Кўча тасодифларга тўла…ми?\nБир куни эрта тонгда бир юмуш билан кўчага чиқдим. Бекатда машина кутиб турсам, «Жигули»сини миниб, маҳалладошим келиб қолди. Мени ва бекатда турган яна бир кишини машинасига таклиф қилди. Миннатдор бўлиб чиқиб олдик. Бир чақиримча юрилгач, асосий кўча билан кесишувчи чорраҳага яқинлашдик. Нариги йўлдан унча катта бўлмаган тезликда «Нексия» машинаси келар эди. Қоидага кўра маҳалладошим йўл бериб, уни ўтказиб юбориши керак. Лекин бундай бўлмади. Бизнинг «ҳай-ҳай»лашимизга қарамай, у катта тезликда чорраҳадан ўтиб кетмоқчи бўлди ва тўғри бориб «Нексия»нинг ён томонига қарсиллатиб солди.\nҲаммаси кўз-очиб юмгунчалик фурсатда содир бўлган эди. Иккови ҳайдовчи машинадан тушиб, фалокат кўламини чамалашди, ҳақиқат талашиб, бироз ғижиллашишди. Суҳбат асносида шу нарса ойдинлашдики, иккала ҳайдовчи ҳам норози кайфиятда рулга ўтиришган. Маҳалладошимнинг кекса отаси қариндошникидаги тўйга олиб боришини илтимос қилган. Кеча ишдан кеч қайтган ва уйқуга унча тўймаган ўғилга бу илтимос малол келган. «Нексия» эса раҳбарий ташкилотлардан бирига қарашли хизмат машинаси бўлиб, бошлиқ пойтахтдан келган меҳмонни мусофирхонага жойлагач, ҳайдовчига унинг нонуштасига иссиқ патир ва қаймоқ олиб келишни буюрган. Ороми бузилган ҳайдовчи «каллаи саҳарлаб иссиқ нону қаймоққа бало борми», деб тўнғиллаганича рулга ўтирган. «Тасодиф»ни қарангки, бирорта зоғ ҳам бўлмаган кимсасиз йўлда икки норози ҳайдовчи тўқнашиб туришибди-да! Маҳалладошим умуман «Нексия»ни кўрмаганига қасам ичар, нариги ҳайдовчи эса «Мен «Жигули»ни кўргандим, чорраҳада тўхтаса керак» деган хаёлда ҳатто секинламабман ҳам» ўзини оқлар эди…\nЎша кунги бу кўнгилсиз воқеадан бир неча хулоса чиқариш мумкин. Илк хулоса шу бўладики, инсон эртанги куни уёқда турсин, бир соатдан сўнг, бир дақиқадан кейин, ҳатто бир сониядан сўнг бошига нима келишини билмайди. Агар билганида бирорта машина тугул, ҳатто йўловчи бўлмаган кимсасиз кенг кўчада икки машина асло тўқнашмаган бўлур эди.\nИккинчидан, ҳар икки ҳайдовчи ҳам норози кайфиятда, ғазабини жиловлай олмаган ҳолда бўлган ва уларнинг бу «исёни» албатта жазосиз қолмаган. Учинчидан, русларнинг «кўча тасодифларга тўла» деган ҳикматига қарши ўлароқ, ҳамма «тасодиф»нинг ортида биз англамайдиган ва кўра билмайдиган ҳикмат, илоҳий ирода яширинган бўлади. Бу ҳолатни тушунмаган, тан олмаган одам ҳаётда қийналаверади, «омади чопавермайди», иши чаппасига кетаверади.\nАйрим кишилар бошларига иш тушса ҳамма нарсадан нажот ахтаришадию, аммо ташвиш-балони юборган ва унинг ечимини ҳам берадиган Зотдан ёрдам кутишмайди. «Оила» илмий-амалий Маркази мацлумотларига кўра, 2005 йил шаҳар ва қишлоқ аҳолиси ўртасида ўтказилган сўров натижаларига кўра, «Ҳаётингизда чигал муаммоларга дуч келиб қолсангиз, кимга мурожаат қиласиз?» деб савол берилганида: шаҳар аҳолисининг 36,4 фоизи, қишлоқ аҳолисининг 33,2 фоизи ота-онасига, тегишли тарзда 14,3–26,7 фоизи турмуш ўртоғига, 11,5–9,2 фоизи адвокатга, 12,3–19,1 фоизи маҳаллага, 7,3–4,6 фоизи ҳокимият органларига, 5,7–3,0 фоизи дўстларига мурожаат қилишини, қолганлари эса ҳеч кимдан ёрдам кутмаслигини билдирган. Демак, бундан айрим инсонлар барча сабабларни келтириб чиқарувчи буюк Зотдан мадад кутишни ва сўрашни унутиб қўйишмаганмикин, деган хулоса келиб чиқади.\nЮқоридаги рақамлардан кўриниб турибдики, кўпчилик дунёдаги ҳар бир иш, махлуқотларнинг ҳар бир ҳаракати, содир бўладиган барча воқеа-ҳодисалар тақдири азал ҳукмига биноан содир бўлишини, борлиқдаги ҳамма нарсани қудратли Тангри бошқариб туришини унча англаб етмайди. Агар инсонлар бунга жиндай тафаккур кўзи, ибрат назари билан қарашганида барча воқеа-ҳодисалар аллақандай «тасодиф» маҳсули эмас, ғоят дақиқ ўлчов-мезонларга бўйсунган илоҳий амр туфайли рўй беришини тушунган бўлишар эди.\nСодир бўлиши тақдирингизга ёзиб қўйилган ҳодисани, бошингизга келадиган балони, амалга ошиши шарт бўлган ишни Эгасидан ўзга ҳеч ким тўхтатиб қололмайди. Инсон қанчалик қудратли ёки бадавлат бўлмасин, мушкулотининг чорасини тополмайди.\nГоҳида бирор ишни бошламоқчи бўлсангиз, бирор жойга отланаётганингизда ёхуд кимдир бир сабаб билан ҳузурига чорласа, ҳеч юрагингиз чопмайди. Худди қандайдир кўринмас бир куч сизни бу ниятдан қайтармоқчи бўлаётганга ўхшайверади. Шу ишни амалга оширмаслик учун баҳоналар топа бошлайсиз. «Сира оёғим тортмаяпти-да» деб зорланасиз. Ҳеч нарсага парво қилмай ўша ишга киришсангиз, худди атайи қилингандай у албатта рўёбга чиқмайди. Бу ҳам майли-куя, оқибати сиз учун кўнгилсиз тугаши ҳам мумкин. Сафарга чиқсангиз, нимадир сабаб билан ярим йўлингиздан қайтасиз ёки бирор кўнгилсиз воқеага дучор бўласиз. Сиз истамаган киши билан учрашув ҳам сизга бирор яхшилик ёки тасалли келтирмайди.\nБундай ҳолатларда нима қилиш лозим? Шу ишга оёғингиз тортмадими, кўнглингиз чопмадими, иложи бўлса ундан қайтинг. Агар бу қийин бўлса, сал кейинроққа суринг. Чунки сизни тутиб қолаётган нарса эҳтимол Аллоҳнинг кўринмас фаришталари «қулоғингизга шивирлаб», сиз учун хайрли бўлмаган ишдан сизни қайтармоқчи бўлаётганидир? Ёки Унинг ўзи сизни катта бир фалокатдан, нохуш оқибатдан асраб қолиш учун қалбингизга илоҳий туйғу солгандир?\nҲар ҳолда дунёда ҳеч бир нарса бесабаб, беамр бўлмагани учун ички туйғуларнинг айтганига қулоқ солиб туриш керак бўлади. Ҳаётда ана шундай пайтларда бепарволик ёки ҳафсаласизлик орқасидан «бор-э, нима бўлса бўлар» қабилида иш тутиб қўйиб, кейин пушаймонлик заҳрини ичиб, надомат тиғига учраб юрганларни кўп кўрдик.\nАммо бу ишда ғулуга кетиш, ҳаддан ошириб юбориш ва шумланишлар ёмон оқибатлар, афсус-надоматлар, кўнгилсиз натижаларга олиб бориши мумкин. Ҳамма ишдан, ҳар бир ҳолатдан ҳадиксирайверсангиз, ҳеч бир ишга юрагингиз чопмаса, катта ва хайрли ишларни бой берган, умрингизни бесамар ўтказиб юборган бўласиз. Бацзилар ана шундай шумланишлар туфайли ҳуркак, лоқайд, тортинчоқ ва фаолликдан қочадиган одамларга айланиб қолишади.\nМулоҳаза учун эцтиборингизни яна бир фикрга қаратмоқчимиз: яхши биласизки, инсонлар касал бўлишдан ниҳоятда қўрқишади. Касал бўлмаслик учун турли парҳезлар, дармондорилар ахтаришади, бадантарбия, спорт, қуёш ва сув муолажалари каби тадбирларни ўйлаб топишади. Лекин барибир бир куни хасталикка чалинишади. Кўрган барча чоралари йўққа чиқиб қолаверади. Қаҳва зарар қилдимикин, гўштни кўп еганимиз сабаб бўлдимикин, ҳаводаги микроб туфайлимикин, экологиянинг бузилгани касаллик чиқардимикин, елвизакда турганимиз оқибатимикин, дегандай ўнлаб баҳона-сабабларни топишгани ҳам фойда бермайди.\nУлар оддий бир ҳақиқатни тушунишмайди, тушунишса ҳам тан олишмайди. Касал бўлиш инсоннинг тақдирига ёзилганми, у хоҳласа ҳам, хоҳламаса ҳам барибир хасталикка чалинади. Бежизга халқимиз «Дардни бергувчи ҳам, олгувчи ҳам Худонинг ўзи» деган ҳикматни айтмаган.\nДарҳақиқат, дунёдаги ҳамма нарса Унинг хоҳиш-иродаси, ихтиёри билан содир бўлади, бир инсонга касаллик бериш ҳам, беморни тузатиш ҳам Ўзининг ихтиёрида. Микроб ва вируслар Яратганнинг кўзга кўринмас «аскарлари», Унинг иродасини амалга оширувчи хизматкорларидир. Энг митти ҳашарот ҳисобланган чивиннинг безгак касали тарқатиб, бутун бир армияни ҳалок қилгани ва тарих ғилдирагини бутунлай бошқа томонга буриб юборганини китобларда ўқиганмиз.\nЁки «парранда тумови», «қорамол ўлати» каби балолар негадир шунча авайланса ҳам Ғарб ўлкаларига кириб борадию улар хароб ва ифлос санаган Африқода деярли йўқ. Негадир «па-па»лаб, тоза уйларда, тоза кийимларда, тоза овқатлар билан парваришланган боланинг боши касалдан чиқмайдию, чанг-тупроқ кўчаларда ярим яланғоч ўйнаётган бола қўлидаги нонни лойқа сувга оқизоқ қилиб еса-да дард ҳам урмайди.\nЧин инсоний ахлоқдан, яхши фазилатлардан чекинилган, диёнат ва инсоф унутилган жойларда ҳам хотиржам ҳаёт фақат орзу бўлиб қолиши аниқ. Дунё ҳаётида вақти-вақти билан содир бўлиб турадиган турли бало-офатлар, фалокатлар ҳам айримлар ўйлаганидай, «табиат катаклизми», иқлимнинг ўзгариши, «парник эффекти» маҳсули эмас, балки инсонларни ҳушёр торттириш учун юборилган огоҳлантириш ишорасидир.\nБунга ҳаётда мисоллар тўлиб-тошиб ётибди. Туркиядаги шаҳарлардан бирида тўрт қаватли муҳташам тунги клуб бор эди. Унинг томидаги неон чироқларидан ясалган улкан реклама «Сизни ўзга оламларга олиб кетамиз», дея ишратга чорларди. 