Файзулла Салаев. Еттинчи бўрдоқи (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиФайзулла Салаев (1950)Файзулла Салаев. Еттинчи бўрдоқи (ҳикоя)\nЯнги даврнинг иссиқ-совуқ шабадалари бошланғич синф ўқитувчиси Салтанат ва туман маиший хизмат кўрсатиш комбинатининг рассоми Мўминжон Қобиловлар хонадонининг у бурчагидан бунисига ўтиб, катта-кичик гирдоблар ҳосил қилди, оила аъзоларининг режаю орзуларини ҳазон каби тўзитиб, дилларига ғулғула солди. Режа, орзу деймиз-у, аслида ўтган замонларда бу хил одамнинг кўкайига дохил тушуниклар бўлмаган экан ҳисоби.\nНафсиламри, ҳар доимги бир хил машғулот: бир йўлакдан ишга бориб, яна шу йўлакдан уйга қайтиш, неча йиллардан бери ёд бўлиб кетган гапларни ўқувчилар хотирига жойлаш учун етти марта қайнаб-қоврилиш; дам олиш кунлари яганаю ўтоқ, дағал хашак йиғиш, терим кампанияларида колхозга ҳашарга чиқиш… бари-барчаси тўрт нафар ака-ука ичида тантиқроқ ўсган Салтанатни роса чарчатган эди. Шу боис ўтиш даври қийинчиликлари баҳонасида чорак асрлик ишини канда қилиб, бозорга чиқиб кетди. Узоқ кентдаги кўтара бозордан майда-чуйда олиб, чаканалаб сотишни касб қилиб олди. Табиатан тили ширин, истараси иссиққина эмасми, қаршисидан ўтган харидорни бўш юбормасди. Ёқимли муомала билан мижознинг бағри-дилига кириб, ҳатто растасида йўқ молни ҳам пулларди – буюртма оларди.\nНатижа ёмон бўлмади: икки йилда буюмлар бозорида доимий ўринга эга бўлди; яна икки йилдан сўнг ҳайҳотдай магазини молга тўлди; тағин бир йил ўтиб, уйдаги «Жигули» ўрнини замонавий русумли машина эгаллади. Бозорда, маҳалла-кўйда Салтанатнинг нуфузи ошди. Тўй-маъракада тўрроқдан ўрин тегадиган бўлди…\nМарказдаги машҳур рассомлик ўқув юртини битирган Мўминжон хотини олдида бироз хижолат бўлиб қолди. Хотини бозорни танлаганида роса қаршилик кўрсатган Мўмин замона зайли билан бутунлай ишсиз қолди.\nУ ўша йиллар ўзини омадли санарди. Рўзғор юмушларига қўлини ҳам урмас, барчаси хотини гарданида эди. Кунини устахонада ўтказарди. Кинофикация буюртмаси билан суратли афишалар чизар, колхоз-совхоз ва бошқа ташкилотлар учун турли хил шиор ва плакатлар тайёрларди. Бўш қолгудек бўлса, устахонани ичкаридан беркитиб, «ижод»га шўнғир – теварак-жавонибдаги машҳурлар портретини мойбўёқда чизиб, эгасига пулларди. «Ижод»га урғу бераётганимиз – Мўминжон портретлар учун манша ўрнида қаҳрамоннинг фотосуратидан фойдаланарди. Шунга қарамай, унинг суратлари анча жонли чиқар, уларда киши сажиясидаги муҳим хислатлар манаман деб бўртиб турарди.\nЗамон билан бирга одамлар ҳам ўзгараркан. Кинотомошабинлар кескин камайди. Клублар ҳувиллаб қолгач, афишага буюртма ҳам тўхтади. Қўлда чизилган портретлар ўрнини истаган ўлчамда тезкор тайёрланадиган рангли фотолар эгаллади. Аслида санъат асари – мойбўёқ қаёқдаю ҳиссиз техника самари фото қайда? Аммо буни тушунадиган дид, фаросат қани?!. Шундай қилиб, тумандаги биринчи рақамли рассом Мўминжон қўлида гулдай ҳунари билан бекор қолди. Юрагидаги ижод аҳлига хос ёниқлик сўниб улгурмаган Мўминжон учун ишсизликнинг илк кунлари тошойна вазифасини бажарди, унга қараб, ўзини таниб олишга интилди.\nДонишларга менгзаб, ярим юмилган муштини иягига тираб, тафаккур отига миниб, умри сарҳадларини айланиб боқса, ҳунарли бўлиб, иш бошлаганидан бери ҳеч қандай иш қилолмабди (пул топиш, бола-чақа орттириш, ҳовли-жой ва машинани истиснолаганда)… Эҳ-ҳей, орзулари осмондай эди. Орзулашга ҳадди сиғарди. Гуруҳида, ҳатто ўқув юртида ўз ўрни бор эди. Ҳали эскиз даражасидаги машқлари ҳам ўқитувчи-устозлар диққатини тортарди, мунозараларга сабаб бўларди. Тугалланган асарлари ўрни кўргазмалар тўрида эди (албатта, сўз талабалар кўргазмаси ҳақида боряпти). Мўминжон Қобилов ижодининг илк даврига мансуб «Соғинч» деб номланган бир мойбўёқ портрет ҳали-ҳануз билим юртига кираверишдаги суратлар орасида осиғлиқ турибди…\nАфсус, энди булар бари ўтмиш, хотира…\nЎшанда устозлар ўгитига кўниб, ўқиш-изланишни давом эттирганда балки бу аҳволга тушмаган бўлармиди… Мўминжон узоқ мушоҳададан сўнг жилла қурса бирор буюртма оларман деган илинжда Рассомлар уюшмасининг вилоят бўлимига бош урди. Уюшмага аъзо эмаслигини юзига солишиб, тузукроқ қабул ҳам қилишмади…\nНима қилсин, икки неварага андармон бўлиб юраверсинми? Хотини қаватига кирайин деса, савдони умуман жини суймайди. Сотиш у ёқда турсин, шу кунгача ўзи ёки болалари учун пайпоқ ҳам харид қилмаган. Қурилиш, деҳқончиликка эса, бўйин ёр бермайди. Умрида бирор жисмоний иш қилганини эслолмайди…\nСалтанатга барибир, бу мавзуда гап қўзғалса, «гулларга боғбон, уйга қоровул ҳам керак-ку», – деб маъноли кулади.\nЎғил, келин ва икки невара – олти жондан иборат бу оилада ҳамма нарса етарли эди. Етарлигина эмас, ортиқча. Уйда ҳафта десак лоф бўлар-у, ой сайин бирор янги жиҳоз пайдо бўларди. Одам бўйли совутгич, экранига қулоч етмайдиган телевизор, ёзда совутиб, қишда иситадиган алламбало техникалар олинди. Бу хил ашёлар «қишлоқча» уйга ярашмаслиги рўкач қилиниб, хоналар «евротаъмир»дан чиқарилди…\nБекорчилик, қолаверса, вақт сайин сотувдаги моллари ва уйдаги жиҳозларга мутаносиб равишда димоғи ўсаётган хотинига боқиманда бўлиб қолаётгани алам қиларди Мўминжонга…\nКунларнинг бирида Салтанат янги гап топиб келди: кейинги пайтда одамлар бойиётганмиш; шу сабаб ҳеч ким гўштсиз овқат емасмиш; гўштнинг қимматлашаётгани шунданмиш…\n– Бунинг менга қандай даҳли бор? – сабрсизланди Мўминжон.\n– Даҳли бўлгани учун айтяпман, – деди Салтанат овозига жиддий оҳанг бериб. – Ҳўкиз, аниқроғи, бўрдоқи боқасиз! Бекорчиликдан тўйдим деб, жонимдан тўйдирдингиз-ку…\n– Шу-шу, шапалоқдек ҳовлида-я?..\n– Бердисини эшитинг! Ҳовлининг оёғидан эшик очиб, молхона қурамиз. Кўкаламзорлаштиришга қолдирилган зонада. Раҳбарлар ишлайман деган одам бўлса, добро беряпти. Ҳокимликка бориб, ўзим олиб бераман рухсатни сизга…\nМўминжонни тер босди. Хонтахтадаги чойнакдан пиёлага совуқ чой қуйди, босиб-босиб ҳўплаганича жим қолди. Салтанат сўзида давом этди:\n– Молнинг зоти яхши бўлса, ўт-еми етиб турса, кунига бир килодан семирамиш…\nХотини миясида масалани роса пиширган шекилли, аввалги буромаду кейинги даромадни ипидан игнасигача ҳисоблаб, эри олдига дастурхондай ёзди.\n– Буғалтир бўп кет-ей, – деди ниҳоят Мўмин. – Бунинг барини мен қиламанми?! – Мўминнинг товушида ҳадик ва зарда аралаш эди.\n– Бошқа ким, менми? – деди Салтанат илкисдан, кейин юмшаб, қўшиб қўйди, – улгурмасангиз, мояна бериб, одам ёллаймиз… Қолаверса, молхонани модерн – замонавий қилиб қурамиз. У ерда одам ишлаб чарчамайди, завқ олади…\nКейин хотини бармоқларини ишга солиб ҳисобга кўчди. Мўминжон хотинининг бир гапига тушунса, иккинчисини англамай тинглади. Хотини:\n– Гўнгиниям сотамиз, бир машина гўнг юз минг сўм! Кунжара еган мол гўнги янада қимматроқ. Ўн бўрдоқи ойига бир арава ўғит беради.., – деганида чидай олмади:\n– Нима қиласан шунча пулни, нима етишмаяпти сенга?! – деди овозини баландлатиб.\n– Ё, алҳазар! Ё, тавба!.. Кунига миллион топаётган одамдай гапиришини қаранг! Пулни нима қилишини билмайдиган одам ҳам бор экан бу замонда…\nМўмин хотинига бир ўқрайди-да, тортмадан сигарет олиб, ҳовлига йўналди…\n– Тавба, шунақаям одам бўларкан, пулни нима қилармишмиз! Аввал сен бел оғритиб бир танга топиб кўр! Далли-дарвеш!..\nСалтанат бу гапни ўзича айтган бўлди. Лекин қия очиқ эшик орқали гап эгасига етди. Мўминжон ёндирилган сигаретни эзғилаб, ток тагига отди. Уни хотини биринчи марта сенсирамоқда эди…\nХуллас, икки ҳафта ўтиб-ўтмай ҳовли ташида Салтанат айтмоқчи «модерн» молхона пайдо бўлди. Узунаси ҳовли билан баробар молхона уч бўлак эди. Ем-хашак учун мўлжалланган қисм икки қават қилиб қурилди: пасти кунжара, омихта, кепак каби емишлар учун; иккинчи қават хашак учун. Иккинчи қаватнинг бир бурчида хашак майдалайдиган электр ускуна. У ҳар қандай дағал ўтни, ҳатто ғўзапоя, чучукмия каби қаттиқ хашакларни кукунга айлантириб беради. Иккинчи бўлма ошхона вазифасини ўтарди. Бу ерга ғиштин ўчоқ қурилиб, катта дошқозон ўрнатилди. Қозонга емхонадан нов орқали хашак кукуни оқиб тушади. Аралашма молларга пиширилиб берилса, юқимли бўлармиш. Учинчи бўлма – моллар учун хона, аломатхонанинг ўзи. Деворнинг одам бўйичалик қисми бетондан қуйилган. Бўрдоқи новвосларга ғиштин девор дош беролмасмиш. Хона етти бўрдоқига мўлжалланган, ҳайвонлар ораси кўкракдан келадиган бетон тўсиқ билан ажратилган. Тўсиқлар ораси бир мол базўр ётиб-турадиган даражада тор. Демак, ортиқча ҳаракат қилмайди – ёғ бойлайди. Моллар бир-бирини кўрмайди, безовталанмайди – семиради. Хона ичи ним қоронғи. Зулматда ҳайвон тезроқ эт тўплармиш. Олд томондаги охур ҳам, орқа тарафдаги нажас оқадиган нов ҳам бетондан бежирим қилиб ишланган. Қалин тахтадан нишаброқ қилиб ясалган, полига линолеум тўшалган. Бу жой айни пайтда моллар учун душхона ҳам эди. Молхонадан чиққан ахлату ювинди ён тарафдан қазилган сиғими юз кублик махсус ҳовузга тўпланади…\nМўминжон хотинининг анойилардан эмаслигини моллар келтирилган куни билди. Моллар у ўйлагандек маҳаллий бозордан эмас, қўшни тумандаги бўрдоқичилик фермасидан келтирилганди. Туман ветеринария амбулаторияси бош дўхтири Зариф заргар ўринбосари билан, етти аждодининг касбини бегона қилмай, икки ўғлига ўргатаётган Матёқуб қассоб бир боласи билан, молхона қурилишида ишбошилик қилган собиқ прораб Ҳожи кал ва шогирдлари шу ерда ҳозиру нозир бўлишди. Ёшлар катталар назорати остида новвосларни машинадан туширишиб, ўринларига занжирбанд қилдилар. Буқачалар еттита эмас, олтита эди. Фермада бори шу экан… Улар қадди-басти бир-биридан кўркам, узун беллик, зотдор бўрдоқилар эди.\nБу кун яқин ўтмищда тамойил бўлган семинар-кўрикка ўхшаб кетди. Ускуналар ишга туширилди, кун салқин бўлишига қарамай, бўрдоқилар чўмилтирилди. Молларга бериладиган озуқа рациони, озиқлантириладиган вақтлар аниқланди. Дарвоқе, чўмилтириш асносида қизиқ ҳодиса рўй берди: Мўминжон охирги – еттинчи бўш ўриндаги сачратқич тагига бориб, жўмракни беркитишга уннаётганида Ҳожи кал электр моторни қўшиб юборди; бўрдоқилар қатори уй эгаси ҳам «чўмилди» – усти-боши шалаббо бўлди. Молхона эркаклар кулгисидан портлади.\n– Мана, еттинчи бўрдоқи ҳам топилди, – деди Зариф заргар ўзини кулгидан базўр тўхтатиб.\nМўминжон дўхтирнинг ҳазил-мазахини эшитмадими ёки эшитмаганга олдими, барчага қўшилиб хохолади. Тўнганидан елкасини қисиб, уйи томон чопди. Кейин бу ўзига хос тадбир уйда – бир пиёла чой устида давом этди.\n– Чорва етти хазинанинг бири, – томоқ қирди Зариф заргар, лиммо-лим тўлдирилган биллур қадаҳни қўлига оларкан, – Салтанат, Мўминжон, зап иш бошладингизлар. Сарф қилинган харажат ҳар олти ойда икки баробар бўп қайтмаса – мен кафил!.. Оғил классний қурилган. Ҳоживойга раҳмат! Бироқ кичкина… Майли старт учун етарли. Кейин кенгайтираверасизлар. Менимча, бугун буюк бир ишга қўл урилди – «Мўмин Қобил» бўрдоқичилик фермасига асос солинди. Ҳа, айтгандай, фермани рўйхатдан ўтказишни маслаҳат бераман. Налоги арзимас, ҳатто аввалги уч йилда сариқ чақа ҳам тўламайсиз, менимча. За то емни ўз баҳосидан оласиз!.. Шу қадаҳни «Мўмин Қобил» фермасининг, тўғрироғи, бўрдоқичилик комплексининг келажаги учун кўтарамиз!.. – Заргар паймонасини бир ҳўплашда бўшатди. – Қани, олинглар, Ҳоживой, Салтанат, олинглар! Мўмин, тумовлаб қоласан, ол, қолдирмай ол!..\nШу йўсин меҳмонлар ўз билганларича маслаҳат беришди. Ёрдамларини аямасликларини урғулашди…\nМўминни эрта саҳар Салтанат уйғотди:\n– Ҳов, хўжайин, турсинлар! Қулоғингизда кана инлаганми?!. Бўкиришяпти буқалар, қўшнилардан уялинг, туринг, ул-бул беринг!.. – Хотини устидан кўрпани сидириб ташлади. – Хурмачага қараб ичадилар, кеча учиб қолдингиз!.. Кечки овқатини Тиркаш берди, нимани тушунади шу эркатойингиз, қайси емдан қанча берди, ёлғиз Худога аён…\nМўминжон ўрнида ўтирганича керишиб, кийина бошлади. Хотини жаврашини тўхтатмади:\n– Бу боришда мени хонавайрон қиласиз. Тамом, бундан кейин бир томчи ҳам ичмайсиз!..\n– Бўпти, биз учун ҳам ўзлари ичаверсинлар, – кесатди Мўмин.\n– Вой-вой-эй! Шугина ичганим кўрина қолдими, уялинг-ей! Ичганда сўзим бузилмаса… Ҳозир-чи, ҳамма ичади.\n– Тўғри, сўзинг бузилмади, бироқ кўзинг сузилди!..\n– Нима, нима дедингиз?! Сиз ҳалиям мастсиз. Тузалинг, бу мавзуда сиз билан айрича гаплашаман!.. – ўшқирди хотини.\n– Ўчир-ей! Намунча бақирасан, болалардан уялсанг бўларди!..\n– Сиз уялинг! Фариштадай жуфти ҳалолини «кўз сузди»га чиқариб ўтирган…\n– Ҳа, эркаклар билан бўкканича ичишадиган фаришта!.. – Мўмин яна нимадир демоқчи бўлди-ю, сўз тополмади, қўлларини ҳавога кўтариб, асабий силкитди, бошини чангаллаганича хонани тарк этди…\nБу даҳанаки жанг Салтанатнинг эр хоҳиш-иродасига қарамай мактабдаги ишини қўйиб, бозорга чиққанидаёқ орага тушган деворнинг ошкор бўй кўрсатиши эди.