Kutubxona - Vasiliy Yan. Osiyoning moviy sarhadlari / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Vasiliy Yan. Osiyoning moviy sarhadlari / Kiril\nМуаллиф Василий Ян\nАсар номи Осиёнинг мовий сарҳадлари\n- Василий Ян\nТаржимон Абдулла Комил\n1 Суворий Ён Дафтаридан\n2 Бу Ердан Ҳаёт Қочган\n2.1 Америка Экспедицияси\n2.2 «Таҳлика Ва Таваккални Бўйнимизга Олиб»\n2.3 Бизнинг Карвон\n2.4 «Оллоҳ Биздан Юз Ўгирмади...»\n2.5 Янги Йилдаги Туш\n2.6 Даҳшатли Саҳро\n2.7 Лутилар Маликаси\n2.8 «Итоациз Йўловчилар Ушлансин!»\n2.9 Бадавийлар ҚалъАси\nОсиёнинг мовий сарҳадлари\nСуворий Ён Дафтаридан\nВасилий Ян (Янчевецкий) сизга «Чингизхон», «Боту», «Сўнгги денгизгача» тарихий романлари билан таниш. Унинг асарлари дунёнинг кўпгина тилларига таржима килинган. Шарқшунос зобит XX аср бошларида Россия империясининг Асхобод (ҳозирги Ашгабат) истеҳкомига хизматга юборилган. Осиё бўйлаб бир неча экспедицияларда қатнашган. Унинг тўрт жилдли асарлар тўпламига кирган «Чавандоз номалари» туркумидаги «Осиёнинг мовий сарҳадлари» сафарномасидан бир бобни жузъий қисқартирилган ҳолда эътиборингизга ҳавола қилмоқдамиз.\nСаргузашт услубида ёзилган бу номалар Россия империяси Америка ва Англиянинг Ўрта Осиё ҳамда Яқин Шарқ билан боғлиқ манфаатлари тўғрисида билимларингизни янада бойитади деган умиддамиз.\nБу Ердан Ҳаёт Қочган\nБиз Асхободга қайтганимизда иккита шов-шувли воқеа рўй берган эди. Генерал Уссаковскийнинг оиласи келибди... Иккинчиси эса анча жиддийроқ.\n1903 йили танти миллиардер Карнегининг илмий институтидан Американинг геология-археология экспедицияси келган эди. Ўшанда «Асхобод» газетаси экспедиция «... ер ва давлат мулки вазирлигининг тавсияси билан келганлиги, Копетдоғ, Гавдан, Xайробод, Қарши ва Термизни илмий тадқиқ қилишда АҚШ элчисининг хоҳишига кўра Бош штаб экспедицияга ҳамкор бўлиши, лекин қазилма ва археология бойликлари олиб кетилмаслиги...» ҳақида ёзган эди.\nЭкспедицияни Рафаел Помпелли бошқарган. У илмга дахли йўқ моҳир ишбилармон сифатида катта ўғли билан келган эди. Экспе-дициянинг асосий мақсади нефт ёки бошқа фойдали қазилмаларни қидириш эканлиги истиснодан холи бўлмаган.\nГенерал Уссаковский америкаликларни илиқ кутиб олиб, ҳар тарафлама ёрдам кўрсатишга ваъда берди. Менга эса, инглизча билганим учун экспедицияда қатнашишимга хайрихоҳлик билдирди.\nПомпелли «уни яна Россия ўзига махлиё қилаётганини», ёшлик пайтларида Сибирга қайсидир илмий экспедиция билан келгани, бу сафарлар унда «ёқимли таассуротлар» қолдирганини сўзлаб берди. Экспедициянинг раҳбари ва Помпеллининг ўнг қўли Девис эди. Америкалик бу таниқли олимнинг геология бўйича мукаммал қўлланмаси Қўшма Штатлар университетларида ўқитиларди. Девис Копетдоғ тизмаларига чиққан ва кейинчалик тоғлар, тоғ жинслари ҳажми, уларнинг геологик тузилиши бўйича кузатувлари ҳақида Уссаковскийга ҳисобот берган эди.\nДевиснинг ассистенти ёш геолог Элсворс Xентингтон бўлиб, яна бир машҳур профессор – италян археологи ҳам экспедиция таркибига кирган. Помпелли экспедицияси 1904 йил давомида Асхобод яқинидаги Анав харобаларида қимматли кашфиёт қилгани ҳақида «Закаспий шарҳлари» газетасида хабар берилган эди.\nПомпеллининг қазиш ишлари Ўрта Осиё тарихини ўрганишга ҳисса қўшди. Карнеги институти экспедиция ҳақидаги хисоботни чиройли қилиб нашр этган (унда кейинчалик академик бўлган В.В. Бартолд ҳам қатнашган), шу ишларни нега биз – руслар мустақил равишда бажармаганимиз алам қилган эди.\n«Таҳлика Ва Таваккални Бўйнимизга Олиб»\nЭлсворс Xентингтон билан деярли тенгдош эдик. Маълумотимиз даражаси ва ихтисосимиз бир хил эди. Иккаламиз ҳам бўйдоқ ҳаёт пиллапояларидан энди кўтарилиб келаётган бўлиб, саёҳатлар борасидаги орзуларимизнинг муштараклиги бизни дўст қилиб қўйганди. Эроннинг тақир саҳролари орқали эрон-афғон чегаралари бўйлаб Ҳиндистонга ўтишга келишиб олдик.\nЎрта Осиёга келган ва ўлка бўйлаб юрган кунимданоқ олдиндан ўйлаган орзуим – Эрон ва Афғонистон орқали Ҳиндистонга ўтишга тайёргарлик кўра бошлаган эдим. Ҳали Лондонда эканлигимда, кейинчалик эса Петербург ва Асхободда ўзим ўтадиган давлатларни ўргана бошладим. Тўплаган маълумотларим ёрдамида Афғонистон ҳақида бир неча мақолалар ёзганман. Улар «Асхобод» ва Петербургнинг «Новое время» газеталарида босилган эди.\nГенерал Цуботичний Узоқ Шарққа кетиши олдидан Эрон ва Афғонистонга сафарга юборишини сўраб, фикрларимни асослаган ҳолда билдириш ёзган эдим. Унда «бош мақсад Афғонистонни, унинг халқи, сиёсати, урф-одати ва бошқа муносабатларини ўрганиш» эканлигини баён қилган эдим. Генерал Цуботич менинг хатимдан нусха кўчиртириб, Туркистон генерал – губернаторига жўнатган ва хатида талабимнинг қондирилишини сўраганди.\nТошкентдан келган жавоб хатида генерал Иванов шундай ёзган эди: «Губерня котиби Янчевецкийнинг Афғонистонга бориб, ўша мамлакат билан танишиш истаги менга маъқул бўлди. Xоҳлардимки Янчевецкий таҳлика ва таваккални бўйнига олиб, бу ишни қилиши мумкин. Бироқ жаноб ҳарбий вазирнинг розилигисиз рухсат беришга иккиланмоқдаман. Шунинг учун ходимингиз илтимосини ҳарбий вазир билан ҳазрати олийларига тақдим этдим....»\n1902 йилнинг декабр ойида Петербургдан телеграмма келди. Унда ҳарбий вазирнинг: «Янчевецкий барча оғирликларни бўйнига олса – розиман...» деган рухсати битилган эди. Лекин сал кам бир йилда кейингина орзуларимни амалга ошириш имкони туғилди.\nРежаларимни Xентингтон билан ўртоқлашдим. 1903 йилда ўзаро келишиб, илмий экспедицияни Эрондан бошлаш, Сейистонга етганда, Афғонистонга кириб, сўнг Ҳиндистонга йўл олишни режалаштирдик. Шунинг учун 1903 йилнинг август ойида бир вақтнинг ўзида иккита билдиришнома ёздим. Бири – Эронга бориш, иккинчиси – махфий – Афғонистон ва Ҳиндистонга ўтиш ҳақида эди.\nРоссия ва Афғонистон билан дипломатия муносабатлари бўлмаганлиги оқибати ўлароқ экспедициямиз ва унинг йўналишини ошкор қилмаслик учун ҳужжат ва буйруқларда менинг сафарим фақат Эронга эканлиги кўрсатилди. Қолганлари – Афғонистон ва Ҳиндистон сафари менинг « бўйнимга тушган » эди.\nПетербург газеталари билан ҳамкорлик қилишим ҳамммага маълум бўлиб, Уссаковский менга журналист сифатида, «йўл харажатларисиз, маошим сақланган ҳолда» рухсат берди. Шу боисдан сафар жиҳозларини топиш қийин кечди. Сафар учун уч юз сўм ва олдиндан уч ойлик маошим – уч юз сўмни олдим, холос (кейинчалик сафаримни яна уч ойга узайтиришди, бу пулларни уммон ортидан каттагина маблағ олиб турувчи Xентингтон билан тенг бўлишиб олдик).\nСафаримизда олти киши эдик. Учта туяга сув тўлдирилган мешлар, озиқ-овқат, йиғма чодир, кигизлар ортилди. Элсворсда эса Америкадан олиб келган йиғма каравот, курси, хонтахта ҳамда узун тоғора бор эди. У имкон топилганида бу жиҳозлардан фойдаланишни ўрнига қўяр эди. Бу эса менинг ғашимни келтирарди.\nСафарда мени Маргания (Малахий Клавдиевич Маргания асли кавказлик бўлиб, истеъфодаги подполковник эди – таржимон) тарафидан юборилган икки йигит ёш: хушчақчақ туркман Xивақилич ва афғон қочоғи Мардон кузатиб боришарди.\nМардон асли Ҳиротда яшаган. Xотинини жазмани билан тутиб олганида ҳар иккаласини ҳам сўйиб ташлаган бўлиб, қочқинда яшарди. Афғонистонга қайца, уни дор кутаётганини ўйлайвериб, одамови бўлиб қолган. Xивақилич эса тўрт хотинининг ғалвасидан қочиб кетган, шунинг учун ҳам қувноқ юрарди. Xентингтон ўзига Қурбон исмли тилмочи ва форс ҳамда туркман тилларини яхши биладиган ўрис Михаилларни ёрдамчи қилиб олди. Михаил яхши овчи бўлиб, кейинчалик сафар давомида ёввойи қушлар билан сийлади, Элъсворсни рус тилига ўргатди...\nШунингдек, экспедицияни Трезорка лақабли кўппак кузатиб борди. Мен билан узоқ вақт бирга яшаган оппоқ ва жуссаси митти бўлган бу ит карвон олдида чопиб борар, ҳамма дам олганида юкларнинг тепасига чиқиб дам олар, тунлари карвонни ҳушёрлик билан қўриқлар ва шарпа сезганида қаттиқ ҳурар эди. Xентингтон йўл-йўлакай «Сулув Елена ҳақида» хўрсиниб, хатлар орасига қора қоғоз қўйиб кундалик ёзарди. Имкон топди дегунча хатнинг бир нусхасини Бостондаги отасига юборарди. Эҳтиёткорлиги туфайли шундай қиларди. Чунки кундаликлар турли сабаблар билан йўқолиб қолганида ҳам тайинли қўлларда бўлар эди. Америкага қайтгач, «Туркистонни тадқиқ қилиш» номли китобида саёҳатимиз ҳақидаги ҳисоботни суратлар ва чизмалар билан нашр этди.\n«Оллоҳ Биздан Юз Ўгирмади...»\nЭкспедиция карвонимиз Сарахсдан 1903 йилнинг ноябрида йўлга чиқди. Биз атайлаб шу вақтга келишган эдик. Чунки бу ойда Ўрта Осиё минтақасида жазирама иссиқлар ўрнига салқин ҳаво келади, айрим жойлар музлайди. Бу эса саёҳатчилар учун ҳам, уловлар учун ҳам қум ва қояларда юришни осонлаштиради.\n«Узоқ сафар мени ўта ҳушёр бўлишга чақиради», деб ёзган эдим Сарахсдан чиқаётиб Асхободга йўллаган хатимда. Саёҳатнинг биринчи кунлариёқ фикримнинг тўғрилигини кўрсатди ва айрим умид ва режаларни чиппакка чиқарди.\nЭрон йўли биз учун Зулфиқордан бошланди. Дарага жойлашган бу шаҳар Россия, Эрон ва Афғонистон чегаралари кесишган жойда эди. Карвон шу жойдан эрон-афғон чегарасидан жанубга қараб юрди. Сафар чоғида биз ўзимиз белгилаган усул билан – гоҳ қум текисликлари, гоҳ аҳоли яшаш жойларида тўхтаб ўтдик.\nХентингтон иккимиз отларга миниб, карвондан четга чиқар ва жойларни ўрганар эдик. Шундай четга чиқишларнинг бирида Афғонистон чегараси ичига анча кириб кетибмиз. Ариқ чопаётган деҳқонлар бизни ушлаб олишди. Кузатувчи икки йигит ҳам биз билан бирга эди. Деҳқонлар бизни қўйиб юбормасликлари равшан бўлгандан кейин Xентингтон отишма билан қутулиб қолишни таклиф этди. Мардон қулоғимга шивирлади: «Оллоҳ биздан юз ўгирди!» Ҳар бир тутиб олинган ўрис учун инглизлар минг рупиядан тўлашади! Бу ерларда инглизларниг айғоқчилари кўп! Олишамиз, бўлмаса бизни аввал зиндонга солиб, кейин Англиянинг Кобулдаги ваколатхонасида аъёнларнинг кўз ўнгида қозиққа ўтқизишади!... »\nБир оз ўйлангандан кейин Гомер достонидаги Одессейнинг ҳийласини Мардонга шивирлаб: «Шошма! Оллоҳ ҳали биздан юз ўгиргани йўқ. Балки биз Оллоҳни эсдан чиқарганмиз» дедим ва афғонларга мени улуғ сарҳанг (полковник) деб таништиришини айтдим. Мен бу ерга элчи сифатида келганман, ҳар кимлар билан гаплашавермайман, катта бошлиқлар билан учраштиришларини талаб қиламан!\nМардоннинг гапини эшитиб афғонлар бошлиқларини бу ердан анча узоқда – қалъада эканлигини айтди.\n« Мени у ерга олиб боринг! – деб буйруқ қилдим. – Ундан олдин чопар юборинглар, дастурхон ёзиб, чой дамлаб қўйсин».\nБир неча афғон отларига сакраб миниб, чоптириб кетишди. Икки афғон йигити мен минган отни жабдуғидан ушламоқчи эди, биқинидан ниқтов еган от пишқириб, уларни тишламоқчи бўлди. Шундагина улар нари кетишиб, йўлларида давом этишди.\nЯлангоёқ афғонлар қуршовида ярим вайронага айланган, пахсадан қурилган қалъага келдик. Гиламлар тўшаб улгурилган, қозонларда палов, мис қумғонларда чой қайнар эди.\nҚалъа бошлиғи ҳам, чегарачилар сардори ҳам Абдулҳамид исмли кекса зобит экан. Соқоли хинага бўялган новча одам биз билан кескин, аммо ҳурмат билан гаплашди: « Афғон еридан нега рухсациз ўтдинглар? Ўрисларнинг Афғонистонга кириши ман қилинганлигини сизлар билишингиз керак! Нега келдинглар?...»\nТаржимонимиз Мардон орқали биз экспедиция аъзолари эканлигимизни, биримиз рус, иккинчимиз амеркалик эканини, саҳрода йўл белгилари бўлмагани учун адашиб қолганимизни тушунтирдик. Одамлардан бу ерга келтиришни ўзимиз илтимос қилганимизни, йўлни сўрамоқчи бўлганимизни ҳам таъкидлаб қўйдик. Сейистон, ундан Белужистон ва Ҳиндистонга бормоқчилигимизни айтиб, қўшимча қилдим: «Афғонлар адолатли ва ботир халқ, ўз бошлиқлари қолиб, фақат инглизлар буйруғини бажармайдилар-ку,? Нахотки йўловчиларда улардан яхши хотиралар қолишини исташмаса?...Ё кекса ва жасур жангчи Абдулҳамид ўз ерининг қалъасига бошлиқ эмасми?..»\nМардон гапларимни ҳафсала билан таржима қилиб турди. Абдулҳамиднинг авзойи бироз юмшаганини сездим. Кейин у овқат келтиришни буюриб, саёҳатчиларнинг қуролларини томоша қилишга тушди.\nМен қўлимдаги отлиқларга мослаштириб калталаштирган оддий милтиғимни узатдим-да, афғон қуролини кўрсатишни сўрадим. Абдулҳамиднинг қўлидан милтиғини олаётганимда унинг қўндоғи-даги инглиз тамғасига кўзим тушди.\nДастурхон атрофида қизғин суҳбат бошланди. Абдулҳамид Россия ҳақида, унинг Ўрта Осиёдаги мулки ҳақида кўп сўради. Биринчи марта рус одамини кўриб турганини, руслар ва Россияга ҳеч қандай эътирози йўқлигини яширмади. Лекин кечагина душман ҳисобланган инглизларнинг Кобулдан туриб берган буйруқларини бажаришга мажбур эканини таъкидлаб қўйди.\nБиз дўстона хайрлашдик. Очиқиб кетганимиз учун паловга тўйиб олгач, эсталик учун Абдулҳамидга соатимни ҳадя қилдим. Йўл кўрсатгани, меҳмондўстлиги учун ташаккур билдириб, отларимизга миндик.\nАфғонлар билан суҳбатимиз давомида Xентингтон жим ўтирди, Абдулҳамидни ва атрофни шубҳаланиб кузатди. Гоҳо чарм камзули чўнтагидан Инжилни олиб варақлаган бўлди.\nБиз қалъадан хотиржам чиқиб кетдик. Дастлаб отлар қадамини тезлатдик, қош қорая бошлагач эса йўрттирдик. Ортимиздан бир неча афғон отлари кузатиб келдилар.\nКарвоннинг тунаш жойига етиб келганимизда чодирлар тикилган эди. Улар бизнинг ҳаяллаб кетганимиздан хавотирланиб туришганида шарпамизни узоқдан пайқаган Трезорка қаттиқ-қаттиқ ҳура бошлади. Шунда шерикларимиз «биздан юз ўгирмагани учун » Оллоҳга ҳамду санолар айтишди.\nОрадан ҳеч қанча вақт ўтмай, Сейистонга келдик ва Xуросондаги Россия консуллигида чегара хизмати капитани Абдулҳамиднинг Кобулга чақирилгани, адабсиз рус йўловчиларини Кобулга олиб келмай, қўйиб юборгани учун тан жазоси олганини эшитдик.\nЯнги Йилдаги Туш\nЖуғрофия ва геологияни махсус ўрганган Xентингтон йўл-йўлакай ўйлаганларини ёзиб борар, жойларни чизар ва фотосуратга олар эди. Менга эса ер қаватининг геологик ўзгариши, саҳролар қандай пайдо бўлгани, нега уларда ҳаёт йўқлигини тушунтирарди. Унинг айтишича, бир неча минг йилликлар олдин Эронда юксак тоғлар бўлган, улар секин – аста ювилиб паст тепаликлар ва водийларга айланган, айрим жойларидагина ҳайбатли чўққилардан унча баланд бўлмаган қоялар қолган.\nҚадим вақтларда Шарқий Эронда аҳоли зич яшаган, маданият юқори бўлган. Йўлимизда шаҳарлар, қалъалар ва каналлар қолдиқлари тез-тез учраб турарди. Xентингтон фикрича, Эроннинг шарқий қисмида олиб бориладиган қазилма ишлари катта кашфиётларни очади, биз ҳалигача билмаган юксак манавият ишларини аниқлайди.\nФақат ҳар замонда кичик аҳоли масканлари ва кўчманчиларга дуч келдик, холос.\nЙўлимизнинг кўп қисми тақир, қуёшда куйган сувсиз саҳродан иборат бўлди. Аҳён-аҳёнда ҳуркак ёввойи қулонлар, сайғоқлар ва баланд осмон қўйнида сузиб юрган бургутларга дуч келдик, холос.\nБиз дуч келган қишлоқлар, далалар, боғлар ва ариқлар нега йўқ бўлиб кетган? Xентингтон айтганидек, геологик ўзгаришлар бир неча минг йиллар олдин бўлган ва ҳаётнинг равнақ топишига шароит яратиб берган-ку? Нега чаман бўлиб очилган ҳаёт бирдан ғойиб бўлди, худди ҳеч нарса бўлмагандай...\nОчиқ чўлда тунаш учун тўхтадик. Тунда чиябўриларнинг улиши эшитилди. Отларни эгар-жабдуғлардан бўшатиб туяларни чўктирдик. Йўл азобидан толиққанимиз учун кенг гулхан ёнида, кимлар чодир ичида қаттиқ уйқуга кетдик.\nАтрофдаги жонсиз саҳрога тикилганимча хаёлга чўмдим:\n«Эҳтимол, бу ерда иқлим ҳам бошқача бўлгандир. Ахир шу текисликлардан Искандар Зулқарнайн, Чингизхон ва Темурнинг кўпмингкишилик лашкарлари ўтган. Улар нималарни еб тирикчилик қилишган? Туя ва отларини қаерда суғоришган? Ўзлари билан нима олиб келдилару нима қолдирдилар?... »\nЯнги, 1904 йилни саҳрода кутиб олдик. Милтиқлардан ўқ уздик, камтарона дастурхон тузадик.\nЯнги йилнинг бу туни Россияга омадсизлик келтирган йилнинг биринчи туни эди. Бу тунни мен ҳам эслаб қолдим. Шу кечаси саҳарга яқин туш кўрдим. Безатилган чодир ёнида ўтирармишману тушимда сезармишман. Қисиқ кўзли, сочларини икки ўримга жойлаган мўғул Чингизхон рўпарамда турармиш.\nУ чап товонида ўтирганича ўнг қўли билан тиззасини қучоқлаб олган эмиш. Чингизхон мени ёнига таклиф қилармиш. Унинг яқинидаги кигизга ўтирганимдан сўнг, мени қучоқлаб сўрармиш:\n«Сен менинг ҳаётимни ёзишни хоҳлайсанми? Унда мени забт этилган халқларга нисбатан ғамхўр, одамларга бахт келтирувчи сифатида таърифлагин! Шундай қиламан деб сўз бер! ...»\nМен эса унинг ҳақида фақат ҳақиқатни ёзаман дермишман.\n«Айёрлик қиляпсан, тўғри жавобдан қочяпсан. Мени бадном қилмоқчимисан? Бундай қилишга қандай журъат этдинг? Ахир мен сендан кучлироқман! Кел, курашамиз!...»\nЎрнидан турмасдан улкан қучоқлари билан мени тобора қаттиқроқ қисармиш. Шу усулда мўғулларнинг одатига кўра умуртқамни синдирмоқчи бўлганини идрок қилармишман!\nҚандай қутулиш керак? Қандай қилиб ситилиб чиқиб кецам экан? Чингизхонга бўйсунмаслик учун қандай қилиб кучли бўлиш керак? Шунда менинг хаёлимда «ялт»етиб бир фикр пайдо бўлармиш: «Ахир бу тушим-ку! Тезда уйғонишим керак, шунда қутуламан!...»\nУйғониб кетдим. Тепамда саноқсиз юлдузлар жимирларди. Отлар тўрваларидаги арпани бир маромда чайнарди. Чингизхон ҳам, одамни тешадиган ўткир нигоҳлар ҳам йўқ эди.\nШунда биринчи марта бу истилочи ҳақида ёзиш, у қандай бўлса шундай – халқларни қирғин қилувчи, ўзидан кейин саҳроларни қолдирувчи сифатида баён қилиш орзуси туғилди.\nЛекин бу тундан кейин орзумни амалга ошириш учун узоқ вақт саргашталик кутиб турарди.\nЖануб томон бораётган кичик карвонимиз Дашти Лут деб аталган сувсиз саҳрони кесиб ўтди. Саҳронинг номи ҳам ўзига мос («лут»- даҳшатли) эди. Эроннинг шарқий қисми марказидаги бу қум текисликлар юзлаб чақиримга чўзилган, қояли тоғлар, шўрхок ерлар ва ўлик кўллар билан кесилган эди.\nШундай шўр кўллардан бири – Немексар бўйида бир туямиз қулоғигача ботиб кетди. Ўзимиз мўъжиза туфайли жонимизни сақлаб қолдик. Юк ортилган туяни қутқариб қолиш учун барча қилган ҳаракатларимиз зоя кетди. Уни азобли ўлимдан халос қилиш учун отишга қарор қилдик. Шундай қилиб, туя Дашти Лутнинг саноқсиз қурбонлари қаторига қўшилди. Бундай қаҳрли жойда ҳаётнинг борлигини ҳеч тасаввур қилиб бўлмас эди.\nБироқ тинимсиз юриш азобидан бўларимиз бўлиб, тунаш учун тоғ этагида тўхтаганимизда қоп-қора қоя тирқишидан жилдираб оқиб ётган чучук сувни кўрдик. Гулхан атрофида ўтирганимизда эгнига кигиз чакмон кийган, қўлига таёқ тутган бир чол қоронғулик ичидан чиқиб келди. Унинг ортидан пахмоқ итини етаклаган тортинчоқ бола ҳам пайдо бўлди. Чол таклиф қилинган луқмаларни чайнаб, оловда исинганидан кейин саҳро тўғрисида қизиқ-қизиқ воқеаларни гапириб берди. Аслида саҳро ўлик эмас, бизга ўхшаган келгиндиларга шундай туюлар экан. Шу ерда туғилганларга саҳрода ҳамма нарса – сув, овқат, одамлар, ҳайвонлар истаганча бор эмиш.\n«Саҳрода эрксевар кўчманчи халқ – лутилар яшайди. Улар Ҳиндистон ва Қизил денгиз оралиғида кўчиб юрадилар ва ўз ерларини яхши билишади. Қачон ва қайси қудуқларда сув пайдо бўлиши, ўсимликлар ўсишини билиб, шунга қараб кўчиб юришади.\nЁш лутилар савдо карвонларини кузатувчи бўлиб ёлланадилар, чоллари қўй боқадилар, тариқ экадилар, тоғларда ёввойи писта ва бодом терадилар...\nЛутиларнинг Оташкада деган пойтахтлари бор. У саҳронинг ўртасида тоғлар панасига яширинган. Одамлар доимий яшамайди, ҳар уч йилда бир марта «муборак тошларини» зиёрат қиладилар. Пойтахтга олиб борувчи йўлни фақат «назаркарда»лар биладилар.\nЛутиларни аёл киши бошқаради. «Халқ етакчиси» қошида маслаҳат кенгаши фаолият юритади. Улар ҳам пойтахтда яшамасдан, доимо кўчиб юрадилар..»\nЧол, бола ва кўппак тунда қандай пайдо бўлган бўлса, шундай ғойиб бўлдилар.\nКарвон эса эрталаб яна зерикарли ва оқсоч саҳро бўйлаб йўлни давом эттирди.\nЖанубга тушиб борган сари ибтидоий жойларга келиб қолдик. Бу ерда на одам нишонаси, на йўл кўринади. Беҳисоб қоялар, уларнинг оралиқларида кезиб, адашганимизни англадик.\nОхирги Эрон қишлоқларининг бирида ёллаган йўлбошловчимиз нашаванд экан. У олдин ҳам бизда шубҳа уйғотган эди. Ҳозир эса «олдинда уч йўл борлиги, учаласи ҳам ёмон, сувсиз, қароқчилардан холи эмас»лигини айтди.\nОлдин келишганига яна уч қирон қўшиб тўлашимизни ва наша беришимизни талаб қила бошлади. Нашасиз бир қадам юролмаслигини баҳона қилди. Пул ва тарёкни олганидан кейин қиронни салласининг қатига қистирди, тарёкни ютиб олди ва орқага қайтишимизни таъкидлади...\nКарвоннинг аҳволи оғирлашди.\nҲалок бўлган туя иккита мешдаги сувни ва бир қисм озуқа ҳамда жиҳозларни олиб кетган эди.\nБундан ташқари олдинги довон ошишда Михаилни безгак хуружи тутган ва у отининг бўйнидан қучоқлаганича эгарда беҳуш ётарди. Йиқилиб тушмаслиги учун Қурбон уни кузатиб борарди.\nҚанча узоқлашсак, адашганимизга шунча ишонч ҳосил қилардик. Қоронғи тушаётган бўлишига қарамай на бирор йўлни, чашма ёки қудуқни учратдик. Шўрхок ерда тунашни маъқул кўрмадик. Чунки у на бизга, на уловларимизга наф берар эди.\nХентингтон ғазабланганича йўлбошловчини койир, харитани сўкар, қароқчиларга топшириш учун атайлаб шу ерларга олиб келганини таъкидлар ва компасга қараб фақат Мардоннинг маслаҳатларига қулоқ соларди. У шарққа бурилиб, Афғон чегараларига чиқиб олсак, тоғ пойидаги қишлоқларга дуч келишимизни таъкидлади. Жанубда эса сувсиз, яланғоч саҳро ястаниб ётарди...\nФикримиз бир-бирига тўғри келмагач, энди бошқа-бошқа йўллар билан кетишга қарор қилдик ва тахминан юз чақиримдан кейин жануброқдаги учрашув жойимизни белгилаб олдик. Агар уч-тўрт кундан кейин учрашмасак, бир-биримизга ёрдамга боришга келишиб олдик.\nХентингтоннинг кичик карвони йўл бошловчи, касал Михаил ва Қурбон билан жанубга йўл олди. Узоқ-узоқларда қўнғироқ овози тингач, Мардон, Xивақилич ва мен отларимиз бошини шарққа бурдик.\nЙўлнинг биринчи куни енгил бўлмади. Лекин Мардон сув топишимизга ишонган ҳолда бизни шарқ томонга бошлайверди.\nЯна қоронғи тушди. Отлар гоҳ тошлоқ тепаликларга чиқар, гоҳ табиий сезги билан пастликка оҳиста тушарди. Кўз илғамас зулмат қаърида милтиллаган олов кўринди. Олов бор жойда одам ҳам, сув ҳам, овқат ҳам бўлади, деган умид бизга қувват бағишлади.\nЯқин келганимиз олов атрофида енг ва узун кўйлаклари билан ёғдуни тўсиб ғимирлаётган аёлларни кўрдик. Олов шуълалари атрофидаги қора чодирларни элас-елас ёритиб қўярди. Бесўнақай пахмоқ итларнинг бўғиқ ҳуришларидан отлар ҳуркиб кетди. Улар орқа оёқларида тик туриб кишнар эдилар. Аёллар саросима ичида қичқиришиб, ердан тош олиб ота бошладилар.\nОлов ёнига яқин борганимизда қоронғилик ичида салла ўраган оппоқ соқолли чол кўринди ва жаҳл билан қўлларини силтаб, бизни ҳайдамоқчи бўлди. Мардон афғончалаб чолга қичқирди. Xивақилич форсча ва туркчалаб бир нарсаларни тушунтиришга уринди. Лекин фойдаси бўлмади.\nЮзларининг пастки қисмини енглари билан беркитиб олган аёллар ҳамон чинқирар эдилар. Улар отган тошлардан бири қулоғим остидан зув этиб ўтиб кетди, яна бир тош Мардоннинг отига тегди.\nНима қилишни билмай орқага тисарилаётганимизда чодирлар ортидан бир қорамағиз қизча қизғиш кўйлагига тақилган тангаларини жингирлатиб югуриб чиқди. Аёлларга бир нима деб бақирган эди, улар шу заҳотиёқ тинчиб қолишди. Чол сўкинганича нари кетди. Бизга яқин келиб қолган қизча форсийга ўхшаш тилда тез-тез гапирди.\nХивақилич музокараларни бошлаб юборди. Унинг айтишича, биз лутилар қабиласининг бир тармоғи бўлган машужи кўчманчиларига дуч келган эканмиз. Бу ерда фақат аёллар яшар, эркаклар, айниқса, кофирлар яқин келтирилмас экан. Лекин кўчманчилар бошлиғи Бибиқундуз истисно тариқасида бизни чодирга таклиф этди.\nАёллар итларини ёнларига чақириб, отларимизни бир четга етаклаб келдилар.\nШарқона меҳмондўстлик одатлари Осиё халқларида муқаддас ҳисобланади. Меҳмон бўлганимизга ишонч ҳосил қилиб, ўзимиздан ҳам, отларимиздан ҳам кўнглимиз тўқ бўлди.\nҚизча тақинчоқ тангаларини жингирлатиб, чодирлардан бири томон бошлаб борар экан, узун этакларини сал кўтариб олган эди. Йилтираб турган чўғдай кўкимтир тутун кўтарилаётган гулхан ёнидаги гиламга ўтиришга ишора қилди.\nКўзимиз хонага ўргангач, чодирнинг нариги тарафида Будда ҳолатида ҳаракациз ўтирган аёл кўринди. У Бибиқундуз бўлиб, қабила ҳукмдори экан. Эгнига олтин тақинчоқ қадалган қизил шойи кўйлак кийган, бошига шол рўмол ўраб, устидан шокила ва занжирлар қадалган учли жиға қўндирилган. Гулхан ёруғида аниқ кўриниб турган жигарранг юзи эрта қариётган жувонни ёки ёш кўринган аёлни эслатарди. Қошлари сурмаланган, қош ўртасига эса кўкиштоб нуқта қўйилган эди. Жезга ўхшаб кетувчи бўйни ва виқорли кўксида йирик-йирик зумрад ва лаъл доналаридан маржонлар осилиб турарди .\nХивақилич шарқона суҳбат бошлаб, Бибиқундузнинг қўйлари, от ва туялари ҳақида, кейин ўзи ва бошқаларнинг соғлиғи ҳақида суриштирди. Шўрлаган саҳродан Ҳиндистонга кетаётган карвонимиз ҳақида сўзлади.\nБибиқундуз унинг гапини нигоҳини қадаганча жим туриб эшитди. Экспедицияда тоғларнинг шаклини чизувчи америкалик «катта мулла» борлигини эшитиб, қоп -қора қийиқ кўзлари билан бизларни кузатди.\n– Карвонингиз ҳақида эшитган эдим, – деди Бибиқундуз сокин ва қўнғироқдек овозда. -Сенинг дўстинг тоғларни чизиб, кейинчалик ерли халқлардан олиб қўяр экан. Сен ҳам шундай қилмоқчимисан? Лекин билиб қўйинглар, сизларни Ҳиндистонга ўтказишмайди, Белужистонда англияликларнинг катта қисми туради, улар ҳеч кимни ўтказмайдилар...\nМен Бибиқундузни тинчлантирмоқчи бўлиб, ўзимнинг жаҳонгаш-талигим, »ҳақиқатгўй» эканлигим, одамлар қаерда ва қандай яшаётгани, уларнинг бахтиёрлигига қизиқишим ҳақида гапириб бердим.\nШундан кейин Бибиқундузнинг қарашлари сал илигандай бўлди.»Сен...фаранги дарвешмисан? Бундайларни ҳалигача учратмаганман. Қани, саёҳатинг ҳақида гапириб бер-чи...\nҚаерда бўлганимни эшитиб бўлгач, Бибиқундуз сўради:\n– Ҳа, сен жуда оз жойларни кўрибсан, кўп нарсадан бехабар экансан. Бахт излаб узоққа бормасликни англашинг учун ҳали кўп юришингга тўғри келади. Бахт ҳар қайси миллатнинг ўз ерида бўлади. Бахт – халқнинг эрки ва озодлигида, қадрдон ўчоғи ёнида, яхши кўрган машғулотида, қариндош – уруғлари даврасида!...\nШундан кейин Бибиқундуз машужи қабиласи ҳақида, чодирларини Ҳимолай тоғининг баланд ўтлоқларига, Арабистоннинг сап-сариқ қумлари устида тикишлари ҳақида гапириб берди. Кўплаб давлатларнинг чегарасидан эмин-еркин кўчиб ўтишларини сўраганимда ўз қабиласи билан боғлиқ бир ривоятни айтиб берди ва бу менга эртакдек туюлди.\n«Қадим-қадим замонларда бу тоғларда қушлари сайраб турган қалин ўрмонлар бўлиб, унинг ёнида икки шохли Искандар Дашти Лут саҳроси томон қўшин тортиб ўтган. Саҳро чанқоғи азобидан қўшиннинг ҳалокати яқинлашиб қолганида шу яқин атрофда чучук сувли қудуқлар борлигини эшитади. Қўшин келганини эшитган лутилар маликаси ўз пойтахти Оташкададан Искандарни кўргани ва у билан суҳбатлашгани келади, унга қудуқларни кўрсатади.\nИскандар қўшиннинг чанқоғини бостириб, тонг отгунча малика билан суҳбат қуради. Кетар чоғида эса маликага фармон ёзиб беради. Лути халқининг Искандар мулки бўлган хоҳлаган давлат чегарасидан тўсиқсиз ўтишга рухсат берувчи, ўн минг йилдан кейин ҳам уни солиқлардан озод қилувчи Фармон эди бу. Фармонда битта шарт: абадул-абад бу халқнинг ҳукмдори аёл киши бўлиши кераклиги ҳам айтилган экан.\nАёллар тинчликсевар бўлишади, фитна ва исёнлар уюштирмайди, урушларни ёмон кўришади.\nШу йил лути қабиласининг ҳукмдори—малика қиз кўради. Онаси вафотидан кейин шу қиз лутилар бошлиғи бўлиб қолади. Ўшандан буён озод лутиларга аёллар етакчилик қилар экан. Бибиқундуз эса Искандар билан тонггача суҳбатлашиб чиққан аёлнинг наслидан экан...\nШу вақтдан бошлаб Осиёнинг ҳеч бир давлатида чегарадан ўтувчи лутилардан рухсатнома сўрашмас, солиқ олмас ва тикилган чодирлари ичига кирмас эканлар...\nИскандар фармонининг тақдирига қизиқиб қолганимдан кейин Бибиқундуз бўйнида осилиб турган маккажўхори сўтасини эслатувчи кумуш туморни олди-да, фармон ичида эканини, у авлоддан-авлодга мерос бўлиб келаётганини билдирди.\nЗебигардонга ўхшаб очиладиган тумор ичидан вақтлар ўтиши билан қуруқшаб, қаҳва рангига кирган пергамент қоғозни олиб, менга узатди. Xатда қадимги юнон ёзувига ўхшаш хира белгилар кўринарди. Бибиқундуз юнонча билан таниш эканлигимни билиб, хатни кўчириб олишга рухсат берди ва таржима қилишимни ўтинди.\nРўмоллари билан юзларини тўсган аёллар шарқона ширинликлар келтиришди. Меҳмондорчиликдан сўнг бизни бошқа чодирга таклиф этдилар. Олдинроқ, бу ерга отларнинг эгар-жабдуқлари ва хуржунларимизни келтириб қўйишган экан. Туннинг қолган кисмини шу ерда ўтказдик.\nТунги вақтнинг бир қисмини жинчироқнинг хира ёруғида хатнинг сақланиб қолган сатрларини ўқишга бағишладим. Англашимча, хат Яксарт (Сирдарё) дарёси бўйида муваффақияцизликка учраган Искандар қўшинларидан асирга тушган аскарнинг «буюк Искандарга» ёзган хатига ўхшайди...\nМардон туни билан бир неча марта ташқарига чиқиб, ғудурланар, атрофга олазарак қарарди. Гўё биз талончи лўлилар қўлига тушганмиз-у, улар бизни ўлдириб, отларимизни ўзлариники қилиб олмоқчидай.\nМаълум даражада шундай фикр килишга унда асос бор эди.\nБиз билан тунаган қари мулла ҳар бир ҳаракатимиздан сапчиб ўрнидан турар, «ҳамма кофирлар»ни лаънатлар, бизга еб қўйгудай қарар эди.\nКечқурун бизни меҳмон қилган аёллар эрталаб хурмо солинган палов олиб кирдилар. Кейин туйдирилган ва суғорилган отларимизни эгарлаб келтирдилар.\nКетишимиз олдидан Бибиқундуз ҳам пайдо бўлди. Энди унинг либоси одми, ҳеч қандай тақинчоқлар кўринмас, ҳамма аёлларга ўхшаб кийинган эди. Бибиқундуз отларни синчковлик билан кўздан кечирди, айилларини тортиб кўрди. Мешларимизнинг сувга тўлдирил-ганига ишонч ҳосил қилгач, оқ йўл тилади.\nУнинг ёнида ўзига ўхшаган, кечқурун бизни кутиб олиб Бибиқун-дуз чодирига бошлаган қорамағиз қизча ҳам турарди...\nХат билан туморни Бибиқундузга қайтарар эканман, уни хафа қилгим келмади, аксинча, қоғознинг жуда қадимги эканлигини айтиб, меҳмондўстлик учун ташаккур билдирдим. Кўчманчи белужларнинг биринчи карвони билан Искандар фармонининг аниқ таржимасини бериб юборишимни айтдим(кейинчалик бу учрашув ва хотиралар «Ватан» ва «Скифлар қўрғонидан хат» номли ҳикояларни ёзишимга асос бўлди).\nБибиқундуз чодирлар ва лути аёлларини суратга олишга изн берди. Суратларни Асхободдан жўнатишга ваъда бердим. Машужи аёллари салтанатида олган суратларимдан бир нечаси ҳозиргача сақланиб қолган (В.Ян архивида—тарж.)\nШундай қилиб, банги йўлбошловчимизнинг ўзи билмаган ёрдами билан карвон йўлидан овлоқдаги жойларни, киши билмас лутилар маликаси ва «Искандар фармони»ни кўрдим.\n«Итоациз Йўловчилар Ушлансин!»\nЭртаси кечга яқин жарликдан қияликка чиқиб бораётганимизда тепада одам қораси кўринди. Xентингтон доим олиб юрадиган йиғма курсисида Инжилни ўқиб ўтирарди. Ундан нарироқда таранг тикилган чодир ёнида туялар ётар, тушовланган отлар ўтлаб юрарди. Қурбон ва Михаил гулхан атрофида юришарди.\n«Ишлар жойидами? Нега йўлда эмассизлар?» дея Элъсворсга қувноқ овозда қичқирдим ва тепалик томон отни чоптириб кетдим.\n«Ҳаммаси жойида... Окей!.. Аммо бугун якшанба. Ҳақиқий диндор сифатида бугун дам олишим ва фикр юритишим керак...»,—деб тушунтирди америкалик ҳамроҳим.\nКарвонимиз кейин йўллардан юриб, Сейистонга келди. Бу шарқий Эроннинг ўта ботқоқлик жойи бўлиб, Ўрта Осиёдан Ҳиндистонга боришга энг яқин йўл эди. Бу ерлар Ҳилманд дарёсининг ирмоқлари орқали суғориларди. Сувлар Эрон кўрфазига етмасдан қумларга сингиб кетади.\nСейистон қадимги замонларда Эроннинг энг бой вилоятларидан бўлиб; афсонавий қаҳрамон Рустамнинг ватани эди. Шаҳар жуда кўп марта истило қилинган. Сўнгги марта Амир Темур забт этган ва обод қилишга улгурмаган эди.\nСаҳродан ва ўзлаштирилмаган ерлардан иборат бўлган, айрим жойлари ботқоқлашган Сейистонга кириб боришда ҳужумкор белужлар отарлари билан кўчиб юрганларини кўрдик.\nСейистон (ёки Белужистон) узоқ вақт Эрон ва Афғонистон ўртасида талаш бўлган. 1872 йили Англиянинг «воситачилигида» бу икки давлат томонидан бўлиб олинганди. Бундай бўлиниш «воситачи»лардан бошқасига наф келтирмас, аҳолини миллат жиҳатидан мустаҳкам қилмас, мунтазам равишда чегара тўқнашувларига сабаб бўлар эди.\nБиз Сейистондаги белуж хонларининг бирига ташриф буюрдик. Албатта, қуруқ қўл билан эмас. Xон бизни илиқ кутиб олди ва дастурхон устида шундай деди:\n— Совғалар учун миннатдорман. Лекин менга бошқа нарса керак... Қўшни Афғонистон вилоятларининг бирида ҳукмдор бўлган туғишган оғам мен билан доимо уруш ҳолатида келади. Унга инглизлар хуфия равишда қуроллар билан ёрдам бермоқда. Нега шундай қудратли ўрис подшоси менга бир неча замбарак беролмайди? Мен оғам билан ҳисоб-китоб қилиб, у ўрис подшоси билан абадий дўстликда яшаган бўлардим!\nВилоятнинг маъмурий маркази бўлмиш Нусратободда рус консули томонидан қабул қилинганимизда, афғон Сейистони орқали Ҳиндистон чегарасига юз чақиримча қолганини, лекин инглизлар бизни нариёққа ўтказмасликларини билдик. Шундай бўлса-да, биздан сал олдинроқ олмон сайёҳларининг шу ердан Ҳиндистонга бемалол ўтганини эшитган эдик.\nКонсулликда эшитишимизча, экспедициямиздан хабар топган инглизлар Британиянинг «марварид тожи» – »Кўҳи нур»га ўтишимиздан ҳадикда эканлар.\nИнглиз консуллари бизга ҳар қандай йўл билан тўсиқ қўйиш, уларнииг бири рус бўлганлиги учун карвонни ушлаб қолиш ҳақида буйруқ олган эканлар. Изимиздан дайди қароқчилар юборилган ва уларга бизни йўқ қилиб, изимизни текислаш топширилган экан. Лекин йўл юришдаги ўзимга хос қоидам бўлиб, кўринганлардан йўл сўрардим ва саволлар билан уларни чалғитардим. Кейин эса бошқа йўл билан кетар эдим. Шунинг ҳисобига биз таъқибдан омон қолиб, Эронни муваффақиятли кесиб ўтган эдик.\nСейистонда Афғонистон, Ҳиндистон ва Форс кўрфазига бориш фикридан қайтдик. Бунга бошқа сабаб ҳам бор бўлиб, япон мина ташувчи кемалари томонидан Порт-Артурда рус флотига ҳужум қилинган эди. Менинг пулларим ҳам тамом бўлган эди. Xентингтон кутилмаганда Карнеги институти томонидан Америкага қайтиш тўғрисида телеграмма олди.\nБиз отларимиз бошини орқага буриб, энди ғарбий йўллар билан форс шаҳарлари орқали шимолга йўл олдик.\nҚайтишимизда ғаройиб ҳодисаларга дуч келдик.\nЭкспедициям из келишидан олдин ер қимирлаши оқибатида вайрон бўлган Сейистондаги ботқоқликлар ўртасига жойлашган шаҳарларни кўрдик.\nОдамлар яшамайдиган бу шаҳар кўчаларида фақат қамишдан ясалган солларда юриш мумкин эди. Аҳоли маълум бўлмаган сабаблар билан бу ерни аллақачонлар ташлаб кетган эди. Унда яшовчи ягона жонзот сариқтулки бўлиб, кўчалар ва тошлар оша сакраб-сакраб йўлимиздан чиқарди.\nХуросон вилоятининг маркази бўлган муқаддас шаҳар Машҳадда ҳам бўлдик. Ўзини ҳақиқий мусулмон деб ҳисобловчилар ўлимидан кейин шу ерга дафн этишларини васият қилардилар. Шунинг учун ҳам чор-атрофдан ва узоқ жойлардан маййитларни шу ерга олиб келардилар. Шаҳарни бир шаклда қурилган сағаналар ўраб олгандай эди.\nМашҳадда рус бош консули Панафидин бизни қабул қилди. Шу ерда менинг сафарим яна бир ойга узайтирилди. Консул менга озгина пул ҳам берди ва икки бош туямизни сотиб беришга ваъда қилди. Улар энди бизга керак эмас, чунки юкларимиз бўшаган, биз доимо сувга сероб йўллардан юриб, Русия чегарасига яқинлашаётган эдик.\nМашҳаддан чиққанимизда маҳаллий аҳолидан вайроналарда яшовчи қандайдир халқ тўғрисида эшитдик. Улар якка тоғнинг чўққисида бўлиб, ўша жойда қадимда даҳшатли қароқчи яшаган экан. Қароқчи тўплаган бойликларини шу ерда сақлар ва атрофга таҳдид солар, тоғнинг номи Кофирқалъа экан.\nИримчи Мардон, Қурбон ва Xивақилич тоққа чиқишдан воз кечишди. Кофирқалъада карвон ва йигитларни қолдириб, Xентингтон ва Михаил уччаламиз тоққа чиқа бошладик.\nДастлаб тик қояга чиқиш мумкин эмасдек туюлди. Қоя уч томонидан деярли тик эди. Тўртинчи томонда эса қояларнинг ёрилган бўлаклари осилиб турганга ўхшарди. Шундай бўлса ҳам осилган қоялар томон кетган эчкилар изларига кўзимиз тушди ва имкониятни қўлдан бермасликка тиришдик.\nЭлъсворс иккаламиз америкалик ва русияликлар қайсарликда бир-биридан қолишмасликларини исботламоқчи бўлгандай, кўз илғамас сўқмоқлардан юқорига чиқиб бордик.\nТез орада сўқмоғимиз энкайган қоя олдида тугади. У ёғига қирқ беш даражали қияликдан қояга ёпишиб чиқиш керак эди.\nБир-биримизга қараб «Иншооллоҳ!» деганимизча юқорига интилдик. Xентингтон биринчи бўлиб чиқди. Мен ҳам агар йиқилгудек бўлса ушлаб қолишга тайёр ҳолда аста чиқа бошладим. Қояга ёпишган бу одамнинг ҳар бир тош устида ўрмалаши ҳозиргача кўзимга кўринади. Ниҳоят, у тепаликка чиқиб олди. Ўрнашиб олганидан кейин Инжилни очганича менга маслаҳатлар бера бошлади.\nҚоянинг ҳар бир бўртик, тошига ёпишганимча, юқорига интилдим. Яна тўрт метрча эмакласам бўлди – қояга чиқаман. Шу пайт белимдаги ханжар сидирилиб чиқиб кетди ва қияликда тиқилиб қолди. Xанжарни ушлаб қоламан деб ҳаракат қилганимда тошга қадалиб турган этик пошнаси чиқиб кетди. Мен жарлик томон аста сирпана бошладим...\nХаёлларимиз қуюндек тезлашди: «Наҳотки, тамом бўлсам! Яна икки қулочдан кейин жарга қулайман...» Ўнг томонга кўз қиримни ташлаганимда отлар ва Михаил чумолидек бўлиб кўринди... Бирдан оёғимнинг қоятошга қадалганини ҳис қилдим ва тўхтаб қолдим.\nҚоянинг чап қирига қараб, кўзларимга ишонмадим: жундор қора қўллар, сочлари тўзиган соқолли шарпа қояга бир сакраб чиқди-да, ханжарни олиб, жарлик томон ўрмалаб кетди...\nҒойибдан келган куч ёрдамида қояга ўрмалаб чиқдим ва Элсворс билан қўл олишдик.\nТоғ чўққисидаги майдонда Xентингтон қандайдир қурилиш қолдиқларини топиб олиб, чизмага туширди.\nПастга эса бошқа йўлдан, қоя ёриқлари бўйлаб тушдик.\nЭрон қишлоқларидан бирига борганимизда у ерли аҳоли ханжарни эпчиллик билан олиб қочган сирли шарпа ҳақида гапириб берди.\n«У ақлдан оза бошлаган дарвеш Мамадали бўлиб, хотини билан болалари ер қимирлашидан ҳосил бўлган жарликка тушиб кетишган экан. Ўзи Кофирқалъада яшар, йўлни ҳам фақат ўзи биларкан».\nКофирқалъадан чиққандан кейин экспедициямиз саргузаштларсиз Русия чегараларига етиб олди ва биз 1 март куни Асхободга келдик.\nХентингтон бу ерда узоқ турмасдан, Америкага кетди.\n↑ Ҳиндистон назарда тутилмоқда\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Vasiliy_Yan._Osiyoning_moviy_sarhadlari_/_Kiril&oldid=14685" dan olindi


