“ЎЗИМДАН ЎТГАНЛАРИНИ ЎЗИМ БИЛАМАН” » MUZAFFAR.UZ\n“ЎЗИМДАН ЎТГАНЛАРИНИ ЎЗИМ БИЛАМАН”\nЎзбекистон халқ артисти, Алишер Навоий номидаги Давлат мукофоти лауреати Шерали Жўраев билан суҳбатларимизни мухлислари ҳамиша орзиқиб кутишади. Кўп ўқиган, кўпни кўрган, ҳаёт илмини, санъат илмини чуқур эгаллаган бу инсоннинг суҳбатларидан кўп бора баҳраманд бўлганмиз ва улардан бирини сизга ҳам илиндик.\n- Шерали ака, Нажмиддин Куброда “Кўрдимки, энг яхши дўст илм экан” деган гап бор. Бугун санъат илми ҳақида гаплашсак. Ўтган галги суҳбатларимизда ахлоқсиз қўшиқлар ҳақида ҳам суҳбатлашган эдик. Ахлоқсиз қўшиқларнинг одамга маънавий жиҳатдан зарар етказиши ҳақида Абдулла Қаҳҳор “Ёшлар билан суҳбат” китобида алоҳида таъкидлаган эди. Орадан шунча йиллар ўтиб ҳамки, қўшиқчилигимиздаги муаммолар ҳақидаги баҳсу-мунозаралар тугамаяпти.\n- Грипп касалига йўлиққан бемор битта ўзини эмас, эҳтиёт бўлмаса ,атрофидагиларини ҳам касал қилади. Бора-бора ҳамма тузалиши мумкин. Баъзида катта ёшдагилар тузалиб, болаларда эса касалликнинг асоратлари қолиши табиий ҳол. Санъатда ҳам шундай. Сиз айтган ахлоқсиз қўшиқларни, илм билан айтилмаган қўшиқларни кўпчилик санъат деб қабул қилади. Ёш болага иссиқ ёниб турган печкани кўрсатиб бу қўлингни куйдиради, торт, денг-чи,қулоқ солармикан? Афсуски, бола буни тушунмайди ва иссиқ печкани ушлайди. Куйгани йиллар ўтгач билинади. Куйганида эса қирқ ёшни уриб қўйган бўлади. Чет элларда бўлганимда, ишлагани ёки ўқигани кетган йигитлар “Сизни энди тушундик. Бошқа ашулалар қонимизни мазза қилдирмаяпти. Қўшиқларингизни эшитиб қон юриши нормаллашди” дейишади. Улар шу чоққача нималарни эшитишмади дейсиз, неча марталаб “маза”лари қочди, неча йиллар керак бўлди “маза”нинг таъмини тотиш учун. Ҳаёт фақат ўйиндан иборат эмас. Ўйин дискотекада бўлиши мумкин. Ўйнаб чиқиб кўчага чиқандан кейин ҳаёт бошқача-да. Йўқ, ҳаёт дегани бу эмас, ҳаёт дегани бошқа нарса, деб болаларимизга ўргатиб, тушунтириб боришимиз керак. Илгари ашулаларни айтмасдан олдин маъниси тушунтириларди. Бугун ундай эмас. Ҳамма хоҳлаган гапини куйга солиб айтиб ётибди. Мен янги чиққан хонандаларни эшитаяпман, аммо эшитолмайман.\n- Қўшиқ айтмай қўйган пайтларингиз кўп бўлганми? Бунинг сабаблари нимада?\n- Бўлган. Лекин бир марта қарийб бир йилга чўзилган. Айтолмай қолдим-да нима дейсиз энди. Кунларнинг бирида уйимнинг иккинчи қаватида ётибман. Ишкомдаги узумнинг барги мени уйғотаяпти. Барг қайрилди ва иккинчи томонида чиройли аёлнинг суврати кўринди. Ўрнимдан туриб телеканаллардан бирини бурадим. “Ҳиндистон” канали кўрсатаётган экан. Унда Озарбайжоннинг “Сегоҳ” мақоми ҳиндча янграяпти. Демак, “Сегоҳ” Ҳиндистонда ҳам чалинар экан. Воҳ-ҳ, шуни эшитиб мазза қилдим. Дарров хаёлимга “Эй гул, ёноғингни яширма мендан”деган сатрлар келди ва шу ерда янги қўшиқ туғилди. Узоқ вақт қўшиқ айтмай қўйганимнинг сабабини сўрадингиз. Бу ерда бошқа гап ҳам бор. Дунёда одамзод кўрмайдиган жуда кўп нарсалар бор бу дунёда. Қанчадан қанча ёндош оламлар кузатиб тургандир бизларни. Сиз билан биз кўрмаймиз буларни. Кўп нарсаларни биламизу, лекин билмаганликка олиб қўямиз. Уларнинг ичида ўзига яраша ёмон ҳаракат кўрсатаётганлари ҳам бор. Сизга иложи борича ёмонлик қилишга ҳаракат қилаётганлари бор. Ҳатто суратингни олиб, нина санчаётганлари-да бор, лўлиларга бориб куф-суф қилдирадиганлар, қўлидан келган ёмонликларини қиладиганлар бор. Ахир Расуллулоҳ саллалоҳу алайҳи ва салламни ётқизиб, олти ойлаб уйидан чиқармай қўйган ёвуз кучлар бор. Аммо Эгам ҳаммасини кўриб билиб турибди. Ҳар бир одам қилган қилган ёмонлиги учун ўз жазосини олиб келган ва олади.\n- Голиввуднинг дунёга танилган энг айрим машҳур артистлари фарзандларининг машаққатли, азобли йўлларни босиб ўтишини хоҳлашар ва ўз ҳолларига қўйишар экан. Сизда бу ҳолат қандай кечган?\n- Ўша санъаткорлар тўғри қилишади. Шундай бўлиши керак. Сабаби, болалар қийналмаса фойдаси йўқ. Мен ўғилларимни бирин-кетин атайлаб Андижонга, қишлоққа жўнатгандим. Ўша ерда яшаб ҳаётни ўрган, қийинчиликни кўргин, тўйлар чиқиб қолса пул топиб қорнингни тўйғаз, тирикчилингни қил, сабрли бўл, деб атайлаб шундай йўл тутганман. Бу бутунлай бошқа ҳаёт. Телевизордаги ҳаёт бутунлай бошқа. Мен ўзимдан ўтганларини ўзим биламан. Бу ҳақда кўп гапирганман, яна айтавераман. Қирғизистонда Кампиробод деган жой бор. Бир томони Ўзганга, иккинчи томони Жалолободга туташ бўлган жойнинг ўнг томонидаги яйловлар бобомга тегишли бўлган. Бутун Фарғона водийсига ўша ердан сув келади. Ўша ерлик одамлар бобомдан молларига ем сўрашар ва бобом сахийлик қилиб бериб юборар эканлар. Советлар бостириб киргач, уларнинг ерларини, бобом ва бошқаларнинг мол-мулкини тортиб олишиб, уйларини бузиб ташлашган. Ўшанда ҳамма нарсадан айрилишиб, ҳоллари забун бўлиб, оддий ишчига айланиб қолишган. Ҳамиша меҳнат қилиб юрган отам нима қилишини билмасдан, ўзимиз боқиб берамиз, деб улардан 500 та қўйларини сўраб олганлар. Ваҳоланки, шу қўйлар ўзларининг мулки бўлган. Ўшанда отамнинг отига мингашиб даштлардан, тоғлардан ўтардик. Акам 500 та қўйнинг ҳар бирининг белгисини танирди. Зокир акам ҳозир 70 ёшдан ошган, ҳалиям болаларига ишонмасдан қўй боқади, шу ёшида улоқ чопади, от ҳақида-ку, бир йил тинмасдан гапириши мумкин. Дунёдаги энг тўғри одам шу, дейман Зокир акам ҳақида. Кейинчалик отам ўша қўйларни қайтариб сотиб олган. Ўша йиллари одам қўли билан бажариладиган барча оғир меҳнатларни бажарганмиз. Очлик, совуқлик, ғариблик, ҳақоратлару, таҳқирланишларнинг барчасини бошдан ўтказганмиз. Тоғларнинг ичига, бошқа миллатларнинг ичига кириларди, у ёққа ўтсак ҳам ҳақорат қилишарди, бу ёққа ўтсак ҳам ҳақорат эшитардик. Биз ўзи киммиз, дердик. Отам жуда меҳмондўст одам эдилар, хоҳлаган пайтида қўйларини сўярдилар,келмаган одамни судраб об келиб меҳмон қилардилар. Отамнинг отига мингашиб Қамчиқ довонига ўхшаган яна беш-олтита довондан ўтиб, далалардаги, даштлардаги гулу-чечакларни диққат билан кузатардим, уларга тўймай тикилардим. Энди ўша манзараларни тополмайман.Энди фақат бориб кўриш керак,агар қолган бўлса. У нафас,у ҳаво барибир энди йўқ. У манзарани, у гўзалликларни ашулачи бўламан, элнинг кўнглидан жой оламан, деган одамлар кўришлари керак, чин юракдан ҳис қилишлари керак.\n- Бир мухлисингизнинг айтишига қараганда, 33-35 ёшингизда концерт қўйган экансиз ва томошабинлар орасида русийзабон миллатига мансуб бўлган инсонлар борлигини инобатга олиб, “Мама” деган рус тилидаги қўшиғингизни куйлаган экансиз. Бир рус аёли қаттиқ таъсирланиб йиғлаган ва “унинг қўшиқлари илоҳиёт билан боғлиқ” деган экан. Нега яна бошқа тилларда қўшиқлар куйламадингиз?\n- Куйласам бўларди. Институтда қўшиқлар айтиб анча танилиб қолган эдим. Операчиликда иқтидорим борлигини билишиб, мени Италияга олиб кетмоқчи бўлиб одамлар келган. Икки ўт орасида қолдим. ”Опера қонимда бўлмаса,боболаримнинг ҳам қонида йўқ, опера зўр санъат, ўзим ҳам яхши кўраман, лекин опера бошқа дунёнинг санъати. Мен халқ йўлида ашула айтадиган одам бўлсам. Тўғри, театрда опера қўшиқлари айтиб танилиб кетишим мумкин. Қайтиб келганимдан кейин шинавандаларим мени қабул қиладими-йўқми? Уларнинг олдида ким деган одам бўламан?” деб менга қарсак чалаётган, қўшиқларимни эшитаётган шинавандаларимни кўзим қиймай Италияга бормаганман. Бошқа тилларда куйлаш жуда осон. Бошқа тилларда қўшиқ куйлашдан осони йўқ. Озарбайжон, қирғиз, тожик тилларида қўшиқлар куйлаганман. У пайтларда бизда тил ўрганишга, чет тилларга бориб қўшиқ куйлашга имконият қайда дейсиз? Англия, Америка ва бошқа чет давлатларга чиқиш етти ухлаб тушимизга кирмасди. Бугун мустақиллигимиз туфайли санъаткорлар учун барча имкониятлар яратилган. Хоҳлаган тилида қўшиқ куйлаши ва чет элларга бориб қўшиқ куйлаши мумкин. Болаларимга ҳам тил ўрганинглар, имкониятларимиздан фойдаланинглар, дейман. Тил ўрганмаганлигим ичимдаги энг катта армоним.\nБилишдан сира уялмаслик керак\n- Уйқусиз тунларни бошидан ўтказмаган одам қандай қилиб яхши қўшиқчи бўла олсин? Ширин уйқудан воз кечиш керак, ҳаловатлардан воз кечиш керак. Ахши санъаткор бўламан деган ёшлар билмаганларини сўрасин, китоб титкиласин. Ҳар доим тилшунос,адабиётшунос олимлардан билмаганларимни сўраб келганман. Ҳозиргача ёш олимлардан сўраб тураман. Ярим тунда уйғотиб, улардан узр сўраб ғазаллардаги ўзим тушунмаган сўзларнинг маъносини қайта-қайта сўраб оламан. Билишдан сира уялмаслик керак, тортинмаслик керак.\nҲамма яхши-ю, бир сиз ёмонсиз\nҲаёт жуда катта мактаб. Ўзингизни бир тафтиш қилиб кўрадиган бўлсангиз ўзингиздан ёмон одам йўқдек. Ҳамма яхши-ю, биргина сиз ёмонсиз. Чунки ҳаётингизда кўп яхшиликлар қилишингиз керак эди, мақтангулик иш қилмабсиз, қилаётган ишларингиз одамларга ёқаяпти-ю, аммо ўзингизга ёқмай турибди. Ҳаётнинг одамзод англаб етган фалсафасими бу, билмадим...