Ubaydulla Uvatov. Abu-l Lays-as-Samarqandiy | Xurshid Davron kutubxonasi\nUbaydulla Uvatov. Abu-l Lays-as-Samarqandiy\nMuallif Adib: Islom tarixi, adabiyoti va madaniyati 05.02.2014 izoh yo'q\nФақиҳ Абу-л Лайс Наср ибн Муҳаммад ибн Иброҳим Самарқандий (раҳимаҳуллаҳ) Мовароуннаҳрнинг дунёга машҳур ҳанафий олимларидан. Ҳижрий 298 (милодий 911) йили Самарқандда туғилган. Ёшлигида отаси ва Абу Жаъфар Ҳиндувонийдан таълим олган.Замонасининг етук фақиҳи, муфассири, «имомул ҳуда» (Тўғри йўлга бошлагувчи имом) лақабини олган. Ўнлаб асарлар ёзган, улардан машҳурлари: «Баҳрул улум» (Қуръон тафсири), «Хизонатул фиқҳ», «Ан навозил», «Ал муқаддим фис солат», «Китаби баёни ақоидул усул», «Бўстонул орифин», «Танбеҳул ғофилин», «Минҳожул ибад» ва бошқалар. Манбаларда ҳижрий 373 ёки 375 йили вафот этгани ҳақида маълумотлар бор.\nАБУ-Л ЛАЙС АС-САМАРҚАНДИЙ\nАлломаларимиз яратган бой илмий, диний-маьрифий мерос таркибида тафсирлар, айниқса, ҳанафия мазҳаби уламолари томонидан ёзилган илмий тафсирларнинг аҳамияти беқиёс. Бу борада Мовароуннаҳр муфассирларининг тафсир илмида тутган ўрнини алоҳида таъкидлаш жоиз. Шулар қаторида Абу-л Лайс ас-Самарқандийнинг илмий меросини ўрганиш хозирги кунимиздаги муҳим вазифалардан саналади.\n«Имом ал-ҳуда», «Ал-Фақиҳ» номлари, «Абу-л-Лайс» куняси билан машҳур бўлган Наср ибн Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Иброҳим ас-Самарқандий 298/911 йили Самарқандда туғилган ва 375/985 йилда шу ерда вафот этган. Олим ҳаёти давомида тафсир, фикҳ, усул (дин асослари), ақида, зуҳд бўйича илмий фаолият олиб бориб, кўплаб асарлар яратган. Тарожум асарларининг орасида энг қадимгиларидан бўлмиш «Ал-Ансоб» асарини яратган Абдулкарим ибн Муҳаммад ас-Самъоний (506/1113-562/1167) аллома ҳақида биринчи бўлиб маълумот берган муаррих саналади. У, бошқа тарожум асарларидан фарқли равишда, алломанинг яшаган жойини зикр этиб ўтади: «Абу-л-Лайс Наср ибн Муҳаммад ибн Иброҳим ат-Тузий Абу Ҳанифа мазҳабидаги фақиҳлардан бўлган. Баҳс-мунозараларда машҳур бўлган. Самарқандда яшаган ва шу ерда вафот этган. Устози Абу Иброҳим ат-Термизий деб ривоят қилинади.\nАбу-л-Лайс ўз замонаси олимларидан таҳсил олиб, ислом илмларида юксак мартабага эришган. Унинг баҳс-мунозараларда ўзига хос ўрни алоҳида таъкидланиши бунга мисол бўла олади.\nАбу-л-Лайснинг лақабларидан бири «ал-Фақиҳ» бўлиб, куняси билан бу лақаби кўшилиб, «фақиҳ Абу-л-Лайс» деб айтилар эди. Олим шу ном билан тарихда танилди. Аллома фиқҳ илмида ҳам юксак мартабага эришган бўлиб, ўз замонасида унга тенг келадиган олим топилмас эди, унинг «ал-Фавд» деб аталиши ҳам шунга далолатдир.\nРивоятларга қараганда, Абу-л-Лайснинг ўзи ҳам «ал-Фақиҳ» лақабини яхши кўрар экан. Бир кун унинг тушига Пайғамбар (с.а.в.) кириб, фақиҳ деб атаган эканлар- Абу-л-Лайснинг иккинчи лақаби «Имом ал-ҳуда» бўлиб, бу лақаб билан мутакаллим Абу Маисур ал-Мотуридий ҳам аталган, Олимни зоҳид деб ҳам атаганлар. Маълумки, зоҳид деганда, мансаб, амалдан йироқ, ҳаётини илм-фанга, ибодатга бахшида этувчи кишилар тушунилган.\nАбу-л-Лайснинг отаси Муҳаммад ибн Иброҳим ўз замонасининг фақиҳ уламоларидан бўлгани манбаларда зикр этилган. Самъоний у ҳақда қимматли маълумот бериб, шундай дейди: «Унинг отаси Варсанин деган қишлоқда яшаган, сўнг ундан 3 фарсаҳ узоқдаги Самарқанд қишлоқларидан бири Туз қишлоғига кўчиб ўтган. Муҳаммад ибн Иброҳим Аббос ибн ал-Фазл ибн Яҳё ан-Надабий, Муҳаммад ибн Ғолиб ас-Самарқандий ва Аҳмад ибн Бакр ас-Самарқандий каби олимлардан дарс олган. Ундан Абу Жаъфар ибн ал-Маккий ан-Навоий ривоят қилган».\nАбу-л-Лайс маърифатли оилада таваллуд топган. Ундаги илмга нисбатан қизиқишни дастлаб отаси уйғотган. Умуман олганда, Абу-л-Лайс аялодлари ҳам илм аҳлларидан бўлган. Жумладан, Нажмиддин Умар иби Муҳаммад ибн Аҳмад ан-Насафий (ваф. 537/1155)нинг «Китобу-л-қанд фи зикри уламои Самарқанд» («Самарқанд олимлари ҳақида қанддек (ширин) китоб»)да Абу-л-Лайснинг набираси Абу Саъид Балхий номи муҳаддислар зикр этилгани ҳам бежиз эмас.\nАбу-л-Лайс 24 устозидан ҳадислар, Қуръон шарҳига оид ривоятлар, фатволар ривоят қилган. Олимнинг барча устозлари ҳанафий мазҳаби уламолари бўлиб, улардан кўпчилигининг силсиласи Нуьмон ибн Собит Абу Ҳанифа, Абу Юсуф, Муҳаммад ибн Ҳасанга бориб тақалади. Бу устозларнинг баъзилари ҳақидаги маълумотлар тарожум асарларида зикр этилган. Асарларда номлари энг кўп учрайдиганлари Муҳаммад ибн Фазл, Халил ибн Аҳмад, Абу Жаъфар ал-Ҳиндувонийлардир. Улар ўз замонасининг етук олимлари бўлиб, Абу-л-Лайсга устозлик қилганлар.\nУнинг устозлари, асосан, X асрда ислом илмлари ривож топган марказлар — Балх, Самарқанд, Бухоро аҳлларидан бўлиб, ҳанафия мазхабининг етук олимларидан ҳисобланган. Шунингдек, устозлари тафсир, ҳадис, фиқҳ соҳалари бўйича фаолият олиб борганлар. Абу-л-Лайснинг ана шундай етук олимлардан илм олганлиги унинг илмий-маънавий меросига сезиларли таъсир кўрсатган.\nАлломанинг шогирдларидан баъзилари унинг асарларини ривоят қилганлар. Улар орасида Луқмон ибн Ҳаким ал-Фарғоний, Наиму-л-Хатиб Абу Моликларни зикр этиб ўтиш мумкин.\nАбу-л-Лайс катта илмий мерос қолдирган. Унинг бизнинг давримизгача етиб келган асарлари алломанинг ижоди серқирра эканлигини тасдиқлайди. Бу асарлар тафсир, фиқх., ҳадис, зуҳд бўйича бўлиб, ислом илмларининг ҳамма соҳасини қамраб олади ва бутун ислом оламида кенг тарқалган.\nУмуман, унинг илмий фаолияти мазмун-моҳиятига кўра 4 асосий йўналиш бўйича кечган: 1. Илмий, ўзи олган билимни нақл этиши. 2. Имонга, ибодатга, ахлоқ-одобга чиқириши. 3. Фирқа ва оқимлар ҳақида, уларнинг ақидавий, фиқҳий қарашларига муносабати. 4. Мужтаҳидларнинг фиқҳий ҳукмларини жамлаши ва ўз фиқҳий қарашларини ифода этиши. Олимнинг ўттизга яқин асари ҳозиргача етиб келган.\nУнинг фиқҳ, тафсир, мавъиза бўйича асарлари машҳур бўлиб ҳозирги давримизга қадар нашр этиб келинмоқда. Фиқҳга оид «Ан-Навозил», «Хизона ал-фиқҳ», «Ал-Муқаддима фи-с-салот» асарларида олим илк ҳанафий фиқҳини акс эттирган бўлиб, улар ўз даврига оид муҳим манбаларга айланган. Дидактик асарларидан «Танбиҳ ал-ғофилин», «Бўстон ал-орифин» асарлари кўп асрлардан буён қайта-қайта нашр этилиб келмоқда. Олимнинг тафсири ҳам аҳамиятли бўлиб, у ўз даврида илк бора фақат мўьтабар манбалар — Қуръон, ҳадис, саҳобий ва тобиъий сўзлари, шунингдек, ўзидан оддинги муфассирлар сўзлари орқали Қуръонни шарҳлаган.\nАбу-л-Лайс асарлари мазмун-моҳиятининг кенглиги унинг серқирра билим соҳиби эканини кўрсатади. Таъкидлаш жоизки, унинг ҳадис, фиқҳ, тафсирга оид асар-лари кейинги даврлар учун ҳам муҳим манба вазифасини ўгади. Унинг ҳадис тўплами мавжуд эмас. Лекин у ҳадислардан кенг фойдаланиб, кўплаб дидактик асарлар яратган. Шунингдек, китобларида ҳадисларнинг санадлари билан зикр этилиши унинг бу соҳа бўйича ҳам етук олим эканини тасдиқлайди.\nАлломанинг асарларидан 19 таси фиқҳ, 14 таси дидактик, 2 таси тафсир, 3 таси ақида соҳаларига бағишланган. Унинг асарларини ўрганиш ва тадқиқ этиш келгусида янги тадқиқотлар учун ҳам мавзу бўлиши аниқ. Абу-л-Лайс тафсири нодир маълумотларни жамлаган дастлабки маъсур тафсирлардан саналади. Асар илмий аҳамиятининг юқорилиги сабабли кўплаб қўлёзма нусхаларда кўчирилган. ЎзР ФА Шарқшунослик институтида 2824 рақамли тафсирнинг тўлиқ нусхаси ҳамда 3294/IХ рақами остида 3 варақдан иборат бўлган парчаси мавжуд. Умумий ҳисобда тафсирнинг 77 нусхаси ҳозирги давримизгача етиб келган. Абу-л-Лайснинг тафсири ҳақида тўлароқ тасаввур ҳосил қилиш учун, аввало, Мовароуннаҳрда тафсир илмининг ривожланиш тарихига бироз тўхталиб ўтиш ўринлидир. Илк ислом даврида тафсир илми ўзига хос жиҳатлар билан ажралиб турди. У ҳам бўлса, Қуръонга оид шарҳларда Муҳаммад (с.а.в.)нинг тушунтириш беришлари билангина кифояланилди. Муҳаммад (с.а.в.) вафотларидан сўнг саҳобийлар Қуръонни шарҳлашдаги манбаларга суянган ҳолда яна қўшимча равишда ўз ижтиҳодларини ҳам баён этганлар. Саҳобийлар бу даврда Қуръонни шарҳлашда тўрт асосий манбага суянганлар. Улар: Қуръон Пайғамбар (с.а.в.) ҳадислари, саҳобийларнинг ижтиҳодлари ва яҳудий ҳамда насронийларнинг қадимги пайғамбарлар ҳақидаги қиссалари.\nСаҳобий ва тобиъийлар даврларида тафсир китоб шаклига келтирилмади. Тобиъийлардан кейин тафсирнинг китоб шаклига келтириш даврининг бошланиши умавийлар ҳукмронлигининг (661/749) охири — аббосийлар халифалигининг (749/1258) бошланишига тўғри келади. Бу даврда тафсир ҳадислар таркибида ривоят қилиб борилди. Тўлиқ тафсир асарларининг ёзилиши эса X асрга тааллуқлидир.\nМовароуннаҳр тафсир илми тарихи бу ерга ҳадис илмининг кириб келиши билан боғлиқдир. Тахмин қилиш мумкинки, ҳадис илми ривожлангандан сўнг тафсирга доир маълумотлар ҳам унинг таркибида ривоят тарзида ҳадис маркази бўлмиш Самарқандда тарқалган. Шунинг учун бўлса керак, ҳар турли ривоятлар кенг тарқалган Самарқандда ривоятларни жамлаб, тафсирга доирларини саралаб чиқиш биринчи бўлиб амалга оширилган.\nБу даврдаги тафсир илми тарихи жуда кам ўрганилганлиги манбаларнинг етишмаслиги билан изоҳланади. Мазкур даврга мансуб баъзи олимлар ҳақида биографик манбаларда «тафсир асарини ёзган» дейилса-да, уларнинг тафсирдаги услублари ҳақида алоҳида тўхтаб ўтилмаган.\nVIII асрда тобиъийлардан таълим олган муҳаддис вз муфассирлар Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Марвазий (118/736-181/798) ва Аҳмад ибн Ҳафс Абу Ҳафс ал-Ка-ал-Бухорий (150/768-216/832) Мовароуннахрда ҳана-фий мазҳабини тарқатганлар. Уларнинг тафсир асарлари бизгача етиб келмаган. Лекин уларнинг ўз фаолиятларида ҳадислар орасида тафсирга оид ривоятларни келлтириш услубларидан кейинги даврларда мазкур илм соҳасида фойдаланилди.\nУлардан кейинги даврда муфассирлар сифатида зикр тилган Имом ад-Доримий (798-869), Имом ал-Бухорий (810-870) ва ал-Ҳаким ат-Термизий (820-905) ларнинг тафсир борасидаги фаолияти муҳим аҳамиятга эга. Му-ҳаммад ибн Исмоил ал-Бухорийнинг «Ал-Жомиъ ас-саҳиҳ» ҳадис тўпламида тафсирга оид боблар келтирилиб, уларда баъзи бир сураларнинг шарҳлари Муҳаммад (с.а.в.)дан ривоят қилинган ҳолда баён этилган.\nТаъкидланганидек, IX асрда тафсир илми бошқа мусулмон мамлакатларидаги каби Мовароуниахрда ҳам, асосан, ривоятга асосланган тарзда бўлиб, унинг ҳадис таркибидан алоҳида ажралиб чиқиб, мустақил илмга айланишининг бошланиш даври бўлди. Бу даврда Имом ал-Бухорийнинг бошқа муҳаддислардан фарқли равишда саҳобий ва тобиъийларнинг шарҳларини келтириши унинг ўзига хос хусусиятини кўрсатади.\nX асрда Мовароуннаҳрда тафсир илми тараққий этди. Илгари ҳадислар таркибида бир боб сифатида зикр этиб борилган Қуръонга шарҳлар замон талабларига тўлиқ жавоб бермай қўйди. Мовароуннаҳр муфассирларининг, шунингдек, бошқа ўлкалар олимларининг ҳам тафсир асарларининг кириш қисмида араб тилини билмаган, оятнинг нозил бўлиш сабаблари, ҳадисларни билмаган кишиларнинг Қуръон оятларини фақат ўз фикрларидан келиб чиқиб шарҳлашлари мумкин эмаслиги уқтирилишига кўра, оятларнинг бузиб шарҳланиши авж олиб, ҳар бир фикр эгасининг шарҳларни ўз томонига оғдиришга мойиллиги кўпайган кўринади. Абу-л-Лайснинг «ҳеч ким араб тилини, оятнинг нозил бўлиш сабабларини билмай тафсир қилиши мумкин эмас», деган фикри бу даврда ҳанафий мазҳаби олимларининг тафсир қилишга ўта эҳтиёткорона ёндашганлигини кўрсатади. Умуман, бу даврда Мовароуннаҳр ва Хуросон ўлкаларида тафсирларнинг ёзилиши, асосан, икки сабабга кўра амалга ошди:\n1. Мовароуннаҳрда турли оқимларнинг Қуръоннинг ҳар хил жойларидан ўз ақидаларига мос келувчи оятларни далиллашлари натижасида Қуръонни бошидан охиригача шарҳлаш зарурати.\n2. Қуръон тафсирига оид ҳадислар, саҳобийлар ривоятлари, шарҳларни бир жойда жамлаш.\nҚуръонни тўлиқ шарҳлаш даврига мансуб бизгача етиб келган илк манбалар сифатида ат-Табарий, Имом ал-Мотуридий ва Абу-л-Лайс ас-Самарқандийни зикр этиб ўтиш ўринлидир.\nМовароуннаҳрда тафсир Абу-л-Лайс даврига қадар, асосан, 65 ривоят тарзида бўлган бўлса, унинг давридан ҳадисдан алоҳида ажралиб, алоҳида тафсир асарлари ёзи-лиши бошланган. Қуръоннинг тўлиқ шарҳига бағишлан-ган тафсирлар орасида Абу-л-Лайснинг шарҳи Мовароуннаҳрда яратилган илк асар ҳисобланади. Демак, Абу-л-Лайс Мовароуннаҳр тафсиршунослигида алоҳида аҳамият касб этиб, ўз услубига эга бўлди.\nКейинги даврларда тафсир, мўътабар манбаларга асосланиш чегарасидан чиқиб кетмаган ҳолда, ривоят қилувчилар силсилаларини қисқартириб яратила бошланди. Муфассирлар ўзларидан илгари ўтган олимларнинг сўзларини айтган кишиларнинг исмларини зикр этмасдан келтирдилар. Шу тариқа, тафсирларга турли ривоятлар кириб, саҳиҳ ривоятларнинг иллатли ривоятлар билан аралашиш ҳоллари юзага келди,\nАбу-л-Лайс Самарқандийнинг тафсири ва Абу Мансур ал-Мотуридийнинг «Китоб таъвилот аҳли ас-сунна» асари Мовароуннаҳрда ёзилган тўлиқ китоб ҳолатидагй илк тафсир асарларидан саналади. Абу-л-Лайсдан кейинги даврда Қуръонни шарҳлашда раъй-ижтиҳодни ишлатиш кенг тус ола бошлади. Бу даврда нафақат Мовароуннаҳрда, балки бошқа ўлкалар ҳам раъйга асосланиб тафсир асарлари ёзила бошланган эди.\nАбу-л-Лайснинг тафсири Қуръон тартибига биноан тартиблаштирилган, унда шарҳланаётган оят доимо зикр этиб борилади. Тафсирда 114 суранинг ҳаммасига шарҳ берилган. Абу-л-Лайс оятларни тафсир қилиш давомида бошқа баъзи муфассирлар каби унинг таркибига кичик мавзулар қўйиб, кейин ўша мавзуни ёритишга киришмайди, балки тафсири давомида қисса ёки фиқҳий ҳукмларни тўғридан-тўғри шарҳи давомида узлуксиз айтиб боради. У сураларнинг бошида, аввало, суранинг Макка ёки Мадинада нозил бўлганини зикр этади. Шарҳлашда, энг аввало, машҳур саҳобий ва тобиъий муфассирлари сўзларидан келтиради, шарҳлаётган оятларининг нозил бўлиш сабабини кўрсатади. Шунингдек, қироат илми олимлари агар шарҳланаётган оятни турлича ўқиган бўлсалар, уларни зикр этиб, ўқилишига кўра маъноларининг ўзгаришларини айтиб ўтади. Агар қироат заиф бўлса, уларни зикр этиб, заифлигини кўрсатади. Тафсирида луғат илми олимларининг сўзнинг маъноси ҳақидаги фикрларини келтиради. Тафсир мазмунини янада мукаммаллаштириш мақсадида Пайғамбар (с.а.в.) ҳадисларидан кенг фойдаланади.\nАбу-л-Лайснинг тафсири ўша даврдаги маъсур тафсир асарлари орасида ўзига хослиги билан ажралиб туради. Ушбу тафсирда оятларни шарҳлашда келтирилган кўплаб ривоятлар унинг маъсур тафсирлар орасида энг бой маълумотга эга асар эканини кўрсатади.\nМуаллиф оятнинг шарҳини «яъни», «маъноси», «тафсири», баъзан «таъвили» каби иборалар билан бошлайди. Сўнг, оятнинг нозил бўлиш сабаби бўлса, уни «мана шу воқеадан кейин мазкур оят нозил бўлди» ёки «бу оятнинг нозил бўлиш сабаби қуйидағича» деб оятнинг нозил бўлиш сабаби ҳақидаги ривоятлардан бир ёки бир нечтасини зикр этади. Асарда араб шеърларидан ҳам сўзларини шарҳаашда араб тили ан кенг фойдаланиб, мисоллар билан тушунтиришга ҳаракат қилинган. Муаллиф тафсирда савол-жавоб усулидан хам фойдаланади, асар давомида ақидавий, фиқҳий қарашларини ҳам билдириб бориши диққатга сазовордир.\nАбу-л-Лайснинг тафсир қилишда манбаларга асосланиши оят шарҳини, асосан, Қуръон, ҳадис, саҳобийлар сўзларига таяниб баён этиши, ўз даври ва кейинги даврларда ҳанафий мазҳабининг, энг аввало, Қуръон ва суннатга асосланишини алоҳида таъкидлаб ўтиши мазҳабнинг ривожланишкда муҳим омилдардан бири бўлган.\nАбу-л-Лайс тафсири кўпчшшк муфассирлар асарлари орасида яна шу жиҳати билан алоҳида ажралиб турадики, унда аниқ манбаларга асосланилган; қироат турларига эътибор қаратилган, араб тилидаги сўзларнинг маънолари тушунтирилган. Мазкур тафсирдаги ўзига хос хусусиятлардан яна бири бу Қуръони каримнинг тарбиявий жиҳатини ёритишга алоҳида аҳамият қаратилганидир.\nБунга мисол тариқасида қуйидаги оятлар шарҳини кўриб ўтиш мумкин:\n«Юсуф» сурасида бировнинг яхшилигини билишнинг вожиблигига далил келтирилади:\n«(Юсуф унга) деди: Аллоҳдан (гуноҳ қилиш ва хиёнат қилишдан) паноҳ сўрайман, «(Мени сотиб олган) хўжайиним мени (икром билан) яхшилаб жойлаштирган. (Аллоҳнинг азобидан зинокор) золимлар қутулолмайдилар». Яъни, хўжайинимнинг хотини билан бундай иш қилмайман. Ушбу оятда бировнинг яхшилигини билиш вожиблигига далил намоён бўлди. Чунки Юсуф Зулайҳодан икки нарса сабабидан қайтди. Бири маъсият ва зулм, иккинчиси эрининг унга қилган яхшилиги».\nДинда фирқаларга бўлинмаслик ҳақида кўплаб оятлар мавжуд. Улардан бирининг шарҳида олим шу ҳақда тўхталади. «Динларини (фирқаларга) бўлиб, (турли) гуруҳга айланганлар (учун) бирор нарсада (Сиз масъул) эмассиз. Уларнинг иши Аллоҳга (ҳавола). Сўнгра (У) уларни қилиб юрган амалларидан огоҳ қилур» ояти тафсирида шундай дейди; «Бу оятда мўминларга мўминлар сўзининг бир бўлиши кераклиги ва динда фирқаларга бўлинмасликлари, имкониятларича бидъатчи бўлмасликлари тарғиб этилади».\nКишиларнинг ўзаро муносабатлари, меҳмон-мезбонликдаги одоб-ахлоқ ҳақидаги «Эй, имон келтирганлар, Пайғамбарнинг уйларига фақат сизларни бирор таомга чақиришса, киринглар. (Ўшанда ҳам) эришишга кўз тутиб турмангиз, балки чақирилганингизда кирингиз ва таомдан сўнг гапга берилиб кетмай тарқалингиз! Зеро, бу Пайғамбарга озор берур, у эса сизлардан ийманар. Аллоҳ ҳақ(гап) дан тортинмас» ояти шарҳида Абу-л-Лайс одобга доир масалани кўрсатиб беради: «Оятда киши бирор жойда меҳмон бўлса, мезбонга ўз оғирлигини туширмаслиги кераклиги ҳамда одоб ва тарбияни сақлаши гапирилмоқда».\nКишиларнинг ўзларидан илгари ўтганларга ҳурмат билан қарашига оятдан мисол келтиради: «Улардан кейин (дунёга) келган зотлар айтурлар: «Эй, Раббимиз, Ўзинг бизларни ва бизлардан илгари имон билан ўтганларни мағфират қилгин ва қалбларимизда имон келтирган зотларга нисбатан гина пайдо қилмагин! Эй, Раббимиз, албатта, Сен меҳрибон ва раҳмлидирсан!». Ушбу оят шарҳида ҳам аллома оятдан олинадиган фойдаларни баён этади: «Оятда кимки, саҳобийларга истиғфор айтса, уларга гина қилмаса, у мусулмонлардан ва унга саҳобийлар ажрлари каби ажр бордир. Кимки, уларни сўкса, уларга истигфор айтмаса ва уларга гина қилса, мусул-монлардан эмасдир. Чунки Аллоҳ муҳожир, ансорлар, улардан кейин келадиган имон келтирганлар имон эгаси эканлигини айтди. Уларни биринчилар сифатида зикр этиб, уларни дуо этди. Шунингдек, оятда мўминларнинг ўзларидан олдинги ўтган имонлиларга истиғфор айтиш- ларининг вожиблигига далил бор. Мўминлар ўзларидан олдинги ўтган ота-боболари ва устозларига истиғфор айтишлари лозимдир».\nАбу-л-Лайс ас~Самарқандий бошқа муфассирлар каби асосан, Қуръон, ҳадис, саҳобий ва тобиъийлар сўзларига таянади. Шу каби, тафсирнинг шеърлар, қиссалар, араб тилшунослари сўзлари билан бойитилиши аллома асарининг қадрини янада оширади. Қуръон илмларидан қироат, носих-мансух, оятнинг нозил бўлиш сабаблари, муҳкам ва муташобиҳ каби билимларнинг акс этиши Абу-л-Лайс ас-Самарқандийнинг тафсир соҳасида ўзига хос услубидан далолат бериши билан бирга, юртимиздаги дастлабки тафсир асари сифатида қимматлидир.\nАллома илмий меросида ислом дини эзгулик, гўзал ахлоқ дини сифатида талқин этилиши ҳозирги кунимизда ҳам ўрганиб, ибрат олишда ниҳоятда ахамиятлидир.\nФАҚИҲ АБУ-Л-АЙС САМАРҚАНДИЙ АЙТАДИЛАР\n1. Фарзандингни тили калимага жуфтланган кундан бошлаб, унинг онгига қуйидаги уч муборак жумлани қуймоғинг фарздир: Ассалому алайкум, Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм, Аллоҳу Акбар.\n2. Таълим олувчи муҳтож бўладиган нарсанинг энг биринчиси– олган илми билан фойдаланиши ва ўзидан ўрганаётган кишига фойда бериши учун ниятини тўғирлаб олишдир. Агар ниятини тўғирламоқчи бўлса, тўртта нарсани қасд қилиши лозим.\n3. Илм олиш билан жоҳилликдан чиқишни ният қилиш. Чунки Аллоҳ таоло:\n«Айтинг: «Биладиган зотлар билан билмайдиган кимсалар баробар бўлурми?!» (Зумар, 9), деб айтган.\n4. Илми билан халққа фойда келтиришни ният қилиш. Чунки Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Инсонларнинг энг яхшиси инсонларга фойдаси кўпроқ тегадиганидир», деганлар.\n5. Таълим олиш билан илмни тирилтиришни ният қилиш. Чунки инсонлар таълим олишни ташлаб қўйса, Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Илм кўтарилишидан олдин илмни ўрганинглар», деб айтганларидек, илм кетиб қолади. Илмнинг кўтарилиши кетиб қолишидир.\n6. Таълим олиш билан бирга илмга амал қилишни ният этиш, аксини эмас. Чунки илм амал учун асбобдир ва амалсиз асбобни талаб қилиш беҳуда ишдир, худди илмсиз амал бекор бўлганидек.\n7. Кишида олтита хислат бўлса, у одамларнинг саййиди бўлади. Учтаси уйдан ташқарисида, учтаси уйнинг ичида. Уйдан ташқаридаги хислатлар: олимлардан истифода этиш – илм олиш, тақводорлар билан аралашиб юриш, ўзини ва оиласининг озуқасини ҳалол йўл билан талаб қилиш. Уйнинг ичидагилари: аҳли оиласи билан уламолардан эшитган нарсаларини эслаши, тақводорлардан кўрган нарсага амал қилиши, оиласининг тоқатига этадиган кийим ва таомни ҳозир қилиши.\n8. Mиқдор жиҳатидан оз амал, агар у Оллоҳ ризоси учун ишланган бўлса, бошқа мақсадда ишланган кўп миқдордаги амалдан яхшироқдир. Зеро, Оллоҳу Таоло Ўзининг ризоси учун ишланган амалларни кўпайтиргувчидир.\n9. Яхши амал қилган киши буни атрофига ўрнак бўлиш учун эмас, атрофидагиларнинг мақтови учун қилган бўлса, бу амал савобсиз қолиши мумкин.\n10. Риёкорларнинг дунёдаги амаллари сохта ва алдовга қурилгани учун охиратда ҳам шундай муомалага тавба тутилажаклар.\nTeg(lar) Abu Lays SamarqandiyAbu-l Lays-as-SamarqandiyUbaydulla Uvatov\nBotirxon Valixo’jayev. Alisher Navoiyning Samarqanddagi qadamjolari.


