"Юқумлик касалликларда ҳамширалик парвариши" дастури\nЮҚУМЛИ КАСАЛЛИКЛАРДА ҲАМШИРАЛИК ПАРВАРИШИ\nМазкур Намунавий ўқув дастури Ўзбекистон Республикаси “Таълим тўғрисида”ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 18 декабр 319- сонли “Тиббиёт ходимлари малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш тизимини такомиллаштириш тўғрисидаги” қарори, ССВнинг 2012 йил 12 июлдаги “О требованиях к содержанию учебных программ в системе повышения квалификации и переподготовки медицинских работников и порядке их утверждения” номли 204-сон буйруғига асосан яратилди ва ушбу намунавий дастур бўйича - “Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши” малака ошириш гуруҳларида Республика даволаш профилактика муассасалари“Юқумли касалликлар” бўлимларида фаолият олиб бораётган, 3 йилдан кам бўлмаган меҳнат стажига эга хамшираларўқитилади.\nНамунавий ўқув дастури “Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши” наъмунавий ўқув режа асосида тайёрланган бўлиб, ҳамшираларни 144 соат малака оширишлари учун мўлжалланган. Дастур фанлар блоклари бўйича: гуманитар ва ижтимоий иқтисодий фанлар, умумкасбий фанлар ҳамда ихтисослик фанлар бўйича таьлим олаётганларнинг хар томонлама касбий, дунёвий ва сиёсий қарашларини кенгайтиришга қаратилган янгиликлар, шунингдек, соғлиқни сақлаш тизимидаги янгиликлар, тиббиёт сохасининг илм – фани ва амалиётининг ривожланиши тенденциялари ва ютуқлари, янги техника ва технологиялари тўғрисида маьлумотлар киритилиб, тиббий таьлимда узлуксизлиги ва узвийлигини, фанлар ва бўлимларни кетма-кетлигини таьминланган ҳолда таьлим олаётганларни мустақил ишлашга йўналтиришга қаратилган ўқув материалларини қамраб олган.\n“Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши” номли Намунавий ўқув дастурининг мақсади: терапевтик йўналишда фаолият олиб бораётган ҳамшираларни ҳар томонлама етук, гуманитар- ижтимоий , умумкасбий ва ихтисослик фанлари бўйича етарли билим ва кўникмаларга эга бўлишларига эришиш, улар фаолиятини янада такомиллаштириш, терапия фанидан янги назарий билимларни амалий кўникмалар орқали мустахкамлаш ва чуқур билимларни эгаллашга қаратилган.\nИхтисослик фанлари блокида“Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши” бўйича тегишли мавзулар кичик модул шаклида қамраб олинган. Хар бир мавзу бўйича ўқув материаллари таьрифлаб берилган ва ушбу мавзуни тўлиқ ўзлаштириш ҳамда талабга мувофиқ етарли назарий ва амалий билимларни эгаллаш учун зарур бўлган хажмда тақдим этилган. Дастурда даволаш профилактика муассасалари терапия бўлимлари ҳамшираларини малакавий тавсифномаси ва лавозим йўриқномаларига мувофиқ, лозим бўлган янги билимлар ва кўникмаларни (билиши мумкин, билиши лозим, бажара олиши керак ва қайси амалий кўникмаларни ўзлаштириш лозим) етарли даражада ўзлаштиришга қаратилган материаллар тақдим этилган.\n“Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши” Намунавий ўқув дастури 2009 йил 18 декабрь 319- сонли “Тиббиёт ходимлари малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш тизимини такомиллаштириш тўғрисидаги” қарорига мувофиқ, ўрта тиббиёт ходимлари ўз хоҳиши билан билимини кенгайтириш мақсадида мустақил ўзлаштирилиши (ёки мустақил курс сифатида) учун қўлланиши мумкин.\nЦикл/курснинг номи: “ Юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши”\nЎта хавфли ва карантин юқумли касалликлар билан касалланган беморларда ҳамширалик парвариши.\nҲаво- томчи йўли орқали юқадиган юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши. Замонавий даволаш усулларида ҳамширалик жараёни.\nОшқозон ичак, диарея каби юқумли касалликларида ҳамширалик парвариши\nПаразитар касалликларда ҳамширалик парвариши. Замонавий даволаш усулларида ҳамширалик жараёни.\nТери таносил касалликларида ҳамширалик парвариши\nПарентерал ва қон хамда қон махсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларида ҳамширалик парвариши\nОИВ ва ОИТС касаллиги билан касалланган беморларда ҳамширалик парвариши\nНамунавий ўқув дастурини ўзлаштиришга тавсия этилган соатлар хажми:\n- Ўз сохаси бўйича чуқур билим ва малакага эга бўлган амалиётдаги мутахассислар, шу жумладан врач ва олий маълумотли ҳамширадипломига эга мутахассислар.\nЎқиш давомида асосий шакллар қуйидагилардан иборат: аудитория машғулотлари, назарий ва амалий дарслар,мустақил иш. Назарийва амалий машғулотларнинг мавзуси ва мазмуни бир - биригамос бўлиши лозим.Педагог модул технологияси асосида тузилган дастур асосида дарс олиб бориши тавсия этилади.\n- Бошланғич билимназорати;\nҚутуриш, бруцеллёз касаллиги.\nВабо, ўлат касаллиги\nМенингококкли инфекция қўзғатадиган касалликлар.\nОвқат токсикоинфекция (ботулизм) ларида ҳамширалик парвариши\nҚорин тифи«А» ва «В» паратиф касалликларида ҳамширалик парвариши\nСальманеллёз касаллигида ҳамширалик парвариши\nВирусли гипатит «А» ва «Е» касалликларида ҳамширалик парвариши\n3.1. Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар билан касалланган беморларда ҳамширалик парвариши.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари.Дунёда вабо касаллиги бўйича эпидемик вазият мураккаблашиб, ҳар йили ушбу касалликнинг оммавий тусда қайд этилиши кузатилмоқда. Ҳалқаро сиёсий, иқтисодий ва маданий алоқаларнинг борган сари кенгайиши, аҳоли миграциясининг кучайиши республикамиз ҳудудига вабо ва бошқа ўта хавфли юқумли касалликларни четдан кириб келиши ва тарқалиш хавфини оширмоқда. Республикамиздаги очиқ сув ҳавзаларида кузатилаётган вабо вибрионларининг доимий циркуляцияси, ушбу касалликнинг маҳалий ҳолат сифатида қайд этилишига сабаб бўлиши мумкин.Дунёда юзага келган мурракаб эпидемик вазият, карантин ва ўта хавфли юқумли касалликларни ҳудудимизга четдан кириб келиши, шунингдек биотерроризм хавфи тиббиёт ходимларининг ушбу касалликлар бўйича билим савиясини ошириш, касалликлар ўчоқларини тезкор равишда чегаралаш ва бартараф этиш, диагностик ва бакпрепаратлар, дезинфек-цияловчи моддалар ва дори-дармонлар захирасини яратиш ҳамда юқуми касалликлар учун қўшимча шифо ўринларни аввалдан тайёрлаб қўйишни тақоза этади. Аҳоли пунктларининг санитария ҳолати, озиқ – овқат махсулотлари ишлаб чиқариш ва савдоси билан шуғулланувчи объектлар, водопровод, канализация тизимлари фаолияти ва очиқ сув ҳавзалари устидан давлат санитария назоратини кучайтиришни талаб этади. Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар камайтириш борасидаги ютуқлар, кўп миқдорда малакали ўрта тиббиёт ходимларининг тайёргарлик сифатига ҳам боғлиқ. Уларни ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар этиологияси, эпидемиологияси, клиникаси, лаборатория ташхиси, давоси ва профилактикасининг хусусиятлари билан таништириш тиббий ёрдам кўрсатиш ва профилактик чора-тадбирлар ўтказиш сифатини янада яхшилайдир.Ушбу модул даволаш-профилактика муассасалари ўрта тиббиёт ходимлари учун мўлжалланган бўлиб, бу дастур асосида ўрта тиббиёт ходимлари « Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар этиологияси, клиникаси, даволаш ва беморларни парваришлаш, касалликнинг профилактикаси» мавзусида тўлиқ маълумотга эга бўладилар.\nЎта хавфли ва карантин юқумли касалликларни тарқалиш хавфини камайтириш учун касалликларни барвақт аниқлаш, лаборатория текшируви учун материал олиш, тиббий муолажаларни бажариш ва беморларни парвариш қилишга тўғри ёндошиш ўрта тиббиёт ходимлари учун катта аҳамият касб этади.Ушбу модулда ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар ва унинг профилактикаси бўйича чикарилган меъёрий ҳужжатлар, муаммоларни бартараф этиш йўлларини кўрсатиб ўтилган.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак:Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар билан касалланган беморлар психологияси, этика ва деонтологиясини.Асептика ва антисептикани. Беморларга шошилинч ҳолатларда тиббий ёрдам кўрсатишни.Тиббий ҳужжатларни юритиш ва тўлдириш қоидаларини.Ҳамширалик жараёни ва унинг босқичларини. Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар ҳақида тушунчани. Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар этиологияси, эпидемиологияси, клиникаси, ташхиси, давоси ва профилактикасини.Ўта хавфли ва карантин юқумли касалликлар олдини олиш ва унга қарши кураш борасидаги янгиликларни.Санитария тарғибот ишларини.25.01.2012 йил №25- сонли Ўзбекистон Республикасида вабокасаллиги устидан эпидемиологикназоратни янада такомиллаштириш тўғрисидаги буйруқ асосида ишлашни.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак:Иш жойини ташкил қилишни.Дезинфекцияловчи эритмалар тайёрлашни.Тиббий муолажаларни бажариш пайтида тиббий қўлқопдан фойдаланиш кўникмасини. Муолажаларни бажариш алгоритми бўйича ҳаракатлар кетма- кетлигини кўникмасини.Лаборатория текширувлари учун бемордан материал олиш қоидалари кўникмасини.Ишлатилган тиббий чиқиндилар – шприцлар, игналар, тампонлар ва ҳоказоларни дезинфекциялаш ва хавфсиз йўқ қилишни.Ўта ҳавфли юқумли касалликларга қарши махсус кийим кийиш тартибини.Санитария-тарғибот ишларини олиб боришни. Безредко усули билан десенсибилизация ўтказиб, иммун воситаларини (зардоб, иммуноглобулин) юборишни.Эпидемия манбаларидаги олиб бориладиган ишларни, хужжатларни расмийлаштиришни.\nВабо, ўлат касаллиги .\nКасаллик ҳақида тарихий маълумотлар. Касаллик қўзгатувчилари. Ҳозирги кунда учрайдиган вабо касаллигида Эль-Тор вибрионининг аҳамияти. Вибрионларнинг кўпайиш хусусиятлари. Уларни ташқи муҳитга чидамлилиги.Инфекция манбаалари. Касалликни юқишида сув орқали юқиш йўлининг аҳамияти. Бизни мамлакатимизга касалликни кириб келиш сабаблари. Касалликни мавсумийлиги. Касалликни ривожланишида ошқозоннинг асосий функцияларининг аҳволини аҳамияти. Касалликнинг дастлабки белгилари. Касалликни кечиш вариантлари. Бемор танасини касаллик натижасида сувсизланиш холати клиникаси. Бемор ахлати холати. Касаллик асоратлари. қисқача тарихий маълумотлар. Касаллик қўзғатувчиси. Табиатдаги микроб манбаалари ва ўлат ўчоқлари. Касалликни тарқалиш йўллари ва юқиш механизми. Ўлатни организмда чегараланган ва тарқалган шакллари.Касаллик белгилари. Ўлат таснифи. Ўлатнинг турли шаклларини ўзига хос кечиши. Касаллик оқибатлари.Лаборатория ташхиси. Беморлардан текширув учун материал олиш ва уни лаборатория юбориш тартиби, ҳимояланиш чоралари. Касалликни даволаш усуллари.\nКасаллик қўзғатувчиси ҳақида маълумот. Вирус манбаи. Касалликни юқиш механизми. Марказий асаб тизимининг зарарланиши. Касалликни клиник кўриниши, яширин даври. Касалликни кечиш даврлари. Қутуришнинг дастлабки белгилари. Касаллик асоратлари. Касаллик оқибатлари. Касалликни ташхислаш. Касалликни даволаш. Хайвонлар тишлаган жойни (ярани) тозалаш. Беморларни парваришлаш. Беморга тинч шариот яратишнинг аҳамияти. Инфекция манбаалари. Касалликни юқиш йўллари ва механизми.Ўткир бруцеллёз. Касаллик клиникаси. Касалликни дастлабки босқичини ўзига хос хусусиятлари. Таянч-ҳаракат тизимини, ички аъзоларни, асаб тизимини, урогенеталь тизимларни зарарланиши. Резидуаль бруцеллёз. Касаллик асоратлари ва оқибатлари. Касалликни ташхислаш. Эпидемиологик анамнезнинг аҳамияти. Бактериологик ва серологик ташхислаш усуллари. Касалликни даволаш усуллари. Антибиотиклар билан босқичли даволаш усули. Вакциналар билан даволаш усули. Физиотерапия ва санатория-курортларда даволаниш. Бемор рухиятини назарда тутган холда парваришлаш. Касалликни олдини олиш чоралари.\nКасаллик қўзғатувчиси. Инфекцияни тарқалиш йўллари ва юқиш механизми. Тупроқнинг аҳамияти.Гўшт ва бошқаозиқ-овқат маҳсулотлари.Инфекцияни тарқалишида ҳашоратларнинг аҳамияти. Касалликни тери ва септик шаклларининг клиник тавсифи. Касаллик асоратлари. Касалликни эрта даврларда аниқлашнинг аҳамияти. Касалликни ташхислаш. Лаборатория ташхислаш усуллари: бактериологик, бактериоскопик, биологик, серологик текширувлар. Текшириш учун материаллар олиш ва уларни лабораторияларга юбориш тартиби. Касалликни даволаш усуллари. Этиотроп воситалар: куйдиргига қарши гамма-глобулин, антибиотиклар. Уларни организмга юбориш усуллари, ҳосил бўлиши мумкин бўлган асоратлар ва уларни олдини олиш.\n- Таҳлил учун нажас йиғиш тартиби.\n- Бюрне тери аллергик синамасини бажариш.\n- Қонни экмага олиш тартиби.\n- Безредко усулида зардоб юбориш.\n- Гипертермик синдромни бартараф қилишни.\n- Ўта хавфли ва карантинли юқумли касалликларга қарши кийим кийиш тартиби.\n- Ётоқ яраларни олдини олиш ва парваришлаш.\nМуляжлар, фантом, Видеофильмлар ва компьютер дисклари, таблицалар, плакатлар, стендлар,слайдлар;Пахта,спирт,шприц,қўлқоп,резина жгут,система,ёстиқча зарарсизлантирилган тувак,шпатель,махсус шиша идиш, пробирка,термометр,хлорамин,метал бикс,тиббиёт клёнкаси,комбинзон ёки пижама,ўлатга қарши халат,докали ниқоб,химоя кўзойнак,сочиқ,пайпоқ,шиппак ёки этик,талк,совун.