\nҲаёт бошқа, китоб бошқа\nОдамзодни китобда кўрсангиз бошқа, ҳаётда эса ундай эмас. Гул ҳаётда чиройли, китобдагиси эса чиройли эмас. Одамзодга Аллоҳ томонидан бериб қўйилган имкониятлар жуда катта. Хоҳлаган ишини қилишга ихтиёр берилган. Фақат ҳаммаси яхшилик йўлига бўлиши керак. Одам бирон нимадан ёмонлик ахтармаслиги лозим. Бизнинг энг катта хатоимиз- бир-биримиздан ёмонлик қидирамиз ва албатта, топиб оламиз. Бирон одамга ёмонлик соғиндикми, бас, шу ёмонликлар ўзимизга ёзилар экан. Бу қонун. Аллоҳ одамзодни нега дунёга келтирди? Бир-биримизга яхши гапириш, яхшилик қилиш, ёмонликдан қайтариш - бизнинг фарзимиз шу. Қўшиқчиликда ҳам шу. Ўғилларимга ҳам шу ҳақда кўп гапираман. Биз қилмаган яхшиликларни қилишсин. Бировга ёмонлик қилган бўлсак, Аллоҳдан кечирим сўраймиз.\n- Шерали ака, хонадонингизда элимизнинг энг таниқли, билимдон инсонлари билан қилган қизғин мулоқотли дискларингизни мухлисларингиз ҳар гал мириқиб эшитишади, маънавий озиқ олишади. Билсак бўладими, нега ўтган кунлар ёдингизга тушиб куйлаганингизда дийдангиз тўлиб йиғлай бошлайсиз,бошқаларни ҳам йиғлатасиз. Нималар сизни йиғлатади?\n- Қўшиқ куйлаётганимда уларда бўлиб ўтаёган воқеаларнинг, кечинмаларнинг руҳиятини ҳис қилмасам, мени таъсирлантирмаса, шу қўшиқни куйламайман. Кечинмаларимни ўзим кўрмасам айтолмайман. Воқеалар кинофилъм ленталаридек бирма-бир кўз ўнгимдан ўтади. Ўшанда дийдам тўлиб, кўзларимга ёш тўлиб келади.\nЭҳтиёт бўлиш керак\nҲар бир нарсани қўшиқ қилиб айтишдан эҳтиёт бўлиш керак. Шоир ўзининг бошидан ўтказган дардини ёзади, қўшиқ қилиб куйлаш мумкин бўлган жойлари бор, мумкин бўлмаган жойлари ҳам бор. Шеърни бир ўқиганда одамга ёқадиган томонлари бўлиши мумкин. Лекин бундай шеърлар ёзган одамини ҳам, куйлаган одамини ҳам жарга қулатади. Бу битта одамнинг дарди, кўпчиликники эмас. Уни айтсангиз ичидаги “аура”си вужудингизга ёпишиб қолади ва шу воқеа содир бўлмасдан қолмайди. Чунки ўзимнинг бошимдан ўтказганман ва эҳтиёт бўламан, ҳар бир жумлани ўйлаб,мулоҳаза қилиб кўраман, етти ўлчаб бир кесаман. Шогирдларимга ҳам бу ҳақда кўп айтганман. Шеър битган, қўшиқ куйлаган одам яхши ният билан ижод қилиши керак.\nЭртага нима бўлади, дердим\nСанъаткор ўзининг юриш-туриши, хатти-ҳаракати билан энг аввало болаларига ўрнак бўлиши керак.Ота ароқ ичса, сигарет чекса,ножўя йўлларга юрса,болалар ҳам отага тақлид қилади. Болаларим бир пайтлар менга ўхшаб мўйлаб қўйиб оларди. Уларга қараб ҳайрон бўлардим. Ёшлигимда кўча-кўйда бирон ортиқча хатти –ҳаракат қилиш ҳақида ўйламасдим ҳам.Тарбиямиз шундай бўлган. Ичимдан эзилиб кетсам ҳам ёмон ишни қилмасдим. Эртага нима бўлади, дердим. Ёмон хислатларимиз болаларимизга юқиб қолмаслиги керак. Мен ўзимни зўр одам деб ҳисобламаганман. Ўзимдаги етишмовчиликларни улар такрорлашини хоҳламайман.\n- Шерали ака,”Ўзбегим”, “Ўзбекистон Ватаним маним”,”Инсон ўзинг” каби деб номланган қўшиқларингизда мардонаворлик,улуғлик бор, Ватаннинг бир парчаси бор. Концертларда, йиғинларда одамлар сизга жўровоз бўлиб куйлашган. Чет элнинг энг машҳур хонандалари ҳам юрт,Ватан ҳақидаги қўшиқларни айтиб одамларни ортидан эргаштира олган. Саволим: Ватан ҳақида айтган янги қўшиқларингиз борми? Иккинчи саволим, ўзингиз айтишга улгурган ва улгурмаган қайси мавзуларни ўғилларингизга мерос қилиб қолдирмоқчисиз?\n- Ўйлаб кўрсам, биз мавзу қидириб кирмаган кўча қолмаган экан. Қидирса мавзу жуда кўп. Ўзбекнинг мақоми ҳали очилмаган қўриқ. Биз ўзимиз билмаган жойлари эҳе, қанчадан-қанча...Ўғилларимга “Шошмақом”ни чуқур ўрганинглар, ортинглардаги “багаж” тўлиб бораверади” деб ўқтираман. Эшитмаса бўлмайди. Эрон, Ҳиндистон, Европа мусиқаларинини эшитинг,улар ҳам керак, лекин биринчи навбатда ўзимизнинг мақомларни эшитиш керак. Ҳозирги кунда айтилаётган қўшиқлар ҳаммага ҳам ёқиши мумкин, бир соатга ёки уч кунга, ана боринг, уч ойгача ёқиши мумкин. Бора-бора уни эшитмай қўясиз,жонга тегади. Сабаби, бу нарса қонимизда йўқ, сингимай турверади. Енгил-елпи қўшиқларни айтаётганлар ўқимаган, китоб титкиламаган, машаққатларнинг, азобларнинг катта қозонида қайнамаган. Мен ўғилларимга мавзуни ўзлари қидиришларини, ўзлари ахтариб топишларини ҳамиша айтиб келганман. Биринчи саволингизга жавобим,Ватаним,юртим ҳақидаги қўшиқларни умримнинг охиригача, танда жоним қолгунича куйлаб ўтаман.\n- Хитой донишманди Конфуцийнинг ”Ҳеч ким сенга дўст эмас, душман ҳам эмас, лекин ҳар бир инсон сен учун улуғ устоздир” деган экан. Шу ҳикматли сўзларга муносабатингизни билмоқчи эдик?\n- Ҳақиқатдан ҳам ҳаёт йўлингда учраган яхшими-ёмонми, одамларнинг ҳар бири биз учун устоз. Улар сизни эҳтиёт бўлишга ўргатади. Огоҳ бўлишга ўргатади. Менга бир воқеани эслатдингиз. Ёнимда юриб менга ёмонлик қилмоқчи бўлган “устоз”ларим бўлган. Ёшлигимда филармонияда ишлаб юрган кезларимда, бошқалар 27 та концерт қўйишса, мен бир ойда 45 та концерт қўярдим. 27 та концерт қўйганлар 220 сўм маош олишса, мен 45 та концерт қўйиб 150 сўм маош олардим. Дам олиш деган нарсанинг ўзи йўқ. Тиним билмай концерт қўярдик. Лекин маош ўша-ўша. Ўша йили “Совет Ўзбекистони” газетасида санъаткорлар ҳақида фелъетон чиққан. Ўшаларнинг ичига мен ҳам кириб қолганман. Мени фалон идорага чақиришган, қабулхонада бир рус кишиси ўтирган экан. Шеърларимни унинг олдида нотўғри таржима қилишиб, роса обориб олиб келишган. “Мен нима қилдим, гуноҳим нима, ҳеч қандай ғализ қўшиқ айтганим йўқ” десам-да, хатом нимадан иборат эканлигини айтиб беришмаган. Уларнинг бошида мен устоз деб биладиган ёши улуғ инсон ҳам турган. Хато топиша олмаганларидан кейин ўша киши “Сен нега бизнинг олдимизга келмай, ғуддайиб бир четда турасан?” деб дўқ қилишгача борган. Кўрдингизми? Мана менинг айбим! Мана, менинг хатоим! Отам бизга катталарнинг олдига ҳадеб чопиб бораверма, қўл қовуштириб бир четда тур, деб тарбия берганлар. Шунинг учун ҳам ўғилларимга ўзингдан катталар билан дарҳол қўшқўллаб кўриш, деб ўргатиб қўйганман. Бизни ёмон кўрадиганлар бор. Нима учун ёмон кўришларини билмайман. Ўшаларга ҳам ҳамиша инсоф берсин, уларга ҳам яхшиликларни тилайман. Негадир ўзларини солиштириб аччиғи келадиганлар бор. Бу тақдир илоҳий. Ҳар бир бандасини шундай яратди ва шундай йўлларга солиб қўйди. Уни кўрдик, буни кўрдик. Ҳаммасини кўриб энди бир тарозига ҳам солиб кўр, деди. Тарозига солинса, хатоларимиз жудаям кўп. Хатоларим кўриниб қолмасин, деб кўчага ҳам кам чиқаман (кулади). Энг муҳим нарсани унутмаслигимиз керак. Юртимизга ҳамиша файзу-барака сўрашимиз, ундан кейин ўзимизга сўрашимиз керак. Шуни сўрасак, ҳаммаси жойида бўлади.\nШЕРАЛИ ЖЎРА У...\nОзодбек Назарбековга очиқ хат\nСанжар Сатторов Жабборович


Ислом динининг вужудга келиши » Dinshunoslik asoslari » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatDinshunoslik asoslari Ислом динининг вужудга келиши\nFayl hajmi 20,46 kB\n1.\tИсломнинг вужудга келиши\n2.\tМуҳаммад пайғамбар ҳаёти ва унинг ислом учун олиб борган курашлари. Макка даври\nИсломнинг вужудга келиши\nИслом (ислом дини) Арабистон ярим оролининг жанубий-ғарбий томонидаги вилоятларда, хусусан Ҳижоз воҳасида жойлашган Макка ва Мадина шаҳарларида яшайдиган араб қабилалари (қурайшлар) орасида VII асрнинг биринчи ярмида вужудга келган янги жаҳон динидир.\nИслом пайдо бўлиши арафасида Арабистоннинг ғарбида Ўрта ер денгизининг Шарқий қирғоқларида, шимолий Африкада (хусусан Мисрда) якка худоликка асосланган иудаизм (яхудолик) дини, шимол томондаги Византия (Ҳозирги Туркия) давлатида эса насроний дини (христиан) мавжуд бўлиб, бу динлар араблар орасида ҳам тарқалмоқда эди. Бу тўғрида Қуръонда ҳам маълумотлар берилган. (Бақара сураси).\nЎша даврдаги тарихий вазиятда араб қабилалари ва шаҳар давлатлари аҳолиси олдида қуйидаги тарихий вазифалар мавжуд эди:\n1.\tАраблар ҳаётида уруғчилик, қабилачилик тартиблари емирила бошлаб, қулчилик билан феодал тартиблари шаклланаётган эди. Натижада араблар ижтимоий турмушида табақаланиш, синфий тенгсизлик рўй бериб, бир томондан бой бадавлат хонадонлар, иккинчи томондан қашшоқ хонадонлар мавжуд бўлиб, ҳаётда юқори табақа оилаларида дабдабали тўй-маъракалар, айш-ишратбозлик, исрофгарчилик, маиший айниш авж олади. Айни пайтда камбағаллар, етим-есирлар аҳволи оғир эди. Раҳм-шафқат, адолат камайиб кетган эди. Бу хусусда Қуръонда (Нисо сураси ва бошқа сураларда) жуда кўп фикрлар айтилган.\n«Ислом - ихлос, тинчлик, омонлик, сулҳ, турли офатлардан саломат бўлиш, итоат , бўсуниш каби маъноларни англатади»\n(Қаранг: Поклик имондандир.Т., «Ўзбекистон», 1991 йил, 33-бет)\n2.\tАраб қабилаларининг бир қисми водий ва воҳалардаги қишлоқ ҳамда шаҳарларда яшаб, деҳқончилик, ҳунар-мандчилик ва савдо ишлари билан шуғулланарди. Бу жойларда маданият анча ривож топган эди. Макка ва Мадина маданият ва диний марказлар эди.