18:52 / 05.08.2017 1613 pdf Ўқиш режими + -\nУмрингдан ўтганининг эвази йўқдир. Ундан сен учун ҳосил бўлган нарсанинг баҳоси йўқдир.\nИбн Атоуллоҳ Сакандарий раҳматуллоҳи алайҳ ўзининг ушбу ҳикматида банда учун энг азиз бўлган неъматлардан бири бўлмиш умр неъматини зое қилмаслик, унинг қадрига етиш ҳар бир мўминнинг таъкидланган бурчи эканини олдинга сурмоқда.\nМўмин-мусулмон инсоннинг ўз ҳаётини тартибга солишида, ишларининг баракотли бўлишида, ибодатларининг қабул бўлишида, турмушининг гўзал бўлишида, бу дунё ва охиратда бахту саодатли бўлишида, хуллас, ҳаётнинг ҳар бир жабҳасида исломий маърифат керак, илм керак. Ана шунда ҳамма иш яхши, тўғри йўлга қўйилган бўлади.\nҲар биримиз билишимиз лозим бўлган нарсалардан бири шуки, Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло бизни яратиб, баркамол инсон шаклига келтириб қўйгач, ўз ҳолимизга ташлаб қўймаган. Меҳрибон Роббимиз сизу бизни яратиш билан бирга, доимий равишда риоямизни қилиб, ҳамма тарафдан бизни ушлаб туради, тўғри йўлга йўллаб туради ва Ўзининг буюк неъматлари билан қамраб туради. Биз ҳар биримиз Аллоҳнинг ана шундай буюк неъматларига сазовор бўлган бандалармиз.\nОддийгина мисол: бир марта нафас олмай ёки нафас чиқара олмай қолсак, ҳаётимиз тугайди. Демак, Аллоҳ ҳар сонияда бизни тутиб, аъзои баданимизни ҳаракатга келтириб туради. Мана, мен гапириб турибман. Шу лаҳзада юрагимнинг уриши тўхтаса, ҳаётимга якун ясалади. Ҳеч ким ёрдам бера олмайди. Мўмин инсон мана шу муҳим ҳақиқатни доимий равишда ҳис қилиб яшаши керак.\nАллоҳ бизни ҳадсиз-ҳисобсиз, чексиз-чегарасиз неъматлари билан қамраб турибди. Нафас олишимиз ҳам, кўзимизнинг кўриши ҳам, тилимиз қимирлаб, оғзимиздан овоз чиқиши ҳам Аллоҳнинг неъматидир. Шу неъматни ишга солиб гапиряпмиз, лекин бу овоз қаердан, қандай қилиб чиқади, ўзимиз билмаймиз. Бу – Аллоҳ таолонинг қудрати, биз бандаларига марҳамати, иноятидир. Шунинг учун биз бу неъматларни фақатгина Аллоҳ таоло беришини тушуниб етишимиз, ўша неъматни зое қилмаслигимиз, ўша неъматнинг шукрини адо этмоғимиз матлубдир.\nНеъматнинг шукрини адо этиш икки қисм бўлади: биринчиси – маънавий, иккинчиси – амалий шукр.\nМаънавий шукр – неъмат берган Зотга берган неъмати учун ҳамду сано, мақтов айтишдир. «Аллоҳ менга жон, тан, қўл, кўз ва бошқа санаб, саноғига етиб бўлмайдиган неъматларни берди, шуларнинг шукрини адо қилишим лозим», деган тушунчада бўлиш ва бунга амал қилиш маънавий шукрдир.\nАмалий шукр – берилган неъматни ушбу неъматни берган Зот қандай ирода қилган бўлса, шундай тасарруф қилишдир.\nЎзимизнинг бандалигимизни, ожизу нотавон, заиф, ҳожатманд, хор-зорлигимизни англаб етиб, бугунги кунимизга инсоф билан назар солайлик-чи, Аллоҳ таолонинг сон-саноқсиз неъматларини ҳалол йўлда сарфлаяпмизми? Уларнинг қадрига етиб, шукрини ўрнига қўйяпмизми? Албатта, йўқ. Бу эса бизнинг бандалик мақомимизга тўғри келмайди.\nЎша буюк неъматлардан бири – умр неъматидир. Ҳозирги кунда «Умр нима?» деган саволга жавоб берадиган одам борми, йўқми, билмайман. Аксариятимиз бу неъматнинг асл моҳиятини тушунмаймиз. Эҳтимол, ўтган уламоларимизнинг таърифларидан имконим етганича ўрганганларимни айтсам, бир оз тушунча ҳосил қилсак керак.\n«Умр» арабча сўз бўлиб, унинг луғавий маъноси «обод бўлиш»дир. Хўш, инсоннинг умри қандай қилиб обод бўлади?\nАллоҳ субҳанаҳу ва таоло инсонга жон ато этган, унга ҳаёт берган. Онадан туғилган чақалоқ йиғладими, демак, унинг жони бор. Аллоҳ таоло шу берган жон неъматига вақт неъматини ҳам қўшса, иккови қўшилиб умр бўлади. Жонни берса-ю, вақт бермаса, бола онадан туғилиши билан ўлиб қолади. Демак, умрнинг формуласи «ҳаёт + вақт = умр» экан.\nИнсон туғилиб, бу дунёда яшаса, ҳаёти обод бўлади. Онасини эмиб, ҳаёти обод бўляпти, онасининг қучоғида туриб, ҳаёти обод бўляпти. Умри ўтган сайин ободлик ҳам давом этяпти. Умр – инсон учун Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло томонидан берилган неъматларнинг энг буюкларидан биридир. Умр бўлмаса, инсон тирик бўлмаса, унга бошқа неъматларнинг кераги бўлмай қолади. Вафот этган инсон қандай неъматга эга бўлиши мумкин? Демак, бошқа неъматларга эга бўлиш учун аввало умр неъмати керак экан. Шундай экан, бу улуғ неъматнинг шукронаси ҳам шунга яраша бўлиши керак. Хўш, биз шу умр неъматининг эвазига яраша шукрни адо эта оляпмизми? Биз мана шу ҳақда ўйлашимиз лозим. Умр неъмати қанчалик аҳамиятли эканини англаб етиш учун билиб қўйишимиз керакки, Расули Акрам алайҳиссаломнинг ҳадиси шарифларида охират бўлиб, қиёмат қоим бўлганида бандадан энг аввал сўроқ-савол қилинадиган нарсаларнинг ичида умр неъмати бордир.\n«Қиёмат куни Одам боласининг қадами Робби азза ва жалланинг ҳузуридан то У Зот ундан беш нарса ҳақида сўрамагунича узилмас: умридан, уни нимага сарфлагани ҳақида; ёшлигидан, уни нимада ўтказгани ҳақида; молидан, уни қаердан касб қилди-ю, нимага инфоқ қилгани ҳақида ва илмига қандай амал қилгани ҳақида».\nДемак, қиёматда бандадан албатта умри ҳақида сўралади. Умри ҳақида сўралганда, уни нимага сарфлагани ҳақида сўралади. Бинобарин, сиз билан биз қиёмат куни бу азиз умримизнинг ҳар лаҳзаси ҳақида сўралишимиз ҳақдир. Бу савол-жавобдан қочиб қутулиб бўлмайди. Умрнинг ҳар лаҳзаси ҳақида сўралар эканмизми, демак, яшаб ўтган ҳар лаҳзамизнинг жавобини беришимиз лозим. Жавобимиз тўғри чиқиши учун эса бу неъматнинг қадрини билишимиз ва шукрини адо этишимиз керак.\nАввало, юқорида айтиб ўтилганидек, шукрнинг биринчи, маънавий қисмини адо этишимиз – бизга шу азиз умрни берган Зотга – Аллоҳ таолога тинимсиз шукрлар қилишимиз керак. Шукрнинг амалий қисми эса Аллоҳ берган бу азиз умрни У Зот Ўзи кўрсатганидек яшаб ўтиш билан амалга ошади. Ана шунда қиёмат куни «Умрингни нимага сарфладинг, уни қандай ўтказдинг?» деб сўралганида, «Роббим, Ўзинг кўрсатган йўл билан ўтказдим», дея оламиз. Бунинг учун эса жиддий тайёргарлик кўришимиз, яшаётган умримизнинг ҳар бир сонияси, ҳар бир лаҳзаси ҳақида сўралишимиз муқаррарлигини доимо ёдимизда тутган ҳолда ҳаракат қилишимиз керак бўлади. Буни ҳар биримиз яхши билишимиз лозим.\nБу масала улкан ҳақиқат бўлгани учун уламоларимиз раҳматуллоҳи алайҳим унга жуда катта эътибор беришган. Руҳий тарбия машойихлари мўмин-мусулмон инсон азиз умрини зое қилмаслиги учун, бу умрнинг ҳар бир лаҳзасидан самарали фойдаланиб яшаб ўтиши учун оятлар, ҳадислар, ижтиҳодлар самараси ўлароқ, «муҳосабатун нафс» деган режани – катта барномани ишлаб чиқишган.\n«Муҳосабатун нафс»нинг оддий, лўнда таржимаси «ўзини ўзи тергаш» деганидир. Ҳар бир мўмин-мусулмон инсон умрини зое қилмаслик учун, бу умрдан тўла ва самарали фойдаланиш учун ўзини ўзи тергаш қоидасини кундалик ҳаётининг ажралмас қисмига айлантириб олиши керак. Бу қандай қоида? Бу қоида худди тожирларнинг молиявий ҳисоб-китобига, сарҳисобига ўхшайди.\nТижоратчилар эрталаб бориб, дўконини очиб, куни билан савдо қиладилар. Кечқурун бозор бўшаб, дўкон ёпилганидан кейин эса ҳисоб-китоб қиладилар, «Бугун умумий савдо қанча бўлди? Савдонинг қанчаси нақд, қанчаси насия бўлди? Қайси молдан қанча сотилди, қанча қолди? Бугунги савдо кечагидан кўп бўлдими, озми? Эртанги савдони бугунгидан кўра кенгайтириш учун нима қилиш керак?» деган саволларга жавоб ахтарадилар. «Бугун савдо фалон сўм бўлибди, кечагидан шунча ортиқ. Шунчаси нақд бўлибди, шунчаси насия бўлибди. Фалон молдан мунча, фалон молдан мунча сотилибди. Демак, манави кўп сотилганидан яна тайёрлаб қўйиш керак, эртага харидорлар келиб, яна сўрашади», деган хулосаларни қиладилар. Шунингдек, савдонинг натижасига қараб, «Манави мол унчалик ўтмай қолди, уни ўтказиш учун нима қилиш керак? Тарғибот учун кўзга кўринадиганроқ жойга илиб қўяйликмикан», деган режалар қилинади, эртанги кун учун тайёргарлик кўрилади. Тижоратчи одам бугун кечагидан кўра кўпроқ савдо қилганига хурсанд бўлади, эртага бугунгидан кўра кўпроқ савдо қилиш режасини тузади.\nУмр савдоси ҳам худди шундай. Банда бир кунини ўтказди. Хуфтонини ўқиди, ҳамма иши битди, энди уйқу вақти келди. Ухлашдан олдин ётган жойида бир кунлик қилинган амалларнинг ажру савобини, хатою гуноҳини сарҳисоб қилсин. «Эрталаб турдим. Алҳамдулиллаҳ, бомдодга ухлаб қолмабман. Таҳоратни қилдим, мунча савоб олдим. Икки ракъат намоз ўқидим, мунча савоб олдим. Масжидга жамоатга бордим, мунча савоб бўлди. Боришимда ҳам, қайтишимда ҳам шунча йўл юрдим, мунча савоб олдим. Нонушта қилдим, фарзандларимга кўрсатма бердим, насиҳат қилдим. Аллоҳдан хайр-барака умид қилиб, кўчага чиқдим, ишимга бордим», деб ўтган кунига хулоса қилсин. Ана шунда ибодатларни қай даражада бажарганини, қаерда хатога йўл қўйганини, қандай савоб иш қилганини, қаерда савоб имкони бор бўлса ҳам, дангасалик қилиб, ўтказиб юборганини – хуллас, ҳамма ишини сарҳисоб қилсин. Шундан кейин юқоридаги тижоратчига ўхшаб «Бугунги умримнинг савдоси кечагидан афзал бўлдими, йўқми? Афзал бўлмабди. Эҳ, аттанг, ютқазибман. Чатоқ бўлибди. Умр савдосида зарар кўрибман. Бу зарарнинг фақат бу дунё учун эмас, охират учун ҳам таъсири бўлади. Энди тавба қилай-да, бундай зарарга қайтиб йўл қўймасликнинг чорасини кўрай», деб режа тузсин.\nБундай сарҳисоб ҳар бир куннинг ниҳоясида такрорланаверади. Эртага бугунгидан кўра кўпроқ савоб олиш, умрни янада фойдалироқ ишга сарфлаш, уни зое қилмаслик, зарарга бурмаслик чоралари кўрилади. Бундай сарҳисоб ҳар куни такрорланаверса, инсон ўз умрининг ҳар бир лаҳзаси тиллага ҳам сотиб олиб бўлмайдиган даражада қимматли неъмат эканини тушуниб етади. Ана шунда мўмин-мусулмон инсон умрининг бугуни кечасидан, эртаси бугунидан афзал бўлади. Ҳақиқий мусулмон ана шу шиор билан яшаши керак. Ана шунда умр неъматининг шукрини адо қилган бўлади, умр савдоси деган буюк савдода фойда кўрган бўлади, касодга учрамайди.\nЭнди ҳар биримиз ўзимизнинг ҳозирги, бугунги ҳаёт тарзимизга холис бир назар ташлайлик. Мана шундай сарҳисоб борми бизда? Одамлар нима учун бебаҳо умрларини зое қилишяпти? Нима учун фойдали ишга юрмай, умрини беҳуда сарфлашяпти? Кўчага чиқиб, эртадан кечгача нарда, қарта ўйнаб ўтиришибди. Бир кун эмас, бир ҳафта эмас, бир ой эмас, бир йил эмас, бутун умрини зое қилаётганлар бор. На ўзига фойда, на оиласига фойда, на жамиятига фойда, на халқига фойда… Бу исроф охир-оқибат қаерга олиб боради? Бу саволга жавоб ахтариш, чуқур ўйлаш керак. Ҳаёт жиддиятдан иборат экани, умрнинг ҳар бир лаҳзаси учун савол-жавоб борлиги ёдимиздан бир лаҳза ҳам чиқмаслиги керак.\nАна шунда Аллоҳ бизлардан ҳоҳлагандек ҳаёт кечирган бандалар сифатига эга бўламиз. Ана шунда азиз умримизни тўлиқ фойда билан ўтказган бўламиз ва бундан оиламиз, фарзандларимиз, қавму қариндош, маҳалла-кўй, эл-юрт, халқ ва бутун мавжудот манфаат олади, баҳраманд бўлади.\nБу ҳақиқатларни ҳар биримиз билишимиз лозим. Билиш учун эса аввал айтганимиздек, маърифатга интилишимиз керак.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таоло барчаларимизга динимиз таълимотларини теран, гўзал тарзда ўрганиб боришимизни насиб қилган бўлсин. Маърифатимизнинг чуқур ва зиёда бўлишини насиб этсин. Умр деб аталмиш буюк неъматнинг шукрини адо этишда Аллоҳ таолонинг Ўзи мададкор бўлсин. Бу азиз умримизни, бу буюк неъматни зое қилишдан ҳам Аллоҳ таолонинг Ўзи асрасин. Қиёмат куни «Умрингни нимага сарфладинг?» деб сўралганда, тилимиз бурро бўлиб, яхшиликка, иймон-эътиқодга, ибодатга, хайр-баракага сарфлаганимизни айтиш имконини Аллоҳ таоло ҳаммамизга ато этсин.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таоло Ўзининг бошқа неъматларига ҳам шукронани ўрнига қўйиб, ҳам маънавий, ҳам амалий шукрни адо этиб, Ўзининг розилигини топиб, бу дунё ва охиратда бахту саодатга мушарраф бўлишимизни насиб қилсин, омин.\n17:00 / 05.08.2017 1727\n18:55 / 05.08.2017 2060\n1713 14:26 / 04.10.2017\n1173 14:39 / 28.03.2018\n1786 20:27 / 16.07.2017\nАллоҳнинг меҳри ҳам, қаҳри ҳам мўмин учун яхшиликдир (2-қисм)\nАллоҳ таоло Оли Имрон сурасида марҳамат қилади .Албатта, молларингиз ва жонларингизда синалажаксиз. Ва албатта, сиздан олдин китоб берилганлардан ва ширк давоми...\n1360 18:31 / 08.04.2018


