"Kelinlar daftariga. Hayot darsligi" китоби, Toxir Malik\nФайзли аҳил оила «бахт саройи» деб таърифланади. Никоҳ ўқилганда шу сарой пойдеворига илк ғишт қўйилади. Мазкур саройни эр ва хотиннинг ўзлари барпо этишлари керак.\nЮрагида ширин орзу-умидлар билан келинлик сарпосида куёв хонадонига қадам қўяётган қиз ўзи учун сирли туюлган янги хонадоннинг тартиб-қоидалари, интизомларини ўзлаштириб олади. Агар у инсонийлик фазилатлари, аёл, она бўлишдек масъулиятли вазифалар, оилани мустахкамловчи асослар ҳақидаги тушунчаларга эга бўлса, ундай келин энг бахтли аёлга айланади.\nЎзбекистан халқ ёзувчиси Тоҳир Малик «Келинлар дафтарига» рисоласида ана шу долзарб мавзуда суҳбат юритади. «Одамийлик мулки»га илова тарзида юзага келган ушбу ахлоқ рисоласи келинларга мурожаат сифатида ёзилган бўлса-да, унда куёв, қайнота, қайноналар эътиборини тортувчи масалалар ҳақида атрофлича фикр юритилган. Муаллиф унда китобхонларни ҳасад, қарғиш, мазах каби иллатлардан огоҳ этиб, сабр, қаноат каби фазилатларга эришишга ундайди.\nШунингдек, адиб жамиятнинг дуру гавҳари саналмиш оила мустаҳкамлигининг асослари ҳақида баҳс юритаркан, ҳадис ва ривоятлардан ибратли мисоллар келтиради. Китобда қўни-қўшничилик, меҳмондўстлик, вақт қадри, исрофгарчиликдан қочиш, хуллас, инсонни гўзал қилувчи жамики фазилатлар хусусида сўз боради.\nBeklar va bekajonlar


Беларусда стажировка ўтаётган ёш олима ўз таассуротлари ҳақида сўзлади\nИнновацион ривожланиш вазирлиги томонидан кетма кет эълон қилинаётган малака ошириш, илмий стажировка тўғрисидаги танловлар олимлар учун имконият эшикларининг кенг очилганлигини кўрсатиб берди. Жумладан, Ўзбекистон-Беларусь ҳамкорлигидаги мақсадли малака ошириш учун танлаб олинган 40 ёшгача бўлган 100 нафар ёш олим ўзларининг илмий малакаларини ошириб, ҳамкасб ҳамкорлар билан тажриба алмашишга Беларусь Республикаси заминига ташриф буюришди. Қисқа муддатли, аммо пухта ташкиллаштирилган бу ҳамкорлик ёш олимлар елкасига масъулиятли аммо, залворли вазифани юклаб қўйди. Ватанимиз, Президентимизнинг олий ишончини оқлаш ҳисси, ҳар бир олим учун сарфланган харажатга аввало кўнгил олдидаги, қолаверса ёрдамга муҳтож фан олдидаги, ортимиздан қўллари кафтини кенг очиб, ҳовучини дуога тўлдирган, шогирдларига оқ фотиҳа бериб кузатган устозлар олдидаги масъулият ҳиссини бир лаҳза бўлса-да унутмоқликка ҳақли эмасмиз.\nМақсадли малака ошириш учун юборилган ёшлар учун тайёрлаб қўйилган шароитлардан, дастур асосида ҳар бир ёш олимнинг ўз мутахассислиги йўналиши бўйича масъул илмий раҳбарларга бириктирилганлигидан ташриф буюрган ёш олимларнинг ёнган кўзларида фаннинг ривожлантириш ва алангалатиш учун етарлича учқун борлиги аниқ бўлди. Институтларга бириктирилган ёш изланувчиларнинг илк таассуротларини ифодалаш учун сўз топиш қийин. Беларусь Миллий Фанлар академияси тасарруфидаги Умумий ва ноорганик кимё институтида менинг ташрифим учун барча шароитлар яратилганлигини кўриб, биринчи куннинг ўзидаёқ шу ерлик олимлардан иш тугагач қолиб ишлаш учун рухсат сўраганимда мен ҳатто меҳмон эканлигимни ҳам унутиб қўйган эдим. Бу ердаги илк куннинг ўзида ходимга бириктирилган илмий раҳбар ёрдамида институт фаолияти билан танишиш жараёнида илғор технологиялар билан лабораторияларнинг таъминланганлиги, олиб борилаётган изланишларнинг юқори савияси, ёш кадрларнинг илмий салоҳиятидан миямга келган илк алдамчи фикрдан уялиб кетдим, бир оз виждоним олдида қизардим рости ва бу қизариш бошқа ҳолатларда ҳам такрорланди...\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёевнинг фаннинг халқаро стандарт андозаларига мос ривожланиши учун олимларни қўллаб қувватлашлари ва Инновацион ривожланиш вазирлигининг ёш олимлар учун яратиб бераётган имкониятларидан фойдаланиб Ўзбекистон-Беларусь қўшма ҳамкорлик доирасидаги илк малака ошириш дастури доирасида Беларусь миллий фанлар академияси умумий ва ноорганик кимё институтининг “Полимер сақловчи дисперс системалар” ва “Адсорбент” каби лабораторияларида ўз малакамизни ошириб, бу ердаги илғор технологиялар билан танишдик. Саноат оқава сувларини тозалашнинг, адсорбентлар олинишининг янги усулларини ўзлаштирдик. Тозаланган сувни циклга қайта ишлатиш учун қайтарилиши сувни тежашга ва иқтисодий самарадорликка олиб келади. Биз ўрганган усуллар ёрдамида ва бу ердаги илғор технологияларни ўзимизда ҳам қўлланса, биринчи навбатда ишнинг сифати ошади, қолаверса олиб бориладиган тадқиқот учун кетадиган вақт беш мартага қисқаради. Илмий натижаларимиз халқаро Scopus нашрларида эълон қилиниши учун замин яратилади. Бу каби стажировкаларнинг уюштирилиши фан учун янги саҳифа очиб берди, сабаби ёш олимларимизнинг илмий фикрлашларида, дунёқарашларида ўлчами кенг ғоялар шакллана бошланди. Табиийки, аниқ мақсад билан Беларусь юртига ташриф буюрган ҳар бир ёш олим янги илмий ғоялар билан Ўзбекистонимиз фанига нафи тегадиган ишланмалар билан қайтади.\nМен фаолият юритадиган ЎзР ФА Умумий ва ноорганик кимё институтининг “Коллоид кимё” лабораториясида қатор илмий изланишлар олиб борилади. Турли зарарли моддалар билан ифлосланган саноат оқава сувларини юмшатиш ва тозалаш шу ишланмалар жумласидандир. Ҳар бир корхона қандай маҳсулот ишлаб чиқаришига қараб, суви турлича ифлосланади. Ифлосланган сувларни рухсат этилган меъёрий нормаларгача тозаламасдан туриб дарё ва денгиз ҳавзаларига оқизиб юбориш мумкин эмас. Бу аввало, дарё ва денгизда яшайдиган сув жониворлари ва сувўтларнинг ҳаётига хавф туғдиради, қолаверса атроф муҳитнинг ифлосланишига ва дарё-денгиз атрофида яшайдиган аҳоли саломатлигига жиддий таъсир кўрсатади. Бу каби жиддий экологик муаммоларнинг ечими сифатида олиб бориладиган ишланмаларда, саноатнинг оқава сувларини тозалашда янги адсорбентлар ишлаб чиқиш учун маҳаллий хом ашёлардан фойдаланилади. Адсорбент — ютувчи модда бўлиб, маҳаллий хом ашё сифатида таклиф этилаётган табиий адсорбент бу биз билган кўмирдир. Турли зарарли моддалар билан ифлосланган саноат оқава сувининг кимёвий таркибида энг камида 20 га яқин турли элементлар мавжуд. Ҳар бир элементнинг миқдорини билиш учун эса биз таркибидаги мавжуд элементлар сонига тенг миқдордаги усуллар ёрдамида аниқлаймиз. Кимёвий таркибини аниқламасдан туриб, зарарли зарралар миқдорини билмай туриб уни тозалаш учун адсорбент ёки реагентни тавсия этиб бўлмайди.\nИнститут лабораториясида мавжуд қурилмаларда бизнинг маҳаллий хом ашё асосида термик ва паргаз ишлов берилган адсорбентларни ҳам ўрганиш учун рухсат сўраганимда илк олинган натижаларимиз беларуслик тадқиқотчи менга фахр билан кўрсатган ўз тажрибаси натижаларига нисбатан бир ярим баравар юқори натижа эканлигини кўриб, кўксимда фахр туйғуси уйғонди. Ҳозиргидек илмий тажриба алмашиш учун йўналтирилган стажировкалар илмимиз ва фанимизнинг гуркирашига асос бўлади, деб ўйлайман. Беларусь ҳамкор ҳамкасбларимиздан ўзимиз учун янги усулларни қўллаб олий таълим—фанишлаб чиқаришни интеграциялашуви натижасида фаннинг янги саҳифаси очилишидан умидимиз катта.\nЎзР ФА Умумий ва ноорганик кимё институти\n“Коллоид кимё” лабораторияси етакчи илмий\nходими, техника фанлари доктори


Тошкентда машина бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилинган Spark ҳайдовчиси пиёдани уриб юборди - Daryo\n11:11, 11.05.2021 15730\nҲайдовчи автомобилни бошқариб кетаётиб, тартибга солинмаган пиёдалар ўтиш жойидан кесиб ўтмоқчи бўлган пиёда 23 ёшли Б.Р.ни уриб юборган.\nОқибатда пиёда олган жароҳатлари сабаб воқеа жойида вафот этган.\nҲолат юзасидан Жиноят кодексининг 266-моддаси 2-қисми (транспорт воситалари ҳаракати ёки улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидаларининг бузилиши оқибатида одам ўлиши) бўйича жиноят иши қўзғатилди. Тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.\nАввалроқ Фарғонада Damas 9 ёшли қизни уриб юборгани, Навоийда маст пиёдани машина уриб кетиши оқибатида жабрланувчи вафот этгани, Самарқандда Cobalt мактаб олдидаги пиёдалар йўлагидан ўтаётган 8 ёшли қизни уриб юборгани тўғрисида хабар берилганди.\nМавзуга доир: Қашқадарёда 2021 йилнинг ўтган 4 ойи давомида пиёдалар иштирокидаги ЙТҲлар оқибатида 23 нафар фуқаро вафот этгани маълум бўлди\n10:50, 25.05.2021 180167\n20:18, 04.06.2021 123241\n14:26, 22.05.2021 87091\n11:27 Бугун 37\n11:10 Бугун 1160\n10:52 Бугун 2585\n10:37 Бугун 6592\n03:11, 20.06.2021 102907\n16:52, 20.06.2021 82254\n22:37, 19.06.2021 79928\n17:11, 20.06.2021 57940


Худди кинолардагидай: Жиззахда босқинчилар ҳайдовчини тунаб кетишди. У эса ИИБга ёлғон маълумот берди\nУ аризасида босқинчилар кийими ва телефонига қўшиб 1200 доллар пулини ҳам олиб кетганини айтган. Суриштирув давомида эса пул ўзида қолгани аниқланган.\nИИВ ҳузуридаги тергов департаментининг хабар беришича, 2022 йил 22 феврал куни Самарқанд вилояти Ургут тумани Камангарон қишлоғида яшовчи 31 ёшли Б.Р. Ғаллаорол туман ИИБ бошлиғи номига ариза билан мурожаат қилган. Унинг аризасига кўра, 22 феврал куни соат 22:30ларда Самарқанд шаҳар “Улуғбек” автошоҳбекатидан ўзига тегишли бўлган Cobalt машинасига Тошкент шаҳрига олиб бориб қўйиш учун 2 нафар нотаниш йўловчини ўтказган.\nЖиззах вилояти Ғаллаорол тумани “Кўкгумбаз” МФЙ ҳудудига етганда орқа ўриндиқда ўтирган йўловчилардан бири ўткир тиғли жисмни унинг бўйин соҳасига тираган. Машинанинг олд ўриндиғида ўтирган йўловчи эса унинг юз ва қорин қисмига муштлаб урган ва машинани тўхтатишни буюрган.\nҲайдовчи Б.Р. уларнинг талабларини бажариб машинани йўлнинг қатнов қисмида тўхтатиб, қарама-қарши йўналишга ўтиб кетган. Номаълум шахслар эса машина салонида бўлган курткасини ҳамда ички чўнтагида бўлган 1 200 доллар ва “REDMI-10S” русумли телефон аппаратини олиб кетишган.\nМазкур ҳолат юзасидан Ғаллаорол тумани ИИБ ҳузуридаги Тергов бўлими томонидан номаълум шахсларга нисбатан Жиноят кодексининг 164-моддаси 2-қисми “а, б” бандлари (босқинчилик) билан жиноят иши қўзғатилган.\nОлиб борилган тергов-тезкор ҳаракатлари натижасида мазкур жиноят Самарқанд вилоятида яшовчи 22 ёшли О.Ш. ҳамда Қашқадарё вилоятида яшовчи 24 ёшли П.Л. томонидан содир этилгани аниқланиб, улар процессуал тартибда ушланган.\nТергов давомида қонунбузарлардан телефон аппарати ҳамда олиб кетилган пуллар сўралганда, улар босқинчилик йўли билан қўлга киритган “REDMI-10S” телефон аппаратини Тошкент шаҳар Чилонзор туманида жойлашган “Фарҳод” бозорида ўзларига нотаниш бўлган фуқарога 1 миллион сўмга сотиб юборишгани, жабрланувчи аризасида кўрсатган 1 200 доллар миқдоридаги пуллар эса ўғирланмагани, аксинча пуллар жабрланувчининг ўзида экани аниқланган.\nТергов ҳаракатлари давомида айбланувчилар доираси аниқланиб, ҳуқуқий баҳо берилиши таъминланади. Ҳозирда тергов давом этмоқда.\nФарғонада уч нафар фуқаро алоқа компанияси офисига ҳужум уюштирди - ИИВ\n“Калашников” ва граната билан Самарқанддаги заргарлик дўконига босқинчилик жинояти тарихи\nХудди кинолардагидай: Қашқадарёда босқинчилар йўл четида тўхтаган Matiz эгасини тунаб кетди\nҚашқадарёда пневматик тўппонча, электрошокер ва чопқи билан қуролланиб босқинчилик қилган 3 йигит қўлга олинди