\nБироқ ўша вақтларда арабларнинг кўпчилиги саҳроларда яшаб, улар чорвачилик билан шуғулланиб кўчманчилик ҳаётида яшаганлар. Шаҳарлик ва саҳройи-бадавий араблар орасида тез-тез талончилик урушлари юз бериб турганлиги тарихий манбаларда кўрсатилган. Арабларда уларни тартибга солиб турадиган марказлашган кучли давлат ҳам йўқ эди. Ана шундай кучли давлат тузиш тарихий заруриятга айланган. Бу давлат ижтимоий тарқоқликка барҳам бериб, арабларни бирлаштириши зарур эди.\n3.\tЎша даврда арабларда ғоявий-мафкуравий бирлик ҳам йўқ эди. Чунки, араб қабила ва уруғлари турли-туман динларга диний урф-одатларга амал қилганлар, айниқса аждодлар руҳига сиғиниш, айрим ҳайвонларни илоҳийлаштириш (тотемизм), айрим тоғлар, ғорлар, сув манбалари, дарахтлар, тошлар, осмон жисмларидан; ой, қуёш, юлдузларни муқаддаслаштириб уларга сиғиниш (фетишизм), инс-жинслар, девлар, алвасти, пари, афсонавий хизр каби ғайритабиий кучларга ишониш кучли бўлган. Қабилавий худолар, маъбудалар, яъни илоҳаларга эътиқод қилишарди. Каъба (тошдан қурилган тўртбурчак ибодат уйи) тўғрисида тарихий маълумотлар сақланиб қолган.\nИсломий давргача ҳукм сурган бу жоҳилия даври мушриқийлик бўлиб бу ҳам арабларни мафкуравий жиҳатдан бирлаштириш йўлидаги ғов эди. Кун тартибида кўп худолик - мушрикийликдан ваҳдониятга, яъни якка худоликка ўтишдек муҳим тарихий вазифа турар эди.\n4.\tШаҳар бойлари ва бой чорвадорлар орасида кўп хотин олиш, кўп кунларга чўзилган дабдабали тўй-маъракалар, ичкиликбозлик, қимор ўйнаш, фоҳишабозлик каби ярамас одатлар кенг тарқалган эди. Айрим араб оилаларида қиз болаларни ерга кўмиб ташлашдек даҳшатли одат ҳам бор эди. Кун тартибида ана шундай аҳволга барҳам бериш вазифаси ҳам мавжуд эди.\nЮқорида санаб ўтилган тарихий вазифаларни фақат Оллоҳ хоҳиш иродаси бўлган Ислом дини куч-қуввати билангина бажармоқ мумкин бўлди. Оллоҳга иймон-эътиқодга даъват қилиш фаолиятини ханифалар бошлаб юборган эдилар.\nХанифалар (ханиф, арабча сўз бўлиб, маъноси чинакам эътиқод қилувчи, тақвадор киши) демакдир. Ўз ҳаётини якка худога эътиқод қилишга даъват қилишга бағишлаган.\nИслом дини вужудга келмасдан илгари араблар орасида якка худолик ғоясини тарғиб қилиб чиққан руҳонийлар ханифлар эди. Ханифлардан Сижжаҳ, Тулайҳ, Асвад, Мусайлима кабиларнинг исмлари манбаларда тилга олинган. Ханифлар ўша даврда араб қабилалари ўртасида кенг ёйилган мушрикийликка қарши чиқиб якка худоликни тарғиб қилиб чиққанлар. Ханифлар Тангри, Воҳид, Карим, Фахим. Раҳмон, Акбар, Таоло, Одил кабиларнинг ҳар бири Оллоҳнинг, яратувчининг сифатлари деб тарғиб қилганлар. Ханифлар одамлар аҳлоқидаги баднафслик, очкўзлик, аҳлоқий бузуқлик, шуҳратпарастлик, дабдабабозлик, ҳаддан зиёд исрофгарчи-ликка олиб борадиган катта тўйлар, маъракалар қилишни қаттиқ қоралаганлар ва аксинча, инсоф, адолат, нафсни тийиш, ўзгалар ҳаққидан ҳазар қилиш, бир-бирларига ёрдам қилиш, ватанни севиш, илм-маърифатни эгаллаш каби фазилатларни тарғиб қилганлар. Улар турли бутларга сиғинишга чақир-ганлар. Ортиқча урф-одатларни бидъат деб ҳисоблаганлар.\nМуҳаммад пайғамбар ҳаёти ва унинг ислом\nучун олиб борган курашлари. Макка даври\nМуҳаммад Ибн Абдуллоҳ ёки Муҳаммад пайғамбар Саудия Арабистонидаги Макка шаҳрида Қурайш қабиласининг Хошимийлар хонадонида мелодий йил ҳисобида 570 йилда туғилган. Илк Ислом манбаларидаги маълумотларга қараганда, Муҳаммад «фил эгалари юриши» деб аталган тарихий воқеадан эллик кун кейин таваллуд топган. Ислом анъанасида бу 1-«фил йили» рабиъ-ул-аввал ойининг 12-куни деб қабул қилинган. Ал-Хоразмий ва ал-Берунийларнинг аниқлашларича, бу тарих 570 йилнинг 20 апрелига тўғри келади.(Қаранг: Муталлиб Усмонов. Қуръони Карим ва жаноби Расулулоҳнинг амаллари.Т., «Нур». 1992 йил, 5-бет).\nАрабистон саҳроларида кўчманчи чорвачилик билан шуғулланган Қурайш қабиласининг ўндан ортиқ уруғи V аср бошларида Макка воҳасига жойлашиб, ўтроқлашган эди. Бу жойда мавжуд бўлган Каъба ибодатхонаси Иброҳим пайғамбар ўғли Исмоил билан бирга бошпана учун қурган, деган ривоятлар ҳам бор. Зам-зам булоғи ҳамда унинг атрофидаги ерлар қадимдан араблар ўртасида муқаддас ҳисобланган ва вақти-вақти билан бу ерни зиёрат қилиш қабилалар ўртасида одатга айланиб кетган. Чунки, Каъбада қабилаларнинг ўз худо-илоҳалари-ю маъбудалари учун қўйган бутлари, санамлари, ҳайкаллари мавжуд бўлиб, уларнинг жами сони 360 та эди. Ана шу худоларга атаб ҳар йили баҳор ва ёз ойларида Арофат тепалигида араблар туя, мол, қўй каби ҳайвонларни сўйиб худойилик қилганлар. Каъба ёнидаги қора тошга сиғиниб, унинг атрофидан айланиб зикр рақсига тушганлар. Зам-зам сувидан истеъмол қилиб, унга жаннатдаги кавсардан ер юзига отилиб чиққан муқаддас неъмат суви деб билганлар. Шу тариқа V аср ўрталаридаёқ Макка шаҳарга айланган. Маккада катта бозорлар вужудга келиб, унга атрофдаги араб қабилалари, узоқ юртлардан ҳам саводгарлар келишиб тижорат ва зиёрат қилганлар. Ҳозирги вақтда ҳам ана шу жараён хаж маросими номи билан давом этмоқда.\nМаккадаги ҳошимийлар хонадони нуфузли уруғлардан ҳисобланган. Муҳаммад авлодлари шу хонадондан чиққан. Муҳаммад ҳам ёш бўлган пайтларида Макка зиёратгоҳлари-нинг тасарруфи ҳошимийлар қўлида бўлиб, унинг бобоси Абдул Муталлиб Каъбанинг бош шайхи, эшик калитларини сақловчи эди. Абдул Муталлибнинг олтита ўғли бўлиб, иккинчиси - Абдуллоҳ Муҳаммаднинг отаси. У Муҳаммаднинг туғилганини эшитиб савдо карвони билан фаластиндан қайтиб келаётиб юрак оғриғи касалидан Мадинада вафот этган. Онаси Омина эса чақалоғини кўтариб карвон билан қайтгани ҳақида манбаларда маълумотлар мавжуд.\nЎша даврда Маккада ўзига тўқ араблар орасида фарзандини атрофдаги қишлоқлардаги аёлларга эмизишга бериш одати бўлган.\nМуҳаммадни ҳам бобоси Саъд ибн Бакр қабиласидаги Ҳалима Исмли аёлга эмизишга берган. Муҳаммад энага бағрида беш ёшигача яшаган ва кейин маккага, уйига олиб келинган.\nБу ўринда шуни ҳам тилга олиб ўтиш керакки. Муҳаммад беш ёшида, ҳали Ҳалиманинг бағрида яшаётган вақтидаёқ келажакда пайғамбар бўлиши учун осмондан иккита фаришта тушиб кўкрагини очишгани, қалбидаги инсонларга хос бўлган ғараз ва ёмонликларни илдизи бўлган қора қони олиб ташлангани ва қалбини поклашгани ҳақида ривоят бор. Бу воқеани ислом тарихида «Саъд» воқеаси деб аталади.\nМуҳаммад олти-етти ёшлигида, яъни онаси Омина ҳаётдан кўз юмгач, уни бобоси Абдумуталлиб ўз тарбиясига олган. «Абдумуталлиб Муҳаммад аллайҳиссаломни ўз болаларидан юқори тутиб ҳар тарафга борсалар олиб борар эрдилар».(Қаранг: Бадойиъу-р-ривоят.Т., «Ёзувчи» нашриёти, 1995 йил, 12-бет).\nЛекин орадан икки йил ўтиб, бобоси ҳам вафот этган. Шундан кейин Муҳаммад тарбияси катта амакиси Абу Толиб қўлида бўлган. Болалигида у амаксининг қўй ва эчкиларини боққан. Кейинчалик Абу Толиб Муҳаммадни бир маротаба карвон билан Суриянинг Бусро шаҳридаги бозорга ҳам олиб борган. Анча вояга етганда Муҳаммад савдо карвонларини тузишда хизмат қилган. 595-йилда амакисининг маслаҳати билан Муҳаммад бадавлат бева аёл Хадичанинг хизматига кириб, унинг молларини карвон билан Сурияга олиб бориб сотиб келган. Орадан кўп ўтмай, у Хадичага уйланган.\nИлк Ислом манбаларида Хадичанинг ёши ҳақида икки хил маълумот учрайди. Оврупо исломшунослари Муҳаммад 25 ёшида ўзидан 15 ёш катта бўлган аёлга уйланган, деб камситиш мақсадида, фақат ана шу маълумотлардан биттасини мутлоқлаштирганлар. Уларнинг асарлари орқали бу маълумот Совет миллий ва тарғибот адабиётида ҳам кенг тарқалган эди.\nАслида, иккинчи маълумот ҳам мавжуд бўлиб, бу маълумотлар Муҳаммаднинг кейинги хотини ойша сўзларига асосланган.\nШунга кўра Муҳаммад уйланган вақтда 23 ёшда, Хадича эса 28 ёшда бўлган. Бу маълумотни ҳақиқатга яқинроқ деб ҳисоблаш керак, чунки Хадича Муҳаммаддан олтита фарзанд кўрган. Биринчи кўрган фарзанди, ўғлига ал-Қосим деб исм қўйган, у икки ёшлигида вафот этган. Тўрт қиз: Зайнаб, Руқия, Умми-Гулсум, Фотималар катта бўлиб турмуш қуришган. 613 йилда эса яна бир ўғил кўрган бўлиб, унга ат-Тоҳир деб, исм қўйган, у гўдаклигида вафот этган.\n(Қаранг: Муталлиб Усманов. Қуръони Карим ва жаноби Расулуллоҳнинг амаллари.Т., «Нур» , 1992 йил 9,73-бетлар).\nМуҳаммад билан Хадича 15 йилга яқин ғоят тинч ва яхши турмуш кечирганлар. Қизларини турмушга узатганлар. Зайнабни узоқ қариндошининг ўғли Лакит Абул-Ос ибн Рабига, Руқия билан Умми-Гулсумни эса амакиси Абдул Уззанинг икки ўғлига, Фотимани амакиси Абу Толибнинг ўғли Алига турмушга берганлар. Оилада: Муҳаммад, Хадича, Фотима, Али, озод қилинган қул-ўғил Зайд ибн ал-Хориса, ҳаммаси бўлиб беш жон яшашган.