2001 йили бўлган зилзилада ана шу бинони чин мацнода ер ютди. Ёнидаги масжид ва мактабга, бошқа биноларга ҳеч қандай зарар етмагани ҳолда у томигача ерга кириб кетди. Унинг жимжимадор реклама лавҳаси ер билан баробар бўлиб қолган эди…\nСайёҳлар кўп келадиган хориждаги бир шаҳарда уларга атаб фоҳишахона очишди. Шаҳар фозиллари ҳоким (мэр) ҳузурига кириб, бу ишнинг қабоҳат экани, бу ахлоқсизлик туфайли Худонинг ғазабига дучор бўлиниши ҳақида огоҳлантиришди. Ҳоким уларни қолоқликда, ҳаётдан орқада қолганликда, сайёҳлик шаҳар хазинасига катта маблағ келтираётганини тушунмасликда айблаб, хонадан чиқариб юборди. Бир ҳафтадан сўнг содир бўлган кучли зилзила шаҳарни ер билан яксон қилди, анча одам ҳалок бўлди. «Тушунган» ҳоким афсусда қолгандир, деб ўйламанг. У зилзила бўлган куниёқ бола-чақасини олиб Оврўпага жуфтакни ростлаган эди.\nЖанубий-шарқий Осиёнинг сайёҳлар учун ишлайдиган, хорижликларнинг ҳар қандай беҳаёликларига йўл очиб қўйилган минтақаларида 2005 йили содир бўлган, юз минглаб кишининг ҳаётини олиб кетган кучли тўфон, зилзила ҳам ана шундай огоҳлантиришдан бошқа нарса эмас. Буни бақувват, муҳташам мусофирхоналар, тунги ишратхоналар, дўкон ва томошахоналар ер билан яксон бўлгани ҳолда масжид-ибодатхоналар ҳеч нарса бўлмагандай бус-бутун қолгани ҳақидаги шоҳидлар гувоҳлиги исботлаб турибди.\nМасалан, Индонезияда 106 мингга яқин кишининг ҳаётига зомин бўлган тўфон чоғида деярли барча масжид омон қолган. Мутахассислар уларнинг вайрон бўлмаганига мустаҳкам қурилганини сабаб қилишган бўлса-да, масжидлар ёнидаги пишиқ-пухта қурилган кўп қаватли уйларни тўлқин ер билан яксон қилиб кетган. Худди шу ҳолат бошқа жойлардаги офатлар пайтида ҳам кузатилган эди. Чунки «Бу бало ва офатлар одамлар қилаётган гуноҳ-мацсиятларидан қайтишлари учун, улар қилган айрим гуноҳларининг жазосини торттириб қўйиш учундир».\nУлуғ донишмандлар башорат қилганидай, ўтган йигирманчи аср ҳам, янги бошлангани ҳам инсониятга тинчлик, хотиржамлик, осойишта турмуш олиб келолмади. Ўзларини умумбашарий маданиятнинг, фаровон ҳаётнинг, чинакам инсонпарварлик жамиятининг тимсоли санайдиган Ғарбда турмуш яхшилангани билан у ерлардаги разолат ва зулмлар, жиноят ва гуноҳлар туфайли одамлар хотиржам, хавф-хатарсиз, эртанги кунидан кўнгли тўқ ҳолатда турмуш кечира олмаяпти. Бунинг устига қилмишлари эвазига Худонинг шунақанги балоларига гирифтор бўлишяптики, тинч, осойишта кунлар тобора танқислашиб кетмоқда.


ИЛМИЙ ГУРУҲ ТОМОНИДАН “КАТТА ФИҚҲ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСИ” КИТОБИ ТАРЖИМА ҚИЛИНИБ НАШР ЭТИЛДИ » O'zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti\nИЛМИЙ ГУРУҲ ТОМОНИДАН “КАТТА ФИҚҲ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСИ” КИТОБИ ТАРЖИМА ҚИЛИНИБ НАШР ЭТИЛДИ\n14-09-2020, 10:59 17 Ўқиш режими + -\nКеча, 12 сентябр соат 10:00 да Тошкентда, “Азон китоблари” марказида ислом оламида машҳур, жудаям муҳим манба – “Катта фиқҳ энциклопедияси” китобининг тақдимот маросими бўлиб ўтди. Тадбир Ҳасанхон қори Яҳё Aбдулмажид томонидан Қуръон тиловати ила бошланиб, тақдимот маросимида Azon.uz, Azon TV ва Azon китоблари лойиҳалари раҳбари Мубашшир Aҳмад, ушбу энциклопедиянинг таржимонлар гуруҳи раҳбари Aбдулҳодий Ғиёс, олима Одинахон Муҳаммад Содиқ ва шунингдек кўплаб илм аҳллари, ёш китобхонлар, талабалар қатнашди.\nШундан сўнг Мубашшир Aҳмад, Ҳасанхон Яҳё Aбдулмажид ҳамда Одинахон Муҳаммад Содиқлар ушбу китоб ва унинг муаллифлари ҳақида бир қанча маълумотларни бериб ўтдилар. Бундан ташқари китоб ҳақида фикр билдирган таржимонлар гуруҳи раҳбари Aбдулҳодий Ғиёс таржима жараёнида бўлган қизиқарли воқеа-ҳодисалар ва илм баҳс-мунозаралари ҳақида сўзлаб ўтди.\nШунингдек ушбу тақдимот маросими Azon китоблари, Azon TV ва Kun.uz томонидан эфир жараёнлари орқали ёритиб борилди.\n“Катта фиқҳ энциклопедияси” китоби ҳақида\n“Катта фиқҳ энциклопедияси” бу – замонавий даврдаги энг йирик фиқҳий энциклопедия бўлиб, у ҳижрий ўн учинчи асрга қадар ислом ҳуқуқшунослиги меросининг замонавий ва ҳужжатлаштирилган шаклидир. Ҳозирга қадар унинг жилдлари катта ҳажмда бўлган 45 жилдга етган бўлиб, улар тадқиқотчилар ва қозиёт мутахассис (суд эксперт) лари талабаларига қулай бўлиши учун, луғавий тартибда (алфавит бўйича) жойлаштирилган.\nҚирқ беш жилддан иборат бу йирик ва нуфузли асар дунё ислом уламолари орасида жуда машҳурдир. Аллома шайх Мужоҳидул Ислом Қосимий бошчилигидаги Ҳиндистонда Ислом Фиқҳ Академияси олимларининг саъй-ҳаракатлари билан урду тилига таржима қилинган. Энциклопедиянинг урдучаси Покистонда нашр этилиши катта тантаналар билан қарши олинган ва у тантаналарда бош вазир ўринбосари ва бошқа вазирлар иштирок этиб, нутқ сўзлашган. Аммо, энциклопедия ҳали урду тилидан бошқа мусулмон халқлари тилига тўлиқ таржима қилинмаган.\nУшбу илмий лойиҳа бошланиши 1951 йил Парижда бўлиб ўтган Исломий Фиқҳ ҳафталиги конференциясидан сўнг бошланган эди. Конференциянинг якуний қарор ва тавсиялари қаторида исломий ҳуқуқий маълумотларни замонавий услублар ва лексик тартибга кўра тақдим этиладиган ҳуқуқшунослик энциклопедиясини тузиш ҳам бор эди.\nУшбу икки юз таниқли олим томонидан тайёрланган энциклопедия 1956 йилда Миср ва Суриядан иборат араб давлатлари бирлашмаси қўмитаси томонидан бошланган. Сўнгра эса маблағ тақчиллиги сабабли Қувайт давлатида давом этирилган. Унинг ёзилиб тугалланишига қирқ йилдан ошиқроқ (1965-2005) вақт кетган бўлиб, Қувайт давлатида ниҳоялангани учун “Қувайт фиқҳ энциклопедиси” номини олган. Энциклопедия кўплаб мусулмон мамлакатларда нашрдан чиққан бўлиб, фиқҳ ва қонунчиликда маҳкама, муассаса ва олимларнинг асосий мурожаат қиладиган манбаси бўлиб қолган.\nФиқҳ энциклопедиясини тайёрлашда ислом ҳуқуқшунослиги соҳасидаги юзлаб таниқли олимлар қатнашдилар. Энциклопедия қатъий равишда Вақфлар вазирлигида тайинланган ҳуқуқшунослар орасидан маъмурият ходимларига таянар эди. Фиқҳ энциклопедиясининг ҳуқуқшунослик ва уни қўллаб-қувватловчи илмлар соҳасида ихтисослашган ушбу яхлитлигида, Кувайтнинг ичкарисидан ва ташқарисидан жуда кўп сонли олимлардан фойдаланган, улар ёзиш учун ягона режада ва илмий кўриб чиқиш ва якуний тасдиқлаш учун бошқа режада маълум атамаларни ёзиш учун тайинланган. Фиқҳ энциклопедияси маъмурияти доирасидан ташқарида ёзганлар сони турли мусулмон мамлакатларидан келган икки юз таниқли ҳуқуқшунос етган этди.\nФиқҳ энциклопедиясининг бош котиблари (масъул шахслар)\nЎтган қирқ йил ичида “Катта фиқҳ энциклопедияси”нинг бош котиблари:\n1. Шайх Мустафо Зарқо.\n2. Доктор Бадр Мутавалли Абдулбосит\n3. Доктор Абдусаттор Абу Ғудда.\nУшбу энциклопедиядан кўпроқ манфаатланиш борасидаги ҳаракатлар боис, у CD-дискка ва яна замонавий воситаларга жойланиб, тадқиқотчиларга тақдим қилинмоқда. Ҳозирда фиқҳ энциклопедияси ҳуқуқшунослик материалларини ислом ва ғайриислом дунёси тилларига таржима қилиш устида жиддий ишлар олиб борилмоқда.\nЭнциклопедия ўз ичига фиқҳий масалаларни тўрт мазҳаб далиллари асосида қиёсий-таҳлил қилиб жамлаган асардир. Ҳар бир мавзу доирасида истилоҳнинг таърифи, унга оид алоқадор сўзлар, ижмолий ҳукми ва ўрганилган ўринлари жой эгаллаган. Ўз навбатида, буларнинг барчаси мавзунинг катта қамровли экани ёки аксинчалигига қараб эҳтиёж доирасида бир қанча бандларга тақсимланган. Истилоҳ “таърифи”да атаманинг луғат китоблари ва уламолар берган тушунчалари келтирилган бўлса, “алоқадор сўзлар” бандида истилоҳнинг бошқа сўзлар билан боғлиқлиги ва уларнинг қисқа тавсифи ўрганилган. “Ижмолий ҳукм”да эса истилоҳнинг фиқҳий жиҳатдан мавзули жойлари, мазҳаблар қарашлари ва уларнинг бунга доир далиллари бирор тарафга оғмаган ҳолда, объектив келтирилган. Истилоҳнинг “ўрганилган ўринлари” бандида мавзу ҳақида бошқа манбаларда келтирилган фикр ва мулоҳазалар тадқиқ қилинган.\n“Катта фиқҳ энциклопедияси”дан мисоллар\nИлм олишга оид мисол:\nИлм талаб қилишда ота-онадан изн сўраш:\nФақиҳлар илм талаб қилишга ота-онанинг изнисиз чиқишга ижозат берганлар. Бу умумий тарзда айтилган гап. Фақиҳларнинг бу борада тафсилотлари бўлиб, қуйида уларни зикр қиламиз:\nҲанафий фақиҳларимиз илм талаб қилиш ва чуқур ўрганиш учун чиқишда ушбу чиқиш сабабли ҳалокат хавфи бўлиш ёки бундай хавф бўлмаслиги орасини ажратганлар. Агар унга нисбатан ҳалокат хавфи бўлмаса, унинг илм талабига чиқиши тижорат учун сафар қилиш билан бир хил ўринда бўлади. Тижорат учун сафар қилиш, ота-онанинг зое бўлиб қолиши ёки бўлмаслик хавфига қараб фарқланади. Агар ота-онага нисбатан зое бўлишлари хавфи бўлса, яъни улар камбағал бўлишиб, уларнинг нафақаси у(фарзанд)нинг зиммасида бўлса ва сафарига ва уларнинг нафақасига етарли маблағи бўлмаса, уларнинг изнисиз чиқмайди. Агар уларга нисбатан зое бўлишларидан қўрқмаса, яъни улар бой бўлишиб, нафақаси унинг зиммасида бўлмаса, уларнинг изнисиз чиқиш мумкин. Агар илм талаби учун чиқиш сабабли ҳалокат хавфи бўлса, жиҳодга чиқиш ўрнида бўлади. Агар ота-онаси ёки улардан бири унинг чиқишини ёмон кўрсалар, чиқиш мубоҳ бўлмайди. Бунда ота-онасини зое бўлишлари хавфи бўлиш ёки бўлмаслигида баробар. Агар бир кишининг фарзандлари бўлса, агар у таълим олиш ва оиласини таъминлашга қодир бўлса, иккисини жамлаши афзал.