Бардам бўл, «Барселона»! Клубга янги мураббий эмас, балки янги президент кераклиги ҳақида - Zamin.uz\nБардам бўл, «Барселона»! Клубга янги мураббий эмас, балки янги президент кераклиги ҳақида\nБугунги кунга келиб, «Барселона» ҳақида ёзишнинг энг қийин қисми бу такрорламаслик бўлиб қолди. Қатор сабабларга кўра бу жуда мураккаб. «Барселона»нинг ишлари орқага кетиши Вальверденинг ишдан бўшатилганда ёки Гризманн сотиб олинганда эмас, балки анча олдинроқ бошланган. Йиллар давомида тўпланган қарама-қаршиликлар аллақачон чуқур ва тушуниб бўлмас ҳолатга айланишга улгурди ва барча ёриқлар орасидан чиқа бошлади. Шунинг учун охирги вақтларда «Барса» ҳақида жуда кўп ёзилди.\nСетьенни ишдан бўшатиш керак эди, аммо бу унинг айби эмас. Вальверде билан ҳам шундай ҳолат\nСетьеннинг жуда қисқа муддат ичида Вальвердега «айлангани» кишини ҳайратга солади. «Бавария»га қарши муваффақиятсиз ўйиндаги гибрид (ҳужумда 4-3-3 ва ҳимоядаги 4-2-2 орасидаги) тактик схема ўтган йили «Ливерпуль» билан ўйиндаги (муваффақиятсиз) режанинг нусхаси эди. Ўша пайтда бўлгани каби «Барселона» ўйиннинг барча жабҳаларида рақибдан кучсизлиги кўриниб турди. Яъни муаммо нафақат бартараф этилмаган, балки ҳозир ҳам ўша иш бермаган усуллардан фойдаланилмоқда. Бу жуда ғалати, шундай эмасми?\nТабиийки, бу дилемма ҳолатига олиб келади. Ёки Сетьен футбол ҳақида ҳеч нарсани тушунмайдиган оддий жисмоний тарбия ўқитувчиси. Бироқ қуйи поғоналарда юрадиган жамоага («Бетис») топ-клубларнинг ўйин услубини сингдирган ва маълум натижаларга эришган шахсни жисмоний тарбия ўқитувчиси деб аташга тил бормайди.\nДарвоқе, Вальверде ҳам «Барселона»гажимгина асосий таркибда майдонга тушадиган ўйинчилар фамилиясини ёзадиган мураббий сифатида эмас, балки «Атлетик»ни том маънодаги прессинг жамоасига айлантирган мутахассис сифатида келганди. У Сетьенга қараганда узоқроқ ишлаган ва бир нечта эсда қоларли юришларни ҳам амалга оширганди. Бироқ унга ҳам якунда Сетьен билан бўлгани каби, шунчаки чиқиш эшиклари кўрсатилди. Демак, у ҳам услубий, ҳам натижа жиҳатидан жисмоний тарбия ўқитувчисими? Албатта, йўқ.\nАгар турли мураббийлар мавсумнинг айнан муҳим палласида бир хил, яъни самарасиз қарор қабул қила бошласа, демак, улар ишлаётган муҳит айбдор. Иш муҳити эса раҳбарият томонидан яратилади.\nБартомеуни ёмонлашни бошлашдан олдин, у ҳақида баъзи яхши жиҳатларни айтиб ўтиш ўринли бўларди. У клуб муваффақият чўққисига яқин турган вақтда клубни қабул қилиб олди ва молиявий ютуқларга эришди. У 2013 йилнинг бошида, «Барселона»нинг йиллик даромади 483 миллион еврони ташкил қилган вақтда президент бўлганди. Ҳозир эса клубнинг йиллик даромади 840 миллион еврони ташкил қилади. Ҳа, бу даврда индустрия ривожланди, аммо клуб бошқаларга қараганда тезлик билан ўсди. Таққослаш учун, «Реал»нинг ушбу даврдаги даромади йилига 512 миллиондан 757 миллион еврогача ўсди. «Барселона»нинг 2020 йилги бюджети 1,01 миллиард евро бўлиши режалаштирилганди. Афсуски, бу миқдор пандемия туфайли пасайди. Аммо бунда (пандемияда) Бартомеунинг айби йўқлиги аниқ.\nРежанинг йўқлигига яққол исбот: Неймар кетганидан сўнг «Барселона» янги футболчиларга 780 миллион евро сарфлади, таркиб эса кучайиш ўрнига фақат заифлашди.\n«Барселона» мухлислари учун яхши хабар, буларнинг барчаси бир йилдан сўнг тугайди. Лекин бунга ҳеч қандай кафолат йўқ. Президентликка номзодларнинг аксарияти етарли даражада мунозарали.\nФонт – клубнинг қадриятлари ва ДНКсига мурожаат қилиб, Хави билан биргаликда янги лойиҳа қуришни ваъда бермоқда. Бу жуда чиройли эшитилади, аммо у агар сайловда ғалаба қозонса, жамоанинг натижаларидан қатъи назар Куманни ишдан бўшатишини айтган. Бу унинг клубга бўлган муносабатини аниқ қилиб кўрсатиб беради: шахсан унга клубнинг натижалари қанча ёмон бўлса, шунча яхши. Шунинг учун ҳам Куман тайинланган кундан бошлаб, уни «чўктириш»га ҳаракат қилмоқда. Бошқа бир номзод Россел. У пул «ювиш»да айбланиб, икки йил қамоқда ҳам ўтириб чиқди. У «Барса» президенти бўлганида Неймарнинг шов-шувли трансфери амалга ошганди ва Гвардиола билан можаро юз берганди, айнан шу сабабли Пеп клубни тарк этган. Бартомеу Росселнинг вице-президенти эди ва қайсидир маънода ҳозир ҳам унинг сиёсатини давом эттириш билан шуғулланмоқда.\nЛапортани ҳам эслаб ўтиш лозим, у 2008 йилда ёш ва тажрибасиз Гвардиолага ишониб, унга жамоани «тозалаш»ни топширганди. Унда инқироз-менежменти билан тажрибаси бор.\nКуман айнан шундай вазиятга тушиб қолди. Ҳа, ниҳоят янги мураббий ҳақида. Куман «Барселона»га мос келадими? У нималарни ўзгартира олади? Унинг истиқболлари қандай? Мураббий алмашган кейин бериладиган одатий саволлар, лекин ҳозир улар мантиққа эга эмасдек гўё. Сетьен услубга мос келар, хўш нима бўлибди. Куман ҳозир бир тонна мармарни қайта ишлаши керак бўлган ҳайкалтарошга ўхшайди, унинг воситалари эса қаламтарош ҳамда бир йилдан сўнг ишдан олинишини билишидир.\nКуманнинг устун жиҳати ҳам бор: у аввал терма жамоа билан ишлаган. Бу жуда муҳим, чунки терма жамоада ишлаш клубдагидан тубдан фарқ қилади: трансферлар амалга оширилмайди, мавсумолди машғулотлар ўтказилмайди, жамоани мураббий қурмайди, балки футболчиларнинг ҳолатига қараб, ўйин уларнинг энг яхши хусусиятларига мослаштирилади. Ҳозирги «Барселона» эса терма жамоага жуда ўхшайди. Катта ёшли афсоналар ва услуби ва позициясидан қатъи назар сотиб олинган бир нечта ёш футболчилар. Терма жамоаларда ҳам айнан шундай. Бунинг устига сўнгги йилларда «Барселона»нинг Мессига тотал қарамлиги Аргентина терма жамоасини эсга солиб юбормоқда.\nКуманнинг Каталониядаги ўтмиши ҳеч бўлмаганда унга босимни енгишда ёрдам беради. У катта эҳтимол билан «Барселона»да кўпроқ ҳимоявий услубни жорий этишга ҳаракат қилса керак. Нидерландия терма жамоасида бўлгани каби, 4-2-3-1 схемасини қўллайди.\nТерма жамоадаги тажриба ва ўз услубида қатъий тура олиш (Сетьенга етмаган жиҳатлардан бири) – Куманга ўтиш давридан муваффақиятли ўтиб олишга ёрдам беради. «Барселона»нинг ёш бўлмаган таркиби тезлиги билан мақтана олмаса ҳам, юқори даражада прессинг қила олмаса ҳам, саккиз кишилик ҳимоя билан ҳам исталган кучсиз рақибни мағлуб этиш учун етарли даражада маҳоратга эга.\nБу ерда савол сал бошқачароқ бўлади: «Барселона»га келгуси нима учун керак? Агар ҳамма уни имкон қадар муваффақиятсизликларсиз ўтказишга ва амал-тақал қилиб кейинги йилга етиб олишга ҳаракат қилса?\n«Барселона»га биринчи навбатда сайловлар керак. Шундан кейингина мураббий. “Замин” янгиликларини “Telegram”да кузатиб боринг\n«Барселона» Вальвердени ишдан бўшатади. Унинг ўрнига Хави олиб келинади\n11-01-2020, 20:33, Спорт\n7-12-2019, 18:55, Спорт\n9-05-2019, 03:16, Спорт\nВальверде “Барселона” раҳбариятидан учта футболчини тезроқ сотишни сўради\n20-10-2017, 23:30, Спорт\n21-08-2017, 12:24, Спорт\n22-04-2017, 10:05, Спорт


28 май 2022, Тошкент вақти: 15:23\nБир йил муқаддам – 2021 йил 17 январь куни Алексей Навальний “Новичок” моддаси билан заҳарланиши ортидан муолажа ва реабилитацияни тугатиб, Германиядан Россияга қайтган эди. Мухолифатчи паспорт назоратидаёқ гўё “Ив Роше” иши бўйича синов муддатини бузгани учун ҳибсга олинди – ўшандан бери у тутқунликда қолмоқда. Бу орада Навальний яна бир бор суд қилинди, у тузган штаблар ва Коррупцияга қарши кураш фонди экстремистик ташкилотлар деб топилди, унинг сафдошларига нисбатан жиноят ишлари очилди, сиёсатчининг ўзини эса сиртдан Сахаров мукофоти билан тақдирлашди.\nНавальний қамоққа олинганидан бери содир бўлган унга бевосита ёки билвосита дахлдор энг муҳим воқеаларни қуйида санаб ўтамиз.\n17 январь 2021 йил\nАлексей Навальний ва хотини Юлия тушган учоқ аслида Внуково аэропортига қўниши керак эди, у ерда мухолифатчини бир неча минг тарафдори кутиб туришганди. Бироқ лайнер мажбуран Шереметьевога қўндирилиб, Навальний паспорт назорати чоғидаёқ қўлга олинди. Сиёсатчини тўғри Химки полициясига элтиб, ўша ернинг ўзида суд қилишди. Эртасига Навальний жамоаси машҳур “Путиннинг саройи” суриштирув-фильмини эълон қилди: Россия президенти қароргоҳидаги улкан қурилишлар билан боғлиқ коррупцияга бағишланган мазкур фильм Youtube’да 120 миллиондан ортиқ маротаба томоша қилинган.\n23 январь 2021 йил.\n21 январь куни бутун Россия бўйлаб Алексей Навальний ҳимоясига оммавий акциялар ўтказилди. Қўлга олиш ҳам оммавий тус олганига қарамай, 31 январда яна минглаб одам кўчага чиқди. Акциялардан сўнг норозиларни таъқиб қилиш бошланди: улар ишидан бўшатилди, айримларига жиноят иши очилди. Ҳибсга олиш чоғида бир неча кишининг қўли ва қовурғалари синдирилди. Петербургда “омончи” 54 ёшли Маргарита Юдинанинг қорнига тепгани акс этган видео анча резонанс чиқарди. Полициянинг хатти-ҳаракатларидан ўнлаб одам арз қилган бўлса-да, аксарига тергов ўтказиш рад қилинди.\n23 ва 31 январь кунлари Москва шаҳрининг ўзида 10 мингдан ортиқ одам ушланди. Ҳибсхоналарда жой етишмай қолгач, маъмурий қамоқ муддати тайинланганларни Сахароводаги чет элликларни вақтинча сақлаш жойига элтишди. У ерда сиёсий тутқунлар меҳнат мигрантларининг ғайриинсоний шарт-шароитда сақланаётганини ўз кўзлари билан кўришди. Қамоқ муддатини ўтаб чиққач, улардан айримлари Сахаровода сақланаётган мигрантларга кўмаклашувчи кўнгиллилар гуруҳларини тузишди.\n2 февралда суд Навальнийни 2 йилу 8 ойлик ҳақиқий қамоқ жазосига ҳукм қилди. Аммо мухолифатчи бутун февраль давомида яна судга қатнади: сиёсатчи бу гал Конституцияга киритилган ўзгартишларга бағишланган пропаганда ролиги тагидаги “малай ва сотқинлар” ҳақидаги изоҳи учун маҳкамага тортилган эди. Пировардида суд унга жарима солди. Шундан сўнг Навальнийни Владимир вилоятидаги 2-сонли колонияга йўлладилар. Бир неча ойдан сўнг собиқ маҳкумлар қамоқда Навальний ноинсоний азоб-уқубатларга солинаётгани ҳақида сўзлаб беришди.\n28 апрель 2021 йил.\nМарт ойи охирида мухолифатчининг соғлиғи ёмонлашди, аммо колония маъмурияти унинг ёнига мустақил шифокорларни йўлатишмади. Навальний бунга жавобан уч ҳафтадан ортиқ очлик сақлади, пировардида эса қамоқ касалхонасига ётқизилди. 28 апрель куни Петербургдаги бинолардан бирининг деворида Навальний сурати – граффити пайдо бўлди. У бир неча кун сақланиб турди холос. Рассомга қарши ҳатто “сиёсий вандализм”га доир жиноят иши очилган эди, лекин бу иш кейинроқ бекор қилинди.\n29 апрелда Навальний очлик эълон қилишидан сўнг видеоалоқа орқали суд мажлисида иштирок этиб, илк бор жамоатчиликка кўриниш берди. Колонияда мухолифатчи 2021 йил октябрь ойига қадар “қочишга мойил маҳкум” мақомида бўлган (бу мақом маҳкумни тез-тез, ҳатто кечалари ҳам уйқусидан уйғотиб, текширишни назарда тутади). Кейинчалик ушбу мақом бекор қилинди, аммо энди уни терроризм ва экстремизмга мойил маҳкум ўлароқ рўйхатга тиркашди. Боз устига, Навальнийни олдинги жиноят ишини юритган судьяни ҳақорат қилишда ва экстремистик ташкилот тузишда айблаб, унга қарши янги жиноят иши очишди.\nРоссия ҳукумати Навальний штаблари ва Коррупцияга қарши кураш фондини экстремистик ҳамжамиятлар дея эълон қилди. Ҳукумат босимига фуқароларнинг тазйиқлари қўшилди: Навальний тузган ташкилотларни, унинг ходимларини ҳақорат қилиш авж олди. 2021 йил 9 июнда суд штабларни “экстремистик” деб топиш ҳақида қарор чиқарди, ҳолбуки штаблар бир неча ой аввал Навальнийнинг сафдоши Леонид Волков томонидан расман тарқатиб юборилганди.\nЛюбов Соболь (суратда) ва бошқа навальнийчилар ҳам жиноят ишларига тортилди. Бир қанча киши, ФБК юристи Соболь, сиёсатчининг акаси Олег Навальний, унинг матбуот котиби Кира Ярмиш, “Врачлар альянси” раҳбари Анастасия Васильева норозилик акцияларида иштирок этиш билан гўё пандемия даврида санитария меъёрларини бузганликда айбланиб, уй қамоғига олинди. Навальнийнинг кўплаб сафдошлари, жумладан ФБК собиқ директори Иван Жданов ва Навальний штаблари собиқ раҳбари Леонид Волков ҳозирда хорижда яшашмоқда.\nКетишни хоҳламаганлардан бири – Навальнийнинг Уфадаги штаби собиқ координатори ва минтақада машҳур фаол Лилия Чанишевадир. Штаблар тарқатилиб, экстремистик деб топилганидан сўнг у сиёсий фаолият билан шуғулланмай қўйган эди. Шунга қарамай Чанишева 2021 йил ноябрда ҳибсга олиниб, экстремистик ҳамжамият тузганликда айбланмоқда. Ҳолбуки у бошқарган штаб Навальний тузилмалари экстремистик деб топилишидан олдин фаолият юритганди.\n2021 йилда Европа парламенти Алексей Навальнийни Сахаров номидаги мукофотга лойиқ топди. Уни отаси номидан қабул қилиб олиш учун қизи – 21 ёшли Дарья Навальная борди.\n“Отамга хат ёзиб, “Европарламентга мен орқали айтар гапиингиз борми?” деб сўраганимда у “Уларга айтиб қўй: ҳеч ким Россияни Путин режимига тенглаштирмасин”, дея жавоб берди”, деганди Дарья мукофотни қабул қилиш маросимида сўзлаган нутқида.\nМухолифатчи Алексей Навальний Россияга қайтганига бир йил тўлди\nНавальнийнинг яна икки сафдоши Россияда "террорчи ва экстремистлар" рўйхатига киритилди\nCNN ва HBO телеканалларида “Навальний” ҳужжатли фильми намойиш этилади\nМосквада Навальнийни дастаклаш акциясига чиққан намойишчи 5 йилга қамалди\nСуд Навальнийнинг Томск ва Иркутскдаги сафдошларига интернетдан фойдаланишни тақиқлади\nУфада Навальнийнинг экстремистик ҳамжамият тузганликда айбланмиш сафдоши ҳибсга олинди\nНавальнийнинг яна бир сафдоши Россияни тарк этди\nРоссия: “Ғарб Навальний иши баҳонасида Россияга қарши бузғунчилик қилмоқда”


