Липиселл – Meducate.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Липиселл\nПрепаратнинг савдо номи: Липиселл\nТаъсир этувчи модда (ХПН): паклитаксел\nДори шакли: инфузиялар учун эритма тайёрлаш учун концентрат\nфаол модда: паклитаксел – 6,0 мг;\nёрдамчи моддалар: 527 мг канакунжут мойи, 49,7% ли сувсиз спирт.\nТаърифи: рангсиз ёки оч-сариқ рангли, тиниқ, қовушқоқ суюқлик.\nФармакотерапевтик гурухи: ўсимликлардан олинган ўсмаларга қарши восита.\nАТХ коди: L01 CD01.\nЎсимликлардан олинган ўсмаларга қарши препарат. Паклитаксел Taxus Baccata ўсимлигидан ярим синтетик йўли билан олинади.\nЎзининг биологик хусусияти бўйича бу антимитоген, унинг асосий таъсир қилиш нуқтаси ҳужайраларнинг микронайчалари ҳисобланади. Таъсир механизми тубулиннинг димер молекулаларидан микронайчаларни “йиғиш” қобилиятини рағбатлантириш, уларнинг структурасини барқарорлаштириш ва интерфазада динамик қайта ташкилланишни тормозлаш қобилияти билан боғлиқ. Паклитаксел ковалент асосан тубулиннинг\nb-суббирлиги билан 1 моль паклитаксел, 1 моль тубулиннинг полимерланган димерлари нисбатида боғланади, бунда препаратни микронайчалар билан боғланиш қобилияти, тубулин димерларидагига қараганда юқори.\nЭкспериментда паклитакселни ДНК, РНК ва оқсиллар синтезини сусайишини чақирувчи минимал концентрацияларда, Hela одам ҳужайралари линияларида ва сичқон фибробластларида репликацияни ингибиция қилиш қобилиятига эга эканлиги кўрсатилган. Паклитаксел таъсири остида Hela ҳужайралари ҳужайра циклининг G2 ва М фазаларида тўпланган.\nПаклитаксел давомли инфузияда эришиладиган клиник аҳамиятли концентрацияларда (0,1-10 мкмоль/мл), микронайчаларга нисбатан икки томонлама самара кўрсатади. Биринчидан, паклитаксел таъсири остида ҳужайрада хаддан зиёд миқдорда аномал микронайчалар синтезланади, улар параллел қаторларда жайлашади ва ҳужайра циклининг ҳамма фазалари давомида ҳосил бўлади. Аномал микронайчаларнинг бу мажмуалари парчаланиш ва нормал митотик дукини ҳосил қилиш қобилиятига эга эмас, бу ҳужайрани бўлиниш жараёни учун ҳалокатли кейинги таъсирга эга. Иккинчидан, паклитаксел митоз вақтида катта миқдорда аномал юлдузсимон структураларни ҳосил бўлишини индукция қилади. Нормада митоз жараёнида микронайчаларни ўз ичига олган митотик дук фигурасини ҳосил қилиб, MTOCs центриоллари билан ҳужайранинг қарама-қарши қутбларига кўчиб ўтади. Паклитаксел таъсири остида ҳужайрада ўзининг ривожланиши учун MTOCs талаб қилмайдиган аномал юлдузсимон структараларнинг хаддан зиёд миқдори ҳосил бўлади. Бу структуралар (ҳужайрада 20 тагача), эҳтимол, хромосомалар билан ўзаро таъсирлашмайди, бу ҳужайрада хаосга олиб келади ва бу ҳам ҳужайрани бўлиниши учун ҳалокатли кейинги таъсирга эга. Аномал юлдузсимон структуралар паклитакселнинг таъсири тугаганида йўқолиб кетади.\nМорфологик ўзгаришлар паклитакселни митоз вақтида ва интерфаза даврида микронайчаларга ҳалокатли таъсиридан далолат берган вақтда, ҳужайра ҳалокатининг аниқ механизми ҳозирча ноаниқ бўлиб қолмоқда.\nМумкин бўлган таъсир механизмларидан бири, у препаратнинг номитотик фазага нисбатан ингибиция қилувчи самарасини қисман тушунтириши мумкин бўлган, интерфаза даврида цитоскелетни демонтаж жараёнини бузилишини ва/ёки тубулинли ҳужайра мембранасини шикастланишини тахмин қилади. Бу ҳаракат, ҳужайра ички ташилиш, пролифератив трансмембран сигналларни ўтказилиши каби кўпчилик ҳужайра фаолиятларни бузиши мумкин. Паклитакселни ҳужайралар харакатини ингибиция қилиш ва уларнинг шаклини ўзгартириш қобилияти кўрсатилган, бу инвазив ва тетастатик потенциали билан боғлиқ бўлиши мумкин. Ҳамма бу самаралар, эҳтимол, микронайча аппарати ҳолатининг мувозанатини бузилишининг оқибатидир.\nБундан ташқари, паклитаксел макрофаглар томонидан ўсмани некрозловчи омилни ва интерлейкин-1 ни чиқарилишини рағбатлантиради ва бу самаралар ҳам, препаратнинг ўсмаларга қарши фаоллигини тушинтириши мумкин.\nКейинги текширишлар митотик қамраб олиш ўз-ўзича, эҳтимол, паклитакселнинг ўсмаларга қарши фаоллигини асосий механизми эмаслигини кўрсатиб, митотик қамраб олиш, апоптоз ва ҳужайранинг ҳалокати орасидаги ўзаро алоқани тушунишга яқинлашиш имкониятини беради. Milross муаллифлари билан in vitro шароитида табиий ва паклитаксел томонидан индукция қилинган апоптозни, ҳужайранинг ҳалокати ва ўсмага қарши самара билан аниқ корреляция қилишини намойиш қилганлар, бунда, лекин, ўсмага қарши самара ва митотик қамраб олиш орасида ўзаро алоқа аниқланмаган. Шундай қилиб, препаратнинг таъсир механизмида паклитаксел томонидан индукция қилинган апоптознинг принципиал аҳамияти кўрсатилган. Бу маълумотлар бошқа текширишлар билан ҳам, хусусан простата безининг ракини ҳужайра линияларини ишлатиш билан ҳам тасдиқланган.\nҚизиғи шундаки, микротубуляр структурани қандай-бўлмасин аҳамиятли ўзгаришлари учун керак бўлган препаратнинг аҳамиятли кам концентрациялари апоптозни индукция қилиш қобилиятига эга.\nПаклитаксел bc1-2-экспрессияловчи ҳужайра линияларини кейинги дастурли хужайра ҳалокати билан фосфорланишини индукция қилади, лекин bc1-2 бўлмаган ҳужайраларга таъсир кўрсатмайди. Препарат шунингдек raf-1MCF-7 ҳужайраларни ҳам фаоллаштиради ва бугунги кунда бор бўлган маълумотлар, паклитаксел томонидан рағбатлантирилувчи bc1-2 фосфорланиш жараёни raf-1 ҳужайраларни фаоллашиши билан белгиланади. Иккала жараён доза ва вақтга боғлиқ. Шу билан бирга HeLA ҳужайраларни ишлатиш билан in vivo шароитида текширишлар, митотик қамраб олиш ҳужайраларни ҳужайра циклининг аномал фазасига кириши ва апоптозни ташаббуси билан бирга кечади. Бу жараённинг мавжудлиги шунингдек микроскопик даражада видеотасвир билан ҳам тасдиқланган.\nПаклитаксел, шундай қилиб, илгари тасаввур қилинганга қараганда мураккаброқ биологик самаралар доирасига эга. Лекин бугунги кундаги унинг таъсирини алоҳида бўғинлари ҳақида аҳамиятли маълумотлар тўпланганида ҳам, афсуски паклитакселни микронайчалар ва митотик блок билан молекуляр даражада ўзаро таъсир механизмини кам тушунарли жараёнлар бўлиб қолмоқдалигини таъкидлашга тўғри келади.\nВена ичига юборилганида плазма концентрациясининг чўққисига инфузия тугатилган заҳоти эришилади; кейинчалик тўқималарда тарқалиш ва парчаланиш жараёнлари t1/2 (a) – 0,2 cоат, t1/2 (b) -1,9 cоат ва t1/2 (у) – 20,7 соат ярим яшаш даврлари билан уч фазали экспоненциал эгри чизиқ характерига эга, бу, мувофиқ, препаратни аъзолар ва тўқималарда тақсимланиш фазаси (а), чиқарилишини тез фазаси (b) ва чиқарилишини якуний фазасини (у) акс эттиради ва препаратни қонда давомли циркуляциясидан далолат беради.\nПрепаратни организмда тақсимланиши доза ва инфузиянинг давомийлигига боғлиқ. Паклитаксел 300 мг/м2 дан юқори бўлмаган дозаларда 24 соатлик инфузияда, доза ва AUC (area under curve) орасидаги боғликлик пропорционал характерга эга; 6 соатлик инфузиялар ва 250 мг/м2 дан юқори дозаларда боғлиқлик пропорционал бўлмаган характерга эга бўлади; ниҳоят кичик дозалардаги (150 мг/м2) 3 соатлик қисқа инфузияларда паклитакселнинг клиренси доза ошган сари пасаяди, бу ҳам фармакокинетикасини тўғри чизиқли эмаслигидан далолат беради. Бу феномен ҳам плазмадаги препаратнинг максимал концентрациясига (Сmax) тааллуқли, у дозага экспоненциал ўсади.\nОрганизмга тушганидан кейин 88-98% препарат зардоб оқсиллари билан боғланади. In vitro шароитида паклитаксел одам альбуминига ва а1-кислотали гликопротеинга юқори аффинитет аниқланган. Фармакокинетиканинг хусусиятлари аҳамиятли даражада Кремофор EL эритувчисининг мавжудлиги билан белгиланади, у паклитакселни плазма оқсиллари билан боғланишини кучайтирувчи, ҳозирча идентификацияланмаган бирикмаларнинг ҳосил бўлишига олиб келувчи зардоб липопротеинларнинг диссоциациясини индукция қилади, бу қонда айланувчи препаратнинг эркин фракциясини пасайишига олиб келиши мумкин.\nЛаборатория ҳайвонларининг организмида паклитаксел асосан сафрода, жигарда, ингичка ичакда, ўпкада, буйракда, талоқда ва миокардда тўпланади. Бош мия тўқимасида, орқа мия суюқлигида ва моякларда, аксинча препаратнинг концентрацияси аҳамиятсиз.\nПаклитакселнинг асосий метаболизми жигарда амалга оширилади: аҳлат билан препаратнинг тахминан 70% чиқарилади; тахминан 15% сийдик билан чиқарилади, ва препаратнинг фақат 5% ўзгармаган ҳолда чиқарилади. Паклитакселнинг билиар экскрецияси ва метаболизми, кўпроқ цитохром-Р450-III-A4 оксидаз тизими иштирокида юз берувчи, препаратнинг тақсимланиш хусусиятини аҳамиятли даражада тушунтириб бериши мумкин. Бугунги кунда паклитакселнинг камида 11 метаболитлари маълум; ҳозирча фақат 6а-гидроксипаклитаксел (юборилган паклитакселнинг тахминан 26% унга айланади), 3’-р-гидроксипаклитаксел, 6а,3’-р-дигидроксипаклитаксел, баккатин III ва VI тавфсифланган. Метаболитлари дастлабки препарат билан солиштирганда камроқ цито- ва миелотоксикликка эга. Метаболитларининг концентрацияси инфузия тугаганидан кейин бир неча минут ўтгач чўққисига етади ва паклитакселнинг бир марталик дозаси ошган сари ошади. Метаболитларининг юқорироқ концентрацияси доксорубицин билан мажмуада ва жигар фаолиятини бузилишлари бўлган шахсларда қайд этилади.\nСамарали ўсмаларга қарши химиотерапия икки ва кўпроқ цитостатиклар мажмуаси ишлатилишини кўзда тутади. Мажмуада иштирок этаётган препаратларнинг мумкин бўлган ўзаро таъсири, ўсмаларга қарши самара ва токсикликни сусайишига ёки, аксинча кучайишига олиб келиб, алоҳида компонентларнинг фармакокинетик ва фармакодинамик хусусиятларини ўзгартириши мумкин.\nМасалан, паклитаксел ва цисплатиннинг юборилишини кетма-кетлигини таъсирини ўрганишда, цисплатин паклитакселдан олдин юборилган холда, нейтропения катта давомийликка эга бўлган. Фармакокинетик мониторинг фарқи кўпроқ паклитакселнинг клиренсини 25% га пасайиши билан боғлиқлигини кўрсатган. Бу кўрсатгич цисплатиндан кейин юборилганда, минутига 321±4 мл ва цисплатин олдидан юборилганда минутига\n405±65 мл бўлган.\nЦисплатин билан бир қаторда бугунги кунда камроқ нефро-, нейротоксиклик ва эметогенликка эга бўлган бошқа платинали ҳосилалар – карбоплатин ҳам ишлатилади. Цисплатиндан фарқли равишда, карбоплатин учун охиргиси 3 соатлик инфузияда ишлатилганида паклитаксел билан ҳеч қандай фармакокинетик ўзига хосликлар аниқланмаган. Карбоплатин паклитакселнинг метаболизмига на фақат юборишнинг турли кетма-кетлигида, лекин доза оширилганида ҳам таъсир кўрсатмаган. Шу билан бирга 1-нчи куни паклитаксел 24 соатлик инфузия кўринишида, карбоплатин эса – 2-нчи куни юборилганида, чуқур тромбоцитопения тез-тезлиги, бир карбоплатин (паклитакселсиз) юборилганида кутиладиганданга қараганда кам бўлган.\nАтрациклинлар паклитаксел инфузиялари билан мажмуада турли давомийликда ва препаратларни юборишни турли кетма-кетлигида ўрганилган. Паклитаксел қон зардобида доксорубицин билан бир вақтда мавжудлиги, асосий метаболити доксорубицинолнинг жигар клиренсини пасайтириб, охиргисини тақсимланиши ва элиминациясига таъсир қилиш қобилиятига эга.