\nСавдо ишлари билан Сурия, Фаластинга борган вақтларида Муҳаммад иудаизм (яҳудий) ва насроний (христиан) динлари билан танишган, катта руҳонийлар суҳбатида бўлиб, якка худо ва пайғамбарлар, айниқса Мусо (Моисей) ва Исо (Иисус) пайғамбарлар тўғрисида кўп қизиқ маълумотлар эшитиб, таъсирланган. Ёшлик пайтларида бобоси Абдул Муталлиб ва унинг суҳбатларида қатнашган уламолардан дин тўғрисида кўп сабоқ олган эди. У бир неча йиллар мобайнида мутассил равишда диний тафаккур ва ибодат билан шуғулланиб турган. Унинг хотираси кучли бўлиб, хулосалар чиқаришга қобилиятли бўлган. Ниҳоятда тақводорлик билан ҳаёт кечирган. Муҳаммад Макка яқинидаги Хиро ғорига бориб доимо ибодат қилган, бир неча куну тунларни шу ғорда ўтказиш одати бўлган. «Диний ёзувларни биладиган одам» сифатида танилган қариндоши Варақа ибн Навфалдан ҳам таълим олган.\nМуҳаммад пайғамбар 610 йилда 40 ёшида Маккада актив Ханиф сифатида фаолият бошлаб, Ислом дини, барча борлиқнинг, у дунё-ю бу дунёлар эгаси Оллоҳни тарғиб қилиб, ҳаммани янги динга эътиқод қилишга даъват эта бошлаган.\nМуҳаммадга ваҳий келган. Оллоҳдан фаришта Жаброил ваҳий келтирган. (Ваҳий - луғавий маъноси: «Уқдириш», «дилига солиш» мазмунида Оллоҳнинг пайғамбарига юборган амри).\nМуҳаммаднинг Ислом дини учун олиб борган кураши икки даврга: Макка ва Мадина даврларига бўлинади.\nИсломни Макка давридаги тарғиботи, мушрикийликка қарши олиб борган кураши, мелодий 610 йилнинг 15 дан 16 августга ўтар кечасидан бошланиб то 632 йилнинг 8 сентябр-игача, яъни 23 йил давом этган.\nИбн Исҳоқ-Ибн Хишомнинг «Сирату-р-Расул-Оллоҳ» асарида шундай ривоят келтирилган: Муҳаммад Хиро ғорида тунаб қолган бир кечада осмондан овоз эшитган ва фаришта Жаброил унга «Ўқи!» деб буюрган. У «Мен ўқишни билмайман»,-деб жавоб берган. Жаброил яна «Ўқи!» деб икки бор такрорлаган ва ҳар дафъа у оғир азоб чеккан. Охирида фаришта унга кўрсатиб турган ёзувни беҳос ўқиган. Кейин Жаброил унинг Оллоҳнинг элчиси қилиб олинганини айтган. (Қаранг: Юқоридаги китоб, 10-бет).\nРасулиллоҳ Хиро ғоридан қайтиб келиб, бўлган воқеани ва Қуръон сурасининг ваҳий қилинганини хотини Хадичага айтган ва дарҳол Хадича ваҳийни калима қилиб қайтариб мусулмон бўлган.\nҚуръоннинг 96-«Алақ», Лаҳта қон сурасининг дастлабки бешта оятида:\nИқраъ бисми раббика-л-лази халак\nХалака-л-инсона мин алак\nИқраъ ва раббука-л-акрам\nАллази аллама би-л-калами\nАллама-л-инсона мо лам яълам\nЎқи, яратган Парвардигорнинг номи билан\nИнсонни лахта қондан яратганнинг номи билан\nЎқи, Парвардигоринг фазлу карамли\nУнинг ўзи қалам билан ўргатган\nИнсонга унинг билмаганини ўргатган.\nДастлабки ваҳий келган кечаси «Лайлатул қадр»-мазмуни «қудрат кечаси» ёки «тақдир кечаси», илоҳий қудрат туфайли Қуръон юборила бошланган ва унда исломийлар тақдири белгиланган кеча, деган маъно мавжуд.\nМусулмонлар Лайлатул қадр кечасини муқаддас деб билишлари ана шундан пайдо бўлган. Диндорлар ҳар йили шу кечада Оллоҳ ҳар бир мусулмон ибодат пайтида илтижо қилган тилагини ҳисобга олиб, унинг тақдири ҳақида ҳукм чиқаради, бахт ато этади, деб ишонадилар. Шунинг учун ҳам лайлатул қадр кечасида Қуръон ўқиб, Оллоҳга илтижо қилиб чиқиш расм бўлиб, у катта савоб ҳисобланади.\nМуҳаммад Расулиллоҳ тарғиботига дастлаб яқин қариндошларидан бир қисми ишониб, унинг издошларига айланишди. Исломни қабул этганлар сафи кенгайиб борган. Қурайш қабиласидаги ёшларнинг бир қисми ҳам пайғамбарга ишониб исломни қабул этганлар. Муҳаммад дастлабки тўрт йилда ўз ҳовилисида тарғибот олиб борган. Унинг тарафдорлари 35 кишига етгач, бадавлат задагонлардан бирининг ўғли ал-Аркам 614 йилда йиғилишларни ўз ҳовлиси-да ўтказишни таклиф қилган. Ал-Аркам ҳовлисида исломни қабул қилган Умар ибн-ул-Ҳаттоб 40-мусулмон бўлган киши ҳисобланади. Ислом тарихида дастлаб исломни қабул қилган 40-45 кишилар обрў-эътиборли бўлиб, улар орасидан кейинчалик Абу Бакр, Умар, Али, Жаъфар каби улуғ кишилар етишиб чиққанлар.\nМуҳаммад ва унинг сафдошлари доимо бирга бўлишиб, тўйларда ҳам, азада ҳам, намозу рўзаларда, ифторлик ва жумада ҳам ҳамкорликда бўлиб, бир-бирларининг аҳволидан хабар олишган, ёрдам қилишган, манфаатлари, оила, мол-мулклари доимо баҳамжиҳатликда яшаган ва тасарруф этилгани учун уларни «мўминлар жамоаси» деб аташган. «Мўмин-мусулмон» атамаси ана шу тариқа пайдо бўлган.\nАна шу дастлабки босқичда Муҳаммад пайғамбар тарғиботида одамларни якка худо Аллоҳга иймон келтиришга даъват этади. Якка худога иймон моҳияти Иброҳим пайғамбар эътиқодини тиклаш, одамларни ҳалолликка, бировнинг ҳаққига хиёнат қилмасликка чақириш мазмунида талқин этилади. Савдо билан шуғулланиш савоб иш, пулга фойда олиш (судхўрлик) эса қаттиқ гуноҳ дейилади, охират яқинлашгани-ни, у кун келгач, Оллоҳ барчанинг ишини ҳисоб-китоб қилиши, охират кунининг даҳшатлари, ҳар кимнинг қилмишига яраша ажр борлиги, яъни гуноҳкорлари дўзахга, савоб ишлар қилганлари жаннатга тушиши каби ғоялар тарғиботнинг асосий мазмунини ташкил этган.\nМаккада нозил бўлган суралар охират ва ажр масалаларига кўпроқ бағишланган бўлиб, улар одамлар руҳига кучли таъсир этган.\nМасалан: 81-ат-Таквир (Букланиш) сурасида:\nВа иза-лишору уттилат\nВа иза-л-вухушу хушират\nВа иза-л-бихору сужжират\nВа иза-л-нуфусу зуввират\nВа иза-л-мавъудату сутилат\nБи-аййи занбин кутират\nВа иза-с-сухуфу нушират\nВа иза-с-самаъу кушират\nВа иза-с-жахиму суъират\nВа иза-л-жаннату узлифат\nАлимат нафсун мо ахзарат\nЮлдузлар тўкилиб тушганда.\nТоғлар ўрнидан қўзғотилганда\nЎн ойлик ҳомиладор туялар қаровсиз қолганда\nҲайвонлар бир жойга тўпланганда\nЖонлар жонлар билан туташганда\nТириклайин кўмилган қизларнинг\nҚандай гуноҳи учун ўлдирилгани сўралганда\nЎрама ёзувлар очилганда\nОсмоннинг ёруғи сидириб олинганда\nЎшанда ҳар бир жон нимани ҳозирлаганини билади.\n(Қаранг: ўша китоб. 17- бет)\nМаккада нозил бўлган суралар 90 та бўлиб, улардан 81,83,84,101,102,107-сураларида мол-дунё кўпайтиришга интилиб, одамгарчиликни унутадиган кишилар, одамларни тарозидан алдаб, ёлғон гапириб, фирибгарлик қилиб, пулга фойда олиб, мол-дунёсини кўпайтирадиган қалбларнинг иши қораланади. Бева-бечораларга, етим-есирларга ғамхўрлик қил-майдиган, қўл узатган гадони ҳайдайдиган қаттиққўл, шафқатсиз, тошмеҳр одамлар танқид қилиниб, раҳмдиллик, инсонларга ёрдам қилиш тарғиб этилган.\nБундай умумбашарий ва инсоний ҳисларга, аҳлоқий ҳалоллик ва покликка даъват, ғоятда ширали ва чиройли қилиб тиловат этилган оятлар, айниқса, ёшларга кучли таъсир қилганлиги сабабли улар исломни бажонидил қабул қиладилар, уларни бу йўлдан ота-оналарининг жазоси ҳам қайтара олмайди, хусусан қуллар исломни эътиқодга айлантирадилар.\nБироқ Муҳаммад 615 йилда халқ йиғинлари ва анъанавий қурбонлик ўтказиладиган Сафо тепалигида халққа очиқ мурожаат қилиб, Ислом динига киришга даъват қилиб, аввалги маъжусийлик билан мушрикийликни қаттиқ қоралади. Айниқса навбатдаги қабилавий худоларга қўйилган илоҳа ҳайкалларни синдириб ташлашга чақиргач кескин қаршиликка учрайди, тўқнашув, таҳқирлар бошланади.\nМаккаликларнинг ота-боболари Аллоҳни танимагани учун дўзаҳда азоб чекмоқдалар, деган мазмундаги оятлар маккалик зодагонлар, савдогарларнинг юқори қисмида норозиликни кучайтирди. Шундан кейинги вақтларда пайғамбар ва унинг сафдошларининг аҳволи ёмонлаша бошлади.\nМуҳаммаднинг амакиси Абд ал-Узза илгаридан ислом тарғиботига қарши эди, у ҳошимийларни чақириб хонадонимиз обрўсини тўкаяпсан, деб пайғамбарни ҳақорат қилди. Унинг хотини уммавийлар уруғининг раҳбари Абу Суфъёнинг қизи Умма Жамил эрининг тарафини олиб, пайғамбар уйига ўтадиган йўлига ҳар куни тиканакларни тўплаб қўяди, натижа-да пайғамбар уйига қийинчилик билан киради. Абд ал-Узза Қуръоннинг 3-сурасида «Абу Лаҳаб», яъни («Оловнинг дўсти») «дўзахи» деб лақаб олади. Абу Лаҳабнинг икки ўғлига пайғамбарнинг Руқия ва Умми Гулсум деган қизлари тушганлигини айтган эдик. Абу Лаҳаб уларни талоқ қилдириб, уйига жўнатиб юборади, бу катта ҳақорат эди.\nВазиятни енгиллаштириш мақсадида мусулмонларнинг бир қисмини пайғамбар 615 йилда Хабашистонга (ҳозирги Эфиопия) жўнатади. Бу биринчи ҳижратга Усмон Ибн Аффон бошчилик қилади. Кейинги бир неча ой ичида вазият бироз юмшайди. Лекин 615 йил охирида вазият яна оғирлашиб кетади.\n80 дан ортиқ мусулмонлар иккинчи ҳажратга яна Хабашистонга жўнайди. Қурайш хонадонларининг задогонлари Абу Толибдан, ё Муҳаммад тарғиботини тўхтатсин ёки ҳошимийлар хонадонидан ҳайдалсин, деб талаб қиладилар. Абу Толиб бу талабларни қатъиян рад қилади. 200-300 ҳошимий пайғамбар ҳовлиси атрофига чодир тикиб уни ҳимоя қиладилар. Бундай ноқулай вазият икки йилдан кўпроқ давом этади.\n619 йилнинг июль ойида Абу Толиб вафот қилади, икки ойдан сўнг эса Хадича ҳам оламдан ўтади. Ҳошимийлар хонадонига Абу Лаҳаб бошлиқ бўлиб қолади. У Муҳаммадни уруғ ҳимоясидан маҳрум, деб эълон қилади. Бу ҳолат Муҳаммад ҳаётини хавф остида қолдиради. У асранди ўғли Зайд билан яширин ҳолда Маккадан чиқиб Тоиф шаҳрига йўл олади. Лекин тоифликлар уларни масхаралаб, тошбўрон қилиб ҳайдайдилар. Муҳаммад ғоятда оғир руҳий ҳолатда орқага қайтади. Сўнг у Хиро ғорига яширинади. Обрўли Навфал авлодидан бўлган Мутъим Ибн Али Муҳаммадни ўз уйига қабул қилади. У қуролли гуруҳи билан Кабъа олдига келиб пайғамбарни ўз ҳимоясига олганлигини эълон қилади. Пайғамбар ўз тарафдорлари орасида тарғибот олиб боради, маккалик зодагонлар билан эса тўқнашмасликка ҳаракат қилаверади.