Саҳобаларнинг аёл ҳижоби ва сатрланиши ҳақидаги сўзлари ва бу хусусда хатога йўл қўйилиш сабаблари – Islom Nuri\nСаҳобаларнинг аёл ҳижоби ва сатрланиши ҳақидаги сўзлари ва бу хусусда хатога йўл қўйилиш сабаблари\nИзланувчи барча оятлардаги саҳобаларнинг ҳамма сўзларига қараши, бир сўзни бошқасига боғлаши ва ҳар бир сўзнинг ўз ўрнини билиши зарур. Ана шунда тушунча тўғри бўлади, масъулиятдан холи бўладиган маънога ҳукм қилинади. Саҳобаларнинг Қуръонни тафсир қилишдаги сўзларининг асли иттифоқдир. Уларнинг бу бобдаги ихтилофлари зиддиятли эмас, ранг–баранглик ихтилофидир. Бир саҳобийнинг мавзуси битта бўлган бир ёки икки оятдаги сўзи қандай қилиб кўпсонли бўлиши мумкин? Унинг сўзи иттифоқ бўлишга ҳақлироқдир. Саид ибн Мансур Суфёндан ривоят қилди, у деди: «Қуръон тафсирида ихтилоф йўқ, улар пурмаъно сўзлар бўлиб улардан у маъно ҳам бу маъно ҳам мақсад қилинади».\nАйни маънодаги сўзни Ибн Қутайба «Таъвилу мушкилил Қуръан»да, Муҳаммад ибн Марвазий «Сунна»да, Шотибий «Мувофақот»да ва Ибн Таймия бир неча жойда айтган.\nКимки бир масаладаги саҳоба ва тобеинларнинг сўзларини тушунмоқчи бўлса, уларнинг ўша, ўшанга ўхшаш ва унга умумий маъносида яқин бўлган масаладаги ҳамма сўзларини жамласин. Саҳобаларнинг аёл киши либоси ҳақида сўзлари бор: чўри ва озод аёл, ёш ва қари аёл ҳақида, маҳрамлар ва бегоналар ҳузурида ҳамда гўдаклар ва катталар олдидаги ҳолатлари ҳақида. Аёлнинг намоз ва ҳаж каби ибодатларга хос ҳукмлари бор. Унинг либоси ҳақида эмас, балки унинг маъноси ўз ичига олган аҳкомлари бор. Масалан, жамоат ва икки ҳайит намозларига чиқишига доир ҳукмлар. Кимки ҳар бир бобда айтилган сўзларни жамласа кейин уларни чуқур ўрганса, уларнинг айрим жойдаги лафзининг умумий маъносини ва бошқа ўринлардаги унинг хос маъноларини билади, агар аввалда унинг тушунчасида чигаллик бўлса, шу билан барҳам топади.\nАёлнинг ҳижоби ва ўраниши ҳақидаги саҳобаларнинг сўзларини тушунишдаги хатоларнинг бир неча сабаби бор:\nБиринчи: Саҳобий ё тобеиннинг бир жойдаги тушунарсизроқ сўзини танлаб олиш ва айни шу сўзни шарҳлайдиган, унинг мақсадини баён қиладиган бошқа бир неча жойдаги айни маънодаги тушунарли очиқ гапларини ташлаш. Мен салафларнинг баъзиларидан нақл қилаётган одамни кўрдим. У ўша олимнинг: «Аёлнинг кўриниб турган зийнати; юз ва икки кафтидир», деган мужмал (қисқа) сўзини олади–да, уни аёл омматун носнинг олдида кўриниш берадиган жойга ишлатади. У махсус сўзни олиб, ўз зеҳни билан ўзи хоҳлаган одамга татбиқ қилди ва олимнинг аёл киши маҳрамларидан ўзга бегоналарга юз ва кафтларини кўрсатиши мумкин эмас деган бошқа сўзларини тарк қилди. Нафақат шу, балки у олимнинг аёл кишини намозларга ва икки ҳайит намозига чиқишдан ман қиладиган бошқа сўзлари ҳам бор. Мана бу кимса олимнинг умумни кўзлаган сўзларини олади, у хоҳламаган фикрни айтади ва у хоҳлаган нарсаларни ташлайди. Бу одам Аллоҳ таолонинг мушриклар ҳақидаги сўзининг зоҳирини олган кимса кабидир: «…мушрикларни топган жойингизда ўлдирингиз, асир олингиз, қамал қилингиз ва барча йўлларда уларни кузатиб турингиз!» (Тавба: 5), у бу оят маъносини шарҳлаб берадиган ва бу оят кимларга йўналтирилганини баён қилиб берадиган оятларни ташлаб қўяди.\nБирор оят олдида турилганда унга хос ҳукмда ўхшайдиган ва унга умумий ҳукмда яқин бўладиган барча оятларни жамлаш лозим. Ким муфассирнинг ёш аёл ҳижоби ва сатрланиши ҳақидаги муродини тушунишни истаса, унинг қари аёл либоси тўғрисидаги оятда айтган сўзига қарасин. Саҳоба ва тоебинлардан бўлган муфассир олим кампир учун нимага рухсат берган бўлса, ўша нарсага ёш аёлнинг ҳижобида рухсат бермаган. Бу одам ана шу оят билан ёш аёл либоси ҳақидаги оят маъносини тафсир қилсин кейин сатр оятларига яқин бўлган аҳкомлардаги ўша саҳобийнинг сўзларидан айни маънони таъкидлайдиган масжидларга, ҳайит намозларига, ҳаж ва шу кабиларга чиқиш ҳақидаги ҳадисларга қарасин. Эҳромдаги аёлни бегона эркаклар олдида юзини ўрашга буюрадиган одам қандай қилиб эҳромда бўлмаган аёл учун бегоналарга юз ва кафтларини кўрсатаверсин дейди?! Уни ҳажда ҳажини бузадиган амални қилишга буюрса, кейин эса ҳаждан бошқасида яхши ишни тарк қилишга буюрса!\nИккинчи: Қуръон тафсиридаги бир саҳобийнинг сўзини бошқа барча саҳобаларнинг сўзидан ажратиш ва улар тушунарли бўлиши учун уларни жамаламаслик ва бир–бирига қўшмаслик. Юқорида айтиб ўтганимиздек уларнинг сўзларидаги асл – иттифоқ ва баъзиси баъзисини шарҳлашдир.\nУчинчи: Саҳобийнинг сўзини ғолибо унинг сўзидан ташқарига чиқмайдиган тобеин шогирдларининг сўзлари ва фатволаридан айриш. Зеро, тобеинларнинг сўзлари саҳоба шайхларининг сўзларини шарҳлайди.\nАёлнинг ҳижоби ва сатрланиши ҳақида келган оятларни жамлаш ва улардан мақсад нима эканининг баёни\nҚуръоннинг беш ўрнида аёлнинг ҳижоби ва сатрланиши ҳақида очиқ оятлар келган. Буларнинг ҳаммасини бир жойда жамлаб ўрганиш Аллоҳ таолонинг айтганини бажариш демакдир: «Аллоҳ энг гўзал сўзни (оятлари фасоҳат, балоғатда ва ихтилоф қилмасликда) бир-бирига ўхшаган, (ичидаги ҳукмлари) такрор-такрор келувчи бир Китоб қилиб нозил қилдики…» (Зумар: 23), яъни баъзиси баъзисини таъкидлайди ва тасдиқлайди. Бундай эканлигидан мурод: Аллоҳ Ўз ҳукмини бир неча жойда такрор зикр қилади, бу эса ўша ҳукмни мустаҳкамлайди ва чигал жойларини бошқа ўринлардаги баъзи қўшимча сўзлар ва ҳарфлар билан ечиб ташлайди.\nАёлнинг ҳижоби ва сатрланиши ҳақидаги очиқ оятлар мана булар:\nБиринчи оят: Аллоҳ таолонинг Набий – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёллари шаънида мўъминларга айтган сўзи: «Қачон сизлар (пайғамбар аёлларидан бирон нарса сўрасангизлар) парда ортида туриб сўранглар! Мана шу сизларнинг дилларингизни ҳам, уларнинг дилларини ҳам тоза тутувчироқдир.» (Аҳзоб: 53).\nЮқорида Қуръондаги ва салафларнинг истилоҳларидаги ҳижобнинг маъноси ҳақида айтиб ўтилди. Улар ҳижобдан мақсад икки нарса ўртасини ажратадиган девор, тахта, парда ва бошқалар эканида ихтилоф қилмайдилар. Шу маънодаги оятлардан бири: «Бирон одам учун Аллоҳ унга сўзлаши жоиз эмас, магар ваҳий орқали, ё (ҳижоб) бирон парда-тўсиқ ортидан… (сўзлар)» (Шўро: 51), Бу оятдаги ҳижобдан мақсад аёллар киядиган либос эмас.\nКейинги замон олимлари бу истилоҳни ишлатдилар ва у кенг ёйилди. Уларнинг айримлари Қуръонни фуқаҳолар истилоҳлари билан тафсир қилишиб, ҳижобни – сарт қилувчи кийимни – Мўъминларнинг оналарига хос ёпинчиқ ва рўмол қилиб қўйишди! Бу билан улар салафлардан биронтаси айтмаган гапни пайдо қилишди. Чунки, салафлар шахсларни тўсиб турувчи нарса билан баданларни кийимлар билан ўраш ўртасини фарқлайдилар. Аллоҳ таоло мўминларни Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хотинларига – гарчи улар тирноқлари ҳам кўринмайдиган даражада ўранган бўлсалар ҳам – қарашдан (яъни, уларнинг қораларини кўришдан) қайтарди ва уларнинг ҳаммасини (саҳобалар ва уммаҳотлар) сўзлашаётганда девор ё тўсиқ ортида бўлишларига буюрди. Шунинг учун Уммаҳотул мўъминин туяларга минадиган бўлсалар аввал тахтиравонга солиниб кейин туялар устига қўйилардилар.\nАллоҳ таоло Набий – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – ни улуғлагани учун аёлларига нисбатан ҳукмни қаттиқ қилди. Қолган аёллар ҳам бу ҳукм остига дохилдирлар, бироқ уларнинг ҳукмлари енгилроқ. Чунки, уларнинг ва эрларининг зиммаларидаги масъулият енгилроқ. Мазкур оят икки жинс заруратсиз бир–бирлари билан аралашиши ва бирга ўтиришларининг ҳаром эканига далолат қилмоқда. Зеро, у барча аёллар муштарак бўлган иллат–сабабни зикр қилди: «Мана шу сизларнинг дилларингизни ҳам, уларнинг дилларини ҳам тоза тутувчироқдир.» (Аҳзоб: 53), бу оят барча аёлларга умумий суратда тегишли эканини Ибн Жарир Табарий, Ибн Абдулбар ва бошқалар айтган.\nБу оят уйларда эркаклардан тўсиниш ҳукмини олиб келган. Таълим ва иш жойлари шу кабидир, чунки у ерларда гап ҳам, ўтириш ҳам узоқ чўзилади. Аҳзоб сурасининг 53 ҳижоб ояти бир ҳукмни баён қилган бўлса, Аҳзоб 59 ёпинчиқлар ояти бошқа бир ҳукмни баён қилган; бу ҳукм кўча, бозор, масжид ва бошқаларга чиқмоқчи бўлганда кийиладиган кийим ҳақидадир.\nИккинчи оят: Аллоҳ таоло деди: «Ўз уйларингизда барқарор бўлинглар, яъни бесабаб уйларингиздан ташқарига чиқманглар, магар бирон ҳожат учун чиққанларингизда эса илгариги динсизлик давридаги очиқ-сочиқлик каби очиқ-сочиқлик қилманглар! Намозни тўкис адо қилинглар, закотни беринглар ҳамда барча ишларда Аллоҳ ва Унинг пайғамбарига итоат этинглар! Эй пайғамбар хонадонининг аҳли, Аллоҳ сизлардан гуноҳни кетказишни ва сизларни бутунлай поклашни истайди, холос. » (Аҳзоб: 33)\nАллоҳ таоло бу оятни нозил қилди ва унинг муқаддимасида – Пайғамбар оиласининг мусулмонлар орасидаги эътибори ва уларнинг олий мартабалари борлиги ҳамда уларнинг динда одамларга намуна эканликлари учун – Пайғамбар – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёлларига буйруқ бериш билан бошлади. Бу оят ҳам Набий – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёлларига қаттиқ ҳукмни баён қилишда ва бошқа аёллар ҳам бу оят ҳукми остига киришларида аввалгиси кабидир. Бироқ, бошқа аёлларники уларникидан енгилроқ. Аллоҳ таоло бу оятда эҳтиёжлари учун чиқишларини мустасно қилди. Ҳожат борлиги учун аёлларни эркаклар билан гаплашишдан ман қилмади, лекин уларни майин (нозланиб) сўзлашдан қайтарди.\nБу оят аёлларнинг ўринлари эркакларникидан узоқ бўлишига далолат қилмоқда. Аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлигини Мужоҳид ибн Жабр қуйидагича тафсир қилгани собит бўлган: “Аёл кўчага чиқиб эркакларнинг олдига тушиб юрарди. Ана шу аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлигидир”. Муқотил ибн Ҳайён айтди: “Аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлиги –улар рўмолни бошларига ташлаб олар, уни маҳкам қилиб ўрамасдилар().\nБаъзи салафлар ‒ Ибн Аббос каби ‒ розияллоҳу анҳумо ‒ дан аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлиги Нуҳ билан Идрис ўрталарида бўлган деган сўзлари келган(). Икрима деди: “Бу Иброҳимнинг туғулиш замони”. У бундан кейин бўлган деб ҳам ривоят қилинган.\nНуҳдан кейин, бундан кўра баттарроқ оммавий очиқ-сочиқлик бўлганда, албатта Аллоҳ уни ёмонлиги учун мисол ўлароқ зикр қилган бўларди.\nБу оят Пайғамбар аёлларига ҳам, бошқа барча аёлларга ҳам умумий суратда тегишли эканини бир жамоа уламолар айтганлар, жумладан, Жассос, Ибн Касир ва бошқалар. Бунга Набий – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёллардан аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлигида очиқ-сочиқ юрмасликка байъат олганлари далолат қилади. «Муснад»да саҳиҳ ривоятда келган, Умайма бинт Руқайфа ул зотни байъат қилганда унга айтган сўзлари қаторида: «Аввалги жоҳилият очиқ-сочиқлигида очиқ-сочиқ юрмагин» – деганлар. Бу ривоятга Табароний Ибн Аббос – розияллоҳу анҳумо – дан қилган ривояти гувоҳ бўлади.\nОдам халқ ичида қанчалик машҳур, уларга намуна бўладиган; олимлар, муслиҳлар ва амирлардан бўлса, уларнинг аёллари ҳамин қадар кўпроқ ўранган бўлишлари керак. Чунки, одамлар ўзларининг катталарига эргашадилар. Улар ҳам ўзларига яхшиликда эргашганларнинг ажрларини, ёмонликда эргашганларнинг гуноҳларини оладилар.\nУчинчи оят: Аллоҳ таоло деди: «Эй пайғамбар, жуфтларингизга, қизларингизга ва мўминларнинг аёлларига айтинг, устларига ёпинчиқларини ўрасинлар! Мана шу уларнинг (чўри эмас, балки озод аёллар эканликлари) танилиб, озорланмасликлари учун энг яқин воситадир. Аллоҳ мағфиратли ва меҳрибон бўлган зотдир.» (Аҳзоб: 59).\nБу ва Нур сурасидаги иккита (31 ва 60) оят барча мўминлар аёлларининг ҳижоби ҳақидаги энг очиқ ва дангал оятлардир. Бу оятлар (Пайғамбар – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёллари), (қизлари) ва (мўминларнинг аёллари) учундир. Аллоҳ уларни устларига ёпинчиқларини ёпишга буюрди. Юқорида ёпинчиқлар – рўмол устидан ташланадиган, баданнинг юқори ва ўрта қисмини ўрайдиган кенг кийим экани, ҳамда у билан юз ва кўкрак ўралиши айтиб ўтилди. «Саҳиҳайнда» Оиша онамизнинг ҳадисларида келган: «Юзимни ёпинчиғим билан ўраб олдим…».\nЁпинчиқ бугунги кундаги (араб аёллари ёпинадиган) абоага, ўтмишдаги паранжига яқин. Унинг енг ва ёқалари бўлмайди. Ёпинчиқ фақат юзни ёпадиган нарса эмас, балки юз ва ундан бошқа нарсаларни ҳам ўрайди. Шунинг учун ҳам Аллоҳ таоло: «Устларига ёпинчиқларини ўрасинлар!» деди, (Аҳзоб: 59). Маъноси: Ёпинчиғининг томонларини олиб юз–қўлларини ўраб олсинлар. Демак, оятдаги буйруқ аёл юзини ўраши экан. Ёпинчиқ юқорида, (яъни бошда) аёл уни юзига тушириб олиш ва юзини у билан ўрашга буюрилди. Замахшарий айтди: «Агар аёл кишининг юзидаги мато очилиб кетса, юзингни ўра дейилади.» (Сўзма–сўз таржимаси: кийимингни юзингга торт, тушир, яқинлаштир.)\nОятдаги арабча “идноун” сўзи юқори томондан яқин бўлиш маъносини ўз ичига олишига Ибн Аббос – розияллоҳу анҳумо – нинг «устларига ёпинчиқларини ташлаб олсинлар» деб, (идноунни) (идлоун) билан тафсир қилганлари далил бўлади. Буни Шофеий ва Байҳақий ривоят қилган. Тушириш юқори томондан бўлади. Аллоҳ таолонинг ушбу сўзлари шу маънода: «Унга (бу ваҳийни) бир кучга тўлган, соҳиби қудрат (яъни Жаброил алайҳис-салом) таълим бермишдир. У аввал юксак уфқда кўриниб, тик турди. Сўнгра яқинлашиб, пастлади. (Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга) икки камон оралиғида ё (ундан-да) яқинроқ бўлди. » (Нажм: 5–8), бу Жаброилнинг Пайғамбар – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – га яқинлиги эди. У юқорида эди, кейин яқинлашиб пастлади. Пақир далв деб аталди, чунки у қудуққа юқоридан пастга туширилади.\nУшбу оятдаги ва ундан бошқа суннатда келган ёпинчиқ ёпишни бир қанча саҳобалар юзни ўраш деб тафсир қилишган. Бу гап Ибн Аббос – розияллоҳу анҳумо –, Оиша – розияллоҳу анҳо. Тобеинлардан: Убайда Салмоний, Муҳаммад ибн Сирин ва Ибн Авнлардан ривоят қилинган. Мен саҳобалардан бирортасидан бунга хилоф маъно саҳиҳ ривоят билан келганини билмайман.\nИбн Аббоснинг сўзи: «Аллоҳ мўминларнинг аёлларини бирор юмуш билан уйларидан чиқсалар, ёпинчиқларини бошларининг устидан ташлаб, у билан юзларини ўрашга ва фақат битта кўзни очишга буюрди.» Ибн Жарир ва Ибн Абу Ҳотим Алий ибн Талҳадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Бу бир саҳифада ёзилган тафсирдир, бу саҳифани имом Аҳмад қувватлаган, имом Бухорий уни ҳужжат қилиб келтирган.\nОиша – розияллоҳу анҳо – сўзлари: «Аёл киши ёпинчиғини бошидан юзига ташлаб олади.» Саид ибн Мансур «Сунанида» саҳиҳ санад билан ривоят қилган.\nУбайда Салмонийнинг сўзини: Ибн Авн Муҳаммад ибн Сириндан ривоят қилган, у деди: «Убайда Салмонийдан Аллоҳ таолонинг ушбу сўзи ҳақида сўрадим: «Устларига ёпинчиқларини ўрасинлар!» (Аҳзоб: 59) у бошини ва юзини ўраб битта кўзини қолдирди.» Ибн Сирин ва Ибн Авн мана шундай тафсир қилганлар. Ибн Жарир ривояти.\nИсломнинг биринчи асрида саҳобалар аёлларининг ҳаммаси мана шундай бўлганлар. «Саҳиҳайнда» Ҳафса бинт Сирин Умму Атиядан ва бошқалардан ривоят қилинган, Пайғамбар – соллаллоҳу алайҳи ва саллам – аёлларни ҳайит намозига ҳозир бўлишларига буйруқ берганларида, сўраганлар: «Биздан бирортамизнинг ёпинчиқи бўлмаса, ҳайит намозга чиқмай қўяверса бўладими?» Ул зот: «Ўртоғи унга ўз ёпинчиғидан кийдириб турсин, у ҳам яхшилик ва мусулмонларнинг дуоларида ҳозир бўлсин.», деб жавоб берганлар.\nАйрим кишилар тўртинчи оятдаги нарсани яхши тушуна олмайдилар: Аллоҳ таоло деди: «Мўминаларга ҳам айтинг, кўзларини (номаҳрам эркакларга тикишдан) тўссинлар ва авратларини (ҳаромдан) сақласинлар! Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни узук, сурма, юз, кафт ва хиналаридан бошқа зеб-зийнатларини маҳрамларига) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар! Улар зеб-зийнатларини кўрсатмасинлар, магар эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига ё ўғилларига ё эрларининг ўғилларига ё ўзларининг оға-иниларига ё оға-иниларининг ўғилларига ё опа-сингилларининг ўғилларига ё ўзлари (каби) аёлларга ё қўл остиларидаги қул ва чўриларга ё аёллардан беҳожат бўлган (яъни жуда кексайиб қолган ёки ақлсиз-девона) эркакларга ё аёлларнинг авратларидан хабардор бўлмаган гўдакларгагина (кўрсатишлари жоиздир). Яна яширган зеб-зийнатлар билинсин учун оёқларини (ерга) урмасинлар!» (Нур: 31).\nКимки ҳижоб оятлари нозил бўлган замонларни билмаса, ҳижоб ва сатр оятларидаги саҳобаларнинг сўзларини бир–бири билан жамламаса ва аёл кишининг либоси, тўсиниши ва ҳижоби бобидаги уларнинг мазҳабларига қарамаса, унга бу масала тушунарли бўлмайди ва у – юқорида айтиб ўтганимиздек – сўзларнинг баъзисини бошқасига қарши қўяди. Нур ва Аҳзоб сураларидаги ҳижоб оятлари бир дафъада тушган эмас. Саҳобаларнинг тафсир қилишдаги сўзлари ҳолат ва ўринларга қараб турли–туман бўлади ва лекин қарама–қарши бўлмайди. Юқорида айтилганидек, битта масалада бир саҳобийнинг сўзлари қарма–қарши бўлмаслиги авлороқдир.\nАллоҳ таоло оятда зийнатни зикр қилди ва уни умумий суратда икки турга бўлди:\nБиринчи: Аслида кўриниши мумкин бўлмаган ички зийнат. Бу ушбу оятда келди: «Улар зеб-зийнатларини кўрсатмасинлар» сўнгра истиснони келтирди.\nИккинчи: Аллоҳ хослаган одамларга кўринадиган очиқ зийнат. «Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни узук, сурма, юз, кафт ва хиналаридан бошқа зеб-зийнатларини маҳрамларига) кўрсатмасинлар» (Нур: 31). Баъзи кимсалар салафларнинг «кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини» ҳақидаги тафсирларини аёллар бу зийнатларни маҳрам бўлмаган бегона эркакларга кўрсатаверадилар деб талқин қиладилар ва саҳоба ва тобеинлардан бу ҳақда айтган сўзларини нақл қиладилар. «Кўриниб турган…» ҳақида у – кафт ва юз. Бу тафсир Ибн Аббос ва Ибн Умар – розияллоҳу анҳум – дан ва Заҳҳокдан ривоят қилинган. Ёки у – Ибн Аббос, Мужоҳид ва Саид ибн Жубайрдан ривоят қилинганидек – сурма, хина ва узук. Ё сурма ва узук, Анас – розияллоҳу анҳу – дан ривоят қилинган. Ё хина ва сурма, Атодан ривоят қилинган. Шаъбий ва Қатодадан, у сурма экани, Ҳасан Басрий ва Қатодадан, у юз ва кийим экани ривоят қилинган. Икримадан, у юз ва кўкракнинг икки суяк бўртиб турадиган юқори қисми экани, Шаъбийдан, у сурма ва либос экани келган. Мана шу айтиб ўтилган тафсирлар ушбу «Кўриниб турган…» ояти ҳақида саҳоба ва тобеинлардан ривоят қилинган энг саҳиҳ тафсирлардир.\nНомлари айтиб ўтилган салафлар сўзларининг бари насабдан ёки эмикдошликдан маҳрам бўлганлар учун кўринадиган зийнатлардир. Бегоналар учун эмас. Ҳозирги очиқ–сочиқлик ва яримяланғочлик кўпайган замонда айрим одамлар бу тушунчани оғир санайдилар. Бу эса воқелик уларнинг қалбларига қилган таъсир оқибатидир. Саҳоба ва тобеинларнинг иффат ва уятлари жуда қаттиқ бўлгани боис улар озод аёл бегона эркакка қаерларини кўрсатса бўлади? – деган саволни деярли сўрамаганлар.\nСаҳоба ва тобеинларнинг очиқ зийнатларни кўрсатиш ҳақида айтган сўзларидан мақсадлари бегоналарга эмас, маҳрамларга кўрсатиш эканини уларнинг бошқа жойда айтган очиқ сўзлари ва улардан бошқаларнинг айтганлари очиқлаб беради. У сўзлар фақат мана шу маъно устида жамланади ва иттифоқ бўлади. Бу қуйидаги тўртта сабабга кўрадир:\nБиринчи: Нур сурасидаги «Кўриниб турган…» оятининг тафсири ҳақида юқорида кимдан саҳиҳ ривоят келган бўлса, албатта ундан бошқа жойда бу оятдаги ҳукм маҳрамларга хос эканини қувватлайдиган очиқ ёки кучли далолати бор сўзлари келган. Абдуллоҳ ибн Аббос – розияллоҳу анҳумо – дан саҳиҳ ривоятда келган, у деди: «Кўриниб турган зийнат: юз, кўздаги сурма, кафтдаги хина ва узук. Бу нарсаларни ўз уйида унинг олдига кирганларга кўрсатса бўлади.» Яна ҳам очиқроқ айтганлари: «Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни узук, сурма, юз, кафт ва хиналаридан бошқа зеб-зийнатларини маҳрамларига) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар! Улар зеб-зийнатларини кўрсатмасинлар, магар эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига ё ўғилларига ё эрларининг ўғилларига ё ўзларининг оға-иниларига ё оға-иниларининг ўғилларига ё опа-сингилларининг ўғилларига ё ўзлари (каби) аёлларга ё қўл остиларидаги қул ва чўриларига ё аёллардан беҳожат бўлган (яъни жуда кексайиб қолган ёки ақлсиз-девона) эркакларга ё аёлларнинг авратларидан хабардор бўлмаган гўдакларгагина (кўрсатишлари жоиздир). Яна яширган зеб-зийнатлар билинсин учун оёқларини (ерга) урмасинлар!» (Нур: 31).» «Ана шу одамларга кўрсатса бўладиган зийнатлари: зираги, бўйнидаги марвариди ва билагузуги. Халхоли (оёқ тўпиғи устига тақилади), қўлининг билакдан юқориси, кўкраги ва сочини фақат эрига кўрсатади.» Байҳақий Алийдан у эса Ибн Аббосдан ривоят қилган, саҳиҳ ривоят.\nИбн Аббос маҳрамлар ҳақида гапирган қуйидаги сўзлари саҳиҳ ривоят билан собит бўлган: «Уларга кўрсатадиган зийнатлари: зираги, марварид шодаси ва билагузугидир, аммо халхоли, икки қўлининг чиғаноқдан юқориси, кўкраги (нинг юқори қисми) ва сочини фақат эрига кўрсатади». Ибн Жарир Алий орқали Ибн Аббосдан ривоят қилган. Шундай қилиб Ибн Аббоснинг ҳаж, Аҳзоб оятлари, қари кампирлар ҳақидаги оят каби фиқҳий бобларнинг барчасидаги сўзлари ва тафсирлари тўла бўлди. «Хотинлардан (ўтириб) кексайиб қолган, эрга тегишни ўйламайдиганлари бирон зеб-зийнат билан ясанмаган ҳолларида кийимларини (яъни, ёпинчиқларини) олиб қўйишларида уларга гуноҳ йўқдир.» (Нур: 60). У деди: «ёпинчиқларини», бу ёш аёл устида бўладиган нарса (яъни, ёпинчиқ).» Яна Ибн Аббосдан собит бўлганки, у деган: «Аллоҳ мўминларнинг аёлларини бирор юмуш билан уйларидан чиқсалар, ёпинчиқларини бошларининг устидан ташлаб, у билан юзларини ўрашга ва фақат битта кўзни очишга буюрди.» Ундан: «Ёпинчиқни юзига ташлаб олади» деб айтган сўзининг ривояти ҳам саҳиҳ.\nИбн Аббоснинг сўзига ўхшаган сўзларни айтган унинг барча шогирдлари номаҳрамлар ҳақида сўрашмас эди, уларнинг масалалари очиқ–ойдин бўлгани учун улар ҳақида савол бўлган эмас. Улар жуда иффатли, гаплари ўта пардали бўлган. Улар шундай гапирадиларки, бу гапларни очиқлик, яримяланғочлик муҳитида заҳарланганлар тушуна олмайдилар. Бу муҳитда айрим аёллар салафларнинг аёллари отаси, акаси ва ўғлининг олдида киймайдиган кийимларни бегоналарнинг олдида киядиган бўлди. Кимки салафлар зийнатни нима деб тафсир қилганларини сатр–ўраниш ва аврат бобларидан жамласа, унга уларнинг мақсадлари очиқ–равшан кўринади.\nСаид ибн Жубайрдан: Хотинлардан (ўтириб) кексайиб қолганларга енгиллик бериш – фақат ёпинчиқларини олиб қўйишларига рухсат, холос. – экани саҳиҳ ривоятда келган. Саид ибн Жубайр деди: «Ёпинчиқни қўйиш билан очиқланмасинлар, уларнинг устларидаги зийнат кўриниб қолади». Ёпинчиқлар юзларни ҳам қўшиб беркитадиган кийим экани юқорида айтиб ўтилди. Бу Саид ибн Жубайрнинг раъйига кўра кампирга берилган рухсат бўлса, у ёш аёлга рухсат бўлмайди. Уламолар қари кампирга сочини очиши ҳалол бўлмаслигига ижмоъ қилганлар. Бу ҳақдаги ижмоъни Жассос ва Ибн Ҳазм келтирганлар.\nАто ибн Аби Рабоҳдан сочни маҳрамлардан тўсиш афзал экани ҳақидаги сўзи саҳиҳ ривоятда келган. У никоҳи ҳаром бўлган аёлларнинг бошларини кўрадиган киши ҳақида: «Аёллар ундан бошларини тўсишлари мен учун севиклироқ, агар кўрадиган бўлса, ҳечқиси йўқ». Ибн Абу Шайба Абдулмалик орқали Атодан ривоят қилган. Саҳиҳ ривоят.\nАтодан ҳам Саид ибн Жубайрдан кампир ҳақида: у ёпинчиғи билан юзини тўсмаса бўлади, дегани каби сўзи саҳиҳ ривоятда келган.\nМужоҳид ибн Жабрдан муслима аёл кофир аёл олдида рўмолини ечмайди деган сўзи саҳиҳ йўл билан ривоят қилинган. Унинг очиқ зийнат ҳақидаги: «у узук, хина ва сурма», деб айтган сўзини бу мусулмон бўлсин, мушрик бўлсин бегона эркаклар учун деб қандай ҳам айтиш мумкин?! Лайс Мужоҳиддан ривоят қилди, у деди: «Муслима мушриканинг олдида рўмолини бошидан олмасин ва мушрика муслимага доялик қилмасин, зеро Аллоҳ таоло айтади: «ё ўзлари каби аёлларга» (Нур: 31), мушрика ўзлари каби аёллардан эмас.» Байҳақий Мужоҳиддан ривоят қилган. Лайснинг Мужоҳиддан ривояти бир китоб ва нусхадир, буни Ибн Ҳиббон айтган.\nСаид Ибн Жубайр ва Атодан собит бўлганидек Мужоҳиддан ҳам кампир ҳақида Аллоҳ унга ёпинчиғини қўйишга рухсат бергани ҳақидаги сўзи собит бўлган. Бу унинг назарида кампирнинг ёш аёлдан фарқи бор эканига далолат қилади.\nОчиқ зийнат ҳақида Омир аш–Шаъбий: «Сурма ва кийим», деган, Ибн Аббоснинг мавлоси Икрима «Юз ва кўкракнинг юқори қисми» деган. Бу икки олимдан улар жумҳур уламога хилоф ўлароқ аёл кишини ўз амакиси ва тоғаси олдида рўмолини олишдан қайтарганлари собит бўлган. Шундай экан, уларнинг «Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни узук, сурма, юз, кафт ва хиналаридан бошқа зеб-зийнатларини маҳрамларига) кўрсатмасинлар» (Нур: 31) оятидаги сўзларини «Аёл киши юзини, кўкрагини ва сурмасини ғирт бегона эркакларга кўрсатаверади» деган маънога йўйиш мумкин?! Ҳолбуки, улар оятда номлари келмаган маҳрамлар ҳақида қаттиқ гапни гапириб турган бўлсалар. Довуд Шаъбий ва Икримадан ривоят қилар экан: «Улар зеб-зийнатларини кўрсатмасинлар, магар эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига…!» (Нур: 31) оятини охиригача ўқиди; у иккилари дедилар: «Аллоҳ амаки ва тоғани зикр қилмади, чунки улар ўз ўғилларига васфлаб берадилар. Яна дедиларки: аёл амакиси ва тоғаси олдида рўмолини бошидан олмасин», Ибн Абу Шайба, Ибн Жарир ва Ибн Мунзир ривоят қилганлар.\nБуни Жобир Омир аш–Шаъбийдан қилган ривоят қувватлайди. У ҳар қандай маҳрам аёлнинг сочини кўришни кариҳ кўрар эди. Ибн Абу Шайба ривоят қилган.\nШаъбийдан ҳам Ибн Жубайр, Ато ва Мужоҳиддан қари аёл ҳақида айтганлари каби сўзи саҳиҳ ривоятда келган.\nҲасан Басрийнинг раъйига кўра ака синглисини бошида рўмолсиз кўрмаслиги керак. Ҳишом Ҳасан Басрийдан ривоят қилди, ундан сўралди: «Аёл акасининг олдида рўмолини олса бўладими?» У деди: «Аллоҳга қасамки, унинг бунга ҳаққи йўқ.» Ибн Абу Шайба ривоят қилган, саҳиҳ. Бу унинг маҳрамларни назарда тутганига далилдир. Зеро, улар ўта тақволи бўлганларидан улардан бошқалар ҳақида сўрашмас ва улардан бошқаларини мақсад қилишмас эди.\nҲасан Басрийдан Ибн Жубайр, Ато, Мужоҳид ва Шаъбийдан келгани каби, қари аёл ҳақида Аллоҳ уни ёпинчиқни қўйиш ҳукмида хослаган деган сўзи саҳиҳ ривоятда келган.\nЗаҳҳок маҳрамлар ҳақида гапирганига Музоҳимнинг ундан қилган ривояти далолат қилади, у деди: «Онамнинг олдига кирмоқчи бўлсам, бошингизни ўраб олинг дейман.» Ибн Абу Шайба ривоят қилган.\nҚатодадан Ибн Жубайр, Ато, Мужоҳид, Шаъбий ва Ҳасандан қари аёл ҳақида айтганлари каби сўзи саҳиҳ ривоятда келган.\nИбн Аббоснинг шогирдлари ва улардан бошқа тобеинларнинг биронтаси шу маънодан ташқарига чиқмадилар. Икрима ва Абу Солиҳдан «Очиқ зийнат кўйлакдан юқоридаги (ташқаридаги) нарсалар» деб айтгани саҳиҳ ривоятда келган. Маълумки, кўйлак уй кийими бўлиб, у билан кўчага чиқилмайди. Чунки, кўйлак соч ва кўкракни тўсмайди, буларни бегоналарга кўрсатиш ҳаром эканига иттифоқ қилинган.\nОчиқ зийнатни кўйлак деб тафсир қилиш Иброҳим Нахаийдан ҳам ривоят қилинган.\nТовусдан собит бўлган: Товуснинг ўғли деди: У (отам) учун ўзига маҳрам бўлган аёллардан биронтасининг авратини кўришдан кўра ёқимсизроқ нарса бўлган эмас. Маҳрам аёллардан бири унинг олдида рўмолини ечишини ёқтирмас эди. Абдурраззоқ Мусаннафида Маъмар орқали Товуснинг ўғлидан Товус ҳақида ривоят қилган. Саҳиҳ.\nАбдуллоҳ ибн Умардан Аллоҳ таоло кампир учун очишини истисно қилган нарса ёпинчиқ эканини айтгани саҳиҳ ривоятда собит бўлган. Уламолар юзни ёпинчиқ билан ўрамасликка рухсат кампир учун хос эканига иттифоқ қиляпдилар. Шундай экан ёш аёлга нисбатан юзни ёпинчиқ билан ўраш ҳукми қолди. Аёл кишининг ҳижоби ва либоси каби кундек равшан масалада (бобда) саҳобаларнинг сўзларини бир–бирига қарама–қарши қўйиш уларнинг фиқҳларига ҳам, тушунчаларига ҳам, ақлларига ҳам лойиқ эмас.\nБайҳақий ўз сунанида мана шу сўзлар ўртасини жамлашга мувофиқ тарзда боб ажратган; Ибн Аббос – розияллоҳу анҳумо – нинг «Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни узук, сурма, юз, кафт ва хиналаридан бошқа зеб-зийнатларини маҳрамларига) кўрсатмасинлар» (Нур: 31) оятига қилган тафсирининг маъносига ишора қилиб: «Аёл киши оятда номлари айтилган маҳрамларига кўрсатса бўладиган зийнатлар ҳақидаги боб», деган кейин Ибн Аббоснинг бу хусусдаги сўзини келтирган: «Кўриниб турган зийнат: юз, кўздаги сурма, кафтдаги хина ва узук. Бу нарсаларни ўз уйида унинг олдига кирганларга кўрсатса бўлади.»\nИбн Абдулбар ҳам шу маънони айтган; зийнатни очиш ва уни кўрсатишни бегоналарга эмас, маҳрамлар учун қилиб деган: «Насабдан бўлсин, эмикдошликдан бўлсин маҳрамлардан фақат авратлар тўсилади, аёл кишининг юзи ва икки кафтидан бошқа жойи авратдир».\nКимки қолган саҳобаларнинг ҳам бу масаладаги тафсирларига қараса, у мана шу маънога мутобиқ ва мувофиқ эканини топади. Абдуллоҳ ибн Масъуддан очиқ зийнат; кийимлар экани собит бўлган. Унинг ироқликлардан бўлган Абул Аҳвас, Нахаий, Ҳасан, ибн Сирин ва бошқалар каби ҳамда бошқа барча шогирдлари худди шу фикрдалар. Мужоҳид ҳам шундай деган. Ибн Масъуднинг “Кийимлар”дан мақсади: ёпинчиқнинг остида бўладиган кийимларнинг зийнат ва безакларидир. Ёпинчиқ одатда уйларда кийиладиган кийимларнинг зийнатини тўсиб туради. Маҳрамлар учун буларни кўриш жоиз. Зеро, кийимда зийнат бўлади, (яъни кийим кийишнинг ўзи зийнатдир. Тарж) бунга далил Аллоҳ таоло ушбу сўзи: «… ҳар бир намозни адо этаётганда зийнатланингиз (яъни, авратларингизни беркитадиган тоза либосда бўлингиз)» (Аъроф: 31) яъни кийим зийнати. Абу Исҳоқ Сабиий Ибн Масъуднинг сўзини шу маънода тафсир қилди ва «… ҳар бир намозни адо этаётганда зийнатланингиз (яъни, авратларингизни беркитадиган тоза либосда бўлингиз)» оятини ўқиб қўйди. Абу Исҳоқ Сабиий бу тафсирни Абул Аҳвас орқали Ибн Масъуддан ривоят қилди.\n Саид ибн Мансур “Сунан”да ривоят қилган (Тафсир/1061).\n «Таъвилу мушкилил Қуръан» (40–бет).\n Қаранг: «Мажмуул фатово» (5/160–163), (6/390–391), (13/333, 340–344, 381–384) ва (19/139–141).\n «Тафсир Табарий» (19/166), «Тамҳид» (8/236).\n Абдурраззоқ «Тафсирида» (2/116) ва Ибн Саъд «Табақотул куброда» (10/189) да ривоят қилган.\n() «Тафсир ибн Касир» (11/152) га қаранг.\n() Ибн Жарир тафсирида (19/98, 99), Ҳоким «Мустадракда» (2/548) ва Байҳақий Ҳокимдан «Шуабул иймонда» (5068) ибн Аббос ‒ розияллоҳу анҳумодан ‒ ривоят қилган. «Фатҳул Борий» (8/520) га қаранг.\n Ибн Саъд «Табақотул куброда» (10/189, 190) да ривоят қилган.\nИбн Жарир тафсири (19/97–98) га қаранг.\n «Аҳкомул Қуръан» (5/259) ва «Тафсир Ибн Касир» (11/150) га қаранг.\n Аҳмад «Муснадда» (2/196 рақам 6850) Ибн Жарир тафсирда (22/597) ривоят қилган.\n Табароний «Кабирда» (11/264 рақам 11688) да ривоят қилган.\n Бухорий (4141, 4750) ва Муслим (2770) ривоят қилган.\n «Тафсир Замахшарий» (3/560) га қаранг.\n Шофеий «ал–Умда» (3/370)\n «Фатҳул Борий» (8/438, 439) га қаранг.\n Ибн Жарир «Тафсирда» (19/181, 182) да ривоят қилган.\n Ибн Жарир «Тафсирида» (17/259), Ибн Аби Ҳотим «Тафсирида» (8/2576) ва Байҳақий «Сунан Кубро» (7/49) да ривоят қилган.\n Ибн Жарир «Тафсирида» (17/264, 267)да ривоят қилган.\n Абу Убайд «Фазоилул Қуръан» (307–бет), Ибн Жарир «Тафсирида» (17/360), Ибн Аби Ҳотим «Тафсирида» (8/2641) ва Байҳақий «Сунан Кубро» (7/93) да ривоят қилган.\n Жассос «Аҳкомул Қуръан» (5/196), Ибн Ҳазм «Муҳалло» (10/32).\n Ибн Абу Шайба «Мусаннаф»ида (17566) ривоят қилган.\n Саид ибн Мансур «Сунанда» (1576/тафсир қисмида), у орқали Байҳақий «Сунанул Куброда» (7/95) да ривоят қилган.\n «ас–Сиқот» (7/331) га қаранг.\n Саид ибн Мансур «Сунанда» (1617/тафсир қисмида), Ибн Жарир «Тафсирида» (17/361, 363, 364) да ривоят қилган. Бу ривоят Мужоҳиднинг тафсирида (2/444) да мавжуд.\n Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (17580), у орқали Ибн Мунзир ривоят қилган. Қаранг: «Тафсир Ибн Касир» (10/220) ва «Ибн Жарир тафсири» (19/173).\n Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (17569) ривоят қилган.\n Ибн Жарир «Тафсирида» (17/363) да ривоят қилган.\n Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (17568) ривоят қилган.\n Абдурраззоқ тафсирида (2/63), Ибн Аби Ҳотим тафсирида (8/2641, 2642) да ривоят қилган.\n Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (17574, 17576) да ривоят қилган.\n Ибн Аби Ҳотим тафсирида (8/2640) да ривоят қилган.\n Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (3/383) да ривоят қилган.\n Ибн Аби Ҳотим тафсирида (10/109), Таҳовий «Шарҳ маоний осор» (4/332) да саҳиҳ санад билан ривоят қилган.\n Абдурраззоқ «Мусаннафида» (12831) да ривоят қилган.\n Саид ибн Мансур «Сунанида» (1616/Тафсир қисмида), Ибн Аби Ҳотим «Тафсирида» (8/2641) да ривоят қилган.\n «Тамҳид» (8/263) га қаранг.\n Абдурраззоқ тафсирида (2/56), Саид ибн Мансур «Сунанида» (1569/тафсир) Ибн Абу Шайба «Мусаннафида» (17282, 17292), Ибн Жарир «Тафсирида» (17/256, 257), Ибн Аби Ҳотим «Тафсирида» (8/2573, 2574) ва бошқалар ривоят қилганлар.\n «Сунану Саид ибн Мансур» (1571), Ибн Абу Шайба «Мусаннафи» (17258, 17289, 17293) ва Ибн Жарир «Тафсири» (8/2574) га қаранг.\n Ибн Аби Ҳотим «Тафсирида» (8/2574) да ривоят қилган.\n «Тафсир Абдурраззоқ» (2/56) ва Ибн Жарир «Тафсири» (17/257)га қаранг.