\n3.2. Ҳаво- томчи йўли орқали юқадиган юқумли касалликларда ҳамширалик парвариши. Замонавий даволаш усулларида ҳамширалик жараёни\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Ўқитишнинг мақсади,даволаш – профилактика муассасаларида ҳаво-томчи йўли орқали юқадиган касалликларнинг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.Тингловчиларни аҳоли ўртасида ва даволаш – профилактика муассасаларида ҳаво-томчи йўли орқали юқадиган касалликлар пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.Тингловчиларни профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари,қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.Тингловчиларни ҳаво томчи йўли орқали юқадиган касалликларда (қизамиқ,сил, грипп ва хакозо) фаол ва пассив эмлаш препаратлари, эмлаш ишининг ташкилий – услубий асослари, вакцинацияга кўрсатмалар, ҳамда моънеликлар, вакцинациядан кейинги асоратлар, уларни бартараф этиш йўллари билан таништириш.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак:Юқумли касалликлар фанини ўзлаштириш асосида тингловчи ҳаво-томчи йўли орқали юқадиган касалликлар қўзғатувчилари ва уларнинг ўзгарувчанлиги, инсон организмининг иммун статуей ва иммун танқислиги ҳолатлари, юқумли касалликларнинг этиологияси, патогенези, асосий кўринишлари, клиник ва лаборатория ҳолатларида беморларни парваришлай олиши, ҳамда шифохона ичи инфекцияларининг эпидемик жараёни хусусиятлари, экологик ҳалокатлар ва экстремал вазиятларда организмдаги патологик ҳолатларни ўзига хослиги ҳақида тушунчага эга бўлиши керак.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак:Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнида ҳаво-томчи йўли орқали юқадиган касалликлар тарқалишининг умумий қонуниятлари ва эпидемик жараёнга таъсир этувчи омилларни. Эпидемияга қарши чора – тадбирлар тизими профилактиканинг умумий тамойиллари ва эпидемик ўчоқни бартараф этиш йўлларини профилактик ва жорий дезинфекция ўтказишни, стерилизация тартиби, дезинфекция ва стерилизацияда қўлланиладиган воситалардан фойдаланишни, иммунопрофилактика воситаларини қўлланилишини, уларнинг яроқлилигини аниқлашни, ҳаво-томчи йўли орқали юқадиган касалликлар профилактикаси бўйича санитария тарғибот ишларини бажара олишлари керак.\nХаво-томчийўли орқали юқадиган касалликларнинг турлари.Грипп, парагрипп,аденовирусли инфекциялар,орнитоз, менингококк инфекцияси ва бошқа касалликлар.Касаллик манбалари, юқиш механизмлари, эпидемиялари, пандемиялари. Касалликни келиб чиқиш масаласининг хозирги кундаги холати. Грипп эпидемиясининг оқибатлари. Касаллик асоратларини олдини олиш. Нафас йўлларини зарарланиши. Трахеит. Иккиламчи инфекциянинг аҳамияти. Касаллик клиникаси. Касалликни кечиши. Нафас йулларини зарарланганлик белгилари. Болаларда ва қарияларда касалликни узига хос кечиши. Беморларни уй шароитида даволашни ташкил этиш. Дезинфекция усуллари. Касалликни олдини олиш тадбирлари. Эпидемияга қарши олиб бориладиган чора -тадбирлар. Вакцина турлари. Уларни организмга юбориш усуллари. Ёппасига эмлашни ташкил этиш.\nҚизамиқ касаллигининг ўзига хос хусусиятлари. Қизамиқ касаллигининг тарқалиши. Иқтисодий-ижтимоий шароитларнинг, мухитнинг аҳамияти. Қизамиқ касаллигининг босқичлари. Турли ёшдаги одамларда қизамиқ касаллигини кечишини ўзига хос хусусиятлари. Қизамиқ касаллигини фарқлаш. Қизамиқни эрта даврда ташхислаш қоидаси. Ташхислашда анамнезнинг аҳамияти. Эпидемиологик анамнез. Ҳамширалик иши. Объектив текшириш маълумотлари. Тана харорати ва касалликни кечишида унинг аҳамияти. Қизамиқ касаллигида организмнинг турли аъзолари ва тизимларида юзага келадиган ўзгаришлар. Асоратлар ва уларни эрта даврларда аниқлашнинг аҳамияти. Юқумли касалликларнинг типик, атипик ва яширин шакллари. Ташхислашнинг лаборатория усуллари.\nКлиник белгилари. Сил хасталигининг кўринишларидан (ўткир, ўткиргача ва яширин кечишлари) - харорат кўтарилиши, терлаш, йўтал, озиш, қондаги ўзгаришлар. Сил касаллигини эрта аниқлашнинг мураккаблиги. Иш қобилиятининг пасайиши. Сил касаллигини яширувчи омиллар: грипп, бронхит, зотилжам, қорин тифи ва бошқалар. Ёш болалар ва ўсмирлардаги сил касаллиги интоксикацияси. Нафас аъзолари сили, марказий асаб тизими ва мия қобиғи сили, суяк ва буғимлар сили, сийдик йўллари ва жинсий аъзолар сили, кўз сили ва бошқа аъзолар сили.Юқумли сил касаллигининг тарқалишида ижтимоий сабаблар, ташқи мухит ва умумийликни аҳамияти. Сил касаллигининг манбаи ва тарқалиш йуллари - (томчили, чангли, алиментар, мулоқат орқали). Рентгенологик текшириш усуллари тўғрисида тушунча. Рентгеноскопия, рентгенография, флюрография,\nМенингококкцемия билан турли орган ва системалар зарарланиши. Менингококк инфекция қўзғатувчиси. Менингококк инфекция қўзғатувчисининг кўпайиши. Инфекция манбаи.Менингококкли инфекциянинг тарқалиши.Менингококкли инфекцияда организмда бўладиган ўзгаришлар. Менингококкли инфекция қўзғатадиган касалликларнинг кечиши. Ҳамшира назоратида беморларни парвариш этиш. Касалхона бўлимларида беморларни жойлаштириш. Уларни парваришлаш ва хамширалик жараёнини олиб бориш. Дезинфекция усуллари. Лаборатория текширувлари учун намуналар олиш ва уларни лабораторияга юбориш тартиби\n- Қалин қон томчиси ва суртма тайёрлашни\n- Терига аллергик намуна қуйиб натижалар чиқаришни\n- Гипертермик синдромни бартараф қилишни\n- Пульсни аниқлаш ва нафас ҳаракатларини санаш\n- Эмлаш хонасида эмлаш ишларини бажаришни\n- Тана ҳароратини ўлчаш техникасини\n- Балғамни бактериологик текшириш учун йиғиш\n- Безредко усулида зардоб юборишни\n- Мускул орасига инъфекция қилиш техникасини\n- Томоқдан ва бурун шиллиқ қаватидан суртма олиш техникаси\n- Лаборатор текширувлар учун бармоқдан қон олиш\n- Қонни экмага олишни\n- БЦЖ қилиш техникасини\n- Анафилактик шокни бартараф қилишни\nЎқув машғулотлари олиб бориладиган ҳоналар таъминотимоделлар,муляжлар,фантом;ўқув видеофильмлари ва компьютер, дисклар,таблицалар,плакатлар, қўлқоп,буюм ойнаси,скалфикатор, 1 мл ли шприц, 10-15 мм ли игна, 2,5-10 мл ли шприц, дори моддалари, стерил пахта шарча, 70% ли спирт, соат ёки таймер,дезинфекцияловчи (зарарсизлантирувчи) эритма солинадиган идиш, тиббий термометр, сочиқ ҳарорат дафтари, стерил идиш (туфдон ёки Петри ликопчаси), учига пахта ўралган стерил тампон,шпатель, бир марта фойдаланиладиган игналар,пахта тампонлар,2x2 см ўлчамли бўлакларга қирқилган фильтр қоғоз,хлорид кислотанинг 0,1 н.эритмаси (гемоглобинни аниқлаш учун) натрийцитратнинг 5% ли эритмаси (СОЭ ни аниқлаш учун),сирка кислотанинг 3% ли эритмаси. (лейкоцитларни санаш учун),натром хлориднинг 3% ли эритмаси (эритроцйтларни санаш учун), ойнага ёзадиган қаламлар,уйда ёки стационарда қон олиш учун комплект-укладкалар,эфир,йод настойкаси.\n3.3 Ошқозон ичак, диарея каби юқумли касалликларида ҳамширалик парвариши.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Ўқитишнинг мақсади, юқумли касалликлар касалхоналарида ошқозон ичак токсикоинфекцияларида фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликларнинг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора -тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.Тингловчиларни аҳоли ўртасида ва юқумли касалликлар касалхоналарида ошқозон ичак токсикоинфекцияларида фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликлар пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.Тингловчиларни профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари, қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.Тингловчиларни фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликларда (овқат токсикоинфекциялари, дизентерия, сальмонеллёз ва ва хакозо) фаол ва пассив эмлаш препаратлари, эмлаш ишининг ташкилий – услубий асослари, вакцинацияга кўрсатмалар, ҳамда моънеликлар, вакцинациядан кейинги асоратлар, уларни бартараф этиш йўллари билан таништириш.\nЮқумли касалликлар фанини ўзлаштириш асосида тингловчи фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликлар қўзғатувчилари ва уларнинг ўзгарувчанлиги, ошқозон ичак токсикоинфекцияларининг этиологияси, патогенези, асосий кўринишлари, клиник ва лаборатория ташхисни, беморларни парваришлай олиши, ҳамда шифохона ичи инфекцияларининг эпидемик жараёни хусусиятлари, экологик ҳалокатлар ва экстремал вазиятларда организмдаги патологик ҳолатларни ўзига хослиги ҳақида тушунчага эга бўлиши керак.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак: Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнида фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликлар тарқалишининг умумий қонуниятлари ва эпидемик жараёнга таъсир этувчи омилларни. Эпидемияга қарши чора – тадбирлар тизими профилактиканинг умумий тамойиллари ва эпидемик ўчоқни бартараф этиш йўлларини профилактик ва жорий дезинфекция ўтказишни, стерилизация тартиби, дезинфекция ва стерилизацияда қўлланиладиган воситалардан фойдаланишни, иммунопрофилактика воситаларини қўлланилишини, уларнинг яроқлилигини аниқлашни, фекал-орал йўли орқали юқадиган касалликлар профилактикаси бўйича санитария тарғибот ишларини бажара олишлари керак.\nТоксикоинфекцияларни юзага келишида турли микроблар ва вирусларнинг аҳамияти. Озиқ овқат мақсулотларни зарарланиш йўллари. Касаллик патогенези ва патологик анатомияси. Касалликни ривожланишида касаллик тарқатувчисининг токсиген хоссасининг ва беморнинг ошқозоничак йўлларини ҳолатининг ақамияти.\nТурли касаллик тарқатувчиларидан хосил бўлган токсикоинфекцияларнинг ўзига хос белгилари. Касаллик асоратлари. Бактериологик ва серологик текширув ташхиси.\nШошилинч тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Ошқозонни ювиш техникаси ва унда керак бўладиган асбобғанжомлар. Патогенетик даволаш усуллари. Касалликни олдини олиш чора-тадбирлари. Озиқғовқат мақсулотларини сақлаш ва тайёрлаш юзасидан риоя қилиниши зарур бўлган санитарияғгигиеник чорағтадбирлар.\nКасаллик тарқатувчиси ва унинг токсинларини ташқи муҳитга чидамлилиги. Инфекция манбаалари ва касалликни тарқалиш омиллари. Ботулизм таёқчалари билан зарарланиши мумкин бўлган озиқғовқат мақсулотлари. Уй шароитида тайёрланган консерва маҳсулотлари Бемор қонидан, ахлатидан, қусуқ массаларидан ва озиқ-овқат маҳсулотларидан касаллик тарқатувчисини ва уни токсинини ажратиб олиш. Биологик синама. Шошилинч тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Серотерапия. Бемор организмига зардоб ва анатоксин юбориш. Дезинтоксикацион, симптоматик ва антибиотиклар билан даволаш усуллари.\nКасаллик қўзғатувчиларининг ўзига хос хусусиятлари, уларнинг антиген хоссалари. Ташқи муҳитга чидамлилиги. Инфекция манбаалари, сурункали бактерия ташувчиларнинг аҳамияти. Касалликни юқиш механизми ва юқиш йўллари, озиқовқат ва сувдан тарқаладиган эпидемиялар, йил мавсумларининг аҳамияти. Касаллик клиникаси, инкубацион (яширин) даври, дастлабки белгилари. Тана ҳарорати, унинг динамикада ўзгариши ва давомийлиги. Турли аъзо ва тизимларнинг зарарланишини ўзига хос томонлари. Касалликка хос бўлган тошмаларни намоён бўлиш муддатлари. Лаборатория текшириш ташхиси: бактериологик (гемоғ, копроғ, уриноғ, билиғ, миелокультуралар) ва серологик ( Видал агглютинацияреакцияси,О,Н,Vi антигенларини аниқловчи реакциялар) аниқлаш усуллари. Иммунофлюоресценция усули.\nКасаллик тарқатувчилари ва уларни ташқи муҳитга чидамлилиги. Сальмонеллёз касаллигини одамлар ва хайвонлар орасида кенг тарқалганлиги. Инфекцияни тарқалишида қора мол ва сувда сузувчи қушларнинг аҳамияти. Одам инфекция манбаидир. Касалликни юқиш механизми. Касалликни мавсумийлиги.\nКасаллик клиникаси ва унинг шакллари: организмни маълум қисмларида жойлашган турлари (гастрит, гастроэнтерит, гастроэнтероколит), организмда кенг тарқалган турлари (тифсифат касаллик тури, септик касаллик тури), субклиник касаллик тури (бактерия ташувчанлик). Касаллик асоратлари. Инфекционғтоксик шок.\nЛаборатория текширув ташхиси: бактериологик (қусуқ массаларини, ошқозон ювилган сувни, ахлатни, сийдикни, ўтни ва қонни экиш) ва серологик (агглютинация реакцияси ва РНГА) текшириш усуллари. Текшириш учун матиериалларни олиш ва лабораторияга етказиш техникаси ва усуллари. Иммунофлюоресцент текшириш усули.\nВирусли гепатит турлари (А, Е ва ҳ.к). Вирусли гепатит В антигенлари. Инфекция манбаалари. Вирусли гепатит турларини юқиш йўллари. Одам ёшининг аҳамияти. Инкубацион (яширин) даври. Сариқланишгача бўлган давр, касалликни дастлабки белгилари. Сариқлик даври ва унинг клиник вариантлари. Касалликни сарғаймай кечадиган шакли. Касалликни зўрайиши, қайталаниши, асоратлари. Геморрагик синдром, ўткир жигар етишмовчилиги. Сурункали вирусли гепатит.\nКлиник ва лаборатория текширув ташхиси. Текширув материалларини бемордан олиш тартиб-қоидалари. Асбобанжомлар ёрдамида ташхислаш усули. Даволаш тартиби. Беморни кун татиби, парҳезга риоя қилиши,организмга суюқликларни юбориш тартиби. Касалликни оғир ва асоратли шаклларини даволаш. Гормонотерапия ва унинг асоратлари, салбий таъ-сирлари.