҳмонлар дарвозаси олдида бир неча хавфли вазиятлар яратишга муваффақ бўлинди. Тўғри, зарбалар бироз ноаниқ кетди. Бизнинг дарвозабонимиз Муроджон Зуҳуров икки бор муқаррар хавфни бартараф этди.\nПойтахт клуби биринчи вазифани уддалади. Малайзиянинг Куала-Лумпур шаҳрида келаси йили бўлиб ўтадиган Осиё Чемпионлар лигаси мусобақасининг финал қисмига қуръа ташлаш маросимидан сўнг маълум бўлишича, «Бунёдкор» «B» гуруҳида ўйнайди. Бу гуруҳда «Ал-Наср» (Саудия Арабистони), «Зобаҳан» (Эрон) ва «Лаҳвия» (Қатар) жамоалари бор. Жамоа навбатдаги ўйинни 23 февраль куни Саудия Арабистони клубига қарши ўтказади.


ЖАРда президент истеъфосини талаб қилишмоқда\n18:01 / 28.11.2016 3178\nЖАР президенти Жейкоб Зуманинг вазирлар маҳкамаси уч аъзоси уни лавозимини тарк этишга чақиришди, деб хабар қилади News24 маҳаллий янгиликлар портали.\nУнинг таъкидлашича, туризм, соғлиқни сақлаш ва жамоат ишлари вазирлари бундай чақирув билан Африка миллий конгресси ижроия қўмитаси учрашувида чиқишган. Улар президент истеъфоси бўйича партияда овоз бериш жараёнини ўтказишни таклиф қилишди. Бундай ташаббусни яна бир қатор вазирлар қўллаб-қувватлаган.\nДавлат раҳбарининг эҳтимолий истеъфосига президент учун керак бўлмаган алоқалар (жумладан – Гупта бизнесменлар оиласи билан), ҳукмрон партияни қўллаб-қувватламаётгани ва Зума мол-мулки билан боғлиқ можаро сабаб бўлиши мумкин.\nЭслатиб ўтамиз, сўнгги пайтларда ҳукмрон партия мухолифат томонидан давлат мулкини сарфлаш борасидаги жанжаллар сабаб босим остида ушлаб турилибди.\nЗуманинг президентлик муддати эса 2019 йили ўз якунига етади.


«Челси» Фрэнк Лэмпард истеъфога чиқарилганини эълон қилди\nЛондоннинг «Челси» клуби бош мураббий Фрэнк Лэмпард истеъфога чиқарилганини расман эълон қилди.\n«Челси» расмий сайтининг маълум қилишича, 2019 йилдан буён бош мураббий сифатида ишлаётган 42 ёшли клуб афсонасини истеъфога чиқариш қарорини қабул қилиш осон бўлмаган.\n«Фрэнк Лэмпардни истеъфога чиқариш қарорини қабул қилиш клуб хўжайини ва директорлар кенгашига осон бўлмади. Фрэнкнинг клубда эришган натижалари ва ҳамкорлик учун ундан миннатдормиз. Бироқ жамоанинг сўнгги учрашувлардаги натижаси ва ўйини клуб кутаётган мақсадларга мос эмас. Жамоа турнир жадвали ўртасида ва «Челси»да ўсиш кузатилмаяпти.\nФрэнк сингари клуб афсонаси билан хайрлашиш учун ҳеч қачон қулай фурсат бўлмайди. Аммо узоқ муҳокама ва чуқур таҳлиллардан кейин клуб ҳозир ўзгаришларга муҳтож эканлиги ва мавсумнинг қолган қисмида жамоа ўйини ва натижалар яхшиланиши керак деган хулосага келинди», - дейилади клуб баёнотида.\nАввалроқ, The Athletic «Пари Сен-Жермен» собиқ бош мураббийи Томас Тухель Фрэнк Лэмпард ўрнига «Челси» бош мураббийига айланиши ҳақида хабар берилганди.\nМаълумот учун, Лэмпард 2019 йилнинг ёзидан буён «Челси» бош мураббийи сифатида ишлаб келаётганди. Клуб АПЛ жорий мавсумида 19-турдан кейин 29 очко жамғариб, 9-ўринда бормоқда.