..:: ISLOM.UZ ::.. - ЛИБОСНИНГ ОДОБЛАРИ ҲАҚИДА\nИнсонни ҳайвондан ажратиб турадиган аломатлардан бири либосдир. Одам авратини-айбини беркитиб туриш учун Аллоҳ таоло унга либос ато қилган. Либоснинг зарури авратни пинҳон тутадиганидир. Лекин Аллоҳ инсоннинг авратдан бошқа аъзоларини ҳам тўсиш эҳтиёжи борлигини инобатга олиб, либосни зийнат тарзида нозил қилди. Худди шундай, либосни ўз ўрнида, яъни, шариатга мувофиқ истеъмол қилган инсон зийнатли ҳисобланади. Аммо энг асосий либос-тақво либоси. Шунинг учун ҳам Аллоҳ таоло оятда: «Тақво либоси, ана ўша яхшидир», демоқда.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким манманликлик ила кийимини судраб юрса, қиёмат куни Аллоҳ унга назар солмас», дедилар.\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, албатта, менинг изоримнинг бир тарафи уни ушлаб юрмасам тушиб қоладир?» деди Абу Бакр.\n«Сен манманлик ила қиладиганлардан эмассан», дедилар». Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Қадимда ҳам, ҳозирда ҳам баъзи одамлар манманлик, гердайиш, мутакаббирлик ва бошқаларни камситиш учун турли йўлларни қўллаб келишган ва келмоқдалар. Ана ўша номаъқул йўллардан бири кийим-бош ила манманлик қилишдир. Ислом манманлик ва мутакаббирликнинг барча турларини ҳаром қилгани ҳаммага маълум. Ана ўшалар қаторида Аллоҳнинг охирги ва мукаммал дини Ислом кийим-кечак ила манманлик қилиш, гердайишни ҳам ҳаром қилгандир. Ҳаром қилганда ҳам, қаттиқ лаҳжада ҳаром қилганлигини ушбу ҳадиси шарифдан билмоқдамиз.\n«Ким манманликлик ила кийимини судраб юрса, қиёмат куни Аллоҳ унга назар солмас»\nЎша пайтда, арабистон шароитида кийим билан мутакаббирлик қилиш, кийимни керагидан узун қилиб олиб, бошқаларни писанд қилмай, узун кийимни ерга судраб юриш билан ифода қилинар эди. Бу ҳадиси шариф ким ўша ишни қилса Аллоҳ таоло қиёмат куни унга қарамаслиги, ундоқ нобакор банда ўз Роббисининг назаридан қолиши ҳақида сўз юритмоқда. Қиёмат куни бундоқ ҳолга дучор бўлиши банда учун чексиз мусибатдир. Шунинг учун Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан ушбу гапни эшитиш билан ҳассос инсон Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу дарҳол ларзага тушдилар.\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, албатта, менинг изоримнинг бир тарафи уни ушлаб юрмасам тушиб қоладир?» деди Абу Бакр».\nИзор тикилмайдиган, инсон киндигидан пастига тутиб оладиган кийим эканини аввал ўргаган эдик. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг изорлари қўл билан ушлаб юрилмаса бир тарафи ерга тушиб қоладиган экан. Ўша ҳолат ҳам қиёмат куни мазкур бахтсизликка сабаб бўладими, деган савол беришларидан у кишининг ўзлари ҳақида қайғураётганлари кўриниб турибди. Ҳақиқатдан ҳам шундоқ бўлиши мумкинми? Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бу саволга қуйидаги жавобни бердилар.\n«Сен манманлик ила қиладиганлардан эмассан», дедилар».\nДемак, асосий иллат манманликда экан. Айниқса Абу Бакр розияллоҳу анҳуга ўхшаш етук инсонлардан манманлик содир бўлиш эҳтимолдан узоқ. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг гувоҳликлари ўзи етарли.\nМусулмон инсон манманлик, мутакаббирликнинг турли кўринишларидан доимо узоқда бўлиши керак. Жумладан, ушбу бобда ўрганганимиз кийим бош билан кеккайишга ҳеч йўл қўймаслиги керак. Бунинг эҳтиёт чораси ўлароқ манманликка олиб борадиган кийимларга яқинлашишдан сақланмоқ маслаҳат берилади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бир киши ўзининг соч шокиласига ва кийимига махлиё бўлиб юриб бораётганда, бирдан уни ер ютиб юборди. Энди у қиёмат қоим бўлгинча пастга тушиб бораверади», дедилар». Икки шайх ривоят қилган.\nШарҳ: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўтган умматлардан бир киши ўзининг чиройига, кийимига зеб бериб мутакаббирик қилгани қандоқ оқибат ила тугаганини ажойиб васф қилиб бериш ила сиз билан биз мусулмонларни ўша шахсга ўхшашликдан қайтармоқдалар.\nМазкур бадбахтликка гирифтор бўлган одам сочини ҳавас билан ўстирган экан. Унинг сочи елкасига тушиб турар экан. Кийимни ҳам бошқаларга кўз-кўз қилиш учун танлаб кийган экан. У кунлардан бир кун,\n«…ўзининг соч шокиласига ва кийимига махлиё бўлиб юриб бораётганда, бирдан уни ер ютиб юборди».\nБунга ўхшаш нобакорларни, ўзини ўзгалардан арзимаган нарса ила устун қўядиганларни, кийими ила манманлик ва мутакаббирлик қиладиганларни ер ҳам ўз устида олиб турмай ютиб юборишга тайёр экан. Аммо ер уни ютиши билан иш битиб қолмайди. Балки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу ҳадисда айтганларидек,\n«Энди у қиёмат қоим бўлгинча пастга тушиб бораверади».\nЯъни, у қиёматгача ер ютиш азобини чекиб, қийланиб туради. Қиёмат куни эса, унинг абадий ҳоли қандоқ бўлишини Аллоҳ таолонинг Ўзи белгилайди.\nКим ана ўшандоқ ҳолга учирамай деса, зинҳор ба зинҳор кийими ила манманлик қилмасин.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «У киши изорини ерга судраб кетаётган бир одамни кўриб қолиб, оёғи билан ерни тепиб, ўшанда у Баҳрайннинг амири эди, қуйидагиларни айтди: «Амир келди, амир келди, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам, «ким изорини мутакаббирлик ила судраса, албатта, Аллоҳ унга назар солмайди», деганлар», деди». Муслим ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадиснинг ривоятчиси, улуғ саҳобий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу Баҳрайнга амир бўлганлар. Ўша амирлик пайтларида бир одамнинг изорини ерга судраб кетаётганини кўриб қолиб, аччиқланиб, ер тепиб:\n«Амир келди, амир келди, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам, «ким изорини мутакаббирлик ила судраса, албатта, Аллоҳ унга назар солмайди», деганлар», деди».\nБу ривоят ҳам олдингисини таъкидлаб келмоқда. Унда саҳобаи киромлардан бирининг Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таълимотларига одамларнинг амал қилишига қанчалик ҳарислик қилганлари ёрқин намоён бўлмоқда.\nБу ривоятдан кийинишнинг Исломий маданиятига амал қилишда билган кишилар билмаганларга ёрдам беришлари, билмаганларини ўргатиб қўйишлари ҳақида ҳам маълумот олмоқдамиз.\nАбу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ қиёмат куни учтага гапирмайдир; берган ҳар бир нарсасини миннат қиладиган миннатчига, савдо молини ёлғон қасам билан ўтказувчига ва изорини судраб юрувчига», дедилар». Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Аллоҳ таоло қиёмат куни бирор бандага гапирмай қўйиши ўша банда учун энг улкан азобдир. Бундоқ ноқулай ҳолатга тушувчилар ичида ушбу ҳадиси шарифда зикрлари келаётган уч тоифа одамлар ҳам бор экан:\n1. «…берган ҳар бир нарсасини миннат қиладиган миннатчи».\nМиннатчилик Исломда қаттиқ қораланишини жуда яхши биламиз. Бу ҳақда авваллари ҳам кўп гапириб ўтилган.\n2. «савдо молини ёлғон қасам билан ўтказувчи»\nБундоқ кишилар ҳаридорга, ижарачига ва бошқа турли йўллар билан улардан бирор нарса оладиган кишиларга ўз молларини ўтказиш учун ёлғондан қасам ичадилар. Бу масала савдо китобида керагича баён қилинган.\n3. «изорини судраб юрувчи»\nКийимини ерга судраб юрувчи одам ҳам олдинги икки турдаги гуноҳларни қилганлар билан бир қаторга қўйилмоқда. Шунинг ўзи ҳам бу масалага алоҳида эътибор бермоқ лозимлигини кўрсатади.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Енглар, ичинглар, кийинглар ва садақа қилинглар исроф ва мутакаббирлик бўлмаса бўлди», дедилар».\nШарҳ: Ушбу ҳадиси шариф инсон ҳаётидан ҳар куни, ҳар доим такрорланиб турадиган ҳолатлардаги умумий Исломий қоидани баён қилмоқда.\nБошқа динлар, тузумлар ва халқларнинг ушбу борадаги тасарруфларига қарасак, Исломдаги каби мўътадилликни кўрмаймиз. Улар ёки у тарафга, ёки бу тарафга оғиб кетган бўладилар.\nҚайси бирлари еб-ичиш, кийиш ва садақа ишларида тарки дунё йўлини тутиб, имкони бор нарсани қилмай ўзини ўзи қийнайди. Албатта, ҳозирда бу тоифадагилар оз.\nКимдир ҳаётни еб-ичиш, кийишу ўйин-кулгудан иборат деб хаёл қилади. Бутун имкониятларини мазкур нарсаларга сарфлайди. Еб-ичишда ҳам кийинишда ҳам, садақа қилишда ҳам доимий ва чегарасиз равишда исрофга йўл қўядилар. Энг ёмони, бу масалада дунёқарашлари нотўғри бўлганидан еядиган таомлари, ичадиган ичимликлари, киядиган кийимлари ва қиладиган садақалари ила манманлик, мутакаббирлик қиладилар. Ҳозирда худди шу тоифа кўпчиликни ташкил қилади.\nЧексиз афсуслар бўлсинким, баъзи мусулмонлик даъвосини қилиб юрганлар ҳам Ислом таълимотларидан узоқлашиш, уларга амал қилмаслик оқибатида бу масалада хатога йўл қўядилар. Оқибатда турли-туман муаммолар келиб чиқади.\nУшбу ҳадиси шарифни яхшилар ўзлаштириб олиб, ҳаётимизга татбиқ қилсак, ўша муаммолардан фориғ бўлишимиз турган гап. Аллоҳ таоло ато қилган неъматлардан меъёрида фойдаланиб, исрофга ва такаббурга йўл қўймасак, икки дунё саодатига эришишимиз турган гап.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳу айтадилар: «Модомики сенда икки нарса; исроф ва манманлик бўлмаса, хоҳлаганингни е, хоҳлаганингни кий». Иккисини Бухорий ривоят қилган.\nШарҳ: Машҳур саҳобий Абдуллоҳ ибн Аббоснинг бу ҳикматли гаплари Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таълимотларини У зотдан эшитган кишининг ўз иборалари билан айтиши, десак хато бўлмас. Яна шуни таъкидлашимиз лозимки, ушбу ривоятларда Аллоҳ ҳалол қилган, ҳалол-пок йўл бидан топилган неъматлар ҳақида сўз кетмоқда.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Осилтириш изорда, кўйлакда ва саллададир. Ким ўша нарсалардан бирортасини манманлик ила осилтириб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга назар солмас», дедилар». Абу Довуд ва Насаий ривоят қилган.\nШарҳ: Биз «осилтириш» деб таржима қилган ибора арабчада «исбол» дейилади ва кийим бошга тегишли гапларда такаббур ва мақтанчоқлик учун мазкур кийимларни керагидан ортиқ узайтириб олишни англатади.\n«Изор» кишининг белидан пастига тутиладиган лунгисифат кийим эканлиги аввалда бир неча бор такрорланди.\nАлбатта, инсоннинг белидан пастини тўсиш учун кийиладиган бошқа номдаги либослар ҳам шу маънога қўшилади.\n«Кўйлак» арабчада «қомийс» дейилиб ўзларининг одатларидаги кўйлакни англатса ҳам бошқа унга ўхшаш кийимларни ҳам ўз ичига олади. Кўйлакни осилтиришга унинг енгини керагидан ортиқ равишда манманлик учун узайтириб олиш ҳам киради, деганлар уламоларимиз.\n«Салла» маълум бош кийими. Уни шариатга номувофиқ осилтириш бир учини такаббур ила ҳаддан ташқари узун ташлаб юришдир.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Изоримда бир оз узунлик бор ҳолда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларидан ўтувдим, у зот: «Эй, Абдуллоҳ, изорингни кўтар!» дедилар. Бас, мен уни кўтардим. Сўнг e зот, зиёда қил, дедилар. Мен яна зиёда равишда кўтардим. Шундан буён ўша ҳолатни лозим тутадиган бўлдим». Қавмдан баъзиси:\n«Икки болдирнинг яримигача» деди у». Муслим ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ривоят учун изоҳнинг ҳожати йўқ. Ҳамма нарса ўзи изоҳдан иборат бўлиб турибди. Изор ва у каби эркаклар танасининг паст қисмиги киядиган кийимларнинг узунлиги болдирнинг яримигача бўлиши кераклиги ҳақида сўз кетмоқда.\nҲузайфа розияллоҳу анҳу айтдилар: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам менинг болдиримнинг ёки ўзларининг болдирларининг гўштли жойидан тутдиларда: «Бу изорнинг жойидир. Агар кўнмасанг, яна пастроқда. Агар кўнмасанг, изор учун икки тўпиқда ҳақ йўқдир», дедилар». Термизий ва Насаий ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда изор ва унинг қабилидаги кийимларни болдирнинг яримидан пастга, тўпиққача тушириб юриш мумкинлиги, лекин тўпиқнинг ўзини тўсмаслиги лозимлиги ҳақида сўз кетмоқда.\nАбдурраҳмон розияллоҳу анҳу айтди: «Абу Саъиддан изор ҳақида сўрадим. Бас, у: «Хабардорини топдинг. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдиларки, мусулмоннинг изор тутиши икки болдиргачадир. Ундан икки тўпиққача танглик ёки гуноҳ йўқ. Икки тўпиқдан пастга тушган нарса дўзахдадир». Абу Довуд Бухорий ва Насаий ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ривоят соҳиблари Абдурраҳмон розияллоҳу анҳунинг улкан саҳобий Абу Саъид ал-Худрий розияллоҳу анҳудан изорнинг узунлигини қанча бўлиши ҳақида сўрашларидан ўша вақтларда ҳам бу масалада баъзи бир тушунмовчилик ва хилофлар чиқиб туриши чиқади.\nУшбу масала ҳақида бир неча ривоятни ўрганган бўлсак, энди, биринчи марта, мана шу ривоятда изорнинг тўпиқдан пастга тушган қисми дўзахда куйиши ҳақида сўз кетмоқда.\nЖобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу айтади: «Одамлар гапини тўхтовсиз қабул қилаётган бир кишини кўрдим. У нима айтса ҳам, улар сўзсиз қабул қилишар эди.\n«Бу ким?» дедим.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам», дейишди.\n«Алайкассаламу, яа, Расулуллоҳ!» деб икки марта айтдим.\n«Алайкассаламу» дема, бу ўликларга айтилади. Ассаламу алайкум, дегин», дедилар у зот.\n«Сиз Аллоҳнинг Расулимисиз?» дедим.\n«Ҳа, мен сенга зарар етганда Унга дуо қилсанг кушойиш берадиган, сенга қурғоқчилик йили етганда Унга дуо қилсанг, сенга набототларни ўстириб қўядиган, бепоён жойда туриб маркабинингни йўқотиб қўйиб Унга дуо қилсанг, уни сенга қайтариб берадиган Аллоҳнинг Расулиман» дедилар.\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, менга тавсия айтинг» дедим.\n«Зинҳор ва зинҳор бирортани сўкма» дедилар.\nБас, шундан кейин ҳурни ҳам, қулни ҳам, туяни ҳам, қўйни ҳам ҳеч-ҳеч сўкмадим. Яна у зот:\n«Яхшиликдан ҳеч бир нарсани зинҳор ҳақир санама. Биродарингга очиқ юз билан гапиришинг ҳам яхшиликдандир. Изорингни болдирнинг яримигача кўтар. Агар кўнмасанг икки тўпиққача. Изорни осилтириб юришдан сақлан. Чунки, бу иш такаббурликдандир. Албатта, Аллоҳ такаббурликни суймас. Агар биров сени ўзи сенда борлигини билган нарса ила сўкса ёки айбласа, сен унда борлигини билган нарсанг ила уни айблама. Шунда ўшанинг ёмонлиги унга бўлади», дедилар».\nШарҳ: Гапнинг сиёқидан кўриниб турибдики, Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу ушбу ўзлари ривоят қилиб бераётган ҳодисадан олдин ўзлари мусулмон бўлсалар ҳам Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни кўрмаган эканлар.\n«Одамлар гапини тўхтовсиз қабул қилаётган бир кишини кўрдим. У нима айтса ҳам, улар сўзсиз қабул қилишар эди».\nБу ҳолат Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу қизиқтириб қолди. Чунки бир гап бўлмаса, ўша пайтда, у ернинг одамлари бир кишига бунчалик бўйинсунадиган эмас эдилар. Гап ҳамманинг ҳурмат эътиборига сазовор бўлган шахсда эди. Келинг кейин нима бўлганини Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳунинг ўзидан нақл қилайлик.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам», дейишди».\nБу жавобни эшитгандан кейин Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу дарҳол ўзига келди. Хабарларини эшитиб ўзларини кўришни орзу қилиб юрган зотнинг учратиб қолганидан беҳад хурсанд бўлди-да:\n«Алайкассаламу, яа Расулуллоҳ!» деб икки марта» айтди.\nЭҳтимол, шошилиб қолганидан икки марта салом бергандир. Эҳтимол, шошилиб қолганидан саломни нотўғри бергандир. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унинг хатосини тўғрилаб:\n«Алайкассаламу» дема, бу ўликларга айтилади. Ассаламу алайкум, дегин», дедилар».\nДемак, салом беришда ҳам эҳтиёт бўлиб, тўғри талаффуз қилиш керак экан. Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу бу танбиҳни эшитиб, ундан тегишли хулоса чиқариб олгандан кейин, асосий мақсадга ўтди.\n«Сиз Аллоҳнинг Расулимисиз?» дедим».\nУ киши бу савол билан одамлардан эшитган гапни тасдиқлаб олмоқчи бўлди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам фурсатдан фойдаланиб ўзлари қондоқ зотнинг Расули эканликларини батафсилроқ баён этдилар.\n«Ҳа, мен сенга зарар етганда Унга дуо қилсанг кушойиш берадиган, сенга қурғоқчилик йили етганда Унга дуо қилсанг, сенга набототларни ўстириб қўядиган, бепоён жойда туриб маркабинингни йўқотиб қўйиб Унга дуо қилсанг, уни сенга қайтариб берадиган Аллоҳнинг Расулиман» дедилар».\nКўриниб турибдики, ортиқча гапга ўрин қўймайдиган жавоб бўлди. Шунинг учун Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан фойдаланиб қолиш йўлига ўтди.\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, менга тавсия айтинг», дедим».\nЎзини билган ҳар бир одам улуғ зотларини кўрганда улардан ўзлари учун бир умрга етадиган панд-насиҳат эшитиб қолишга уринадилар. Жобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу ҳам худди шуни хоҳлаган эди ва мақсадига эришди ҳам.\n«Зинҳор ва зинҳор бирортани сўкма» дедилар. Бас, шундан кейин ҳурни ҳам, қулни ҳам, туяни ҳам, қўйни ҳам ҳеч-ҳеч сўкмадим».\nЖобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг берган биринчи тавсияларига қандоқ амал қилганларини ҳам қўшиб зикр қилмоқдалар.\nАлбатта, сўкиш ёмон нарса, унинг шахсга ва жамиятга етказадиган зарарлари чексиз. Бу ноқулай одатнинг мазамматида кўплаб ҳадиси шарифлар келган. Ислом дини мусулмонларни сўкишдан йироқда бўлишларини таъминлаш учун алоҳида тарбиявий ишларни йўлга қўйган. Бу борада кези келганда, инша Аллоҳ, батафсил сўз юритилади.\nЖобир ибн Сулайм розияллоҳу анҳу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўкиш ҳақида олган насиҳатларига умр бўйи оғишмай амал қилганлари ила фахрланмоқдалар. Дарҳақиқат бу ҳар қанча мақтовга сазовор иш. Қаран-га, у киши ҳатто ҳайвонларни ҳам сўкмаптилар!\n«Яхшиликдан ҳеч бир нарсани зинҳор ҳақир санама».\nЯъни, бу арзимаган ишку, деб яхшиликни қилмай қўйма. Кичик, арзимаган бўлса ҳам яхшиликни ҳеч қолдирмай қилишга урин.\n«Биродарингга очиқ юз билан гапиришинг ҳам яхшиликдандир».\nШунинг учун биродарингга очиқ юз билан боқишни зинҳор канда қилма.\n«Изорингни болдирнинг яримигача кўтар. Агар кўнмасанг икки тўпиққача. Изорни осилтириб юришдан сақлан. Чунки, бу иш такаббурликдандир. Албатта, Аллоҳ такаббурликни суймас».\nУшбу ҳадиси шарифни манашу бобда зикр қилинишига айнан шу иқтибос сабаб бўлган. Бу ривоятда ҳам олдинги ривоятларда келган маъно таъкидланмоқда. Кийимни узун қилиб судраб юриш қораланмоқда.\n«Агар биров сени ўзи сенда борлигини билган нарса ила сўкса ёки айбласа, сен унда борлигини билган нарсанг ила уни айблама. Шунда ўшанинг ёмонлиги унга бўлади», дедилар».\nҲа, бир томон бир оғиз гапдан қолса, олам гулистон. Агар икки томон ҳам бир-биридан қолишмай ўз шеригини сўкаверса, айблайверса иш мадда олиб кетиб, оқибати ёмонлик билан тугаши турган гап.\n1. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам сўзлари чуну-чаросиз қабул бўладиган зот бўлганлари.\n2. Саҳобаи киромлар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга итоат қилишда олий даражали намуна бўлганлари.\n3. «Алайкассаламу» ибораси ўликларга бериладиган салом экани.\n4. Тирик одамга салом бериш «Ассаламу алайкум» лафзи ила бўлиши.\n5. Улуғ одамларни кўрганда улардан панд-насиҳат, кўрсатмалар сўраб қолиш кераклиги.\n6. Сўкиш ёмон нарса экани.\n7. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига ихлос ила амал қилиш кераклиги.\n8. Яхшилик ишнинг энг кичигини ҳам ҳақир санамаслик кераклиги.\n9. Кийимни узун қилиб судраб юриш жоиз эмаслиги.\n10. Икки мусулмон орасида бир-бирини сўкиш, айблаш хавфи туғииб қолганда ўзини тийгани саломат қолиб, сўкканга ёмонлик уриши.\nШу билан изорни ва унинг ўрнини босадиган кийимни осилтириб юриш ҳақидаги ҳадислар охирига етди. Кези келганда худди шу масала кўплаб ихтилофларга сабаб бўлгани ва бўлаётганини ҳам таъкидлаб ўтишимиз лозим.\nАниқроқ қилиб айтсак бу масаланинг бир жойигина ихтилофларга сабаб бўлади. Кийимни манманлик ила осилтириб юриш ҳаром эканлигида ҳеч ким хилоф қилмайди. Хилоф изор ва унинг ўрнини босадиган шим, шалвор каби кийимларни манманликсиз тўпиққа тушириб юрилса нима бўлади? деган савол жавобида.\nБу саволга баъзилар, қаттиқ гапларни айтади.\nБошқалар эса, Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг ҳадисларини далил қилиб, манманлик учун бўлмаса, унча қаттиқ гапга ўрин йўқ, дейдилар.\nИмом Санъоний ўзларининг «Субулис Салом» номли китобларида изорни манманликсиз тўпиқдан пастга тушириб юришни Нававий ва бошқалар макруҳ, дейишган, деган гапни келтирганлар.\nАсммаа бинти Язийд розияллоҳу анҳо айтадилар: «Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг енгилари русғ(билак билан кафтни боғловчи бўғин)гача эди».\nШарҳ: Енгни бундан узун қилиб юбориш ҳам яхши эмас. Эҳтимол ўша вақтларда енгни узун қилиш ҳам такаббурликнинг бир кўриниши бўлгандир.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон кийим кийсангиз ва қачон таҳорат қилсангиз ўнг томонингиздан бошланг», дедилар». Иккисини сунан эгалари ривоят қилган.\nШарҳ: Исломий кийиниш маданиятининг энг машҳур кўринишларидан бири шулдир. Қайси кийимни кийилса ўнг томонидан бошлаш керак. Кўйлак бўлса олдин ўнг енги, оёқ кийими бўлса олдин ўнг томони кийилади ва ҳакозо…\nТаҳоратда ҳам худди шундоқ олдин ўнг қўл ювилади ва ҳакозо…\nИсломий маданиятдан хабардор киши бошқаларни шунга ўхшаш ҳоллардаги ўзини тутишидан дарҳол ким эканини билиб олади. Шунинг учун мусулмонлик даъвоси бор киши бундоқ нарсаларни яхши ўзлаштириб олмоғи лозим. Аввало, энг муҳими суннатга амал қилади. Қолаверса, ўзининг асл маданият соҳиби эканини кўрсатади.\nМуовия ибн Қурра розияллоҳу анҳудан, у кишининг отсидан ривоят қилинади: «Музайна гуруҳи ичида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келдим. Бас, биз у зотга байъат қилдик. У зотнинг кўйлакларининг тугмаси бўшатилган эди. Бас, мен ҳам у зотга байаът қилдим. Сўнгра қўлимни кўйлаклари ёқасидан киритиб муҳрларини силаб кўрдим. Урва айтадики, Муовияни ҳам, ўғлини ҳам қачон кўрсам, кўйлакларининг тугмаси ечилган ҳолда кўрдим. Қишда бўлса ҳам, ёзда бўлса ҳам». Абу Довуд, Термизий ва Баззор ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадиси шарифнинг ровийси Муовия ибн Қурра розияллоҳу анҳунинг оталари Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳу ўз қабиласининг гуруҳига аъзо бўлиб Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига борган эканлар. Исломнинг қуввати ўсиб, хабари ҳамма томон тарқалиб, Мадинаи Мунавварадаги Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бошлиқ Ислом давлатини мушриклар тан олганидан кейин атроф жавонибдаги қабилалар ўз ҳайъатларини Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига юборишни бошлаган. Ана ўшанда Музайна қабиласи ҳам ўз ҳайъатини юборган. Ўша ҳайъат аъзолари ичида Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳу ҳам бўлган.\nҲайъат аъзолари музокаралардан кейин Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам байъат қилиб, қўл берганлар. Жумладан, Қурра ибн Ийас ҳам баъат қилган. У киши розияллоҳу анҳу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўйлаклари тугмасига алоҳида эътибор берган эканлар. Одатда, улуғ кишилар билан учрашаган одамлар шунга ўхшаш ҳар бир нарсага синчковлик билан қарашга интилади.\n«У зотнинг кўйлакларининг тугмаси бўшатилган эди», дейди Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳу.\nАлбатта, тугма деганда ўша вақтнинг тугма ўрнида ишлатиладиган нарсаси кўзда тутилган. Эҳтимол, кўйлак ёқаси икки тарафини бир-бирига боғлаб турадига ип бўлгандир, эҳтимол бошқа нарса бўлгандир. Нима учун Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳу айнан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ёқалариги, ундаги тугмаларига эътибор берганини келаси жумладан билиб оламиз.\n«Бас, мен ҳам у зотга байаът қилдим. Сўнгра қўлимни кўйлаклари ёқасидан киритиб муҳрларини силаб кўрдим».\nҲа, гап бу ёқда экан. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг икки кураклари орасида «Хотами нубувва»-пайғамбарлик муҳри борлиги машҳур эди. Яъни, У зотнинг ҳақ Пайғамбар эканликларининг далили сифатида икки кураклари ўртасида тухум сифат шиш бор эди.\nКўпчилик ана ўша нарсадан У зотни ҳақ Пайғамбар эканликларини билиб олар эди. Салмони Форсий розияллоҳу анҳу ҳам аввалги динлар вакилларидан шу ҳақда хабарни эшитган бўлиб, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг биринчи кўрганларида муҳри нубуввага эътибор берганлар. Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳу ҳам ана ўша нарсадан хабардор бўлса керак, дарҳол Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ёқаларидан қўлини суқиб муҳри нубуввани силаб кўрибдилар.\nУрва айтадики, «Муовияни ҳам, ўғлини ҳам қачон кўрсам, кўйлакларининг тугмаси ечилган ҳолда кўрдим. Қишда бўлса ҳам, ёзда бўлса ҳам».\nУрва ушбу ҳадиси шарифнинг ровийларидан бири бўлиб, воқеъа қаҳрамонининг ўғли Мувоия ва Қурра ибн Ийас розияллоҳу анҳунинг Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кийимларида кўрган нарсага, тугмани бўш қўйиб юришга доимий эргашганларини эслатиб қўймоқда. Албатта, бу иш уларнинг шахсий ижтиҳодлари. Ўзларича муҳаббат билан қилганлар. Аммо Исломнинг буюруғи, ҳамма мусулмонлар амал қилиши зарур бўлган иш эмас. Агар лозиму лобуд иш бўлганида мазкур икки кишидан бошқа саҳобалар ҳам қилган бўлар эди.\nКийим тўғрисидаги бошқа масалалар ҳам шунга ўхшаш. Ҳеч ким, ҳар бир мусулмон, албатта, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кийимларига ўхшаш кийим киийиши фарз ёки вожиб, деган эмас.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даврларида ҳам ҳамма ўзи топган кийимни кийиб юраверган. Шариатга тўғри келмайдиган жойи бўлса, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар. Мисол учун шойи-ипак кийимлари эркаклар учун ҳаромлигини, манманлик ила кийимни осилтириб юриш ҳаромлигини. Қолган нарсаларда эса, «Модомики сенда икки нарса; исроф ва манманлик бўлмаса, хоҳлаганингни е, хоҳлаганингни кий», қоидасига амал қилинган.\nАгар кийимнинг ҳар бир нарсасида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга ўхшаш фарз ёки вожиб бўлганида, ҳамма бир хил кийиниб юрган бўлар эди. Ислом давлати бир хил кийимли кишилар давлатига айланар эди. Бундоқ нарса ҳеч қачон, ҳеч кимнинг хаёлига ҳам келмаган.\nФуқаҳоларимиз, барчаларига Аллоҳ таолонинг раҳмати бўлсин, бу масала бўйича келган барча ҳужжат ва далилларни ўрганиб чиққанлардан кейин қуйидаги хулосани чиқариб барчага айтиб кетганлар:\n«Кийимнинг ҳукми бир нечадир\nБу авратни беркитадиган ва иссиқ-совуқни қайтарадиган кийимдир. У пахта ёки канопдан. Ўта нафис билан ўта ёмоннинг ўртасида бўлиши керак.\n(Албатта, қадимги фақиҳларимиз бу гапларни ўз шароитларидан келиб чиқиб айтганлар.)\nБу такаббур ва манманлик учун кийиладиган кийим.\nБизга қолса бешинчи қисимни ҳам зиёда қилиб,\nБу авратни тўсмайдиган кийим. Ҳамда эркаклар учун шойи-ипак кийим, деган бўлар эдик.\nЛибосни шариатга киритилиши ҳикмати.\nЖоҳилият даврида бошқалар ҳузурида авратни кўрсатиб юриш инсон эҳтиромга ва жамоатчилик одобига зид бўлган ишлардан бири эди. Бу иш ахлоқсизлик бўлиб, жамият аъзолари ичида фасод тарқалишига сабаб бўларди.\nИслом инсонни мукаррам қилиш бўйича кўрган чоралар ичида либос масаласи ҳам бор эди. Бу масалада инсон кийиниш маданиятига риоя қилиш ўзи учун обрў ва мартаба экани, гўзаллик ва зийнат экани тушунтирилди.\nАллоҳ таоло «Аъроф» сурасида: «Эй, Одам болалари, батаҳқиқ, сизларга авратингизни тўсадиган либос ва зийнат либосини нозил қилдик. Тақво либоси, ана ўша яхшидир. Ана ўшалар Аллоҳнинг оят-белгиларидандир. Шоядки эсласалар» (26-оят).\nАгар оддий либос бадан авратларини тўсиб, жисмни зийнатласа, тақво либоси маънавий авратларни тўсиб, инсон қалбини зийнатлайди. Агар инсоннинг кийим-боши жисмидаги авратларини пинҳон тутиб, унга зийнат бағишласа-ю, тақво либоси йиртилиб, маънавий авратлари сочилиб турса, бундан ҳеч қандай маъно йўқ. Ҳозирги кунда кўплар ўзининг тақво либоси башанглигини даъво қилиб, устки авратларининг очилиб қолганига эътибор бермасликка чақиради. Бу жоҳилликдан ўзга нарса эмас. Агар кимнинг тақво либоси ўрнида бўлса, албатта, жисмоний либоси ҳам дуруст бўлади. Зеро, ҳар икки либосни–ҳам ҳиссий авратни тўсадиган либосни, ҳам тақво либосини нозил қилиш:\n«Ана ўшалар Аллоҳнинг оят-белгиларидандир».\nЯъни, кийим-бош, молу мулк ҳам ўрни келганда Аллоҳнинг оят-белгиси ҳисобланади. Ундан ибрат олиш шарт. Шунинг учун Аллоҳ таоло оятнинг сўнгида:\n«Шоядки эсласалар», демоқда.\nОдам алайҳиссалом қиссаси тугагандан сўнг, ул зотнинг зурриётларини олий фазилатларга чақириб келган ушбу ояти каримадаги:\n«Эй, Одам болалари!» деган хитоб шу каби тўрт нидонинг аввалидир. Бу дастлабки нидо кийим-бошга боғлиқ. Юқорида айтганимиздек, Аллоҳ таоло кийим-бошни инсонга авратини тўссин, ўзини тузатсин, деб берган. Аммо барча соҳада ҳаддида турмаган одам бу ўринда ҳам турли бузуқликларга йўл қўйди. Баъзилари кийим-бошни фахр ва ғурур воситаси, иккинчилари уни ҳаётдаги асосий мақсад қилиб олди. Қадр-қийматни ҳам кийим-бош билан ўлчай бошлади. Учинчилари кийимни тор ва юпқа кийиб, ундан кўзланган асосий мақсадни суистеъмол қилишга киришди. Хусусан, тарбиясиз аёллар либосни айни авратни бўрттириб кўрсатиш учунгина кийдилар. Бу ҳол юксак инсоний шарафни ерга уради.\nШунинг учун ҳам Ислом бу ишларда ўз таълимотларини жорий қилди.\nЛибосга оид ҳукмлар.\n2. Шаръий йўл билан сўйилмаган, ўзи ўлиб қолган ҳайвонларнинг терисини ошлаб кийим қилиб кийса бўлади.\n3. Гўшти ҳалол ҳайвонларнинг жуни, қили ва пухидан қилинган кийимлар покдир. Уни тирик ёки ўлик ҳайвондан олингани фарқ қилмайди.\n4. Жумҳури фуқаҳолар йиртқич ҳайвонларнинг терисини ошлаб кийим қилса жоиздир, деганлар.\n7. Ким имкони бўлиб туриб, мазкур ясанишни қассдан тарк қилса, хато қилган бўлади.\n9. Қип – қизил рангли кийим эркакларга макруҳдир.\n11. Яшил рангли кийим аҳли жаннатнинг кийими бўлгани учун мутаҳабдир.\n13. Ҳайвонлар суврати солинган кийим эркак ва аёллар учун ҳаромдир.\n14. Хоч суврати бор кийим кийиш ҳам ҳаром.\n15. Жонли бўлмаган нарсаларнинг суврати бор кийимнинг ҳечқиси йўқ.\nИмом Байҳақий Алқамадан қилган ривоятда айтилишича Ҳафса бинти Абдурроҳман Оиша розияллоҳу анҳонинг олдиларига шаффоф рўмол ўраб кирганида Оиша оанамиз йиртиб ташлаб, қалин рўмол ўратиб қўйган эканлар.\n17. Одамларнинг одатига хилоф кийим ҳам макруҳдир. Одатда бу каби кийимлар шуҳрат учун кийилади. Бу каби кийим кийганларни бошқалар ғийбат қилади ва гуноҳларига у ҳам шерику бўлади.\nИмом Байҳақий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятда қуйидагилар айтилади:\n«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам икки шуҳратдан наҳий қилдилар.\n«Эй, Аллоҳнинг Расули! Икки шуҳрат нима?» дейилди.\n«Кийимнинг юпқалиги ёки қалинлиги, юмшоқлиги ва қаттиқлиги, узунлиги ва қисқалиги. Бас, ўшанинг ўртачаси ва тежамлиги бўлсин», дедилар.\n«Салафи солиҳлар ўртача кийим кияр эдилар. Жуда юқорисини ҳам эмас, жуда пастини ҳам эмас. Кийимнинг яхшисини жума, икки ийд ва биродарлар билан учрашувги ихтиёр қилар эдилар. Уларнинг одати бўйича яхши кийим танлаш қабиҳ эмас эди».\n20. Ҳанафий ва Шофеъий уламолар олим кишиларнинг кийими жуда яхши бўлиши мандубдир, деганлар. Шу билан бирга улар кенг ва кўзга ташланадиган кийимларни киймоқлари лозим. Бу ила илмнинг мақоми зоҳир бўлади. Одамлар уларни дарҳол таниб саволларини берадилар.\n21. Мусулмон киши қай бир кийимни кийса ҳам унг томонидан бошламоғи суннатдир. Ечишдан чап томонидан ечади.\n22. Кийимни кийишда «бисмиллаҳ» айтилади ва дуолари ўқилади.