\nЭр-хотинни қўшчи ҳўкизларга ўхшатишади. Иккалови бир маромда ҳаракат қилмаса, позна издан чиқади. Ҳўкизлар истаги ўз йўлига. Ер гоҳида қаттиқ, баъзан тошлоқ, баъзида ботқоқ. Омочни текис тортиш осонмас. Бундай пайтда ҳўкизлар айбни бир-биридан излайдилар.\nМўминжон боққа чиққач босиб-босиб сигарет тортаркан, бугунги сан-манни бу хил можароларга ўхшатмади. «Нима бўляпти ўзи, Салтанатга не бўлди? Наҳотки, қўлга кирган арзимас даромад – бир сиқим лаънати амиркон пул шунчалик қудратли бўлса, чорак асрлик (муҳаббатни қўятурайлик) оилавий ришталарни кунпаякун қилишга қодир бўлса?! У қандай жодуки, Салтанатдай тобланган, ахлоқ-одобдан сабоқ берган одамни ҳам ўз нағмасига ўйнатса?.. Ҳа, ўйнатяпти… Бу ёғи не бўлди?.. Наҳотки, барига алвидо?! Наҳотки, бу ёғи сарсон-саргардонлик?.. Йўқ, ҳеч бир куч мени невараларимдан айиролмайди!.. Қолаверса, мен даҳо эмасман, элкезарлик уларнинг иши!..» Мўминнинг хаёлини хотинининг овози бузди:\n– Намунча тортмасангиз ўша заҳри қотилни! Юринг, хабар олайлик новвосжонларингиздан!..\nТавба, хотини кулиб турарди. Орадан ҳеч гап ўтмагандай… Бу яхшилик аломатими ёки… Балки ўша жодунинг сеҳридир?..\nМўмин елка қисиб қўйиб, хотинига эргашди.\nТиркаш ёки келини бўлса керак, емни қайнатиб қўйишган экан. Хашак майдалаб, аралаштиришди, махсус металл супага ёйиб, совугач молларга тақсимлашди. Суғоришди, тагларини тозалашди. Мўминжон кўзларига ишонмасди. Салтанатнинг ҳаракатлари бир умр оғилда ишлаб келаётган чорвадорни эслатарди. «Хабар олиш» бир ярим соатча давом этди.\n– Кейинроқ электр бўлмай қолиши мумкин, тушлигига бир бункер хашак майдаланг!.. Ем билан аралаштириб, оловни пастроқ қилиб қўйсангиз ҳам бўлаверади. Мен кетдим. Нонушта тайёрлайман. Кўнгиллари нима тусайди? Қуймоқ қилайми ёки… Айтмоқчи, кечагилардан илитаман, – деди хотини пешонасидаги терни сидириб.\n– Биласан-ку, мен эрталаб ҳеч нарса емайман. Бир пиёла чой…\n– Емасдингиз, энди ейсиз! Емасангиз бу ишларга яраб бўпсиз!.. – деди Салтанат овозига нозли оҳанг бериб, – қайси емдан қанча қўшишни биласиз-а? Мен кетдим…\nНонушта устида ҳам хотини ўзини жуда меҳрибон кўрсатди. Ҳатто бош оғриққа элликта қуйиб берди. Мўминнинг қитмирлиги тутди:\n– Бирга ичамиз! – деди.\n– Нималар деяпсиз, пиёнистага чиқаринг-а, индамаган сайин!..\n– Ҳа энди, сиз ҳамма билан ичавермайсиз-да…\nКейинги гап хотинига ёмон ботди. Шахт келиб, Мўминнинг қадаҳига чанг солди.\n– Ичсам, сизни, шу хўжалик – оиламни деб ичдим. Билдингизми?! Сиз билан… шунчалар зарур бўлса! – Салтанат биллур жомни бир кўтаришда бўшатди.\nМўмин анграйиб қолди: у ўзининг кўзу қулоқларига ишонмасди.\nНаҳотки, шу аёл чорак асрлик ёсдиқдоши Салтанат бўлса? Одам бошқа бировга эврилиши учун қанча вақт керак? Бир неча йилми ёки бирор соат етарлими? Йўқ, вақт бузмайди инсонни! Уни пул бузади, салтанатлар айтмиш «кўк»и бузади…\n– Шу билан кўнглингиз жойига тушдими? Мана, энди олинг! – Хотини кўзларини айёрона сузганича кулиб, эрига қадаҳ сунди. Мўмин қадаҳни қўлига олди. Иккиланмай хотинининг юзи-кўзи аралаш барқут халат ёқасидан «М»га менгзаб кўриниб турган кўкрагига сепди. Бўш қадаҳ стол устидаги бошқа идишларга тегиб, жаранг берди, чил-чил синиб, тўрт тарафга сочилди…\nВоажаб, Салтанат яна қилиқ кўрсатди – лом-мим демади. Юзини сочиқ билан артиб, дастурхонни тартибга келтирди. Шиша синиқларини терди, ликопчага солиб, соллана чиқиб кетди… Ўн дақиқача ўтгач хона эшигини қия очиб:\n– Дадаси, мен кетдим, – деди негадир жилмайиб, – истасангиз буфетда очиғи бор!..\nСалтанатдаги лоқайдликка ўхшаш кайф Мўминга ҳам ўта бошлаганди. Индамади. Гўё эшитмади…\n– Буёғига Тиркашнинг ўзи ташийди болаларини боғчага. Сизнинг молдан бўлак ишингиз йўқ. Унутманг – озуқа вақтида берилсагина семиради… Молларни сизга, сизни Яратганга топширдим. Яхши қолинг!..\nЭшик ёпилгач Мўмин оҳиста уҳ тортди. Буфет олдига бориб, кетма-кет икки қадаҳ кўтарди, газагига сигарет тутатиб, ўзини оромкурсига ташлади…\n«Эҳ, дунёи кажрав, эй, бевафо фалак! Айт, не ёзиғим бор эди менинг?! Тўғри, хотинимни вақтида бозордан қайтара олмадим. Юганини устига ташлаб қўйдим… Айбим – мўмин-қобиллигимми! Дарвоқе, мўмин-қобиллик айбми, ожизликми эркак киши учун?!.»\nМўмин роппа-роса тўққиз яримда уйғонди. Айни ем вақти. Қозондан олиб совутгунча ўн бўлади. Оғил томон шошилди. Унинг қўли ишдаю, хаёлини эрталабки можаро бир зум тарк этмасди. Ўйлана-ўйлана яна мўминлигига борди.\n«Салтанатни ҳам тушуниши керакка ўхшайди. Ўзи айтмоқчи, барини шу хонадон деб қиляпти, бояқиш. Эрталаб оғилдаги ҳаракати-чи, бир эркакдай ишлади-я… Ароқни юзига сепсам ҳам миқ этмади. Сал оширвормадимми ишқилиб…»\n…Кун кетидан кун ўтиб, ёз ҳам бошланди. Мўминнинг наввослари янги шароитга мослашиб, иштаҳаси карнай бўлиб кетди. Бу орада Салтанат янги гап топиб келди. Табиий шароитда ўсган кўк ўтлар бўрдоқилар учун айни дармондорилар манбаи саналиб, озуқа бирлиги жуда кучли бўлармиш. Буни ҳафта-ўн кунда моллардан хабар олиб турган Зариф заргар ҳам таъкидлади.\nХуллас, янги русумдаги машина тепасига чертак ўрнатилди. Мўмин ҳар куни бир марта – соат ўндаги ем билан тушлик оралиғида Сувлиққа қатнайдиган бўлди. Сувлиқ ўн беш чақиримча келадиган дарё яқинидаги шоли экиладиган массив. Чел-чебиру марза, ариқ-зовур ёқаларида ўт мўмай – қамиш, буғдойиқ, курмагу ғумайлар одам бўйи ўсиб ётибди. Бироқ бу ерда ҳар қарич ернинг эгаси бор. Ўзбекнинг таниш-билишга эгиладиган одати яхши-да. Мўминнинг йўлини ҳеч ким тўсмайди. Энг қиммат ва кўркам машинада ўтга қатнайдиган бу бойвачча молбоқарни ҳамма танийди, сийлашади. Ҳатто мавридини топиб, ҳол-аҳвол сўрашади, молларини суриштиришади. У истаган жойидан хоҳлаганича ўт ўриши мумкин…\nҲўкизлар иштаҳаси очилиб, ишнинг кўпайиб бораётгани Салтанатни зарра қизиқтирмас, у ҳар кечқурун бирров молларни кўздан кечирар, эри ишларини маъқуллаб, алқарди. Эрига эътибор уйда ҳам ўзгарганди. Ҳўкизлар каби Мўминнинг ҳам рациони яхшиланиб борар, илгарилари фақат меҳмон келганда очиладиган сархил ичимликлар сақланадиган буфет сари йўлакда доимо яшил чироқ порларди.\nМўмин тақдиридан нолимай қўйди. У бўрдоқичилик билан боғлиқ ишларни атрофдагиларнинг ҳавасини келтирар даражада сидқидилдан, фавқулодда бир ғайрат билан бажарар, чарчоққа бўй бермасди. Қарийб ҳамма вақтини молхонада ўтказар, ҳар битта мол билан «тиллашар»ди. Ҳар куни бир марта еттинчи ўринда бўрдоқилар қатори чўмиларди. Мўмин молларга яқинлашган сари одамлардан йироқлашиб борарди. Буни ўтган якшанбада ўзи ҳам сезиб қолди. Новвосларга тушки емни бераётганди. Орқа томонидаги йўлакда қўлларида бир сиқимдан ўт билан юрган неваралари – Санжар ва Севарага кўзи тушди. Ғазаб билан ўшқирди:\n– Ҳей, шайтонлар!.. Ким чақирди сизларни бу ерга? Йўқолларинг! – бақиргани етмагандек қўлидаги паншаха билан ўдағайлади. – Кетинг бу ердан!..\nБундай пўписани умрида эшитмаган Санжар кўзлари ола-кула бўлиб, туриб қолди. Кичкинтойи эса бўш келмади:\n– Бобо, шайтонмашмиз, бизлаймиз. Иннайкейин, ашта айтшангизам кетавиямиз… – деди киприкларини пирпиратиб.\nМўмин тошдай қотди. Ўзига келиб, болалар томон айланиб ўтди. «Салом!» дея чўзган қўлига болалар кафтларини жимгина теккизишди. Мўмин Севарани кўтариб олди. Бўрдоқиларнинг олд томонига олиб ўтди.\n– Ўтни молларнинг бош томонидан келиб бериш керак. У ёғидан келсанглар, тепвориши мумкин. Мен шундан қўрқиб… бақирдим сизларга!.. – деди бобо узрхоҳлик қилгандек…\nУйга қайтаётганида опичидаги Севаранинг:\n– Бобо, нега шиздан молдинг ийши келади? – дея сўрагани баридан ошиб тушди. Мўмин жавоб беролмай қолди. Томоғига алланарса тиқилиб, кўзи намланди… «Йиғлаяпман. Демак, одамман, ҳали ҳайвонга айланмабман. Инсонман!..»\n– Бобо, нега йиғлаяпшиз? Ҳўкижлай хафа қилдими шизди?..\n– Кўзим оғрияпти, қизим! Мол ҳам хафа қиладими одамни…\nТушликка тортилган қалампирдўлмадан келини кўнгли учунгина тотинди. Ишком тагидаги сўрига чўзилиб, хаёл денгизига ғарқ бўлди.\n«Кеча ким эдим?\nЭртага кимга айланаман?»\nНоввослар олингандан буён неваралари билан мундоқ бир кўнгилочар суҳбат қурмабди ёки шаҳарга тушмабди. Маҳалла-кўй ва қариндошлардаги тўй-ҳашам, маърака-мажлисга ҳам чиқмабди, ўғли Тиркашни жўнатибди. Китоб у ёқда турсин, бирор газета ҳам ўқимабди…\nМол эгасига ўхшамаса ўлармиш. Эҳтимол бу гапда жон бордир. Аммо эгаси молига ўхшаши ҳам тайин шекилли… Илгари Мўминга илҳом бағишлаган яшил қиру далалар, атлас билан ранг талашадиган қамишзорлар бугун унинг кўзига битмас-туганмас озуқа манбаи бўлиб кўринади. Қараб ўтхўр ҳайвон сингари ютинади… «Зарур техниканг, куч-қудратинг бўлсаю барини ўриб, ғарам қилсанг… Юз, минглаб бўрдоқи боқсанг…» дея орзулайди.\nБас, етар! Шу бугун Салтанатнинг олдида масалани кўндаланг қўяди: ё ишчи ёлланади; ёинки бўрдоқилар гўштга топширилади; ёки мольберту мўйқалам, бўёқларини олганича «ҳойю-ҳуйт!» – (Алвидо, Салтанат! Салом, Илҳом париси!). Қисқаси, пайкон тиғи этдан ўтди, суякка етди!..\nШундай хаёллар билан пинакка кетган Мўмин ем берар вақт бўлганда дастурлаштирилган роботдай сапчиб ўрнидан турди. Молқўра томон шошди. Оғилга кириб, дошқозонда «биқ-биқ» қайнаётган омихта ем ҳидидан сармаст бўлиб, боши айланди, ютинди. Ғайрат ва иштиёқ билан ишга шўнғиди. У бўрдоқилар охурига пиширилган емни челаклаб қуйиб чиққандан кейин ҳам моллар атрофида парвона бўлди – баданларига ёпишган хас-чўпларни терди, махсус тароқ билан қашлади, яғринларини енгил шапатилаб, эркалади. Силаб-сийпалаш, эркалашлар молларга хуш ёқарди, ҳатто ейишни тўхтатиб, керилганича туриб берарди. Мўмин ҳар битта бўрдоқининг овқатланишини диққат билан кузатар, бундан ўзида ширин бир лаззат ва ҳузур туярди. Озиқлантириш тугагач молларни чўмилтирди, ўзи ҳам еттинчи ўринда ювинди… Уйга қайтаётиб яна сўрига чўзилди. Узоқ мушоҳададан сўнг қарорга келди: «Мен – одам эмасман!..»\nШу куни Салтанат ишдан вақтлироқ қайтди. Ёлланма машинада қўйни-қўнжи лиқ тўла – бир неча елим халта майда-чуйда, қутичаларда сархил ширинлик, мева-чева, қовун-тарвуз билан келди. Аллақанча катта-кичик, ранго-ранг идишларда иссиқ-салқин дегандай ичимликлар ҳам бор эди.\n– Болалар бир яйрашсин, дедим, дадаси. Ёз – пишиқчилик ўтиб боряпти.\n– Ҳа, еб-ичганлари яхши, аммо булар… – шишаларга ишора қилди Мўмин.\n– Заргарнинг вилоятдан келган меҳмони бор экан. Бўрдоқичилик бўйича олиммиш. Кафе-мафеда чой ичириб юбораверсам ҳам бўларди-ю, новвосларни бир кўрсин дедим… Ҳар қалай мутахассис, билгич бўлади…\nМўмин хотинининг орқаланиб келиши боисини англагандай бўлди, бироқ Зариф заргарнинг меҳмонига нима учун чой ичириши кераклигини тушунмади. Аммо тилига чиқармади. Елка қисиб, қўлларини ёзганича «Майли, қаршимасман» ишорасини қилди.\nМеҳмонлар молларнинг кечки овқати пайтида келишди. Улар уч киши эди – марказлик олим, заргар ва унинг муовини. Олим дегани ўтган йили номзод бўлган мол дўхтири экан. Электр ёруғида молларни кўздан кечирган бўлишди. Рацион билан қизиқишди. Молхонада ҳам, дастурхон устида ҳам новвослар яхши боқилаётгани айтилди. Эгалари шаънига олқишлар ёғдирилди.\n– Қобилият, талант дегани битта бўлади. Кимга ато қилинса, ўша одам қайси ишга қўл урса, уни гуллатади. Рассомчилик қиладими, артистчиликми, мол боқадими, қатьий назар, шу соҳанинг пешравига айланади, – дея қадаҳ сўзи бошлади Зариф заргар. – Мўминжон шундай талантли инсон. Ўтган уч ой унинг учун ўрганиш даври бўлди. У туманимизда тенги йўқ рассомгина эмас, бўрдоқичилик устаси эканлигини ҳам исботлади. Ўзларинг кўрдинглар, уч ой бадалида ҳар битта новвос камида йигирма-йигирма беш фоиз эт тўплаган. Бу бир йилда икки баробар фойда дегани эмасми. Менимча, ферма фаолиятини кенгайтириш даври келди. Етти мол боқдинг нима, етмиш мол боқдинг нима!.. Тўғри, бу хил зотли мол ҳозир вилоятда йўқ. Лекин довоннинг нарёғи – қўшниларда бор. Фақат буқачалар олиб келмай, сигирлар ҳам келтириб, уларни ўзларимиз кўпайтиришимиз керак. Мўминжон, биринчи охурдаги қора новвосингиз зўр экан, отини «Зулук» дедингизми, уни уруғ учун асраш керак… – Зариф заргар сўзи охирида ўтган сафардагидек «Мўмин Қобил» бўрдоқичилик комплексининг келажаги учун қадаҳ кўтаришни таклиф этди…\nБир қўлида қадаҳ билан нотиқ оғзини пойлаган Мўмин афтини бужмайтирди, бўш қўли билан пешонасини икки бор оҳиста шапатилади. Буни ҳеч ким сезмади…\nМазкур тилак ва таклифлар уддабуро Салтанат юрагида бир ҳафталардан кейин акс садо берди. Бир оқшом уйқу олдидан гап бошлади:\n– Дадаси, рўзғору бозордаги ишларимиз зўр!.. Бундан ортиғи бўлмайди.