\nМоликийлар наздида: Агар сафар асносида хатар бўлса ота-она фарзандини илм талабига чиқишдан ман қилишлари мумкин. Дусуқий: “Эҳтиёждан ташқари илм талаби тижорат каби бўлиб, фарзи кифоя ҳисобланади. Ота-она фарзандини бундай илм талабига чиқишидан ман этишлари мумкин. Яъни, уларнинг шаҳарларида илм эгаси бўлса, қурққулик ёки денгиз сафари ҳам хатарли бўлса, ман қила оладилар. Акс ҳолда ман қилмайдилар”, деган. Адавий: “Агар шаҳарда талабга лойиқ қилинадиган илм эгаси бўлмаса, фарзанд кифоий илм олиш учун – илм аҳли бўлиш умид қилиниши шарти билан – ота-онанинг изнисиз чиқиши мумкин. Агар шаҳарда илмидан истифода қилинадиган киши бўлса, фарзанд фақат ота-онасининг изни билан чиқади”, деган.\nШофеийлар наздида: Фарз ва барча вожиб илмларни ўрганиш учун узоқ муддатга бўлса-да, ота-онанинг изнисиз чиқиш жоиз. Шунингдек, улар фатво бериш даражаси каби фарзи кифоя илм талабида сафар қилишга, гарчи ота-она изн бермаса ҳам, ижозат берганлар. Фақат сафарни омонда ёки хатари оз бўлиши ва шаҳарда у истагандек таълим берадиган аҳли илм бўлмаслиги, мусофирликда кўп бўш вақт топиш ёки устознинг иршод қилиши умиди кабилар шарт қилинади. Фарзи кифоя илм талабига чиқиши учун рашид (яхши-ёмонни фарқига борадиган) бўлиши шарт. Агар ота-онасининг нафақаси унинг зиммасида бўлса, агар мавжуд молдан уларни таъминлаб турадиган ўринбосар топилмаса – уларнинг изнига муҳтож бўлади. Худди шу каби фарзанднинг таъминоти ота-онанинг зиммасига лозим бўлиб турганда – ва ўринбосар топилмаганда – ота-она фарзанднинг изнисиз сафар қила олмайдилар.\nҲанбалийлар бу борада шофеийлар билан бир хил сўзни айтганлар. Яъни, таҳорат, намоз ва рўза каби динининг асоси бўлган вожиб илмларни ўрганишда ота-онанинг изнисиз чиқиш мумкин. Албатта, ушбу ҳолатда ўз шаҳрида вожиб илмларни таълим берадиган устоз мавжуд бўлмаса, изнсиз бошқа шаҳарга чиқилади. Акс ҳолда ўз шаҳрида таълим олади.\nҲалол ҳаромга оид яна бир мисол:\nعاج [ъа́жу] − Фил тишлари\n“Ъа́жу” луғатда: Филнинг тишлари. Тишдан бошқа нарса “ъа́ж”, деб номланмайди. Фил тишини сотувчига “الْعَوَّاجُ – авва́ж”, дейилади. Сибавайҳ шундай деган. “Сиҳоҳ”да: “Ъа́жу” – фил суяги, дейилган.\nУнинг бирлиги “عَاجَةٌ – ъа́жатун” бўлади. Шимр: “билакузук учун ъа́ж, дейилади”, деган. Азҳарий айтади: “Шимрнинг ъа́ж борасида айтган сўзининг тўғри эканига далил, марфуъ тарзда ривоят қилинган ҳадис.\nПайғамбаримиз солллаллоҳу алайҳи ва саллам Савбон розияллоҳу анҳуга: “Фотимага пайдан бўлган мунчоқ ва фил суягидан билакузук сотиб олиб кел”, дедилар”. (Абу Довуд ривояти).\nБаъзи уламолар ушбу ҳадисда келган “ъа́ж” лафзидан филнинг суяги ирода қилинмаган, чунки у ўлимтик. Балки ундан денгиз тошбақасининг косаси ирода қилинган, дейишган. Бунга сабаб филнинг суяги имом Шофеъий наздида нажосат ва имом Абу Ҳанифа наздида пок ҳисобланади. Шу эътибордан Ҳанафий фақиҳларимиз “фил суяги”, деб маъно берганлар.\nФақиҳлар фиқҳий масалаларда айнан луғавий маъносидан келиб чиқиб ишлатадилар. Шофеъийлар наздида: “Ъа́ж” – денгиз тошбақасининг косаси, дейишган ҳанафий уламоларимиз ҳамда моликий ва ҳанбалийлар наздида: Филнинг тишидан олинган нарсага “ъ́аж”, дейилади.\nҲажга оид яна бир мисол:\nРукнул ямонийни истилом қилиш (икки қўллаб ушлаш):\nРукнул ямонийни истилом қилиш икки қўлни унга қўйиш билан бўлади. У ҳажарул асвад бурчагидан олдинги бурчак. Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Мен ушбу икки рукн: ямоний ва ҳажарни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни истилом қилганларини кўрганимдан бери тиқилинч ва бўш ҳолатда ҳам истилом қилишни тарк этмадим”, деди. (Муслим ривояти).\nЖумҳур наздида ва Ҳанафий имомларимиздан имом Муҳаммаднинг сўзида: Рукнул ямонийни истилом қилиш суннат. Лекин Моликийлар наздида биринчи айланишда суннат, қолганларида мандуб.\nИмом Абу Ҳанифа ва имом Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳлар наздида: Истилом мандуб.\nБарча фақиҳлар наздида: Рукнул ямоний ўпилмайди ва унинг устига сажда қилинмайди.\nБизнинг ҳанафий мазҳабимизда: Рукнул ямонийга теккизилган ёки ишора қилинган нарса ўпилмайди.\nШофеийлар наздида: Рукнул ямонийга етишишдан ожиз бўлган вақтда унга теккизилган ва ишора қилинган нарса ўпилади.\nМоликийлар наздида: Қўлини ўпмасдан шундоқ оғзига қўяди.\nАммо мазкур икки рукн (бурчак)дан бошқа рукнлар ўпилмайди. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу икки рукнни истилом қилганлар ва иккисидан бошқасини истилом қилмаганлар. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳмодан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг байтдан фақат икки яманий рукндан бошқани истилом қилганларини кўрмадим”.\nДарҳақиқат, уламолар Байтнинг рукнлари орасидаги тафовутга бир қанча сабабларни кўрсатганлар. Буни Рамлий қуйидагича баён қилган: “Ушбу ҳукмлар борасида рукнларнинг турлича бўлишига сабаб: Албатта, ҳажарул асвад жойлашган рукнда иккита фазилат бор: ҳажарул асваднинг мавжудлиги ва саййидимиз Иброҳим алайҳис саломнинг асослари устида экани. Рукнул ямонийда битта фазилат бор: У отамиз Иброҳим алайҳиссаломнинг асослари устида экани. Аммо шомий икки рукнда бундай фазилатлар йўқ”, деган.\n“Катта фиқҳ энциклопедияси” таржимаси\nУшбу энциклопедия таржима қилинса халқимиз учун ўта манфаатли бўлишини ҳисобга олиб, устозларнинг фикр-мулоҳазалари, маслаҳатлари, аҳли илмларнинг йўл-йўриқлари инобатга олиниб “Катта фиқҳ энцклопедияси”ни таржима қилиб нашрга тайёрлашга киришдик. Қирқ беш жилддан иборат бу йирик ва нуфузли асар дунё ислом уламолари орасида жуда машҳурдир.\nУ урду тилидан бошқа мусулмон халқлари тилига таржима қилингани, нашр этилгани ҳақида эшитмаганмиз. Демак, бу борада биринчилар сафида эканлигимиз ҳам кўнгилларга сурур ва илҳом бахш этди. Албатта, хоҳиш-истак, илҳом-ҳаяжон билангина мурод-мақсадга эришиб бўлмайди.\n“Катта фиқҳ энциклопедияси”дек улуғ ва нуфузли, шу баробарида, мураккаб ва серқирра асарни ўзбек тилига ўгириб, чоп этиш учун бир қадар моддий ва маънавий имкониятлар, юксак масъулият, метиндек сабр-тоқат, қаттиқ меҳнат талаб этилади.\nТаржимонлар гуруҳи худди шу шарт ва талабларни ўз зиммаларига олиб, Аллоҳнинг изн-иродаси, ёрдами билан ишга киришдилар. Аввало, араб тилини, исломий илмларни мукаммал ўзлаштирган, бир қадар ижодкорлик қобилиятига эга таржимонлар гуруҳи жамланди. Улар орасида Мубашшир Аҳмад, Абдулҳодий Ғиёс, Абдуллатиф Аллоқулов, Яҳё Раззоқов, Фарҳод Жўраев, Ҳабибуллоҳ Жўрабоев каби Тошкент Ислом институти ва Ислом Академисининг фиқҳ фани устозлари борлигини мамнуният билан қайд этишимиз мумкин.\nТаржимонлар пайдар-пай ўзбек тилига ўгирган саҳифалар, боблар нашриётдаги махсус диний билимга эга, салоҳиятли мутахассислар томонидан яна бир карра кўздан кечирилди, зарурий ўзгартиришлар киритлиб, сайқалланиб борилди. Мутахассислар назаридан ўтказилган ўша саҳифа ва боблар, ўз навбатида, ўзбек тили бўйича маълум малакага эга муҳаррирларга узатилди.\nУларнинг таҳрир ишлари жараёнида кўпгина сўз ва жумлалар баъзи бир диний-илмий атамалар, иборалар ўзгариб кетиши ёхуд мазмунан чалкашиб қолиши эҳтимоли мавжуд. Худди шу сабабга кўра махсус мутахассислар гуруҳи муҳаррирлар таҳриридан чиққан матнларни тағин бир бор кўздан кечирдилар.\nУларнинг галдаги назоратидан сўнг, синчков мусаҳҳиҳларимиз жиддий шуғулланиб қўлёзмаларни тайёрлаш ишларини ниҳоясига етказишди. Мазкур жараёнлардан кейин дизайнерлик хизматлари амалга оширилди.\nАлҳамдулиллоҳ, бугунги кунда ҳам “Катта фиқҳ энциклопедияси”ни жилдма-жилд нашрга тайёрлаш худди шу тизимда давом этмоқда.\nАлбатта, ушбу чоп этилган биринчи китоб, бизнинг бу борадаги биринчи қадамимиздир. Уни тайёрлашга киришилган илк дамларда бир қатор баҳс-мунозаралар, фикр алмашувлар бўлиб ўтди.\nЖумладан, боблар, сўзлар, атамалар кетма-кетлигини қай тартибда бериш, махсус диний-илмий ибораларни қай йўсунда қўллаш масалалари жиддий муҳокама қилинди. Натижада, боблар, сўзлар кетма-кетлигини араб алифбоси бўйича жойлаштириш маъқул кўрилди. Чунки, бу муҳтарам ўқувчига машаққат, мураккаблик туғдирмайди, нега айнан шу тартиб жорий этилганини қийналмай англайди. Қолаверса, ҳар бир сўз, боб аввалида ўша сўз ёхуд бобнинг арабча ёзуви бериб борилади. Маълумки, диний илмларга оид қатор сўзлар ва иборалар мавжуд.\nБиз, улар илк қўлланган пайт, мазкур сўз ва иборалар изоҳини, маъносини қавс ичида бериб, кейинчалик худди шу диний-илмий атамалар, иборалар қайта қўлланилганда, ўз ҳолича қолдирдик.