\nҚатор текширувчиларнинг фикри бўйича, шахсан паклитаксел препаратларни юбориш орасидаги оралиқ вақтига ва паклитакселни инфузияси давомийлигига аҳамиятли даражада боғлиқ бўлган доксорубициннинг метаболитларини элиминациясига таъсири, мажмуанинг кардиотоксиклигини кучайишини асосида ётади. Бу позициялардан доксорубицинни юбориш ва паклитакселни инфузияси орасида, доксорубицинни тўлиқ элиминацияси учун керакли интервал (4 соатдан кам бўлсагина) бўлиши керак. Кейинчалик паклитакселнинг давомли инфузияларини доксорубицинни вақт бўйича кечга сурилган юборишни авзаллигини ўрганиш ҳам кўзда тутилади, бу назарий паклитакселни антрациклинларнинг Р-гликопротеин орқали билиар метаболизмига ингибиция қилувчи самарасини камайтириши мумкин.\nЭпирубицин паклитаксел (охиргиси эпирубицин олдидан 175 мг/м2 дозада 3 соатлик инфузияда) билан бирга ишлатилганида, унинг метаболитларини AUC ошишидан иборат бўлган эпирубициннинг метаболизмини ўзгариши аниқланган: 7-деоксидоксорубицин учун 1,7 марта ва эпирубицинол учун 2,2 марта.\nПаклитаксел (Т) (24 соатлик инфузия) ва цитоксанни (С) юбориш кетма-кетлиги 1 фаза клиник текширишлар чегарасида 27 беморларда ўрганилган. Дозалар эскалацияси (паклитаксел учун 135 дан то 250 мг/м2 гача, циклофосфан учун – 750 дан 1250 мг/м3 гача), шунингдек колонияни рағбатлантирувчи омиллар билан тутиб туриш кўзда тутилган. Даволаш икки кун давомида ўтказилган. Нейтрофиллар сонини пасайишини максимал чуқурлиги Т=≥С кетма-кетлик учун С=≥Т кетма-кетлик билан солиштирганда яққолроқ бўлган (максимал пасайиш даврида нейтрофилларнинг мутлақ сони, мувофиқ – 551 ва 1546, р≤0,05). Муаллифлар, гематологик токсикликдаги бундай фарқнинг сабаби ўтмишдош-гемопоэтик хужайраларга таъсирининг хусусиятлари деб тахмин қиладилар, лекин бу фарқ ўсма ҳужайраларига тарқалмайди.\nБугунги кунда биз шунингдек охирги ўн йил давомида клиника амалиётига кирган бошқа, шу жумладан янги цитостатиклар билан паклитакселнинг ўзаро таъсири ҳақидаги маълумотларга ҳам эгамиз. Ҳозирча катта бўлмаган гуруҳ беморларда ўтказилган текширишлар, паклитакселни топотекан, митомицин, гемцитабин, шунингдек UTF лейковерин билан бирга ўзаро таъсирининг аҳамиятли белгилари аниқланмаган.\nПаклитаксел иринотекан билан мажмуада ишлатилганда (иринотекан – 50 мг/м2 суткалик дозада 90 минутлик инфузия кўринишида 1, 8 ва 15-нчи кунлари, паклитаксел эса –\n135 мг/м2 суткалик дозада 2 кун 3 соатлик инфузия кўринишида), Паклитаксел юборилганидан кейин иринотекан ва унинг SH-38 метаболитининг плазмадаги концентрациясини аҳамиятли ошиши аниқланган. Муаллифлар препаратларнинг асосий ўзаро иринотеканнинг элиминациясини охирги фазасига тўғри келганлиги туфайли, бунинг клиник кейинги таъсирлари аҳамиятли бўлмаганлигини таъкидлайдилар. Муаллифлар шунингдек препаратларнинг ўзаро таъсири самарасига, дори шаклига кирувчи эритувчининг таъсирини ҳам истисно қилмайдилар.\nПаклитакселни бошқа гуруҳ моддалари билан мумкин бўлган ўзаро таъсири ҳақида бир неча сўзлар.\nСтандарт премедикация сифатида ишлатиладиган Н2-рецепторларининг антагонистлари, Р450 фаолиятига турлича таъсир кўрсатадилар, бу назарий фармакологик профилни, демак, препаратнинг токсик ва ўсмаларга қарши самарасини ўзгартириши мумкин. Slichenmeyer ҳам муаллифлари билан 24 соатлик инфузия кўринишида юборилган Паклитаксел ва Н2-рецепторларининг антагонистлари циметидин ва фамотидин орасида фармакокинетик ўзаро таъсирнинг йўқлиги ҳақида хабар берганлар.\nПаклитаксел (24 соатлик инфузиялар) билан такрорий даволаш курсларини олган 70 беморлардаги бошқа текширишда, курсларнинг бирида циметидин юқори дозада\n(100 мг/м2) юборилган, бунда пациентларнинг ҳар бири ўзи учун ўзи назорат бўлган. Бунда паклитакселнинг концентрациясини ҳеч қандай аҳамиятли ўзгаришлари аниқланмаган, бу циметидинни препаратнинг метаболизмига таъсири мумкинлигини амалда истисно қилади.\nР450-III-A4 тизимининг потенциал ингибитори бўлган кетоконазол, in vitro паклитакселнинг икки метаболитларини ҳосил бўлишини пасайтиради. Кетоконазолни бирга буюриш in vivo паклитакселнинг миқдорини ўртача ошишига ва унинг билиар экскрециясини аҳамиятли пасайишига олиб келган. Флюконазол ўхшаш самара кўрсатган, лекин у тахминан 10 марта кам фаолликка эга бўлган.\nАсосан жигарда амалга ошириладиган паклитакселнинг метаболизмига, CYP2C масалан, бензодиазепинлар, барбитуратлар ёки толбутамид) ёки CYP3A (масалан, циклоспорин, эритромицин, макролидлар, тестостерон, винка алкалоидлари ёки тамоксифен) изоэнзимларини ингибиция қилувчи бошқа воситалар ҳам ўзаро таъсир қилишлари мумкин. Барбитуратлар, хусусан, паклитакселнинг метаболитларини ҳосил бўлишини оширади.\nИлгари верапамилни MDR-ҳужайралар линияси культурасида айрим ўсмаларга қарши агентларнинг цитотоксик хусусиятларини, тахминан бу агентларни ҳужайрадан элиминациясини тормозланиши ҳисобига кучайтириш қобилиятига эга эканлиги кўрсатилган. Паклитаксел верапамил билан юборилганида, паклитаксел билан монотерапия (верапамилсиз) билан солиштирганда гематологик ва неврологик токсикликни кучайиши аниқланган.\nКесишган текширишларнинг натижаларини фармакокинетик тахлили, верапамил билан қўшилганда паклитакселнинг клиренсини пасайишини кўрсатади. Юқорида дори шаклининг таркибий қисми бўлган Cremophor EL эритувчисини аҳамиятли роли эслатилган. Бугунги кунда энг камида 4 механизми маълум, улар бу моддани паклитакселнинг фармакокинетикаси ва фармакодинамикасига таъсирини тушунтириши мумкин: Р-гликопротеин билан ассоциацияланган кўпсонли дорили резистентликни модуляцияси; ўсма ҳужайралари культурасида паклитакселнинг цитотоксик фаоллигини кучайиши; сичқонлар организмида паклитакселнинг тақсимланишини пропорционал бўлмаган боғлиқлиги; липопротеинлар билан ўзаро таъсири ва паклитакселни плазма оқсиллари билан боғланишини кучайиши.\nПаклитакселни бошқа препаратлар билан потенциал ўзаро таъсири кундалик амалиётда албатта ҳисобга олинади. Лекин бугунги кунда препаратнинг расмий қўллаш бўйича йўриқномасида, паклитакселни цисплатин ва кетоконазол билан ўзаро таъсири ҳақида фақат эслатиш бор халос. Эҳтимол, кейинчалик бу тавсиялар кенгайтирилиши мумкин.\nтухумдонлар ракини кечки босқичлари ёки жаррохлик аралашувдан кейинги қолдиқ ўсмаси (1 см дан каттароқ) бўлган пациентларда цисплатин билан мажмуада биринчи йўналиш даволаш;\nтухумдонларнинг метастатик раки бўлган пациентларда, платина препаратлари билан стандарт даволаш самарасизлиги холида иккинчи йўналиш даволаш;\nлимфа тугунларида метастазлари бўлган пациентларда антрациклинлар ва циклофосфамид (АЦ) билан адъювант даволаш. Паклитаксел билан адъювант даволашни АЦ билан давомли даволашга муқобил сифатида қараш керак;\nсут безининг метастатик ракини антрациклин қатори препаратларини қўшиш билан адъювант даволаш бошланганидан кейин 6 ой давомида касалликни қайталанишидан кейин биринчи йўналиш даволаш, уларни қўллаш учун қарши кўрсатмалар бўлмаганда;\nсут безининг маҳаллий-тарқалган ёки метастатик ракини антрациклин қатори препаратлари билан мажмуада, уларни қўллаш учун қарши кўрсатмалар бўлмаганда, ёки трастузумаб билан одам эпидермал ўсиш омили 2 тур рецепторларини (HER-2) 2+ ёки 3+ даражали экспрессияси иммуногистохимик тасдиқланган пациенткаларда, антрациклинларга қарши кўрсатмалар бўлмаганда биринчи йўналиш даволаш;\nсут безининг метастатик ракини антрациклинлар қатори препаратларини ўз ичига олган стандарт даволашнинг самарасизлиги холида иккинчи йўналиш даволаш (монотерапия).\nЎпканингг майда ҳужайрали бўлмаган раки\nўпканинг тарқалган майда ҳужайрали бўлмаган ракини хирургик даволаш ва/ёки нур билан даволашни қўллаш мумкин бўлмаган ҳолда цисплатин билан мажмуада биринчи йўналиш даволаш.\nОИТС бўлган пациентлардаги Капоши саркомаси\nлипосомал антрациклинлар билан самарасиз даволашдан кейинги ОИТС бўлган пациентларда ўсиб борувчи Капоши саркомасини биринчи йўналиш даволаш.\nДозалаш тартиби ва дозаларни танлашда ҳар бир шахсий холда махсус адабий маълумотларига амал қилиш керак.\nОғир ўта юқори сезувчанлик реакцияларни олдини олиш учун барча пациентларда ГКС, антигистамин препаратлар ва гистамин Н1- ва Н2-рецепторлари антагонистларини қўллаш билан премедикация ўтказиш керак. Премедикациянинг тавсия этилган тартиби\n1-жадвал. Премедикациянинг тавсия этилган тартиби\nДори препарати Доза (мг) Қўллаш усули\nДексаметазон 20* Ичга Паклитаксел препаратини юборишдан тахминан 12 соат ва 6 соат олдин ёки Паклитаксел препаратини вена ичига юборишдан 30-60 минут олдин.\nДифенгидрамин** 50 Вена ичига Паклитаксел юборишдан 30-60 минут олдин\n50 Вена ичига Паклитаксел юборишдан 30-60 минут олдин\n* Капоши саркомаси бўлган пациентлар учун 8-20 мг;\n** ёки унинг эквиваленти, масалан, хлорфенирамин 10 мг вена ичига.\nБиринчи йўналиш даволаш\n175 мг/м2 дозада 3 соатлик инфузия кўринишида кейинги цисплатинни ҳар 3 ҳафтада юбориш билан ёки 135 мг/м2 дозада 24 соатлик вена ичига инфузия кўринишида кейинги цисплатинни ҳар 3 ҳафтада юбориш билан.\nИккинчи йўналиш даволаш (монотерапия)\n175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида 3 ҳафтада 1 марта.\nСтандарт мажмуавий даволашдан кейин 175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада Паклитаксел билан 4 курс даволаш ўтказилади.\nМонотерапия: 175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада.\nДоксорубицин билан мажмуада: доксорубицин юборилгандан кейин 24 соат ўтгач –\n220 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада.\nТрастузумаб билан мажмуада: трастузумабнинг биринчи дозаси юборилгандан сўнг кейинги куни – 175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада; трастузумабни яхши ўзлаштирилишида – трастузумабнинг кейинги дозаларини юборишдан кейин дарҳол.\nИккинчи йўналиш даволаш\n175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада.\n175 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида кейинги ҳар 3 ҳафтада цисплатинни юбориш билан ёки 135 мг/м2 дозада 24 соатлик вена ичига инфузия кўринишида кейинги цисплатинни ҳар 3 ҳафтада юбориш билан.\nТавсия этиладиган доза – 135 мг/м2 дозада 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 3 ҳафтада ёки 100 мг/м2 3 соатлик вена ичига инфузия кўринишида ҳар 2 ҳафтада.\nИммунодепрессиянинг яққоллигига қараб ОИТС бўлган пациентларда Паклитаксел препаратини юбориш фақат агарда нейтрофилларнинг мутлақ миқдори (НММ) 1000/мкл дан кам бўлмаган ва тромбоцитлар миқдори – 75000/мкл дан кам бўлмаган холда юбориш тавсия этилади. Яққол нейтропенияси (НММ 7 кун ва кўпроқ 500/мкл дан кам), ёки периферик невропатиянинг оғир шакли, ёки мукозити (оғирлиги III даражали ёки юқори) бўлган пациентларда кейинги курсларда дозани 25% га 75 мг/м2 гача пасайтириш тавсия этилади. Гранулоцитар колонияни рағбатлантирувчи омилни юбориш билан периферик ўзак ҳужайраларни сафарбар қилиш имкониятини кўриб чиқиш керак.