\n– Хўш, энди ўтга вертолётда қатнаймизми?..\n– Аввал тинглаб олинг! – деди Салтанат жилмайиб ва хитойи тун кийимдаги бўлиқ вужудини кўз-кўз қилгандек қилпанглаб келиб, эри елкасига қўлини ташлади. – Ўзингиз сезавермайсиз, новвосларингиз ҳам бўйига, ҳам энига ўсяпти… Ҳар бири ўртача бир ярим қўшди дейлик. Бу ойига уч «лимон» дегани эмасми? Гап олтита новвос ҳақида боряпти. Улар йигирма, ўттиз, заргар айтгандек, етмиш бўлса-чи, биз ким бўламиз?!. Бир тасаввур қилинг, икки-уч йил ўтиб… балки миллиардер!..\nСалтанат лоқайдгина ўтирган эрини бўйнидан қучиб, юзига юзини қўйди. Мўмин жилмайганича:\n– «Миллиардер»нинг олдига «мульти»ни қўшгин, – дея хотинининг белига қўл солди…\n…Оромкурсида ястанганича тафаккурининг ҳорғин оти жиловини яна қўйворди.\nАсли бу хотин одам боласимас. Жодугарнинг ўзгинаси. Нима гапи бўлса кўндиради. Аммо ўзи бирон сўзга кўнмайди. Доимо шунақа. Қизлигидан бери… Шу қилиғи сабаб тўйлари ҳам қишнинг қора совуғида, ота уйининг ёзлик айвонида пальто-пўстинларга ўранган-чирманган ҳолда ўтган. Аммо-лекин яхши ўтган. Жўралари анча вақтгача айтиб юришди: «Юракда муҳаббат ўти гуркираб турганида ўттиз даражалик совуқ нима бўпти. Буни Мўмин амалда исботлади». Аслида Салтанат исботлаганди…\nШундай… Мўмин ҳар сафар минг битта раддия далил билан уни у ёки бу йўлдан қайтаришни дилига тугиб, гап бошлайди. Иккинчи гапга бормай тили тутилиб, инон-ихтиёрини йўқотади, масала Салтанат фойдасига ҳал бўлади. Шундай бўлгач баҳс-мунозарадан не манфаат… Жодугар, жодугар… Аммо ажойиб хотин!..\nМўминнинг хаёлини ёнгинасига келиб, сочларига тартиб бераётган хотини овози бузди:\n– Ўн саккиз яшар йигитдай намунча хаёл сурасиз? Туринг, ювиниб чиққунингизча асалли чой тайёрлайман!..\nГапнинг индаллоси асалли чой устида айтилди. Етти хосиятли сон эмиш. Оғилдаги еттинчи ўриннинг бўш туриши яхшилик аломати эмасмиш… Хуллас, Мўминжон еттинчи бўрдоқи учун индинга – шанба куни саҳарлаб довон ошиб кетадиган бўлди. Бу юриш ўзига хос разведкамиш. Қўшни вилоятдагилар бўрдоқиларини қандай боқишяпти, ўрганиб қайтармиш. Туёқ сонини яна кўпайтиргудек бўлишса, қаердан ва кимдан олиш кераклигини билиб келармиш.\nСалтанат ўрнидан туриб, чеккадаги стол ғаладонидан буклоғлик идора қоғозини келтирди.\n– Мана, ҳаммаси ёзилган. Довон ошилгач биринчи кент – Жўшбулоққа яқин экан. Катта трассадан эмас, тоғ ёқалаб ўнг томонга ўн беш чақирим юрилса бўлди экан. Қир устида шундай кўриниб турганмиш. Турдибой ота. Телефони мана, ёзилган. Фермасининг номи ҳам шунақа – «Турдибой ота». Нархини айтмабди. Ўша пайтда келишармиш. Кўкартириб қўйдим, савдолашасиз…\nМўмин қоғозга кўз югуртирди. Унда қаламда чизилган йўл тарҳи ва телефон рақамидан бўлак ҳеч нарса йўқ эди.\n– Телефонини соткангизга кўчиринг, бўлди. Суриштириб ҳам топасиз. Бир тоғлик юз чақирим доирадаги тоғликни танирмиш. Қолаверса, Турдибой ота машҳур одам…\nҲайдовчи Мўминнинг тенгқури, жуда сўзамол йигит экан. Тумандаги йўл идорасида йигирма йил «ЗИЛ» ҳайдабди. Узоқ Шарқдаги икки йиллик ҳарбий хизматни ҳам «барабан товлаб» ўтказган экан. Йўл идорасида иш ўринлари қисқаргач мана шу бортли «УАЗик»ни сотиб олиб, тирикчилик қилаётган экан. Ўз касбини жонидан ортиқ севармиш. Қайси машинани ҳайдаса, «гуллатиб» қўярмиш, қуш каби учирармиш… Ўзини Самад деб таништирган бу йигит довонгача бўлган уч соатлик йўл давомида бирон танаффуссиз гапирди. Биринчи муҳаббатидан бошлаб, оиласию ака-ука, опа-сингиллари ҳақида берилмаган маълумот қолмади. Сўнгра гап мавзуси бўрдоқичилик баҳонасида Мўминнинг оиласи ва ҳаётига кўчаётганида яхшиямки довон бошланди. Миқтидан келган бу «сайроқи» йигит негадир Мўминнинг дилига ўтирмади. Сўзу ҳаракатлари ясама, носамимий туюлаверди. Биринчи учрашувдаёқ шунчалик тўкилиб-сочилиши сабабини тушунолмади.\nДовон пойида машинани тўхтатган «ЙПХ» ходими ҳужжатларни текшираркан:\n– Янгими, ака? – сўради машинага ишора қилиб.\n– Қайда буларнинг янгиси, йигирма бешда, йигит ёшида! – деди Самад мамнуният ва виқор билан. Сўнг Мўмин томон «мана, кўрдингизми?» дегандек кўз қисиб қўйди.\nМўмин шундан сўнггина кабинага разм солиб қаради – қўғирчоқдай безатилган, ўриндиқларга чарм қопланган, қоплама устидан ҳаворанг сурпдан тикилган ғилоф кийгизилган эди. Замонавий магнитола, ўнгу сўлда жажжи шамоллатгичлар… Оёқ остидаги линолеум тўшама ёғ тушса ялагудек, топ-тоза. Самаднинг мақтанганича бор экан…\n– Олдинлари довондан ўтганмисиз ҳеч? – навбатдаги саволни берди милиционер.\n– Йўқ… Нимайди, командир?..\n– Шунчаки сўрадим-қўйдим-да… Эҳтиёт бўлинг, машинангизга гап йўғ-у, барибир ҳазир бўлинг! Биринчи марта одам ҳаяжонланади… Қўрқади дегандай…\n– Мени қўрқади деяпсизми?..\n– Йўғ-ей, хапа бўманг, шунчаки айтдим-қўйдим-да, уста. – Милиционер кулиб, ҳужжатларни қайтараркан, честь берганича қўшиб қўйди, – майли, йўлингиз очиқ бўлсин!\n– Радионгиздан бирор нарса эшитсак ҳам бўладими, – таклиф киритди Мўмин машина ўрнидан қўзғалгач.\n– Албатта, албатта. Замонавийларидан қўйиб берайми?..\nМўмин индамади. Буни ўзича тушунган Самад радиони қўйди. Мумтоз куй жўрлигидаги ашула очиқ дарчадан зув-зув оқаётган тоғ манзараси, наботот ифоридан тўйинган салқин ҳаво билан қўшилиб, дилни аллалар, кишига аллақандай масрурлик бағишларди.\nСамад кутилмаганда машинани тўхтатиб, пастга инди. Бирор жойи ишкал топдими деган хаёлда Мўмин ҳам тушди.\n– Мўмин ака, қаранг!.. – Юқорига имлади шофёр. Самад бурала-бурала тепага тармашган илонизи йўлга тикилганича қалт-қалт титрарди. – Ҳув… Мошинларни қаранг, булутдан ҳам юқорида… Мен, мен… Ҳайдолмайман… Йўлнинг торлиги… Яна давлениям ҳам бор…\nСамаднинг юзи қордай оқарган, пешонасидан реза-реза тер юмаларди.\n«Қон босими бор одам қизарарди шекилли».\nМилиция ходими билан суҳбатни эслаб, Мўминнинг кулгиси қистади. Аммо ўзини тийди.\n– Узоқ Шарқда тоғ, довонлар йўқмиди? – деди.\n– Ҳа-ҳа, бор. Бироқ бунақамас – паст, кичкина…\n«Ёлғонниям роса ясантираркансиз-да. Йигирма йилдан ортиқ чамбарак нонини еганингизга ҳам шубҳам бор-ов, валдирвой Самад!»\nМўмин сигарет тутатди. Довон йўлини тусмоллади, тасаввур қилишга интилди. Шу кунгача бу йўллардан юрмагани, воҳа томон ўтмагани учун ўзини койиди, уятга ўхшаган ноқулай туйғу юрагини мижғилади. Довонни яхшироқ кўриш ниятида сайҳонликка чиқди. Кафтини соябон қилиб қаради. Самаднинг қўрққанича бор экан. Эшилиб-буралиб ётган қоп-қора асфальт афсонавий аждарга ўхшаб ялтирар, турли хил машиналар илон яғринидан тепалаётган чумоли ва қўнғизларга менгзарди. Кунгайи кўкариб, орқа томонини оппоқ қор босган чўққилар орасига кириб кетса керак, йўл давоми кўринмасди. Беихтиёр пастга назар солди. Йўл ёқалаб қуюқ ўсган дарахтлар тўпи орасида «ЙПХ» манзили томи тўртбурчак тугмадай ярқираб турарди.\nТавба, ваҳимами, қўрқувга ўхшаган безовта туйғу Мўминнинг ҳам юрагини «шиғ-шиғ» тилимлади. Кейин чумолилар тўпи сингари бутун вужудига тарқалди. Тинка-мадорини қуритди…\nМўмин ели қочган тўп каби юмшаб, машина ёнига қайтди. Самад ясси тошга ёзилган кўрпачада ўтирганича маъданли сув ҳўпларди.\n– Энди нима қилдик, дўст? – Мўминнинг товуши ўзига ҳам жуда ҳорғин ва ҳазин эшитилди.\nСамад қатъий қарорга келиб қўйган шекилли:\n– Шопир ёллаймиз, ҳақини менинг ҳисобимдан тўлайсиз.\n– Аҳвол шу экан, Самадвой, нима қилардингиз ишни гарданга олиб? («Аҳволингиз» демоқчи эди, Самадни аяди.)\n– Қайдан билибман, ака, довоннинг бунақалигини… Ботир бўлсангиз, марҳамат, ана мошин, ана рул, ўтирингу ҳайданг!..\nМўмин кескин ҳаракат билан кабинани очиб, рулга ўтирди.\n– Одам ёллагандан кўра ҳар нарса бўлган яхши. Кимсан фалончи бахши, полвоннинг урвоқларимиз-а! Руҳлари роса чирқираётган бўлса керак! Раим полвонни биласиз, Эран бахши билан бирга мана шу тоғни қоқ белидан пою пиёда кечишиб, воҳа тўйларида қатнашишган. Юрт шаънини қўриқлашган…\nСамад «Қачонгача фалсафа сўқасан?» дегандек норози қараш қилди.\n– Воҳ, бобожонларим!.. Бу қўрқоқ ва субутсиз болаларингни кечир!..\nМашина ўт олиб, ўрнидан жилди. Мотор овози ҳам ингроққа ўхшарди…\nМўмин тепага ҳам, пастга ҳам, ҳатто шеригига ҳам қарамас, чамбаракка маҳкам ёпишганича газ попишагини босарди. Юқорига машина эмас, ўзи ўрмалаётгандай бутун вужуди зўриқар, ҳаво салқинлигига қарамай, қора терга ботиб борарди. Пайт топиб Самадга назар ташлади. У тирсакларини тиззаларига тираганича қўл боғлаб ўтирар, кўзларини юмиб олганди…\nҚувиб ўтаётган «Жигули» сигнали Мўминнинг диққатини тортди. Олд ўринда ўтирган йўловчи қўлини дарчадан чиқариб, «тўхтатинг» ишорасини қилди.\nЎттизнинг уёқ-буёғидаги бу йигитлар тоғлик – Жўшбулоқдан эканлар. «УАЗик»нинг «қадам олиши»дан вазиятни англаган йигитлар чайналиб ўтирмай, мақсадга кўчишди, ёрдам таклиф этишди:\n– Меҳмон акалар, бу боришингизда мошинни ҳам ҳоритасиз, ўзингиз ҳам… Бу йўлларда мошинни эснатиб-эснатиб ҳайдаш керак, – деди бўйчанроғи.\n– Аввали ҳамма ҳам шундай… Кейин ўрганиб кетасиз. Йўғасам, мен ҳайдай қолай монументгача… – деди иккинчиси.\n– Довоннинг энг баландидаги монументгача… – тўлдирди бўйдори.\n– Яхши бўларди, – хижолатомуз жилмайди Мўмин.\n– Ҳа-ҳа, қуруқ қўймаймиз, неча пул билан оборасиз? Монументмас, ҳу ўша Жўшбулоқнинг ўзигача…\n– Одамни хафа қилманг-да бунақа, ака!.. Меҳмонсиз-а… Мен сизга борсам, мендан ақча сўрайсизми!? Буниси кетмайди, ака!..\nЖўшбулоққача етиб боролмадилар. Йўлнинг қишлоқ кафтдагидек кўринадиган даражада пастлаган жойида, тоғу тош тугаб, қир бошланган ерда бир булоқ бор экан. Шундан сувлашаётганда йўл чеккасидаги тошдан терилган мўъжазгина емакхонадан давангирдай бир одам чиқиб, Самадга тикилиб қолди. Ҳамма ҳайрон, Самад гунгу гаранг, «муз»га айланди…\n– Эҳ-ҳа, ярамас! Қўлга тушдингми?.. Тепки ейсанми, муштми? Айт-чи, қани! – Барзанги гурзидай муштини Самаднинг боши устида кўтариб дўлайди.\nЗўравоннинг эсу ҳуши жойида кўринар, мастга ҳам ўхшамасди.\n– Ака, қўйинг-ей, ҳазилни! Бу акамлар меҳмон бўлса, – юрак ютиб тилга кирди «Жигули» эгаси – Комилжон.\n– Меҳмонлиги учун уришим керак буни. Урсам ўлиб қолар, бир тепақолай, а, меҳмон!..\nМуштумзўр кутилмаганда Самаднинг кетига оёқ сермади. Самад тепки зарбидан мункиб кетди, аммо йиқилмади. Ихтилоф шу билан тугади.\n– О, Ўроз! Ўзингмисан?!. Ўлай агар, сени ҳеч ким танимайди. Ўсиб кетибсан-ей!.. Йигирмадан кейин ҳам ўсаркан-да одам, а? – дея Самад қучоғини ёзганича рақиби томон бурилди.\n– Бўлди. Барибир сен ютилдинг. Тепкидан кейин танидинг!\nМаълум бўлишича, барзанги Самаднинг қуролдош дўсти экан. Хизмат битиб, уйларга тарқаш олдида келишилган экан – Ватанда учрашиб қолганда, кимдир кимни танимаса, таниган одам унутган одамни кучининг борича бир мушт тушириши ёки тепиши лозим экан. Мушт еган қуролдош хотираси пастлиги учун жаримага тортилиши – гувоҳларни қўшган ҳолда бир зиёфат бериши шарт экан.\n– Шартномага бир ўзгартириш киритамиз, – деди Ўроз йўғон овозини янада дўриллатиб. – Зиёфатни сен эмас, мен бераман. Ана, менинг маконим, – у ўнг томонда сарғиш тортган ўт-чўп орасидан зўрға кўзга ташланиб турган ўтовга ишора қилди. – Тандиркабоб қилиб бераман. Маза олгач, тузим тортиб, йилда бир келадиган бўласан. Мана кўрасан!..\nЎрозни ҳеч ким ниятидан қайтара олмади. Жўшбулоқийлар ишлари қистовлиги туфайли узр сўрашди, кечқурун келиб, албатта ҳамнасиба бўлишларига ваъда бериб, жўнаб кетишди.\nАсли паландаралик бўлган Ўроз ўрмон хўжалигида ишларкан. Хўжалик қир бағридан юз гектарча ер ажратиб, терак экибди. Ўша сунъий ўрмон тарбияси Ўрознинг зиммасида экан. Таътил даври эмасми, бола-чақаю қўй-қўзиси шу ерда экан…\nАввал тоғликлар урфи бажо келтирилди – меҳмонлар ташрифи улуғланди, пойи қадамига қўй сўйилди…\nЎтовнинг соя томонига гилам, кўрпачалар ёзилди. Қуролдошлар бугунги ҳаётлари, шароиту аҳволлари, моддиятию руҳиятларининг асосий кўрсаткичлари ҳақида маълумот алмашиб бўлишгач Мўмин қатъий оҳангда:\n– Энди мезбон, биздан «Йўл бўлсин?» деб сўранг!.. – деди.\n– Хўп-хўп, қурдош, йўл бўлсин? Қайси шамоллар учирди? Аммо-лекин мени йўқлаб келмаганларингни кўриб турибман!\nМўмин сафарлари сабабидан сўзлади. Бугун қайтишлари лозимлигини урғулади.\n– Бунақа фикрингизнинг пешонасига чўлиқнинг чўқмори! Салкам уч юз чақиримдан келиб, қуруқ оғиз, қуруқ сўз билан кетган одамни топиб беринг ўзбекнинг тарихидан… Турдибой отанинг говмиш фермасига келдим деяверинг, анов пастда бир қадам. Мен ҳозир, бир минут… – дея Ўроз телефонини ишга солди. Ўтов панасига ўтиб, ким биландир гаплашиб келди. – Ҳозир «Матиз» келади. Бориб савдолашасизлар. Саҳарлаб йўлга чиқасиз… Ботарга қарай йўлга чиқма, отарга қарай чиқ, дейишган. Гапнинг токўтари шу!..