Озарбойжон зиёлилари - Inja san'at\nЗиёлилар — бу ақлий меҳнат билан шуғулланадиган жамиятнинг ижтимоий қатламлари. Жамият тараққиётида, муаммоларни тушунишда ва ҳал этишда зиёлиларнинг рольи катта. Ушбу муаммоларни ҳал қилишда Озарбойжон зиёлилари ҳам муҳим рол ўйнадилар. Келинг, улар ҳақида суҳбат қурсак. Миллий матбуотимиз асосчиси буюк интеллектуал ва интеллектуал Ҳасан Бей Зердабийнинг дунёқарашининг шаклланиши унинг Москва давлат университетида ўқиган йилларида тезлашди. Дарвинизм Зердабийга факултетидаги ўқитувчилари орқали таъсир қилган (у дарвинизм тарафдори бўладими-йўқми, ҳали ҳам номаълум). Ҳасан Зердабий 1869 йилда Бокудаги мактабга фан ўқитувчиси этиб тайинланди. Шундай қилиб, унинг ҳаётида янги давр — маърифат босқичи, одамларнинг саводхонлиги, она тилида таълим олиш учун кураш бошланади. Ҳасан Бей озарбайжон болаларини мактабга жалб қилиш учун оммавий тарғибот қилишни мақсад қилган. Ҳасан Зардабий 1872 йилда мусулмонлар орасида Бокуда “Хайрия жамияти”ни ташкил этган биринчи мусулмон бўлган. Камбағал ва етим болаларни ўқитиш ва тайёрлаш учун озарбайжонлик ўқитувчи аёл ўқитувчилар кераклиги сабабли, Ҳасан бей Зардабий мактабни битирган қизларни рағбатлантиради. “Муслим Нино” ўқитувчилик фаолиятини давом эттириш учун аёллар мактаби. У қўнғироқ қилди. Шу нуқтаи назардан, у 1875 йил 22 июлда кўп меҳнат қилганидан сўнг Бокуда “Экинчи” газетасини нашр этишда муваффақият қозонди. Экинчи Озарбайжонда ва бутун Россияда нашр этилган биринчи турк газетаси. Озарбайжон ёзувчиси Молла Насреддин адабий мактабининг асосчиси ва президенти Cелил Маммедгулузода Озарбайжон ва Шарқда феминизм ва гендер тенглиги мафкурасининг асосларини яратган биринчи жамоат арбоби ҳисобланади. Aёллар қуллигига қарши курашиш мавзуси C.Меммедгулузоданинг асарларида муҳим ўрин тутади. Муаллиф ҳар доим аёлларнинг қул бўлишига қарши гапирган ва “Молла Насреддин” журнали саҳифаларида бўлгани каби уларнинг озодлиги учун курашган. «Ва бошқалар ҳикоялар ёзган. Ханнинг тасбеҳи ва консулнинг рафиқаси аёлларнинг шахсий мулкига оид яна бир жиҳатни акс эттирган.\n1927 йилда ёзилган икки эрнинг ҳикояси “Туғишган аёл” журналининг 10-11 нашридир. Рақамларда нашр этилган. Меммедгулузаданинг диний қарашлари одатда зиддиятли. У баъзи манбаларга кўра атеист бўлган ва баъзи манбаларга кўра фақат мусулмон демократиясининг тарафдори бўлган, у ўз асарларида ўз даврининг экстремистик ғояларини, жоҳиллигини, жоҳиллигини ва диний хурофотларини қаттиқ танқид қилган. Озарбайжон адабиёти тарихининг асосчиси, методист ва маърифатпарвар Фиридун Бей Кочарли: “Aгар сиз миллатни йўқ қилишни истасангиз, уни, унинг ўқитувчисини жоҳил, табибини жоҳил қилинг. Бири сизнинг Руҳингизни, бошқаси сизнинг қалбингизни йўқ қилсин.”, деганди у. 1885 йилда Закавказия ўқитувчилар малакасини ошириш мактабини тугатгач, у Ереван спорт залига тайинланди. 1885-1890 йилларда Еревандаги фаолияти давомида спорт залида она тили ва хаттотлик фанидан дарс берган ва интернат ўқитувчиси ёрдамчиси бўлиб ишлаган. 1894 йилда у Гори ўқитувчилар мактабининг татарлар бўлимида озарбайжон тили ва шариат ўқитувчиси этиб тайинланди. 1916-1917 йилларда у илоҳиёт мактабини Озарбойжонга кўчириш тўғрисида таклифлар киритди. У сиёсий жараёнларда қатнашди ва “Мусават” партиясининг аъзоси бўлди. Гори ўқитувчилар семинарининг Озарбайжон филиалини ўз маблағлари ҳисобига ўқув қуроллари ва жиҳозлар билан бирга Газахга кўчирди ва шу асосда Озарбойжон ўқитувчилар мактаби ташкил этилди. Озарбайжон драматургияси ва озарбайжон адабиёти адабиётшунослиги асосчиси, материалист файласуф ва жамоат арбоби Мирза Фатали Охундзоданинг энг катта орзуларидан бири араб алифбосини ўзгартириш эди. Ушбу орзусини рўёбга чиқара олмаган ёзувчи шундай ёзган эди: “Aфсуски, на Эронда, на Усмонли империясида исломий халқларнинг раҳбарлари халқ тараққиёти учун ислом алифбосини ўзгартиришга уринишди. Эвропанинг ҳозирги барча илмлари ва бир неча йил ичида ислом халқлари тили ва илмлари тарқалиши билан, Ислом халқлари бахт йўлида бўлсин. Озарбойжон тарихида биринчи марта М.Ф.Aхундов ҳам моддийлик, ҳам диний танқид нуқтаи назаридан сезиларли даражада ривожланиб, ўз фикрлари ва қарашларини ривожлантирган даҳодир. Озарбойжон олими ва Сунъий интеллект институтида умр бўйи профессор этиб сайланган ягона одам Лутфий Задеҳ бугунги кунда олтита муҳим назария билан жаҳон илм-фанига ҳисса қўшди.\nУни дунёга машҳур қилган Кайири-Селис мантиқ назарияси. Бугунги кунда Япониянинг Митсубиши, Тошиба, Сонй, Cанон, Ниссан, Ҳонда ва бошқа компаниялари, ушбу мантиқ назариясига асосланган фото ва видеокамералар автомобиллар, поездлар, саноат жараёнларини бошқаришда кенг қўлланилмоқда. Шунингдек, ушбу назария Aмериканинг Генерал Моторс, Генерал Элеcтриc, Моторола ва бошқалар каби компаниялари томонидан ишлаб чиқаришда кенг қўлланилиши маълум.\nМуаллиф: Нармин Ҳусайнова\nОзарбойжон зиёлилариХалқаро алоқалар


