Авлиё Валентин куни арафасида Стелла Рандолф каравотида ётганича деразадан кўриниб турган ойни томоша қилар ва севги ҳақида ўй сурарди.\nО, севги, севги. Сен қандайсан ўзи?…\nБу сафар Авлиё Валентин куни муносабати билан камтарин чевар Стелла севги изҳори битилган нақд йигирмата табрикнома олган, улар орасида Жон Траволта, Роберт Редфорд ва Пол Нюмен… ҳатто машҳур «Кисс» гуруҳи хонандаси Эйс Фрилидан келган табрикномалар ҳам бор эди. Уларнинг барчаси девордаги китоб токчасига тартиб билан териб қўйилганди. Ҳар доимгидек, бу табрикномаларни у ўзига ўзи жўнатганди.\nСевги – бу тонгдаги бўса… ёки ишқий романдаги сўнгги хайрлашув бўсаси… Севги… бу оқшомдаги атиргул…\nТакер Миллзда ҳамма унинг устидан кулса ҳам майли. Ёш болалар уни мазах қилишса ҳам, «семиз сигир» деб аташса ҳам майли, барибир у севги ва тўлин ойнинг нима эканлигини ҳаммадан кўра яхшироқ билади. Ва ҳозир, у ўзининг бесўнақайлигини унутганича севги келишига ўзини ишонтирарди.\nКутилмаганда кимдир деразани тирнаганга ўхшади.\nУ ўрнидан турди. Деразадан тушаётган ой нурини эркак кишининг шарпаси тўсиб турарди.\n- Мен ухлаяпман, - ўйлади қиз, - ҳолбуки бу туш экан, мен унинг ичкарига киришига ва мен билан истаганини қилишига рози бўламан… Майли, одамлар севги ифлос, тақиқланган нарса деяверишсин… ЙЎқ, севги энг соф, энг тўғри… Севги – бу лаззат…\nҲали ҳам туш кўраётганига ишонган қиз кўзларини ярим очганича дераза томон йўналди.\nБироқ қўли совуқ ойнага теккач, у ташқарида эркак кишини эмас, каттакон паҳмоқ бўрини кўрди, у дераза рафига панжаларини тираганича уй ичига қараб турарди.\n«ЙЎқ, Авлиё Валентин тунида албатта севгим келиши керак», - ўйлади қиз. Унинг кўзлари алдаяпти холос. Албатта бу эркак киши, унинг севгиси.\nБу ойдин тунда у қизнинг олдига келган. У…\nҚиз деразани очди ва юзларига урилган совуқ шамол уни бу туш эмаслигидан огоҳ этди. Ҳеч қандай киши йўқ эди ва у буни тушунди. У қўрқувдан қалтираганича ортига тисарилди ва шу лаҳзада хона ичига бўри ўқдек отилиб кирди.\nСевги… бу… тунги фарёд…\nТемир йўлни таъмирлаш ускуналари сақланадиган омборда яқинда Арни Вестрамнинг нимталаб ташланган танаси топилганлиги қизнинг ёдига жуда кеч тушди. Жуда кеч…\nУлкан махлуқ у томон қадам ташлади. Стелла орқага тисарилди, оёғи каравотга урилиб, чалқанчасига йиқилди.\nБўри унинг устига энгашди. Қиз унинг қайноқ нафасини ҳис қилди. Бўрининг сариқ кўзлари унинг кўзларига тикилди.\n- Менинг севгим, - пичирлади қиз ва кўзларини юмди.\nСевги – бу ўлим…\nБу йил охирги ёққан оғир ҳўл қор Такер Миллздаги барча йўлларни дарахтларнинг синган шохларига тўлдириб ташлади.\n- Она табиат ўз мулкини тартибга соляпти, - деди шаҳар кутубхоначиси Милт Штурмфюллер ўзига-ўзи. У хотини билан стол ёнида ўтирганича қаҳва ҳўпларди. Ориқ, кўзлари кўк ўрта бўйли бу киши ўн икки йилдирки, хотинини хўрлаб келарди. Лекин буни ҳеч ким билмасди.\nМилтга ўзи топган ибора шунчалик ёқиб тушдики, у сўзларини яна такрорлади: «Ҳа, она табиат ўз мулкини тартибга соляпти…» Шу пайт чироқ бир липиллади-ю, ўчди. Бундай бўлишини кутмаган Донна Ли Штурмфюллер қичқириб юбораркан, қаҳвасини тўкиб юборди.\n- Тезда латтани ол-да артиб ташла,- деди совуқ оҳангда Милт. – Ҳозироқ.\n- Ҳа, жоним, албатта.\nҚоронғиликда сочиқни излаётган аёл оёғини стул қиррасига уриб олиб яна қичқирди. Эри кўзидан ёш чиққунча кулди. Унинг энг севимли машғулоти хотинига озор етказиш ва «Ридерз Дайжест» журналида чиқадиган латифаларни ўқиш эди.\nЎз мулкини тартибга солаётган она табиат қуриган шохлар билан бирга адашиб электр узатиш симларини ҳам узиб юборганди. Оғир ҳўл қор симлар устига ёғаверди, ёғаверди, натижада симлар узилиб кетди.\nБутун шаҳарча зулмат ичида қолди.\nЎз ишидан қаноатланган қор аста-секин тинди. Ҳарорат ўн олти даража совуқ эди. ЙЎллар қаҳратон совуқдан хоккей майдони сингари яхмалакка айланганди. Уйлар ҳали ҳам зулмат ичида эди. Яхмалак йўлдан юриб симларни улашга ҳозирча маҳаллий монтёр ўзида журъат тополмаётганди.\nБулутлар сезиларли даражада сийраклашди ва улар орасидан тўлин ой мўралади.\nТунги жимжитликни бўрининг увиллаши бузди.\nҚотиб ухлаётган эрининг ёнида ётган Донна Ли бу увиллашни жимгина тингларди. Констебл ҳам Лаурел Стритдаги уйи деразаси олдида турганича бу овозга қулоқ солди. Увиллашни бошқалар ҳам эшитишди.\nЛекин овоз эгаси кимлигини ҳеч ким билмасди. Шунингдек, эрталаб симларни улаш учун Таркер Брукка борган маҳаллий монтёр кўриб қолган кўчада ётган саёқ кишининг исмини ҳам ҳеч ким билмади. Музлаб қолган жасад чалқанчасига ётар, эски палто ва кўйлаги бурда-бурда қилиб ташланганди. Унинг даҳшатдан қотиб қолган кўзлари осмонга тикилганди.\nЖасад атрофи изларга тўлиб кетганди.\nБўри панжасининг изларига.\nЙилнинг энг қисқа бу тунида Такер Миллздаги бар хўжайини Алфи Нопфлер барнинг пластик қоплама қопланган устунини ярақлатиб артаётганди. Қаҳвахона бўм-бўш бўлиб, Алфи қоронғи кўчага тикилганича мана шундай ёз тунида ўтказган илк ишқий учрашувини хотирларди. Қизнинг исми Арлена Мак Кюн эди. Ҳозир у Бангордаги адвокатга турмушга чиққан. Қандай ажойиб тун бўлганди!\nКутилмаганда эшик очилиб, ичкарига ой нури тушди. Ҳозир тўлин ой бўлгани учун Алфи қаҳвахонага ҳеч ким келмаслигига ишонарди. Одамларнинг айтишларича, ой тўлган тунда Такер Миллз кўчаларида Йиртқич пайдо бўларди. Аммо Алфи бундай эртакнамо миш-мишлардан чўчимасди, унинг оғирлиги юз килога яқин бўлиб, флотда хизмат қилган чоғида чиниққан мускуллари ҳозир ҳам анча-мунча одамни чўчитарди.\n- Эҳтимол, - ўйлади у, - барни эртароқ ёпиш керакдир. Қаҳва қайнатгични ўчириб, музлатгичдан пиво оламан-да, кинога бораман. Бундай тунда пиво ичиб филм томоша қилганга нима етсин.\nАйни шу лаҳзада эшик очилди ва у ичкарига кириб келган мижозга ўгирилди.\n- Салом, ишлар қалай? – деди у ўзининг доимий мижозларидан бирига… унинг бундай тунда кириб келиши ажабланарли эди. Одатда, у барга эрталаб соат ўнда келарди.\nМижоз у билан сўрашди.\n- Қаҳва қуяйми? – сўради Алфи.\n- Агар мумкин бўлса.\n«Кўринишидан, у бу ерда узоқ ўтирмаса керак. Касал бўлиб қолдимикин?» ўйлади Алфи.\nКутилмаган манзарадан унинг фикри бўлинди. Ялтироқ қаҳва қайнатгичга тикилиб тураркан, у даҳшатли ва ғайритабиий манзаранинг гувоҳи бўлди. Такер Миллздаги ҳар бир киши яхши танийдиган бу мижознинг ташқи кўриниши аста-секин ўзгара бошлади. Унинг юзи худди резина ниқобдек чўзила бошлади. Кўйлаги чок-чокидан сўкилди ва Алфининг ёдига жияни севиб томоша қиладиган фантастик филм тушди.\nБир неча сония ичида мижознинг юзи ваҳший ҳайвоннинг тумшуғига айланди, унинг жигарранг кўзларида эса сариқ-яшил учқун чақнади.\nКутилмаганда эшитилган ёввойи ўкириш қаҳрли ириллашга айланди. У – махлуқ, йиртқич ёки бўри-одам, кимлигининг аҳамияти йўқ, панжаларини пештахта устидаги қанддонга узатди ва уни деворга қаратиб отди.\nАлфи қочаман деб қаҳва қайнатгични ағдариб юборди, қайноқ ичимлик унинг оёғини куйдирди. Даҳшат ва оғриқдан ўзини йўқотиб қўйган Алфи овозининг борича қичқирди.\nЙиртқич ҳайвонларга хос эпчиллик билан пештахта устига сакраб чиқди. Унинг устида ҳали ҳам сўкилиб кетган кўйлак ва шимининг парчалари осилиб турарди.\nЙиртқич ириллаганича Алфига ташланди. Йиртқичнинг узун курак тишлари унинг елкасига ботди. Фаввора бўлиб отилган қон ҳаммаёқни қип-қизил қилиб ташлади.\nАлфи эмаклаганича қочишга уринди, қичқирмоқчи ҳам бўлди, лекин унинг кўзлари тўлин ой нуридан қамашиб кетди. Йиртқич яна унга ташланди ва Алфининг кўзларидаги ой шуъласи бутунлай сўнди.\nУлар Мустақиллик кунини нишонлашни тақиқлашибди!\nМана шу сўзлардан сўнг Мартин Кослав яқинларининг норозиликларини кўрди.\n- Бунчалик аҳмоқ бўлма, - деди онаси. Онаси унга кўпинча қўпол муомала қилар, унинг ногиронлиги ва бир умр ногиронлар аравачасида ўтиришга маҳкум эканлиги учун ачинаётганлигини билдирмасликка уринарди.\n- Келаси йилгача кутиб тур! – деди отаси унинг елкасига шапатиларкан. – Кейинги байрам зўр бўлади! Икки баравар зўр бўлади, жин урсин! Эй-ей, ўзинг кўрасан ҳали, кичкинтой!\nГерман Кослав Такер Миллздаги ўрта мактабда жисмоний тарбиядан дарс берар ва ўғлига доимо сохта самимият билан муомала қиларди. Бундан ташқари, у ҳар икки гапининг бирида «ей-ей!» деган сўзни ишлатарди. Гап шундаки, Герман Кослав тўп ортидан қувадиган, югуриб юрадиган, кўкариб кетгунча сувда чўмиладиган соғлом болалар дунёсига ўрганган, Мартини кўрганда эса асабийлаша бошларди. Ҳар сафар Мартига кўзи тушганда унинг асаби қўзирди. Асабийлашганда эса «ей-ей!», «жин урсин!» деган сўзларни ўрни келса-келмаса ишлатаверарди.\n- Ха-ха! Ниҳоят сен ўзинг истаган нарсани ололмадингми! – деди опаси, Мартин ҳокимият биноси олдида йилда бир марта бўладиган мушакбозликни қандай орзиқиб кутганлигини айтганида.\nОпаси Кейт ўн уч ёшда, у эса ўн ёшда бўлиб, опаси Мартин юра олмагани учунгина уни ҳамма яхши кўришига ишонарди. Шунинг учун мушакбозлик бекор қилинганидан Кейт жуда хурсанд эди.\nҲаттоки, доим Мартиннинг тарафини оладиган бобоси ҳам унчалик жон куйдирмади.\n- Байрамни ҳеч ким тақиқлагани йўқ, болагинам, - деди у ўзиюрар ногиронлар аравачасида ўтирган Мартинга. Бу суҳбат икки кун илгари, иккинчи июлда бўлиб ўтганди. – Улар бор-йўғи мушакбозлик ва сайилни бекор қилишган, холос. Сабабини ўзинг биласан-ку.\nМартин бунинг сабабини биларди. Ҳаммасига газеталар «Тўлин ой қотили» деб номлашган қотил сабабчи эди. Мартин болалардан ҳам у ҳақда кўплаб миш-мишларни эшитганди. Уларнинг айтишларича, қотил одам эмас, қандайдир махлуқ. Эҳтимол, бўри-одамдир. Мартиннинг ўзи бунга ишонмасди – бўри-одамлар фақат даҳшатли филмларда бўлади – балки у ой тўлишган тунда одам ўлдириш истаги кучаядиган қотилдир. Мушакбозлик айнан ана шу қотил сабабли бекор қилинганди.\nҲаттоки январда ҳам, аравачада ўтирганча деразадан болаларнинг чана тортқилашларини кузатган Мартин мушакбозликни ўйлаганида ҳамма нарсани унутарди. Унинг миясини иссиқ ёз, муздай кока-кола, мушакбозлик ўтказиладиган тун ҳақидаги хаёллар банд этарди.\nЕнди эса байрам мушакбозлигини бекор қилишибди… Одамлар нима деса деяверишсин, лекин Мартин улар Мустақиллик кунини – унинг байрамини тақиқлашганини ҳис қиларди.