Навбаҳор Имамова АҚШ ва Марказий Осиё алоқалари ҳақида — Shermuhammad.Net\nБош саҳифа/Сиёсат/Навбаҳор Имамова АҚШ ва Марказий Осиё алоқалари ҳақида\nНавбаҳор Имамова — «Америка Овози»нинг Марказий Осиёни ёритувчи журналисти. 10 йилдан зиёд вақт мобайнида «Америка Овози»да мухбир, муҳаррир ва продюсер сифатида фаолият олиб бормоқда. 2003 йилдан бери ҳафталик «Америка Манзаралари» дастури орқали АҚШнинг Марказий Осиёга нисбатан сиёсати, Американинг минтақа билан алоқалари, қолаверса, АҚШ сиёсати ва ҳаётини ёритиб келмоқда. Яқинда «Central Asian Analytical Network» интернет нашри Навбаҳор Имамова билан АҚШ ва Марказий Осиё алоқалари ҳақида суҳбат қурди. Қуйида ушбу интервью билан танишишингиз мумкин.\nНавбаҳор, Сиз кўп йиллардан бери АҚШда журналистсиз. Ўзбекистон ва Марказий Осиё ҳаёти билан боғлиқ тадбирларда қатнашиб келасиз. АҚШнинг Марказий Осиёдаги сиёсати ортидаги ва унга масъул одамларни биласиз. Афғонистондаги ҳарбий миссия якунига етаётган пайтда қандай ўзгаришлар кузатилмоқда? АҚШнинг минтақага нисбатан қизиқиши сўниб бораяпти, деган фикрга қўшиласизми? АҚШнинг минтақадаги роли янгича куриниш оладими?\nАҚШнинг “янги” стратегияси Марказий Осиёда аллақачон татбиқ этилa бошлаган. Лекин, журналист нуқтаи назаридан унда бирор янгилик кўрмайман. Аввалгидек, стратегия уч муҳим йўналишга эга: хавфсизлик бўйича ҳамкорлик, иқтисодий тараққиётда кўмаклашиш ҳамда инсон ҳуқуқлари ва демократияни қўллаб-қувватлаш. Мен Американинг Марказий Осиёга нисбатан сиёсатини 2002 йилдан буён ёритиб келаман. Вашингтон стратегияси ва мақсадлар, умуман олганда, ўзгармай келади. Tактика янгиланиб туради холос.\nМен гаплашган сиёсатчи ёки дипломатлар дейдики, АҚШ Марказий Осиёда ривожланган, барқарор ва демократик жамиятлар кўришни истайди. Лекин энг қийин – америкачасига айтгандa, “миллион долларлик” жумбоқ: бундай натижага эришиш учун АҚШ нима қилиши керак?\nАмерика юқоридаги йўналишлар асосида минтақага нисбатан тўғри ёндaшув излашда давом этмоқдa. Марказий Осиёга нисбатан самарали сиёсат билан чиқишга уринишаётганига гувоҳман. Бу жуда қийин кечмоқда. Aниқ саволларга мужмал жавоб олаётганимизнинг сабаби ҳам шу.\nЖумладан, Вашингтон 2009 йилдан буён минтақанинг давлатлари билан алоҳида ўтказиб келаётган маслаҳатлашувлар нима натижа берди?\nЯна бир масала — Вашингтоннинг Марказий Осиёда минтақавий интеграция, иқтисодий алоқаларни мустаҳкамлаш ва Жанубий Осиё билан алоқани ривожлантиришни кўзда тутувчи “Янги ипак йўли” лойиҳаси. Бу ғоя аслида узоқ йиллардан бери муҳoкамада. Қизиғи шундаки, “Янги ипак йўли” бўйича қизғин баҳс-мунозаралар минтақада эмас, Вашингтонда кечмоқда. Ипак йўлига ишқи тушган фақат Амрика эмас. Хитой раҳбари Си Цзиньпинь ҳам “Янги ипак йўли” ҳақида кўп гапиради. Фарқ шундаки, Хитой минтақага миллиардлаб доллар сармоя киритмоқда, АҚШ эса йўқ.\n2011 йили ўша пайтдаги давлат котиби Ҳиллари Клинтон “Янги ипак йўли” лойиҳасини илк бор тилга олганида, минтақа давлатлари бу ғояни қўллаб-қувватлаган. Улар АҚШ бу ғояни амалга ошириш учун катта сармоя киритишини кутишган эди. Лекин, тез орада ҳукуматлар Клинтоннинг гаплари идеал ҳолатни тасвирловчи чақириқдан бўлак нарса эмаслигини тушуниб етишди. Бу ташаббус амалга ошиши учун давлатлар реал ислоҳотлар бошлаши, чегара ва бож тизимларини тубдан янгилаши керак. Бу масалада якуний қарорни АҚШ эмас, Марказий Осиё давлатларининг ўзлари қабул қилиши керак. Америка дипломатлари ва сиёсатчилари минтақага сармояни ҳукумат эмас, хусусий сектор киритишига кўп урғу беришади. АҚШ xусусий сектори сармоя киритиши учун эса асосий талаблар — адекват банк тизими, шаффофлик, валюта конвертацияси, коррупцияга қарши кураш… Бу масалалар бўйича АҚШ ва Марказий Осиё давлатлари анчадан бери гаплашиб келади.\nАмерика расмийлари Марказий Осиё аҳамияти хусусида мужмал баёнотлар бериб туради. Мисол учун, АҚШ давлат котиби муовини Энтони Блинкен 2015 йилнинг апрель ойида сўзлаган нутқида Марказий Осиёдаги мақсадлар хусусида гапираркан, минтақaни “кўприк” деб атади. Қаёққа олиб борувчи кўприк? Марказий Осиё АҚШ учун, шунчаки, бошқа бир манзил йўлидаги кўприкми? Жуда мавҳум тавсиф бу.\nСармоя ва ҳарбий ёрдам кўп нарсадан далолат беради. АҚШнинг минтақага қизиқишининг асосий индикатори – маблағ, вақт ва эътибор. Шу боис “Янги ипак йўли” концепцияси танқид остида. АҚШ қуруқ ташаббусни олға сурмоқда, реал қадамлар ташлаш минтақа зиммасида дейишдан нарига ўтмаяпти.\nЎз билганларимга асосланиб шуни айтишим мумкинки, АҚШ ва минтақа ўртасидаги ҳамкорлик Афғонистондаги ҳарбий амалиётлар якунига етгач ҳам асосан хавфсизлик бобида бўлади.\nАслида Америка Марказий Осиё давлатлари билан кенг қамровли ҳамкорликни йўлга қўйишни истайди. Лекин, амалда буни томонлар бирдек исташи керак. Mинтақа давлатлари АҚШ билан асосан ҳарбий соҳадаги ҳамкорликни манфаатли деб билишади. Америка демократияси ва инсон ҳуқуқлари тарғиботи Марказий Осиё ҳукуматларига керак эмас. АҚШдан катта миқдорда иқтисодий ёрдам кутиш ноўрин эканини ҳам минтақа раҳбарлари яхши тушунишади.\nСўнгги пайтларда Вашингтонда Марказий Осиё аҳолиси нимага қодир экани, инсон капитали, ҳақида кўп гапиришаяпти. Лекин, Россиянинг Украинадаги ҳаракатлари, Кремлнинг постсовет ўлкаларидаги таъсир кучи ортиши, терроризм ва ИШИД сабаб АҚШ ва Марказий Осиё давлатлари ўртасида асосий эътибор ҳарбий ҳамкорликка қаратилишини кутишимиз мумкин.\nФикрингизча, оддий америкаликлар минтақага қандай қарайди? Уларнинг Марказий Осиё ҳақидаги билими кенгайганми? Минтақа улар учун саёҳат ёки сармоя учун қизиқ/маъқул жойми?\nБугунга келиб жуда кўп америкаликлар минтақа ҳақида маълумотга эга. Баъзилар терроризмга қарши кураш хусусидаги ахборот орқали билса, бошқалар минтақа тарихи ва маданиятига қизиқади. Интернет ва ижтимоий медиа минтақани америкаликлар учун очиб берди. Қолаверса, йилдан йилга Марказий Осиёдан Америкага талаба, сайёҳ ёки бутунлай яшашга келаётганлар сони ортиб бормоқда. Нью-Йоркнинг Бруклин туманида бугун «Кичик Ўзбекистон» бор. Чикагода тобора кенгайиб бораётган қирғиз жамоаси мавжуд. Техас — кўплаб қозоғистонликларга янги ватан. Турли жойларда тожик ва туркман жамоалари ҳам пайдо бўлмоқда. Эҳтимол, айрим америкаликлар Марказий Осиё ёки у ердаги давлатлар ҳақида билмас, лекин Самарқанд, Бухоро, Хива каби Буюк Ипак йўлида жойлашган шаҳарлар ҳақида эшитишган ва у ерларга боришни исташади.\nЛекин, ҳозирча сайёҳлар оқимини кўрмаяпмиз. Чунки, виза олиш қийин, авиачипталар анча қиммат, туристик инфратузилма яхши ривожланган эмас. Америкаликлар, чекланган муддатга бўлса ҳам Қирғизистон ва Қозоғистонга визасиз келишлари мумкин. Лекин, бу давлатларга келган сайёҳларнинг қўшни давлатларга, айниқса, Ўзбекистон ва Туркманистонга ўтиши амри маҳoл. Мисол учун, Туркманистонга бориш учун қиммат турпакет сотиб олиш зарур. Турпакет ҳукумат томонидан белгиланган меҳмонхонада яшаш ва бутун саёҳат давомида ҳар жойда ҳамроҳ бўлувчи гид-экскурсовод олиш мажбуриятини юклайди. Минтақада сўнгги бир неча йил давомида юз берган нохуш воқеалар сабаб Марказий Осиёни саёҳат қилиш учун хавфли ҳудуд деб билувчи америкаликлар ҳам йўқ эмас. Кўпроқ туристларни жалб қилиш учун ҳукуматлар ҳали кўп ишларни амалга оширишлари керак.\nМарказий Осиёда бизнес қилиш масаласига келсак, Америка компанияларини чуқур илдиз отган коррупция минтақа давлатларида пул тикиш фикридан қайтаради. Минтақага қaнчалик қизиқишмасин, таваккал қилгилари йўқ. Мен Марказий Осиёда бизнес қилиш иштиёқи жуда баланд компанияларни биламан. Улар минтақага бориб, бизнеснинг ҳақиқий аҳволидан хабар топгач, иштиёқ жуда тез сўнган. АҚШ сармояларининг асосий улуши ҳозирги кунда Қозоғистонга тўғри келади. Бу бир тарафдан мамлакатдаги катта нефть ва газ захираларига, бошқа томондан эса Қозоғистон ҳукуматининг сармоядорлар манфаатини ҳам ҳисобга олган ёндашувига боғлиқ.\nАҚШ ҳукумати кўпинча Ўзбекистондаги қўшма корхона — General Motors компаниясини самарадор шериклик, Америка бизнеси намунаси сифатида кўрсатади. Амалда вазият анча оғирлигини биламиз.\nLockheed Martin ва Boeing ҳам минтақада ишлайди. Лекин, бу узоқ муддатли сармоялар эмас, балки қисқа муддатли, маҳсулот сотишга мўлжалланган фаолиятдир. Марказий Осиёда ишлаётган халқaro компания раҳбарлари билан суҳбатлардан тушунганим шуки, мувафаққиятли бизнес калити – ҳукуматнинг юқори поғоналарида шериклар керак, шунингдек, кутилмаган, бизнес юритишнинг халқаро меъёрларига мос келмайдиган ўзгаришларга тайёр туриш лозим.