00:00 / 16.11.2011 | eski savollar | 972\nАссалому алайкум!Мен кеча wайҳ ҳазратларининг "Сунний ақидалар" китобида "кариндоwлик алокасини узувънилар жаннатга кирмайди" деган ҳадисни укидим. Мен турмуw куриб овсиним билан яхwи алокада буламан деб ният килганман. Аллоҳга аён уни камчиликарига, ёмон ниятлари, узини тутиwи ва боwкаларига сабр килдим. Лекин куп эмас. Кенжа келинман, лекин ҳовлини таwлаб ко'чларим билан чикиб кетганман. Алоқани узганман. Лекин иwонинг куп ҳаракат килганман уни ёмонликларига куз юмуwга. Ҳозир аллоҳдан дуо килиб сурайман у аёлни улгунимча курмасликни. Мен ҳозир гуноҳкорманми. У аёл бн алока килиw тоқатимдан ортик булсачи. Гуноҳимни кечир Аллоҳим деб доим дуода булсам, лекин умуман алока килмасамчи? Сизга рахмат, маслаҳат беринг.\nсизнинг саволингизда бир оз изландик. афсуски бундай ҳолатлар бизда кўп учрар экан. хулоса шуки, турмуш ўртоғингиз туфайли, овсинингиз сизга қариндош ҳисобланар экан. сиз иккингизнинг муаммоларингиз сўзсиз ака уканинг алоқасига таъсир кўрсатади. шунга силаи раҳм қилишга уринаверинг. савоби улуғ бўлади, иншаоллоҳ.\nАёлнинг маҳрамсиз сафар қилиши


Тарихий хотирасиз келажак йўқ\nМуаллиф:\t08.03.2010 12:46\nМустақилликка эришганимиздан кейин халқимизнинг ўз юрти, тили, маданияти, қадриятлари тарихини билишга, ўзлигини англашга қизиқиши ортиб бормоқда. Бу - табиий ҳол. Одамзод борки, авлод-аждоди кимлигини, насл-насабини, ўзи туғилиб вояга етган қишлоқ, шаҳар, хулласки, Ватанининг тарихини билишни истайди.\nҲозир Ўзбекистон деб аталувчи ҳудуд, яъни бизнинг Ватанимиз нафақат Шарқ, балки умумжаҳон цивилизацияси бешикларидан бири бўлганини бутун жаҳон тан олмоқда. Бу қадимий ва табаррук тупроқдан буюк алломалар, фозилу фузалолар, олиму уламолар, сиёсатчилар, саркардалар етишиб чиққан. Диний ва дунёвий илмларнинг асослари мана шу заминда яратилган, сайқал топган. Эрамизгача ва ундан кейин қурилган мураккаб сув иншоотлари, шу кунгача кўрку файзини, маҳобатини йўқотмаган осори атиқаларимиз қадим-қадимдан юртимизда деҳқончилик, ҳунармандчилик маданияти, меъморчилик ва шаҳарсозлик санъати юксак бўлганидан далолат беради. Бешафқат давр синовларидан омон қолган, энг қадимги тошёзувлар, битиклардан тортиб, бугун кутубхоналаримиз хазинасида сақланаётган 20 мингдан ортиқ қўлёзма, уларда мужассамлашган тарих, адабиёт, санъат, сиёсат, ахлоқ, фалсафа, тиббиёт, математика, физика, кимё, астрономия, меъморчилик, деҳқончиликка оид ўн минглаб асарлар бизнинг беқиёс маънавий бойлигимиз, ифтихоримиздир. Бунчалик катта меросга эга бўлган халқ дунёда кам топилади. Шунинг учун ҳам бу борада жаҳоннинг саноқли мамлакатларигина биз билан беллаша олиши мумкин, деб дадил айта оламан.\nОта-боболаримизнинг асрлар давомида тўплаган ҳаётий тажрибалари, диний, ахлоқий, илмий қарашларини ўзида мужассам этган бу нодир қўлёзмаларни жиддий ўрганиш даври келди. Чунки, ўзингизга маълум, шўролар замонида тарихий ҳақиқатни билишга интилиш рағбатлантирилмас эди, ҳукмрон мафкура манфаатларига хизмат қилмайдиган манбалар халқ кўзидан иложи борича йироқ сақланарди.\nАҳвол шу даражага борган эдики, ўз тарихимизни ўзимиз ёзиш ҳуқуқидан маҳрум бўлиб қолдик. Бировлар томонидан яратилган тарих дарсликларини ўқир эдик. "СССР тарихи" деб аталган дарсликда Ўзбекистондай мамлакатга бор-йўғи 3-4 саҳифа ўрин берилиб, тарихий воқеалар ва шахслар ҳақида нохолис фикрлар айтилар ёки умуман, лом-мим дейилмасди. Фандаги бундай сохтакорлик, кўзбўямачиликни бугун энг олис қишлоқларда яшаётган оддий фуқаро ҳам, мактаб ўқувчиси ҳам яхши билади. Энди, мустақиллик туфайли яққол намоён бўлаётган тарихий ҳақиқатни билишга, ўзлигини англашга чанқоқликнинг туб сабаблари мана шунда, деб ўйлайман.\nОлимларимиз тарихимизнинг турли даврларига доир рисолалар ёзишмоқда, тарихий мавзуда йирик насрий, назмий, саҳна асарлари яратилмоқда. Оммавий ахборот воситалари маънавий қадриятларимизни кенг тарғиб қилаётгани, суҳбатлар, мулоқотларда фикрлар ранг-баранглиги пайдо бўлаётгани диққатга сазовор. Ёшларнинг Ватан, миллат тақдири учун ўзларини масъул сезиб, бу баҳсларда дахлдорлик туйғуси билан иштирок этаётгани мени, айниқса, қувонтиради.\nЧумчуқ сўйса ҳам қассоб сўйсин, деган гап бор. Мен тарихчи эмасман. Бу мавзуда ақл ўргатиш фикридан мутлақо йироқман. Лекин табиий бир савол туғилади: давлатчилик тарихимиз туб бурилиш палласига кирган бир пайтда ўзимизнинг замон ва макондаги ўрнимизни аниқ белгилаб олишимиз, насл-насабимиз, кимлигимизни билишимиз керакми-йўқми? Яъни, юртимизда фаол меҳнат қилаётган муҳтарам академиклар, олимлар, адиблар, ноширлар, авваламбор тарихчиларимиз биргалашиб, мана шу саволларга жавоб топиши керакми-йўқми?...\nНазаримда, ўзбек халқининг тарихий ўтмиши, ўзлиги, маънавияти ҳақида гапираётганда, бизда чуқур илмий асосга таянган таҳлил, муайян масалаларда аниқ ёндашув етишмаяпти. Илмий тилда айтганда, яхлит концепция йўқ. Ўзликни англаш тарихни билишдан бошланади. Исботталаб бўлмаган ушбу ҳақиқат давлат сиёсати даражасига кўтарилиши зарур.\nМиллат, мамлакат ҳақида катта-катта минбарларга чиқиб гапиришнинг ўзига хос масъулияти бор. Муайян воқеа, шахсга муносабат билдираётганда, бу фақат бир киши ёки муайян тоифадаги кишиларнинг нуқтаи назари бўлиши мумкинлигини унутмайлик. Ёмон томони шундаки, субъектив фикр юқувчан бўлади. Чуқур таҳлил, мантиққа асосланмаган бирёқлама фикр одамларни, энг аввало, тарих ўқитувчиларини чалғитади. Улар эшитганларини ҳақиқат шу экан, деб ўқувчиларга ҳам етказишади. Фақат баҳс, мунозара, таҳлил меваси бўлган хулосаларгина бизга тўғри йўл кўрсатиши мумкин. Бу - биринчидан.\nИккинчи масала шундан иборатки, биз комил инсон тарбиясини давлат сиёсатининг устувор соҳаси деб эълон қилганмиз. Комил инсон деганда биз, аввало, онги юксак, мустақил фикрлай оладиган, хулқ-атвори билан ўзгаларга ибрат бўладиган билимли, маърифатли кишиларни тушунамиз. Онгли, билимли одамни олди-қочди гаплар билан алдаб бўлмайди. У ҳар бир нарсани ақл, мантиқ тарозисига солиб кўради. Ўз фикр-ўйи, хулосасини мантиқ асосида қурган киши етук одам бўлади.\nЭркин, демократик жамият қуряпмиз. Биз учун ёпиқ мавзунинг ўзи йўқ. Умумхалқ минбари - телевидениемиз, радиомиз, матбуотимиз бор. Яхши ниятли кишиларга чегараларимиз ҳамиша очиқ. Хориждан меҳмонлар келишяпти, биз чет давлатларга чиқяпмиз. Кунда бўлмаса, кун ора халқаро анжуманлар ўтиб турибди. Бизга мана шу анжуманларда манман деган олимлар билан хоҳланг иқтисод, хоҳланг сиёсат, хоҳланг тарих, маънавият соҳалари бўлсин, бемалол баҳслаша оладиган билимдон, зукко, маърифатли одамлар керак.\nНега мен маърифат сўзини кўп такрорлаб, унга алоҳида урғу беряпман? Чунки, жамият тараққиётининг асоси, уни муқаррар ҳалокатдан қутқариб қоладиган ягона куч -маърифатдир. Асримиз бошида Туркистонда кечган воқеаларни бир эсланг. Нега бу ўлкада ўша йиллари маърифатчилик ҳаракати ҳар қачонгидан ҳам кучайиб кетди? Негаки, чор Россияси асоратига тушиб қолиб, буткул таназзулга юз тутган ўлкани уйғотишга, халқнинг кўзини очишга фақат маърифат орқалигина эришиш мумкин эди. Маърифатпарварлик биз учун бугун ҳам ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ, йўқотмайди ҳам. Ақл-заковатли, юксак маънавиятли кишиларни тарбиялай олсаккина, олдимизга қўйган мақсадларга эриша оламиз, юртимизда фаровонлик ва тараққиёт қарор топади. Агар шу муаммони ечолмасак, барча тоат-ибодатларимиз бир пул: тараққиёт ҳам, келажак ҳам, фаровон ҳаёт ҳам бўлмайди!\nАйнан шунинг учун ҳам ўз пайтида Республика Маърифат ва маънавият марказини ташкил этдик. Марказнинг вилоят, туман бўлимлари очилди. Гап ҳозир республика бюджетидан ажратилган катта маблағ ҳақида эмас. Керак бўлса, яна ёрдам берамиз. Мазкур соҳадаги ишларнинг талаб даражасида эмаслигини, ташкилотнинг расмиятчиликка берилиб кетаётганини қандай тушуниш мумкин? Бу ҳолни кўрганда беихтиёр, барака топкур, сен шўролар замонидаги домполитпросвещение, яъни сиёсий маориф уйи ходими эмассан, мутлақо бошқа одамсан, биз бу марказни фақат маош олиш учунгина ташкил этмадик, дегингиз келади. Қолаверса, маънавият, маърифатни тарғиб қилиш ҳар бир зиёлининг виждон ишидир. Маърифатчи фидойи бўлмоғи керак. Тушунамиз, уларнинг ҳам тирикчилиги, бола-чақаси бор. Шунинг учун ҳам маош тайинлаб қўйибмиз. Лекин яна такрор айтаман: маърифатчи, энг аввало, фидойи бўлмоғи, ўзидан кечмоғи керак.\nХХ аср бошидаги маърифатчилик ҳаракати ҳақида гапиргандим. Ўша ҳаракатнинг намояндалари бойлик учун, шон-шуҳрат учун майдонга чиқишдими? Маҳмудхўжа Беҳбудий, Мунаввар Қори, Фитрат, Таваллоларга мактаб очганлари, халқни ўз ҳақ-ҳуқуқларини танишга даъват этганлари учун биров маош тўлаганми? Биров уларга ойлик берганми? Албатта, йўқ! Улар ўт билан ўйнашаётганларини, истибдодга қарши курашаётганлари учун аёвсиз жазоланишларини олдиндан яхши билишган. Билатуриб, онгли равишда мана шу йўлдан борганлар. Чунки, виждонлари, иймонлари шунга даъват этган.\nЭнди асосий масалага ўтсак. Хўш, тарихнинг маънавиятимизда тутган ўрни қандай? Тарихни яхши билмасдан туриб, юксак маънавиятга эришиш мумкинми? Албатта, мумкин эмас! Маънавиятини тиклаши, туғилиб ўсган юртида ўзини бошқалардан кам сезмай, бошини баланд кўтариб юриши учун инсонга, албатта, тарихий хотира керак.\nҲар қайси инсон мен шу миллат фарзанди эканман, менинг аждодларим кимлар бўлган, миллатимнинг ибтидоси қайда, унинг оёққа туриши, тикланиш, шаклланиш жараёни қандай кечган, деган саволларни ўзига бериши табиий. Нега жаҳонга Аҳмад Фарғоний, Муҳаммад Хоразмий, Ибн Сино, Абу Райҳон Беруний, Имом Бухорий, Амир Темур, Улуғбек, Алишер Навоий, Бобур каби буюк сиймоларни берган бу миллат XVII-XIX асрларга келиб, то шу чоққача эришган юксалиш даражаларидан тушиб кетди? Нега сўнгги уч аср мобайнида бошимиз қолоқликдан чиқмай қолди? Аждодларимизнинг қаттиқ қаршилигига қарамай, чор Россиясининг ўлкамизни нисбатан осон забт этишида ана шу қолоқликнинг ҳам ўрни бўлмаганмикан?\nТарихий илдизини излаган одам, албатта, бир кун мана шундай саволларга дуч келади ва, аминманки, тўғри хулосалар чиқаради. Тарихий хотираси бор инсон - иродали инсон. Такрор айтаман, иродали инсондир.\nКим бўлишидан қатъи назар, жамиятнинг ҳар бир аъзоси ўз ўтмишини яхши билса, бундай одамларни йўлдан уриш, ҳар хил ақидалар таъсирига олиш мумкин эмас. Тарих сабоқлари инсонни ҳушёрликка ўргатади, иродасини мустаҳкамлайди.\nЮқоридаги мулоҳазалардан табиий равишда шундай савол туғилади: хўш, Ўзбекистоннинг, ўзбек халқининг бугун кенг оммага етказишга арзийдиган ҳаққоний тарихи яратилдими-йўқми? Совет даврида ёзилган тарихни мен тарих санамайман. Ўзгалар ёзиб берган тарихни ўқитишга мутлақо қаршиман. Мустамлакачи ўзига қарам бўлган халқ ҳақида қачон холис, адолатли фикр айтган? Улар бор куч-ғайратларини Туркистоннинг ўтмишини камситишга, бизни тарихимиздан жудо қилишга сарфлаганлар. Тарихдан жудо бўлиш нималигини яхши билсангиз керак. Инсон учун тарихидан жудо бўлиш - ҳаётдан жудо бўлиш демакдир.\nХоразм давлати тарихини биз 2700 йиллик тарих деб биламиз. Лекин Россиянинг хоҳ ўтмишдаги, хоҳ бугунги кўзга кўринган бирор бир тарихчисидан сўраб кўринг-чи, шуни тан олармикин? Тан олмайди, билмайди, билишни хоҳламайди ҳам. Ўжарликнинг сабаби эса битта: башарти, тан олгудек бўлишса, тарихий хулосалари чиппакка чиқади, илмда сохта йўл билан борганлари фош бўлади. Энг мўътабар, қадимги қўлёзмамиз "Авесто"нинг яратилганига 3000 йил бўляпти. Бу нодир китоб бундан ХХХ аср муқаддам икки дарё оралиғида, мана шу заминда умргузаронлик қилган аждодларимизнинг биз авлодларига қолдирган маънавий, тарихий меросидир. "Авесто" айни замонда бу қадим ўлкада буюк давлат, буюк маънавият, буюк маданият бўлганидан гувоҳлик берувчи тарихий ҳужжатдирки, уни ҳеч ким инкор этолмайди. Лекин, юқорида айтганимдек, бирон-бир хорижий журналистнинг, умуман, ўарб адибларининг "Авесто"ни эслашганини билмайман. Хулоса шуки, олис-олис жойларда халқимиз, мамлакатимиз ўтмиши ҳақида айтилаётган мулоҳазаларнинг аксарият қисми сохта, ғайриилмийдир.