\nУни тушунадиган ягона одам бугун эрталаб уларникига келган Ал тоғаси эди. У айвонда боланинг ёнида турганча унинг сўзларини тингларди. Оиланинг барча аъзолари ҳовли ўртасидаги ҳовузда қийқириб чўмилишарди.\nМартин Ал тоғасига дилидаги гапларни ҳаяжон билан тўкиб солди.\n- Нимани назарда тутаётганимни тушуняпсизми? Бу онам ўйлаганидек, менинг ногиронлигим ёки бобом айтганидек, Мустақиллик куни билан мушакбозликни аралаштириб юбораётганим билан боғлиқ эмас. Фақат, сабрсизлик билан бир нарсани узоқ вақт давомида кутсанг… кейин эса шаҳар кенгашидаги жаноб Боул пайдо бўлиб, ҳаммасини йўққа чиқарса. Бу адолатдан эмас. Айниқса, бу сен учун жуда муҳим нарса бўлса, тушуняпсизми?\nАл тоға Мартиннинг куйиб-пишиб айтган сўзларидан кейин узоқ сукутга чўмди. Сукунат шунчалик узоққа чўзилдики, Мартин ҳовуз томонда кимнингдир сувга сакраганини ва отасининг «Зўр сакрадинг, Кейт! Эй-ей, гап йўқ!» деганини эшитди.\nСўнг Ал тоға хотиржамлик билан жавоб қайтарди:\n- Албатта тушунаман. Биласанми, сенга бир совға тайёрлаб қўйганман. Эҳтимол, бу сенга ўз Мустақиллик кунингни нишонлаш имконини берар.\n- Ўз Мустақиллик куним? Нимани назарда тутяпсиз?\n- Машинам олдига борайлик. Сенга бир нарса бераман. – У Мартин оғиз очишга улгурмай бетон йўлак бўйлаб қадам ташлади.\nМартин аравачасини юргизди. Ҳовуздан узоқлашгани сари у энди оила аъзоларининг шодон қийқириқларини эмас, аравача ғилдиракларининг тарақлашини эшита бошлади.\nАл тоғанинг томи очиладиган «мерседес»и бор эди. Ота-онаси бу машинани ёқтиришмас, Мартин эса уни кўрганда ақлдан озгудай қувонарди. Бир марта Ал тоғаси уни машинасига ўтқизиб, шаҳар ташқарисида сайр қилдириб ҳам келганди.\nАл тоға машина ичидан нимадир олди ва Мартин машина олдига етиб келгач, қўлидаги тугунни унга узатди.\n- Мана, ол, - деди Ал тоға. – Мустақиллик куни билан!\nДастлаб Мартиннинг кўзи хитойча ёзувларга тушди. Кейин тугунни очди. Тугун турли хил ўлчамдаги мушакларга тўла эди.\n- Остидаги ипни тортиб ерга ташласанг, жуда ажойиб камалакни кўрасан. Мана буларини эса бўш шиша идишга солиб ёндирасан.\nАл тоға қийқириқлар овози келаётган ҳовуз томонга кўз ташлади.\n- Раҳмат! – Ниҳоят Мартин ўзига келди. – Раҳмат, Ал тоға!\n- Фақат онангга уларни қаердан олганлигингни айтма, - огоҳлантирди тоғаси. – Айтишади-ку, кўр отга кўз қисишнинг нима ҳожати бор? Келишдикми?\n- Албатта, албатта, - деди Мартин шошиб-пишиб, отга кўз қисиш билан мушакбозлик орасида қандай умумийлик борлигини тушунмаса-да. – Ишқилиб, булар сизга керакмасмиди, Ал тоға?\n- Керак бўлса яна топишим мумкин, - жавоб қайтарди Ал тоға. – Брижтаунда бир танишим шунақа нарсалар билан савдо қилади. – У Мартиннинг бошини силади. – Мустақиллик кунини бемалол нишонлашинг мумкин, фақат ҳамма ухлаганидан кейин. Баланд овоз чиқарадиган мушакларни отмай қўяқол, ҳаммани уйғотиб юборасан.\nАл тоға машинасига ўтирди ва калитни буради. Машина ўрнидан қўзғалди. Мартин машина кўздан йўқолгунча миннатдорчилик маъносида қаддини эгиб турди ва томоғига тиқилиб қолган тупукни ютишга уринаркан, бор кучи билан йиғлаб юбормасликка тиришди. Сўнг тугунни яшириб, аравачасини хонаси томон юргизди. У тезроқ қоронғу тушиб ҳамма ухлашини сабрсизлик билан кута бошлади.\nБу оқшом у ҳаммадан аввал ухлашга ётди. Унинг олдига онаси кирди ва (унинг адёл орасидан ингичка ёғочдек чиқиб турган озғин оёқларига қарамасликка уринаркан) хайрли тун тилаб уни ўпди. – Тузукмисан?\n- Ҳа, ойи.\nОнаси нимадир демоқчи бўлди, лекин сўз тополмай бошини сарак-сарак қилганча чиқиб кетди.\nСўнгра опаси югуриб кириб, унинг устига энгашди ва шивирлади: - Хўш, қалай? Сен ногирон бўлганинг учунгина истаган нарсангни олавермайсан.\n- Агар менда нима борлигини билганингда оғзинг очилиб қоларди, - деди Мартин юмшоқлик билан. Кейт хонадан чиқиб кетиш олдидан унга шубҳали назар ташлади.\nОхирида отаси кириб каравот четига ўтирди. – Тузукмисан, ошна? – деди у сохта қувонч билан. – Негадир эрта кунда ётиб олибсан. Жуд-да эрта.\n- Чарчадим, дада.\n- Ў кей, - у Мартиннинг ёғочдек оёқларига шапатилади ва ўрнидан турди. – Афсус, мушакбозликни бекор қилишибди. Ҳечқиси йўқ, келаси йили ҳаммаси яхши бўлади. Эй-ей! Хафа бўлма! – У хонани тарк этди.\nМартин жавоб ўрнига сезилар-сезилмас жилмайди.\nУйдагиларнинг жой-жойларига тарқалишларини узоқ кутишга тўғри келди. Меҳмонхонадаги телевизор ишлашда давом этар ва экрандаги омманинг сохта кулгиларини тез-тез опасининг ҳиринглаши босиб кетарди. Онасининг телефонда кимнидир табриклаётгани эшитилди. «Ҳа, - дерди у, - афсус мушакбозликни бекор қилишибди. Менимча, ҳозирги вазиятни ҳисобга оладиган бўлсак, бу жуда тўғри қарор. Ҳа, албатта, Мартин қаттиқ хафа бўлди». Суҳбат сўнгида у кулди, Мартиннинг олдида у ҳеч қачон бунақа кулмасди.\nСоат миллари етти яримдан саккизга, кейин тўққизга келди, у халтанинг жойида турганлигига ишонч ҳосил қилиш учун тез-тез қўлини ёстиқ остига суқарди. Тўққиз яримда, ой анча баландга кўтарилгандагина уй аста-секин сукутга чўма бошлади. Телевизорнинг ўчирилгани ва Кейтнинг бошқа дугоналари кеч ётишлари ҳақида тўнғиллаганича ётоқхонага кириб кетгани эшитилди. Кейин эса ота-онасининг паст овозда гаплашишаётгани эшитилди. Ва…\n…ва у барибир ухлаб қолибди, чунки қўлини ёстиқ остига тиққанида уйда сукунат ҳукмрон эканлигини, ой эса анча ёрқин нур сочаётганлигини англади. У шошиб-пишиб халтани ва олдиндан тайёрлаб қўйилган бир қути гугуртни олиб чўнтагига солди. У энди каравотдан тушишга тайёр эди.\nМартин учун бу қийин иш бўлса-да, лекин атрофидагилар одатда ўйлашганидек оғриқли эмасди. Унинг оёқлари сезиш қобилиятидан маҳрум эди, шунинг учун у ҳеч қандай оғриқни ҳис қилмасди. У иккала қўли билан каравот четини ушлади ва бир амаллаб оёқларини пастга туширди. Сўнг каравотидан бошланиб, бутун хонани айлантириб боғланган тутқични ушлади. Мартин тутқичга таянганича аравачасига ўзини ташлади.\nБир оз нафасини ростлагач, у диққат билан атрофга қулоқ солди. «Баланд овоз чиқарадиган мушакларни отмай қўяқол, ҳаммани уйғотиб юборасан», деганди Ал тоға. Уйдаги чуқур сукунатга қулоқ тутган Мартин тоғасининг ҳақ эканлигини тушунди. У ўз байрамини якка ўзи нишонлайди ва буни ҳеч ким билмайди. Эртага мушак қолдиқларини кўришса кўришар. Бунинг аҳамияти йўқ.\nУ тепкини босди. Ўзиюрар аравачанинг чироқчаси ёнди. Мартин ўнгга бурилиш тугмасини босди ва аравача ўнгга бурилди. Ташқарига чиқадиган эшикка юзлангач, Мартин «Олдинга» деб ёзилган тугмани босди, аравача олдинга юрди.\nМартин эшик зулфинини секин туширди ва ташқарига чиқди. Айвонда у халтани йиртди ва ёзнинг сеҳрли туни, чигирткаларнинг бир маромда чириллаши, билинар-билинмас шабада, баргларнинг шитирлаши ва ой ёғдуси олдида мафтун бўлиб туриб қолди.\nУ ортиқ кута олмасди. Мартин дастлабки мушакни олиб, гугурт чақди, мушак кўк ва яшил учқунлар сачратиб юқорига кўтарилди.\nТўртинчи июл, - ўйлади у ва унинг кўзлари чақнаб кетди. – Бу менинг, фақат менинг байрамим, менинг энг қувончли байрамим!\nМартин вақтни ўтказмасдан навбатдаги мушакни ёндирди ва сап-сариқ рангли оловдан кўз узолмай қолди. Мушак ёниб тугашини кутмасдан у яна навбатдагисини ёндирди, бу сафар қип-қизил ранглар шуъласи атрофни ёритди.\nУ қўли билан пайпаслаб халта ичидан бир боғлам мушакни олди. Лекин Ал тоғасининг сўзлари ёдига тушиб, уни ҳозир отиш даҳшатли ҳодиса бўлишини – мушакнинг овози ҳаммани уйғотиб юбориши мумкинлигини ўйлади.\nУ мушакни тиззасига қўйди ва халтани титкилаб бошқа мушакни олди. Мартин пиликни туташтириб мушакни осмонга отди.\nҚондек қип-қизил шуъла ўтлоқни ёритди… ва бу ёруғлик ичида Мартин буталар орасидан ярим ириллаб-ярим йўталиб чиқиб келаётган улкан махлуқни кўрди.\nУ бир неча сонияга ўтлоқ четида ҳавони ҳидлаб туриб қолди, сўнг ногиронлар аравачасида қўрқувдан кўзи қинидан чиқиб кетай деб ўтирган Мартин томон қадам ташлади. У букчайганича аравачаси суянчиғига қапишди. Махлуқ худди одамлардек икки оёқда тик туриб келарди. Унинг яшил кўзлари ўртасида қип-қизил чўғ ёнарди. У аста-секин яқинлашаркан, вақти-вақти билан тўхтаб, ҳавони ҳидларди. Йиртқич узун курак тишларини кўрсатиб ириллади.\nХудди одамнинг қўлига ўхшайдиган тирноқли панжалар боланинг томоғи томон чўзилди. Болакай шу онда ҳали ҳам қўлида бир боғлам мушакни ушлаб ўтирганини англади. Мартин беихтиёр гугурт чақиб, пиликни ёндирди. Пилик атрофга учқун сачратганича, вишиллаб ёна бошлади. Бўри-одам ўзини орқага ташлади ва худди одамлардек овоз чиқарди.\nШу онда Мартин қўлидаги мушакни халтага солиб, халтани бўри-одамнинг тумшуғига отди ва мушаклар бирин-кетин отила бошлади. Махлуқ этни жунжиктирадиган овозда ўкирди, оғриқ ва ғазабдан ўзини йўқотганича куйиб қолган тумшуғини ушлади. Бирданига тўртта мушакнинг отилишидан кейин Мартиннинг кўз олдида махлуқнинг чўғдек ёнаётган кўзларидан бири оқиб тушди. У яна ўкирди, бу сафар оғриққа чидолмай панжаларини юзига босди. Уйда бирин-кетин чироқлар ёна бошлади, махлуқ ортига ўгирилди ва ўкирганича ўрмон томонга отилди.\n- Нима бўлди?! - ҳаяжонланиб сўради Мартиннинг онаси. Бу сафар унинг овози илгаригидек қуруқ эмасди.\n- Ким у, жин ургур? – бақирди отаси.\n- Мартин? – деди қалтироқ овозда Кейт. – Мартин, тузукмисан? Унинг овозида ҳам одатдаги нафрат йўқ эди.\nФақат Косло бобогина донг қотиб ухлаб ётарди.\nМартин аравачасига ҳолсизгина суянганича, мушакнинг аста-секин сўнаётганини кузатарди. У шундай даҳшатга тушгандики, ҳаттоки йиғлашга ҳам ҳоли қолмаганди. Эртасига уни Вермонт штатига, Жим тоға ва Ида холаларникига бутун ёзги таътилни ўтказиб келиш учун жўнатиб юборишди (бу политсиянинг маслаҳати билан қилинди, чунки тўлин ой қотили Мартинни хавфли гувоҳ сифатида ўлдиришга уриниши мумкин эди).\nУ бўри-одамнинг қўрқинчли қиёфасини кўрган ва тирик қолган илк гувоҳ эди. Ва унинг кўнглида ҳеч ким билан, ҳаттоки уни тушунадиган Ал тоғаси билан ҳам баҳам кўрмайдиган болаларча қувонч бор эди. У мушакбозлик бўлганидан бахтиёр эди…\n- Бўри-одам бўлганига мутлақо ишонмайман, - деди констебл Генри овозининг борича. Станнинг сартарошхонасидаги ҳамма мижозлар жим бўлишди. Такер Миллзда кейинги ўн йилликдаги энг иссиқ августнинг иккинчи ярми эди. Иккинчи кундирки, тўлин ой нур сочиб турар ва бутун шаҳар нафасини ичига ютганича навбатдаги қотилликни кутарди.