Россияда олиб қўйилган ўзбек қизча ҳали ҳам онасига қайтарилмади - BBC News O'zbek\nРоссияда олиб қўйилган ўзбек қизча ҳали ҳам онасига қайтарилмади\nРухшонани бугун қайтариб олиш йўлидаги умидлар чиппакка чиқди.\nМосква областида 3 ноябрда полиция ходимлари томонидан олиб кетилган 6 ёшли Рухшона воқеасига Ўзбекистоннинг Москвадаги элчихонаси вакиллари ва тажрибали ҳуқуқ ҳимоячилари аралашди.\nФеруза қизчасини "Согласие" марказидан олиб кетишига ишонч билан келишди. Яқинлари эса қарийб бир ойдан бери кўрмаган Рухшонанинг уйга қайтишини байрам қилиб нишонлаш тараддудидалар.\nВидеолавҳани томоша қилиш учун мана бу ерга босиб BBCUzbek ютюб каналига киринг.\n"Айни пайтда Ўзбекистон фуқароси бўлган воя етмаган шахсни оиласига қайтариш эҳтимолида комиссияни чақирилиши ва қарорни қабул қилиши билан масала ҳал бўлади. Бунга яна ярим соатча вақт кетади ва ундан сўнг болани беришади. Ҳаммамиз шунга умид қилаяпмиз," - ҳуқуқшунос Бахром Исмаилов.\n"Согласие" марказига ташрифдан бир неча соат аввал ҳуқуқшунос ва консуллик вакили Ўткировлар иши юзасидан Клин шаҳар прокуратурасига мурожаат қилишди. Прокурор вазият билан танишиб чиққач, болани онасига қайтариш тўғрисида буйруқ берди.\nВасилий Виляев, Клин шаҳар прокурори вазифасини бажарувчиси кимгадир сим қоқди: "Раҳбарингга қўнғироқ қил ва айтки, мен болани онасига беришим ҳақида топшириқ берганимни етказ. Тамом."\nПолицияга кўра, Рухшона қаровсиз қолган.\nБундан олдин, 22 ноябрда вояга етмаганлар масалалари Клин шаҳар комиссияси Рухшона Ўткированинг қўли ва оёғида кўкарган излар борлигини билдириб, олти яшар қизчани онасига қайтариб бермаслик тўғрисида қарор чиқарганди.\nМосквадаги элчихона консуллик бўлимининг биринчи ўринбосари Тохир Арипов ҳам буйруқдан умидвор бўлди.\n"Бу вазиятни оммавий ахборот воситалари орқали назорат қилиб турдик. Бугун келиб, юристлар ҳамкорлигида Клин шаҳар прокуратурасининг раҳбари билан гаплашдик. Прокурор полиция томонидан олиб қўйилган болани онасига қайтариб бериш тўғрисида ўз ходимларига топшириқ берди. Жумладан полиция бўлимининг раҳбари ҳам болани дарҳол онасига бериш ҳақида топшириқ олинди," - дейди у.\nМасъул вакиллар "Согласие"га йўл олишди. Феруза қизини олиши мумкинлигидан хурсанд.\nФерузага журналистлар ва ҳуқуқшунослар аралашувидан сўнг қизини ҳар куни кўргани келишга рухсат берилган эди. Онаси билан учрашаётганидан сўнг Рухшона уйига кетгиси келаётганини айтган.\n"Уйга кетаман. Қизимни олай, элчихонага бориб хужжатларни тайёрлайман ва кетаман," - дейди Феруза Ўткирова.\nАммо, прокурорнинг оғзаки буйруғи иш бермади.\nМарказ раҳбарияти комиссия қарорисиз бола берилмаслигини маълум қилди.\nПолиция вакиллари чақирилди, экспертиза хулосаси тайёр бўлмагунича болани қайтариш рад этилди.\nКомиссияга кўра, бола калтакланган, она эса бу хулосани рад этаяпти.\nРоссия полицияси ўзбекистонлик онанинг боласини олиб қўйди