Неймар ва Мбаппе орасига совуқчилик тушган\nСпорт 10:20 / 24.05.2019 10743\n«ПСЖ» ҳужум чизиғидаги Неймар – Килиан Мбаппе тандеми кейинги мавсумда бўлмаслиги эҳтимоли юқори, деб хабар тарқатди Sport.es.\nМанбага кўра, Париж клубининг икки етакчиси ўртасида келишмовчилик бор. Зиддият Неймар жамоадаги ёш ўйинчиларни танқид қилгани ортидан бошлангани айтилмоқда.\n«Бизда кўплаб ёш футболчилар бор. Улар камроқ гапириб, кўпроқ катталарни эшитиши керак. Баъзида тажрибалироқ футболчилар нимадир дея бошласа, улар эътирозларини билдира бошлашади. Худди шундай ҳолат мураббий бизга ниманидир тушунтирмоқчи бўлганида ҳам такрорланади», – деганди Неймар Франция кубоги финалидаги мағлубиятдан кейин.\nМаълум бўлишича, Мбаппе бразилияликнинг ушбу сўзларини ўзига ҳам қарата айтилган, деб ҳисобламоқда.\nҚолаверса, Килианни олаётган маоши ҳам қониқтирмаяпти – унинг ойлиги Неймарникидан тахминан уч баробарга кам. 20 ёшли французнинг фикрича, у жорий мавсумдаги ўйинлари ва маҳсулдорлиги билан жамоанинг энг кўп маош оладиган футболчиси даражасида иш ҳақи олишга лойиқлигини исботлаган.\nШу тариқа, Неймар ва Мбаппе ўртасидаги муносабатларнинг совуқлашгани ёзда улардан бири жамоани тарк этиши эҳтимолини оширади.\nАввалроқ бразилиялик ҳужумчи бош мураббий Томас Тухелдан берухсат машғулотларга келмаган, ундан олдин франциялик жамоадоши клубдан кетиши мумкинлигига ишора қилган эди.\n«Ҳозир ҳаётимнинг жуда муҳим палласи. Менимча, фаолиятимдаги биринчи ёки иккинчи бурилиш нуқтасига яқинлашяпман. Энди масъулиятни елкамга оладиган пайт келганини ҳис қиляпман. Бу «ПСЖ»да ёки бошқа жойда, янги лойиҳада бўлиши мумкин», – деганди Мбаппе.