\nШошилинч тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Беморларни парваришлашва ҳамширалик жараёнини олиб бориш. Суткали диурезни ўлчаб бориш. Жадал даволаш усуллари.\nДизентерия касаллигида ҳамширалик парвариши\nКасаллик тарқатувчиларининг ўзига хос хусусиятлари, ташқи муҳитга чидамлилиги. Инфекция манбаалари, уни юқиш механизми, мавсумийлиги.\nКасалликни клиник кечишининг турли вариантлари (гастроэнтероколит, энтероколит, колит шакллари). Касаллик клиникаси, асосий белгилари, тенезмлар,сохта чақириқ, ахлати ҳолати. Касалликни типик, атипик ва яширин шакллари. Касалликни субклиник кечиши (бактерия ташувчанлик). Дизентерия асоратлари. Дизентериядан кейинги ҳолат.\nСурункали дизентерия. Касалликни сурункали шаклга ўтишга сабаб бўлувчи омиллар. Бактериологик ва серологик текширув усуллари. Копрологик ва ректороманоскопик текширув усуллари. Иммунофлюоресценция усули ёрдамида ўтказиладиган экспрессдиагностика усули. Лаборатория текширувлари учун материал олиш усуллари.\n- Меъдани ювиш техникаси.\n- Тозаловчи клизма ўтказиш техникаси.\n- Анатоксинлар юбориш техникаси.\n- Қусуқ массасидан лабаратория текшируви учун материал олиш.\n- Лабараторияга йўлланма ёзиш.\n- Биохимик текшириш учун қон олиш техникаси.\n- Кўз ва оғиз шиллиқ пардаларини кўздан кечириш.\n- Оғиз орқали регидратация ўтказиш.\nҚўлқоп, буюм ойнаси, скарификатор, 1 мл ли шприц, 10-15 мм ли игна, 2,5-10 мл ли шприц, дори моддалари, стерил пахта шарча, 70% ли спирт, соат ёки таймер,дезинфекцияловчи (зарарсизлантирувчи) эритма солинадиган идиш, тиббий термометр, сочиқ ҳарорат дафтари, стерил идиш (туфдон ёки Петри ликопчаси), учига пахта ўралган стерил тампон, шпатель, бир марта фойдаланиладиган игналар, пахта тампонлар, 2x2 см ўлчамли бўлакларга қирқилган фильтр қоғоз, хлорид кислотанинг 0,1 н.эритмаси (гемоглобинни аниқлаш учун) натрийцитратнинг 5% ли эритмаси (СОЭ ни аниқлаш учун), сирка кислотанинг 3% ли эритмаси. (лейкоцитларни санаш учун), натром хлориднинг 3% ли эритмаси (эритроцитларни санаш учун), ойнага ёзадиган қаламлар, уйда ёки стационарда қон олиш учун комплект укладкалар, эфир, йод настойкаси.\n3.4. . Паразитар касалликларда ҳамширалик парвариши. Замонавий даволаш усулларида ҳамширалик жараёни.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Ўқитишнинг мақсади,юқумли касалликлар муассасаларида паразитар касалликларнинг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.Тингловчиларни аҳоли ўртасида ва даволаш – профилактика муассасаларида паразитар касалликлар пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.Тингловчиларни профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари,қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.Тингловчиларни фаол ва пассив эмлаш препаратлари, эмлаш ишининг ташкилий – услубий асослари, вакцинацияга кўрсатмалар, ҳамда монеликлар, вакцинациядан кейинги асоратлар, уларни бартараф этиш йўллар билан таништириш.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак:Инфекцион назорат фанини ўзлаштириш асосида тингловчи паразитар касаллик қўзғатувчилари ва уларнинг ўзгарувчанлиги, инсон организмининг иммун статуей ва иммун танқислиги ҳолатлари, паразитар касалликларнинг асосий кўринишлари, клиник ва лаборатория ҳолатларида беморларни парваришлай олиши, парентерал йўллар билан тарқаладиган касалликлар, ҳамда шифохона ичи инфекцияларининг эпидемик жараёни хусусиятлари, экологик ҳалокатлар ва экстремал вазиятларда организмдаги патологик ҳолатларни ўзига хослиги ҳақида тушунчага эга бўлиши керак.\nМазкур мавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак:-Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнида паразитар касалликлар тарқалишининг умумий қонуниятлари ва эпидемик жараёнга таъсир этувчи омилларни Эпидемияга қарши чора – тадбирлар тизими профилактиканинг умумий тамойиллари ва эпидемик ўчоқни бартараф этиш йўлларини профилактик ва жорий дизинфекция ўтказишни, стерилизация тартиби, дезинфекция ва стерилизацияда қўлланиладиган воситалардан фойдаланишни, иммунопрофилактика воситаларини қўлланилишини, уларнинг яроқлилигини аниқлашни, паразитар касалликлар профилактикаси бўйича санитария тарғибот ишларини бажара олишлари керак.\nГелментоз ва амёбиоз, касалликлари.\nПаразитизм ва инвазия ҳақида тушунча. Гельминтларнинг биологик хусусиятлари. Гельминтозларнинг эпидемиологик таснифи. Гельминтозлар географияси. Асосий гельминтлар клиникаси, ташхислаш ва даволаш усуллари. Тропик гельминтозларни олиб келиниши ҳақида асосий маълумотлар. Амёбиаз касаллик тарқатувчиларининг ўзига хос хусусиятлари. Касаллик эпидемиологияси. Касалликни тарқалиш манбаалари. Касалликни юқиш механизми ва уни тарқалиши. Касаллик патогенези ва патологик анатомияси. Касаллик клиникаси. Касалликни клиник шакллари. Ташхислаш. Содда микроорганизмларни мавжудлигини текшириш учун бемор ахлатини олиш ва текширишга юбориш. Ҳамшира парвариши.\nТоксоплазмоз ва ламбилиоз касалликлари.\nТоксоплазмоз эпидемиологияси, касаллик белгилари, даволаш.Токсоплазмознинг лаборатория диагностикаси паразитологик текширишлар ва иммунологик реакцияларни аниқлаш. Иммунологик реакциялар қўйиш Секбин – Фильтмон буёғи. Турли органлардан биопсия йули билан олдинган тўқима бўлакчалари, орқа мия суюқлиги, қон, жасад орган бўлакчалари. Микроскопия қилиш. Лямблиозқўзғатувчиси. Биологик хусусиятлари, жахонда тарқалиши, юқиш йуллари, касаллик белгилари, лаборатор ташхислаш, даволаш профилактика чора-тадбирлари. Ҳамшира парвариши.\nБезгакнинг паразитологияси. Одамлардабезгак чақирувчи турлари, плазмодияларнинг штамми ва турли кўриниши. Уч кунли, тропик, тўрт кунли безгак ва овал безгаги. Плазмодияларни чивинда ривожланиши (спорогония). Зиготаларни, социстларни хосил бўлиши. Паразитнинг турига қараб ва хавонинг хароратига нисбатан спорогонли даврнинг муддати. Чивиннинг зарарлантиришига хароратнинг таьсири. Чивинларни юқумли касалликларни юқтириш муддати.\nУч кунли, тропик ва тўрт кунли безгак касаллигининг клиник манзараси. Яширин даври, касалликнинг турли шаклларида яширин даврнинг давом этиш муддати. Уч кунли безгакда узоқ ва қисқа яширин даври. Безгак хуружининг шизогонияси ва ривожланиши. Безгакнинг турли шаклларида харорат эгри чизиғининг ўзига хослиги. Безгак касаллигида жигар ва талоқнинг шикастланиши. Қоннинг шаклий элементларини ўзгариши, асоратлари, лаборатория ташхиси, қайталаши, аралаш шакллари, хавфли турлари, қайта юқтириш. Турли хашаротлар орқали юқтирилган безгакнинг кечиш муддати. Безгакнингэпидемиологияси. Инфекциянинг:безгак билан касалланган беморлар ва касаллик ташувчи манбалар.\nЭхинококк, острица касалликлари.\nЭхинококк Қўзғатувчилари. Ривожланиш босқичи. Тухум қўйиш жойи. Тухумларнинг чидамлилиги. Одам аъзоларида жойлашиши.Ташхиси, инвазия манбаи, тарқалиш йўллари, дегельминтизация усули, тарқалиши.Кўпчилик болаларнинг зарарланиши ва қарши кураш. Доимий равишда дегельминтизация этиш. Санитария оқартув ишлари. Шахсий гигиена.Острица қўзғатувчилари. Ривожланиш босқичи. Тухум қўйиш жойи. Тухумларнинг чидамлилиги. Одам аъзоларида жойлашиши.Ташхиси, инвазия манбаи, тарқалиш йўллари, дегельминтизация усули, тарқалиши.Кўпчилик болаларнинг зарарланиши. Эхинококк ва Острицага қарши кураш. Доимий равишда дегельминтизация этиш. Санитария оқартув ишлари. Шахсий гигиена.\n- Қўлларни гигиеник тозалаш алгоритми.\n- Пульсни санаш техникаси.\n- Тана ҳароратини ўлчаш алгоритми.\n- Тери орасига синама қўйиш техникаси.\n- 5Вена ичига инъекция қилиш техникаси.\n- Бармоқдан қон олиш техникаси.\n- Буюм ойналарни тайёрлаш.\n- Қон суртмасини тайёрлаш алгаритми.\n- Қалин қон томчисини тайёрлаш алгаритми.\n- 1Қон суртмаларини бўяш усули.\n- Тўғри ичакни бармоқ билан текшириш.\n- Тахлил учун нажас олиш техникаси.\n- Қиннинг тозалик даражасини аниқлаш.\n- Бимануал текшириш.\n- Бачадон бўйнини қин кўзгуларида кўриш.\n- Учта нуқтадан суртма олиниши.\n- Тирноқ остидаги қириндиларда острица тухумларини аниқлаш\n- Орқа мия суюқлигини химиявий, физикавий текшириш.\nЎқув машғулотлари олиб бориладиган ҳоналар таъминоти: Моделлар, муляжлар,фантом в.б. н: компьютер дисклари, таблицалар, плакатлар, стендлар;\nБир марталик ишлатишга мўлжалланган суюқ гигиеник совун ёки хўжалик совуни бўлакчалари. Стерил пинцет, стерил салфетка (қоғоз салфетка) ёки индивидуал сочиқ ёки электр қуритгич ва оқар сув. Бир марта фойдаланиладиган игналар. Пахта тампонлар. 2x2 см ўлчамли бўлакларга қирқилган фильтр қоғоз. Хлорид кислотанинг 0,1 эритмаси (гемоглобинни аниқлаш учун).. Натрий цитратнинг 5% ли эрит-маси (СОЭ ни аниқлаш учун).. Сирка кислотанинг 3% ли эрнтмаси. (лейко-цитларни санаш учун)\nНатрий хлорднинг 3% ли эритмаси (эритроцитлар-ни санаш учун).Ойнага ёзадиган қаламлар. Уйда ёки стационарда қон олиш учун комплект жамадон.. Этил спирт 70% ли.\nЭфир. Йод нас-тойкаси. Оддий ва силлиқланган буюм ойналар.Силлиқланган қоплагич ойналар. .Шиша пробкали бўғзи кенг банкалар. 1, 2, 5ва 10 мл ли даражаланган пипеткалар. Сиғими 100 мл ли ўлчов цилиндрлар.\n3.5 Тери таносил касалликларида ҳамширалик парвариши.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Ўқитишнинг мақсадиТери - таносил касалликларининг кейинги ўн йил давомида бутун дунё бўйлаб тез суръатлар билан тарқалишда давом этмоқда. Шунинг учун ҳам ҳозирги кунда Соғлиқни сақлашнинг муҳим вазифаларидан бири Тери - таносил касалликларининг профилактик чора-тадбирларини ишлаб чиқишдир ва даволаш – профилактика муассасаларида Тери - таносил касалликларининг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.\nТингловчиларни аҳоли ўртасида ва даволаш – профилактика муассасаларида Тери - таносил касалликларининг пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.\nТингловчиларни Тери - таносил касаллигидаги профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари,қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак:Тери - таносил касалликлари билан касалланган беморлар психологияси, этика ва деонтологиясини, асептика ва антисептикани, беморларга шошилинч ҳолатларда тиббий ёрдам кўрсатишни, инсонларда кўп учрайдиган вирусли инфекцияларни, тиббий ҳужжатларни юритиш ва тўлдириш қоидаларини, ҳамширалик жараёни ва унинг босқичларини, қон ва бошқа биологик суюқликлар орқали юқадиган касалликларни, алкоголизм, гиёҳвандлик ва фоҳишалик билан курашишни, Тери - таносил касалликлариҳақида тушунчани. Тери - таносил касалликларининг дунё бўйича тарқалганлигини.Тери - таносил касалликларининг этиологияси, эпидемиологияси, клиникаси, ташхиси, давоси ва профилактикасини. Тери - таносил касалликлари бўйича қонун ва меъёрий ҳужжатларни.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак: Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнидаиш жойини ташкил қилишни, дезинфекцияловчи эритмалар тайёрлашни, тиббий муолажаларни бажариш пайтида тиббий қўлқопдан фойдаланиш кўникмасини, постконтакт профилактика алгоритми бўйича ҳаракатлар кўникмасини, лаборатория текширувлари учун бемордан биологик материал олиш кўникмасини, ишлатилган тиббий чиқиндилар – шприцлар, игналар, тампонлар ва ҳоказоларни дезинфекциялаш ва хавфсиз йўқ қилишни, Тери - таносил касалликларини юқтириш хавфи юқорибўлган гуруҳлар билан ишлашни, Тери - таносил касалликларининг лаборатория ташхисини,тери - таносил касалликлариинфекцияси юқишининг профилактикасини,Тери - таносил касалликларини юқтирган ҳомиладор аёллардан туғилган болалар мониторингини, халқ орасида санитария-профилактика ишларини, Тери - таносил касалликларининг касб орқали юқишининг профилактикасинибажара олишлари керак.\n- Вена ичига инъекция қилиш техникаси.\n- Қон суртмаларини бўяш усули.\nЎқув машғулотлари олиб бориладиган ҳоналар таъминоти моделлар, муляжлар,фантом в.б. н: компьютер дисклари, таблицалар, плакатлар, стендлар;\nБир марталик ишлатишга мўлжалланган суюқ гигиеник совун ёки хўжалик совуни бўлакчалари. Стерил пинцет, стерил салфетка (қоғоз салфетка) ёки индивидуал сочиқ ёки электр қуритгич ва оқар сув. Бир марта фойдаланиладиган игналар. Пахта тампонлар. 2x2 см ўлчамли бўлакларга қирқилган фильтр қоғоз.Хлорид кислотанинг 0,1 эритмаси (гемоглобинни аниқлаш учун). Натрий цитратнинг 5% ли эрит-маси (СОЭ ни аниқлаш учун).Сирка кислотанинг 3% ли эрнтмаси. (лейко-цитларни санаш учун). Натрий хлорднинг 3% ли эритмаси (эритроцитлар-ни санаш учун). Ойнага ёзадиган қаламлар. Уйда ёки стационарда қон олиш учун комплект жамадон. Этил спирт 70% ли. Эфир. Йод нас-тойкаси. Оддий ва силлиқланган буюм ойналар. Силлиқланган қопла-гич ойналар. Шиша пробкали бўғзи кенг банкалар. 