\nКонстебл Генри йиғилганларга бир-бир кўз югуртирди ва ўз фикрини давом эттирди.\n- Шундай кишилар бўладики, - деди у, - худди иккита одамга ўхшашади. Шахс иккиланишига ўхшаган нарса, тушуняпсизларми?\nУ йиғилганларнинг ўзига ҳурмат билан қарашаётганидан ҳузурланиб бир оз сукут сақлади, сўнг гапида давом этди.\n- Бу одам ҳам ой тўлганда кўчага чиқиб одам ўлдирадиган, лекин нима қилаётганини ўзи билмайдиганлар тоифасидан бўлиши керак. Аслида у ҳар ким бўлиши мумкин – банк кассири, ёнилғи қуйиш шохобчаси механиги. Эҳтимол, у ҳозир орамизда ўтиргандир. Гаров ўйнашим мумкинки, у қалбан йиртқич, ташқи кўринишидан эса оддий одам. Лекин бўрига айланадиган одам йўқ, бу болалар учун эртак холос.\n- Кославларнинг ўғли тўғрисида нима дейсан? – сўради Стан.\n- Бу айнан менинг фикримни тасдиқлайди, - деди Генри. – Бундай бемаъниликка фақат болаларгина ишонишади.\nМартин Кославнинг шаҳарчада олти кишини ўлдирган қотилни кўрган биринчи гувоҳ бўлганлиги констеблнинг асабини қўзиганди. Бунинг устига, унга болани сўроқ қилишга рухсат беришмадими? ЙЎқ. Боланинг қаердалигини биладими? ЙЎқ! Чунки у оддийгина қишлоқи бир политсиячи-да! У фақат тирмизакнинг кўрсатмаларини ўқий олди холос. Агар унинг гапига ишонадиган бўлса, «йиртқич»нинг бўйи етти футдан ортиқ, бутун танаси жун билан қопланган. Унинг тишлари узун-узун, кўзлари яшил. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Унинг одам қўлларига ўхшаган қўлларида узун тирноқлари бор. Думи ҳам бор. Дум! Қандай бемаънилик!\n- Балки, - деди Кенни Франклин, - балки қотил бутун аъзои баданини бўяб олган одамдир? Ниқоб таққанми?\n- Бунга ишонмайман, - эътироз билдирди Генри қизишганича. - ЙЎқ, жаноб! Бунга ҳеч қачон ишонмайман! Мишиқи бола мактабда бўри-одам ҳақидаги ҳикояларни эшитиб олган ва куни билан аравасида ўтирганича у ҳақида ўйлаган. Бу мантиққа мос келади, тўғрими? Агар ўша тунда буталар орасидан сен чиқиб келганингда ҳам у барибир бўри деб ўйлаган бўларди!\n- ЙЎқ, - минғирлади Генри. – Бу болакайнинг кўрсатмалари ҳеч нарсага арзимайди.\nМартин Кославнинг кўрсатмаларидан норози бўлган констебл Генри бошқа бир тахминини айтиб юборишига сал қолди.\n- Тўртала мушак ҳам унинг юзи олдида портлаган, ҳаммаси бир вақтда. Агар унинг бир кўзи, аниқроғи, чап кўзи кўр бўлиб қолган бўлса ҳам ажабланмайман.\nАгар констебл Генри бу фикрида қатъий турганида ҳам, 1984 йилнинг бу жазирама августида шаҳарчада фақат бир киши кўзини боғлаб юрганини кўриб, ўз тахминидан кулган бўларди. Шаҳарчадаги барча одамлар ичида энг охирида ўша кишидан гумон қилиниши мумкин эди. Генри қотил ўз онаси бўлиши мумкинлигига ишониши эҳтимол, лекин бу кишининг қотил эканлигига ўлақолса ишонмасди.\n- Бу ишни очишнинг битта йўли бор, - деди Генри, девор ёнидаги курсида навбат кутиб ўтирган тўрт-беш кишига қарата семиз бармоғини ниқтаркан, - бу виждонли политсиячи текшируви. Ва бу ишни мен ўз зиммамга олмоқчиман. Мен қотилни тутиб келтирганимда штат федерал политсиясидаги олифталар аҳмоқона фикрларини бас қилишади.\nГенрининг юзида орзу ифодаси акс этди. – У ҳар ким бўлиши мумкин, - минғирлади у. – Банк кассири… ёнилғи қуйиш шохобчаси хизматчиси… кеча барда сен билан бирга пиво ичган йигит. Ҳақиқий политсиячи бу жумбоқни ечади. Сўзларимни ёдда тутинглар.\nОй шуъласида кумушдек товланган улкан бўри Такер Миллзга чиқиш йўлидаги чорраҳада турган «додж-пикап» машинаси ичига кириб олгач, Генрининг политсиячилик фаолияти барҳам топди.\nУ ириллашни эшитди ва худди ҳайвонот боғидаги шернинг қафасидан келадиган ҳидга ўхшаш ҳидни туйди.\nОрқасига ўгириларкан, у ям-яшил кўзни кўрди. Катта жағлар очилгач, унинг кўзи узун тишларга тушди. Йиртқич мазах қилгандек ўткир тирноқлари билан унинг юзини тирнади. Қон тизиллаб отилди. Генри елкасида қайноқ қонни ҳис қилди. У қичқириб юборди. Йиртқичнинг ортида тўлин ой хира нур сочарди.\nГенри камарига қадалган тўппончасини унутиб қўйганди. Виждонли политсиячи текшируви ҳам унинг эсидан чиқиб кетганди. Бунинг ўрнига унинг хаёлига эрталаб сартарошхонада Кенни Франклин айтган сўзлар келди. «Балки, қотил бутун аъзои баданини бўяб олган одамдир? Ниқоб таққанми?».\nБўри-одам унинг томоғига чанг солаётганда Генри ниқобнинг йиртилган овозини эшитиш ва қотилнинг юзини кўриш умидида жонҳолатда йиртқичнинг тумшуғидан чангаллаб тортди.\nЛекин ғазаб ва оғриққа тўла йиртқич ўкиригидан бошқа ҳеч нарса юз бермади. Тирноқли қўл - ҳа, у айнан қўлни кўрди, қандай ғайритабиий бўлмасин, болакай ҳақ экан – унинг томоғини йиртиб ташлади. Машина ойнаси қонга бўялди.\nБўри-одам Генрининг янги қиртишланган бошидан тортиб машина ичидан чиқарди. Сўнгра тантанавор ириллади ва политсиячининг бўйнига тишини ботирди.\nОй охирлаб борар, тўлин ой кечаси яқинлашиб келмоқда эди ва Такер Миллзнинг саросимага тушган аҳолиси қўрқув билан ой тўлишини кутарди, лекин ҳеч нарса юз бермади. Дунёнинг қаеридадир бирин-кетин бейсбол мусобақалари ўтар ва футбол мавсуми бошланганди; Канада тоғларида эса қалинлиги бир фут қор ёққанди. Лекин ер шарининг бу бурчагида ҳали ҳам ёз ўз ҳуқуқини талаб қилаётганди. Уч ҳафта илгари болалар мактабга қайтишганди. Зерикарли синф хоналарида куйиб-пишиб ўтиришга маҳкум бу болалар ўзларича бахтсиз эдилар. Эр ва хотинлар ҳеч қандай сабабларсиз жанжаллашишарди. Шаҳарчага кираверишда жойлашган ЎНилнинг ёнилғи қуйиш шохобчасида қандайдир сайёҳ Паки ЎНил билан бензин нархи масаласида жанжаллашиб қолди ва Паки уни бензин шланги билан бир солди. Оқибатда Ню жерсилик йигитчанинг юқори лаби йиртилди. У тишларини ғижирлатиб аллақандай суд жараёнлари ҳақида ғўлдираганича узоқлашди.\n- Билмадим, унга яна нима керак эдийкин, - деди Паки кечқурун қовоқхонада. – Мен уни сал туртиб қўйдим холос, тушундингми? Агар уни бор кучим билан урганимда унинг оғзини бутунлай қийшайтириб қўярдим, тушундингми?\n- Албатта, - деди Билли Робертсон, худди агар унинг сўзини маъқулламаса Паки уни ҳам урадигандек. – Яна пиво ичасанми, Пак?\nМилт Штурмфюллер хотинини идиш ювиш машинаси ювган ликопда тухум қолдиғи қолганлиги учун калтаклаганди. У ликопдаги сариқ доғга қаради ва хотинини боплаб туширди. Паки ЎНил айтганидек, Милт уни «бор кучи билан» урди.\n- Лаънати, - деди у бурни қонаб ерда ётган Донна Лининг тепасида тураркан. – Онамнинг идиш ювиш машинаси бўлмаса ҳам идиш-товоқлар доим тоза турарди. Сен нима қиляпсан?!\nКейинроқ Милт Портленд касалхонасидаги шифокорга Донна Ли зинадан йиқилиб тушганлигини айтади. Тўққиз йилдан буён оилавий контслагерда яшаётган Донна Ли буни тасдиқлайди.\nКеч соат еттиларда тўлин ой кўтарилди, шамол турди – узундан-узоқ давом этган ушбу мавсумдаги дастлабки совуқ шамол. У шимол томондан булутларни ҳайдаб келди ва ой гоҳ уларнинг ортига ўтиб, гоҳ яна пайдо бўлиб булутлар билан бир оз беркинмачоқ ўйнади. Сўнгра булутлар қалинлашди ва ой ғойиб бўлди. Ҳаво тундлашди. Ҳамма уйига шошиларди.\nТунги соат иккиларда шаҳардан йигирма мил нарида жойлашган Веси Стедж Роуддаги Алмер Синнеманнинг чўчқахонасида даҳшатли чийиллаш эшитилди. Алмер пижамасини елкасига ташлади, шиппагини кийди ва қуролини олиш учун ўрнидан турди. Хотини Алмердан унинг ташқарига чиқмаслигини ўтиниб сўрай бошлади.\nАлмер уни итариб юборди ва эшик ёнида турган милтиғини қўлига олди. Унинг чўчқалари нафақат чийиллашар, балки худди тушида одамхўр қотилни кўрган ёш қизчалардек юракни ларзага солиб қичқиришарди.\nУ милтиқ тепкисини туширмоқчи бўлди ва даҳшатли овозни эшитиб, турган жойида қотиб қолди. Бу бўрининг увиллаши эди, лекин унда қандайдир инсоний овоз бор эди ва бу овоз Алмер Синнеманни ортига, ошхонага қайтишга мажбур қилди. Алмер хотинини қучоқлади, улар диванга ўтиришди ва худди ёш гўдаклардек қалтирай бошлашди.\nЧўчқаларнинг чийиллаши аста-секин тина бошлади ва тез орада бутунлай тўхтади. Ҳа, улар чийилламай қўйишди. Уларнинг овози бирин-кетин ўчди. Йиртқич яна увиллади. Унинг овози қўрқинчли эди.\nАлмер деразага яқинлашди ва ниманингдир – айнан нима эканлигини англолмади – бир сакраб қоронғуликка сингиб кетганини кўрди.\nСўнгра дераза ойналарини ювганича ёмғир ёғди. Бу илк, ҳақиқий куз ёмғири эди.\nЕрталаб Алмер чўчқахонасида ўзи тахмин қилган манзаранинг гувоҳи бўлди. Тўққизта чўчқанинг барчаси ва иккита сигири ўлиб ётар, уларнинг танаси бўлиб ташланган, ярим ейилган ҳолатда эди. Уларнинг чаноғидан чиқиб кетган кўзлари кузнинг совуқ осмонига тикилганича қотиб қолганди.\nАлмернинг Минодан етиб келган укаси Пит унинг ёнида турарди. Улар узоқ жим туришди. Кейин Алмер анчадан буён ўйлаётган гапини гапирди.\n- Суғурта айрим нарсаларни қоплайди. Ҳаммасини эмас, айримларини. Қолганига мен зарар кўрадиган бўлдим. Ҳарқалай, одамлардан кўра чўчқаларнинг ўлгани яхшироқ.\nПит бош ирғади ва кескин деди:\n- Балки, етар!\n- Нимани назарда тутяпсан?\n- Нимани назарда тутаётганимни биласан. Келаси тўлин ой кечасида 40 киши ўлади, ёки 60, ёки 160… Аҳмоқ ҳам тушуниб турган нарсани тушунмасликка олишнинг кераги йўқ. Буни қара, худо ҳаққи!\nПит ерга имо қилди, чўчқаларнинг нимталанган таналари ёнида катта-катта излар бор эди.\nУлар бўри изига ўхшарди ва айни пайтда ҳайратланарли тарзда инсон оёқ изларини эслатарди.\n- Мана бу лаънати изларни кўряпсанми?\n- Ҳа,- жавоб берди Алмер.\n- Булар бўри-одамнинг излари, - деди Пит. – Сен буни биласан, Алис ҳам билади, шаҳардаги деярли барча одамлар буни билишади. Жин урсин, ҳатто мен ҳам биламан!\nУ акасига қаради. Сўнг яна гапида давом этди.\n- Бас, бунга чек қўйиш керак.\nАлмер узоқ ўйланди ва жавоб қайтарди:\n- Розиман, лекин келаси тўлин ойда эмас.\n- Ноябргача кутмоқчимисан?\nАлмер бош силкиди.\n- Ўрмон сийраклашади ва изларни топиш осон бўлади.\n- Келаси ой бўлмайдими?\nАлмер Синнеман нимталанган чўчқаларига, сўнгра укасига қаради.\n- Одамлар янада эҳтиёткорроқ бўлишлари лозим, - деди у.


