Дунёда углеводородлар нархи тушиши Ўзбекистон нефт-газ тизимига таъсир қилмади - 14.04.2016, Sputnik Ўзбекистон\nДунёда углеводородлар нархи тушиши Ўзбекистон нефт-газ тизимига таъсир қилмади\nЎзбекистон нефтва газ соҳасининг асосий сармоядорларидан бири бўлган "ЛУКОЙЛ" ва бир қатор Хитой корхоналари ўз мажбуриятларини келишилганидек бажармоқдалар... 14.04.2016, Sputnik Ўзбекистон\n11:46 14.04.2016 (янгиланди: 11:49 14.04.2016)\n© Sputnik / Михаил Воскресенский / Фотобанкка ўтишГазни қайта ишлаш заводи ҳудудида\nЎзбекистон нефтва газ соҳасининг асосий сармоядорларидан бири бўлган "ЛУКОЙЛ" ва бир қатор Хитой корхоналари ўз мажбуриятларини келишилганидек бажармоқдалар. Бу йил Ўзбекистон барча белгиланган лойиҳаларни якунлайди ва янгиларни бошлайди.\nТОШКЕНТ, 14 апр — Sputnik. Ўзбекистон нефт ва газ саноати бугунги кунда дунёда углуводородлар нархи тушишидан ҳеч қандай зарар кўраётани йўқ, деди "Ўзбекнефтегаз" вакили.\n“Корхона хабарига кўра, Республикада олдин бошланган барча сармояли лойиҳалар муваффақиятли давом эттирилмоқда. Чет эл инвесторлари бўлса ўз мажбуриятларини тўлиқ бажармоқдалар. Ундан ташқари республиканинг нефт ва газ соҳаси бу йил бир неча янги лойиҳаларни бошлашни режалаштириган. Улар орасида газ-баллон ускунаналари ишлаб чиқариш заводи қурилиши ва “Ўзбекистон – Хитой” газ қувурининг тўртинчи тармоғи қурилиши кабилар бор.\n“Биз дунёдаги углеводородлар нархи тушишидан йирик салбий таъсир сезмаяпмиз, чунки биз ҳамкорлик қилаётган барча инвесторлар, бу биринчи ўринда “Лукойл” ва бир неча Хитой компаниялари ўз мажбуриятларини тўлиқ бажармоқда. Шу билан бир вақтда, ҳамкорларимизнинг Эрон, Ироқ ва Афғонистондаги бир неча лойиҳалари “музлатиб” қўйилганидан хабардормиз. Бизнинг лойиҳаларимиз, жумладан “Қандим” газни қайта ишлаш мажмуаси қурилиш жадал давом этмоқда”, — деди соҳа вакили.\nҲозирги вақтда Ўзбекистон нефт ва газ соҳасининг фаол сармоядорлари бу – “Лукойл”, “Газпром”, “Петромаруз”, кореянинг “Samsung Engineering”, NK, GS Engineering & Construction Corporation, KyongDong Navien, Hyundai BS&C, ва Хитойнинг – CNPC, CNDC, Shandong Kerui Petroleum Equipment, ва бошыа компаниялар.\n2016 йилда умумий қиймати 624 миллион доллар бўлган 9 йирик лойиҳа якунланиши режалаштирилган. Натижада республикада 10 та сертификатлаштирилган автомомобилларга газ-баллон ўрнатиш устахонаси, Қуввати 18МВт бўлган газ сиқиш компрессия қилиш станцияси ва ҳоказолар.


Касб танлашда йўл қўйиладиган 5 хато - Yoshlar.com\nКасб танлашда йўл қўйиладиган 5 хато\n1. «Бу соҳада ишлашим шарт эмас…»\nИнсоннинг биринчи олган таълими, ҳаётида муҳим бурилиш ясайди. Шунинг учун касб танлай туриб, дипломни қўлга олгач қайси соҳада фаолият олиб боришингиз ҳақида жиддий ўйлаб, сўнг бир қарорга келинг.\n2. «Обрўли касб – энг зўри»\nКелгусида шуғулланишни режалаштираётган ишингизни унинг обрўсига, оммабоплигига эмас, мамлакатнинг шу соҳага бўлган эҳтиёжига қараб танлаган маъқул. Тенгқурларингизнинг 80 фоизи ўқиган йўналиш 10-15 йилдан кейин сизга даромад келтирадими? Ёки кадрлар кўплигидан иш тополмай эшикма-эшик юришга тўғри келармикан? Ўйлаб кўринг.\n3. «Дўстим учун»\nБир қатор ёшлар дўсти, дугонаси ёки кўнгил қўйган инсонидан айрилмаслик учун бирор коллеж ёки лицейда ўқишни истайди. Ёдингизда бўлсин бу сизнинг эмас, уларнинг танлови! Дўстингизга тўғри келган касб сизга ёқмай қолиши мумкин. Қарор қабул қила туриб, ўз қизиқиш ва эҳтиёжларингиз билан ҳисоблашинг.\n4. «Бу касб осон-да»\nЧиройли ташқи кўриниш, келишга қадди қомат билан бир қарашда осон кўринган актёрлик ёки телебошловчилик касбини танлашингиз мумкин. Аммо касбнинг енгили бўлмайди, ҳар бир ютуққа машаққатлар билан эришилади бу ҳаётда. Масалан, тележурналист 2 дақиқалик маълумотни эфирга узатиш учун нақт 2 кун тер тўкиб меҳнат қилиши лозим. Сиз бу жараёни кўрмаганингиз учунгина осон деб ўйламанг.\n5. Яхши кўрган фаним касбга асос бўлади\nМасалан ўқув фанларидан чет тилларини яхши кўрасиз. Бу билимингиз талаб қилинадиган касблар бисёр. Масалан, таржимон, туризм мутахассиси ёки ташқи ишлар мутахасси бўлишингиз мумкин. Аммо бу касбларда чет тилларидан ташқари бошқа билимлар ҳам талаб этилади. Биргина йўналиш билан чегараланиб қолманг.


23:31 / 02.12.2016 4860 pdf Ўқиш режими + -\nЎша исломий тушунчалар ичида энг кўп бузилгани, ҳатто тескари маънога айланиб кетай дегани, қазо ва қадар тушунчаси, десак муболаға бўлмас. Аслида эса бу ақийда жуда соф ва осон тушуниладиган нарсадир.\nАллоҳ таоло: «Албатта, биз ҳар бир нарсани қадар ила яратдик», деган (Қамар, 49-оят).\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ азза ва жалла халойиқнинг тақдирини қазо қилган чоғда, Ўз ҳузуридаги, Арш устидаги китобга, албатта, раҳматим ғазабимдан илгаридир», деб ёзди», дедилар». Икки Шайх ва Термизий ривоят қилган.\n«Аллоҳ азза ва жалла халойиқнинг тақдирини қазо қилган чоғда» деганлари, азалда - ҳамма нарсаларнинг келажакда қандоқ бўлишини билган чоғда, деганларидир.\nДемак, Аллоҳ таоло махлуқотларни яратишдан олдин келажакда уларнинг ҳоли қандоқ бўлишини билган. Чунки У зот илмининг чегараси йўқ. Ғайбнинг ишини У зотнинг Ўзигина билади. Бу дунёда қиёматгача бўладиган барча ишларни ҳам У зотнинг Ўзигина билади.\nДемак, Аллоҳ таоло махлуқотлар тақдирини ёзган китобнинг номи, «Лавҳул Маҳфуз»дир. Бунга иймон келтириш ҳам лозим нарсалардан биридир.\n«Арш» эса луғатда подшоҳ ўтирадиган тахтни англатади. Ақоид илми уламолари келтиришларича, оят ва ҳадисларда келган васфларга биноан, «Арш» оёқлари бор тахт бўлиб, уни фаришталар кўтариб туради. У худди олам устидаги қуббага ўхшайди. У махлуқотларнинг шифтидир. Аллоҳ таолонинг Аршга эҳтиёжи йўқ. Балки уни Ўзи билган ҳикмат учун яратгандир:\n«Арш устидаги китобга» дейишда жисмий маъно кўзда тутилмаган. Чунки Аршнинг устида нарса йўқ. Аллоҳнинг ҳузуридаги олий маконлик кўзда тутилган.\nКўриб турибмизки, бу ҳадиси шарифда, ақоид илмида «ғайбиёт» деб номланган нарсалардан бир нечаси зикр қилинмоқда. Ҳадиси шарифда ўша ғайбий иймон келтириш лозим бўлган нарсалардан, Аршни, Китобни ва уларнинг Аллоҳ таоло ҳузуридаги мартабасини эслата туриб, Аллоҳнинг раҳмати ғазабидан илгари экани таъкидланмоқда. Бу эса сиз билан биз бандаларнинг доимо Аллоҳ таолонинг раҳматидан умидвор бўлишимиз учундир.\nАллоҳ таоло Қуръони Каримда: «Раҳматим ҳамма нарсадан кенгдир», деган.\n«Ҳар бир туғилган бола фақат фитрат (соф-табиат) ила туғилади. Бас ота-онаси уни яҳудий ва насроний ёки мажусий қилади. Бу худди ҳайвонинг бут-бутун ҳайвон туғишига ўхшайди. Сиз унда қулоқ-бурни кесилганини ҳис қилганмисиз?» дедилар.\nУшбу ҳадисда Аллоҳ таоло инсонларни яратиш пайтида соф табиат билан яратса ҳам кейинчалик инсонлар, хусусан, ота-она тарбияси сабабли бу софликка футур етиши, унинг бузилиши ҳақида сўз бормоқда.\nЯъни, ота-оналар ўз болаларини ўз динларида тарбиялашлари оқибатида болаларнинг соф табиати бузилиб яҳудий, насроний ва мажусий бўлиб қоладилар.\nШу жойда, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу маънони тўлиқроқ тушунтириш мақсадида, саҳобаи киромларга ҳиссий бир мисол келтирмоқдалар.\n«Бу худди ҳайвоннинг бут-бутун ҳайвон туғишига ўхшайди. Сиз унда қулоқ бурни кесилганини ҳис қилганмисиз?» дедилар».\nҲазрати Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳунинг ушбу ҳадисни ривоят қилгандан сўнг,\n«Агар хоҳласангиз, Аллоҳнинг одамларни яратган фитратидир. Аллоҳнинг яратишини ўзгартириш йўқ. Ана ўша энг тўғри диндир», деган оятни ўқинг», деб қўядиган одатлари бор эди.\nБу ишда ота-онанинг тутадиган ўрни жуда ҳам каттадир. Бола динининг шаклланишида ота-она ўз тарбияси билан муҳим ўрин тутади. Ота-онага Аллоҳ томонидан берилган неъматлар ичида энг улуғларидан бири фарзанддир. Ўша неъматнинг қадрига етиш эса уни берувчи зот яратган соф табиат ила Аллоҳнинг динида юрадиган қилиб тарбиялашдир. Бу ота-онанинг бурчидир. Ҳар бир мусулмон ота-она шу масъулиятни тўлиқ тушуниши керак.\nУшбу ҳадисда айтилган тарбиянинг аҳамиятига катта эътибор бериши керак. Агар кўпчилик ўйлаганидек, қазо ва қадар мажбурлаш бўлганида тарбия орқали турли динга кириб кетиш зикр қилинмаган бўлар эди.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Одам ва Мусо алайҳиссаломлар Роббилари ҳузурида тортишиб қолдилар. Бас тортишувда Одам Мусодан ғолиб келди. Мусо: «Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратган, ичингга Ўз руҳидан пуфлаган, фаришталарни сенга сажда қилдирган, сени жаннатига жойлаган, сўнг ўз хатойинг ила одамларни ерга туширган Одам сенмисан?» деди.\nШунда Одам: «Аллоҳ сени Ўз пайғамбарлигига ва каломига танлаб олган, ичида ҳар бир нарсанинг баёни бор лавҳларни берган ва муножот учун Ўзига яқинлаштирган Мусо сенмисан? Аллоҳ Тавротни менинг халқ қилинишимдан қанча олдин ёзган деб билдинг?» деди.\nБу ҳадиси шарифда энг нозик масалалардан бири бўлмиш, қазои қадар масаласининг энг нозик жойларидан бири баён қилинмоқда.\nБу масала, Одам Атодан тортиб, ҳатто Мусо алайҳиссаломдек улкан пайғамбарда ҳам савол пайдо қилгани ҳақида сўз кетмоқда.\nБу масала, ҳатто икки катта пайғамбар орасида ўзаро тортишувга сабаб бўлгани ҳақида баён қилинмоқда.\n«Эй, Роббим бизни ҳам, ўзини ҳам жаннатдан чиқарган Одамни кўрсат», деди.\n«Роббинг Ўз пайғамбарлигига танлаб олган сенмисан? Аллоҳ ҳижоб ортида туриб сен билан Ўзи орасида махлуқотларидан элчи қўймай гаплашган Бани Исроилнинг пайғамбари сенмисан?» деди.\n«Сен ўшанинг мен яратилишимдан олдин Аллоҳнинг китобида бор эканини билмадингми? Ўзимдан олдин Аллоҳнинг қазоси кетган нарсада мени маломат қиласанми?» деди.\nОчиқ-ойдин кўриниб турибдики, гап, биринчи ҳадисни ўқиб зоҳиран қараганда хаёлга келадиган фикр ҳақида кетаётгани йўқ. Гап Одам алайҳиссаломнинг қилган хатоси Аллоҳ у кишига мажбур қилганидан содир бўлгани ҳақида бораётгани йўқ. Одам алайҳиссалом ўша машъум хатони қилиб, ман қилинган дарахт мевасидан еб қўйишимда менинг айбим йўқ, демоқчи ҳам эмаслар. Уни Аллоҳ менга мажбур қилиб бажартирди, шунинг учун мени маломат қилма, демоқчи ҳам эмаслар. Гап умуман бошқа нарса ҳақида бормоқда.\nАввало Одам алайҳиссалом ўз хатосини тан олиб, тавба қилгани маълум ва машҳур. Буни ҳамма бирдек эътироф қилади.\nАллоҳ: «Нима учун ман қилинган нарсани единг?!» деб итоб қилди.\nЎшанда Одам алайҳиссалом:\n«Эй, Роббим, Ўзинг аввалдан тақдир қилганинг учун едим.. Менда айб йўқ», демади. Балки:\n«Эй, Роббимиз, биз ўзимизга зулм қилдик. Агар Ўзинг бизни мағфират қилмасанг, бизга раҳм қилмасанг зиёнкорлардан бўламиз», деди.\nОдам алайҳиссаломдек зот Аллоҳ таолога бир гапни, Мусо алайҳиссаломга бошқа гапни айтмайди. Ўзидан содир бўлган бир хато ҳақида Аллоҳга, «айб менда», деб туриб, Мусо алайҳиссаломга, «менда айб йўқ», демайди.\nБиз ўрганаётган ҳадисда гап Одам алайҳиссаломнинг хатосини тан олмасдан, унга қадарни рўкач қилаётгани ҳақида бормаётгани шундан. Ундоқ бўлса гап нима ҳақида бормоқда?\nУшбу мавзудаги ҳадисларни ўрганиб чиқсак, қуйидагилар маълум бўлади; Мусо алайҳиссалом ўз даврларида кўп машаққатларни чекдилар. Ўзларидан бошқа одам фарзандлари ҳам қийинчилик ичида яшаётганларини кўрдилар.\nАйниқса, Бани Исроилнинг Фиръавн зулми остида турли азоблар чекаётганига жонли гувоҳ бўлдилар. Албат-та, «бу машаққатлар, қийинчиликлар, азоб-уқубатларнинг сабаби нима?» деб ўйлаганлар.\nОхири бориб, «Одам жаннатдан қувилмаганда шу нарсалар бўлмасмиди?» деган фикрга ҳам келганлар. Ҳамма балонинг боши Одам Ато содир этган биринчи хатода, деган хаёлга борганлар.\nШунинг учун ҳам Аллоҳ таолога мурожаат қилиб:\n«Эй, Роббим, менга бизни ҳам, ўзини ҳам жаннатдан чиқарган Одамни кўрсат», деганлар.\nСўнгра Аллоҳ таоло у кишига оталари Одам алайҳиссаломни кўрсатган ва ораларида мазкур тортишув бўлиб ўтган.\nТортишувни диққат билан ўргансак, кўп нарса маълум бўлади.\nМусо алайҳиссалом инсониятнинг машаққат чекишини Одам алайҳиссаломга юкламоқчи бўлмоқдалар. Агар сен ўша машъум хатони қилмаганингда, инсоният жаннатдан чиқмай юраверар эди, бунчалик қийинчилик, азоб-уқубат ва машаққатлар бўлмас эди, демоқчи бўладилар.\nҚадимдан кўпчилик нобакорлар, ушбу биз ўрганган ҳадиснинг сиртидан ҳукм чиқариб:\n«Одам қадарни рўкач қилиб кўрсатиб, Мусони енгди, биз ҳам гуноҳимизни ихтиёримиз билан қилаётганимиз йўқ, Аллоҳ тақдиримизга ёзган экан, қандоқ қиламиз», деган баҳона қилиб келганлар.