Ташкил этилиши кутилаётган Қийноқнинг олдини олиш қўмитасига кимлар ишга олиниши маълум қилинди\nЎзбекистонда ушлаб туриш, ҳибсда сақлаш, тергов ва жазони ижро этиш муассасаларида қийноқларнинг олдини олиш бўйича ташкил этилиши кутилаётган Қийноқнинг олдини олиш қўмитасига юқори аҳлоқий сифатларга эга бўлган, Ички ишлар, прокуратура, адвокатура, суд тизимида бевосита маҳкумлар билан ишлаш тажрибасига эга бўлган, яъни қийноққа солиш ҳолатлари ҳақида тушунчага эга мутахассислар ишга олинади.\n“2019-2021 йилларда Ўзбекистон жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш концепциясида белгиланган вазифаларни самарали амалга ошириш, шунингдек тезкор-қидирув, тергов ва жазони ижро этиш фаолиятида қийноқнинг олдини олиш тизимини тубдан такомиллаштириш мақсадида «Тезкор-қидирув, тергов ва жазони ижро этиш фаолиятида қийноқнинг олдини олиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги президент қарори лойиҳаси ишлаб чиқилди.\nҚарор билан республикамизда ушлаб туриш, ҳибсда сақлаш, тергов ва жазони ижро этиш муассасаларида қийноқларнинг олдини олиш бўйича мустақил қўмита ташкил этилиши кўзда тутилган.\nҚарор лойиҳаси 1-2 кунда ишлаб чиқарилгани йўқ. Уч ой давомида мутасадди ташкилотлар, Омбудсман билан ҳамкорликда ишлаб чиқилди. Сиз айтган 2та масала эътибордан четда қолгани йўқ. Дастлаб эътибордан четдан қолган эди. Кейинчалик Судьялар олий кенгашининг таклифлари асосида бу масала кўриб чиқилди. Ҳозирги лойиҳада саволингиз қандай ечим топмоқда? Савол халқаро ҳуқуқ талабларидан келиб чиқиб, ҳал қилинмоқда. Яъни БМТнинг 2002 йилдаги факультатив нормаси мавжуд. Қийноқнинг олдини олиш бўйича тузиладиган қўмитада ким ишлаши керак? Биринчи талаб – юқори аҳлоқий сифатларга эга бўлган, иккинчи талаб – одил судлов, жазони ижро этиш тизими, адвокатура, суд ва прокуратура, яъни қийноқ билан ишлаш иш тажрибасига эга бўлган деган иккита талаб қўйилган.\nБундан ташқари, Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказда ҳам бизга талаб берилдики, қўмитага тиббий мутахассис жалб қилиш, нуқтайи назаридан ёндашган экансиз, тиббий мутахассислар ҳам ишлаши мақсадга мувофиқ деган таклифлар ҳам келиб тушган. Ҳозирги вақтда шуларни умумлаштирган ҳолда халқаро конвенция талабидан келиб чиқиб, қўмита аъзолари кимлар бўлади деган саволга, юқори аҳлоқий сифатларга эга, Ички ишлар, прокуратура, адвокатура, суд тизимида бевосита маҳкумлар билан ишлаш тажрибасига эга бўлган ходимлар ҳисобидан жамланади”, дейди ИИВ пробация хизмати бошқармаси бошлиғи ўринбосари Икром Фозилов.\nУнинг айтишича, янги қўмита қийноқлар бўйича келиб тушган мурожаатлар юзасидан мустақил қарор қабул қила олади.\n“Қарор лойиҳасини тайёрлаш жараёнида мурожаатлар билан ишлаж жараёнида келажакда келиб чиқиши мумкин бўлган муаммоли ҳаолатлар ҳам муҳокама қилинган. Дейлик, қийноқлар бўйича мурожаатларни қайси орган ўрганиши, агар қўмита мурожаатларни мустақил ўргана олмаса ва уларни бошқа органларга йўналтирадиган бўлса, бу сунъий тўсиқларни юзага келтириши, мурожаат эгалари ортиқча вақт йўқотиши – ҳамма-ҳаммаси ўрганилган. Адвокатлар палатаси томонидан бу борада бир қатор таклифлар билдирилган. Лойиҳада бу масаланинг ечими топилган.\nЖисмоний, юридик шахсларнинг қийноққа доир мурожаатлари фақат қўмита томонидан кўриб чиқилади. Агар бу борада бошқа идоралар тизимига мурожаатлар келиб тушса, улар тегишлилигига Қийноқнинг олдини олиш қўмитасига юборилади.\nИккинчи масала, Қийноқнинг олдини олиш қўмитаси ҳолатни тезкор, холис ўрганиб чиқишини таъминлаш мақсадида жиноят иши қўзғатиш ваколатига эга бўлиш нуқтайи назаридан ёндашиб, Жиноят-процессуал кодексининг янги таҳрирдаги лойиҳасида шундай топшириқ кетяптики, тергов орқали текширув ваколатини амалга оширувчи орган сифатида намоён бўлиши назарда тутилмоқда. Яъни келиб тушган мурожаатни кўради, ҳолат тасдиқланса, жиноят иши қўзғатилади”, дейди Икром Фозилов.\nБрифингда таъкидланишича, ташкил этилиши кутилаётган қўмита ҳуқуқни муҳофаза қилувчи алоҳида орган, яъни инсоннинг қийноқдан ҳимоя қилишга доир конституциявий ҳуқуқини таъминлаш бўйича республика давлат бошқаруви органи сифатида ўз ваколатларини мустақил ҳамда давлат органлари, уларнинг мансабдор шахсларига тобе бўлмаган тарзда амалга ошириши, ўз фаолиятида Республика президенти ва Олий Мажлиси палаталарига ҳисобдор бўлиши белгиланган.\nжисмоний ва юридик шахсларнинг қийноққа доир мурожаатларини кўриб чиқиш;\nқийноқ ҳолатларига доир ишлар бўйича терговга қадар текширувни амалга ошириш;\nжиноят ишини юритиш чоғида ушлаб турилган шахсларнинг ягона электрон реестрини юритиш;\nқийноқдан жабрланган шахсларга етказилган моддий ва маънавий зарарнинг ўрни қопланишини таъминлаш, уларга ижтимоий, ҳуқуқий ва психологик ёрдам кўрсатиш;\nқийноқ ҳолатлари содир этилишига шароит яратган мансабдор шахсларнинг хатти-ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш ва жавобгарлик масаласи ҳал этилишини таъминлаш белгиланган.\n2019–2020-йилларда ДХХ тергов изоляторлари ва бошқа муассасаларида мониторинг ўтказилмаган – Олий Мажлиснинг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили


Пропискага оид вазифалар ҳали ҳам тўлиқ бажарилмади. Йил тугашига эса оз қолди – mulkdor.com\nПропискага оид вазифалар ҳали ҳам тўлиқ бажарилмади. Йил тугашига эса оз қолди\nDecember 9 2018, 06:12 Инсон ҳуқуқлариМақолаларЎзбекистон\nПрезидент фармон ва қарорларида белгиланган вазифаларнинг ҳаммаси ҳам ўз вақтида бажарилмаётганлигини кеча давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ҳам ўз нутқида таъкидлаб ўтди. Унда хусусан, шундай дейилади:\n«Кейинги икки йилда фуқароларимизнинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларини рўёбга чиқаришга қаратилган 90 та қонун ҳамда 2 мингдан зиёд фармон ва қарорлар қабул қилдик. Қабул қилинган қонун ҳужжатларида белгиланган 13 мингдан ортиқ топшириқларнинг 20 фоизи муддатида ижро қилинмаган».\nКелинг, энди биз биргина пропискага оид белгиланган вазифалар қай даражада бажарилганини кўриб чиқамиз.\nпропискасиз меҳнат қилиш ҳуқуқи бўйича ҳам Меҳнат кодексининг 80-моддасига ўзгариш киритиш ҳақида қонун лойиҳаситайёрланди. Лекин ҳозирча ушбу Қонун қабул қилингани йўқ. Яъни бугунги кунда ҳам ишга кираётган шахс вақтинча ёки доимий пропискасиз ёхуд турган жойи бўйича ҳисобда турмаган бўлса РАСМАН ишга қабул қилиш рад этилишимумкин. Гарчи жуда ОАВда «энди ишга киришда прописка талабэтилмайди», деб ёзилган бўлсада, аммо факт шуки, аслида унақа эмас. Қонун лойиҳаси февраль ойидаёқ тайёр бўлганди, аммо мана йил тугай деб қолди, ҳалигача қабул қилинмади. Кутамиз, балки 13 декабрь куни бўладиган Сенатнинг ялпи мажлисида қабул қилиниб қолар. Ёки кейинги йилга қолармикин. Ким билсин.\n— вақтинча ёки доимий пропискасиз ёхуд турган жойи бўйича ҳисобда турмасдан яшаганлик учун маъмурий жазо чораларини енгиллаштириш, яшашга йўл қўйгани учун жавобгарликни бекор қилиш назарда тутилади.\n– Яна шу ҳолат. Лойиҳа бор, лекин ҳали қонун қабул қилинмади. Ҳозир ҳам мабодо пропискасиз яшашга йўл қўйганларни маъмурий жавобгарликка тортиш мумкин.\nЯна бир муҳим жойи: Адлия вазирлиги жамоатчилик муҳокамасига қўйган лойиҳасидаТошкентдан уй сотиб олиш учун прописка талаб қилишдан бутунлай воз кечиш таклиф қилинганди. Давлат божи ҳам ҳозиргидек, 5 фоиз эмас, 3 фоиз кўрсатилганди. Аммо мазкур лойиҳа охир-оқибат халққа эълон қилингандай эмас, тамомила бошқача мазмунда қабул қилинди. Яъни фақат янги уй сотиб олиш талаби киритилди, давлат божи ҳам лойиҳадагидан қимматроқ белгиланди.\nВаҳоланки, Адлия вазирлигининг лойиҳасидаги ўзгариш (уй сотиб олишда прописка сўрашни бутунлай бекор қилиш) Президент фармонида қўйилган вазифанинг айни ўзи эди. Яъни, Президент айнан шуни хоҳлаганди. Аммо нимадир бўлгану, қарор лойиҳаси токи тасдиқлангунгача бу «банд» тушиб қолган.\nХўш, ҳурматли мутасаддилар, Сизларга савол: Президент фармонини бажариш ниятингиз борми ёки йўқ? Иккиламчи бозордан уй сотиб олишда прописка бўйича чекловлар олиб ташланадими ёки Президент фармонидаги вазифалар қоғозларда чанг босиб қолиб кетаверадими? Агар олиб ташланса, унда қачон? Ахир Давлат дастури 2018 йил учун эдику? Мана, йил ҳам тугашига 20 кун қолди. Хуллас, саволлар кўп, лекин ҳозирча бу саволларга жавоблар йўқ.\nМуаллиф:Хушнуд Худойбердиев, ҳуқуқшунос\nХорижда яшашга мажбур бўлган олигарх ғафур ...\n10 июлда Ўзбекистон Бош прокуратураси йирик тадбиркор ва меценат Ғафур Раҳимовни қидирувдаги шахслар рўйхатидан олиб ташлаш ҳақида қарор қабул қилди. Қарорга мувофиқ, Халқаро ...\nЖамиятJuly 13 2018, 04:07\nГипноз таъсирига тушмайдиган одам\nИнститутни битириб қисқа муддат туман маданият уйида афиша чизадиган рассом бўлиб ишладим. 1984 йили. Ўшанда Маданият уйига Россиядан гипнозчи келиб томоша кўрсатди. Чарский ...\nЖамиятSeptember 24 2017, 05:09


Нур-Султонда рассом Даурен Макин «терроризмни тарғиб қилиш»да гумонланиб ҳибсга олинди\nПойтахтлик рассом Даурен Макин «терроризмни тарғиб қилиш»да гумон қилиниб, ҳибсга олинди, ишни Миллий хавфсизлик қўмитаси текширмоқда.\nБу ҳақда Озодликка ижодкорнинг отаси Асқарбек Макин маълум қилди. Унга кўра, Даурен Макин қарийб бир ҳафтадан бери ҳибсда сақланмоқда.\nАсқарбекнинг сўзларига кўра, унинг ўғли ўтган йилнинг декабрь ойида “Аристан” сохта исмли шахс билан учрашув чоғида давлат хизматчиларини кофир деб атаганликда ва ҳокимиятга қаршилик кўрсатишга чақирганликда айбланган.\nАсқарбек Макин ўғлининг сиёсатга алоқаси йўқлигини қайд этади. «У оддий рассом. Намоз ўқийди, лекин бу жиноятми?» — дейди Асқарбек Макин. Унинг айтганларини Даурен Макиннинг адвокати Жасулан Комеков ҳам тасдиқлади. Адвокатнинг сўзларига кўра, икки киши Макинга расм чизишдан дарс бериш баҳонасида келиб, у билан бўлган суҳбатни диктофонга ёзиб олган.\n- Бошқа ҳеч қандай далил йўқ. Бутун айблов фақат маълум бир диктофон ёзувига асосланиб очилган. Лекин ёзувларни бизга беришмади. Ўтказилган экспертиза Макиннинг сўзларида терроризм тарғиботини кўрди. Хулоса ўрнида айтилишича, ўша икки шахс билан бўлган суҳбатда шариат асосидаги янги ҳукумат тузиш учун ҳукуматни ўзгартириш зарурлиги ҳақида фикр билдирилган, дейди у.\nАдвокатнинг сўзларига кўра, рассом экспертиза натижаларидан норози ва кўрсатма беришдан бош тортмоқда. «Биз материалларни кўриб чиқишни ҳали якунлаганимиз йўқ», — деди адвокат.\nМиллий хавфсизлик қўмитаси матбуот хизмати расмий ёзма сўров юборишни сўраб, Макиннинг ҳибсга олингани ҳақидаги маълумотга изоҳ бермади.\n46 ёшли Даурен Макин Қозоғистонда танилган, унинг «Науриз», «Уста» картиналари Нур-Султондаги музейда сақланмоқда. Ҳамкасблари уни миллий ва тарихий мавзуларда ижод қилувчи ижодкор сифатида тавсифлайди.