\nШу орада дастурхонга қовурдоқ тортилди.\n– Буни бизда фурсатона дейишади. Тандиркабоб пишгунча ичакларни алдаб туриш керак, шу учун… Қани олинглар!.. Яхши бир одатимиз ҳам бор – биринчи овқат билан ичилмайди.\n– Зўр экан!.. Овқат битта бўлса-чи?.. – сўради Самад.\n– Арақ берган занғар иккинчини ҳам аямайди…\n– Зўр экан! Биратўла ичилмаса яна яхши бўларди!\n– Шундай деяпсан-у, кўзларинг арақ сўраб жовдираяпти… – Ўроз ваҳ-ҳаҳлаб кулди.\nСамад жилмайганича бежавоб қолди…\nЧақиртирилган «Матиз» кўп кутдирмади. Боя Ўроз буюртма қилган шекилли, катта-кичик қути ва елимхалталар билан келди.\n– Парашютдан сакраган одам ерга тушгунча ярим килогача озаркан. Сизларга ўхшаб қўрққанидан… Самад, ҳойнаҳой сен икки кило ташлагандирсан, – кулди Ўроз. – Бизнинг довон ҳам самолётдан паст эмас – бир минг етти юз саксон саккиз метр. Устига-устак боя мен ҳам қўрқитдим. Кейин Мўминга юзланди:\n– Самад дам ола турсин. Норбўта билан бориб келақолинг. Бирваракай савдони битириб келинг. Эрталаб тўғри олиб кетаверадиган бўлинглар!\nЗаргарми, хотинининг бошқа маслакдошими қўнғироқ қилиб қўйган бўлса керак. Уларни бир невараси билан Турдибой отанинг ўзи қарши олди. Салом аликдан кейин Норбўтадан сўради:\n– Оқбўтанинг ўғлимисан? Мошини қани меҳмоннинг, бузилиб-нетиб қолмадими мабодо?\n– Мошин бор. Шопири Ўроз паландаранинг фронти экан. Опқолди. Ўзлариям довондан чарчаб тушганаканми…\n– Чарчамаган бўлса, паландаранинг ўзи чарчатади энди, – кулди Турдибой ота. – Ҳай, майли, бўмасам, қани, йўлда турмайлик, уйга марҳамат! Бирпасгина дам оламиз. Шунгача куннинг ҳам тиғи қайтади.\nДарвозахонадан кирган жойда, ишком тагидаги сўри тўшоғлик, дастурхон ясоғлик экан. Райҳонми, кийикўтими билан ифорланган кўк чой чарчоқни дарҳол ҳайдади. Етмишдан ўтган бу ота ғоят дилкаш, суратидан сийрати кўриниб турган, иссиққон бир одам экан. Унинг ёзлик чакмонини туртиб чиққан елкалари, кенг пешонали, чўзинчоқ юзи, йўғон, сертомир бўйни, йирик панжалари бир пайтлар норғул йигит бўлганидан дарак берарди. Хатти-ҳаракатида ёшига муносиб бўлмаган суръат ва бардамлик ила кексаларга хос тийраклик ва синчковлик тажассум топган эди.\nНевара билан Норбўта қурдош жўралар бўлса керак, боғ айланиб келиш баҳонасида мезбону меҳмон икковларини холи қолдиришди.\nГурунг қизигандан қизиди. Ярим соатча вақт ичида Турдибой ота Мўмин ва унинг аждод-авлоди ҳақида тўлиқ тасаввур ҳосил қилди десак муболаға бўлмас. Мезбон истаган нарсаси ҳақида тортинмай сўрар, овозидаги меҳрибонлик ва юзу кўзидаги нуронийлик бу ўзига хос «тергов»га самимий суҳбат мақомини берарди. Мўмин бу фариштасифат кишининг залворли саволларидан заррача инжилмас, аксинча, жавоб бераркан, руҳиятида ажиб бир енгиллик сезарди.\n– Ҳай, аттанг, жиловни бериб қўйган экансиз, ўғлим! Ҳа, энди бу ёғида келинга инсоф берсин. Ҳали ҳам кеч эмас, ўзингизни қўлга олинг. Эрлик қилинг, шижоат кўрсатинг!..\nЧойдан сўнг Турдибой ота Мўминни молхонага бошлади. Оғил каттакон ҳовлини эслатарди. У асосан икки бўлакдан иборат. Биттаси моллар учун ётоқ. Иккинчисида ем-хашак тайёрланаркан. Икки қисмни усти шифер билан ёпилган узун нова ажратиб турарди. Нованинг бир қисмида сув. Қолган қисмида омихта ем. Бўрдоқиларни озиқлантириш вақти белгиланмаган, улар очиққан пайт нова олдига келиб, қорин тўйдириб, сувлашиб, ётоққа қайтишаркан. Ётоқ уч қисм экан – ёпиқ кузлик-қишлик оғил, шоли қипиғи тўшалган кенг шийпон ва қум тўшалган очиқ майдон. Арқон-занжир нималигини кўрмаган моллар эмин-эркин, истаган жойида чўзилиб, кавш қайтариб ётишаркан…\n– Ўлчовсиз ем-ҳашак шароитида улар бўкиб қолишмайдими? – сўради Мўмин.\n– Йўқ. Бу шароитда улар кўзи тўқ бўлиб ўсади. Ортиқча еб-ичмайди. Менимча, молларимнинг фавқулодда ювошлиги ҳам шундан…\n– Бузоқлар кўринмайдими?\n– Эмизиклилари шу ерда, ҳув бурчакда, қўрада. Сутдан чиққанлари бироз пастда, дала бошида…\nУлар шийпон тагида қуйруқ булғаганича чибин ҳайдаб ётган, қизилдан кўра қўнғирга мойилроқ буқача ёнида тўхташди. Буқа эгаси томон беозор бир қараш қилди-да, енгил бир пишқириб, ўрнидан турди. Қадди-бўйини кўз-кўз қилгандек керишди.\n– Сизга мана шуни бераман. Гўштга топширмаслик шарти билан… Уруғ оласиз бундан. Ҳали-бери ўсади бу… Оти ўзи билан – Оққуйруқ. Аслида бир-иккита қочар ҳам опкетишингиз керак эди-да… Ҳай, майли, янаги сафарларда… Маъқулми мол, яхшилаб қаранг!.. Энди учга киради. Ҳали-бери ўсади… Бундан қойимини билмадим…\n– Бўпти, ота! Зўр экан, раҳмат!..\nТурдибой ота алланима излаб ён чўнтакларини ковлади:\n– Ўтирган жойда қолдирибман шекилли террўмолимни. Бўйнига боғлаб қўйсак, саҳарда излаб юрмасдик…\nМўмин кўйлаги ичидан боғланган «кўк» ўралган чорсини ечди. Ақчадан бўшатиб, отага узатди.\n– Ўзингиз боғлайверинг, у жуда ҳам ювош!..\nОққуйруқ рости билан жуда беозор экан. Мўмин чорсини бўйнига боғларкан, меҳри жўшиб, яғринини секин шапатилади, томоғини қашлади. Буқа бунга жавобан тумшуғини кўтарганича, йирик қора кўзлари ила йигитга ёқимли қараб, бошини сараклатди.\n– Қаранг, жонивор саломлашяпти!..\n– Ҳа! У ҳамма нарсани тушуниб тургандек.\nУлар супага қайтганларида дастурхон янада кенгайтирилган, ёзнинг сархил мевалари, қовун-тарвуз билан бойитилганди.\n– Эҳ-ҳа, ота! Сизни наслчи чорва десам, боғбон ҳам экансиз-да!.. – деди Мўмин ҳаяжонини яшира олмай.\n– Ҳа энди, шундай шароитда яшаб туриб… Яна-тағин боғбонлик бизга отамерос… Ҳув-в, тўрдаги, бурчакдаги нок салкам бир асрга гувоҳ. Бобомиз – Мурод полвонни мардикорга кузатиб қолган…\nТурдибой ота бу галги суҳбатда асли Сурхон бўйларидан бўлган аждодлари – икки етим ака-уканинг бу ерларга қандай келиб қолгани, улардан тарқаган авлод ҳақида мухтасар гапирди. Улар икки юз йилча аввал қўним топган экан бу маконда. Ҳозир ўша сағирлар авлоди бир жойга тўпланса бир тўйлик одам бўлармиш…\n– Мана бу тўнғичимнинг супрақоқдиси… – дея неварасига ишора қилди чол.\n– Ота, бошқа бир заказим ҳам бор эди, энди бизларга рухсат берсангиз… – деб узрхоҳлик билан қистамаганда меҳмону мезбоннинг бир-биридан ажралгиси йўқ эди…\nЭртага тонг-саҳар учрашадиган бўлиб хайрлашишди.\nНорбўта дегани бало чиқди. Унинг ҳеч қанақа ошиғич «заказ»и йўқ экан. Қайтишда «Матиз»ини Жўшбулоқ томон ҳайдади.\n– Бизнинг юрттиям бир кўриб кетинг-да, меҳмон ака! Шунча жойдан келиб… У ёқда дўстлар «нима кўрдинг?» дейишса, «ўтовдан қайтдим» дейсизми?.. Ҳали кун эрта. Тандиркабобга бемалол улгурамиз…\nНорбўтанинг юзу кўзи, овозида зуҳурланган самимиятми, суҳбатдошга ҳурматми ёки меҳр, шунга ўхшаган дилхуш туйғулар Мўминнинг тилига боғич бўлди, эътироз билдира олмади. У:\n– Ҳали, боятда «заказим бор» девдингиз. Тағин мени деб ишдан қолиб ўтирманг! – деди жилмайиб.\nНорбўта бўш келмади:\n– Заказ мана шу-да… Ўзимнинг шахсий заказим! Доимо бировлар буйруғига чопмай, ўзимизга ҳам ишлайлик-да, онда-сонда бўлсаям, йилда бир марта дегандай…\nМашина Жўшбулоқда, дарахтларга кўмилган шинам бир емакхона олдида тўхтади. Норбўта «мен ҳозир» деганича кетиб, кўтариниб чиқди. Кейин катта трактга чиқиб, қиблалашда давом этишди.\n– Дарёлиққа тушиб, бир яйратаман сизни. У ерда-чи, ўпкангизмас, танангиз нафас олади… Ҳозир ўн минутда етамиз!..\nНорбўта баланддид йигит экан. Кўприкдан ўтиб, ўнг қирғоқ бўйлаб ҳайдади. Бу томондан дарё, тоғ этаги жуда чиройли кўринармиш…\nҚирғоқда Мўмин юрагини тушуниксиз бир кайфият эгаллади. Бир маромда шарқираб оқаётган дарё шовқини, сув сатҳини ялаб эсаётган салқин эпкин йигит дилини қитиқлади. У тошдан тошга сакраб, пастга инди, юз-қўлини муздай сувга чайди, теварак-жавонибга суқланиб қаради… Рассомлиги тутди. Унинг наздида қаршисидаги осмонўпар чўққилар, кунгайда пишган каби қизариб кўринадиган қоя, харсанглар, пастроқдаги кўм-кўк арчазорлар, ундан ҳам қуйироқдаги сарғиш торта бошлаган қирлар, томирдай тарқаган катта-кичик йўл ва сўқмоқлар ва ниҳоят пойида тўлғаниб ётган дарё табиатнинг бир парчаси эмас, яхлит бир мойбўёқ картина – санъат асари эди…\nМўмин бу хил асарларни кўплаб учратган, синчиклаб ўрганган. Улардан мантиқий тафаккур ва хаёлот, фано ва абадият, замону макон чексизлиги, маҳобат ва гўзалликка оид ҳиссий-шуурий тўхтамлар топган. Аммо негадир Мўминжон ҳеч бир яратиқ ва ундаги рангин тимсолларнинг инсон руҳият-сажияси билан алоқадорлиги ҳақида ўйлаб кўрмаган экан. Синчиклаб боқса, бугунги картина – тирик манзара бутунлай ўзгача. Унда иштирок этган ҳар битта жисм, фрагментда, уларнинг шаклу шамойили, рангида тоғ одамларига хос соддалигу самимият, мардлигу тантилик, очиқкўнгиллигу жўмардлик, камтарлик замиридаги виқор сингари хислатлар манаман деб турарди…\nМўмин қўлида мўйқалами билан мольберт ёнида турган маэстродай бўлажак картинанинг тарҳини чамалади, сарҳадларини белгилади. Гўё ҳар битта деталини суратга олди. Тамом, вассалом. Насиб қилиб нимадир чизса, ушбу манзарани чизади. Унда сервиқор тоғлар билан баробар оқкўкрак тоғликлар сажияси ҳам акс топади…\nМўмин хаёлини чўнтак телефонидан янграган «Карвон кўрдим»нинг лўнда-лўнда маромли мусиқаси бузди. Салтанат.\n– Дадаси, бормисиз?! Қалай, ишлар битяптими? Телефонингизга ҳеч тушолмаяпман…\n– Ҳа, энди… тоғли жойлар…\n– Кўрдингизми, олдингизларми?..\n– Ҳа. Зўр!..\n– Йўлга чиқдингизларми, қаерларга келдингизлар?..\nМўмин бугун чиқолмаслигини айтиб, вазиятни изоҳлашга интилди.\nСалтанат жавраб берди:\n– Ҳай, шўрпешона эркаклар. Уйдан бир қадам чиқсангиз аҳволларинг шу, шишанинг ичида тунайсизлар!..\nҚисқа гудоклар. Ё хотини алоқани тўхтатди ёки тоғ шароити…\nАтиги бир дақиқачалик суҳбат Мўминни аршдан заминга олиб тушди. У Норбўта ёнига қайтди. Пикник тайёр экан. Мезбонни кўпам ялинтирмади. Тунука идишли пиводан босиб-босиб ичди. Муздай ичимлик юрагидаги алангани бироз пасайтиргандай бўлди…\nНорбўта меҳмонининг аҳволи руҳиясидаги ўзгаришни ҳозиргина бўлиб ўтган симсиз сўзлашувдан деб билди, уни чалғитишга уринди:\n– Олинг, меҳмон! Яхнадан олинг, бу ерларда ейилган овқат тўғри бориб қонга қўшилади. Ўроз аканинг кабобига ўрин қолдираман, деб ўтирманг. Ҳозир тепароққа чиқиб бир чўмиламиз… Бари йўқ бўп кетади. Патир билан олинг, бунақаси фақат Жўшда ёпилади… Дарвоқе, паландарангиз зўр одам… Тинчлик эканми, ахир, ака?!.\n– Ҳа-ҳа, чечангиз… Шунақа… излаяпти…\n– Ий-й, ўчириб қўймайсизми ўша матани… Тоғли жой, шундай-шундай дейсиз!..\n– Одам алдаб кўрмаганман ҳеч.\n– Ҳатто чечамизниям-а? Йўғ-ей, бўлиши мумкин эмас… – Норбўта ҳоҳолаб кулди. – Роса соддакансиз-ей, ака…\nБарибир шу куни Салтанатни алдашга тўғри келди. Ўрозникига келгач ҳам қўнғироқ қилавериб ҳамманинг тинчини олди. Тузукроқ сўзлаша олишса ҳам майли эди. Икки калимага етиб-етмай «хизмат доирасидан ташқари…» Салтанатнинг билгани бир гап – «Бугун қайтинглар! Бугун қайтинглар!» Тўтидай такрорлайди… Вазиятни тушунтириб бўлмади. Охири телефон ўчирилди, аниқроғи, Норбўта жавоб чақириғини «хизмат доирасидан ташқари»га айлантириб берди…\nЖўшликлар сўзларидан чиқишди. Шафақ сўниб, тоғу тош қора пардага ўрала бошлаганида қўлларида меҳмонпай – бир блок пиво билан кажавали мотоциклда келишди. Ўтириш роса қизиди. Икки йиллик ҳарбий хизмат қарийб ойма-ой хотирланди. Хотиралар қадаҳ сўзлари билан бўлиниб турди, албатта. Кўп ўтмай Самад «пишиб» қолди. У ким нима айтса, «ҳа-ҳа, шундай» дея маъқуллар, кўзлари сузилиб ўтирарди. Гоҳ қаердалигини аниқламоқчидай теварак-атрофга аланглар, гоҳида юзларида фонуснинг қизғиш шуъласи ўйнаган даврадошларга «булар ким бўлди?» дегандек тикилиб қоларди.\nМўмин томоғининг чанги чиқаётганига қарамай, ўзида ичмасликка куч топа олган, мезбонлар кўзи учун араққадаҳга қуйилган «юмшоғи»дан ҳар замонда бир ҳўплаб ўтирарди. Буни ҳозиргина қадаҳ сўзи айтган жўшлик Комил сезиб қолди.\n– Бу жойларда икки соат уйқуласангиз, ҳеч нарса қолмайди. Нима еб, нима ичганингизни ҳам унутасиз. Олинг меҳмон, Жўшчасига бир тўлдириб олинг!.. – дея қадаҳ суниб, хархаша қилди. – Менинг тилакларим учун бир олинг!..\nМўмин Самадга ишора қилди:\n– Кўряпсиз-ку!.. Эртага ўзим ўтирсам керак рулга.\n– Ака, бу проблемани хаёлингиздан чиқариб ташланг! Сизларни довон ошириб, текис йўлга солиб юборишни мана мен зиммалайман… Ўзим шопир топаман!..\n«Буларда сўздан қайтиш йўқ. Оталарига раҳмат!..» Мўмин бирдан енгил тортди. Лиммо-лим тўлган, юзида фонус нури жимирлаётган қадаҳга қўл чўзганини билмай қолди…\nКатта мезбон – ўтов эгаси Ўроз ҳам Мўминни кузатиб ўтирган экан. У ҳаммага эшиттириб:\n– Мана бу бошқача бўлди!.. – деди. – Аслида, Мўминжон, барига сиз, чинроғи, сизнинг бўрдоқи сабабчи. Сиз бўмасангиз, сизнинг бўрдоқи бўмаса, мен Самадни тополмасдим ва теполмасдим. Ҳов, тамада, мулгима, ҳаммага бирдай, Жўшчасига тўлдириб қуй! Шу қадаҳни бош меҳмон Мўминжон ва унинг буқаси учун ичамиз!..