\nАслида эса Одам алайҳиссалом ўзида бутун инсониятнинг бахтсизлиги учун жавобгарликни инкор этган, бу нарса Аллоҳнинг азалдан белгилаб қўйган илми асосида бўлаётганини айтган эканлар. Аммо биринчи хатога йўл қўйган чоғларидаёқ, эътироф этиб тавба қилганлар. Аллоҳ таоло у кишининг тавбаларини қабул этган.\nДемак – дейди, аввалги уламоларимиз – инсон ўз касбига жавобгар, у Аллоҳнинг амри билан бўлган ва ўзининг дахли йўқ нарса учун маломат қилинмайди. Оламнинг мавжудлигига ва унда одамларнинг тарқалганига Одам алайҳиссаломнинг хатолари сабаб ҳам эмас, одамларнинг машаққатларига у киши жавобгар ҳам эмас.\nДемак, нобакорларнинг ўз гуноҳларига қадарни узр қилиб кўрсатишлари ҳам тўғри эмас. Агар улар айтган гап тўғри чиқиб, инсон ҳамма ишини мажбур бўлиб қилганида эди, дунёнинг низоми тамоман мантиқсиз бўларди. Унда яхши билан ёмоннинг фарқи қолмас эди. Чунки яхши яхшиликни мажбур бўлиб қилмоқда. Шунинг учун яхшилиги унга фазл бўла олмайди. Ёмон ёмонлигини мажбур бўлиб қилмоқда. Шунинг учун ёмонлиги унга айб бўла олмайди. Ким нима қилса жавобгар эмас, хоҳлаган ёмонлигини қилаверади.\nЎз амалига қадарни рўкач қиладиган нобакорлар эса:\n«Буларнинг фойдаси йўқ, инсоннинг фақат олдиндан белгилаб қўйилган нарсани бажаришдан бошқа иложи йўқ», дейдилар.\nҚазою - қадар ақийдасини тузатиб, асл исломий ҳолига келтириш диний ислоҳнинг муҳим вазифаларидандир. Қазо ва қадар ақийдаси аввалгидек мусулмонларни ўлимдан, қийинчиликдан қўрқмай: «Бизга Аллоҳ ёзган нарсадан бошқа ҳеч мусибат етмас», деб олға юришга чорлаши керак.\nҚазою қадар масаласи, инсон ўз касби учун жавобгар эканини исбот қиларкан, мусулмонларни фақат яхшилик қилишга, барча ёмонликларни тарк этишга биринчи омил бўлиши керак. Ҳеч ким қазои қадарни рўкач қилиб, ўзини масъулиятдан олиб қоча олмайди. Бир ўғри ҳазрати Умарга:\n«шуни сендан бошқа айтса бўлмасмиди!? Ҳа, Аллоҳнинг қадаридан, Аллоҳнинг қадарига қочамиз. Айтгин-чи, агар сенинг туяларинг бўлса-ю улар икки бўлинган бир водийга тушсалар. Бўлакларнинг бири серҳосил бўлса-ю бошқаси қуруқ бўлса, ҳосилдорида боқсанг ҳам Аллоҳнинг қадари ила боқасан, қуруғида боқсанг ҳам Аллоҳнинг қадари ила боқасан. Шундай эмасми?!» дедилар.\nБу ишда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва у зотнинг саҳобалари ҳаммамиз учун яхши ўрнакдирлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам фақирликка қарши иш билан, жаҳолатга қарши илм билан, беморликка қарши даволаниш билан курашганлар. У зот маҳзунлик, ожизлик, дангасалик каби ҳолатлардан паноҳ тилаганлар.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам қадар масаласини нотўғри талқин қилишдан қайтарганлар.\n«Охири замонда бир қавмлар пайдо бўлади. Улар маъсиятларни қиладилар. Сўнгра, буни бизга Аллоҳ тақдир қилган, дейдилар. Уларга радд қилувчи киши худди Аллоҳнинг йўлида қилич яланғочлаган киши кабидир», деганлар.\nУ киши айтадиларки:\n«Сизнинг ҳар бирингизнинг халқ қилиниш моддаси онасининг қорнида маний ҳолида қирқ кун жам қилинади. Сўнгра ана шу мислича алақа (зулуксимон қон) бўлади. Сўнгра ана шу мислича музға(чайналган гўшт) бўлади. Сўнгра ичига руҳ пуфланади. Ва тўрт калима: ризқи, ажали, амали ва бадбахт ёки некбахтлигини ёзиш амр қилинади. Ундан бошқа илоҳи маъбуд йўқ зот билан қасамки, бирингиз аҳли жаннатнинг амалини қилиб келиб, ўзи билан жаннат орасида бир аршин қолганда, ундан ўша китоб ўзиб кетиб, дўзах аҳлининг амалини қиладида, унга киради. Албатта, бирингиз дўзах аҳлининг амалини қилиб келиб, ўзи билан дўзах орасида бир аршин қолганида, ундан ўша китоб ўзиб кетиб, аҳли жаннатнинг амалини қилади-да, унга киради», дедилар».\nБу ҳадиснинг аввалида Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу ҳабиб Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳар бир сўзлари рост, тасдиқланган зот эканликларини таъкидлаб қўймоқдалар. У кишининг:\n«У зот содиқу масдуқдирлар», деган гапи шу маънони ифода қилади.\nСодиқлик сифати Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг энг машҳур, энг кўп тарқалган сифатларидан бири эканлиги яхши маълум. Масдуқликлари эса яъни, ростгўйликлари тасдиқланган зот эканликлари ҳам худди шундоқ маълум ва машҳурдир.\nУшбу ҳадиси шарифда Аллоҳ таолонинг илми нақадар чексиз эканлиги, нақадар шомил эканлиги, нақадар аниқ эканлиги баён қилинмоқда.\nШунингдек, Аллоҳ таоло ҳар бир нарсани аниқ ўлчов билан қилишлиги, у ўлчов ўзгармаслиги ҳамда ўша нарсаларни Аллоҳ таоло азалдан қиёматгача аниқ ва равшан билиб туриши баёни қилинмоқда.\nКим жам қилади? Албатта, Аллоҳ таоло жам қилади. Демак, ҳар бир инсон отасининг сулбидан маний ҳолида онасининг қорнига - бачадонига ўтиши фақат Аллоҳнинг илми ва тадбири ила бўлади. Дунёдаги неча миллиардлаб одам ўтган бўлса ҳаммаси шундоқ бўлган. Ҳозирги лаҳзада дунё бўйича неча сулбдан қанча маний, неча раҳимга ўтаётган бўлса ҳам Аллоҳ билиб турибди.\nЛекин манийнинг бачадонга ўтиши бола пайдо бўлди, дегани эмас. Ўша манийдаги уруғлик аёлнинг тухумига урчиши керак. Бу эса Аллоҳнинг иродаси, тадбирисиз бўлмайди. Ота-она жинсий алоқа лаззатини ҳис қилишлари мумкин, лекин маний нима бўлаяпти? Уруғлик урчияптими, йўқми? - била олмайдилар. Ҳомила бўлган-бўлмаганини била олмай, аломатларидан биладиганларига мурожаат қиладилар. Уруғликнинг урчиши ҳақида уларнинг ҳеч қандай илми йўқ. Буни фақат чексиз илм соҳиби – Аллоҳ таолонинг Ўзигина билади.\nЯъни, юқорида зикр қилинган муддат мислича-қирқ кун-алақа ҳолида туради. «Алақа»ни эски китобларимизда «лахта қон», деб айтилган. Араб тилида «Алақа» сўзи зулукни англатади. Ҳа, қон сўрадиган ҳайвон, зулук, арабчада «Алақа», дейилади.\nАллоҳ таоло ана ўша сон-саноқсиз бачадонлардаги нутфаларни алақага айланиш жараёнини яхши билиб туради ва тадбирини қилади. Бу жараённи У зоти Олийдан бошқа ҳеч ким билмайди.\nҲатто аёлларнинг ўзлари ҳам ўз бачадонларидаги нутфа қайси лаҳзада қандоқ қилиб нутфадан алақага айланганини билмайдилар. Битта бачадондаги жараённи бутун дунё бир бўлиб пойласа ҳам, унга аралаша олмайди, аниғини билмайди. Аллоҳ таоло эса ҳамма бачадонлардаги жараённи билиб турувчидир. Одам дунёга келгандан бери қиёматгача билувчидир.\nЯъни, алақа бўлгандан сўнгра ана шу муддат - қирқ кун мислича музға бўлади. Энди зулуксимон лахта қон бачадонда чайналган гўшт ҳолига айланиб, қирқ кун туради.\nБу ҳам олдин васф қилинганидек, фақат ягона Аллоҳ таолонинг илми ва тадбири ила бўлади. Аллоҳ таоло ирода қилмаса, хоҳ нутфалик, хоҳ алақалик, хоҳ музғалик ҳолида, бошқа ҳолга айланмай бачадондан тушиб кетади. Бечора бачадон эгаси эса уни тушиш жараёнидаги ўзгаришлардан сезади, холос.\nЯъни, музға бачадонда қирқ кун тургандан кейин ичига руҳ-жон пуфланади. Ушбу жараён энг муҳим жараён ҳисобланади. Бу–ҳаётнинг улкан сир-синоатидир. Ҳозиргача ҳеч ким жон нима, у инсон ичига қандоқ пуфланади, билмайди.\nИнсон ўзининг узоқ ҳаёти давомида бу сирни англаб етиш учун қўлидан келган ҳамма нарсани қилди, аммо англай олмади. Ҳамма нарсани билишни даъво қилаётган инсон шунчалар жоҳил, у дунё сирларини биламан, деб даъво қилади-ю, ақалли ўзини ҳам билмайди.\nБу сирни фақат Аллоҳ таолонинг ёлғиз Ўзигина билади. Фақат билибгина қолмай, тадбирини ҳам қилади.\nАна энди, биз ўрганаётган мавзу – қазо ва қадарга тегишли жараён бошланади.\n«Илмни ёзиш ила қайд қилинглар» дейилган бир асарда. Ёзиш илмни янада аниқроқ исбот қилиб қўйишни англатади. Бирор нарсани ёзиб, илмни қайд қилиб қўйиш, бошқа бировни ўша ёзилган нарсага мажбур қилиш, дегани эмас.\nХусусан, ўша ёзилган нарса сир тутилса, умуман ҳеч қандай таъсири бўлмайди. Бўлиши мумкин ҳам эмас.\nИнсон онаси қорнида турганида, келажакда бўладиган унга тегишли маълумотлар, Аллоҳнинг илмида қайд қилинади.\nХўш, ушбу илмни ёзиб қўйиш - қайд қилишни уни мажбурлаш, деб бўладими?\nХусусан қайд қилинган нарсалар, Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган нарсалар-ку!\nБу жонзотларнинг қайси бирига қачон, қанча ва қандоқ ризқ тегишини Аллоҳ таолонинг Ўзигина билади, Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди.\nАслида бу ҳам унча аниқ ифода эмас. Ютганинг ҳам гумон бўлади. Чунки томоқдан ўтган нарсани ҳам тўлиқ ризқ бўлади, деб айта олмаймиз. Аллоҳ унинг ризқ бўлишини хоҳламаса, ўша таом заҳарга айланиб, инсонни бемор қилиши ёки ҳалок этиши мумкин. Ёки кўнгилни айнитиб, қусқи бўлиб, чиқиб кетиши мумкин. Хўш, шунчалик сир нарса инсон ҳаётига таъсир қилиши мумкинми? Йўқ, албатта!\nБарча жонзотларни йўқдан бор қилган зот ҳам, жумладан, инсонни яратган зот ҳам, Аллоҳ таолодир.\nУнинг нутфалигидан олдин ҳам, ўлгандан кейин ҳам барча ҳолатларини аниқ биладигон зот Аллоҳдир.\nБинобарин, ҳар бир инсонга қанча ва қандоқ ризқ тегишини ҳам фақат Аллоҳнинг Ўзи билиши ғариб нарса эмас.\nАллоҳдан бошқа ҳеч ким, ҳатто муқарраб фаришталар ҳам, бирор жонзотнинг ажалини билмайди.\nДунёдаги барча жонзотларни, жумладан инсонларни яратган зот – Аллоҳ.\nБинобарин, ҳар бир жонзотнинг, жумладан, ҳар бир инсоннинг ажалини фақат Аллоҳнинг Ўзи билиши ғариб эмас.\nЎша Ўзи билган нарсани фаришталаридан бирига айтиб ёздириб қўйиши қийин эмас.\nИнсон нафақат бошқаларнинг, ҳатто ўзининг ҳам бироздан сўнг нима қилишини аниқ билмайди.\nШу сабабдан, Аллоҳ таоло ҳар бир инсоннинг туғилганидан тортиб, ўлгунча қадар қиладиган амалини тўлиқ ва аниқ билиши ғариб эмас.\nИнсоннинг ҳам, дунёнинг ҳам, тасарруфини қилиб турадиган зот – Аллоҳ.\nАгар, Аллоҳ бу нарсани билмаса, Аллоҳлиги қолармиди?!\nЎз навбатида Аллоҳнинг бу илми бандани у ёки бу амални қилишга мажбурлаш ҳам эмас.\nУшбу ҳадисда айтилаётган маъно, ўша азалий илмни қайд қилиш, холос.\nБутун инсоният тўпланиб олиб, ичларидан битталарини ҳақиқий бахтли ёки бадбахт эканини билишга уринсалар ҳам, била олмайдилар. Ҳатто пайғамбарларнинг саййиди Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам фақат Аллоҳнинг билдириши ила ўн кишигагина жаннатга кириш ҳақида башорат берганлар, холос.\nҚолганларни нима бўлишини Аллоҳнинг Ўзигина билади.\nАгар Аллоҳ буни билмаса, Аллоҳлиги қолармиди?!\nАллоҳ таоло ўша илмни фаришталаридан бирига айтиб ёздириб қўйиши қийин эмас.\nШу билан бирга, ўша илмни ёзиб қайд қилиб қўйиш бандани бадбахт ёки некбахт бўлишига мажбур қилиш эмас.\nЭътибор берайлик, энди ҳадиснинг давомида нима учун одамлар бир-бирларининг ёки ўзларининг бадбахт ёки некбахтлигини била олмасликлари баён қилинади.\nПайғамбаримиз ҳадиснинг бу қисмини:\n«Ундан бошқа илоҳи маъбуд йўқ зот билан қасамки», деб бошламоқдалар. Бу эса келажак гапнинг ўта муҳим эканига далолатдир.\n«...бирингиз аҳли жаннатнинг амалини қилиб келиб, ўзи билан жаннатнинг орасида бир аршин қолганда, ундан ўша китоб ўзиб кетиб, дўзах аҳлининг амалини қилади-да, унга киради».\n«Албатта, бирингиз дўзах аҳлининг амалини қилиб келиб, ўзи билан дўзахнинг орасида бир аршин қолганида, ундан ўша китоб ўзиб кетиб, аҳли жаннатнинг амалини қилади-да жаннатга киради».\nШунинг учун ҳам «Ақоид» уламолари ушбу ҳадиси шарифни ва шунга ўхшаш бошқа ҳадисларни далил қилиб:\n«Аҳли қибладан муайян шахсни жаннати ёки дўзахи эканлигига қатъий ҳукм қилиб бўлмайди», дейдилар.\nУшбу ҳадиси шарифда Аллоҳнинг илми шомилу комил, аниғу пухта, ҳамма нарсани қамраб олувчи экани баён қилинди.\nБу ҳақиқатни бирма-бир ўрганиб чиқдик.\nҲадиснинг охирида инсон ўз амали асосида ҳукм чиқариб, Аллоҳни унутиб қўймаслиги ёки кўнгли бироз бўлса ҳам бошқа томонга бурилиши мумкин эмаслиги таъкидланмоқда.\nБиров «умрим бўйича яхши амал қилдим, энди албатта жаннатга кираман», деб хотиржам бўлмасин!\nҲатто умрининг охирги лаҳзасида ҳам иш бошқачага айланиб кетиши мумкин. Чунки ҳамма нарса Аллоҳнинг амри билан бўлади.\nБиров «мен умрим бўйи гуноҳ қилиб ўтдим, энди албатта, дўзахга тушаман», деб ноумид бўлмасин!\nИшларнинг хотимасига қараб якун ясалади. Умрнинг интиҳоси қачонлигини ҳеч ким билмайди. Шунинг учун, ҳаётнинг ҳар лаҳзасини умрнинг охири, деб билиш керак.\nЯхшилик қилиб юрганлар, охирги иши ёмонлик бўлиб қолмаслиги учун интилиши керак.\nЁмонлик қилганлар, қолган ҳар бир лаҳзани умрнинг охирги лаҳзаси, деб яхшилик қилишга ўтиши керак.\nИкки Шайх ва Имом Молик ривоят қилган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг ушбу ҳадисларида ҳар бир нарса қазои қадар билан бўлишини таъкидламоқдалар.\nБунга иймон келтириш, мўмин-мусулмон одамнинг Аллоҳга бўлган иймонининг тугал бўлишидир.\nҲадиснинг охирида кишилар унча эътибор бермайдиган икки нарса – ожизлик ва ақллилик ҳам қазои қадар ила эканлиги айтилмоқда.\nАлбатта, бу нарсалар фитрий, асл табиатда бор нарсалар бўлиб, Аллоҳ таоло ҳар бир инсонни яратиш пайтида ушбу нарсаларни ҳам қўшиб яратади.