Мен сизларни эшитяпман!\nИккинчи жаҳон уруши қатнашчиси Тожибой Мухторов ҳақида ҳаётий ҳикоя\n"Ўлдирдим! Ўлдирдим!! Ўлдирдим!!!"\nЎзининг овозидан яна уйғониб кетди. "Нега бу тушни кўрдим? Бу воқеалар бунчалик оғриқ бермаса-я! Ўша нохуш манзаралар охирги пайтларда тез-тез ёдимга тушяпти..."\nОта қаршисида қиқир-қиқир кулаётган уч-тўрт болакайни ғира-шира кўрди. Ким бўлди булар? Фотима эмасмикан, йўқ, Зокиржонга ўхшаяпти, ота аллақачон вояга етган набираларини қаршисидаги "чурвақалар" билан адаштириб қўйди. Дарвоқе, яқинда Зокиржонга келин олиб бердик-ку. Ота кичик набирасига ўтган йили келин қилганини элас-элас эслади. Хотирасидан койинди.\n– Бобо, кимни ўлдирдингиз? – болалардан бири яқин келиб, шу саволни берди.\nОта атрофида пилдираётган болаларни танимоқчи бўлиб тикилди. Яна шу савол. Бу савол умри давомида минг марталаб, миллион марталаб берилгандир. Ҳатто, ўзига ўзи томонидан ҳам берилган. Деярли ҳар куни. Жавоб эса йўқ, бўлмайди ҳам.\n– Немисларни ўлдирганмисиз?\n"Немис!" Бу сўзни эшитсам, юрагим зирқирайди. Нега инсонлар миллатларга ажратилади? Нега инсоният дўстга, душманга, оққа, қорага, динлига, динсизга ажратиларкин-а? Ахир ҳаммаси шундан бошланмадими? Русми, немисми, ўзбек ёки японми, нима фарқи бор. Ҳеч кимнинг ўлдиришга ҳаққи йўқ, ҳеч ким таҳқирланиш учун ҳам туғилмаган.\n– Лаънати Гитлер! – айтмоқчи бўлмаган гапи оғзидан чиқиб кетди.\nБолалар аввалига бир тисарилиб олишди. Чунки ота бу гапни болаларнинг саволига жавоб сифатида айтмади. Бу сўз ичидан отилиб кетди. Ўқдай.\n– Гитлер ким, бобо? Айтинг, уруш ҳақида гапириб беринг, – бояги тирмизак шерикларидан ботирроқ шекилли, отага янада яқинроқ келди.\n– Ҳа, сизларними! Қани, ҳаммаларинг тез ҳовлига чиқиб ўйнанглар-чи! Уйниям бозор қилиб юборибсизлар, – ота Соҳиба келинининг овозини таниди. – Боболаринг дам олиши керак. Чарчатиб қўйибсизлар.\nОта келинини ўзича алқаб қўйди. Ўғлимга яхши келин олиб берганман-да. Жуда фаросатли. Чанқаганди, чой ичирди. Бироз совуқ ўтганди, кўрпанинг устидан тўнини ташлаб қўйди. Бирам меҳрибон, опамни эслатиб юборади. Ота бир неча йиллар аввал вафот этган ёлғиз ўғлини излаб, атрофга қаради. "Аҳроржон"! Ўғлининг исмини айтиб ғўлдираб қўйди. Аҳроржонни ҳалиям тирик, деб ўйлади, чоғи.\nКўзларини юмди. Ухламоқчи бўлганидан эмас, шунчаки, одатга айланиб қолган, хаёл суради. Ухламасдан туш кўради...\n– Тожибой, келдингми? Тез ювиниб ол, укажон. Ҳозир овқатни сузаман, – тандирхона томондан опасининг ёқимли овози эшитилди.\nУч-тўрт тенгдош жўралари билан тушгача қишлоқ этагидаги ариқларни қазишди. Деҳқончилик учун ҳар қанча яхши еринг бўлмасин, сувсиз ҳамма меҳнатинг бекор. Қишлоқ йигитлари буни яхши билади. Шунинг учун ҳам баҳорда ишни дастлаб ариқ қазишдан бошлашади. Эртага сувнинг баракаси ҳам бўлади. Саёз ариқлардан тошган сув кимларнингдир даласини босмайди ҳам.\nОпаси ялпиз қовуриб келганди. Тожибой бир соатча аввал ариқ қазаётганда узоқдан опасини кўргандай бўлувди. Демак, ялпиз тергани чиққан. Улар бир-бирининг юзига қарашмади. Опа жонидан ҳам ортиқ кўрадиган укасига яна ялпиз қовуриб бергани учун ийманди. Ука эса мана бир неча ойдирки, хонадонига бир тишлам гўшт олиб келолмагани учун орланди.\nТожибой уч-тўрт кун аввал тегирмончининг томорқасини ағдариб берганди. Эвазига ярим қоп маккажўхори уни олди. Тугаса, яна ярим қоп бераман, деган. Ваъдасида турса бўлди... Опаси ўша ундан нон ёпибди.\nБир-бирига чексиз меҳр қўйган бу икки жон сўзсиз тушлик қилди.\nҚизиғи, Тожибой қовурилган ялпиздан ҳеч қачон безор бўлмаган. Тўрт йил урушда бўлди, барибир ялпизни соғинди. Урушдан қайтди, опаси турмушга чиқди, ялпиз таъмини унутмади. Опаси қўшни Пайариқ туманида яшарди, икки фарзанди билан бева қолди, Тожибой уларни ҳам олиб келди, қарамоғига олди.\nЙиллар ўтди, мўл-кўлчилик бўлди, тўқчилик бўлди. Умрида кўрмаган, эшитмаган таомлар, узоқ юртлардан келадиган ғалати мевалар пайдо бўлди. Лекин опаси ўз қўли билан қовуриб берган, ариқ бўйида ўсадиган ялпиз бошқача туюлди унга. Чунки бу йиллар унга сабр-тоқатни, меҳрни ўргатган. Маккажўхоридан тайёрланган нонда, оддийгина ўтда опасининг меҳри, меҳнатини ҳис қилган. Юрагининг энг чуқур ерларига кўмилган бу хотиралар унга ҳамма нарсадан тотли!\nОта тамшаниб қўйди.\nБир неча йил аввал ота йиғлади. Набиралари унга қараб "Нима бўлди, ота? Йиғламанг, бу кино-ку!", дейишди. Тожибой учун бу кино эмас. Бундай киноларга тоқати етмайди. Телевизорда яхши кунларни, бахтли инсонларни кўрсатишларини истайди. Уруш ҳақидаги фильмлар бу инсонни яна етмиш йил ортга қайтаради. Бундан оғири йўқ. Парчаланган елкаларини ушлаб қўяди. Уч ўқ елка қопқоғига муҳр қўйган. Бу излар йиллар ўтгани сари янада бўртиб кўриниб қолгандай туюлади унга.\n...Улар совуқ ўлкаларда душманлар яқинлашиб келаётгани ҳақида эшитишди. Икки кун ўтиб билдики, миш-миш эмас экан. Поездда кетиб боришарди. Ўрмонлар оралаб ўтишди. Кўз олдида шовуллаб турган яшилликдан завқланди. Меҳнат қилгиси, яшагиси келди. Қанийди, урушмасдан яшасанг, инсон! Дунёни янада гўзалроқ бўлиши учун яшасанг, курашсанг.\nПоезд қаттиқ силкинди. "Пистирма қўйишган экан! Бошингни эгиб ол, Тожибой!" – бир неча ой давомида унга яқин бўлиб қолган кавказлик маслаҳат берди. Уларнинг устига ўқ ёғила бошлади. Поезд тўхтади. Улар пастга тушишганда ҳаммаёқни порох ҳиди тутиб кетганди. Тутун кўзни ачиштирар, атрофни кўриб бўлмасди. Бироз аввал кўзига бемисл гўзал бўлиб кўринаётган ўрмон ваҳимали тусга кирганди. Аммо инсоният ҳимоясига отланган йигирма бир ёшли юрак ҳар қандай қўрқувни енгади. Унинг ортида опаси бор! Керак бўлса, кўкрагини қалқон қилиб бўлсада, опаси томонга бировни ўтказмайди. Бунга ғурур, орият йўл қўймайди. Табиийки, у ҳамроҳи айтганидек "бошини эгиб олмайди". Олдинга интилди. Ўрмон ичига анча кириб борди. Атроф бутунлай кўринмасди. Ким ўлаётгани, ким қолаётганини билиб бўлмасди.\nТожибой қаттиқ силкиниб кетди. Елкасини чўғ куйдирарди, кўнгли айниб, йиқилди. Нафаси сиқа бошлади. Юраги музлаб қолаётгандай бўлди...\n– Чекинишди! – кавказлик ва яна бир шериги унинг елка ва кўкракларидаги қонни тозалашар, ёрдам кўрсатишарди.\n– Ўлдирдим! – деди инграниб.\n– Ҳа, ўлдирдинг, қаҳрамон, сал қолса, ўзинг ҳам ўлардинг! – кавказлик унга гапирма, дегандай ишора қилди.\nТожибой бир неча ой госпиталда даволанди. Тузалгач, яна олов ичига кирди...\nТўрт-беш йилча аввал қаттиқ момоқалдироқ бўлди. Кечаси билан осмон гумбурлади. Ота яна етмиш йил ортга қайтгандай бўлди. Қонли йиллар кўз ўнгида гавдаланди. Кўпчилик учун шунчаки, табиат ҳодисаси бўлган момоқалдироқ отага қаттиқ таъсир қилди. У шундан кейин анча оғриб қолди. Ўзига ўзи гапирадиган одат чиқарди...\n– Ота, ҳоким бова келди! Сизни ҳолингиздан хабар олгани келишибди.\nОта бошини кўтарди. Тумонат одам. Оркестр куйлаяпти. Ҳоким Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиси Тожибой Мухторовнинг қўлидан тутди, билагига нимадир тақди.\n– Ота, Сиз оловли йилларни босиб ўтдингиз. Сизнинг ҳаётингиз олтинга тенг. Шунчаки яшамадингиз, сиз каби инсонларнинг вақти ҳеч қачон тўхтамайди. Мана шу соат каби. Бу тилла соат. Шахсан Президентимизнинг совғаси. Соғ бўлинг, ота! Бизларни дуо қилинг!\nОта дуо қилди. Унинг дуоси йиғилганлар эшитадиган даражада баралла эмасди, аммо урушга нафрати бўлганлар, ҳаётга, тинчликка муҳаббати бўлганлар буни аниқ эшитди!