\nЎтириш ярим тунда тарқади. Уйқулаш учун пашшахона шу ернинг ўзига қурилди.\nТонг оқлиги пашшахонага кириб улгурмай уларни трактор овози уйғотди. Барака топгур Турдибой ота Оққуйруқни болалари орқали жўнатибди. Тиркама ва машина баландлиги қарийб баробар бўлганидан молни унисидан бунисига ўтказиш осонгина кўчди. Тракторчи ўғил маслаҳати билан Оққуйруқ тўрт томонидан, нишаб йўлда уён-буён бориб-келмайдиган қилиб бортга танғилди…\nМаҳаллийларнинг айтганларича бор экан – беш соатчалик уйқу чарчоғу мастликни қиличдай кесганди. Улар бутунлай ҳушёр эдилар. Енгилгина наҳори қилинди. Тамаддидан сўнг қўй сутидан увитилган қатиқ ичилди (Вужудда умуман, спиртнинг ҳидини ҳам қолдирмасмиш).\nЎрознинг телефони жиринглаб қолди.\n– Тушундим. Бўпти, бўпти. Ай, раҳмат-ай, сенга Комилжон! Сендақалар бор экан, тоғликларнинг бовури бут… Тўйингда қайтсин-ей! Ҳозир, ҳозир етамиз!.. – Кейин меҳмонларга юзланди, – кечаги жойда кутишяптикан, Комилжон, шопир билан…\nСалтанат тунни бедор ўтказди. «Кечлатиб йўлга чиқишган бўлса, келиб қолишар» деган хаёлда бот-бот ташқарилади, йўл пойлади. Уфқда кўзга ташланган катта йўлда машина чироқлари дарёдай оқар, аммо ҳеч бири бу томонга бурилай демасди. Саҳарга яқин чарчоқ зўр келди. Қабоқлари ун тиқилгандек ачишиб, мижжалари оғирлашди. Келиб қолишса бехабар қолмайин деган ўй билан боғдаги сўрига чўзилди…\nОғил томон аввал ёришиб, кейин бирдан қоронғи тортди. Кетма-кет чинқирган машина сигнали хотин кишининг уввосига ўхшаган сас билан алмашди, кейин итми, чиябўри увиллашига эврилди. Молхона дарвозаси олдида турган «УАЗик» Салтанат чиқиши билан дарҳол жимиди. Энди унинг чироқлари тревога кўтарган ҳарбий кема сиренасига менгзаб ёниб, ўча бошлади. Кабина ичкарисидаги чироқчалар ҳам бир маромда ёниб, ўчар, у ерда ҳеч ким кўринмасди. Салтанатнинг юраги қафасдаги қушдек потирлар, бошида гўё каптар уялаган, бетиним ғув-ғувларди. Бор кучини тўплаб, кабинага мўралади.\n– Дадаси!.. Самад!.. Ким бор бу ерда?..\nТавба, унинг саволини симёғочга қўнганича оппоқ ёғду таратаётган ой ҳам такрорлади. Ой шуъласи овозга мутаносиб тарзда пасайиб-кучаярди. Сал ўтмай тепадан ёғилаётган товушга буқанинг «мў-ў»лаган саси эш бўлди. Салтанат беихтиёр юқорига қаради. Бортда чиройли бир буқа узун киприкли кўзларини сузганича бошини сарак-сарак чайқарди. Салтанат анграйганича қотди. Буқанинг беозор қарашими, киприкларининг бироз қайрилмалигими эри Мўминжонни эслатарди. Ногоҳ у тилга кирди:\nСалтанат тош қотди. Савол қайталанди:\n– Танимадингми?.. Бу мен – эрингман! Овоз эриники эди…\nСалтанат овози борича додлади. Атрофда акс садо берган фарёд аёлнинг тушми, хаёллигини билиб бўлмайдиган даҳшат чангалидан қутқарди…\nЎрнидан туриб, чироқларни ёқди. Оғил томон қарашга юраги бетламади. Қўрқинч зўридан ўзини ичкари урди. Даҳлиз чироғи ёнди. Чўчиб тушди. Қаршисида ўғли Тиркаш турарди.\n– Ҳа, опа?.. Кимдир қичқиргандек бўлдими?..\nСалтанат сир бой бермади:\n– Йўғ-ей, мен эшитмадим! Даданглар келиб қолишадими деб сўрида ётувдим… Совқотдим… Ҳа, айтмоқчи, ит ўлгур увлади… Ўшанга бақирдим, – деди.\nЎғлини тинчлантиргач хонасига кириб, кўрпага бурканди. Ухлашга уринишлари бесамар кетди. Ўша берган машъум манзара хаёлини бир зум тарк этмас, кўзларини юмса, яна жонланадигандек эди… Ваҳима аралаш вужудига кирган титроқ борган сари кучаярди…\nЭрталабки олтиларда хона эшиги оҳиста очилиб, келини қўлида патнис билан пайдо бўлди.\n– Ассалому алайкум, эна!.. Шамоллаганга ўхшайсиз. Асалчой опкелдим. Иссиғида ичиб олинг. Мана бу дорилар… Иситмани бир зумда туширади…\nСалтанат дилида «кошки эди иситмам бўлса» деди-ю, тилида:\n– Раҳмат қизим, хонтахтада қолдирақол, – деди. Келинидан ризолиги важҳиданми, аҳволи руҳияси сабабми, кўзларини ёш пардаси қоплади.\nКелини кетмади. Чойни ўзи шопириб, ним таъзим билан узатди, ҳапдориларни бирма-бир кафтига солди.\n– Мана бу иситма учун, буниси тинчлантиради, манависи эса, ўзингизнинг ҳамишаги дорингиз…\nСалтанат бироз иккиланиб турди-да, кейин дорилар тўпини оғзига солиб, чойдан ҳўплади.\n– Иссиқ-иссиқ ичинг, эна. Нон билан қаймоқдан олинг, дорининг заҳрини кесади…\nКелини тушмагур ўзидан ҳам хушгап, ширинсўз. Қўярда-қўймай қаймоқ сурилган бир бўлак нон, бир дона қайнатилган тухум едирди. Ҳапдорилару илиқ муомаладан таркиб топган ушбу ўзига хос муолажа ҳадемай самара берди – Салтанатнинг юзига қизил югуриб, пешонаси терлади. Келин энасини ўрнига ётқизиб, дераза дарчасини очишга уннади.\n– Умрингдан барака топ, қизим! Очмай қўяқол, чироқни ҳам ўчирма, – деди қайнона.\nСалтанат соат ўнларда телефон қўнғироғидан уйғонди. Телефон рақами эриники, овоз эгаси аёл!.. Сапчиб ўрнидан турди.\n– Салтанат опа, ўзингизмисиз?\n– Ҳа-ҳа, тинчликми? Дадаси қани?!.\n– Мен навбатчи ҳамшираман!.. Эрингиз бизда – марказий шифохонанинг жарроҳлик бўлимида…\n– Нима гап? Гапиринг, синглим, тинчликми ўзи?..\n– Тинчликмас, кичкина авария юз берган…\nАлоқа узилди. Салтанат уввос тортди…\nУни ичкарига қўйишмади. Операция ҳали тугамабди. Салтанат на йиғлади, на бировга бирор савол берди. Даҳлиз ўртасида қаққайиб туриб қолди. Аслида у нима содир бўлганини билишни хоҳлар, аммо бош чаноғи марказида чўғдек қизиган бир нуқта онг-шуури ва бутун вужудини ҳаракатдан тўхтатгандай эди. Салтанат ўзини бирдан енгил сезди. Гўё парқу булут устида осмону фалак тоқида учарди…\nСалтанат ўзига келиб, кўзу қовоқлари йиғидан шишган тўнғичи Меҳрини таниди. Анча тиниқ тортган тафаккури вазиятни дарҳол англади. Ўзини тетик кўрсатишга уриниб:\n– Даданг қалай? – дея сўради.\n– Яхши. Ўзингиз тузукмисиз, ойи? – Меҳри ўзини тутишга ҳарчанд уринмасин, эплай олмади, дастрўмолини юзига босиб, пиқиллади.\n– Мен савилни бало ҳам урмайди. Дадангдан гапир!\n– Айтдим-ку, яхши деб. Чап қўллари тирсагидан чиққан, бошлари озгина лат еган, бори шу!.. – Меҳри бу сафар жилмайишни бироз уддалади.\n– Чибин ҳам чақмаган. Бўрдоқи ҳам соппа-соғмиш!..\nСалтанат азбаройи хурсандлигидан ётган ўрнидан туриб кетай деди. Чап билагига бандланган нина ва ингичка елимичакни кўриб тинчланди.\n– Бўрдоқиси ўлсин… Унда мен нега аза тутиб ётибман, – дея кулди. Кейин жиддий тортиб, чуқур хўрсинди.\n…Мўмин манглайи бир энлик бинт билан танғилган, гипсланган қўли бўйнига осилган, қўш ёстиққа суянган кўйи, хаёл оғушидаги одамдай ўтирарди. Хотинини кўриб, қони қочиб, оқиш тортган юзида болаларча самимий қувонч жилоланди. Салтанат жадал келиб, қўлини эри бўйнига солди, юзидан ўпди, сассиз йиғлади. Эҳтиросларига жавоб излагандек эрига тикилиб қолди. Мўминнинг табассумдан бироз қисилган, одатдагидан тезроқ пирпираётган кўзларида аллақандай лоқайдлик мавжуд эди. Салтанат юрагида бош кўтарган гумон булутини тарқатиш ниятида эрини саволга тутди:\n– Дадаси, яхшимисиз?! Ҳеч жойингиз оғримаяптими?\n– … (Лоқайд табассум)\n– Машина рулида сизмидингиз ё… шопирми?\nЯна ўша жавоб.\nСалтанатнинг хаёлида ўтган кечаги машъум манзара жонланди. Бўрдоқи, унинг қайрилма киприкли йирик кўзлари Мўминникига ўхшашига яна бир бор амин бўлди. Аъзойи баданига ўргимчак ўрмалагандай жунжикди.\nНогоҳ Мўмин тилга кирди:\n– Аммо бўрдоқи зўр!.. Оққуйруқ зўр! Уни кўпайтириш керак. Уни сўйма!..\n– Бўрдоқиси ўлсин, илоё!.. Ўзингиз қалайсиз, дадаси?!\n– Аммо тоғликлар… Моллари ҳам зўр экан. Мольбертим… Бўёқлар!.. Ҳали бунақасини ҳеч ким чизмаган!.. Оққуйруқни сўйма, кўпайтир уни…\nСалтанатнинг елкасидан кимдир оҳиста туртди. Салтанат бўлим бошлиғи Каромат Собировнани илгаридан танирди. У:\n– Қўйинг, уни қийнаманг, эгачи, – деди эшик томон ишора қилиб.\n– Энди нима бўлади?.. – сўради Салтанат даҳлизга чиққач.\n– Бу ўткинчи жараён бўлса ажаб эмас! Вилоятдан мутахассис чақирганмиз. Сиз ташвиш тортманг, барча имкониятни ишга соламиз!..\n– Дори-порига зарурият бўлса, тортинманг! Эримдан аяйдиганим йўқ!..\n– Раҳмат, ҳозирча етарли ҳаммаси. Ўғлингиз жуда фаросатли йигит экан…\nКечқурун Тиркашдан бошқа ҳаммалари уйга қайтишди. Меҳри ҳам ота маконда қолди. Куни бўйи толиққан асаб ва вужудларни шом шафағи сўнмаёқ уйқу элитди…\nСалтанат эрталаб қизининг аччиқ фарёдидан чўчиб тушди. Меҳри шум хабар келтирган телефонни деворга уриб чил-чил қилган, даҳлизда ҳар томон ағанаганича бошини тўшамага уриб, «вой, дадам»ларди…\nБу воқеалар беш йилча аввал бўлиб ўтган. Ҳозирда «Мўмин Қобил» хусусий фермаси тумандагина эмас, бутун вилоятда, минтақада машҳур. Айтгандай, асосийси – корхона ўз йўналишини ўзгартирди. Бўрдоқичилик фермаси наслчиликка айлантирилди. У ердаги барча чорва Оққуйруқнинг авлоди. Табиатан ювош, шу туфайли эт тўплашга мойил бу хил молларнинг бозори чаққон. Фермани асл касби муҳандис бўлган Тиркаш Мўмин ўғли бошқармоқда.\nМаслаҳатчилар ўша-ўша – Зариф заргар, Ҳожи кал, онаси.\nСалтанат тез-тез моллардан хабар олиб туради. Бироқ Оққуйруқ боғланган ўринга яқин йўламайди…\n← Аввалги Аввалги Диний-маърифий мавзудаги мақолаларнинг «Сарҳисоб» танловига марҳамат!\nКейинги → Кейинги: Бойбўта Дўстқораев. Ҳурликка интилган «Ҳуррият»


OzodDayjest: Адлия вазири пандемия даврида шахсий маълумотлар ҳимояси масаласини кўтарди\n28 феврал 2021, Тошкент вақти: 18:11\nапрел 17, 2020\nАдлия вазири Русланбек Давлетов.\nВазир Р. Давлетов карантин даврида ортиқча мажлисларсиз иш самарадорлиги ошганини урғулади. Мутахассислар Ўзбекистонда ҳароратнинг кўтарилиш суръати жаҳондаги ўртача кўрсаткичдан анча юқори эканини айтмоқда. “Сурхон” қўриқхонасида қора лайлаклар борлиги аниқланди.\nВазир: Карантин даврида мажлисбозликка барҳам берилса-да, осмон узилиб ерга тушмади\nЎзбекистон адлия вазири Русланбек Давлетов коронавирус пандемияси даврида шахсий маълумотлар ҳимояси муҳим эканини таъкидлади (www.kun.uz, 14 апрель). Дунё мамлакатлари тажрибасидан маълумки, коронавирусга чалинган шахсларни аниқлаш мақсадида ахборот технологияларидан кенг фойдаланилмоқда. Адлия вазирига кўра, келажакда бу каби амалиёт қатъий назорат остида ва қонунчиликка сўзсиз риоя қилган ҳолда амалга оширилиши лозим. “Ҳар бир фуқаро ўзига тегишли шахсий маълумоти муҳофазаланганини ҳис қилиб, кафолатини сезиб яшаши лозим”, дея таъкидлайди Р. Давлетов.\nВазирнинг қайд этишича, карантин даврида Ўзбекистон давлат идораларида ортиқча мажлисларга барҳам берилса-да, ишлар тўхтаб қолмади, аксинча иш самарадорлиги ошди, бюрократия ва қоғозбозлик камайди.\n“Ўзгидромет”: Ўзбекистонда ҳароратнинг кўтарилиш суръати жаҳондаги ўртача кўрсаткичдан анча юқори\nЎзбекистон ҳудуди бўйича ҳаво ҳарорати ўзгаришлари баҳоланди. Бу ҳақда “Ўзгидромет” идорасига таяниб бир қатор матбуот нашрлари хабар беради. Кузатувлар бошланган вақтдан 2019 йилгача ўртача йиллик ҳароратнинг ўзгариши таҳлили шуни кўрсатдики, Ўзбекистонда ҳароратнинг кўтарилиш суръати глобал миқёсда кузатилаётган ўртача суръатдан анча юқоридир.\nҲавонинг ўртача йиллик ҳарорати кўтарилишининг энг катта кўрсаткичи Тошкент, Самарқанд, Фарғона каби йирик шаҳарларда қайд этилган. Бунга қўшимча урбанизация ҳам таъсир этган бўлиши мумкин.\n2019 йилда республика ҳудудининг катта қисмида ўртача йиллик ҳарорат меъёрдан 1,6-2,3 даражага, Оролбўйи ҳамда чўл зонасида эса меъёрдан 2,9-3,1 даражага юқори бўлди.\nСоҳа олимлари буни икки омил – иқлим исишига олиб келувчи Эль-Ниньо ҳодисаси ҳамда узоқ муддатли иқлим ўзгариши билан тушунтирмоқда.\n“Сурхон” қўриқхонасида камёб қора лайлаклар борлиги аниқланди\n“Сурхон” давлат қўриқхонаси ҳудудида Қизил китобга киритилган табиатан камёб тур – қора лайлаклар борлиги аниқланди (www.xabar.uz, 16 март). Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасига кўра, қора лайлакларнинг баҳорги учиб ўтиши февраль-март ойларида кузатилади. Жониворлар қоя ва жарликларда уялаб, апрель-май ойида 2-5 та тухум қўяди. Полопонлари июнь-июль ойида уча бошлайди. Кузги учиб ўтиши август-сентябрь ойларида кузатилади. Улар майда балиқлар, қурбақалар, судралиб юрувчилар ва умуртқасизлар билан озиқланади.\nҲисоб-китобларга қараганда, Қурама тоғининг шимолий ёнбағирларида қора лайлаклардан 4-5 жуфт, Чотқол тоғида 10 жуфт, Шерободдарёда 1 жуфт ва “Сурхон” давлат қўриқхонасида 10-12 жуфт атрофида уялайди.\nҚора лайлакларни овлаш тақиқланган. Тоғ қўриқхоналари ва миллий табиат боғлари ҳам муҳофаза остига олинган.\nТошкентдаги «Шовотландия» кафесидаги ёнғинда беш киши ўлди. Кафега ўт қўйган шахс ушланди\nТошкентда 5 нафар талаба ўлик ҳолда топилди\nАбдулазиз Комилов Қирғизистон президентига Шавкат Мирзиёевнинг мактубини топширди\nЧилонзордаги кафега ўт кетди. Жабрланганлар бор\n"Ҳақиқат ва Тараққиёт" партияси ташаббускори Х. Аллақулов: уйимга Миллий Гвардия босқин уюштирди\nҚозоғистонда ҳукуматга қарши норозилик намойишлари бўлиб ўтмоқда\nЯнги партия тузаётган Хидирназар Аллақулов Андижонда сўроқ қилинмоқда. Фарзандлари жаримага тортилди\n“Ўзига келолмаётган” Президент ва Шаҳрихон ҳокимлиги олдидаги бузуқ “Шеркўприк”\nМирзиëев қарори билан Навоий ҳайкали парламентга тескари қаратиб қўйилди\nАномал об-ҳаво: Мевалар 80%гача ҳосилини йўқотди, боғбонлар ҳукумат ёрдамидан умид қилмоқда