\nСут безининг раки, тухумдонлар раки, ўпканинг майда ҳужайрали бўлмаган ракини даволашда дозалаш\nНММ камида 1500 мкг, тромбоцитлар миқдори эса амида 100000/мкл га етмагунча Паклитаксел препаратини юборишни такрорлаш мумкин эмас. Паклитаксел препарати юборилгандан кейин яққол нейтропения (НММ 7 кун давомида ёки узоқроқ вақт 500/мкг дан кам) ёки периферик невропатиянинг оғир шакли кузатилган пациентларда, даволашнинг кейинги курслари давомида Паклитаксел препаратининг дозасини ўпканинг майда ҳужайрали бўлмаган ракини даволашда ва тухумдонлар ракини биринчи йўналиш даволашда 20% га ёки сут безининг раки ва тухумдонлар ракини даволашда 25% га пасайтириш керак.\nМукозити бўлган пациентларда (оғирлиги II даражали ва юқори) дозани 25% га пасайтириш тавсия этилади.\nЖигар етишмовчилиги ва у билан боғлиқ бўлган токсикликнинг юқори хавфи (хусусан, III-VI даражали миелосупрессия) бўлган пациентларда дозага тузатиш киритиш тавсия этилади. Пациентларнинг холатини синчиклаб назорат қилиш керак. Тавсия этиладиган дозалар 2-жадвалда берилган.\n2-жадвал. Жигар фаолиятини бузилиши бўлган пациентлар учун тавсия этилган дозалар.\nЖигар етишмовчилигининг даражаси\n“Жигар” ферментларининг фаоллиги Зардобдаги билирубиннинг\nконцентрацияси (мкмоль/л) Паклитаксел препа-ратининг дозаси* мг/м2\n24 соатлик инфузия\n< 2 х НЮЧ ва ≤ 26 135\n2 – < 10 х НЮЧ ва ≤ 26 100\n< 10 х НЮЧ ва 28-129 50\n≥ х НЮЧ ёки >129 Тавсия этилмайди\n3 соатлик инфузия\n< 10 х НЮЧ ва ≤ 22 х НЮЧ 175\n< 10 х НЮЧ ва 22-35 х НЮЧ 135\n< 10 х НЮЧ ва 35-86 х НЮЧ 90\n≥ 10 х НЮЧ ёки >86 х НЮЧ Тавсия этилмайди\n* Даволашнинг биринчи курси учун тавсия этиладиган доза; кейинги курслардаги дозага тузатиш киритиш препаратни шахсий ўзлаштирилишига асосланиши керак.\nБуйрак фаолиятини бузилиши бўлган пациентларда Паклитаксел препаратининг токсик таъсирини кўринишлари бўйича маълумотлар етарли эмас. Дозага тузатиш киритиш талаб этилмайди.\nПаклитаксел билан монотерапияда ножўя реакцияларнинг тез-тезлиги ва оғирлиги турли катта ўсмалари (тухумдонлар раки, сут безининг раки, ўпканинг майда ҳужайрали бўлмаган раки) бўлган пациентларда умуман ўхшаш. Паклитакселнинг токсиклигини кўринишларни пациентнинг ёшига боғлиқлиги аниқланмаган.\nНожўя самараларнинг ривожланиш тез-тезлиги ЖССТ тавсияларига мувофиқ таснифланган: жуда тез-тез (10% дан кам эмас), тез-тез (1% дан кам эмас, лекин 10% дан кам), тез-тез эмас (0,1% дан кам эмас, лекин 1% дан кам), кам ҳолларда (0,01% дан кам эмас, лекин 0,1% дан кам), жуда кам ҳолларда, шу жумладан якка холлар (0,01% дан кам).\nИнфекцион касалликлар: жуда тез-тез – инфекциялар (асосан сийдик чиқариш йўллари ва юқори нафас йўлларининг), шу жумладан ўлим билан якунланган хабарлар; тез-тез эмас – септик шок; кам ҳолларда – сепсис, перитонит, пневмония.\nҚон яратиш тизими: жуда тез-тез – миелосупрессия, нейтропения, анемия, тромбоцитопения, лейкопения, қон кетиши; кам ҳолларда – фебрил нейтропения; жуда кам ҳолларда – ўткир миелобласт лейкоз, миелодиспластик синдром. Суяк кўмиги фаолиятини сусайиши, асосан гранулоцитар куртакни, препаратнинг дозасини чекловчи асосий токсик самараси бўлган. НММ максимал пасайиши одатда 8-11 кунлари кузатилади ва нормалланиш 22 куни юз беради.\nИммун тизими томонидан: жуда тез-тез – юқори сезувчанликнинг аҳамиятсиз реакциялари (асосан тери тошмаси); тез-тез эмас – дорилар билан даволашни талаб қилувчи юқори сезувчанликнинг яққол реакциялари (АБ ни пасайиши, ангионевротик шиши, респиратор дистресс-синдром, ёйилган эшакеми, этни увишиши, орқада оғриқ, кўкракда оғриқ, тахикардия, оёқ-қўлларда оғриқ, кўп тер ажралиши ва АБ ни ошиши); кам ҳолларда – анафилактик реакциялар, онгни чалкашиши; жуда кам ҳолларда – анафилактик шок.\nМоддалар алмашинуви томонидан: тез-тезлиги номаълум – ўсма лизиси синдроми.\nНерв тизими томонидан: жуда тез-тез – нейротоксиклик, асосан периферик полиневропатия; кам ҳолларда – периферик мотор нейропатия (дистал кучсизликка олиб келувчи); жуда кам ҳолларда – grand mal тур тиришиш хуружлари, ичакнинг фалажли ўтказмаслигига ва ортостатик гипотензияга олиб келувчи вегетатив невропатия, энцефалопатия, тиришишлар, бош айланиши, атаксия, бош оғриғи.\nКўриш аъзоси томонидан: жуда кам ҳолларда – кўрув нервини шикастланиши ва/ёки кўришни бузилиши (“милтилловчи скотома”), айниқса тавсия қилинганга қараганда юқори дозалар олган пациентларда; тез-тезлиги номаълум – макуляр шиш, фотопсия, шиша тананинг “сузувчи” хиралашиши.\nЭшитиш аъзоси томонидан ва лабиринтли бузилишлар: жуда тез-тез – эшитишни йўқолиши, қулоқларда шовқин, вертиго.\nЮрак-қон томир тизими томонидан: жуда тез-тез – АБ ни пасайиши, “қизиб кетиш ҳисси”; тез-тез – брадикардия; тез-тез эмас – миокард инфаркти, AV- блокада, хушдан кетиш, кардиомиопатия, симптомсиз қоринча тахикардияси, шу жумладан бигеминия билан, веноз томирларнинг тромбози, АБ ни ошиши, тромбофлебит; кам ҳолларда – юрак етишмовчилиги; жуда кам ҳолларда – қоринчалар фибрилляцияси, суправентрикуляр тахикардия, шок; тез-тезлиги номаълум – флебит.\nНафас тизими томонидан: кам ҳолларда – нафас етишмовчилиги, ўпка эмболияси, ўпка фибрози, интерстициал пневмония, ҳансираш, плеврал суюқлик; жуда кам ҳолларда – йўтал.\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан: жуда тез-тез – диарея, қусиш, кўнгил айниши, оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватини яллиғланиши; кам ҳолларда – ичакни ўтказмаслиги, ичакни тешилиши, ишемик колит, панкреатит; жуда кам ҳолларда – анорексия, чарвининг мезентериал артерияларини тромбози, сохтамембраноз колит, нейтропеник колит, асцит, эзофагит, қабзият, жигар некрози, ўлим билан якунланувчи жигар энцефалопатияси.\nТери ва тери ости тўқималари томонидан: жуда тез-тез – алопеция; тез-тез эмас – тери ва тирноқларнинг қайтувчи ўзгаришлари; кам ҳолларда – терини қичишиши, тери тошмаси, эритема; жуда кам ҳолларда – Стивенс-Джонсон синдроми, эпидермал некролиз, кўпшаклли эритема, эксфолиатив дерматит, эшакеми, онихолизис (қўл ва оёқларга қуёшдан химояловчи крем суркаш тавсия этилади); тез-тезлиги номаълум – склеродермия.\nСуяк-мушак тизими ва бириктирувчи тўқима томонидан: жуда тез-тез – артралгия, миалгия; тез-тезлиги номаълум – тизимли қизил югурик.\nМаҳаллий реакциялар: тез-тез – юбориш жойида реакциялар (шиш, оғриқ, эритема ва зичлашиши, алоҳида ҳолларда – қон қуйилиши, у тери ости клетчаткасини яллиғланиши, терининг фибрози ва терининг некрозини сабаби бўлиши мумкин).\nЛаборатория маълумотлари: тез-тез – АСТ, ИФ фаоллигини яққол ошиши; тез-тез эмас – билирубиннинг концентрациясини ошиши; кам ҳолларда – креатининнинг концентрациясини ошиши.\nБошқалар: иситма, сувсизланиш, астения, периферик шишлар, умумий лохаслик, тана ҳароратини кўтарилиши.\nпаклитакселга ёки препаратнинг бошқа компонентларига, шу жумладан полиоксиэтилланган канакунжут мойига (макрогол глицерилрицинилолеати) юқори сезувчанлик;\nсолид ўсмалари бўлган дастлабки НММ 1500 мкл дан кам пациентлар;\nКапоши саркомаси бўлган дастлабки (ёки даволаш жараёнида қайд этилган) НММ\n100 мкл дан кам пациентлар;\nКапоши саркомаси бўлган пациентлардаги ёндош оғир назорат қилинмайдиган инфекциялар;\nболалар ёши (хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган).\nЭҳтиёткорлик билан: суяк кўмигида қон яратилишини сусайиши, тромбоцитопения (100000/мкл дан кам), жигар фаолиятини енгил ва ўртача бузилиши, ўткир инфекцион касалликлар (шу жумладан ўраб олувчи темиратки, сувчечак, герпес), ЮИК ни оғир кечиши, миокард инфаркти (анамнездаги), аритмиялар.\nТухумдонлар ракини биринчи йўналиш даволашда паклитакселни цисплатинни қўллаш олдидан қўллаш керак. Паклитаксел цисплатин олдидан қўлланганда, паклитаксел қўллашни хавфсизлик профили паклитаксел билан монотерапиядагига мувофиқ келади. Паклитаксел цисплатиндан кейин қўлланган холда, пациентларда яққолроқ миелосупрессия кузатилади ва паклитакселнинг клиренси 25% га пасаяди. Паклитаксел/цисплатин мажмуасини қабул қилаётган пациентларда, буйрак етишмовчилиги ривожланишини хавфи, аёлларда кичик чаноқ аъзоларининг ракини даволашда цисплатин билан монотерапия билан солиштирганда юқори.\nПаклитаксел/доксорубицин мажмуаси билан сут безининг ракини даволашда паклитакселнинг инфузиясини доксорубицин юборилгандан кейин 24 соат ўтгач ўтказиш керак. Паклитаксел эртароқ юборилган холда, доксорубицин ва унинг фаол метаболитларини чиқарилиши пасайиши мумкин.\nПаклитакселнинг метаболизми, хусусан цитохром Р450 тизимининг CYP2C8 ва CYP3A4 изоферментлари томонидан катализга учрайди. CYP3A4 нинг кучли ингибиторлари, масалан, кетоконазолни бир вақтда қўллаш пациентларда паклитакселнинг чиқарилишига тўсқинлик қилмайди, шунинг учун дозага тузатиш киритиш ўтказиш зарурати йўқ.\nПаклитаксел ва CYP3A4 изоферментни бошқа ингибиторлари орасида потенциал дориларни ўзаро таъсири бўйича маълумотлар йўқ. Шунинг учун паклитаксел CYP2C8 ва CYP3A4 изоферментларининг маълум ингибиторлари (масалан, эритромицин, флуоксетин, гемифибразил) ёки CYP2C8 ва CYP3A4 изоферментларининг индукторлари (масалан, рифампицин, карбамазепин, фенитоин, фенобарбитал, эфавиренз, невирапин) билан бир вақтда қўлланганда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак.\nЦиметидин, ранитидин, дексаметазон ёки дифенгидрамин билан бир вақтда қўллаш паклитакселни қон плазмаси оқсиллари билан боғланишига таъсир қилмайди.\nПаклитакселнинг тизимли клиренси нелфинавир ва ритонавир билан қўлланганда аҳамиятли паст бўлган ва индинавир билан қўлланганда ўзгармаган. Паклитакселни протеазанинг бошқа ингибиторлари билан ўзаро таъсири хақида маълумот етарли эмас. Шунинг учун протеаза ингибиторларини олаётган пациентларда паклитаксел қўлланганда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак.\nПаклитаксел препарати таркибига кирувчи полиоксиэтилланган канакунжут мойи пластифицикация қилинган ПВХ-контейнерлардан ДЭГФ экстракциясини чақириши мумкин, бунда ДЭГФ ни ювиб чиқариш даражаси эритманинг концентрацияси ошганда ва вақт ўтиши билан ошади.\nПаклитаксел препарати билан даволаш ўсмаларга қарши химиотерапевтик препаратлар билан ишлаш тажрибасига эга бўлган шифокор кузатуви остида ўтказилади. Экстравазация мумкинлигини ҳисобга олиб, паклитаксел препаратини юборишни назорат қилиш керак.\nЮқори сезувчанликнинг жиддий реакциялари ривожланиши мумкинлиги туфайли, олдиндан эҳтиёткорликнинг мувофиқ чоралари кўрилиши кераклигини ҳисобга олиш керак.\nТерапевтик аралашувни талаб қилувчи ҳансираш, артериал гипертензия, ёйилган эшакеми билан бирга кечувчи юқори сезувчанликнинг жиддий реакциялари, адекват премедикациядан кейин паклитаксел препаратини олган 1% пациентларда кузатилган. Бу реакциялар, эҳтимол, гистамин – орқали бўлган. Ўта юқори сезувчанликнинг оғир реакциялари ривожланган ҳолда, паклитаксел препаратининг инфузиясини дарҳол тўхтатиш ва симптоматик даволашни бошлаш керак.\nАгар паклитаксел препарати цисплатин билан мажмуада қўлланаётган бўлса, олдин паклитаксел препаратини, сўнгра эса цисплатинни юбориш керак.