6 ноябрь куни Ўзбекистонда қандай об-ҳаво кутиляпти?\nТошкент шаҳрида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Кечаси ва эрталаб туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 3-8 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 1 даража совуқ - 1 даража илиқ, кундузи 8-10 даража илиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси, Хоразм вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража совуқ, кундузи 5-10 даража илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража илиқ, баъзи жойларда 1-2 даража совуққача, кундузи 5-10 даража илиқ бўлади.\nТошкент, Жиззах, Сирдарё, Самарқанд вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража илиқ, баъзи жойларда 1-2 даража совуққача, кундузи 8-13 даража илиқ бўлади.\nҚашқадарё, Сурхондарё вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража илиқ, баъзи жойларда 1-2 даража совуққача, кундузи 8-13 даража илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган, Фарғона вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража илиқ, баъзи жойларда 1-2 даража совуққача, кундузи 5-10 даража илиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2-7 даража совуқ, кундузи 0-5 даража илиқ бўлади.\n16 ноябрь куни Ўзбекистонда қандай об-ҳаво кутиляпти?\n12:36 / 14.11.2019


ЎзА - Осиё ўйинлари-2018: Ҳасанбой Дўсматов иштирокини йирик ҳисоб билан бошлади\n27.08.2018 13:36 Чоп этиш версияси\nБироз аввал хабар берганимиздек, спортчиларимиз бугун спортнинг саккизта тури бўйича ўз чиқишларини намойиш этишади. Айни пайтда бир қатор вакилларимиз баҳсларга киришишган ва айримлари ўз иштирокларини якунлаб ҳам бўлишди. Жумладан, синхрон сузиш бўйича Анастасия Морозова ва Анна Елтишева жуфтлиги ўз чиқишида 77,78 балл билан бешинчи натижани қайд этишди.\nКаратэ бўйича -75кг. вазн тоифасида юртимиз шарафини ҳимоя қилган Достонбек Отаболаев илк жангида иорданиялик Башар Алнажжарга 1:4 ҳисобида имкониятни бой берди.\nДилдора Аннадурдиева эса бронза медали учун ўтиш жангида қатнашди ва эронлик рақибасига 0:3 ҳисобида ютқазиб қўйди. От спорти бўйича чавандозларимиз биринчи босқич баҳсларида 17 жамоа ичида тўққизинчи натижани қайд этишди. Бадиий гимнастика бўйича вакилларимиз ҳам баҳсларга киришди.\nОсиё ўйинларида энг кўп олтин медаль кутаётганимиз – боксчиларимиз муваффақиятли юришларини давом эттиришяпти. Саралаш ўйинларидан озод этилган Ҳасанбой Дўсматов ҳозиргина лаослик рақибини йирик – 5:0 ҳисобида мағлубиятга учратди ва навбатдаги босқичга йўлланма олди.


Томчилатиб суғориш тизимидан фойдаланиш - Agronet.uz\nМуаллиф Агроном 08.05.2020\nЭкинларни суғоришда илғор усуллардан ҳисобланган томчилатиб суғориш технологиясини жорий қилиш борасида Ўзбекистонда кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Томчилатиб суғориш усули ўзининг юқори самарадорлиги билан ажралиб туради. Яъни сув ресурслари чекланганлик шароитида кам сув сарфлаб, барқарор юқори ҳосил олиш имконини беради. Шу билан бирга, томчилатиб суғориш технологиясини жорий қилган фермер хўжаликлари, ушбу технология жорий қилинган ер майдони бўйича 5 йил муддатга ягона ер солиғи тўлашдан озод этилиши юзасидан Солиқ кодексига ўзгартиришлар киритилди. Келгусида боғлар учун ер ажратиш, фақатгина ушбу майдонларда томчилатиб суғориш тизими каби технологияларни жорий этиш шарти амалга оширилади.\nТомчилатиб суғориш тизимининг ўзига хослиги унинг босим остида ишловчи сув тақсимловчи доимий тармоқдан иборатлиги билан белгиланади. Ушбу тармоқ меъёрдаги сувни узлуксиз ва мунтазам равишда экинларнинг илдиз қатламларига етказиб беради. Ер устидан суғоришнинг қарийб барча усулларида суғориш пайтида тупроқда сувга бўкиш ва суғоришдан кейин қуриб кетиш ҳолатлари юз беради. Томчилатиб суғоришда тупроқ эмас, балки мевали дарахт суғорилади!\nСуғориш шланглари диаметри 16-25 мм ли полиэтилендан тайёрланади. Боғларда қўлланиладиган шлангларда томчилатгичлар ҳар 50 см масофада жойлашган бўлиши ва соатига 1,6-2 литр сув тушириш имконига эга бўлиши керак. Пакана ва ярим пакана олма боғларида ҳар бир дарахт қатори учун бир ёки икки қатор намлагич шлангларини ўрнатишга тўғри келиши мумкин. Ярим пакана олма боғларида 2 қаторли шлангларни қўйиш жуда муҳимдир. Боғнинг максимал сув талаби дарахтлар вояга етганда, мевали дарахт турига қараб, ёзнинг иссиқ кунларида талаб этадиган миқдоридан келиб чиқиб белгиланади. Масалан, Тошкент вилояти учун олма дарахтларига бир кунда гектарига максимал сув талаби 60–70 метр кубга тенг бўлиши мумкин.\nТомчилатиб суғоришнинг қандай афзалликлари бор?\nСувни аста-секин айнан ўсимлик илдизи жойлашган ерга етказиб беради. Тупроқдаги намликни оптимал даражада ушлаб туради, бу суғориш усули сувнинг қуёш ва шамолда буғланиб кетишига йўл қўймайди;\nСув кераксиз жойдаги тупроқни, яъни ариқ ораларини ҳам намлантириш учун сарфланмайди. Томчилатиб суғориш тупроқнинг барча турларига мос келади. Тупроқ турига кўра сув турлича тарқалади;\nТомчилатиб суғоришда эса намлик доимий бир хилда сақланиши туфайли ўсимлик бир текис ривожланади;\nСуғоришни автоматлаштириш имконияти мавжуд эканлиги энг кам ҳаражат билан энг катта самарага эришиш имконини беради;\nТомчилатиб суғоришнинг афзаллиги, энг аввало, сув ресурсларини иқтисод қилишда намоён бўлади. Боғ турига қараб, 40–50% гача сув тежалади;\nМинерал ўғитнинг эритилган ҳолда берилиши эвазига эса унинг самарадорлиги бир неча баробарга ортиб, 50% гача иқтисод қилишга эришилади ҳамда ўсимлик озуқа моддалар билан яхши тўйинади;\nСувнинг ташламага чиқиб кетиши мутлақ тугатилиб, фаол қатлам остига сув ва озуқа элементларини сизиб кетиш миқдори кескин камаяди;\nЭнг муҳими, даладан оқова сувнинг чиқмаслиги боис тупроқ эрозияси бартараф этилади. Сувнинг тупроққа сингишининг чекланганлиги ер ости сувлари кўтарилиб кетишига йўл қўймайди.\nТомчилатиб суғориш тизимини қуриш учун қуйидагилар талаб этилади:\nбош иншоот ва ҳовуз – тиндиргич;\nсув насоси ва сув фильтри;\nўғитловчи мослама ва тизимни бошқариш учун автомат қурилма;\nфильтрларни автомат тозалаши учун бошқарув қурилмаси;\nмагистрал ва тарқатувчи қувурлар;\nэлектр токи доимийлигини таъминловчи қурилма;\nбоғнинг маълум бўлагини суғориш учун кранларни автоматик ёки қўлда очиш маркази;\nсуғориш шланглари, томизгичлар, ёрдамчи ва уловчи қисмлар.\nТомизгичлар 2 турда бўлади. Биринчи тури 1 атмосфера босимидан юқорида ишлаб текис ва боғнинг паст ва баланд жойларига бир хилда сув етказиб беради. Иккинчи тури эса текис жойларда сув етказиб беришда қўлланилади. Биринчи тури боғларда энг кенг фойдаланилади.\nТомчилатиб суғориш тизимининг камчиликлари:\nСотиб олиш ва ўрнатиш ҳаражатлари юқори;\nМевали дарахтлар илдизлари юқорида жойлашиши сабабли сув узилишлари катта зарарга олиб келади;\nШўрланган ерларда қўллаш чекланган;\nКўриниб турибдики, томчилатиб суғориш, энг аввало, сувдан оқилона фойдаланишни таъминлайди. Бу тизим нафақат ҳосилдорликни, балки меҳнат унумдорлигини ҳам оширади. Ернинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга, агротехник тадбирларни самарали амалга оширишга ёрдам беради.\nМанба: «Ўзбекистонда замонавий интенсив олма боғлари» Ш. Аброров, К. Султонов, И. Нормуратов\nУзум кўчатларини экиш\nХурмо меваси навлари


Astana Motors Ўзбекистонда Hyundai автомобилларини сотишга келишиб олди - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n13:15 msk, 17 Февраль 2019\nAstana Motors Ўзбекистонда Hyundai автомобилларини сотишга келишиб олди\n02.07.2018 13:12 msk\nAstana Motors автосалони. Компания сайти фотоси\nҚозоғистоннинг Astana Motors компанияси Hyundai русумидаги енгил автомобилларни Ўзбекистонда сотишга келишиб олди. Машиналар Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаётган General Motors маҳсулотларига рақобатда бўлади.\n«Биз Ўзбекистонда Hyundai машиналарини сотишга рухсат олдик, — дейди Forbes.kz га интервью берган Astana Motors компанияси раҳбари Нурлан Смагулов. — Бундай улкан иқтисодиётга, улкан аҳолига эга қўшни мамлакатда Жанубий Кореянинг энг катта компанияси маҳсулотини тақдим этиш - катта имтиҳондир».\nМашиналарни йиғиш заводи қўшни давлатларга маҳсулотларни сотиш режасига кўра қурилганди. Компания Ўзбекистон экспорт учун чегарасини очишини йиллар кутди ва 2017 йил кузида ўзбек томони бизнесни либерализациясини бошлаб, хориж машиналари учун божхона акцизларини 2 фоизга туширди. Смагулов сўзларига кўра, компания Тожикистон бозорига ҳам кириб боришни кўзлайди.\nНурлан Смагуловнинг сўзларига кўра, узоқ вақт давом этган кризисдан сўнг Қозоғистон автобозорида янги автомобилларга қизиқиш кучая бошланган. Май ойида Astana Motors кейинги уч йил ичидаги энг яхши кўрсатгичга эришган ҳолда 1400 дона автомобилни сотган. 2018 йил прогнозларига кўра, бозорнинг 21 фоиз улушини эгаллаган компания 54 минг дона автомобиль сотиши мумкин. «Биз бозорнинг 20 фоизидан ортиқ ўрнини эгаллай олдик. Сотилаётган ҳар бешта машинанинг биттаси бизнинг ҳиссамизга тўғри келади», — деди компания раҳбари.\nAstana Motors Қозоғистон бозорига ўн бир хил русумдаги автомобилларни тақдим этади. Уларнинг орасидан Hyundai, Subaru, BMW и MINI, Rolls-Royce, Toyota, Lexus, Jaguar Land Rover, Volvo ўрин олган.\nGM Uzbekistan Nexia, Orlando, Spark, Damas, Lacetti, Captiva, Matiz, Malibu, Cobalt енгил автомобилларини ишлаб чиқаради. Май ойида «Ўзавтосаноат» компанияси GM Uzbekistanнинг барча акциясини сотиб олишини маълум қилди ва Matiz русумидаги автомобилларни ишлаб чиқармаслигини эълон қилди. Компания хориж автомобилсозларини жалб этиш мақсадида мамлакат автобозоридаги яккаҳокимликни бартараф этмоқда.