\nФақат инсон ўзига берилган нарсани тўғри ишлатишда масъулдир. Ақли ўтмас одамдан: «Нимага ақлингни ўткир қилиб олмадинг», деб сўроқ қилинмайди. Аммо «нима учун ақлингни етганича ишлатмадинг», дейилиши мумкин.\n«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига Қурайш мушриклари қадар ҳақида тортишиб келганларида, «Улар юзтубан дўзахга судраладиган кунларида, «Жаҳаннам азобини татиб кўринг! Албатта, Биз ҳар нарсани қадар билан яратдик» ояти нозил бўлди».\nАраб мушриклари Аллоҳ таолонинг борлигига ишонганлари билан унинг баъзи сифатларига ишонмас, жумладан, қадар масаласига ҳам иймон келтирмас эдилар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Ислом даъватини бошлаб, ҳақ динни баён қила бошлаганларида, улар турли қаршиликлар кўрсатдилар. Жумладан, у зот алайҳиссалом қадар масаласини баён қилганларида, бунга қарши турдилар. Уларнинг бошлиқлари тўпланиб келиб Пайғабаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам билан қадар ҳақида мужодала қилдилар:\n«Қадар деган нарса йўқ, Аллоҳ ҳамма нарсани илгаридан билиши мумкин эмас. У ишларни вужудга келганидан сўнггина билади», дедилар.\nАна ўшанда Аллоҳ таоло уларнинг бу гаплари зиддига «Қамар» сурасидаги:\n«Улар юзтубан дўзахга судраладиган кунларида, «Жаҳаннам азобини татиб кўринг! Албатта, Биз ҳар нарсани қадар билан яратдик» оятини нозил қилди.\nШу билан мушрикларнинг гаплари нотўғри, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг гаплари тўғри эканлиги исботланди.\nУшбу ҳадисни бу ерда келтиришдан мақсад, ким қадарга иймон келтирмаса, албатта, қиёмат куни юзтубан ҳолида дўзахга судралади, демоқдир. Судраб кетилаётганда эса: «Жаҳаннам азобини татиб кўринг! Албатта, Биз ҳар нарсани қадар билан яратдик» дейилади, деган маънони таъкидлашдир.\nҲозирги кунимиздаги ҳам баъзилар ўзларига ўхшаган баъзи ожиз бандаларнинг тахминдан айтган башоратларига, қилган ўлчов, ҳисоб-китобларига ишонишади. Уларга қойил қолиб, таҳсинлар ўқишади. Аммо ўша бандаларнинг ҳаммасини яратган Зотнинг қазои қадарига ишонгилари келмайди. Ушбу ҳадисда келган оятда зикр қилинган ҳолга улар ҳам тушишлари турган гап.\n«Аллоҳ халойиқнинг тақдирини осмонлару ерни халқ қилишидан минг эллик йил олдин ёзди» дедилар».\nБу икки ҳадисни Муслим ва Термизий ривоят қилган.\nУшбу ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таоло халойиқнинг тақдири қандоқ бўлишини азалдан, улар вужудга келишдан олдин билишини баён қилмоқдалар.\nҲадиси шарифда баён қилинган ёзиш, «Лавҳул Маҳфуз»га бўлган. Эллик минг йил қанча эканини Аллоҳнинг Ўзи билади. Чунки бизнинг тасаввуримиздаги йил ўлчови осмонлару ер яратилганидан кейин, ернинг ҳаракатига асосланиб пайдо бўлгандир. Бу эллик минг йил эса осмонлару ер яратилишидан олдин бўлганлиги ҳадисда очиқ-ойдин айтиб турилибди.\nАллоҳ илмининг чегараси йўқ бўлганидан кейин ҳамма нарсани билишига шубҳа йўқ. Агар У зот маълум вақтгача билиб, ундан нарисини билмайдиган бўлганида, Унинг камолот сифатларига нуқсон етар эди. Бу эса Аллоҳ таолонинг олий зотига асло тўғри келмайди.\nИмрон ибн Ҳусойн розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтдиларки:\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, Аҳли жаннат ва Аҳли дўзахлар билинганми?» дейилди.\nУшбу ҳадисда саҳобаи киромлар Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васалламдан қадар тўғрисида дастлабки маълумотларни эшитган одамда пайдо бўладиган саволларни сўрамоқдалар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан дастлаб қадар тўғрисидаги гапларни эшитганларидан сўнг, уларда ҳам бу савол туғилган бўлиши мумкин.\nСаҳобаи киромлар томонидан:\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, Аҳли жаннат ва Аҳли дўзахлар билинганми?» дейилди».\nЯъни, ким Аҳли жаннат, ким Аҳли дўзах бўлиши олдиндан билинганми? дейишди. Билувчи маълум ва машҳур бўлганидан «билинганми?» лафзи қазои қадар масаласи Аллоҳнинг илмидан эканлигига яна бир далилдир.\n«Белгиланганми», «тайин қилинганми», «ҳукм қилинганми» каби сўзлар ишлатилмаган, балки, «билинганми» ишлатилган.\nБу саволга Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nЯъни, «Ҳа, Аҳли жаннат ва Аҳли дўзахлар билинган», деганлари.\n«Унда амал қилувчилар нима учун амал қиладилар?» дейилди».\nЯъни, Аҳли жаннат кимлиги ҳам, Аҳли дўзахнинг кимлиги ҳам билинган бўлса, унда овора бўлиб. амал қилишнинг нима кераги бор?\nБу саволга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nБу жумлага уламоларимиз:\n«Ҳар бир инсон ўзи учун халқ қилинган амалга муяссар бўлади; саодатманд инсон, аҳли саодатнинг амалига, бадбахт инсон эса аҳли шақоватнинг амалига муяссар бўлади, шунинг учун Аллоҳ амр қилган амалларни қилиш ҳар бир инсондан матлубдир», деб маъно берганлар.\nШунингдек, бандаларга қазои қадарга иймон келтириш амр қилинган. Қазои қадарга иймон келтирган бандага саодат, иймон келтирмаган бандага, бадбахтлик ваъда қилинган.\nАммо бандаларга қазои қадар тўғрисида тортишиш, чуқур кетиш буюрилмаган. Аллоҳнинг бу ҳақидаги илмини билиш ҳам, қазои қадарни баҳона қилиб, амални тарк этиш ҳам амр қилинмаган.\nУшбу ҳадиси шарифда мусулмон инсоннинг келгуси ишларда қазои қадарни қандоқ тушуниши лозимлиги баён этилган.\nМусулмон инсон бўлажак ишларда «Барчага ўзи учун халқ қилинган амал муяссардир» жумласини шиор қилиб олиб, ўзини амалга уриши керак. Ўзи учун яхшилик амалларни қилиш муяссар эканини исботлашга ҳаракат қилиши керак.\nБўлажак ишлар қаршисида мусулмон инсон ўзини қазои қадарга нисбатан қандай тутиши лозимлиги тўғрисидаги Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг баёнлари ана шундан иборат.\nСаҳобаи киромларнинг ҳамда салафи солиҳларимизнинг тушунчалари ва амаллари ана шундан иборат.\nУлар доимо ўзларини яхши ишга муяссар кишилар, дея ҳисоблаб яшаганлар. Мусулмон бўлишларини катта бахт аломати, деб билишган.\nҲаётлари давомида ўзларини доимо яхши ишга уриб яшашган.\nТақво билан бетавфиқликка бирданига дуч келсалар, яхши амалга муяссар бўлиш ниятида ўзларини тақвога урганлар.\nСахийлик билан бахилликка дуч келсалар, ўзларини сахийликка урганлар.\nИшчанлик ва дангасаликка дуч келсалар, ўзларини ишчанликка урганлар.\nБутун умрларини қандай қилиб кўпроқ савобли амал қилар эканман, деган фикр ва ҳаракат билан ўтказганлар.\nШунинг учун ҳам улар чарчоқ, машаққат, қийинчилик ва ўлимдан заррача қўрқмаганлар.\nШунинг учун ҳам барча тўсиқларни осонлик билан енгганлар.\nШунинг учун ҳам уларга доимо муваффақият ёр бўлган.\nҚазои қадарга бўлган шу шаклдаги иймон заифлашганда эса ҳамма ишлар орқага кетди.\nАмал қилиш ўрнига қазои қадарни тескари таъвил қилиб «амалнинг фойдаси бўлармикан ёки йўқми» деб, қуруқ сафсата сотилганда ишлар расво бўлди.\nБунинг натижасида, беҳуда жанжал кўпайди. Исломий фазилатлар ўрнини иккиланиш, қўрқоқлик, дангасалик ва бошқа разолатлар олди.\nНатижада, салафи солиҳлар ўрнига Қуръони Каримда айтилганидек:\n«Уларнинг ортидан намозни зое қиладиган ва шаҳватларга бериладиган ўринбосарлар келдилар».\nУбода ибн Сомит розияллоҳу анҳу ўз ўғлига:\n«Эй, ўғлим! Сен то ўзингга етган нарса сени четлаб ўтиши мумкин эмаслигини, ўзингни четлаб ўтган нарса сенга етиши мумкин эмаслигини билмагунингча, ҳеч қачон иймон ҳақиқати таъмини топа олмассан.\n«Албатта, Аллоҳ аввал яратган нарса – Қаламдир. У зот унга:\n«Эй, Роббим, нимани ёзаман?» деди.\n«Ҳар бир нарсанинг қиёмат пайти бўлгунча тақдирларини ёз», деди, деганларини эшитганман.\nЭй, ўғлим! Албатта, мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Барчага ўзи учун халқ қилинган амал муяссардир» жумласи бор ҳадисларини мусулмон инсоннинг келгуси ишларда қазои қадарни қандай тушуниши лозимлигини баён қилувчи ҳадис, деб атаган эдик.\nУшбу ҳадис эса мусулмон инсоннинг бўлиб ўтган ишларида қазои қадарни қандай тушуниши лозимлигини баён қилувчи ҳадисдир.\nУлуғ саҳобийлардан бўлмиш Убода ибн Сомит розияллоҳу анҳу мўминлик ва оталик бурчларини адо этиб, ўз ўғилларига қазои қадарга иймон келтиришдан дарс берганлар. У киши ўз ўғилларига мурожаат қилиб:\n«Эй, ўғлим! Сен то ўзингга етган нарса сени четлаб ўтиши мумкин эмаслигини ва ўзингни четлаб ўтган нарса сенга етиши мумкин эмаслигини билмагунингча, ҳеч қачон иймон ҳақиқати таъмини топа олмассан», демоқдалар.\nҚаранг, иймон ҳақиқати таъми – қазои қадарга ишонишда! Ўзига етган нарсани: «бу мени четлаб ўтиши мумкин эмасди, албатта, шу нарса бўлиши керак эди», деб билишда! Ўзига етмай, ундан четлаб ўтиб кетган нарсани: «бу шундоқ бўлиши керак эди, барибир менга етмас эди», деб билишда!\n«Ўзингга етган нарса сени четлаб ўтиши мумкин эмаслигини».\nЯъни, сенга етган яхшилик сени четлаб ўтиши мумкин эмаслигини билмагунингча Иймон ҳақиқати таъмини топа олмассан!\nБу яхшилик ўзимнинг усталигимдан, бошқалардан устунлигимдан ёки фалончининг ёрдамидан етди, деб ўзингдан кетма.\nШу нарсага Аллоҳнинг хоҳиши бўлган экан, менга етди, деб Аллоҳга шукр айт!\nШунингдек, сенга етган ёмонлик сени четлаб ўтиши мумкин эмаслигини билмагунингча иймон ҳақиқати таълимини топа олмассан!\nБу ёмонлик фалон нарса бўлгани учун ёки фалончининг қўли билан етди, агар ундоқ бўлмаганда бундоқ бўлар эди, дейдиган бўлсанг, иймон ҳақиқати таъмини топишингга йўл бўлсин!\nҚачон «шу нарса менга етиши керак эди, четлаб ўтиши мумкин эмас эди, мен қазои қадарга иймон келтирадиган одамман», десанггина, иймон ҳақиқати таъмини топишдан умид қилсанг бўлади.\nЎтган ишга афсус-надомат чекиш, ўзини ҳам, ўзгаларни ҳам овора қилиб, ақл-заковатни, куч-имкониятни, самарасиз уриниш ва вақтни беҳуда ўтказишга сарфлаш мусулмон одамга тўғри келмайди.\nШунинг учун бўлиб ўтган ишни қазои қадардан кўриб, келажакни ўйлаш, келажак учун ҳаракат қилиш керак.\nСени бир яхшилик четлаб ўтса аттанг қилиб: «ундоқ қилмай бундай қилганимда бу яхшилик мени четлаб ўтмасмиди?» деб юрма!\nЁки бу иш фалончининг айби билан бўлди, агар ўшанинг айби бўлмаганда, бу яхшилик мени четлаб ўтмас эди, деб юрма!\nУндоқ қилсанг, ҳеч қачон иймон ҳақиқати таъмини топа олмассан.\nБу яхшилик мени четлаб ўтиши керак экан, шундай бўлди, менга етиши мумкин эмаслиги учун етмади, десанггина иймон ҳақиқати таъмини топа олурсан!\nЧунки шундагина қазои қадарга чин иймон келтирган бўлурсан!\nАгар сени бир ёмонлик четлаб ўтган бўлса, «Усталик қилиб бу ёмонликдан четлаб қолдим», деб қувонма!\nФалончининг ёрдами бўлмаганда ишим чатоқ эди, деб юрма. Бунда қазои қадарга шак келтирган бўласан!\n«Шу ёмонлик мени четлаб ўтиши керак эди, менга етиши керак эмас эди, шундай бўлди», дегин.\nАна шунда иймон ҳақиқати таъмини топа оласан.\n«Албатта, Аллоҳ аввал яратган нарса – Қаламдир.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бу гаплари «менинг йўлимда эмас» деганларидир. Бу эса жуда оғир гапдир. Расуллуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг йўлидан бошқа йўлда бўлишдан Аллоҳ асрасин.\nБу ҳадиснинг ҳикмати қазои қадар ақийдасидан кўзланган ҳикматнинг асосини ташкил қилади, десак муболаға бўлмайди.\nБу эса инсоният учун жуда зарур нарсадир.\nЎйлаб кўрадиган бўлсак, қазои қадар ақийдаси асосан бўлиб ўтган нарсага нисбатан ишлатилади. Бировга мусибат етади, бировнинг бошига оғир иш тушади, молида, жонида нуқсонга учрайди, яна биров кўзлаган яхшилигига эриша олмайди.\nАна шунда афсус-надомат бошланади. Умидсизлик юзага чиқади. Нима учун шундай бўлди деган савол пайдо бўлади. Бу мусибатларнинг сабабини ахтара бошлайди. Ўз фикрича мусибатига сабабчи бўлганларга душманлик қилишни бошлайди. Ўзи руҳий маънавий зарар кўргани етмагандек, бошқаларга зарар етказиш, ижтимоий алоқаларни бузиш ҳам бошланади. Қўйингки, ўтиб кетган иш учун, қайта тиклаб бўлмайдиган нарса учун, ҳуда-беҳуда зарар кўриш бошланади.\nҚазои қадарга ишонган одам эса ушбу ҳадиси шарифга амал қилади-да «менга етган ушбу нарса мени четлаб ўтиб кетиши мумкин эмас эди, муқаррар иш бўлди. Қазои қадардаги бор нарсага беҳуда афсус-надомат чекиб ўтиришнинг ҳожати йўқ, энди ўзимга муяссар бўлган ишни қилишдан қолмай», дейди.\nБеҳудага асабини бузишдан, руҳий - маънавий эзилишдан, ақл-заковат, куч-қудрат сарфлашдан, ўзига ҳам ўзгаларга ҳам зарар етказишдан тийилади. Куч ва имкониятларини келажаги учун сарфлашга ўтади.\nБу ҳолат фақат мусулмонларда бўлиши мумкин, холос.\nФрансалик олимлардан бири ўзининг мусулмон бўлишига сабаб бўлган ҳодиса ҳақидаги хотираларида жумладан, қуйидаги маъноларни айтади:\n«Илмий гуруҳ билан узоқ Жазоир қишлоқларидан бирида эдик. Бир куни қаттиқ шамол турди. Бош кўтариб, кўз очишнинг имкони бўлмай қолди. Ерли аҳоли бутун имкониятларини ишга солиб, ўзларини, молу-мулкларини қутқаришга ҳаракат қилар эди. Шамол эса борган сари кучаяр, йўлда нима тўғри келса учириб кетар эди.