Муаллим бировнинг устидан кулиш нимага олиб келишини болаларга тушунтиришнинг ажойиб йўлини топди - Yoshlar.com\nМуаллим бировнинг устидан кулиш нимага олиб келишини болаларга тушунтиришнинг ажойиб йўлини топди\nБугун мен дарсларга иккита чиройли қизил олма билан келдим. Болалар буни кўришмади, олмалардан бирини қайта-қайта полга отдим, кўринишидан иккала олма ҳам бир хил эди.\nМен полга ташланган олмани қўлимга олиб, унинг нақадар хунуклиги - қийшиқлиги, рангининг совуқлиги ҳақида гапира бошладим. Кейин болалардан менга қўшилиб, олмани ёмонлашни сўрадим. Уни ҳар нима деб ҳақорат қилдик: "Сассиқ олма", "Сени ким ҳам егиси келарди" ва ҳ.к.\nИккинчи олмани қўлимга олдим ва уни мақтай бошладик: "Сен ажойиб олмасан", "Сенинг пўчоғинг ҳам ҳавас қилгудек", "Рангинг нақадар чиройли" ва ҳ.к.\nШундан сўнг болаларга иккала олмани ҳам кўрсатдим - уларни ташқи кўринишидан ажратиб бўлмасди. Бироқ мен пичоқ билан иккала мевани икки бўлакка ажратдим: бирининг ичи текис, чиройли; ёмон сўзлар билан ҳақорат қилинган иккинчи олманинг ичи эса доғларга тўла эди.\nЎйлашимча, шу пайт болаларнинг миясида бирданига "чироқлар ёқилган".\nҲаётда ҳам худди шундай: инсонларни ҳақорат қилиб, уларга ёмон гаплар гапирсак, уларнинг қалбига оғриқ ва озор етказамиз - худди олмадаги доғлар каби. Кўп инсонлар ана шундай адолатсизликка дуч келиб, кўнгилларидан нималар ўтаётганини кўрсатишмайди. Инсон ташқи кўринишидан бахтли ва қувноқ бўлиши мумкин, бироқ ичида кимлардир берган озор туфайли жуда кўп оғриқлари бўлади.\nБизда буни тўғрилаш имкони бор. Биз ўз фарзандларимизга қабиҳ ва озор етказувчи сўзларнинг қандай зарар етказишини кўрсатиб бера оламиз. Биз фарзандларимизга бир-бирини ҳимоя қилишни, меҳрли бўлишни ўргата оламиз. Сўз билан уриб бўлмас, эҳтимол, бироқ у билан юракни жароҳатлаш осон. Шундай экан, гапираётган гапингизни ўйлаб гапиринг ва бировнинг дилига озор етказманг! Фарзандларингизга ҳам шуни ўргатинг!\nКомментарии (1) | Добавить: 28.06.2016\n1. login_snt (29.06.2016 11:04)