\nМен билганимни айтяпман, шундай хулоса чиқаришга мажбурман. Ажабланадиган жойи яна шундаки, тарихимиз ҳақида гап кетганда, биз ҳамон рус олимларининг тадқиқотларига таянамиз, иқтибос кўчирамиз. "Бартольд ундай деган, Гумилев бундай деган" ва ҳоказо. Мен рус олимларининг меҳнатини камситмоқчи эмасман. Лекин қачонгача биз тарихимизни бировларнинг нуқтаи назари, қаричи билан баҳолаймиз? Шундай улкан даврда юртимизда кечган давлатчилик тараққиёти, ижтимоий-сиёсий, иқтисодий, маданий ҳаёти атрофлича таҳлил этилган тадқиқотлар нега яратилмаяпти? Археология, Тарих, Шарқшунослик ва бошқа бир қатор институтларимиз бор. Мутахассислар нима билан машғул, қаёққа қарашяпти? Ўзбек давлатчилиги қачон пайдо бўлган? Нима эмиш, Ўзбекистон ХХ асрнинг 20-йилларида, аниқроғи, 1924 йили давлат мақомини олган эмиш. Биз шу гапга ишонишимиз керакми? Мақтаниш эмас, янгидан шаклланаётган ўзбек давлатчилиги бошида турган инсон сифатида айтишга ҳаққим бор, керак бўлса, бу иш учун жонимни, борлиғимни беришга тайёрман. Чунки, ҳаётимнинг мазмуни шундан иборат. Лекин фақат бир мен эмас, бутун халқ билишни истайди: ўзбек давлатчилиги қайси асрда пайдо бўлди? Қандай тарихий босқичларни босиб ўтди? Мутахассислар, балки, тушунтириб берарлар, балки аниқ жавоблари бордир? Тарғибот, ташвиқот ишларини олиб бораётган олимлар, балки, аллақачон бир фикрга келишгандир? Лекин ҳозирча на матбуотдан, на дарсликлардан мен мана шу саволларга жавоб тополмадим.\nЯна айтаман, бу соҳада ишлаётган олимларимизни танқид қилиш у ёқда турсин, айблашга ҳам ҳаддим сиғмайди. Кўпчилик олимларимизнинг илмий тафаккури, қарашлари қайси даврда шаклланганини ҳам яхши биламан. Тарих оламида меҳнат қилаётганларни ватанпарвар, элпарвар сафдошларим, деб билганим учун уларга шу талабни қўймоқдаман: қачон лўнда, асосли қилиб ҳаққоний тарихимизни фарзандларимизга етказасизлар?\nДавлатчилик бугунги кунда ўта сиёсий масала бўлиб турибди. Нега деганда, Ўзбекистонда давлатчилик бўлмаган, деб орқаваротдан ташвиқот юритаётган, шу фикрни онгимизга сингдирмоқчи бўлаётган, керак бўлса, халқаро жамоатчиликни шунга ишонтиришга уринаётган кучлар ҳали бор. Бундай ғаламисларнинг орасида қандай қилиб бўлса ҳам бизни яна собиқ СССРга қайтариш ниятида юрганлар йўқ дейсизми? Ўзбек тарихчиларининг бугунги кундаги асосий вазифаси мана шу даъвонинг пуч эканлигини исботлаш, давлатчилигимизнинг илмий нуқтаи назардан асосланган тарихини яратишдир.\nМатбуотда ўтмишимизга тааллуқли бирор мақола чоп этилса, бирор бир тарихий асар, хоҳ у илмий, хоҳ бадиий бўлсин, қўлимга тушиб қолса, албатта, ўқиб чиқаман. Сиёсатчиман, арбобман деган одам, агар виждони бўлса, ўз халқининг тарихий ўтмишини билиши шарт.\nҲаммамиз шу тупроқнинг сувини ичганмиз, нон-тузини еганмиз. Ҳаммамиз ўзимизни ўзбек санаймиз. Ўзбеклигимиздан фахрланамиз, ғурурланамиз. Яқинда Муҳаммад Юсуфнинг бир шеърини ўқиб қолдим. Ўзбек номини тушуниш учун нималарни билиш кераклиги ҳақида ёзибди. Яхши шеър! Қани энди, олимларимиз ҳам мана шундай катта ғояларнинг илмий талқинини берсалар.\nМасалан, қадим аждодларимиз ҳаётининг асосини ўтроқ маданият ташкил этганми ё кўчманчими? Ўзбек халқининг шаклланишида қандай элатларнинг таъсири бўлган? Биламан, булар оғир саволлар. Лекин уларга жавоб топишимиз зарур.\nАтрофимизда жойлашган баъзи давлатлар ва миллатларнинг вакилларида ҳам бизлар қатори ўз тарихларини бошқатдан ўрганиш, чуқурроқ ўрганиш туйғуларини сезиш мумкин. Балки, бу ҳам тўғридир. Ҳар бир халқ ниманидир ўзининг миллий ифтихори, деб билади. Ҳар хил китоблар чоп этишади, катта-катта анжуманлар ташкил қилинади. Аҳмад Яссавий бобомизнинг муқаддас меросини ўрганиш мақсадида гоҳ Туркистон, гоҳ Истанбул, гоҳ Измирда учрашувлар ўтказилади. Мана шу учрашув-анжуманларда Ўзбекистон вакиллари, авваламбор, илмий-тарихий асосларга, чуқур тадқиқотларга суяниб, баъзи бир сохта уринишларга берилиб кетмасдан, ҳаққоний далил ва исботларни қурол қилиб олсалар, маъқул бўларди.\nЯна қайтариб айтмоқчиман: биз ўзимизни миллат деб билар эканмиз, ўзбекчилигимиз ҳақида аниқ тушунчага эга бўлишимиз керак. Туркийтилли халқ бор, турк халқи бор. Фарқини ҳар бир фуқаромиз, аввало, фарзандларимиз билиб олсинлар. Нега шу масалалар бўйича тарихчиларимиз оғизларига талқон солгандек миқ этишмайди?\nЯқинда телевидениеда бир кўрсатув берилди. Ҳунлар давлати, қачонлардир шу давлатни бошқарган Атилла ҳақида. Шу Атилла Волгабўйи, Астрахан чўлларини ишғол қилиб, Шарқий Европага ўтибди, кейин ўарбий Европани ҳам забт этиб, Румгача борибди ва уни иккига, яъни - Рум ва Византияга бўлиб ташлабди.\nРус, умуман, ўарб манбаларида, адабиётларида ҳунларни "гун" дейишади. Ҳунлар Атилла бошчилигида Румга бостириб кириб, уни батамом вайрон қилишган. Бу воқеалар тахминан IV аср охири - V асрнинг биринчи ярмида бўлган. Кўрсатув бошловчиси, олим одам завқ-шавқ билан Атилланинг кимга уйланганини, тўй кечаси кимнинг кўрсатмасига кўра, ким томонидан заҳарлаб ўлдирилганигача оқизмай-томизмай томошабинга етказди, ҳатто Атилланинг туғилган кунигача аниқ айтди. Ўша олимдан Берунийнинг туғилган кунини айтиб беринг, десангиз, айта олармикин, худо билади. Қизиғи бу ёқда, энди давомини эшитинг: нима эмиш, ҳунлар муккасидан айш-ишратга берилган румликларни майпарастликдан жудо қилиб, қонларига соғлом қон бўлиб қўшилган эмишлар ва шу йўл билан уларнинг умрига умр қўшибдилар. Румга маданиятни ҳам ҳунлар олиб келган эканѕ\nВаҳоланки, ўарбда Атиллани маданият олиб келган шахс эмас, улуғ бир цивилизацияни ер билан яксон қилган босқинчи сифатида эслашади. XXI асрга қадам қўймоқдамиз. Орадан шунча вақт ўтган бўлса ҳам улар Атилланинг қилмишларини унутганлари йўқ.\nҚалмоқ дўстларимиздан бири яқинда менга ёстиқдек китоб совға қилди. Ушбу китобда ёзилишича, нима денг, Атилланинг байроғида хоч тасвири бўлган эмиш. Муаллиф бу билан нима демоқчи?\nДемоқчики, насронийлик ҳам Европага саҳродан келган. Яна бир қизиқ хулосага дуч келдим. Биз ўзбеклар ҳам ўша Атилланинг авлодлари, ворислари эмишмиз. Бу билан фахрланишимиз керак экан. Биринчидан, бундай ўта жиддий хулоса чиқаришга ҳозирча ҳеч қандай асос ёки замин борлигини ҳеч ким исбот қилолмаса керак. Иккинчидан, босқинчига ворис бўлиш фахрли мартаба эмас, иснод-ку! Бу иғвога учсак, эрта Европа биз тўғримизда нима дейди? Бу гап қаердан чиқди, кимга керак бу сохта обрў?!\nБиз ўзбекларни улуғ, бунёдкор халқ деб дунёга тараннум этяпмиз ва аслида ҳам шундай. ЮНЕСКОнинг Париждаги қароргоҳида Амир Темур бобомизнинг тўйларини ўтказишдан мақсад нима эди? Комил бу инсоннинг, энг аввало, буюк давлат асосчиси, буюк бунёдкор, ижодкор шахс бўлганини, фан, маданиятга ҳомийлик қилиб, жаҳон цивилизацияси тараққиётига беқиёс ҳисса қўшганини олам аҳлига билдириш эди.\nЖаноб Жак Ширакнинг ўзи иштирок этган бу анжуманда мен мазкур фикримни ишончли манбалар асосида исботлаб беришга ҳаракат қилдим. Айтдимки, давлатчилигимиз асосларини яратиб кетган Темур бобомиз ғайрат-шижоати, юксак ақл-заковати, тадбиркорлиги, элпарварлиги билан бизга ҳамиша ибрат намунаси бўлиб қолғусидир. Биз у зоти олийдан ҳамиша руҳий мадад оламиз.\nСуриштириб кўрилса, Парижда ва умуман, Европада ҳам соҳибқирон бобомизнинг обрўсини тўкишга уринишлар бўлган. Буюк саркардалигини тан олган ҳолда, уни, айтишга тил ҳам бормайди, ёвузликда айблашган. Бунга ҳеч қандай мантиқий асос йўқлигини исботлаб бериш қийин эмас. Инсон бир пайтнинг ўзида ҳам бунёдкор, ҳам ёвуз бўлиши мумкин эмас. Не-не мадрасаю масжидлар, олий кошоналарни қурган, не-не олиму фузалоларнинг бошини силаган, Қуръони каримни ёд билган инсон ёвуз бўлмайди. Қонхўр одам "Куч - адолатда" дейиши мумкинми?!\nЎзбекистоннинг обрўйини кўтариш бир четда қолиб, аллақандай атиллаларга ворис бўлиш бизга мутлақо ярашмайди. Мен бунга қатъиян қаршиман. Кимгадир ворис бўлиш керак бўлса, биз Берунийларга, Бухорийларга, Амир Темур, Мирзо Улуғбек, Мирзо Бобурларга ворис бўламиз. Ўзбекнинг феъл-атвори барчага аён. У ерни, табиатни севади. Дўпписида сув ташиб бўлса ҳам, дарахт кўкартиради. Ўзбек том маънода бунёдкордир. Унга бировнинг ери керак эмас. Мабодо қўлига қурол олгудай бўлса, фақат ўзини ҳимоя қилиш учунгина олади.\n"Тафаккур" журналига берган интервьюмда Амир Темур бобомизнинг "Куч - адолатда" деган фикрини ривожлантириб, "Куч - билим ва тафаккурда", деган ғояни ўртага қўйдим. Тафаккур, маърифат, маънавият қаердаю, Атилла қаерда?\nЧуқурроқ ўйлаб кўрайлик: Атиллани рўкач қилиб, бизга сиз ўзбеклар ҳам кўчманчи халқсиз, демоқчи эмасмилар?\nМен кеча атай яна харитага кўз ташладим. Ҳунлар Европага Шимолдан, Дашти Қипчоқдан ўтиб кетишган экан. На улуғ Бухоро, на улуғ Самарқанд, на улуғ Хоразмга уларнинг қадами етмаган.\nШу боис ўзбек зоти қанақасига ҳун бўлиши мумкин?\nТўғри, Мовароуннаҳр сарҳадларига узоқ тарихимиз давомида не-не босқинчилар кириб келмаган, кўп йиллар, балки, асрлар давомида юртимизда не-не ўзга сулолалар ҳукмронлик қилмаган, дейсиз. Бир сўз билан айтганда, минг йиллар давомида юртимизга келиб-кетганлар озми? Эрондан Ахмонийлар, Юнонистондан Александр келди, Арабистондан Қутайба, Мўғулистондан Чингизхон келди, рус истилочилари келди. Лекин халқ қолди-ку. Хўш, бунда қандай сир-синоат бор? Халқ қандай ички куч-қудратга таяниб ўзлигини сақлаб қолди? Қадим-қадим замонлардан ўтроқ яшагани, илм-маърифатга интилгани, буюк маданиятга эга бўлгани, ўз урф-одатларини муқаддас билгани учун эмасми?\nЎзбек номи қачон пайдо бўлган? Совет тарихшуносларининг ёзишича, гўё XVI асрда бизнинг заминимизни Дашти Қипчоқ хонлари ишғол қилгандан кейин ўзбек номи пайдо бўлган эмиш. Ахир, биз Мовароуннаҳр деб атайдиган икки дарё оралиғида унгача ҳам халқ яшаган-ку! Ёки бу халқ бошқа миллат бўлганми? Мантиқ қани бу ерда?\nБиз совет замонидан қолган бу ақидани қабул қилсак, миллатимиз тарихи мана шу навбатдаги босқинчилар давридан бошланган, деган нотўғри хулоса келиб чиқмайдими? Унда бизнинг неча минг йиллик тарихимиз қаерда қолади? Самарқанд ҳам, Бухоро ҳам, Хива ҳам ўзбекларники экан, бу ерларда ўзбек давлати бўлган экан, нега энди ўз тарихимизни XVI асрдан, кимдир келиб-кетиб, номини қолдириб кетган даврдан бошлашимиз керак? Унгача ҳам бу ерда ўтроқ халқ яшаган-ку! Бу ерда ана шу ўтроқ халқнинг маданияти бўлган-ку! Ким келмасин, масалан, мўғуллар келган, XIII асрнинг 20-йилларидан XIV асрнинг 70-йилларига қадар ҳукмронлик қилганлар ва уларнинг маданияти маҳаллий маданиятга сингиб кетган. Бунда маҳаллий халқнинг маданияти, албатта, асос бўлган, устунлик қилган.\nБиз халқни номи билан эмас, балки маданияти, маънавияти орқали биламиз, тарихининг таг-томиригача назар ташлаймиз.\nЯна бир бор қайтараман: мен тарихчи эмасман. Аммо, умуман, дунё халқлари ва хусусан юртимиз тарихий тараққиёт йўлининг асосий қонуниятларини мантиқий таҳлил қилсак, шу нарса аён бўладики, Александр ҳам (уни Шарқда кўпроқ Искандар Зулқарнайн деган ном билан билишади), Қутайба ҳам, Чингизхон ҳам, генерал Черняев ҳам, умуман, ким бўлмасин, юртимизга бир неча ўн минг ё бир неча юз минг лашкари билан келган, ишғол қилган ва бу ердаги сиёсий ҳокимиятни қўлга олган. Яна такрорлайман: Сиёсий ҳокимиятни. Тамом. Тўғри, ҳукмронликлари мобайнида улар мамлакатимизнинг иқтисодий, савдо, илмий, маданий имкониятларидан ўз манфаатлари йўлида фойдаланишга зўр берганлар. Бироқ шу ерда асрлар давомида яшаб келаётган маҳаллий аҳолини, унинг кўп минг йиллик маданиятини йўқ қилолмаганлар, қилолмасдилар ҳам.\nФикримни ҳаммага яқин ва тушунарли бир мисол орқали изоҳлаб беришим мумкин. Чор Россияси юртимизни босиб олиб то биз давлат мустақиллигимизни қайта тиклагунимизга қадар ўрта ҳисобда 130 йил вақт ўтди. Шу давр ичида халқимиз бошига не-не кулфатлар, балою офатлар ёғилмади. Хоҳ сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ҳаётни олайлик, хоҳ маънавий, маданий соҳани. Кези келганда, сўнгги мустамлака даври тарихини тадқиқ қилаётган олимларимизга бир маслаҳат бермоқчиман, аниқроғи, уларнинг эътиборини бир нарсага қаратмоқчиман. Бу даврнинг илгариги замонлардан фарқи шуки, шу вақтда, айниқса, шўролар ҳукмронлиги йилларида халқимиз ташқи дунёдан бутунлай узиб қўйилди. Етмиш йилдан ортиқ даврда бошимиздан қандай маънавий, маданий тазйиқ, хўрликлар кечганини ҳам яхши биламиз. Мен бу ерда тил, адабиёт, тарих, дин, халқимиз генофонди, демография билан боғлиқ аянчли кечмишларни назарда тутаяпман. Лекин гап ҳозир уларнинг шарҳида, сабаблари, оқибатларида эмас.