Самарқанд шаҳрида 10 ноябрь куни БМТ шафелигида "Марказий Осиё: ягона тарих ва умумий келажак, барқарор ривожланиш ва тараққиёт йўлидаги ҳамкорлик" мавзусида халқаро конференция бошланди.\nДавлатимиз раҳбари Марказий Осиёни барқарор ва иқтисодий ривожланган минтақага айлантириш, улкан ҳудудда тинчлик ва яхши қўшничилик муносабатларини мустаҳкамлаш бўйича долзарб ташаббусларни илгари сурди.\n“Марказий Осиё: ягона тарих ва умумий келажак, барқарор ривожланиш ва тараққиёт йўлидаги ҳамкорлик” мавзусида ўтаётган халқаро конференция шу борадаги долзарб масалаларни муҳокама қилиш, умумий ёндашувлар ишлаб чиқиш ва истиқболдаги вазифаларни белгилаб олишда муҳим аҳамият касб этади.\nПрезидентимиз ташаббуси билан ташкил этилган мазкур форум Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан қўллаб-қувватланди. БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш конференция иштирокчиларига мурожаат йўллаб, унинг алоҳида аҳамиятга эга эканини қайд этди.\nАнжуманда А.Гутерришнинг видеомурожаати намойиш қилинди.\nБМТ Бош котибининг сиёсий масалалар бўйича ёрдамчиси Мирослав Енча, Европа иттифоқининг ташқи ишлар ва хавфсизлик сиёсати бўйича Олий вакили, Еврокомиссия вице-президенти Федерика Могерини Марказий Осиё муҳим минтақа экани, бу ҳудуд барқарорлиги ва тараққиёти бутун дунёга таъсир кўрсатишини таъкидлади.\nҚозоғистон Республикаси ташқи ишлар вазири Қайрат Абдраҳмонов Қозоғистон Ўзбекистон ташаббусларини қўллаб-қувватлашини, хусусан, Остона шаҳри Президент Шавкат Мирзиёев илгари сурган Марказий Осиё давлат раҳбарлари маслаҳатлашувининг биринчи саммитини келгуси йил Наврўз байрами арафасида қабул қилишга тайёр эканини таъкидлади.\nҚирғизистон Республикаси ташқи ишлар вазири Эрлан Абдилдаев ушбу конференция ўта долзарб масалаларга қаратилгани ва ўз вақтида илгари сурилганини қайд этди. Шавкат Мирзиёевнинг ташаббуслари Марказий Осиёда дўстлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлаш, минтақа тарихида янги саҳифа очишга хизмат қилишини таъкидлади.\nТожикистон Республикаси ташқи ишлар вазири Сирожиддин Аслов ушбу халқаро конференция кўп томонлама фикр алмашиш, ўзаро мувофиқ ёндашувлар ишлаб чиқиш ва минтақавий ҳамкорликни янада мустаҳкамлашда муҳим ўрин тутишини қайд этди.\nТуркманистон Вазирлар Маҳкамаси раиси ўринбосари, ташқи ишлар вазири Рашид Мередов Туркманистон Президенти Гурбангули Бердимуҳамедовнинг конференция иштирокчиларига қутлови ҳамда минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлаш борасидаги фикрларини етказди. Кучларни бирлаштириш халқларимизнинг умумий равнақига хизмат қилишини таъкидлади.\nЕвропада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти Бош котиби Томас Гремингер, Туркия Республикаси иқтисодиёт вазири Нихат Зейбекчи, Эрон Ислом Республикаси ташқи ишлар вазири Муҳаммад Жавад Зариф, Афғонистон Ислом Республикаси ташқи ишлар вазири Салоҳуддин Раббоний, БМТ Бош котиби ёрдамчиси, БМТ Тараққиёт дастурининг Европа ва МДҲ давлатлари бўйича минтақавий бюроси директори Жиҳан Султаноглу, ШҲТ Бош котиби Рашид Алимов, МДҲ Ижроия қўмитаси раиси – Ижрочи котиби Сергей Лебедев, Россия Федерацияси ташқи ишлар вазири ўринбосари Александр Панкин, Ҳиндистон давлат ташқи ишлар вазири Вижай Кумар Сингх, БМТ Бош котибининг махсус вакили, Марказий Осиёда превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази раҳбари Наталья Герман ва бошқалар сўзга чиқди.\nМазкур нуфузли конференциянинг Самарқандда ўтказилаётгани бежиз эмас. Буюк ипак йўлининг марказида жойлашган бу кўҳна шаҳар минг йиллар давомида турли миллатлар, динлар ва маданиятлар ўртасидаги мулоқот маскани бўлган. Бу умумбашарий руҳ анжуманда яна бир бор ўз ифодасини топди. Бутун дунёдан келган сиёсатчилар, нуфузли экспертлар умумий келажак йўлида бирлашди.\nХалқаро конференция шўъба мажлисларида давом этди. Уларда Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг нутқида билдирилган фикрлар, илгари сурилган долзарб ташаббуслар кенг муҳокама қилинди.\nЭнергетик салоҳият, табиий ресурслар, транспорт-коммуникация имкониятларига эга Марказий Осиё улкан геосиёсий аҳамият касб этиши, бу минтақадаги жараёнлар бутун Евроосиё континенти барқарорлигига таъсир кўрсатиши таъкидланди.\nМарказий Осиёда тинчлик, хавфсизлик ва барқарор ривожланишни таъминлаш, шунингдек, минтақавий ва халқаро ҳамкорликни кенгайтиришда минтақа давлатларининг консенсус, тенг ҳуқуқлилик ва ўзаро англашувга асосланган муносабатлари ҳал қилувчи ўрин тутиши қайд этилди.\nБу борада мунтазам мулоқотни йўлга қўйиш, умумминтақавий муаммоларга биргаликда ечим топиш мақсадида Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг маслаҳатлашувларини доимий ўтказиш тўғрисидаги ташаббус кенг қўллаб-қувватланди.\nАнжуман иштирокчилари минтақа мамлакатлари ўртасида давлат чегараларини делимитация ва демаркация қилиш борасидаги келишувларни ижобий баҳолаб, бу ишларни давом эттириш ва якунлаш савдо, иқтисодиёт, транспорт, маданий-гуманитар ва бошқа соҳалардаги ҳамкорликни янада кенгайтиришга хизмат қилишини таъкидлади.\nМарказий Осиё давлатлари вакиллари сув-энергетика ресурсларидан минтақадаги барча мамлакатлар манфаатларини ҳисобга олган ҳолда рационал фойдаланиш бўйича ҳамкорликни мустаҳкамлаш зарурлигини яна бир бор тасдиқлади.\nАфғонистонда тинчлик ўрнатиш, ижтимоий-иқтисодий инфратузилмани тиклаш, унинг минтақавий иқтисодий жараёнларга қўшилишига ҳар томонлама кўмаклашиш тўғрисидаги ташаббуслар қўллаб-қувватланди.\nХавфсизлик масалалари муҳокама қилинар экан, хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлар вакиллари ёшларнинг турли террористик ва экстремистик тузилмалар таъсирига тушиб қолишига йўл қўймаслик бўйича аниқ чора-тадбирлар кўрилиши зарурлигини таъкидлади. Бунинг учун жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш, ёш авлодни чуқур билим ва диний бағрикенглик асосида тарбиялаш лозимлиги ҳақидаги фикр маъқулланди.\nМинтақада транспорт, туризм, фан ва технологиялар, маданият, спорт каби соҳалардаги ҳамкорликни ривожлантириш масалаларига ҳам эътибор қаратилди.\nКонференция иштирокчилари Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг Марказий Осиё минтақасида тинчлик, хавфсизлик ва барқарор ижтимоий-иқтисодий тараққиётни таъминлаш бўйича минтақавий ва халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлашга доир махсус резолюциясини қабул қилиш тўғрисидаги таклифни маъқуллади. Анжуман минтақадаги муаммолар ва истиқболдаги вазифаларни очиқ ва чуқур муҳокама қилиш учун қулай имконият яратганини таъкидлади.\nКонференциянинг биринчи кунида “Минтақавий барқарорлик ва хавфсизликни таъминлаш”, “Сувдан фойдаланиш ва экология соҳасидаги ҳамкорлик” мавзуларида шўъба мажлислари ўтказилди. Мамлакатимиз ва хорижлик олимлар, нуфузли экспертларнинг таҳлилий маърузалари эшитилди ва муҳокама қилинди.\nФорум 11 ноябрь куни ўз ишини давом эттиради. Унинг доирасида “Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш” ҳамда “Барқарор тараққиётга таҳдидларга қарши курашишда халқаро ҳамжамиятнинг Марказий Осиё мамлакатларига кўмаги” мавзуларида шўъба мажлислари бўлиб ўтади.\nАнвар Самадов, Ғолиб Ҳасанов, Сарвар Ўрмонов, Ёлқин Шамсиддинов, Алишер Исроилов (сурат), ЎзА