Ким аслида ким эди ёки ўрганилмаган тарих (11) « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nКим аслида ким эди ёки ўрганилмаган тарих (11)\n18 August 2012 - 13:29\nЎЗБЕКИСТОН – ҚИЙНОҚ ВА ПОРТЛАШЛАР\nДастур муҳаррири Тенгиз Гудава\nБугунги Ўзбекистон ҳаётида икки кўриниш, иккита даҳшатли кўриниш – қийноқлар ва портлашлар бир-бирини озиқлантирмоқда. 16 феврал куни Тошкентда юз берган, 16 нафар бегуноҳ инсоннинг умрини олиб кетган портлашлардан сўнг орадан 2 йил вақт ўтди. Бу портлашлар ҳокимият ва исломий мухолифат ўртасида янги даврни – ҳокимият ва исломий мухолифатнинг бир-бирига қарши терроризми даврини бошлаб берди. Яқинда инсон ҳақларини ҳимоя қилувчи халқаро Хьюман Райтс Вотч ташкилоти ”Яна бошдан-оёққача жаҳаннам…” деган ном билан Ўзбекистонда маҳбуслар устидан ўтказилаётган қийноқлар ҳақидаги докладини эълон қилди. Қийноқлар портлашларни туғади ва аксинча – ҳокимият зулми мухолифат терроризмини туғади, террор эса, ўз навбатида мухолифатни бўғиш учун ҳокимиятнинг қўлларини озод қилади… Ўзбекистондаги бугунги воқеаларнинг қусурли доираси кўриниши шундай.\nТошкентдаги мухбиримиз Инера Сафар Хьюман Райтс Вотчнинг Ўрта Осиё бўйича тадқиқотчиси Кассандра Каванa билан суҳбатлашади.\n– Қийноқлардан қанча одам ҳалок бўлган, сизда бу ҳақда информация борми?\n– Бизда 15 кишининг қийноқлар пайтида ҳалок бўлганлиги ҳақида аниқ маълумотлар бор. Булар 1999-2000 йиллар ичида ҳалок бўлганлар. Аммо қийноқдан ўлганлар сони, анча кўп, фақат бу ҳақда маълумот тўплаш жуда қийин, чунки ҳалок бўлганларнинг оила аъзолари бу ҳақда маълумот беришдан қўрқишади, ҳокимиятнинг босқисидан қўрқишади.\nХьюман Райтс Вотч докладидан:\n“Маҳбусларни қийнаш Ўзбекистонда оддий ҳолга айланган. Шунингдек, қийноқлар ҳокимиятнинг мустақил исломий гуруҳларга қарши репрессиясининг ўзига хос жиҳатига айланган. Ҳукумат қийноқлар ўтказаётган милиция ва хавфсизлик хизмати ходимларини жазолашдан мутлақо бош тортмоқда ва ҳатто сиёсий маҳбусларнинг “оммавий ахборот воситалари орқали чиқариб, “айбига иқрор” қилишлар билан қийноқлар ўтказишни рағбатлантирмоқда. Маҳбуслар қамоққа олинганларининг илк дақиқалариданоқ, уларга нисбатан милиционерлар томонидан мутлақо ноқонуний бўлган психологик ва жисмоний тазйиқлар ўтказила бошланади. Маҳбусларга нисбатан қилинаётган шафқатсизликларнинг тобора кучайиб бораётганини сўнгги 2 йил ичида маҳбуслар ичида ўлганлар сонининг тезлик билан кўпайиб бораётганидан ҳам билса бўлади. Ўзбекистон қонунлари бўйича маҳбусларни қийноққа солиш жиноят ҳисобланса ҳам, тартибот органлари ходимларидан ҳеч ким жиноий жавобгарликка тортилмайди. Ўзбекистон судлари эса, қонунга зид бўлганига қарамай, ўз ишини фақат қийноқлар остида берилган кўрсатмалар асосига қуради”.\n– Шуни айтиш керакки, қийноқлар фақат диний сабаблар билан қамалганларга нисбатан эмас, балки барча сабаблар билан қамалганларга нисбатан қўлланилмоқда. Яъни, оддий жиноят билан қамалганларга ҳам, сиёсий маҳбусларга нисбатан ҳам, диний сабаблар билан қамалганларга ҳам. Баъзан милиционерлар ва прокурорлар амалга оширилаётган жиноятларни ўрганиб ўтиришдан эринаётгандай кўринади. Аслида, милиция органларидаги маданият шундай. Қийноқлар ўтказаётганлар учун асосий стимул шундай: чунки қийноқлар ўтказиш рухсат қилинган, чунки бу рағбатлантирилади. Энг даҳшатлиси – ҳукумат бу қийноқлар ҳақида била туриб ҳам ҳеч қандай тадбир кўрмайди.\nЎзбекистондаги сиёсий маҳбуслар сонини фақат маҳфий хизмат ходимлари билади. Минглаб сиёсий маҳбуслар бор, уларнинг кўпчилиги диний сабабларга кўра қамалган, яъни улар – виждон тутқунларидир.\nЯна Хьюман Райтс Вотч докладидан парча келтирамиз:\n“Қийноқлар оддий жиноятлар учун қамалган маҳбусларга нисбатан ҳам, сиёсий сабаблар билан айбланиб қамалганларга нисбатан ҳам ўтказилмоқда. Аммо мухолифат вакилларининг оммавий қамоққа олинишларидан сўнг, судлар пайтида маҳбуслар ўзларига нисбатан ўтказилган қийноқлар ҳақида батафсил маълумот бериб, сирни ошкор қилдилар. 1998 йил давомида ўтказилган репрессиялар асносида минглаб диний қарашдаги инсонлар экстремизмда айбланиб, қамоққа олиндилар. Ўзбекистонда советлар давридаги динни Диний бошқарма орқали бошқариб туриш совет системаси сақланиб қолган, бу ташкилот барча диний уламоларни ўзи тайинлайди, диний тарбия ва нима ҳақда ваъз ўқиш лозимлигини белгилаб беради ва диний адабиёт чиқариш ҳуқуқини ҳам монополия қилиб олган. Маҳбуслар фақат қилмаган жиноятига иқрор қилиниши учун эмас, балки ўзлари билан бирга намоз ўқиган ёки Қуръон ўрганган бошқа инсонларга туҳмат қилишлари учун ҳам қийноққа солинадилар. Ўзбекистон ҳукумати ноқонуний диний фаолиятда бўлганлар учун уларнинг оила аъзолари ҳам жавобгар бўлажагини очиқ эълон қилди. Шундан келиб чиққан ҳолда, шубҳа остига олинганлар ёки қидирувда бўлганларнинг оила аъзолари гаровга олинмоқда, қамалмоқда, уларни қийнашларини айтиб, қўрқитилмоқда ва ҳатто қийноққа ҳам солинмоқда”.\nЎтган йили октябр ойида Тошкентда дабдабали суд ўтказилди – гўё 16 феврал портлашлари айбдорларини суд қилгандай бўлишди. Бу суд жараёни ҳатто каттароқ нарсага иддао қилди, гўё ислом терроризми устидан суд ўтказилган бўлди, ҳатто ислом терроризми паранжисини Президент Ислом Каримовнинг диктаторлик сиёсатига қарши бўлганларнинг барчаси устига тортишга даъвогарлик қилди. Бу судда 6 кишига ўлим ҳукми чиқарилиб, ҳукм ижро қилинди ва яна 2 кишига сиртдан ўлим ҳукми чиқарилди. Бу ўлим ҳукмлари дунё инсон ҳақлари ҳимоячиларида чуқур шубҳалар уйғотмоқда, ҳукмлар қийноқлар остида олинган иқрорлар устига қурилган, деган шубҳа бор. Аммо яна бир судланувчи, дунёвий мухолифат лидери, “ЭРК” Партияси раиси Муҳаммад Солиҳга нисбатан чиқарилган қамоқ ҳукмининг мутлақо асоссизлигига ҳеч қандай шубҳа йўқ – ёзувчи ва шоир Муҳаммад Солиҳ устидан қийноққа солинган гувоҳлар кўрсатмасига асосан ҳукм чиқарилган, бунга далиллар бор.\nХьюман Райтс Вотч ташкилоти докладидан:\n“Ўзбекистонда қамоққа олинган шахс ўзининг ноқонуний равишда ҳибсга олингани ҳақда ёки ўзига нисбатан ноқонуний муносабатлар кўрсатилаётгани ҳақда, суд бошланмагунига қадар, судга шикоят билан мурожаат қилолмайди ва бу мавжуд халқаро нормаларнинг қўпол равишда бузилишидир”.\nМухбиримиз Инера Сафар “ЭРК” Партияси бош котиби, собиқ маҳбус Отаназар Орипов билан суҳбатлашади.\n– 1999 йил феврал воқеалари мамлакатнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётига қандай таъсир қилди?\n– Портлашлардан сўнг шундоқ ҳам мураккаб вазият янада мураккаблашди. Ўзгача фикрловчиларга қарши босим яна ҳам кучайди. Бу бошқача ғояларга чидамсизлик сиёсати фақат бир киши томонидан йўналтирилмоқда. Портлашлар ушбу сиёсатнинг мутлақо яроқсизлигини, сиёсий системанинг тузатиб бўлмас даражада хасталигини кўрсатувчи симптомдир.\n– Ўзбекистондаги суд системаси қандай принципга асосланган?\n– Ўзбекистондаги суд системаси суд ишининг асосий принципини – айбсизлик презумпциясини бузмоқда. Бу принцип айбдорлик презумпциясига айлантирилган. Яъни, ҳар бир инсон шубҳа остида сақланади. Иккинчи жиҳат шундан иборатки, Ўзбекистон судида, худди Сталин давридаги каби, айбига иқрор бўлиш асосий далил сифатида қабул қилинади. Шунинг учун ҳам иқрор қилдириш асосий мақсадга айланган, маҳбусларни “иқрор” қилдириш учун ҳамма нарса ишга солинади, қийноқларнинг кенг қўлланилаётгани ҳам мана шундан келиб чиқмоқда. Қийноқларнинг хилма-хил турлари ишга солинмоқда. Суд системаси бугун мутлақо яроқсиз ҳолга келган, одамлар адолатли судга ишонмай қўйганлар. Кўплар феврал портлашларини ҳукуматнинг ўзи уюштирган, демоқда. Биз ҳам, 50 фоиз ҳукуматнинг бу портлашларда қўли бор, деб ҳисоблаймиз. Бутун бу суд жараёнлари, портлашлар ҳақидаги фильмлар, китоблар ҳақиқатни очишга эмас, балки, аксинча, беркитишга қаратилгандир.\n– Билишимча, портлашларда Муҳаммад Солиҳ ҳам айбланган?\n– Муҳаммад Солиҳни исломий ҳаракат ва унинг рахбарлари орқали айблашмоқда. Судда гувоҳ сифатида қамоқдан Муҳаммад Солиҳнинг укаларини олиб келишди. Суддан кейин, улар ҳукуматга ёқмаган кўрсатмалар бергани учун мислсиз қийноқларга солиндилар – Муҳаммад Солиҳнинг бир укасининг уриб оёғини синдиришди, иккинчи укасининг эса зарбалардан бир кўзи кўрмайдиган бўлиб қолди.


ОАВ: Ирма довулидан азият чеккан америкаликлар 2 млрд долларлик суғурта пули олмоқчи\n14:28 / 19.09.2017\nАмерика штатларининг Ирма довулидан талофат кўрган фуқаролари 2 млрд доллардан ортиқроқ маблағни ташкил этаётган суғурта тўловлари учун ариза топширишди. Айни вақтда мурожаат қилганлар сони 300 мингдан ошди, деб хабар қилмоқда Fox News телеканали.\nМаълумотларга кўра, суғурта компанияларига энг кўп мурожаат Флорида штатининг жанубий туманларидан келиб тушган. Етказилган талофатни қоплаб бериш бўйича товон пули сўраб ёзилган аризалар сони ўтган йилги мурожаатлардан ошган. Ўтган йилги Мэттью тўфонидан сўнг 119 минг киши 1,2 млрд долларлик товон пули сўрашган эди.\nТелеканалнинг қайд этишича, бу рақамлар ўртача ҳисобланади ва ўсишда давом этади. Fitch халқаро рейтинг агентлиги мутахассисларига кўра, умумий иқтисодий зарар 25-50 млрд долларни ташкил этиши мумкин. Бу эса Америка суғурта компаниялари учун ўзига хос синов бўлади.\n16:48 / 22.05.2018


Тарих такрорланишига йўл қўймаймиз | "Адолат" СДП\nТарих такрорланишига йўл қўймаймиз\nКуни кеча Россия ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарованинг фикрлари ҳамюртлармиз томонидан кескин қабул қилинди ва шунинг ўзини ҳам мавжуд вазият юзасидан қатъий позициямизни маълум қилиб берди.\nШу ўринда ҳақли савол туғилади. Захаровага Мустақил Ўзбекистон қонунларига аралашиш ҳуқуқини ким берди? Биз қонунлар, ҳужжатлар давлат тилида юритилсин, мансабдорлар ўзбек тилини ҳурмат қилишни ўзлари бошлаб берсин деганимиз учун шундай муносабатми? Республикамизда 7 тилда таълим бериладиган бўлса, еттита давлатдан мазкур лойиҳага рухсат олишимиз керакми? Ёки Россиянинг алоҳида ваколати борми?\nШу каби жавобсиз саволлар талабалик йилларимни ёдимга туширди. Раҳматли устозимиз Рауф Парфи бошчилигида 80-йиллар охирида ўзбек тили давлат тили бўлиши учун курашганларимизни эсладим. У вақтда ижтимоий тармоқ йўқ эди. Маҳаллама-маҳалла юриб хонадонлардан ўзбек тили давлат тили бўлсин деб қўл қўйдириб Тошкентга, устозга юборардим. Митингларда оилавий иштирок этиб бу саодатга эришиш учун курашганмиз. Ўша пайтлари ёзилган "Гадо" номли шеъримнинг охирги сатрлари шундай эди:\nҲаттоки тилини тиланиб юрган\nМен битта гадоман, гадоман холос.\nШу шеъримни яна ўқиш, яна шунга ўхшаш шеър ёзишни умуман истамайман!\nЎзбек тили тўғрисида қонун лойиҳаси шу кунларда Олий Мажлисга киритилди ва муҳокамада бўлади. Демак, депутатларимиздан ватанпарварлик, узоқни кўзлаб иш қилиш талаб қилинади.\n"Адолат" СДП фракцияси аъзоси


10 февраль кунги видеоселектор йиғилишида президент Шавкат Мирзиёев аҳолини коронавирусга қарши эмлаш ишларини бошлаш ҳақида топшириқ берди.\nМаҳаллий матбуотнинг иқтибос келтиришича, президент соғлиқни сақлаш вазири вазирлигига бир ой муддатда биринчи навбатда эмланиши зарур бўлган аҳоли тоифасини белгилаб, уларнинг электрон рўйхатини шакллантиришни топширган.\nАйни пайтда Ўзбекистонга қаердан ва қанча миқдорда вакцина олиб келиниши ҳануз номаълум. Коронавирусга қарши курашиш штаби аъзоси Ботир Қурбоновга кўра, жорий йилнинг март ойида коронавирусга қарши вакцина келтирилади. Бунда биринчи навбатда 85 ёшдан ошганлар, ундан кейин 75 ёшдан 84 ёшгача бўлганлар, кейинги босқичда эса 65 ёшдан 75 ёшгача бўлганлар эмланади.\nМулозимнинг билдиришича, 2021 йил якунига қадар мамлакат аҳолисининг 20 фоизга яқини эмланиши режалаштирилган.\nЎзбекистонда Хитойнинг COVID-19 инфекциясига қарши ZF2001 рекомбинант вакцинаси 3-фаза клиник синовлари ўтказилмоқда.\nИнновацион ривожланиш вазирлиги (ИРВ) ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги (ССВ) бирга ўтказаётган ушбу вакцина синовлари мамлакат расмий ахборот воситаларида кенг тарғиб қилинмоқда.\nИРВдан олинган маълумотга кўра, муваффақиятли ўтаётган синовлар майда тугаши мумкин ва агар тасдиқланса, Хитой вакцинасини давлат буюртмаси билан тайёр ҳолда Хитойдан келтириш ва ССВ тизими орқали аҳолига етказиш режаланган.\n2020 йилнинг сентябрь ойида 35 миллион дозага буюртма берилган Россиянинг “Спутник-V” вакцинаси бўйича расмийлар ва Ўзбекистон томонидан шартномани имзолаган Laxisam ширкати ҳам бирор аниқ гап айтолмаяпти.\nНорасмий маълумотга кўра, Россия вакцинаси бўйича сўзлашувлар боши берк кўчага кирган ва барча умид Хитой вакцинасига тикилган.\nВазирлик матбуот котиби Назокат Азимнинг билдиришича, синовни май ойида якунлаш назарда тутилган ва агар натижалар муваффақиятли деб топилса, вакцинани тайёр ҳолда Хитойдан олиб келиш режаланмоқда.\nНазокат Азимга кўра, Хитой вакцинасини давлат буюртмаси асосида олиб келиш ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимлари орқали халққа етказиш режаланган.