\nСуяк кўмиги фаолиятини сусайиши (биринчи навбатда нейтропения), паклитаксел препаратининг дозасини чекловчи асосий токсик самараси хисобланади. Даволаш вақтида мунтазам қон тахлилини назорат қилиш керак.\nЖигар етишмовчилиги бўлган пациентлар, паклитаксел препаратининг токсик самарали ривожланиши хавфига энг кўп мойил бўладилар, бу 3-4 даражали миелосупрессия билан номоён бўлиши мумкин. Жигар фаолиятини ўртача бузилиши бўлган пациентларда паклитаксел препаратини 3 соатлик инфузиясида токсик самараси ошиши мумкинлиги хақида маълумотлар йўқ. Паклитаксел препарати давомлироқ юборилганида, ўртача ва оғир даражали жигар етишмовчилиги бўлган пациентларда миелосупрессия даражаси ошади. Жигар фаолиятини енгил ва ўртача бузилиши бўлган пациентларда паклитаксел препаратининг дозасини ўзгартириш учун маълумотлар етарли эмас. Дастлаб оғир холестази бўлган пациентларда паклитаксел препаратини қўллаш бўйича маълумотлар йўқ. Жигар фаолиятини оғир бузилиши бўлган пациентларда паклитаксел препаратини қўллаш тавсия этилмайди.\nПаклитаксел препарати билан монотерапияда юрак ўтказувчанлигини бузилиши кам ривожланади. AV-ўтказувчанликни оғир бузилишлари ривожланган холда, такрорий юборишларда мувофиқ даволашни ва узлуксиз кардиомониторинг ўтказиш керак. Кардиомониторинг вақтида қайд этилган АБ ни пасайиши ва ошиши, брадикардия, одатда, субъектив симптоматика билан бирга кечмайди ва даволашни талаб қилмайди.\nЮрак фаолиятининг ҳаётий муҳим ўзгаришлари энг кўп паклитаксел препарати инфузиясининг биринчи соати давомида кузатилади. Юрак фаолиятини оғир бузилишлари ўпканинг майда ҳужайрали бўлмаган раки бўлган пациентларда, тухумдонлар раки ва сут безининг ракига қараганда кўпроқ кузатилади. Капоши саркомаси бўлган пациентларда юрак етишмовчилиги холлари қайд этилмаган.\nСут безининг метастатик ракини паклитаксел препаратини доксорубицин ёки трастузумаб билан мажмуасида биринчи йўналиш даволашни ўтказишдан олдин, пациентнинг юрак фаолияти холатини синчиклаб текшириш керак (анамнез, физикал текшириш маълумотлари, ЭКГ, эхокардиография, кўп тармоқли изотопли артериография). Бу мажмуалар билан даволаш вақтида, юрак фаолиятини ўсиб борувчи бузилиши бўлган пациентларни аниқлаш ва антрациклинларнинг кумулятив дозасини (мг/м2) ўз вақтида модификация қилиш учун, синчиклаб кардиомониторинг (масалан, ҳар 3 ойда) ўтказиш керак. Юракнинг қисқарувчанлик фаолиятини пасайишида, хатто симптомсиз кечиш холида ҳам, даволовчи шифокор давомли химиотерапиядан кутилаётган фойда ва юрак фаолиятини мумкин бўлган ёмонлашиши хавфини, шу жумладан миокарднинг қайтмас шикастланишларини хавфи пайдо бўлиши нисбатини синчиклаб бахолашлари керак. Химиотерапия давом эттирилган ҳолда кардиомониторинг тез-тезроқ (масалан, 1-2 цикл ўтгач) ўтказилиши керак. Қўшимча маълумотлар билан доксорубицин ва трастузумаб дори препаратларини тиббиётда қўллаш бўйича йўриқномаларида танишиш мумкин.\nПаклитаксел препаратини қўллашда периферик невропатиянинг симптомлари тез-тез пайдо бўлишига қарамасдан, уларнинг оғир кўринишлари кам кузатилади.\nПаклитаксел препарати нурли даволаш билан мажмуада, бу даволаш схемасининг хронологиясидан қатъий назар, интерстициал пневмония пайдо бўлишига ёрдам бериши мумкин.\nПаклитаксел препарати билан бир вақтда антибиотиклар қўлланмаган пациентларда сохтамембраноз колитнинг кам холларини, оғир ёки персистирланувчи диарея холлари билан дифференцация қилиш керак, у паклитаксел препарати билан даволаш вақтида ёки даволаш тугаганидан кейин тезда пайдо бўлиши мумкин.\nПаклитаксел этанол сақлаши (396 мг/мл) туфайли, МНТ томонидан нохуш реакциялар пайдо бўлиши мумкинлигини ҳисобга олиш керак.\nПаклитаксел цитотоксик модда ҳисобланади, у билан ишлашда эҳтиёткорликка риоя қилиш, қўлқоплардан фойдаланиш ва уни тери ёки шиллиқ қаватларга тушишидан сақланиш, уларни бундай холларда совунлаб сув билан ёки (кўз) катта миқдордаги сув билан яхшилаб ювиш керак.\nКонцентрат суюлтирилгандан кейин паклитаксел препаратининг физик-кимёвий турғунлиги 25оС дан паст ҳароратда 96 соат давомида сақланади. Суюлтиргандан кейин эритмани музлатиш мумкин эмас.\nРепродуктив ёшдаги эркаклар ва аёллар паклитаксел препарати билан даволаниш вақтида ва хеч бўлмаганда даволаш тугаганидан кейин 6 ой давомида контрацепциянинг самарали усулларини ишлатишлари керак.\nЭркакларга бепуштлик ривожланиши мумкинлиги туфайли, паклитаксел препарати билан даволашни бошлашдан олдин спермани криоконсервациясини ўтказишни тавсия қилиш керак.\nЖигар фаолиятини бузилишларида қўллаш\nҚўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар: болалик ёши (хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган).\nАвтотранспортни хайдаш ва механизмларини бошқариш қобилиятига таъсири\nПаклитаксел препарати билан даволаниш даврида пациентлар автотранспортни хайдашда ва диққатни юқори жамлашни ва психомотор реакциялар тезлигини талаб қилувчи бошқа потенциал хавфли фаолият турлари билан шуғулланишда, бош айланиши ривожланиши мумкинлиги туфайли, эҳтиёткорликка риоя қилишлари керак.\nСимптомлари: суяк кўмиги фаолиятини сусайиши, периферик невропатия, мукозитлар.\nДаволаш: симптоматик даволаш ўтказиш. Паклитакселга антидот маълум эмас.\nНоминал ҳажми 5 мл, 10 мл, 25 мл, 75 мл ёки 100 мл бўлган рангсиз шиша флаконлар (тур 1 шиша). ETFE қавати билан хлорбутилкаучукли тиқинлар.\nДастлабки пакет, 5 мл / 10 мл / 25 мл / 75 мл / 100 мл сақловчи 1 ёки 5 флакон (лар). Ўрамларнинг ҳамма ўлчамлари ҳам сотилмаслиги мумкин.\nОчилган флакон: Флакон очилгандан кейин маҳсулот дарҳол ишлатилиши керак.\nИнфузион эритмани тайёрлаш:\n0,5 мг/мл концентрацияда ишлатишдаги химик ва физик турғунлиги, 0,9% ли натрий хлориди ва 5% ли глюкоза эритмасида 2оС дан 8оС гача ҳароратда ёки хона ҳароратида (20оС дан 25оС гача) РЕ-қопчаларда олинганда, ёруғликдан ҳимояланган жойда 7 кунгача намойиш қилинган.\nМикробиологик нуқтаи назардан, препаратни дарҳол ишлатиш керак. Агар дарҳол ишлатилмаса, ишлатишда, ишлатишдан олдинги сақлаш вақти ва шароитлари фойдаланувчининг жавобгарлигида бўлади ва одатда, агар суюлтириш назоратли ва текширилган асептик шароитларда қилинмаган бўлса, 2оС дан 8оС гача ҳароратда 24 соатдан ортиқ бўлмаслиги керак.\nУтилизация ва бошқа ишлар учун алохида эхтиёткорлик чоралари.\nБир марта ишлатиш учун.\nҲар қандай ишлатилмаган махсулот ёки дорили чиқиндилар маҳаллий талабларга мувофиқ утилизация қилиниши керак.\nЦитостатик дори воситалари билан ишлаш бўйича йўриқномаларга риоя қилинг.\nБу модданинг токсик хусусиятлари туфайли, қуйидаги химоя тавсиялар берилган:\nҲодимлар ишлаш учун яхши ўргатилган бўлишлари керак.\nҲомиладор ходимлар бу дори воситаси билан ишлашдан четлантирилишлари керак.\nДоксорубицин билан ишловчи ходим, химоя кийим кийиши керак: химоя кўзойнаклар, халатлар, бир марталик қўлқоплар ва ниқоблар.\nТиклаш учун махсус жой белгиланган бўлиши керак (авзалроғи оқимли ламинар тизим остида). Ишчи юза остида фильтрловчи қоғоз бўлган бир марталик ишлов берилган пластик билан ҳимояланган бўлиши керак.\nЮбориш ёки тозалаш учун ишлатиладиган ҳамма деталлар, шу жумладан қўлқоплар юқори ҳароратда (700оС) куйдириш учун юқори хавфи бўлган чиқиндиларни утилизацияси учун қопларга жойланиши керак.\nТери билан контактда, шикастланган сохани совунлаб сув билан ёки бикарбонат натрий эритмаси билан яхшилаб ювинг. Терини чўтка билан ишқаламанг.\nКўз (лар) билан контактда қовоқ (лар) ни тортинг ва кўзларни катта миқдордаги сув билан камида 15 минут давомида ювинг. Сўнгра тиббий ёрдамга мурожаат қилинг.\nТўкиб юборилганда ёки оқиб кетганда гипохлорит натрийнинг суюлтирилган эритмаси (1% фаол хлор) ишлов бериш, авзалроғи тун давомида хўллаб ва сўнгра сув билан ювиш керак. Ҳамма ювувчи воситаларни илгари кўрсатилгандаёк утилизация қилиш керак.\nҚўлқоплар ечилгандан кейин доимо қўлларни ювинг.


Обама: АҚШ Исломга қарши курашаётгани йўқ\n16 апрел 2021, Тошкент вақти: 07:45\n- АҚШ Исломга қарши уруш олиб бораётгани йўқ, дея баёнот берди Туркия парламентида нутқ сўзлаган президент Барак Обама.\nЎз нутқини давом эттирар экан Обама расмий Вашингтон ва мусулмон дунёси ўртасидаги алоқаларда кескинлик сўнгги йиллар мобайнида ортиб борганини тан олди.\n- Бир нарсани аниқ қилиб айтмоқчиман - АҚШнинг мусулмон жамияти, мусулмон дунёси билан алоқалари бизнинг терроризмга бўлган қаршилигимизга асослана олмайди¸ бундай бўлмайди ҳам. Биз ўзаро ҳурмат ва тушуниш тамойиларига асосланган ҳамкорликни йўлга қўймоқчимиз, деди Барак Обама.\nБундан ташқари ўз нутқида Оқ уй раҳбари¸ АҚШ Туркиянинг ЕИга аъзо бўлиш тарафдори эканини ҳам яна бир бор такрорлади.


Зира — озиш учун энг яхши зиравор\nОзишга олиб борувчи йўлнинг тўғри овқатланиш ва мунтазам машқлар орқали ўтиши ҳеч кимга сир эмас. Лекин озиш жараёнида маълум ролни бажариши мумкин бўлган бир зиравор бор. Бу зиравор қандай номланади?\nЗира — овқатга солинадиган ва ёғ ҳужайраларининг тўпланиб қолишини камайтириш орқали озишга ёрдам берувчи ажойиб зиравор. Бу зиравор ортиқча вазн йиғилишининг олдини олишдан ташқари, олдиндан мавжуд бўлган ортиқча килограммлардан қутулишга ҳам ёрдам беради.\nЗира ёғ тўқималари фоизини жиддий равишда камайтиради\nЭрон тиббиёт фанлари Университетида ўтказилган тадқиқотларда ўз рационига зирани киритган аёллар организмида ёғ тўқималари 14 фоизга камайгани, шу вақтнинг ўзида, назорат гуруҳи қатнашчилариники эса ҳатто соғлом яшаш тарзига қарамасдан 5 фоизга камайгани аниқланди.\nЗира уйқу сифатини яхшилайди\nАгар сиз уйқуга тўймасангиз, унда кўпроқ ейсиз — тўйиб ухламаслик иштаҳани назорат қила олмасликка ва метаболизмнинг секинлашишига олиб келади. Зира уйқусизлик билан курашишга ёрдам беради.\nЗира қондаги шакар миқдорини нормаллаштиради\nЗира ҳужайраларнинг инсулинга ва глюкозага бўлган мойиллигини кучайтириш йўли билан қондаги шакар миқдорини ушлаб туришга ёрдам беради. Зира қондаги шакар миқдорини назоратда тутиб туриш билан углеводларга бўлган интилишни енгади ва сизда тўқлик ҳиссини узоқроқ сақлаб туради.\nЗира овқат ҳазм қилишни яхшилайди\nЗира ҳиди оғиз бўшлиғидаги сўлак безларини фаоллаштиради, бу эса ҳазм қилиш қурилмасини ишга туширади ва унинг биринчи босқичини яхшилайди. Зира таркибидаги тимол моддаси овқат ҳазм қилиш ва сингдиришда иштирок этувчи кислота, ўт ва ферментлар ишлаб чиқарувчи безлар фаолиятини кучайтиради. Шунингдек зира ел ҳайдовчи восита ҳисобланади, яъни у газ йиғилиши ва қорин дамлаш муаммоларининг ҳам ечими эканлигини билдиради.\nЗирани парҳезга киритиш намуналари\nБу зиравор қовурилган ва димланган сабзавотларга жуда мос келади. Уни уйда тайёрланадиган хуммусга, ловия ва ясмиқли шўрваларга, одатдаги гуручнинг мазасини яхшилаш учун қўшиш мумкин. Йогуртга аралаштирилган қовурилган зира уруғи ич қотишда ёрдам беради. Сиз ҳатто бу зиравордан чой дамласангиз ҳам бўлади: зира уруғларини сувда қайнатинг ва 10 дақиқа дамлаб қўйинг.