\nМен айтмоқчи бўлган фикр шундан иборатки, ана шундай ҳар томонлама мудҳиш, четдан қараганда халқимиз, унинг маданияти, миллий тафаккури, урф-одатлари, турмуш тарзи, ҳеч бир муболағасиз айтиш мумкинки, насл-насаби йўқ бўлиб кетиши керак бўлган шароитда барибир, қатор йўқотишлар билан бўлса ҳам, миллатимиз ўзлигини сақлаб қололдими ё йўқми? Олимларимиз шу саволга жавоб берсинлар.\nШу мавзуга тегишли яна бир масалага тўхталиб ўтмоқчиман. Собиқ марказда, Кремлда ўтирганларнинг миллий республикалар маҳаллий аҳолисини "совет халқи"га, яъни ягона халққа айлантириш билан боғлиқ сиёсатидан ўзбек халқи ниманинг ҳисобидан, қайси тарихий, табиий қонуниятлар туфайли омон чиқди? Бу ҳақда олимлар ўйлаб кўрганмилар, ўз илмий изланишларида шундай саволларни кўндаланг қўйганмилар? Афсуски, йўқ.\nХўш, масалан, бу саволга мен қандай жавоб берган бўлардим?\nБизнинг аждодларимиз, халқимиз қадим-қадимдан ўтроқ яшаган, миллатимизнинг илиги ўтроқ маданият шароитида қотган. Халқимиздаги "илиги тўқ, бақувват" деган тушунча, мен, ҳатто, қонуният деган бўлардим, бежиз пайдо бўлмаган. Ўзбек халқининг илиги тўқ, бақувват демоқчиман. Яна тилимизда "тагли-тугли", "палаги тоза" деган иборалар ҳам бор. Бу бир жойда муқим яшаган, ўз турмуш тарзига, ахлоқ-одоб мезонларига, ақидалари ва тафаккур тарзига эга бўлган хонадонларга нисбатан айтилади. Бутун оммани, бир неча юз минглаб, миллионлаб аҳолини бирлаштирган ақидаларга, мезон ва қоидаларга эга бўлган халқни қандай изоҳлаш, таърифлаш мумкин?! Ана шу ҳаётий ва ижтимоий мантиқдан келиб чиқсак, таъриф ва изоҳ битта бўлади - миллий борлиғимиз, маданиятимиз илдизи, томири ўтроқ бўлган.\nМасалага бошқа томондан ёндашиб кўрайлик. Бугунги бой маданиятимиз қайси цивилизациянинг маҳсули? Шундай маданият бор экан, уни шу заминда яшаган халқ яратганми ёки у бўм-бўш жойда пайдо бўлганми?\nДемоқчиманки, тарихимиз каби, қадим маданиятимизнинг яратилишида ҳам унга кўплаб этник гуруҳлар, эл-элатлар ўз улушини қўшган. Бу - табиий ҳол. Чунки, ҳеч қачон, ҳеч қаерда фақат битта миллатга мансуб маданият бўлмайди. Ҳар қандай цивилизация кўпдан-кўп халқлар, миллатлар, элатлар фаолиятининг ва самарали таъсирининг маҳсулидир. Бир сўз билан айтганда, кўчманчилар, босқинчилар келиб кетаверади, лекин халқ боқий қолади, унинг маданияти абадий яшайди.\nШунинг учун тарихчи олимларимиз, ҳар бири турли тушунча, муайян қарашга эга бўлишидан қатъи назар, бир жойга тўпланиб, баҳс юритиб, бир хулосага келишлари керак. Саклар, массагетлар, сўғдлар, бақтрияликлар деган турли ибораларнинг орқасидан қувиб юриш ўрнига, тарихчиларимиз миллатга унинг ҳаққоний тарихини кўрсатиб, исботлаб беришлари керак. Зотан, тарих - халқ маънавиятининг асосидир.\nБаъзи тарихчилар бизни Чингизхоннинг авлоди, ҳатто, Амир Темурда ҳам Чингиз қони бор, у мўғул қавмидан, демоқчи бўлади. Ўйлаб кўрайлик, Амир Темур бобомиз қайси миллатга мансуб?\nЯна совет даври китобларида Амир Темур аскарлари Москва атрофларига етиб боргани хусусида "мўғул-татар қўшинлари Москвани қамал қилдилар", деб ёзишган. Ҳолбуки, Соҳибқироннинг аскарлари Тўхтамишхонни тор-мор қилиб, Русияни мўғул истилосидан озод этгандан кейингина Москва атрофида пайдо бўлган. Афсуски, бу ҳақиқат Россия матбуотида 1995 йилдагина ёзилди. Бизнинг тарихчиларимизнинг заифлиги шу даражадаки, шу пайтгача биронтаси чиқиб, йўқ, тарихий ҳақиқат бундай, деб айтмаган. Йўқса, Амир Темур қаёқдаю, мўғуллар қаёқда! Қани бу ерда фидойилик, ватанпарварлик? Қани миллий ғурур, миллий ифтихор?!\nДемоқчиманки, ҳар бир халқ ўз тарихини ҳар хил таъсир ва тажовузлардан асраши керак. Бепарво бўлсангиз, турли сохта ҳомийлар, кучлар борки, улар тарихни бузиб кўрсатадиган китобларни чиқараверади. Ҳатто, чет элда ҳам чиқариши мумкин.\nДунёда дўст бор экан, ғанимлар ҳам бўлади. Биргина мисол. Биз 1996 йили Соҳибқирон Амир Темур бобомизнинг 660 йиллик тўйини ўтказдик. Шуни ҳам турлича талқин қилувчилар бўлди.\nАвваламбор, биз бирор аждодимизнинг тўйини ўтказсак, бунга унинг миллатимиз равнақи учун қилган ишлари, тарихимизда тутган ўрни сабаб бўлади. Шу нуқтаи назардан ёндашсак, Амир Темур ким эди? У, биринчи навбатда улуғ бунёдкор шахс эди. Самарқанддаги обидаларни, Шаҳрисабздаги ёдгорликларни ким қурди? Туркистондаги Яссавий мақбарасини ким тиклади? Амир Темур ва унинг авлодлари замонида Афғонистон, Эрон, Ҳиндистон ҳудудларида амалга оширилган ободончилик, меъморчилик ишларини айтмайсизми? Ким "Куч - адолатдадир" деган оламшумул, теран ҳикматни ўз фаолиятига асосий тамойил қилиб олди?\nЯқин-яқингача давлат бошқаруви санъати ҳақида сўз кетса, кўпчилик гапни ё марксчи-ленинчиларнинг давлат ҳақидаги сохта назарияси, ё бўлмаса XVI асрда яшаган Макиавелли қарашларидан бошларди. Қўйиб берсангиз, бу эски одатни бугун ҳам давом эттиришади. Давлат, салтанат, жамият бошқарувига оид мумтоз асар - "Темур тузуклари"ни ёзган ким? Умуман, кишилик тарихида ана шундай йўналишда асар битиб қолдирган бошқа ҳукмдор борми ўзи?\nЭнди Чингизхон шахсини шу мезонга солиб кўрайлик. Ундан вайрон этилган шаҳару қишлоқлардан бўлак қандай из қолди? Шундай экан, биз ўзимизни Чингизхон ворисларимиз, деб ўтирсак, ўтакетган бемаънилик бўлмайдими?\nЮртимизда тарихий шахслар, шаҳарлар, маданий ёдгорликларнинг юбилей ва байрамларини ўтказиш яхши анъанага айланиб қолди. Бу ерда гап тантаналардагина эмас, муҳими, биз уларнинг ўз даврида келажак авлодлар учун қолдирган салмоқли мероси, ижобий ишлари, керак бўлса, умумжаҳон цивилизациясига қўшган ҳиссаларини қадрлаймиз. Албатта, ҳар бир миллат ўз аждодларини эслаш, уларнинг ҳурматини жойига қўйишга интилади. Фақат бу каби хайрли ишлар ўз моҳияти жиҳатидан халқларни яқинлаштиришга, уларни ҳамжиҳат этишга хизмат қилсин.\nЯқинда телевидениеда Хожа Аҳрор Вали ҳақида кўрсатув берилди. Бу мутафаккир зот ўз даврида 25-30 йил мобайнида Марказий Осиёдаги халқларни бирлаштириш, сиёсатчиларнинг бошини қовуштириш орқали ҳар хил тўқнашувларнинг олдини олиш учун бор куч-ғайратини сарфлаган, унинг юксак обрў-эътибори бунда ҳал қилувчи аҳамият касб этган. "Шайхлар шайхи" деб ном олган бу улуғ зотнинг гапини бирор ҳукмдор, ҳоким, шаҳзода икки қилмаган. Нега деганда, халқ уни бошига кўтарган. Биз ҳам бундай азиз аждодларимизни бошимизга кўтаришга тайёрмиз.\nШу маънода, ҳунлар, хоқонликлардан нима мерос қолди? Бу "мерос"ни топиш учун қаерларда қазилма ишлари ўтказишимиз керак? Ёки XIII асрда Самарқандни ёндириб ташлаган, Бухорони, Урганчни ер билан яксон қилган Чингизхон тўғрисида турли китоблар чиқяпти, фильмлар ишланяпти. Бу асарларнинг муаллифлари Чингизхоннинг қайси бир "фазилати"ни улуғлаяпти? Ўзи Чингизхондан бирон-бир яхши мерос қолганми?\nХоҳ ўтмишда, хоҳ бугун бўлсин, бошқа миллат, давлатни ўзига қарам қилиш ниятида ҳаракат қилган, қилаётган кучлар доимо бир сиёсатни юритганлар, юритадилар: яъни қарам халқнинг маънавий, маданий, тарихий меросини йўқ қилиш, ундан жудо этиш. Мисол керакми?\nШўро даврида ўзбек миллати тарихини бузиб кўрсатишдан, уни чалкаштириб ёритишдан, баъзи саҳифаларини, умуман, кўрсатмасликдан мақсад нима эди? Чор Россиясининг Скобелев деган генерали ўз императорига мурожаат қилиб, шундай деб ёзган эди: "Маҳаллий халқ биз ўйлагандан кўра маданиятли экан. Уларни бўйсундира олмаяпмизѕ Бу халқнинг ўтмишда яратилган барча осори атиқаларини, масжиду мадрасаларини, диний китобларини ер билан яксон қилибгина, уларнинг маънавиятини сўндирибгина ўз қанотимиз остига олишимиз мумкин".\nХўш, шу гапларни тарихчиларимиз биладими? Бундай ёвуз қарашлар бўлганини халқимизга етказяптими? Афсуски, кўп олимларимиз онгида эски тузум асоратлари маҳкам ўрнашиб қолган. Улар ҳозир - мустақиллик шароитида ҳам кимдандир қўрқиб, чўчиб гапирадилар.\nЮқорида айтилганлардан қандай хулоса чиқади? Модомики, ўз тарихини билган, ундан руҳий қувват оладиган халқни енгиб бўлмас экан, биз ҳаққоний тарихимизни тиклашимиз, халқимизни, миллатимизни ана шу тарих билан қуроллантиришимиз зарур. Тарих билан қуроллантириш, яна бир бор қуроллантириш зарур. Агар олимларимизнинг илмий тадқиқот ишлари замирида ана шу фикр, ана шу мақсад бўлмаса, уларнинг сариқ чақалик аҳамияти йўқ. Тарих институти, Фанлар академияси ҳаққоний тарихни ёритиш мезонларини, унинг пойдеворини, асосини белгилаб бериши керак.\nБу масала бўйича фикрлар аниқ ва илғор бўлиши лозим. Умуман, мен фанни илғор, тараққиёт, прогресс деган сўзлар билан ёнма-ён қабул қиламан. Фаннинг вазифаси келажагимизнинг шакли-шамойилини яратиб бериш, эртанги кунимизнинг йўналишларини, табиий қонуниятларини, унинг қандай бўлишини кўрсатиб беришдан иборат, деб тушунаман. Одамларга мустақилликнинг афзаллигини, мустақил бўлмаган миллатнинг келажаги йўқлигини, бу табиий бир қонуният эканини исботлаб, тушунтириб бериш керак. Фан жамият тараққиётини олға силжитувчи куч, восита бўлмоғи лозим. Лекин бу борада бизнинг фанимиз ўз сўзини нега айтмаяпти? Нега мазмунан, моҳиятан янгича мақолалар, асарлар чиқмаяпти?\nБу ерда фан ва сиёсатнинг ўзаро муносабати хусусида тўхталиш жоиз. Зеро, фан, масалан, тарих фани ўз йўлига, сиёсат ўз йўлига, уларнинг бир-бирига алоқаси йўқ, дегувчилар ҳам топилади. Ўйлаб кўрайлик, тарих фани маҳсули - унинг хулосаларидан аввало ким фойдаланади? Сиёсатчилар эмасми? Ўз сиёсатини оқлаш, уни олға суриш, тарғиб этиш, узвийлигини таъминлаш, обрўсини кўтариш учун улар тарих фани хулосаларига мурожаат этади.\nШундай экан, савол туғилади: ушбу хулосалар кимлар томонидан, қайси мақсадлар йўлида ишлатилади - тажовузкор миллатчиларми ё инсонпарварлар, маърифатпарварларми? Шу маънода, тарихчилар миллатчилар учун хулоса чиқармоқчи бўлсалар, бу - бир маҳсулот, инсонпарвар, маърифатпарварлар учун бўлса, бу - бошқа маҳсулот. Халқимизнинг миллий туйғусини, миллий ғурурини уйғотадиган тарихий-илмий хулосалар қани? Нима учун бу масалада олимларимиз ўртасида беҳуда тортишувлар бўлмоқда? Фан давлатга, халққа, жамият тараққиётига хизмат қилиши лозимлигини унутишга асло ҳаққимиз йўқ.\nБиз фан ривожи учун, унинг таъминоти учун ҳеч нарсани аямаймиз. Абу Райҳон Беруний бобомизнинг бундан ўн аср бурун айтган фикрини эслатиб ўтмоқчиман: "Илм-фан кишиларнинг ҳаётий эҳтиёжларини қондириш заруратидан пайдо бўлади".\nИлғор илмий тадқиқот ишлари бўлса, Академиянинг иш самарадорлигини ошириш бўйича аниқ таклифлар, ғоялар, хуллас, эҳтиёж бўлса, маблағ ҳам топамиз, барча шароитни яратиб берамиз. Фақат бу ерда бир мезон бор - бу ишдан аниқ натижа, самара чиқиши керак!\nТарих фани, унинг бугунги аҳволи, истиқболи ҳақида гапирар эканмиз, мен яна бир масалага эътибор қаратишни истардим. Агар биз тарихчиларни тарозига солсак, бугунги кун нуқтаи назаридан баҳоласак, талабга жавоб берадиганлари жуда камчиликни ташкил этади. Шунинг учун тарихчи мутахассислар тайёрлашни университетлардан, яъни бошланғич нуқтасидан яхшилаш лозим, деб ўйлайман. Керак бўлса, тарихга ихтисослашган мактабларни очиш лозим. Бунинг учун эса аввало мукаммал дарсликлар яратиш, домлаларнинг ўзини қайтадан ўқитиш керак. Муҳими, ёшларнинг орасига кириш, уларнинг ичидан қобилиятли, фидойиларини топиш, уларнинг юрагини ёндириш керак. Бизда 30-35 ёшли академиклар борми? 16 ёшга кирган ўспирин - Рустам Қосимжонов шахмат бўйича қандай натижаларга эришди, жаҳон миқёсида ғолиб бўлди! Шахмат ҳам фан, бу математика дегани эмасми?\nДемоқчиманки, биз ана шундай ёшларимизга ишонамиз, суянамиз, келажак умидларимизни улар билан боғлаймиз. Уларга қанча тез йўл очиб берсак, илмда, ижодда шунча кўп изланиш, баҳс бўлади. Изланиш, баҳс, мунозара бор жойда эса ҳақиқат юзага чиқади, тараққиёт бўлади.\nИккинчидан, бизда довюрак, замонавий фикрлайдиган олимлар етишмайди. Мен академик Яҳё ўуломовни яхши билардим. У мустақил фикрга эга бўлган, керак бўлса, энг юқори лавозим эгасига ёқмайдиган тўғри гапни дадил айта оладиган олим эди. Тарихчилар яхши биладилар, одатда тепаликлар қаърида тарихий обидалар, бутун бир шаҳар ястанган бўлади. Шўро даврида фақат томлардагина пахта экилмай қолган бир пайтда, ана шундай тарихий тепаликларни ҳам текислаб пахта даласига айлантириш сиёсати авж олганда бунга қарши чиққан олим Яҳё ўуломов бўлганини мен яхши эслайман. Бу фазилати туфайли тазйиқ кўрганини ҳам эшитганман. Лекин адолатни ҳамма нарсадан устун билган, ватанпарвар одам шундай бўлади. Ана шундай одамлар ҳаёти бизга ибрат мактаби бўлмоғи лозим.