23:20, 15.03.2018 // 23796\nҚатиқ ҳақида нималарни билишимиз зарур?\nҚатиқ фойдалими ёки зарарлими? Бугун биз қатиқ ҳақида сизни қизиқтирган саволларга жавоб бермоқчимиз.\nҚатиқ ҳақиқатан ҳам фойдалими?\nҚатиқ — рационимизнинг анъанавий маҳсулоти ва ҳазм қилишнинг кучли омили ҳисобланади.\nБу ачитилган сут маҳсулотининг энг асосий фойдали хусусияти — унинг таркибида сут кислотаси ҳосил қиладиган бактерияларнинг борлиги. Ачиган rh-муҳит ва сут кислота бактериялари — ичаклардаги табиий микрофлораларга жуда ўхшаш пребиотиклар лактокультураси нафақат қатиқнинг балки бошқа овқатларнинг ҳам ҳазм бўлишига ёрдам беради.\nҚатиқ ҳамма учун фойдалими?\nҚатиқ ёқмайдиган одамлар ҳам бор. Биринчи навбатда, бу меъда суюқлигининг кислоталиги баланд бўлган кишилардир. Шунингдек қатиқ меъда ва ўн икки бармоқли ичак яраси касаллигида, гиперацидли гастрит ёки панкреатитда ҳам тақиқланади.\nҚатиқ етти ойликкача бўлган болаларга ҳам мумкин эмас, чунки у шиллиқ қаватларга зарар етказиши оқибатида болаларда қон кетишига сабаб бўлиши мумкин.\nОддий қатиқдан кўра ёғи олинган қатиқ фойдалироқми?\nЯхшиси ёғлилиги 3,2% бўлган қатиқни танлаганингиз маъқул. Ёғи олинган қатиқнинг таркибида ёғни эритувчи витаминлар бўлмайди ва масалан, ёғ молекулалари бўлмаса D витамини сингдирилмайди. У эса кальцийнинг сингиши учун зарур бўлади.\nБио-қатиқ оддий қатиқдан қандай фарқ қилади?\nБио-қатиқ таркибида сут кислота ҳосил қилувчи бактериялардан ташқари катта миқдорда бифидобактериялар мавжуд. Оддий қатиққа қараганда био — жуда фаол маҳсулот ҳисобланади. У анча фойдалироқ ва ичакларни шлаклар ва токсинлардан тезроқ тозалайди.\nКечаси нима ичиш яхшироқ — қатиқми ёки сут?\nУхлашдан олдин ичиш учун иккисидан бирини танлашга тўғри келса, унда яхшиси қатиқни танланг.\nСут ҳазм бўлиши учун уни ухлашдан икки соат олдин ичиш керак бўлади. Қатиқ эса таркибидаги бактериялар туфайли дарров ҳазм бўлади, уни ухлашдан олдин ҳам бемалол ичиш мумкин.\n12:44 Бугун // 195283\n02:33 Кеча // 193044\n00:17 Кеча // 127968\n00:47 Бугун // 125060\n14:18 Кеча // 108073


Усмон Азим. Ишхонадаги кўргазма (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиУсмон Азим (1950)Усмон Азим. Ишхонадаги кўргазма (ҳикоя)\nАсрор Валиевич – ишнинг одами. Бугунги юмушни эртага қўймай, жон-жаҳди билан тиришиб ишлайдиганлар тоифасидан. У идорасига келиб тақаладиган юзлаб муаммоларнинг калаваларини қўлида маҳкам ушлаб туради. Бу калава чувалиб-чувалиб, адо бўлгунга қадар зинҳор-базинҳор кўздан қочирмайди. Дастурланган аллақандай машинадай бир меъёрда эринмай меҳнат қилади. Ҳамма нарсани эслайди, ҳамма нарсани билади, ҳамма нарсани назорат қилади. Унинг қўлидан ўтмай, бир парча қоғоз ҳам ташқарига чиқмайди. Калласи ҳам компьютернинг ўзи – керакли пайтда зарур рақамми, кўчирмами, чиқиб келаверади. Бир минг тўққиз юз эллик учинчи йил мамлакатда экин майдони қанча бўлган? Асрор Валиевич шифтга қараб бироз ўйланади-да, сўнг қоғоздан қийналиброқ ўқиётган каби ҳар бир сўзни дона-дона айтишга тушади: “Бир… миллион…” Фалон завод қачон ишга туширилган? Яна шифтга қарайди. “Бир минг…” Фалон йиғинда пистончи нима деган эди? Яна шифтга кўз тикади. “Хўш, ёзинг… “Биз халқнинг манфаатини ўзимизнинг манфаатдан…” Уни яхши билмаганлар табло-мабло йўқми дегандай шифтга ҳам қараб қўядилар. Баъзилар китоб очиб, текшириб ҳам кўришган: ҳеч қандай хато йўқ! Рақамлар ҳам, кўчирмалар ҳам худди Асрор Валиевич айтгандай!\nАйтишларича, Асрор Валиевич энгашган бошини илкис бир кўтарса, тепадаги кабинетларнинг полини бемалол тешиб чиқади. У ўша кабинетлардаги креслоларда ўтирса ҳам ярашади. Аммо ишга кўмилган бу одам бошини кўтаришни хаёлига ҳам келтирмайди. Шундоқ ҳам ундан негадир барча чўчийди, тепадагилар эса ҳурмат қилади. Идораларда бепошна гапириш жонкуярлик намунаси сифатида расмга кириб кетаётган ҳозирги замонда ҳам унга ҳеч ким овоз кўтариб гапиролмайди.\nУ ходимлари билан ҳам тенг муомала қилади. Овозини паcтлатмайди ҳам, баландлатмайди ҳам; бировни яқин ҳам олмайди, олислатиб ҳам юбормайди. Бу ўринда ҳам аллақандай машинага ўхшашлик сезилиб туради. Ишни дўндириб қўйдингми? Раҳмат. Расво қилдингми? Яна бир урин. Қўлингдан келмадими? Бошқа жойдан иш топишингга тўғри келади… Бировнинг ўртага тушмоғига ҳожат йўқ. Чунки бу тўнка ишдан бошқа ҳеч нарсани билмайди, ҳеч нарсани юзхотир қилмайди. Бундай вазиятда, айниқса, хушомадгўйларга қийин: раҳбарлар қўйнига кириб кетишнинг машқини олган бу кимсалар, янги ходимликларида Асрор Валиевичнинг ҳам иссиқ бағрига бир-икки талпиниб кўрадилар. Аммо “акахон”нинг иссиқ бағри тугул, тафти уриб турадиган масофага ҳам етиб келолмай, бироз гангиб юришгач, ўзларига хос уддабуронлик билан, фаолиятларига мос кенг майдон ахтариб, бошқа идорага ишга ўтиб кетадилар.\nАсрор Валиевичнинг айниқса, рангларни фарқлашда ажабтовур қобилияти бор. У “бу кўк”, “бу яшил” деб қўя қолмайди. У турфа нимрангларни, нимчорак рангларни ва ҳатто ниммингрангларгача кўради. Масалан, матоларнинг нусхаларини кўздан кечирар экан, “бу биз келишгандай яшил эмас”, “бу арғувон тус бўлиши керак эди”, “ҳаворанг бундай бўлмайди” каби жуда кўп қисқа, лекин заҳарханда танбеҳлар айтади. Тажрибали мутахассислар унинг танбеҳларини ортиқча мулоҳазаларсиз, тақдирнинг ҳукмидай қабул қилишади. Чунки Асрор Валиевичнинг рангни сезишда тенгсиз эканлигини ичларида аллақачон тан олишган. Улар бир-бирларига нимтабассум-ла кўз уриштиришиб, “қойил” дегандай бошларини сарак-сарак қилиб қўйишади, холос. Баъзан янгилардан бирортаси ишонқирамай, андаза нусхани пеш этиб қолган пайтлари ҳам бўлади. Бундай пайтларда Асрор Валиевич эътироз билдирмайди, фақат бу ҳақталабга кўрга қарагандай ачиниб бир назар ташлайди-да, “Ван Гог”ни чақиришларини сўрайди.\n“Ван Гог”, идоранинг тан олинган қизиқчиларидан Шодмонбеков айтгандай, “сонда йўғу сифатда бор”лардан. Камгап, одамови, сочлари елкасига тушган, бир қадар исқирт кийиниб юрадиган бу одамнинг асл исми Боқибек. Идорада унинг нима вазифада ишлашини ҳеч ким билмайди. Лекин бўш ўтирганини ҳам ҳеч ким кўрмаган. Шиор ёзадими-ей, баннер ясайдими-ей, компьютерда сурат соладими-ей… Идорадаги ҳамма хоналарнинг дизайни ҳам шу “Ван Гог”нинг қўлидан чиққан. Бу хоналарнинг бирортасига иш билан кирган одам, “аммо… лекин… зўр-ку!..” қабилидаги сўзларни чайнаб, нимага келганини бирдам унутиб қўяди. Улардан баъзилари идораларини ёки уйини худди шу йўсинда ясантирмоқ орзусида Боқибекни “аренда”га ҳам олмоқчи бўлганлар. Аммо устаси фаранг уларнинг таклифини бош эгиб эшитгану, лекин ҳеч ёққа бормаган. Гапи ерда қолишга кўникмаган баъзилар қизишиб, катта-катта пул ҳам ваъда этишган. Боқибек тушунмагандай елка қисиб қўя қолган. “Бу болани қўйинглар, – деган гапи қайтмайдиганларнинг дунё кўрганларидан бири. – Пулга қизиқмас экан. Шунча пулни ваъда бериб турибмизу кўзи ялтирамади-я!” Боқибек баъзан беш-тўрт кун ишда кўринмай қолади. “Ичаяпти”, дейишади бу ёлғончи дунёда бирор-бир яхшилик рўй беришидан умидини узганлар; ҳали ҳам ғаройиб мўъжизалардан умидворлар эса, унинг “сурат чизаётганидан” башорат қилишади. Ходимлар бўлимининг бошлиғи Муяссар Қодировнанинг қиёфаси эса бу кунлар жуда ўзгариб кетади: қовоғи осилади, ранги ўчади, ингичка лаблари янада ингичкалашади. Унинг юриш-туриши жангда ҳалок бўлган эри учун қасос ўтида ўртанаётган ёсуманними-ей, жодугарними-ей эслатади. У йўлакда дуч келиб, ҳол сўраганларга идорада тартиб қолмаганидан шикоят қилади. Сталин замонида бундай тартиббузар зараркундаларни турмага тиқишганини телевизордан ўз қулоғи билан эшитганини аллақандай орзумандликда сўзлаб беради. Бизда эса!.. Идорада қизиқ воқеалар рўй бермаса, зерикиб қоладиганлар, Боқибекнинг шохи йўқлигини Муяссар Қодировнага эслатадилар. Бир парча қоғозга рапорт ёзиб, “катта”нинг олдига киришни маслаҳат берадилар. Муяссар Қодировна Ван Гогни шохли тарзда тасаввур этади, шекилли, бенажот қўл силтайди-да, жаҳлғайрат юришда ўз хонасига йўл олади. Унинг бўзариб кетган юзи энди кўкимтир тус ола бошлаганини барча аниқ кўради. Шу идора ҳам ўлиб кетсин, Ван… Нима эди?… Ўша ҳам ордона қолсин! Нима, “катта”га рапорт ёзиб кирмаганми? Кирган. Бир эмас, бир неча марта кирган. Асрор Валиевич ўқиб кўргач, унинг кўзи олдида рапортни йиртиб, чиқинди қутига ташлаган! Бечора Муяссар Қодировна унинг бу ишини англишмовчиликка йўйиб, гап сабабсиз уч кун ишга чиқмай, меҳнат интизомини қўпол тарзда бузган Боқибек ҳақида кетаётганини айтган. Гап нима ҳақида кетяпти? Асрор Валиевич ўз одатига кўра ҳис-туйғусиз, бирор-бир сўзга урғу бермасдан сўраган бўлса ҳам, жеркиниброқ гапиргани ҳар ҳолда сезилган. Меҳнат интизоми учун жон куйдириб турган содда Муяссар Қодировна буни пайқармиди! Боқибек-чи… Нормуродов… Ван Гунгми… Ўша алкаш уч кундан буён… У охиригача гапиролмаган. Бошлиқнинг лабида зоҳир бўлган билинар-билинмас заҳарханда табассумга назари тушгач, миясида фикри бир дамда чалкашиб, ноқулай тортиб, сўздан тўхтаган. “Сизга бир топшириқ бор”, деган Асрор Валиевич. Муяссар Қодировна шоша-пиша қалам-дафтар олиб, ёзишга чоғланган. Хўш?.. Бундан буён Боқибек Нормуродовнинг устидан шикоят билан бу кабинетга кирманг. Нега? Ахир… Тушунмаган ишингизга аралашманг… Шу алкашни тушунмайдими? Тушунмайсиз. Боринг. Ван Гунгларингиз билан шуғулланиб юраверинг. Ҳа, айтгандай одамларни таъқиб қилишни ҳам бас қилинг. Бу ер ЦРУ эмас, идора. Одамлар эркин ўтириб, эмин ишлаши керак…\nМуяссар Қодировна ер билан битта бўлиб чиқиб кетган. Айниқса, бироз вақт ўтгач, Шодмонбековдай тилининг суяги йўқлар орқаворатдан унга ҳам “Ван Гунг” деб лақаб қўйиб олганларини сезган. Булар Муяссар Қодировнанинг илдизи қаерга бориб тақалишини билмайдиларми? Билишади. Билиб туриб гапиришади. Умрида бирор бир китоб ўқимаган Муяссар Қодировна яна телевизорда эшитган Сталин замонини эслайди.\nХуллас, Асрор Валиевич йўқлагандан кейин Ван Гог кабинетга салом-аликсиз кириб келади. Бошлиқнинг имосидан сўнг, андазага ва бошлиқнинг эътирозига сабаб бўлган матога бир қур назар ташлайди-да, бош чайқайди. Бу ҳаракат – унинг қатъиян қарор чиқаргани. Асрор Валиевич Ван Гогни саволга тутади. Нима бўлган экан? Шу… Нима шу? Бу мато андазадагидай мовий эмас. Нега? Технология бузилганми? Йўқ. Нима бўлган? Бўёқни аяшган.\nБошлиқ Боқибекка жавоб беради-да, у билан баҳслашишга журъат этган ҳақталабга ўгирилади. Нима деди? Бўёқдан тежалган дедими? Жайдари тил билан айтилса, ўғирланган… Ҳақталаб нодон нимадир демоқчи бўлади. Аммо Вали Асрорович чилла аёзининг нафаси уфуриб турган бир қараш билан унинг тилини танглайига ёпиштириб қўяди. Сўнг аллақандай беҳис – ўша машина овозда бир текис гапира бошлайди: “Ё бу соҳанинг одами эмассиз, ё ишлашни билмайсиз, ё фирибгарсиз, ё фирибгарларнинг қўлида ўйинчоқсиз! Илтимос, эртага соат ўнда тахминларимнинг қайси бири тўғри эканлигидан мени ҳам хабардор этиб қўйинг… Хўш, энди навбатдаги масалага ўтамиз…”\nБутун мамлакат бўйлаб шох отган бу идорада иш тиғиз, ҳатто аллақандай залворли. Масъулиятнинг зилини барча хизматчилар ҳар дақиқада елкасида сезиб ишлашади. Бу ерда вақт ҳам аллатовур зич бир тарзда ўтади. Вазифа аниқ эканлигидан пайдо бўладиган қизғинлик бу ерда яралиб, идорадан ташқарига ловуллаб чиқади. Аммо барибир иш залвори одамларни толиқтиради. Шунда бир хилликка яна Ван Гог аллақандай ўзгача бир ранг киргизади.