07 Ìàðò 2017 13:39 3913\nҲар икки маросим ҳақиқий шоуга айланиб кетди. Туркман ва ўзбек миллий дасталари иштирокидаги чиқишлар, концерт дастурлари уюштирилди.\nДастлаб янги технологиялар асосида бунёд этилган 1750 метрлик темир йўл кўприги Шавкат Мирзиёев ва Гурбангули Бердимуҳамедов иштирокида очилиб, ундан илк ўлароқ икки давлат раҳбарлари ўтишди. Кейин эса худди шундай маросим автомобиль кўприги устида уюштирилиб, Мирзиёев ва Бердимуҳамедовлар рамзий лентани қирқиш орқали ҳаракатга старт беришди.\nШундан сўнг ҳар икки мамлакат раҳбарлари дарёнинг чап қирғоғига ўтиб, янги очилган кўприклардаги ҳаракатларни кузатишди. Темир йўл бўйлаб Ўзбекистондан келаётган поезд Туркманистонга кираётгани намоён бўлган бўлса, иккинчи кўприкдан улкан фураларнинг Ўзбекистонга туркман карбамиди, текстил ва бошқа маҳсулотларини юклаган ҳолда ўтиб кетаётганини кўришди.


Автомобил ўғрисидан сақланинг! Жиноятчи Янгийўлда қўлга тушди\nАвтомобил ўғрисидан сақланинг! Жиноятчи Янгийўлда қўлга...\n20.03.2019 12:38 0 161\n2019 йил 17 март куни номаълум шахс Тошкент вилоятининг Янгийўл шаҳри Темир йўл кўчасида фуқаро Т.А. томонидан қаровсиз қолдирилган “ВАЗ-311183” русумли автомашинани ҳайдаб қочган. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси ИИВ Жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар бошқармаси хабар бериб ўтди.\nОлиб борилган қидирув ишлари натижасида автомашина Чиноз тумани Боғбон маҳалласи ҳудудидан техник шикастланган ҳолда топилиб, ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилган эди. Кўрилган чоралар натижасида ушбу жиноятни Янгийўл шаҳар Олтинобод маҳалласи Темирйўлчи кўчасида яшовчи Т.К. содир этганлиги аниқланиб, ушланган. Тергов ҳаракатлари давом этмоқда.


Ислом оламида ваҳдатнинг зарурати\nTuesday, 17 May 2016 08:55\n“ Ислом оламида ваҳдатнинг зарурати” рукни остидаги туркум эшиттиришнинг янги сони яна эфирда. Суҳбат поёнигача бизга ҳамроҳлик қиласиз деган умиддамиз.\nАзизлар, ўтган эшиттиришимизда таъкидлаганимиздек, ҳижрий саккизинчи асрнинг аввалида усмонийлар қўшинлари қудратни қўлга олишади ва бу нарса ислом оламида муҳим ўзгаришларни юзага келтиради. Зеро улар тадрижий тарзда салибийларга қарши мусулмонларнинг йирик қудратига айланишади. Усмоний халифа Фотеҳ Муҳаммад лақаби билан машҳур Султон Муҳаммад иккинчи томонидан Константинополнинг фатҳ этилгани Ислом оламини усмонийлар ҳамда халофат идорасининг қудрати ва иқтидоридан хабардор этди. Мусулмонлар Султон Муҳаммадни исломнинг халоскори ҳамда сусайиб қолган салибийлар ҳужумлари ва мўғуллар етказган қоттиллик ва зарарларнинг қопловчиси сифатида билишарди. Айнан шу нарса Истанбулни халофатнинг қудратли маркази ва исломий жамиятнинг раҳбарлигига айлантирган эди. Султон Муҳаммад Анталия ва Болқонда усмонийлар ҳукмронлигини шундай мустаҳкамладики, тўрт аср давомида ўзининг ҳаётини давом эттирди. Ушбу суҳбатимиз давомида икки мавзуни ёритиб боришга ҳаракат қиламиз: биринчиси, мусулмонларнинг низолари ва заифланишида усмонийлар ва сафавийлар императорликлари рақобатларининг тутган ўрни ва иккинчиси, европалик мустамлакачиларнинг исломий мамлакатларга кириб келиши ва мусулмонлар ўртасида низоларнинг кучайгани. Кейинги эшиттиришларимизда мусулмонларнинг ваҳдат нидоси бўлган исломий муслиҳларнинг кейинги авлодлари борасида сизга маълумот берамиз.\nУсмонийлар ҳукумати салибий урушлардан кейин юзага келган қийин бир шароитда Ислом оламида марказлаштирилган давлатни вужудга келтира олди. Аммо усмонийларнинг қудрат топиши билан Ислом олами иттифоқ бўлди деган иддаони қилиб бўлмайди. Ушбу даврда миллий таассублик ғалаёнлари ва тавҳид қадриятларининг аҳамиятсиз бўлгани исломий мамлакатлар, хусусан, Эрон ва усмонийлар рақобатларига сабаб бўлади. Албатта, бу орада Европа давлатларининг мусулмонлар ўртасида низо солиш ва уларга душманлик қилиш учун қилган ҳаракатларини ҳам таъкидлаб ўтиш лозим. Тарих гувоҳдирким, исломнинг икки буюк давлати Эрон ва усмонийлар ўртасидаги алоқалар ҳижрий саккизинчи асрдан бошлаб то усмонийлар императорлигининг якун топишигача доимо уруш ва қонтўкишлардан иборат бўлган. Европаликлар ҳам уларнинг ихтилофларини кучайтириш ҳамда олдинги киналарни қўзғаш ва миллатчилик мотивлари орқали ушбу заминада муҳим рол ўйнашган.\nМасалан, Эронда кўрагонийлар ҳукмронликлари даврида Темур Венеция республикаси, яъни Шарқий Римда таназзулга юз тутаётган императорлик билан усмонийларга қарши бирлашади ва милодий 1525 йилда усмонийларни мағлуб этади. Шунингдек, оқ қуюнлулар ҳукумати даврида Узун Ҳасан Венеция республикаси билан усмонийлар императорлигига қарши шартнома тузади ва милодий 1497 йилда усмонийлар қудратини парчалаб ташлаш учун Венециядан ҳарбий ёрдам сўрайди.\nИслом оламидаги Эрон ва усмонийларнинг низо ва тортишувлари сафавийлар қудратга етишганликларидан кейин янада кучаяди ва ҳижрий 920 йилда ушбу икки императорлик ўртасида уруш олови ёқилади. Мазкур йилда Эрон ва усмонийлар қўшинлари Озарбайжоннинг шимоли-ғарбида жойлашган Чолдирон минтақасида юзмаюз бўлишади. Ушбу урушда тўп ва қуроллар билан яхши жиҳозланган усмонийлар қўшини сафавийларни мағлубиятга учратади.\nЭнди эса ваҳдат мавзусида таҳлилчи Фахриддин Умаровнинг суҳбатини эътиборингизга ҳавола этамиз.\nҚадрли тингловчилар, сиз муқаддас Машҳад шаҳридан эфирга узатилаётган бир соатлик оқшомги дастуримизда " Ислом оламида ваҳдатнинг зарурати” унвонли туркум эшиттиришнинг янги сонини тинглаяпсиз. Сиз ушбу эшиттиришнинг матнини ўқиш ва садосини тинглаш имконига радиомизнинг интернет сайти uzbek.irib.ir орқали хоҳлаган пайтда эга бўлишингиз мумкин.\nЧолдирон урушида Султон Салим I Табрезни ишғол этади. Аммо саккиз кундан кейин унинг қўшинининг зобитлари қишни Эронда ўтказишни хоҳламаганлари учун сафавийлар ҳукуматининг пойтахтини тарк этишади. Чолдирон уруши Ислом оламидаги низо ва ихтилофларнинг намунаси эди. Унинг оқибатида Ислом оламидаги ушбу икки қудрат ўртасида жудоликлар вужудга келишлари билан бирга Эронда айримачиликлар янада шиддат олади. Зеро ушбу урушдан кейин Шоҳ Исмоил танҳоликка юз тутди ва қизилбош гуруҳлари ўртасида қудратни қўлга киритиш учун рақобатлар ва ички урушлар бошланади.\nИслом оламидаги кейинги низоларнинг даври европалик мустамлакачиларнинг исломий юртларга кириб келишларидан кейин бошланади. Юзага келган фикрий ўзгаришлар Европанинг ўрта асрига якун ясади. Юзага келган янги ҳаракат ва фалсафий ҳаёт мустамлакачиликнинг шаклланишида катта таъсир ўтказди.\nҚадрли тингловчилар, " Ислом оламида ваҳдатнинг зарурати” рукни остидаги туркум эшиттиришнинг навбатдаги сони шу ерда ўз ниҳоясига етди. Мен эса сизлар билан хайрлашаман.Аллоҳ таолонинг паноҳида бўлинг.\nҒарб мустамлакачи давлатларининг усмонийлар, Эрон ва Миср мусулмон императорликлари билан қилган бир неча урушларидан сўнг\nMore in this category: « Ислом оламида ваҳдатнинг зарурати\tИслом оламида ваҳдатнинг зарурати »


Дунё — жажжи рассомлар нигоҳида - Халқ сўзи\n22:57 12 Март 2019 Жамият\nЎзбекистон Бадиий академиясининг Марказий кўргазмалар залида ШҲТ давлатларининг “Дунё болалар нигоҳида” номли кўргазмаси очилди. Унда 700 дан ортиқ суратлар жамланган.\nТадбирда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси депутатлари, вазирлик ва идоралар, Ўзбекистон Республикасида аккредитациядан ўтган дипломатик корпус ҳамда халқаро ташкилотлар, ОАВ вакиллари, кўргазма иштирокчилари ва уларнинг ота-оналари ҳамда мураббийлари, ШҲТ давлатларининг Тошкентдаги миллий маданият марказлари ходимлари қатнашди.\n— Ушбу тадбирдан кўзланган асосий мақсад халқлар ўртасидаги дўстлик алоқаларини кучайтириш, ўзаро ишончни янада мустаҳкамлашдан иборат, — деди ШҲТнинг Ўзбекистондаги Халқ дипломатияси маркази директори Раҳматулла Назаров. — Қолаверса, иқтидорли болаларда тасвирий санъатга нисбатан қизиқиш уйғотиш ҳам кўзда тутилган. Мазкур кўргазмани вилоятларда, шунингдек, ШҲТ давлатларининг пойтахтларида ҳам ташкил этишни мўлжаллаганмиз.\nАнжуман доирасида учта номинация бўйича ғолиб деб топилган жажжи рассомлар ташкилотчилар томонидан диплом ҳамда эсдалик совғалар билан тақдирланди.\nУнга кўра, 5 — 7 ёшдаги болалар ўртасида биринчи ўрин хитойлик Янь Шу Тингга (7 ёш), иккинчи ўрин ҳамюртимиз Ёқут Исроилов (7 ёш), учинчи поғона эса ҳиндистонлик Сангит Тансинга (6 ёш) насиб этди.\nШунингдек, 8 — 10 ёшдаги ўқувчилар ўртасида ўзбекистонлик Эъзоза Авазжонова, ХХР вакили Си Анки ва Анастасия Юзбашьян (Россия Федерацияси) совринли ўринларни эгаллади.\n11-12 ёшдаги ўқувчилар ўртасида эса Гулзода Майрамбекова (Қирғизистон), Фарангиз Исомиддинова (Ўзбекистон) ҳамда Алиса Панкратова (Қозоғистон) ғолиб, деб топилди.\nАнжуманнинг тантанали очилиш маросимида пойтахтимиздаги 280-мактабнинг “Рақс” хореография гуруҳи ва “Баркамол авлод” болалар марказининг “Зарб” ансамблининг чиқишлари йиғилганларда катта таассурот қолдирди.\nКўргазма 15 мартгача давом этади.


Марказий банк ҳисоботида маълум қилинишича, 2019 йилнинг биринчи чорагида Ўзбекистоннинг ташқи қарзи миқдори жами 19,6 млрд долларни ташкил қилмоқда. Шундан 7,9 млрд доллар миқдоридаги қарзи хусусий ташқи қарз, 11,7 млрд доллар давлат ташқи қарзи ҳисобланади.\nЎтган вақт давомида хусусий сектор ташқи қарзи асосан тижорат банклари томонидан қарз олишнинг кўпайиши ҳисобига яна ўсишни бошлаган. Давлат сектори ташқи қарзи 2018 йилда кузатилгани каби ўсиш суръатини сақлаб қолган, ушбу ўсиш суръатининг жорий тенденцияси йил охиригача сақланиб қолиши кутилмоқда, дея маълум қилди uz24.uz.\nРеалист 28 июн 2019 18:58\nҚаёққа сарфланяпти шунча пул,\nким айтади? Агар Ўзбекистонга\nКошмар 28 июн 2019 19:13\nТашки карз шаффоф эмас!!! Угрилик куп унда хам...\nBek 28 июн 2019 22:13\nУлугбек.у 29 июн 2019 10:26\nКаз тугрисида малумот бор. Лекин уни ким ва кандай тулайди. Шу хакида хам еозиншлар. Факат карздорсан демасдан.\nМухриддин 29 июн 2019 16:28\nчиқимсиз кирим бўлмайди. Ўз натижасини кейинроқ беради.\nOtabek Irgashev 1 июл 2019 18:02\nТашки карздан куркманглар. Соликни тушириб, бизнесни юритиш учун шу иш килинди. Бизнес ривожлансин деб соликни ставкаларини ьушириш окибатида, солик тушумлари тушию кетиш эхтимоли юкори, лекин ойликни бериш кк, уни ошириш керак