\nЭнди икки оғиз сўз оммавий ахборот воситалари орқали тарих мавзусини ёритиш ҳақида. Бизнинг матбуотимиз, телевидениемиз ҳам тарихга оид мақолалар чоп этганда, кўрсатувлар тайёрлаганда бир кишининг фикрини ягона ҳақиқат сифатида қабул қилинишига йўл қўймаслиги даркор. Муайян масалада турли фикрларни бериш, баҳс орқали ҳақиқат ойдинлашувига эришиш лозим. Тарихий воқеаларни, шахслар фаолиятини изоҳлаш йўли билан одамларни асл ҳақиқатдан огоҳ этишимиз керак. Чунки, биз шакллантираётган жамиятимиз мафкураси ҳам тарих булоқларидан озиқланади.\nЯна бир муҳим масала шуки, мен "Тафаккур" журналидаги суҳбатда таъкидлаганимдек, сиёсатда ҳам, ижтимоий ҳаётда ҳам, фанда ҳам вакуум - бўшлиқ пайдо бўлишига йўл қўймаслик керак. Яъни, агар ўз ғоянг бўлмаса, сенинг юртингда чет ғоя келиб ҳукмронлик қилади. Шу маънода мустақил фикрлайдиган одамларимиз бўлмаса, ўз давлатимиз, халқимиз, миллатимиз тарихини ўзимиз тикламасак, ўзимиз холисона ёзмасак, уни бошқалар бошқача қилиб ёзади. Ёзиш билан чекланса майлику-я, бизни, ўсиб келаётган авлодни, ҳатто олимларимизни ҳам ўз йўриғига солишга ҳаракат қилади.\nМен қайси халқ қаердан келиб чиққани, кимнинг тарихи кўҳналиги хусусида баҳс юритиш, бу борада бир миллатни бошқа бир миллатга қарама-қарши қўйишга мутлақо қаршиман. Бу нарса бизга асло керак эмас. Фақат бизнинг давлатимиз тарихини ёритишда ўзга ғоя ҳукмронлик қилишига йўл қўйиб бўлмаслигини таъкидламоқчиман. Бу масалада, яъни узоқ ўтмишимиз, тарихий томирларимиз бўйича ўз мустақил фикримизга, чуқур илмий асосга эга бўлишимиз шарт. Тарихчи олимларимиз, илмий муассасаларимиз олдида турган долзарб вазифа шундан иборат.\nТарих соҳасида меҳнат қилаётган олим, мутахассисларга мурожаат қилмоқчиман: сизлар миллатимизнинг ҳаққоний тарихини яратиб беринг, токи у халқимизга маънавий куч-қудрат бахш этсин, ғурурини уйғотсин. Биз юртимизни янги босқичга, янги юксак маррага олиб чиқмоқчи эканмиз, бунда бизга ёруғ ғоя керак. Бу ғоянинг замирида халқимизнинг ўзлигини англаши ётади. Ҳаққоний тарихни билмасдан туриб эса ўзликни англаш мумкин эмас.\nШу муносабат билан бундан беш йил аввал билдирган бир фикримни эслатиб ўтмоқчиман: бино қанчалар баланд бўлса, унинг пойдевори ҳам шу қадар чуқур бўлади. Биз буюк давлат қуришни ўз олдимизга мақсад қилиб қўйган эканмиз, бунинг учун замонавий сиёсий, иқтисодий, илмий-техникавий, маънавий имконларимиз билан бир қаторда тарихий асосимиз ҳам бор. 2700 йиллик буюк давлатчилик ўтмишимиз бор.\nҲаққоний тарихимизни барпо этиш ишини нимадан бошлаш лозим? Аввало, кўп минг йиллик бой ўтмишимизни тадқиқ этишнинг яхлит концепциясини, яъни дастурини, илмий изланишларнинг услубини, қўйилаётган вазифани амалга оширадиган илмий муассасалар, улардаги потенциал, кадрлар масаласини аниқлаб олишдан. Бу келажакда ҳам узлуксиз давом этадиган катта ишнинг бошланиши бўлади. Шундан кейин ана шу аниқ, босқичлари белгиланган дастур асосида ҳар томонлама тадқиқотлар олиб борилади. Бу осон иш эмас. Шўро замонида тамоман ўзга, миллатимиз манфаатларига зид бўлган, коммунистик, шовинистик мафкура ҳукмрон шароитда ёзилган адабиётлардан уни-буни кўчириб тайёрланадиган иш эмас бу.\nМазкур вазифани амалга ошириш учун Академияга қарашли Тарих, Шарқшунослик, Археология институтлари, шу соҳага тааллуқли бўлган илмий муассасалар таркибини, иш фаолиятини ўзгартиришни замон талаб қилмоқда. Тошкент Давлат университети, бошқа ўқув даргоҳларидаги тарих факультетларининг дарсликлар, таълим-тарбия масалаларидаги камчиликларини аниқлаб, уларнинг фаолиятини такомиллаштириш юзасидан чора-тадбирлар ишлаб чиқиш зарур. Керак бўлса, уларда ишлаётган олим ва мутахассислар фаолиятига танқидий кўз билан қараб, ким шу ишга лойиқ, ким лойиқ эмас, буни ҳам аниқлаш лозим. Зарур бўлса, уларга моддий ёрдам бериш, янги гуруҳлар тузиш керак.\nМақсад шуки, фанда бизнинг тарихий томирларимизни аниқлайдиган, миллий ғуруримизни юксалтирадиган янги йўналишлар пайдо бўлиши керак.\nБир сўз билан айтганда, давлатимиз, миллатимизнинг ҳаққоний илмий тарихини яратиш кенг жамоатчилигимиз учун ғоят муҳим ва долзарб масалага айланиши лозим.\nТарихчи олимлар ва журналистлар билан суҳбат, "Мулоқот" журналининг\n1998 йил 5-сони\nЯнгиланди ( 22.11.2010 06:06 )


Оддий ҳақиқат – nurullohuz.com\n…одамлар қайнаган катта шаҳарда\nодамларни соғиниб юрсанг.\nБир ажиб ҳол: миш-мишларга боқсам, чеврада кўзга илинарли одам қолмабди. Тасаввур қиляпсизми, одам йўқ! Сув бўлмаса, қурғоқчилик бўлади, нарса бўлмаса, йўқчилик бўлади, пул бўлмаса, камбағалчилик бўлади, емак бўлмаса, очарчилик бўлади, Одам бўлмаса-чи?!\nҲамма нарса бор, одам йўқ… бор-йўғи тўрттагина товушдан тузилган шу сирли сўз (ОДАМ)ни оғиз тўлдириб айтишга ийманадиган бўлиб қолди киши – ўзи йўқ нарсани қандай айтасиз, ахир?!\nБир акамиз ҳикоя ёзибдилар. Қаҳрамонлари қанот боғлаб бутун шаҳар узра учиб чиқади, биронта одамни кўрмайди! Кўчалар ҳувиллаган, у ер-бу ерда қоғозлар, латталар, сувқоғоз парчалари учиб юрибди…\nБинолар ўрнида турибди, дарахтлар жойида ўсяпти, ҳаммаёқда ҳаёт изи бор, аммо шу ҳаётнинг гултожи бўлган одам йўқ! Ҳеч қаерда! Ҳатто ўша ҳикоянинг ўзини ўқийдиган, ўқиб қадрига етадиган кимса топилса-чи…\nИккинчи бир ўртоғимиз ёзишича, ербетида кечаётган ёқимсиз ишлардан безган биттаси юмронқозиққа ўхшаб ўра кавлаб, ертагига кириб кетган эмиш. Ўшангаям, мана, ўн йиллардан ошибди, лекин нимага ертагига кириб кетганини одам бўлиб мунда-ай тушунтирмас ҳам эмиш. Яқинлари ялинишибди, ёлборишибди, ҳеч кимга қулоқ солмабди, ўртагаҲурматли Кишиларни ҳам қўйишибди, йўқ, сира ербетига чиқмас эмиш. Ҳа? (десангиз,) Акам чилла ўтирган эмишлар.\nБекор гап, бу ўртоқ бизни ё овсар деб ўйлайди, ё туппа-тузук эсли-ҳушли тўпламни чалғитмоқчи. Унинг иши чилла эмас, аниқ чилла эмас! Чилла бунақа чўзилмайди, чилла қирқ кун кечади, У одам ертагига кириб кетганига ўнйиллардан ошибдими, бу ерда бошқа бир гап бор – мана сизга чуваланган калава! Илмий ташкилот (ИТ)лар қаёққа қараяпти ўзи? Оғизларини очиб ўтиравермасдан − томоқларига кепакчивин кириб кетади! − калаванинг учини ахтаришса бўларди!\nБошқа битта ҳикояда бир тентак Қишлоқ этагидаги кулбасини ўзига гўр қилиб олиб, ювинчсиз-кафансиз кириб кетганимиш. Шу кириб кетганича,Қишлоқ уни эсидан ҳам чиқариб юборганимиш…\nБири биридан сирли, бири биридан қўрқинчли миш-мишлар… Бу миш-мишлар нима демоқчи ўзи? Ербетида одам зоти қирилиб битди: кимлардир чилла баҳона ертагини макон тутган – нималарнидир кутиб, пуси-иб ётибди; яна бошқалари ҳовли-уйларини мозорга айлантириб, тириклай гўрга кириб кетган – қиёматни пойлаяпти… демоқчими?!\nОллоҳ-Оллоҳ, одамларга нима бўлган ўзи? Ербети нимага торлик қилиб қолди? Юраклар нега сиқиляпти? Кўнгиллар нималарни тусамоқда? Ўтаётган кунига рози бўлиб, думини йиғиштири-иб яшайвермайдими?\nҚандай яхшийди, юрган эди одамлар тирикчилигини қили-иб… шаҳарлар гавжум эди, игна ташласанг ерга тушмасиди (Наби ёзувчи айтишича, ерга тушмаслигига сабаб – ризқ ахтариб юрган биронтаси у игнани шартта илиб олиб, ўша заҳоти уйига суриб юборармиш).\nУндай десак, кўча тўла юрганлар ким? Булар одам бўлмаса, одам қани? Уларни кўрмаяпмизми ё икки оёқли инсон мустақил тур сифатида чинданам йўқолиб кетдими? Йўқ. Ана, юрибди одамга ўхшаб. Тепадан игна ташлаб кўринг-а…\nЎзи ёзувчи халқи ғирт қитмир бўлади, худди бошқа мавзу қуриб кетгандек ё ёзадиган гапи қолмагандек, йўқ ердан масала чиқариб юради. Гапни қаранг: чеврада пичоққа ярарли бутун одам қолмаган эмиш! Қўйиб берсангиз, топсаю пичоққа яратворса. Бутуни бўлмаса ҳам, яримталари юрибди-ку, дейдиган эркак йўқ.\nХуллас, бу ҳикоялару бу миш-мишлар бир куни жонга қаттиқ тегди. Ишни ўзим ўрганмоқчи, ўрганиб, тагига ўзим етмоқчи бўлдим. Оёққа шиппакни илдиму шартта кўчага отилдим.\n(Аслида, калава учини ўтирган чиллахонамда ёки ётган гўримда ахтарсам ҳам бўлаверарди, нега деганда, одамсиз кўчада менга нима бор. Лекин бу ўринда кўчага чиқиш ҳолати муҳим, унга алоҳида урғу берилгани шундан − оёққа шиппакни илишда ва кўчага шартта отилишда шиддат ва жонкуярлик бўртиб кўринади. Ҳолат қанча бўрттирилса, шунча қизиқ. Узр.)\nШундай қилиб, кўчада…\n…аҳвол ўша-ўша – ғиж-ғиж кимса, тиқилинч… ҳамма қаёққадир шошади, елади-югуради, ғовур-ғувур қилади, аммо биров-бировга қарамайди, биров-бировни танимайди, туртиниб йиқилиб тушсангиз, тапир-тупур босиб кетаверади, одаммисиз демайди, кўзлар олазарак, кимнингдир тепадан тўсатдан игна ташлаб қолишини пойлайдими ё? Ҳар эҳтимолга қарши оёғи тагига қараб юради, ниманидир ахтаради.\nБулар ким? Қўймасдир, балиқмасдир, ахир! Айтмоқчи, бу ғиж-ғижлик “ким?” сўроғига жавоб бўладими, “нима?” сўроғига жавоб бўладими? Бу гавжумлик кимларданми, нималарданми ҳосил бўлган?\nКатта йўл бўйида, бу жумбоқ тагига етолмай, гарангсиб турган паллангиз бошига айланма чироқ қўндириб, белига белдамча бўёқ тортган алламбало мошин шовқин-сурон билан ўтиб қолади. Карнайи оламга ғулғула солиб, ўшқиради:\n− Ўн олтию эллик тўққиз, тез йўлни бўшат! Сенга айтяпман!!! Пиёдалар, сенлар ҳам кўздан йўқолларинг, ҳозир бу ердан Бозорқўм ўтадилар!..\nСаволингизга жавоб дарров чиқақолади: ҳа, булар “ўн олтию эллик тўққиз”лар, “пиёдалар”, “бозорқўмлар” экан, дейсиз.\nДейсиз-да, ғалвадан узоқроқ туриш учун шоша-пиша дуч келган дарвозага ўзингизни урасиз. Енгил нафас оласиз. Бир оз ҳушингизга келганингиздан кейин теварагингизга қарайсиз. Қарасангиз, ҳалиги Бозорқўмнинг бозорига кириб қолган бўласиз.\nДўкон қаторлари ҳам, майдонлар ҳам гавжум. Ҳамма одамга ўхшайди, лекин ҳеч бири иккинчисини одам ўлароқ йўқламайди: бири олувчи, бири сотувчи, бири чойчи, бошқаси паттачи, ўртада арава тортувчилар ҳам бор. Бақиргани бақирган:\n− Ҳой калла, нари тур!\n− Ҳой салла, бери тур!\n− Кўзингга қарасанг ўласанми, мол?!\n− Пў-ўш, арава!\n− Қо-оч, арава!..\nВа ҳоказо. Одаммас у, арава у, мол у, калла у, салла у…\nЖиғибийрон бўла бошласангиз, зумда тепангизда одмироқ кийиниб олган Биттаси қийшайиб пайдо бўлади:\n− Ҳа, тинчликми? – дейди кўп маъноли ўқрайиб. Маъмуриятга тегишли панжарали бир эшикни кўрсатиб, им қоқади.\nБозорқўмнинг бу хосхонаси қанақа хона эканини ва бу одми кийинган Биттаси сизни нимага у ёққа таклиф этаётганини англамаган бўлсангиз-да, негадир ўтакангиз ёрилай дейди, юрагингиз ҳовут олади. Эс борида этакни йиғиштириш лозимлигини тушуниб қоласиз ва тез бозордан оёқларни узасиз.\nЭнди бошимни қаёққа суқсам экан, деб ҳовлиқиб кетаётганингизда манглайига “Дўхтирхона” ёзуви осилган бинога кўзингиз тушади. Томирингизни ушлаб кўрсангиз, юрак уришингиз чатоқ… йўқ, урмаяпти, чоптирилган қўқонарава ғилдирагидай дукирлаб ётибди! Қафасини ёриб чиқай дейди. Жон ҳалпида ичкари отиласиз.\nЭшик тагида бир қоровул кампир ўтирибди. Ёши тўқсонларнинг нари-берисида. Қоқсуяк жасадига оқ халат кийиб олган. Шунчаки ўтирмаяпти, ўзига ҳокимият тегиб қолганидан маст! – кайфини суряпти:\n− Кимга келдингиз? Йўқлар! Кейин келасиз!\n− Сизга йўл бўлсин?\n− У ёққамас, бу ёққа!\n− Бу ёққамас, у ёққа!\n− Ўтиринг! Туринг!.. – деб ётибди.\nСизнинг ҳам қаршингиздан тўсиб чиқади:\n− Ҳой касал, қаёққа? – дейди гупириб.\n− Касалмасман мен, одамман, соппа-соғ одамман, − деб ғўдранасиз.\nҚоровул кампир ўзиникидан қолмайди:\n− Касалсиз! Касал бўлмасангиз, бетта нима қип юрибсиз?! – деб дўқ уради.\n− Юрак дўхтирига бир кўринмоқчийдим… – дейишга мажбур бўласиз.\n− Ана, айтдим-ку, сиз касалсиз, жиддий касалсиз, сизнинг юрагингиз чатоқ! – деб касалингизга аниқ от қўяди қоровул кампир.\n− Ҳа, касалман, юрагим нимагадир типирчилаяпти, − дейсиз. Ихтиёрсиз равишда товушингиз йиғламсираброқ чиқади.\nКампир бир оз юмшайди.\n− Бизда ҳамма касал, соғи йўқ, − дейди дардингизга шериклигини билдириб.\n“Сиз ҳам соғ эмассиз, момо! Сизнинг миянгизга қурт тушган!” деб бир чимчилаб олгингиз келади-ю, чимчилашга илингудай этнинг ўзи йўқ тўқсон ёшли бу кампир қурғурда.\nҲа, момо ҳам ёшлигидан катта бир дардга чалингани аниқ, чалинганидаям биратўла оғир – мансаб дардига, унинг ҳам кўпларда учрайдиган юқумлисига чалинган. Ҳавоси ҳалиям пасаймаганидан, бир замонлар улуғ-улуғ даргоҳларнинг мафкура бўлимларида қандайдир югурдак вазифасида ишлагани билинади. Роса тиришганига қарамай бўйидан тепага кўтарила олмаган, кейин ҳойнаҳой биронта хотин-қизлар қўмитасига ўтиб олиб ёшини қаритган. Аниқ шундай! Тўртта хотинни у ёққа етаклаб, олтитасини бу ёққа етаклаб ўрганиб қолган эмасми, нафақага чиққанидан кейин уйида юраги сиқилавериб, роса мўлжаллаган-да, мана шу ерни топган. Яхши-да, буйруқ бериб ўтиради. Бу ерга келувчи ҳамма унинг буйруғига бўйинсунади. Шўрлик касаллар “Дўхтирхонанинг энг каттаси шу бўлса керак”, деб ўйлайди. Ўзини тутишидан қоқсуяк эгнига оқ халат ташлаганига ҳам камида ўттиз-қирқ йиллар бўлиб қолган-ов…\nҲаҳ, нотавон кўнгил-а! Бола-чақанинг роҳатини кўри-иб, оёғини узати-иб ётмайдими уйида…\n…деганингиздан фойда йўқ. Иложсиз кўнасиз: “Менга нима?” дея қўл силтайсизу кампир кўрсатган иккинчи қаватга чиқасиз. Сўнг ўнгга − йўлакнинг ўрталарига борасиз ва чап томондаги 7-хона эшигига қарайсиз: “Юрак амалиёти бўлими” ёзувини ўқийсиз.