\nШамол бир неча кун давом этди. Зарар кўрмаган турар жой қолмади. Тирик ҳайвон қолгани аломати ҳам йўқ эди. Дову дарахт, экин-тикин тўғрисида гапирмаса ҳам бўлаверади. Умуман ҳаётнинг асари қолмади. Биз ўзимизча: « Энди, ерли аҳоли бошқа жойга кўчиб кетса керак» деб ўйлар эдик.\nШамол тўхтади. Аммо биз кутган нарсаларнинг бирортаси ҳам бўлмади. Ҳеч ким «дод-вой» солмади. Ҳеч ким бўлиб ўтган фалокатдан шикоят қилмади. Ҳамма ўз жойидан чиқиб, ҳеч нарса бўлмагандек, қолган-қутган нарсаларни тартибга солишни бошлади. Биров кўрилган зарарига афсус-надомат чекмас, фақат қолган нарсалардан фойдаланиб, ҳаётни аввалгидай давом эттириш пайидан бўлар эди. Бу оддий, саҳровий одамларнинг ўзларини тутишлари менга қаттиқ таъсир қилди.\nСўраб-суриштириб улар қазои қадарга ишонишларини, ўша ақийдага биноан иш тутаётганларини билдим».\n«Банда тўрт нарсага иймон келтирмагунича мўмин бўла олмайди; Албатта, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва албатта, мен Аллоҳнинг Расулиман-у, У зот мени ҳақ ила юборганига шаҳодат беради.\nЎлимга иймон келтиради.\nЎлгандан кейин қайта тирилишга иймон келтиради.\nҚадарга иймон келтиради», дедилар».\nШу тўрт нарса ичида қадарга иймон келтириш ҳам бор. Ҳадиснинг аввалида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эшитувчига кучли таъсир қилувчи олий услубни ишлатмоқдалар. Яъни,\n«Банда тўрт нарсага иймон келтирмагунча, мўмин бўла олмайди», демоқдалар.\nБу комил иймон ушбу тўрт нарсадан иборатдир, дегани эмас, албатта. Лекин мазкур тўрт нарсага иймон келтириш ўта муҳим эканини, буларсиз иймон ҳақида сўз ҳам очиб бўлмайдиган нарсалар эканини таъкидлашдир. Сўнгра ўша тўрт нарсани батафсил баён қилишни бошлайдилар.\n1. «Албатта, Аллоҳдан ўзга Илоҳ йўқлигига ва албатта, мен Аллоҳнинг Расулиман-у У зот мени ҳақ ила юборганига шоҳидлик беради».\nБу тавҳид калимасидир, иймоннинг аслидир, инсоният учун энг зарур нарсадир. Шу нарсага иймон йўқ экан, бошқа нарсаларга ҳам иймон бўлмайди. Шу шоҳидлик бўлмаса, амаллар ҳам қабул қилинмайди. Инсоният фақат Аллоҳ таолонинг Ўзигагина ибодат қилиши, фақат Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни охирги Пайғамбар, деб билиши керак. Аллоҳ у кишини ҳақ дин билан юборганини тан олиши керак. Ким шуни тили билан айтиб, дили билан тасдиқласа, мўмин бўлади, акс ҳолда – мўмин бўла олмайди.\nЯъни, ўлимнинг ҳақ эканини тан олади. Ана шунга ишониб, ўлимни кўз олдига келтириб яшайди. Бу ҳар бир инсон учун вожиб эътиқод эканини ва унинг ниҳоятда зарур эканини таъкидлашга ҳожат бўлмаса керак. Ўлимга ишонмаган, уни кўз олдига келтириб яшамаган одамдан яхшилик кутиб бўлмайди. Халқ ичида ёмон одамлар ҳақида «ўлмайман, деб ўйлармикан», деган гап юради.\nБу унинг ёмонлиги ўлимга иймони йўқлигидан келиб чиқади, деб билишдандир. Ўлимни ўйлаш ҳар бир инсон учун ўта зарур бўлганидан ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўлимга иймон келтиришни тўртта муҳим нарса ичида Аллоҳга ва Расулга иймон келтиришдан кейин зикр қилмоқдалар.\nАгар бу иймон бўлмаса ўлимга ишонишнинг ҳам ҳожати йўқ. Ўлгандан кейин қайта тирилишга ишониш, бу дунёда қилинган ишларнинг сўроқ жавобига ишониш демакдир. Бу эса ўз навбатида инсонни доимо яхшилик қилишга чорловчи омилдир. Агар дунёдаги ёмонликлар асосан ўлгандан кейин қайта тирилишга иймон йўқлиги ёки унинг заифлигидан келиб чиқади десак, муболаға қилмаган бўламиз. Шунинг учун ҳам ушбу ҳадиси шарифда бунга бўлган иймон алоҳида таъкидланиб келмоқда.\n«Қачонки, Аллоҳ бандага бирор ерда ўлмоқни қазо қилган бўлса, унинг учун ўша ерда бир ҳожатни қилиб қўяди», дедилар».\nСўнгги икки ҳадисни Термизий ривоят қилган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ҳадисларида қазои қадар ҳақлигини, уни Аллоҳ таолонинг Ўзи жорий қилишини баён қилмоқдалар.\nМисол учун, бир одамнинг маълум бир жойда вафот этиши қазои қадар қилинган бўлса, Аллоҳ унинг учун ўша ерда бирор ҳожатини чиқарадиган қилиб қўяди. Банда ҳожатини кўзлаб боради-ю, қазосидаги бор ўлимни ўша жойда топади.\nБундай ҳолатларда халқ ичида «ажали етиб қолган эканда, ўз оёғи билан борибди», дейилади.\nБу нарса Аллоҳ таолонинг қанчалик мудаббир ва банданинг қанчалик тадбирсиз эканини кўрсатади.\nБу нарса Аллоҳ таолонинг илми қанчалик чексиз, банда қанчалик жоҳил эканини кўрсатади.\nБу нарса Аллоҳ таоло қанчалар қодир, инсон қанчалар ожиз эканини кўрсатади.\nҚазои қадарга тегишли ҳар бир ишда, ҳаракатда шу маъноларни такрорлаш мумкин.\nШунинг учун ҳам қазои қадарга иймон келтиришга Ислом алоҳида эътибор берган ва у иймоннинг асосларидан ҳисобланган.\nҚазои қадарга бағишланган мазкур бобда бир ояти карима ва ўндан ортиқ ҳадиси шариф ўргандик.\nАлбатта, қазои қадарга тегишли ҳамма оят ва ҳадислар шулардан иборат дегани эмас. Лекин масаланинг моҳияти, асосий йўналишлари атрофлича кўриб чиқилди. Шундан келиб чиқиб, баъзи бир хулосаларни чиқарсак ҳам бўлади.\nАввало бир масала бўйича бир ёки бир неча ҳадисга суяниб ҳеч ҳукм чиқариб бўлмас экан. Иложи борича атрофлича ўргангандан сўнггина, бир нарса дейиш керак.\nУшбу бобдаги баъзи ҳадисларда банданинг ҳеч қандай ихтиёри йўққа ўхшаб кўринса, айримларида аксинчага ўхшаб кўринади.\nБаъзиларида иш бўлишидан олдин қазои қадарга қандай муносабатда бўлиш баён қилинган. Бошқаларида эса иш бўлиб ўтгандан кейин қазои қадарга қандоқ муомалада бўлиш баён қилинган ва ҳоказо.\nҚазои қадар масаласини баён қилувчи оят ва ҳадисларда зоҳиран бандани мажбурлаш ва ихтиёрига қўйиб бериш маънолари борлиги баъзи кишиларнинг йўлдан озишига сабаб бўлган. Улардан бир қисмлари «банда бу дунёда ҳамма ишни ўз ихтиёри билан эмас, мажбур бўлиб қилади» деганлар.\nАна шундай фикр ва эътиқоддаги кишилар «Жабрия» мазҳабидагилардир. Бу мазҳабнинг кўзга кўринган тоифаларидан бири, Жаҳм ибн Сафвон Самарқандийга мансуб «Жаҳмийя» тоифасидир.\nЖабрия мазҳабига қарши ўлароқ баъзилар: «Инсон ўзининг ҳамма ишларида ҳурдир, у ўз ихтиёри билангина иш қилади, ўз амалини ўзи халқ қилади», деганлар. Булар «Қадария» (қадарни инкор этувчи) деб аталган бўлиб, уларнинг асосчилари «Мўътазилийлар»дир. Ушбу икки тоифа ҳам адашган ҳисобланади.\nИсломнинг соф ақийдасини тутиб қолган Аҳли сунна ва жамоа мазҳаби эса ўртача йўл тутган.\nУлар «Инсоннинг дунёдаги ўзига ориз бўладиган ишларда ихтиёри борлари ҳам бор, ихтиёри йўқлари ҳам бор», деганлар. Уларнинг таъкидлашича, инсон ўз ихтиёри йўқ ишларда жавобгар эмас, аксинча ихтиёри бор ишларда жавобгардир.\nҲақиқат ҳам шунинг рост эканини кўрсатади. Саҳобалар, тобеъинлар ва ўтган салафи солиҳларнинг барчалари шу эътиқодда бўлганлар.\nРивоят қилинишича, Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ Имом Жаъфар ибн Муҳаммад Содиқ розияллоҳу анҳудан сўраган эканлар:\n- Эй, Расулуллоҳнинг ўғиллари, Аллоҳ ишни бандаларга тафвиз қилиб топшириб қўйганми?\n- Аллоҳ таоло Роббликни бандаларга топшириб қўйишдан юқоридир!\n– Бу ўртача дегани. Мажбур қилиш ҳам йўқ, бутунлай қўйиб бериш ҳам йўқ. Зўрлаш ҳам йўқ, эга қилиб қўйиш ҳам йўқ.\nМисол учун «Албатта, Биз ҳар бир нарсани қадар билан яратдик», ояти маъноси «ўлчов билан яратдик», бўлади.\nЯъни, дунёдаги ҳар бир нарсанинг ўзига яраша ўлчови, миқдори бор, дегани. Бу маънодаги оятлар анчагина бор.\nҚазои қадар иймоннинг рукнларидан бўлиб, унга ҳеч қачон эътиборсизлик билан қараб бўлмайди. Бу соҳада доимо ҳушёр бўлиш керак. Ана ўша ҳушёрлик, эҳтиёткорлик йўқолса, инсон залолат йўлига кириб кетиши ҳеч гап эмас. Қадимда шундай ишлар кўп бўлган.\nКўпчилик айнан қадар масаласида ё у тарафга, ё бу тарафга оғиб, залолатга кетган. Қадар ва унга тегишли масалалар катта фитналарнинг келиб чиқишига сабаб бўлган. Мусулмонларга улкан зарарлар етказган.\nШунинг учун ҳам Аҳли сунна ва жамоа уламолари бу масалада қаттиқ турган. Ҳар бир мусулмон бу масалада ўзини қандоқ тутиши лозимлигини аниқ иборалар билан ифода этиб, ақийда китобларига битиб қўйганлар.\nБу ҳақда Аҳли сунна ва жамоа мазҳабининг – яъни, омма мусулмонларнинг ақийдавий мазҳабининг энг мўътабар китобларидан «Ақийдаи Таҳовийя»нинг матнида жумладан қуйидагилар айтилади:\n«Аслида қадар Аллоҳ таолонинг махлуқотлардаги сирридир. У нарсадан муқарраб фаришта ҳам, юборилган набий ҳам хабардор эмас. У нарсада чуқур кетиш, назар солиш хорлик сабабчиси, маҳрумлик нарвони ва туғён даражасидир. У нарсага назар солишдан, фикр қилишдан ва васвасадан эҳтиёт бўлинг ва яна эҳтиёт бўлинг. Чунки Аллоҳ таоло қадар илмини Ўз бандаларидан ўраб қўйгандир ва уларни уни қасд қилишдан қайтаргандир. Аллоҳ таоло Ўз китобида: «У зот қилганидан сўралмас, улар сўралурлар», дегандир.\nБас, ким «нима учун бундоқ қилди?» деб сўраса, Қуръоний ҳукмни рад қилган бўлур. Ким Қуръоннинг ҳукмини рад қилса, кофирлардан бўлур».\nУшбу сўзлар кўплаб аччиқ тажрибалар бўлиб ўтгандан кейин қадар тўғрисидаги ояту ҳадислар, саҳобаларнинг айтган гаплари атрофлича ўрганиб чиқилгандан сўнг битилган. Бу натижага эришгунча Аҳли сунна ва жамоа уламолари кўп тортишувларни, мунозараларни, ҳужжат солиштиришларни ва тажрибаларни бошларидан ўтказганлар. Охир-оқибат мусулмонлар оммаси бу масалада мазкур қоидаларга амал қилсалар фойдали бўлади, деган қарорга келганлар.\nАслида муқарраб фаришта ва юборилган пайғамбарлар кўп сир-асрорлардан хабардор бўладилар. Аммо Аллоҳ таоло қадар илмини улардан ҳам сир тутган. Улар ҳам махлуқотларга нима қадар қилингани ҳақида ҳеч нарса билмайдилар. Чунки қадар масаласи, Аллоҳ илмининг чексиз эканини баён қилувчи масаладир.\nЯъни, қадар масаласида чуқур кетиб, уни текширишга ўтиш охири хорликка сабаб бўлади. Ўз эгасини кўп нарсадан маҳрум қилади. Охири келиб туғёнга кетишига сабаб бўлади. Дарҳақиқат, Қадария ва Жабрия мазҳаблари ва уларга эргашганлар шу ҳолга тушганлар.\nЯъни, қадар илмини биламан, деб уринишдан, у тўғрида: «нимага ундоқ бўлди, нимага бундоқ бўлди, ундоқ қилса нима бўлар эди», каби фикр қилишдан эҳтиёт бўлинг. Шунингдек, ҳамма нарса маълум бўлса, амалнинг нима кераги бор, унинг ўрнига бундоқ деса бўлмасмиди каби васвасалардан ҳам эҳтиёт бўлинг. Чунки ҳамма нарса сизга эмас, Аллоҳга маълум. Аллоҳ сизни қадарга иймон келтиришга, амрига, шариатига амал қилишга буюрган, шуни қилинг!\n«У зот қилганидан сўралмас, улар сўралурлар», дегандир».\nЯъни, Аллоҳ таоло нима қилса Ўзи билади. Ундан биров «бу ишни нима учун қилдинг»? деб сўрай олмайди.\nАммо Аллоҳ таоло бандаларнинг ҳаммасидан ҳар бир ишни «нима учун қилдинг?» деб сўрайди.\n«Бас, кимки, нима учун бундоқ қилди?» деб сўраса Қуръоннинг ҳукмини рад қилган бўлур».\n23:28 / 02.12.2016 3228\n23:32 / 02.12.2016 4667\n946 17:05 / 12.06.2020\n2907 00:10 / 03.12.2016\n36858 23:37 / 03.05.2017\n2400 17:30 / 30.03.2020


Буниси ҳам ими-жимида…ми?\nФеруза “Озодлик” радиоси ишончли манбалардан Ўзбекистонда оммавий ахборот воситалари тўғрисидаги қонуннинг қўшимчалар ва ўзгартиришлар киритилган янги лойиҳалари тайёрлангани тўғрисидаги маълумотни қўлга киритишга муваффақ бўлди.\nУшбу қонунга қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш учун беш йўналишда лойиҳалар тайёрланган.\nУшбу лойиҳалардан бирида Ўзбекистон оммавий ахборот воситаларини эркинлаштириш учун сўз эркинликлари ва кафолатлари ҳамда давлат сирларини муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунларга шу нуқтаи назардан келиб чиқиб қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш таклиф этилган.\nЛойиҳаларнинг ижроси ва назорати Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлиги, Алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги, Электрон оммавий ахборот воситалари миллий уюшмаси, Журналистлар ижодий уюшмаси каби ташкилотлар зиммасига юкланган.\nБироқ “Озодлик” мухбири бу ташкилотлардан янги қонун лойиҳалари ҳақида маълумотни тасдиқлайдиган расмийни топа олмади.\nСиёсатшунос Тошпўлат Йўлдошевнинг сўзларига қараганда, унинг мамлакатдаги айни пайтдаги ижтимоий-сиёсий вазият юзасидан таҳлиллари яқин вақтларда жамиятни демократиялаштиришни кутиш бефойда эканини кўрсатмоқда. Шунга қарамай, у ОАВни демократиялаштиришга қаратилган қонун лойиҳалари яхши мақсадларни кўзлаётганига умид қилади.\nМустақил журналист Алимардон Аннаевнинг таъкидлашича, бу лойиҳалар журналистларнинг иштирокисиз тайёрлангани тушунарсиздир. Бу ҳолат шундай ҳам эркин бўлмаган матбуотни янада жиловлашга ҳаракат бўлаётгандек тасаввур қолдиради.