\nЭрталаб ишга келган одамлар ишхонанинг фойеси ва йўлаклари бирдан ўзгариб, ажабтовур тусга кирганини ҳис қиладилар. А!.. Деворларда расмлар… Ранго-ранг, турли-туман расмлар! Улар ўзга дунёлардан келган мўъжизалар каби атрофга билинар-билинмас – аллақандай сирли мавжлар тараб турганини ҳамма бирдан сезади. Идоранинг бирор ходими одатдагидай шошиб хонасига ўтиб кетолмайди. Суратлардан оқаётган мафтункор куч уларни беихтиёр тўхтатади. Ҳамма суратларни томоша қилишга тушади. “Жуда зўр экан!”, дейди кимдир, кимдир вақт топиб, музейларга бормаганидан афсусланади, кимдир жимгина “Қойил!” дегандай бош чайқайди. Коллежни битириб, бу идорага яқиндагина ишга келган ёшгина қиз – Жасмина фойега кирган заҳотиёқ, деворларга бир қарайди-да, бирдан қувончдан ярқираб, “Вой!” деб юборади. Нафақа ёшидан ошиб, ишдан бўшатилишини қўрқибгина кутиб юрган Жўра Олимович эса “Бизлар ҳам юрган эканмиз”, дейди юз-кўзи ёришиб. У негадир тетик тортади. Бош ҳисобчи Жамила Ғафуровна эса, қип-қизил гуллар акс эттирилган натюрмортга тикилганча кўзлари ёшланади. Аёл кўзёшларини билдирмай артаркан, қачонлардир унга совға қилинган қирмизи гулдастани эслайди. Гулдастанинг ранги шу қадар нафис, шу қадар жозибали эдики, кейинчалик бирор-бир анвойи гул ўшанда туйган шавқини унга ҳадя этолган эмас. Кўнглида ҳозиргача ярали қонга менгзаб яшовчи гулларни ҳаётда ҳеч қачон учратолмади. Мана энди ўша гулдаста рамкага солинган мана бу суратдан, тирикликдан тирик бир аснода, унинг кўз олдида ловуллаб турибди…\nХодимлар ўзларини ҳамишагидай тутишга ҳаракат қилишади, аммо аниқ фикрлашдан бошқа ҳеч нарса йўламайдиган бу ишхонада нимадир ўзгаргани шундоқ сезилиб туради. Топишнингми, йўқотишнингми, ёхуд соғинчнингми – армонли бир сурурнинг бўйи ҳавони тутган, бу ҳол кўнгилларни майда-чуйда ташвишлардан бирдам озод этиб, одамлар унутиб юборёзган ҳурликками-ей, чексизликками-ей – аллатовур кўнгил йўлига чорлаётгани тобора аён бўлиб боради.\nҲамма ўзига келади. Чунки деярли тириклик аломати сезилмайдиган бу овознинг оҳангида аллақандай пинҳон ваҳима бор эди. Бу овоз – темир мантиқли қонунларнинг, улуғвор идораларнинг, деразасиз мошиналарнинг, погонли одамларнинг – инсон тақдирини бир имо билан ҳал этадиган даҳшатли қудратнинг шу ергача етиб келган оқоваси эканлигини ҳамма билади. Ходимлар азиз бир нимадан айрилиб қолаётгандай юраклари ачиб, суратларга яна бир қур назар ташлаган кўйи, негадир хижолат тортиб, хоналарига тарқашга ҳозирланадилар ва… бирдан тараддудланиб тўхтайдилар. Биров шоша-пиша қўлини кўксига қўяди, бировнинг юзида ясама кулги жилваланади…\nФойега Асрор Валиевич кириб келади. У одатдагидай, ходимларнинг саломига йўл-йўлакай алик олганча, шиддат билан йўлак тўрида жойлашган кабинети томонга йўналади. Аммо бир-икки қадам босгач, нимнигоҳи билан деворлардаги расмларни пайқайди-да, шиддати пасайиб, тўхтайди. “Адашмадимми?” деган аснода деворларга бетартиб осилган расмларга негадир гарангсиб қарайди… ва ўзгара бошлайди. У лаҳзада атрофидаги одамларни, ишхонани, ишхонага нима келганини, мартабасининг виқорини – ҳамма нарсани тамом унутади. Ҳатто атрофдагиларга у ўзининг кимлигини ҳам эсдан чиқараётгандай туюлади. Ходимлар уни аллақандай бир тарзда ичидан нурлана бошлаганини ва ҳозир юракларни не ажиб кўйларга солган деворлардаги расмларга нимаси биландир ўхшай бошлаганини ҳис қиладилар. Асрор Валиевич, суратлардан кўз узмаган ҳолда, унга машинанинг олдида пешвоз чиқишга улгурмаган, шу сабабдан ортиқча шошиб, йўлакдан югургилаб чиққан ёрдамчисига плашини ва портфелини нимбеҳуш бир ҳолатда узатади-да, суратларни ютоқиб томоша қилишга тутинади. Қачонлардир ўлиб кетган азиз одамини ногаҳон тирик учратиб қолган каснинг карахт ҳайронлигига менгзаш бу ютоқиш унинг бутун вужудини қамраб олган – у ҳадеб ютинади, бурни ва пешонасида реза тер пайдо бўлади.\nНегадир жимлик чўкади. Асрор Валиевич бу жимликни ҳам сезмайди. Муяссар Қодировнани эса энди беихтиёр бошлиқни ҳаяжонланиб томоша қилишга тушган одамлар хавотирга солади. Улар негадир ҳозиргина суратга лолу ҳайронликда термилишгандай бошлиққа тикилиб қолишган эди. Хуллас, бу ерда ходимлар бўлими бошлиғининг фаҳми етмайдиган нимадир рўй бераётгандай… “Нима, раҳбар ҳайвонот боғидаги маймунмидики, улар томоша қилишса!”, деб кучи етганича ўйлайди аёл.\nУнинг овозининг темир жаранги фақат ходимларни ҳушёр торттиради. Улар фойени қамраб олган, аллақандай нафис ва соғинчли бўйларга тўлган ҳавони тарк этгилари келмай, истар-истамас, икки тарафга шох отиб кетган йўлакларга тараладилар. Бошлиқ эса картиналарни бирин-бирин томоша қиларкан, вақт ўтаётганини сезмайди. Ҳар кун эрталабки қисқа мажлисга кўниккан катта-кичик раҳбарчалар дафтарчалару ручкаларини ҳозирлаб, одатдагидай, Асрор Валиевичнинг қабулхонаси тарафга йўналадилар. Аммо бошлиқ ҳамон фойеда эканлигини кўришиб, аросатда тўхтаб қолишади. Муяссар Қодировна энди бу қуюшқондан чиқишга жиддий аралашмаса бўлмаслигини жону танига сингиб кетган теран масъулият билан ҳис этади. У одамларга қўли билан “йўқолинглар” ишорасини қилади. Уларнинг ғойиб бўлганига ишонч ҳосил қилгач:\n…Булутсиз осмон. Ҳувуллаган дашту қир. Қип-яланғоч. Ўт-ўланни ёзу куз аллақачон янчиб, вақтга совуриб юборган. Бир четда аҳён-аҳёнда ўтадиган машиналарнинг изи қолган жайдари тупроқ йўл. Йўлнинг четида бир қишлоқи чол невараси билан мошина кутиб ўтирибди. Эгнида чопон. Бошида салла. Невараси ҳам чопонгинада. Улар жуда митти тасвирланган, ҳатто юз-кўзлари ҳам кўринмайди. Аммо уларнинг бу ушоқ тасвирларидан аллақандай интиқлик, интизорлик, шу билан бирга юракни орзиқтирадиган номаълумликнинг ҳавоси таралмоқда… Умри шу дашту қирларда ўтган чол неварасини қай тақдир сари бошламоқда? Улар қаерга кетяпти? Кимни кутишяпти? Уларнинг бошидан не савдолар кечади? Нечун бунчалар ҳасрат? Дала-даштнинг сукунатига қоришган бу кексалигу ёшлик аллақандай чексиз қамровли қудратнинг чангалида нега бу қадар соме турибди? Тақдир уларни қайга учириб кетади?..\nБирпасдан сўнг Асрор Валиевич илкис безовталанади-да, кўзларини расмдан узолмай, бир қўлини ортига чўзиб, кўрлар каби ниманидир бетоқат излашга тушади:\nИлоё, шу Боқибой Ван Гунг бўлмай адо бўлсин! Шунга шунча ваҳима-я! Юргандир-да бир очиқ лаҳатда, ипирисқи тортиб! У тартиб-интизомни писанд қилармиди! Ўзи хон, сояси майдон! Мушугини “пишт” деб бўлмаса! Ишдан ҳайдаб бўлмаса!..\nБу сўзсиз монолог Муяссар Қодировнанинг аламли юрагидан бир “тиз” этиб, товушсиз отилади… ва шу заҳотиёқ ходимлар бўлими бошлиғининг кўзи Асрор Валиевич томон шарпасиз юриб келаётган Ван Гогга тушади. Вой, қуриб кетгур! Арвоҳга ўхшамай, баттар бўлгур! Осмондан тушдими?\n– Ҳа-а!.. – дейди бошлиқнинг тушунаётганини маъқуллаб Боқибой. Кейин аллақандай ўйга толиб гапира бошлайди. – Бу картинани, шу… каттароқ қилиб чизиш керак эдими-ей! Ўшанда яна-да…\n– Энди… – сўз ахтариб каловланади Боқибой. – Яна-да… картинада ҳаво мўл бўлардими, деб ўйлаяпман-да…\n– Э, дунёнинг ҳамма ҳавоси бор, бу картинада…\nМуяссар Қодировна серрайиб қолади. Сўнг йўлакдан чиқиб келаётган бош ҳисобчи Жамила Ғафуровнага кўзи тушади. У ходимлар бўлимининг бошлиғини кўрмагандай ўтади-да, тескари турганча, қирмизи гуллар чизилган картинани томоша қилишга тушади. Юзи кўринмаса-да, бош ҳисобчининг ҳаяжон гирдобида тўлғонаётганини, чуқур-чуқур нафас олганини; ҳатто зўриқишини босиб, бесас хўрсинишга ҳаракат қилаётганини Муяссар Қодировна ҳис қилади ва ногоҳ унинг елкаси титраётганини кўради.\nЖамила Ғафуровна аллақандай карахтликда бурилиб, танимагандай унга қарайди. Кўзлари жиққа ёшга тўлган. Сўнг илкис ўзини қўлга олиб, ёшларини шошиб артади:\nАммо ичини ўпириб келаётган ўкирик юзларини қийшайтириб юборади. У бош эгганча, йўлакка отилади.\nШу кун идорада маром бузилади. Натижада антиқа воқеалар рўй бера бошлайди. Аввало, бу идора пайдо бўлганидан буён ўтказиладиган, нафас олиш каби одатий ҳолга айланиб қолган эрталабки йиғин ўтмай қолади.\nҚабулхонага одатдагидай биринчи бўлиб Шодмонбеков бош суқади ва ҳамишаги ҳазили билан котибага мурожаат қилади:\n– Майли, онам, майли… Фақат мустақил бўлганимизга ҳам, мана, йигирма йилдан ошиб қолди-ёв… Шу исмингизни ўзбекча қилиб, ёздириб олинг, тамом-вассалом!\nШодмонбеков хандон отиб кулади.\n– Ёсуман шунақа гул, онам. Унга қўнган ҳашарот қайтиб учолмайди. Ёпишади-қолади. Сеҳрлаб ташлайди. Худди сизнинг ўзингиз! Сизга ҳам бир кўзи тушган ишқингизда жодуланиб, адо бўлади! Сиз эса уларга ҳашаротга қарагандай ҳам қарамайсиз! Воҳ, қанча одам кўйингизда ҳашаротдай ўлиб кетди!.. Эҳ, Ёсуманхон! Ёсуманхон!.. – у яна Асрор Валиевичнинг кабинетига имо қилади: – Кираверайликми?\n– Йўқ, – дейди у ва компьютерда қандайдир бир матнни жадал тера кетади. Бу – котибанинг “гап тамом, ҳазил тугади” дегани эканини ҳамма билади. Аммо эрталабки йиғинни бекор қилиш…\nЖасминанинг бармоқлари негадир жуда жадал ишлай бошлайди.\nШодмонбеков нима бўлганини тушунолмай гарангсирайди. Ахир бу идорада йигирма йилдан буён хизмат қилади. Худо берган иш куни шу йиғин билан бошланган. Бу йиғин кайфиятингу кўнглингга қарамасдан, “аввал мендан ўтиб ол, қолганини кўрамиз” йўсинида безрайиб, худди тақдирнинг тавқи лаънатидай нақ саккиз яримда йўлингни қароқчидай тўсади. Бунинг устига анаву Асрор Валиевич!.. На бир ҳазилни билади, на бир хуш гапни… Худди мошинанинг ўзи! Ундан кўра темир билан, тош билан мажлис ўтказган яхши! Ҳар ҳолда уларнинг кўзи йўқ. Бошлиқнинг кўзи! Бир совуқ қараса, музинг бир ҳафта эримайди!.. Энди қандай қилиб?..\nШодмонбеков мана шу юрак орзиқиши етагида ўрнидан хаёлланиб туради-да, кўкси нотаниш – фараҳли ҳавога тўлиб, фойега қараб жўнайди.\n– Алло… Алло!.. Мени кечир!.. – дейди у ўртаниб телефонга. – Прости!.. Мен айбдорман!.. Нима? Встретимся? Кўришамизми? Қаерда?.. Тушунарли! Могу! Бораман! Ҳозир жавоб оламан-да, югураман! Бегу, жоним! Бегу!..\nЙиғиннинг бўлмаслиги ҳақидаги хабар ишхонага бирпасда тарқалади. Ишхона бугун жанг қилиш-қилмаслигини билмайдиган қўшиндай беқарор бир вазиятда туриб қолади. Гўё қурол-аслаҳа тайёр турибди, душман мўлжалга олинган, аммо ўқ-дори етказиб берадиган аравалар карвони номаълум бир жойда қолиб кетгандай. Департаменту бўлим бошлиқлари мажҳул бир қиёфада йўлакда санқишга тушадилар. Ҳар-ҳар жойда майда-чуйда суҳбатлар давраси пайдо бўлади. Аммо бир зум ўтиб, ҳамма фойега йиғилади. Бошқа ходимлар ҳам хоналардан бирин-кетин чиқиб келиб, суратларни томоша қилишга тушадилар.