20.04.2018 22:42 0 1164\nШотландиялик икки кичкинтой ака-ука ясаган ўйинчоқ кема дунё бўйлаб саёҳатга чиқди. «GPS» билан бошқариладиган кема айни пайтда Жанубий Америкада. Бу ҳақда «Sabah» нашри хабар бераяпти.\nШотландиялик 5 ва 8 яшар ака-ука Олли ҳамда Ҳарри ясаган ўйинчоқ кема ўтган йили март ойидан бери денгизу уммонларда сузиб юрибди.\nОлли ва Ҳарри отасининг кўмагида сув тўлқинларига бардошли кема ясаб, денгизга қўйиб юборди. Кичкинтойлар жажжи кемани «Саргузашт» деб номлашди. Уларнинг бу лойиҳаси бир сунъий йўлдош кузатув компаниясига ёқиб қолди. Компания кемага «GPS» жиҳозини ўрнатди. Кеманинг ичига «Ким «Саргузашт»ни топиб олса, илтимос, уни яна денгизга қўйиб юборсин» деган ёзув ёзди. Кема аввал Дания, кейин Норвегия ва Швецияда тўхтади. Кемани кўрганлар уни тасвирга тушириб, ижтимоий тармоқларга жойлаштирди.\nФергюсон оиласи кемани кузатиб бориш учун «Facebook» тармоғида алоҳида саҳифа очди. «GPS» маълумотларига кўра «Саргузашт» «Кристиан Радич» кемаси билан бирга Венесуэла ва Суринам давлатлари орасидаги Гайана соҳилларига етиб борди.\nОлли ва Ҳаррининг отаси Макнейлнинг айтишича, болалар мунтазам равишда кемани кузатиб бораётган эмиш.\nСиёсат 11/01, 05:53\nТехнология 23/01, 10:20


Тбилисида полиция билан норозилар тўқнашди\n18 октябр 2021, Тошкент вақти: 12:08\nГрузияда маҳаллий сайловлардан олдин вазият таранглашиб турган бир пайтда, пойтахт Тбилисида полиция ва намойишчилар ўртасида қисқача тўқнашув бўлиб ўтди.\nПрезидент Михаил Саакашвили полициячилар паради пайтида уларга мурожаат қилиб турган пайтда, бир неча юз кишидан иборат аксил-ҳукумат намойишчилар тўқмоқлар билан қуролланган полициячилар томонидан майдондан сиқиб чиқарилди.\nСаакашвили ички ишлар вазирлиги биноси олдида ўтказилган парадда тўрт мингга яқин полициячилар олдида қилган чиқишида жумладан бундай деди.\n- Совет империясини қайта тикламоқчи бўлганларга шуни айтиб қўймоқчиманки, Грузияда Совет Иттифоқи даври тугаган. Лекин Совет империяси бизга ҳамла қилишда давом этмоқда. Биз бир мурдага айланган, деб ҳисоблаб келганимиз империя яна тириклик аломатларини кўрсата бошлади ва Совет иттифоқининг қисми бўлиб кеган мамлакатларни босиб олишга уринмоқда, деди Саакашвили.\n30 май куни ўтказиладиган сайловлар 2008 йилда Грузия ва Россия ўртасидаги қисқача қуролли можародан бери ўтказилаётган биринчи сайловлардир. Грузия Россияга мағлуб бўлган қуролли можародан бери Саакашвилининг обрўсига путур етган.


Атом энергияси халқаро агентлигининг тўрт вакили Пхеньянга келди.\n03 июл 2022, Тошкент вақти: 19:44\nБу агентлик вакилларининг сўнгги беш йилда Шимолий Кореяга қилаётган илк ташрифидир.\nХабарларга кўра, агентлик вакиллари Йонбендаги ядровий иншоотни ёпиш тадбирларида иштирок этади.\nКХДР АҚШ талаби билан Макао банкларида музлатилган маблағи Россия банки орқали ўз ихтиёрига қайтирилгандан сўнг жорий йил февралда қуролсизланиш борасида эришилган битим шартларини бажаришини билдирди.\nШимолий Корея қарори эълон қилингандан сўнг Жанубий Корея ҳукумати ўз қўшнисига ёрдам сифатида гуруч маҳсулотлари етказиб беришини маълум қилди.


29 ноябр 2021, Тошкент вақти: 13:30\nЎзбекистон ташқи ишлар вазири А. Комилов АҚШ Давлат котибининг биринчи ўринбосари Уенди Шерман билан, Тошкент, 2021 йил 3 октябри (ТИВ фотоси)\nЎзбекистон ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов жорий йилнинг 3 октябрь куни Тошкентда АҚШ Давлат котибининг биринчи ўринбосари Уенди Шерман билан учрашув ўтказди. Бу ҳақда ТИВ матбуот хизмати маълумот тарқатди.\nҚайд этилишича, учрашувда томонлар Афғонистонда кенг миллий ярашув ва инклюзив ҳукуматни шакллантириш жараёнига кўмаклашиш, мамлакатда инсоннинг асосий ҳуқуқ ва эркинликларига риоя этилишини таъминлаш, гуманитар инқирознинг олдини олиш зарурлигини таъкидлаганлар.\nСуҳбат чоғида савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорликни ривожлантириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилган. Бўлажак қўшма тадбирлар жадвали ва ташкилий жиҳатлари, хусусан, Стратегик ҳамкорлик мулоқотининг биринчи йиғилишини ўтказиш масалалари кўриб чиқилган.\nУчрашувда вазир Абдулазиз Комилов Ўзбекистонга Moderna ва Pfizer ширкатлари томонидан ишлаб чиқарилган 5 миллиондан ортиқ дозадаги вакциналарни беғараз аснода тақдим этгани учун Қўшма Штатларга алоҳида миннатдорлик изҳор қилган.\nТошкентга ташрифи доирасида Уенди Шерман бошчилигидаги АҚШ делегациясининг ўзбекистонлик фуқаролик жамияти фаоллари билан ҳам учрашиши кутилмоқда.


Кобулдаги портлашда ўнлаб инсонлар ҳалок бўлган - BBC News O'zbek\nКобулдаги портлашда ўнлаб инсонлар ҳалок бўлган\nАфғон расмийларига кўра, минглаб Ҳазора миллати вакилларининг намойишини нишонга олган худкушлик ҳужумида 60 дан ортиқ инсон ҳалок бўлган, 200 киши яраланган.\nҲодиса пойтахт Кобулнинг Деҳ Мазанг хиёбонида рўй берган.\nҲазоралар ўзлари истиқомат қиладиган ҳудудни айланиб ўтиш режалаштирилган TUTAP электр линияси лойиҳасига қарши бир неча марта норозилик намойишлари ташкил қилишган, 23 июл куни ҳам марш режаланган эди.\nНамойишчилар тўпланаётган пайтда кучли портлаш юз берган.\nҲужум учун масъулиятни ўзини "Исломий Давлат" деб атайдиган гуруҳ олган.\nТолибон сўзчиси Забиҳуллоҳ Мужоҳид оммавий ахборот воситаларига йўлланган электрон мактубда ҳаракат ушбу ҳужум ортида турмаганини айтган.\nПортлаш жойида бўлган гувоҳларнинг айтишича, атрофда қон ва инсон жасадлари парчалари сочилиб кетганидек даҳшатли манзарани кўрганлар.\nНорозилик юриши боис пойтахт Кобулнинг марказида катта ҳудуд ўраб олинган эди.Осиё Тараққиёт банки ҳомийлик қилаётган TUTAP(Turkmenistan-Uzbekistan-Tajikistan-Afghanistan-Pakistan) лойиҳаси бир неча миллионли йирик инфраструктурали лойиҳадир.\nTUTAP 500 киловатт электр қувватини Марказий Осиёдан Афғонистон орқали Покистонга ўтказишни назарда тутган.\nҲозирги режага кўра, Афғонистоннинг Пули Хумри шаҳридан тортилган электр узатиш линияси Саланг довони орқали Кобулга етказилиши лозим.\nБироқ TUTAPнинг илк режасида электр линиясини аксар Ҳазора миллати яшайдиган Бомиён вилояти орқали барпо этиш кўзда тутилган эди.\nЙирик лойиҳанинг ўтиш йўли Бомиёндан Салангга ўзгартирилгани Ҳазораларни ғазаблантирган.\n15 май куни Бомиённинг ўзида норозилик амалиётлари ташкил қилинган.\nЭртаси куни эса Афғонистон пойтахтида тўпланган Ҳазоралар айтишича, ўзларига нисбатан камситиш сиёсати юритилмоқда.\nҲазоралар, Толибон ҳокимиятдан ағдарилган 2001 йилдан буён Бомиён вилояти тараққиётига мамлакат раҳбарияти эътибор бермай келаяпти, дейдилар.\nХабар қилинишича, TUTAP лойиҳасини Саланг орқали ўтказишга Афғонистон ягона электр тармоғини барпо этиш боис қарор қилинган.\nҲозирги пайтда Афғонистоннинг 30 фоизи электр қуввати билан таъминланган ва мамлакатнинг турли қисмлари электр энергиясини турли мамлакатлардан олади.\nҒарбий ҳудудлар Эрон, шимолий вилоятлар Туркманистон, Ўзбекистон ва Тожикистондан келаётган электрдан фойдаланадилар.\nБир ҳудудда электр тақчиллиги юзага келган пайтда иккинчи ҳудуддан осонлик билан қувватни йўналтириш имкониятини берадиган Афғонистон ягона электр тармоғини барпо этиш мақсадга мувофиқ, деган қарорга келинган ва шу сабаб Пули Хумридан электр узатиш линиясини Саланг довони орқали тортиш режаси тузилган.\nҲазоралар эса Пули Хумридан линияни аввал Бомиёнга, сўнг Вардак вилоятига, сўнг Кобулга тортишни талаб қилмоқдалар.\nАфғонистон ҳукуматига кўра, ҳозирги режа Бомиён ва Вардакка ҳам электр таъминиотини яхшилайди.\nДастлабки режа эса ўн миллионлаб доллар қимматга тушади ва қуриш кўп вақтни олади.\nҲозирги режани 2018 йилда ишга тушириш режалаштирилмоқда.\nҲазораларнинг норозилик намойишлари боис Афғонистон Президенти Ашраф Ғани TUTAP лойиҳасининг йўналишини қайта кўриб чиқишга фармойиш берган.\nTUTAP билан бирга Афғонистон орқали CASA-1000 электр узатиш линиясини ҳам барпо этилмоқда.\n12 май куни Тожикистон, Қирғизистон, Афғонистон ва Покистон раҳбарлари Душанбе яқинида CASA-1000 лойиҳасини бошлаш тантанали маросимида қатнашдилар.\nCASA-1000 лойиҳаси Қирғизистон ва Тожикистондан ёз ойларида ортиқча электр энергиясини Афғонистон ва Покистонга сотиш имкониятини бериш мақсадини кўзлаган.\nCASA-1000 лойиҳасини Жаҳон банки, Исломий Тараққиёт банки, АҚШнинг халқаро тараққиёт агентлиги (USAID), АҚШ Давлат департаменти, Буюк Британия Халқаро ҳамкорлик вазирлиги(DFID) ва Австралия Халқаро Тараққиёт агентлиги(AusAID) молиявий қўллаб-қувватлайди.