Тошкент ва Остона чегараларини очмаяпти\n20 май 2022, Тошкент вақти: 22:16\nҚирғизистон муваққат ҳукумати Қозоғистон раҳбарияти билан музокаралар олиб боргани ва расмий Остона чегарани 11 май куни очишга розилик бергани эълон қилинган бўлса-да, қирғиз-қозоқ чегараси ҳамон ёпиқлигича қолмоқда. Айни пайтда Ўзбекистон ҳам Қирғизистон билан чегараларини очгани йўқ.\nҚирғизистон Чегара хизмати раиси ўринбосари Чўлпунбек Турусбековнинг маълум қилишича, 11 май куни қирғиз-қозоқ ва ўзбек-қирғиз чегарасининг очилиши кутилмаётир.\nЧўлпунбек Турусбеков бу борада қозоғистонлик ҳамкасблари билан телефон орқали суҳбатлашганини, бироқ улар чегарани очиш ҳақида Остонадан ҳеч қандай буйруқ ёки кўрсатма олмаганликларини айтди.\nҚозоғистон ва Ўзбекистоннинг апрел воқеаларидан сўнг ёпилган Қирғизистон билан чегараларини очишга шошилмаётгани мамлакат иқтисодиётига жуда катта салбий таъсир кўрсатаётгани айтилмоқда.\nРасмий маълумотларга кўра, апрел ойида чегаралар ёпилгани туфайли Қирғизистонда солиқ ва бож тўловлари бўйича режа бажарилмаган. Бу эса июн ойидан бошлаб Қирғизистонда давлатнинг фуқаролардан бўлган мажбуриятларини бажарилмай қолишига сабаб бўлиши мумкин.\nМуваққат ҳукумат раиси ўринбосари Ўмурбек Текебаевнинг айтишича, айни пайтда қўшни давлатлар ҳаракатини “иқтисодий қамал”, деб аташ мумкин.\n- Агар “қасддан қилинмаётган иқтисодий қамал” давом этаверса, бу иқтисодимиз учун жуда ҳалокатли бўлади. Буни бизнинг фуқароларимиз ҳам, қўшни давлат сиёсатчилари ва раҳбарлари ҳам тушунишлари лозим. Қўшни давлат раҳбарлари бизга мамлакатдаги иқтисодий ва сиёсий вазиятни барқарорлаштиришга кўмак беришни ваъда қилганлар. Шунинг учун улар бажаришга шошилмаётган ваъдалари оқибати ҳақида аниқ тасаввурга эга бўлишлари керак, деди Ўмурбек Текебаев.\nРасмийнинг айтишича, чегараларнинг ёпиқлиги туфайли Қирғизистон биргина транзит юклардан олинадиган даромад бўйича ойига 200 миллион доллар зиён кўриши мумкин.\nҚирғизистон юк ташувчилар ассоциацияси раҳбари Темирбек Шабданалиев Қозоғистон ҳукумати тадбиркорлар илтимоси билан чегарадан айрим юкларни ўтказа бошлаганини, аммо бу кўлам ўта оз эканлигини айтади:\n- Бизнинг ташкилот Марказий Осиё юк ташувчилари ассоциацияси билан биргаликда Қозоғистон бош вазири ва ундан кейин президентига мурожаат қилди. Шундан сўнггина қозоқ тарафи Қозоғистон ҳудудидан транзит тарзида ўтаётган юкларни Қирғизистонга кирита бошлади. Бироқ Қозоғистон ҳудудидан келаётган юклар ва Қирғизистондан Европага жунатилаётган юклар ёки бошқа давлатларга хом ашё олиб келиш учун кетаётган машиналаримиз чегарадан ўтказилмаяпти, дейди Темирбек Шабданалиев.\nҚирғизистон муваққат ҳукуматида молия масалалари учун масъул бўлган Темир Сариевнинг айтишича, чегаралар ёпилиши оқибатида кўрилаётган зарар катта бўлмоқда. Шунинг учун давлат фуқаролар олдидаги мажбуриятларини бажариш учун муқобил молия манбаларини излашга мажбур. Халқаро молия институтлари ҳам юзага келган вазиятда Қирғизистонга бериладиган кўмаклар миқдорини оширишга рози бўлганлар.\n- Осиё тараққиёт банки режалаштирилган 40 миллион доллар ўрнига 70 миллион доллар грант беришга розилик билдирди. Бу маблағнинг 40 миллион бюджетни қўллашга, 30 миллиони эса инвестицион лойиҳаларга сарфланади. Жаҳон банки ҳам Қирғизистонга 30 миллион доллардан кўпроқ ёрдам кўрсатишга тайёрлигини билдирди. Таъкидламоқчиманки, бу қарз эмас, балки молиявий кўмакдир, деди Темир Сариев.\nБироқ расмийга кўра, бу ёрдамларнинг барчаси чегара ёпилиши туфайли Қирғизистон тадбиркорлари кўраётган зарарни қоплай олмайди.\nҚирғизистоннинг Қозоғистондаги элчихонасидан олинган маълумотга кўра, расмий Остона 11 май куни чегаралар нега очилмагани тўғрисида изоҳ бермаётир. \_\nҚирғизистоннинг Қозоғистондаги элчиси Жаниш Рустамбековнинг айтишича, элчихона Қозоғистон Ташқи ишлар вазирлигига, чегара хизматига мурожаат қилган. Қирғизистон муваққат ҳукумати раҳбари Роза Ўтунбаева президент Нурсултон Назарбоев билан телефон орқали суҳбатлашган.\nҚирғизистон элчиси айни пайтда чегарани очиш бўйича ҳужжатлар тайёрланаётган бўлиши мумкинлигини тахмин қилаётганини айтди. Қирғизистон-Ўзбекистон чегарасининг қачон очилиши эса номаълумлигича қолмоқда.


Admin 15,10-2020 190\nКоррупция ҳар қандай давлат ва жамиятнинг сиёсий-иқтисодий ривожланишига жиддий путур етказади, давлатнинг конституциявий асосларини ва қонун устуворлигини заифлаштиради, давлатни ич-ичидан емириб боради, халқни хонавайрон этади. Давлат ва жамиятда соғлом муҳитнинг қарор топиши, барқарорлиги, тинчлиги ва тараққиёти учун хавф солади. Коррупцияга қарши ҳар ким ҳар доим курашиши, бу иллатнинг жамиятга, тараққиётга ва хавфсизликка катта таҳдид эканини ҳар бир онгли инсон чуқур англаши лозим. Коррупциянинг олдини олиш, унга барҳам беришда фақат давлат ва Хукуматнинг кучи билангина эришиб бўлмайди. Шунинг учун мазкур ижтимоий иллатга қарши бутун жамият, барча фуқаролар оёққа турмоғи, курашмоғи зарур. Ҳар қандай жамият учун ушбу жиноятга қарши курашиш энг долзарб масалалардан биридир.\nДавлатимиз раҳбари Ш. Мирзиёев таъкидлаганларидек, “Коррупция ва уюшган жиноятчиликка қарши курашиш, шунингдек, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш масалаларини самарали ечиш устувор вазифаларимиздан бири бўлиб қолади”.\nТабиийки, айрим кишиларда коррупция нима деган савол туғилиши мумкин. Бу ҳақда ҳамманинг ўзига хос фикри, тасаввури ва тушунчаси бор. Қонун тили билан айтганда, коррупция – шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этишидир.\nБу иллатга қарши курашиш – мамлакатимизда жадал суръатларда олиб борилаётган ҳуқуқий ислоҳотлар шароитида инсон ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини самарали ҳимоя қилишнинг муҳим воситаларидан бири бўлиб келмоқда. Мамлакатимизда коррупцияни енгиш, ҳокимият амалдорларининг ҳалол ишлашини таъминлаш, бозор иқтисодиётини янада ривожлантириш, тадбиркорлар олдида турган бюрократик тўсиқларни олиб ташлаш, халққа ва тадбиркорларга халақит бераётган тўсиқларни бартараф этиш мақсадида бир қатор Қонун ва қонуности ҳужжатлари қабул қилинди. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги, “Жамоатчилик назорати тўғрисида”ги, “Давлат харидлари тўғрисида”ги қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги, “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармонлари ва “Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги қарори муҳим аҳамият касб этиб, ўз натижаси ва самарасини бериб келмоқда. Давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги, жамоат ва парламент назоратини таъминлаш механизмлари такомиллаштирилди, шунингдек, ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва суд органлари фаолиятининг ҳуқуқий асослари ислоҳ қилинди. Мазкур ҳужжатларда коррупцияга қарши курашиш соҳасида ҳуқуқий маданиятни юксалтириш, коррупциянинг олдини олишга доир чора-тадбирлар, коррупцияга оид ҳуқуқбузарликларни аниқлаш, уларга чек қўйиш, жавобгарликнинг муқаррарлиги каби масалалар аниқ белгилаб қўйилган.\nҚабул қилинган қонун ва қонуности ҳужжатлари асосида ҳар бир вазирлик ва идорада муайян ишлар амалга оширилмоқда. Жумладан, Адлия вазирлиги томонидан идоравий коррупцияга қарши курашиш, фаолиятнинг очиқлигини таъминлаш,манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш, умуман олганда коррупцияга қарши уруш эълон қилинган. Мақсад адлия тизимини “Коррупциясиз соҳа”га айлантириш. Давлат хизматлари агентлигида хизматлар кўрсатишнинг электрон ҳужжатлар айланмаси ҳажмининг ортиши, адлия органлари ва муассасалари фаолияти ҳақида кенг жамоатчиликка муҳим ахборотлар беришга қаратилган “Очиқ адлия” (“Open Justice”) дастурининг қабул қилиниши, “Ишонч телефон”ларининг (1008) ишга туширилиши, нотариат соҳасида видеокузатув, бармоқ сканерлаш тизими, смс-хабарнома каби инновацион ёндашувлар Адлия вазирлиги тизимида коррупцияга қарши курашнинг самарали ташкил этилганлиги, адлия органлари ва муассасаларида иш жараёнини фуқароларга аудио ва видеоёзувларга олиш имкониятининг яратилганлиги шулар жумласидандир.\nОчиқликни таъминлаш, коррупция ва бошқа ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш мақсадида адлия органлари ва муассасалари томонидан телевидение ва радио, оммавий ахборот воситалари, газета ва журналлар орқали 7 мингдан ортиқ ҳуқуқий тарғибот тадбирлари амалга оширилди.\nБундан ташқари аҳолини, ходимларни адлия органлари ва муассасаларида коррупция ҳуқуқбузарликлари аниқланган тақдирда тезкор хабар қилишлари мақсадида @antikorbot телеграм мессенжери ишга туширилган бўлиб, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамият касб этиб келмоқда.\nАдлия вазирлигининг Ўзбекистонда биринчидан бўлиб “Коррупцияга қарши курашиш менежмент тизими” бўйича халқаро стандарт сертификатини қўлга киритиши ҳам бежизга эмас албатта. Бу вазирликка берилган баҳо, бутун тизимнинг ютуғи, коррупцияга қарши олиб бораётган курашнинг натижасидир.\nКоррупция – вайронкор куч, унинг оқибатида миллий иқтисодиёт издан чиқади, ижтимоий тенгсизлик чуқурлашади, ҳокимиятга ишонч йўқолади, жамият маънавияти бузилади. Коррупция ва миллий тараққиёт масаласи — юрт тақдири, мамлакат келажаги учун ҳар қачонгидан муҳим ва долзарб аҳамият касб этади. Сабаби бу иллатни йўқотмас эканмиз халқимизнинг рози-ризолигига, юртимиз равнақи, иқтисодиётимиз ўсиши ва энг муҳими жамиятимизда адолат туйғусини қарор топтириб бўлмайди. Айни пайтда мамлакатимизда коррупцияга қарши курашишнинг барча ҳуқуқий асослари яратилган. Фақат бу жараёнда ватандошларимиздан ҳушёрлик ва масъулият талаб этилади.\nУшбу иллат инсон ҳуқуқларининг бузилиши, мамлакат тараққиёти ва жамият равнақига жиддий таъсир этар экан коррупцияга қарши курашиш, бу иллатни барча соҳа ва жабҳалардан сиқиб чиқариш, юртимизни коррупциядан холи ҳудудга айлантириш биргина давлат идораси ёки жамоат ташкилотининг вазифаси эмас, балки, шу давлат фуқароси, жамият аъзоларига бирдек тегишли бўлган вазифа, масъулият ҳисобланади. Шундай экан барчамиз ушбу иллатнинг авж олишига, ҳуқуқ ва манфаатларимизнинг бузилишига йўл қўймаслигимиз лозим.


Нолгрипп Джуниор – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Нолгрипп Джуниор\nПрепаратнинг савдо номи: Нолгрипп Джуниор\n125 мг парацетамол БФ;\n5 мг фенилэфрин гидрохлориди БФ;\n1 мг хлорфенирамин малеати БФ;\nёрдамчи моддалар: полиэтиленгликоль, глицерол, сорбитол, метилпарабен, пропилпарабен, натрий сахарин, кармуазин бўёвчиси, қулупнай ароматизатори, тозаланган сув.\nНолгрипп Джуниор сиропи умумий шамоллаш, грипп, йўтал, иситма, катар ва юқори нафас йўлларининг бошқа инфекцион касалликлари билан ассоциацияланган симптомларини пасайтириш учун тиббий ингредиентларнинг идеал мажмуасидир.\nНолгрипп Джуниор сиропининг таркибига кирувчи парацетамол оғриқни қолдирувчи ва иситмани туширувчи ва кучсиз яллиғланишга, бош оғриғи ва бошқа туркумдаги оғриқларни пасайтириш таъсирга эга.\nПарацетамол тўқималар огрегацияси ва циклооксигеназаларни қайтар ингибиция қилинишига, простагландинлар синтезида энзимларни жалб этилишига таъсир кўрсатади.\nИситмани туширувчи таъсири простагландинларнинг синтезини ингибиция қилиниши орқали гипоталамик териорегуляцион марказларига эндоген пирогенларнинг самараларини блокланиши билан ифодаланади, балки простагландинлар синтезини ингибиция қилиниши орқали юзага келиши мумкин. Қизиб кетиш оқибатида вазодилятация, периферик қон оқимини кучайиши ва кўп терлаш кузатилади. Анальгетик таъсири оғриқни сезувчанлигига бевосита таъсирининг натижаси ҳам бўлиши мумкин. Бу самара простагландинлар синтезини ингибиция қилиниши ёки кимёвий медиаторлар ёки бошқа субстанцияларга таъсир қилиши, оғриқ рецепторларга механик ёки кимёвий стимуляция оқибатида юзага келади. Парацетамол периферик яллиғланишга қарши таъсир кўрсатмайди.\nНолгрипп Джуниор парацетамол сақлайди, бу меъда-ичак йўлларидан тез сўрилади ва унинг плазмадаги чўққи концентрациясига препарат қабул қилинганидан кейин 2 соат ўтгач эришилади. Жигарда метаболизмга учрайди ва сийдик билан глюкуронид ва сульфат конъюгатлари кўринишида чиқарилади. 5% дан камроғи сийдик билан ўзгармаган ҳолда чиқарилади. Ярим чиқарилиш даври 1-4 соат. Одатдаги терапевтик дозаларда плазмадаги боғланиши салбий таъсир кўрсатмайди.\nЖуда кам миқдорларда ҳосил бўладиган гидроксил гуруҳи қўшилган метаболитлари жигарда глютатион томонидан заҳарсизлантирилади, жигар функцияси бузилишида улар жигарда тўпланиши мумкин.\nПодагра ва жигар касалликларида, фенилэфрин мунтазам бўлмаган сўрилишда ва жигардан бирламчи ўтишида моноаминооксидазагача ўзгариши натижасида паст биоэквивалентликка эга.\nХлорфенирамин малеати меъда-ичак йўлларидан яхши сўрилади. Оғиз орқали қабул қилинганидан кейин плазмадаги чўққи концентрациясига 1-4 соатда эришилади. Йўлдош тўсиғи орқали ўтади ва кўкрак сутига чиқади. Хлорфенирамин плазма оқсиллари билан юқори даражада боғланади ва организмда метаболизмга учрайди. Асосан метаболитлари сифатида сийдик билан чиқарилади.\nНолгрипп Джуниор сиропи бурун битиши, аллергик ринит, тумов, аксириш, кўзни ёшланиши, бурун ёки томоқ қичиши, синусит, грипп, шамоллаш, бош оғриғи, танада оғриқ ва грипп билан боғлиқ бўлган иситмада қўлланади.\n6-12 ёшли болаларга: 10 мл дан кунига 3-4 марта.\n2-6 ёшли болаларга: 5 мл дан кунига 3-4 марта.\n1-2 ёшгача бўлган болаларга: 2,5 мл дан кунига 3-4 марта буюрилади.\nПарацетамолни ножўя таъсирлари гематологик реакциялар, жумладан, тромбоцитопения, пацитопения, нейтропения ва агранулоцитоз аниқланган бўлсада, одатда кам ҳолларда ва суст кечади. Терини қизариши, уйқусизлик ва ўта юқори сезувчанликни бошқа реакциялари аниқланган.\nФенилэфринни юзага чиқиши мумкин бўлган ножўя реакциялари асабийлашиш, уйқусизлик, дам олмаслик, бош оғриғи, кўнгил айниши, меъдада ачишишни ўз ичига олади. Бу реакциялар кам ҳолларда ва хатто даволаш тўхтатилганда ҳам учраши мумкин. Простата безини гипертрофияси бўлган пациентларда сийдикни тутилиши аниқланиши мумкин.\nХлорфенираминни энг кўп учрайдиган умумий ножўя реакцияси бу ҳолсизлик. Бошқа самаралари кам учрайди. Меъдадаги ачишишни овқатни суюқлик ёки ичимликлар билан қабул қилиш орқали бартараф этиш мумкин.\nПрепаратнинг бирон-бир компонентига ўта юқори сезувчанлик, глаукома, МАО ингибиторларини қабул қилаётган ва жигар етишмовчилиги бўлган пациентларда қўллаш мумкин эмас.\nНолгрипп Джуниор фенобарбитал, варфарин, фенотиазинлар, моноаминооксидаза ингибиторлари, трициклик антидепрессантлар, билвосита ёки аралаш симпатомиметик воситалар, безовталик ва уйқусизликни даволаш учун воситалар, хинолонлар, депрессияни даволаш учун воситаларнинг таъсирини кучайтириши мумкин.\nПарацетамол буйрак ва жигар функциясини етишмовчилиги бўлган пациентларга эҳтиёткорлик билан буюрилиши керак. Шунингдек жигар функциясига таъсир қилувчи препаратлар қабул қилинганида ҳам эҳтиёткорлик билан буюрилиши керак.\nПрепарат антигистамин компонент хлорфенирамин малеатини сақлайди, уни седатив таъсир қилувчи препаратлар ва алкоголь билан бирга қўллаш, антигистамин компонентининг таъсирини ошириши мумкин. Препаратни МНТ рағбатлантирувчилари билан, айниқса болаларда қабул қилиш, шу билан бирга тавсия қилинган дозани ошириш мумкин эмас. Бу ҳолсизлик ва уйқучанликка олиб келиши мумкин. Препарат қабул қилинганида автотранспортни ҳайдаш ва бошқа машиналарни бошқаришдан сақланиш керак.\nДоза ошириб юборилган ҳоллатларда меъдани ювиш, усули каби қусишни чақириш, фаоллаштирилган кўмирни қабул қилиш (болаларга тана вазнига 1-2 г) ёки осмотик сурги воситасини қўллаш мумкин.\n60 мл ПЭТ бутилка комплектда дозатор ва қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга қутига жойланган.