1, 2, 5ва 10 мл ли даражаланган пипеткалар. Сиғими 100 мл ли ўлчов цилиндрлар. Кўп-рикчали эмаль лоток ёки препаратларни ялпи бўяш учун аппарат. Корне пинцетлари. Қум соат. Буюм ойналарини ювиш учун идиш. Рома-новский бўёғи (қуруқ ёки эритмада). Азур II. Эозин. Май— Грюн-вальднинг фиксатор бўёғи.Лейшман бўёғи эритмада. Метил спирт. Этил спирт 96% ли. Глицерин.Муз сирка кислота.Натрий би-карбонат (NaHCO3). Натрий дифосфат (NaH2PO4). Калий гидрофос-фат (К2НРО4). «Новость» ёки бошқа кир ювиш порошоги.Дистил-ланган сув. Шприцлар. Жгут. Термометр. Дорилар.\n3.6 Парентерал ва қон хамда қон махсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларида ҳамширалик парвариши.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликлари кейинги йиллар давомида бутун дунё бўйлаб тез суръатлар билан тарқалишда давом этмоқда. Шунинг учун ҳам ҳозирги кунда Соғлиқни сақлаш тизимининг муҳим вазифаларидан бири парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларининг профилактик чора - тадбирларини ишлаб чиқиш ва даволаш – профилактика муассасаларида парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларининг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора – тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.Тингловчиларни аҳоли ўртасида ва даволаш – профилактика муассасаларида парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларининг пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.Тингловчиларни парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларидаги профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари, қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.Аҳоли орасида қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларнинг тарқалиш (юқиш) йўлларини, белгиларини, эрта ташхислаш усулларини ва даволаш ва ҳамшира парваришининг муҳим хусусиятларини ўрганиш.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак: Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликлар ҳақида тушунчани. Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликлар билан касалланган беморлар психологияси, этика ва деонтологиясини, асептика ва антисептикани, беморларга шошилинч ҳолатларда тиббий ёрдам кўрсатишни, инсонларда кўп учрайдиган вирусли инфекцияларни, тиббий ҳужжатларни юритиш ва тўлдириш қоидаларини, ҳамширалик жараёни ва унинг босқичларини, қон ва бошқа биологик суюқликлар орқали юқадиган касалликларни, алкоголизм, гиёҳвандлик ва фоҳишалик билан курашишни, парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларнинг дунё бўйича тарқалганлигини. Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларнинг этиологияси, эпидемиологияси, клиникаси, ташхиси, давоси ва профилактикаси ҳамда ўчоқда ўтказиладиган чора – тадбирларни. Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликлар бўйича қонун ва меъёрий ҳужжатларни.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак: Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнида иш жойини ташкил қилишни, дезинфекцияловчи эритмалар тайёрлашни, тиббий муолажаларни бажариш пайтида тиббий қўлқопдан фойдаланиш кўникмасини, постконтакт инфекция профилактика алгоритми бўйича ҳаракатлар кўникмасини, лаборатория текширувлари учун бемордан биологик материал олиш кўникмасини, ишлатилган тиббий чиқиндилар – шприцлар, игналар, тампонлар ва ҳоказоларни дезинфекциялаш ва хавфсиз йўқ қилишни, Тери - таносил касалликларини юқтириш хавфи юқори бўлган гуруҳлар билан ишлашни, парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликлар инфекцияси юқишининг профилактикасини, парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларни юқтирган ҳомиладор аёллардан туғилган болалар мониторингини, халқ орасида санитария-профилактика ишларини, Парентерал ва қон ҳамда қон маҳсулотлари орқали юқадиган юқумли касалликларнинг касб орқали юқишининг профилактикасини бажара олишлари керак.\nҚон ва қон орқали юқадиган юқумли касалликлар.Вирусли гепатит “В”, “С” ва “Д”\nҚон ва қон орқали юқадиган юқумли касалликлар ҳақида қисқача маълумотлар. Касаллик қўзғатувчиларининг ўзига хос хусусиятлари, юқиш механизми. Касаллик белгилари. Касалликни яширин (инкубацион) даври. Тана ҳароратини ўзгариши. Асаб — руҳий ва юрак—қон томирлар тизимидаги ўзгаришлар. Улар натижасида юзага келадиган асоратлар ва уларда шошилинч тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Касалликларни замонавий текшириш ва даволаш усуллари.\nКасалликни олдини олиш чора-тадбирлари. Беморларни эрта даврларда ажратиш (изоляциялаш). Инфекция ўчоғини назорат қилиш. Дезинфекция ва дезинсекция. Санитар назорат. Махсус профилактика ва уни ўтказишга кўрсатмалар. Вирусли гепатит турлари (А,В,С,Д ва ҳ.к). Касаллик этиологияси. Вирусли гепатит В антигенлари. Касаллик эпидемиологияси. Инфекция манбалари. Вирусли гепатит турларининг юқиш йўллари. Одам ёшининг аҳамияти. Касаллик патогенези ва патологик анатомиясининг ўзига хос хусусиятлари.\nКасаллик клиникаси. Инкубацион (яширин) даври. Сариқланишгача бўлган давр, касалликни дастлабки белгилари. Сариқлик даври ва унинг клиник вариантлари. Касалликни сарғаймай кечадиган шакли. Касалликни зўрайиши, қайталаниши, асоратлари. Геморрагик синдром, ўткир жигар етишмовчилиги. Сурункали вирусли гепатит.\nТошмали тиф, эпидемик (битдан юқадиган) ва эндемик (канадан юқадиган) қайталама тиф\nТошмали тифни юқиш механизми эпидемиологик хусусиятлари. Касаллик патогенезива патологик анатомияси. Касаллик клиникаси. Касалликни яширин (инкубацион) даври. Тана ҳароратини ўзгариши. Тифга хос тошмалар тавсифи. Асаб-руҳий ва юрак-қон томирлар тизими ўзгаришлари. Улар натижасида юзага келадиган асоратлар ва уларда шошилинч тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Тошмали тифни эрта даврларда (биринчи 5 кун ичида) ташхислашнинг аҳамияти.Серологик текширув усуллари. Этиотроп даволаш усули. Патогенетик даволаш тартиби ва воситалари. Беморларни режимга риоя қилишлари ва уларни парваришлаш. Тери қопламлари ва оғиз бўшлиғи гигиенаси. Касалликни қўзғалувчанлик даврида беморларни назорат этиш. Сийдик тутилганда, коллапс ҳолатларида тез тиббий ёрдам кўрсатиш. Асоратларни олдини олиш.\nКасаллик қўзғатувчиси. Касаллик эпидемиологияси. Инфекция манбаи. Касалликни юқиш механизми. Касаллик ташувчилари. Касаллик патогенези ва патологик анатомияси. Касаллик клиникаси. Иситмалаш жараёнини ўзига хос хусусиятлари. Гепатолиенал синдром. Касаллик асоратлари.Лаборатория текширувлари. Суртма ва йўғон томчи тайёрлаш учун қон олиш. Серологик текширувлар. Этиотроп, патогенетик ва симптоматик даволаш усуллари. Дори воситаларини юбориш усуллари ва уларда юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ва уларни олдини олиш.\nКанадан ва чивиндан юқадиган энцефалит касаллиги\nКасаллик қўзғатувчилари. Касаллик эпидемиологияси. Вируснинг табиий ўчоқлари, вирус резервуарлари. Касалликни юқиш механизми. Табиий ўчоқларда табиий иммунизация. Касаллик патогенези ва патологик анатомияси.\nАсосий клиник кўринишлари. Касалликни сурункали шакллари. Касаллик асоратлари, оқибатлари. Ташхислаш. Даволаш. Гамма-глобулин билан даволаш. Патогенетик ва симптоматик даволаш воситалари. Касаллик асоратларини даволаш. Беморларни парваришлаш ва овқатланишининг аҳамияти. Касалликни олдини олиш. Эмлаш.\nЧивиндан юқадиган энцефалит касаллигида ҳамшира парвариши.\nКасаллик этиологияси, эпидемиологияси, Касалликни юқиш механизми. патологик анатомияси, клиникаси, ташхиси, даволаш, олдини олиш чора-тадбирлари. Табиий ўчоқларда табиий иммунизация.\n- Чойшабларни алмаштириш усуллари ва кетма – кетлиги.\n- Ётоқ яраларни парвариш қилиш.\n- Артериал босимни ўлчаш.\n- Тозаловчи ҳуқна (клизма) қилиш техникаси.\n- Сийдик қопини катетеризация қилиш\n- Оғиз бўшлиғи гигиенаси\n- Дезинфекцион эритма тайёрлаш.\n- Тана ҳароратини тушириш.\n- Коллапсда биринчи ёрдам бериш\n- Тери орасига синама қўйиш\n- Венага инъекция қилиш техникаси.\n- Қусишда биринчи ёрдам.\n- Қалин қон томчисини тайёрлаш.\n- Люмбал пункция қилиш техникаси.\n- Қўл ювиш қоидалари\nЎқув машғулотлари олиб бориладиган ҳоналар таъминоти: Муляж, фантом, компьютер, таблицалар, плакатлар, стендлар, жадваллар Инструментлар ва асбоблар – ускуналар:Танометр, фонендоскоп, соат, термометр, жгут, ёстиқча, пахта, спирт, 10–20мл ли шприц, латок, сочиқ, дезинфекцияловчи эритмалар, игналар, музли халтача, Амбу қопчаси, шпатель, пинцет, оғиз кенгайтиргич, тил тутқич, Эсмарх кружкаси, Штатив, тоғора, клеёнка, сочиқ ёки салфетка, ноксимон балон, сув, лоток, қўлқоп, фартук, учлик, вазелин мойи, тувак, (судно), бемор тагини ювиш учун ишлатиладиган ашёлар, чойшаб, фартук, ниқоб (маска).\n3.7. ОИВ ва ОИТС касаллиги билан касалланган беморларда ҳамширалик парвариши.\nМавзунинг мақсад ва вазифалари:Ўқитишнинг мақсади,ОИВ-инфекцияси кейинги ўн йил давомида бутун дунё бўйлаб тез суръатлар билан тарқалишда давом этмоқда Инсоният XXI асрга ОИВ-инфекциясининг ечилмаган муаммолари билан қадам қўйди. Шунинг учун ҳам ҳозирги кунда Соғлиқни сақлашнинг муҳим вазифаларидан бири ОИВ-инфекциясининг профилактик чора-тадбирларини ишлаб чиқишдир ва даволаш – профилактика муассасаларида ОИТС \_ ОИВ касалликларнинг олдини олиш ва камайтиришга қаратилган профилактика ҳамда эпидемияга қарши чора тадбирлар ўтказиш борасида назарий билим ва амалий кўникмаларга эга мутахассислар тайёрлашдан иборат.Тингловчиларни аҳоли ўртасида ва даволаш – профилактика муассасаларида ОИТС \_ ОИВ касалликлар пайдо бўлиши ва тарқалишининг умумий қонуниятлари билан таништириш.Тингловчиларни ОИТС касаллигидаги профилактик ҳамда эпидемияга қарши тадбирлар моҳияти ва амалга ошириш усуллари,қўлланиладиган препаратлар, воситалар билан таништириш.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи билиши керак:ОИВ-инфекцияси билан касалланган беморлар психологияси, этика ва деонтологиясини, асептика ва антисептикани, беморларга шошилинч ҳолатларда тиббий ёрдам кўрсатишни, инсонларда кўп учрайдиган вирусли инфекцияларни, тиббий ҳужжатларни юритиш ва тўлдириш қоидаларини,хамширалик жараёни ва унинг босқичларини, қон ва бошқа биологик суюқликлар орқали юқадиган касалликларни, алкоголизм, гиёҳвандлик ва фоҳишалик билан курашишни,одам иммунитет танқислиги вируси (ОИВ), ОИВ-инфекцияси ва орттирилган иммунитет танқислиги синдроми (ОИТС) ҳақида тушунчани. ОИВ-инфекциясининг дунё бўйича тарқалганлигини. ОИВ-инфекциясининг этиологияси, эпидемиологияси, клиникаси, ташхиси, давоси ва профилактикасини.ОИВ-инфекцияси бўйича қонун ва меъёрий ҳужжатларни. «Хавфсиз инъекциялар» бўйича дастурни.\nАтроф муҳитни муҳофаза қилишни.\nМавзуни ўзлаштириш натижасида тингловчи бажара олиши керак: Тингловчилар ўзлаштирган тушунчаси мобайнидаиш жойини ташкил қилишни, дезинфекцияловчи эритмалар тайёрлашни, тиббий муолажаларни бажариш пайтида тиббий қўлқопдан фойдаланиш кўникмасини, постқонтакт профилактика алгоритми бўйича ҳаракатлар кўникмасини, лаборатория текширувлари учун бемордан биологик материал олиш кўникмасини, ишлатилган тиббий чиқиндилар – шприцлар, игналар, тампонлар ва ҳоказоларни дезинфекциялаш ва хавфсиз йўқ қилишни, ОИВ юқтириш хавфи юқори бўлган гуруҳлар билан ишлашни, ОИВ-инфекциясининг лаборатория ташхисини онадан болага ОИВ-инфекцияси юқишининг профилактикасини, ОИВ юқтирган ҳомиладор аёллардан туғилган болалар мониторингини, оппортунистик инфекцияларнинг профилактикасини, «Аноним», «Ишонч» ва «Дўстона» хоналарининг иш принципларини, халқ орасида санитария-профилактика ишларини, ОИВ нинг касб орқали юқишининг профилактикасини бажара олишлари керак.\nXXI асрда ОИВ-инфекцияси ва ОИТС. ОИВ/ОИТС ҳақида таълимотнинг вужудга келиш тарихи. ОИВ профилактикаси бўйича ишларни тартибга солувчи асосий ҳужжатлар. ОИВ-инфекциясининг этик ва юридик жиҳатлари\nОИВ-инфекцияси ва ОИТС муаммолари. Касалликнинг очилиш тарихи. ОИВ-инфекциясининг пайдо бўлиши ҳақида мавжуд бўлган гипотезалар. Ҳозирги вақтда ОИВ/ОИТС нинг дунё бўйича тарқалганлиги. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг буйруқлари ва меъёрий ҳужжатлари. ОИВ/ОИТС нинг профилактикаси бўйича халқаро ташкилотлар - ЖССТ, ЮНИСЕФ, CDC, USAID, БМТ ва бошқаларнинг дастурлари. ОИВ/ОИТС беморларнинг руҳиятини ҳимоялаш. ОИВ юқтирганлар ва ОИТС беморларни ижтимоий ҳимоялаш. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ОИВ/ОИТС бўйича буйруклари ва меъёрий ҳужжатлари билан танишиш. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг «Ўзбекистон Республикасида ОИВ- инфекциясига оид тиббий- ижтимоий ёрдамни ташкил этиш ва профилактик чора-тадбирларни такомиллаштириш тўғрисида» 2012 йил 28 март 80- сонли буйруғи билан танишиш. ЖССТ ва бошқа ҳалқаро ташкилотларнинг ахборот ҳужжатлари билан танишиш.