Тохир Шамшитдинов: “Сўғдиёна” ғалабага ҳақли эди — "Сўғдиёна" футбол клуби расмий сайти\nТохир Шамшитдинов: “Сўғдиёна” ғалабага ҳақли эди\tНайти:\n16.06.201717.06.2017 Admin\tОлий лиганинг 13-турида Жиззахнинг “Сўғдиёна” жамоаси “Навбахор” ни қабул қилди ва 2:1 ҳисобда ғалаба қозонди. Ўйиндан сўнг “Навбаҳор” ҳимоячиси Тохир Шамшитдинов беллашув борасида ўз фикрларини билан ўртоқлашди.\n-Бу баҳсга жиддий тайёргарлик кўрган эдик. Мақсадимиз сафардан уч очко билан қайтиш эди. Аммо “Сўғдиёна”нинг бугунги ўйиндаги ғалабага бўлган иштиёқи баланд эди. Менимча, “Сўғдиёна” бугунги баҳсда ғалабага ҳақли эди. Ўйинда хато ва камчиликларимиз бор. Эътиборимизни “Олмалиқ” жамоасига қарши бўлиб ўтадиган беллашувга қаратамиз ва ўйинда ғалаба қозониб, муҳлисларимизни хурсанд қиламиз. “Сўғдиёна” жамоасининг кейинги ўйинларига омад тилайман.\n← «Суғдиёна» ўз майдонида «Навбаҳор»ни мағлубиятга учратди\tСарваржон Жўраев: “Бухоро” билан ўйиндаги мағлубият тасодиф эди» →\tДобавить комментарий Отменить ответ\tВаш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *Комментарий Имя * E-mail * Сайт Имконияти чекланганлар учун Имконияти чекланганлар учунСўнгги янгиликлар\tПревью. «Сўғдиёна» — «Бухоро»


Грин-карта ҳақидаги «Американча орзу»ни террорчи Соипов пикапда босиб ўтдиHaqida.net\nHome Dunyo Грин-карта ҳақидаги «Американча орзу»ни террорчи Соипов пикапда босиб ўтди\nТОШКЕНТ, 7 ноя — Sputnik, Арман Ванескегян. Собиқ Иттифоқ мамлакатлари орасида грин-картага энг кўп буюртмалар берган мамлакат — бу Ўзбекистон экан. «Зориқиб кутилган орзу»нинг сабаблари ва рўёбга чиқариш йўллари ҳақида эксперт Арман Ванескегян фикрини эътиборингизга ҳавола қиламиз.\nREUTERS / Carlos BarriaТрамп: грин-карта лотереяси орқали АҚШга «унчалик яхши одамлар» келмайди\nАрманистонда ҳам кўпчилик инсонлар шу кеча телевизор қаршисига «михланиб» Америкадаги фожиа қандай ечим топишини кузатиб бордилар. Биз ҳар не бўлганда ҳам — инсонлар ўлимига олиб келувчи — теракт сингари ҳолатга кўника олмадик. Айниқса, гап айнан Америка ҳақида борадиган бўлса, деб ёзади Спутник Арманистон.\nАммо ҳозир гап бу ҳақдамас. Гап шундаки, маҳаллий ОАВлар томонидан ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра, Арманистонда «американча орзу» билан яшайдиган аҳоли сон жиҳатдан ниҳоятда кўплигини кўрсатди. Аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, ушбу орзуни рўёбга чиқаришга ёрдам берадиган — грин-карта ютиш орзуси билан яшайдиганлар жуда кўп экан.\nSputnik/ Наталья СеливерстоваТехник муаммо: Green Card лотереяси учун рўйхатга олиш янгитдан амалга оширилмоқдаАйнан шу орзуни — грин-карта туфайли АҚШга келиб қолган, келиб чиқиши ўзбекистондан бўлган америкалик — террорчи Сайфулло Соипов ўз юк машинасида босиб ўтди. Террорчилик актидан сўнг Трамп муҳожирлар танловини мураккаблаштириш ҳақида топшириқ берган эди. Бу эса эндиликда АҚШга кетиш бўйича қулай имкониятлар янада камаяди дегани.\nЖиноятчи Сайфулло Соиповни четга қўя турайлик (у ўз қилмишига яраша жазо олади, деган умиддамиз). Маълум бўлишича, собиқ иттифоқ мамлакатлари орасида Ўзбекистон грин-картага энг кўп ариза ташлайдиган давлат экан (кейинги ўринда Украина туради). Яна қўшимча тарзда айтишим мумкинки, бу ҳолатдан хабардор одамларнинг сўзларига кўра, Самарқанд аҳолисининг 90 фоизи ҳар йили грин-карта анкетасини тўлдиради.\nFlickr/ Rob YoungАмерика грин-карта лотереясини бекор қилмоқчиЭнди эса Арманистонга қайтамиз. Минтақадаги мамлакатлар ўртасида ушбу «кард»ларга энг кўп буюртма берадиган Арманистон экан. Ҳа, аҳолиси 3 баравар кўп бўлган Грузия ва Озарбайжондан кўра Арманистон грин картага кўп буюртма берар экан. Рақамларга келадиган бўлсак, 2014 йилда Арманистонда 2000 киши, Грузияда атиги 803 киши, Озарбайжонда 405 киши ушбу карта соҳиби бўлган.\nКичик ишбилармонлик учун «муносиб» бизнес\nSputnik/ Наталья СеливерстоваМХХ Грин карта билан боғлиқ йирик фирибгарликни фош этдиУшбу хизмат нархи атиги 15-20 минг драм атрофида. Кўп одамлар бунга қизиқиб, пул сарфлашмоқда. Қоғозларни тўлдириб, имзолашмоқда. Айримлар бу жараёнга ўта жиддий ёндашади. Тўлдирилган анкета ташлаб юборилмаслиги ва кейинги йилда ўз навбатини кутиши ҳақида бир неча марта расмий равишда огоҳлантирилишига қарамасдан, айрим одамлар ҳар йили анкетани қайта-қайта тўлдириб, жўнатишади.\nSputnik/ Наталья СеливерстоваНега Америкада самарқандликлар бунча кўп?\nЛекин одамларимиз «тўламасанг — бормайсан» деган маталга амал қилган ҳолда иш тутишади. Бу идорада ишлайдиган ходимларнинг айрим нозик сири бор, улар томонидан юборилган анкета кўпроқ имкониятга эга бўлади, деб ўйлайдилар…


Кун мавзулари, 14 октябр 2015\n20 январ 2020, Тошкент вақти: 13:56\n2006-2015 йиллар давомида Олий Мажлиси Сенати раиси бўлган, ҳозирда Хоразм вилояти адлия бошқармасида ишлаётган Илгизар Собиров шу кунларда пахта термоқда. Озодлик манбаларига кўра, айни кунларда Сенат собиқ раиси қаторида республика бош вазирининг собиқ ўринбосари Абдулла Орипов ҳам кўпга келган тўй - пахтазорда кўринмоқда.\nРоссия ҳарбийлари Ўзбекистон ҳаво коридорини сўрамоқда\nРоссия Мудофаа вазири ўринбосари Анатолий Антонов бошчилигидаги ҳарбий делегациянинг Тошкентга сафари тугар-тугамас¸ 13 октябрь куни Ўзбекистонга россиялик ҳарбийларининг яна бир гуруҳи амалий сафар билан келди. Россия нашрларининг ëзишича¸ рус генераллари Тошкентдан ўз ҳаво кучларининг Ўзбекистон ҳаво ҳудудидан учиб ўтишига рухсат сўрамоқда.\nРус матбуоти Ўзбекистонда пахта ёпиштирилганини "абсурдизм"га тенглаштирди\n“Ўзбекларни мажбуран терилган пахтани қайта чаноқларга ёпиштиришга мажбурлашди”. Ўтган ҳафта Фарғонада бош вазири ташрифи боис терилган пахта қайта чаноқларга ёпиштиргани тўғрисида Озодлик хабарини рус тилида чиқадиган 100дан ошиқ матбуот воситаси кўчириб босди. Пахта ёпиштирилаётган Ўзбекистондаги воқеликни сюрреализм, дея атади.\nМирзачўлда юқори синф ўқувчилари ҳам пахтага чиқарилди\nЖиззахнинг Мирзачўл туманидаги мактабларнинг юқори синф ўқувчилари пахта теримига жалб қилинган. Айни туманда мактабларнинг 7- 9 синф ўқувчилари далага ҳайдалгани ҳақида мирзачўллик ота-оналардан бири Озодликка маълум қилди.\nЎзбек сўми сўнгги 10 ойда 45 фоизга, 21 йил ичида 900 баробарга қадрсизланди\nЎзбекистонда доллар нархининг 5000 сўмдан юқорилаши ўзбек сўми муомалага киритилганидан бери ўтган 21 йил давомида камида 900 баробар қадрсизланганини англатади. Солиштириш учун айтадиган бўлсак, иқтисодий жиҳатдан Ўзбекистондан камроқ ривожланган, аммо бозор иқтисодиёти шароитида яшаётган Қирғизистонда қирғиз сўмининг қадрсизланиши 23 йил ичида 17,5 баробарга тенг бўлган.


Оролбўйи – жасорат майдони – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Оролбўйи – жасорат майдони\nЯнвар 26, 2019\tЖамият Изоҳ қолдириш 881 Кўрилди\nСурхондарёлик ҳашарчилар Мўйноқ туманида хайрли ва тарихий ишга муносиб ҳисса қўшишмоқда\nПрезидентимиз ташаббуси билан бошланган Орол денгизининг қуриган ҳудудларини ўрмонзорга айлантириш ишларида бутун мамлакатдан ҳашарчилар иштирок этмоқда. Ана шу умумхалқ ҳашарида вилоятимиздан 25 та замонавий техника, қишлоқ хўжалиги ва фавқулодда вазиятлар идоралари ходимларидан иборат 60 нафар тажрибали мутахассис-ишчилар астойдил меҳнат қилмоқда.\nЯқинда Мўйноқ туманида Оролбўйидаги экологик вазиятни яхшилаш, ўрмонзорлар барпо этиш ишида иштирок этаётган сурхондарёлик ҳашарчилар билан вилоят ҳокими вазифасини бажарувчи Баҳодир Пўлатов учрашди. Вилоятимиз вакилларининг хайрли ишга қўшаётган ҳиссаси билан шахсан танишиб, улар учун яратилган шарт-шароитни кўздан кечирди. Воҳалик ҳашарчиларга вилоятдан олиб борилган сархил озиқ-овқат маҳсулотларини топширди. Б. Пўлатовнинг ташрифи воҳамиздан борган механизаторлар, мутахассис ходимларни янада руҳлантириб юборди.\nШуни айтиш лозимки, муҳтарам Юртбошимизнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида Оролни қутқариш, унинг қуриган ҳудудларида жорий йилнинг ўзида 500 минг гектарлик ўрмонзор барпо этиш алоҳида таъкидланганди. Бу улуғ иш айнан қиш чилласида бошланганлигининг сабаби бор. Чунки саксовул уруғи қор тагида қолиб, тупроққа қорилса, униб чиқиши бехато бўлади. Агар кунлар исиган ойларда бу иш амалга оширилса, натижа ва самарадорлик анча пасайиб кетади. Шуни ҳисобга олган масъул мутахассислар ишни айнан январь ойида бошлашди. Қорақалпоғистон ва бошқа вилоятлардан умумхалқ ҳашарига мингдан ортиқ ишчи мутахассислар, 549 та техника, 2 та самолёт жалб қилинган. Олинган маълумотларга қараганда, техника ва ишчи кучи ёрдамида 326 минг 60 гектар майдон ва 622500 килограмм саксовул уруғи тайёрланган. Жумладан, 13235 гектарга саксовул уруғи экилган. Самолётлар ёрдамида эса 51800 гектарга 156600 килограмм саксовул уруғи сепилган.\nАлоҳида қайд этиш лозимки, Ўзбекистон тарихида бу учинчи энг катта ҳашардир. Биринчиси, 45 кунда Катта Фарғона каналининг битиши, 1966 йилда Тошкент зилзиласи туфайли шаҳарнинг қайта қурилиши ва учинчиси Оролнинг қуриган ҳудудларида 500 минг гектар шўр ва қумлоқ ерда ўрмонзорлар барпо этилишидир. Дарҳақиқат, ойнаи жаҳон ор- қали Оролбўйидаги ҳашар жараёнини кўриб, нафақат ватандошларимиз, балки хорижий мамлакатлар фуқаролари ҳам тан беришганлигини бугун ижтимоий тармоқлар ҳам тасдиқлаб турибди.\nМуҳтарам Юртбошимиз раҳнамолигида Оролни қутқариш, унинг қақраган ҳудудларида ўрмонзорлар барпо этиш, бу макон бугун жасорат майдонига айланганлиги тарих зарварақларида олтин ҳарфлар билан битилиб қолажак. Мутахассислар берган маълумотларга кўра, яқин икки-уч йилда ўрмонзорлар самарадорлиги 30 фоизга, 8 йилдан сўнг эса 100 фоизга етиши муқаррар экан. Бу эса нафақат Қорақалпоғистон Республикасида, балки Марказий Осиё давлатларининг экологик вазиятини яхшиланишига асосий омил бўлади.\nТэгларМўйноқ Орол Сурхондарё хашарчилар\nОлдинги Ҳоким ва тадбиркорлар учрашуви\nКейинги Таълимдаги ўзгаришлар


Судланмаганлик (ёки судланганлик) тўғрисида маълумотномаларни олиш учун ариза юбориш – Baxtiyor oila\nСудланмаганлик (ёки судланганлик) тўғрисида маълумотномаларни олиш учун ариза юбориш\n1. Ариза берувчи давлат хизматидан фойдаланиш учун Давлат хизматлари марказига ўзи келиб мурожаат этади ёки давлат хизматларидан электрон тарзда фойдаланиш учун ЯИДХПда ЭРИ орқали рўйхатдан ўтади.\n2. Ариза берувчи ўзи келиб мурожаат этган тақдирда Давлат хизматлари маркази ходими ариза берувчи номидан, ЯИДХП орқали мурожаат этганда эса мустақил равишда сўровномани электрон равишда тўлдиради. Учинчи шахслар манфаати учун харакат қилаётганда нотариал тасдиқланган ишончнома илова қилинади. Учинчи шахс манфаати учун шартнома (ордер) асосида адвокатлар томонидан мурожаат қилинганда нотариал тасдиқланган ишончнома талаб этилмайди.\n3. Сўровнома тўлдирилгандан сўнг, ариза берувчи маълумотларнинг тўғрилигини текшириб, сўровномани ўз ЭРИси билан тасдиқлайди ва ДХМ ходими аризани ваколатли органга электрон тарзда юборади.\n4. Ваколатли орган сўровнома келиб тушган кундан бошлаб 2 иш куни мобайнида ҚР-код қўйилган маълумотномани расмийлаштиради ҳамда уни ўз ЭРИси билан тасдиқлаб, тегишли Давлат хизматлари марказига ёки аризачига ЯИДХП орқали электрон равишда юборади.\n5. ДХМ маълумотнома келиб тушгандан кейин уни ўзи келиб мурожаат этилганда ўз муҳрини қўйган ҳолда аризачига беради.\nУшбу хизматнинг ҳуқуқий асоси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 4 октабрдаги “Ички ишлар органлари соҳасида давлат хизматлари кўрсатишнинг айрим маъмурий регламентларини тасдиқлаш тўғрисида”ги 797-сон қарори ҳисобланади.\nМазкур хизматдан Ягона интерактив давлат хизматлари порталининг қуйидаги веб сайти: https://my.gov.uz/uz/service/135 орқали фойдаланишингиз мумкин.