Давлат департаменти бир ён, халқаро қўмита бир ён\n03 март 2021, Тошкент вақти: 14:17\nАҚШ Конгресси томонидан молиялаштириладиган Диний эркинликлар халқаро қўмитаси Ўзбекистонни инсон ҳуқуқлари, хусусан, диний эркинликлар қаттиқ топталиб келинаëтган мамлакат сифатида эътироф этди.\nАксарият ўзбекистонликлар, халқаро ва маҳаллий инсон ҳуқуқи ҳимоячилари, кузатувчилар бу ҳолатни эътироф этаётган бир пайтда АҚШ Давлат департаменти халқаро қўмита баҳосига қўшилмади. Департамент расмийларидан бири Вашингтон “Ўзбекистонни вазият энг ëмон мамлакатлар сафига қўшиш Хонободдан Америка ҳарбийларининг ҳайдалиши учун қасос сифатида қабул қилиниши ва ҳисоботнинг сиёсийлашуви”ни истамаганини билдирди.\nДавлат департаментининг бу қадами аксарият конгрессменлар ва сенаторлар қарашига ҳам мос келмайди. Чунки улар Андижон воқеаларидан сўнг Буш маъмуриятидан Ислом Каримов ҳукуматига кескин позицияда туришни талаб қилиб келяпти.\n“Ўзбекистонда мустабид золим ва диктатор ҳукмронлик қилмоқда ва биз унга муносабатда янада танқидийроқ бўлишимиз керак”, - деган эди республикачи конгрессмен Дана Рорабаҳер Андижон воқеаларидан кейин.\nДавлат департаменти тутган позиция натижасида Ўзбекистон диний эркинликлар вазияти ўта ташвишли мамлакатлар сирасига киритилмади. Бу эса Андижон воқеаларидан кейин Вашингтон Ўзбекистондаги вазиятга одилона баҳо бера бошлагани, мустабид тузумдан узоқлашишга киришгани тўғрисида ўйлаётганлар учун кутилмаган янгилик бўлди.\nЖумладан, “Ҳьюман райтс уотч” ташкилотининг Тошкентдаги ваколатхонаси вакиласи Алисон Гилл департамент расмийси изоҳидан хулоса қилиб, аслида АҚШ ташқи сиёсат маҳкамасининг қарори сиёсий эканини таъкидлади.\n“Америка Ўзбекистонни диний эркинликлар борасида алоҳида ташвишга молик давлатлар сафига қўшмаганидан ҳафсалам жуда пир бўлди. Бу мамлакатдаги диний эркинликлар вазияти даҳшатли ва у кун сайин ëмонлашиб бормоқда. Минг-минглаб одам фақат диний эътиқоди учунгина қамоқларга ташланган, Андижон воқеаларидан сўнг мусулмонларни таъқиб қилиш янада кучайди. Аммо бу ҳақиқатни баралла айтишга АҚШда сиëсий ирода етишмади”, - деди.\n“Озодлик” мухбирлари билан суҳбатда бўлган ўзбекистонлик оддий мусулмонлар ҳам А.Гилл фикрига қўшилди ва Андижон воқеаларидан сўнг вазият, айниқса, ëмонлашганини тилга олди.\nФарзанди яқинда 18 йилга қамалган онанинг сўзларига кўра, Ўзбекистон ҳукумати намоз ўқиганларни қамамоқда, шу йўл билан фуқароларнинг диний эътиқод эркинлигини топтамоқда.\nАммо Ўзбекистон расмийлари мамлакатда диний эътиқод эркинлиги топталаётганини қатъий рад этяпти. Ҳукуматга қарашли дин ишлари ташкилоти вакилларидан бири мамлакатда диндорлар ҳуқуқларига тўла риоя қилинаётгани билдирди. У, шунингдек, ваҳҳобийлик, “Ҳизб ут-таҳрир”, акрамийлик каби диний оқимларга аъзоликда айбланиб, ўлимга, узоқ муддатли қамоқ жазоларига ҳукм қилинган кишилар шунчаки намоз ўқийдиган оддий мусулмонлар эмас, балки “конституциявий тузумга тажовуз қилган, террорчи кимсалар” эканини таъкидлади.


Сариосиё ва Хайрабод гарнизонларида ташкил этилган очиқ мулоқотларда Сариосиё ва Денов тумани прокурорлари, Жанубий оператив қўмондонлиги ва халқ таълими, соғлиқни сақлаш, бандлик ва бошқа давлат, жамоат ташкилотлари раҳбарлари иштирок этди.\nСайёр қабулларда кейинги йилларда Қуролли Кучларимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар мамлакатимиз мудофаа қудратини янада мустаҳкамлаб, юртимиз тинчлигини таьминлашга хизмат қилаётгани таькидланди. Бу жараёнда ҳарбийлар ва уларнинг оила аъзоларини ҳар тарафлама қўллаб-қувватлаб, ижтимоий ҳимоя қилишга алоҳида эьтибор қаратилаётгани, ҳудудларда ҳарбийлар ва уларнинг оила аьзолари билан очиқ мулоқотлар ўтказиш йўлга қўйилгани улар дуч келаётган муаммоларни ҳал этишда яхши самаралар бераётгани қайд этилди.\nУчрашувда ҳарбийларнинг оила аьзолари бандлигини таьминлаш, уй-жой, мактабгача таьлим ва бошқа масалаларда кўплаб мурожаатлар бўлди. Ўртага ташланган ҳар бир масала мутасадди раҳбарлар иштирокида атрофлича муҳокама этилиб, жойида ечимини топиш йўллари изланди. Жумладан, ишга жойлаштиришда ёрдам сўраган ҳарбий хизматчиларнинг икки нафар оила аьзоси-Юлдуз Раҳмонова ҳамда Гўзал Маллаевага Термиз ҳарбий прокурори замонавий тикув машинаси туҳфа қилди.\nСайёр қабулда юзга яқин масала кўриб чиқилиб, уларнинг аксарияти жойида ечим топди. Айрим мурожаатлар юзасидан ҳуқуқий маслаҳатлар берилди. Вақт талаб этадиган мурожаатлар бўйича муддат белгиланиб, ижроси қатьий назоратга олинди.\nОчиқ мулоқот доирасида ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аьзолари учун китоб ярмаркаси ҳам ташкил этилди.


Вакцинанинг самарадорлиги 97,2 фоиз — Нурмат Отабеков ўзбек-хитой вакцинаси ҳақида - Халқ сўзи\nВакцинанинг самарадорлиги 97,2 фоиз — Нурмат Отабеков ўзбек-хитой вакцинаси ҳақида\n12:57 21 Июль 2021 Жамият\nСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати раҳбари ўринбосари Нурмат Отабеков ўзбек-хитой вакцинаси ҳақида ижтимоий тармоқларда тарқалган хабарлар юзасидан «Ўзбекистон 24» телеканали орқали тўғридан-тўғри узатилган кўрсатувда муносабат билдирди.\n«Бугун очиғини айтишимиз керак, ижтимоий тармоқларда вакциналарнинг умуман ижобий таъсиридан кўра салбий таъсирини ёқлаб чиқадиган, тескари таъсирини оммага тушунтиришга уринаётган кимсалар пайдо бўляптики, бугунги кунда вакциналар жуда муҳим, керакли бир пайтда, бу одамларни фикрини, дунёқарашини ўзгартиришга ҳам олиб келяпти. Эътибор берайлик, Ўзбекистон-Хитой вакцинасини оладиган бўлсак, мана шу вакцина бўйича бугун турли хил миш-мишлар, ёлғон гап-сўзлар, бўҳтонлар пайдо бўлмоқда.\nОтабековнинг сўзларига кўра, ҳозир Ўзбекистон 5 млн.дан кўпроқ вакцинани ишлатди. Ишлатилган вакцинанинг 4 млн. дозадан кўпроғи Ўзбекистон-Хитой ҳамкорлигидаги ишлаб чиқарилган вакцина. Ҳаммаси бўлиб республикага 8 млн.дан кўпроқ доза вакцина олиб келинди.\n7,5 млн. дозаси Ўзбекистон-Хитой вакцинаси, 370 минг дозаси «Спутник V” вакцинаси, 710 минг дозаси AstraZeneca вакцинаси. Ўзбекистонга олиб келинган вакциналарнинг ҳаммаси бир хил вакцина – рекомбинант оқсил асосида тайёрланган вакцина. Демак, Ўзбекистон ҳудудида қўлланилаётган вакциналар бу ҳам хавфсизлик, ҳам сифат нуқтаи назаридан тўлиқ талабларга жавоб берадиган вакцина.\nВакцина самараси, уни қўллаш ҳақида фикрларга келадиган бўлсак, минг афсуски ҳозирги пайтда эпидемиология, вирусалогия, иммуналогия, юқумли касалликлар соҳаларидан узоқ соҳада ишлайдиган одамлар нимагадир бу иш билан машғул бўлишга одат қилди. Кейинги пайтларда ҳатто тиббиёт ходимлари ичида, тиббиёт ходимлари орасида нуфузли шахслар томонидан ҳам вакциналарни қоралаб чиқиш, бунга эса асос сифатида вакциналарга шубҳа билан қараш, олдинга бир фикр сураётганлар бор. Биласизми, бир нарсага аниқлик киритадиган пайтимиз келди, балким биз у даражада урғу бермаганлигимиз учун ҳам кейинги пайтларда бу каби гапларни пайдо бўлишига асос қолган», деди Нурмат Отабеков.\nУнинг сўзларига кўра, ўтган йили касаллик авжига чиққан пайтда Ўзбекистон ва Хитой ҳамкорликни бошлади. ХХР Фан академиясига қарашли микробиология институти олимлари билан Инновацион ривожланиш вазирлиги қошидаги илғор технологиялар маркази олимлари ҳамкорликда ишларни бошлади.\n«Албатта бу ишларни ҳар биттасида тег негизида вакцинани яратиш бўлди. Охир-оқибат мана шу ҳамкорликда тайёрланган вакцина Ўзбекистон ҳудудига олиб келиниб ва Ўзбекистон ҳудудида 7 мингдан кўпроқ одамда клиник синовлари ўтказилган пайтда ҳам хитойлик 8 нафар эксперт 4 ой мобайнида Ўзбекистонда бўлди ва синов жараёнларида иштирок этди. Ҳар бир эмланган одам ҳақида улар маълумотга эга бўлди.\nВакциналарни амалиётга киритишдан аввал бу қандайдир синаб кўринади. Ўзбекистонда синалган 7 минг вакцинани 3,5 мингги, яъни тенг ярми - бу плацебо. Плацебо - дегани у айнан вакцина эмас, лекин синов жараёнида самарани баҳолаш учун шундай усул қўлланилади. Қўлланиш натижасида вакцинанинг самарадорлиги 97,2 % деб ҳисобланди», деди Нурмат Отабеков.\nCOVID-19 инфекцияси билан касалланиб соғайган ва Спутник V ва ZF-Uz-VAС2001 вакцинаси билан эмланганларда Ig- G ва S- RBD миқдори ушбу инфекция билан оғримаган, эмланганларга нисбатан бир неча баробар юқори эканлиги чет эл нуфузли олимларни фикрини маъқуллайди.\nХоразмда фуқаро танишини обрўсизлантириш билан таҳдид қилиб 5000 АҚШ доллари талаб қилди\nЎзбекистон маҳкумлар сони бўйича дунёда нечанчи ўринда?\nАфғонистонда «Толибон» ва жиноий тўда ўртасидаги тўқнашувда 17 киши ҳалок бўлди


Москвада иш ташлаган фаррошлар орасида ўзбеклар бор\n27 ноябр 2020, Тошкент вақти: 08:03\nРоссияда меҳнат қилаётган ўзбекистонлик муҳожирларнинг кўпчилиги фаррошлик қилади.\nМосква мэрияси 26 нафар муҳожир фаррош иш ташлагани учун бошқарувчи “РЭУ-18” ширкатини жаримага тортди. Орасида ўзбекистонликлар ҳам борлиги айтилаётган ишчилар 6 ой мобайнида иш ҳақи тўланмаётгани боис куни кеча Москвага ёққан қалин қорни тозалашни бош тортди.\nМоскванинг Измайлово туманида ҳақ тўланмаётгани боис иш ташлаган фаррошларни ёлланган “РЭУ-18” ширкати жаримага тортилди.\nМосква мэриясининг матбуот маркази раҳбари Андрей Иванов Озодликка “хусусий бошқарувчи “РЭУ-18” ширкати Шарқий Измайлово туманидаги ҳовлиларни тозалаш бўйича ўз вазифаларини виждонан бажармагани”, “шаҳарликлардан кўп маротаба шикоятлар тушгани” ва “ширкат раҳбари фаррошларни босим остида ишлатгани” учун жаримага тортилганини маълум қилди.\nМэрия расмийси ишчиларга 6 ой давомида маош берилмагани тўғрисидаги иддаолар асоссиз эканини таъкидлади.\n- Ширкат қандай ишлаган бўлса, шундай жавобини олди. Ишчилар билан эса ҳеч қандай муаммо йўқ: бир ойлик қарз уларга 15 декабргача тўланади. Ширкатни эса туман аҳолисининг ўзи истаса ишдан бўшатиб ташлайди. Ишчиларга 6 ойлик маош берилмагани тўғрисидаги миш-мишлар асоссиздир, деди Озодлик билан суҳбатда Москва мэриясининг матбуот маркази раҳбари Андрей Иванов.\n4 декабр куни 26 нафар тожикистонлик фаррош Измайловода ярим йилдан бери ҳақ олмаётгани иддаоси билан иш ташлади. Москванинг Шарқий округи префектурасида “РЭУ-18” ширкатида вақтинчалик молиявий муаммолар юзага келгани туфайли ишчиларнинг ойлиги бироз кечиктирилгани, аммо “маош фақат бир ойга берилмагани”ни аниқлаштиришди.\nАйни пайтда, “Тожик меҳнат муҳожирлари” Умумроссия ҳаракати президенти Каромат Шарипов Озодликка фаррошлар “РЭУ-18” ширкати томонидан расман ишга олинмагани ва улар билан шартномалар тузилмагани ва шу боис улар “қора бухгалтерия” ҳисобидан ҳақ олиб келганини айтди.\nШарипов иш ташлаганлар орасида ўзбек муҳожирлари ҳам борлиги, уларга маъмурият томонидан депортация қилиш ва яшаётган ётоқдан чиқариб ташлаш тўғрисида таҳдидлар бўлаётганини билдирди.\n- Уларга “Ё тозалайсан, ёки кетасан”, дея шарт қўйишди. Уларнинг барчаси ноқонуний меҳнат муҳожири, ҳужжатлари йўқ, шартнома имзоланмаган. Албатта, маъмурият расмийлаштирилган қандайдир ишчига бир ойлик ҳақ тўламанган, деяпти. Мана бу 26 ишчиларчи?! Март оийдан бери олмаган экан! Кеча иш ташлаган йигитлар ўрнига Молдова ва Қирғизистондан келган аёллар қор курашга ташланди. Ҳақ берилмаган 26 киши орасида Ўзбекистон фуқаролари ҳам бор. “РЭУ-18” раҳбарияти эса “Биз булар билан шартнома тузмаганмиз, ким билан келишган бўлса, ўша ҳақ тўласин”, деяпти,- дейди ҳуқуқ фаоли Каромат Шарипов.\nШариповнинг Озодликка маълум қилишича, ҳозирда бу ширкатда ишлаган фаррошлар номидан Россия ҳуқуқ-тартибот идораларига шикоятлар расмийлаштирилиши масаласи кўрилмоқда. Лекин, “Россия судлари бирор марта муҳожирнинг тарафини олганига гувоҳ бўлмаганман”, дея қўшимча қилди суҳбатдош.\nМаълум бўлишича, бу ширкат олдин ҳам ўз ишчиларини алдаб келган, доимий муаммолар туфайли охирги бир-икки йил ичида бир нечта раҳбар алмаштирилган.\nЎтган ҳафтадан бери Россиянинг марказий қисмига қалин қор ёғди. Йўл музлаши ва қор ортидан аҳоли зич жойлашган Москвада жиддий транспорт муаммолари юзага келди. Биргина Москва-Петербург трассасида 100-200 километрлик тиқин пайдо бўлди, айрим ҳайдовчилар пробкада 3 кунлаб қолиб кетди.\nЖорий йилнинг 8 октябрида Санкт-Петербургда ҳам тожикистонлик фаррошлар иш ташлаши натижасида Невский тумани ахлатга кўмилиб кетди. Икки кунлик ишташлаш туман маъмурияти ишчиларнинг маошини тўлиқ тўлаб берганидан кейин якунланди.