Тарих яралган кун\n28 ноябр 2020, Тошкент вақти: 16:33\n20 январ куни АҚШ ва қолган дунë аҳли жаҳон сиëсати майдонида янги сафиҳа очилишига гувоҳ бўлдилар.\nАҚШ нинг янги сайланган президенти Барак Ҳусайн Обамани қасамëдга келтириш маросими мамлакат тарихидаги энг катта тантана сифатида кўрилмоқда.\nКапитолий тепалиги атрофидаги майдонга об-ҳаво яхши кезларда 10 миллионга яқин одам тўпланиши мумкин.\nШу пайтгача энг кўп одам йиғилган тадбир сифатида 1965 йилда Линдон Жонсоннинг қасамëдга келтирилгани хотирланади. Ўшанда Капитолий тепалиги атрофига бир миллион икки юз минг одам тўпланган эди.\n2009 йил 20 январ куни Барак Обамани қасамëдга келтириш маросимига йиғилганлар сонининг беш миллионга етиши кутилмоқда.\nКонгресс биносидан 100 км узоқликдаги меҳмонхоналар тўлиб тошган.\nЕмакхоналар хўрандалар билан тўла.\nВашингтон ҳокими Эриан Фенти қасамëд маросими пайтида шаҳар хазинаси тўлганлиги иқтисодий бўҳрон пайтида айни муддао бўлганлигини айтмоқда.\nАвраам Линколн мақбараси ва Капитолий тепалиги орасидаги майдонда игна ташласангиз ерга тушмайди.\nОбамани қутлаëтган юз минглаб америкаликлар орасида ўзбеклар ҳам бор.\nБиз ана шундай ўзбекларнинг баъзиларига телефон қилдик ва уларнинг ҳамда америкларнинг бугунги кайфиятлари билан қизиқдик.\n“Ўзбек мухолифати тарихидан лавҳалар” китобининг муаллифи Баҳодир Файз:\n- Табиийки бу жуда ҳам катта тарихий воқеа. Бу биринчи навбатда америкаликлар учун¸ хусусан мен учун ҳам тарихий воқеа.\nИккинчидан¸ бутун ўзбекистонликлар учун¸ бутун америкаликлар учун¸ дунëда қанақа ўзгаришлар бўлади¸ Ироқ масаласида¸ иқтисодий масалаларда¸ молиявий инқирозлар каби сўроқларга жавоб кутиб турган инсонлар учун тарихий воқеа.\n“Америка овози” радиосининг ўзбек бўлими бошлиғи Жавдот Сайҳон:\n- Биз эрталаб ишхонага метро орқали келдик. Шунда кўриндики¸ тушгача одамлар икки миллиондан ошади. Бугун бошқача бир ҳаво бор.\nОдамлар орасида бундан олдин кўрилмаган ҳаяжон бор. Халқ метродан чиқиб асосий майдон томонга бориб йиғилди ҳозир.\nМен ҳозир ишхонамнинг деразасидан қараб турибман. Одамлар сони бир миллиондан ошгандай кўринмоқда. 4-5 соат ичида 2 миллиондан ошади деган гаплар бор.\nЛекин умуман олганда Америка тарихида бундай нарса кўрилмаган. Мен ўзим 15 йилдан бери Америкадаман ва бундай нарсани кўрмаганман.\nАмериканинг тўрт томонидан келаëтган инсонлар дини¸ ирқи¸ этник келиб чиқишидан қатъий назар шу тантанага қўшилишга ҳаракат қилишаяпти.\nБу тарихий кунни¸ Вашингтонда бўлаëтган жараëнларни нафақат Америкада балки бутун Европа¸ Россия телеканалларида ëритишга ҳаракат қилаяпти.\nТаҳлилчи Абдуманноб Пўлатов:\n- Кайфият жуда кўтаринки. Биринчидан¸ бу Американинг ажойиб анъанаси. Америка халқи байрам қилишни яхши кўришади. Ҳар тўрт йилда президент алмашишини байрам қилиб нишонлашади.\nҲозир совуқ ¸лекин шунга қарамасдан бир неча миллион одам Вашингтонда. Байрам икки-уч кундан бери давом этиб келаяпти. Байрам шанба куни бошланди ва бугун ўзининг энг чўққисига чиқади.\nОқ уйдан Капитолийга юриш бўлади. Анъана бўйича Америка Конгрессининг олдида Барак Обама қасам ичади ва кетаëтган президент халқ вакиллари олдида ўз ваколатларини янги президентга топширади.\n- Бугун кайфият яхши. Бугун Обама қасамëд қабул қилади. Уч кундан бери Оқ уйнинг олдида ҳам байрамлар ўтказилаяпти. Шундан хурсанд бўлаяпмиз.\nТўғри Обама президентликка келадию¸ лекин ҳамма нарсани бир кунда тўғрилаб ташламайди. Тўғрилашга ҳам 6-8 йил кетса керак.\nЭнди оддий халқ байрам қилмайди. Ҳамма ўзи билан ўзи овора. Лекин оммавий ахборот воситалари қасамëд қабул қилиш маросимини ëритади. Ким қасамëд қабул қилиш маросимига билет олган бўлса¸ бориб томоша қилади.\nСайлов пайтидагидай руҳий кўтаринкилик йўқ. У пайтда ҳамма майкалар кийиб олиб “Обама¸ Обама” деб бақириб¸ руҳий тарафдан жуда баландлик бўлган эди. Обама президент бўлди деб ҳамманинг кўнгли хотиржам бўлди.


Локоид – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Локоид\nПрепаратнинг савдо номи: Локоид®\nТаъсир этувчи модда (ХПН): гидрокортизон (hydrocortisonе)\nфаол модда: 1 мг гидрокортизон 17-бутирати,\nёрдамчи моддалар: 1 г гача полиэтиленли суртма асоси (5% полиэтилен сақловчи вазелин мойидан иборат).\nТаърифи: ярим тиниқ, оч-кулрангдан деярли оқ ранглигача бўлган, бир турдаги юмшоқ, ёғли суртма.\nФармакотерапевтик гуруҳи: маҳаллий қўллаш учун глюкокортикостероидлар.\nАТХ коди: D07AB02\nЛокоид® сиртга қўллаш учун синтетик галоген қўшилмаган глюкокортикоиддир. Ёғли кислота қолдиғи (бутират) билан бириккан гидрокортизон молекуласининг этерификацияси айнан гидрокортизонга нисбатан, препаратнинг фаоллигини кескин ошишига олиб келди. Локоид® тез бошланувчи яллиғланишга қарши, шишга қарши, қичишишга қарши таъсир кўрсатади.\nЛокоидни тавсия қилинган дозаларда қўллаш гипоталамо-гипофизар-адренал тизимини сусайишини чақирмайди. Гарчи препаратнинг юқори дозаларини узоқ вақт давомида қўллаш, айниқса окклюзион боғловлар ишлатилганида, қон плазмасида кортизолнинг миқдорини ошишига олиб келиши мумкин бўлсада, бу одатда гипофизар-буйрак усти безлари тизимининг реактивлигини пасайиши билан кечмайди, препаратни бекор қилиш эса кортизолни ишлаб чиқарилишини тез нормаллашишига олиб келади.\nАппликациядан кейин фаол моддани эпидермисда, асосан донадор қаватда тўпланиши юз беради, тизимли сўрилиши жуда аҳамиятсиз даражада. Гидрокортизон 17-бутиратининг кўп бўлмаган миқдори тизимли қон оқимида ўзгармаган ҳолда сўрилади.\nГидрокортизон 17-бутиратининг қўп қисми бевосита эпидермисда ва кейинчалик жигарда гидрокортизонгача ва бошқа метаболитлари метаболизмга учрайди.\nГидрокортизон 17-бутиратнинг метаболитлари ва ўзгармаган озгина қисми буйрак ва ичак орқали чиқарилади.\nТерининг маҳаллий глюкокортикоидларга сезгир юзада жойлашган, инфекцияланмаган касалликларида:\nдерматитлар, шу жумладан атопик, контактли, себореяли дерматит;\nСиртга қўллаш учун мўлжалланган.\nСуртма шаклидаги Локоид ўткирости ва сурункали жараёнларда, айниқса лихенификация, инфильтрация, тери қуруқлиги юзага келганда қўлланилади.\nПрепарат юпқа қават қилиб терининг шикастланган соҳасига суткада 1-3 марта суртилади. Ижобий динамика пайдо бўлганида препаратни қўллашлар сонини ҳафтада 2-3 мартагача камайтириш мумкин. Препарат киришини яхшилаш учун уқаловчи ҳаракатлар билан суртилади. Касалликлар резистент кечган ҳолларда, масалан, зич псориатик бляшкалар тирсак соҳасида, тиззаларда жойлашганида, препаратни окклюзион боғловлар остида қўллаш мумкин. Ҳафта давомида ишлатиладиган препаратнинг дозаси 30-60 г дан ошмаслиги керак.\nМаҳаллий реакциялар: Терини таъсирланиши, кам ҳолларда  сиртқи стероид даволашга хос бошқа маҳаллий реакциялар бўлиши мумкин.\nУзоқ муддат қўлланганида, катта юзаларга суртилганида ва/ёки окклюзион боғловлар ишлатилганида, тизимли глюкокортикостероидларга хос ножўя самаралари кузатилиши мумкин. Маҳаллий ва тизимли ножўя самараларини пайдо бўлиш хавфи Локоид қўлланганида, фторли стероидлар ишлатилганига қараганда пастроқ.\nгидрокортизон ёки препаратнинг ёрдамчи моддаларига юқори сезувчанликда;\nтерининг бактериал инфекциялари (стрепто ва стафилодермиялар, грамманфий фолликулит ва бошқалар);\nтерининг вирусли инфекцияларида (оддий герпес, сувчечак, ўраб олувчи темиратки ва бошқалар);\nтерининг замбуруғли инфекциялари;\nтерининг туберкулёзли ва сифилитик зарарланиши;\nтерининг паразитар инфекциялари;\nтерининг неопластик ўзгаришлари (ҳавфсиз ва ҳавфли ўсмалар);\nакне, розацеа, периорал дерматит;\nтери қопламларининг бутунлигини бузилишида (яралар ва жароҳатлар) қўллаш мумкин эмас.\nЭҳтиёткорлик билан: ҳомиладорлик, лактация даври.\nЛокоиднинг бошқа дори воситалари билан ўзаро таъсири тўғрисида маълумотлар йўқ.\nГлаукомани ривожланиш хавфи туфайли Локоид® ни периорбитал соҳага суртиш мумкин эмас. Конъюнктивага мунтазам тушиб турганда, кўз ички босимини ошиш хавфи юзага келади.\nСуртма шаклидаги сиртга қўлланиладиган ҳар қандай глюкокортикостероидларни бошнинг сочли қисмига, шунингдек ўткир яллиғланишда (айниқса, экссудатив) қўллаш мақсадга мувофиқ эмас. Юз соҳасидаги, жинсий аъзоларнинг бурмаларидаги стероидга сезувчан тери шикастланишларини даволаш учун, шунингдек терининг зич сочли қисмига Локоиднинг бошқа дори шаклларини (крем, крелони) қўллаш мақсадга мувофиқдир.\nПрепаратни терининг атрофик ўзгаришларида қўллаш мақсадга мувофиқ эмас.\nМаҳаллий ва тизимли ножўя самараларини пайдо бўлиш хавфи катта шикастланган соҳаларга қўйилганида, узоқ вақт қўлланганида, окклюзион боғловлар ишлатилганида ва болаларда ошади.\nУзлуксиз 2 ҳафта давомида даволашда самара кўрилмаса, ташҳисни аниқлаштириш керак.\nҲар қандай глюкокортикостероид препаратларини қўллашда бўлгани каби, қўллаш давомийлигини ва тери жараёнини бартараф қилиш учун етарли бўлган энг кам курсли доза билан чегараланиш мақсадга мувофиқдир.\nБолаларда 6 ойликдан бошлаб қўллаш мумкин. Болаларда препарат юз соҳасига ёки окклюзион боғловлар остига қўлланганида даволаш курсининг давомийлигини қисқартириш керак.\nБолаларда қўлланилганда препарат суртилган тери юзасининг майдони умумий майдоннинг 20% дан ошмаслиги керак.\nБолаларда буйрак усти безларининг функциясини сусайиши тезроқ ривожланиши мумкин. Бундан ташқари, ўсиш гормонининг экскрециясини (чиқарилиши) пасайиши кузатилиши мумкин. Препарат узоқ вақт давомида қўлланганида тана вазни, бўй, плазмада кортизолнинг даражасини кузатиш керак. 4 ҳафта давомида ҳафтасига 30-60 г дан Локоидни қабул қилган болаларда 1% ли гидрокортизон суртмасига нисбатан ўтказилган назоратли тадқиқотларда ҳеч бир болада буйрак усти безларининг функциясини бузилишлари аниқланмаган, бунда ушбу кўрсаткич бўйича гидрокортизон 17-бутиратининг оддий гидрокортизондан фарқи кузатилмаган.\nГлюкокортикоидлар йўлдош орқали ўтади. Ҳомилага таъсири, препарат катта юзаларга суртилганида айниқса яққол бўлиши мумкин. Кўкрак сути билан чиқариладиган гидрокортизоннинг миқдори тўғрисида маълумотлар йўқ; препарат лактация даврида буюрилганида махсус эҳтиёткорликка риоя қилиш тавсия қилинади.\nТранспорт воситаларини бошқариш ва механизмлар билан ишлаш қобилиятига Локоиднинг таъсири тўғрисида маълумотлар йўқ.\nЛокоиднинг дозасини ошириб юборилиши тўғрисида маълумотлар йўқ. Препарат юқори дозаларда узоқ вақт қўлланганида юқорида таърифланган ножўя самаралари кучайиши мумкин. Гиперкортицизм симптомлари пайдо бўлганида препаратни бекор қилиш керак.\nСиртга қўллаш учун 0,1% ли суртма.\n30 г суртма алюмин мембранаси ва юқори зичликдаги полиэтилен буралувчи қопқоғи бўлган алюмин тубага жойланган. 1 тубадан қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутига жойланган.\nДағал далачой ўти10.04.2018Кейингиси