«Gastro bazaаr» фестивали нега айнан Қурбон ҳайити байрами кунлари ўтказилмоқда?\nЎзбекистоннинг гастрономик салоҳиятини халқаро миқёсда янада ривожлантириш ва мамлакат имиджини ижобий шаклантириш мақсадида 9-11 август кунлари ўтказилиши режалаштирилган «Gastro Bazаar – 2019» I халқаро гастрономик фестивали бугун старт олди.\nФестивал доирасида миллий ва жаҳон ошхоналари намойиши, ўзбек ва хориж ошпазлари иштирокида мусобақалар, кўнгилочар тадбирлар ўтказилади.\nУшбу фестивал юзасидан ўтказилган матбуот анжуманида Бутунжаҳон туризм ташкилотининг «Ипак йўли офиси» директори Миртолиб Мирзоҳидовнинг маълумот беришича, тадбирнинг айнан Қурбон ҳайити кунлари ташкиллаштирилиши юртдошларимизнинг байрамни мазмунли ўтказишларига ёрдам беради. Шунингдек, фестивал доирасида ташриф буюрувчилар республиканинг 14та ҳудудининг ўзига хос тансиқ таомларидан баҳраманд бўлиши мумкин.\n«Таъкидлаш жоизки, гастрономия туризм соҳасида мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига сезиларли таъсир кўрсатадиган энг муҳим саноатлардан биридир. Масалан, Бутунжаҳон туризм ташкилотининг маълумотларига кўра, туристларнинг 79-80 фоизи, асосан, гастрономик тадбирлар режаси ва маҳаллий ошхоналарнинг хусусиятини ўрганиб чиққандан сўнг саёҳатини режалаштиради. Ўзбекистонда сайёҳлар энг рози бўлаётган йўналиш ҳам гастрономия», - дейди Миртолиб Мирзоҳидов.\nШунингдек, Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси ахборотига кўра, хориждаги бир қанча таҳлилий тадқиқот агентликлари ва журналлар орқали ўтказилган сўровномаларда ҳам Ўзбекистонда гастрономик туризм энг машҳур йўналиш сифатида тан олинган. «Gastro Bazаar - 2019» фестивалининг бўлиб ўтиши ҳам сайёҳлар оқимини янада кўпайтириш учун муҳим қадам бўлиши кераклиги назарда тутилган.\n«Маҳаллий таомларни татиб кўриш учун саёҳат қилувчилар бошқа сайёҳларга қараганда 1.5 баравар кўп пул ташлаб кетади. Масалан, Туркияга шунчаки ташриф буюрган одам овқатланиши учун 174 АҚШ доллари сарфлаётган бўлса, гастрономик мақсад билан келганлар бунинг учун 259 доллар маблағ ажратишади. Шунинг учун ҳам Туркияда Истанбулдан 32 дақиқа узоқликда жойлашган ҳудудда гастроқишлоқ ташкил қилиниб, йил давомида давлатнинг энг тансиқ таомларини намойиш қилиш имкони яратилди», - дея Туркия гастрономик салоҳияти ҳақида маълумот бериб ўтди Туркия Гастрономик туризм уюшмаси Бошқарув Кенгаши раиси Гуркан Бўзтепе.\nХорижлик экспертнинг таъкидлашича, Туркиядаги гастроқишлоқда ўзбек таомларини ҳам намойиш қилишни йўлга қўйиш мумкин. Бу билан миллий таомларни татиб кўрган сайёҳларнинг бевосита Ўзбекистоннинг ўзига саёҳат қилиш учун қизиқиши ортиши мумкин.\nМаълумот учун: Gastro Bazаar фестивали ўтказилиши муносабати билан пойтахтдаги қуйидаги кўчалар ёпилган:\nМатбуотчилар кўчасининг Буюк Турон кўчаси билан туташган чорраҳасидан бошлаб Нуронийлар кўчаси кесишмасигача бўлган қисми;\nБухоро кўчасининг Hugo Boss дўкони ёнидан то Нуронийлар кўчаси кесишмасигача бўлган қисми;\nЗарафшон кўчасининг Ислом Каримов кўчаси кесишмасидан Сайилгоҳ кўчасигача бўлган қисми.\nЎзбекистонда Қурбон ҳайити намозини 2 миллиондан зиёд фуқаро адо этди\nФото: Ўзбекистондаги жоме масжидларида Қурбон ҳайити намози ўқилди\n07:44 / 11.08.2019\nKun.uz барчани Қурбон ҳайити айёми билан қутлайди