Болаларнинг ўсишига ёрдам 121 — Dilkashradio.com\nАссалому алайкум ҳурматли радио тингловчи азиз биродарлар. Яна сизлар билан радио тўлқинлари орқали дийдор учрашиб турганимиздан бағоят миннатдормиз. Бугун мен Ғолиббек микрофон қаршисида сизлар билан биргаман. Ҳурматли болажонлар, биз сизлар билан биргаликда ўтган эшиттиришларимизнинг бирида Нуҳ ва у ясаган кема ҳақида суҳбатлашган эдик. Албатта, Худованд айтганидай бутун ер юзини сув босди. Лекин Нуҳ ва унинг оиласи ҳамда айрим ҳайвонлар кемага кириб жон сақлашган эди. Энди уларнинг аҳволи нима бўлди? Келинг, бугунги эшиттиришимизда шу ҳақида суҳбатлашсак.\nТуфондан кейин Нуҳ ўз оиласи билан биргаликда узоқ йиллар яшади. Биласизми, Нуҳ неча йил яшади? У 950 йил умр кўрди. Нуҳнинг Нимруд деган невараси бўлиб, у жуда кучли овчи эди. Худованд унга жуда кўп куч ато этган эди. Ҳамма Нимрудни яхши танир эди. Нимруд “Бобил” деган шаҳарни қурди. Ўша пайтда барча одамлар бир тилда гаплашар эдилар. Ўзбек, рус ва инглиз тили деган тиллар йўқ эди. Одамлар борган сари ер юзида кўпайиб бораверишди. Шунинг учун ҳам одамларнинг яшаши учун кўп ер керак эди.\nБир куни Бобил шаҳридагилар бир ажойиб чиройли ерга келиб қолдилар. Бу жой жуда гўзал ва ажойиб эди. Шунинг учун барча одамлар: “Келинглар, шу ерда яшайлик”, — деб бир-бирларига айтишди. Бу жойни ажойиблигини эшитган бошқа одамлар ҳам ўша ерга кўчиб келишар эди. Улар фақат ўзлари келибгина қолмай, ўзлари билан молларини ҳам олиб келишган эдилар. Улар бир-бирларига: “Келинглар, шу жойда узимиз учун катта шаҳар қурайлик. Ғишт ясаб, боши осмонга етадиган қилиб миноралар қурайлик, шунда ҳамма бизни кўради, ҳайрон қолиб бизларни мақташади, биз машхур бўламиз”, — деб айтишди.\nАгар минора қураётганимизни бошқалар ҳам эшитиб қолишса, улар ҳам бу ерга кўчиб келишади, одамлар яна кўп бўлади, шундай қилиб минорамиз осмонгача кўтарилади, деб ўйлашарди. Албатта Худованд барча одамларни марҳаматлаб, бутун дунёга тарқалинглар, деб айтган эди. Лекин одамлар дунёга тарқалмай, бир жойда яшаб машҳур бўлишни хоҳлашар эди. Худованднинг айтганини қилмаслик эса гуноҳдир.Одамлар ғишт қуйиб, минора ясашни бошладилар. Уларнинг ҳар бир ҳаракатини эса Худованд осмондан туриб кузатиб турар эди.\nМуқаддас Китобда айтилишича, Худованд осмондан тушиб уларнинг қўраётган минорасини кўрди. Одамлар аксинча Худованднинг ишларини, мўъжизаларини бошқаларга кўрсатиб, Худовандни мақташлари лозим эди. Лекин улар Худовандни мақтамадилар. Шунда Худованд айтди: “Мана улар ҳозир бир тилда гаплашишяпти, агар Мен ҳозир уларни тилларини аралаштириб ташламасам, улар минора қуришда давом этишаверади”, — деди. Худованд шундай қилиб одамларнинг тилларини аралаштириб ташлади.\nУлар эса бир-бирларини тилини тушунишмасдан, минора қуришни ҳам тўхтатишди. Шундай қилиб, одамлар бутун дунё бўйлаб тарқалиб кетишди. Яна радио орқали учрашгунча хайр саломат бўлинглар.


Форекс Мақолалар | Фьючерсы: что это, как купить и заработать?\nФьючерс сўзи инглиз тилидан таржима қилинганда келажакни англатади, мазкур битимнинг ўзига хос хусусияти айнан келажакдан иборатдир.\nШундай қилиб, фьючерс нима ўзи? Фьючерс — бу маълум бир маҳсулотни белгиланган нархда келажакда етказиб бериш учун тузиладиган битимдир. Фьючерс битим харидор маҳсулотни келишилган муддатда сотиб олиши, сотувчи эса маҳсулотни белгиланган муддатда сотиши шарт. Иккала мажбурият аниқ бир маҳсулотнинг стандарт миқдорига тегишли бўлиб, улар келажакда фьючерс битими тузилган пайтда белгиланган нарх бўйича аниқ муддатда ижро этилади.\nБошқа сўз билан айтганда, фьючерс олдиндан келишилган муддатда бажарилиши керак бўлади — бу фьючерсга тузилган битимнинг спецификациясида кўрсатилади. Энг кенг тарқалган битимлар кундалик ҳаётда жуда кенг фойдаланиладиган маҳсулотларга тузилган битимлар ҳисобланади. Булар қуйидагиларга фьючерслардир:\nФьючерсы икки кўринишда бўлади:\nетказиб бериш шартисиз\nБиринчисидан асосан иқтисодиётнинг реал сектори иштирокчилари фойдаланадилар. Масалан, фермерлар ўз маҳсулотларини келажакда ўзларига маъқул бўлган нархларда сотиш учун фьючерс битимларини тузишади. Харидорларга фьючерслар хомашёни қайта ишлаш учун кафолатли харид қилишга керакдир. Томонлар шу тарзда бозордаги олдиндан билиб бўлмайдиган ҳолатдан ўзларини кафолатлайдилар.\nИккинчи турдаги фьючерслардан трейдерлар нархларнинг ўзгаришидан фойда олиш учун фойдаланадилар, бу ерда гап ҳақиқий харид тўғрисида бормайди. Мисол учун, трейдер бир баррелининг нархи 48 доллар бўлган нефть учун тузилган фьючерсни харид қилиб олиб, агар нарх 56 долларгача кўтариладиган бўлса, у ҳолда бир баррельдан 8 доллардан фойда олади. Агарда нефть нархи 40 долларгача тушиб кетса, у ҳолда ўша 8 долларни йўқотиш ҳам мумкин. Трейдер маҳсулотни сотиб олганда ва бошқа ишларни амалга оширганда муҳсулотни сақлаши ёки ташиши шарт эмас, балки компьютернинг сичқончасига бир неча босса кифоя.\nФьючерслар билан қаерда савдо қилинади?\nФьючерслар билан савдо фьючерс бозорларида амалга оширилади, энг машҳур товар ва фьючерс биржалари қуйидагилар:\nНью-Йорк товар биржаси — NYMEX (New York Merchantile Exchange)\nЧикаго савдо палатаси — CBOT (Chicago Board of Trade)\nЧикаго товар биржаси — CME (Chicago Mercantile Exchange)\nЛондондаги халқаро нефть биржаси — IPE (International Petroleum Exchange)\nМолия фьючерсларнинг Лондон халқаро биржаси — LIFFE (London International Financial Futures Exchange)\nЛондон металлар биржаси — рангли металларнинг энг йирик халқаро бозори — LME (London Metals Exchange)\nФьючерслар билан савдо қилиш: нозик ишдир\nФьючерслар билан савдо қилиш жараёни Форексда савдо қилиш жараёнига ўхшашдир. Фьючерс бозорларида Форекс бозорларидагига ўхшаш техник ва фундаментал таҳлилнинг ўша қоидалари, ўшандай индикаторлари, графиклари ва ордерларни белгилаш қоидалари амал қилади. Бундан ташқари, дастлаб буларнинг ҳаммаси айнан фьючерслар билан савдо қилиш учун ишлаб чиқилган эди, чунки улар Форекс бозоридан анча илгари пайдо бўлган эди. Бироқ шуни эсдан чиқармаслик керакки, фьючерслар билан савдо қилиш бир қанча муҳим фарқларга эга:\nФорексда валюта жуфтлиги доимий муддатга очилиши мумкин, яъни бир кун долларга фунтларни сотиб олиб, позицияни узоқ вақт - ойлаб ёки ҳатто йиллаб тутиб туриш мумкин. Агар Сиз позицияни мустақил ёпмасангиз, у ҳолда у фьючерс битими муддати тугаган кун ва соатдаги охирги нарх бўйича мажбурий равишда ёпилади. Сиз фьючерс битими муддатини кузатиб боришингиз керак ва ўз вақтида янада кечки битимга ўтишингиз керак.\nФьючерс коди бир неча қисмлардан иборат. Белгилашдаги биринчи белгилар маҳсулот (олтин, нефть, пахта ва ҳ.к.)ни кўрсатади, кейинги белгилар фьючерсни етказиб бериш ойи ва йилини кўрсатади. Масалан, NGQ0 газ учун фьючерсни билдиради (NG — Natural Gas), Q — Август.\nФьючерслар савдо қилинадиган ойларнинг қуйидагича белгиланишлари мавжуд:\nМаълумки, Форекс - бу биржадан ташқари бозор бўлиб, котировкаларни кўп миқдордаги банклар ва дилерлар етказиб беради. Шунинг учун Сиз бошқа брокер/дилерлардаги нархлардан сезиларли даражада фарқ қиладиган нархлар бўйича савдо қилишингиз мумкин. Фьючерслар билан бундай қилиб бўлмайди, бу ерда савдо фақат биржаларда олиб борилади, ва фақат аниқ бир харидор ва сотувчи котировкаларни шакллантиради. Ҳар бир котировка фақат нархгагина эга бўлмай, балқи ҳажмга ҳам эга - унинг ортида аниқ бир харидор ёки сотувчи туради. Биржа ўз сайтларида аввалги савдо сессияси учун (савдо куни учун) ҳар бир тиккача аниқликда котировкаларни чиқаради. Шунинг учун барча брокерларда фьючерслар учун савдо терминалларида бир хил котировкалар бўлади.\nФьючерс битимларининг ўлчамлари биржа томонидан қатъий стандартлаштирилган бўлиб, биржа уларда кўрсатилган маҳсулотнинг миқдори ва сифатини белгилаб беради. Масалан, 1 фьючерс битими маълум ўлчамдаги (PB) чўчқа гўшти дан 40000 фунтини етказиб беришни назарда тутади; олтинга фьючерс (GC) 995 сифатдан (пробадан) паст бўлмаган олтиннинг 100 учлик унциясини етказиб беришни назарда тутади; хом нефтга фьючерс (нефтга фьючерс) маълум бир сифатдаги хом нефтнинг 1000 баррелини етказиб беришни назарда тутади. Фьючерсларнинг котировкалари бутун дунё учун бир қийматли ва бир хилдир.\nФьючерсни қандай қилиб сотиб олиш мумкин?\nАгар Сизда шу вақтгача брокерда ҳисоб-варағингиз бўлмаса уни очиш керак ва танланган фьючерсни сотиб олиш учун зарур маблағни ўтказиш керак. Агар сотиб олинган битимлар арзонлашиб қоладиган ҳолларда, биржа учун пуллар маълум даражада кафолат бўлади.\nТанлаб олинган биржа биржага боғлиқ ҳолда ва таянч активи - нефть, олтин ва ҳ.к. нима бўлишидан қатъиназар, фьючерс асосида ётадиган таянч активнинг тўлиқ қийматининг иккидан ўн фоизигачадан иборат маблағни депозит ҳисоб-варағида мавжуд бўлиши керак. Кафолатли таъминот (кириш маржаси)нинг бундай суммасини ҳисоб-китоби мазкур таянч активдаги нарх ўзгаришларини таҳлил қилиш натижасида яратилган универсал методика SPAN бўйича юз беради.\nБозорларда кўпинча қўллаб-қувватловчи маржадан фойдаланилади, бу мижозларнинг ҳисоб-варақларидаги пулларнинг бир қисми уларнинг очиқ битимларини қўллаб-қувватлаш учун блокировка қилинади. Масалан, Brent нафтининг фьючерсини харид қилиш ёки сотиш пайтида ўқинчида ҳисоб-варағида тўрт минг доллар кириш маржаси, ва икки минг доллар қўллаб-қувватловчи маржа бўлиши керак.\nБитимлар ёпилгандан сўнг, экспирация даврида битимларга ишлов берувчи электрон тизимлар фойда ёки зарар ҳажмини автоматик тарзда ҳисоб-китоб қилади, улар мос равишда трейдерларнинг ҳисоб-варағига ўтказилади ёки савдо ҳисоб-варақларидан ечиб олинади.\nФьючерслар экспирацияси нима?\nФьючерслар экспирацияси — томонлар орасидаги битим шартларининг ижро этиши орасидаги битим шартларининг ижро этилиши санасидир. Бундай сана вақти келгандан сўнг биржадаги фьючерс битими яроқсиз бўлиб қолади.\nТанланган молия воситасига боғлиқ ҳолда биржа турли хил экспирация саналарига эга бўлиб, улар мажбурий тарзда биржа битимининг спецификациясида мажбурий равишда ёзиб қўйилади. Жумладан, S&P 500 индекли фьючерс битимини тугатиш муддати йилига тўрт марта - мартда, июнда, сентябрда, декабрда юз беради.\nЭкспирация жараёнини кузатиш мураккаб иш эмас, чунки ҳар бир битим ўзининг шартли белгисига ёки кодига эга. Битимнинг спецификациясида унинг шифрининг очилиши ва қиймати ёзилган.\nФьючерсларнинг экспирацияси санаси яқинлашганда кўпчилик трейдерлар ва инвесторлар ўз позицияларини ёпа бошлайдилар ва янги савдо циклининг бошланишини кута бошлайдилар. Гап шундаки, бу вақтда бозор нозик ва осон бошқарилувчи бўлиб қолади. Экспирация билан параллель равишда нархларнинг нотабиий ҳаракати юз бериши мумкин. Трейдерлар доирасида шундай фикрлар мавжудки, айнан ана шу пайтда бозорни керакли йўналишда ҳаракатлантирадиган йирик ўйинчилар саҳнага чиқишади.\nФьючерс битимларини хеджлирлаш\nФьючерс битимларини хеджлирлаш — бу хеджирлашнинг энг тез-тез бўладиган кўриниши бўлиб, у маҳсулотлар нархларининг ўзгаришидан кафолат беришга қодирдир. Шуни билиш зарарки, унинг натижаси фақат хатарларни камайтиришгина эмас, балки бўлиши мумкин бўлган фойдани қисқартириш ҳамдир. Хеджирлашнинг икки тури тури мавжуд:\nхарид қилишни хеджирлаш\nХаридни хеджирлаш (уни шунингдек харидор хеджи ёки узун хедж деб аташади) келгусида нархларнинг мумкин бўладиган ошиб кетишидан харидорни кафолатлашни таъминловчи фьючерсни сотиб олиш билан боғлиқ.\nСотишни хеджирлаш деганда (ёки сотувчининг хеджи, қисқа хедж) бозорда маҳсулотни сотиш тушунилади ва келажакда бўлиши мумкин бўладиган кўнгилсиз ўзгаришлар (нархнинг тушиши)дан кафолатлаш мақсадида шошилинч воситаларни сотиш амалга оширилади.\nФьючерсларда қандай қилиб фойда орттириш мумкин?\nАгар Сиз фьючерслар ёрдамида пул ишлаб топмоқчи бўлсангиз, у ҳолда Сиз уни паст нархда харид қилиб, табиийки қимматроққа сотишингиз, натижада даромад олишингиз мумкин бўлади. Кейин бу битимни унинг нархи яна пасайганда яна бир марта сотиб олиш, кейин яна сотиб юбориш мумкин - шунда фойда чўнтакка тушади.\nБу қоида кенг маълум, унга кўра бошқа инвестиция воситалари орқали - акциялар, облигациялар, валюта, опционлар орқали пул ишлаб топиш мумкин.\nЭнг фойдали фьючерс битимлари ижро этиш муддатига максимал даражада яқинлаштирилганларидир. Уларни пул қилиш юқори ва кўпчилик трейдерлар айнан уларга эътиборларини қаратилади. Бундай фьючерсларнинг нархлари ҳақиқий нархларга яқин бўлиб, бу ерда кескин сакрашлашни кутмаса ҳам бўлади.\nФьючерс битимлари билан савдо қилиш бир қарашда ниҳоятда мураккаб ва ноодатий бўлиб туюлади. Агар Сиз мунтазам равишда ишласангиз, бозорни, унинг ўзига хос хусусиятларини ўргансангиз ҳаммаси бошқача кўринади. Ҳар қандай восита билан савдо қилиш бутун бир илм эканлигини ёдингиздан чиқарманг. Шунинг учун китоблар ўқинг, курсларда иштирок этинг, вебинарларга ташриф буюринг - ва ана шунда Сизда ҳаммаси яхши бўлади. Омад тилаймиз!