\nАҚШ ва Марказий Осиё ўртасидаги талабалар, профессионаллар ва ёш лидерлар иштирокидаги алмашинув дастурлари ҳақида фикрингиз қандай? Бундай дастурлар амалга оширилаётганига 20 йилдан зиёд вақт ўтди. Натижалар қандай? Бу дастурлар Марказий Осиёда АҚШ тажрибасидан илҳомланган янги ёш лидерлар авлодини шакллантирди, дейиш мумкинми?\nҲозир таълим бўйича алмашинув дастурлари учун молия анча қисқарган ва ортга назар ташлаб, уларни сарҳисоб қилиш мантиқан тўғри. Мен АҚШнинг Марказий Осиёда таълим сохасига киритган сармоялари мева берганига ишонаман. АҚШда таълим олган ва минтақада ҳукумат ва хусусий секторда фаолият олиб бораётган минглаб ёш мутахассислар бор. Бу дастурлар минтақага катта таъсир ўтказди. Бир қарашда минтақада сиёсий йўналиш умуман олганда ўзгармагандек, давлат бошқарув сифати яхшиланмагандек. Лекин, бу давлатларда АҚШда илм олган сиёсатчилар, дипломатлар ва мутахассислар ишлайди. Уларнинг Ғарбда орттирган билим ва кўникмалари, қарашлари ижобий таъсир ўтказган ҳолатлар кўп. Танқидий фикрлаб, муаммони ҳал этиш иштиёқида юрганлар бор. Эҳтимол бу одамлар бугунги сиёсий ва иқтисодий шароитда ўз билим ва кўникмаларидан тўлиқ фойдаланиш имконига эмасдирлар, лекин, улар ўзгача фикрлайди, ўзгача услуб ва йўллар ҳақида билишади.\nАҚШда таълим олганларнинг аксари ҳозир 30-40 ёш атрофида ва яқин йилларда ҳукумат ва иқтисодиётдаги ўрни ва таъсири кенгаяди. Лавозими юқорилаши баробарида бу одамлар ўз билимларидан тўлиқроқ фойдаланишларига умид қиламан. Токи, бу одамлар тизимларни замонавий нормаларга мослаштирсин, тузумлар халққa хизмат қилсин.\nАлмашинув дастурларининг ҳозир Марказий Осиёда яшамаётган қатнашчилари ҳам ўз фаолиятлари доирасида минтақа ривожига ҳисса қўшиб келмоқда. Хорижда яшаётган битирувчиларнинг кўпидан бир гапни кўп эшитаман: “Қанийди ҳозир қилаётган ишимни ўз ватанимда қилa олсам”.\nМен ўзим ҳам Эдмунд Маски дастури битирувчисиман. Айни дамда Вашингтонда яшаб, “Америка Овози”да ишласам ҳам, фаолиятим тўлиқ минтақага қаратилган. Мен бу ерда турли долзарб масалалар ҳақида ўзбек тилида радио ва теледастурлар тайёрлайман. Дунёда содир бўлаётган янгиликлар ҳақида тўлиқ ва ишончли маълумот етказишни ўз бурчим деб биламан. Агар инсон капиталига сармоя киритиш устувор йўналиш сифатида қаралса, Марказий Осиё давлатлари ҳукуматлари АҚШда таълим олган фуқароларининг қайтиши учун зарур шароит яратиши керак. Бу одамлар янгича ёндaшув, янги ғоялар ва инновациялар олиб келади.\nАҚШда туриб Марказий Осиёда юз бераётган қандай ўзгаришларни кузатяпсиз? Маҳаллий олим ва таҳлилчилар ишларини кузатиб борасизми? Улар ҳақида нима дея оласиз? Сизнингча, улар энг аввало қайси мавзуларга эътибор беришлари зарур?\nАҚШда яшаганим билан ишим юзасидан Марказий Осиё давлатларидаги воқеаларни мунтазам кузатиб бораман. Минтақага оид ҳар қандай маълумотни ўқиш, тинглаш ёки томоша қилишга ҳаракат қиламан. Бу осон эмас, албатта, лекин, менга ёқади. Ўтган йили Қирғизистон ва Қозоғистонга бўлган сафарим мобайнида кўплаб ёшлар ўз мамлакатларида турли инновацион ташаббусларни татбиқ этишаётганининг гувоҳи бўлдим.\nМарказий Осиёда олим ва таҳлилчиларнинг янги авлоди майдонга чиқмоқда. Улар ғарблик ҳамкасблари билан ҳамкорлик қилишни истайди. Минтақада инглиз тилида сўзлайдиган ёшлар кўпаймоқда. Қизиғи шуки, бир томондан бу ёшлар Америка минтақадан дадилроқ ҳаракат қилмаяпти деб нолийди, иккинчи томондан эса уларда бу давлатга нисбатан қаршилик ҳам кучли.\nЎз ишларини инглиз тилида чоп этаётган мутахассислар ҳам кўпаймоқда. Бу авлод ўз ишларини глобал аудитория ўқишини, уларнинг сўзларига қулоқ тутишини истайди. Лекин, улар ўз ғояларини бу аудиторияга олиб чиқишлари учун ёрдамга муҳтож. Шу сабабдан ҳам “Марказий Осиё минтақавий таҳлилий тармоғи” (Central Asia Analytical Network) каби дастурлар жуда муҳим рол ўйнайди.\nКўпинча ёш олимлар менга ўз ишларини нуфузли илмий журналларда чоп этиш нияти борлигини айтишади. Уларга жавобан, гарчи ингиз тилидаги ишлар керак бўлса ҳам, уларнинг ишларини энг аввало ўзлари яшайдиган ердаги одамлар ўқиши ва муҳокама қилиши кераклигини айтаман. Яъни, улар ўша ердаги одамлар тушунадиган тилда ёзишлари керак. Яна бир муҳим жиҳат шуки, ёш олимлар маҳаллий жамиятлар учун муҳим аҳамият касб этадиган мавзулар устида ишлашлари керак. Агар улар Марказий Осиёни дунёга яхшироқ тушунтиришни исташса, бор камчилигу-нуқсонларни яширмай, реал вазиятни очиб беришлари керак.\nМарказий Осиё oлимлари хорижда ўз мамлакати ҳақида ижобий қараш шаклланишига кўмаклашишни ўз вазифаси деб билади. Бу илмий ва профессионал нуқтаи-назардан қараганда тўғри иш эмас. Ҳақиқий таҳлил йўқ, асосан президентларнинг маърузаларидан келтирилган иқтибослар билан тўлдирилган “илмий ишлар” ҳафсалани пир қилади. Албатта, бундай ишларнинг дунёга келиши – кучли цензура, таҳлилий билим ва кўникмаларнинг етишмаслиги натижасидир. Шу минтақадан эканим учун таълим-тарбиядаги муаммоларни яхши биламан. Бизнинг жамиятда очиқ ва танқидий фикрлаш қўллаб-қувватланмайди. Айнан шу боис ҳам Ғарбда олинган билим ёш олимларга ўз фикр ва ғояларини аниқ ва лўнда етказиб беришда беқёс аҳaмиятга эга.\nМарказий Осиёда минтақaвий ҳамкорлик истиқболи қандай? Бунга ҳали ҳам ишониш мумкинми?\nМен минтақа иқтисодий интеграциялашган, турли соҳаларда бирдам ва боғланган ҳудуд сифатида шаклланишини истамайдиган одамни билмайман. Минг афсуски, баъзилар учун интеграция суверенитет бой берилиши демакдир. Марказий Осиёдаги ҳар бир давлат ўзини уникал деб кўрсатишга уринар экан, минтақада том маънодаги интеграцияни кутиш қийин. Мен давлат раҳбарларига шундай дегим келади: дунёда давлат борки, ўзини уникал деб билади, лекин, уларнинг кўпчилиги атрофидаги давлатлар билан бир ёқaдан бош чиқaра олади. Европа Иттифоқи давлатлари нақaдар зиддиятли тарихга эга. Шунга қарамай уларга бирга ишлай олди. Сиз нимадан бунча қўрқасиз? Ҳозирги кунда Марказий Осиёдаги ҳамкорлик икки томонлама алоқаларга асосланган. Баъзи давлатлар ўртасида ишончсизлик ва ғанимлик кучли экани сир эмас. Бунинг натижасида улкан иқтисодий имкониятлар бой берилиб, азобини эса миллионлаб инсонлар тортмоқда.\nМинтақа учун энг катта хавф нимада?\nМарказий Осиё айни дамда фавқулодда таҳдид остида демаган бўлар эдим. Минтақа учун энг катта хавф – ҳар томонлама деградация ва тирикчиликка айланиб кетган коррупция. Камбағалликнинг ўсиши ва таълим тизимининг орқага кетиши. Буларнинг бари минтақада турмуш даражасини пасайтиради. Бундан ташқари сиёсий эркинлик чекланган, мустақил ОАВлар йўқ ва қонун устувор эмас. Уюшган жиноятчиликнинг кучли таъсири ҳам Марказий Осиёни орқага тортмоқда. Бу муаммоларни эркин муҳокама қилиш имкони йўқ. Мана шунинг ўзи энг катта муаммо. Қирғизистон балки бироз эркиндир, лекин, у ерда ҳам миллатчилик сабаб муаммолар очиқ муҳокамада эмас. Минтақа бўйлаб фуқаролик жамияти ва журналистика кескин босим остида. Фуқаролар ўз ҳукуматларидан қўрқади, ҳукуматлар эса ўз фуқароларидан. Давлат фуқарога шубҳа билан қaрайди. Ривожланиш йўлидаги асосий тўсиқлар ички муаммоларга боғлиқ, аммо ҳукуматлар асосий хавф ташқаридан деб ишонтиришга уринади. Кўпчилик ҳақиқатни билади, лекин, буни очиқ айтишдан қўрқади.\nОригинал мақолага ҳавола: Навбахор Имамова об американской политике в Центральной Азии, новых лидерах и коррупции.\nЭслатма! Ушбу мақолада Навбаҳор Имамова томонидан билдирилган фикрлар шахсий ва улар «Америка Овози» кўз қарашини акс эттирмайди.\nАҚШ Марказий Осиё Навбаҳор Имамова


Бугун U23 Осиё Кубоги ярим финали доирасидаги учрашувлар ўтказилади.\nБиз учун аҳамиятлиси, 21:00 да Ўзбекистон Олимпия терма жамоаси япониялик тенгқурларига қарши майдонга тушади. ОФК тақиқига кўра, беллашувга ўзбекистонлик мухлислар киритилмайди. Рақиб томон ишқибозларидан 500 нафаргача бўлган ўйинни бевосита стадиондан кузатиш имкониятига эга.\nШу тариқа, Ўзбекистон - Япония баҳсини томоша қилишни истаганлар "УзРепорт" телеканалини кузатиши кифоя. Иккинчи ярим финал қарама-қаршилиги - Австралия ҳамда Саудия Арабистони жамоалари ўртасидаги учрашувда аниқланади. 18:00 да бошланадиган баҳс "Футбол ТВ" канали орқали трансляция қилинади.


ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИНИ ПОЙМОЛ ЭТУВЧИ ЖИНОЯТ! Шунингдек\nГлавная / Шунингдек / ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИНИ ПОЙМОЛ ЭТУВЧИ ЖИНОЯТ!\nШубҳали кишиларнинг чет элда ўқиш, ишлаш ҳамда никоҳ тўғрисидаги таклифларини рад қилинг. Паспорт ва бошқа ҳужжатларингизни бегоналарга берманг. Чет элда ишлаш ва ўқиш учун керакли ҳужжатларни имзолашдан олдин шартлари билан танишиб чиқинг. Болаларни қаровсиз қолдирманг.\nАгар ўзингиз ва яқинларингиз одам савдоси қурбонига айлансангиз ваколатли ташкилотлар – ИИВ органлари ва миграция хизматига мурожаат қилинг.\nХива ТТБ КТМП Саломатлик маркази.


Шавкат Мирзиёев “Фориш” тоғ полигонида ҳарбий машғулотларни томоша қилди | Qalampir.uz\nШавкат Мирзиёев “Фориш” тоғ полигонида ҳарбий машғулотларни томоша қилди\nЖамият\t11 Январь 18:49 8227\nАввалроқ Шавкат Мирзиёев таътилдан қайти Жиззахдаги Марказий ҳарбий округа ташриф буюргани ҳақида хабар берган эдик. Ўзбекистон Республикаси Президенти, Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони Шавкат Мирзиёев “Фориш” тоғ полигонида Мудофаа вазирлиги қўшинларининг жанговар тайёргарлиги билан танишди. Бу ҳақда Президент Матбуот хизмати хабар бермоқда.\n2018 йил март ойида мазкур ҳудудда бўлиб, бу ерни намунавий полигонга айлантириш, янги концепция ишлаб чиқиб, мамлакатдаги барча ҳарбий полигонларни модернизация қилиш бўйича топшириқлар берган эди. Қайд этилишича, улар асосида ушбу махсус ўқув-синов майдони замон талабларига мослаштирилган, шахсий таркибнинг жанговар тайёргарлигини оширишга қаратилган энг илғор шароитлар яратилган.\n“Бунинг натижасини база инфратузилмаси янгиланганидан сўнг, бу ерда 2019 ва 2020 йилларда ўтказилган Халқаро армия ўйинларида Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги терма жамоаси биринчиликни қўлдан бой бермай келаётганида ҳам кўриш мумкин”, дейилади хабарда.\nПолигон ҳудудида қурилган объектлар ҳақида дастлаб жой макети орқали маълумот берилган. Президент ҳарбийлар ётоқхонаси, сузиш ҳавзаси, спорт залидаги шароитлар билан танишган. Марказий ва Шарқий ҳарбий округларнинг регби бўйича терма жамоалари мусобақасини кузатган.\nШунингдек, Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони ҳарбий хизматчилар билан бир дастурхон атрофида самимий суҳбатлашган. Истеъдодли аскарлар бахшичилик санъатидан намуналар ижро этган.\nПрезидент “Фориш” тоғ полигонида қўшинлар ихтиёридаги замонавий қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникаларни кўздан кечирган.\nШундан сўнг, Марказий ҳарбий округ қўшинларининг шартли душманни йўқ қилиш бўйича жанговар машғулотлари, ҳарбий муҳандислик амалиётлари намойиш қилинган.\nШу ерда шахсий таркиб билан мулоқот бўлган. Президент дунёда ахборот хуружи тобора авж олаётган бугунги кунда Қуролли Кучларимиз салоҳиятини мустаҳкамлаш, халқ ва армия бирдамлигини таъминлаш, ёшларни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш ҳарбий соҳадаги ислоҳотларнинг ўзагини ташкил этиши кераклигини таъкидлаган.\n“Бу полигон халқаро стандартларга мос бўлиши керак. Аскар ва зобитларни тайёрлаш шунга мувофиқ бўлиши зарур. Бунинг учун сифат, жанговар маҳоратга алоҳида эътибор қаратиш лозим”, дейди Шавкат Мирзиёев.\nШунингдек, Президент ҳарбийларни Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ташкил этилганининг 29 йиллиги ҳамда Ватан ҳимоячилари куни билан табриклади.\n“Кейинги йилларда байрам арафасида учрашиш анъанага айланди. Бугунги Қуролли Кучларимиз беш йил олдинги армия эмас. Мудофаа доктринамиз бўйича қилинган ишлар натижасида миллий армиямизнинг салоҳияти ҳар томонлама ошди. Эришган муваффақиятларимиз билан бирга олдимизда кўп режалар, вазифалар турибди. Қўшинларнинг жанговар ҳолатини янада мустаҳкамлашимиз керак. Бунинг учун билим, тажриба, тайёргарлик зарур”, дейди Шавкат Мирзиёев.\nПрезидент қўшинларнинг жанговар қобилияти ва тайёргарлигини мунтазам ошириб бориш юзасидан мутасаддиларга тегишли кўрсатмалар берган. Шундан сўнг, Шавкат Мирзиёев Тошкентга қайтиб келган.\n08 Май 14:47 50770\n08 Май 20:36 46859\n08 Май 22:09 38769\n09 Май 17:50 29901\n09 Май 18:35 22015


Президент Трамп Пол Манафорт ва Рожер Стоунни афв этди\nАҚШ президенти Доналд Трамп 23 декабрь куни, Рождество таътилидан олдин, турли хил жиноятлар учун судланган 26 кишини, шу жумладан махсус прокурор Роберт Мюллер томонидан Россиянинг АҚШ президентлик сайловига аралашуви ҳақидаги тергов билан боғлиқ ишларда судланган икки кишини афв этди.\nБулар Пол Манафорт ва Рожер Стоун. 71 ёшни қаршилаган Манафорт терговларнинг асосий вакили бўлган. 2016 йилда сиёсий стратег ва лоббист бўлиб, у бир неча ой давомида Трампнинг сайловолди штабини бошқарган, аммо сайловдан олдин уни тарк этган. Илгари у Украинада, шу жумладан, кейинчалик мамлакатдан қочиб кетган Президент Виктор Януковичнинг қўлида ишлаган. Мюллернинг текшируви натижасида Манафорт Россиянинг аралашуви билан бевосита боғлиқ бўлмаган турли хил молиявий жиноятлар учун 7 ярим йилга озодликдан маҳрум этилган эди. У тахминан икки йилни панжара ортида ўтказди. Трамп Манафортни «жасур одам» ва «жодугарлар ови» қурбони деб атаган ва унинг айбдор эканлигига ҳар доим шубҳа билдирган.\nПрезидент шунингдек, унинг собиқ маслаҳатчиси Рожер Стоунни афв этди. У Россиянинг аралашувини, шу жумладан ёлғон гувоҳномани текширишда турли хил жиноятлар учун 40 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинган эди. Трамп уни таъқиб қилишни сиёсий асосга эга деб ҳисоблади.\nАввалроқ, Мюллер устидан олиб борилган тергов натижалари бўйича яна бир қанча маҳкум ёки айбланувчини, шу жумладан Россия элчиси билан музокаралари сабабли ёлғон гувоҳлик бериш учун суд қилинган генерал Майкл Флинни афв этди.\nТрампнинг судланган ходимларидан ҳеч бири Россия билан бевосита тил бириктирганликда айбланмаган.\nТрампнинг сиёсий мухолифлари унинг афв этиш тўғрисидаги қарорларини қоралади ва Ню-Ёрк штати прокуратураси Манафортга нисбатан Россиянинг аралашуви билан боғлиқ бўлмаган ҳар хил жиноятлар учун жиноий иш очилишини айтди.