ЁШЛАР ИТТИФОҚИ ВИЛОЯТ КЕНГАШИ ФАОЛИЯТИДАН ЁШЛАР МАМНУНМИ? – Jurnalist\nЁШЛАР ИТТИФОҚИ ВИЛОЯТ КЕНГАШИ ФАОЛИЯТИДАН ЁШЛАР МАМНУНМИ?\nR S2019-08-12T11:48:09+05:0026 Iyul, 2019|Навоий вил.|\nЎзбекистон ёшлар иттифоқи Навоий вилояти Кенгашининг 6 ойлик фаолияти маҳаллий журналистлар иштирокида муҳокама қилинди. Йиғилишни иттифоқ вилоят Кенгаши раиси Ж.Ходжаев олиб борди.\nУнда иттифоқнинг вилоят Кенгаши ташкилий тузилмасига киритилган қўшимча ва ўзгартиришлар, биринчи ярим йилликда амалга оширилган ишлар таҳлили, давлатимиз раҳбарининг 5 та муҳим ташаббуси доирасида амалга оширилаётган ишлар муҳокама этилди.\nБугунги кунда, вилоят аҳолиси (974,4 минг нафар)нинг 56 фоизини ёшлар ташкил этади. Шундан 14-30 ёшгача бўлган ёшлар сони 222,5 минг нафар. Матбуот анжуманида Навоий вилояти Кенгаши томонидан мазкур қатлам томонидан қилинаётган ижобий ишлар билан бирга ечимини кутаётган муаммоларга алоҳида эътибор қаратилди. “Ёшлар-келажагимиз” давлат дастури, Ёшлар ўртасида жиноятчиликни олдини олиш борасида вилоятда амалга оширилаётган ишлар хусусида ахборот берилди.\nМаърузачиларга журналистлар томонидан таълим муассасаларида иттифоқнинг қуйи тузилмалари фаолияти суст ишлаётгани сабаблари, ёшлар орасида жиноятчиликнинг олдини олишда тажрибали психологларларга катта эҳтиёж борлиги, бироқ бу масала ҳам очиқ қолаётгани юзасидан саволлар берилди. Мутасадди раҳбарлар ушбу саволларга атрофлича жавоб берди.\nУюшманинг Навоий вилоят бўлими мутахассиси.


Ўзбекистонда ядровий махфийлик борми – ЯФИ директори билан интервью - 10.02.2021, Sputnik Ўзбекистон\nФанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов Sputnik Ўзбекистон мухбири билан суҳбатда институтда амалга оширилаётган... 10.02.2021, Sputnik Ўзбекистон\n1959 йилнинг сентябрь ойида Тошкент яқинидаги Улуғбек шаҳарчасида жойлашган Ўзбекистон Фанлар Академиясининг Ядро физикаси институтида қуввати 2 МВт бўлган BBP-CM тадқиқот ядро реактори фойдаланишга топширилган. Кейинчалик реактор қуввати 10 МВт га оширилди. Ядро қурилмаси Доллежал номидаги Россия энергетика илмий-тадқиқот ва лойиҳалаш институти иштирокида ишлаб чиқилган. Ҳозирда институт ташкил топганининг 65 йиллигини нишонлашга тайёргарлик кўрилмоқда.Фанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов. Sputnik Ўзбекистон мухбири Фанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов билан шу кеча-ю кундузда институтда амалга оширилаётган тадқиқотлар, соҳа жадал ривожланишига тўсиқ бўлаётган омиллар, АЭС масаласи, ўзбек ёшларининг физикага қизиқиш даражаси ҳамда институтнинг келажакдаги режалари ҳақида суҳбатлашди.- Илҳом Исмоилович, интернетда Ўзбекистон ФА қошидаги Ядро физикаси институти 2017 йилда ташкил топган деган жумлаларга кўзимиз тушади. Буни қандай изоҳлайсиз?- Дарҳақиқат, менга кўпинча институтларингиз 2017 йилда ташкил топганми, дея савол беришади. Институт Низомида ФА Ядро физикаси институти 2017 йилда ташкил топган деб ёзиб қўйилган, лекин институт аслида 1956 йилнинг сентябрида ташкил топган ва нафақат республикамизда, балки Марказий Осиё ҳудудидаги энг йирик илмий-текшириш муассасаси ҳисобланади. Насиб қилса, 65 йиллигини нишонлаш арафасида турибмиз. Нега 2017 йил, деган саволга келсак, 2016 йилда Ҳукумат қарори билан институт деярли йўқ қилиб юборилган: у икки қисмга бўлиниб, бири Фавқулодда вазиятлар вазирлиги таркибига, иккинчиси Ўзбекистон Миллий университетининг Физика факультетига топширилган. Институтимизда у ёпилишидан олдин 500дан ортиқ ходим ишлаган бўлса, ЎзМУ физика факультетида улар сони 48 нафарни ташкил қилган, холос.Ўшанда бу ўзгаришлар ҳақида физиклар ўртасида «чумоли филга уйлантирилди», мазмунидаги латифа ҳам тарқалган эди.Яширишдан не ҳожат, яқин–яқинларгача илмий тадқиқот институтигагина эмас, балки илм-фанга эътибор суст эди. Қизиқиш ҳам. Президент Шавкат Миромонович бу соҳага биринчилардан эътибор қаратдилар: сайланганларидан сўнг бир йил ўтмасдан, институтни қайта тиклаш тўғрисида қарорни имзоладилар. 2019 йил 21 ноябрда «Ядро физикаси институти илмий-тадқиқот фаолиятини қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида» қарор қабул қилинди. Бу ҳужжат институтнинг барча жабҳаларини ўз ичига олган: келгусидаги йўналишлари, ривожланиши белгилаб бериб, унинг халқаро алоқалари, кадрлар масаласи ва мамлакатимиз иқтисодиётининг турли соҳаларига мана шу институтда қилинаётган илмий-тадқиқот натижаларини қўллаш ва мавжуд муаммоларини ҳал қилишга қаратилган тадқиқотларни олиб бориш масалалари белгилаб берилган.Шу тариқа, Ядро физикаси институти қайта тикланиб, ҳозирда ўз фаолиятини қайта давом эттираяпти.- Институтда нима билан шуғулланилади? Қандай тадқиқотлар олиб борилади?- Институтда ядро физикаси, қаттиқ жисмлар радиацион физикаси, материалшунослик, активацион таҳлил, радиокимё, илмий асбобсозлик, ахборот технологиялари йўналишлари бўйича фундаментал ва амалий тадқиқотлар олиб борилади.Ҳозирги кунда институтда ушбу йўналишлар бўйича 14та илмий бўлим ва лабораториялар фаолият кўрсатмоқда.- Институт олимлари томонидан яратилган қандай ишланмаларни ютуқларингиз сифатида санаб ўта оласиз?- Ишлаб-чиқаришга киритилишга жуда яқин бўлган ишланмаларимиз бор: биринчиси, бу радиациявий ишлов бериш натижасида, қаттиқ материаллардан тайёрланган маҳсулотларни ишлаш муддатини узайтириш. Бу борада Олмалиқ тоғ-кон металлургия комбинати, Навоий тоғ-кон металлургия комбинати ҳамда республикамиздаги яна иккита ташкилот билан ишлар олиб бораяпмиз, шартнома имзоланди. Иккинчиси – радиокимё йўналишида. Атом реактори базасида янги изотоплар олиш. Ютеций-177 радио-изотопи олинган. Бу радиоизотоп тиббиёт соҳасида, яъни саратон касалини даволаш учун қўлланилади. Лекин у фақат изотоп. Яъни уни дори – радиофарм препарат кўринишига келтириш учун қиладиган ишларимиз мавжуд. Чет эллик инвесторлар билан шуни устида иш олиб боряпмиз.Бундан ташқари, Германий-68 радиоизотопини олиш бу борада россиялик ва қозоғистонлик ҳамкорлар билан ишлаяпмиз.Шунингдек, радиация ёрдамида маҳсулотларга, айниқса, тиббиёт маҳсулотларига ишлов бериб, уларни сифатини яхшилаш йўналишда ҳам анча вақтдан буён изланишлар олиб боряпмиз.Институтда материалшунос олимларимиз томонида оригинал ядро технологияси яратилган бўлиб, унинг ёрдамида дунёдаги бир нечта заргарлик компаниялари буюртмасига кўра, ярим қимматбаҳо тошлар, яъни турли табиий минералларга ранг бериб келинади. Хабарингиз бўлса, кўпгина табиий қимматбаҳо тошлар: яъни топаз, турмалин, аквамарин, ёқут сингари минералларнинг табиатда асосий қисми шишадай рангсиз бўлади. Бу тошларни рангликлари жуда ҳам кам, эҳтимол 10% ҳам чиқмас. Бу ҳам табиатда узоқ вақт радиация таъсирида рўй бериши мумкин. Мана шу - 100 миллионлаб йил давомида бўладиган жараённи ядро реакторида бир неча соатда амалга оширамиз ва тошларга ажойиб, гўзал табиий ранглар берамиз. Буни натижасида уларни нархи 3-5 баробардан 100-120 баробаргача ошиб кетади.Венгриядаги, Мисрдаги реакторларда ҳам шундай ишлар бажарилади, бизнинг технологиямизни улардан фарқи, бир вақтнинг ўзида беш баробар кўп миқдордаги тошларга ранг бериш имкониятига. Буни натижасида ранг бериш тан нархи анчагина пасайди ва шу туфайли бугунги кунда кўплаб буюртмачилар бизни институтимизга мурожаат қиляпти, ҳозир йилига 1 тоннадан ортиқ тошга ранг бериш бўйича валюта контрактлари тузилади.- Институтларингизда махфий йўналишларда изланишлар олиб бориладими?- Мустақилликка эришилгандан кейин ёпиқ йўналишлар, ёпиқ тематикалар тўхтатилган. Ҳозир ҳам институтимизда махфий йўналишларда деярли иш олиб борилмайди.- Ядровий йўналиш – энг ёш йўналишлардан бири ҳисобланади. Ёшларнинг ушбу соҳага қизиқиши қандай? Институтда устоз-шогирдлик масалалари қандай олиб борилади?- Бугун ядро физикаси институтида 15та фан доктори, уч нафар академик бор. Ёш кадрлар ҳам жуда кўп. Академикларимиз ўз соҳалари бўйича устоз-шогирдлик анъаналарини йўлга қўйганлар. Шунингдек, ўтган йилдан бошлаб стажер-тадқиқотчилар институти ташкил қилинди. Етакчи олимларимиз ана шу стажер тадқиқотчиларни суҳбат асосида танлаб олиб, улар билан биргаликда иш олиб боришяпти. Ўзбекистонда АЭС қурилиши режалаштирилгандан кейин, бу борада ҳам янги йўналиш ташкил қилиниб, ёшларимиз жалб қилинган. Институтда ядро физикаси, назарий, экспериментал, кимё физикаси ва бошқа соҳаларда 10дан ортиқ илмий мактаблар бор. Олимлар ўзларини илмий мактабларини ташкил қилишган. Ўнлаб ёш мутахассислар етишиб чиқади бунда ҳам.Таъкидлаш жоизки, бугун ёшларнинг ядро физикаси соҳасига қизиқиши кучайган ва бу қувонарли, албатта. Жажжи болалар у ёки бу тадбирда менга ядро физикаси соҳасида олим бўлмоқчиман, буни учун қайси университетни битириш керак деган саволларни беришади. Таъкидлаш жоизки, бизнинг институтимиз доирасида Россия Миллий Тадқиқот Ядро Университетининг "Москва муҳандислик физикаси институти" (МИФИ) нинг биринчи хорижий филиали очилган.- Институтларингизда шу бугунги кунда биринчи навбатда ечимини топиш керак бўлган долзарб муаммо нима?- Ядро реакторини турли асбоблари, қисмлари вақт ўтиши билан эскириб бормоқда. Ахир 1959 йил ишга туширилган. Шуларни алмаштириш, янгилаш бўйича деярли маблағ ажратилмаяпти.Институтга бир йилда экспорт ишларидан 3 миллион доллардан ортиқ маблағ келиб тушади. Шартномалардан 9-10 миллиард сўм атрофида пул ишлаймиз. Бюджетдан ажратилган ҳар бир сўмни 2,5-3 сўмга айлантирамиз. Лекин ўзимиз топган пулимизга шу эскирган ускуналарни янгилаймиз, десак шунга рухсат ололмаймиз. Айтайлик, шошилинч ҳолат юз берди, дейлик бир ускунанинг насоси куйиб қолди. Ҳозир тузатиш керак. Шартнома тузиб, биржага савдолашишга қўйиб, яъни турли қоғозбозчилик ишларини қилишга вақт йўқ. Бор шунақа ташкилотлар, икки соатда таъмирлаш ишларини қилиб бериши мумкин. Аммо у билан шартнома қилдиришга имкониятимиз йўқ, чунки у билан шартнома қилиб биржага қўйсангиз, бошқаси ютиб кетиши мумкин. Реакторга бир ускуна керак бўлиб қолганда, бир компания билан шартнома тузиб, биржага "торг"га қўйганимизда, Қувасой (Фарғона вилояти, - таҳр.)