\nКирсангиз, худди кўксингизни ёриб, юрагингизни суғуриб олиб ташлайдигандек ваҳмага тушиб, ўйлаб ҳам ўтирмай орқага қайтасиз.\nБуларга ишониб бўладими? Булар учун сиз одаммассиз, касалсиз, касаллардан биттасисиз. Керак бўлса, шартта юрагингизни олади-да, ўрнига йўл чеккасидами, ахлат қутисидами ўлиб ётган ит ё мушукнинг буйрагини қўйиб чиқариб юбораверади. Ё занглаган қандайдир темирга алмаштириб қўяди. Сизникини эса, дуч келган бирор четэлликка кўкига пуллайди…\nЭ-э, йўқ, ошна, юрак ҳозирча ўзимизга ҳам керак, дейсизу қочасиз. Пастда яна дарддошингиз кампирга йўлиқасиз. Энди оғзини жупламоқчи бўлиб турганида ўзингизни эшикка урасиз. Шўрлик мафкурачи-қўмитачи кампир ортингиздан:\n− Учрашдингизми? Нима деди? Буларнинг биттасигаям қулоқ солманг, ўрикнинг сувидан ичиб юринг. Мана, менда бор, бир истакан ичиб кетасизми? − деганича қолаверади.\nКатта кўчага чиқиб олгач, ичингиздан тўлиб бир уф чиқади. Енгил тортасиз. Ўнгга юраймикан, чапга юраймикан, деб бошингиз қотиб турганида икки ёнингизда иккита азамат йигит пайдо бўлади.\n− Ҳа-а, худди бонкани ўмариб чиққан ўғрига ўхшаб ҳансираб турибсан бу ерда? − дейди биттаси сиқиб келиб.\nИккинчисига қарайсиз. Униси ҳам худди шундай дегандай туюлади сизга. Ё иккаласи бир пайтда гапирдимикан? Ҳар ҳолда, бу сўзлар бирваракайига иккала қулоғингиздан жаранглаб киргандай бўлади. Ўзингизни йиғиштириб олиб улгурмасингиздан иккала томондан бир пайтда иккинчи гулдурос товуш келади:\nАйтгандай, шаҳарда одам зоти қирилиб битган бўлса, унда мен кимман? Булар ким? Нимага дуч келган Азамат дуч келган кимсанинг кимлигини суриштириши керак?\nСаволларингизга тезда жавоб топа олмайсиз, миянгиз секин ишлайди, умуман ишламай қолади миянгиз.\n− Юрган бир одамман… − дейсиз нимагадир хижолат чекиб.\n− Одаммисан, йўқми − текширамиз, аниқлаймиз! − дейди Азаматлар. Оддий гапниям негадир дўқ билан гапиради. Кетидан яна гулдиратиб: − Рўмолчанг борми?! – деб қолади.\nОббо, рўмолчани нима қилади? Нимага ёнимда албатта рўмолча олиб юришим керак?\n− Йўғиди, уйдан шошиб чиқиб келаверибман, – дейсиз шалвираб. – Кейин, менинг бурним унча-мунчага оқавермайди, ўшанга, кўпинча рўмолча олиб юрмайман, − дейсиз баттар хижолат бўлиб.\n− Қанақа одамлигингниям, бурнинг оқар-оқмаслигиниям аниқлаймиз. Қани, олдимизга туш-чи!\nОлдиларига тушишингизга зарурат қолмайди − икки қўлтиғингиздан олиб, оёғингизни ерга теккиздириб-теккиздирмай диконглатиб, қаёққадир сургалай бошлашади. Елкаларингиз зирқирайди.\n− Ҳов, мен сизларга ғўламанми, одамман ахир! − деб кимлигингизни билдириб қўймоқчи бўлсангиз, биқинингиз муборак муштлардан иккитасини ейди.\n− Ўзингни бос, бўлмаса, қаршилик кўрсатди, деб керакли жойга топширвораман, энангди кўриб ётасан! − деб ўдағайлайди биттаси… йўқ, иккаласи.\nҲартугул, олиб бораётган жойлари яқин экан. Қаттиқ исканжаларидан тезроқ қутуласиз.\n− Кўзлари жойида эмас, шубҳали туюлди, унинг устига чўнтагида рўмолчасиям йўқ. Бурни оқмасимиш, − деб ўзларидан каттароқ бошқа Азаматга топширади иккаласи.\n− Бурни оқмаслик айб саналмаса керак!.. – дейсиз ўзингизча чиройли лутф қилдим деб ўйлаб.\nКатта Азамат катталигидан ташқари, қўлдан ҳам берган экан – гарданингизга ёмон бир мушт тушади.\n− Сен мен билан ҳуқуқ талашяпсанми?! − дейди. Сўнгра салмоқланиб ўрнидан тура бошларкан, оёғи тагига бир сўкинади-да, узун эснайди. – Яхшиликча ўзинг тан ол: бурноқмисан, суллоҳмисан – на-амасан? – дейди бошқача бир ҳузур ила. Эснаш чоғи икки ёнга керилган гурзидай муштларини аста-секин юқорига ҳаволатиб туриб, ҳар эҳтимолга қарши яна бир марта иккала елкангизга туширади.\n− Битта рўмолчага шунчами, эй одам?! Сиздиям бола-чақангиз бордир?! − деган маънисиз ҳайқириқ чиқиб кетади оғзингиздан.\n− Мен Азаматман, шунга ойлик оламан! Сен эсанг, бурноқсан, тушундингми?! Устига устак, чўнтагингда рўмолчанг ҳам йўқ!\nУрди Худо! Бурноқ эмаслигингизни, рўмолчани тасодифан олмай чиққанингизни кимга ва қанақасига исботлай оласиз бундай бир паллада? Кўчада лаллайи-иб юрибсизми? Унинг устига, қаёққа юрайин экан, деб иккиланиб туриб қолдингизми? Камига чўнтагингизда бир парча латта ҳам йўқ! Қип-қизил бурноқлигингизга булардан ортиқ далил бўлмаса керак!\nҚўрқиб кетасиз. Бу ердан тез қутулмасангиз, “Осмон устиданми, ер тагиданми бурноқ топиб келасан!” деб иккитасини кўчага чиқариб, ўшандан бери йўл пойлаб-зерикиб ўтирган манави Катта Азамат қўйми ё эчкининг ичак-чавоғини бўйнингизга илиб қўйиши ҳеч гап эмас.\n− Ўртоқ Азамат ака, мен тинчгина уйимда ётганидим, қайси шамол сургалаб кўчага олиб чиқди, билмай қолдим. Чинданам бурним оқмайди, бурним оқмаслигини хоҳлаган дўхтирингиз текшириб кўраверсин… Лекин кўнгил тортганда арақ-парақ ичиб тураман, ўшанда бурнимдан сал сув келмаса, бошқа пайт доим қуп-қуруқ. Ишонмасангиз, қўшниларимдан биронтасини чақириб сўранг: мен тозаман, ҳеч кимга зиёним йўқ, ўртоқ Азамат ака…\nАроқни эшитиб Катта Азаматнинг кўзлари намиқади, кўнгли юмшайди.\n− Зиёнинг бўлмаса, туришингдан, фойданг ҳам йўққа ўхшайди сенинг, − дейди нималаргадир ишора қилиб. − Масалан, доим ўзингни ўйлайсан, бизни ҳеч ўйламайсан!\n− Мени қўйворинг, фақат сизни ўйлашга сўз бераман, ўртоқ Азамат ака!.. Аксига олиб, уйдан қуруқ чиқибман.\n− Йўқ, сени энди шундай қўйиб юборолмайман. Анови иккала Азамат нима деб ўйлайди − сени берган, мени олган деб ўйлайди. Хатга тушдингми, энди хат билан чиқасан беттан, − дейди-да, қаёққадир сим қоқади: − Алў, идорами? Бурноқлардан биттасини қўлга олганидик… − деб гап бошлайди-ю, давомини айтмай, дарров тилпонни ўчиради. − Айтгандай, ўзимизнинг ҳам дўхтиримиз бор, лақаби “Баковул”, бизда эксперт бўлиб ишлайди. Олдин ўша текшириб кўрсин, кучи етмаса, ўткирроғини чақирамиз.\nСўнг бошқа рақамларни теради.\n– Баковул оға, бир кириб кетолмайсизми?\nХаял ўтмай, хонага кўркамгина бир йигит кириб келади. Кирасолиб, осмондан тараша тушгандай:\n– Нима бу, кўчаларда тентираб юрибсиз?! – дейди кўзингиз тубига тикилиб.\nТуйқус миядан мушт еган каби каловланасиз.\n– Тентираб юрганим йўқ… уйда тинчгина ўтирганидим, нима палакат босдию кўчага чиқиб кетганимни билмай қолибман… – дейсиз дудуқланиб.\n– Соқол-чи? Соқол қўйиб олибсизми?\n– Ука, тушунадиган одамга ўхшайсиз… – деб ғудрана бошласангиз, бирдан Баковул сўзингизнинг белига болта уради:\n– “Ука” деманг! Биринчидан, мен укангизмасман, эксперт-дўхтирман! Иккинчидан, сиз ҳам акаммассиз, бурноқсиз, тушундингизми, рўмолчангиз ҳам йўқ!\nКапалагингиз учиб кетади\n– Баковул ака, инсоф қилинг… шу… мен бурноққа ўхшайманми, а, яхшилаб қаранг, ўхшайманми?.. Фақат, бугун нимагадир рўмолча олиб чиқиш эсимдан чиқибди, холос. Соқол ҳам соқолмас, айтдим-ку, беш-олти кундан бери кўчага чиқмаганидим, бетимни жун босиб кетди.\n– Ҳа… – дейди эксперт-дўхтир. Иягини ғижимлайди. Бир сизга, бир Катта Азаматга қарайди. Яна бир марта чўзиб “Ҳа-а” дейдию: – Роса айёр экан, аниқлаб бўлмади… Хуллас, бу ёғи ўзингизга ҳавола. Нима дейди: эти сизга, суяги бизга, – деб хонадан чиқиб кетади.\n“Суягингизнинг эгаси”га ортидан мўлтираб қараб қоласиз. “Этингизнинг эгаси” эса, сиздан бир нарса чиқмаслигига кўзи етибми, энди нима қилсам экан, деган маънода жичча ўйланиб қолади. Сўнг дарров ҳушёр тортади:\n– Аслида, ўйланиш бизга хосмас, биз луббой ишни шартта ҳал қип қўяқоламиз, – дейди ўзини оқлаганнамо оҳангда. Жичча ўйланиб ожизлигини билдириб қўйганига xижолат чекади. – Илигингни қоқмоқчийдим-у… бахтинг бор экан, бола, эксперт-дўхтиримиз сендан манқа топа олмадилар. Аммо-лекин арақни вақтида эслатиб қолдинг, бизнинг тилда у “спиртли ичимлик” дейилади… Майли, катта эксперт-дўхтирларни овора қилмай қўяқолай. Зув чиқ-да, қорангни ўчир! – дейди кўзидан олов пуркаб.\nЎзи бугун омадингиз кептурибди. Аниқ! Бўлмаса, бунақа жойдан биров бунақа осон қутулиб чиққан эмас! Тағинам анави Баковул деганлари инсофли дўхтир экан, аниқлаб бўлмади, деди, бошқалар аниқларди, бурнида манқаси бўлмаса ҳам, ўйлаб ўтирмасдан, бор, деб хулоса берарди. Ана ундан кейин бу Азаматларнинг ҳунарини кўрардингиз… Худо сақлади.\nЭнди туёқлар тез шиқиллатилмаса бўлмас. Нарироқ бориб, ўзни сал босиб, яхшилаб ўйлаб олинади − нима қилиш, қаерга бориш ўшанда маълум бўлади.\nЯна эски ҳол: ўнгга юрайми, чапга юрайми? Айтгандай, уйингиз қайси томонда бўлса, ўша ёққа юрасиз-да. Лекин… уйингиз қаёқда?\nҚаерга келиб қолдим ўзи, деб турганингизда қаршингизда бир мошина тўхтайди.\n– Мижоз, ташлаб қўяйми? – дейди кирачи ойнагидан бошини чиқариб.\nБуниси энди ўлганнинг устига тепган дейилади. Ажабланиб қарайсиз. Шу кирачига ҳам бир мижозсиз, холос. Албатта, уям нари борса бир кирачи-да…\nХафсалангиз пир бўлади. Кирачига жавоб ҳам қилмасдан, бошингиз оққан томонга буриласиз-да, юра… йўқ, судрала бошлайсиз.\nКўнглингиздан, бир бошга бир кунда шунча ҳодиса… кўп эмасми, деган ўй кечади. Пиёда бўлдингиз, арава бўлдингиз, касал бўлдингиз, бурноқ бўлдингиз, мана, мижоз ҳам бўлдингиз, аммо одам бўлмадингиз… Хўрлигингиз келади, эзилиблар кетасиз.\nГавда эгик, бош ундан-да эгик, кўзлар ер чизади; икки қўл чўнтакда, оёқларни тўғри эмас, чалиштириб ташлайсиз, гўё теваракда кимса йўқ, бир ўзингизсиз; кимгадир елкангиз тегиб кетганига ҳам, у кимдир орқангиздан “Ҳов, кўр!” деб ҳақорат қилганига ҳам парво қилмайсиз, бир ўнг томонга, бир чап томонга тиш орасидан чирт этказиб тупук учириб қўясиз, сиз дунёни унутгансиз, дунё сизни танимайди…\nИе, нега танимайди? Нега танимаслиги керак? Мен шу қадар ҳеч кимманми? Майли, отимни билмасин, майли, мени олдин ҳеч қачон кўрмаган бўлсин, лекин одамман-ку! Одам одамни таниши, одам одамга Одамга ўхшаб муомала қилиши керакмасми?! − дейсиз йиғлагудай бўлиб.\nТуйқус туртиниб, ёмон мункийсиз, ўйларингиз сочилиб кетади. Аспалдан икки қаричча қовурғали темир чиқиб қолган экан. “Э лаънати!” деб юборасиз. Лаънатингиз шиппагингизнинг бир тасмачасини узиб юборган темиргами ёки йўлкага аспални пала-партиш босган шалтоқи аспалчиларгами аталганини ўйлаб ўтирмайсиз, эгасига етишидан кўнглингиз тўқ. Фақат, кайф-баракамни учириб юборди-я, деб ғашланасиз. Нимани ўйлаётувдим ўзи? Ҳа, одамларни…\nЯшами қизиқ бу одам боласининг: эрта билан туради, бет-қўлини ювади, унда-мунда нонушта қилиб, уйидан чиқади. Қаёққа боради, борар ери белгилими, йўлида тўғри кетяптими – кўп ҳам ўйлаб ўтирмайди. Аммо ҳар куни шу: эрта-саҳардан, болам-чақам деб, умид билан, бир тишлам нон топиш илинжида, пўстахона сакраб кўчага чиқади – насибасини излайди. Бирнима топса, боши кўкда! Тез уйига сурворади. Топмаса, қайтгиси келмайди, тимирскиланиб юраверади. Қанийди, ҳеч йўқ бир игна топилса, дейди. Кечани кеча, кўчани кўча демай изғиб-санқиган одам, ўйлайсиз, бекорга юрибдими? Сира умидини узмайди, пешонасига битилганини излайверади. Уларга ҳам аталгани бор, албатта. Фақат, қайсидир кавакка яшириб қўйилган бўлади. Гап ўша кавакни топиб, қўлни чўзиб олишда қолган, холос…\nАна, ўзимизнинг Бозорқўмларни олинг. Нимага уларга доим йўл бўшатиб яшаймиз? Чунки уларни чексиз ҳурмат қиламиз. Нимага ҳурмат қиламиз? Чунки Бозорқўмларнинг ташвиши катта. Тўғри, мундай ўйлаб қаралса, у катта ташвишининг бир учи айланиб-ўргилиб келиб бола-чақасининг оғзига ва ё ўзининг қорнига уланган бўлиб чиқади. Биламиз, лекин айб санамаймиз. Нимага айб санамаймиз? Чунки Бозорқўмлар катта кишилардир, қоринлари ҳам катта бўлади. Дарҳол енг шимариб тирикчилик кетидан тушишлари шундан. Бўлғуси Бозорқўмларнинг ризқи зинага сепилган бўлади. Биринчи зинадагисини териб еб бўлганидан кейин иккинчисига чиқади, иккинчи зинага кўпроқ, учинчисига ундан ҳам мўлроқ сепилган бўлади… Тепалагани сари ризқининг кўпаяётганини кўриб, иштаҳаси очилиб, яна, яна тепалагиси келаверади. Атайлаб шундай қилинган, чунки зинанинг ҳамма босамоғига дон бир хил сепилса, ким ҳам тепага талпинарди.\nПиёдалар, каллалар, саллалар, аравалар, чойчилар, паттачилар, касаллар, бурноқлар, кирачилар, мижозлар, кўрлар, карлар… қоринлари кичик бўлганидан улар “Кичик одамлар” дейилади. Уларнинг дони энишга ва тобора сийрак сепилади – ҳансираб излайверади, излаган сари эниб бораверади… Тиним билмай елади, югуради, охири теваракни кўрмай қолади. Ёнгинасида тепага ўрлаб кетган зинани ҳам, бу зиналардан чопқиллаб ё судралиб чиқиб бораётган бўлғусиларни ҳам илғамай қолади. Илғаса-да, парво қилмайди. Зотан, илғади нима, илғамади нима. Бурни катагига қўнган пашшани қўришга ҳафсала йўғ-у, зинага қарайдими?! У ўзининг донини топиши керак, унга аталгани энишга сепилган.