Миналар афғонистонликлар ҳаëтига таҳдид солмоқда.\nАфғонистон жаҳонда миналар энг кўп кўмилган мамлакатлардан бири ҳисобланади. Бугун мамлакатдаги 720 миллион квадрат метр майдонда 8 миллиондан ортиқ мина борлигига ишонилмоқда. Ой сайин Афғонистонда миналар портлаши оқибатида 150-300 одам нобуд бўлмоқда ëки яраланмоқда.\nКобулда жойлашган Mine Detection Center мина майдонларини тозалаш билан шуғулланади. Мазкур марказ бошлиғи Шаҳоб Ҳакимий маҳаллий ва халқаро нодавлат ташкилотлар бир неча йилдан бери мамлакатдаги мина майдонларини тозалаëтганини гапиради.\n- Ўтган 10 йил мобайнида тахминан 263 миллион квадрат метр майдон миналардан тозаланди. Аммо Афғонистонда яна камида 420 миллион квадрат метр ер миналардан тозаланиши керак, - деди Шаҳоб Ҳакимий.\nАфғонистон ҳудудлари бўйлаб мина майдонларини тозалаш ишларида саккиз мингдан ортиқ мутахассис қатнашмоқда. Биргина Европа Комиссиясининг ўзи Афғонистондаги мина майдонларини тозалаш ишлари учун 10 миллион долларлик ëрдам берди.\nШунга қарамай, Афғонистон фуқаролари мина майдонларини тозалаш ишлари секин олиб борилаëтганидан шикоят қилишмоқда. Улар айрим нодавлат ташкилотларни халқаро ҳамжамият томонидан берилаëтган маблағларни суиистеъмол қилаëтганликда айбламоқдалар.\nКобул атрофидаги Майпар ҳудудида яшовчи Қоҳир исмли йигит мина майдонларини тозалаш ишлари минтақанинг аҳамиятига қараб олиб борилаëтганини танқид қилди.\n- Мина майдонларини тозалаш билан шуғулланувчи мутахассисларнинг нима учун Кобулда ишлашаëтганини тушуна олмаяпман. Чунки пойтахтда мина йўқ. Мутахассислар вилоятларга боришлари керак. У ерларда жуда кўп мина майдонлари бор. Мисол учун, яқинда Майпар ҳудудида бир дўстим мина қурбони бўлди, - деди Қоҳир.\nАйрим афғонистонликларнинг айтишларича, мамлакатдаги қуролли кучлар мина кўмишни давом эттирмоқда. Шаҳоб Ҳакимийга кўра, нодавлат ташкилотлар баъзи маҳаллий қўмондонларни улар иҳтиëридаги миналарни зарарсизлантиришга кўндирган. У қўшимча қилиб, Мудофаа вазирлиги билан ҳам шундай музокаралар олиб борилаëтганини қайд этди.\n- Мудофаа вазирлиги билан олиб борилаëтган музокаралар ижобий натижалар бермоқда. Ўтган ойда вазирликка қарашли омборлардан биридаги барча миналар кучдан чиқарилганига журналистлар гувоҳ бўлишди. Вазирликнинг Кобулда 49та шундай омбори бор. Яқинда фуқаролар, журналистлар ва халқаро кузатувчилар кўз олдида вазирликка тегишли яна минглаб мина кучдан чиқарилади, - деди Шаҳоб Ҳакимий.\nАммо айни пайтда Афғонистонда миналардан майиб-мажруҳ бўлиб қолган 150 минг одам оғир шароитларда кун кечирмоқда. Ногиронларнинг бир ойлик нафақаси бор-йўғи 100 афғоний, ëки икки доллардир. Мамлакатда ногиронлар аравачалари ва протезлар етишмаяпти. Мина қурбонларидан бири Рўзигул Паштунëр ўз аҳволи ҳақида шуларни айтади:\n- Мина – дўст ва душман ўртасидаги фарқни билмайдиган хавфли қуролдир. Руслар томонидан кўмилган минани босиб, икки оëғимдан ажралдим ва бир қўлим шол бўлиб қолди. Бош ва бел оғриқларидан ҳали ҳам қутулганим йўқ. Бир куни етти яшар ўғлим “Дада оëқларингизга нима бўлди”, деб сўради. Жавоб ўрнига кўзларим ëшга тўлди, - деди Рўзигул Паштунëр.\nМина майдонларини тозалаш – жуда узоқ давом этадиган хавфли жараëндир. Афсуски, Афғонистон аҳолисининг 20 йиллик фуқаролар уруши давридан қолган миналар балосидан қутулишига ҳали яна кўп вақт борга ўхшайди.


Ер участкаларидан фойдаланиш самарадорлиги назорат қилинади - Халқ сўзи\n10:50 03 Май 2018 Сиёсат\nЮртимизда барча соҳада бўлгани каби қишлоқ хўжалигини замонавий тамойиллар асосида ташкил этиш, унинг самарали ишлашини таъминлаш мақсадида бир қатор қонун ҳамда қарорлар қабул қилинмоқда. Президентимиз томонидан 2018 йил 26 апрелда имзоланган “Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори ҳам ана шу мақсадга йўналтирилган.\nМамлакатимиз аҳолисининг асосий қисми қишлоқларда яшаши, меҳнат фаолияти ҳам қишлоқ хўжалиги билан боғлиқлиги инобатга олинса, мазкур ҳужжат ўз вақтида қабул қилингани аён бўлади. Бугунги кунда фермер хўжаликлари қишлоқ аҳолиси бандлигини таъминлаш ҳамда фаровон ҳаёт кечиришида, қишлоқларни обод масканларга айлантиришда муҳим ўрин эгалламоқда.\nФермер хўжалигининг жамиятда етакчи кучга айланиб бориши, ўз навбатида, фермер хўжалигини ташкил этишнинг ҳуқуқий асосларини белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни янада такомиллаштиришни тақозо қилади. Соҳадаги ислоҳотлар туфайли қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг 99 фоизидан ортиғи фермер ва деҳқон хўжаликлари ҳамда томорқа ер майдонларида етиштирилишига эришилди. Аммо ҳудудлардаги ҳолат ўрганилганда шу нарса маълум бўлдики, амалдаги ҳужжатларни талқин этишда йўл қўйилган хатоликлар сабабли бир қанча муаммолар юзага келмоқда. Бу, айниқса, ерга эгалик қилиш, ундан самарали фойдаланишни назорат этиш борасида яққол кўринаётир.\nБу каби муаммоларни ҳал қилиш, фермерлик ҳаракатига янги илғор ғояларни татбиқ этиш борасида кўзланган мақсадга эришиш осон кечмаяпти. Маълумотларга кўра, аҳоли ихтиёридаги 480 минг гектардан ортиқ томорқа экин майдонларидан фойдаланиш самарадорлиги қониқарли эмас. Баъзи туманларда ер эгалари ушбу майдонлардан узоқ йиллар фойдаланмай, қаровсиз ҳолда қолдирган, аммо уларга нисбатан етарли даражада таъсир чоралари кўрилмаган.\nФермерлар ҳамда деҳқонларимиз орасида ўз вазифасини фақат қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ички бозор учунгина етиштиришдан иборат, деб ўйлайдиганлар анчагина. Ваҳолонки, бугун қишлоқ хўжалиги иқтисодиётимизнинг етакчи бўғинларидан бири. Бу соҳани замон талаблари асосида ривожлантириб, давлат ғазнасига тушадиган даромад салмоғи кўпайтирилмаса, халқ фаровонлиги-ю, юрт равнақини таъминлаш мушкул.\nШу сабабли ҳам Президентимизнинг ўтган йил 9 октябрдаги Фармонида чорвачилик, паррандачилик, балиқчилик, мева-сабзавотчилик, асаларичилик ва қишлоқ хўжалигининг бошқа муҳим йўналишларини янада ривожлантириш, фермер хўжаликларининг бу борадаги фаолиятини мувофиқлаштириш ҳамда унинг самарадорлигини янада оширишга қаратилган тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш кўзда тутилган эди. Айтиш мумкинки, шундан сўнг бу борада тизимли ишлар амалга оширилмоқда. Ҳукумат ҳам, тегишли вазирлик ва идоралар ҳам, ҳатто парламент ҳам қараб тургани йўқ.\nДавлатимиз раҳбарининг ушбу қарори эса ана шу саъй-ҳаракатларнинг ҳуқуқий асосини мустаҳкамлади. Ҳужжатга кўра, Ўзбекистон Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашига 2018 йил 1 июлдан барча фермер ҳамда деҳқон хўжаликларининг аъзолиги мажбурий, томорқа ер эгалари учун эса ихтиёрий экани белгилаб қўйилди. Шунингдек, ушбу тузилма фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари томонидан қишлоқ хўжалигида шартнома мажбуриятларининг бажарилиши юзасидан мониторинг ҳамда жамоат назоратини амалга ошириши ҳам кўрсатиб ўтилган. 2018 йил ҳосилидан бошлаб фермер хўжаликларининг ер участкаларидан фойдаланиш самарадорлиги ҳар чоракда халқ депутатлари туман Кенгашларида, деҳқон хўжаликлари ҳамда томорқа ер эгаларининг экин майдонларидан фойдаланиш самарадорлиги эса ҳар ойда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларида муҳокама қилиб борилиши ҳам фермер ва деҳқон хўжаликларининг ўз ишларига бўлган масъулиятини кучайтиради.\nЯна бир эътиборли жиҳати, барча қишлоқ туманларида “Томорқа хизмати” МЧЖлар ташкил этилгани бўлди. Улар фермер, деҳқон хўжаликлари ҳамда томорқа ер эгаларига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш ва сотишда, моддий ресурслар, жумладан, уруғлар, кўчатлар, техника ҳамда бошқа воситаларни етказиб беришда яқиндан кўмаклашади.\nХулоса ўрнида айтиш мумкинки, давлатимиз раҳбарининг мазкур қарори ижроси Ўзбекистонда фермерлик, деҳқончилик ҳаракатини янги босқичга олиб чиқиш, соҳага замонавий йўналишларни жорий қилиш, халқ фаровонлигини таъминлашда мустаҳкам пойдевор вазифасини ўтайди.