\nОИВ-инфекцияси ва ОИТС нинг этиологияси ва эпидемиологияси. ВИЧ юқтириш ҳавфи юқори бўлган гуруҳлар. Наркомания, алкоголизм, фоҳишалик\nОдам иммунитет танқислиги вируси (ОИВ) нинг тузилиши ва ҳаёт цикли. ОИВ нинг антиген тузилиши. Қўзгатувчининг чидамлилиги. ОИВ манбаи. ОИВ-инфекциясининг юқиш йўллари. ОИВ/ОИТС нинг ривожланиши ва кечишини белгилайдиган омиллар. ОИВ/ОИТС касаллиги ўчоғида эпедемиологик текширув ишлари.ОИВ нинг юқиши бўйича ҳавфли омиллар. ОИВ юқтириш ҳавфи юқори бўлган гуруҳларга мансуб кишилар. Наркологик касалликлар ва ОИВ-инфекцияси. Наркомания, алкоголизм ва фоҳишалик муаммолари, улар билан курашиш. Психогигиена ва психопрофилактика асослари. Одам иммунотанқислик вирусининг тузилишини видеофильм орқали ўрганиш. Беморнинг эпидкартаси ва уни тўлдириш қоидалари билан танишиш. ОИВ/ОИТС касаллиги ўчоғида эпедемиологик текширув ишларини олиб бориш босқичлари билан танишиш. Амалий вазиятли масалалар ечиш. Психофаол моддалар билан танишиш. Наркологик ёрдамни ташкил қилиш асослари билан танишиш. Алкоголизм, наркомания ва токсикомания касалликларини даволашнинг асосий принциплари билан танишиш. Соғлом турмуш тарзини тарғибот қилиш.\nОИВ-инфекцияси ва ОИТС нинг иммунопатогенези ва клиникаси\nОдам иммун тизимининг тузилиши, ҳужайра ва гуморал иммунитет. ОИВ-инфекцияси ва ОИТС да иммун тизимнинг роли ва ҳолати. Т-лимфоцитлар ҳақида тушунча. ОИВ/ОИТС да организмда иммунотанқислик ҳолатининг ривожланиш механизми. ОИВ/ОИТС нинг ЖССТ бўйича классификацияси (2002 йил). ОИВ-инфекциясининг ривожланиш босқичлари. ОИВ-инфекциясининг болаларда кечиш хусусиятлари. ОИВ-инфекциясида организм аъзолари ва тизимларининг зарарланиши. ОИВ/ОИТС нинг клиник ташхиси. ОИТС индикатор касалликлар. Одам иммун тизими ва ОИВ нинг ўзаро таъсири билан танишиш. ОИВ/ОИТС да Т-лимфоцитларнинг зарарланиш механизми билан танишиш. ОИВ/ОИТС иммунопатогенези бўйича олинган билимларни фильм намойиши орқали мустаҳкамлаш.ОИВ-инфекцияси/ОИТС нинг клиник кўринишларини аниқлашни ўрганиш. ОИВ/ОИТС, оппортунистик касалликлар билан беморларни кўриш. ОИВ/ОИТС учун характерли бўлган клиник белгилар билан танишиш. ОИВ/ОИТС беморларга ҳамширалик жараёнини ташкил қилиш (беморларни текшириш, ҳамширалик ташхисини қўйиш, ҳамширалик парвариши режасини тузиш, уни бажариш ва ҳамширалик парвариши натижаларини баҳолаш)\nОИВ-инфекциясининг лаборатория ташхиси\nЛабораториянинг жойлашиши бўйича қўйиладиган талаблар. Ташхис қўйишнинг серологик усуллари - иммунофермент таҳлил (ИФТ), иммуноблотинг (иммуноблот). Полимераз занжир реакцияси (ПЗР) ҳақида тушунча ва унинг ташхис қўйишда аҳамияти. Экспресс-усул, қуруқ томчи усули, секвенирлаш ва бошқалар ҳақида тушунча. ОИВ га қарши антителони аниқлаш учун ИФТ га қон намуналарини етказиб беришга қўйиладиган талаблар билан танишиш. Лабораторияда ишлаш қоидалари, эпидемияга қарши режимни таъминлаш. Лабораторияда ишлашда ҳавфсизлик техникаси қоидаларига риоя қилиш. ОИВ га ташхис қўйишнинг бевосита ва билвосита усуллари билан танишиш.\nОнадан болага ОИВ-инфекцияси юқишининг профилактикаси\nОнадан болага ОИВ нинг вертикал ўтиши ҳақида тушунча. Онадан болага ОИВ ни ўтишига таъсир қилувчи омиллар (вирусологик, иммунологик, онанинг овқатланиши, ижтимоий-биологик, плацентар омиллар). Тест ўтказиш ва маслаҳат бериш. Аёллар қонсультацияси ва туғруқхоналарда ҳомиладор аёлларни кузатиб бориш. ОИВ юқтирган ҳомиладор аёлларни туғруққа тайёрлаш ва туғруқни олиб бориш. Ҳомиладор аёлларда антиретровирусли терапия. ОИВ юқтирган аёллардан туғилган болаларни рўйхатга олиш карталари. ОИВ юқтирган аёллардан туғилган болаларни жисмоний ва руҳий ривожланишини баҳолаш. ОИВ-инфекциясида болаларга антиретровирусли терапия ўтказиш. Бу болаларнинг лаборатория текшируви.\n«Аноним», «Ишонч» ва «Дўстона» хоналарининг иш принциплари. Халқ орасида санитария-профилактика ишлари ва«Хавфсиз инъекциялар» дастури. ОИВ нинг касбга алоқадор юқишининг профилактикаси\n«Аноним», «Ишонч» ва «Дўстона» хоналарининг структураси ва иш принципи тўғрисида тушунча. Ҳужжатларни юритиш ва уларни сақлаш. Халқ орасида санитария-профилактика ишларининг аҳамияти. Аҳолининг турли гуруҳлари орасида профилактик ишлар ўтказиш усуллари. Тиббиёт ҳамшираларининг соғлом турмуш тарзини тарғибот қилиши. Халқ орасида радио ва телевидение бўйича маданий-оқартув ишлари. Ахборот материаллари – газета, журналлар, плакатлар, ахборот варақалари, рисолалар ва бошқаларни чиқариш.Даволаш-профилактика муассасаларида (ДПМ) ОИВ/ОИТС юқишининг олдини олиш. Касбга алоқадор юқиш ҳавфининг омиллари. Ҳавфсиз инъекциялар ҳақида тушунча. Тиббиёт ҳамшираларининг иш жойида ишлаш қоидалари. Постқонтакт профилактика. Тиббий чиқиндиларни йиғиш ва йўқ қилиш қоидалари.\n- Қўлни ювиш техникаси\n- Тана ҳароратини ўлчаш.\n- Дизенфекцияловчи эритмалар тайёрлаш. ( гипохлорид натрий ва кальций 0,5% ли эритмаси )\n- Оқликларни алмаштириш.\n- Кийим кечакларни алмаштириш.\n- Ётоқ яраларни олдини олиш.\n- Пулсьни аниқлаш ва нафас ҳаракатларини санаш\n- Қусаётган беморга ёрдам кўрсатиш.\n- Венага иньекция қилиштехникаси\nЎқув машғулотлари олиб бориладиган ҳоналар таъминоти:муляж, фантом. Компьютер .таблицалар.плакатлар.стендлар .Инструментлар ва асбоблар-ускуналар. Танометр,фанендоскоп, термометр, жгут, ёстиқча, пахта ,спирт,перчатка, шпирц,латок, сочиқ, дезинфекцияловчи эритмалар,


Адабиётшунослик – 2 sahifasi – "Sharq yulduzi" – "Звезда Востока"\nЗамонавий ўзбек ҳикоячилиги бугунгача бир нечта хронологик ҳамда поэтик босқичларни босиб ўтган бўлса, буларнинг орасида ўзининг бадиий тасвир усули ва қаҳрамонлар табиати нуқтаи назаридан алоҳида ажралиб тарадиган босқич мустақиллик даври ҳикоячилигидир. Мустақиллик даври ўзбек ҳикоячилиги бадиий сюжет, композиция, услуб янгиланишлари…\nАтоқли шоир Икром Отамурод бир суҳбатида шундай деган эди: “Шоир шеър ёзишда сўзларни ҳисоб-китоб қилиб ўтирмайди. Шеър ёзиш режали иш эмас. Шеърнинг мисралари, қофиялари табиий йўсинда қуйилиб келаверади. Уни нари-бери “суриш” мушкул. Мен қўллаган барча сўзлар, жумладан, сал тушунарсиз, ғалатироқ…\nАдабиёт – ҳаёт кўзгуси. Кўзгу бўлганда ҳам инсон ва жамият ҳаётини бор мураккаблиги билан акс эттириши жиҳатидан у санъатнинг бошқа турларидан алоҳида ажралиб туради. Тарихий шароит, ижтимоий-сиёсий ҳаёт адабиётда ўз ифодасини топгани каби баъзан унга ўз таъсирини ҳам ўтказган. Адабиёт…\nТАРИХГА ЯНГИЧА ЁНДАШУВ\nЁзувчи, драматург ва тарихчи олим Абдуқаҳҳор Иброҳимов ўзининг навбатдаги кенг қамровли асари – “Илдизим ва ўзим”ни беҳудага “тарихий ҳужжатли роман” деб атамаган. Бу тарихий ҳужжатли романда мемуаристика, эссе, рисола, публицистика, тарихшунослик, элшунослик, анъанашунослик жанрлари унсурлари ажиб тарзда уйғунлаштирилган. Ўз вақтида…\nЎзбекистон халқ шоири Омон Матжоннинг “Очиқ деразалар”идан тортиб, “Қуш йўли”сини ҳам ўз ичига олган йигирма уч йиллик (1970-1993 йиллар) қизғин ижоди маҳсуллари билан танишган йилларим шоир ижодига тааллуқли бирор-бир нарса ёзаман, деб ўйламаган эканман. Замона зайлиданми ёхуд шоир асарларини мутолаа…\nХХ АСР ХИВА ТАЗКИРАЧИЛИГИ\nМумтоз адабиётшуносликнинг асосий жанрларидан бири бўлган тазкира туркий тилда Алишер Навоий ижодида илк бор кузатилган бўлса, Навоийдан кейинги туркий ва форсий тазкирачилик тараққиётига “Мажолис ун-нафоис” сезиларли таъсир кўрсатгани бу асарнинг форс тилига уч марта таржима этилиши, туркий дунёда унга назира…\nТалабаларга дарс берганларнинг ҳаммаси ҳам устоз деган номга муносиб бўла олмас экан. Буни шу даргоҳда таҳсил олганларнинг гап-сўзларидан ҳам илғаб олиш мумкин. Очил Тоғаев шундай эътирофга сазовор бўлган домлаларимиздан биридир. Мен у кишини кўп хислатлари билан ажралиб турадиган олиймақом Устоз…\nЗарафшон водийси қадимий маскан. Водийнинг ўрта қисмида жойлашган Зиёвуддин, Кармина воҳалари узоқ ўтмишга эга бўлган кўркам манзиллар ҳисобланади. Салтанат соҳиби Амир Абдулаҳадхоннинг (1893-1910) Миёнкол маркази бўлмиш Карминада яшаб мамлакатни бошқариши Миёнкол ҳудудининг ҳар жиҳатдан ривож топишида бениҳоя катта аҳамиятга эгадир.…\nНАВОИЙ ШЕЪРИЯТИДА МУҲАББАТ МАҚОМИ\nАлишер Навоий шеърияти чуқур рамзий маъно, мазмун ва ишоралардан иборат бўлиб, ирфоний моҳият касб этади. Унинг ҳар бир ғазали, ҳар бир байти орифонадир. Буюк шоирнинг ўзи буни эътироф этар экан, инсоннинг йўқликдан бор этилиб, яратилишидан мақсад – унинг маърифатга эришмоғидир,…\nУЛУҒ АДИБНИНГ МУНАҚҚИДЛИК ФАОЛИЯТИ\nОдатда, таниқли ёзувчилар маҳоратли мунаққид ҳам бўлишади. Абдулла Қодирий, Садриддин Айний, Мухтор Авезов, Ойбек, Ғафур Ғулом, Абдулла Қаҳҳор, шунингдек, рус мумтоз ёзувчилари Лев Толстой, Фёдор Достоевский асарлари мажмуасида илмий-танқидий мерос ҳам салмоқли ўрин тутади. Қолаверса, танқидчилик бутун адабиётнинг маърифий даражасини…


Соғлиқни сақлаш вазирлиги Қозоғистонга кириб келаётганларнинг касалхоналарга жойлаштирилаётганига изоҳ берди\nҚозоғистон ҳудудига кириб келаётган шахснинг коронавирусга тест натижаси салбий бўлмаса, у касалхонага икки кунлик карантин учун жойлаштирилади. Бу ҳақда Қозоғистон соғлиқни сақлаш вазири Алексей Цой 1 октябрь куни бўлиб ўтган онлайн брифингда айтиб ўтди.\n«Биз Европа, Германия, Австрия ва бошқа мамлакатлардаги қўшниларимизда COVID-19 билан касалланиш даражаси ортиб бораётганини кўряпмиз ... Фуқароларимиз бошқа мамлакатларга учиб кетганда, улардан ПЦР тестини сўрашади. Коронавирус инфекцияси йўқлигини кўрсатмасдан БААга ёки бошқа мамлакатларга кира олмайсиз. Бу коронавирус инфекциясининг катта миқдорини яна Қозоғистонга олиб келинмаслиги учун қилинган», - деди Алексей Цой Аззатйқ мухбирининг саволига жавоб берар экан.\nАйни пайтда ҳаво қатнови қайта тикланган мамлакатлардан келган фуқаролар учун қуйидаги талабларни белгилаш таклиф қилинмоқда: иситма ўлчаш, анкета сўровнома тўлдириш ва уч кундан ортиқ бўлмаган COVID-19 учун сертификат. Сертификат бўлмаган ҳолларда, мамлакатга кириб келганлар карантин муассасасида икки кунгача COVID-19 учун лаборатория текширувларини ўтказиши керак бўлади.\nВазирнинг сўзларига кўра, худди шу талаблар Эвросиё Иқтисодий Иттифоқи мамлакатлари, Ўзбекистон билан автоуловлар ўтиш пунктлари ва назорат пунктларида давлат чегарасини кесиб ўтган фуқароларга нисбатан қўлланилади.\nЦой, шунингдек, Қозоғистон 5 октябрдан «бошқа давлатлар билан парвозларни тиклашни тўхтатишга, рейслар тикланган давлатлар билан парвозлар сонини кўпайтирмасликка, Туркияга парвозлар сонини камайтиришга қарор қилганини» маълум қилди. Унинг аниқлик киритишича, энди ушбу мамлакатга ҳафтасига олтита рейс амалга оширилади.\nҚозоғистон мамлакатлар тоифалари ва халқаро рейсларда келган йўловчилар учун чеклов чораларини жорий қилган. Биринчи тоифага қуйидаги давлатлар киритилган: Хитой, Таиланд, Мўғулистон, Малайзия, Миср, Гонконг, Жанубий Корея, Япония, Цингапур, Германия, Белорусия ва Озарбайжон.\nИккинчи тоифадаги мамлакатлар рўйхатида қуйида давлатлар ўрин олган: Швейцария, Буюк Британия, Польша, Италия, Венгрия, Австрия, Голландия, Швеция, Руминия, Чехия, Греция, Туркия, БАА, Саудия Арабистони, Ҳиндистон, Арманистон, Россия, Ўзбекистон, Украина, Қирғизистон ва Тожикистон. Шунингдек, иккинчи тоифага учинчи тоифадаги мамлакатлардан режадан ташқари парвозлар (эвакуация ва чартер) киритилган.\nУчинчи тоифадаги мамлакатларга биринчи ва иккинчи тоифага кирмаган барча мамлакатлар кирди.\nҚозоғистонда коронавирус инфекциясининг илк ҳолати расман 13 март куни рўйхатдан ўтказилди. Илк ҳолат Германиядан Қозоғистонга учиб келган ҳаво йўловчилари орасида аниқланган.\n1 октябрга қадар Қозоғистонда, Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотларига кўра, 107 979 тасдиқланган COVID-19 касаллиги қайд этилган. Уларнинг 102 937 нафари айни пайтда соғайган бўлса, 1724 нафари вафот этган. Бундан ташқари, 1 августдан бошлаб 32 799 та «COVID-19га ўхшаш» пневмония ҳолатлари қайд этилди (COVID-19 учун салбий тест ташхиси қўйилган). Ундан 27169 нафар бемор соғайган бўлса, 355 нафари вафот этган.


«ПСЖ» бебош футболчиси Орьени 20 млн евро эвазига сотиб юбормоқчи\n«ПСЖ» раҳбарияти кейинги кунларда жамоа муҳитини бузувчи ҳаракатини амалга оширган ва можаро келтириб чиқарган футболчиси Серж Орье билан келгусида ҳамкорлик қилмоқчи эмас.\nШу билан бир вақтда жамоа уни шунчаки ҳайдаб юборишни эмас, трансферга қўйишни режалаштирган.\nПарижликлар бу 23 ёшли ивуарлик футболчисини 20 млн евро эвазига пуллашни исташмоқда.\nБундан олдинроқ жамоа президенти Носир Ал-Халайфий ижтимоий тармоқларнинг бирида жамоа бош мураббийи Лоран Блан номига номақбул сўзларни ишлатган клуб ҳимоячиси Серж Орье билан узоқ муддатли суҳбат олиб боргани ҳақида хабар қилинганди.\nАйни вақтда клуб ичида Орьенинг бу қилиғи бўйича аниқ битта фикр янграмаяпти. Раҳбариятнинг бир қатор вакиллари уни бу иши учун қаттиқ жазолаш кераклигини айтаётган бўлса, бошқалари уни кечириш лозимлигини таъкидлашмоқда.