\nПайғамбарнинг тарғиботи 620 йилнинг июль ойида Ясриб шаҳридан хажга келганларга катта таъсир кўрсатади. Хаждан қайтиб борганлар орқали Ясриб аҳолиси ўртасида бу тарғибот ҳақида ижобий фикр ёйила бошлайди. Маккадан 350 километр шимолда жойлашган Ясриб воҳасида яшайдиган Авс ва Хаэраж номли араб қабилалари ўртасида доимо зиддиятлар мавжуд эди. Бундан ташқари, бу икки қабила билан ўша воҳада қўшни бўлиб яшайдиган Кайнука, Нзир, Курайза деган яҳудий қабилалари ўртасида ҳам тез-тез тўқнашувлар бўлар эди. Қабилалар ўртасидаги ихтилофни бартараф қиладиган бир тадбиркор «ҳакам» бўладиган шахсга катта эҳтиёж сезилар эди.\n621-622 йиллардаги ҳаж мавсумларида Ясриб вакиллари Муҳаммад пайғамбар билан Макка яқинидаги Акаба деб номланган жойда икки маротаба учрашдилар. Бу учрашувларда Муҳаммадни сафдошлари билан ясрибга таклиф қилишиб, агар пайғамбар «ҳакам»лик қилишга кўнса, ясриб аҳли исломни қабул қилиб, пайғамбарни ўзларига бошлиқ этиб сайлашларини ваъда берадилар. Ўртада келишув бўлди. Ясрибликлар жўнаб кетгач, Муҳаммад ва унинг тарафдорлари аста-секин Ясрибга кўника бошлайдилар. Ниҳоят 622 йил 9 сентябр кечаси Муҳаммад Абу Бакр билан яширин равишда Ясрибга жўнаб кетиб, 16 кун йўл босиб 622 йил 24 сентябрда ясрибга эсон-омон етиб келадилар. Ясрибликлар уларни яхши кутиб оладилар, пайғамбар ниҳоят янги жойда бемалол дам олиши мумкин бўлди. Бу кўчиш арабча хижрат дейилади. Мусулмон йил ҳисоби - ҳижрий йил шу 622 йилдан бошланади.\nTeglar: Му1203аммад билан 1203ам бўлган бўлиб пай1171амбар унинг 1179илиб Макка Ислом мавжуд катта борган 1203ар 1179абул тарихий араблар йилда орасида вужудга\nVI-VIII асрларда Марказий Осиёда диний-фалсафий фикрлар\nVI-VIII (6-8) асрларда Марказий Осиёда диний-фалсафий фикрлар\nИлк урта асрларда Хиндистон


Швейцария Гулнора Каримованинг «музлатилган» пулларидан 133 млн долларини Ўзбекистонга қайтаради / Ўзбекистон янгиликлари, энг сўнгги хабарлар\n«Олти йилдан бери олиб борилаëтган мураккаб жиноят иши терговининг бир қисми сифатида Бош прокуратура Ўзбекистон бозорига кирмоқчи ëки фаолиятини давом эттирмоқчи бўлган хорижий компаниялардан йирик миқдордаги ноқонуний йиғимлар олиниши схемасини фош қилувчи далилларга эга бўлди. Бу схема доирасида йиғилган пуллар хорижда, асосан Швейцарияда ювилган. Ушбу текширувлар асосида 130 миллион франк қийматдаги активлар Ўзбекистонга қайтарилади», — Швейцария Бош прокуратураси бу ҳақда хабар қилади.\nБу маблағлар Гулнора Каримованинг қариндошига нисбатан тергов жараёнида мусодара қилинган эди. Номи келтирилмаган шахс, прокуратура маълумотига кўра, 2004 йилдан 2013 йилга қадар Швейцарияда турли компаниялар номига ҳисобрақамлари очиш билан шуғулланган, кейинчалик бу ҳисоб рақамлари ўтказилган маблағларни яширишда фойдаланилган. У Каримовага тегишли активларнинг ҳақиқий эгасини яшириш мақсадида сохта банк ҳужжатлари тайёрлаган. Текширувлар давомида бу шахсга 390 минг франк миқдоридаги жарима қўлланган.\nБундан ташқари, прокуратура 130 миллион франкдан ортиқ маблағни Ўзбекистонга қайтариш мақсадида мусодара қилган. Айни вақтда Швейцарияда бу иш доирасида яна беш нафар гумонланувчи терговда бўлиб турибди, уларнинг ҳисобларидаги 650 миллион франкдан ортиқ маблағ ҳам музлатилган.


Болалар мeҳнати: дунёни ўйлантирадиган муаммо | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа ЯнгиликларБолалар мeҳнати: дунёни ўйлантирадиган муаммо\nБирлашган Миллатлар Ташкилотининг Болалар Жамғармаси – UNICEF маълумотларига қараганда, болалар меҳнатидан фойдаланиш дунё миқёсидаги муаммодир. Аниқроқ айтадиган бўлсак, дунё виждонидаги чандиқ. Жамғарма, тараққий этган давлатлар бу йўлда кўпроқ ишларни бажариши лозим, дея фикр билдирмоқда.\nUNICEFнинг сўнгги ҳисоботига кўра, дунёдаги ҳар ўн иккинчи бола қул, аскар ёки фоҳиша сифатида ишлашга мажбурланади. Турли оғир ва жирканч ишларга зўрланаётган болалар сони бугун 200 миллиондан ҳам ошиб кетган. Бола меҳнатидан фойдаланиш одам яшамайдиган Антарктидадан ташқари, барча қитъаларни қамраб олган. Аммо сон жиҳатидан Африка ва Осиё мамлакатлари қора рўйхатнинг олдида. Болаларни оғир меҳнатга мажбурлаш дунёнинг аксари мамлакатларида учрайди, аммо ҳар бир ҳудудда ўзига хос меҳнат турлари кенг тарқалган.\nДейлик, Осиёнинг қашшоқ мамлакатларида болалар чидаб бўлмас шароитларда, иссиқ ё совуқ, оғир ё енгил демай, дуч келган ишни қилиб бир бурда нон топишга мажбурлар. Африкада эса нон топиб ейиш ташвишидан ташқари, уруш кечаётган ҳудудларда болаларни аскарлик қилишга ҳам мажбурлашади. Европада эса дунёнинг камбағал мамлакатларидан келтирилган болалар фоҳишалик билан пул топишга ундалиши ҳақида айтилади.\nБолалик — подшолик, дейдилар. Аммо ўша подшолик кушандаси, айни кунларда қашшоқлик бўлиб турибди. Ҳисоботга кўра, жаҳондаги қашшоқлик ҳамон болалар бахтига чанг солаётган асосий омиллардан бўлиб қолмоқда.\nБирлашган Миллатлар Ташкилоти ривожланган давлатлар кўмагида 2015 йилгача жаҳондаги қашшоқликни тенг ярмига қисқартириш ва болалар ўлимини камайтаришга бел боғлаган. Хусусан, қашшоқ мамлакатларнинг қарзларидан кечиш ёки уларни камайтириш, дунёдаги савдо-сотиқ ишларига барча давлатларнинг иштирок этишларини таъминлаш борасида сўз кетмоқда.\nАммо бу каби режаларни амалга ошириш йўлида ҳали бирон узил-кесил келишувларга келинмаган. Бунинг устига, айтилаётган таклифлар амалга ошган тақдирда ҳам, асосан, Африка, Осиё ва Жанубий Америкада оғир меҳнат остида қолаётган миллионлаб болаларнинг ҳаёти тез фурсатда ўнгланиши даргумон.\nUNICEF ҳисоботи бой давлатлар бераётган ёрдамлари миқдорини йилига 50 миллиард долларга кўпайтириши керак, деган чақириқ билан чиққан. Лекин қатор кузатувчиларнинг айтишларича, қашшоқ мамлакатлардаги болалар ҳаётини ўнглаш учун пул ажратишнинг ўзи етарли эмас. Сабаби, коррупция ва порахўрлик кўп жойларда авж олган. Шу боис ажратилган маблағ эҳтиёжманд норасидалар ҳаётини яхшилашга имкон бермаслиги эҳтимоли каттадир.\nБола меҳнатидан фойдаланиш ҳоллари қанчалик кўп сабабларга бориб тақалмасин, ҳеч бири норасидаларнинг саломатлиги ва таълим олиш ҳуқуқига дахл этмаслиги лозим. Аммо камбағал давлатларда боланинг кучи ва ақлидан оилада ёки жамиятда фойдаланиш одатий ҳолдир. Дейлик, Афғонистонда отасини йўқотган оилаларда тўнғич ўғил дуч келган ишни бажариб бўлса ҳам рўзғор ташвишини тортишга мажбур. Акс ҳолда, оиладаги хотин-қизлар фақат тиланчилик билан шуғулланиб, рўзғор тебратишлари мумкин.\nКўплаб давлатларда бола ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоя қиладиган қонунлар мавжуд бўлсада, улар деярли ишламайди.Камбағаллашиб қолган минтақадаги кўплаб оилалар бугун фарзандлари топган пулга бутун бир оилани тебратмоқда. Болалар асосан ҳаммоллик, мардикорлик қилиб пул топадилар. Омади чопганлари эса енгилроқ савдо-сотиқ билан шуғулланишлари мумкин. Аммо савдо-сотиқ билан шуғулланиш ёки бирон корхонада ишлаб пул топиш имкони бўлмаган қишлоқ ҳудудларида муаммо ўткирдир.\nБирлашган Миллатлар Ташкилоти бутун дунёдаги қашшоқликни тугатишда бой давлатлар кўпроқ масъулият ҳис этишлари керак, демоқда. Аммо кўплаб кузатувчиларнинг фикрига кўра, болалар меҳнатидан фойдаланадиган мамлакатлардаги ҳукуматлар бу ишга жиддий ёндашмасалар, айни йўналишда сезиларли ўзгаришларни кутиб бўлмайди.\nҲозирча эса оғир ва таҳқирли ишларга жалб этилаётган болалар бутун дунё болаларининг 200 миллионидан ортиғини ташкил этиши ҳақиқат.\nШунингдек, БМТнинг аҳолишунослик масалалари билан шуғулланувчи UNPFA жамғармаси ҳам ўз баённомасини тақдим этди. Ташкилотнинг тадқиқотларига кўра, дунёнинг энг қашшоқ элликта давлатининг аҳолиси 2050 йилга келиб икки марта кўпайиши мумкин. Бадавлат мамлакатларнинг аҳолиси деярли ўзгармас экан.\n«Жаҳон аҳолиси истиқболлари» деб номланган бу баённомада шунингдек, 2050 йилга келиб, ер юзидаги одамзот тўққиз миллиарддан ошиши мумкинлиги айтилган.\nБадавлат ва қашшоқ давлатлардаги аҳоли ўсиши ўртасида, том маънода ер билан осмонча фарқ борлиги кўзга ташланади. Қашшоқ мамлакатлар аҳолиси икки карра, айрим бир мамлакатларда, масалан, Афғонистон, Чад, Конгода эса уч марта кўпайиши мумкин.\nБирлашган Миллатлар Ташкилотининг аҳолишунослик масалалари бўйича вакили Хаина Злотник фикрларига кўра, бу мамлакатларда туғилиш ҳам, ўлиш даражаси ҳам жуда юқоридир. Аммо сон жиҳатдан йириклашаётган бу мамлакатлар ўз халқини меъёрий даражадаги яшаш шароитлари билан таъминлашга қурбсиздир.\nАфрикада ўртача умр кўриш қисқариб бораётир, бунинг асосий сабаблари қаторида ОИТС тарқалиши, қуролли зиддиятлар, иқтисодий муаммолар, турфа юқумли касалликлар айтилмоқда.\nБу тушкун тахминларга қарама-қарши ўлароқ, бадавлат мамлакатларда вазият деярли ўзгармайди. Ўртача туғилиш Япония, Германия, Россия ва МДҲнинг айрим давлатларида анча паст даражада қолмоқда.\nТараққий топган давлатларда аҳоли ўзгаришлари эса, мазкур баённомага кўра, айнан миграция билан боғлиқ бўлиши кутилар экан. Бугунги кунда Америка, Германия ва Канада миграция оқимининг марказида бўлган давлатлардир.\n(BBC ахборот агентлиги материаллари асосида тайёрланди).\n← Аввалги Аввалги Ўтмишдаги уруш ҳамон муаммо туғдирмоқда\nКейинги → Кейинги: Инсон ҳуқуқларига назар