\nАммо негадир Муяссар Қодировнанинг гапига эҳтимол илк бор ҳеч ким парво қилмайди. У намойишкорона тарзда бу тартиббузарларни рўйхат қила бошлайди. Маошидан чегириб ташлашсин, кейин билишади сурат томоша қилишни! Қовун қовундан ранг олади дейишади. Барча ходимлар шу калласи айниган Ван Гунгнинг ишлашига ўтиб олса, нима бўлади? Ишхонанинг ишхоналиги қоладими? Дунё остин-устун бўлиб кетади-ку!.. Ана, бошланди!.. Ясан-тусандан бошқа нарсани билмайдиган бўйнинг узилгур Жасмина унга парво қилмай, югургилаб кўчага чиқиб кетди. Бирпас ўтиб, Ван Гунг ҳам сирли жилмайганча, ўзининг бешарпа юришида кўчага сирғалиб чиқади…\nВа фойеда Муяссар Қодировнанинг ақлига сиғмайдиган ишлар рўй бера бошлайди. У аввал Шодмонбековнинг, сўнг Жўра Олимовичнинг оёқлари ердан узилиб кетаётганини кўради. Аёл ақлдан озмадимми, деган хаёлда кўзларини очиб юмади. Аммо бирин-кетин бошқаларнинг ҳам ҳавога кўтарилаётганини фаҳмлайди. Муяссар Қодировна ҳам негадир ўзини ердан кўтаришга уринади. Аммо зил-замбил гавдасини ердан узиб бўлмаслигини пайқайди. Шу билан бирга бу парвозларнинг олдини олиш кераклигини, агар олинмаса, дунё тўс-тўполон гирдибодида адойи тамом бўлишини аниқ тасаввур қилади. Одам қушмас-ку, ахир! Идоранинг ишини ким бажаради? Охир-оқибат “кўзинг қаёқда эди, нега бунга йўл қўйдинг”, деб ундан сўрашади-ку! Тезроқ бу тартибсизликнинг олдини олиш керак. “Бир тош йиқилса, тоғ қулайди”, деб қайси бир шоирми, машойихми айтган-ку, ахир! У бор жон-жаҳди билан бақиради:\nХодимлар бўлими бошлиғининг овози бу сафар ниҳоятда ваҳимали ва қўрқинчли тарзда жаранглайди.\nАсабий бир сукунат фойени тутади. Оёқлари ердан узилган ходимлар бирдан Ернинг тортиш кучини ҳис қиладилар ва уларнинг парвозлари сўлиш олиб, қовжираб, бирин-кетин ерга қайтиб туша бошлайди. Улар ходимлар бўлимининг бошлиғидан таралаётган қудратни ҳам бирдан ҳис қиладилар ва энди нима бўлишини кутган асно, қизариб-бўзариб кетган Муяссар Қодировнанинг қаршисида карахтланиб турадилар. Бироздан сўнг Жўра Олимович тошқин юришда фойега чиқиб келади-да, лолу ҳайронликдаги халойиқнинг кўзи олдида унинг бу мисли кўрилмаган қилмишидан карахтланиб қолган Муяссар Қодировнанинг қўлига бир варақ қоғоз тутқазади:\nАммо идораларда рўй бериб турадиган ҳар кунги кўнгил хираликлардан бири бўлмиш бу мажаронинг ғуборидан расмлар жозибасини бирпасда йўқотади. Уларни кўнгиллар билан боғлаб турган ришталар “чирс-чирс” узилиб кетаётганини ходимлар шундоқ сезиб турадилар ва нохос уйқудан уйғонгандек, ғалати бир аҳволга тушадилар. Сўнг уят иш қилиб қўйган кас каби ҳамма уялганнамо бир ҳолатда хоналарга аста-аста тарқала бошлайди. Ходимларнинг бу ҳол кетишидан эса Муяссар Қодировнанинг руҳи кўтарилади. У ғолиб бир юришда хонасига шахдам йўналади. Аммо қип-қизил гулдастани бағрига босганча, йўлакдан учиб келаётган Жасминага ногоҳ кўзи тушади-да, эси оққудай бўлиб, тўхтаб қолади. У учаётган одамни биринчи кўриши эди. “Э, одамзод бу дунёда ивирсиб-ивирсиб, ўлиб кетади” дегучи эди раҳматли онаси. Бу гап Муяссар Қодировнанинг қулоғига маҳкам ўрнашиб қолган. Шунинг учунми, аёл кўзларига ишонмайди ва ваҳима ичида ўзини четга олади. Жасмина эса ногоҳ пайдо бўлган бу тўсиқ ёнидан қанот қоқиб ўтганча, парвозини узмасдан, қабулхонага кириб кетади.\nЖасминанинг тўсатдан учиб киришидан қабулхона ҳам бир сесканиб тушади-да, ҳушидан кетгудай бир алфозда лол қотиб қолади: телевизор телевизорлигини эсдан чиқаради, телефонлар жарангламайди; ҳатто хонага қамалиб қолган арига менгзаб мудом ғўнғиллаб турадиган музлаткичнинг ҳам ашуласи хаёлидан кўтарилади. Жасмина эса уларга парво ҳам қилмасдан уча-уча қўлидаги қип-қизил гулдастани гулдонга қўяди. Гулнинг гулдонда барқ уриб туришига қанот қоққанча эркаланиб қарайди. Сўнг капалак монанд ҳавода бир-икки чарх уради-да, компьютер қаршисидаги креслога илкис қўнади. Ва бирдан мудом ишлаб турадиган компьютер юзи қоронғи тортиб турганини кўради. Аммо у компьютернинг бу ҳоли ўзи билан боғлиқ эканлигини ҳис қилмайди.\nАллақайдан бостириб келган бехос қувонч бош ҳисобчининг юзу кўзидан йиғи нуқсини бир лаҳзада ювиб кетади.\n– Қуллуқ бўлсин! – дейди Жамила опа ҳам ажиб бир бахтиёрлик ичида. – Худди ўзи… Ана у, фойедаги қизил гуллар солинган расмни кўрдингизми?\n– Ҳа-ҳа!.. Ўшанинг худди ўзи… Ўша гуллар! Ўша!.. Бу қиз қаёққа учиб кетяпти десам!..\nЖасмина ҳам, Жамила опа ҳам нохос ернинг тортиш кучи пайдо бўлганини, қанотлари эса қовжираб қолаётганини ҳис қилади. Улар суянчлари бирдан йўқолиб, осмону фалакдан ерга бор бўйларича – беаёв қулаб тушганларини сезадилар.\nКўчада куз. Сариғу қизғиш рангларда алангаланаётган куз. Дарахтлардан тўкилаётган барглар бешамол ҳавода қалқиниб-қалқиниб ерга, кўчанинг икки четида қатор териб қўйилган машиналарнинг устига беозор қўнади. Йўловчи автомобилларнинг ортидан хазон тўзғиб қолади. Ишхонани ўраб турган кўм-кўк чимзорда ўрикнинг қирмизи барглари сочилган… Хазонрез! Дарахтларда, ҳавода, йўлкаларда, гулзорда – бутун дунёда хазон! Нақадар бу кузнинг ҳасрати улкан. Дунёнинг бор-будини – ҳар бир заррасигача – бу заъфарон сўлғинлик забт этгандай!\nАсрор Валиевич деразадан кўчага неча йиллардан буён негадир илк бор қўрқмай қараяпти. У ҳатто кузнинг баҳайбат ғуссаси деразадан сизиб ўтиб, зимиллаб юрагига кираётганини ҳам пайқайди. Нима бўлса, бўлди! Қаршилик қилмайди. Майли, кирсин!.. Майли, унинг ҳам юраги хазон бўлсин! Ахир, бир кунгина юраги ихтиёрида яшаши мумкин-ку! Уни асир олиб кетиши мумкин бўлган дунёдан қанчалар яшириниб яшади. Қанчалар қочди. Қишнинг ҳам, баҳорнинг ҳам, ёзнинг ҳам, ҳатто мана шу суюкли кузнинг ҳам кўзига тик қарамади. О, бу жодугар фаслни у қанчалар яхши кўради! Аммо куз билан юракни очиб, жим суҳбат қилишдан қанчалар қўрқди! Чунки аниқ билади: куз уни кўнгли қўмсаган томонларга олиб кетади. У шунча йиллар ўзини жиловлаб, кишанлаб қурган ҳаётидан мосуво бўлади! Кунпаякун бўлади ҳаёти!\nУ ичидаги тубсиз зиндонга ўзи ташлаган нарсанинг кучини яхши билади! Ҳар он унинг ҳамлага тайёр қувватини ҳам сезиб туради! Бироз эркини ихтиёрига берсанг, гирдобига тортади-кетади! Осмону ернинг фарқи қолмайди ўшанда! Сезгиларинг ўткирлашади. Дунё кўзингга алдоқсиз кўринади. Гўзалликлари, жилвалари, тошқинлари, фожиалари, меҳру муҳаббати; адолати ва адолатсизлиги; пастлиги ва юксаклиги; саёзлиги ва теранлиги билан қаршингда намоён бўлади. Сен эса бу кўринишнинг беаёв азобида тўлғонасан!\nУнга қачонлардир бу азобдан халос этишга кўмак беришган. “Одам бўлиб яшаш” илмини ўргатишган. Ҳамма қатори кун кўриш лозимлигини уқтиришган ва гўё барча одамлар ўйнаб-кулиб яшаётган кўчага киритиб қўйишган. У ўшанда бу кўчада Мунис борлиги учун абадулабад бахтиёр бўлдим, деб бутун руҳу вужуди билан ишонган.\nБундан йигирма йил аввал куз уни жоду айлаб, Муниснинг ортидан сарсон-саргардон эргаштирмаганмиди? О, ўша куз! Дарахтлардан бешамол ҳавога ихтиёрини ташлаб, узилиб-узилиб тушаётган, йўлкаларга бенажот чўзилиб ётган хазон япроқлар! Йўлканинг бошида хазонни босиб ўтишга журъат тополмаётгандай турган қиз… Куз минг жилвада тўлғонаркан, шу қизга рўбарў этган. Асрор эса ақлу ҳушидан айрилиб – ўзи ҳам тушунмайдиган кучнинг уни учириб бораётган тақдирининг қанотлари чирсиллаб ёниб бораётганини илғаб турса ҳам қаршилик қилишнинг иложини тополмаган. Умидини, мақсадини, жону жаҳонини бахшида этиб юбораверган. Аммо тақдир тинчгина ёниб кетавермас экан-да! Бурқсиб, чўғланиб, ғашланиб, кўнглини кул тўзонига чулғаб, кунларини хуфтон этганча ортидан ит каби эргашиб келаверган. Бу таъқибнинг безовта ҳасрати уни бир лаҳза ҳам тинч қўймаган. У эса фақат ўша кузда учраган қиз кўзига тикилганча, қачонлардир гарданига қўйилган мажбуриятни бор кучию иродаси билан бажаришга уринаверган. Шунинг учун ҳам уни чорлаб, ҳар дамда қайларгадир – кўнгилни маст-аласт этиб, ернинг қаъригами, етти қават фалакками, олиб кетгиси келиб турадиган дунёга тик қарашдан чўчиган. Айниқса, куздан кўзларини олиб қочган! Бу фасл – сеҳргар! Қўйиб берсанг, инон-ихтиёрингдан бир зумда жудо қилади!\nТемир ирода билан ясагани – ҳаяжону жўшишлардан холи зиндоннинг темир эшиклари қулаб, юрак-бағри ҳурлик ҳавосида тўйиб нафас ола бошлаганини у яққол сезиб турибди! Нима, темир эшикларнинг тоқати тоқ бўлиб, қулашга баҳона излаб турганмиди ё?..\nВан Гог қўлидаги елим халтани кабинетнинг бир тарафини эгаллаган кенг- мўл “мажлис” столнинг устига қўяди. У ёқ-бу ёққа қараб, Асрор Валиевичнинг столи устидаги газетани олади-да, столнинг бир четига дастурхон қабилида тўшайди. Халтачадан пластмасса идишларни чиқариб, бир зумда қопқоқларини очиб қўяди. Кейин қаердандир қўлида очқич пайдо бўлади. Сеҳрли халтадан чиққан консервалар ҳам ҳадемай елканли антиқа қайиқлар шаклига кириб, уларнинг ҳукмига ҳозиру нозирлик ҳолида турадилар… О! Ван Гог бундай ишларни қойил қилар экан-ку! Тажрибаси борлиги шундоқ кўриниб турибди. Шўр помидору бодринг, колбаса, қоқланган балиқ, шпрот, кабоб… Бунинг устига, қисқа қадаҳ сўзи – “Қани! Қани!”га беҳад қизғин маъно киргизадиган қанча газаклар! Иштаҳани очиб, сабрни йўқотадиган мўъжизалар! Бу туйғуни у қачон туйган эди? Ҳа, йигирма икки йил аввал! Йигирма икки йил!..\n– Аммо, лекин қойил! – дейди бошлиқ кимгадир тақлид қилиб. – Бу ишда ҳам аълочи экансан!\n– Биласанми, – дейди у, бу гапларни энди кашф қилаётгандай. – Ҳаётнинг маъноси нимада? Санъатда!..\nМуяссар Қодировна бугун бирдан масъулиятни унутиб қўйган бошлиқсиз ҳам идорани йўлга солганидан, ишхона худди соатдай бир маромда “чиқиллаб” ишлай бошлаганидан ғурурланиб, йўлакларни икки-уч бор айланиб чиқади. Сўнг хонасини ичидан беркитиб, Жўра Олимовичнинг “дело”сини олади. Ҳар бир варақни синчиклаб кўздан ўтказади. Айниқса, қариндош-уруғлари ҳақидаги маълумотларни алоҳида ўрганиб чиқади. Бу қурғур мияси ачиган чол бекорга дағдаға қилмаётгандир? Бирор суянган тоғи бордирки, ҳамманинг орасида аризани Муяссар Қодировнанинг юзига отиб чиқиб кетди! Ишонган тоғи бор!\nХодимлар бўлимининг бошлиғи мана шундай ғалвали ишлардан бош кўтаролмай ўтираркан, ишхонада нималар рўй бераётганидан ҳам, қачон иш куни тугаганини ҳам бехабар қолади.\nМуяссар Қодировнанинг зуғумидан кейин қанотлари синган қушдай қунишиб, ишга қўли бормай, деразага қараб ўтирган ходимлар эса яна бир антиқа воқеага гувоҳ бўладилар. Тушликка яқин Ван Гог ишхона эшигидан аллақандай бир мастона парвозда учиб чиқиб, баргларини сочиб ётган дарахтларни оралаб бирпас парвоз этгач, қайсидир бир фалак сори қанот қоқиб кетганини аниқ кўрадилар. Йўқ, кўпчилик бунга ажаблангани йўқ! Чунки у девона одам-да! Учса, учиб кетаверади! Аммо улар аллақандай завқ-шавқли парвозда ишхонадан отилиб чиққан Асрор Валиевичга кўзлари тушганда, ўзларга ишонмай, лолу карахтликда кўчага қараганча қотиб қоладилар.\nАммо Асрор Валиевич нохос атрофида сочилиб ётган кузни танийди. Қачонлардир бу кузакдан олган тошқин ғуссали дарслар қайлардандир келиб, вужудини яна тўлдирганча, юрагини бошлаб кетаётганини илғайди. Қаёққа кетяпти? Қаёққа? Чўчимаслик керак! Юрак алдамайди! Йўқ, алдамайди!.. Ҳа, у бугун чалғиди. Камгап ҳайдовчини ҳайрон қолдирганча, кутилмаган бир жойда ҳаприқиб, “Тўхтат!”, деди-да, машинадан шартта тушди. Юраги бошлаётган ёққа шошилиб кетаркан, машинаси ёнида унга ҳайрон қараб турган ҳайдовчига “кетавер” ишорасини қилгач, биров ушлаб қоладигандай, шошганча йўлида давом этди. Нега чалғиди? Эҳтимол, чалғимагандир? Эҳтимол, қодир парвардигор фақат унинг учун яратган йўлга қайтиб тушаётгандир?