«Калмар ўйини» Gotham Awards версиясига кўра йил сериали деб топилди - Daryo\n09:26, 02.12.2021 17489\nКореялик режиссёр томонидан ишланган «Калмар ўйини» энг яхши тўлиқ метражли йил сериали сифатида эътироф этилиб, Американинг кинотанқидчилар, журналистлар, дастурчилар ва фильм кураторларидан иборат қўмита томонидан Gotham Awards мукофотига лойиқ деб топилди. Бу ҳақда Esquire хабар беради.\n«12 йил аввал, 2009 йил ушбу сценарийни ёзганимда, бор кучим билан ҳаракат қилганман, аммо у ҳеч кимга ёқмаган. Менга сценарийнинг ҳаддан ортиқ даражада шафқатсиз, мавҳум ва ғалати эканини айтишган. Премьерадан кейин эса сериалнинг дунёдаги энг машҳур шоу бўлиши учун атиги 12 кун керак бўлди», — деган режиссёр Хван Дон Хёк.\nСериалда бош қаҳрамон ролини ижро қилган Ли Чон Же ҳам «Янги сериалдаги ажойиб актёрлик ижроси» йўналишига номзод бўлган, аммо мукофот бошқа бир ижодкорга насиб қилган.\nGotham Awards’нинг 31-тақдирлаш маросими Нью-Йоркда бўлиб ўтган. Маълумот учун, ушбу мукофотга бюджети 35 миллиондан кам бўлмаган лойиҳаларгина номзод бўлиши мумкин.\n«Энг яхши фильм» йўналишида Мегги Жилленхолнинг дебют иши «Нотаниш қиз» (« The lost daughter») мукофотга лойиқ деб топилган. Ушбу фильмда она бўлганига анча бўлган ўрта ёшли аёлнинг илк фарзандли бўлгандаги кечинмаларни эслаши ҳақида ҳикоя қилинади. 2020 йилда режиссёр Хлои Чжаонинг «Кўчманчилар мамлакати» («Nomadland») сериали энг яхши деб топилган ва кейинроқ худди шу йўналиш бўйича «Оскар»га ҳам сазовор бўлганди.\nЖилленхол, шунингдек, «Энг яхши сценарий» ва «Режиссёрлар орасидаги янгилик» бўйича ҳам мукофотни қўлга киритган. «Нотаниш қиз» («The lost daughter»)да бош қаҳрамонни гавдалантирган Оливия Кольман эса «Энг яхши бош рол ижроси» йўналиши бўйича мукофотни «Кеннет Чемберленнинг ўлдирилиши» («Killing of Kenneth Chamberlain») фильмида суратга тушган Фрэнки Фейсон билан бўлишган.\n«Энг яхши хорижий лойиҳа» деб эса Рюсуке Хамагутининг «Машинамни бошқар» («Drive my car») фильми топилган. Сюжетга кўра, картина қаҳрамони — театр режиссёрига Антон Чеховнинг «Ваня амаки» «(Дядя Ваня») песасини саҳналаштириш таклиф қилинади. У ва унинг қўл остида ҳайдовчи бўлиб ишлайдиган қиз билан ўрталарида муносабатлар пайдо бўлади. Аввалроқ мазкур фильм француз журнали Cahiers du Cinéma версияси бўйича йил фильмларининг ўнталик рўйхатидан ўрин олган.\nКореяда суратга олинган янги «Жаҳаннам чақириғи» лойиҳаси Netflix’да энг кўп кўрилган сериаллар бўйича «Калмар ўйини»дан ўзиб кетди\nАмерикалик блогер барча шартлар ва бош соврини бўлган «Калмар ўйини»ни ташкиллаштирди. У бунинг учун 3,5 млн доллар сарфлади\n«Калмар ўйини-2»: сериалнинг давоми ҳақида нималар маълум?\n19:46 Бугун 239\n19:32 Бугун 346\n19:22 Бугун 685\n19:18 Бугун 902\n14:53, 18.05.2022 58732\n00:12, 19.05.2022 48959\n14:47, 19.05.2022 49233\n13:15, 19.05.2022 48598


Андижонлик ўғрилар Фарғонада қўлга олинди - hudud24.uz\n2021, 27-Fevral | 08:58\nБош саҳифа Суд очерки Андижонлик ўғрилар Фарғонада қўлга олинди\n10:49 / 16-11-2020\nОдатда ўғрилар бирор жойни ўмариш учун ўзининг яшаш ҳудудидан узоқроқни мўлжаллайдики, бунда жиноятини осонроқ яширишни ва шу орқали фош бўлмаслигини ўйласа керак. Аммо қилни қирқ ёрувчи ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар ходимлари ҳар қандай вазиятда ҳам жиноятчиларни топиб, жазо муқаррарлигини таъминлаб келишади.\nАндижон шаҳрида яшовчи Хушнудбек Шарофиддинов (исм-шарифлари ўзгартирилган) ва Асилбек Латиповлар ҳам Фарғона шаҳрига келиб, ўғирликка қўл уришганда қилмишлари сирлигича қолишини назарда тутишганди.\nЎша куни улар тунги соат 00:30ларда Фарғона шаҳрига – шаҳарнинг А.Навоий кўчасидаги 41Б-уй олдига етиб келишади. Сўнгра атрофда ҳеч ким йўқлигидан фойдаланиб, уй олдида турган, фуқаро Т.Нуриддиновга тегишли “Lacetti” русумли автомашинасининг олди эшик қулфини бузиб очишади. Натижада автомашина ичидаги нархи 95 АҚШ долларига тенг “Sho-me” номли антирадар аппарати, бир дона нархи 150.000 сўмлик қора рангли сумка ва ундаги нархи 2.400.000 сўмлик “Fujitsu” русумли ноутбук ҳамда Т.Нуриддиновнинг фуқаролик паспортини ўғирлашади.\nШундан кейин ҳамтовоқлар нарироқдаги 44Б-уй ёнига боришади. Бу ерда эса фуқаро Ш.Холматовга қарашли “Cobalt” русумли автомашина қаровсиз қолдирилгани ва атрофда ҳукм сураётган жимжитлик жуда қўл келади “меҳмон”ларга. Бинобарин, икковлон “Cobalt”нинг эшиги ойнасини бемалол синдириб, салонда турган нархи 200.000 сўмлик аёллар катмони, 200 АҚШ доллари , 160.000 сўм пул ва ҳисобида 200.000 сўм маблағи бўлган банк пластик картасини ўмариб кетишади. Бироқ…\nБироқ “қаҳрамон”ларимиз бу билан қаноатланишмайди. Пировардида соат 01:20ларда шаҳарнинг Оқ йўл кўчасига — Фарғона шаҳар газ таъминоти филиали олдига келиб, ўғирликни давом эттиришади. Аниқроғи, идора биноси ёнида қолдирилган, фуқаро Ш.Қодировнинг “Lacetti” русумли автомашинаси олд эшигини дастлабки усулда қулфини бузишади. Кейин нархи 110 АҚШ долларилик антирадар аппарати, транспорт воситасини қайд қилиш гувоҳномаси, ҳайдовчилик талони, автомашина юкхонасидаги нархи 50.000 сўмлик қора рангли сумка ва унинг ичидаги 1200 АҚШ доллари ҳамда 3.000.000 сўм пулларни ўғирлаб, воқеа жойидан яширинишади. Сўнгра жабрланувчи Т.Нуриддиновнинг фуқаролик паспорти ва жабрланувчи Ш.Қодировнинг ҳайдовчилик талони ҳамда транспорт воситасини қайд қилиш гувоҳномасини шаҳар ҳудудидан оқиб ўтган сойга ташлаб юбориб, нобуд қилишади. “Fujitsu” русумли ноутбукни ўғирланганини айтмай фуқаро М.Машраповга 1.600.000 сўмга сотиб юборишади. “Sho-me” номли антирадар аппаратини эса танишлари М.Эргашевга совға қилишади. Шунингдек, жабрланувчи Ш.Холматовга тегишли пулларни ҳам шахсий эҳтиёжларига сарфлаб, кайфу сафо қилишади. Лекин жабрланувчиларнинг мурожаати асосида андижонлик ўғриларнинг қилмишлари кўп ўтмай фош этилади. Негаки, воқеа жойларидаги кузатув камералари уларнинг кирдикорларини видеотасвирга муҳрлаганди. Оқибатда, айбдорларга нисбатан жиноят иши қўзғатилади.\nБуни қарангки, тергов ва суд жараёнида ҳар иккала судланувчининг ҳам муқаддам икки маротабадан судланганлиги, энг эътиборлиси, худди юқоридаги сингари жиноятни содир этишгани учун жиноят ишлари бўйича Яккасарой туман судининг 2020 йил 25 февралдаги ҳукмига биноан озодликдан маҳрум қилиш жазосини ўташаётгани аён бўлди. Шу боис мазкур ишни кўриб чиққан жиноят ишлари бўйича Фарғона шаҳар суди судланувчиларни Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а”-банди, 227-моддаси 2-қисми “а”-банди билан айбдор деб топиб, ўталмай қолган жазо муддатини ҳам инобатга олган ҳолда озодликдан маҳрум қилиш жазосига маҳкум этди.\nАлбатта, айни пайтда 23 ва 25 ёшда бўлган навқирон йигитларнинг 3 маротаба судланишга “улгургани” жуда ачинарли ҳолат. Шундай экан, ҳар бир ота-она фарзанд тарбиясини зиммасидаги энг муҳим вазифа деб билса, бу мажбуриятини меҳнат фаолияти ва шахсий юмушларидан ҳам устунлигини ҳис этса, баён этилгани каби воқеалардан йироқ бўлади.\nАввалги мақолаДавлат тиббий суғурта жамғармаси тузилади\nКейинги мақолаСамарқандда Сўфи Оллоёр яшаган уй реконструкция қилинади


Кейинги қисқа давр мобайнида мамлакатимизнинг халқаро майдондаги обрў-эътибори тобора мустаҳкамланмоқда. Айниқса, жаҳон миқёсидаги халқаро ижтимоий-иқтисодий рейтинглар орасида, биринчи навбатда, Жаҳон банкининг «Бизнес юритиш» (Doing Business) рейтинги биз учун алоҳида аҳамиятга эга. Маълумки, мазкур рейтинг ҳисоботи Жаҳон банкининг ҳар йили ўтказадиган тадқиқотлари натижаси ҳисобланиб, унга кўра, 190 мамлакатда 10 кўрсаткич бўйича бизнес юритиш қулайлиги баҳоланади. Ҳисобот кичик ва ўрта бизнеснинг ҳаётий фаолияти давомида уни тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни баҳолашга, амалиётда қўллаш тартибига йўналтирилган. Ушбу ҳисобот Жаҳон банки томонидан 2003 йилдан буён тайёрланиб келинади ва ҳар йили кузда эълон қилинади.\nКейинги 5 йил мобайнида «Бизнес юритиш» рейтингида Ўзбекистон жаҳоннинг 190 мамлакати орасида 2012 йилдаги 166-ўриндан 2017 йилда 74-ўринга кўтарилиб, бизнес юритиш учун энг қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш кўрсаткичи бўйича ислоҳотчи мамлакатларнинг биринчи ўнталигидан жой олгани юртимизда амалга оширилаётган мутлақо янги йўналишдаги дадил ва изчил ислоҳотлар самарасидир десак, муболаға эмас. Бу борада Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ давлатимиз раҳбарининг 2019 йилнинг февраль ойидаги «Жаҳон банки ва Халқаро молия корпорациясининг «Бизнес юритиш» йиллик ҳисоботида Ўзбекистон Республикасининг рейтингини яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори муҳим омил бўлди. Қарорга мувофиқ, Ўзбекистон Республикасининг рейтингини янада яхшилаш бўйи ча «Йўл харитаси» ҳамда 2022 йилга келиб республиканинг кучли йигирмаликдан ўрин эгаллашини назарда тутувчи «Бизнес юритишни яхшилаш – 2022» мақсадли кўрсаткичлари тасдиқланди.\nЎзбекистон 2022 йилга қадар Жаҳон банки ва Халқаро молия корпорациясининг «Бизнес юритиш» ҳисоботидаги жаҳон мамлакатларининг биринчи йигирматалиги даражасига мос келадиган энг қулай шарт-шароитларни яратишга интилмоқда. Президентнинг 2018 йил 13 июлдаги «Жаҳон банки ва Халқаро молия корпорациясининг «Бизнес юритиш» йиллик ҳисоботида Ўзбекистон Республикасининг рейтингини янада яхшилаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорида ҳам бу ўз ифодасини топган.\nМухтасар айтганда, ҳар икки қарор билан яқин 3 йил ичида нафақат рейтингда тадбиркорларнинг эмин-эркин фаолият юритиши учун қулай шарт-шароитлар яратилган 50 дан ортиқ давлатдан илгарилаш, балки мамлакат имижини ижобий томонга ўзгартириш кўзда тутилган. Мамлакатимизда бизнес юритиш шарт-шароитларини халқаро норма ва стандартлар талабларига мослаштириш, тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш бўйича амалий ҳаракатларни янада кучайтириш учун барча куч ва имкониятлар сафарбар этилмоқда.\nВа ниҳоят, куни кеча бутун халқимизни хурсанд этувчи ва ғурурлантирувчи хушхабар тарқалди. Яъни, Ўзбекистон «Doing Business – 2020» халқаро бизнес жозибадорлиги рейтингида 190 мамлакат ичида 7 поғонага кўтарилиб, 69-ўринни эгаллади. Шунингдек, мамлакатимиз тадбиркорлик муҳитини яхшилашда катта ютуққа эришган давлатларнинг кучли йигирматалигига (TOP-20) кирди. «Бизнесни рўйхатдан ўтказиш» индикатори бўйича эса давлатимиз 8-ўринни эгаллаб, кучли ўнталикка кирди.\nҲа, бугун мамлакатимизда тадбиркорлик ва ишбилармонлик ҳаракатини кенг қулоч ёйдириш, юртимизнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш, хорижлик инвесторлар учун ўз юртидаги мавжуд шароитлардан ҳам қулайроқ имкониятларни яратиб бериш, уларнинг фаолиятида қонуннинг сўзсиз устуворлигини таъминлаш борасида катта кўламдаги чора-тадбирлар амалиётга жорий этилмоқда. Албатта, бу саъй-ҳаракатлардан мақсад, аввало, иқтисодиётимизни юксалтириш, халқимиз фаровонлигини ошириш, қолаверса Ўзбекистоннинг жаҳон ҳамжамиятидаги имижини янада юксалтириш, халқаро майдондаги обрў-нуфузини баланд кўтаришдир.\nЗеро, бу улуғвор ниятлар ижобати мамлакатимизнинг барқарор тараққиёти, давлатимиз куч-қудратининг мустаҳкамланиши ҳамда халқимизнинг тўкин-сочин ва бахтиёр ҳаёт кечиришига хизмат қилади.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати, «Тараққиёт стратегияси» маркази ижрочи директори


Баъзи мамлакатларда жинсини ўзгартирадиганларга давлат молиявий кўмак беради.\nБундан икки ой олдин Ўзбекистондан Россияга келиб, қурилиш ошхонасида ишлаëтган Нодира (исми алмаштирилган) ўз жинсий мойиллиги ҳақидаги ҳикояни Озодлик мухбирига айтиб берди.\nСуҳбат аввалида Нодира ўзининг аëл бўлиб туғилганидан афсусланишини ва жарроҳлик йўли билан эркакка айланиш орзусида кунни кеч қилаëтганини айтади:\n-Жинсимни ўзгартирмоқчиман. Фақат шундай амалиëт қаерда қилинишини билмайман. Пулидан ҳижолат бўлманглар. Соғлигим учун пулимни аямайман¸ дея гап бошлади Нодира.\nСуҳбатдошимизнинг айтишича, у кичкиналигидаёқ қўғирчоқ ўйнашни эмас, балки ўғил боллалар ўйнаган ўйинларни севган:\n-Қўғирчоқ эмас балки машина ўйнагим келарди. Қизларни яхши кўриб қолаверардим. Бу, айниқса, саккизинчи синфга ўтганимдан кейин маълум бўлди¸ дейди жинсини ўзгартирмоқчи бўлган Нодира Озодлик билан суҳбатда.\nЎрта мактабни тугатгач Нодира ўқишни давом эттирмади. 19 ëшида уни эрга беришди. Уч йил ўтиб, ажрашганини айтган Нодира, уч йиллик турмуши азоб ва уқубатдан иборат бўлганини эслайди:\n-Эркак киши ëқмайди, деб бетига айтардим. У билан деярли жинсий ҳаëт кечирмадим. Мен билан қўшилмоқчи бўлиб ëнимга келса, уруш чиқарар эдим. Ишқилиб ўзимга яқинлаштирмасликка ҳаракат қилганман. Уч йил яшаб ажрашдик¸ дейди Нодира.\nСуҳбатдош ўз ичида эркак бўлиш истаги¸ эркакка айланиш орзуси борлигини аниқ тиниқ англаб етганида ўттиз ëшга бориб қолган эди:\n-Тушларимда аëл билан жинсий алоқа қилиб чиқаман. Лекин ўнгимда бундай ишни қилган эмасман. Лекин қизларни севаман. Биттасини ҳаëлимда севиб юрган эдим¸ эрга тегиб кетди. Ўзбек санъаткорларидан Дилноза Қубаевани ҳаëлан севаман. Лекин уларни ичимда севиб¸ тушимда секс қилиб юравераман. Уларга юрак ютиб сени севаман¸ бирга яшайлик дея олмайман. Қандай айтаман¸ мен аëл киши бўлсам. Шунинг учун ҳам жинсимни жарроҳлик амалиëти йўли билан алмаштириб битта гўзал қизга уйланиб олмоқчиман¸ шунга ëрдам беринглар, дейди Нодира.\nОзодлик Нодиранинг муаммоси юзасидан Тошкентдаги хусусий клиникалардан бирининг Лариса исмли руҳшуносига мурожаат қилди.\nЭркакка айланмоқчи бўлган Нодира муаммосини сабр ва алоҳида ҳамдардлик билан тинглаган руҳшунос, Озодлик билан микрофонсиз суҳбатда, бу юзадан баъзи фикрларни билдирди:\n-Нодира билан боғлиқ ҳолатнинг руҳий шикаст эканлигини тахмин қиламиз. Бу ҳолат чуқурлашмаган бўлса, руҳшунос кўмагида бартараф қилиниши мумкин. Вужуддаги гормонлар мувозанати бузилиши ҳам инсон миясида ўз жинсидан нафратланиш ҳиссини юзага чиқариши мумкин.\nАгар тиббиëт кўмагида гормонлар мувозанати тикланса, муаммога барҳам берилади. Тиббиëтда “ëлғон лесбианлик” деган ҳодиса бор. Одам ўзини лесбиан деб ўйлайди, аммо аслида у лесбиан бўлмайди¸ дейди руҳшунос.\nСуҳбатдошга кўра¸ мижоз руҳий услуб билан даволанмайдиган тақдирда жарроҳлик йўли билан жинсини ўзгартириш масаласи кўриб чиқилади.\nТошкент Тиббиëт академияси мутахассислари, Озодлик билан суҳбатда, Ўзбекистонда жинсини ўзгартириш амалиëтига қонунан изн берилмаслигини айтишди.\nҚирғизистон Миллий госпитали врачи, уролог Зуфар Ҳакимхўжаевнинг радиомиз мухбирига билдиришича, 2013 йилнинг октябрида тошкентлик йигитнинг аёлга айлантириш амалиёти ўтказилган.\nАмалиётда шахсан қатнашган урологнинг айтишича, собиқ йигит ва эндиликда аёл ўз ватани – Ўзбекистонда паспортини ўзгартиришга ҳам эришган.\nМаълумотларга қараганда, Бишкекда жинсини ўзгартирган тошкентлик 25 яшар йигит Озодлик ҳикоясини ёритган ангренлик гермафродитдан фарқ қилади, у транссексуалдир. Бундайлар жисман эркак (ёки аёл) бўлади, лекин руҳан ўзларини аёл (ёки эркак) деб билади.\nТошкентдаги хусусий клиника руҳшуноси Лариса жинсни ўзгартиришнинг бошланғич қисми Ўзбекистонда ўтказилиб¸ бевосита жаррохлик амалиëти чет эллардаги клиникалардан бирида ўтказилиши имкони борлигини билдирди.\nЎзбекистон Инсон ҳуқуқлари миллий маркази директори Акмал Саидов Женевада БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича Олий комиссарлиги идораси қошидаги Қийноқларга қарши қўмита экспертлари билан учрашув чоғида мамлакатда лесбианлар жиноий жавобгарликка тортилмаслигини билдирган эди.\nБишкеклик врачларга кўра, жинсини ўзгартирмоқчи бўлганлар орасида эркаклар кўпроқ ва уларни аёлга айлантириш осонроқ эканлиги билан изоҳланади.\nШуниси қизиқки, жинсни ўзгартириш амалиётлари Эронда кенг ёйилган. Жинсни ўзгартириш амалиётларига Эрон Ислом республикаси раҳбари Оятуллоҳ Хумайний 1980 йили махсус фатво билан рухсат берган.\nШу кунда Эрондаги суғурта ширкатлари жинсни ўзгартириш амалиётидан ўтган беморлар сарф-ҳаражатларини тўлиқ қоплайди. Бундан ташқари давлат ҳам жарроҳлик амалиёти ҳаражатларининг бир қисмини кўтаради.