Бу қизиқ\t21 Октябрь 2021 02:05 15015\nГидрометеорология хизмати маркази бугун, 21 октябрь куни Ўзбекистонда қандай об-ҳаво кузатилиши ҳақида маълумот берди.\nТошкент шаҳрида ҳаво ўзгариб туради, кечаси ёғингарчилик кутилмайди, кундузи ёмғир ёғади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 5-10 м / с тезликда эсади, 12-17 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 10-12 ° илиқ, кундузи 15-17 ° илиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси ва кундузи 7-12 ° илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 7-12 ° илиқ, кундузи 10-15 ° илиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 7-12 ° илиқ, кундузи 13-18 ° илиқ бўлади.\nҚашқадарё вилоятида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 8-13 ° илиқ, кундузи 15-20 ° илиқ бўлади.\nСурхондарё вилоятида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 9-14 ° илиқ, кундузи 17-22 ° илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган, Фарғона вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, кечга томон баъзи жойларда ёмғир ёғиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 4-9 ° илиқ, кундузи 21-26 ° илиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик (ёмғир, қор), баъзи жойларда кучли бўлади. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м / с тезликда эсади, 15-20 м / с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 5-10 ° илиқ, кундузи 8-13 ° илиқ бўлади.\n24 Январь 17:35 65635\n23 Январь 20:24 64175\n23 Январь 11:39 60609\n24 Январь 09:34 54709\n25 Январь 11:32 54473


Музаффарият айёми нишонланди\nБу йил Буюк Ғалабанинг 72 йиллиги байрами мамлакатимиз пойтахти – Астанада, шунингдек, барча шаҳар ва қишлоқларда кенг нишонланди. Сайрам тумани маркази – Оқсувкентда ушбу айёмга ўзгача тайёргарлик кўрилди.\nБу бежиз, эмас. Чунки, иккинчи жаҳон урушида душманни она юртимиздан қувиб чиқаришда собиқ Иттифоқнинг барча аскарлари қатори, сайрамликлар ҳам мардлик намуналарини кўрсатгани тарихдан маълум. Совет Иттифоқи қаҳрамонлари Зиёмат Ҳусанов, Тоштемир Рустамов, Бўтабой Содиқов ва Владимир Вишневецкий каби мард ҳамюртларимиз билан ҳар қанча фахрлансак арзийди.\nЎтган шанба куни эрта тонгдан марказий истироҳат боғига кўкси орден ва медаллар билан тўла уруш фахрийлари, фронторти меҳнаткашлари, байналмилалчи жангчилар ва семейчилар оқиб кела бошлади. Майдон узра уруш йиллари қўшиқлари янгради. Тантанали тадбирда туман маданият уйи ходимлари, коллеж ҳамда мактаб ўқувчилари иштирокида суронли уруш бошланган куни бизнинг ҳудуддан йигитларни фронтга жўнатиш лаҳзалари, Ленинград қамали чоғидаги аянчли воқеалар саҳна кўринишлари орқали намойиш қилинди.\nСўнгра, саҳнага Сайрам тумани ҳокими С. Сапарбаев ва маслаҳат котиби Ж. Сулейменов кўтарилиб, йиғилганларни буюк Ғалабанинг 72 йиллиги билан самимий муборакбод этаркан, ҳамюртларимизнинг душман билан бўлган шиддатли жангларда кўрсатган мислсиз жасорати ёш авлод учун ҳамиша намуна мактаби эканини қатъий таъкидлаб ўтишди. Шундан кейин истеъфодаги генерал майор М. Ўразалиев, Сайрам туманининг фахрий фуқаролари М. Сапарбаев, Ў. Алиев, Т. Роҳатов,\nА. Байназар сўз олиб, уруш йиллари бошдан кечирган қайғули ва аянчли воқеаларни гапириб беришди. Яна турли тилларда ватанпарварлик руҳидаги қўшиқлар янграб, рақслар ижро этилди. Ёш аскарларнинг саф тортиб шахдам одимлар ташлаб, майдон бўйлаб ўтиши, спортчиларнинг чиқишлари тадбирга ўзгача шукуҳ бағишлади.\nБу каби тадбирлар туманнинг бошқа жойларида ҳам уюштирилди.\n“Жанубий Қозоғистон” мухбири., 2017-05-12, 11:42 221


Тошкентда Кантон ярмаркаси ташкилотчилари билан телекўприк ташкил этилди - Anhor\nAnhor Все посты Тошкентда Кантон ярмаркаси ташкилотчилари билан телекўприк ташкил этилди\nТошкентда Кантон ярмаркаси ташкилотчилари билан телекўприк ташкил этилди\n11 Sentabr 2014\nТошкентдаги «Техно Плаза» марказида ўзбекистонлик тадбиркорлар ва машҳур «Canton Fair» ярмаркасининг ташкилотчилари ўртасида телекўприк ташкил этилди.\nХитойдан амалга оширилган тўғридан-тўғри эфир доирасида Кантон ярмаркасининг вакили Жан Кью экспонентларнинг экспорт салоҳиятини тақдим этди, иштирок этувчи компанияларни танлаш мезонлари ҳақида гапириб берди, дея хабар беради “Туркистон-пресс” НАА.\nЯрмаркада фақат Кантон ярмаркаси ташкилотчиларининг махсус сифат сертификатини олган корхоналаргина қатнашиши қайд этилди.\nЎзбекистонда «International Business Travel» (IBT) компанияси Кантон ярмаркасининг эксклюзив вакили ҳисобланади. У бу йўналишда 8 йилдан буён фаолият кўрсатади. Ўтган давр мобайнида у 1 мингдан зиёд ўзбекистонлик тадбиркорларга мазкур ярмаркада қатнашишга кўмаклашди.\nҚайд этиб ўтамиз, Кантон ярмаркаси 1957 йилдан буён ҳар йили икки марта – баҳор ва кузда ўтказиб келинади. Ярмаркада тузиладиган битимлар қиймати Хитойнинг бир йиллик экспорти ҳажмининг ўндан бир қисмини ташкил этади.\nБу йил октябрь ойида ярмарка 116 бор ўтказилади. Унда 200 дан ортиқ мамлакат вакиллари қатнашади.\nТошкент аэропортида илк маротаба «Кузги споттинг» (самолётларни суратга олиш) расмий тури ўтказилди. Uzbekistan Airports комапанияси 15 нафар споттер қатнашган тадбир...\nЎзбекистон йил охирига қадар 21 миллион кишини эмлашни режалаштирган. Бу ҳақида АОКАда бўлиб ўтган брифингда бош вазири ўринбосари Беҳзод Мусаев...\nСурхондарё вилоятида аёлни дўппослаган эркак жаримага тортилди\nИжевскда ўзбекистонлик уч нафар фуқаро бир аёлни зўрлаганликда айбланмоқда


Навоий вилояти туманлардаги доривор ва зиравор ўсимликлар етиштирувчи фермер хўжаликлари ва бошқа субъектлар тасарруфидаги ер майдонларида экилган доривор ўсимликлар маълумот\nНавоий вилоятида етиштирилётган зиравор ва доривор ўсимликлар билан танишиш мақсадида вилоятнинг бир қанча туманларга сафар ўйиштирилди\nҚизилтепа тумани Арабон МФЙда жойлашган “Жаббор” хусусий корхонаси (раҳбари Жаббор Исмоилов) умумий ер майдони 3 гектарни ташкил этади. Шундан 2 гектарда итбурун наъматаги кўчатлари экилган бўлиб, йиғиштирилган ҳосил республикамизнинг бозорларига сотилмоқда. Ундан ташқари хўжаликда ўткир баргли сано, мойчечак, тирноқгул доривор ўсимликлари етиштирилиб, қадоқланиб ички бозорга етказиб бермоқда.\nҚизилтепа тумани Ванғози ҚФЙ да жойлашган “Самад Наргиза” фермер хўжалиги раҳбари Самадова Наргизанинг ерлари 10 гектар ташкил этиб, хўжаликда 2,5 га Жилон жийда плантасия барпо этилган. Етиштирилган ҳосил ички бозорга сотилиши режалатирилмоқда.\nКармана туманидаги Хазара МФЙ да жойлашган “Рахим Исмоилов” фермер хўжалиги (хўжалик раҳбари Исмолов Махмуд) 0,30 га майдонда Жилон жийда етиштирилмоқда ва ички бозорларга сотилмоқда.\nМЧЖ доривор ўсимликлар етиштириш, қадоқлаш цехи, косметик маҳсулотлар ва ҳар хил доривор ёғлар ишлаб чиқаришни режалаштирган. Лойиҳанинг умумий қиймати 30 минг АҚШ доллар, 600 млн сўмни ташкил этиб, 2021 йил III-чоракда 70 кишилик янги иш ўринларни яратиш режалаштирилган.\nКармана тумани Нарпай МФЙ ҳудудида жойлашган "Шомурод Миржалол” фермер хўжалиги раҳбари Бўриев Фурқат туман хокимининг қарорига асосан ажратилган 5,5 гектар ер майдони атрофига 0,5 га майдонда итбурун наъматагини экилган.\nХатирчи тумани Қосим Рахматов МФЙ ҳудудида жойлашган “Зарафшон дарёобод гиёхлари” МЧЖ раҳбари Ҳошимова Феруза 7 гектар ер майдони ташкил этади. Жорий йилда доривор мойчечак 0,12 гектар, 3 га майдонда Топинамбур доривор ўсимлиги, 0,5 га майдонда аччиқ бодом, 1 га ерга маккажўхори (попуги), 0,5 гектарга доривор ўсимлик итбурун наъматаги экилган.\nХар йили 7 тонна доривор ўсимликлар етиштирилиб, маҳсулотлар Республиканинг барча вилоятларидаги дорихоналарга шартнома асосида етказиб берилмоқда.\nНавбаҳор тумани Бешрабод МФЙ худудида жойлашган "Наматак шифобахш ўсимлик" фермер хўжалиги рахбари Нормуродов Ўктам 7 гектар ер майдонда Итбурун наматаги доривор ўсимлиги ўстирилмоқда. Етиштирилган маҳсулот ички бозорга етказиб берилмоқда.\nНавбаҳор туманида жойлашган “Бешрабод обод замини” фермер хўжалиги раҳбари Нормуродов Ўткир 1,5 гектарга итбурун наъматак доривор ўсимлиги етиштирилмоқда. Навбахор тумани ҳудудида жойлашган "Рус Карвон" фермер хўжалиги рахбари Шахзод Эргашов қарорга мувофиқ доривор ўсимликлар кластр рўйхатига киритилган бўлсада, туман хокимлиги томонидан итбурун наматаги экиш учун 15 гектар ер ҳанузгача ажратилмаган.