ЛИБИГРАН – Meducate.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар ЛИБИГРАН\nПрепаратнинг савдо номи: ЛИБИГРАНТМ™\nфаол модда: силденафил (силденафил цитрати шаклида) – 50 мг ёки 100 мг;\nёрдамчи моддалар: микрокристаллик целлюлоза, сувсиз кальций гидрофосфати, натрий кроскармеллоза, магний стеарати, Оpadry II Blue 32 K 20406: гидроксипропилметилцеллюлоза, темир II оксиди (E172), триацетин, лактоза моногидрати, титан диоксиди (E171), индигокармин (E132).\n50 мг таблеткалар: ҳаво рангли плёнка қобиқ билан қопланган, бир томонида “50”, бошқа томонида “LBG” гравировкали, олти бурчакли таблеткалар.\n100 мг таблеткалар: ҳаво рангли плёнка қобиқ билан қопланган, бир томонида “100”, бошқа томонида “LBG” гравировкали, олти бурчакли таблеткалар.\nФармакотерапевтик гуруҳи: Эрекциянинг бузилишларини даволаш учун дори воситалари. Фосфодиэстераза ингибиторлари.\nСилденафил эректил дисфункцияни даволаш учун, ичга қабул қилинадиган восита ҳисобланади. У сексуал рағбатлантиришга жавоб тарзида жинсий олатнинг қон билан таъминланишини яхшилаш орқали, эректил функцияни тиклайди.\nЖинсий олатнинг эрекциясини физиологик механизми сексуал рағбатлантириш вақтида ғовак танада азот оксидининг (NO) ажралиб чиқиши билан боғлиқ. Азот оксиди гуанилциклазни фаоллаштиради, бу циклик гуанозинмонофосфатнинг (цГМФ) миқдорини ошишига, ва бунинг оқибатида ғовак тана (corpus cavernosum) даги силлиқ мушакларнинг бўшашиши ва ғовак синусларни кенгайишига олиб келади. Силденафил одамнинг алоҳида ғовак танасига бевосита бўшаштирувчи таъсир кўрсатмайди, лекин бу тўқимага азот оксидининг бўшаштирувчи таъсирини кучайтиради. Силденафилнинг асосий таъсири цГМФни парчаланишига масъул бўлган фермент – 5-тур фосфодиэстераза (ФДЭ5) ни ингибиция қилинишидан иборатдир, шундай қилиб, у жинсий олатнинг эрекциясини томир босқичига ёрдам беради. Натижада NO-га боғлиқ цГМФ нинг даражаси ошади. Сексуал рағбатлантириш пайтида NO локал ажралиб чиқади, ғовак танада цГМФ миқдорини ошишини чақириб, силденафилнинг таъсири остида ФДЭ5 ингибиция қилинади. Шу сабабли Либигран™ препаратнинг самарадорлигини мажбурий шарти сексуал рағбатлантириш ҳисобланади.\nСилденафил тез сўрилади. Плазмадаги концентрациясининг максимумига 30-120 минут (ўртача 60 минут) давомида эришилади. Ичга қабул қилганда мутлоқ биокираолишлиги 41% ни (25-63%) ташкил қилади. Силденафилни тавсия этилган дозаларда ичга қабул қилинганида (25 мг -100 мг) АUC ва Сmax дозага кўрсаткичлари ошади. Силденафилни овқат билан қабул қилганда сўрилиш тезлиги камаяди; Тmax ўртача 60% минутига ошади, Сmax эса ўртача 29% га камаяди.\nТақсимланиш ҳажми мувозанат ҳолатида ўртача 105 л ни ташкил қилади, бу уни тўқималарда тақсимланишидан далолат беради. Силденафил ва унинг асосий қонда айланиб юрувчи N-десметил метаболити плазма оқсиллари билан тахминан 96% боғланади ва унинг Сmax 18 нг/мл (38 нМ) ни ташкил қилади. Плазма оқсиллари билан боғланиши препаратнинг умумий концентрациясига боғлиқ эмас.\nСилденафил асосан жигарнинг микросомал изоферментлари CYP3A4 (асосий йўл) ва CYP2C9 (қўшимча йўл) ёрдамида метаболизмга учрайди. Асосий метаболити N-десметилсилденафилдир. Кейинчалик бу метаболити ҳам метаболизмга учрайди. ФДЭ га таъсир селективлиги бўйича метаболити силденафил билан бир хил, унинг ФДЭ га нисбатан фаоллиги эса, in vitro шароитида силденафилнинг ўзини фаоллигини тахминан 50% ни ташкил қилади. Метаболитнинг плазмадаги концентрацияси асосий модданинг концентрациясини тахминан 40% ни ташкил қилади. N-десметил метаболити кейинги метаболизмга учрайди; унинг Т1/2 тахминан 4 соатни ташкил қилади.\nСилденафилнинг умумий клиренси 41 л/соатни, якуний Т1/2 эса 3-5 соатни ташкил қилади. Силденафил ичга қабул қилингандан кейин, метаболитлари ҳолида асосан аҳлат билан (тахминан 80%) ва кам миқдорда – сийдик билан (дозанинг тахминан 13%) чиқарилади.\nАлоҳида гуруҳ беморлардаги фармакокинетикаси\nКекса ёшли (65 ёшдан ошган) соғлом кўнгиллиларда силденафилнинг клиренси пасайган, силденафил ва N-десметил метаболитининг плазмадаги концентрацияси эса, ёш (18-45 ёшли) соғлом кўнгиллилардаги унинг даражасига нисбатан тахминан 90% юқори бўлган.\nКекса ёшли шахсларда плазма оқсиллари билан турлича боғланиши туфайли плазмада эркин фаол модданинг концентрацияси ёш пациентлардаги концентрациясидан тахминан 40% юқори бўлган.\nЕнгил ва ўртача (креатинин клиренси 30-80 мл/мин) буйрак етишмовчилиги бўлган соғлом кўнгилликларда 50 мг бир марта ичга қабул қилгандан кейин, унинг фармакокинетикаси ўзгармаган. Оғир буйрак етишмовчилиги бўлган (креатинин клиренси <30 мл/мин) кўнгилликларда силденафилнинг клиренси пасайган. Шу сабабли, бундай пациентларда шу ёш гуруҳдаги буйраклар фаолияти нормал бўлган пациентлардаги шундай кўрсаткичлар билан солиштирганда АUC тахминан 100% га ва Сmax тахминан 88% га юқори бўлган.\nЕнгил ва ўрта даражали жигар циррози (Чайлд-Пью таснифи бўйича А ва В синфи) бўлган кўнгиллиларда жигар фаолияти нормал бўлган шу ёш гуруҳи кўнгилликларга нисбатан силденафилнинг клиренси паст, бу уларда АUC (84%) ва Сmax (47% ) ни ошишига олиб келади.\nОғир жигар етишмовчилиги бўлган пациентларда силденафилнинг фармакокинетикаси (Чайлд-Пью таснифи бўйича С синфи) ўрганилмаган.\nЛибигран™ эректил дисфункцияни симптоматик даволаш учун қўлланади.\nЛибигран™ сексуал рағбатлантириш бўлмаганда самара кўрсатмайди.\nЛибигран™ аёлларда қўлланмайди.\nЭректил дисфункцияни симптоматик даволашда (жинсий алоқага қониқиш учун зарур бўлган эрекцияга эришишни ёки сақлаб туришни иложи бўлмаганда), тавсия этилган доза одатда режалаштирилган сексуал фаолликдан тахминан 1 соат олдин 50 мг ни ташкил қилади. Самарадорлиги ва ўзлаштиришни хисобга олиб, доза 100 мг гача оширилиши ёки 25 мг гача камайтирилиши мумкин. Максимал тавсия этилган доза 100 мг ни ташкил қилади ва кунига 1 марта қўлланади. Препарат ичга қабул қилинади. Овқат вақтида препаратни қабул қилиш, оч қоринга қабул қилишга нисбатан унинг таъсирини секинлаштириши мумкин. Цитохром Р450 нинг кучли ингибиторлари СУР3А4 кучли ингибиторлари (эритромицин, саникавир, кетаконазол, итраконазол каби) билан бир вақтда қўллаш плазмада силденафилнинг концентрациясини ошишига ёрдам бериши мумкин. Силденафилнинг юқори концентрацияси таъсирини ҳам, ножўя самараларини ҳам кучайтириши мумкинлигини ҳисобга олиб, препаратнинг тавсия этилган бошланғич дозаси 25 мг ни ташкил қилади. Силденафилни ритонавир билан бирга қўллаш тавсия этилмайди. Альфа-адреноблокаторларини қабул қилаётган пациентларда постурал гипотензияни ривожланиши хавфини камайтириш учун, ЛибигранТМ препаратини қабул қилишни фақат гемодинамика кўрсатгичлари турғун ҳолатга эришгандан сўнг бошлаш керак. Шунингдек, препаратнинг (бошланғич дозасини 25 мг гача камайтиришнинг мақсадга мувофиқлигини кўриш лозим.\nМахсус гуруҳ беморлари билан боғлиқ бўлган қўшимча маълумотар.\nБуйрак/ жигар етишмовчилиги.\nОғирлиги енгил ва ўртача даражали буйрак етишмовчилигида (креатинин клиренси минутига 30-80 мл) дозани тўғрилаш талаб этилмайди. Оғир даражадаги буйрак етишмовчилигида (креатинин клиренси минутига 30 мл дан кам) силденафилнинг дозасини клиренси пастлиги туфайли 25 мг гача камайтириш лозим. Зарурат бўлганда самарадорлиги ва ўзлаштирилишини ҳисоби билан дозани аста-секин 50 мг ёки 100 мг гача ошириш мумкин.\nЖигар фаолиятининг бузилиши бўлган пациентларда (масалан циррозда) силденафилнинг чиқарилишини бузилиши сабабли, препаратнинг дозасини 25 мг гача камайтириш керак.\nКекса ёшли пациентларда (65 ёш ва ундан катта) дозани тўғрилаш талаб этилмайди.\nЭнг кўп учрайдиган ножўя самаралари: бош оғриғи, юзни қизариши, диспепсия, бурунни битиши, бош айланиши, кўнгил айниши, қизиш ҳисси, кўришни бузилиши: цианопсия (барча жисмларни вақтинча кўк рангда кўриниши ҳолати), кўришни туманлашиши.\nКлиник аҳамиятли клиник ва постмаркетинг тадқиқотларда плацебо билан солиштирганда кўп учрайдиган нохуш реакциялар, учраш тез-тезлиги ва тизимлар бўйича қуйида келтирилган: пайдо бўлиш тез-тезлиги: жуда тез-тез (≥1/10); тез-тез ( ≥1/100 дан <1/10 гача); тез-тез эмас (≥1/1000 дан <1/100 гача); кам ҳолларда (≥1/10000 дан <1/1000 гача); жуда кам ҳолларда (<1/10000); тез-тезлиги номаълум (мавжуд маълумотлар асосида баҳолашнинг иложи йўқ).\nПостмаркетинг даврда учрайдиган клиник аҳамиятли ножўя самараларнинг тез-тезлиги номаълум деб кўрсатилган.\nТез-тез эмас: ринит.\nТез-тез эмас: юқори сезувчанлик реакциялари.\nЖуда тез-тез: бош оғриғи;\nТез-тез: бош айланиши;\nТез-тез эмас: уйқучанлик, гипестезия;\nКам ҳолларда: цереброваскуляр бузилишлар, транзитор ишемик хужум, тиришлар*, такрорий тиришишлар*, хушдан кетиш.\nКўриш аъзолари томонидан\nТез-тез: рангларни сезишни қабул қилишни бузилиши, кўришни бузилиши, кўришни туманлашиши;\nТез-тез эмас: кўз ёши аппаратининг бузилиши***, кўзларда оғриқ, фотофобия, фотопсия, кўзларни қизариши, кўзларда яшнаш, конъюнктивит;\nКам ҳолларда: кўрув нервининг артериит бўлмаган олдинги ишемик невропатияси (NAION)*, тўр парда веналарининг окклюзияси, тўр пардага қон қуйилиши, артериосклеротик ретинопатия, тўр пардани шикастланиши, глаукома, кўриш майдонини нуқсони, диплопия, кўриш ўткирлигини пасайиши, миопия, астенопия, шиша тананинг сузувчи хиралашиши, камалак парданинг шикастланиши, мидриаз, ёруғлик манбаи атрофида кўриш майдонида камалак доиралар мавжудлиги, конъюнктива гиперемияси, кўзларни шикастланиши, кўзларда нохуш хислар, қовоқларни шиши, склера инъекциялари.\nЭшитиш аъзоси ва лабиринт тизими томонидан\nКам: эшитишни йўқолиши.\nТез-тез эмас: юзни қизариши, қизиш ҳисси;\nТез-тез эмас: тахикардия, юрак уришини ҳис қилиш, гипер-, гипотензия;\nКам ҳолларда: тўсатдан юракка боғлиқ ўлим, миокард инфаркти, қоринчалар аритмияси, бўлмачалар фибрилляцияси, беқарор стенокардия.\nТез-тез: бурунни битиши;\nТез-тез эмас: эпистаксис (бурундан қон кетиши), синусит;\nКам ҳолларда: томоқда сиқилиши ҳисси, бурун шиллиқ қаватини шиши, бурун бўшлиғи шиллиқ қаватини қуруқлиги.\nТез-тез: кўнгил айниши, диспепсия;\nТез-тез эмас: гастроэзофагеал рефлюкс, қусиш, қорин соҳасида оғриқ, оғизни қуриши;\nКам ҳолларда: оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватини гипестезияси.\nТез-тез эмас: тери тошмаси;\nКам ҳолларда: Стивенс-Джонсон синдроми*, токсик эпидермал некролиз*.\nСуяк-мушак тизими ва бириктирувчи тўқима томонидан\nТез-тез эмас: миалгия, оёқ-қўлларда оғриқ.\nБуйраклар ва сийдик-чиқариш йўллари томонидан\nТез-тез эмас: гематурия;\nРепродуктив тизими ва сут безлари томонидан\nТез-тез эмас: жинсий олат тўқималарининг шикастланиши, приапизм*, гематоспермия, эрекцияни кучайиши.\nУмумий бузилишлар ва маҳаллий реакциялар\nТез-тез эмас: кўкрак қафаси соҳасида оғриқ, юқори чарчоқлик, қизиш ҳисси;\nКам ҳолларда: таъсирчанлик.\nТез-тез эмас: ЮҚТТ ошиши.\n*постмаркетинг тадқиқотлар вақтида аниқланган ножўя самаралар.\n**рангларни сезишни бузилиши: хлоропсия (жисмлар яшил рангга бўялган тарзда кўринишининг вақтинчалик ҳолати), хроматопсия, цианопсия (жисмлар ҳаворангга бўялган кўринишининг вақтинчалик ҳолати), эритропсия (жисмлар қизғиш рангга бўялган кўринишининг вақтинчалик ҳолатит), ксантопсия (жисмлар сариқ рангга бўялган кўринишининг вақтинчалик ҳолатит).\n***кўз ёши аппарати ишини бузилиши: кўзларда қуруқлик ҳисси, кўз ёшини кўп оқиши.\nГумон қилинган ножўя реакциялар ҳақида хабарлар\nДори препарати рўйҳатдан ўтганидан сўнг гумон қилинган ножўя реакциялар ҳақидаги хабарлар мухим аҳамиятга эга. Бу дори воситасини фойда/хавф нисбатини узоқ муддат назоратини амалга ошириш имкониятини беради.\nСилденафилга ёки препаратнинг бошқа компонентларига юқори сезувчанлик.\nNO/цГМФ алмашинувига маълум самараси туфайли, силденафил нитратларнинг гипотензив таъсирини кучайтиради, шунинг учун уни органик нитратлар (амилнитрат, бутилнитрат каби) ёки нитратларнинг бошқа шакллар (нитроглицерин, изосорбид мононитрати, пептаэритритол тетранитрати, эритритол тетранитрати, изосорбид динитрати каби) билан бир вақтда қабул қилиш мумкин эмас.\nКўрув нервининг артериит бўлмаган, олдинги ишемик невропатияси.\nЭректил дисфункцияда қўлланадиган дори воситаларни (шу жумладан силденафил) сексуал фаоллик керак бўлмаган пациентларга (масалан, турғун бўлмаган стенокардия каби юрак-қон томир тизими томонидан жиддий бузилишларда) буюрилмайди.\nСилденафилни қуйидаги гуруҳ пациентларда қўллаш мумкин эмас, чунки унинг хавфсизлиги бўйича клиник тадқиқотлар ўтказилмаган:\nАртериал гипотензия (АБ <90/50 мм сим. уст.).\nЯқинда ўтказилган инсульт ёки миокард инфаркти.\nПигментли ретинит каби тўр парданинг наслий дегенератив бузилишлари (кўп бўлмаган беморларда тўр парданинг фосфодиэстеразаларининг фаоллигини генетик бузилишлари мавжуд бўлади).\nБошқа дори воситаларини силденафилга таъсири\nIn vitro тадқиқотлар: Силденафилнинг метаболизми цитохрома Р450 (СYP) нинг асосан 3А4 изоформаси (асосий йўли) ва 2С9 (камроқ аҳамиятга эга бўлган йўли) таъсири остида юз беради, демак, бу изоферментларнинг ингибиторлари силденафилнинг клиренсини пасайтириши, индукторлари эса – ошириши мумкин.\nIn vivo тадқиқотлар: Фармакокинетиканинг йиғинди тахлили кетоконазол, эритромицин, циметидин каби CYP3A4 ингибиторлари бир вақтда қўлланганида, силденафилнинг клиренсини пасайишини кўрсатди. Пациентларда ноҳуш кўринишларнинг тез-тезлиги ошмаган бўлсада, бу препаратлар билан бир вақтда қабул қилинганида, силденафилнинг тавсия қилинган бошланғич дозаси 25 мг ни ташкил қилади.\nСилденафил 100 мг дозада бир марта ва цитохрома P450 нинг кучли ингибитори протеазалар ингибитори рионавир бир вақтда қўлланганда, ритонавирнинг (500 мг кунига 2 марта) плазмадаги мувозанатли концентрациясига эришиш фонида, силденафилнинг Сmax 4 марта (300%) га ва AUC ни эса 11 марта, 1000% га ошиши кузатилган.\nСилденафил қабул қилгандан 24 соатдан сўнг плазмада унинг бир ўзининг концентрацияси 5 мг/млни, биргаликда қўлланганда эса – 200 мг/мл ни ташкил этади.\nСилденафил ритонавирнинг фармакокинетикасига таъсир кўрсатмайди, бироқ юқорида кўрсатилган фармакокинетиканинг хусусиятларини ҳисобга олиб, силденафил ва ритонавирни бирга қўллаш тавсия этилмайди.\nОИТВ – протеаза ингибитори саквинавирнинг (1200 мг дан кунига 3 марта) мувозанатли плазмали концентрацияси фонида 100 мг доза қўлланганида силденафилнинг Сmax ини (140%) ва AUC ни (210%) ошиши кузатилган. Силденафил саквинавирнинг фармакокинетикасига таъсир кўрсатмайди. Кетоконазол ёки итраконазол каби CYP3A4 нинг кучли ингибиторлари силденафилнинг фармакокинетик параметрларини яққолроқ ўзгаришларини чақириши мумкин. Силденафил 100 мг дозада бир марта ва цитохром Р450 нинг кучли ингибитори ҳисобланган протеазалар ингибитори ритонавир бир вақтда қўлланганда, ритонавирнинг мувозанатли плазма концентрацияси фонида (500 мг дан кунига 2 марта) силденафилнинг Сmax ни 4 марта ошиши (300%) ва AUC – 11 марта (1000%) ошиши кузатилган. CYP3A4 кучсиз ингибитори эритромициннинг мувозанатли плазмали концентрацияси фонида (500 мг дан кунига 2 марта 5 кун давомида) ва бир вақтда силденафилни 100 мг дозада бир марта қўлланганида, силденафилнинг AUC ни 182% га ошиши кузатилган. Кунига 500 мг дозада 3 кун давомида қўлланганида азитромицинни силденафилнинг, Сmax, Тmax, чиқарилиш тезлигининг константаси, унинг асосий айланиб юрувчи метаболитининг Т1/2 га, таъсири бўйича маълумотлар йўқ. Соғлом кўнгиллиларда СYP3A4 нинг носпецифик ингибитори ва цитохром Р450 ингибитори циметидин (800 мг) билан бирга қўлланганда, плазмада силденафилнинг концентрацияси (50 мг дозада қўлланганда) 56% га ошган. Ичак деворида метаболизмининг кучсиз ингибитори ҳисобланган грейпфрут шарбати, қон плазмасида силденафилнинг даражасини аҳамиятсиз ошишига олиб келиши мумкин.\nАнтацидни (магний гидроксиди/алюминий гидроксиди) бир марта қабул қилиш силденафилнинг биокираолишига таъсир қилмайди.\nCYP2С9 (толбутамид, варфарин, фенитоин каби), CYP2D6 (серотониннинг қайта қамраб олинишини селектив ингибиторлари, трициклик антидепрессантлар каби), ингибиторлари, диуретиклар, АПФ ингибиторлари, кальций каналларининг блокаторлари, бета-адренорецепторларнинг антагонистлари, CYP450 метаболизмининг индукторлари (рифампицин, барбитуратлар каби) силденафилнинг фармакокинетик параметрларига таъсир кўрсатмайди. Рифампицин каби CYP3A4 нинг кучли ингибиторлари силденафилнинг плазмали концентрациясини аҳамиятли пасайтириши мумкин.\nНикорандил нитрат гибриди ва калий каналларининг фаоллантирувчисидан иборат. Нитратнинг борлиги туфайли силденафил билан ўзаро таъсирининг эҳтимоли мавжуд.\nСилденафилни бошқа дори воситаларига таъсири\nIn vitro тадқиқотлар: Силденафил цитохрома Р450 – 1А2, 2С9, 2С19, 2D6, 2Е1 ва 3А4 изоферментларининг кучсиз ингибиторидир (ИК50>150 мкмоль). Силденафил тавсия қилинган дозаларда қўлланганида, унинг плазмадаги максимал концентрацияси тахминан 1 мкмоль ни ташкил қилади, шунинг учун силденафил бу изоферментларнинг субстратларини клиренсига таъсир қилиш қобилиятига эгалигини эҳтимоли кам. Теофиллин ёки дипирадамол каби фосфодиэстеразанинг носпецифик ингибиторларини силденафил бидан ўзаро таъсири бўйича маълумотлар йўқ.\nIn vivo тадқиқотлар: NO/цГМФ нинг алмашинувига таъсири туфайли силденафил нитратларнинг гипотензив таъсирини кучайтиради. Шунинг учун силденафилни нитратлар ёки азот оксидининг донаторлари билан бирга қўллаш мумкин эмас. Альфа-адреноблокаторларни қабул қилаётган алоҳида сезгир пациентларда силденафилни бир вақтда қўллаш симптоматик гипотензияга олиб келиши мумкин, бу одатда силденафил қўллагандан кейин 4 соат ўтгач кузатилади. Доксазозин билан турғунлаштирилган простата безининг хавфсиз гиперплазияси бўлган пациентлардаги учта махсус тадқиқотлардаа альфа-адреноблокатор доксазозин (4 мг ва 8 мг) силденафил (25 мг, 50 мг ёки 100 мг) билан қўлланган. Ушбу тадқиқотларда ётган ҳолатда АБ ни ўртача қўшимча пасайиши мувофиқ 7/7мм сим.уст., 9/5 мм сим.уст ва 8/4 мм сим.уст ташкил қилади, оёқ-қўлларда АБ ни мувофиқ пасайиши 6/6мм сим.уст., 11/4 мм сим.уст ва 4/5 мм сим.уст ни ташкил қилади.\nШундай пациентларда симптоматик постурал гипотензия ривожланишининг кам ҳоллари хақида хабар берилган. Бош айланиши ҳоллари аниқланган, бироқ хушдан кетиш ҳоллари кузатилмаган.\nCYP2C9 томонидан метаболизмга учрайдиган толбутамид (250 мг) ёки варфарин (40 мг) билан жиддий ўзаро таъсирининг белгилари аниқланмаган.\nСилденафил ацетилсалицил кислотаси (150 мг) билан бир вақтда қабул қилинганда, қон кетиши вақтини қўшимча ошишини чақирмайди.\nСилденафил (50 мг) дозада соғлом кўнгиллилар қонида алкоголнинг ўртача максимал миқдори 80 мг/дл бўлганида, алкоголнинг гипотензив таъсирини кучайтирмаган.\nСилденафилни ва қуйидаги антигипертензив воситалар гуруҳи: диуретиклар, бета-блокаторлар, АПФ ингибиторлари, ангиотензин II антагонистлари, вазодилататорлар ва марказий таъсирга эга антигипертензив воситалар, адренергик нейронларнинг блокаторлари, кальций каналларининг блокаторлари ва альфа –адреноблокаторларни қабул қилганда, плацебо билан солиштирганда хеч қандай ўзгаришлар кузатилмаган.\nАртериал гипертензияси бўлган пациентларда силденафил (100 мг) амлодипин билан бир вақтда қўллангандаги клиник тадқиқотларда ётган ҳолатдаги артериал босимини – систолик 8 мм.сим.уст. га, диастолик – 7 мм.сим.уст.га пасайиши кузатилган. АБ ни бундай қўшимча пасайиши соғлом кўнгиллиларда бир силденафил ишлатилганда ҳам кузатилган.\nСоғлом эркак-кўнгиллилар иштирокидаги клиник тадқиқотда силденафил (100 мг) дозада CYP3A4 нинг субстрати бўлган ОИТВ-протеаза ингибитори саквинавир ва ритонавирнинг мувозанатли концентрациясига таъсир қилмаган.\nСоғлом эркак кўнгиллиларда силденафилнинг мувозанатли концентрацияси фонида (80 мг дан кунига 3 марта) бозентаннинг AUC 49,8 % га (125 мг дан кунига 2 марта), Сmax – 42% га ошиши кузатилган.\nПротеаза ингибитори ритонавир билан бир вақтда қўллаш плазмадаги концентрациясини аҳамиятли ошишига олиб келади (AUC 11 марта ошади). Ритонавир қабул қилаётган пациентларга силденафил эҳтиёткорлик билан, паст дозаларда буюрилади. Силденафилнинг юқори тизимли даражаси билан боғлиқ маълумотлар чекланган. 200-800 мг препаратни қабул қилган соғлом кўнгилликларда артериал босимни пасайиши, хушдан кетиш ва узоқ муддатли эрекция тўғрисида хабар берилган.\nЛибигранТМ препаратини буюришдан олдин қуйидагиларга эътибор бериш керак:\n5-10 мг амлодипин қабул қилаётган гипертензияси бўлган пациентларга буюрилганда 100 мг силденафил систолик ва диастолик босимни мувофиқ ўртача 8 мм сим. уст. ва 7 мм сим. уст. га пасайишини чақирган (“Бошқа дори воситалари билан ўзаро таъсири” га қаранг). Силденафилни бошқа антигипертензив воситалар билан бир вақтда қўллашни ўрганиш бўйича назоратли клиник тадқиқотлар ўтказилмаган.\nСилденафилни қон кетишлари ёки меъда яра касаллигини зўрайиши бўлган беморларда қўллаш хавфсизлиги аниқланмаган.\nСилденафилни эрекциянинг бузилишларини даволаш учун мўлжалланган бошқа воситалар билан мажмуада қўллашнинг хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган. Шунинг учун бундай мажмуаларни қўллаш тавсия қилинмайди.\nОдамларда силденафил қон кетиш вақтига, шу жумладан ацетилсалицил кислотаси билан мажмуада буюрилганда, таъсир қилмайди.\nДаволашни бошлашдан аввал эрекциянинг бузилишларини сабабини аниқлаш учун тўлиқ тиббий анамнезни йиғиш ва пациентни синчков физикал текширувини ўтказиш керак.\nЮрак-қон томир тизими томонидан асоратлар\nСексуал фаоллик юрак касаллиги бўлганида маълум хавф туғдиради. Шунинг учун силденафил билан даволашни бошлашдан олдин, юрак-томир тизимини синчиклаб текшириш керак.\nСилденафил вазодилатацияловчи таъсир кўрсатиш қобилиятига эга, бу АБ ни ўткинчи ва аҳамиятсиз пасайишига олиб келади. Бундан ташқари, препаратни буюришдан аввал, шифокор мувофиқ касалликлари бўлган пациентларда вазодилатацияловчи таъсирининг ноҳуш кўринишларининг хавфини синчклаб баҳолаш лозим, айниқса сексуал фаолллик фонида. Вазодилататорларга юқори сезувчанлик чап қоринчанинг чиқариш йўлининг обструкцияси (масалан аорта стенози, гипертрофик обструктив кардиомиопатия), шунингдек кам учрайдиган вегетатив нерв тизими томонидан АБ бошқарилишининг оғир бузилишлари билан намоён бўлувчи кўп сонли тизимли атрофия синдроми бўлган пациентларда кузатилади. Препарат нитратларнинг гипотензив таъсирини кучайтиради. Силденафилни постмаркетинг қўллаш давомида миокард инфаркти, нотурғун стенокардия, тўсатдан юракли ўлим, қоринчалар аритмияси, геморрагик инсульт, транзитор ишемик хужум, артериал гипер- ва гипотензия каби юрак-томир тизими томонидан жиддий асоратлар хақида хабар берилган. Ушбу пациентларнинг кўпчилигида юрак-томир тизими томонидан асоратларнинг хавф омиллари мавжуд бўлган. Кўрсатилган кўринишларнинг кўпчилиги сексуал фаоллик вақтида ёки дарҳол ундан кейин кузатилган, улардан айримлари силденафил қабул қилгандан кейин сексуал фаолликсиз ҳам аниқланади. Аниқланган кўриниш ва кўрсатилган ёки бошқа омиллар орасида бевосита алоқа мавжудлигини аниқлашнинг иложи йўқ.\nЭрекциянинг бузилишларини даволаш учун препаратларни жинсий олатнинг анатомик деформацияси (ангуляция, каверноз фиброз ёки Пейронье касаллиги) бўлган беморларда ёки приапизмни ривожланишига мойиллик бўлган ҳолатларда (ўроқсимон-хужайрали анемия, кўп сонли миелома ёки лейкемия) эҳтиёткорлик билан қўлланиши керак.\nСилденафилни постмаркетинг қўллаш давомида узоқ муддатли эрекциялар ва приапизм тўғрисида хабар берилган. Эрекция 4 соатдан ортиқ давом этса, пациент дарҳол тиббий ёрдамга мурожаат қилиши керак.\nАгар дарҳол приапизмнинг олди олинмаса, жинсий олат тўқимасининг қайтмас шикастланиши ва импотенция ривожланиши мумкин.\nБошқа ФДЭ 5 ингибиторлари ёки эрекциянинг бузилишларини даволаш учун воситалар билан биргаликда қўлланилиши\nСилденафилни ФЭД-5 нинг бошқа ингибиторлари ёки ўпка гипертензиясини даволаш учун бошқа препаратлар, силденафил сақловчи ёки эрекциянинг бузилишларини даволаш учун бошқа воситалар билан бирга қўллашнинг хавфсизлиги ва самарадорлиги ўрганилмаган, шунинг учун бундай мажмуаларни қўллаш тавсия этилмайди.\nКўришга таъсири силденафил ва ФДЭ5 нинг бошқа ингибиторлари қўллаш вақтида кўришни спонтан бузилишлари хақида хабар берилган. Жуда кам ҳолларда кўрув нервининг артериит бўлмаган олдинги ишемик невропатияси (КНАОИН) хақида хабар берилган. Кўришни тўсатдан бузилиши ҳолида силденафил билан даволашни тўхтатиш ва дарҳол шифокор билан маслаҳатлашиш лозим.\nРитонавир билан қўллалниши\nСилденафилни ритонавир билан бирга қўллаш тавсия этилмайди.\nАльфа-адреноблокаторлар билан бирга қўлланиши\nСиденафил ва альфа- адреноблокаторларни бирга қўллаш алоҳида сезгир пациентларда симптоматик гипотензияга олиб келиши мумкинлиги туфайли, альфа-адреноблокаторларни қабул қилаётган пациентларга препаратни эҳтиёткорлик буюриш лозим. Одатда, бундай ҳолат силденафил қўллангандан кейин 4 соат давомида кузатилади. Альфа-адреноблокаторларни қабул қилаётган пациентларда постурал гипотензия ривожланишининг хавфини камайтириш учун, ЛибигранТМ препаратини фақат гемодинамика кўрсаткичлари турғун ҳолатга эришилгандан сўнг бошлаш лозим. Шунингдек, препаратнинг бошланғич дозасини 25 мг гача кмайтириш мақсадга мувофиқлигини кўриш лозим. Постурал гипотензиянинг симптомлари пайдо бўлган ҳолида нима қилиш кераклиги хақида пациентларна хабардор қилиш лозим.\nIn vitro тадқиқотларда силденафил натрий нитропруссиднинг антиагрегант самарасини кучайтириши аниқланган. Қон кетишига мойиллиги ёки фаол пептик яраси бўлган пациентларда силденафилни қўллашнинг хавфсизлиги бўйича маълумотлар йўқ, шунинг учун бундай беморларда препаратни қўллашни мақсадга мувофиқлигини синчиклаб бахолаш лозим. Тўр парда окклюзиясини ривожланишининг хавфи айниқса қонни юқори ивучанлигида пациентларда ошади.\nЛибигранТМ аёлларда қўланмайди.\nЛибигранТМ препарати таблеткалар лактоза сақлайди. Кам учрайдиган наслий галактозани ўзлаштираолмаслик, Лаппа лактаза танқислиги ёки глюкоза-галактозани кам сўрилиши бўлган пациентларга препарат буюрилмайди.\nЛибигранТМ препаратининг ҳар бир таблеткаси 1 ммоль натрий сақлайди (23 мг дан кам); натрийнинг бундай миқдорида хеч қандай махсус кўрсатмалар талаб этилмайди.\nСилденафилни аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nТранспорт воситаларини ва бошқа потенциал хавфли механизмларни бошқариш қобилиятига таъсири\nСилденафилни автомобилни ёки бошқа техник воситаларни бошқариш қобилиятига таъсири бўйича тадқиқотлар ўтказилмаган.\nСоғлом кўнгилли эркакларда силденафилнинг мувозанат концентрацияси фонида (80 мг дан кунига 3 марта) бозентаннинг (125 мг дан кунига 2 марта) AUC 49,8% га, Сmax – 42% га ошиши кузатилган.\nАвтотранспортни хайдаш ва механизмларни бошқаришда эхтиёткорликка риоя қилиш лозим, чунки силденафил бош айланиши ва кўришни бузилишини чақириши мумкин.\nСоғлом кўнгиллиларда ўтказилган тадқиқотларда 800 мг гача дозаларда бир марта қабул қилинганида, нохуш кўринишлар пастроқ дозаларда қабул қилинганидаги солиштирарли бўлган, лекин кўпроқ кузатилган ва яққолроқ бўлган.\n200 мг дозада қабул қилинганида таъсирларнинг кучайиши кузатилмаган, бироқ ножўя реакцияларнинг (бош оғриғи, юзни қизариши, бош айланиши, диспепсия, бурунни битиши, кўришни бузилиши каби) пайдо бўлиши тез-тезлигини ўсиши кузатилган.\nДоза ошириб юборилган ҳолда стандарт сақлаб турувчи даволашни ўтказиш лозим. Диализ силденафилнинг клиренсини тезлаштирмайди, чунки силденафил плазма оқсиллари билан фаол боғланади ва сийдик билан чиқарилмайди.\nЛибигран™ 50 мг ёки 100 мг, қобиқ билан қопланган таблеткалар блистерларда. 1 блистер (1 ёки 4 қобиқ билан қопланган таблетка) қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутига жойланган.\n25°С дан юқори бўлмаган ҳароратда, оригинал ўрамида, қуруқ ва болалар ололмайдиган жойда сақлансин.