Биз бу ҳақда ёзган эдик | TURONZAMIN\nАҚШ Давлат котиби Ҳиллари Клинтон 30 ноябрь – 3 декабрь кунлари Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон ва Баҳрайнга ташриф буюради. У Қозоғистонга ташрифи чоғида АҚШ делегациясининг раҳбари сифатида Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилотининг саммитида иштирок этади. Саммитдан аввал у маҳаллий ва халқаро ноҳукумат ташкилотлар вакиллари билан фаол фуқаролик жамиятининг аҳамияти борасида суҳбатлашади. Шунингдек, у Қозоғистон Президенти Назарбоев ва Ташқи ишлар вазири Саудабаев билан учрашиб, АҚШ-Қозоғистон ўртасидаги стратегик ҳамкорликка алоқадор турли масалаларни муҳокама қилади.\nҚирғизистон Республикасида Давлат котиби Клинтон Президент Отунбаева ҳамда ҳукумат мулозимлари билан учрашади. У яқинда Қирғизистонда бўлиб ўтган сайловлардан кейинги сиёсий ҳолатнинг ривожини кўздан кечиради ва томонларни қизиқтирган бошқа масалаларни муҳокама қилади.\nЎзбекистонда Давлат котиби икки томонлама муносабатларга алоқадор кенг кўламли мавзулар ва минтақавий масалаларни муҳокама қилиш мақсадида Президент Каримов билан учрашади.\nБаҳрайнда Давлат котиби Клинтон Халқаро стратегик тадқиқотлар институти ҳамда Баҳрайн Қироллиги ҳамкорлигида ташкил этилган йиллик форум “Манама Мулоқоти 2010” доирасида Америка Қўшма Штатларининг минтақавий хавфсизликдаги роли борасида маъруза қилади.\nДАВЛАТ КОТИБИНИНГ ЖАМОАТЧИЛИК БИЛАН АЛОҚАЛАР БЎЙИЧА ЁРДАМЧИСИ ФИЛИП КРОУЛ.\n“Туронзамин”дан׃ Тошкент томони Ҳиллари Клинтон сафари учун бир йилдан бери ҳаракат қилмоқда. Биз бу ҳақда бир неча марта ёзган эдик. Сафар ёз ойларида амалга ошиши керак эди, аммо Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти саммитида президент Обаманинг қатнашмаслиги аниқ бўлгандан кейин Ҳиллари хоним учун бир ўқ билан бир неча қуённи уриш имкони пайдо бўлди.\nАйни пайтда Викиликс сайтида эълон қилинаётган махфий дипломатик ёзишмаларда Ислом Каримов ҳақида АҚШ элчиси томонидан айтилган кескин гапларга ҳам Ҳиллари хонимнинг изоҳ бериши кутилмоқда.\n« Темур тузуклари (3) “Туронзамин” почтасидан »