– 25.05.2018 йилдаги ПҚ-3741-сон қарорга мувофиқ жисмоний шахслар ўртасида тузилган кўчмас мулк ижараси шартномалари солиқ органларида мажбурий ҳисобга қўйилиши шарт (25.05.2018 йилдаги ПҚ-3741-сон 2-б.; Низом, АВ рўйхат рақами 3077, 11.10.2018 й.). Қулайлик учун солиқ тўловчининг шахсий кабинетларида шартномаларни масофадан туриб рўйхатдан ўтказиш имконини берадиган махсус функционал яратилган. Унинг ёрдамида 2022 йил 1 январга қадар жисмоний шахсларнинг барча кўчмас мулк ижараси шартномалари рўйхатдан ўтказилиши керак.\nЮридик шахслар томонидан тузиладиган бундай шартномаларни мажбурий рўйхатдан ўтказиш лозимлиги бу – янги талаб. У 2022 йил 1 январдан кучга киради (595-сон ВМҚ 3-б. «в» кичик б.).\n2022 йил 1 январдан бошлаб ҳам жисмоний шахслар, ҳам юридик шахслар ўзларининг кўчмас мулк ижараси ёки текин фойдаланиш шартномаларини ijara.soliq.uz сайтида рўйхатдан ўтказишлари шарт. Ҳозир ресурс тест режимида ишламоқда.\n2022 йил 1 январдан бошлаб давлат солиқ хизмати органларида ҳисобга қўйилмаган шартномалар асосида ижарага олинган ёки текин фойдаланилаётган кўчмас мулк объектларида сақланаётган ТМЗлар қолдиқлари инвентаризациядан ўтказилмайди ва солиқ солиш мақсадларида солиқ тўловчининг омборида мавжуд эмас деб баҳоланади (22.09.2021 йилдаги 595-сон ВМҚ 3-б. «в» кичик б.).\nШартномани сайтда рўйхатдан ўтказиш\nБунинг учун шартноманинг иккала томони қуйидаги ҳаракатларни амалга ошириши лозим:\n● ижарага берувчи шартнома тўғрисидаги маълумотни киритади;\n● ижарага олувчи киритилган маълумотни текширади ва унинг тўғрилигини тасдиқлайди. Фақат шундан кейин шартнома рўйхатдан ўтказилган деб эътироф этилади.\n1) ijara.soliq.uz сайтига киради;\n2) юридик шахснинг ЭРИси ёрдамида шахсий кабинетга киради. Очилган шаклда унинг маълумотлари тўлдирилган бўлади;\n3) тегишли майдонга ижарага олувчининг СТИРини киритади (шундан кейин ижарага олувчининг маълумотлари автоматик тарзда тўлдирилади);\n4) ижарага (текин фойдаланишга) бериладиган кўчмас мулк тўғрисидаги маълумотни тўлдиради;\n5) ижарага олувчи шартномага мувофиқ қандай коммунал тўловларни тўлашини қайд этади;\n6) шартномага асосан қўшимча шартларни ёзади ва «Жўнатиш» тугмасига босади.\nТизим шартнома рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисидаги маълумотномани шакллантиради.\n● ўзининг ЭРИси билан ijara.soliq.uz сайтига киради;\n● шартномалар рўйхатидан шартнома рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисидаги маълумотномани топади, уни ўрганади, шундан сўнг тасдиқлайди ёки рад этади.\nИжарага олувчи тегишли тугмага босган ҳолда маълумотномани тасдиқлагандан сўнг, шартнома рўйхатдан ўтказилган ҳисобланади. Тизим ноёб рақам ва QR-код билан рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисида гувоҳномани шакллантиради.\nСервис ишининг тест режими 2021 йил 1 декабрга қадар давом этади. Солиқ тўловчиларнинг фикр-мулоҳазалари қуйидагилар орқали қабул қилинади:\n● ДСҚнинг call-маркази орқали – 1198;\n● «Бевосита мулоқот» телефон рақами орқали – 71 244-98-98;\n● Facebookдаги «Тадбиркор ва Солиқчи» гуруҳида.\nСервисни синовдан ўтказиш вақтида шартномаларни ijara.soliq.uzда рўйхатдан ўтказиш аҳамиятли юридик оқибатларга, шу жумладан – солиқларни ҳисоблаб чиқаришда, оқибатларга олиб келмайди. Тест режими техник қисмни маромига етказиш, носозликларни бартараф этиш учун зарур. Ҳозир қанчалик кўп шахслар унда иштирок этса, 1 январдан ҳаммаси аниқ ишлаши учун имконият шунчалик юқори бўлади.


ЎзА - “Амиробод” обод манзилга айланмоқда\n10.09.2018 14:43 Чоп этиш версияси\n"Обод қишлоқ" дастури – амалда\nФарғона вилояти Бағдод туманидаги Амиробод ва Истиқлол маҳалла фуқаролар йиғинларида “Обод қишлоқ” дастури асосида амалга оширилаётган кенг кўламли бунёдкорлик ва ободонлаштириш ишлари ниҳоясига етказилмоқда.\nКенг ва равон кўчалар, замонавий хизмат кўрсатиш мажмуалари каби ўзгаришлардан аҳоли беҳад мамнун.\n– Маҳалламизда 3 мингдан ортиқ аҳоли истиқомат қилади, – дейди “Амиробод” маҳалла фуқаролар йиғини раиси Шамсиддин Турдалиев. –“Обод қишлоқ” дастури асосида амалга оширилаётган ишлар натижасида ҳудудимизга барча ҳавас билан қарамоқда. Маҳаллани жорий йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича "Йўл харитаси" ишлаб чиқилди. Асосий мақсадимиз – аҳоли турмуш даражасини юксалтириш, янги иш ўринлари яратиш, айниқса, ёшларни иш билан таъминлаш. Шунингдек, одамларда ўз қишлоғи, маҳалласи тақдирига масъулият ҳиссини кучайтириш, халқимиздаги бунёдкорлик, тадбиркорлик, ҳамжиҳатлик фазилатларини қўллаб-қувватлашдир.\nДастур доирасида маҳалладаги 336 хонадонда таъмирлаш ишлари амалга оширилди. 3 километр ичимлик суви, 1,2 километр узунликда электр-энергияси тармоғи тортилди, 8 трансформатор мукаммал таъмирланди.\n– Маҳалламизда бундай ишларни олиб борилишини хаёлимизга ҳам келтирмаган эдик, – дейди Хурсанали Шерғозиев. – Ўтган йил куз-қишда лой кечиб мактабга қатнаган ўқувчилар энди кенг ва равон, асфальтланган кўчалардан юриб, ўқишга бориб келмоқда. Кечалари кўчаларимиз чароғон.\nДарҳақиқат, шу кунга қадар йўлсозларнинг меҳнати билан 6,5 километр узунликдаги йўллар замонавий кўриниш олди. Асосий йўл ёқасига 75 кўча чироқлари ўрнатилди. 9-умумий ўрта таълим мактаби, “Амиробод” қишлоқ оилавий поликлиникаси, 41-давлат мактабгача таълим муассасасида қурилиш-таъмирлаш ишлари бажарилди. Шунингдек, савдо ва хизмат кўрсатиш шохобчалари, ижтимоий дорихона, супермаркет, ҳаммом бунёд этилмоқда. Тадбиркорлик субъектлари томонидан 100 дан зиёд аҳолини иш билан таъминлашга эришилди. Уйма-уй юриб, аҳолидан олинган таклиф ва сўровлар асосида ҳудуддаги зах сувлари сатҳини пасайтириш учун коллекторларда тозалаш ишлари олиб борилди.\nКим билан суҳбатда бўлманг, бу ердаги бунёдкорлик ишларидан руҳланганини, эртанги кунга катта ишонч билан қараётганини гувоҳи бўласиз. “Бир пиёла чой ичиб, меҳмонимиз бўлинг” дея сизга лутф қилади. Буларнинг барчаси ободлик ва фаровонлик белгиси эмасми?


Дунё Иккинчи жаҳон урушидан хулоса чиқармади – Зеленский | Qalampir.uz\nДунё Иккинчи жаҳон урушидан хулоса чиқармади – Зеленский\nОлам\t22 Сентябрь 13:31 4918\nРоссиянинг Украинага қарши қуролли тажовузи ва Қримнинг оккупация қилиниши инсоният Иккинчи жаҳон уруши фожиасидан етарлича дарс олмаганини кўрсатади. Баъзи давлатлар эса дунёдаги таъсир доирасини белгилаш учун ҳаракатини давом эттиряпти. Бу ҳақда Украина Президенти Владимир Зеленский БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессияси иштирокчиларига йўллаган видеомурожаатида айтиб ўтди.\nЗеленский ўтган йили ҳеч ким 2020 йил бундай оғир синовлар тайёрлаб қўйганини тасаввур қилмаганини таъкидлади.\n“Бугун бир Сан-Францискодаги муҳим анжуманни эслаймиз. Урушдан кейинги қийин давр таъсисчи-давлатларни (БМТни тузган) яхшироқ дунё қуриш учун ўзаро қарама-қаршиликларни четга суришга ва бирлашишга олиб келди”, деди Зеленский.\nБундан ташқари, Зеленский XXI асрда дунё можаро, тажовуз, диктатура ва инсон ҳуқуқлари бузилишига тўлганини қўшимча қилди.\n“Қримнинг оккупация қилиниши ва Россиянинг Донбассдаги ҳарбий тажовузи бундан хулоса чиқарилмаганини кўрсатади. Мен бу фақатгина Украинадаги уруш эмаслигини эслатмоқчиман. Бу Европадаги уруш. Бу нафақат мустақил давлат суверенитетига тажовуз қилиш эмас, балки дунёдаги таъсир доираларини қайтадан бўлиб олишга уринишга ўхшайди”, дея сўзини якунлаган Зеленский.\n29 Октябрь 19:32 41349\n29 Октябрь 11:20 37455\n29 Октябрь 08:40 33416\n29 Октябрь 23:00 25892\n29 Октябрь 15:41 24601


Qalampir.uz - “Триллионер-бола” бошқаларга бой бўлиш сирини ўргатяпти\n“Триллионер-бола” бошқаларга бой бўлиш сирини ўргатяпти\n11:05, 21.09.2018 Олам\nМактаб ўқувчиси қандай бойиб кетиш ҳақида китоб ёзди.\nАҚШлик болакайга ота-онасидан ҳар куни чўнтак пуллари сўраш ёқмайди ва шу сабабдан у тадбиркор бўлишга қарор қилади. Мактаб ўқувчиси болалар учун мўлжалланган пул ишлаш йўллари ҳақида китоб ёзиб уни Нью-Йорк кўчаларида сотмоқда. Кичик бизнесменнинг барча қобилиятларини билиб олгач, унинг ота-онаси бўлажак миллионерни тарбиялаётганларини англаш мумкин.\nАтиги 13 ёшли Жон Лозонис анчадан бери кўплаб бизнесни бошловчиларга ёрдам беради. Болакай Нью-Йоркда яшайди ва мактабдан бўш вақтларида кўчаларда ўзининг “Триллионер-бола. Болаларнинг қандай қилиб катта тақдир яратиши” номли китобини сотади, деб ёзади NY Post.\nЙигитча 10 долларга сотиб олиш мумкин бўлган ўз китобида бошқа болаларга қандай қилиб пул ишлаш ҳақида маслаҳатлар беради. У кунига тахминан ўттиз дона китоб сотади.\nЖон китобни яратишда машҳур бойларнинг биографиясини ўрганиб чиқиб, уларнинг болаликларида илк даромадларини қандай қўлга киритганларини билиб олади. Бундан ташқари, китобда болакай ўзини ва даромадларини намуна қилиб кўрсатади. Улардан бири китоб ҳисобланади.