Ақтауда Ўзбекистон Бош консулхонаси очилди – Газета.uz\nҚозоғистоннинг Ақтау шаҳрида Ўзбекистон Бош консулхонаси очилди. Унинг консуллик округига Қозоғистоннинг Ақтўбе, Атирау, Манғистау ва Ғарбий Қозоғистон вилоятлари киради.\nLotinchada 5 сентябрь 2019, 18:29 Сиёсат\n30 август куни Қозоғистоннинг Ақтау шаҳрида Ўзбекистон Бош консулхонасининг расмий очилиш маросими бўлиб ўтди, дея хабар қилди Ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизмати.\nТадбирда Ўзбекистоннинг Қозоғистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Саидикрам Ниязходжаев, Манғистау вилояти ҳокими Серикбай Трумов, бош консул Нодиржон Турғунов иштирок этди ва нутқ сўзлади.\n31 август куни Бош консулхонада Ўзбекистондан Манғистау вилояти бозорларига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етказиш бўйича амалий музокаралар бўлиб ўтди ҳамда 2,5 млн АҚШ доллари миқдорида дастлабки келишувга эришилди.\nЎзбекистоннинг Ақтау шаҳридаги Бош консулхонаси қуйидаги манзилда жойлашган: 130000, Қозоғистон, Ақтау шаҳри, 30-микрораён, 83/1-уй, телефонлар: +77292777117, +77775990050, +77775990051.


“Танишимнинг опаси газни кўп ёқиб қўйибди…” - Huquq.uz\n“Танишимнинг опаси газни кўп ёқиб қўйибди…”\n16:30 - 06.03.2021\nСарвар (исмлар ўзгартирилган) илгари судланиб, жазога тортилган, айни пайтда «Gaz story plan» масъулияти чекланган жамияти раҳбари. Акмал «Ҳудудгаз Самарқанд» газ таъминоти филиалида етакчи мутахассис бўлиб ишлаётганига ҳали унча кўп бўлмади. Улар Сарварнинг хонадонини газлаштираётган пайти танишиб қолган эди.\nБир куни Сарварга таниши Дилшод қўнғироқ қилиб, опаси уйини сотмоқчи эканини, газ идорасида бирорта таниши бўлса, уйига газ ҳисоблагич ўрнатиб, қарзини бартараф қилишда ёрдам беришини сўради. Сарвар аввалига йўқ деб, кейин суриштириб кўришини айтди. Шундан сўнг Сарвар Акмални йўқлаб ишхонасига келди. Бироз суҳбатлашгандан сўнг муддаога ўтди: “Танишимнинг опаси газдан қарздор. Шу қарзни йўқ қилиш имкони борми?” Пулга муҳтож бўлиб юрган Акмалга қулай имконият туғилгандай бўлди. Икки миллион сўм берса ҳал қилиб беришини айтди. Сарвар анча вақтдан бери Дилшоддан ололмай юрган пулини ҳам шу суммага қўшиб ундириб олишни ўйлади.\nШундан кейин Сарвар «Бўлди, одам топдим, қарзингни ҳал қилиб беради» деб Дилшодга телефонидан хабар юборди. Эртаси куни йигит опаси билан газ идораси олдига келди. Сарвар билан учрашди, гаплашишди:\n– 3 миллион 990 минг сўм қарзингиз бор экан, танишим 3 миллион сўм сўраяпти, – деди Сарвар ўзининг ҳам ҳаққини қўшиб. — Бундан камига кўнмайди, пулни берганингиздан сўнг қарзи йўқ деган маълумотнома ҳам олиб беради.\nДилшоднинг тамагирлардан жаҳли чиқди, ИИБга бориб ариза ёзди, фирибгарларга чора кўришни сўради. Шундан сўнг тадбир режалаштирилди.\nСарвар Дилшоддан 3 млн. сўмни санаб олди, қарзи йўқлиги ҳақидаги маълумотномани бир кунда тўғрилаб беришини айтиб кетаётганда ИИБ ходимлари томонидан ушланди.\n«Келаяпсанми?» деган хабарлардан сўнг пулнинг млн. сўми Акмалга аталгани маълум бўлди. У ҳам ашёвий далиллар билан қўлга олинди.\nСуд Акмални 2 йил муддатга моддий жавобгарлик ва мансабдорлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилди. Иш ҳақининг 20 фоизини давлат ҳисобига ушлаб қолган ҳолда 2 йил ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинлади. Сарвар ҳам шундай жазога лойиқ кўрилди.


Жуфтини қизғанган пингвин рақиби билан қонли олишувга киришди(Видео) Афиша\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Жуфтини қизғанган пингвин рақиби билан қонли олишувга киришди(Видео) 11:35, 08 ноябрь 2016\tИкки нафар Магеллан пингвинлари ўртасидаги беаёв кечган жанжал видеога тушиб қолди, деб ёзади “Вести”. Мазкур видео National Geographic томонидан эълон қилинди. Ҳодиса Аргентинадаги Пунта Томбо қўриқхонасида юз берди. Бу ерга бир йилда юз минглаб пингвинлар сузиб келади. Пингвинлар ўртасидаги жанг улардан бири жуфтининг ёнида бошқа пингвинни кўриб қолганидан сўнг бошланди. Рақиблар бирдан бир-бирига ташланиб кетди ва бир-бирини тумшуқлари ҳамда қанотлари билан ура бошлади. Одатда пингвинларнинг бу тури мустаҳкам жуфтлик яратади ва бир неча йиллар давомида бирга яшайди. Кўриниб турибдики, бу икки пингвин бундай ҳолдан истисно бўлган. Қонли жанг мобайнида пингвинлар урғочи пингвинни чақириб, ўзларидан бирини танлашини сўрайди. Урғочи пингвин ўз жуфтини эмас, бошқа пингвинни танлайди. “Алданган” пингвин сўнгги дамгача жуфти учун курашади, бироқ енгилади...


Ҳаддимиздан ошдик: ашулачи фатво бера бошлади... | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nҲар бир кишининг ўз соҳаси бор. Ўша соҳа доирасида хизмат қилса, аввало ўзига фойдали бўлади. Қолаверса бошқалар учун ҳам энг керакли ва манфаатли мутахассис бўлади. Аммо ўз доидаридан чиқса, мутахассислик чегарасидан чиқса, ҳаддини билмаса, аввало ўзига қолаверса атрофидагиларга зарарли мутахассисга айланади.\nБунга биргина мисол:\nБутун дунёга машҳур Аҳмад Дидот (Ahmed Deedat) Исломни ҳимоя қилиш мақсадида мунозаралар ўтказар эди. Бу унинг мутахассислиги бўлиб ўз мутахассислиги доирасидан ташқарига чиқмади. Уммат ундан жуда ҳам катта илмий манфаат кўрди. Бирор марта мутахассислиги бўлмаган фиқҳий ва ақидавий масалаларга аралашмади.\nАҳмад Дидот ҳаётлигидаёқ машҳур бўлган шогирди Зокир Ноик (Zakir Naik) устози вафот қилгач, ўз мутахассислиги қолиб бошқа мавзуларда фатво беришга киришиб кетди. Баъзан ҳадисларни саҳиҳ-заифга чиқарадиган муҳаддислик қилди, баъзан фатволар берди, баъзан ақидавий масалаларда ҳукмлар берди. Охир-оқибат илмий мажлислари ўз соҳаси бўлмаган мавзулардан иборат бўлиб қолди. Ватандошлари учун фойдали эмас балки зарарли мутахассис бўлиб қолди.\n- Доктор Зокир, сиз ўз соҳангизнинг етук мутахассиси ҳисобланасиз. Илтимос бошқа мавзуларга аралашмасдан ўз соҳангиз доирасида қолинг. Модомикли ўз мутахассислигингиз доирасида қолар экансиз, мен сизни шахсан ўзим қўллаб қувватлайман.\nБизнинг диёрда ҳам худди шу ҳолат кузатилмоқда. Мутахассислиги бўлмаган соҳаларда от чоптириш одатий ҳолга айланиб қолди. Ачинарли томони ўз соҳаси бўйича илмий иш қилишни четга суриб қўйиб, бехабар бўлган мавзуларида ёзиш-чизиш асосий машғала бўлиб қолди.\nДаҳрийлик мутахассислиги бўлганлар фатво беришни бошлаб юборди. Соҳаси журналист бўлганлар муҳаддисликка ўтиб олди. Табобатдан бехабарлар эса мутлоқ табиблигини эълон қилиб юборди. Фикри аралаш-қуралаш бўлиб ётган баъзи шахслар эса Ислом мафкураси ҳақида бонг уришга одатланди.\nКошки ҳар биримиз ҳаддимизни билсак эди, ўз соҳамиз доирасида қолиб халқимиз ва динимизга хизмат қилсак эди... Кошки!..\nШайхул-Ислом Мустафо Сабрий роҳимаҳуллоҳдан сўралган экан:\n- Мусулмонлар қачон авалгидек ғолиб ва азиз ҳолатига қайтади?\n- Қачонки ҳамма ўз соҳада хизмат қилса, деган экан.\nСўзим дўстларим ва укаларим учун оғир ботиши мумкин. Лекин айтишга мажбурман. Йўқса зиммамда қолиб кетади:\n- Ўз соҳангизда ижод қилинг, хизмат қилинг. Соҳангиз бўлмаган мавзуларга аралашманг. Халқимиз ва динимиз учун зарарли мутахассис бўлиб қолишдан сақланинг. Халқимиз сиздан айнан сиз билган мутахассислигингиз бўйича илмий ишлар кутади. Динимиз учун ўз соҳангиз доирасида фойдали бўла олишингиз мумкин. Акс ҳолда динимизга ҳам, халқимизга ҳам зарар бериб қўйишингиз мумкин. Шундай катта зарар беришингиз мумкинки, бераётган зарарингиз бардавом бўлади ҳамда ёнингиздагиларнинг қарсаклари жаранги остида сизни огоҳлантирадиганлар овози сизга эшитилмай қолади. Шунда зарарни фойда деб эътиқод қилиб қолишингиз мумкин. Бу эса энг хавфлисидир. Келинг, ҳаддингизни билинг ва ўша ҳаддингиздан ошиб кетманг.\nАллоҳ таоло барчамизни динимиз ва халқимиз учун манфаатли мутахассислардан қилсин.\nқўшиқчи Фатво Махсус Ўзбекистон дин НЕГА?