Турк мега лойиҳаси “Истанбул” канали Россия денгиз флотига хавф соладими? - 29.06.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТуркияда қурилиши бошланган янги лойиҳа - Мармар ва Қора денгизларни туташтирувчи "Истамбул" канали кимга фойда ва кимга зарар келтиради? 29.06.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 29 июн — Sputnik, Софья Мельничук, Ксения Мельникова. Туркиянинг янги мега лойиҳаси - Мармар ва Қора денгизларни туташтирувчи "Истамбул" канали қурилиши бошланди. Янги канал Босфор бўғозининг муқобилига айланиши ва Туркия ғазнасига йирик даромад олиб келиши керак.Лекин янги канал қўшни давлатлар ва экологларни хавотирга солмоқда. Экологлар ҳудуднинг флора ва фаунасиuа жиддий зарар етказишидан хавотир олишаётган бўлса қўшнилар Монтрё доктринаси ҳақида хавотир олишмоқда. Тарихда энг йирик “Бугун биз Туркия ривожланиш тарихида янги варақни очмоқдамиз. “Истанбул” канали устидан қурилаётган кўприкнинг тамал тошини қўймоқдамиз, деб тантанали эълон қилди Эрдўғон. – Янги кўприкнинг шаҳарга, Туркияга ва бутун халқимизга фойдаси тегсин”. Эрдўғон айтишига кўра, янги канал қурилиши борасида барча керакли изланишлар, жумладан унинг атроф-муҳитга таъсири ҳам ўрганиб чиқилган. Келажакда бўғоз атрофида кўп қаватли уйлар ва микрорайонлар, боғлар ва туристик объектлар, технология ривожланиш ҳудудлари қурилади. “Истанбул” канали Босфор бўғозига траснпорт босимни камайтириши кутилмоқда. Сўнгги вақтларда қатновлар сони ошиши муносабати билан у шаҳар учун доимий хавф манбаига айланиб бораётган эди. Хусусан Босфор бўғозидан йилига 25 минг дона кема ўтиши - мақсадга мувофиқ (оптимал) ҳисобланади. Мутахассислар 2050 йилга келиб Босфор бўғозидан йилигиа 50 минг кема ўтиши мумкинлигини башорат қилишган эди. “Ҳар йили Босфор орқали 45 минг кема ўтади. Ҳар бирик йирик кема шаҳар учун хавф туғдиради. Кемалар ҳар хил юк ташийди, ҳар қандай авария хавфга айланиши, ёнғинлар, вайронагарчиликлар, жумладан маданий ёдгорликларг зарар етказиши мумкин”, - деб тушинтирди Эрдўғон ўз нутқида. Ҳақиқатдан ҳам, Босфор каналида тез-тез турли ҳодисалар бўлиб туради. Масалан май ойининг охирида бошқарувни йўқотган танкер туфайли у ерда ҳаракат тўхтатилган эди. “Истанбул” канали қурилишига 6 йил вақт ва 15 миллиард доллар харажат қилиш режалаштирилган. Маблағларнинг бир қисми хориждан олиб келинади. Масалан Қатардан. Эрдўғон Доха шаҳридан аксарият ҳолларда кўп миллиарли инвестициялар билан қайтиб келади. Янги канал 15 йил ичида ўзини оқлайди. Кутилаётган даромад – йилига бир миллиард доллар. Бу Туркиянинг энг йирик инфратузилмавий ташаббусига айланади. Янги канал узунлиги – 45 км ва энг тор жойи кенглиги – 175 метрни ташкил қилади. Босфор узунлиги – 30км, энг тор жойи кенглиги – 700м. Янги “Истанбул” канали кунига 185тадан ортиқ кема ўтказиши мумкин. Босфордан эса кунига - 118-125та кема ўтади.Эрдўғон ушбу канал қурилиши ҳақида 10 йилдан буён гапириб келмоқда, лекин янги лойиҳани барча ҳам қўллаб-қувватламаяпти. Масалан, Истанбул шаҳар мэри Экрем Имамоглу – унга қарши. Экологлар ҳам бундан норози: Қора денгизда сув сатҳи пасайиши мумкин. Мармар денгизида эса экотизим бузилиши мумкин. Ер қимирлашлари ҳам содир бўлиши, Истанбул чучук сув таъмоноти ҳам хавф остида қолиши мумкин – янги канал чучук сув заҳираларини ҳам ўз ичига олади. Улар ҳатто референдум ўтказишни талаб қилишган эди. Денгиз хавфсизлиги Монтрё доктринаси тақдири эса - алоҳида масала. Ушбу доктрина Қора денгизга Босфор ва Дарданелла бўғозлари орқали киришни назорат қилади. Доктринага кўра, ушбу бўғозлар тижорат кемалари ҳаракатланиши учун бепул. Туркия бундай даромад олмайди. Лекин Қора денгиз атрофида жойлашмаган давлатларнинг ҳарбий кемалари ўтиши назорат қилинади: улар Қора денгизда 3 ҳафтадан ортиқ бўла олмайди ва уларнинг умумий тоннажи 45 минг тоннадан ошмаслиги керак. Апрел ойида Туркия Монтрё шартномасидан чиқишни истаётгани ва бунга қарши бўлган адмиралларнинг ҳибсга олиниши ҳақидаги хабарлар пайдо бўлди. Шундан сўнг президент Эрдўғон – конвенция ўз кучида қолади, деб эълон қилди. Лекин янги канал битганидан сўнг Анқарада Монтрё шартномасини шартларини айланиб ўтиш имкони пайдо бўлиши мумкин. Туркия олға сураётган ғояга аслида қизиқ: Истанбул Монтрё Конвенциясига зид эмас ва бир вақтнинг ўзида Анқаранинг обрўйини оширади, дейди Жаҳон иқтисодиёти ва халқаро муносабатлар институти илмий ходими Владимир Аватков. “Бошқача қилиб айтганда, лойиҳа конвенцияга боғлиқ эмас ва унга бўй сўнмайди, чунки бу сунъий иншоот. Келажакда у Монтрё доктринасига хавф солиши мумкин”, - дейди эксперт. Монтрё шартномаси аъзолари, Қора денгиз атрофидаги давлатлар ҳам ушбу канал қурилишини маъқуллашмайди. Фақат Қора денгизда Ғарбий кучлар сонини ошириш тарафдори бўлган Украина ва Грузия уни ёқлашмоқда, - дейди Шарқшунослик институтининг Туркия бўлими илмий ходими Амур Гаджиев. Турк раҳбарияти ушбу лойиҳани ғарбиий ва Қора денгиз атрофида бўлмаган давлатлар учун жозибадор қилишни истайди. Лекин Румыния, Болгария ва Юнонистонга бундай келажак ёқмаяпти. “Қрим яқинида Британия кемаси билан содир бўлган провокация каби ҳолатлар такрорланмаслиги учун, Россига ҳам бунинг кераги йўқ. Москва Қора денгиз атрофида бўлмаган давлатлар, айниқса НАТО Монтрё шартномасини айланиб ўтиб Қора денгиз акваториясида бўлиш ҳуқуқини олишини истамайди”, - дейди Гаджиев. АҚШ, Британия ва НАТОнинг бошқа етакчи давлатлари бошқа фикрда: Монтрё шартномаси эскирган деган баҳонада Қора денгизда ҳарбий кемалар сонини оширмоқчи. Ҳуқуқий ҳолатлар “Янги канал орқали Қора денгизга НАТО кемалари кириб келиш хавфи – асоссиз”, деб ҳисоблайди шарқшунос ва публицист Андрей Онтиков. Агар Россия ва Туркия муносабатлари кескин ёмонлашса, бу борада турли тортишувлар келиб чиқиши мумкин. Шу нуқтаи назардан янги каналдан фойдаланиш қоидаларини ҳужжат сифатида белгилаб олиш керак”, - дейди Онтиков. Нима бўлганда ҳам, Монтрё доктринасми биринчи навбатда Туркия фойдасига ишлайди. У Анқара манфаатларини ҳимоя қилиш учун махсус яратилган, дейди Шимолий Америка изланишлар марказининг денгиз ҳуқуқлари бўйича мутахассиси Павел Гудев.“Лекин шартномага ўзгариш киритиш осон иш эмас. Бунинг учун халқаро анжуман чақириш ва унда иштирокчиларнинг тўртдан уч қисмининг овозини тўплаш керак бўлади. Бу эса – деярли амалга ошмайдиган иш. Чунки, Россия ҳеч қачон рози бўлмайди, бошқа иштирокчилари ҳам рози бўлиши амри маҳол. Туркиянинг ўзи эса бир томонлама шартномадан чиқмайди, лекин у бошқача йўл тутиши мумкин: канал ва бўғоз орқали ўтаётган кемаларни назорат қилишни тўхтатиб қўйиши ёки уларнинг бузилишини пайқамай қолиши мумкин. Ўшанда бошқалар конвенция ўз вазифасини бажармаяпти, уни ўзгартириш керак деган хулосага келиши мумкин”,. – дейти Гудев.Ҳозирча, янги канал қурилиши Монтрё доктринаси бузилишига олиб келиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар асоссиз. Туркия раҳбарияти ҳам уни ўзгартиришни истамаслигини маълум қилмоқда. Янги канал мақоми ҳам ҳозирча ҳеч қандай белгиланмаган. Ушбу дискуссиянинг ўзи ҳам Анқара нафақат ўз ҳудудида балким дунё аренасида салмоқли иштирокчи бўлишга интилмоқда. Турк раҳбариятининг иштиёқларига алоҳида эътибор бериш керак.\n16:29 29.06.2021 (янгиланди: 16:37 29.06.2021)\n© Sputnik / Виталий АньковКруизный суперлайнер MSC Splendida проплывает под вантовым мостом через пролив Босфор\nТуркияда қурилиши бошланган янги лойиҳа - Мармар ва Қора денгизларни туташтирувчи "Истамбул" канали кимга фойда ва кимга зарар келтиради?\nТОШКЕНТ, 29 июн — Sputnik, Софья Мельничук, Ксения Мельникова.\nТуркиянинг янги мега лойиҳаси - Мармар ва Қора денгизларни туташтирувчи "Истамбул" канали қурилиши бошланди. Янги канал Босфор бўғозининг муқобилига айланиши ва Туркия ғазнасига йирик даромад олиб келиши керак.\nЛекин янги канал қўшни давлатлар ва экологларни хавотирга солмоқда. Экологлар ҳудуднинг флора ва фаунасиuа жиддий зарар етказишидан хавотир олишаётган бўлса қўшнилар Монтрё доктринаси ҳақида хавотир олишмоқда.\nТарихда энг йирик\n“Бугун биз Туркия ривожланиш тарихида янги варақни очмоқдамиз. “Истанбул” канали устидан қурилаётган кўприкнинг тамал тошини қўймоқдамиз, деб тантанали эълон қилди Эрдўғон. – Янги кўприкнинг шаҳарга, Туркияга ва бутун халқимизга фойдаси тегсин”.\nЭрдўғон айтишига кўра, янги канал қурилиши борасида барча керакли изланишлар, жумладан унинг атроф-муҳитга таъсири ҳам ўрганиб чиқилган. Келажакда бўғоз атрофида кўп қаватли уйлар ва микрорайонлар, боғлар ва туристик объектлар, технология ривожланиш ҳудудлари қурилади.\n© yeni kanal istanbul projesi / TwitterПроект канала "Стамбул"\nПроект канала "Стамбул"\n© yeni kanal istanbul projesi / Twitter\n“Истанбул” канали Босфор бўғозига траснпорт босимни камайтириши кутилмоқда. Сўнгги вақтларда қатновлар сони ошиши муносабати билан у шаҳар учун доимий хавф манбаига айланиб бораётган эди. Хусусан Босфор бўғозидан йилига 25 минг дона кема ўтиши - мақсадга мувофиқ (оптимал) ҳисобланади. Мутахассислар 2050 йилга келиб Босфор бўғозидан йилигиа 50 минг кема ўтиши мумкинлигини башорат қилишган эди.\n“Ҳар йили Босфор орқали 45 минг кема ўтади. Ҳар бирик йирик кема шаҳар учун хавф туғдиради. Кемалар ҳар хил юк ташийди, ҳар қандай авария хавфга айланиши, ёнғинлар, вайронагарчиликлар, жумладан маданий ёдгорликларг зарар етказиши мумкин”, - деб тушинтирди Эрдўғон ўз нутқида.\nҲақиқатдан ҳам, Босфор каналида тез-тез турли ҳодисалар бўлиб туради. Масалан май ойининг охирида бошқарувни йўқотган танкер туфайли у ерда ҳаракат тўхтатилган эди.\n“Истанбул” канали қурилишига 6 йил вақт ва 15 миллиард доллар харажат қилиш режалаштирилган. Маблағларнинг бир қисми хориждан олиб келинади. Масалан Қатардан. Эрдўғон Доха шаҳридан аксарият ҳолларда кўп миллиарли инвестициялар билан қайтиб келади. Янги канал 15 йил ичида ўзини оқлайди. Кутилаётган даромад – йилига бир миллиард доллар.\nБу Туркиянинг энг йирик инфратузилмавий ташаббусига айланади. Янги канал узунлиги – 45 км ва энг тор жойи кенглиги – 175 метрни ташкил қилади. Босфор узунлиги – 30км, энг тор жойи кенглиги – 700м. Янги “Истанбул” канали кунига 185тадан ортиқ кема ўтказиши мумкин. Босфордан эса кунига - 118-125та кема ўтади.\nЭрдўғон ушбу канал қурилиши ҳақида 10 йилдан буён гапириб келмоқда, лекин янги лойиҳани барча ҳам қўллаб-қувватламаяпти. Масалан, Истанбул шаҳар мэри Экрем Имамоглу – унга қарши.\nЭкологлар ҳам бундан норози: Қора денгизда сув сатҳи пасайиши мумкин. Мармар денгизида эса экотизим бузилиши мумкин. Ер қимирлашлари ҳам содир бўлиши, Истанбул чучук сув таъмоноти ҳам хавф остида қолиши мумкин – янги канал чучук сув заҳираларини ҳам ўз ичига олади. Улар ҳатто референдум ўтказишни талаб қилишган эди.\nМонтрё доктринаси тақдири эса - алоҳида масала. Ушбу доктрина Қора денгизга Босфор ва Дарданелла бўғозлари орқали киришни назорат қилади. Доктринага кўра, ушбу бўғозлар тижорат кемалари ҳаракатланиши учун бепул. Туркия бундай даромад олмайди.\nЛекин Қора денгиз атрофида жойлашмаган давлатларнинг ҳарбий кемалари ўтиши назорат қилинади: улар Қора денгизда 3 ҳафтадан ортиқ бўла олмайди ва уларнинг умумий тоннажи 45 минг тоннадан ошмаслиги керак.\nТуркия кемаларга қарши ракетани синовдан ўтказди - видео\nАпрел ойида Туркия Монтрё шартномасидан чиқишни истаётгани ва бунга қарши бўлган адмиралларнинг ҳибсга олиниши ҳақидаги хабарлар пайдо бўлди. Шундан сўнг президент Эрдўғон – конвенция ўз кучида қолади, деб эълон қилди. Лекин янги канал битганидан сўнг Анқарада Монтрё шартномасини шартларини айланиб ўтиш имкони пайдо бўлиши мумкин.\nТуркия олға сураётган ғояга аслида қизиқ: Истанбул Монтрё Конвенциясига зид эмас ва бир вақтнинг ўзида Анқаранинг обрўйини оширади, дейди Жаҳон иқтисодиёти ва халқаро муносабатлар институти илмий ходими Владимир Аватков.\n“Бошқача қилиб айтганда, лойиҳа конвенцияга боғлиқ эмас ва унга бўй сўнмайди, чунки бу сунъий иншоот. Келажакда у Монтрё доктринасига хавф солиши мумкин”, - дейди эксперт.\nМонтрё шартномаси аъзолари, Қора денгиз атрофидаги давлатлар ҳам ушбу канал қурилишини маъқуллашмайди. Фақат Қора денгизда Ғарбий кучлар сонини ошириш тарафдори бўлган Украина ва Грузия уни ёқлашмоқда, - дейди Шарқшунослик институтининг Туркия бўлими илмий ходими Амур Гаджиев.\nТурк раҳбарияти ушбу лойиҳани ғарбиий ва Қора денгиз атрофида бўлмаган давлатлар учун жозибадор қилишни истайди. Лекин Румыния, Болгария ва Юнонистонга бундай келажак ёқмаяпти.\n“Қрим яқинида Британия кемаси билан содир бўлган провокация каби ҳолатлар такрорланмаслиги учун, Россига ҳам бунинг кераги йўқ. Москва Қора денгиз атрофида бўлмаган давлатлар, айниқса НАТО Монтрё шартномасини айланиб ўтиб Қора денгиз акваториясида бўлиш ҳуқуқини олишини истамайди”, - дейди Гаджиев.\nАҚШ, Британия ва НАТОнинг бошқа етакчи давлатлари бошқа фикрда: Монтрё шартномаси эскирган деган баҳонада Қора денгизда ҳарбий кемалар сонини оширмоқчи.\n“Янги канал орқали Қора денгизга НАТО кемалари кириб келиш хавфи – асоссиз”, деб ҳисоблайди шарқшунос ва публицист Андрей Онтиков.\n“Хоҳ бу Истанбул ёки бошқа канал бўлсин – Монтрё доктринаси фақат Босфор ёки Дарданелла бўғози орқали кириб келган эмас, умуман ушбу ҳудудга тегишли бўлмаган ҳарбий кемаларнинг Қора денгизда бўлишини белгилайди. Яъни агар америка авиаташувчи кемалари у ерга янги Истанбул канали орқали кириб келса ҳам, бу барибир конвенция бузилиши бўлади”, - дейди мутахассис.\nАгар Россия ва Туркия муносабатлари кескин ёмонлашса, бу борада турли тортишувлар келиб чиқиши мумкин. Шу нуқтаи назардан янги каналдан фойдаланиш қоидаларини ҳужжат сифатида белгилаб олиш керак”, - дейди Онтиков.\nНима бўлганда ҳам, Монтрё доктринасми биринчи навбатда Туркия фойдасига ишлайди. У Анқара манфаатларини ҳимоя қилиш учун махсус яратилган, дейди Шимолий Америка изланишлар марказининг денгиз ҳуқуқлари бўйича мутахассиси Павел Гудев.\n“Лекин шартномага ўзгариш киритиш осон иш эмас. Бунинг учун халқаро анжуман чақириш ва унда иштирокчиларнинг тўртдан уч қисмининг овозини тўплаш керак бўлади. Бу эса – деярли амалга ошмайдиган иш. Чунки, Россия ҳеч қачон рози бўлмайди, бошқа иштирокчилари ҳам рози бўлиши амри маҳол. Туркиянинг ўзи эса бир томонлама шартномадан чиқмайди, лекин у бошқача йўл тутиши мумкин: канал ва бўғоз орқали ўтаётган кемаларни назорат қилишни тўхтатиб қўйиши ёки уларнинг бузилишини пайқамай қолиши мумкин. Ўшанда бошқалар конвенция ўз вазифасини бажармаяпти, уни ўзгартириш керак деган хулосага келиши мумкин”,. – дейти Гудев.\nҲозирча, янги канал қурилиши Монтрё доктринаси бузилишига олиб келиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар асоссиз. Туркия раҳбарияти ҳам уни ўзгартиришни истамаслигини маълум қилмоқда. Янги канал мақоми ҳам ҳозирча ҳеч қандай белгиланмаган. Ушбу дискуссиянинг ўзи ҳам Анқара нафақат ўз ҳудудида балким дунё аренасида салмоқли иштирокчи бўлишга интилмоқда. Турк раҳбариятининг иштиёқларига алоҳида эътибор бериш керак.