\nБозор деганлари, ўзи, айни шу катта-кичик қоринлар учун чиқарилган – қимирлаган жон бор, тўрт танга топсам дейди. Бир-бирининг қўлига қарайди, кўзини аланг-жаланг қилиб, ўзига аталганини соғиниб ахтаради. Ўзиникини юраги билан сезади, шаппа ташланади, олади, чўнтагига тиқади, орқасидан эҳтиёт шарт жилмайиб қўяди – хижолатликдан чиқмоқчи бўлади гўё. Омади чопганлари зина сари чопади, қолганлар яна энишга ёйилади.\nКечқурун каттаю кичиги, ўғрисию тўғриси – ҳамма уй-уйига келади, қаршисига чопқиллаб чиққан бола-чақасини қучоғига олиб эркалайди, ёноқларидан ўпади, эртаклар айтади. Хотини пиширган овқатларни ҳузурланиб ейди, телевизор кўради, суякларини қисирлатиб керишади, кейин ухлайди. Ухлаганида хурраклар отади, тотли-тотсиз тушлар кўради.\nСўнгра уйғонади. Тонг қоронғусида ширин уйқусидан кечиб, ҳамма тенг бўлиб, бирга-бирга тўйларга, маъракаларга боради, ёнма-ён ўтириб ошлар ейди, ҳангамалашади, “сен ол-сен же” деб бир-бирига илтифотлар кўргазади, яхши кунларда кўришайлик, деб хайрлашади, кейин… ҳар ким иш-ишига етиб олиб, бири катта, бири пиёда, бири азамат, бири бурноқ, бири пиркурор, бири жиноятчи, бири бозорқўм, бири аравачига айланиб… бир-бирининг пайини кесиш, бурнини қонатиш, чуқурга қулатиш… ишларини бошлаб юборади.\nАлбатта, кўрилганидек, бу савдолар бари уйғоқларга ва тирикларга хос. Ухлоқлар ё ўликлар зарарсиз борлиқлардир. Улардан ҳеч кимсага зиён йўқ. Ҳамма қилғилиқ уйғоқлар ва тириклардан чиқади. Кулгили. Тирикликда ё уйғоқликда нима сир бор экан, деб тагига етолмайсиз. Тириклар ва уйғоқлар ўзларининг одам эканини унутади гўё.\nХуллас, ғирт томоша… “Э Одамзот!” деб юборгингиз келади.\nБунақаси кўрилмаган. Кўрилган бўлса ҳам, кўрганлар аллақачон ўтиб кетган, ҳозиргилар билмайди. Хуллас…\n…шу дам оламни мошина ғилдиракларининг чий-чийи, ўткир сигналларнинг бип-бипи босиб кетади. Чала-ярим ҳушингизга келасиз. Катта йўл ўртасида нимага ва қачон қаққайиб туриб қолганингизни эсламайсиз, бу мошиналар сизни уриб юбормаслик учун қий-чувлатиб зўрғалатдан тўхтатилганини ҳам англамайсиз. Ҳайдовчилардан кими мошинаси ичида ўтирганича қўлларини пахса қилиб, кими ойнагидан бош чиқариб, лекин бари оғир-оғир сўзлардан тош ясаб сиз томонга отаётган бўлади. Нима бўлганини шундагина ажрата бошлайсиз. Юрагингиз орқага тортиб, чотингизнинг орасигача бижирлаб кетади. Аммо гарангсиб, илдам ўзингизга келолмайсиз. Чайқалиб тураверасиз.\nБиттаси мошинасидан шартта тушиб, устингизга бостириб келаверади. Урса керак, деб ўйлайсиз. Лекин ҳимояга тайёрланиш хаёлингизга келмайди, бу ҳолда ўзингизни барибир ҳимоя қила олмас эдингиз ҳам.\n– Кўз борми, одам?! – дейди у ўдағайлаб. Лекин урмайди. Қўлтиғингиздан олади-да, тўхтаб турган мошиналарни оралатиб, чеккага судрайди. – Худо сақлади, ака. Бўлмаса, битта сизни деб, қаранг, қанча мошина бир-бирига кирарди. Нима хаёл сураётувдингиз ўзи?..\nИндамайсиз. Индаёлмайсиз. Ичингиздагиларни қандай тушунтирасиз, ахир? Йигит ўзи куйиб, ўзи гапираверади:\n– Ўн одимгина нарига борганингизда, давлат кўрга ҳассадай қилиб атай чизиқ тортиб қўйибди, ўша чизиқдан ўтардингиз – бу кўргилик йўқ эди. Давлат сиз билан менга ўхшаганларга бекорга йўл чизмайди, ака, кўзингизни очинг, чизган чизиғидан юринг, хўпми? – дейди ва сизни кўчанинг нариги бетига ўтказиб қўйиб, ўзи мошиналар оломони ўртасида қолиб кетган уловига қараб чопади.\nГулхона панжарасига суянганча нафасингизни текислар экансиз, бирдан кўзларингиз чақнаб кетади:\nНима деди? “Одам” дедими? Ҳа, шундай деди! Аниқ “Одам” деди!\nБу сўз қачонлардан буён биринчи марта ишлатилганини эслайсиз. Завқингиз қўзийди. Ҳозиргина даҳшатли палакатдан зўрға қутулиб қолганингиз ҳам эсингиздан чиқади. Кўнглингизни аллақандай сурур эгаллайди. Миянгиз тиниқлашади.\nОдам! Қандай чиройли, қандай соғинчли, қандай ёқимли Сўз! Ҳатто бемалол оғизларни тўлдириб айтса бўлади! Ахир, бу улуғвор унвонга Одам боласи ҳартомонлама лойиқ. Чунки у энг биринчи галда Одамдир! Одам бўлиб туғилган, Одам бўлиб қолажак! Фақат, бунинг учун у ўзини ҳамиша Одам ҳис этиши, бир-бирига энг олдин Одам ўлароқ боқиши, бир-бирида энг олдин Одамни кўриши керак. Бундан ортиқ ҳам эмас, бундан кам ҳам эмас!..\nМана шундақа гаплар.\nБир ҳисобга, оёққа шиппакни илиб, чиллахонангиз ёки гўрингиздан шартта отилиб кўчага чиққанингиз яхши бўлган экан. Нари-бериси билан ярим кунда кечган воқеалардан оддий бир ҳақиқатни англаб етасиз.\n– Эй одамлар, мен ҳам бир одамман, ахир! Биз ҳаммамиз одаммиз, азиз ва мукаррам Одам қилиб яратилганмиз! – деб ҳайқириб юборасиз.\nБу гаплар ҳушингизга ёқиб тушади, яна бир марта қайтарасиз. Кўчада етти яшардан етмиш яшаргача ҳамма қотади. Бир муддат анграйиб, оғзингизга қараб қолади. Ҳатто мошиналар тақа-тақ тўхтайди. Ҳеч ким сигнал чалмайди. Биров бировни сўкмайди, қўлини пахса қилмайди, очиқ чеҳра билан юзингизга термилади, яна нима деркин, деб оғзингизни пойлайди. Сиз эса, унутилган бу оддий ҳақиқатни учинчи бор баралла такрорлайсиз ва… айтган сарингиз, яна айтгингиз келаверади. Овозингизга қўшилиб кайфиятингиз ҳам кўккача юксалади гўё.\nОёқларингиз қушдай енгил бўлиб қолади. Дадил ва илдам юра бошлайсиз. Қаёққа бораётганингизнинг аҳамияти қолмайди. Уйингиз қаёқдалигининг ҳам энди қизиғи йўқдай сизга. Зотан…\n…илмий изланишингиз ҳар ҳолда натижа берди – ҳаммаси тушунарли бўлди.


«Оппозиция жамиятнинг палагидан, аста-секин, табиий ўсиб келиши керак». Содиқ Сафоев мухолифат партиялар ҳақидаги саволга жавоб қайтарди\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати раисининг биринчи ўринбосари Содиқ Сафоев тадбир давомида мухолифат партиялари ҳақидаги саволга жавоб қайтарди.\n«Наҳотки, сиз бугун Ўзбекистонда кучайиб келаётган оппозицияни, яъни, оппозицион сиёсий дунёқарашларни кўрмаяпсиз?\nБиринчи навбатда, бугун ОАВда кўтарилаётган масалалар бизнинг жамиятимизда плюрализм... бу оппозициянинг биринчи қадами, пайдо бўлаётганидан биринчи далолат.\nИккинчиси, сиёсий партиялар ўртасида 29та дебатлар бўлиб ўтди. Кўриб турибманки, партиялар нафақат бир-бирининг дастурини, балки ҳукуматни ҳам танқид қиляпти. Бу ҳам туғилиб келаётган оппозициянинг кўринишларидан бири.\nВа ниҳоят, охиргиси сифатида шуни айтмоқчиманки, ҳеч қачон мухолифат, оппозиция сунъий равишда, кимдир томонидан туза олмайди. Сиз оппозицияни тузишни кимдан кутяпсиз? Ҳукумат ўзига ўзи оппозицияни тузиши керакми?\nОппозиция жамиятнинг палагидан, ўзи, аста-секин, табиий ўсиб келиши керак. Бу сиёсий онгга, сиёсий муҳитга ва энг муҳими, қонун муҳитга боғлиқдир. Бизнинг, мана бу сиёсатчиларнинг авлодининг асосий миссиямиз, мен ўйлайманки, шундай бир муҳитни яратиш керакки, жамиятнинг ўзидан оппозиция туғилиб, кучайиб ва қонуний ўз ролини топа билиши керак», - деди Содиқ Сафоев.


Бир қатор ҳокимликлар юридик хизмат ходимларининг мартаба даражалари бир поғонага пасайтирилди — Sof.uz\n28.02 14:57 375 Ўзбекистон\nЮридик хизмат ходимларининг мартаба даражалари бир поғонага пасайтирилди. Бу ҳақда Адлия вазирли Матбуот котиби Севара Ўринбоева хабар берди.\nЎринбоевага кўра, айрим ҳокимликлар юридик хизмат ходимлари томонидан ўз мажбуриятлари ва функсиялари зарур даражада бажарилмаганлиги оқибатида ҳокимликларни ҳуқуқий таъминлаш талаб даражасида таъминланмаганлиги бир қатор жиддий хато ва камчиликлар келиб чиқишига сабаб бўлмоқда.\nайрим ҳокимликларнинг юридик хизмат ходимлари хизмат мажбуриятларини ўз вақтида ва сифатли бажармаётганлиги;\nҳокимликлар томонидан қабул қилинган қарорлар ва фармойишларнинг прокуратура, суд, адлия ва бошқа органларнинг таъсир чоралари асосида бекор бўлаётганлиги;\nюридик хизмат ходимлари устидан кўплаб шикоятлар келиб тушаётганлиги;\nхизмат вазифаларини мунтазам равишда етарлича бажармаслик одат тусига айланиб бораётганлиги аниқланди.\nБу каби аниқланган тизимли камчиликларга йўл қўйган, зиммасига юкланган функсияларни ўз вақтида ва мунтазам равишда лозим даражада бажармаётган ҳокимликларнинг 12 нафар юридик хизмат ходимларининг мартаба даражалари бир поғонага пасайтирилди.


Суд Қарағанда яқинидаги шахтада ускуналарнинг ишлашини тўхтатиб туришга қарор қилди\nҚарағанда вилояти туманлараро хўжалик суди мансабдор шахсларнинг Қарағанда яқинидаги «АрселорМиттал Темиртау» компаниясига қарашли Кузембаев конидаги ускуналарнинг ишини тўхтатиб туриш ҳақидаги даъвосини қаноатлантирди.\nАввалроқ унинг аҳволи Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг саноат хавфсизлиги ҳудудий бошқармаси инспекторларини хавотирга солган эди. Улар конда ишчиларнинг ҳаёти ва соғлиғига ҳақиқий хавф мавжудлиги, шарт-шароитлар авария ёки бахтсиз ҳодисага олиб келиши мумкинлигини ҳисобга олиб, судга мурожаат қилган.\nСудда маълум бўлишича, аввалроқ аниқланган қонунбузарликлар суд томонидан белгиланган муддатдан кейин ҳам АМТ томонидан тўлиқ бартараф этилмаган. Аввалроқ суд даъвогарга текширув ўтказиш ва экспертиза натижаларини тақдим этишни буюрган. Бугун улар судда қисқача эълон қилинди.\nАйбланувчи компания вакили буни тан олди ва бугун суд жараёнида номувофиқликларни бартараф этиш учун яна вақт сўради ва ишларнинг тўлиқ ҳажми 2022 йил январида якунланишини айтди.\nШунга қарамай, суд ер ости жиҳозларининг ишлашини, шунингдек, кондан юкларни тушириш ва кўтаришни қонунбузарликлар тўлиқ бартараф этилгунга қадар тўхтатиб туришга қарор қилди.\nКўриб чиқиш жараёнида маълум бўлишича, илгари кўмир қазиб олиш бўйича рекордчи бўлган конда кон авария ҳолатида ва саноат хавфсизлиги талабларига жавоб бермайди. Инспекторлар, шунингдек, деформация ва етишмаётган қисмларни топдилар.


03 декабр 2020, Тошкент вақти: 11:36\nШвеция пойтахти Стокҳолмдаги тартбисизликлар беш кун муқаддам шаҳарнинг 12 минг аҳоли яшайдиган Ҳусби туманида полиция томонидан қуролланган 65 ёшли қариянинг отиб ўлдирилишидан бошланиб кетди.\nКейинги бир неча кун ичида тартибсизлар шаҳарнинг бошқа туманларига ҳам кўча бошлади ва унда иштирок этаётганлар сафига 17-18 яшар ўсмирлардан тортиб, 30 ёшгача бўлган ишсиз ёшлар келиб қўшила бошлади.\nСўнгги хабарларга кўра, пайшанбадан жумага ўтар кечасининг ўзида шаҳарнинг бир неча туманида тўққиз автомобил, иккита мактаб ва бир полиция бўлимга ўт қўйилган.\nПолиция шу кунга қадар камида 8 бузғунчи қўлга олинганини билдирди. Жароҳат олганлар ҳақида эса ҳозирча маълумотлар йўқ.\nСтокҳолм марказига яқин Фитя туманидаги яшайдиган ўзбек муҳожир Муҳаммад у яшаб турган туманда ҳам аҳоли автомобиллари ва жамоат транспортига зарар етказилганини айтди.\n- Мен яшаб турган Фитя туманида ҳам шунақа воқеалар бўлди. Бегуноҳ одамларнинг машиналарини ёқворишган, метроларнинг ойнакларини синдирворишган. Эрталаб ишга кетаётганда ҳар кун чиқадиган автобусим бор. Шу автобуслар қатнамай қўйди ҳозир. Бунинг асосий сабаби ишсизлик дейишяпти ҳозир, деди муҳожир ўзбеклардан бири Муҳаммад.\nСтокҳолмда истиқомат қилаётган журналист - ТТ ахборот агентлигининг муҳаррири Виктор Олсон бу тартибсизликларнинг сабабларига тўхталди.\n- Шаҳарнинг бошқа қисмидан ажралиб турадиган у туманларида ишсизлик даржаси жуда юқори. Ишсиз ёшлар жуда кўп. Нима қилишини билмай юришибди. Бундан ўша ердаги аҳоли ҳар доим ташвишда ва биринчи сабаб шу билан боғлиқ бўлиши мумкин. Яна бир тахмин эса ўша ҳудудларда бекор юрган жиноятчиларнинг иши бўлиши мумкин. Ҳозирча бу тартибсизликнинг нега келиб чиққани сабаблари аниқ эмас, деди швед журналисти.\nЖурналист бундай ҳодисаларнинг аввал ҳам содир бўлганини эслатиб ўтар экан, бу галги тартибсизликнинг 5 кундан бери давом этаётгани фарқли жиҳат эканини урғулаб ўтди.\nАйни пайтда ҳодисани шарҳлаётган аксар швед социологлари мамлакатдаги ишсизлик даражасининг юқорилиги, муҳожир ёшларнинг изоляцияда қолгани, ҳукумат томонидан ижтимоий нафақаларнинг қисқартирилганини тартибсизликларга омил яратгани ҳақида гапирмоқдалар.\n6 йилдан буён Стокҳолмда яшаётган ва бир вақтининг ўзида 3-4та ишда ишлаётганини айтган Муҳаммад бу шаҳар ёшлари учун ишсизлик ҳақиқатда катта муаммо эканини айтди.\n- Биз ўзбеклар ишлагани келганимиз учун ҳар қанақа иш бўлса, ишлайверамиз. Лекин, мени ўзим шунча ишда ишласам ҳам ҳали 8 соатлик тўлиқ иш топа олмадим. Меҳнат биржаларининг расмийлари ҳам иш йўқлигини айтишади. Бундан 3 йил олдин ҳам иш топиш бунчалик қийин эмасди. 5 йил олдин эса анча осон эди. Ҳозир жуда қийин, дейди Муҳаммад.\nҚуйида Муҳаммад билан қурилган суҳбатни тўлиқ тинглашингиз мумкин.\nСтокҳолмда яшаётган Муҳаммад билан суҳбат.