Туғруқ ёшидаги 7 миллион аёлга тиббий ёрдам кўрсатилди - www.Voydod.net\nBarcha ovozlar: 58858\nKosinduct Pierzescuro Yokianagok Ugoer MarusMn MojokTed EmetPl RiordianPync DarmokUnat RamonGymn\n11111, 98119988, Kosinduct, EmetPl\nxXxsell1996, barca8616, elektron, Shoxijahon_Shox, XaMMeC, 98119988, 11111, fffaaarrruuuhhh, 938101363, Sanjar96, Azizbekxamidov1411, SilasNox, Hm_plus, Jalil_OFF, eduardKex, vcayopeaBaw, BenPi, FordTic, Denpokbref, RamonGymn, DarmokUnat, RiordianPync, EmetPl, MojokTed, MarusMn, Ugoer, Yokianagok, Pierzescuro\nТуғруқ ёшидаги 7 миллион аёлга тиббий ёрдам кўрсатилди\nТуғруқ ёшидаги 7 миллион аёл ҳамда 7 миллион 300 минг нафар бола тиббий кўрикдан ўтказилди, 195 минг нафарёлғиз қариялар, ногирон ва пенсионерларга малакали тиббий ёрдам кўрсатилди.\nЙилмобайнида мамлакатимиз бўйича 311 миллиард сўмлик бюджет маблағи ҳисобидан 146 та\nзамонавий тиббиётмуассасаси фойдаланишга топширилди. Жумладан, Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказида янги даволашкорпуси ва диагностика бўлими, болалар касалликлари санаторийси барпо этилди. Қашқадарё вилоятинингЧироқчи туманида тиббиёт бирлашмаси, Сурхондарё вилоятида кўп тармоқли болалар ва катталар тиббиётмарказлари, Фарғона вилоятининг Ўзбекистон ва Қўштепа туманлари тиббиёт бирлашмалари ва бошқаўнлаб касалхоналар тубдан реконструкция қилинди.\nШу билан бирга, Тошкент шаҳридагиПедиатрия тиббиёт институти клиникасида ҳамдар еспублика педиатрия ихтисослашган илмий-амалий тиббиётмарказида янги жарроҳлик корпуслари ишга туширилди.\nБиргина 2013 йилнинг ўзида Республикаихтисослашган хирургия марказининг кардиохирургия\nмажмуаси ва бошқа шундай шифохоналардаюрак-қон томир касалликларига\nчалинган 4 мингдан зиёд бемор дардига даво топди.


ТУРИЗМ ИСТИҚБОЛИ - Ўзбекистон овози газетаси\nиқтисодиёт тараққиётига, янги иш ўринлари яратилишига хизмат қилади\nСамарқанд шаҳрида БМТ Жаҳон сайёҳлик ташкилоти ижроия кенгашининг 99-сессиясида Президентимиз Ислом Каримов сўзлаган нутқи кенг жамоатчиликда катта қизиқиш уйғотмоқда. Президентимиз томонидан туризмни ривожлантириш бўйича билдирилган таклифлар мазмун-моҳияти билан ЎзХДП ғояларига ҳамоҳангдир.\nЎзбекистон Халқ демократик партияси Сайловолди дастурида янги иш ўринлари яратиш, аҳолининг реал даромадларини ошириш, кам таъминланган кишиларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Туризм соҳаси эса иқтисодиётнинг юқори даромад келтирадиган ва ҳозирда жадал ривожланаётган тармоқларидан бири ҳисобланади.\nШу боис Президентимиз нутқида билдирилган фикрлар ЎзХДПнинг барча даражадаги партия ташкилотлари ҳамда депутатлик бирлашмалари томонидан чуқур ўрганилмоқда. Туризмни янада ривожлантириш янги иш ўринлари яратилиши, аҳоли даромадларини ошириш, мамлакатни тараққий эттиришда муҳим аҳамиятга эга экани хусусида фикр-мулоҳазалар билдирилмоқда.\nАмрулла АБДУЛЛАЕВ, халқ депутатлари Самарқанд шаҳар Кенгашидаги ЎзХДП гуруҳи аъзоси, «Амир Темур» мақбараси директори:\n— Бугунги кунда туризм — дунё мамлакатлари ва халқларини ўзаро яқинлаштирувчи, маданиятларни бирлаштирувчи муҳим воситага айланмоқда. Истиқлол йилларида мамлакатимизда юз берган изчил тараққиёт, энг асосийси, тинчлик ва осойишталик туфайли юртимизга келаётган сайёҳлар оқими бир неча баробар кўпайди.\nПрезидентимиз Жаҳон сайёҳлик ташкилоти ижроия кенгашининг сессиясидаги нутқида қуйидаги фикрларни билдирди: ...Тинчлик ва хавфсизлик бўлмаган жойда эса ҳеч қандай сайёҳлик бўлиши мумкин эмас. Бу ёдгорликларни кўриш учун ким жонини хавф-хатарга қўяди? Агар шу нуқтаи назардан қарайдиган бўлсак, бугунги кунда тинчлик-осойишталик ва турли халқлар ўртасидаги ўзаро бир-бирини тушуниш қандай ҳал қилувчи омил эканини яхши англаймиз.\nХорижлик меҳмонлар эътироф этаётганидек, Ўзбекистонда сайёҳлик инфратузилмаси тобора ривожланиб, транспорт, меҳмонхона ҳамда замонавий ахборот технологиялар билан боғлиқ масалаларда юксалиш кўзга ташланмоқда. Сайёҳларнинг мамлакатимизга ҳеч қандай тўсиқларсиз келиши учун барча шарт-шароитлар яратилмоқда. Жаҳон сайёҳлик ташкилоти сессиясининг айнан Самарқандда ўтиши эса Ўзбекистонда туризм соҳасини ривожлантиришнинг янги босқичини бошлаб беради.\nХалқаро анжуман иштирокчилари Регистон мажмуаси, Хўжа Дониёр мақбараси, Мирзо Улуғбек расадхонаси, «Афросиёб» музейи каби диққатга сазовор жойлар қаторида Амир Темур мақбарасини ҳам зиёрат қилишди. Улар бу ёдгорликнинг салобати, қурилиши ҳамда унинг асл ҳолида сақлаб келинаётганига юқори баҳо беришди.\nШу ўринда алоҳида таъкидламоқчиманки, Амир Темур мақбарасини кўриш учун бутун дунёдан келаётган сайёҳлар оқими йилдан йилга кўпайиб бормоқда. Бу ерда улар учун барча қулайлик ва имкониятлар яратилган.\nХалқ депутатлари Самарқанд шаҳар Кенгашидаги партия гуруҳимиз томонидан туризмни ривожлантириш, шу йўналишдаги касб-ҳунар коллежларини битираётган ёшларни иш билан таъминлаш масаласига алоҳида эътибор қаратилмоқда.\nСамарқандда ўтган бу анжуманда билдирилган таклифлар мамлакатимизда туризмни ривожлантириш билан бирга кўплаб янги иш ўринлари яратишга хизмат қилади. Шу боис партия гуруҳимиз бу йўналишдаги вазифаларни амалга оширишга муносиб ҳисса қўшиши керак, деб ўйлайман.\n— Туризм соҳасини ривожлантириш партиямиз дастурий мақсадларида кўзда тутилган — аҳолини иш билан таъминлаш, иқтисодиётни тараққий эттиришда муҳим аҳамиятга эга. Шу боис халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларидаги партия гуруҳлари туризм билан боғлиқ масалаларни доимий комиссия ва сессиялар муҳокамасига олиб чиқишга ҳаракат қиляпти. Чунки, бу борада Хоразм вилоятида фойдаланилмаётган имкониятлар талайгина.\nПрезидентимиз нутқида таъкидланганидек, 2013 йилда мамлакатимиз бўйича сайёҳлик хизматлари экспорти ҳажми 615 миллион доллардан зиёдни ташкил этди. Бугунги кунда туризм соҳасида 200 минг нафардан ортиқ киши меҳнат қилиб келмоқда.\nЎзбекистонда 550 та сайёҳлик компанияси — туроператорлари фаолият юритмоқда, мамлакатимиздаги тарихий объектлар, архитектура ва шаҳарсозлик обидаларининг аксариятини қамраб олган 110 та халқаро сайёҳлик йўналиши бўйича сайёҳларга хизмат кўрсатилмоқда. Бу йўналишларнинг 65 таси тарихий-маданий меърос объектлари, 30 таси табиий-рекреацион, 15 таси соғломлаштириш туризм элементларини ўз ичига олган экологик йўналишлардир. Ҳозирда юртимизда 50 мингдан зиёд ўринга эга бўлган 500 дан ортиқ меҳмонхона, мотел ва кемпинглар сайёҳларга халқаро стандартлар бўйича хизмат кўрсатмоқда. Бу рақамлар мамлакатимизда туризм жадал ривожланаётганини кўрсатади.\nСамарқанддаги анжуманда Президентимиз илгари сурган ҳаётий таклифлардан келиб чиқиб, фикрлайдиган бўлсак, мамлакатимизда туризм катта истиқболга эга. Келажакда туризмнинг янада тараққий этиши кўплаб йўналишларда янги иш ўринлари яратилиши, инфратузилманинг ривожланишида муҳим ўрин тутади. Шу боис партия ташкилотлари ҳамда депутатлар туризмни ривожлантириш орқали аҳолини барқарор даромад манбалари билан таъминлашга энг устувор вазифалардан бири сифатида қараши лозим.


Мўғулларнинг исломни қабул қилиши | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n1889 12:45 25.11.2021\nЎрта аср мўғул босқинчилари тарихда мусулмон юртларини вайрон қилган, бутун шаҳарларни ер билан яксон қилган, ортидан ўлим ва вайронагарчиликдан бошқа ҳеч нарса қолмаган шафқатсиз кўчманчи жангчилар сифатида танилган. Балки бу кейинги даврларда мўғул ҳукмдорларининг ислом динини қабул қилишини бироз ҳайратланарли қилиб қўйгандир, деб ёзади Ҳафса Одил Чугтай.\nМўғулларнинг ҳалокатли истилосидан сўнг янги мусулмон империяси пайдо бўлди. Бу жараён Олтин Ўрда хонларидан бошланиб, Мўғул ҳукмдорлари ва Илхонлар томонидан ислом динини қабул қилиши билан давом этди.\nЧингизхоннинг набираси, Жўчининг ўғли Берке (1209-1266) ислом динини қабул қилган биринчи мўғул хони ҳисобланади. Унинг динга кирганлиги ҳақидаги манбалар жуда кам, гарчи унинг сарой аъёнлари ва ҳамроҳлари у билан бирга ислом динини қабул қилиб, сарой мажлисларида бу динга амал қилишларини очиқ кўрсатган, деган тахминлар мавжуд.\nМўғуллар Айн-Жолутда мағлубиятга учрагач, Берке аввал мамлук султони Қутуз билан, сўнгра султон Байбарс билан иттифоқ тузади. У билан Ҳулагу ўртасидаги қарама-қаршилик мўғуллар империясининг парчаланишига олиб келди. Айрим тарихчиларнинг фикрича, Беркенинг Ҳулагуни ўзаро низолар сари тортиши Исломнинг муқаддас ерлари Макка, Мадина ва Қуддусни худди Бағдод бошига тушган балолар келишига тўсқинлик қилган.\nБеркенинг ворислари Туда-Менгу (1282-1287) ва Ўзбек (1312-1341) ислом билан Олтин Ўрда ўртасидаги алоқани таъминлаган. Ўзбекхон даврида бу дин расмий тус олди. Француз олими Мари Фаверо шундай деб ёзади: «Бу ўзгаришлар шунчаки сиёсий оппортунизм бўлиб қолмай, балки янги ижтимоий ўзликни ифодалаб берди ва чингизийлар мафкураси доирасидан ташқарига чиққан жамоавий бирдамлик манбаи эди».\nКейинги ўн йилликларда тўрт хонликнинг учтаси у ёки бу вақтда ислом динини қабул қилган. Хулагунинг бевосита авлоди бўлган Хулоғийлар давлатининг Илхони Ғозонхон (1295-1304 йилларда ҳукмронлик қилган) исломни расмий дин деб эълон қилиб, зодагонларни улардан ўрнак олишга мажбур қилган. Бу вақтга келиб Хитойдаги мўғул ҳукмдорлари билан алоқалар узилиб қолган. Ғозонхон бошқа мусулмон сулолалари билан доимий тўқнаш келган бўлсада, ислом уламоларига ҳомийлик қилган.\nЧағатой хонлиги гарчи бу жараён қийинчиликсиз ўтмасада, ислом динини қабул қилишда учинчи бўлди. Тармаширинхон (1331—1334 йилларда ҳукмронлик қилган) мусулмон бўлгач, буддизм ва тенгрипарастликка эътиқод қилишда давом этган мўғул зодагонлари буни маъқулламади. Хон Мўғулистоннинг ахлоқ қоидаларини бузганликда айбланиб, ўлдирилган. Фақат Туғлуқ Темур даврида (1347—1360 йй.) хоннинг ўзи ва унинг қўл остидаги 120 мингга яқин халқи исломни қабул қилганидан кейин хонликда ислом ҳукмрон динга айланди.\nУчта ғарбий хонликдан фарқли ўлароқ, тўртинчи мўғул давлати Юань империяси (замонавий Хитой ҳудуди) асосан буддист бўлиб қолган ҳолда исломни қабул қилмади. Баъзилар Исломни қабул қилган мўғул хонлари ва зодагонларининг самимийлигига шубҳа қилиб, иқтисодий ва сиёсий манфаатларга урғу берган бўлсада, Питер Жексон: “Бундай динга ўтишни «қисман» ёки «самимий эмас» деб таърифлаш нотўғри, чунки бизнинг нуқтаи назаримиз Исломни қабул қилган мўғул ҳукмдорларининг самимиятини баҳолашга имкон бермайди. Кўпинча, бундай ҳукмлар чуқур ички ўзгаришлар атрофида айланадиган диний қарашлари ва Ғарбнинг христиан нуқтаи назари ва тажрибаларига асосланади”, дея эслатади.\nНима бўлганда ҳам Бағдод қулаганидан 100 йилдан камроқ вақт ичида империянинг ғарбий қисмидаги барча мўғул ҳукмдорлари исломни қабул қилиб, бу диннинг шарққа ёйилиши ва минтақанинг қиёфасини бутунлай ўзгартириши мумкин, деб камдан-кам одам тахмин қила олар эди.\nМахсус Ислом Тарих Мўғулистон\n172 10:46 08.12.2021\n270 10:12 08.12.2021\n164 09:39 08.12.2021\n660 09:15 08.12.2021\n405 08:08 08.12.2021\n497 22:05 07.12.2021


26 апрель куни Ўзбекистонда ўзгарувчан об-ҳаво кузатилади\n12:58 / 25.04.2017\nТошкент шаҳри. Республика Гидрометеорология марказининг хабар беришича, 26 апрель куни пойтахтда ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 3-8 метр тезликда шамол эсади. Кечаси 13-15 даража илиқ, кундузи 28-30 даража иссиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, айрим жойларда ёмғир ёғиб, момақалдироқ бўлиши мумкин. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади. Шамолнинг тезлиги баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучаяди. Кечаси 10-15, кундузи 13-18 даража илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 7-12 метр тезликда шамол эсади. Кечаси 12-17 даража илиқ, кундузи 25-30 даража иссиқ бўлади.


Эшикингга бош урармен телбалар янглиғ юруб,\nЭй пари, йўл бер висолингғаки, кетмай бош уруб.\nСарв қаддинг борида ўз қаддини чун қилди васф,\nЎтқа ёқти боғбон сарви сихисин синдуруб.\nЎлтуруб эрди, қўпуб кетмакка чун азм айлади,\nЁна тиргузди мени, алҳамдулиллаҳ, ўлтуруб.\nКўзлари сайд айлар учун телба кўнглумни менинг\nҚоши ёсини қуруб, кирпик ўқини тўлдуруб.\nЖон била ақлу кўнгулни елга бердим совуруб.\nТопшуруб эрдим кўнгулни ёрға, чун борди ёр,\nҚамдам эттим хаста кўнглумни Худога топшуруб.\nБўйнума занжири ғам, ё бўғзума тиғи ситам,\nҲар не келса ишқ йўлида турубмен телмуруб.\nМен билурмен кўзи қотил, лаъли1 жонбахш эрканин,\nЧунки, Бобур, ҳажрида кўп йиғладим оғзим қуруб.www.SHERLARUZ.CoM - Saytdan olindi!