17.10.2018 10:38 0 3913\nБунда иш ҳақига устама, мукофот, рағбатлантириш хусусиятига эга тўловлар, компенсация ва ишланмаган вақт учун ҳақ каби тўловлар киритилган, шунингдек унинг таркибида жисмоний шахслар даромад солиғи, ижтимоий суғурта ва касаба уюшмасига тўловлар ҳам қўшиб ҳисобланган. Яъни ушбу сумма ходимнинг қўлига келиб тушган сумма эмас, балки халқ тили билан айтганда «начисление» ҳақида гап кетмоқда, дея шарҳ берди «Xushnudbek.uz» канали.\nТаълим соҳасида 21 858та муассасада 998,2 минг нафар (жами ишловчиларга нисбатан улуши 38,3 фоизни) ходим ишлаган бўлиб, уларга ҳисобланган иш ҳақи фонди 11 трл 461 млрд сўмни (жами иш ҳақи фондидаги улуши 29,0 фоизни) ташкил этган. Таълим соҳасида ўртача ойлик — 1 млн 275 минг сўм.\nСаноат иқтисодий фаолият турида 603та корхонада 457,1 минг нафар (17,5 фоиз) ходим ишлаган бўлиб, уларга ҳисобланган иш ҳақи фонди 10 трл 495 млрд сўмни (26,5 фоиз) ташкил этган. Ушбу соҳада ўртача ойлик — 2 млн 550 минг сўм.\nСоғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар кўрсатиш соҳасида 1414та муассасада 431,4 минг нафар (16,5 фоиз) ходим ишлаган бўлиб, уларга ҳисобланган иш ҳақи фонди 4 трл 215 млрд сўмни (10,7 фоиз) ташкил этган. Ушбу соҳада ўртача ойлик — 1 млн 86 минг сўм.\nМолиявий ва суғурта фаолияти иқтисодий фаолият турида 172та муассасада 67,2 минг нафар (2,6 фоиз) ходим ишлаган бўлиб, уларга ҳисобланган иш ҳақи фонди 1 трл 943 млрд сўмни (4,9 фоиз) ташкил этган. Мазкур соҳада ўртача ойлик — 3 млн 213 минг сўм.\nТашиш ва сақлаш иқтисодий фаолият турида 203та корхонада 115,7 минг нафар (4,4%) ходим ишлаган бўлиб, уларга ҳисобланган иш ҳақи фонди 2 трл 458 млрд сўмни (6,2%) ташкил этган. Мазкур соҳада ўртача ойлик — 2 млн 361 минг сўм.\nСаноат — 28,6 фоиз.\nМолиявий ва суғурта — 27,6 фоиз.\nТашиш ва сақлаш — 23,7 фоиз.\nСоғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар кўрсатиш — 17,7 фоиз.\nТаълим — 17,1 фоиз.\nЎзбекистон иш ҳақи


Бугун “Севинч” – “Сўғдиёна W” учрашуви бўлади - "Севинч"\n"Севинч" > Янгиликлар > Янгиликлар > Бугун “Севинч” – “Сўғдиёна W” учрашуви бўлади\n“Севинч”нинг чемпионатдаги муваффақиятли юриши давом этмоқда Жамоамиз ўтган 14 учрашувнинг 12тасида ғалаба, 1тасида эса дуранг қайд этган. Ҳали мағлубиятга учрамаган. 40 очко билан турнир жадвалида пешқадамлик қилмоқда. Жамоамиз чемпионат иштирокчилари орасида энг кўп гол урган жамоа ҳамдир. Футболчиларимиз шу пайтгача рақиблари дарвозасига 89та тўп киритишган ва ўз дарвозасидан 4та гол ўтказган. Бу тўпларнинг деярли тенг ярми, яъни 40таси Нилуфар Қудратовага тегишлидир. “Севинч” бугун чемпионатдаги 15-учрашувни, ўз майдонидаги 9-учрашувни ўтказади.\n“Сўғдиёна W” жамоаси эса ўтган 14 учрашувнинг 9тасида ғалаба, ва 5 учрашувда мағлубиятга учраган. Рақиблари дарвозасига 37та тўп киритиб, ўз дарвозасидан 25та тўп олиб чиққан. Жамоа 27 очко билан 6-поғонани банд этган. Жамоанинг тўпурари Албина Бобоқулова ҳисобланади унинг ҳисобида 9та гол бор.\nБугун шунингдек қуйидаги учрашувлар бўлиб ўтади.\n“АГМК W” – “Қўқон-1912 W”\n“Пахтакор W” – “Андижанка”\n“Шўртан Lady” – “Локомотив W”\n“Нефтчи W” – “Металлург W”\n“Навбахор W” – “Бунёдкор W”\nБу турда “Қизилқум Guli” ва “Бухоро W” жамоалари иштирок этишмайди.


Оғир дамлардан ўтишга ёрдам берувчи оддий тавсиялар » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nҲаёт — оқ ва қора чизиқлардан иборат, шундай экан, ҳар бир инсон ўз ҳаётининг муайян босқичида оғир дамларни бошдан кечиради. Агар айни дамда синовлар давридан ўтаётган бўлсангиз, у ҳолда "Лайфхакер"нинг қуйидаги оддий психологик қоидалари - сиз учун.\nАслида эса, албатта, ҳомиладорлар ҳам, автомобиллар ҳам кўпаймаган бўлади. Шунчаки миямиз ўз хаёлларидаги мавзуга монанд объектни кўрганда "Ана, қара, эътибор бер!" дея сигнал чироғини ёқади. Психологлар буни Баадер-Майнхоф феномени деб аташади.\nХулоса оддий: Қанча кўп ёмонлик кутсангиз, шунча кўп оласиз.\nЁмонлик ҳамма жойдан чиқиб келаверади. Тобора депрессияга тушиб борамиз ва аксинча: ижобий фикрлаб, эзгуликка ишониб, ўз миянгиз созламаларини ўзгартирсангиз, айнан яхшиликларни кўра бошлайсиз. Тўғри, ижобий ёндашув барча муаммоларингизни ҳал қилмаслиги мумкин, лекин атрофингиздаги олам ёрқин рангларга кира бошлайди.\n2. Ижодкорликни ёқинг\nБу каби гапларни кўп эшитган бўлишингиз мумкин, бироқ шунга қарамай бундай ёндашув кўп ҳолатларда иш беради. Ҳа, шундай вазиятлар бўладики, уларни ўзгартиришнинг иложи йўқ. Бироқ муаммога янгича нигоҳ билан қараш учун орқага ёки ён томонга бир қадам ташлаш ва ижодкорлик билан ёнлашишнинг ўзи кифоя, шунда сиз кутмаган жойдан самарали ечим топишга муваффақ бўлинади. Бундай ёндашувга классик мисол сифатида Уильям Ригли тарихини келтириш мумкин.\nXIX асрнинг 90-йилларида у томонидан асос солинган компаниянинг хўжалик воситалари сотиб, бозорга чиқишга бўлган ҳаракатлари муваффақиятсизликка учради. Ишлар у қадар яхши кечмаётган эди, рақиблар фонида қандайдир ажралиб туриш учун Ригли ҳар бир кукун қадоғига сақич қўшиб сотишни ўйлаб топди.\nАфсуски, компания даромадсиз, баъзан эса камомад билан ишлашда давом этарди. Ригли бизнесни уддалай олмаганига кўникишга тайёр турганди. Бироқ бир куни муваффақиятсиз ишбилармон одамлар кукунни баъзан айнан сақич пачкаси бўлгани учун ҳам сотиб олишаётганига эътибор қаратди. Архимед айтмоқчи "Эврика!"\nШундан кейин Ригли ўз бизнесини бунга қадар истиқболли ҳисобланмаган сақич ишлаб чиқариш ва сотишга йўналтирди. Бундай ижодий ёндашув муваффақиятни узоқ куттириб қўймади.\n3. Хатоларингиздан сабоқ чиқаринг\nБарча ҳолатларни таҳлил қилиш оғриқли кечиши мумкин, бироқ у жуда фойдали бўлади. Ишларнинг ёмонлашувига олиб келган ҳодисаларни яхшилаб таҳлил қилинг: қаерида хато қилдингиз, бошқача йўл тутганингизда нима бўлар эди ва ҳ.к. Охир-оқибат сиз "қоронғу кунларни қандай четлаб ўтиш мумкин бўлганлиги"га доир аниқ тасаввурга эга бўласиз. Хатоларни такрорламаслик имкони нолга тенг эканини билганингизда оғир дамлардан ўтиш нисбатан енгилроқ кечади.\n4. Имкон доирангиздаги нарсаларни ўзгартиринг\nСизни чигал вазиятга тушириб қўйган хатоларни аниқлаб, уларга тузатиш киритишга ҳаракат қилинг. Ҳозирнинг ўзидаёқ бирор нимани тузатиш имкони бўлмаса, имкон пайдо бўлиши билан унга тузатиш киритиш учун эътибор қаратинг.\n5. Миннатдор бўлинг\nҲаётдан ва атрофингиздаги одамлардан сизга тақдим этилган тажриба учун миннатдор бўлинг. У ёки бу яқин кишингиз ҳақида ўйланг: у сизнинг ҳаётингизга нима олиб келмоқда, нималарга ўргатмоқда, қандай ҳолатларда ишончли елка бўлиб хизмат қилмоқда, унинг қўллаб-қувватлашисиз қандай яшардингиз ва ҳ.к.\nНима учун ҳаётингизда шу инсон борлигидан миннатдорсиз - шу ҳақида қисқа (ёки кайфиятингизга қараб узун) хат ёзинг. Шундан сўнг унга қўнғироқ қилинг ва ўз ижод маҳсулингизни ўқиб беринг. Айни дамда бошингиздан ўтаётган қийинчиликлар ҳаётингиздаги ҳақиқий қадриятлар билан таққослаганда у қадар аҳамиятсиздек кўрина бошлайди.\n6. Ўзингиз назорат қила оладиган нарсаларга эътибор қаратинг\nЭҳтимол, вазиятни ўзгартириш учун кўп муваффақиятсиз уринишлар қилгандирсиз. Уринишлар шу қадар кўп бўлганки, бошқа ҳаракат қилгингиз келмай қолган ва сиз бирор нарсани ўзгартира олишингизга бошқа ишонмайсиз.\nЎзингизнинг назоратингиз остидаги нарсаларни излаш ва шунга эътибор қаратиш - ночорликка қарши энг самарали кураш усулларидан бири.\nҲа, сиз ишларингизни глобал яхшилай олмайсиз, лекин тишларингизни юва оласиз-ку! Ўрнингиздан туринг-да, тозаланг. Эрталаблари югура оласизми? Югуринг.\nҲаётингизда ўзингиз бошқаришингиз мумкин бўлган нарсалар қанча кўп бўлса, ўз кучингизга бўлган ишончингиз шунча тез қайтади. У билан бирга эса - қийинчиликларни енгиб ўтиш учун зарур бўлган ирода ҳам.\n7. Босиб ўтилган йўл учун ўзингизни мақтанг\nБаъзан диққатимизни фақат айни дамдаги воқеаларга жамлаймиз ва орқага қарамаймиз. Бироқ гоҳида нақадар узоқ йўл босиб ўтганингиз, қанчалик ўзгарганингиз, нималарни қўлга киритдингизу, нималарни орқада қолдирганингизга баҳо бериш учун орқага қараш ҳам муҳим. Айнан қандай йўл босиб ўтганингизни англаб етганингизда туннель охиридаги ёруғлик янада ёрқинроқ кўринади.\n8. Сизни тушунувчи инсонлар қуршовида бўлинг\nАтрофингизда ўзингизга яқин одамларни йиғиш — сиз мураккаб вазиятда қолганда қилишингиз мумкин бўлган энг муҳим нарслардан бири. Сизга уларнинг меҳр-муҳаббати зарур. Ўзингизни аҳамиятли ҳис қилишингиз учун улар ҳақида қайғуришингиз керак. Ўзингиз ишонган одамлардан ҳақиқат ва маслаҳат тинглашингиз учун сизга уларнинг ҳаққонийлиги зарур. Уларнинг сизни тушуниши, қандай бўлсангиз, шундайлигингизча қабул қилишлари муҳим.\nАгар қандайдир сабабларга кўра, бундай одамлар йўқ бўлса, ҳозир бошингиздан ўтаётган қийинчиликларга дуч келган кишилар жамиятини топинг. Улар қийинчиликни енгиб ўтишга ёрдам берувчи зарур тавсиялар беришади.\n9. Кечиримли бўлинг\nШундай бўладики, мураккаб даврнинг муайян бир айбдори бўлади. "Агар у бўлмаганида, ҳаммаси режадагидек кетаётган бўларди!", - деб ўйлайсиз ва шу инсонга нисбатан нафратингиз ошади. Бу табиий, бироқ бузғунчи реакция: сиз вазиятдан чиқиш йўлини ўйлаш ўрнига салбий жиҳатларга диққатингизни қаратяпсиз.\nМайли, инсон ҳақиқатда айбдор бўлсин, бироқ... Эгнингиз жиққа хўл бўлгани сабаб ёмғирга жаҳл қилмайсиз-ку! Ёки соябонингизни синдирган шиддатли шамолдан қасд оласизми? Йўқ, сиз имкон қадар тезроқ уйга етиб олишга ҳаракат қиласиз, кейин иссиқ чой ичиб, синган соябонни тўғирлайсиз ёки янгисини сотиб оласиз. Бу ерда ҳам шундай. Айбдор — имкон қадар тезроқ ортда қолдириш керак бўлган "табиий офат".\n10. Ўзингизни айбламанг\nЯна бир марта такрорлаймиз: оғир дамлар ҳаммада бўлади. Сиз ёмон эмассиз, бу шунчаки ҳар бир инсон ҳаётининг ажралмас қисми бўлган "қора чизиқ". Албатта, ҳар бир инсон ҳаётидаги қийинчилик ўзига хос бўлади. Сизга айнан шуниси тўғри келди. Уни сизнинг нақадар ёмонлигингизни тасдиқловчи далил эмас, шараф билан енгиб ўтиш керак бўлган синов сифатида қабул қилинг.\nҲатто энг разил душманингиз ҳам ўзингизнинг поёни йўқ фикрларингиз каби зиён етказа олмайди.\n11. Оддий нарсалардан завқ олинг\nОғир дамлар етказувчи энг оғир синовлардан бири — қулайлик даражасининг пасайиши. Ишларингиз яхши кетаётганида таниқли ресторанларда тушлик қилиш, саёҳат қилиш, уй ишларида ёрдамчи ёллаш, қимматбаҳо буюммлар харид қилишдан завқ олишингиз мумкин. Ишлар ёмонлашганда эса, кўп нарсадан воз кечишга тўғри келади ва бу маъюслик ҳиссини келтириб чиқаради.\nШундай бўлса-да, ҳаётдан завқ олиш учун оддий нарсаларнинг ўзи етарли. Ресторандаги тушлик ўрнига қандайдир қизиқ рецептни топиб, яқинларингиз билан оригинал таом тайёрланг. Европа бўйлаб саёҳат қилиш ўрнига шанба кунлари велосипедга ўтириб, атрофни ўрганишни одат қилинг. Ҳозир минимализм урфда. Уни ўзингизда синаб кўринг.\n12. Қадриятлар ва асосий мақсадларни қайта кўриб чиқинг\nМуваффақиятсизликлар тўқчилик ва хотиржамликда ҳатто хаёлингизга ҳам келтирмаган ҳаётий қадриятларни кўздан кечириб чиқиш имконини беради. Ўзингизнинг ички оламингизга назар ташланг, атрофга қаранг: сиз учун нима ҳақиқатда муҳим аҳамиятга эга? Орзуларингиз, умидларингиз, хатти-ҳаракатларингиз сиз учун ҳақиқатда аҳамиятга эга бўлган қадриятларга мувофиқ келадими? Нимадан ортиқча пушаймонларсиз воз кеча оласиз? Нимани йўқотиш қалбингизни ларзага келтиради? Устувор мақсадларни қайта кўриб чиқиш кўпинча муваффақиятсизликларни енгиб ўтишда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлади.\n13. Ўзингизда сабрни тарбияланг\nБолалик ва ёшлик дамларида бирйўла барчасини қўлга киритиш мумкиндек туюлади. Улғайган сайин вақтни назорат қилиб бўлмаслигини тушуниб етамиз. Бизнинг тайм-менежментга доир кўникмаларимиз қанчалик кучли бўлмасин, вақти-соати келмаган ишлар ҳам бор. Февралда гул ўсмайди, бола осонликча туғилмайди, катта уй бир кунда қуриб битказилмайди. Қадрли нарсага эга бўлмоқчи бўлсангиз, кутиб туришингизга тўғри келади. Буни тушуниш ва қабул қилиш муҳим.\nҲаммасига эга бўлишингиз мумкин, шунчаки биттада эмас.\n14. Ёдингизда бўлсин: доим танлаш ҳуқуқига эгасиз\nДунёдаги кўп нарсаларни назорат қилиб бўлмаса-да, танлашимиз мумкин бўлган нарсалар бор. Танловнинг моҳияти унга қандай нуқтаи назардан қарашимизга, уларга қандай муносабатда бўлишимиз, қандай хатти-ҳаракатларни қабул қилишимизга боғлиқ. Сиз ҳозир ва шу ерда кимсиз? Танланг.\n15. Ўзингиз ҳақингизда қайғуринг\nКўпчилик ўзини айбдор ҳис қилиб, ҳолдан тойигунча меҳнат қилиб, бу пунктни ўтказиб юборади ёки кейинга қолдиради. Мураккаб дамларда омон қолиш учун ўзингиз ҳақингизда қайғуришингиз зарур. Ҳаддан ташқари чарчаш ёки клиник депрессия эртага сизни қулатса, нима бўлади?\nШундай экан, ҳеч нимага қарамай, ўзингизни хурсанд қилинг.\nШинамгина кафеда қаҳва ичинг. Паркда сайр қилинг. Янги китоб мутолаа қилинг. Чиройли кийим ёки аксессуар харид қилинг - нима бўлмасин, у сизга хурсандчилик онларини туҳфа қилади. Тўйиб ухлашга одатланинг. Оғир дамларда биз ўзимиз учун — энг муҳим ва энг самарали кўмакдошмиз. Уни йўқотиш мумкин эмас.\n06:10 Диққатни жамлашни ўрганиш борасидаги тавсиялар\n10:55 Қўл остингиздагилар сизга «раҳмат» айтишадиган 5 савол — Раҳбарларга маслаҳатлар