Мо Янь (1955; Хитой) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологияси Мо Янь (1955; Хитой)\nРубрика: Мо Янь (1955; Хитой)\nМо Янь (莫言) 1955 йилда Хитойнинг Шаньдун вилоятида туғилган. Унинг “Қип-қизил тентак” (Қизил Гаолян), “Сандал дарахти ўлими”, “Мусаллас ўлкаси” сингари ўнлаб асарлари жаҳоннинг кўплаб тилларига таржима қилинган.\nГонгконг Очиқ филология университетининг фахрий доктори, 2012 йилги адабиёт бўйича Нобель мукофоти совриндори Мо Ян Хитой Халқ Республикасининг Шандун шаҳрида 1955 йил 17 февралда дунёга келди. Мазкур олий мукофотга ёзувчи “адабиётда эртак, тарих ва ҳозирги кунни омухта этган реализми” учун сазовор бўлди.\nМо Яннинг “Қизил гаолян” номли илк романи асосида (унда 1920 йилларда Хитойнинг Японияга қарши уруши ҳақида ҳикоя қилинади) режиссёр Чжан Имоу ўзининг илк фильмини суратга олиб, 1988 йилги Берлин кинофестивалида ғолиб бўлган эди. Шунингдек, ёзувчининг “Саримсоқ балладаси” номли романи ҳам Нобель қўмитаси аъзолари томонидан юксак баҳоланган.\nЁзувчи 2012 йилда сюрреалистик руҳда ёзилган “Мусаллас ўлкаси” романи учун Нобель мукофоти билан тақдирланди.\nБиринчи боб* I Провинция прокуратурасининг махсус бўлими терговчиси Динг Гоуэр кўмир ташувчи юк машина кабинасида чайқалиб борарди. Текширув ўтказиш учун Лошан шахтасига йўл оларкан, ўйлар миясида ғужғон ўйнарди. Илгарилари лойиқ келган эллик саккиз ўлчамли жигарранг бейсбол кепкаси негадир ҳозир бошини давоми…


2015 йилда Европага бориш йўлида 2970 нафар муҳожир ҳалок бўлган\n19:05 / 22.09.2015\nМаълум қилинишича, муҳожирларнинг ўлими билан боғлиқ охирги ҳолат 17 сентябрь куни юз берди ва ўша куни кема чўкиши туфайли 57 киши ҳалок бўлди.\nЮНИСЕФ маълумотларига кўра, Европа мамлакатларидан бошпана сўраб мурожаат қилганларнинг 1/4 қисми вояга етмаганлар ҳисобланади.\n2015 йилнинг 7 ойи натижаларига кўра, Европа мамлакатларидан бошпана сўраб келган муҳожирларнинг 133 минг нафари болалар бўлиб, бу кўрсаткич 2014 йилдагига қараганда 80 фоига кўп демакдир.\n22-23 сентябрь кунлари Брюссель шаҳрида ЕИ раҳбарлари иштирокида учрашув ўтказилади. БМТнинг қочқинлар масалалари бўйича Бош бошқармасининг расмий вакили Мелисса Флемингнинг айтишича, бу учрашув "мавжуд кризисни бартараф этиш" учун охирги имконият бўлади. Бу учрашувда қўшимча 120 минг нафар муҳожирга жой бериш масаласи муҳокама қилиниши кутилмоқда.\nБошқарма маълумотига кўра, шу вақтгача Европа ҳудудига кириб келган муҳожирлар сони 477 мингдан ошган. Йил охирига бориб бу кўрсаткич 1 млн нафарга етиши кутилмоқда.


Байден Навальнийни зудлик билан озод қилишга чақирди | Qalampir.uz\nБайден Навальнийни зудлик билан озод қилишга чақирди\nОлам\t05 Февраль 09:20 6211\nАҚШ Президенти Жо Байден Давлат департаментидаги нутқида Россия расмийларини Алексей Навальнийни зудлик билан озод қилишга чақирди. Бу ҳақда РБК хабар бермоқда.\n“Навальнийнинг сиёсий мотивли хулосаси ҳамда Россиянинг митинг эркинлигини бостиришга уринишлари бизни ва бутун дунё жамоатчилигини чуқур ташвишга солмоқда. Навальний коррупцияни фош қилишни мақсад қилди. Уни зудлик билан ва шартсиз озод қилиш керак” дейди Байден.\nБайденнинг таъкидлашича, мамлакат расмийлари Россия учун харажатларни ошириш ва уларнинг ҳаётий манфаатларини ҳимоя қилишдан тортинмайди.\n“Қўшма Штатлар Россиянинг тажовузкор ҳаракатлари, бизнинг сайловларимизга аралашуви, киберҳужумлар ва ўз фуқароларини заҳарлаши шароитида ён беришга мажбур бўлган кунлар тугади”, дейди у.\nАввалроқ АҚШ Давлат котиби Энтони Блинкен Навальнийни озод қилиш талабини қўйган эди.\n“Қўшма Штатлар Россия Ҳукуматининг мухолифат арбоби Алексей Навальнийни шартли жазони қамоқ муддатига алмаштириш билан икки йил саккиз ойга озодликдан маҳрум қилиш тўғрисидаги қароридан чуқур хавотирда”, дейилади Блинкен баёнотида.\nДавлат департаменти раҳбарининг таъкидлашича, Вашингтон мухолифатчининг судини унинг ҳуқуқларини бузиш ва сиёсий плюрализмни бостириш деб билади.\nЭслатиб ўтамиз, жорий йилнинг 2 февраль куни Москва шаҳар суди Федерал жазони ижро этиш хизматининг илтимосига биноан, Алексей Навальнийни “Ив Роше” иши бўйича 3,5 йиллик шартли жазони ҳақиқий жазо билан алмаштирди.\nАлексей Навальний суд қарорига кўра, 3,5 йиллик муддатнинг 2,5 йилини колонияда ўтказади.\n21 Июль 13:00 34698\n21 Июль 10:21 34551\n21 Июль 21:00 34386\n22 Июль 20:43 32853\n23 Июль 10:05 20341


07.08.20 15:26\tmsk\nНур-Султондаги дорихона . Astana.gov.kz сайти фотосурати\nҚозоғистонда коронавирусга чалинган беморлар сонидан ўн баробар кўп миқдорда дори воситаларини сотиб олишга қарор қилинди. Бу ҳақда Марказий коммуникациялар хизматининг онлайн-брифингида «СК-Фармация» ягона дори воситалари дистрибьютери бошқаруви раиси Ерхат Искалиев таъкидлади, деб хабар беради «Фарғона» мухбири.\n«Соғлиқни сақлаш вазирлиги COVID-19 беморларини даволашда амбулатория даражасида қўлланилаётган бешта препаратни маъқуллади. Бу шамоллашга қарши «Парацетамол» ва «Ибупрофен» препаратлари, «Ривароксабан», «Апиксабан» ва «Дабигатран» антигулянтларидир. Ҳозирда харид жараёни тугаяпти ва 10 августга қадар уларни тарқата бошлаймиз. Дори воситалари 8,6 млрд тенге ($20,6 млн) эвазига сотиб олинди. Соғлиқни сақлаш вазирлиги прогнозига кўра, бу воситалар 1 миллионта беморга етади», — деган Искалиев.\nУ шу кунларда барқарорлик фонди учун 50 хил талабгир дорилар 24 млрд тенге ($57,5 млн) эвазига тезликда сотиб олинаётганини қўшимча қилди. Шундай қилиб, бир ойга мўлжалланган 100 мингта бемор учун икки ойга етадиган дори воситалари захираси яратилмоқда.\nҚозоғистонда COVID-19 беморлари учун дори воситаларини жамғариш масаласи июнь ойида кун тартибига қўйилди, зеро мамлакат бўйича ушбу препаратларга эҳтиёж кучайганди. «Фарғона» мухбирининг ўша пайтлари йўл қўйилган хатоликларга оид саволига «СК-Фармация» бошлиғи «шамоллаш ва бактерияларга қарши дори воситаларига бўлган талаб кескин кучайганидан сўнг» режалаштиришдаги нуқсонлар юзага чиққани таъкидлади.\n«Бизлар бошқача йўл тутдик. Барча резервларни сарфлашга қарор қилдик. Борини тарқатгандан сўнг , четдан дори воситаларини сотиб олиш эвазига захира яратадиган бўлдик. Шундай қилиб ўн кунлик вақтни ютдик ва бир ойлик захирани яратолдик», — деди раҳбар.\nЎз навбати брифингда иштирок этган Соғлиқни сақлаш вазирининг ўринбосари Людмила Бюрабекова касалхоналардаги дорилар танқислигига нисбатан фикр билдирди. «Бизлар Қизилўрда, Мангистау ва Атирау областларига сафар қилдик. У ерлардаги тиббиёт муассасаларида дорилар нотуғри тақсимланганини аниқладик, яъни битта шифоханага керагидан ортиғи билан дори воситалари берилган бўлса, провизор ва инфекция стационарларида ушбу дорилар дефицити бўлган. Ҳудудларда ҳеч ким таҳлил ўтказмаган, препаратларни қайта тақсимламаган. Ҳозирда ортиб қолган дори воситалари ва уларнинг жойларда тақсимланишини таҳлил қиляпмиз. Расмий қайд этилган касаллар, жумладан пневмонияга учраганлар сони сотиб олинган, ягона дистрибьютер томонидан йўлланган дори-дармонларга нисбатан кам бўлгани аниқ бўлди», — деди у.\nРасмий маълумотларга кўра,ҳозирги пайтда Қозоғистонда коронавирусга чалинганларнинг сони 96 922 нафар одамга етган, 11 мингта COVID-19 аломатига эга пневмония беморлари аниқланган. Икки касалликдан ўлганлар сони 1178 та одамни ташкил этади.