Бугун Қирғизистон парламенти собиқ дипломатларни парламент сайловларида қатнашиш имконидан маҳрум этувчи талабни бекор қилишга овоз берди.\nМаълумки, Қирғизистон сайлов қонунига кўра, парламент сайловларида қатнашиш истагида бўлган фуқаролар бевосита сайловдан олдин мамлакатда беш йил истиқомат қилиши керак.\nҚирғизистон парламенти бу қонун дипломатларга қўлланмаслиги лозим, деган қарор чиқарди.\nТўрт нафар собиқ дипломат – Роза Ўтунбоева, Усен Сидиқов, Медеткан Шеримқулов ва Мамбетюнус Абиловлар кейинги ойда бўладиган парламент сайловларида қатнашиш учун рўйҳатдан ўта олмаган. Чунки улар охирги беш йил давомида узлуксиз мамлакатда истиқомат қилмаган.\nБугун парламент қабул қилган тузатишни Президент Асқар Ақаев имзолаши лозим. Ақаев мазкур тузатишни 30 кун ичида имзолаши мумкин. Бироқ парламент сайловларида қатнашиш учун рўйҳатдан ўтиш муддати эртага тугайди.\nАсаба миллий тикланиш мухолифат партияси етакчиси Азимбек Бекназаровнинг айтишича, президент қонунни вақтида имзоламаса, собиқ дипломатлрга оид машмаша президент томонидан махсус уюштирилган, деб ҳисоблаш мумкин бўлади.\n“Қабул қилинган қонунга тузатишларни бугун-эрта жўнатсак ва президент янги қонунни 22 январгача имзоласа қонун кучга киради. Кучга киргандан кейин, тўртала диплоамт ҳам сайловда қатнашиш имконига эга бўлади. Агар президент қонунни вақтида имзоламаса, бу менинг шахсий фикрим, дипломатларга боғлиқ ҳамма машмаша президент томонидан махсус уюштирилган, деб ҳисоблаш мумкин бўлади”, - дейди мухолифат вакили.\nАйни пайтда ички ишлар томонидан Бишкекда намойишлар уюштиришда иштирок этган икки мухолифатчи ҳибсга олингани хабар қилинмоқда. Намойишлар собиқ дипломатларга сайловларда иштирок этиш имкони берилишини талаб қилган.


13 апрел 2021, Тошкент вақти: 11:39\nUzbekistan / Russia - Chelyabinsk detention center for foreigners, Chelyabinsk, 19.06.2015.\nОзодликка мурожат қилган марғилонлик 66 ёшли Комилжон Ҳасанов 4 ойдан буён Россиянинг Твер шаҳри чет элликларни сақлаш (СУВСИГ) марказида ушлаб турилганини айтди. Марказдаги шароит қамоқхонадан фарқ қилмаслигини айтган отахон, ўзидан кўра ушлаб турилган ёш болали ўзбек аёллари аҳволига ачинаётганини сўзлаб берди.\nМарғилонлик 66 яшар нафақахўр Комилжон Ҳасановнинг айтишича, у Шўро давридаги ҳарбий хизматдошларини кўриш ва қисқа муҳлат ишлаш ниятида Россияга келган. Комилжон ака Тверь шаҳрига келганидан икки ой ўтар-ўтмас, полиция ходимлари уни аввал полиция бўлимига, суд қароридан сўнг эса, депортация қилиш марказига келтирганини билдирди.\n- Мени “регистрациянг йўқ” деб ушлаб, шу ерга олиб келишди. Россияга келганимга ярим йил бўлган бўлса, унинг қарийб 4 ойини депортация марказида ўтказаяпман. Ишлаган жойимда пулим қолган эди, 1-2 кунга пулимни олиб кетмоқчи эдим. Бизни камерага қамаб ташлаган. Шароити оғир. Ташқарига, прогулкага ҳам, бошқа нарсага ҳам чиқармайди. Кимга дардимизни айтишни ҳам билмаймиз. Элчихонага мурожаат қилгандик. Бирор натижа йўқ, - деди Комилжон ака.\nМарғилонлик отахон ўзидан кўра депортация муассасида ушлаб турилган 10 нафар ёш болали ўзбек аёлларига ачинаётганини билдирди.\nКомилжон Ҳасанов билан суҳбат\nДепортация муассасида қарийб ярим йилдан буён сақланаётган хоразмлик Абдурашиднинг айтишича, муҳожирларнинг узоқ вақт қолиб кетишига асосий сабаб бу муассиса идорасида пулнинг йўқлигидир.\n- Буларда пул йўқ экан, шунинг учун жўнатолмай ўтиришибди, бизларда ҳам пул йўқ. “Жўнатолмасанг, қўйиб юбор, биз ишлаб, йўл пулимизни топиб кетамиз” десак ҳам кўнишмайди. Бизни ушлаб турган жой қамоқхонадан ҳеч қолишмайди. Шароити оғир, ҳар бир камерада 15-16 киши ётади, овқати ҳам овқатга ўхшамайди, еб бўлмайди. Биз овқатини ҳам емаслигимиз мумкин, бизни уйимизга юборишсин, оила, болаларимизни олдига борайлик. Ёш болали 10 нафарга яқин аёл, уларнинг бир нечтаси ёш болали, ҳатто ҳомиладаор аёллар ҳам бор, тиқилиб ётишибди, ёш-қари ўзбеклар. Баъзилар патент (ишга рухсатнома) пулини ёки регистрация мўҳлатини 3-4 кунга кечиктирганларни полиция келтириб, суд уларга депортация қарорини чиқарган. Ҳатто бир йигит қўлида 3 кундан кейин Ўзбекистонга кетиш билети ҳам бўлганига қарамасдан депортацияга ҳукм этган. Йигитнинг билетга тўлаган пули ҳам кўйган. Ана шулар бу ерда ойлаб кутиб ўтирибди, деди Абдурашид.\nРашид билан суҳбат\nОзодликнинг Твер шаҳри чет элликларни сақлаш (СУВСИГ) маркази расмийлари фикрини олиш уриниши натижасиз якунланди.\nОзодлик ўзбекистонликлар муаммоси юзасидан Москвадаги “Гражданское содействие” инсон ҳуқуқлари ташкилотига мурожаат қилди. Ушбу ташкилотнинг Твер вилоятидаги адвокати Владимир Шамкин, Тверь шаҳри чет элликларни сақлаш марказига бориб, у ердаги шароит билан танишганини билдирди.\n-Ўзбекистонлик меҳнат муҳожирлари айтаётган муаммо, ҳақиқатан ҳам, мавжуд. Мен сизни мурожаатингиздан сўнг муҳожирларни юбориш билан шуғулланаётган инспектор билан учрашдим. Шу кунларда муассисага ҳукуматдан пул ажратилган. Меҳнат муҳожирлардан ёш болали икки ўзбек аёли дохил 8 нафарга ватанига жўнатиш ҳужжатлари тайёрланган. Уларнинг шу кунларда учоқда Ўзбекистонга юборилиши белгиланган. Қолган меҳнат муҳожирлари маблағ ажратилишига қараб ватанига юборилади, - деди адвокат Владимир Шамкин.\nҲуқуқ фаоллари Россия депортация муассисаларида чет элликларни узоқ муҳлатда ушлаб турилиши, муҳожирлар орасида ўз жонига қасд қилиш, норозилик чиқишлари каби нохуш воқеаларга туртки бўлишини таъкидлаб келишади.\nЯқинда Россияда инсон ҳақлари бўйича омбудсмен Татьяна Москалькова чет элликларни сақлаш марказлари (СУВСИГ) учун маблағ ажратишни сўраб, Россия ҳукуматига мурожаат қилган эди.


Qalampir.uz - Мирзиёев Жиззахда ички ишлар бўлимига борди\n18:27, 31.01.2019 Жамият\nПрезидент қурилиши режалаштирилаётган уй-жойлар, ижтимоий объектлар, ободонлаштириш лойиҳалари билан танишди.\nБугун, 31 январь куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Жиззах шаҳридаги Мирзо Улуғбек маҳалласида бўлиб, ҳудудда қурилиши режалаштирилаётган уй-жойлар, ижтимоий объектлар, ободонлаштириш лойиҳалари билан танишди.\nЖиззах темир йўл вокзали тубдан реконструкция қилинган. Барча зарур шароитлар яратилган вокзалдан чиқиш биланоқ Мирзо Улуғбек маҳалласи бошланади.\nБу ерда кенг кўламли бунёдкорлик ишлари олиб бориляпти.\nХусусан, вокзал ва Тошкент кўчасини бирлаштирувчи ҳудудда 13 та 894 хонадонга мўлжалланган 7 қаватли уй қурилмоқда. Бу уйлар янги кўчанинг икки четида жойлашади, атрофи ободонлаштирилиб, ўзига хос чиройли ландшафт ҳосил бўлади.\nДавлат раҳбарига вилоят аҳолисини тоза ичимлик суви билан таъминлаш, шаҳар оқова сув тизимини яхшилаш борасидаги ишлар ҳақида маълумот берилган.\nПрезидент аҳолини тоза ичимлик суви билан таъминлаш энг муҳим масалалардан бири эканини таъкидлаган. Режадаги ишларни тез ва сифатли бажариш юзасидан топшириқлар берган.\nЛойиҳалар тақдимотида мамлакат автомобиль йўллари атрофини кўкаламзорлаштириш, йўлбўйи инфратузилмасини яхшилаш бўйича амалга ошириладиган ишлар ҳақида ҳам маълумот берилган.\nДавлат раҳбари Жиззах шаҳридаги 3-сонли ички ишлар бўлимида ҳам бўлиб, ўтган йилги топшириқлар ижросини кўздан кечирган.\nТеглар:Шавкат Мирзиёев Жиззах\n19:42, 06.02.2019 2 528\nПрезидент мирзачўллик оила меҳмони бўлди\n19:29, 30.01.2019 5 925


"Назарбоевнинг қонуни қонун"\n13 май 2021, Тошкент вақти: 08:46\nБМТ ҳимоятида бўлган ўзбекистонлик қочқин қозоқ полициясини халқаро ҳуқуқ нормаларини қўпол тарзда бузганликда айбламоқда.\n2 июн куни Олмаота шаҳрида Қозоғистон Миллий хавфсизлик қўмитаси ходимлари БМТ ҳимоясида бўлган ўзбекистонлик қочқинни ҳибсга олиб¸ Ўзбекистонга қайтариб юбориш билан таҳдид қилган.\nМаълум бўлишича, қозоқ хавфсизлик хизмати ходимлари ўз ҳаракатларини асли Сурхондарё вилоятидан бўлган Аҳмаджон Болтаевнинг Ўзбекистон томонидан халқаро қидирувга эълон қилингани билан изоҳлашган.\nБироқ, Ўзбекистон бош прокуратураси матбуот хизмати раҳбари Светлана Ортиқова фуқаро Аҳмаджон Болтаевнинг халқаро қидирувга эълон қилинганига оид маълумотни тасдиқламади.\nСветлана Ортиқова: Менда унақа маълумот йўқ.\nОзодлик: Қаердан билсак бўларкан?\n- Ташқи ишлар вазирлигининг ëки Ички ишлар вазирлигининг матбуот хизматига телефон қилсангиз¸ уларда бундай маълумот бўлиши мумкин¸ дейди Светлана Ортиқова.\nАҳмаджон Болтаевнинг Озодлик радиосига айтишича, ўзларини Қозоғистон Миллий хавфсизлик қўмитаси ходимлари деб таништирган шахслар унинг БМТ қочқинлар идораси ҳимоясида эканини тасдиқловчи ҳужжатини тортиб олишиб, калтаклашган ҳам.\nАҳмаджон Болтаев: 2 июн куни соат учларда бозорда юрган эдим. Уч киши келиб ҳужжатимни сўрашди. Кўрсатсам¸ қўлимдан олди ва қўлимга кишан солиб¸ машинага олиб кетишди.\nУйимга телефон қилиб олай десам¸ “Йўқ¸ телефон қилиш мумкин эмас” дейишди. Кейин мени машинада ўзларининг офисига олиб боришди.\nОзодлик: Нима сабабдан олиб кетишганини тушунтиришдими? Сиз сўрадингизми?\nАҳмаджон Болтаев: Сўрадим. Менга “Сени Ўзбекистон сўраяпти. Шунинг учун сени Ўзбекистонга қайтарамиз” деган гапни айтишди.\n“Нима қилдим сенга? Мен Қозоғистонда БМТнинг ҳимоясидаман. Мени 7 соатдан бери ушлаб турибсан. Менинг нима айбим бор?” десам¸ “Сени Ўзбекистонга жўнатиб юборамиз” дейишди.\nКейин бир ҳужжатларни чиқариб “Сен Ўзбекистонда қидирувдасан” деб Еттисув туман ички ишлар бўлимига олиб келишди. Бу ерда справкамнинг сертификатини кўрсатган эдим¸ қабул қилмади.\nКейин бошқа ИИБга олиб кетишди. У ерда ҳам қабул қилмади. Учинчи ИИБга олиб бориб¸ мени сертификатсиз топширишди.\nОзодлик: Сизга нисбатан босим ўтказишдими, уришдими?\nАҳмаджон Болтаев: Биринчи мартасида урди. Уй адресингни бер¸ деди. Мен “Уй адресимни бера олмайман. Ëдимда сақлаб юрибман. Уйдагиларимнинг ҳаëтини хавф остига қўя олмайман” дедим. Кейин уч киши бўлиб “Ҳозир подвалга туширамиз¸ у қиламиз¸ бу қиламиз” деб қўрқитишди.\nОзодлик: Сизга Ўзбекистон томон юборган бирор ҳужжатни кўрсатишдими?\nАҳмаджон Болтаев: Йўқ¸ унақа ҳужжат кўрсатишмади. Фамилиясини сўрасам¸ ҳатто “Менинг фамилиям Назарбоев” деб калака қилди.\nҲатто БМТ нинг қочқинлар бўйича комиссарлиги ҳам бу ерда ҳеч ким эмас¸ деб Назарбоевнинг портретини кўрсатди ва “Мана бунинг қонуни қонун” деди.\nҲужжатларимни¸ тахминан 20 минг атрофидаги тангамни (қозоқ пул бирлиги – таҳр.)¸ иккита телефонимни олиб қўйди. Ҳатто БМТ Қочқинлар иши бўйича комиссарликдан телефон қилиб сўрашса ҳам¸ бизда йўқ¸ деб айтиб юборишди.\nОзодлик: Ҳозир қайси ҳужжатларингизни олиб қўйишган? Паспортингизни ҳам олиб қўйишдими?\nАҳмаджон Болтаев: Менинг ëнимда паспорт йўқ эди. Справка¸ миграцион томонидан берилган қоғоз¸ БМТ Қочқинлар иши бўйча комиссарлик томонидан берилган сертификат бор эди.\nОзодлик: Сизни қачон қўйиб юборишди?\nАҳмаджон Болтаев: Икки кун ушлаб тўртинчи июн куни кечқурун қўйиб юборишди. Света деган юрист келиб¸ олиб чиқиб кетди.\nСветага ҳам мени ушлаб келганлар телефонда “бизларда йўқ” деб айтишган экан. Ўшандан билдимки¸ мени қайтариб Ўзбекистонга жўнатмоқчи бўлишган.\nОзодлик: Сизни Ўзбекистонда узоқ муддатга қамашган экан-а?\nАҳмаджон Болтаев: Ҳа¸ ҳа.\nОзодлик: Сизни нима айб билан қамашган эди?\nАҳмаджон Болтаев: Мен ўзи ҳеч қанақа нарсага аъзо ҳам бўлмаганман. Мен у пайтда Тошкентда турардим. Меникига келган меҳмонлар қўлга тушган ва биттасининг телефон номерида менинг уйимнинг номери чиққан.\nЎшанда 14 кишини қамаган. Уларнинг ичида 12 нафарини танимайман¸ икки нафарини танийман. Ўша пайтда шунақа қилиб кўпчиликни қамаган. Ўтирган пайтимда кўпчиликни кўрганман. Ҳатто намозни тузук билмайдиганларни кўрдим.\nОзодлик: Кейин амнистия билан чиққансиз-а?\nАҳмаджон Болтаев: Ҳа. 2003 йил 27 декабр куни чиққанман.\nОзодлик: Қозоғистонга қачон чиқиб кетгансиз?\n- 2006 йил 13 сентябр куни уйдан кечқурун кечаси соат 23.00 да болаларим билан меҳмонга кетсам¸ ярим кечаси соат 03.00 да МХХнинг ходимлари келиб¸ уйимни титкилаб¸ ҳужжатларимни ва укамни олиб кетган. Улар уйда мен бўлмаганлигим учун укамни олиб кетишган ва 6 йил муддатга қамаб юборишган. Мен шунда чиқиб кетганман¸ дейди Аҳмаджон Болтаев.\nРоссиядаги Мемориал инсон ҳуқуқлари ташкилотига кўра, Болтаев саргузаштлари 26 май Андижон ва Хонобод воқеаларидан кейин Ўзбекистон Миллий хавфсизлик хизматининг кейин диндорларга нисбатан таъқибларни кучайтираётгани билан боғлиқ бўлиши мумкин.\nХусусан, аввал хабар қилганимиздек, Тошкент вилояти ва шаҳрида диндор хонадонларда тинтувлар ўтказилиб, Ўзбекистон исломий ҳаракати аъзоларининг қидирилаётгани бу тахминларни тасдиқлаши мумкин.