06 июл 2022, Тошкент вақти: 03:38\nЎзбекистон-Қирғизистонг чегарасидаги тиканли симлар.\nҚирғизистон-Ўзбекистон чегарасида 13 майда содир этилган муштлашувга маиший келишмовчилик сабаб бўлди. Ҳозирда вазият назорат остига олинди. Бу ҳақда Озодлик радиоси қирғиз хизматига Қирғизистон ҳукуматининг Боткен вилоятидаги мухтор вакили маъмурияти хабар берди. Ўзбекистон томони бу ҳодиса юзасидан ҳозирча муносабат билдирмади.\nРасман билдирилишича, 13 май куни Ўзбекистоннинг Сўх тумани Чашма қишлоғи ва Қирғизистоннинг Боткен тумани Қиштут қишлоқ ҳукуматига қарашли Сай овули аҳолиси ўртасида “келишмовчилик оқибатида муштлашув содир этилган”. Бунинг ортидан икки қишлоқ аҳолиси чегара атрофига йиғилган.\nҲодиса жойига Ўзбекистон ва Қирғизистон маҳаллий кучишлатар тузилмалари раҳбарлари, маҳаллий ҳукумат вакиллари етиб борган ва аҳоли ўртасида тушунтириш ишларини олиб борган.\n“Чегарада тўпланган ҳар икки қишлоқ аҳолиси айни пайтда уйларига тарқаб кетди. Муштлашган қирғизистонлик ва ўзбекистонлик яраштирилди”,-деб билдирди Боткен вилоят ҳокимияти.\nШу билан бир қаторда, Сўх тумани ва Боткен тумани ички ишлар ходимлари чегара ҳудудида юз берган муштлашув юзасидан дастлабки суриштирув ишларини бошлади.\nАвалроқ муштлашув оқибатида чегарадош ҳудудга ҳар икки қишлоқдан камида 30-40 одам йиғилгани хабар қилинган эди.\nЎзбекистон томони ҳозирча чегарадаги ҳодиса юзасидан расмий маълумот бермади.\nБироқ расмий маълумотда 13 май куни Ўзбекистоннинг Чашма ва Қирғизистоннинг Сай қишлоғи аҳолиси ўртасида юз берган инцидент ҳақида маълумот берилмади.\nҚирғизистонда Миллий мотам. Тожикистон ҳалок бўлганлар ҳақида маълумот бермаяпти\nСўх чегарадаги низоли ҳудудлардан бири\nЎзбекистоннинг Қирғизистон ичидаги эксклави бўлган Сўх туманидаги Чашма ва Хушёр қишлоқлари ҳамда қўшни давлатга қарашли қишлоқлар ўртасида бундан аввал ҳам қатор низолар юз берган эди. Бу жанжалларнинг асосий қисми сув ва чегара муаммоси ҳал этилмаётгани ортидан келиб чиққан.\nЖумладан, 2020 йилнинг 31 май куни Фарғона вилоят Сўх туманидаги Чашма қишлоғи ва Боткен вилоятидаги Чешме қишлоғи аҳолиси Чашма булоғи сувини бўлиша олмай қолгани ортидан катта низо содир этилган эди.\n2013 йилнинг 5-7 январида эса Сўх анклавидаги Ҳушёр қишлоғи аҳолиси ва Қирғизистоннинг Боткен вилоятидаги чегарачилар ўртасида юз берган тўқнашувлар ортидан қирғиз расмийлари Ўзбекистондан Сўх анклавига борувчи Риштон-Сўх автомобиль йўлини бутунлай беркитиб ташлаган эди. Мазкур йўл фақат 2021 йилнинг 1 апрелида очилди.


Озарбойжон президенти Илҳом Алиев ва Арманистон бош вазири Никол Пашинян Тоғли Қорабоғ ихтилофини ҳал қилиш учун Москвага музокаралар ўтказиш учун келишга тайёр эканликларини билдиришди. Пашиняннинг таъкидлашича, ихтилоф фақат тинч йўл билан ҳал қилиниши лозим. Алиев эса зиддиятга чек қўйиш ва ихтилофни ҳал қилиш йўлларини топиш кераклигини айтган.\n“Тоғли Қорабоғ ихтилофи тинч йўл билан ҳал қилиниши лозим, бу бизнинг позиция. Афсуски, Озарбойжон бунга рози эмас. Мен бундай натижага эришиш учун барча зарур саъй-ҳаракатларни амалга оширишга, жумладан учрашиб, гаплашиб олишга тайёрман”, деб маълум қилган Арманистон бош вазири ТАСС ахборот агентлигининг тегишли саволига жавобан.\nШу билан бирга, Пашинян ихтилофнинг ечими муросага асосланиши лозимлигини айтган. “Бир томоннинг капитуляцияси эмас, балки муросага”, деб таъкидлаб ўтган Пашинян.\n“Бошқа томон бунга тайёр бўлмаса, унда биз халқимиз, Тоғли Қорабоғдаги юртдошларимиз ҳуқуқлари учун охиригача курашишга тайёрмиз. Ўйлайманки, бу Арманистон ҳукумати, халқи, арман диаспораси позицияси, бу адолатли ва конструктив позиция”, деб таъкидлаб ўтган Арманистон бош вазири.\nЎз навбатида Озарбойжон президенти Бокунинг арман томони билан Москвада музокаралар ўтказишга тайёрлигини айтган. “Биз зиддиятга чек қўйиш ва ихтилофни ҳал қилиш йўлларини топиш учун Москвада ёки исталган бошқа жойда учрашишга тайёрмиз”, деб айтган Алиев.\nУнинг таъкидлашича, Боку “ҳар қандай контактга тайёр”. “Мен ушбу вазиятда бундай таклиф олмадим, шу сабабли бу савол менга эмас. Кўп марта Россия президенти Владимир Путин, унгача эса Дмитрий Медведев шахсан Арманистон ва Озарбойжон раҳбарлари ўртасида уч томонлама учрашувлар ўтказишган. Бироқ Арманистонда ҳокимият шартли “Сорос” қўлига ўтгандан кейин бундай алоқалар тўхтаган”, деб таъкидлаб ўтган Озарбойжон раҳбари.\nАлиевнинг таъкидлашича, икки давлат ташқи ишлар вазирлари учрашувини ташкиллаштириш таклифи тушганда Озарбойжон дарҳол бунга рози бўлган. “Бу ҳам бизнинг позициямиздан дарак беради, ахир ўшанда Озарбойжон армияси стратегик ҳудудларнинг бир қисмини озод қилганди. Ихтилоф бораётганига 10 кун бўлганди ва ким нимага қодирлиги ҳаммага деярли аён бўлганди. Кейинги жанговар ҳаракатларнинг қандай боришини тахмин қилиш қийин эмасди. Бироқ биз бунга қарамай, вақтни чўзиб ўтирмадик ёки рад жавоби бермадик. Биз “Ҳа, тайёрмиз”, деб хайрихоҳлик билдирдик”, деб қўшимча қилган Алиев.\nТоғли Қорабоғда 27 сентябрдан буён қуролли тўқнашувлар давом этмоқда. Аввалроқ Москвада Озарбойжон ва Арманистон ташқи ишлар вазирлари Жайхун Байрамов ва Зограб Мнацаканян ўртасида Тоғли Қорабоғ бўйича музокаралар бўлиб ўтганди. Улар якунларига кўра оташкесим тўғрисида битим имзоланганди.\nАрманистон бош вазири Россияга ташриф буюриши кутилмоқда\n23:18 / 26.11.2020\nБоку Франция элчисига норозилик нотаси топширди\n21:04 / 26.11.2020\nАрманистон парламенти мамлакатдаги ҳарбий ҳолатни бекор қилишни рад этди


Жунайҳ конвертацияси... | Najot.info\n17.03.2018 Нажот 0 коментариев доллар,Жунайҳ,Судан\nЖунайҳ конвертацияси… Судан халқи иқтисодини издан чиқараётган ҳукуматни ўзгартириш лозим\nУстоз Абу Али Хотим Жаъфар қаламига мансуб\nСудан марказий банки 2018 йил 4 феврал сешанба куни янги молиявий қарорлар пакетини эълон қилди. Улардан энг муҳими бир ойда иккинчи марта долларнинг ўртача баҳоси (1 доллар 18 жунайҳдан 30 жунайҳга) кўтарилгани ҳақидаги қарордир. Бу тадбир жунайҳнинг долларга нисбатан баҳосини 28,5дан 31,5гача ушлаб туриш учун қилинган. Маълумки 2018 йил январ ойида долларнинг ўртача баҳоси 8,5 жунайҳ эди.\nҲукумат 2018 молиявий йилни долларни 6,9 жунайҳдан 18 жунайҳгача кўтариш билан бошлаган, бу эса 200 %дан ортиқ деганидир. Бунинг самараси ўлароқ долларнинг бозордаги баҳоси икки ойда пул савдоси билан шуғулланувчиларни назорат қилиш учун кескин хавфсизлик чоралари кўрилган бўлса-да, 22дан 45 жунайҳга кўтарилган. Шунингдек, марказий банк импорт қилинган маҳсулотлар баҳосини банкдаги доллар баҳосида ушлаб туриши ва долларнинг қора бозордаги баҳоси расмий баҳога яқин бўлиши учун қора бозордаги нархини пасайтиришга ҳаракат қилишига қарамай, долларнинг баҳоси кўтарилиб кетган.\nБу ерда табиий туғилаётган савол шундан иборатки, ҳатто иқтисод бўйича мутахассис кишиларни даҳшатга солган ҳамда Судан жунайҳини қадрсизланиши, халқ жамғармасининг ўғирланиши ва мисли кўрилмаган қимматчиликка олиб келган кўр-кўрона молиявий сиёсат ортида нима бор? Ҳукумат кимнинг фойдасига маҳаллий валютани қадрсизлантиряпти ва одамларнинг яшаш тарзини қийинлаштиряпти? Ҳукумат ушбу бузуқ сиёсатини давом эттирса, қандай аччиқ натижалар келиб чиқади?\n2017 йил 14 декабр пайшанба куни Халқаро Валюта Фонди элчиси Судан иқтисоди ҳақида йиллик ҳисобот чиқаргандан кейин Хартумни тарк этди. Элчи бу ҳисоботда 2011 йил июлда Судан жануби бўлиниб чиққанидан кейин иқтисодни қайта тиклаш бўйича йўл харитасини тақдим этган. Халқаро Валюта Фонди ушбу харитада Судан ҳукуматига қуйидаги шартларни қўйган:\n1 –2018 йил бошида айирбошлаш курсларини эркинлаштириш (жунайҳ конвертацияси).\n2 –2019-2021 йиллар оралиғида электр энергияси ва буғдой субсидияси (пул билан таъминлаш)ни бекор қилиш.\n3 –Ислоҳотларга кўникишдаги қийинчиликларни енгиллатиш учун 2018 йилдан бошлаб ижтимоий харажатни кучайтириш. Аммо бу алдашдан бошқа нарса эмас.\nҲукумат ўргимчак тўри каби тўқилган чет эл валютаси тизими ҳамда ишлаб чиқаришни вайрон қилиб, издан чиқарувчи сиёсатлар доирасида Судан жунайҳини конвертация қилишга ҳаракат қиляпти. Айни пайтда юртнинг улкан бойликлари хом ашё шаклида чет эллик инвесторларга бериб юбориляпти… Бундан ҳам ачинарлиси ҳукумат юрт иқтисодини Халқаро Валюта Фонди томонидан чиқарилган қоғозларга боғлаб қўймоқда. Демак, ҳукумат сиёсий жиҳатдан ўз жонига қасд қилган бир пайтда қашшоқ ва содда одамларни йўқ қилиш учун гулхан ёқмоқда.\nҲукумат бу сиёсат натижалари ҳақида ўйланмай ўзини Халқаро Валюта Фонди ихтиёрига топшириб қўйиши ва Судан жунайҳини конвертация қилиши бу ўзини-ўзи ўлдиришидир. Чунки жунайҳни конвертация қилиш орқали Халқаро Валюта Фондининг тўла таъсирига тушиб қолиши ва ҳукумат томонидан бўладиган ёрдамни бекор қилиши қуйидаги натижаларга олиб келади:\n1 –Мисли кўрилмаган қимматчилик ҳамда қашшоқлик оддий одамларни асосий эҳтиёжларини қондиришга ожиз қилиб қўяди. Бошқача айтганда одамлар ейиш-ичиш, кийим-кечак ва уй-жой каби асосий эҳтиёжларини қондира олмай қолади. Агар ҳукумат одамларнинг асосий эҳтиёжларига қарши курашини давом эттираверса, узоққа бормайди деб ҳисоблайман.\n2 –Эҳтиёт чоралари кўрилмагани оқибатида маҳаллий валютанинг қадрсизланади, экспорт камаяди ҳамда молиявий ва иқтисодий инқироз юз беради.\n3 –Юрт бойликларига сўлаги оқаётган чет эл инвесторлари ва Америка ширкатлари каби трансмиллий компанияларга уларни топшириб қўйилади. Бу ҳукумат амалга ошираётган жиноятлардан биридир.\n4 –Йирик капиталистик ширкатлар вакили бўлган Халқаро Валюта Фонди юрт иқтисоди структурасини тузишда муваффақиятга эришиши ширкатларга юрт бойликларини талон-тарож қилиш имкониятини беради. Бошқача айтганда Халқаро Валюта фонди фоизли қарзларни бериб юрт ва одамларни қашшоқлаштиради ва бойликларини кўкка совуради. Ваҳоланки, 2016 йил охирида юртнинг ташқи қарзи 52,4 миллиард долларга етган. Бу ички ялпи маҳсулотнинг 111 % фоизи демакдир.\n5 –Юртнинг ишсиз аҳолиси ширкатлар ва капиталистик инвесторларнинг қулига айланиши. Юрт аҳолиси бунда қашшоқлик, бахтсизлик, касаллик ва турли эпидемияларга дучор бўлмоқда.\nЭҳтимол Мовий Нил телевидениеси мухбири Тоҳир Тавм Умар Баширнинг қўлидаги китоби ҳақида берган саволига берган жавоби парадокс (соғлом ақлга тўғри келмайдиган фикр) бўлгандир. Башир ўшанда: Халқаро Валюта Фондининг собиқ эксперти Жон Перкинснинг «Миллатлар иқтисодини издан чиқариш, иқтисодий қароқчи эътирофлари» номли муҳим китобини ўқиётганини айтган эди. Ёзувчи бу китобда қандай қилиб муваффақиятсиз лойиҳаларга фоизли қарз бериш орқали миллат иқтисодини издан чиқариш мумкинлиги ҳақида ёзган. Судан ҳукумати бугун худди шу иш билан шуғулланаётган Халқаро Банк ва Халқаро Валюта Фонди тузоғига илинган.\nҲокимлар капиталистик кофир Ғарбни рози қилиш ва ҳокимият тахтида қолиш учун юртни ва одамларни Ғарб тузоғига ташламоқда. Шунинг учун уларни тезда ўзгартириш ва Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик соясидаги Ислом низомини тиклашга ҳаракат қилиш лозим. Ана ўшанда ўз дини, ақидаси ва Умматига содиқ ҳоким фуқароларни бошқаради, уларни итоатгўй, кучли ва омадли фуқарога айлантиради. Шунингдек уларнинг манфаатларини рўёбга чиқаради ҳамда уларни зарар ва балолардан ҳимоя қилади.\n← Америка ва НАТО ҳамкорлиги мустамлакачилик ҳамкорлигидир\nРоҳинга мусулмонлари фожиаси давом этмоқда →\nАмерика ва НАТО ҳамкорлиги мустамлакачилик ҳамкорлигидир\nبِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Роя газетаси: Америка ва НАТО ҳамкорлиги...