Қатар аёлларига ҳуқуқларини қайтариб берган биринчи хоним — шайх Моза ҳикояси - Daryo\n14:54, 15.09.2021 58371\nШарқ аёли деганда кўз ўнгимизга тўқ либосга бурканган, умр йўлдошининг итоатли сояси бўлиб юрадиган аёл келади. Аммо дунё ўзгаради, бир жойда турмайди. Шайх Моза эса бунга яққол мисол бўла олади. У шарқ аёлининг нуфузли шахс бўла олиши мумкинлигини исботлай олган.\nУшбу аёл шунчаки мода ихлосманди эмас, ўзига хос услубда кийинишнинг намунаси ҳам саналади. Аммо бу ҳали ҳаммаси эмас, шайх Моза сиёсат ва бизнесда ҳам ўзини синаб кўрган ҳамда муваффақиятга эришган. Кийиниш борасида янгиликлардан чўчимайди, аммо шу билан бирга, образларидан анъаналарга содиқлиги уфуриб туради.\nФото: Instagram / @mozabintnasser\nЕтти нафар фарзандли бўлишига қарамай, у ҳамон сарвқомат\nНозик қадди-қоматига ҳавас қилса арзийдиган Шайх Мозанинг 7 нафар фарзанди борлигига ишониш қийин. У фарзандларининг барини 1995—2013 йиллар оралиғида дунёга келтирган. Хамад бин Калиф ал-Танининг иккинчи рафиқаси Мозани кўрганида Қатар аҳолиси ҳайратдан ёқа ушлаган. Унинг бошқа аёллардек ўраниб юрмаслиги, қоматига урғу берадиган либосларни кийиши барчани лол қолдирган. Қолаверса, аёл кишининг давлат ишларида фаоллиги, ҳамиша қабул ва иш билан боғлиқ тушликларда турмуш ўртоғи билан елкама-елка туриши ҳам фуқаролар учун янгилик бўлган.\nБиринчи таълим, кейин «оқ отдаги шаҳзода»\nШайх Моза болалигиданоқ қалби ва тафаккурига қулоқ солиб улғайган. Қатарнинг меросхўр шаҳзодаси унга турмуш қуришни таклиф қилганида у 18 ёшда бўлган. Аммо у оила қуришга қарор қилишдан аввал таълим олишни муҳим деб ҳисоблаган. Қатар университетида ўқиб, Америкада стаж ўтаганидан кейингина турмушга чиқишга розилик берган. Оила қурганидан кейин эса ўзини оиласига бағишлаган.\nТурмуш ўртоғи унинг эркини чекламаган\n1995 йилда Мозанинг умр йўлдоши Қатар амири бўлган. Бошқалардан фарқли ўлароқ, янги амир гўзал, жозибали ва ўзига ишончи юқори бўлган аёлини уйда олиб ўтирмаган. Хоним аввалига аёлларга хос хайрия, таълим ва гуманитар лойиҳалар билан шуғулланган. Аммо кейинчалик халқ орасида амирнинг ўқимишли аёли унга таъсир кўрсата бошлади, деган миш-мишлар тарқалган. «Кул ранг кардиналлик» унга юқори расмий лавозимларни эгаллаш, ЮНЕСКО махсус элчиси бўлиш, қолаверса, бошқа мамлакатларга таълим масаласи бўйича сафар қилиш имконини берган.\nБолаларни ўқитиш ва ночорларни даволаш\nМоза сиёсий ва молиявий масалаларни ҳал қилиш билан ҳам шуғулланган. У томонидан асос солинган Арабистон демократик фонди мустақил ОАВларни қўллаб-қувватлаган. Моза оилавий масалалар бўйича Олий кенгашга раҳбарлик қилади. У дунёнинг турли бурчакларидаги болаларнинг сифатли таълим олиши учун қўлидан келганча ҳаракат қилади. Бунинг учун у турли мамлакат лидерлари билан кўришади ҳамда таълим билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилиш юзасидан музокаралар олиб боради. Бу билан чекланиб қолмасдан, қурби етмайдиган кишиларни даволаш учун миллионлаб маблағ сарфлайди.\n«Шарқ аёлларига озодлик!»\nМозанинг Қатарда пайдо бўлиши аёллар билан боғлиқ вазият, уларга бўлган муносабатнинг кескин даражада ўзгаришига сабаб бўлди. Нозик жинс вакиллари сайловда овоз бериш ҳуқуқига эга бўлди, машина бошқаришга рухсат берилди, шу билан бирга, кийиниш билан боғлиқ талаблар ҳам аввалгисидан фарқ қила бошлади. Соҳибжамол ва сарвқомат аёл бошқалардан фарқли равишда, аммо шу билан бирга, шарқона чегаралардан чиқмаган ҳолда кийиниши билан барчани ўзига маҳлиё қилган.\nҲижоб ўрнига либос ва турбан\n2002 йилдан ҳижоб кийишни бас қилган Моза узун кўйлак ҳамда сочларини турбан остига яширган ҳолда кўриниш берган. Қоматига урғу бериб турадиган ўзига хос либос ҳамда бошидаги аксессуар ўзгача услубда кўринишига ҳисса қўшган.\nҚатарнинг амири сифатида маълум бўлган турмуш ўртоғи бунга қаршилик қилмаган. Расмий тадбирларда иштирок этиши, суратга тушишига изн берган.\nЎжар, ақлли ва севимли\nАмирнинг уни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашининг сабаби — ҳар доим ўз фикри ва позициясига эга бўлган аёлни севишида. Мозадан кейин мамлакатдаги бошқа аёллар ҳам кийиниш борасида ундан илҳомланган. Узун, аммо чиройли кўйлак кия бошлаган нозик жинс вакиллари у сингари турбандан фойдаланган.\nАммо Моза кўйлакнинг ўзи билан чекланмаган, катта камарли костюмлар, кофта ва шимлар, ҳатто кардиган билан мослаб жинси ҳам кия бошлаган. Дид ва услубни кийинишида умумлаштиришга муваффақ бўлган Моза образларини шахсан ўзи танлайди. Дунёга машҳур брендлардан кийинишни афзал биладиган хоним Valentino брендининг ашаддий мухлисларидан саналади.\nХалқининг қалбидан жой олган аёл\nАҳолининг Мозага бўлган севгиси ўзгача. У расмий учрашувлардаги аксарият суратларида жуда ҳам дилбар ва латофатли кўринади. Бошқа биринчи хонимлар даврасида ҳам башанглиги билан ажралиб туради. Қаддини қироллик оиласи вакилларига хос тик тутиши, баланд пошнаси ва юзида акс этган ўзига бўлган ишончи барчани жалб қилади.\nМоза эндиликда биринчи хоним эмас, бироқ ҳозирги мамлакат раҳбарининг волидаси ҳисобланади. 2013 йилда катта ўғли Тамим бин Ҳамад ат-Тани Килиан Қатарнинг янги амири бўлган. 27 нафар фарзанди бўлишига қарамай, собиқ амир мамлакатни Мозанинг ўғли бошқаришини истаган.\nФото: Дунёдаги энг бадавлат спортчиларнинг рафиқалари\n20:32, 03.05.2022 33006\n«Ҳамма нарса жойида турибди». Ичан-қалъада сохталиги айтилган 101 та экспонат ҳақида (видео)\n02:14, 27.04.2022 31813\nЎзбекистонда илк бор ўтказилаётган «Лазги» халқаро рақс фестивалининг очилиш маросимидан фоторепортаж\n17:48, 09.05.2022 46441\n15:04 Бугун 242\n15:00 Бугун 354\n14:59 Бугун 376\n14:54 Бугун 805\n14:53, 18.05.2022 58257\n00:12, 19.05.2022 48466\n13:15, 19.05.2022 48160\n07:30, 19.05.2022 47226


ҲРУ: Тожик ҳукумати эркин сайловлар борасидаги ваъдасини унутмаслиги керак - BBC O'zbek\nҲРУ: Тожик ҳукумати эркин сайловлар борасидаги ваъдасини унутмаслиги керак\nImage caption ҲРУ тожик давлат матбуотини нохолисликда айблайди\nҲюман Райтс Уотч ташкилоти Тожикистон ҳукуматини мухолифатни таъқиб қилишни тўхтатиш ва 6 ноябрга режаланган президентлик сайловлар эркин ўтиши учун барча шароитларни яратишга чақирган.\nХалқаро Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ташкилоти Тожикистон ҳукумати номзодлар орасидаги рақобатни чегаралашга уринаётгани, сиёсий мухолифатни таъқиб қилаётгани, жорий Президентга рақиблар ҳақида ижобий чиқишларни олдини олиш учун оммавий ахборот воситаларини цензура қилаётганини айтади.\n"Сайловчилар барча томонларни тинглашига имкон яратиш ўрнига Тожик ҳукумати мухолифат номояндаларини нишонга олмоқда", дейди ҲРУнинг Оврўпо ва Марказий Осиё бўйича директори Ҳю Виллиямсон.\n"Таъқиб қилиш, калтаклаш ва мухолифат раҳбарларини ташқи алоқадан узиб қўйиш адолатли сайловлар ғоясини ҳақоратлашдир. Сайловлар эркин ва адолатли ўтиши учун сайловчилар ҳаққоний танловга эга бўлишлари керак".\nҲюман Райтс Уотч ўтган апрел ойи Брюсселга сафари пайти келаси президентлик сайловлари "эркин, шаффоф ва демократия асослари"га мос ўтишини кафолат борасидаги ваъдаларини эслатади.\nТашкилотга кўра, ўтган йилдан бери Тожикистон ҳукумати сиёсий мухолифат ва фаолларга қарши шафқатсиз таъқибларини кучайтирган.\nҲРУнинг айтишича, мазкур таъқиблар "...қатор мухолиф партия раҳбарларини қамоққа олиш ёки қўрқитиш ва сиёсий мухолифларни хориждан экстрадиция қилишга қаратилган саъй-ҳаракатларни кучайтириш" билан амалга оширилмоқда.\nImage caption Сайловларда жаноб Раҳмоннинг жиддий рақиби қолмагани айтилади\n"Ҳукумат, шунингдек, матбуот эркинлигини ҳам чеклаган", дейди Ҳюман Райтс Уотч. Ташкилотга кўра, давлат матбуоти Раҳмон борасида ижобий қарашни шакллантириш билан овора, бошқа танқидий чиқишлар ёки мухолиф номзодлар фаолиятини ёритувчи мақолалар қарийб кўзга ташланмайди.\n"Тожикистонда мустақил телевизион станциялар ҳам йўқ. Тожик ҳукуматининг ҳаракатлари ... эркин ва адолатли сайловларни кафолатлаш ваъдасига зиддир", дейди Ҳюман Райтс Уотч.\nШунингдек, Ҳюман Райтс Уотч Тожикистон мухолифатининг ягона номзоди Ойнихол Бобоназарованинг сайловда иштирок этишига имконият берилмаганига ҳам эътибор қаратади.\nОйнихол Бобоназарова етарлича имзо тўплай олмай, расман қайддан ўта олмагани ҳақида маълум қилганди.\nОйнихол Бобоназарова Тожикистоннинг бу яқин тарихида президентлик учун беллашмоқчи бўлган биринчи аёл ҳам эди.\nПрезидент Имомали Раҳмон дохил олти номзод эса, ҳеч қандай қийинчиликсиз расмий рўйхатдан ўтган. Ва номзодлар барчаси тўртинчи бор қайта сайланишга умид қилаётган жаноб Раҳмон ҳукумати дастакловчиларидир. Бу эса, бўлажак президентлик сайловларида жаноб Раҳмоннинг жиддий рақиби қолмаганини англатади.\nЖорий Президент Имомали Раҳмон ғалабаси башорат этилаётган сайловлар 6 ноябр кунига режаланган.\nАгар башоратлар тўғри чиқса, Тожикистонни 21 йилдан буён бошқариб келаётган жаноб Раҳмоннинг президентлик ваколати яна етти йилга узаяди.


Ўзбекистон Ташқи савдо вазирлиги Президент Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга ташрифи давомида бир қатор ҳужжатлар имзолади.\nВазирлик матбуот хизматининг хабар беришича, АҚШ Савдо вазирлиги билан ҳамкорлик алоқаларини кенгайтириш бўйича ўзаро англашув меморандуми имзоланган. Ушбу ҳужжат ишбилармон доира вакиллари ўртасида тўғридан-тўғри алоқаларни ривожлантириш ва икки мамлакат ҳудудида уларнинг инвестиция фаолиятини рағбатлантиришни назарда тутади.\nТашқи савдо вазирлиги, шунингдек, Ўзбекистоннинг Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлишини қўллаб-қувватлаш мақсадида USAID билан ўзаро англашув ва ҳамкорлик меморандуми имзолади. Америка томони ушбу жараёнда техник ёрдам беради, шу жумладан, ЖСТга тақдим этиш учун ҳужжатларни тайёрлашда ва мамлакатнинг ташкилотга аъзо бўлиш оқибатларини таҳлил қилишда кўмак кўрсатади.\nШунингдек, Openbucks Corp. тўлов компанияси билан Ўзбекистонда электрон савдони ривожлантириш бўйича ўзаро англашув ва ҳамкорлик меморандуми имзоланди. Ўзбекистонда электрон тижоратни ривожлантириш учун “йўл хариталари”ни тайёрлаш ва ўзбек тадбиркорларининг глобал савдо платформаларига ҳамда электрон тўлов тизимларига киришини кенгайтириш режалаштирилган.\nҲозир Amazon раҳбарияти билан музокаралар олиб борилмоқда.\n—Бу компания биринчи марта бозоримизга қизиқишини кўрсатди. Ушбу масала бўйича ҳамкорликда биз бир неча ютуқларга эришдик. Ҳозирда Amazon раҳбарияти билан музокаралар олиб борилмоқда ва ўзбек бозорига чиқиш учун йўл харитасини биргаликда ишлаб чиқишни назарда тутадиган меморандумлар лойиҳаси ишлаб чиқилмоқда, —деди Ўзбекистон ташқи савдо вазири Жамшид Хўжаев.\nЎзбек маҳсулотларининг АҚШ бозорига узлуксиз кириши учун WCC International компанияси билан ўзбек тўқимачилик ва бошқа маҳсулотларни сертификатлаш бўйича лойиҳани амалга оширишга доир келишувга эришилди. Бундан ташқари, Ўзбекистонда органик пахта етиштириш бўйича халқаро дастурни жорий этиш кутилмоқда.


Пайшанба кунги Лондон портлашларидан кейин Италияда ўтказилган икки кунлик хавфсизлик операцияларида 142 одам ҳибсга олинди.\n“ANSA” ахборот агентлиги хабарига кўра, Ломбарди вилоятида ўтказилган тадбирларда икки минг карабинер, яъни, полиция ходими қатнашган. Ҳозирда вилоят вокзаллари, метро станциялари ва бошқа муҳим ебъектларида хавфсизлик чоралари кучайтирилган. Вилоят полицияси бошлиғи генерал Антонио Геронга кўра, асосий операциялар Милан шаҳрида ўтган.\nАйни пайтда, бугун пойтахт Римдаги “Фиумичино” аэропортининг Британия, Исроил ва АҚШ ҳаво йўллари компаниялари жойлашган залида эгасиз шубхали пакет топилди. Шундан кейин залдаги одамлар вақтинча хавфсиз жойга эвакуация қилинди.