\nҚаерга келиб қолди? Анҳор бўйидаги бу боғни нега танимайди?.. А, ўша боғ-ку! Хазонлари шамолсиз ҳавода беҳуш қалқиган ўша боғ! Танимаганини қаранг. Ахир, шу чорбоғда Мунисни учратганди-ку. Мунис… Кузги боғнинг шундоқ чегарасида – масту аласт хазонрезга халақит беришдан чўчиб, йўлак бошида тўхтаган қиз! Маҳобатли хазонрез тўлғонишларининг бир четида журъатсизгина турган қиз унга сеҳрли ва ниҳоятда гўзал кўринган. У юраги ҳилвираб, маҳлиё бўлганча серрайиб қолган…\nСўнг қизнинг ортидан эргашиб кетаверган. Кетаверган. Ўзини унутиб, дунёни унутиб – мақсаду орзулардан мосуво бўлгунча кетаверган. Токим қиз уни бир кўргандан яхши кўриб қолганини, лекин отаси қизини унга бермаслигини айтгунча эргашиб юраверган. Бу қиз бахт ва бебахтликни қандай қилиб бир жумлага жо этди? Гарчи Асрор бу оғир гапни эшитганда, бир қалқиниб, тўхтаб қолган бўлса ҳам, бахтга ўраб ташланган қаршисидаги нохос тоғдан, ошиқларга хос беписандлик билан сакраб ўтган. Ўтган-да, яна эргашиб кетаверган. Кетаверган, кетаверган…\nСамиғ Ниғматович – катта одам. Номини ҳамма билади. Бирор маъраками, тўйгами шотирлари билан кириб келса, барча типирчилаб қолади. Югур-югур бошланади. Алоҳида тайёрланган хосхонага киргизилади. Хизмат талаш бўлади. Савлатидан шаҳар ҳуркийдиган одамлар ҳам товоқ кўтарибми-ей, шиша кўтарибми-ей, ниманидир баҳона қилганча хосхонага кириб, “шундай улуғ одамга” бир кўриниш беришга ҳаракат қиладилар. Бирор бир милиса машинангни тўхтатса, “ака”га қарашли одамлигингга ишора этсанг, бўлди, узр сўрашу честь беришларни қойилмақом этиб, ҳурматингни жойига қўйишади. Қўзғалганингдан кейин “хайрият-ей” деб қутулганига шукр қилади.\nШундай одам сенинг тақдирингни ўн беш дақиқада ҳал қилди. Нақа… Аҳролмисан? Яхши… Ростини айтсам, сенга берадиган қизим йўқ эди, хўпми? Аммо бир ишинг ёқиб қолди. Ҳамдам Расуловичнинг ўғлини калтаклаганингга қойил қолдим, хўпми? Ёнидагиларни ҳам қўшиб урибсан! Қизларга гап отганнинг жазоси шу! Сени милисадан ўзим олиб қолдим. Хўпми? Аммо энди бундай ишларни йиғиштир! Хўпми? Нега жим турибсан? Қизиқ бола экансан-ку! “Хўп” демайсанми? Бошингга бахт қуши қўняпти… Хўпми?\nБу касбингни ташлайсан, хўпми? Хўп! Қайтиб қўлингга нақани… мўйқаламни теккизмайсан, хўпми? Хўп! Тикистилда ўқийсан, гаплашиб қўйдим, хўпми? Хўп. Мани битта-ю битта фарзандим – мана шу Мунис. Агар тўй бўлса, менга ўғил бўласан, хўпми? Хўп! Бу уй-жойлар икковларингники бўлади, хўпми? Хўп. Мен сени кўтараман. Мендай ҳамма ҳурмат қиладиган раҳбар бўласан, Худо хоҳласа, хўпми? Хўп! Хўп!.. Хўп!.. Хўп!..\nЙигит Мунис учун бор дунёсидан кечди. Ташлаб кетган орзу-мақсадига бурилиб қарамасликка қарор қилди. О, у кучли одам! Бироқ Асрор кечган дунё, у Муниснинг ортидан қандай эргашган бўлса, худди шундай изма-из изиллаб келаверди. Ташлаб кетилган тақдир оғриниб, ўртаниб, куйиб, ўксиниб, бир қийноқ дардга айланиб, жон-ҳолига қўймади. Йигирма икки йил уни тинмай таъқиб қилган тақдирнинг тайзиқига миқ этмай дош берди. Кўнглининг равишини тош ирода ичида тутди. Раҳматли қайнатасининг режаси ва раҳнамолиги остида қураётган янги тақдирини чиндан уриниб қурди: соҳа одамларининг тилига тушган мутахассис бўлди; меҳнатидан униб, “кўтарилди” ҳам. Худди Самиғ Ниғматовичнинг орзусидагидай одам бўлди. Аммо бугун… Ҳаммасига Ван Гог ва мана шу куз айбдор! Мана, у кўнгил етагида, боши оққан тарафга кетяпти…\nАсрор Валиевич боғ тўридаги пештоқига ёнарҳарфлардан “СУҲБАТ” деб ёзиб қўйилган иморатга кўзи тушгач, қувониб кетди. Ие, ўзлари-ку! Шунча тўс-тўполондан омон қолибдилар-да! Баракалло! Пешонангизга ёнарҳарфлардан мақтовингизни келтирадиган рекламалар қўндириб олганингизни ҳисобга киритмасак, ҳеч ўзгармабсиз, биродар! Ҳақиқатдан ҳам биродаримсиз-да! Ижоддан чарчаган, ижодга ташна, ижоднинг сиру асрорини билишга интилган, кўнгилдошларини учратганидан бахтиёр одамлар даврасини бағрига бемалол сиғдирган бу камтар қаҳвахона биродар бўлмасдан, нима бўлади! О, сизда… Кечирасиз, “сен”лаб гапирсам бўладими?.. Раҳмат!.. Хуллас, сенда ҳур базмларимиз қандай гуриллаган! Рауф Парфи айтганидай, “дарвишлар базми”! Шоирнинг ўзи ҳам сенга ишга келгандай қатнаган. Ароқ билан бошланган баҳс пивога қадар тушиб келган; пиводан бошланган суҳбат, ароқ билан юксалган. У суҳбатларнинг ниҳояси бўлмаган. Сенда авжланган дарё суҳбат, кейин ирмоқлару ариқларга бўлиниб, қаерларгадир, зилзиладан сўнг бузилмай қолган увада ҳовличаларга, ижара уйларга, рассомларнинг устахонасига, ётоқхоналарга оқиб борган. Сенда бошланган мавжланиш кўнгиллардан кўнгилга ўтган, тошлар эриган, дарахтлар мева берган, ниҳоллар боғ бўлган, бу тошқинларда бутун Тошкент мавжланган. Худди шундай! Мен ҳам мавжланганман! Мен ишлаган суратлар денгиздай тўлғонган! “Ну, его!.. – деган раҳматли Рўзи Чориев кўзёшини артиб. – Йиғлатади!” Ҳа, мен ҳам одамларни йиғлатганман! Ким чизган суратларимни кўрган бўлса, лолу ҳайронликда қотганлиги рост! Фақат Мунис… У суратларимга совуққина қараган-да, “яхши” деб қўя қолган, холос. Суратлардаги туғёнлардан унга ҳеч нарса ўтмаган. Суратлар ҳам ундан бегонасираган… Мен Мунисни шеъру суратларга ошно этишни, ўзимдай мавжланишини жуда истаганман. Уни денгиздай тўлғониб ётган даврага бошлаб ҳам келганман. Аммо у озроқ ҳадиксирабми, озроқ жирканибми-ей бир четда ўтирган. Дастурхонга қўл чўзмаган, суҳбатга қўшилмаган, бирпас ўтмасдан унга “кетдик” деб ишора қила бошлаган. Серфаҳм Рауф Парфи буни илғаган: “Сизнинг бу келишингиздан умидим катта эди, – деган у ҳаммага ёқадиган табассумида Мунисга. – Сафимиз яна бир дарвишкага кўпаяди деб ўйловдим. Афсус, ишончимни оқламайдиган кўриняпсиз. Энди… Асрорни ҳам ўғирлаб кетасиз-да, а!” “Илоё, шу қиз мени ўғирласин!”, деб Худога нола қилиб ўтирган йигитни ўғирлаб кетиш осон: Мунис ўша заҳотиёқ бир имо билан олди, кетди! На парвардигор унга атаган тақдир қолди, на кўнгилда тинчлик…\nУ ўзининг теварагига қурган ҳамма ҳушёр чегаралардан бир неча соатларда ҳатлаб ўтганини ва бу яхшиликка олиб келмаслигини англаб туради. Агар қаршисида турган қаҳвахона сари бир неча қадам масофани босиб ўтса, орқага ҳеч қачон қайтиб бўлмаслигини шундоқ ҳис этади, вужудида қўзғалган аллақандай зилзила оғушида титраб-қақшайди. Шу билан бирга, қудратли бир куч Асрор Валиевич ўзини зўрлаб киргазгани темир қобиқдан қўпориб, аллақандай сурурли, мастона дунёлар тарафига учириб бораётганини ҳам тушунади. Узоқлардан бўйлари элас-элас келиб турадиган, қачонлардир оғушида озод учгани – ўша қолиб кетган дунёни соғинганини, унингсиз ортиқ яшолмаслигини; ҳамма қатори кун кечиришга ҳаракат этиб қурган омонат ҳаётидан бир зарб билан воз кечиши шартлигини ҳам фаҳмлайди. Зотан, бугун Ван Гогнинг кўргазмасидан сўнг, бу зарб ичида етилиб келганини, “тақдирим” деб ўйлаб авайлаб-асраган умргузаронлиги устида қандайдир бир шавқ-ла парвозда кўтарилганини ва энди… таваккал этиш лозимлигини сезади.\nХудойим! Нега таваккал этмай? Нега?.. Ахир, бу кузни – умримнинг ўша кунида қолган мана бу фаслни ҳам рўбарўмдан чиқариб турибсан-ку!.. Мен уни, синовингга дош беролмай ташлаб кетган эдимми? Демак, ҳаётимни қачонлардир узилган жойидан энди қайта бошлашим керакдир-да!.. Бошла, мени бошла!\nАсрор Валиевич қаҳвахонага киради. Қаҳвахона ўша пайтлардагидай ёруғ эмас, нимқоронғи эди. Аммо кираверишда – аввалгидай – бар! Бироқ у ниҳоятда олифта кўриниш олган; столлар ҳам ўша пайтдагидай: ярим айлана залнинг деворлари бўйлаб терилган. Бироқ энди ҳар бир столнинг сатҳига девордан пастга қараб ўрнатилган чироқлар хира-шира нур тарайди. Нимқоронғиликда столлар оролларга ўхшайди. Ўша пайтлардагидай барда пиво ҳам сотишяпти. Фақат энди қўлларида қўш-қўш бокалларни тутиб, пиво талашаётган пивохўрлар йўқ. Янгича нафис идишлардан кўпиклари тошиб турган пиволарни официантлар патнисларга солиб, хўрандалар олдига қўйишяпти. Ҳамма жой озода, илгариги бақир-чақириқнинг ҳам уни ўчган.\n– Аброр ока бир дақиқа бурун залга кириб кетган эдилар. Қарасам, яна кириб келяптилар!.. Жинни-пинни бўлдимми деб!.. Бор бўлинглар-э! Ўтакамни ёриб юбордиларинг!.. Ҳўв ана, ўтирибдилар!..\nАсрор Валиевич конъякни, бармен учун кутилмаганда, жуда осон ичади. На юзи буришади, на чуқур нафас олади. Сўнг илтифот билан узатилган шоколад бўлагига парво ҳам қилмасдан, бармен кўрсатган стол тарафга юради.\nАсрор Валиевич столга яқинлашиб келаркан, унга тескари ўтирган одамлар стулларни тарақлатиб, ўрнидан қўзғалишади. “Мени кутишаётган экан”, деган фикр Асрор Валиевичнинг кўнглидан “йилт” этиб ўтади. У бу хаёлнинг мантиқсизлигини ўйлаб кўрмайди ҳам.\nДавра уни шу хитоб билан шодон кутиб олади. У соғингани раҳматли одамга юзма-юз келгандай, бирдан сесканиб кетади. Бу сўзлар қаердан келди? Ҳали ҳам шу тарзда айтишадими?.. Кимдир уни бағрига босади, кимдир қўлларини ҳаводан айлантириб кафтига кафт уради, кимдир юзига юз уриштиради.\nБу жумла ҳам қадрдон! О, Рауф Парфининг меҳмонга илтифоти! Ўша!.. Наҳотки, устоз шу ерда бўлса!.. У кўрсатилган ўриндиққа чўкар экан, атрофдагиларга бир-бир қарайди. Йўқ, Рауф Парфи йўқ. Аммо кимдир қарашининг маъносини илғайди:\nБу кимнинг гапи?.. Ўзиники! Бир пайтлар шу жумлани бўлган-бўлмаган жойда ишлатиб, барча дўстларнинг кайфиятини кўтарар эди. Фалончи ўқишга кирибди. Дунёнинг иши-да! Пистончи ишдан ҳайдалибди. Дунёнинг иши-да! Кеча тонггача ўтирибмиз! Дунёнинг иши-да! Им-м… Бошим оғрияпти! Дунёнинг иши-да! Бир тийиним ҳам йўғ-а! Дунёнинг иши-да!..\nУ бу гапни ҳам ким айтганини кўрмайди. Аммо бу гап Рўзи аканинг – устоз Рўзи Чориевнинг ўрисча ўзбекчаси эканлигини билади-ку! У ҳам шу ерда, шу ерда!..\nАсрор эртаси тонгда уйғониб, кеча нима бўлганини эслай олмайди. Кўзини юмиб ётар экан, нималардир элас-элас хаёлида жонланади. Аввал мастона давранинг бетўхтов ҳазил-ҳузилу, тортишуву баҳслари қандай гуриллагани хотирасидан ўтади! Ў, қандай яйраб ўтиришди! На Кафка қолди, на Гоген, на Беҳзод, на… Ҳаммасининг ижоди кавлаб чиқилди! Ўзи… Ўзи нима қилди? Ҳа, ҳеч кимга гап бермай, монологлар ўқиди! Мияси бирдан ёришиб, аллақандай қотиб қолган ҳақиқатларнинг авра-астарини ағдариб ташлади; барчанинг оғзини очганча, санъат энди қандай ривожланиши ҳақида эҳтирос билан нутқ ирод этди; нима учун тасвирий санъатга томошабин кераклиги ҳақида, бешафқат тақдирнинг ўйинлари даҳоларнинг бошига минг турфа савдолар солиши тўғрисида куйиб-ёниб гапирди. Фикрати мантиқ довонларидан енгил сакраганча, учиб борар экан, шу дақиқаларда яйраб яшаётганини ҳис қилди! Даврадагилар ҳам бир эрка маъқуллашда уни қўллаб-қувватлаб туришди. Бадиҳа фикрлаш миянинг қатларида мудраб ётган нотаниш маъноларни шиддатли туғёнларда уйғотиб борар экан, вужуди қанотланиб бораётгани фаҳмлади… Ҳатто учиб кетаётганини ҳис қилди… Ҳа, учди! Илгари у шундай яшаган! Фақат учган!..