Хоккей (инг. hockey) спорт ўйини. Дарвозалар ўрнатилган махсус майдонча (саҳн)да клюшка ва тўп (шайба) билан жамоа бўлиб ўйналади. Ўйинчилар томонидан рақиб дарвозасига кўпроқ тўп (шайба) киритиш мақсад қилиб қўйилади. Хоккейнинг 3 та асосий тури бор: чим устида Хоккей, муз устида ўйналадиган тўпли Хоккей, шайбали Хоккей.\nЧим устида Хоккей майдонининг ўлчами 91,4x55 м, клюшкасининг оғирлиги 652—794 г, тўпининг оғирлиги 156—163 г, ўйин вақти 90 минут (45 минутдан 2 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 11 тадан ўйинчи қатнашади. Чим устида Хоккейга ўхшаш ўйинлар милоддан 2 минг йил аввал ҳам Миср, Юнонистон, Ўрта Осиё ва бошқа жойларда мавжуд бўлган. Ўрта Осиёда чорвадорлар ўртасида аввал тош билан ўйналадиган подачи, кейинроқ от миниб ўйналадиган чавгон оммалашган. Чавгон Бобурийлар салтанати даврида Ҳиндистонда кенг тарқалган. 19-асрнинг 2-ярмида Буюк Британияда чим устида Хоккей клублари тузилди. 1875 йилда Лондон Хоккей уюшмаси томонидан чим устида Хоккейнинг замонавий ўйин қоидалари ишлаб чиқилди. Бу қоида 1907 йилда тасдикланди. Чим устида Хоккейнинг эркаклар мусобақаси 1908 йилдан, аёллар мусобақаси 1920 йилдан олимпиада дастурига киритилган. 1924 йилда Халқаро Хоккей федерацияси (FIH) ташкил этилган, унга 120 давлат аъзо (2003). Бу федерация 1970 йилдан эркаклар ўртасида, 1973 йилдан аёллар ўртасида жаҳон чемпионатлари ўтказади. Чим устида Хоккей Ҳиндистон, Покистон, Буюк Британия, Германия, Голландияда ривожланган. Ўзбекистонда чим устида Хоккей 20-асрнинг 70-йилларидан оммалаша бошлади. 1972 йилда Андижонда дастлабки чим устида Хоккей жамоаси тузилди. 1973 йилдан эркаклар, 1975 йилдан аёллар ўртасида чим устида Хоккей мусобақалари утказила бошланди. Республикада чим устида Хоккейга ихтисослашган 10 та болалар ва ўсмирлар спорт мактаби бор, уларда 45 нафар мураббий қўл остида 1200 нафардан зиёд ўқувчи шуғулланади (2004). Мириман Ким, Ойбек Патиддинов, Ринат Маматказин, Лилия Муталапова каби маҳоратли мураббийлар етакчи Хоккейчиларни тарбиялади. Айниқса, аёл Хоккейчилар юқори натижаларга эришди. Валентина Заздравних, Неллико Горбаткова, Лайло Ахмерова ва Алина Хам олимпиада ўйинлари бронза медали совриндорларидир (1980, Москва). Ўзбекистон чим устида Хоккей аёллар терма жамоаси Осиё ўйинлари ва жаҳон кубоги финалида қатнашган.\nТўпли Хоккей майдонининг ўлчами 90— 100 х 50—65 м, клюшкасининг узунлиги 120 см, қайрилган қисми 6,5 см, огирлиги 450 г, тўпининг диаметри 6 см, оғирлиги 58—62 г, ўйин вақти 70 минут (35 минутдан 2 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 11 тадан ўйинчи қатнашади. Тўпли Хоккейга ўхшаш ўйинлар Европанинг шимолий мамлакатларида ўрта асрларда пайдо бўлди. 1891 йилда Буюк Британияда миллий ассоциация тузилган ва тўпли Хоккейнинг ўйин қоидалари ишлаб чиқилган. 1955 йилда Халқаро тўпли Хоккей федерацияси (IBF) ташкил этилиб, тўпли Хоккейнинг ўйин қоидалари тасдиқланган. Федерация 1957 йилдан жаҳон чемпионатлари (1961 йилдан 2 йилда 1 марта) ўтказиб келади. Россия, Швеция, Финляндия ва бошқа давлатларда тўпли Хоккей ривожланган.\nШайбали Хоккей майдонининг ўлчами 51—61 х 24—30 м, клюшкасининг узунлиги 140 см, қайрилган қисми 37,5 см, оғирлиги 500 г, резинадан тайёрланган шайбанинг диаметри 7,62 см, қалинлиги 2,54 см, оғирлиги 150—170 г, ўйин вақти 60 минут (20 минутдан 3 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 6 тадан ўйинчи қатнашади. Шайбали Хоккей 19-асрнинг 60-йилларида Канадада пайдо бўлган ва Европанинг шимолий давлатларида ҳам кенг тарқалган. 1870 йилда Торонтода шайбали Хоккей ассоциацияси тузилди. 1886 йилда шайбали Хоккейнинг ўйин қоидалари эълон қилинган. 1892 йилдан Канадада шайбали Хоккей бўйича Стэнли кубоги мусобақалари ўтказиб келинади. 1899 йилда Монреалда шайбали Хоккейга мослашган дастлабки ёпиқ спорт саройи қурилди. 1908 йилда Халқаро муз устида Хоккейлигаси (LIHG) ташкил этилди. Унга 40 га яқин давлат аъзо (2004). 1924 йилдан шайбали Хоккей кишки олимпиада ўйинлари дастурига киритилган. 1973 йтлда Жаҳон Хоккей ассоциацияси (WHA)гa асос солинди ва Стэнли кубоги мусобақаларида канадаликлар билан бирга АҚШ профессионал клублари қатнаша бошлади. Шайбали Хоккей Канада, Россия, Швеция, АҚШ, Чехия, Финляндия, Словакия давлатларида ривожланган.


Сузувчиларимиздан яна икки медаль, бу гал йигитларимиз қозоғистонлик сув полочилардан устун келишди / Olamsport.com\n27 сен 17:52\nҲиндистоннинг Бангалор шаҳрида сув спорти турлари бўйича турли ёш тоифадаги гуруҳлар ўртасида ўнинчи Осиё чемпионати давом этади.\nВакилларимиз ушбу мусобақанинг ҳар бир кунида шоҳсупага кўтарилиб келишмоқда. Ортқа қолган навбатдаги кун ҳам спортчиларимиз учун муваффақиятли ўтди.\nРетро! 2006 йил Тошкентда ўтган "Сув париси" мусобақасининг тантанали тақдирлаш маросимидан ФОТОРЕПОРТАЖ 0\nРетро! 2006 йил Тошкентда ўтган "Сув париси" мусобақасидан тафтли ФОТОРЕПОРТАЖ 0\n«Ёшликдаги оғир жароҳат бўлмаганида, гимнастикада қолган бўлар эдим» 0


Исонинг онаси — Dilkashradio.com\nАссалому алайкум қадрдон она сингиллар. Исо Масиҳ хочда ўлганидан кейин Унинг онаси Марямнинг тақдири қандай кечди? Бу ҳақида ҳам Муқаддас Каломда ёзилган. Марям ўғли Исо Масиҳни хочга михлашаётганида Унинг олдида бўлган. Буни она сифатида кузатиб туриш нақадар азобли эканини тасаввур қилсангиз керак. Матто Хушҳабарида бу ҳақида шундай ёзилган, “У ерда бир талай аёллар ҳам бор эди, улар узоқдан қараб турган эдилар. У аёллар Жалиладан Исога эргашиб келган ва Унга хизмат қилгандилар. Уларнинг орасида Магдалалик Марям, Ёқуб билан Юсуфнинг онаси Марям\nва Забадий ўғилларининг онаси ҳам бор эди.” Онаси Исо Масиҳнинг то жони узилгунча бўлган 6 соат вақт давомида ўша ерда бўлган. Ҳеч бир она боласини бундай аҳволда ташлаб кетмайди. Ишончим комил, у ҳатто Ариматеялик Юсуф деган одам ҳокимдан рухсат олиб Уни ўзи учун тайёрлатган қабрига олиб келиб кўмгунича ҳам ёнида бўлган.\nИсо Масиҳ жон берганида уч соат ҳамма ёқни қоронғулик қоплагани ҳақида Каломда ёзилган. Бу пайтда Унинг онаси Марям нима ҳақида ўйлади экан? Луқо китобида ҳам шундай оятлар бор, “Жалиладан Исо билан бирга келган аёллар Юсуфнинг орқасидан эргашиб бордилар. Улар қабрни ва Исонинг жасади қандай дафн қилинганини кўрдилар.\nУлар уйларига қайтиб бориб, жасадга суртиш учун хушбўй мойлар ва атирлар тайёрладилар. Шаббат куни эса, Қонунда буюрилгандай дам олдилар.” Демак юқорида биз айтган тахми тўғри. Исо Масиҳни чиндан севган аёллар, унинг онаси ҳам Юсуф то Исо Масиҳни қабрга қўйгунча у билан отидан эргашиб борган. Юҳанно Хушҳабарида эса Юҳанно бу ҳақида шундай ёзади, “Исонинг хочи ёнида Унинг онаси ва холаси, Клопанинг хотини Марям ҳамда Магдалалик Марям турар эдилар. Исо онасини ва онаси ёнида турган севикли шогирдини кўрди. Исо онасига: — Она, мана бу сизнинг ўғлингиз! — деди.\nКейин шогирдига қараб: — Мана бу сенинг онанг! — деди. Ўша вақтдан бошлаб у шогирд Марямни ўз уйига олди.” Агар шу парчанинг асл нусхасига қарайдиган бўлсак, бу ерда “Она, мана бу сизнинг ўғлингиз”, деган гапдаги “она” сўзи “аёл”, деб таржима қилинган. Орамий тилида ёзилган “аёл” сўзи катта ёшли инсонга ҳурмат билан айтиладиган сўз ишлатилган. Бундан билишимиз мумкинки, шу ондан бошлаб, Исо Масиҳ ҳамма учун қутқарувчи Раббий бўлганидек, Ўзининг онаси учун ҳам қутқарувчи Масиҳ Раббий бўлди. У Ўзининг севикли шогирди Юҳаннога онасини топширади. Шу ондан бошлаб ҳаворий Юҳанно Исо Масиҳнинг онасига ўзининг онасидай ғамхўрлик қила бошлайди. Исо Масиҳ осмонга кўтарилгандан кейин Ҳаворийлар китобида Исо Масиҳнинг онаси ҳақида яна бир марта Ҳаворийлар 1 боб 13-14 оятларда ёзилган. “Улар шаҳарга кирганларидан кейин, ўзлари турадиган хонадоннинг болохонасига чиқдилар.\nБутрус, Юҳанно, Ёқуб, Идрис, Филипп, Тўма, Бартоломей, Матто, Алтей ўғли Ёқуб, ватанпарвар Шимўн, Ёқуб ўғли Яҳудо шу ерда эдилар. Улар доимо ибодат қилгани йиғилишарди. Улар қаторида баъзи бир аёллар, шунингдек Исонинг онаси Марям ва Унинг укалари ҳам бор эди.” Шундан англашиладики, Исо Масиҳнинг онаси ва Унинг укалари шогирдлар қаторига қўшилиб, улар билан бирга йиғилишиб туришган. Улар илк жамоат аъзолари бўлишган. Аммо Муқаддас Каломда Исо Масиҳнинг онаси қанча вақт яшагани ҳақида маълумот берилмаган. Каломда ёзилишича, қабр тоши ағдарилганини кўрган пайтда у ерда иккита аёл бўлган. Улардан бири Масиҳнинг онаси бўлган бўлса керак. Бундан кейин Марямга нима бўлгани муҳим эмас, муҳими сиз Исо Масиҳга ишонмасангиз, ўлимингиздан кейинги тақдирингиздир. Чунки Унинг онаси ўлимидан кейин жаннатда Худо фарзандлари учун тайёрланган жойда бўлгани аниқ.


Тошкентда Франциянинг “Schiever” компаниясига қарашли “bi1” чакана савдо дўконлари очилди\nПАРИЖ, 14 январь. /«Дунё» АА/. Ўзбекистон ва Франция ишбилармон доиралари вакиллари ўртасидаги кооперация изчил ривожланиб бормоқда, деб хабар бермоқда «Дунё» АА мухбири.\nФранциялик ҳамкорлар мамлактимизда амалга оширилаётган ижобий ислоҳотларга катта қизиқиш билан қарашмоқда. Бугун Ўзбекистонда Франциянинг кўплаб йирик компаниялари фаолият олиб бормоқда. Улар орасида “Airbus”, “Total Eren”, “Orano”, “Suez”, “Veolia”, “Renault”, “Carrefour” ва бошқалар бор.\nКеча Тошкент шаҳрида Франциянинг “Schiever” компанияси таркибидаги чакана савдога ихтисослашган “bi1” дўконларининг очилиш маросими бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистоннинг Франциядаги элчиси Сардор Рустамбоев, Франциянинг Тошкентдаги элчиси Орелия Бушез ва «Schiever» компанияси президенти Винсент Пик ҳозир бўлди. Маросимда, шунингдек, Тошкент шаҳар ва Чилонзор туман ҳокимликлари вакиллари ҳам иштирок этди.\nЎзбекистоннинг Франциядаги элчиси мазкур лойиҳа мамлакатимиз раҳбарининг чет элда истиқомат қилувчи ҳамюртларимизга эътиборидан руҳланган, Францияда истиқомат қилаётган ватандошимизнинг саъй-ҳаракатлари натижасида амалга оширилганини маълум қилди.\nАйтиб ўтиш жоизки, “bi1” чакана савдо дўконлари Европа сифати андозалари асосида иш олиб боради. Ушбу тармоқ маҳаллий ишлаб чиқарувчиларга маҳсулот сифатини халқаро стандартлар асосида етказиш, шунингдек, маҳаллий брендларни ривожлантириш имконини ҳам беради. Энг муҳими, “bi1” дўконлари маҳаллий аҳолига арзонлиги билан қулайлик яратиши баробарида иш билан таъминлаш манбаларидан бири бўлади.\nЎзбекистон Бош консулхонаси: Оқтов шаҳри...\nКеча тунда Қозоғистоннинг Оқтов шаҳридаги кичик туманлардан бирида юз берган кучли портлаш...\nЎзбекистон вакили Парламентлараро Иттифо...\n26-27 февраль кунлари Бирлашган Араб Амирликларининг Дубай шаҳрида Парламентлараро Иттифоқ...


Номзодларнинг бўйи 170 см дан (қиз болалар учун 165 см) паст бўлмаслиги лозим.\n38. Ҳарбий-профессионал танлаш тадбирлари июнь ойида Институтда ўтказилади.\n48. Якка тартибдаги якуний суҳбат қабул йилининг 30 июнига қадар коллегиал принцип бўйича, Институт қабул комиссияси томонидан ўтказилади.\n53. Институт қабул комиссияси 15 июлда номзодларни ўқишга қабул қилиш масаласини кўриб чиқади ва мазкур Низомнинг 13-иловасига мувофиқ шаклдаги протоколни расмийлаштиради. Мазкур протокол номзодларни Институтга ўқишга қабул қилиш тўғрисидаги буйруқларни расмийлаштириш учун асос ҳисобланади.


Тошкентда ОИВга чалинганини била туриб, 16 ёшли қиз билан жинсий алоқа қилган мактаб ўқувчисига жиноят иши очилди - Daryo\n02:33, 03.06.2020 122760\nТошкент шаҳрида ОИТС касаллиги бўлган 17 ёшли мактаб ўқувчиси ўзининг таниши қизи — 16 ёшли мактаб ўқувчиси билан жинсий алоқа қилгани учун унга нисбатан жиноий иш қўзғатилди. Бу ҳақда Тошкент шаҳар ИИББ хабар берди.\nТерговолди текширувлар доирасида аниқланишича, 17 ёшли А.К. ОИВ инфекцияси билан касалланганлигидан ва ОИТС диспансерида ҳисобда туришидан хабардор бўла туриб, таниши 16 ёшли Р.Б. билан ҳимояланмаган тарзда жинсий яқинлик қилган ва бу билан қизни ОИВ инфекцияси юқтириш хавфи остига қўйган. Қонуний ҳимоячиси иштирокида ИИББ ходимлари билан бўлиб ўтган суҳбатда йигит ўз айбига тўлиқ иқрорлигини билдирган.\n«Йигит ва қиз муносабатларни ‘катталар’ даражасига ўтказишни режалаштирмаган эди, аммо бу ҳолат содир бўлганида уларда контрацептив ҳимоя воситаси бўлмаган. Йигит қизни жинсий алоқа хавфли бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирган, аммо ўсмирлик севгиси уларнинг кўзини кўр қилиб қўйган эди. Кейинчалик ёшлар ҳимоя воситаларидан фойдаланиб, биринчи ҳолат ҳеч қандай ёмон оқибатларга олиб келмаслигидан умидвор бўлган», — дейилади ИИББ хабарида.\nМавзуга доир: Ўзбекистонда бир-бирининг ОИТС билан касалланганлигини била туриб оила қурганлар бор. Шу оилалардан бири интервью берди\n23:44, 07.06.2020 189231\n23:54, 20.06.2020 188386\n12:22, 15.06.2020 140556\n03:42, 04.07.2020 318\n00:23, 04.07.2020 7883\n00:18, 04.07.2020 24567\n00:12, 04.07.2020 7341\n23:59, 02.07.2020 134417\n16:46 Бугун 103704\n10:08, 02.07.2020 95397