Нега ўсмирлар бир-бирларига нисбатан шафқатсизлик қиладилар?\n12:56 / 01.07.2017\nБолангиз тенгдошлари томонидан руҳий босимга учраётган бўлса, гиж-гижлаш, жисмоний зўравонликка дуч келса, қандай йўл тутган маъқул? Нега ўсмирлар бир-бирларига нисбатан шафқатсизлик қиладилар, оилада, ўқув муассасаларида, ёшлар марказларида, борингки давлат миқёсида бунга қарши қандай курашиш мумкин? Kommersant.uz масалага ойдинлик киритишга уриниб кўрди.\n1. Ички ишлар идораларига ёки прокуратурага хабар бериш/ариза ёзиш.\n2. Раҳбарият тегишли чоралар кўриши учун ўқув муассасаси (мактаб/коллеж/лицей) директорига хабар бериш. Маъмурият ўз муассасаси доирасида ишни ҳал қилиш ҳуқуқига эга.\n3. Маҳалла қўмитаси воқеани терговдан кейин муҳокама қилади, у вазиятни суриштириш ваколатига/ҳуқуқига эга эмас.\nЎсмир самолётнинг тўлиқ тўхтатишини кутиб ўтирмай ундан тушишга қарор қилди


Тирик балиқлар – Tadbirkor-Fermer\nТирик балиқларни сақлаш, ташиш ва сотиш кўпгина омилларга боғлиқ бўлиб, шулардан энг асосийлари, балиқнинг тури, физиологик ҳолати, сувнинг сифати ва ундаги кислородар миқдори, транспорт воситасининг констирукцияси кабилар ҳисобланади.\nСоғлом, паразитлар ва касалликлар билан касалланмаган семиз балиқлар яхши ташилади ва сақланади. Кучсиз, чарчаган, касалланган ва жароҳатларни мавжуд бўлган балиқлар узоқ сақлашга ва ташишга яроқсиз ҳисобланади. Шу сабабли бундай балиқларни сақлаш ва ташишга тавсия этилмайди.\nЮқорида келтириб ўтганимиздек, балиқлар сувда эриган кислород ҳисобига нафас олади. Шу сабабли балиқлар яшаётган сув таркибида керакли миқдорда кислороднинг бўлиши талаб этилади. Ҳар хил балиқлар нафас олиш учун ҳар хил миқдордаги кислородни ўзлаштиради. Масалан, карас балиқлари 100 С ҳароратдаги сувда 1 кг массасига ҳисоблаганда бир соатда 30 мг О2 ни ўзлаштирса, карп балиқлари ана шу вақт мобайнида 45 мг кислородни ўзлаштиради.\nБалиқлар ёшининг ошиши билан уларнинг кислородга бўлган эҳтиёжи камайиб боради.\nСув ҳароратининг пасайиши билан балиқларнинг ҳаётий жараёнлари секинлашади, нафас олиш интенсивлиги ҳам пасаяди. Демак, бу шароитда кислородни ўзлаштириш даражаси ҳам шунга яраша камаяди ва аксинча сув ҳароратиннг ошиши билан балиқларнинг ҳаётий жараёни фаоллашади. Бу эса уларнинг кислородга бўлган эҳтиёжи ҳам шунча даражада ошишидан далолат беради. Ҳаракатчан балиқлар кам ҳаракатчан балиқларга нисбатан кўпроқ миқдордаги кислородни ўзлаштиради. Сувда эриган кислороднинг етишмаслиги балиқларнинг ўлишини келтириб чиқаради.\nШу сабабдан ҳам тирик балиқларни ташишни муваффақиятли амалга ошириш учун сувда ташилаётган балиқ массасига тўғри келадиган кислород массасига эришиш зарур ҳисобланади. Кислороднинг эрувчанлиги эса ўз навбатида сувнинг тозалигига, ҳароратига, сув ҳаракатининг тезлигига боғлиқ бўлади. Сувнинг ҳарорати қанча паст бўлса, унда шунча кўп миқдорда кислород эрийди. Масалан, 00 С да 1 л сувда максимум 14,56 мг кислород эриса, 250 С да эса атиги 8,26 мг кислород эритди. Транспорт воситасининг ҳаракати давомида 50 С да 1 л сувда бир соат давомида 11 мг миқдорида кислород эриши аниқланган. Бу миқдордаги кислород балиқ ва сувнинг нисбатини 1:5 даражасига етказиш имконини беради.\nТемпературанинг ошиши билан балиқларнинг нафас олиши учун сарф бўлаётган кислород миқдори ортади. Масалан, 100С да бир соат давомида 1 л сувга 5 мг га яқин кислород келиб тушади. Бундай ҳолатда агар сувни кислород билан бойитишнинг бошқа услубларидан фойдаланиш имконияти топилмаса балиқ билан сув массаси орасидаги нисбат кислородни кам ўзлаштирадиган балиқлар учун 1:10, кислородни кўп ўзлаштирадиган балиқлар учун эса 1:60 бўлиши тавсия этилади.\nТранспорт воситаси тўхтаб турган пайтда сув чайқалмаганлиги сабабли унга келиб тушаётган кислород миқдори ҳам кескин камаяди.\nБу жараёнда сувнинг сифати ҳам катта аҳамият касб этади. Сув тоза, кислород билан яхши тўйинган, бегона жинсларсиз бўлиши керак. Чуқур қудуқлардан олинган сувлар таркибида кислород жуда кам бўлади. Шу сабабли ҳам бу сувлар балиқларни ташишда қўлланилмаслиги керак. Агар сув хлорланган бўлса, аввало сувни хлордан халос этиш керак, чунки 1 литр сув таркибида 0,2 мг эркин хлорнинг бўлиши балиқларнинг ўлишини келтириб чиқаради.\nСувни хлордан тозалаш учун бу хлорга 10-15 дақиқа давомида форсункалар орқали ҳаво пуркаш ёки активлаштирилган кўмир ёрдамида фильтрлаш талаб этилади.\nЁз пайтларида балиқни ташиш учун қўлланилётган сувнинг ҳароратининг 10-120 С, қишда эса 1-20 С га тенг бўлиши мақсадга мувофиқ ҳисобланади.\nБалиқлар темир йўл, сув, автомобил ва ҳаво транспортлари ёрдамида ташилади.\nТемир йўлда ташиш. Балиқларни темир йўлда ташиганда мослаштирилган ёки махсус тайёрланган вагонлардан фойдаланилади.\nТашишнинг оддий усулида вагонларга ҳар бирининг сиғими 30 м3 дан бўлган иккита металдан тайёрланган бак ўрнатилган бўлади. Бу бакларнинг устига муз солиб қўйиш учун ёғоч яшиклар жойлаштирилади. Бундай вагонларда 2,5 т га яқин балиқларни ташишга имконият бўлади. Бундан мукаммалроқ усули балиқларни ташиш учун В-20 типидаги вагонлардан фойдаланиш ҳисобланади. Бундай вагонларда сувни мажбуран кислород билан бойитиб турадиган қурилма мавжуд бўлади. Бундай вагонларда 5-6 т балиқни ташиш мумкин бўлади. Бундай вагонларда ҳам сув-муз ёрдамида совутилади. Бу эса бундай усул билан ташишнинг асосий камчилиги ҳисобланади.\nБугунги кунда балиқ ташишнинг энг мукаммал усулларидан бири 329 типидаги махсус вагонлардан фойдаланиш ҳисобланади. Бундай вагонларнинг қулайлиги шундаки, улар сувни кислород билан бойитадиган ва совутадиган қурилмалар билан жиҳозланган бўлади. Бундай вагонларда 12 т гача балиқларни ташиш имконияти туғилади.\nСув йўли билан ташиш. Бу усул билан балиқ ташиш энг махсус самарали усул ҳисобланади. Бунда махсус тайёрланган сувда юрувчи қурилмалардан фойдаланилади.\nАвтотранспорт воситалари ёрдамида ташиш. Бу транспорт воситалари ёрдамида балиқлар қисқа масофаларга (100 км гача ) ташилади. Бу усул билан асосан темир йўл билан темир йўл станциясига келтирилган балиқлар автотранспорт воситалари ёрдамида магазинларга тарқатилади. Балиқларни тирик ташиш учун махсус жиҳозланган ва оддий юк ташиш машиналаридан фойдаланилади. Бу автотранспорт воситалари сувни узлуксиз кислород билан бойитиб турадиган қурилма билан жиҳозланган бўлади. Қиш пайтларда сувни маълум даражада қиздириш тавсия этилади. Сиғими 3 тонналик автомашиналарда 1,5 тоннагача балиқларни ташиш имконияти туғилади.\nОддий юк ташиш машиналаридан фойдаланганда уларнинг кузовига маълум хажмда бризентдан тайёрланган чанлар ўрнатилади. Бу чанларда балиқларнинг турига қараб 200 кг дан 500 кг гача миқдорда тирик балиқлар ташилади.\nҲаво транспорти ёрдамида асосан балиқларни урчитиш нуқтаи назаридан ташилади.\nҲозирги кунда балиқларни узоқ масофаларга ташишнинг самарали усулларини яратиш борасида ишлар олиб борилмоқда. Масалан, ана шундай изланишлар асосида балиқларни анабиоз ва электронаркоз ҳолатида сақлаш мумкинлиги айтилмоқда.\nТирик балиқларни сақлаш. Ҳар хил сабабларга кўра балиқларни тирик ҳолда узоқ муддатга сақлаш эҳтиёжи туғилади. Энг аввало балиқларни тирик ҳолда истеъмолчиларга тарқатишдан олдин, улар қаерда овланган бўлса ўша ерда маълум муддат сақлаш зурур бўлади. Бунинг учун ёғочдан қилинган садкалардан фойдаланилади. Катта марказларда тирик балиқ истеъмолига бўлган талабни қондириш мақсадида балиқларни узоқ муддат сақлаш учун ёғоч, бетондан ёки ердан стационар садкалар қурилади. Магазинларда балиқларни тирик ҳолда қисқа муддат сақлаш учун аквариумлардан фойдаланилади.\nТирик ҳолда балиқларни сақлаш муддати очликка бардош бера олиш қобилиятига эга эканлиги билан изоҳланади. Бунда ҳаётий жараёнлар ёғларнинг сарф бўлиши ҳисобига боради. Шу сабабли ҳам балиқлар узоқ муддат сақланганда маълум бир қисми ёғ моддасини йўқотади ва натижада массаси камаяди. Бу камайиш даражаси шароитга, сақланиш муддатига ва балиқларнинг физиологик ҳолатига боғлиқ бўлади. Бу йўқотишлар миқдори сақлашнинг бошланишида сақлашнинг охиридагига қараганда бирмунча юқори бўлади.\nБу қурилмаларда балиқларнинг сақланувчанлиги шароитга, сақлаш муддатига, қурилмаларнинг конструкциясига, йилнинг фаслига, балиқнинг тури, ҳолати ва бошқа омилларга боғлиқ бўлади. Бу ерда балиқларнинг ўлиши катта даражани ташкил этиши мумкин. Масалан, уч ой муддат сақлаганда ўртача карп балиқларининг ўлиши 15% гка яқинни ташкил этиши аниқланган. Бу кўрсаткич даражаси ёз фаслларида қиш фаслидагига қараганда кўпроқ бўлади.\nМагазинларда эса тирик балиқлар ҳар хил конструкциядаги аквариумларда сақланади. Магазинларда балиқлар бир суткадан ортиқ сақланмайди. Қисқа муддат сақланишига қарамасдан, тегишли қоидаларга риоя қилинмаса балиқларнинг кўп қисми тезда ўлиб қолиши мумкин.\nАквариумларда балиқларнинг яхши сақланишини таъминлаш учун сувни кислород блан бойитиб туриш ва водопровод сувини хлордан холи этиш йўлларини излаш зарур бўлади.\nЎлган балиқларда уларнинг тўқималарида ферментлар ва микроорганизмлар балиқлар хаётлиги пайтидаёқ уларнинг тўқималарида бўлади ёки улар ҳаводан, жиҳозлар ва ускуналардан балиқларга ўтади. Мана шу комплекс ўзгаришлар балиқлар ўлгандан кейин бўладиган ўзгаришлар деб юритилади.\nФерментатив ўзгаришлар. Сувдан чиқариб олинган балиқлар уларнинг ойқулоқларига қон тўлиши натижасида ўлади.\nБалиқларни сувдан чиқариб олинганда ўлиши дарҳол юз беради, баъзи бир балиқлар эса узоқ муддат ўлмасдан туради. Ҳавода балиқларнинг тезда ўлишига асосий сабаб уларнинг қон томирларининг тезда ёрилиб кетиши ҳисобланади.\nБалиқларда ўлгандан кейин бўладган ўзгаришлар қуйидаги босқичларга бўлинади.\nШилимшиқ моддасининг ажралиб чиқиши. Балиқ ўлгандан кейин анасининг юзасида шилимшиқ моддасининг ажралиб чиқиши тезлашади. Бу эса ноқулай муҳитга нисбатан балиқ организмининг жавоб реакцияси ҳисобланиб, айнан шу шилимшиқ модда балиқда физиологик жиҳатдан ҳимоя вазифасини бажаради. Маълум бир муддат давомида ажралиб чиққан шилимшиқ модда микроорганизмларнинг ривожланишига қарши таъсир кўрсатсада, лекин вақт ўтиши билан у ўзининг ҳимоя қилиш вазифасини йўқотади. Натижада шилимшиқ моддада 9% га яқин нуклеальбумин, фосфатид, холестиринлар бўлганлиги учун микроорганизмлар булар билан озуқаланиб тезда ривожлана бошлайди. Ўзгаришларнинг чуқурлашиб бориши натижасида микроорганизмлар билан зарарланишни балиқни сувда яхшилаб ювиш ҳисобига маълум даражада камайтириш мумкин.\nҚотиш. Ўлган балиқларга дарҳол эътибор берилса, уларнинг танаси юмшоқ, эласик бўлади. Сўнгра секинлик билан эластиклик йўқолиб, оғзи, жабра қопқоқлари очилиб, балиқ танаси қаттиқ ҳолатга ўтиб, қотиш бошланади. Қотиш вақтининг бошланиши ва унинг давом этиши балиқнинг турига, овлаш усули ва ҳароратга боғлиқ бўлади.\nМасалан, овлангандан дарҳол боши кесиб олинган балиқларда қотиш жараёни ўлгандан 15-20 соат кейин бошланиб 1 сутка давом этса, бир вақтда ушланиб ҳавода қолдирилган, натижада дарҳол ўлмаган балиқларда қотиш жараёни ўлгандан кейин 5-20 дақиқадан сўнг бошланади ва кам муддат давом этади.\nАгар 300 С ҳароратда камбала балиқларда қотиш 70 дақиқа давом этса, 30С да эса 72-96 соат давом этади.\nБалиқ ўлгандан кейин унда бўладиган қотиш аденозинтрифосфор кислотасининг (АТФ) миозин фаоллигида аденозиндифосфор кислотаси ва фосфор кислотасига парчаланиши натижасида рўй беради.\nЎлган балиқларда АТФнинг парчаланиши қайтарилмайдиган жараён ҳисобланади. Бунда қотиш жараёни актин ва миозиндан миофибринларнинг қисқаришини келириб чиқарадиган актомиозиннинг ҳосил бўлиши билан тушунтирилади.\nАвтолиз. Балиқларнинг хаётийлиги даврида қайтариладиган ферментатив жараёнлар юз беради. Ўлган балиқларда тўқима ферментлари иштирокида борадиган комплекс биокимёвий реакцияларни автолиз деб аталади. Автолиз жараёнини ўрганишни осонлашириш учун уч гуруҳга ажратилади:\nАвтолитик реакциялар жуда мураккаб характерга эгадир. Ҳар бир модда балиқнинг сифатига ва товарлик хусусиятларига таъсир кўрсатувчи оралиқ бирикмаларга парчаланади.\nГликолиз – бу анаэроб шароитида гликогеннинг сут кислотасига айланиши жараёни ҳисобланади. Гликолиз схематикаси қуйидагича боради:\nГликолиз глюкоза пироузум кислотаси сут кислотаси.\nКислород иштирокида (аэроб жараён) сут кислотаси пироузум кислотасигача оксидланади. Ўз навбатида пироузум кислотаси карбонат ангидрид гази ва сувга парчаланади.\nАвтолиз жараёни кислотали шароитда, яъни рН 4,5-5,0 бўлганда жуда фаол боради, рН 8 га тенг бўлганда эса автолитик жараёнлар батамом тўхтайди.\nПротеолиз – оқсилларнинг ферментлар таъсирида парчаланишидир. Гликолиз жараёнида ҳосил бўлган баъзи моддаларнинг оқсилнинг парчаланишида иштирок этадиган протеолитик ферментларнинг фаоллигини ошириши аниқланган. Протеолитик жараёни қуйидаги схема асосида боради:\nОқсил альбумоз ва пептонлар полипептидлар аминокислоталар.\nПротеолиз жараёнида аминокислоталардан ташқари ксантин, гипоксантин ва гуанин каби моддалар ҳам ҳосил бўлади.\nЛиполиз – бу ферментлар таъсирида ёғнинг эркин ёғ кислоталаригача парчаланиш жараёнидир. Сақланаётган балиқ маҳсулотларида эркин ёғ кислоталари узлуксиз равишда ортиб боради.\nМикробиологик ўзгаришлар. Тирик балиқларнинг мускул тўқимасида, агар улар касал бўлмаса микроорганизмлар йўқ. Балиқларнинг сирти, ойқулоқлари ва ошқозон-ичаклари ҳар хил микроорганизмлар билан ифлосланган бўлади. Балиқлар ноқулай хаёт шароитида яшаса,касал бўлса унда уларнинг гўшти микроорганизмлар билан зарарланган бўлиши мумкин. Балиқ маҳсулотларида автолитик парчаланиш натижасида қанча кўп моддалар ҳосил бўлса, шунча микроорганизмларнинг яхши ривожланиши учун шароит яратилади. Балиқ гўштларининг бактериялар билан бойишига хоналарнинг санитария шароити ҳам катта таъсир кўрсатади.\nИнфекцион ва бошқа касалликлар билан касалланган балиқлар соғлом балиқларга нисбатан тез бузилади. Балиқларда ва уларнинг хужайраларида учрайдиган патоган бактериялар ботулизм сингари токсинларнинг тўпланишини ҳам келтириб чиқаради.\nМикроорганизмлар иштирокидаги бузилиш натижасида аминокислоталар парчаланиб аммиак, метиламин, диметиламин, триметиламин ва бошқа моддаларни ҳосил қилади.\nАммиак аланин, глютамин кислотаси, метионин, триптофан, тирозин, фенилаланин сингари аминокислоталарнинг аминогуруҳларини йўқотиши ҳисобига ҳосил бўлади. Аммиакдаги водород атоми маълум бир шароитда СН3 радикали билан ўрин алмаштириб метиламин (СН3NН2), диметиламин\n(NH ) ва триметиламин (N CH3 ) ларни ҳосил қилиши мумкин.