\nАсрор Валиевич эски жавондаги китобларни, ерга тўшалган қандайдир катта ҳайвоннинг терисини, деворларга осилган қўнғиротча ойнахалта, тузлиқ ва белқарсларни, кираверишдаги бурчакда қўполгина йўнилиб ва шу билан бирга ажиб дид билан ясалган стол-стулларни, чала ишланган суратли мольбертни, дароз табуретка устидаги бежирим вазага солиб қўйилган мўйқаламларни – устахонадаги бор нарсаларни негадир юраги зирқираб томоша қилади.\n– Шу портретни Париждаги кўргазмага қўйганимда, бир ҳинд миллиардери миллионга сотиб олмоқчи бўлган эди… Сотмаганман! Ҳозир ҳам одам қўйиб юрибди… Аммо сот-май-ман!.. “Одамларнинг суратлари ўзларидан чиройли!” Қайси шоир айтган? Нозим Ҳикматми?..\nЭ, Худойим! Парвардигор! Мени нима қиляпсан? Бу суратлар ҳам… Булар ҳам… Девордаги ҳамма суратларни унинг хотираси бирин-бирин танийди – бу картиналарнинг бир қисмини у бир вақтлар чизишни ўйлаган, бир қисми эса… агар… агар… рассомликни давом эттирса, хаёлига илҳом олиб келадиган расмлар эди. У ҳаётини, кўнгил буюргандай қурганда, худди шу расмларни чизган бўларди! Худди шундай!..\nАсрор Валиевич энди ҳаммасини тушунган: бу дунёни яратган қодир Эгамнинг қудрати билан у кеча ўзи билан, ташлаб кетгани тақдирдаги ўзи билан учрашган эди. Бу хаёлдан кўнгли ногоҳ равшан тортиб, вужуди кучга тўлаётганини, руҳи эса қанотланиб бораётганини шундоқ сезиб туради. Ўзининг сукут туришига аранг сиғиб ўтирар экан, эндиги ҳар қандай ҳаракати ўша қачонлардир ташлаб кетилган Ўзи сари бошлашини тушунади ва негадир бениҳоя қувонади. Асрор Валиевич шартта ручка олади-да, юз-кўзидан нурли бир табассум таралганича, ўзига ўзи овоз чиқариб айтиб турган кўйи, ёзишга тутинади.\nУ бирпасда йиғиштириниб, портфелини кўтарганча қабулхонага чиқади ва Жасминани ҳайратга қолдириб, бахтиёр енгилтакликда “гуд бай” деганча, хонадан шундоқ… учиб чиқиб кетади. Жасмина югуриб бориб, деразадан қарайди. Ишхонадан учиб чиққан Асрор Валиевичнинг олдини ҳайдовчи тўсади. Унга қўл телефонини кўрсатиб, нималардир дейди-да, шошиб машина эшигини очади. Бошлиқни машинага таклиф қилади. Асрор Валиевич унга парво ҳам этмай, бир қалқиниб, адл ҳавога кўтарилади… у дарахтларни оралаган асно юксалиб борар экан, молу дунё орттириш, кийишу ейиш, маишат қилиш, қорин ғамида тентираш, юксаклик ва тубанлик аро довдираш, тушуниш ва тушунмаслик, муҳаббату нафрат, душманлигу дўстлик… – минг турфа савдоларда ғимирлаб ётган дунёга фалакдан қарайди. У бу дунёнинг оғриғи шундай кўтарилиб, жисми жаҳонини забт этганини ҳис этади. Энди бу Дардларнинг суратини чизмаса, шу учишда чилпарчин бўлиб, қулаб тушишини ҳам фаҳмлайди. Асрор уни парвоз эттираётган қудратнинг исмини ҳам билади. Аниқ билади. Ижод. Фақат бу парвоз тугамай ўзини топиб олса, бўлди. Ўзинг кўмак бер! Ўзинг қўлла! Биламан, бу йўлдан қайтмасам, мени учириб толдирмайсан! Чунки сен энг… энг.. энг улуғ ижодкорсан! Чексиз-чегарасиз ижодкорсан… Чексиз-чегарасиз!\nКейинги → Кейинги: Қалмоқ мақоллари (166 та)


Тарихда бугун: Туркия парламенти рўмол тақиқини бекор қилди | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n2008 йилнинг 6 февралида Туркия парламенти – Буюк миллат мажлиси олий таълим муассасаларида рўмолга рухсат беришни кўзда тутувчи қонун лойиҳасини маъқуллади.\nАммо Жумҳурият халқ партияси ва Демократик сўл партиянинг Конституцион судга мурожаат ортидан мазкур қонун конституцияга зид деб топилди.\nНиҳоят 2013 йилда ўша пайтда бош вазир лавозимида бўлган Ражаб Тоййиб Эрдоғаннинг ташаббуси билан давлат ташкилотларида рўмол ўрашга рухсат берилди. Ўша йилнинг 31 октябридан турк парламентида тўрт нафар рўмолли депутат фаолият кўрсата бошлади.\nТурк парламентидаги илк рўмолли депутат 1999 йилда Марва Қовоқчи бўлган эди. Бироқ унинг ишлашига қаршилик кўрсатилган ва у депутатларнинг қасамёд қабул қилиш маросимидан ҳайдаб чиқарилган эди.\nТуркия рўмол Ҳижоб Махсус қонун\n1425 09:30 19.10.2020\n5441 11:10 16.10.2020\nТуркияда янги – шерикчиликка асосланган банк ишга туширилмоқда\n678 15:34 12.10.2020\n“Арманлар геноциди” чинми ёки уйдирма?..\n2197 13:15 12.10.2020\n5649 13:37 08.10.2020\nАнқара Бокуга ҳар қандай ёрдамни кўрсатишга тайёр\n1211 21:05 06.10.2020


ЎзА - “Шайна” жиноий тўдасини қўлга олган Қашқадарё прокурори ҳибсга олиниб, ертўлада қийноққа солинди, НЕГА?.. (+ВИДЕО)\n“Шайна” жиноий тўдасини қўлга олган Қашқадарё прокурори ҳибсга олиниб, ертўлада қийноққа солинди, НЕГА?.. (+ВИДЕО)\nЙиллар давомида “Шўртан газ” мажмуасидан бензин конденсати ўғирлаб келинган. 2008 йилда Қашқадарё вилояти прокурори биринчи ўринбосари Фарҳод Шайманов ўша вақтдаги Бош вазир топшириғи билан бензин конденсати ўғриларини йўқ қилишга киришади.\nФарҳод Шаймановга Ўзбекистон миллий ресурсини ўғирлаб сотаётган катта “Шайна” жиноий тўдасини қўлга олиш жуда қимматга тушади. Унинг кейинги ҳаёти таҳдид, тазйиқлар, ноҳақ қамалиш ва қамоқдаги қийноқлар билан ўтади.\nТЎДА ЙЎҚ ҚИЛИНИШИДАН КЎПЧИЛИК МАНФААТДОР ЭМАС ЭДИ\n“Шайна” жиноий гуруҳи фаолияти 10, 15 йиллар давом этиб келган. Заводда махсус йирик қувур ўрнатилиб, у орқали бензин конденсати қисқа вақт ичида керакли жиҳозларга тўлдириб олинган ва Ўзбекистоннинг барча ҳудудларидаги автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаларига етказилган.\nШунингдек, “Шайна” жиноий тўдаси конденсатни қўшни Афғонистонга ҳам сотиб келган. Бу ишда табиийки, Шўртан газ раҳбарияти ҳам алоқадор бўлган.\nФарҳод Шаймановнинг айтишича, Шўртан газ заводидаги бу қинғирликлардан деярли бутун Қашқадарё аҳли хабардор бўлган. Ўша вақтда Бош вазир лавозимида бўлган Шавкат Мирзиёев йиллар давомида мустаҳкам илдиз отган жиноий тўдага барҳам бериш бўйича махсус топшириқ беради. Топшириқни бажариш вазифаси Фарҳод Шаймановга зиммасига юклатилган эди.\n“Шайна” тўдаси прокурорнинг оиласига ва шахсий ҳаётига ҳам таҳдид қилади, уни машинада портлатиб юбориш билан қўрқитади. Фарҳод Шайманов шунга қарамасдан топшириқни Миллий хавфсизлик хизмати вакиллари билан ҳамкорликда муваффақиятли бажаради. Жиноий тўда шунчалар илдиз отиб кетгандики, улар ҳатто вилоят прокурорларига ҳам таъсир ўтказа олган. Шу сабабли ҳам, вилоят прокурори Шаймановга ишни ёпишни таклиф қилади. Бироқ, у таклифга кўнмайди. Аввалига 7 киши кейинчалик 67 нафар фуқаро “конденсат иши” бўйича жиноий жавобгарликка тортилади.\nШунингдек, “Шўртан газ” мажмуаси раҳбарияти вакиллари ҳам қонун олдида жавоб беради. Лекин иш муваффақиятли якунланган бўлишига қарамай, унинг лавозими кўтарилиши ўрнига аксинча, туширилади ҳамда Шайманов Қашқадарё вилояти прокурори биринчи ўринбосари лавозимидан Сурхондарё вилояти прокурори ўринбосарлигига ўтказилади.\nПРОКУРОРНИНГ ҲАЁТИ ХАВФ ОСТИДА ҚОЛДИ\nШайманов йирик жиноий тўдани йўқ қилгач, унинг ҳаёти хавф остида қолади. “Тазйиқлар ортида жиноий тўда вакиллари ва Республика собиқ Бош прокурори турган”, дейди у. Шаймановдан ортиқ конденсат ишига аралашмаслик сўралади. Шунга қарамай унга тазйиқлар тугамайди. Фарҳод Шайманов Сурхондарё вилояти прокурори ўринбосари лавозимига ўтказилгач ҳам унга қарши провокация уюштиришга уринадилар.\n“Шўртан газ” мажмуасида конденсат ўғрилигига барҳам берилган, давлат ресурсини миллиардлаб ўғирланишига чек қўйилганди. Аммо, Фарҳод Шаймановнинг хурсандчилиги узоққа чўзилмайди. У Сурхондарёда ишлаб келаётганига қарамай, ундан ишлаб турган лавозимидан воз кечиши сўралади.\nСобиқ Бош прокурор Шаймановдан нега икки йил аввалги “конденсат иши”га аралашганини сўроқ қилиб, унга дўқ уради. Бу дўқ уришлар Шаймановнинг соғлигига жиддий таьсир қилади. У республика Бош прокуратураси биносининг ўзида иш вақтида инсультга чалинади ҳамда етти ойдан ортиқ касалхонада ўлим билан олишади.\nПРОКУРОР: “ТИРНОҚЛАРИМ ОРАСИГА ИГНА ТИҚИШГАН”\nШайманов касалхонадалигида қонунга хилоф бўлса-да, уни ишдан олишади. Шаймановни Тошкент вилояти Зангиота тумани прокурори лавозимига ўтказади. У ерда ҳам узоқ фаолият юрита олмайди. Занги ота тумани прокуратурасида унга провакация уюштирилади.\nШаймановга туман прокуратураси дарвозаси олдида муқаддам 3 маротаба судланган ва прокуратуранинг нопок ходимлари билан тили бир фуқаро пора беришга уринади. Аммо бу провакация амалга ошмайди. Шайманов ўзига пора тиқиштиришга уринган шахс билан жанжаллашади, оқибатда пуллар узоққа отилиб кетади. Шундан сўнг улар Шаймановни куч билан машинага ўтқазиб, унинг чўнтагига пулларни зўрлик билан солишга уринади.\nШовқин-сўрон кўтарилиб, атрофда гувоҳлар кўпайгач, Шаймановни машинада Тошкент вилояти прокуратурасига олиб боради. У ерда прокурор Тоҳир Ҳусанов томонидан бўлган воқеаларнинг акси қоғозга туширилиб, Шаймановдан имзо қўйишни талаб қилишади.\nШайманов имзо чекишдан бош тортади ва воқеаларни борича ёзиб беради. Шундан сўнг у учун давомли қийноқлар бошланади, унга қамоқхонада даҳшатли азоб беришади.\n“Менинг тирноқларим орасига игна тиқишди, ертўлага олиб кириб калтаклашди, маҳбусларга дўппослатишди. Ҳар уч кунлик қийноқлардан сўнг, тонгда Тоҳир Ҳусанов келиб, мендан иқрор кўргазмасини талаб қиларди”, дейди Шайманов.\nДавлат мулкини талон-торож қилиб келган жиноий тўдани йўқ қилган, прокурор ходимининг карьераси шу зайлда азоблар ва таҳқирлашлар билан давом этган.\n“Мен ўлим билан олишдим. Ҳар уч кунлик қийноқлардан сўнг ҳушимдан кетган вақтларим бўлди. Тунда қамоқхона ертўласида оёқларим тагига сув тўлдирилган баклажкалар билан урган. Менга берилган шунча азоблар бошида ўзим аттестациядан ўтказган шогирдим Тоҳир Ҳусанов турган эди. У менга “Сени 10 та модда билан қаматиб, умрингни қамоқхонада чиритаман”, деб ўшқирар эди”, дейди Фарҳод Шайманов.\nУ айбига иқрор бўлмайди, айбдорлик қоғозига Шаймановнинг имзоси қўйилмайди. Шунга қарамасдан унга ҳукм ўқилади ва озодликдан маҳрум этилади.\nУ Бекободда ҳибсда бўлган вақтда “шайна” жиноий тўдаси одамлари келиб, унга “жим юришни” уқтиришади. Шайманов бир йил-у, икки ой умрини қамоқхонада ўтказди. Амнистия билан озодликка чиқади. Ноҳақ қамалган Шайманов ҳуқуқларини тиклаш учун ҳужжат кўтариб , 5-6 ойлаб тегишли идораларга қатнайди.\nУ ОҚЛАНАДИ, БИРОҚ...\n2018 йил апрель ойида Шайманов оқланди. Бироқ, ҳозирда у оқланиш ҳақидаги бир парча қоғоздан бошқа ҳеч нарсага эга эмас. Унга келтирилган маънавий ва моддий зарарлар қопланмаган. Шайманов ўз ҳуқуқлари тўлиқ тикланмаган, деб билмоқда. У йўқотилган 10 йиллик фаолиятини тикланишини сўраб келмоқда. Собиқ бош прокурорнинг кадрлар бўлими бошлиғи Жаҳонгир Мирсафоевга унинг қилган мурожаатлари тўлиқ қондирилмаган.\nШайманов ҳозиргача Халқ қабулхоналарига тўрт юздан ортиқ хатлар, мурожаатлар жўнатиб, лавозимни тиклаб беришларини сўраб келмоқда. Ўз вақтида хавфли йирик жиноий гуруҳга барҳам бериб, жасорат кўрсатган прокурор ноҳақ жазоланиб, ҳибс ортига ташланди. У йўқотилган даврини қайтара оладими? Давлатга, халқига хиёнат қилмаган бўлса-да, жазоланиб, азобларга тортилган прокурорга бугун ҳукумат нима бера олади?..