дан бир компания ютиб олган. Ўшанда ҳайрон қолдик, наҳотки реакторга тегишли ускуна ўзимизда, Ўзбекистонда ишлаб чиқариларкану, биз бехабар эдик, деб. Кейин қўнғироқ қилсак, "йўқ, биз бунақа нарсани ишлаб чиқармаймиз", деган жавобни олдик.Ҳозирги, коррупцияни олдини олишга қаратилган тизимда биз вақт ва куч йўқотяпмиз.Бир нарсани тушуниш муҳим, реакторда ишлатилаётган материаллар жуда юқори сифатли бўлиши керак. Аччиқ бўлса ҳам айтиш шарт, Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаётган реакторни сувини тозалаш учун ишлатиладиган ион алмашувчи смолаларни биздаги реакторда ишлатиб бўлмайди. Чунки уларни юқори радиоактивликка чидамлилиги паст.Ажратиладиган маблағлар институтларни ўзига берилиши керак, деган фикрдаман. Чунки қандай ускуна сотиб олиш кераклигини ўша институтдаги мутахассислардан бошқа ҳеч ким яхшироқ билмайди.- Ўзбекистон Россия технологиялари асосида АЭС қуришни режалаштирмоқда. Етакчи физик олим, қолаверса, ЯФИ раҳбари сифатида, фикрингиз қизиқ. Бу лойиҳадан ҳавотир олиш керакми ёки аксинча, у Ўзбекистон учун фойда келтирадими?- Бугунги кунда дунёнинг 32 та мамлакатида 191 та атом электр станциялари эксплуатация қилиб келинмоқда, 51та энергоблоклар қурилиш босқичида турибди. Россия эса АЭС қуриш бўйича дунёда етакчи ўринда туради. Биринчи атом электр станцияси 1954 йилда қурилган ва 75 йиллик фаолияти тарихига назар соладиган бўлсак, атиги уч марта у билан боғлиқ йирик авариялар рўй берган.Ҳозирги кунгача гидроэлектрстанцияларда содир бўлган аварияларда АЭСга нисбатан бир неча минг марта кўп одам қурбон бўлган. Гидрообъектларнинг хавфлилик даражаси АЭСникига нисбатан юқори.Ҳозирги кунда ҳаётимизни электр энергиясиз тасаввур қилиб бўлмайди. Мавжуд электр станциялари ичида ҳозирги кунда АЭСлар – хавфсизлигига жуда катта эътибор бериладиган ва қурилишига сарфланадиган маблағнинг салкам ярми объект хавфсизлигини таъминлашга йўналтириладиган объектлар ҳисобланади.Мавжуд электр станциялари ичида стабил (турғун) равишда, қолаверса арзон электр энергия бериб турадиган станциялардан биттаси ҳам шу – АЭС бўлади.Шуларни ҳисобга оладиган бўлсак, ундан жуда ҳам қаттиқ хавфсираш керак эмас. У ҳатто кўпроқ фойда келтиради, деб қараш тўғрироқ бўлади.Чунки бугун Ўзбекистонда ишлаб чиқариш темплари жуда ҳам тез ривожланяпти, аҳолининг эҳтиёжи кундан-кунга ортиб бормоқда, лекин шунга яраша электр энергияси қувватлари ишга туширилмаган.Энергетика соҳасини ривожлантиришнинг 2030 йилгача бўлган концепциясида Ўзбекистон бўйича ҳамма турдаги электр энергия манбаларини ривожлантириш кўзда тутилган. Қуёш электр станциялари, шамол станциялари, ИЭС, гидро электр станциялари шулар жумласидан. Ҳаммасини ривожлантириш кўзда тутилган. АЭС ишга туширилгач, электр энергияси қуввати умумий миқдоридан 8% ини таъминлаши кўзда тутилган.Шуларни ҳисобга олган ҳолда айтиш жоизки, бугунги кунда Ўзбекистон фақат АЭС қуришни ёки атом соҳасини ривожлантиришгагина эътибор қаратаётгани йўқ. Белгиланган хавфсизлик чораларига амал қилинса, АЭС ҳеч қандай хавф туғдирмайди.- Институтнинг истиқболдаги режалари ҳақида ҳам гапирсангиз?- Яқин ўн йил ичида Ўзбекистонда янги атом тадқиқот реакторини қуриш бўйича яқинда таклиф киритдик. Келгуси 1-2 йил ичида лойиҳа устида ишлаш кўзда тутилган. Бу билан Ядро физикаси радиацион физика йўналишидаги тадқиқотларни янада ривожлантириш, радиоизотоп маҳсулотларни ишлаб-чиқариш, радио-фарм препаратлар ҳисобини кўпайтириш ва экспорт салоҳиятини оширишни режалаштиряпмиз.Бундан ташқари, янги юқори энергияли циклотрон – яъни зарядланган заррачаларни тезлатувчи қурилмани барпо этишни режалаштирганмиз. Ҳозир буни устида бир нечта хорижий инвесторлар билан келишув олиб боряпмиз. Циклотрон – бир қатор йўналишларда илмий-тадқиқотлар ўтказиш билан бирга радиоизотоп маҳсулотларини олиш имконини беради. Медицина соҳасида ишлатилаётган кўпгина радиоизотоплар айнан шу циклотронда ишлаб чиқарилган.Яна бир режалаштирилган улкан лойиҳаларимиздан биттаси – электрон тезлаткич асосида тиббиёт буюмларини стерилизация қиладиган ва озиқ-овқат, мева-сабзавот маҳсулотларига радиацион ишлов бериш натижасида уларнинг сақлаш муддатини оширадиган янги технологияларни ишлаб чиқмоқчимиз.Андижон, Фарғона, Самарқанд вилоятларига шу тезлаткичларни ўрнатиб, озиқ-овқат маҳсулотларига радиацион ишлов беришни йўлга қўймоқчимиз. Ҳозирги кунда етиштирилаётган мева-сабзавотларнинг 30%и далада қолиб кетса, тахминан яна 30%и чириб, омборхоналарда йўқолиб кетади. Агар уларга радиацион ишлов бериладиган бўлса, турли чиритувчи замбуруғларни ўлдириб, озиқ-овқат маҳсулотларининг сақланиш муддати бир неча баробарга оширилади.Радиацион ишлов бериш – инсон организми учун тўла хавфсиз, бу бутун дунёда қўлланилади ҳозирда. Ҳатто кўпгина мамлакатларда импорт қилинаётган маҳсулот, агар унга радиацион ишлов берилмаган бўлса, чегарадан ўтказилмайди.\n12:53 10.02.2021 (янгиланди: 17:31 10.02.2021)\n© Sputnik / Игорь Руссак / Фотобанкка ўтишШахта ядерного реактора\nФанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов Sputnik Ўзбекистон мухбири билан суҳбатда институтда амалга оширилаётган тадқиқотлар, соҳадаги долзарб муаммолар, АЭС масаласи ҳамда институтнинг келажакдаги режалари ҳақида сўзлади.\n1959 йилнинг сентябрь ойида Тошкент яқинидаги Улуғбек шаҳарчасида жойлашган Ўзбекистон Фанлар Академиясининг Ядро физикаси институтида қуввати 2 МВт бўлган BBP-CM тадқиқот ядро реактори фойдаланишга топширилган. Кейинчалик реактор қуввати 10 МВт га оширилди. Ядро қурилмаси Доллежал номидаги Россия энергетика илмий-тадқиқот ва лойиҳалаш институти иштирокида ишлаб чиқилган. Ҳозирда институт ташкил топганининг 65 йиллигини нишонлашга тайёргарлик кўрилмоқда.\n© Sputnik / Дильшода РахматоваИльхам Садыков, директор Института ядерной физики, доктор технических наук\nФанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов.\nSputnik Ўзбекистон мухбири Фанлар Академияси қошидаги Ядро физикаси институти директори Илҳом Содиқов билан шу кеча-ю кундузда институтда амалга оширилаётган тадқиқотлар, соҳа жадал ривожланишига тўсиқ бўлаётган омиллар, АЭС масаласи, ўзбек ёшларининг физикага қизиқиш даражаси ҳамда институтнинг келажакдаги режалари ҳақида суҳбатлашди.\n- Илҳом Исмоилович, интернетда Ўзбекистон ФА қошидаги Ядро физикаси институти 2017 йилда ташкил топган деган жумлаларга кўзимиз тушади. Буни қандай изоҳлайсиз?\n- Дарҳақиқат, менга кўпинча институтларингиз 2017 йилда ташкил топганми, дея савол беришади. Институт Низомида ФА Ядро физикаси институти 2017 йилда ташкил топган деб ёзиб қўйилган, лекин институт аслида 1956 йилнинг сентябрида ташкил топган ва нафақат республикамизда, балки Марказий Осиё ҳудудидаги энг йирик илмий-текшириш муассасаси ҳисобланади. Насиб қилса, 65 йиллигини нишонлаш арафасида турибмиз. Нега 2017 йил, деган саволга келсак, 2016 йилда Ҳукумат қарори билан институт деярли йўқ қилиб юборилган: у икки қисмга бўлиниб, бири Фавқулодда вазиятлар вазирлиги таркибига, иккинчиси Ўзбекистон Миллий университетининг Физика факультетига топширилган. Институтимизда у ёпилишидан олдин 500дан ортиқ ходим ишлаган бўлса, ЎзМУ физика факультетида улар сони 48 нафарни ташкил қилган, холос.\nКоронавирусни диагностика қилишда тезкор ядровий метод таклиф қилинди\n16 Март 2020, 17:14\nЎшанда бу ўзгаришлар ҳақида физиклар ўртасида «чумоли филга уйлантирилди», мазмунидаги латифа ҳам тарқалган эди.\nЯширишдан не ҳожат, яқин–яқинларгача илмий тадқиқот институтигагина эмас, балки илм-фанга эътибор суст эди. Қизиқиш ҳам. Президент Шавкат Миромонович бу соҳага биринчилардан эътибор қаратдилар: сайланганларидан сўнг бир йил ўтмасдан, институтни қайта тиклаш тўғрисида қарорни имзоладилар. 2019 йил 21 ноябрда «Ядро физикаси институти илмий-тадқиқот фаолиятини қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида» қарор қабул қилинди. Бу ҳужжат институтнинг барча жабҳаларини ўз ичига олган: келгусидаги йўналишлари, ривожланиши белгилаб бериб, унинг халқаро алоқалари, кадрлар масаласи ва мамлакатимиз иқтисодиётининг турли соҳаларига мана шу институтда қилинаётган илмий-тадқиқот натижаларини қўллаш ва мавжуд муаммоларини ҳал қилишга қаратилган тадқиқотларни олиб бориш масалалари белгилаб берилган.\nШу тариқа, Ядро физикаси институти қайта тикланиб, ҳозирда ўз фаолиятини қайта давом эттираяпти.\n- Институтда нима билан шуғулланилади? Қандай тадқиқотлар олиб борилади?\n- Институтда ядро физикаси, қаттиқ жисмлар радиацион физикаси, материалшунослик, активацион таҳлил, радиокимё, илмий асбобсозлик, ахборот технологиялари йўналишлари бўйича фундаментал ва амалий тадқиқотлар олиб борилади.\n6 Декабр 2019, 14:27\nҲозирги кунда институтда ушбу йўналишлар бўйича 14та илмий бўлим ва лабораториялар фаолият кўрсатмоқда.\n- Институт олимлари томонидан яратилган қандай ишланмаларни ютуқларингиз сифатида санаб ўта оласиз?\n- Ишлаб-чиқаришга киритилишга жуда яқин бўлган ишланмаларимиз бор: биринчиси, бу радиациявий ишлов бериш натижасида, қаттиқ материаллардан тайёрланган маҳсулотларни ишлаш муддатини узайтириш. Бу борада Олмалиқ тоғ-кон металлургия комбинати, Навоий тоғ-кон металлургия комбинати ҳамда республикамиздаги яна иккита ташкилот билан ишлар олиб бораяпмиз, шартнома имзоланди. Иккинчиси – радиокимё йўналишида. Атом реактори базасида янги изотоплар олиш. Ютеций-177 радио-изотопи олинган. Бу радиоизотоп тиббиёт соҳасида, яъни саратон касалини даволаш учун қўлланилади. Лекин у фақат изотоп. Яъни уни дори – радиофарм препарат кўринишига келтириш учун қиладиган ишларимиз мавжуд. Чет эллик инвесторлар билан шуни устида иш олиб боряпмиз.