\nБаъзи бир аминокислоталар (тирозин, триптофан, гистидин) чириш йўли билан бузилиш жараёнида карбоксил гуруҳини йўқотиб тирамин, триптамин, гистаминларни ҳосил қилади.\nШунингдек, чириш йўли билан бузилган балиқларда путрецин, кадаверин каби заҳарли диаминлар ҳам тўпланиши мумкин.\nОқсилларнинг чириш йўли билан парчаланишидан ҳосил бўлган моддалар балиқларнинг сифатини кескин камайтиради. Масалан, балиқларда азотнинг учувчан бирикмаларининг миқдори 10мг% гача бўлса, бу балиқлар сифати бўйича шубҳали, агар 25-30 мг% ни ташкил этса истеъмолга яроқсиз деб топилади.\nБалиқларни совутиш усуллари\nСовитиш йўли билан консервалаш тез бузиладиган маҳсулотларни консервалашнинг энг кўп тарқалган усулларидан ҳисобланади. Совитилган балиқ деб балиқ гўшти мускуллари ичидага ҳарорат -10С га тушурилган балиқларга айтилади. Бундай ҳароратда ферментларнинг фаолияти ва микроорганизмларнинг ривожланиши учун ноқулай шароит вужудга келади, натижада балиқлар бузилмасдан сақланади. Лекин, бундай шароитда балиқларнинг бузилишини бутунлай тўхтатиб бўлмайди, чунки ферментлар фаолияти ва микроорганизмларнинг ривожланиши давом этади. Совитилган балиқларнинг сақланиш муддати 8-10 кунни, яхши шароит ҳосил қилинганда эса 20 кунни ташкил этади.\nБалиқлар майда туз парчалари, совуқ сув ёки совуқ намакоп ёрдамида совутилади. Балиқни совитишда фойдаланадиган музлар табиий ёки сунъий ҳосил қилинган бўлади. Табиий музлар фақат тоза сув ҳавзаларидан олинади. Сунъий муз эса махсус совутгич мосламалари ёрдамида ҳосил қилинади.\nТез ва яхши совутиш учун балиқ танасининг ҳамма жойлари музга тегиб туриши керак, шу сабабли муз майда қисмларга бўлакланади. Совитишдан олдин балиқлар катта-кичиклиги бўйича катта, ўрта ва кичик балиқларга сараланади.\nСўнгра сараланган балиқлар алоҳида-алоҳида қатор қилиб жойлаштирилиб, устидан майдаланган муз парчалари тўшалади, кейин эса яна балиқ терилиб, устидан муз парчалари тўшалади ва ҳоказо. Балиқларни яхши совутиш учун балиқ массасининг камида 75 фоиз миқдорида муз талаб қилинади.\nСовитилган балиқлар ишлов бериш усулига қараб бутун ҳолда совутилган, жабралари ва ичак-чавоқлари олиниб совутилган, боши олинмай ичак-чавоқлари олиб ташланиб совутилган, боши ва ҳамма ичак-чавоқлари олиниб совутилган балиқларга бўлинади. Балиқларнинг ичак-чавоқларини олиб ташлаш уларнинг сақланиш муддатини оширади.\nШунингдек, балиқлар совутилган денгиз сувида ва 2-5 % ли ош тузи эритмасида ҳам совутилиши мумкин. Бунда музга ёки совутилган суюқликка антисептик, антибиотик ва антиокислителлар қўшилиши мукин\nТанасининг ҳарорати-60С,-180С ва ундан ҳам паст туширилган балиқларга музлатилган балиқлар деб юритилади.\nМузлатиш-балиқларни консервалашнинг энг самарали усулларидан бири ҳисобланади. Чунки, паст ҳароратда микроорганизмларнинг ривожланши деярли тўхтайди ва ферментларнинг ҳам фаооллги жуда секинлашади. Бу эса музлатилган балиқларнинг узоқ сақланишини таъминлайди.\nМузлатиш йўли билангина истеъмолчиларнинг балиқ маҳсулотларига бўлган талабини узлуксиз қондириш ва корхоналарни балиқ маҳсулотлар ишлаб чиқаришда зарур бўладиган хом ашёлар билан таъминлаш имконияти туғилади.\nАгар балиқларни камроқ муддат сақлаш зурурияти туғилса, унда уларни тўлиқ музлатмасдан, тахминан 4-:-50С да музлатилади. Бундай балиқларни тўлиқ музлатилмаган балиқлар деб юритилади.\nБалиқларни музлатиш ва музлатилган балиқларни сақлаш жараёнида уларнинг таркибида сифатига таъсир кўрсатувчи хилма-хил ўзгаришлар рўй беради. Маълумки, ҳарорат қанча паст бўлса, шунчалик даражада микроорганизмларнинг ривожланиши учун ноқулай шароит туғилади.\nФизиковий ўзгаришлар. Музлатиш жараёнида балиқ гўшти таркибида бўлган сув кристал ҳолатга ўтади. Бу эса маҳсулотнинг ҳажмининг 10% га ортишига сабаб бўлади. Натижада хажмнинг ортиши сарколемма мускул толаларини жароҳатлайди.\nМускул тўқимаси структурасининг бузилишига сабаб бўладиган асосий кўрсаткич муз кристалари ўлчамлари ҳисобланади. Тез музлатиш усулида жуда майда муз кристаллари ҳосил бўлади ва шу сабабли ҳам улар хужайраларни жароҳатламайди. Бундай усул билан музлатилган балиқлар муздан туширилганда гўшт сели сингиб кетмасдан балиқ гўштининг ўзига сингади. Секин музлатиш усулида эса катта муз кристаллари маълум даражада хужайраларни жароҳатлайди.\nМузлатилган балиқларни сақлаганда муз кристалларининг ўзгариши жараёнлари яхши ўрганилмаган. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, агар балиқ –200С ва ундан паст ҳароратда сақланса кичик муз кристаллари ўзгармасдан қолади. Агар балиқ -200С дан баланд ҳароратда сақланса, унда кичик муз крисалларининг катталашиши кузатилади. Баъзи тадиқотчилар бу ҳодисани оқсилларнинг денатурацияси натижасида боғланган сувларнинг ажралиб чиқиши билан изоҳлайдилар.\nШунингдек, мускул тўқимасининг структурасига балиқнинг ўлгандан кейинги ҳолати(қотиши) ҳам катта таъсир кўрсатади. Қотиш жараёнига киргунча музлаган балиқларда кўп сонли, кичик муз кристаллари ҳосил бўлиши аниқланган. Қотиш жараёни рўй берган балиқларни музлатганда эса улар катта муз кристаллари ҳосил бўлиши аниқланган. Бунда катта муз кристалларининг ҳосил бўлишига асосий сабаб мускул толаларининг қисқариши натижасида маълум бир қисм боғланган сувларнинг эркин сувларга ўтиши билан изоҳланади.\nМузлатиш жараёнида мускул тўқимаси структурасида бўладиган ўзгаришлар балиқнинг таъм ва бошқа кўрсаткичларининг пасайишини келтириб чиқаради.\nМузлатилган балиқларнинг сифатига, уларни музлатиш ва музлатилган маҳсулотни сақлаш жараёнида бўладиган сувни йўқотиш ҳисобига бўладиган қуриш ҳам катта таъсир кўрсатади. Қуриш ҳисобига вазнининг камайишига балиқнинг кимёвий таркиби, балиқнинг ўлчамлари ва шакли, ўраб-жойланиши, сақлаш шароитлари ва бошқалар катта таъсир кўрсатади. Қанча кўп миқдорда сувини йўқотса мускул тўқимаси шунчалик даражада ғовак, уқаланувчан консистенцияга эга бўлиб қолади. Ҳавонинг нисбий намлиги қанча юқори ва сақлаш ҳарорати қанча паст бўлса, мускул тўқимаси шунча кам миқдорда сувини йўқотади.\nКимёвий ўзгаришлар . Бу ўзгаришлар балиқни музлатиш жраёнида ва музлатилган балиқни сақлаш жараёнларида кескин камайсада, бу жараёнлар маълум даражада руй беради ва улар мураккаб характерга эгадир.\nБалиқ тўқимасидаги шарбатни тузларнинг кучсиз эритмаси сифатидаги каллоид система деб қараш мумкин. Маълумки, коллоид эритмаларни музлатиш жараёнида борадиган ўзгаришлар оддий туз эритмаларини музлатишда руй берадиган жараёнлардан фарқ қилиб, сув ва туз бир-биридан ажралади. Музлатилган балиқ гўштини эритганда эса туз қайта бошдан сувда эрийди. Эритилганда оқсилларнинг каллоид эритмалари кўпчилик ҳолларда қайтарувчанлик хусусиятини намоён этмайди.\nТадқиқотлар шуни кўрсатадики, музлатилган балиқларни сақлаганда автолитик жараёнлар бутунлай тўхтаб қолмасдан, балки аста-секинлик билан давом этади. Музлатиш жараёнида ёғларнинг гидролизланиши ва оксидланиши эса фақатгина –180С ва ундан паст ҳароратда кескин пасаяди.\nБугунги кунда балиқларни музлатиш учун сунъий совуқлик, табиий музлатиш, муз-туз эритмаси, туз эритмаси билан музлатиш усуларидан фойдаланилади.\nСунъий музлатиш ҳар хил усуллар билан олиб борилади.\nОчиқ ҳавода музлатиш. Бу усул холодильникларнинг музлатгичларида -23?-300С С да олиб борилади. Бунинг учун обдон ювилган, балиқ тури, ўлчамлари ва сифати бўйича сараланган балиқлар тарозида тортилади ва металлдан тайёрланган сеткаларга жойлаштирилади. Бунда катта балиқлар бир қатор қилиб терилади. Уларнинг қалинлиги 13 см дан ортиқ бўлмаслиги керак. Жуда катта балиқлар эса осилган ҳолда музлатлади. Музлатиш вақти бир қанча омилларга боғлиқ бўлади. Камераларда ҳарорат -18?-230С бўлганда майда балиқлар 8-12 соат давомида, массаси 3 кг гача бўлган балиқлар – 12-18 соат давомида, 3 кг дан ортиқ бўлган балиқлар – 18-36 соат давомида, жуда катта осетра балиқлари эса – 48 соат давомида музлатилади.\nОчиқ ҳавода интенсив музлатиш. Балиқларни музлатгич жиҳозларида мажбурий ҳаво циркуляцияси ёрдамида ҳам музлатиш мумкин. Бу усулнинг самарадорлиги шундаки, бу усул билан музлатишда очиқ ҳавода музлатишга қараганда балиқ 1,2-2,0 марта тезроқ музлайди. Иккинчидан, бу усул билан музлатишда юқори сифатга эришилади.\nТабиий музлатиш. Бу усулда қишда овланган балиқлар овланиш жойининг яқинида махсус тайрланган майдонларда музлатилади. Балиқлар табиий совуқлик-120С ва ундан паст бўлган шароитда тезда музлайди. Агар балиқлар тирик ҳолда музлатилган бўлса, у ҳолда уларнинг сифати жуда ҳам юқори бўлади. Бундай музлатилган балиқларнинг танаси сал эгилган, кўзлари бўртиб чиққан, оғзи очиқ, жабра қопқоғи ва сузгичлари балиқ танасига ёпишмаган, танасининг юзаси ялтироқ бўлади. Балиқ ўлгандан кейин бир қанча вақт ўтиб музлатилган балиқларда эса бунинг аксини кузатиш мумкин.\nМуз-туз аралашмаси билан музлатиш. Бу усул оддий ва қулай усул ҳисобланиб, муз ва ош тузи аралашмасининг ўзидан-ўзи совушига асосланади. Бу усул билан музлатишнинг қуруқ ва ҳўл усуллари мавжуд.\nМузлатишнинг қуруқ контакт усулида чанларга аввал жуда майдаланган муз солиниб, устига туз сепилади, устига балиқ жойланади ва кейин эса муз-туз аралашмаси сепилиб, яна балиқ жойланади. Шу тартибда идиш тўлғизилади.\nТуз эритмаси ҳосил бўлиши билан, бу эритма олиб ташланади.\nМузлатишнинг ҳўл усулида эса ҳосил бўлган туз эритмаси олиб ташланмасдан, бу эритма балиқ тўлиқ музлагунгача у билан бирга сақланади.\nМузлатишнинг қуруқ усулида балиқ ўзига кўп даражадаги тузни сингдирмайди ва балиқ сиртининг ранги ҳам унча учрайди. Лекин, у ёки бу усулда ҳам балиқ кучли деформацияланади, баъзан сирти жароҳатланади, тузнинг таъсиридан балиқ ранги учиб, унинг товарлик кўриниши ёмонлашади.\nМуз-туз эритмаси билан музлатишнинг усулида эса балиқ табиий рангини сақлаб қолади, кам кам даражада деформацияга учрайди ва кўп тузни ўзига сингдирмасдан юқори сифатга эга бўлади. Бу усул билан музлатиш махсус идишларда олиб борилади. Бу усулнинг асосий камчилиги музлатишнинг нисбатан узоқ давом этиши (1 сутка) ва балиқ массасида бўладиган йўқотишларнинг катталиги ҳисобланади.\nТуз эритмаси билан музлатиш. Совуқ туз эритмаси билан музлатишнинг икки хил усули мавжуд: контакт (ҳўл) ва контактсиз.\nКонтакт усулида балиқ ювилиб ва сараланиб металл корзиналарга жойланади. Кейин эса у махсус туз эритмаси билан тўлдирилган махсус музлатиш бакларига туширилади. Бакдаги туз эритмаси уларга ўрнатилган совутгич батареялари ёрдамида совутилади. Контактсиз усулда эса аввал махсус ўралган балиқ махсус идишлардаги совутилган туз эритмасига туширилиб музлатилади.\nОвланадиган балиқларнинг қимматли турларини музлатганда уларнинг бузилмасдан узоқроқ сақланишини таъминлаш учун музлагандан кейин уларнинг сирти юпқа муз қатлами билан қопланади. Бунинг учун музлатилган балиқ ҳарорати 1-20С бўлган сувга солиниб, кейин эса -120С температурада ушлаб турилади. Натижада музлатилган балиқ сиртида 2-3 мм қалинликдаги муз қопламаси ҳосил бўлади. Бу қоплама балиқни қуришдан ва ёғни оксидланишдан сақлайди. Муз қопламаси билан қопланган балиқнинг ташқи кўриниши қопламаси бўлмаган музлатилган балиқникига қараганда яхши, гўшти эса мазали бўлади.\nКейинги йилларда муз қопламаси билан қоплаш ўрнига музлатилган балиқ блокларини полимер пленкалардан тайрланган пакетларга вакуум шаритида ўраб-жойлаштириш усулидан ҳам фойдаланилмоқда.


Озодбек Назарбеков «Жалолиддин Мангуберди» тарихий сериалига қанча маблағ сарфланиши ва тахминий премьера вақтини маълум қилди - Daryo\n15:10, 12.10.2019 48348\nОзодбек Назарбеков «Жалолиддин Мангуберди» тарихий сериалига қанча маблағ сарфланиши ва тахминий премьера вақтини маълум қилди\nЎзбекистон Республикаси маданият вазирининг биринчи ўринбосари Озодбек Назарбеков «Дарё» интернет-нашри учун эксклюзив интервью берди. Интервьюни журналист Феруз Муҳаммад ташкиллаштирди.\nОзодбек Назарбеков суҳбат давомида катта шов-шувларга сабаб бўлиши кутилаётган «Жалолиддин Мангуберди» тарихий сериали ҳақида гапириб берди.\n‘Жалолиддин Мангуберди’ сериали билан боғлиқ ишларнинг бошланганига ҳам қарийб бир йил бўлди. Бу масалада ҳам охирги гапни айтишимизга саноқли кунлар қолди. Ушбу фильм турк киночилари томонидан суратга олиняпти. Сериал ‘Бўздағ фильм’ билан ҳамкорликда олинмоқда.\nФильм ўзбек киноси тарихида қанақадир ўзгаришларга сабаб бўлиши керак. Худо хоҳласа, драматург, актёр ва режиссорларимизнинг ҳаммасига импулс берадиган фильм қилиш ниятимиз бор. Биз хоҳлаймизми, хоҳламаймизми, ўтган давр ичида кинода ҳам ёпиқлик кузатилган. Киночиларимиз ва чет эл киночилари ўртасида деярли ҳамкорлик бўлмади. Бир клипнинг пулига кино ишлаб чиқариш жараёнларини ҳам бошимиздан ўтказдик.\nБугун талаб даражасида турган, ўзининг иши билан ўзини салоҳиятини кўрсата олган киночилар билан ишлаяпмиз. Худо хоҳласа, умидимиз жуда катта.\nБиз улар билан қай даражада ҳамкормиз, деган саволга жавоб берадиган бўлсак, бизнинг Ўзбекистон буюртмачи, демак, улар бизга хизмат кўрсатади. Актёр танлашда, сценарий танлашда, фильмни қабул қилишда ҳам охирги гапни биз айтамиз. Биз уларнинг ижодий жамоасининг меҳнатидан фойдаланамиз, лекин фильм ғоясининг жилови бизда туради.\n‘Жалолиддин Мангуберди’ фильми учун ажратилган майдон қаерда бўлишидан қатъи назар, бу майдон ўзбек киночилари учун тажриба майдонига айланади. Улардан нечта ишчи гуруҳ иштирок этса, биздан ҳам шунча ишчи гуруҳ иштирок этади.\nБу фильм ҳомийлар ёрдамида суратга олинмоқда. Бу ҳомийларни чин маънода ватанпарвар дея оламан. Ҳаттоки ҳомийларга ‘бизда, Ўзбекистонда фильм сотиш тажрибаси бўлмагани учун, пулини қайтара олмаслигимиз мумкин’, деганимизда ҳам улар фикридан қайтмасдан, бизни қўллаб-қувватлашда давом этишмоқда.\nФильмга 5 миллион доллар атрофида маблағ кетади. Тахминимча, ҳали кутилмаган харажатлар чиқиш эҳтимоли ҳам бор. Асосий қисмга маблағ топилгани учун кўнгил тўқ.\nФильм 2020 йил баҳор ойларида экран юзини кўради. Бу вақтда премьера қилишимиз учун биз суратга олиш ишларини 2019 йил октябрь ойида бошлашимиз керак бўлади.\nОзодбек Назарбеков, Ўзбекистон Республикаси маданият вазирининг биринчи ўринбосари\n15:24, 11.06.2020 87322\n20:17, 28.05.2020 74292\n12:23, 09.06.2020 78925\n09:23 Бугун 3032\n09:12 Бугун 2896\n09:06 Бугун 2942\n08:51 Бугун 5313\n00:05, 13.07.2020 148704\n00:16 Бугун 122216\n22:34, 12.07.2020 100194\n10:08, 13.07.2020 84031