“Файсбок”даги “Каримов Кет” гуруҳи аъзолaри ва ҳали аъзо бўлмаганларга! « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\n“Файсбок”даги “Каримов Кет” гуруҳи аъзолaри ва ҳали аъзо бўлмаганларга!\nЎзбекистон Ҳокимиятини ноқонуний равишда эгаллаб турган Ислом Каримов ва унинг жиноий гуруҳи Ўзбекистон халқини ўта ночор аҳволга солиб қўйди.\n26 April 2013 - 13:02\nҲурматли биродарлар, акалар ва укалар, опалар ва сингиллар!\nИслом Каримов 2 марта Асосий Қонун/Конституцияни бузиб Президентлик лавозимини ноқонуний йўллар эгаллаб олди, кўплаб қонунларни оёқ ости қилиб мамлакатда оғир ижтимоий сиёсий вазият юзага келишига асосий сабабчи бўлди.\nКаримов бошлиқ гуруҳ ҳукмронлик қилган 24 йил давомида мамлакатда қашшоқлик ва ишсизлик кучайди, аҳолининг яшаш даражаси кескин пасайиб кетди. Юртни мажбуран тарк этиб, чэт элларда бир бурда нон топиш учун иш излаб кетаётганлар сони 4 миллиондан ошиб кетди.\nҲокимиятни бошқаришни билмайдиган бу Гуруҳ асосан ўз Гуруҳи вакиллари аҳволи ҳақида қайғуради холос. Чунки улар фақат ана ўша ўз тарафдорлари, милиция ва Миллий хавфсизлик кучлари ёрдамидагина халқни эзиб ўз ҳукмронлигини давом эттириши мумкин холос.\nАммо бугун Ўзбекистон халқларининг сабр тоқати тугади.\nБиз бугун “КАРИМОВ, КЕТ!” деб ҳайқираяпмиз. Каримов гуруҳи бу ҳайқириқларни эшитиб турибди ва талвасага тушиб, нима қиларини билмай гангиб қолмоқда.\nБизнинг сафларимиз қанчалик кучаверса уларнинг сафларидаги саросималик ва талмовсираш ҳам шунчалик кучаяверади. Бу дунё тарихидан, халқларнинг золим ҳукуматлар билан курашидан маьлум бўлган биз учун буюк, улар учун эса аччиқ ҳақиқатдир.\nУлар Миср, Ливия, Тунис каби давлатларда ўзларига ўхшаган диктаторлик тузумларини халқ томонидан ағдарилишларини “Ғарбнинг шарқдаги бузғунчиликлари, исломий кучларнинг экстремистик ҳаракатлари ” деб бузиб талқин қилмоқдалар, аҳолини ва ёшларни ана шундай курашлардан огоҳлантирмоқдалар.\nАммо уларнинг ёлғонини умри жуда қисқа, ёлғонга қурилган ҳар қандай сиёсат тезда фош бўлаверади. Бугунги ахборот тез алмашиш даврида, юксак технологиялар даврида улар ривожланиш сурьатини тушунмасликларини намойиш қилмоқдалар, инсонларнинг асл ҳақиқатни топиш йўлларини тўсиб бўлмаслигини жуда кеч англаб етмоқдалар.\nБизнинг озодлик, ҳуррият учун курашимиз турли туман партиялар, жамиятлар, ҳаракатлар ичида борар экан, уларнинг ичида шиддат билан кучайиб бораётгани бизнинг ана шу “КАРИМОВ, КЕТ!” Гуруҳимиздир.\nШу муносабат билан мен “КАРИМОВ, КЕТ!”гуруҳимизнинг оддий бир вакили сифатида Сизлардан шуни илтимос қилмоқчиман: Келинглар, ҳаммамиз бир оилани фарзандларидек Гуруҳимизни кенгайтиришга, даврани кенгроқ олишга ҳаракат қилайлик, зеро бизларнинг ҳаммамиз Ўзбекистон деб аталмиш гўзал диёрнинг фарзандларимиз.\nБу муҳим ва муборак ишларга барчамиз қўлимиздан келганича ўз ҳиссаларимизни қўшайлик.\nБу учун сахифани https://www.facebook.com/#!/groups/karimovket/ ўнг томонида, балконда лиқиллаб турган Каримов суратини остида кўрсатма берилган. У ерда “10 811 аьзолар,(658 янгилар)· Бошқаларни емайл орқали таклиф қилинг” дейилган.\nЎзингизга маьлум, даврани қанчалик кенгайтирсак, сафларимиз қанчалик кўп ва зич бўлса Каримов гуруҳининг сафлари шунчалик камаяверади, уларнинг саросималари кучайиб, режимни ағдариш шунчалик осонлашаверади.\nИнсоннинг қўлидан келмайдиган иш йўқ. Буни тарихнинг ғилдираги, ушбу кунларда жахонда юз бераётган воқеалар кўрсатиб турибди.\nЎзбек халқи ҳам бир қўзғолса Каримовнинг жиноятчи Гурухини тирқиратиб юборишга ва унинг ўрнига халқнинг ўзи танлаган сиёсатчиларни хокимиятга олиб келишга, дунёдаги барча ҳур ва озод халқлар каби Ўзбекистонликлар хам бахтиёр ҳаёт қуриш имконларига эга бўладилар.\nБундай буюк ишларни амалга ошириш учун сизлардан, ана шу буюк ишларни етакчиларидан шижоат, даьват ва собитқадамлик ила қилинадиган ишлар талаб қилинади.\nАна шундай ишлардан бири, бу даврамизга емайл адреслари бўлган танишларингизга таклифномалар жўнатишдир, уларни “Бизга қўшил!” деб даьватлар қилишдир.\nИккинчи мўхим иш, бу ана шу ерда чоп этилаётган қизиқарли материалларни таниш билишларга узатиб туришдир.\nЎзбекистон халқининг ОЗОДЛИГИ ВА ҲУРРИЯТИ БУ КЎПГА КЕЛГАН ТЎЙ.\nБУ БАРЧАМИЗНИНГ ҲАРАКАТИМИЗ, КУРАШИМИЗ ТУФАЙЛИ АМАЛГА ОШИШИ МУМКИН ХОЛОС.\nКЕЛИНГЛАР, ХАММАМИЗ БИРГАЛАШИБ, БИР ЁҚАДАН БОШ ЧИҚАРИБ, АНА ШУ УЛКАН ВА БУЮК ИШЛАРГА АСТОЙДИЛ КИРИШАЙЛИК!


Чинозлик Аҳмад "бойвачча" яна тергов қилинмоқда!\nКўпчиликни ўзининг фирибларига ишонтириш натижасида катта бойлик орттирган Аҳмадбой яна янги қамоқ муддатига эгалик қилади…\nЧинозлик “тадбиркор”, молиявий пирамида асосчиси Аҳмад Турсунбоев (Аҳмадбой) яқин келажакда иккинчи маротаба судланиб, янги қамоқ муддатига эгалик қилиши кутилади. Бунинг учун Тошкент шаҳар Мирзо Улуғбек туманида бир гуруҳ терговчиларни ўзига бирлаштирган штаб тузилган. Улар орасида Тошкент шаҳар ички ишлар бошқармаси терговчилари ҳам бор. Штаб аъзолари шу кунга қадар Аҳмадбойга алданиб, молиявий йўқотишларга юз тутган, аммо тергов жараёнида бу ҳақда ҳеч кимга шикоят қилмаган, суд мажлисида иштирок этмаган фуқароларни сўроқ қилишмоқда. Улардан янги ҳақиқатларни аниқлаш ниятида иш олиб боришмоқда. Агар шу пайтгача ҳисобга киритилмаган жабрдийдалар сонини ҳисоблайдиган бўлсак, улар бир ярим минг кишидан зиёдни ташкил этаркан. Тергов, суриштирув жараёни тамом бўлгач, иккинчи маротаба суд бўлиб ўтади ва фирибгар янги қамоқ муддатини олади. Жабрдийдаларга эса йўқотилган маблағлар қайтарилиши таъминланади.\nЭслатиб ўтамиз, яқинда Тошкент шаҳар жиноят суди Аҳмадбойга нисбатан адолатли ҳукм эълон қилди. У 13 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди. Жазони умумий режимли колонияда ўтайдиган бўлди. Бундан ташқари, у энг кам иш ҳақининг 400 баробари миқдоридаги жаримага тортилди. Қарангки, Ўзбекистон республикаси конституциясининг 24 йиллиги муносабати билан эълон қилинган амнистия Аҳмадбойга ҳам фойда бериб қолди ва унга нисбатан эълон қилинган қамоқ муддати чоракка қадар қисқартирилди. Бу ҳам етмагандек, фирибгарнинг адвокати Малика Мазбудова қолган муддатни аппеляция судига шикоят аризаси йўллаш орқали йўқ қилишни мўлжалламоқда.\nМаълумки, Аҳмадбой 2016 йили қўлга олинган. У аҳолидан пул қарз олиб, эвазига икки баробар кўп фоизи билан қайтаришга ваъдалар бериб, кўпчиликни чув туширган. Худди шу фириб оқибатида минглаб одамлар моддий ва маънавий зарарга юз тутди. Жиноятчи эса ёнидаги ҳамтовоқлари билан тўпланган пулларга саройлардек қўша-қўша уйлар қурган, қатор-қатор машиналар сотиб олган. Аҳмадбой қўлидаги пулларнинг бир қисмини хорижга беркитишни ҳам унутмаган. Худди шу фириб ҳаракатлари қарийб 5 йил давом этган. Тинтув жараёнида Аҳмад Турсунбоевнинг уйида миллионлаб доллар пуллар борлиги аниқланди. Лекин бу пуллар денгиздан томчи, холос.


Тез-тез бериб туриладиган саволлар | Payshanba.uz\nСавол: Баъзан фуқаролик паспортини маълум бир манфаатдорлик эвазига гаровга бераётган шахсларни кўриб қоламан. Айтингчи, фуқаролик паспортини гаровга бериш ёки уни гаровга олиб қўйиш қонунан мумкинми?\nМурожаатчи: Ю. Пардаев, Пайшанба шаҳарчаси.\nЖавоб: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 7 июлдаги 200-сонли қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси фуқаросининг биометрик паспортини ва 16 ёшга тўлмаган шахслар учун фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳаракатланиш ҳужжатини бериш тартиби тўғрисидаги Низом талабига кўра, фуқаро ёки фуқаролиги бўлмаган шахс ва уларнинг қонуний вакиллари паспорт ва ҳаракатланиш ҳужжатини эҳтиётлаб сақлаши керак.\nПаспорт ёки ҳаракатланиш ҳужжатини олиб қўйиш (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно), шунингдек гаровга топшириш ва бошқа шахсларга бериш тақиқланади.\nМаъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг тегишли моддасига кўра, фуқаролардан паспортларини қонунга хилоф равишда олиб қўйиш ёки паспортларни гаровга олиш энг кам иш ҳақининг ўн бараваридан ўн беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.\nСаволга ҳуқуқшунос Н. НОРМАТОВА жавоб берди.\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Ишдан четлаштириш қандай ҳолатда ва қай тарзда амалга оширилади?\nСАВОЛ: "Сармоя" - Кредит ажратилишида амалий ёрдам кўрсатиш масаласи.\nСАВОЛ: "Пул муомаласи" - Тўлов терминаллари қаерларда ўрнатилган бўлиши лозим?\nСАВОЛ: "Ҳисоб-китоб" - Бизга банк-клиент дастурини ўрнатиб беришди, аммо хизмат учун тўловни дастурни ишга туширмай туриб ҳисобимиздан ечиб олишибди. Банкнинг ушбу харакатлари қонунийми?\nСАВОЛ: "Ҳисоб-китоб" - Агар таъсисчи ўз маблағларини пластик картага ўтказмоқчи бўлса, банк 5 фоиз ушлаб қолиш ҳуқуқига эгами?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Менинг қўл остимда ишлайдиган ходимлардан бири малакаси етарли бўлмаганлиги сабабли ўзининг меҳнат вазифаларини унчалик яхши бажара олмаяпти. Уни камроқ малака талаб этиладиган ишга ўтказишим мумкинми?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Ташкилотимизда 16 ёшли қиз ишлайди. Ота-онаси қизи институтга кириши учун давлат имтиҳонларига тайёргарлик кўриши лозимлигинини айтиб, у билан меҳнат шартномасини бекор қилиш талаби билан мурожаат қилди. Ушбу масала бўйича касаба уюшмаси билан маслаҳатлашиш керакми?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Дўконимиз ишчилари дўкон эгаси билан жамоа шартномасини тузишмоқчи. Лекин, бизнинг ишхонамизда касаба уюшмаси мавжуд эмас. Жамоа шартномасини тузиш учун касаба уюшмасини ташкил қилиш шартми?\nСАВОЛ: "Консуллик хизматлари" - Хорижда истиқомат қилаётган вақтда фамилияни, исмини, отасининг исмини ўзгартириш мумкинми, бу ҳаракатни қандай ҳолатларда амалга ошириш мумкин?\nСАВОЛ: "Солиққа тортиш" - Менинг фарзандим муддатли ҳарбий хизматни ўтамоқда, бизнинг оила аъзоларимиз (хизматни ўташ даврида) жисмоний шахслардан олинадиган мол-мулк солиғини тўлашдан озод этиладими?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Мени ҳарбий ҳизматга чақиришганлиги сабабли ишдан бўшадим. Ҳарбий хизматни ўтаб бўлганимдан кейин аввалги ишимга жойлашиш бўйича қандайдир кафолатлар борми?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Жамоа шартномасида ногиронлар ва бола тарбия қилаётган шахслар учун қўшимча имтиёз белгиланиши мумкинми?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Бошқа ишга ўтказишдан олдин буйруқ чиқариладими ёки олдин меҳнат шартномасига ўзгартириш киритиладими, деган масалада кадрлар бўлими ходими билан баҳслашиб қолдик. Ушбу ҳолатга ойдинлик киритиб беришингизни сўраймиз?\nСАВОЛ: "Меҳнат ҳуқуқлари" - Мен илмий-тадқиқот институтида 10 йилдан бери ишламоқдаман. Замон ўзгариши билан меҳнат шартлари ва талаблари ўзгармоқда. Бироқ, менинг меҳнат шартномам анча олдин, ишга кираётганимда тузилган. Мен бошлиғимдан меҳнат шартномасининг айрим шартларини ўзгартиришни сўрашим мумкинми?\nСАВОЛ: Беморларга бепул асосда бериладиган дори воситаларига қайсилари киради ва улар кимларга берилади?\nСАВОЛ: Лизинг олувчи жисмоний шахс бўлиши мумкинми?\nСАВОЛ: - Ўғлим коллежни битириб кичик корхонада ишлаяпти. Ёш мутахассисларга қандай имтиёзлар белгиланган?\nСАВОЛ: - Ун комбинатларида ун ҳар хил моддалар билан бойитилади, деб эшитдим. Бу ун сифатини бузмайдими? Умуман, қандай навдаги бошоқли дондан тайёрланган нон маҳсулотлари организм учун фойдали?\nСАВОЛ: - Тадбиркорлик фаолиятимни бошлаганимга икки йил бўлди. Кўпинча кичик бизнес вакиллари учун солиқ, божхона, статистика органлари ёки банк хизмати бўйича имтиёзлар берилади. Очиғи, бундай имтиёзлар ҳақида ўзим каби фаолият юритаётган тадбиркорлардан ешитиб қоламан. Бу қулайликларни вақтида билиш учун интернетдаги қайси сайтлардан фойдалансак бўлади?\nСАВОЛ: - Ишлаб чикариш фаолияти билан шуғулланаман. Тадбиркор сифатида товар хом ашё биржасида қатнашиб, ўз махсулотларимни давлат харидларига қуйсам буладими?\nСАВОЛ: - Юридик ва жисмоний шахсларнинг транспорт воситаларини рўйҳатдан ўтказиш юзасидан аризаларни кўриб чиқиш тартибини тушунтиринг?\nСАВОЛ: - Солиқ кодексида пенсионерларнинг қонун ҳужжатларида белгиланган солиқ солинмайдиган майдон ўлчами доирасида имтиёз белгиланганлиги қайд етилган. Бу тўғрисида тўлиқроқ маълумот берсангиз?\nСАВОЛ: - Мен шахсий автотранспортимда автохалокатга учрадим. Кимга ва қандай қилиб мурожаат этишим керак?\nСАВОЛ: - Асосий фаолиятдан ташқари олинган даромаддан қандай солиқлар тўланади (биноларни ижарага беришда, муддати ўтган кредитор қарзларни даромадга олишда)?\nСАВОЛ: - Мен яшаётган квартирадан ўтган совуқ сув қувурини ўз хисобимдан алмаштирдим. Ширкат мен қилган сарф-харажатларни коммунал хизмат тўловларига ўтказишни истамаяпти. Сиз қандай маслахат берасиз?\nСАВОЛ: - УЖМШ ташкил етилмаган уйлар қаровсиз қолиб кетмайдими? Бу уйлар 1991 йилга қурилган уйларни капитал таъмирлаш давлат дастурига кирадими?\nСАВОЛ: - Қандай ҳолатларда олиб ўтиладиган маҳсулотлар божхона ва солиқ божларидан озод этилади?\nСАВОЛ: - Менинг божхонадаги ҳуқуқ ва мажбуриятларимни тушунтирсангиз?\nСАВОЛ: - Давлат органлари ходимларининг компютер саводҳонлиги бўйича баҳолаш тизимини жорий қилиниши қачон режалаштирилмоқда?\nСАВОЛ: - Муаллифлик ҳуқуқи қандай тартибга солинади?\nСАВОЛ: -Мажбурий ижро бюроси ва электр тармоқлари корхонаси устидан назорат қилувчи ташкилот борми?\nЖАВОБ: - Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Электр энергияси ва табиий газ етказиб бериш ҳамда истеъмол қилиш соҳасида тўлов интизомини янада мустаҳкамлаш, шунингдек, ижро иши юритиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонига мувофиқ мажбурий ижро бюроси қуйи турувчи раҳбарлари юқори турувчи раҳбарларга, шунингдек, Бош прокурорга, тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) прокурорларига бўйсуниши ҳамда ҳисобдорлиги асосида фаолият кўрсатади.