Демонтаж қилинаётган реклама баннери ҳаракатдаги «Спарк» устига қулади - Ishonch.uz\nБош саҳифа Жамият Демонтаж қилинаётган реклама баннери ҳаракатдаги «Спарк» устига қулади\nДемонтаж қилинаётган реклама баннери ҳаракатдаги «Спарк» устига қулади\nУстига реклама баннери қулаган «Спарк» автомобили юзасидан ҳолат ўрганилмоқда. Бу ҳақда ЙҲХББ маълум қилди.\nЖорий йилнинг 8 июнь куни соат 12:00 ларда, Тошкент шаҳар, Чилонзор тумани, Бунёдкор кўчаси, 2-даражали йўлда ҳайдовчи, 1989 йилда туғилган О.И. «Спарк» русумли автомобилда ҳаракатланиб кетаётган вақтида йўлнинг ўнг томонида олиб борилаётган демонтаж ишлари сабаб реклама баннери йўл томонга қулаб автомобилга зарар етказган. Ҳодисада тан жароҳати олганлар йўқ.\nСпарк демонтаж баннер\nАввалги саҳифаАйни бир ҳужжат билан ёки бир вақтнинг ўзида ерни олиб қўйиш, захирага олиш, бошқа шахсга ажратиш тақиқланди\nКейинги мақолаЎзсаноатқурилишбанк яшил лойиҳалар бўйича битим имзолади


25 октябр 2021, Тошкент вақти: 00:49\nЎзбекистон Халқ артисти Шуҳрат Эргашев.\n17 сентябрь куни Москвада таниқли ўзбек ва рус киноси ва театри намояндаси, Ўзбекистон Халқ артисти Шуҳрат Эргашев 76 ёшида оғир хасталикдан сўнг вафот этди.\nМарҳум санъаткорнинг яқинлари Озодликка унинг охирги йилларда инсульт кечиргани ва хасталик асоратларидан даволаниб келганини айтишган.\nШуҳрат Ибрагимович 1945 йилда Тошкентда таваллуд топган. Меҳнат фаолиятини заводда чилангарликдан бошлаган. 1968 йилда Тошкент театр ва рассомлик санъати институтини тамомлаган. Шуҳрат Эргашев кейинги икки йил М. Горкий номидаги рус академик драма театрида ишлаган.\n1970 йилдан бошлаб актёр "Ўзбекфильм" киностудиясида ишлай бошлайди. Шуҳрат Эргашев ижобий ва салбий ролларни бир хил маҳорат билан ижро этгани билан ҳам мухлислар эътиборини қозонган. Кинотанқидчилар Эргашев ўз қаҳрамонларининг қайғу-аламлари, уларнинг ички туғёни, рақибга қарши курашдаги психологик кечинмаларини етказишда ўзига хос ижро услуби билан ажралиб турганини айтишади.\nШуҳрат Эргашев ва Талгат Нигматуллин\nРежиссёр Элёр Эшмуҳамедовнинг "Нафосат" фильмидаги Шуҳрат роли унинг экранда яратган илк образидир.\nАктёр Шуҳрат ("Севишганлар"), Маузер ("Қўмондоннинг қайтиши"), Анвар ("41-йил олмалари"), Убайдулла ("Қора консулнинг ҳалокати"), Талаба ("Интеграл"), Шерзод ("Семурғ"), Азиз ("Сени кутамиз йигит"), Абдураҳмон ("Зулматни тарк этиб"), Баҳромов (“Шок”), Темур ("Учар йигит") каби роллари билан шуҳрат қозонган.\nОхирги йилларда Шуҳрат Эргашев рус кино усталари билан ҳамкорликда ишлаётган эди.\nБундан бир неча йил олдин Шуҳрат Эргашев Озодликка ўз ҳаёти ва ижоди ҳақида сўзлаб берган.\n1990-йилларда Эргашев актёрлик билан бир қаторда продюсерлик ишлари билан ҳам танилди. 2000-йиллардан Москвага кўчиб келган Шуҳрат Эргашев бирин-кетин очила бошлаган ўзбек ресторанларини безатиш билан ҳам машғул бўлган.\nШу даврдан бошлаб Шуҳрат Ибрагимович Россияда суратга олинаётган кўплаб машҳур сериаллар ва фильмларда суратга тушди. “Боец” (“Жангчи”), “Псевдоним “Албанец” (“Тахаллуси “Албан”), “Знахарь” (“Табиб”), “Меч” (“Қилич”), “Висоцкий. Спасибо, что живой” (“Висоцкий. Тириклигинг учун раҳмат”) ва Куба (“Куба”) Шуҳрат Эргашевнинг охирги фильмларидан.\n1989 йилда Шуҳрат Эргашевга Ўзбекистон Халқ артисти унвони берилган.\nЯқинлари ва ҳамкасбларининг Озодликка билдиришича, машҳур ўзбек кино устаси Москва шаҳрида дафн этилади.


Тошкент вилоятида 2016 йил Давлат дастурига кўра мелиоратив объектларда амалга оширилган тадбирлар тўғрисида — Чирчиқ-Оҳангарон ИТХБ ҳузуридаги Мелиоратив Экспедицияси\nТошкент вилоятида 2016 йил Давлат дастурига кўра мелиоратив объектларда амалга оширилган тадбирлар тўғрисида\nДекабрь 31, 2016 admin Йиллик маълумотлар Ответить на комментарий\nТошкент вилоятида 2015 йил Давлат дастурига кўра мелиоратив объектларда амалга оширилган ва 2016 йилда бажариладиган тадбирлар тўғрисида\n31 декабр 2016 йил\n2015 йилда 5483,1 млн.сўм маблағ доирасида 4 та лойиҳа бўйича 23,0 км узунликдаги коллекторларни реконструкция қилиш ҳамда 1 та лойиҳа бўйича 2 дона иншоот, 1 та лойиҳа бўйича 10 дона мелиоратив тик қудуқлар ва 1 та лойиҳа бўйича\n153 дона кузатув қудуқларини қуриш, 19 та лойиҳа бўйича 10853,8 млн.сўм маблағ доирасида 993,4 км узунликдаги коллекторларни тизимли таъмирлаш тиклаш ишлари бажарилди.\nУшбу ишлар учун 936,9 тонна (Кучлюк 596,9 тонна, Пахта 340,0 тонна) дизел ёқилғиси сарфланди.\nМелиорация Жамғармаси хисобидан жами 16336,9 млн.сўмлик ишлар амалга оширилди.\n2015 йил мелиоратив объектларда амалга ошириладиган тадбирлар натижасида 22300 гектар майдонларнинг мелиоратив ҳолати ёмонлашуви олди олинишига эришилди.\n2016 йилда дастлабки қиймати 7,7 млрд.сўм маблағ доирасида жами\n8 та лойиха бўйича, 13,6 км узунликда қуриш ва реконструкция қилиш ишларини амалга ошириш режалаштирилган, шундан 2 таси йилдан йилга ўтувчи. Жумладан янгидан бошланувчи жами 6 та лойиханинг, 5 таси бўйича 13,6 км узунликдаги 5 та коллекторни, 1 таси бўйича 5 дона мелиоратив тик қудуқларни реконструкция қилиш ва қуриш ишлари кўзда тутилган.\nҚуриш ва реконструкция ишлари бўйича маълумот даврига режа 6125,4 млн.сўм бўлиб, амалда 5918,6 млн.сўмлик ёки 97 % ишлар бажарилди.\nТаъмирлаш ва тиклаш ишлари 2016 йилда жами 22 та объектда режалаштирилган, шундан 3 та объект 2015 йилдан 2016 йилга ўтувчи, қолган 19 та объект янгидан бошланувчи объектлар. Барча объектларда таъмирлаш тиклаш ишлари амалга оширилмоқда.\nТаъмирлаш тиклаш ишлари бўйича 2016 йил режаси 1050,6 км узунликда (14690,7 млн.сўм), амалда 1050,6 (100 %) км узунликда (14690,7 млн.сўм ёки 100 %) ишлар амалга оширилди.\n2016 йил мелиоратив объектларда амалга ошириладиган тадбирлар натижасида 23,5 минг гектар майдонларнинг мелиоратив ҳолати ёмонлашуви олди олиниши кутилмоқда.\n“Ўзмелиомашлизинг” ДЛК орқали Давлат унитар корхоналари томонидан жами 59 та экскаватор, 16 та бульдозер ва 44 та бошқа техникалар ёки\n13232,0 млн.сўмлик техникалар харид қилинди. 2016 йил 31 декабр ҳолатига лизинг бўйича жами қарздорлик 535,4 млн.сўм бўлиб, шундан 194,0 млн.сўм лизинг тўловидан, 341,4 млн.сўм сервис хизматидан.\nҚора металл парча чиқиндиларини топшириш йиллик режаси 35 тонна, амалда 35,0 тонна топширилди ёки 100 %.\n2017 йил 4800,0 млн.сўм маблағ доирасида жами 5 та лойиха бўйича, 17,0 км узунликда қуриш ва реконструкция ишлари ҳамда 17462,0 млн.сўм маблағ доирасида жами 19 та лойиха бўйича, 1310,0 км узунликда таъмирлаш тиклаш ишларини амалга ошириш белгиланган.\nПредыдущая запись;Тошкент вилоятида 2015 йил Давлат дастурига кўра мелиоратив объектларда амалга оширилаётган тадбирлар тўғрисида\nСледующая запись:Тошкент вилоятида 2017 йил Давлат дастурига кўра мелиоратив объектларда амалга оширилган тадбирлар тўғрисида


Тошкентда ОФК Ижроқўми йиғилиши бўлиб ўтмоқда\nSept. 26, 2018, 4:14 p.m. 960\nБугун, 26 сентябрь куни соат 15:00да Тошкентдаги «International» меҳмонхонасида Осиё футбол конфедерацияси Ижроқўмининг навбатдаги йиғилиши бошланди.\nЎФА расмий сайтига кўра, уни ОФК Президенти Шайх Салмон бин Иброҳим ал-Халифа очиб берди. Сўнгра Ўзбекистон футбол ассоциацияси 1-вице-президенти Умид Аҳмаджонов сўзга чиқиб, Ижроқўм йиғилиши қатнашчиларини юртимизда кўриб турганидан мамнун эканини билдирди.\nУмид Аҳмаджонов Ижроия қўмитасининг йиғилиши тарихда илк марта Ўзбекистонда бўлиб ўтаётгани ҳақиқатан ҳам ўзбек футболи учун тарихий воқелик эканини таъкидлаб, бунинг учун ОФК Президенти Шайх Салмон бин Иброҳим ал-Ҳалифага алоҳида миннатдорчилик изҳор қилди ва йиғилишда қабул қилинган қарорлар Осиё футболи ривожига катта таъсир кўрсатишига ишонишини билдирди.\nМаълумот учун, ОФК Ижроия қўмитаси ОФК Конгрессининг қарорларини ижро этиш учун масъул орган ҳисобланади. Ташкилотнинг бошқа 15 га яқин қўмиталари қарорлари ҳам Ижроқўм тасдиғидан ўтиши керак. Қўмитага конфедерация президенти раҳбарлик қилади. ОФКнинг 5 нафар вице-президенти, ФИФА кенгашининг 5 нафар аъзоси, Ижроқўм бош котиби ва 11 нафар қўмита аъзолари ушбу тузилма таркибига киради. Ижроия қўмитасининг 11 аъзоси орасида ЎФА бош котиби Сардор Раҳматуллаев ҳам бор.\n16 Декабрь 6055\n16 Декабрь 8281\n13 Декабрь 17332\n13 Декабрь 16083\n12 Декабрь 15646\n14 Декабрь 15153


ЎзА - Навоий шаҳрида учта кўп қаватли янги уй фойдаланишга топширилди\n16.03.2017 18:11 Чоп этиш версияси\nПрезидентимиз раҳнамолигида аҳоли, айниқса, ёш оилаларни қўллаб-қувватлаш, уларнинг турмуш шароитларини янада яхшилашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ижтимоий-иқтисодий масалаларни ҳал қилиш, биринчи навбатда, ёш оилаларнинг ўз турар жойига эга бўлишида амалий ёрдам кўрсатиш мақсадида имтиёзли ипотека кредитлари бериш тизими жорий этилди. Якка тартибда уй-жой қуриш, реконструкция қилиш ва уй-жой сотиб олиш учун ипотека кредити олувчи ёш оилалар аъзоларининг даромадига солиқ имтиёзлари берилди.\nЯнги уйга кўчиб ўтган ёш оилалар орасида Шерзод Примов ҳам бор. Унга икки хонали уйнинг калити топширилди.\n– Наврўз шодиёналари арафасида ўз уйимизга эга бўлганимиз биз учун қўшалоқ байрам бўлди, – дейди Шерзод. – Биз, ёшларга кўрсатилаётган бундай юксак эътибор ва ғамхўрлик учун Президентимиздан миннатдормиз. Миллий ва замонавий дизайн асосида барпо этилган кенг ва ёруғ хоналар, айниқса, ошхона турмуш ўртоғимга жуда маъқул. Уйда фарзандларимизни бекаму кўст улғайтириш учун барча шароит муҳайё.


Биогаз - иссиқхона ва паррандачилик фермалари учун муқобил энергия манбаи сифатида\nМаълумки, юртимизда Ўзбекистон мева-сабзовотчилик экинлари ва картошка илмий тадқиқот институти мавжуд. Институт фаолиятининг асосий йўналишларидан бири ҳимояланган грунт шароитида, яъни иссиқхоналарда сабзовот экинларини етиштириш бўйича тадқиқотларни олиб боришга қаратилган. Амалда институт сабзовотларни етиштириш бўйича бош тадқиқотчи ва ушбу соҳага оид технологияларнинг тарқатувчиси ҳисобланади. Ушбу йўналиш Ўзбекистоннинг озиқ-овқат хавфсизлиги учун ниҳоятда муҳим аҳамият касб этади. Институт тадқиқотлари натижаларидан мамлакатимиз бўйлаб барча фермерлар фойдаланди.\nАммо қатор тадқиқот институтлари сингари, у ҳам муаммоларга дуч келмоқда. 2011 йил декабрь ойининг бошида газ узатиш тўхтатилгани сабабли институт иссиқхоналарида парваришланаётган барча экинлар қуриб қолди. Амалда институтнинг тадқиқот ишлари узиб қўйилди ва мамлакатимиз сабзовотларни етиштириш бўйича зарур тадқиқотлардан маҳрум бўлди.\nБулар бутун мамлакатга хос намунавий иссиқхоналардир. Олисдаги қувурдан буғ чиқиб турибди, иссиқхоналарда эса иссиқ йўқ, бунда рамзий маъно бордек туюлади...\n2011 йилдагига ўхшаш вазият мамлакатнинг барчи иссиқхона хўжаликларида кузатилди – газ узатиш тўхатиб қўйилди ёки ниҳоятда чеклаб қўйилди. Кўплаб иссиқхона хўжаликлари ўз фаолиятини тўхтатди, бу эса йилнинг совуқ мавсумида сабзовотлар нархининг кескин ошиб кетишига олиб келди. Фаолиятини давом эттирмоқчи бўлган иссиқхоналар уларни кўмир, ўтин ёки дизель ёрдамида иситишга мажбур бўлди. Амалда ушбу энергия манбалари мамлакат экотизимига тазйиқ солади – ўрмонларнинг ўтин сифатида кесиб юборилиши, кўмир қазиш,\nАвваллари ишлаб турган кўпгина иссиқхоналарнинг ҳозирги ҳолати.\nБугунги кунда Ўзбекистон бўйлаб фақат сабзовотлар етиштирадиган иссиқхоналар 6000 гектардан ортиқ майдонни эгаллайди. Агарда помидор ёки бодиринг етиштиришда 5 ой давомида 1 гектарлик майдон учун йилига 390,000 куб. метр газ талаб қилинса, республика бўйича ушбу экинларни етиштириш учун йилига 2 млрд. 340 млн. куб метр табиий газ керак бўлади. Бу жуда катта кўрсаткич.\nОдатда газ билан иссиқхоналарга иссиқ сув етказиб берадиган қўлбола қозонлар иситилади.\nГазнинг экспорт нархи ички нархидан анча баланд эканлигини ҳисобга олсак, бу муаммони маъмурий усуллар билан ҳал қилиш иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ эмас. Ечим иқтисодий аҳамиятли бўлиши керак. Ушбу вазиятдан келиб чиқиб, Ўзбекистон иссиқхона хўжаликларига энергиядан барқарор фойдаланиш имкониятини яратган ҳолда мавжуд муаммони ҳал қилишнинг муқобил вариантини излаш лозим.\nМазкур лойиҳа давомида ана шундай муқобил вариантни синовдан ўтказиш мўлжалланган.\nЛойиҳа доирасида 2 та йўналишда иш олиб борилади:\n1) биогазни энергия манбаи сифатида тест синовидан ўтказиш; ва\n2) иссиқхоналарнинг турли моделларини иситиш учун қанча миқдорда биогаз кераклигини синаб кўриш.\nДарҳақиқат, лойиҳа давомида иссиқхоналарнинг турли моделларини иситиш учун қанча миқдорда биогаз кераклиги ва уларнинг қайси бири энергетик жиҳатдан самарадорлиги текшириб кўрилади (қиймати қанча ва қанча даромад келтиради).\nБошқача айтганда, лойиҳа воситасида иссиқхоналарнинг турли шакллари (конструкциялари) бўйича майдон бирлигини иситиш учун қандай миқдорда биогаз кераклиги кўрсатилади. Сўнгра, иқтисодий таҳлил билан бирга ушбу тавсиялар фермерларга берилади. Улар эса иссиқхоналарини иситиш учун биогаз қурилмаларини қуриш-қурмасликни мустақил ҳал қилади.\nШу тарзда, лойиҳада қуйидаги ёндашувни синовдан ўтказишни мақсад қилиб белгилаган – биогаз ишлаб чиқариш ва иссиқхоналарнинг энергия самарадорлиги энг юқори иқтисодий фойда олиш ва мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини мустаҳкамлашга эришиш йўлида иссиқхона хўжалини юритишнинг варианти бўлиб хизмат қилиши мумкинлиги аниқланади.\nУшбу тадқиқот Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси билан яқин ҳамкорликда, БМТРД нинг «Ўзбекистон Бизнес Форуми» лойиҳасининг молиявий кўмагида амалга оширилади. ССП паррандачилик секторини ривожлантиришни фаол қўллаб-қувватлайди. Йиғилишлардан бирида паррандачилик фермалари эгалари сўровдан ўтказилди. Бундай фермалар учун ҳам аҳамиятлигига кўра 4 ўринда турган муаммо барқарор энергия йўқлиги эканлигини кўрсатди. Демак, ушбу лойиҳа паррандачилик фермалари эгаларига ҳам энергия манбаи сифатида биогаздан фойдаланиш йўлларини кўрсатишга хизмат қилиши мумкин.\nЛойиҳа босқичма босқич амалга оширилади:\n1-вазифа. 120 куб.м ҳажмли биогаз қурилмасини ва энергия таъминоти комплексини барпо этиш ва ишга тушириш.\n2-вазифа. Иссиқхоналарнинг турли конструкцияларида синовдан ўтказиш фермерларга барча маълумотларни кодлаштириш бўйича маълумотларни тўплаш.\n3-вазифа. Тажрибани имкон қадар кенгроқ оммалаштириш.\nЛойиҳа ҳужжатлари билан танишиб, бу борадаги батафсил маълумотларни олишингиз мумкин.