“ЎТКАН КУНЛАР”ГА ЯНГИЧА НАЗАР\nУлуғ ўзбек адиби Абдулла Қодирийнинг “Ўткан кунлар” романи кейинги давр ўзбек адабиётидаги оламшумул воқеа бўлди ва бир мунаққид таъбири билан айтганда, Қодирийгача бундай романни ҳеч ким ёзмаган эди ва шундан кейин ҳам ҳозиргача бундай асар ёзилганича йўқ. Ёзувчи ўта камтарлик билан “Ўткан кунлар”ни “янги замон рўмончилиғи билан танишиш йўлида кичкина бир тажриба, яна тўғриси бир ҳавасдир” деб атаган бўлса-да, мазкур роман ҳозиргача бадиияти, ҳаётийлиги, қаҳрамонларининг бетакрорлиги билан миллионлаб ўқувчиларни ҳайратга солиб, ўйга толдириб, ром этиб келяпти.\nРоманнинг бош ғояси, мавзуи ва асосий қаҳрамонлари ҳақида кўб ва хўб фикр билдирилган. Филология фанлари докторлари Умарали Норматов ва Баҳодир Каримовлар “Ўзбекистон миллий энциклопедияси”даги мақолаларида шундай ёзишади: “Ўтган кунлар” романининг маъно-мундарижа доираси ниҳоятда кенг. Унда хилма-хил инсоний тақдирлар, ижтимоий-сиёсий, маънавий-ахлоқий, оилавий-ишқий муаммолар қаламга олинган. Бироқ улар орасида юртнинг, миллатнинг тақдири, мустақиллиги масаласи алоҳида ажралиб туради. Бинобарин, эл-юртнинг мустақиллиги, бирлиги масаласи романнинг пафосини ташкил этади. Асарнинг бош қаҳрамонлари Отабек ва Юсуфбек ҳожилар шу юрт истиқлоли, фаровонлиги, осойишталиги йўлига ҳаётини, жонини тиккан фидойи кишилардир. “Ўтган кунлар” бамисоли улкан ва тиниқ кўзгу, унда ўзбек миллатининг муайян тарихий шароит, вазиятдаги турмуши, урф-одатлари, руҳий-маънавий дунёси, бўй-басти, қиёфаси кенг кўламда аниқ-равшан гавдалантирилган. Унда Отабек билан Кумушнинг ишқий саргузаштлари, фожиаси жуда катта маҳорат билан тасвир этилган... Муаллиф ошиқларнинг ишқий саргузаштлари баҳонасида муайян тарихий даврни – Туркистоннинг рус босқини арафасидаги аҳволи, қора кунларини кўз олдимизда гавдалантиради. Қодирий ишқий саргузаштлар кўринишида ўлканинг тутқунликка тушишининг бош сабаби жаҳолат, қолоқлик ва ўзаро ички низолардир, деган фикрни ғоят усталик билан айтади. Абдулла Қодирийнинг тарихий романлари 20-йиллардаги янги ўзбек адабиёти олдида турган мураккаб ғоявий-бадиий муаммоларнинг жуда кўпини ечиб бериб, адабий тараққиётнинг тезланишига хизмат этди” (“Ўзбекистон миллий энциклопедияси”, Тошкент, “ЎзМЭ” илмий нашриёти, 2000 йил, 23-бет).\nЯна бир машҳур олимимиз Наим Каримов асарнинг асосий ғояси ҳақида шундай фикр айтади: “Шу нарса ажойибки, Отабек олдида турган тўсиқ унинг бахтига чанг солмоқчи бўлган қузғун фақат Ҳомиддангина иборат эмас. Бу тўсиқ қанчалик маккорона тус олмасин, Отабек уни мардона енгиб чиқади. Лекин унинг “ота-она орзуси” деб аталган бошқа бир тўсиқни ҳатлаб ўтиши амри маҳол. У шу ерда қоқилиб, машаққат билан эришган бахтидан бир умрга жудо бўлади. Адибнинг бу асарни ёзишдан мақсади худди шу ерда ўз жамолини кўрсатади. Абдулла Қодирий худди шу ерда ўзбек халқининг сўнгги бир неча аср давомида бошқа халқларга нисбатан орқада қолиши ва мустамлака исканжасига тушишининг сабабларини очиб ташлайди. Бу унинг, ўзбек халқининг, биринчи навбатда маҳаллийчилик, ўзаро ҳасад ва низо иқлимида нафас олиши, чирик урф-одатлар ичида ўралашиб қолиши, ҳатто янги тарихий даврлар келганини, мамлакат чегарасида мустамлакачилар шайланиб турганини билмай-сезмай ғафлатда яшашдир!” (Наим Каримов. “ХХ аср адабиёти манзаралари”, Тошкент, Ўзбекистон” нашриёти, 2008 йил, 171-бет).\n“Мен бу романдан ўз замони фожиаларига қарши онгли курашган оқил оталар (Юсуфбек ҳожи) ва доно фарзандлар (Отабек) сиймоларини кўраман. Юсуфбек ҳожидаги элнинг бугунги ва эртанги қисматини мукаммал идрок этиш, кечаётган тарихий жараённи теран таҳлил этиш ва ягона тўғри йўлни кўрсата билиш қудрати бу образга алоҳида салобат ва тафаккур қудратини бахш этган” деб ёзади филология фанлари номзоди Ваҳоб Раҳмонов ўзининг Абдулла Қодирий романларининг 1992 йилги нашрига ёзган “сўнгсўзи”да.\nЮқоридаги атоқли олимларнинг фикрларига ҳеч қандай эътироз ёки раддия билдирмаган ҳолда роман мавзуи ва ғоясига оид ўзимизда туғилган айрим мулоҳазалар билан ўртоқлашмоқчи бўлдик. Назаримизда, Абдулла Қодирий ўз асарида юқоридаги фикрлардан ташқари яна бир муҳим жиҳатни ўқувчига етказишни, нуктадон китобхон фикрини шунга қаратишни ният қилганга ўхшайди. Бу фикрни далиллаш учун эса романдан бир неча мисолларни қайтадан эслатишнинг ўзи кифоя (Ушбу тадқиқотга “Ўткан кунлар”нинг 1926 йилги ва “Меҳробдан чаён”нинг 1929 йилги илк нашрлари асосида 1992 йили Тошкентдаги Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа бирлашмасида чоп этилган нашр асос қилиб олинди ва бундан кейин “ўша манба” деб берилади. Иқтибослардаги қавс ичига олинган изоҳларни мақола муаллифи киритган).\nАсарнинг бош қаҳрамони Отабек Юсуфбек ҳожидай юрт оғасининг, имонли, эътиқодли, тақволи, умрини мусулмонлар манфаатига бахшида қилган фидойи бир инсоннинг хонадонида улғайган. У мадрасада диний билим ҳам олган. Ислом динининг савоб ва гуноҳ, ҳалол ва ҳаром борасидаги кўрсатмаларидан яхши хабардор. Романга мурожаат қиламиз: “Акрам ҳожининг “Ўзи ўқиғонми?” деган саволига мақтовлар билан терисига сиғмай кетган Ҳасанали жавоб берди: Тошқанд Беглар беги мадрасасининг пешқадам муллабаччаларидан эди. Хўжамиз мадрасадан олиб, савдо ишига қўйдилар” (ўша манба, 18-бет). Отабек мадраса кўрган, оқ-қорани таниган йигит эса-да, асар давомида солиҳ бир инсондан гуноҳни енгил санайдиган фожир кимсага айлана боради. Унинг солиҳ фарзандга хос бўлмаган катта хатоларидан бири шуки, Кумушни севиб қолгач, бундан ота-онани воқиф қилиш, розликлари ва дуоларини олиш ўрнига хизматкор Ҳасаналини совчиликка юбориш билан кифояланади. “Хотинларингиз ўртасида адолат қилинг” деган илоҳий амрга қарши ўлароқ иккинчи хотини Зайнабга ўта бепарволик, қўрслик билан муомала қилади, кўп ишларда адолатсизлик ва зулм кўрсатади. Ҳатто буни ота-онага нисбатан норозилик, исён сифатида қилаётганини ҳам яширмайди: “Келинингиз мендан яхшилиқ кўрмас, демаганми эдим? Сиз билан отам бунга кўнмаганми эдингиз, сиз буни инкор қиласизми?” (ўша манба, 165-бет). Бошига кулфат тушиши билан тадбир-чора топиш ўрнига ичкиликка рўжу қўяди. Бўлиб ўтган ишларда ота-онага ноҳақ маломат қила бошлайди. Нима сабабдан эканидан қатъи назар, охири қотилликка қўл уришгача ҳам боради.\nКитобни ўқиганингиз сайин шу тариқа Отабек ва Кумуш, Юсуфбек ҳожи ва Ўзбек ойим, Ҳомид ва Уста Алим каби романнинг асосий қаҳрамонлари томонидан шариат аҳкомларининг қўпол поймол қилинишига, ҳатто Аллоҳ фарз қилган амалларнинг тарк этилганига, ҳаром саналган улкан гуноҳларга бемалол қўл урилганига гувоҳ бўласиз. Сўзимиз қуруқ бўлмаслиги учун романдан мисоллар келтиришга ўтамиз.\nАсар мусулмонлар ҳаётидан бўлгани боис, биринчи навбатда уларнинг энг улуғ ибодат – намозга бўлган муносабатини олиб кўрайлик. Намознинг Исломнинг шиори, мўминни бошқалардан ажратиб турувчи амал эканини, Аллоҳ таоло мусулмонларга имондан кейин намозни фарз қилганини, қиёматда ҳам бандалар энг аввало намоздан савол қилинишини, намозсиз бошқа иш-амаллар қабул қилинмаслигини, намозни эса қазо қилмай вақтида ўқиш фарзлигини (мажбурийлигини) мусулмонларга тушунтириб ўтиришнинг зарурати йўқ. Аммо романнинг бир неча жойида асар бош қаҳрамонлари оддий турмуш ташвишлари билан ўралашиб ёки арзимас сабаблар туфайли намозларини осонгина қолдириб юборишаверади. Бу ҳам Ислом шариатини оёқости қилиш, Аллоҳнинг амрларини инкор этишдир. Бунга бир неча мисол келтирамиз:\n“Кумушбиби бир неча кундан бери совуқ ҳаво тегдириб, бош оғриғи ва кўз тинишликка ўхшаш оғриқлардан шикоят қилиб юрар, шунинг учун онаси “тинч ухласин, ортиқ уринмасин” деб бу кун намозга ҳам уйғотмаган эди” (ўша манба, 25-бет). Ислом шариатида бемор кишининг намозни қолдиришига ижозат йўқ, у касаллик туфайли жойнамозда туришга имкони бўлмаса намозни ўтириб ўқийди, бунга ҳам илож тополмаса ётган ҳолида ишора билан адо этади. Намозни фақат ақлдан озган мажнунлар, ҳушдан кетганлар, ҳайз ва нифосдаги аёлларгина маълум муддатгача қолдиришади. Кумушнинг онаси эса оддий шамоллашга чалинган қизини намозга уйғотмади.\n“Отабек Марғилон келганининг иккинчи куни пойафзал бозорида бўлган эди. Аср намозининг вақти ўтиб борганлиқдан ул шундаги дўкондорларнинг бирисидан таҳорат олиш учун сув сўради... Отабек дўкондорнинг кўрсатишича қутидорнинг ташқарисига кирди. Шу пайт тасодифан нима юмиш биландир меҳмонхонадан чиқиб келгучи фариштага кўзи тушди... Кўп кутди, аср намозини қазо қилиб куч билан қутидор уйидан чиқди” (ўша манба, 52-бет). Аср фиқҳий китобларда “ўрта намоз” дейилади ҳамда бу намозга ўта эҳтиёт бўлиш ва уни вақтидан ўтказиб юбормаслик, яъни қазо қилмаслик ҳақида Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломдан бир неча ҳадислар ривоят қилинган.\n“Уёқ-буёқдан шом азони эшитила бошлаган эди. Маълум отлиқ қутидорнинг дарбозасида отини тўхтатди-да, ўнг оёғини узангудан узди. Шу вақтда шом намозидан қолмас(лик) учун шошилишиб қутидор ҳам йўлакдан чиқиб келди. Отини кўчанинг ўртасида қолдириб, қайинотаси билан кўришмак учун югирган куяви олдида намозини ҳам унуткан қутидор дағ-дағ титраб тўхтаган эди. Кўришмак учун ўзига узатилган қўлни бўш ҳавода қолдириб, дарбозаси ёнига борди. Бундай муомала олдида Отабекнинг қандай ҳолда қолиши изоҳка унча муҳтож бўлмаса керак. Ул турган жойида қозиқдек қоқилиб қолган эди. Қутидорнинг олдиға юришнида билмас, сўзлашка ҳам тили келмас эди” (ўша манба, 148-бет). Воқеа шу билан тугайдики, куёвидан қаттиқ хафа бўлган қутидор масжидга бормай, дарвозадан ичкари кириб уни занжирлаб олади, Отабек эса отини шаҳарнинг шимолига қараб ҳайдайди. Икковлари ҳам шом намозини қазо қилишади.\nВисол ишқи Отабекни шунчалик паришон этган эдики, у ўқиб турган намозини бузишгача ҳам боради: “Отабек Ҳасанали тарафидан тасҳир этилгандек, туриб таҳорат олди ва меҳмонхонага кириб “таровиҳ” бошлади... Орадан ярим соат чамаси вақт ўткан эди, Ҳасанали ичкаридан чиқиб келди. Отабек эса ҳануз рукуъда, сужудда эди. “Ўқуб бўлмадингизми?” деб сўради даричадан. Отабек ёниға салом бермасдан унга қаради. Бу ҳолга Ҳасаналининг гулгуси қистаб келса ҳам, ўзини зўрға тўхтатти” (ўша манба, 258-259-бетлар). Ваҳоланки, намоздаги одам бошқаларнинг саволига жавоб бермаслиги, уёқ-буёққа қарамаслиги, намозни бузувчи бошқа амалларни қилмаслиги керак. Қуръони каримда бундай дейилган: «Сўнг уларнинг ортидан намозни зое қиладиган ва шаҳватларга бериладиган кимсалар ўринбосар бўлдилар. Энди улар албатта ёмонликка (ёмон жазога) йўлиқурлар» (Марям, 59).\nАдиб ўз асарида қаҳрамонларининг Аллоҳ амрларидан чекиниб, шариат аҳкомларини қўпол бузишларини, Аллоҳ ҳаром қилган оғир гуноҳларга (гуноҳи кабираларга) қўл уришларини бир неча ўринда кўрсатиб ўтади: “Уста Алим қўлидаги пиёласини қулт этиб бўшатди-да, устакори билан аччиғланиш сабабини сўзлаб берди: “Мен Ҳомиднинг қайним Сайфига ёмон кўз билан қараб юрганини сал-пал сезиб юрган эдим... Уришатурган кунимизнинг эрталабида Сайфини илгарироқ ишка жўнатдим-да, ўзим нимагадир уриниб кечроқ қолиб бордим. Дарбозадан киришим ила ишхона ичидан кимнингдир йиғлаб-ёлборган товушини эшитиб ажабсиндим ва ишхона эшигини очиб кирсам, имонсиз Ҳомид қайнимга зўрлиқ қилиб турған экан. Эшик очилиши билан чўчиб, Сайфини бўшатди-да менга қаради” (Ўша манба, 180-бет). Бузуқ одам бўлган Ҳомид бир неча хотини бўлатуриб яна бесоқолбозлик билан шуғулланган, бу мисолда Сайфини зўрламоқчи бўлиб турган эди.\nҲомиддан порага олган олтинларига учган қўрбошининг туҳматини текшириб ҳам ўтирмай Марғилон ҳокими Ўтаббой қушбегининг икки бегуноҳ – Отабек ва унинг қайнотаси Мирзакарим қутидорни ўлим жазосига ҳукм қилиши, кейин кутилмаганда Кумушнинг мактуб келтириши билангина уларни осилиб кетишдан сўнгги дақиқаларда қутқариши ҳам шариат аҳкомларининг поймол қилиниши эди. Ўша давр ҳукмдорлари орасида порахўрлик, ёлғон гувоҳлик бериш, бегуноҳ одамларни жазолаш, аксинча ҳақиқий айбдорларни ҳимояга олиш, бузуқлик, аҳдга вафо қилмаслик каби гуноҳ ва жиноятлар одатий ҳол эди.\nАсар қаҳрамонлари турмушда учрайдиган ҳасад, рашк ва кўролмаслик, ҳавойи нафсига эргашиш каби иллатлар орқасидан оғир жиноятларни қилишгача боришади. Булар ҳам уларнинг исломий ахлоқ меъёрларидан чекинганларига ишора эди. Ҳомидбойнинг бошқаларга ҳасад қилиб ва нафсининг сўзига кириб олдин икки хотин устига Кумушни ҳам қўлга киритиш мақсадида қутидор ва Отабекни туҳмат билан дор остига йўллаши, сохта хатлар уюштириб, Отабек ва Кумушнинг ширин турмушини бузиши, кейин Кумушга унаштирилган Комилбой исмли йигитни ҳам ҳаммомда ўлдиртириб юбориши, ниҳоят Отабекни ҳам қатл қилиш учун имкон ва вақт пойлаб туриши одамларнинг ахлоқи нақадар чиркинлашиб, издан чиққанини кўрсатади.\nКумушни рашк қилган Отабек ҳам қотилликка қўл уради, Ҳомид ва унинг гумашталарини чавақлаб ўлдиради. Бу ёқда Зайнаб рашк туфайли шайтон сўзига кириб Кумушга заҳар беради, бир бегуноҳнинг жонига қасд қилиб, унинг ўлимига сабаб бўлади.\nЁки романда Аллоҳ ҳаром қилган ичкилик масаласи қандай ёритилганига эътибор қаратайлик. Ўша пайтда диндор оилаларда ичкилик ичиш қаттиқ гуноҳ саналган, улар бундан ўзларини тортишган. Мадраса кўрган йигит Отабек ҳам хамр ва шаробга мутлақо яқинлашмаган. Аммо бошига мусибат тушиб, “сохта талоқ” билан Кумушдан айрилгач, майхўрлик билан овунишни бошлаб юборади: “Уй эгаси илжайган ҳолда ҳужрага кириб, ўзининг таъбирича май эмас, бир кўзача мавиз (узумдан ясалган май, шароб) олиб чиқди, тоқчадан пиёла олгач, келиб Отабекнинг ёниға ўлтурди. Мавизни пиёлага чулдиратиб қуяр экан, меҳмонга ер остидан мўралаб кулимсираб қўйди. “Сизнинг ҳам ичканингиз борми?” “Йўқ”. Тўғриси ҳам Отабек ичкилукдан қаттиғ ҳазар қилар ва бу кунгача майни ўзиға душман каби кўриб келар эди. Уй эгаси қуйган пиёласини симириб юборғач, сездирмаслик қилиб сесканиб қўйди ва: “Аниқ ичмаганмисиз?” деб яна сўраган эди, Отабек бош чайқаш билан кифояланди” (ўша манба, 152-бет). Шундан кейин кўп ўтмай диққати ошиб турган Отабек уй эгасининг бир-икки қистови билан “пиёлани олишга мажбур бўлди..., пиёлага узоқ қараб турмай ичиб ҳам юборди... Отабекнинг иккинчи пиёласидан сўнг ошға ўлтурдилар” (ўша манба, 153-бет).\n“Тошканднинг Чуқур қишлоқ деган ерида қозоқлар томонидан очилган ва ҳамиша рустамнамо кишилар билан айқириб ётқан бўзахоналар ҳам йўқ эмас эди. Беш ойлаб Оқ масжид сафарида юриб кеткач, Отабек тўғри шу Чуқур қишлоқ бўзахоналаридан бирига келиб тушкандек бўлди. Уни кундуз кунлари бўзахонада учратиб бўлмаса-да, аммо бўзахонага келмаган кечаси жуда оз эди. Бўзагар Отабекнинг ким боласи эканлигини яхши билгани учун ҳамма ишни унинг тилагига қараб қилар, ул келди дегунча оддий бўзахўрлар ёниға ўтқузмай ўзининг махсус ҳужрасига олиб кирар, бошқаларга берилатурған лойқа бўзадан бермай, бўзанинг гули билан меҳмон қилар эди... Бу ўлтурушдан сўнг ул бир ойлаб бўзахонага келмай кетди. Марғилондан қайтиб келгач, яна эски одатида давом эта бошлади” (ўша манба, 172-173-бетлар).\n“Отабек ёлғиз меҳмонхонада ётиб кун кечириш билангина қолмади. Кечалари аллақаёқларга кетиб, йўқолатурған одатлар ҳам чиқарди ва бир-икки қайта ортиқча маст бўлган ҳолда қайтиб, Ҳасаналини тамоман ҳайратда қолдирди. Ул Отабекка насиҳат қилишни ҳам билмас ва бу сирни биравга айтиш учун ҳам ҳайрон эди... Қоронғуда занжирни тимискилар экан, “ким?” деб сўради ва жавобига “мммман” деган сархуш товушни эшитди... Занжирни тушуриб, дарбозанинг бир табақасини очиши ҳамоно шу табақага суялиб турган Отабек Ҳасаналининг оёғи остиға йиқилиб тушди. Ҳасанали бу кунги кайфнинг ўтача кетканлигини пайқаган, йўлакни тутиб кеткан ичкулик исидан ўқчиёзган эди” (ўша манба, 165-бет).\nИслом шариати сеҳр-жоду билан шуғулланишдан қайтарган ва сеҳргар ҳеч шубҳасиз кофирдир, деб таълим берган: “Одамларга сеҳр ўргатадиган шайтонлар кофир эдилар” (Бақара, 102). Исломда сеҳргарлик ширкка тенглаштирилади, Аллоҳ таолога ширк келтириш эса улкан гуноҳлардан, буни қилганлар ва ишонганларнинг жазоси дўзахдир. Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу: “Афсун ўқиб дам солиш, тумор тақиш, иссиқ-совуқ қилиш ширкдир”, деганлар (Ибн Ҳиббон, Ҳоким ривояти). Аммо Юсуфбек ҳожидай ҳамма эргашадиган тақводор кишининг хотини Ўзбек ойим ўғлини марғилонлик келини сеҳрлаб қўйган деб астойдил ишонади ва уни хотинидан “совутиш” учун тинимсиз сеҳр, жоду қиладиганларнинг олдига қатнайди. Мисолларга мурожаат қилайлик:\n“Айниқса унга ҳозир бутун маъноси билан сир онглашилиб, марғилонлиқнинг жодусини жуда ҳам кучлик эканига имон келтирди (!). Ўғлининг орзу-ҳавасини кўрди – кўриш бўлса, орзулағандан ортиқ. Бироқ бу орзу-ҳавас орқасидан кутилган марғилонлиқ балосидан ўғлини қутқариш масаласи унинг тилагича бўлиб чиқмади-да, яна марғилонлиқнинг сиҳри ўткирлик қилди... Никоҳ куни Отабекнинг кийимларини жуҳуд домладан ўқитишлар, марғилонлиқдан совутиб, тошкандликка иситишлар – барчаси ҳам ҳозир ўз ажзларини унга иқрор қилар эдилар. Кейинги “беш-бош” домланинг берган тутатқи, эзиб ички, дуо ва туморлари ҳам негадир таъсир асарини сездирмадилар.\nЎзбек ойим марғилонлиқнинг домласини кучлик эканида шубҳа қилмаса ҳам аммо бир ишка жуда ҳайрон эди: “жуҳуднинг қилган жодусини – жуҳуд, мусулмон домланикини – мусулмон дафъ қила олур эди; нега булар асар қилмайди сира?” – ҳозир Ўзбек ойим бунинг сиррини ўйлаб тополмас эди. Бу боши берк кўчада ҳам узоқ қамалиб қолмади – бунинг сиррини дафъатан топди, жуда тўғри топди: “Марғилонлиқнинг домласи жуҳуд ҳам эмас, мусулмон ҳам эмас – ҳинди! Ҳиндиларнинг ҳам ҳанноси (Худодан қўрқмайдигани), бас, ҳанноснинг сиҳрини на мусулмон домласи қайтарсину, на жуҳуд. Ўшал ҳиндининг ўзи қайтармаса, ўзга илож йўқ!” (ўша манба, 127-128-бетлар).\nШундан сўнг Ўзбек ойим хизматкори Ҳасаналини чақириб, унга шундай тайинлайди: “Энди иш Тошканд домлалари билан битатурганға ўхшамайдир... Ўйлаб қарасам, марғилонлиқнинг домласи ҳинди экан. Шунинг учун ноилож сани олдимға чақиртирдим. Сан ҳам одам сумол гапимга тушуниб, шу тўғрида ақлинг етканча зеҳнингни югиртиргин... Ўзингга маълумки, кундан-кунга марғилонлиқни унутиш ерига ҳар соат унга эси борадир. Бу ҳолларнинг барчаси ўша ҳиндининг жодусидан бўлиб, муаккиллар (фаришталар) Отабекнинг бўйнидан сиртмоқ солиб Марғилонға тортадилар...” (ўша манба, 130-бет).\nФол очиш ва очтириш ҳам ширкка тенглаштирилган. Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким башоратчи ёки фолчига борса ва гапларига ишонса, Муҳаммадга туширилган нарсани (Қуръонни) инкор этибди”, деганлар (Имом Аҳмад ривояти). Аммо Юсуфбек ҳожидай диндор, тақволи одамнинг хонадонида бу иш одатий ҳолга айланган. Сеҳр-жодулар билан иши битмагач, Ўзбек ойим энди фолбинларга чопа бошлайди, Энг таажжублиси яна шундаки, халқни бидъат-хурофотлардан, фожирликлардан қайтаришга масъул бўлган Юсуфбек ҳожи негадир хотинини бу гуноҳ ишдан ман этмайди. Эҳтимол, бунга “жилов” хотинининг қўлидагилиги сабабдир: “Ўзбек ойим элли беш ёшлар чамалиқ, чала-думбул табиъатлик бир хотин бўлса ҳам, аммо эрига ўткирлиги билан машҳур эди” (105-бет). Шу думбул хотин икки баобрў эркакни ўз ноғорасига ўйнатади, шахсий ҳаётига аралашиб, уни барбод этади. Шу думбул хотин Юсуфбек ҳожидай юрт оғасини ҳам писанд этмай, фолбин, жодучиларга чопади. “Бу гал Отабекнинг кутилмаган равишда Марғилондан тез қайтиб келишини Ўзбек ойим ўзининг жуҳуд домладан қилдирган жодусининг ҳинд сиҳрининг енгганлиги, деб суюнган эди. Бироқ Отабекнинг кўписинча меҳмонхонада ётиб қолиши уни бу тўғрида шубҳага тушириб қўйған ва бунда қандай ҳикмат борлигини бевосита билиб олиш учун бирорта ромчи (фолбин) домлага бориш фикрига тушкан эди. Юсуфбек ҳожининг бўлса, бундай майда (!) ишларни текшириб юриш учун фурсати ҳам йўқ, унинг Нормуҳаммад қушбеги ёнидан бўшаган вақти понсад ва бекларникида кенгаш ва зиёфатлар билан тугалар эди” (ўша манба, 164-бет).\nХалқнинг диндан узоқлашиб, Аллоҳнинг амрларидан чекинганини, Унинг қайтариқларидан сесканмай қўйганини адиб шундай тасвирлайди: “Халқимиз таъбирича, бу замонлар “мусулмонобод” бўлса-да, бироқ бу тантаналик таъбирни бузиб қўятурған ишлар ҳам йўқ эмас эди. Хон мусулмон, бек мусулмон, халқ мусулмон, бунинг устига юриш-туриш ҳам мусулмонча, ҳукмлар ҳам шариъатча эди. Ўғирлиқ қилган учун қўл кесиладир ва ё дорға осиладир. Зони билан зониялар (эркак ва аёл зинокорлар) ҳам пештоқдан ташланадирлар, ичкулик ичкан учун қирқ дарра уриладир. Раис афанди мулозимларига дарра кўтартириб, намозсизларни текширадир, фарзи айн билмаганларни урдирадир эди. Иш шунчалик нозик бўлатуриб ҳам ўғрилар ўз тирикчиликлари орқасидан қолмайдирлар. Эш ака билан Тош аканинг уйлари орқасидан тешилиб моллари ўғирлана берадир, пештоқдан қопка бўғилиб ташланмоқ учун фоҳишалар ҳам етишиб турадирлар. Бутун умрида пешонаси сажда кўрмаганлар ҳам кўб, аммо фарзи айннинг бош томонидан тўрт-беш жумлани ҳар ким қийналмасдан сайрай олар эди. Кўб кишиларнинг уйларида мусаллас билан бўзалар хумлаб қайнаб ётса, иккинчи томонда расмий суратда ичкулик сотиш билан тирикчилик қилгучилар ҳам йўқ эмас эдилар” (ўша манба, 170-171-бетлар).\nМиллатнинг ақли расо кишилари исломий ахлоқдан чекиниш, шариатни оёқости қилиш оғир оқибатларга, бошга турли бало ва мусибатлар тушишига сабаб бўлиши мумкинлигини дилдан ҳис этишган, бундан қаттиқ изтиробга ҳам тушишган. Буни ҳатто Юсуфбек ҳожи ва Отабек ҳам яхши тушунишган. Фикримиз далили сифатида Юсуфбек ҳожининг ўғли Отабекка айтган мана бу сўзларига эътибор беринг: “Ўз наслини ўз қўли билан кофир қўлиға тутқин қилиб топширғучи – биз кўр ва ақлсиз оталарға Худонинг лаънати албатта тушар, ўғлим! Боболарнинг муқаддас гавдаси мадфун (дафн қилинган) Туркистонимизни тўнғузхона қилишға ҳозирланган биз итлар Яратғучининг қаҳриға албатта йўлиқармиз!... Гуноҳсиз бечораларни бўғизлаб, болаларини ятим, хоналарини вайрон қилғучи золимлар қуртлар ва қушлар, ердан ўсиб чиқған гиёҳлар қарғишиға нишонадир, ўғлим!...” (Ўша манба, 237-238-бетлар).\nҚолаверса, шу гаплардан бироз ўтиб, бир маъракада Юсуфбек ҳожининг Пайғамбаримиздан (алайҳиссалом) бир ҳадиси шарифни келтириб, айтганларини яна бир бор ойдинлаштириши масалага анча аниқлик киритади: “Яъни ул сарвари коинот марҳамат қилурларким, агар бир қавмнинг иши ноаҳл одамға топширилған бўлса, бас, ўшал қавмнинг қиёматини яқин бил, яъни ҳалокатига мунтазир бўл”. Бас, бизнинг корларимиз ҳам кўб фурсатлардан бери ноаҳл одамларнинг қўлиға қолиб ва ҳар замон ул нобакорлар бизларнинг бошимизға анвоъи кулфатларни соладирлар. Илоҳи кори бадлари ўз бошлари билан дафъ бўлғай” (ўша манба, 256-бет).\nҲақиқатан, ўша пайтлари хонлик тизимидаги деярли барча амал ва вазифалар бу ишга муносиб бўлмаган, жавоб беролмайдиган (ноаҳл) кишиларга топшириб қўйилгани, Юсуфбек ҳожи каби Аллоҳдан қўрқадиган, яхши-ёмонни, ҳалол-ҳаромни ажратадиган кишиларнинг четга сурилгани, “эсимни таниғанимдан бери амал демай, мансаб демай фақат шу мусулмонлар манфаатини кўзлаб келганман” деб зорланган Юсуфбек ҳожиларнинг “ўзини қушбеги, мингбоши олған уч-тўртта манфаатпарастлардан гўё ёш бола каби алдандим” (256-бет), дея надомат чекишлари ҳам миллатнинг инқирози, юрт таназзули сабабларидан биридир. Аллоҳ таоло айтади: «Одамларнинг қилмишлари сабабли қуруқликда ҳам, денгизда ҳам офат-балолар юз беради. Бу ундан қайтишлари учун, уларга қилган айрим гуноҳларининг (жазосини) торттириб қўйиш учундир» (Рум, 41); «(Эй инсонлар), сизларга не бир мусибат етса, билингки, ўз қўлларингиз билан қилган нарса – гуноҳ сабаблидир» (Шўро, 30);\nТарихдан яхши маълумки, мусулмонлар Исломдан узоқлашиб, Қуръон ва суннатни унутишганда, исломий ахлоқдан чекинишганда ҳамиша мағлубиятга юз тутишган, хўрланишган, азоб-аламларга мубтало бўлишган. Агар халқ орасида фисқ кучайса, ахлоқ бузилса, бу халқ мутеликка, ўзгага қарам бўлишга, истибдод ва зулмга дучорликка маҳкумдир. Қудратли умавийлар ва аббосийлар халифаликларининг инқирозга юз тутиб парчаланиб кетгани, Оврўпада гуллаб-яшнаган Андалусия салтанатининг салибчилар томонидан тор-мор этилиб, батамом йўқ қилингани, дунёнинг ярмида ҳукм юргизган Усмонлилар салтанатининг таназзулга юз тутгани ва ўнлаб майда, кучсиз давлатларга бўлиниб кетганининг сабаблари ҳам худди мана шунда!\nБу ҳақиқатни юртимиз мисолида ҳам кўриш мумкин. Узоқ тарихимизда қачон шариат топталган, ахлоқ бузилган, ҳалол ва ҳаромнинг фарқи қолмаган, ҳукмдорлар ва халқ ўртасида аҳиллик йўқолган бўлса, бу юрт устига, халқ бошига беҳисоб кулфатлар, азоб-хўрликлар ёғилган. Мўғулларнинг Мовароуннаҳрни, (қолаверса дунёнинг ярмини) харобага айлантириб, миллионлаб кишиларни тиғдан ўтказгани ёки қул қилгани ҳам ана шунинг оқибатидир. Македонияли Искандарнинг гуллаб-яшнаган ўлкаларни топтаб, халқни зулмга гирифтор қилгани ҳам шундан. Янги тарихимизда русларнинг бу ўлкани салкам бир ярим аср истибдод ва мустамлака исканжасида тутиб тургани ҳам шу туфайлидир. Аллоҳ таоло бундай дейди: «Биз қачон бирон шаҳарни ҳалок қилишни истасак, унинг боёнларини (ўзимиз юборган пайғамбарларга итоат этишга) буюриб, улар итоатсизлик қилишгач, у шаҳар устига Сўз (азоб тушиши) вожиб – муқаррар бўлур. Бас, Биз уни вайронага айлантирурмиз» (Ал-Исро, 16).\nАбдулла Қодирийнинг жасорати ва маҳорати шунда эдики, у босқинчи совет тузумининг даҳрийлик сиёсати авж олиб турган ўттизинчи йилларда уларнинг кўзини “шамғалат” қилиб, мазкур романида имонга, эътиқодга қилинган суиқасднинг нималарга олиб келишига ишора қилган. Ислом дини кўрсатмаларидан чекиниш, фисқ ва фожирликка томошабин бўлиб туриш, яхшиликка чақириш (амри маъруф) ва ёмонликдан қайтариш (наҳйи мункар) тўхтаб қолганида халқ бошига Парвардигорнинг офат-балосию ва мусибатлари муқаррар келишини эслатиб, халқни огоҳлантирмоқчи ва кўзини очмоқчи бўлган. Адиб мақолаларидан бирида шундай деган эди: “Ёзувчиликда бир қонун бор: ҳаммадан илгари маъно, ундан сўнг шу маънони ифода қилиш учун сўз қуриш, сўзгина эмас, санъаткорона, яъни шундоғ сўзки, айтмоқчи бўлган фикрингизнинг ифодаси учунгина махсус яратилган бўлиб, ясама бўлмасин. Мана шу шартни бажариб, бу жиҳатдан таъмин этилгач, бошқа масалаларга ўтишга ҳақ олган бўласан...”\nНазаримизда, булардан шундай хулоса қилиш мумкин: эътиқодига содиқ адиб мустамлакачилар тўрвасида кириб келган худосизлик мафкураси халқ бошида зулм калтагини ўйнатиб турган йилларда, ўзи ҳам ҳар қадамда тазйиқ ва таъқибга учраб турган бир пайтда фикрларини очиқ ёзиб ўтирмай, буни қаҳрамонларининг тутган йўли ва ҳатти-ҳаракатлари орқали кўрсатмоқчи бўлган. Кўпчиликнинг Исломдан чекингани, шариатга хилоф йўл тутаётгани, мусулмонлар ахлоқига зид ва ёт иш-амалларни қилаётгани ана шу кулфатларнинг асосий сабабчиси деб изоҳламоқчи бўлган. Шу туфайли энг аввало бир ўзбек хонадонининг, қолаверса юрт ва миллатнинг инқирозга учраши, мустамлакачиларга ем бўлиши бежизга эмаслиганини қаламга олишга жазм қилган. “Бирники мингга, мингники туманга”, деганларидай айрим фосиқ ва фожирларнинг касри бутун миллатга уриши мумкин, демоқчи бўлган... Ахир, Солиҳ алайҳиссаломнинг туясини бир киши сўйгани ҳолда бутун қавм бошига Аллоҳнинг жазоси келган эди-ку!\nЙўл-йўлакай бир-икки мулоҳаза: матбуот хабарларига кўра, сўнгги тўрт йил ичида Россияда йигирма битта тунги клубда (ишратхонада деб ўқийверинг) ёнғин чиқиб, қанчалаб ёшларнинг ҳалокатига сабаб бўлибди. Нега айнан тунги клубларда кўпроқ ёнғин чиқиши ҳақида бирозгина бош қотирган киши фалокатларнинг асл сабабини тушунган бўларди. Яна бир гап: Ғарб кемасозлигининг фахри бўлган, техник жиҳатдан беками-кўст ясалган ва энг тажрибали денгизчилар бошқарган “Титаник” кемаси нега муз тоғига (айсберг) тўқнашиб кетишдан қутулиб кета олмади? Бунга ҳам кемада қилинган зино ва бошқа бузуқликлар сабаб бўлмадимикин? Нима бўлганда ҳам ушбулардан қандай хулоса чиқариш нуктадон ўқувчининг ўзига ҳавола!