Сирдарёда ҳам нархлар назоратга олинган\nСирдарёда давлат солиқ хизмати органлари ходимларидан иборат махсус ишчи гуруҳлар вилоятдаги туман ва шаҳар ҳудудларидаги мавжуд 12 та деҳқон бозори, 312 та дорихона ҳамда 3 минг 145 та чакана савдо субъектларида нарх-навонинг сунъий оширилишини олдини олиш бўйича мониторинг тадбирлари ўтказмоқда.\nМониторинг тадбирлари давомида ишчи гуруҳлари жойлардаги савдо объекти раҳбари ва сотувчиларидан коронавирус шароитида нархларни оширмаслик ҳақида кафолат хатлари олиш баробарида улар билан профилактик суҳбатлар ўтказмоқда.\nШунингдек, ишонч телефони орқали келиб тушаётган нарх-навонинг сунъий оширилганлиги ва бошқа шу билан боғлиқ мурожаатлар юзасидан ўрганиш ўтказилиб, муаммолар жойида қаноатлантирилмоқда. Тушунтириш ва профилактик суҳбатлардан тўғри хулоса чиқармаган озиқ-овқат маҳсулотларини сотувчи ноқонуний тадбиркорлик субъектларини аниқлаш юзасидан назорат тадбирлари ўтказиш ва қонуний чора кўриш ишлари ташкил этилмоқда.\nБуларнинг барчаси нархларнинг барқарор бўлиши ва аҳолининг харид қобилиятини бир маромда бўлишини таъминлашга қаратилган чора-тадбирларнинг узвий давомидир.\nЮқоридагилар билан бирга дорихоналарда антисептик воситалар ҳамда тиббий ҳимоя ниқобларини белгиланган нархда ва ҳеч қандай тўсиқларсиз сотилиши ҳам алоҳида назоратга олинди.\nТарғибот ва назорат тадбирлари давом эттирилмоқда.\nЙил бошидан: 52559\nҲафта давомида: 7676\nОй давомида: 8774


Капитал бозорини ривожлантириш агентлиги директори: «Одамларимизда молиявий саводхонлик паст»\nКапитал бозорини ривожлантириш агентлиги раҳбари Отабек Назиров Ўзбекистонда капитал бозорини ривожлантиришга нималар тўсқинлик қилаётганини баён қилди. У бу масалага Москва халқаро муносабатлар давлат институти битирувчиларининг V форумидаги нутқида тўхталиб ўтди.\n«Мамлакат капитал бозори максимал имконият билан ривожланиши учун бир неча тўсиқ мавжуд. Одамларда молиявий саводхонлик етишмайди. Бу эса соҳа кадрларининг профессионализмига таъсир кўрсатади. Таълим муассасаларида молиявий билимларнинг берилишига урғу бериш лозим», ─ дея Назировнинг сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nАгентлик раҳбари соҳага тегишли қонунларнинг мураккаблигига ҳам тўхталиб ўтган.\n«Капитал бозорига алоқадор ҳуқуқий норматив ҳужжатлар мураккаб. Ҳозирда соҳага оид 48та норматив ҳужжат мавжуд. Уларни қисқартириш ва соддалаштириш масаласини кўриш керак. Шунингдек, банклар ислоҳоти ҳам соҳани ривожлантиришда муҳим аҳамиятга эга», ─ дея таъкидлаган у.\n11:34 / 15.08.2020\nОтабек Назиров: «Хорижий валютада ифодаланган ташқи қарз миқдорини назорат қилиб боришимиз керак»


Ишсизликни яширишга кўмаклашиш ташкилоти « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nИшсизликни яширишга кўмаклашиш ташкилоти\nАзиз ва қадрдон ўкувчилар, Мустақил Ўзбекистан давлатини беғараз қўллаб-қувватловчилари. Сизнинг ҳукмингизга менинг шахсий кузатувларим ва ҳаракатларим ҳавола қилинмоқда.\n29 January 2013 - 9:02\nМуаллиф: Абдураззоқ Содиқов\nИқтисодий маслаҳатчи: Жаҳонгир Шосалимов 26 январ 2013 йил\nРеспубликамиздаги иқтисодий муаммоларнинг олдини олиш мақсадида 1994 йил давлат раҳбари томонидан бюджетдан ташқари иккита жамғарма (фонд) ташкил этилган эди:\nБюджетдан ташқари пенсия таъминоти жамғармаси;\nБюджетдан ташқари бандликка кўмаклашиш жамғармаси.\nЮқоридаги иккита жамғарманинг оғирлик юки, яъни молиялаштириш, республикамиз худудида фаолият олиб бораётган, мулкчилик шаклидан қатъий назар барча хўжалик субъектларига Президент фармони мажбурий тарзда юклатилган эди. Шикоят ва эътирозларга ўрин берилмасдан, мажбурий ижтимоий тўловлар барча хўжалике субъектларидан, банклар орқали иш ҳақи берилмаслиги таҳдиди остида ундириб олинди. Мен ҳозир бу ерда мажбурий ижтимоий тўловларнинг миқдори жуда катталигини (дастлабки даврларда барча хўжалик субъектлари иш ҳақи фондининг 42 фоизи мажбурий ижттимоий тўловларга сарфланган) бу тўловларни тўғри ёки нотўғри бўлгани ҳақида гапирмоқчи эмасман. Бу давлат иқтисодий сиёсатининг жуда улкан мавзуси.\nМен мажбурий ижтимоий тўловлардан молиялаштирилган бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси зарарли иқтисодий сиёсат сабабли 2010 йилдан Ўзбекистон республикаси молия вазирлиги қошидаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига айлантирилганлигина таъкидлаб ўтаман. 1994-1996 йилларда ёш ва навқирон бўлган 100-300 мингдан ортиқ ўзбек йигитлари милиция хизматига жалб қилинди. 2014-2016 йилларда эса бу йигитларни хизмат муддати тугаши сабабли хизмат нафақасига чиқариб, уларнинг ўрнига ёш ва навқирон ўзбек йигитларини хизматга чақириш жараёни бўлади. Юқоридагиларга асосланган ҳолда 2014-2016 йилларда Ўзбекистонда вужудга келиши аниқ кўриниб қолган ижтимоий бўхрондан ўзбек жамиятини огоҳ қиламан.\nҲозир эса диққатингизни янада муҳимроқ бўлган бугунги сиёсий вазиятга салбий таъсир кўрсатаётган бюджетдан ташқари бандликка кўмаклашиш жамғармаси фаолиятига қаратмоқчиман. Мулкчилик шаклидан қатъий назар мажбурий тарзда ундириб олинган бандликка кўмаклашиш жамғармасини 20 йилда тўплаган маблағини умумий ҳажмини қанчалигини ва уни нималарга сарфланганлигининг ҳисобини бугун ўзбек жамоатчилиги билиши лозим. Зеро бу маблағ на ҳукуматники, на Президентники, балки жамоатчилик маблағидир.\nБандликка кўмаклашиш жамғармаси Тошкент шағрининг барча туманларида, шунингдек барча вилоятларнинг туманларида ўз фаолиятини олиб боради. Мен кузатган Тошкент шағрининг Олмазор туманидаги бандлика кўмаклашиш жамғармасининг 32 ҳодими бор экан. Шундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, Тошкент шағрининг ўзида камида 350 киши, вилоятларда эса 420 ҳодим, жами 4550 киши бу хизматда фаолият олиб боради. Деярли 5 минг кишилик бандлика кўмаклашиш армияси ўз фаолияти давомида Ўзбекистонда нима ишлар қилди ва қиляпди, бу армия генераллари ва аскарлари қанча маош олдию, қанча асоссиз маълумотлар тўплади ва буни Ўзбекистон ҳукуматига тақдим этди. Буни бугун Ўзбекистон жамоатчилиги билиши керак. Чунки бу масала сиёсий масала бўлиб, мамлакат тақдирини ҳал этиши аниқ кўриниб қолди. Президент девони ва Ўзбекистон ҳукумати таркибида ўз ҳомийларига эга бўлган бандликка кўмаклашиш Армиясининг генераллари давлатимиз раҳбари назаридан қарийб 8 млн кишилик меҳнат армиясини Ўзбкистонда ўз истак ва талаблари доирасида иш топа олмаганлари сабабли чет элларда меҳнат жангоҳларида жанг қилаётганларини яшириб келмоқдалар. Бу эса Ўзбкистон ҳукуматини хато қилишга сабаб бўлмоқда. Жараёнларда фақат кузатувчи сифатида иштирок этишга олиб келмоқда. Албатта бунинг заминида мен эътибор қаратаётган бандликка кўмаклашиш хизматининг асоссиз маълумотлари ётибди. Бандликка кўмаклашиш хизмати ҳодимлари Ўзбекистон қонунларини бузганлари ҳолда улардан иш топишга ёрдам сўраб келган одамларни ишсизлар рўйхатига олмаётганлари сабабли давлат раҳбарига ишсизлар солни ҳақида асоссиз маълумотлар юборилаяпди. Айниқса таклиф қилинаётган ишнинг иш ҳақи ниҳоятда камлиги давлат раҳбаридан яширилмоқда. Бу эса ўз навбатида давлат раҳбари томонидан ишсизлик ва иш ҳақининг ниҳоятда озлиги масаласида сиёсий ечим топиш масаласини жуда ҳам кечиктириб юборяпди.\nШу сабабли юқоридаги муаммолар тўғрисида мен мурожаат қилган шаҳар Прокуратура ҳодимлари фуқароларнинг ҳуқу ва эркинликларини, жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш бўлими бошлиғи, адлия маслаҳатчиси Р.Т.Ҳакимов, Олмазор туман прокурори, адлия маслаҳатчиси К.И.Тожиқуловларнинг совуқонлик ва лаёқатсизлик билан жавоб қайтармоқдалар. Ўзбекистонда ишсизлик нафақасини бир ойда атига 11513 сўм эканлигини, бу пулга эса 1 кг гўшт ҳам бермаслигини била туриб уялмасдан менга жавоб қайтармоқдалар. Мен кўтарган муаммоларни бир-бирларига копток қилиш орқали вазиятдан чиқиш йўлини ахтармоқдалар.\n1. Тошкент шаҳар прокуратурасига ёзилган ариза (2 варақда)\n2. Тошкент шаҳар прокуратураси фуқароларнинг ҳуу ва эркинликларини жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш бўлими бошлиғи адлия маслаҳатчиси Р.Т.Ҳакимовнинг менга жавоби (1 варақ);\n3. Олмазор тумани прокурори адлия маслаҳатчиси К.И.Тожиқуловнинг менга жавоби (2 варақда).


Абулаббос Муҳаммад Толиб ибн Тожиддин Ҳасанхожа ал-Ҳусайний ас-Сиддиқийнинг форс тилидаги “Матлаб ут-толибин” (“Толиблар матлаби”) асари тахминан 1673 йилда ёзиб тугатилган. Асар XVI-XVII асрларда Бухоро хонлигининг сиёсий, диний ва иқтисодий ҳаётида юқори мавқега эга бўлган машҳур Жўйбор шайхлари ёки хожалари хонадонининг бир неча авлоди фаолиятига бағишланган. Муаллиф ўзи ҳам ушбу хонадонга мансуб бўлгани туфайли, Жўйбор хожаларининг ҳаёт тарзи, молу мулклари, муридлари ва хизматкорлари, қурдирган иморатлари ҳамда Бухоро хонлари ва баъзи хорижий ўлкалар ҳукмдорлари билан муносабатлари ҳақида муфассал маълумотлар беради. Шунингдек, “Матлаб ут-толибин”да ўлкамизда Нақшбандия таълимотининг XVI-XVII асрлардаги ривожи, Бухоро хонлигида Ислом дини ва уламоларнинг юқори мавқега эга бўлгани мисоллар билан кенг ёритилган. Асарда ўша даврлар бошқарув тизими ва хўжалик ҳаётига оид қатор атамалар фаол қўлланилган. Шу сабабли “Матлаб ут-толибин” Марказий Осиёнинг XVI-XVII асрлардаги тарихига доир бирламчи ва мўътабар манбалар сирасига киради.\n“Матлаб ут-толибин” ўзбек тилига асарнинг 2012 йилда “Мовароуннаҳр” нашриётида чоп қилинган форс тилидаги илмий-танқидий матнидан таржима қилинди.\nЎзбекистон Республикаси ФА, Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти; таржимонлар: Ғулом Каримий, Эркин Миркомилов; масъул муҳаррир Ҳалим Тўраев тарих фанлари доктори. – Тошкент: “Movarounnahr”, 2016. – Б.384.


Бошқа поездга адашиб чиққан йўловчи нима қилиши лозим?\nБошқа поездга адашиб чиққан йўловчи нима...\n01.04.2019 10:13 0 156\nЙўлда ҳар қандай ҳолат рўй бериши мумкин. Кимдир адашиб қолади, яна кимдир эса бошқа поездга ўтириб олиши мумкин. Хўш, бундай вақтда қонунчилик нима дейди? «Ҳуқуқий ахборот» канали шу ҳақида маълумот бериб ўтди.\nБошқа нотўғри йўналиш поездига адашиб чиққан йўловчи, поездни энг яқин станцияда тарк этиши керак.\nБу ҳолатда йўловчи поездга адашиб чиққан станциясига бепул қайтариб юборилади.\nЧиптада кўрсатилган муддатдан олдин поездга чиққан йўловчи йўлдаги станцияда ўз чипталарини қайта расмийлаштириш шарти билан шу поездда манзилига етиб олиши мумкин.\nЧиптасида кўрсатилганидан қимматроқ вагонга (масалан, чипта плацкартга олинган вагон купе бўлса) кириб қолган йўловчидан жарима ундирилмайди. Йўловчи бу ҳолда унинг чиптасига мос келувчи вагонга ўтиши шарт ёки бўш жойлар бўлса ушбу вагонда қўшимча тўлов эвазига қолиши мумкин.\nпоезд йўловчи поезд