Смартфонни 100 фоизгача қувватлаш қандай салбий ҳолатларга олиб келади? — Sof.uz\n23.04.2019 19:35 25 Технология\nСмартфонни 100 фоизгача қувватлаш ва унинг тўлиқ қувватсизланиши аккумуляторнинг хизмат муддатини қисқартиради. Бу ҳақда Mail.ru Hi-Tech техника бўйича экспертлар порталининг раҳбари Дмитрий Рябинин маълум қилган.\n“Қувват олишда қолдирилган смартфон аккумулятори кучини 100 фоизда сақлаб қолиш учун тўйинишда давом этади, демак, тармоқдаги кучланиш натижасида қизиб бораверади, — деди у.\nУнинг сўзларига кўра, смартфон экранида қувват 90 фоизга яқинлашгани ёки ундан сал камроқ қувватга эга бўлгани ҳақида хабар пайдо бўлганидан сўнг қувватлаш мосламасини токдан узиб қўйиш мақсадга мувофиқдир.\nЭксперт турли смартфон ишлаб чиқарувчиларнинг “тез қувватланиш” принципи шунга асосланганини қўшимча қилди. Яъни, аввалига телефон максимал даражада тез қувватланади, ярим соат ичида 70 фоизгача қувватланиши мумкин. Шундан сўнг қувватланиш жараёни аккумулятор совуши учун секинлашди.\n“Қайд этиш жоизки, аккумляторлар тўлиқ қувватсизланишни ҳам ёқтиришмади: ўчиқ ҳолатидаги телефонни тез-тез қувватлантириш батареянинг хизмат муддатини қисқартиради”, - дея хулоса қилган Рябинин.\nГеймерлар учун барча тугмалари «белида» жойлашган смартфон чиқди (фото+видео)\n20.05 14:23 283 Технология\n30.01 19:12 338 Тиббиёт\n18.01 17:10 643 Жамият


Ўзбекистон Республикасининг ҚОНУНИ / Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида\n2-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг\nтарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисидаги қонун ҳужжатлари\n4-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг\nтарқатилиши ҳамда истеъмол қилиниши-\nни чеклаш, уларнинг салбий таъсири\nпрофилактикаси соҳасидаги давлат\nтарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш соҳасидаги давлат\n6-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг\nчеклаш бўйича профилактика чора-тадбир-\nларини амалга ошириш\n2-боб. Давлат органларининг, фуқаролар ўзини ўзи\nбошқариш органларининг, корхоналар,\nмуассасалар ва ташкилотларнинг алкоголь ва\nтамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда\nистеъмол қилинишини чеклаш, уларнинг\nсалбий таъсири профилактикаси\nМаҳкамасининг алкоголь ва тамаки\nмаҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда\nвазирлигининг алкоголь ва тамаки\nалкоголь ва тамаки маҳсулотларининг\n10-модда. Фуқаролар ўзини ўзи бошқариш\nорганларининг, корхоналар, муассасалар\nва ташкилотларнинг алкоголь ва тамаки\n3-боб. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларини ишлаб\nчиқариш, реализация ҳамда реклама\nўралишига, тамғаланишига доир\n13-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларини\nреализация қилишга доир чеклашлар\n14-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларини\nреализация қилишни амалга оширувчи\n15-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотлари\nреализация қилинадиган жойлардаги\nишлаб чиқарилиши ҳамда реализация\n17-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларидаги\nинсон ҳаёти ҳамда соғлиғи учун зарарли\nбўлган моддаларнинг йўл қўйиладиган\nэнг кўп меъёри\n18-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларини\nистеъмол қилишни реклама ва тарғиб\nқилишга йўл қўймаслик\n20-модда. Алкоголь ва тамакига қарам бўлиб\nқолган шахсларга тиббий-санитария ёрдами кўрсатиш\nтарқатилиши ҳамда истеъмол\nқилинишини чеклашга доир\n23-модда. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг\nқилинишини чеклаш тўғрисидаги қонун


ОНА ФАРЁДИ » Kino va Serial markazi\nBosh Sahifa » Sherlar » ОНА ФАРЁДИ\nТор қорнимда тўққиз ой яшаб,\nВа туғулдинг гулдайин яшнаб.\nБугун эса кўзларим ёшлаб,\nОқибатинг шумиди болам?!\nКўзим ёшлаб, юрагим доғлаб.\nҲижронларга вужудим боғлаб.\nМеҳрибонлик уйига жойлаб,\nЎз-ўзимни сўроқлаб пинҳон,\nДейман қайда адашдим, қачон?\nКўзларимда ёш маржон-маржон,\nБўлсин дебон қувват ҳамда қут,\nКўкрак тутиб бергандим-ку сут.\nНахот бари бўлдими унут,\nАлла айтиб бошинг силардим.\nЯратгандан бахтинг тилардим.\nФақат меҳринг умид қилардим,\nОтангдан сўнг тул бўлиб қолдим.\nПарваришсиз гул бўлиб қолдим.\nИчим ёниб кул бўлиб қолдим,\nКўзга яқин бўлди деб болам,\nТуф-туф дердим, ортингдан ҳар дам.\nДод, мен учун тор бўлди олам,\nМен кабилар бунда қадрли.\nДийданг бунча қаттиқ қаҳрли,\nМайли мени олиб кетмагин,\nМен-ла ўзинг абгор этмагин.\nФақат битта илтимосим бор,\nБолажоним, кел рад этмагин.\nБу ер ёзда иссиқ бўларкан,\nКондиционер керак бўларкан.\nПулинг кўп-ку, ҳамма хонага,\nКондиционер қўйсанг бўларкан.\nМен-ку ўрганиб қолдим хозир,\nБироқ болам, сен сал бесабр.\nСен ҳам бир кун, келасан ахир,\nОқибатинг шу ердир болам.\n✍ АБДУССАЛОМ АНДИЖОНДАН\nДата - 31-01-2020, 06:13\nЁстиғим бағрида, сочинг толаси, Юрагим қаърида, қалбинг ноласи.


Қарши муҳандислик иқтисодиёт институти » Ахборот кутубхона маркази\nҚарши муҳандислик-иқтисодиёт институти Ахборот-ресурс марказида 2017 йил давомида амалга оширилган ишлар\nАРМ биносининг умумий майдони- 3054м2 ни, шундан АРМ майдони- 1470м2 ни ташкил этади. Ҳозирда АРМда 6 та шахобча фойдаланувчиларга хизмат кўрсатмоқда (асосий бинода- 2та, 1-ТТЖ, 2-ТТЖ, Нефть ва газ ҳамда Энергетика факультетлари биносида). АРМнинг моддий-техника жиҳозлар ва ускуналар билан таъминланганлик даражаси қуйидагича:\nАхборот-ресурс марказида 78 та компьютер бўлиб, 75 тасидан фойдаланувчилар ва талабалар фойдаланади. Ахборот-ресурс марказидаги мавжуд компьютерларнинг 75 таси институт локал тармоғига, Интернет ва “ZiyoNET ” ахборот тизимига уланган ва фойдаланувчиларнинг бевосита ахборот олишга бўлган эҳтиёжларини қондиришда хизмат қилмоқда. Бундан ташқари 6 та сканер, 2 та принтер, 3 та нусха кўчирувчи аппарат (ксерокопия)лар мавжуд. АРМда корпоратив тармоқ мавжуд.\nАРМ АРМАТ дастури билан таъминланган ва бу дастурдан АРМ ходимлари ўз иш жараёнларида фойдаланадилар. Институт Ахборот-ресурс марказида фондга келиб тушаётган адабиётлар тўғрисидаги библиографик маълумотларни 2013 йилдан бошлаб ARMAT тизимининг электрон каталог базасига киритиб борилган. Бугунги кунда электрон каталог базасидаги библиографик ёзувлар сони 8200 тадан ошган. ARMAT программасида АРМда мавжуд бўлган адабиётларнинг библиографик изоҳини, фанлар номи, муаллиф, китоб сарлавҳаси, нашриёт номи ва қидирув сўзлари бўйича маълумот олиш учун имкониятлар мавжуд. АРМда ташкил этилган "Медиатека" бурчагига институт кафедралари томонидан ўқитиладиган ҳар бир фан бўйича ўқув қўлланма ва дарсликларнинг электрон вариантлари СD-дискларда жойлаштирилган.\nАРМ"Медиатека"бурчагида 1338 та СD-дисклар мавжуд. Ҳозирги кунда ўқув электронресурсларининг сони 6000 нусхадан ортиқ. Вазирликнинг 2014 йил 25 сентябрдаги 87-04-1365-сонли хатига биноан“Info Media Tecnologies” МЧЖ билан тузилган шартномага асосан бошқа ОТМларда мавжуд бўлмаган 373 номдаги 115710 бетдан иборат адабиётларимизрақамлаштирилиб, дискларга кўчирилган ҳолда АРМга тақдим этилди.Тўлиқ матнли электрон адабиётлар сони 13800 тадан ошди, шу жумладан ARMAT ахборот тизимидагилари сони 8411 тани ташкил этди.\nЎқув режаларидаги гуманитар ва ижтимоий-иктисодий фанлар бўйича мустақилликдан аввал чоп этилган ўқув адабиётларидан фойдаланишни чеклаш, табиий ва махсус фанлар бўйича яратилган ўқув адабиётларидан фойдаланиш мумкинлигига эътибор қаратилган.\nЭлектрон ўқув залида талабалар ва бошқа фойдаланувчилар учун институт профессор-ўқитувчилари томонидан тайёрланган услубий қўлланмаларидан, маъруза матнларидан, электрон дарсликлардан электрон кўчирма олишга, Интернет маълумотлар базасидан ўзларини қизиқтирган маълумотларни олиб ўқув жараёнларида фойдаланишга, дискка, йиғма хотира (флешка)га ёзиб олишларига етарли шароит яратилган.\nАРМнинг умумий китоб фонди ҳозирги кунда 15957 номдаги 165482 нусха адабиётлардан иборат (лотин имлосидаги адабиётлар сони 611 номдаги13651 нусха). Шу жумладан, дарсликлар 4793 номдаги 55947 нусхани, ўқув қўлланмалар 6080 номдаги 67292 нусхани, бадиий адабиётлар 1406 номдаги 17680 нусхани ташкил этади.\n30.12.2017 йил ҳолатига институт Ахборот-ресурс маркази фондига 27 номдаги 1017 нусха, жами 27 млн. 907 минг сўмлик адабиётлар харид қилинди: жумладан 8 номдаги 535 нусха ўқув қўлланмалар ва 16 номдаги 452 нусха бошқа адабиётлардир.\nҲозирги кунда АРМга аъзо бўлган фойдаланувчилар 9427 нафарни ташкил этади, 6897 нафари талабалар, 616 нафар профессор-ўқитувчилар ва ходимлардир.\n2017 йилда обуна учун сарфланган бюджет маблағлар ҳажми 60 млн. 962 минг сўмни, шу жумладан, АРМ ва шахобчалари учун 33 млн.996минг сўмни ташкил этади. АРМ фонди мамлакатимизда нашр этиладиган журналлар (жами 55 номда 102 нусха) ва газета (56 номда 105 нусха, шу жумладан хорижий газеталар 2 номда 4 нусха)ларга обуна ҳисобидан тўлдириб борилган.\n2017 йил давомида хизмат кўрсатиш фаолиятидан ишлаб топилган170000 (бир юз етмиш минг) сўм маблағ институт ҳисоб рақамига туширилди. АРМда пуллик хизмат кўрсатиш асосида институт ҳисоб рақамига маблағ туширишдан ташқари Марказ ишини юритиш ва фойдаланувчиларга нусха кўчириш бериш ва бошқахизматлар учун қоғоз ва тонер краскалар билан ўзини таъминлашга эришилган. Бу маблағлар ҳисобидан ўқув залларидаги ва шахобчалардаги кўргазмаларнинг номлари баннер типида ёзувда бажарилиб, эстетик жиҳатидан чиройли ҳолга келтирилди, 2200 дан ортиқ адабиётларнинг йиртилган варақлари тикланиб, фондга қайтарилди. АРМдаги мавжуд техникаларнинг таъмирланиши, зарур канцелярия ашёлари билан таъминлашда ҳам ушбу маблағлардан фойдаланиб, бажарилган ишлар ўз вақтида ҳужжатлаштирилиб борилган\nМарказнинг барча шахобчаларида доимий равишдаРеспублика ҳаётининг муҳим воқеаларига, машҳур адибларнинг туғилган кун саналарига бағишланган кўргазмалар, ўқув залларида янги олинаётган адабиётларнинг, профессор-ўқитувчилар томонидан яратилаётган ўқув адабиётлариниг 35 дан ортиқ номдаги кўргазмалари ташкил этилди ва улар мунтазам янгиланиб борилмоқда. Факультетлар ва кафедралар билан бевосита АРМ бошчилигида ўтказилган тадбирларда500га яқин фойдаланувчилар иштирок этдилар.\nҲисобот тўлиқ шаклифильмы бесплатно\tСначала зайдите на смотреть фильмы, а потом обязательно зайдите сюда это стоит того