«FARGONA NEFT BAZASI» МЧЖ ўз ҳуқуқлари тиклаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатасига мурожаат қилди. У ўз марожаатида, “Бағдод техника” МЧЖ билан хўжалик шартномасини тузганлиги, унга мувофиқ нефт маҳсулотларини етказиб бериш кўзда тутилган. Бироқ, “Бағдод техника” МЧЖ томонидан шартнома шартлари бажарилмаганлиги оқибатида 108 378 767 сўм миқдорида қарздорлик юзага келган.\nСавдо-саноат палатаси бу мурожаатни ўрганиб чиқди ва томонларнинг ўзаро келишувига эришиш учун медиация ўтказди. Давогар ва жавобгарнинг ўзаро келишуви медиация йўли билан ҳам ҳал бўлмагач, Савдо-саноат палатаси томонидан «FARGONA NEFT BAZASI» МЧЖ манфаатида Риштон туманлараро Иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат этилди.\nСуднинг 2020 йил 4-феврал куни 4-1505-2003/112-сонли чиқарилган ҳал килув қарори билан Савдо-саноат палатасининг даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгар “Боғдод техника” МЧЖ ҳисобидан «FARGONA NEFT BAZASI» МЧЖ фойдасига 108 378 767 сўм миқдоридаги қарз ўндирилди ва шу орқали тадбиркорнинг бузилган ҳуқуқлари тикланди.


Коронавирусга қарши курашиш штаби аъзоси Ботир Қурбонов фуқаронинг: «Ҳозирда мактабларда бармоқдан қон олиб, коронавирус учун текширув ўтказиляпти. «СЭС»да бурундан суртма олиб текширишяпти. Бир одамда иккала тест бир-бирига мос келмаяпти. Қайси тест тўғри?» дея берган саволига жавоб қайтарди.\n«ПЗР бу – касалликни ташхислашнинг махсус текширув усули ҳисобланади. Унда одамнинг бурни ва томоқнинг орқа томонидан суртма олиниб, текширилганда касаллик юқтирилганидан кейин унинг ҳаттоки яширин даврида ҳам аниқлаш имонияти бўлади.\nИккинчи, яъни иммунофермент усулида махсус антитаначалар текширилади. Антитаначалар текширилганида организмда касаллик кечаётган вақтида иммуноглобулин М ва касалликдан тўлиқ соғайган вақтда, организмда иммунитет хосил бўлгани тўғрисида иммуноглобулин G тасдиқланиши мумкин.\nАгар иммуноглобулин М ҳам, иммуноглобулин G ҳам тасдиқланмаса, ушбу шахс мазкур касаллик билан касалланмаган, деган нисбий жавоб олиш мумкин. Шуни назарда тутган ҳолда, барча мактаблардаги педагогларда Махсус комиссиянинг топшириғига биноан текширувлар ўтказилмоқда.\nТошкент шаҳрида педагоглар ўртасида ушбу текширувлар деярли тугатилиб, баъзи мактабларда касалланган педагоглар аниқлангани муносабати билан қайта текширувлар ўтказилмоқда. Республика бўйича педагоглар орасида 80 фоиздан ортиқ шахс ПЗР усулида текширилганини кузатишимиз мумкин», – дея Ботир Қурбоновнинг 16 сентябрь кунги брифингдаги сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nШтаб аъзоси текширувлар натижаларига доир аниқ рақамларни тақдим этмади.\nЭслатиб ўтамиз, 15 сентябрдан бошлаб Тошкент шаҳри Шайхонтоҳур туманидаги 40- ва 262-сонли мактабларда анъанавий дарслар коронавирус бўйича эпидемик вазият барқарор бўлгунга қадар вақтинчалик тўхтатилди.\nМактабни очиш ёки ёпиш тўғрисидаги қарор ўқитувчи ва ўқувчиларнинг хавфсизлигини кўзлаб қабул қилинади — ХТВ


ХИТОЙЧА ТАОМ | Суғдиёна биринчи аёллар электрон журнали\nТовуқ гўшти ва бақлажондан\nЗарур масаллиқлар: 800 гр. товуқ гўшти (суяксиз), 4 та бақлажон, 3 ош қошиқдан соя соуси ва шакар, 1 ош қошиқ занжабил, 1 чой қошиқдан сирка, кунжут, крахмал ва қизил қалампир, 1 бўлак саримсоқпиёз, туз. Тайёрланиши: 1. Товуқ гўшти ва бақлажонларни узунасига 1 см. қалинликда тўғранг.Â 2. Қиздирилган ўсимлик ёғида баландда оловда товуқ гўштини қовуриб олинг. Кейин алоҳида идишга солиб олиб қўйинг. Бақлажонларни ҳам қовуринг. Занжабил, саримсоқпиёз ва 3 ош қошиқ сув солинг. Қайнаб чиққач, оловни пасайтиринг. 3. Алоҳида идишда соя соуси, сирка, кужут, крахмал, мурч ва шакарни аралаштиринг. Товуқ гўштини бақлажонга қўшинг-да, соусни солинг. Қайнаб чиққач, то таомнинг суви йўқолгунча паст оловда қолдиринг. Тайёр бўлгач, димланган гуруч билан дастурхонга тортинг. Тайёрланиш вақти: 1 соат\n4 кишилик.Twitter НравитсяSocButtons v1.5


Россиялик блогер Владислав Синица Twitter᾽даги пости туфайли бир неча йилга озодликдан маҳрум қилинди. У экстремизмда айбдор деб топилди.\nТОШКЕНТ, 3 сен – Sputnik. Россиялик блогер Владислав Синица Twitter᾽даги пости туфайли 5 йилга озодликдан маҳрум қилинди. Унинг сўзлари ҳуқуқни муҳофаза қилиш ходимларининг фарзандларига нисбатан зўравонлик қилишга чақириқ сифатида баҳоланган. Бу ҳақда РИА Новости хабар қилмоқда.\nҚайд этилишича, блогер “хатти-ҳаракатининг хусусияти ва ижтимоий хавфлилигини англаган ҳолда” пост ёзиб қолдирган, унинг мақсади эса “нафрат ва адоватни қўзғаш” бўлган.\nСуд ижтимоий тармоқларда 30 ёшли Макс Стеклов (Владислав Синица) томонидан ёзиб қолдирилган матнни бирор киши Москвадаги ноқонуний намойишларга қарши курашишда иштирок этган ҳуқуқ-тартибот ходимларининг фарзандларига зарар етказишда қўлланма сифатида қабул қилиши мумкинлигини аниқлаган.\nПутин Россияда ўтказилган норозилик акцияларига изоҳ берди\nСудда гувоҳ сифатида Росгвардия ходими сўроқ қилинган.\n“Биринчи август куни ишдан қайтиб, янгиликлардан хабардор бўлиш учун учун телефонни очдим. Twitter`ни очиб, бу хабарларни кўрдим – кейинчалик жазолаш учун Россия гвардияси ходимларининг болаларини ўғирлашга оид чақириқлар. Бу мени сергаклантирди ва мен қизимнинг ҳаёти ва соғлиғи учун қўрқишни бошладим”, - дея судда кўрсатма берган ходим.\nСудланувчининг ўзи айбини тан олмаган. Унинг таъкидига кўра, унинг сўзлари контекстдан юлиб олинган.\nЖорий йилнинг июль ойида кунлари Москва шаҳар Думаси депутатлигига номзодлар томонидан ташкил этилган ҳукумат билан келишилмаган митинглар бўлиб ўтганди. Ҳуқуқбузарлик учун жами 1,7 минг киши ҳибсга олинган.\nТергов қўмитаси оммавий тартибсизликлар ва ҳокимият вакилларига ҳужум қилиш тўғрисида жиноят ишларини қўзғатган.\n26 ёшли З.М. уч йил илгари БААнинг Ажман шаҳрига фоҳишалик билан шуғулланиш учун борган. Кейин бир танишини БАА давлатига фоҳишалик билан шуғулланиш учун ёллаган.\nТОШКЕНТ, 27 сен — Sputnik. Жорий йилнинг 5 апрель куни БАА давлатининг Ажман шаҳрида фоҳишалик билан шуғулланиб юрган Ўзбекистон фуқароси З.М. қўлга олинган. 25 сентябрь куни Дубай-Тошкент авиарейси орқали мамлакат ҳудудига олиб келинди. Бу ҳақда Ўзбекистон ИИВ матбуот хизмати хабар қилмоқда.\nМаълум бўлишича, 26 ёшли З.М. 2017 йилда БААнинг Ажман шаҳрига фоҳишалик билан шуғулланиш учун борган. 2018 йилда Янгиариқ туманида яшовчи 26 ёшли Э.Г. исмли танишини БАА давлатига фоҳишалик билан шуғулланиш учун ёллаган.\nШу боис унга нисбатан 2018 йилнинг 23 август кунидан Ўзбекистон ЖКнинг 135-моддаси 2-қисми (Одам савдоси) билан жиноят иши қўзғатилиб, қидирувга берилган эди.\nҲозирда З.М.ни Урганч шаҳри бўйича ИИО ФМБ ТБга топшириш чоралари кўрилмоқда.\n10:11 28.09.2020 (Янгиланган 10:13 28.09.2020)\nЎтган тун давомида Ўзбекистонда яна 192 кишида аниқланди. Улардан 147 нафари Тошкент шаҳрида. Жами қурбонлар сони 460 нафарга етди.


Оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳга ҳамдлар бўлсин! Анбиё ва расулларнинг сўнггиси бўлмиш Пайғамбаримиз Муҳаммадга ҳамда у зотнинг оила аъзоларию саҳобаларига дуруд ва саломлар бўлсин!\nҲаж – ҳожининг ҳаётидаги янги туғилиш, янги бошланиш ва янги даврдир. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Ким Аллоҳ учун ҳаж қилса, фаҳш сўз айтмаса ва фисқу фасод қилмаса, худди онаси туққан кунидек қайтади”, деганлар.\nҲа, ҳожи ҳаж ибодатидан онаси туққан кундаги каби гуноҳлар ва маъсиятлардан пок-покиза бўлиб уйига қайтади. Жаннат башоратини олиб ватанига қайтади. Мана шундай руҳият, мана шундай ҳиссиёт билан ўз юртига қайтган ҳожини бир кўз олдингизга келтиринг-а: у замин устида худди жаннат аҳлидан бўлган кишилардек юради. Бегуноҳ фаришталардан биридек гуноҳлардан покланиб, бегуноҳ бўлиб юради. Мана шундай фазилат, мана шунингдек неъмат Аллоҳ таолога шукур қилишга, тоат-ибодатни кўпайтиришга, шундай буюк амални ҳар йили такрорлаб туришга арзимайдими?! Албатта арзийди. Аммо...\nМусулмон одам бир йилда бор йўғи бир мартагина ҳаж қилиш имконига эгадир. Ҳажнинг савоби улуғ бўлгани боис агар иложи бўлса, ҳар йили ҳаж қилсам дейди. Бироқ у ҳар йили ҳаж қилишга қанчалар иштиёқманд бўлмасин қилган ҳажларининг адади ўз умрининг йиллари ададидан кўпроқ бўла олмайди. Шунинг учун бўлса керак, бирон бир мусулмон ҳақида “фалончи эллик марта ҳаж қилган”, деб эшитсак бунинг маъноси шу бўладки, у таваллуд топганидан бошлаб ҳар йили бир марта ҳаж қилган, деб фараз қиладиган бўлсак унинг умри эллик йилдан кам эмас экан.\nАммо мусулмон банда ўзининг ҳаёт йилларидан кўпроқ ҳажларнинг савобини қўлга киритиши мумкинми? Бошқача таъбир билан айтадиган бўлсак, банда қандай қилиб минг ёки беш минг марта ёхуд ундан кўпроқ ҳаж қилганнинг савобига эришиши мумкин?\nБунинг йўли бор ва у Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг савоби ҳажнинг савоби билан баробардир, деб айтиб кетган солиҳ амалларни қилишга иштиёқманд бўлишдир. Хўш, у ҳолда савоби ҳажнинг савобига тенг бўладиган ўшандай амаллар борми? Бор, албатта. Ҳозир мен сизга савоби ҳажнинг савоби билан баробар бўлган бешта амални айтиб бераманки, савобларимизни кўпайтириб, тарозимизни оғир қилиб олишимиз учун уларни бизга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам туҳфа қилиб кетганлар. Кимки мана шу амалларни кўп қиладиган, масалан, минг марта ҳаж қилганнинг савобини қўлга киритадиган бўлса, демак, у минг йил яшаган ва ҳар йили бир марта ҳаж қилган бўлади.\nБиринчи амал: Рамазонда умра зиёратини амалга ошириш:\nЖобир розияллоҳу анҳу ривоят қилади:\n“Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам:\n“Рамазонда қилинган бир умра бир ҳаж билан баробардир”, дедилар”. Бошқа бир ривоятда эса: “Мен билан бирга қилган ҳаж билан баробардир”, деганлар.\nИккинчи амал: ҳар йили шахсий давлатидан бир нечта одамларни ҳажга юбориш:\nАгар ҳажнинг савобини олмоқчи бўлсангиз, у ҳолда сизда ҳаж қилишни орзу қилиб, шу орзуси ушалмай юрган инсонларни излаб топиш ва ўз ҳисобингиздан ҳажга юбориш имконияти мавжуд. Бу иш орқали сиз ўз уйингизда ўтириб ҳам ҳажнинг савобини қўлга киритасиз. Қолаверса, ана шу ҳажнинг савобини ота-онангиздан бирига бағишлаб юборишингиз ҳам мумкин. Бу билан сиз ҳаж қилдирганлик савобига ота-онага яхшилик қилганлик, уларни ўзингиздан устин қўйганлик савобини ҳам қўшган бўласиз. Чунки, ҳажнинг савоби вафот этиб кетган кишига бориб етади. Зеро, Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос розияллоҳу анҳу ўзининг кофир ҳолда ўлиб кетган бобосининг номидан садақа қилмоқчи бўлиб, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан қул озод қилганликнинг савоби марҳумга бориб етиш-етмаслиги ҳақида сўраганида у зот: “Агар марҳум мусулмон банда бўлган бўлса ва сизлар унинг номидан қул озод қилсангиз ё унинг номидан садақа берсангиз ёки унинг номидан ҳаж қилсангиз, ўша нарса унга етиб боради”, дедилар.\nУчинчи амал: ишроқ намозини ўқишда бардавом бўлиш:\nБу хусусда Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда шундай келган:\n“Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким Бомдод намозини жамоат билан ўқиса, сўнгра қуёш чиққунига қадар Аллоҳни зикр қилиб ўтирса, сўнгра икки ракаат намоз ўқиса, унинг учун бир ҳаж ва бир умранинг савобидек савоб бўлади”, дедилар”. Анас розияллоҳу анҳу шундай дейди: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Тўлиқ. Тўлиқ. Тўлиқ”, дедилар”.\nУтба ибн Абд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n“Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким Бомдод намозини жамоат билан адо этса, сўнг ўша ерда ўтирса, ҳатто Аллоҳ учун Зуҳо намозини ўқиса, унинг учун ҳаж ва умраси тугал бўлган ҳаж ва умра қилгувчининг савобидек савоб бўлади”, дедилар”.\nСуннатнинг мана шунисига амал қиладиган одамлар жуда ҳам озчиликдир. Бунинг бир қатор сабаблари бор ва уларнинг энг асосийси туннинг ярмидан кўпига қадар бедор ўтиришдир. Бу нарса, албатта, қуёш чиққунга қадар масжидда ўтириб, ана шу Зуҳо намозини адо этишга тўсиқ бўлади. Шундай экан, сизу биз бир ҳаж ва бир умардек мана шундай буюк савобни қўлга киритишимиз учун кўмак бўладиган сабабларни маҳкам ушлашимиз лозим. Лоақал дам олиш кунларида бўлса-да, шу ҳадисга амал қилиб қўйишимиз керак. Чунки ишга боришим керак, дарсга боришим керак каби ҳар хил баҳоналар бўлмайди у кунда. Ана шундай қилсак ҳар ҳафта иккита ҳаж ва иккита умранинг савобига эга бўламиз. Худди икки йил яшаган ва шу икки йил ичида бир мартадан ҳаж ва умра қилган бўламиз.\nУйида намоз ўқийдиган ва Бомдодни масжидда жамоат билан ўқиб, қуёш чиққунигача зикр қилиб ўтириб, Зуҳо намозини ўқиб, мана шу савобга эга бўлишга иштиёқманд муслима аёлларимиз нима қиладилар? Улар уйларида намозни ўқийдилар, қуёш чиққунига қадар жойнамозлари устида зикр қилиб ўтирадилар сўнгра икки ракаат намоз ўқийдилар. Ана шунда айрим уламолар айтиб ўтганлари каби улкан ажру савобларга эга бўладилар. Модомики, бомдод намозини ўқиган жойида қуёш чиққунигача Аллоҳни зикр қилиб ўтирар экан худди мусулмон эрлар сингари тугал бир ҳаж ва умранинг савобига эга бўладилар дея Аллоҳдан умид қиламиз. Зеро, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам мусулмон аёлнинг ўз уйида ўқиган намози унинг масжидларда ўқиган намозидан кўра яхшироқ эканини баён қилиб кетганлар.\nТўртинчи амал: масжидларда бўладиган амру маъруфларда ҳозир бўлиш:\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам:\n“Ким масжидга борса, у ерда яхшиликни таълим олиш ёки таълим беришдан бошқа истаги йўқ бўлса, унга қилган ҳажи мукаммал бўлган бир ҳожининг савобидек савоб берилади”, дедилар”.\nДемак, масжидларда бўладиган ҳар битта амру-маъруфларда иштирок этадиган бўлсак мукаммал бир ҳаж қилганнинг савобига эга бўламиз экан.\nМана шундай амру-маъруфларда иштирок этишга дангасалик қиладиган кишиларни кўрамиз. Агар бирортамизга саёҳатга чиқиш ва минг километр узоқликда турган бирор ажойиб нарсани кўриб келиш таклифи берилса, албатта ўша ерга борамиз. Аммо ўзимиздан бир неча қадам масофада турган масжидда амру-маъруф бўлаётганини эшитиб қолсак, ўша ерга боришга дангасалик қиламиз, пайсалга соламиз. Фалон масжидда амру маъруф бўлар экан, хатми Қуръон бўлар экан деб эшитсак ҳам эътиборсизларча муносабатда бўламиз.\nСалафи солиҳларимиз – раҳимаҳумуллоҳ – илм талаб қилиб узоқ сафарларга чиқишган. Бугун эса одамларга дарс ўтаман, амру маъруф қиламан, улар билан илмий суҳбат олиб бораман, деб, узоқ масофалардан уламоларнинг ўзлари келишаяпти. Аммо бизда ўша ерга боришга қизиқиш йўқ. Ахир илм талабида ўз уйидан чиққан киши то уйига қайтиб келгунига қадар Аллоҳнинг йўлида бўлишимизни биламизку?! Одамлар Аллоҳни зикр қилиш учун тўплансалар, сўнг ундан тарқаладиган бўлсалар, уларга қарата “Гуноҳларингиз кечирилган ҳолда ўрнингиздан туринг”, дейилишини билмаймизми?! Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Ким илм талабида бир йўлга чиқадиган бўлса, Аллоҳ унинг учун жаннатга олиб борадиган йўлни осон қилиб қўяди”, деганларини кўп бора эшитганмизку.\nБундан ташқари масжидларда бўладиган амру маъруфларда иштирок этганимиз учун тўлиқ бир ҳажнинг савобига эга бўлишимиз бор. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам қуйидаги сўзлари билан бизга худди шундай башорат берганлар:\n“Ким масжидга борса, у ерда яхшиликни таълим олиш ёки таълим беришдан бошқа истаги йўқ бўлса, унга қилган ҳажи мукаммал бўлган бир ҳожининг савобидек савоб берилади”.\nШундай экан илм мажлисларига бориб, динимиз аҳкомларини таълим олсак бизга муносиб иш бўлади. Савоби ҳажнинг савобига баробар келадиган амалларга, шундай ишларни кўпроқ қилишга иштиёқманд бўлсак тўғри иш қилган бўламиз. Шуни англаб олишимиз лозимки, бундай амаллар бизнинг зиммамиздаги фарз ҳажни соқит қилмайди, албатта. Бизнинг савобларимизни зиёда қилади, холос.\nСавоби ҳажнинг савобига баробар бўлган амалларнинг сўнгиси – бешинчиси бу: фарз намозларни масжидда адо этиш:\n“Ким уйидан таҳорат олган ҳолда фарз қилинган намоз(ни адо этиш учун масжид)га чиқадиган бўлса, унинг ажру савоби худди эҳромдаги ҳожининг ажру савобидекдир. Ким Зуҳо намозига чиқадиган бўлса, Зуҳо намозидан бошқа мақсади йўқ бўлса, унинг ажру савоби умра қилгувчининг ажру савобидекдир. Ўртасида беҳуд гап-сўзларни қилмай намоз орқасидан намоз ўқиш иллиййинда ёзиб қўйиладиган (яъни мақбул) бир амалдир”.”\nМазкур ҳадиси шариф масжидда жамоат билан ўқилган намознинг яна бир савобига далолат қилмоқда. Яъни, ҳаммамизга маълумки, қаерда бўлса ҳам, ҳатто уйда оила аъзоларимиз ёки уйга келган меҳмонларимиз билан жамоат бўлиб фарз намозни адо этадиган бўлсак йигирма етти даража савобга эга бўламиз. Аммо мана шу намозни масжидда ўқишга ҳаракат қилган одамнинг савоби тўлиқ бир ҳажнинг савобига қадар бориб етади.\nМана шу нарсани фарз намозларни масжидда ўқишга дангасалик қиладиган кўпчилик мусулмонлар билмайдилар. Биз намозни жамоат билан адо этаяпмиз, бинобарин, йигирма етти даража саобга эга бўламиз, деган важ билан уйда ёки бирор йиғинда тўпланиб, намоз ўқиётганларини кўрамиз. Аслида улар жуда ҳам катта савобдан маҳрум бўлаётганларини билмайдилар. Бундан ташқари намоз ўқиш учун сабабсиз масжидга чиқмаганларнинг ўқиган намозлари қабул бўлмаслиги ёхуд ажру савоби мукаммал бўлмаслиги ҳақидаги огоҳлантиришлар мавжуд. Ана шулардан бири Ибн Аббос розияллоҳу анҳу ривоят қилган ушбу ҳадиси шарифдир:\n“Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким азонни эшитиб, масжидга келмайдиган бўлса, унинг намози йўқдир. Узри бўлса, бундан мустаснодир”, дедилар”.\nҲақиқатда фарз намозларни масжидда адо этишга иштиёқманд бўлган мусулмон ҳар куни бешта ҳажнинг, бир йилда тахминан 1800 та ҳажнинг, ўн йилда ўн саккиз мингта ҳажнинг савобига эга бўлади ва ҳоказо.\nНамоз вақти телевизор қаршисида ёки интернетда ўтирадиган кишилар бундай буюк савобни англаб етганларида эди! Шунда ҳам улар масжидда жамоат билан намоз ўқишга рағбат қилмасликлари мумкинми?!\nМусулмон одам намоз ўқийман деб, уйидан чиқадиган бўлса, устидан яхшиликлар мўл-кўл бўлиб ёғилади. Босган ҳар бир қадами учун бир яхшилик ёзилади. То уйига қайтиб келгунига қадар фаришталар унинг учун истиғфор айтиб турадилар. Уйидан чиққан лаҳзадан бошлаб намоз ўқишнинг савоби ёзилиб боради. Ўқиган намозининг савоби йигирма етти даража кўпайтириб берилади ва тўлиқ бир ҳажнинг савобига ҳам эга бўлади.\nАллоҳ таолонинг фазлу карамига, ўзимизнинг эса бу ишлардаги нуқсонимизга бир эътибор беринг-а?!\nАллоҳ таоло бачамизга тоат-ибодатларни осон қилиб ва зийнатлаб қўйсин. Ўзимизнинг охиратимиз учун зарур бўлган мана шундай савобли ишларни кўпроқ қилиб олишимизда мададкоримиз бўлсин ва бизларга тавфиқ берсин. Бизларга ана шундай савобли амалларнинг башоратини бериб кетган суюкли Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга сон-саноқсиз дуруд ва саломлар бўлсин.\nДиний манбалар асосида имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот маркази кичик илмий ходими Алоуддин Ҳофий тайёрлади.\n Имом Бухорий (1521) ва Имом Муслим (1350) ривояти.\n Имом Бухорий ва имом Муслим ривояти.\n Ат-тарғиб ват-тарҳибда келган. Саҳиҳ.\n Табароний, Ҳоким, Абу Нуайм, Ибн Асокирлар ривояти. Саҳиҳ.\n Абу Довуд ривояти. Саҳиҳ.\n Ибн Можа ривояти. Саҳиҳ.\n1556 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Фитначининг асл юзи очилди!\tГўзал, лекин одобли эмас! »


Кейинроқ ФСИН матбуот хизматида Навалнийнинг ушланишига изоҳ берилиб, у синов муддатини кўплаб марта бузгани учун 2020 йил 29 декабрдан бери қидирувда бўлгани таъкидлаб ўтилган. Навалнийга нисбатан кейинги эҳтиёт чорасини суд белгилайди.\nНавалний 2020 йил 20 августда Томскдан Москвага парвоз вақтида ўзини бетоб ҳис қилган. Шундан кейин самолёт Омскда фавқулодда қўнишни амалга ошириб, Навалний маҳаллий шифохонага етказилган. Шифокорлар унга қондаги шакарнинг кескин ўзгаришига олиб келган моддалар алмашинуви бузилиши ташхисини қўйишган. Кейинроқ Навалний даволаниш учун Германияга жўнатилган. Германияда мухолифатчи “Новичок” заҳарли моддалари гуруҳига кирувчи субстанция билан заҳарлангани маълум қилинган.\nНавалний Германияда даволанишдан ўтгач 23 сентябрда шифохонадан чиқарилган ва ҳозиргача у ерда қолган.


Трамп нефть танкерларига қилинган ҳужумда Эронни айблади (Видео) - Darakchi\nДУНЁ 15.06.2019, 16:54\nАҚШ Президенти Дональд Трамп Уммон кўрфазида нефть танкерларига уюштирилган ҳужумда Эронни айблаб чиқди деб хабар берди Еuronews.com.нашри.\nРасмий Теҳрон эса барча айбловларни кескин инкор этиб, минтақа барқарорлиги тарафдори эканлигини таъкидламоқда. АҚШ томони кўрфазда рўй берган вазиятни халқаро миқёсдаги муаммо эканлигини таъкидлаб, унга ҳамкорликда ечим топиш лозимлигни таъкидламоқда. Вашингтон айбловини Лондон ҳам қўллаб- қувватламоқда. Буюк Британия Ташқи ишлар вазири Жерими Хант воқеа юзасидан АҚШ давлат департаменти баҳосига ишонишини маълум қилди. Унинг таъкидлашича, Америка томони юз берган воқеа юзасидан тақдим этган далиллариЭрон ҳарбийлари айбини тўлиқ исботлайди.\nМазкур вазиятга Германия ҳам муносабат билдириб танкерларга уюштирилган ҳужумни қатъиян қоралаб чиқди. Бироқ АҚШ марказий қўмондонлигитомонидан тарқатилган видео Эроннинг 13 июнда Уммон кўрфазида танкерларга ҳужумга алоқадорлигининг етарлича исботи ҳисобланмаслигини айтди. Қўшма Штатлар ва Эрон ўртасида кескинлик кучайиб бораётган ҳозирги вазиятда БМТ томонларни босиқликка ва можаронинг янада авж олиб кетишининг олдини олишга чақирди.\nЭронда самолёт фавқулодда қўнишни амалга оширди\nКанадада ҳам пенсияга яшаш деярли имконсиз экан. Лекин...\nБугун Хитойда коронавирусни юқтириб олганлар ва касалликдан вафот этганлар қанчани ташкил қилмоқда?