\nМДҲ давлатлари ядровий хавфсизлик ҳақида келишиб олишади\n25 Октябр 2018, 15:06\nБундан ташқари, Германий-68 радиоизотопини олиш бу борада россиялик ва қозоғистонлик ҳамкорлар билан ишлаяпмиз.\nШунингдек, радиация ёрдамида маҳсулотларга, айниқса, тиббиёт маҳсулотларига ишлов бериб, уларни сифатини яхшилаш йўналишда ҳам анча вақтдан буён изланишлар олиб боряпмиз.\nИнститутда материалшунос олимларимиз томонида оригинал ядро технологияси яратилган бўлиб, унинг ёрдамида дунёдаги бир нечта заргарлик компаниялари буюртмасига кўра, ярим қимматбаҳо тошлар, яъни турли табиий минералларга ранг бериб келинади. Хабарингиз бўлса, кўпгина табиий қимматбаҳо тошлар: яъни топаз, турмалин, аквамарин, ёқут сингари минералларнинг табиатда асосий қисми шишадай рангсиз бўлади. Бу тошларни рангликлари жуда ҳам кам, эҳтимол 10% ҳам чиқмас. Бу ҳам табиатда узоқ вақт радиация таъсирида рўй бериши мумкин. Мана шу - 100 миллионлаб йил давомида бўладиган жараённи ядро реакторида бир неча соатда амалга оширамиз ва тошларга ажойиб, гўзал табиий ранглар берамиз. Буни натижасида уларни нархи 3-5 баробардан 100-120 баробаргача ошиб кетади.\nРоссия Ўзбекистонга ядровий ёнилғини етказиб берди\nВенгриядаги, Мисрдаги реакторларда ҳам шундай ишлар бажарилади, бизнинг технологиямизни улардан фарқи, бир вақтнинг ўзида беш баробар кўп миқдордаги тошларга ранг бериш имкониятига. Буни натижасида ранг бериш тан нархи анчагина пасайди ва шу туфайли бугунги кунда кўплаб буюртмачилар бизни институтимизга мурожаат қиляпти, ҳозир йилига 1 тоннадан ортиқ тошга ранг бериш бўйича валюта контрактлари тузилади.\n- Институтларингизда махфий йўналишларда изланишлар олиб бориладими?\n- Мустақилликка эришилгандан кейин ёпиқ йўналишлар, ёпиқ тематикалар тўхтатилган. Ҳозир ҳам институтимизда махфий йўналишларда деярли иш олиб борилмайди.\n- Ядровий йўналиш – энг ёш йўналишлардан бири ҳисобланади. Ёшларнинг ушбу соҳага қизиқиши қандай? Институтда устоз-шогирдлик масалалари қандай олиб борилади?\n- Бугун ядро физикаси институтида 15та фан доктори, уч нафар академик бор. Ёш кадрлар ҳам жуда кўп. Академикларимиз ўз соҳалари бўйича устоз-шогирдлик анъаналарини йўлга қўйганлар.\n28 Октябр 2020, 14:42\nШунингдек, ўтган йилдан бошлаб стажер-тадқиқотчилар институти ташкил қилинди. Етакчи олимларимиз ана шу стажер тадқиқотчиларни суҳбат асосида танлаб олиб, улар билан биргаликда иш олиб боришяпти. Ўзбекистонда АЭС қурилиши режалаштирилгандан кейин, бу борада ҳам янги йўналиш ташкил қилиниб, ёшларимиз жалб қилинган. Институтда ядро физикаси, назарий, экспериментал, кимё физикаси ва бошқа соҳаларда 10дан ортиқ илмий мактаблар бор. Олимлар ўзларини илмий мактабларини ташкил қилишган. Ўнлаб ёш мутахассислар етишиб чиқади бунда ҳам.\nТаъкидлаш жоизки, бугун ёшларнинг ядро физикаси соҳасига қизиқиши кучайган ва бу қувонарли, албатта. Жажжи болалар у ёки бу тадбирда менга ядро физикаси соҳасида олим бўлмоқчиман, буни учун қайси университетни битириш керак деган саволларни беришади. Таъкидлаш жоизки, бизнинг институтимиз доирасида Россия Миллий Тадқиқот Ядро Университетининг "Москва муҳандислик физикаси институти" (МИФИ) нинг биринчи хорижий филиали очилган.\n- Институтларингизда шу бугунги кунда биринчи навбатда ечимини топиш керак бўлган долзарб муаммо нима?\n- Ядро реакторини турли асбоблари, қисмлари вақт ўтиши билан эскириб бормоқда. Ахир 1959 йил ишга туширилган. Шуларни алмаштириш, янгилаш бўйича деярли маблағ ажратилмаяпти.\nЎзбекистонга ядро соҳасида янги йўналишлар қизиқ – МИФИ ректори\n3 Сентябр 2019, 20:31\nИнститутга бир йилда экспорт ишларидан 3 миллион доллардан ортиқ маблағ келиб тушади. Шартномалардан 9-10 миллиард сўм атрофида пул ишлаймиз. Бюджетдан ажратилган ҳар бир сўмни 2,5-3 сўмга айлантирамиз. Лекин ўзимиз топган пулимизга шу эскирган ускуналарни янгилаймиз, десак шунга рухсат ололмаймиз. Айтайлик, шошилинч ҳолат юз берди, дейлик бир ускунанинг насоси куйиб қолди. Ҳозир тузатиш керак. Шартнома тузиб, биржага савдолашишга қўйиб, яъни турли қоғозбозчилик ишларини қилишга вақт йўқ. Бор шунақа ташкилотлар, икки соатда таъмирлаш ишларини қилиб бериши мумкин. Аммо у билан шартнома қилдиришга имкониятимиз йўқ, чунки у билан шартнома қилиб биржага қўйсангиз, бошқаси ютиб кетиши мумкин.\nРадиофобия ёки “Росатом” реакторлари хавфсизми?\n5 Март 2020, 17:54\nРеакторга бир ускуна керак бўлиб қолганда, бир компания билан шартнома тузиб, биржага "торг"га қўйганимизда, Қувасой (Фарғона вилояти, - таҳр.)дан бир компания ютиб олган. Ўшанда ҳайрон қолдик, наҳотки реакторга тегишли ускуна ўзимизда, Ўзбекистонда ишлаб чиқариларкану, биз бехабар эдик, деб. Кейин қўнғироқ қилсак, "йўқ, биз бунақа нарсани ишлаб чиқармаймиз", деган жавобни олдик.\nҲозирги, коррупцияни олдини олишга қаратилган тизимда биз вақт ва куч йўқотяпмиз.\nБир нарсани тушуниш муҳим, реакторда ишлатилаётган материаллар жуда юқори сифатли бўлиши керак. Аччиқ бўлса ҳам айтиш шарт, Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаётган реакторни сувини тозалаш учун ишлатиладиган ион алмашувчи смолаларни биздаги реакторда ишлатиб бўлмайди. Чунки уларни юқори радиоактивликка чидамлилиги паст.\n17 Март 2018, 11:15\nАжратиладиган маблағлар институтларни ўзига берилиши керак, деган фикрдаман. Чунки қандай ускуна сотиб олиш кераклигини ўша институтдаги мутахассислардан бошқа ҳеч ким яхшироқ билмайди.\n- Ўзбекистон Россия технологиялари асосида АЭС қуришни режалаштирмоқда. Етакчи физик олим, қолаверса, ЯФИ раҳбари сифатида, фикрингиз қизиқ. Бу лойиҳадан ҳавотир олиш керакми ёки аксинча, у Ўзбекистон учун фойда келтирадими?\n- Бугунги кунда дунёнинг 32 та мамлакатида 191 та атом электр станциялари эксплуатация қилиб келинмоқда, 51та энергоблоклар қурилиш босқичида турибди. Россия эса АЭС қуриш бўйича дунёда етакчи ўринда туради. Биринчи атом электр станцияси 1954 йилда қурилган ва 75 йиллик фаолияти тарихига назар соладиган бўлсак, атиги уч марта у билан боғлиқ йирик авариялар рўй берган.\n23 Январ, 19:07\nҲозирги кунгача гидроэлектрстанцияларда содир бўлган аварияларда АЭСга нисбатан бир неча минг марта кўп одам қурбон бўлган. Гидрообъектларнинг хавфлилик даражаси АЭСникига нисбатан юқори.\nҲозирги кунда ҳаётимизни электр энергиясиз тасаввур қилиб бўлмайди. Мавжуд электр станциялари ичида ҳозирги кунда АЭСлар – хавфсизлигига жуда катта эътибор бериладиган ва қурилишига сарфланадиган маблағнинг салкам ярми объект хавфсизлигини таъминлашга йўналтириладиган объектлар ҳисобланади.\nМавжуд электр станциялари ичида стабил (турғун) равишда, қолаверса арзон электр энергия бериб турадиган станциялардан биттаси ҳам шу – АЭС бўлади.\nШуларни ҳисобга оладиган бўлсак, ундан жуда ҳам қаттиқ хавфсираш керак эмас. У ҳатто кўпроқ фойда келтиради, деб қараш тўғрироқ бўлади.\n22 Январ, 23:00\nЧунки бугун Ўзбекистонда ишлаб чиқариш темплари жуда ҳам тез ривожланяпти, аҳолининг эҳтиёжи кундан-кунга ортиб бормоқда, лекин шунга яраша электр энергияси қувватлари ишга туширилмаган.\nЭнергетика соҳасини ривожлантиришнинг 2030 йилгача бўлган концепциясида Ўзбекистон бўйича ҳамма турдаги электр энергия манбаларини ривожлантириш кўзда тутилган. Қуёш электр станциялари, шамол станциялари, ИЭС, гидро электр станциялари шулар жумласидан. Ҳаммасини ривожлантириш кўзда тутилган. АЭС ишга туширилгач, электр энергияси қуввати умумий миқдоридан 8% ини таъминлаши кўзда тутилган.\nШуларни ҳисобга олган ҳолда айтиш жоизки, бугунги кунда Ўзбекистон фақат АЭС қуришни ёки атом соҳасини ривожлантиришгагина эътибор қаратаётгани йўқ.\nБелгиланган хавфсизлик чораларига амал қилинса, АЭС ҳеч қандай хавф туғдирмайди.\n- Институтнинг истиқболдаги режалари ҳақида ҳам гапирсангиз?\n- Яқин ўн йил ичида Ўзбекистонда янги атом тадқиқот реакторини қуриш бўйича яқинда таклиф киритдик. Келгуси 1-2 йил ичида лойиҳа устида ишлаш кўзда тутилган. Бу билан Ядро физикаси радиацион физика йўналишидаги тадқиқотларни янада ривожлантириш, радиоизотоп маҳсулотларни ишлаб-чиқариш, радио-фарм препаратлар ҳисобини кўпайтириш ва экспорт салоҳиятини оширишни режалаштиряпмиз.\n21 Октябр 2019, 15:07\nБундан ташқари, янги юқори энергияли циклотрон – яъни зарядланган заррачаларни тезлатувчи қурилмани барпо этишни режалаштирганмиз. Ҳозир буни устида бир нечта хорижий инвесторлар билан келишув олиб боряпмиз. Циклотрон – бир қатор йўналишларда илмий-тадқиқотлар ўтказиш билан бирга радиоизотоп маҳсулотларини олиш имконини беради. Медицина соҳасида ишлатилаётган кўпгина радиоизотоплар айнан шу циклотронда ишлаб чиқарилган.\nЯна бир режалаштирилган улкан лойиҳаларимиздан биттаси – электрон тезлаткич асосида тиббиёт буюмларини стерилизация қиладиган ва озиқ-овқат, мева-сабзавот маҳсулотларига радиацион ишлов бериш натижасида уларнинг сақлаш муддатини оширадиган янги технологияларни ишлаб чиқмоқчимиз.\n22 Сентябр 2019, 16:48\nАндижон, Фарғона, Самарқанд вилоятларига шу тезлаткичларни ўрнатиб, озиқ-овқат маҳсулотларига радиацион ишлов беришни йўлга қўймоқчимиз. Ҳозирги кунда етиштирилаётган мева-сабзавотларнинг 30%и далада қолиб кетса, тахминан яна 30%и чириб, омборхоналарда йўқолиб кетади. Агар уларга радиацион ишлов бериладиган бўлса, турли чиритувчи замбуруғларни ўлдириб, озиқ-овқат маҳсулотларининг сақланиш муддати бир неча баробарга оширилади.\nРадиацион ишлов бериш – инсон организми учун тўла хавфсиз, бу бутун дунёда қўлланилади ҳозирда. Ҳатто кўпгина мамлакатларда импорт қилинаётган маҳсулот, агар унга радиацион ишлов берилмаган бўлса, чегарадан ўтказилмайди.