Трамп Саудия Арабистони пулларидан воз кечмоқчи эмас | Najot.org\nТрамп Саудия Арабистони пулларидан воз кечмоқчи эмас\n13.10.2018 Нажот 0 коментариев қурол,Саудия Арабистони,Трамп\nАҚШ президенти Дональд Трамп Саудия Арабистони Қўшма Штатлардан қурол сотиб олишни тўхтатишини истамайди. Америка етакчисининг сўзлари Reuters томонидан келтирилган.\nАввалроқ, америкалик сенатор Рэнд Пол АҚШдан Саудия Арабистонига қурол етказиб беришни тўхтатишга эришмоқчи эканлигини маълум қилганди. У Саудия Арабистонининг Туркиядаги консулхонасида саудиялик мухолиф журналист ўлдирилгани ҳақидаги хабарлар фонида шундай баёнот берди.\n«Улар (саудияликлар) АҚШнинг ҳарбий қурол-аслаҳаларига 110 миллиард доллар сарфлашмоқда, бу эса бизнинг мамлакатимиз учун иш ўринлари яратяпти», — деди Трамп.\nУнинг таъкидлашича, Америка Қўшма Штатлари бундан буён 110 миллиард доллар олмаслиги ҳақидаги ғоя унга «ёқмаяпти». Шунингдек, Трампнинг таъкидлашича, агар Қўшма Штатлар ўз қуролларини Саудия томонига сотишни тўхтатса, унда улар «бу пулларни олишади» ва Россия ёки Хитойда «сарфлашади».\n← Тошкентда МДҲга аъзо давлат Мудофаа вазирларининг йиғилиши бўлиб ўтди\nАмерикалик пастор Брансон озод этилди →\nТошкентда МДҲга аъзо давлат Мудофаа вазирларининг йиғилиши бўлиб ўтди\nТошкентда МДҲга аъзо давлат Мудофаа вазирларининг йиғилиши бўлиб ўтди Ўзбекистон...