\nЖон тадбиркорлик йўлига биринчи марта ўн ёшида кириб келган. Ўшанда болакай ўзининг севимли кафесининг сайти йўқлигини пайқаб қолади. Жон саккиз ёшидан дастурлашни билгани учун интернет-сайт тузиш унга қийинчилик туғдирмади. Бу иши учун мактаб ўқувчиси 60 доллар олади.\nДастлаб болакай ҳудди бошқалар каби кўчаларда салқин ичимликлар сотишга ҳаракат қилади. Лекин бу ишдан кўнгли тўлмай бошқа жиддийроқ ишлар шуғулланишга ҳаракат қилиб, график дизайн, сайт яратиш, видео редакторлиги ва подкастлар яратиш йўналишларида буюртмалар олади.\nБолакай бир ойда қанча пул топиши ҳақида аниқ айтмайди. Лекин ота-онасининг унга кунлик ҳаражатлари учун пул беришларига бошқа ҳожат қолмаганини таъкидлайди. Жон бир неча йилдан кейин ўзининг триллион долларлик бойликка эга бўлишига ишонади ва ҳаттоки бу пулларни қаерга ишлатиш ҳақида ҳам режалари мавжуд. “Мен бувимнинг Хемптон (Виржиния штати – М. А. изоҳи) даги уйига вертолётда учиб борган бўлардим. Бу бир кишига 800 доллардан бўлади”.\nЖон агар ўзи истаётган пулларни ишлаб топса, ўз тадбиркорлик қобилиятидан келиб чиқиб уларни тўғри сарфлашни тушуниб етади.\nТеглар:Триллионер-бола Жон Лозонис тадбиркорлик\nПрезидент Администрациясида навбатдаги йиғилиш. ЎзА қаттиқ танқидга учради\n16:45, 14.01.2019 2 008\nЎзбекистонда тадбиркорлар фаолиятини назорат қилишга оид Қонун қабул қилиниши кутилмоқда\n09:28, 26.12.2018 1 361\nДавлат мулкларини тадбиркорларга сотиш тартиби осонлашди\n10:42, 12.10.2018 1 806\n12:33, 12.09.2018 1 558\nПрезидент тадбиркорлар фаолиятига қаратилган навбатдаги фармонни имзолади\n11:39, 12.04.2018 5 097


Отахоннинг сўнгги умиди Европа Иттифоқидан - 4 Мая 2008 - Ҳимоячи\nШанба, 18.09.2021, 17:09\nГлавная » 2008 » Май » 4 » Отахоннинг сўнгги умиди Европа Иттифоқидан\nТошкент вилоятининг Келес шаҳарчасида яшовчи 68 ёшли Бурхон Омонтурдиев Европа Иттифоқидан қамоқда сақланаётган икки ўғлига нисбатан қийноқлар тўхталишига ва уларнинг озодликка чиқишига кўмаклашишни сўради.\n“Улар фақат раббим Аллоҳ дегани, намоз ўқигани учун қамоқда ўтирибди. Улар сиëсий маҳбус ҳисобланяпти. Улар чиқиши керак. Муддати тугаса ҳам устига қўшиб бериш қанақаси бўлди!? Мажбур қилиб яна қайтадан суд қилиб нима кераги бор!? У ерга борганларга 2 йил қўшди, 6 йил қўшди, 10 йил, ҳатто 12 йил қўшганлари бор. Инсон ҳуқуқлари бўйича қарор қабул қилган президент. Ваҳоланки, бу нарсалардан халққа ҳеч қандай фойда йўқ”,- деди Бурхон ака


18:30 / 16.06.2019 1004 pdf Ўқиш режими + -\nМусулмон инсоннинг ҳаёти нималардан иборат? Охири йўқ ғам-ташвиш, синовлар, азоб ва қўрқувданми? Ёки барча баланд-пастликларни қабул қила билиш, Аллоҳга мамнуният билан ибодат қилиш, Аллоҳнинг розилигига эришишга ҳаракат қилиш ва Ислом қоидаларига мувофиқ ҳаёт кечиришми? Ўзининг ва ўзгаларнинг ҳаётини мураккаблаштирмаслик, атрофдагиларга динимиз гўзаллиги ва оддийлигини кўрсата олиш учун мусулмон кишининг фикрлаш тарзи қандай бўлиши лозим?\nСабр нима дегани?\nСабр – Аллоҳнинг йўлидан тўсадиган ва инсонни ҳайвонга айлантирадиган нафснинг истак-хоҳишларидан ўзини тийишдир. Инсон ўзини шариат таъқиқлаган истакларни амалга оширишдан тийса, Аллоҳнинг розилиги йўлида баъзи лаззатлардан ўзини маҳрум қилса, сабр қилса, бундай инсоннинг Аллоҳ ҳузуридаги мақоми, албатта, олий бўлади. Бироқ бу масаланинг фақат бир тарафи. Айрим инсонлар бутун ҳаётларини бир азоб ва ёмонликдан иборат деб биладилар, яхшиликка умид қилиб қадам ташлашдан қўрқадилар.\nҲадиси қудсийда шундай дейилади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Аллоҳ таоло айтади: «Бандам Мен ҳақимда қандай гумон қилса, шундайман! Мени эсласа, у билан биргаман. Мени бир ўзи эсласа, Мен ҳам уни Ўзим эслайман. Агар у Мени бир жамоа ичида эсласа, Мен уни улардан яхшироқ жамоа ичида эслайман. Агар у Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир аршин яқинлашаман. Агар у Менга бир аршин яқинлашса, Мен унга бир қулоч яқинлашаман. Агар у Менга юриб келса, Мен унга чопиб бораман»(Имом Бухорий, Муслим ва Термизий ривоят қилишган).\nАллоҳ таоло бизга тоқатимиздан ташқари нарсани юкламайди. Бироқ бу одамлар шу дунё ҳаётларида ўзлари ва атрофдагиларни қийнаб, фақатгина зўриққан ҳолатда яшайдилар, ўзлари билган ёки билмаган ҳолатда ҳаётдан доимий синов кутадилар. Улар учун қийналиш, ташвиш ва тушкунлик ҳаётларининг ажралмас қисми. Бу ерда гап синовда ёки қилган ишлари учун жазода эмас. Одатда бундай кишилар битта кўнгилсизлик ёки фалокатни қўйиб юбормай, бутун умр олиб юришлари мумкин. Руҳшунослар бундай беморлар билан ишлаганда кўпинча уларга шунчаки бу ҳолат (балки онг ости тарзда) ёқади, деган хулосага келадилар. Дейлик, кунлардан бир кун инсоннинг ҳаёти чигаллашиб, муаммоларга учради. Аввал у қалбининг оғриғига қарши фаол тарзда курашиб, уни енгиб ўтишга ҳаракат қилади. Лекин қайсидир лаҳзада чарчаб, шу оқим бўйлаб сузишни бошлайди. Секин-аста мияси бу тушкунлик ҳолатининг ижобий тарафларини топа бошлайди. Аслида, тушкунлик нафс учун ёқимли ҳолат. Шу тариқа ҳаракатсизлик ҳолати «бечора» қаҳрамонимиз учун қулайлик касб эта бошлайди: энди унда ҳаракат қилмасликка, масъулиятсиз бўлишга, дангасалик қилишга баҳона бор. Бу гўё ҳамма сенинг олдингда ўзини айбдор ҳис қилиши лозимлиги билан ҳам ўзига тортади. Худди ҳамманинг ҳаёти сеникидан яхшилиги учун улар сендан қарздордек. Тушкун ҳолатга одатланиш, шунингдек, хавфсизроққа ҳам ўхшайди: ўзингдаги ҳолатга кўникиб бўлгансан, лекин яна келажакда бўлиши мумкин бўлган ишлардан ҳам қўрқасан. Атрофдагилар тинмай сенга ачинади, сен ҳақингда қайғуриб, ташвишланади – бундан воз кечиш осонми? Агар бу борада ҳар бир детални кўриб чиқиладиган бўлса, бундай одамлар ҳаммадан ҳам худбин экани кўринади. Бундай ҳолатда юрган инсон ўз соғлиги, ўз ҳаёти ва ўз руҳиятини барбод қилиши мумкин. Одатда «бечоралик» синдромига диний саводи бўлмаган ёки кимдандир зулм кўрган инсонлар чалинишади. Улар ҳамма нарсанинг фақат ёмон тарафини кўрадилар, атрофдагиларга ҳам салбий энергия таратадилар. Бу нафақат унинг ўзи учун, балки бутун уммат учун зарардир.\n15:35 / 16.06.2019 1956\n09:19 / 17.06.2019 1165\nАссалому алайкум, азиз юртдошлар, ўқувчилар. GRAND TALIM томонидан эълон қилинган иншолар танловига қатнашиш мақсадида иншоимни бошлар эканман, шуни аниқ айта давоми...\n206 15:00 / 23.10.2020\nШайх Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳ .Ғунятут толибийн, да Рамазон ҳақида шундай ёзганлар .Рамазон, сўзидаги ҳар бир ҳарф бу муборак ойдаги сифатни баён давоми...\n650 17:00 / 25.04.2020\nАбу Мусо Ашъарийдан ривоят қилинади .Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар .Жаннатда яхлит дурдан ўйиб ясалган чодир бор, кенглиги олтмиш мил. Ҳар давоми...\n4257 16:50 / 10.01.2019\n1552 16:09 / 27.10.2018


БОСМАЧИЛИК МИЛЛИЙ МАНФААТЛАРГА ХИЛОФ ЭДИ. ПРОФЕССОР АТАХОН САЙФУЛЛОЕВНИНГ «ЖУМҲУРИЯТ» ГАЗЕТАСИДАГИ МАҚОЛАСИ ҚАЙТА НАШРИ – Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Турсунзода\nPosted on 18.01.2019 Author Tursunzoda\tComment(0)\nОммавий ахборот воситалари – газеталар ва интернет сайтларида босмачилик ҳаракатлари ва қӯрбошилар шахсияти ҳақида турли фикру мулоҳазалар ёритилади. Босмачиларнинг Шӯролар ҳокимиятига қарши жангини «Бухоро халқининг инқилобчиларга қарши кураши» сифатида шарҳлайдиган ва босмачилар «пешволари»ни «миллий қаҳрамон» сифатида кӯришни истовчи ақидалар ҳам мавжуд. Бу, албатта, тарихий воқеалар ва босмачилар сиймосига бир томонлама, нотӯғри ва субъектив нигоҳдир. Ҳақиқат каминанинг назарида шуки, босмачилик амир Олимхон Афғонистонга қочганидан кейин Шӯроларга қарши ҳаракат сифатида вужудга келди. Шу сабабли, болшевикларга қарши моҳият касб этди. Асосий мақсадлари Бухоро амирлигини қайта тиклаш ва амирни қайтариб келишдан иборат бӯлган босмачилар ҳар бир хайрихоҳ шахс ва янги ҳукуматга тарафдор кучларни нобуд этишарди. Бу ҳаракатларга меҳнаткаш халқ ҳам кӯп нобуд бӯлиб, фожиа ҳам шунда эди. заҳматкашлар босмачилар билан ҳеч қандай муносабатга эга бӯлмай, уларга нисбатан кӯнгилларида нафрату адоват уруғини ундиришарди. Зеро, босмачилар уларнинг мол-мулкларини талон-тарож қилишиб, уларга тарафдорлик қилмаган ҳар бир кишининг бошини кесишарди. Босмачилар ким эди? Энг аввало, улар Бухоро амирлиги давлати амалдорлари бӯлишиб, аввалги мансаб ва салтанатни қайта тиклашни исташарди. Амирнинг ӯзи Бухоро амирлиги устувор ва абадий қолиши учун фидойи хизматкор сифатида ҳаракат қилган босмачилар икки саркардаси – Иброҳимбек ва Давлатмандбек ҳақида эсдаликларида шундай ёзган: «Ҳисор вилоятидан мазкур вилоятга Шарқий Бухоро ӯзбеклар жамоасидан Мулло Муҳаммад Иброҳимбек ва Далватмандбек девонбеги лашкарбоши эди, Бухоро давлатига муносиб хизмат ва содиқ фидойилик қилиб, бу ожиз банданинг розилигига эришган эди. Ушблу лашкарбошиларни ҳузуримга чорлаб, ожиз банда Кобул доруссалтанатига бориб, ёрдам тараддудига ҳаракат қилишим топшириғини бердим. Агар менга бирон жойдан ёрдам етиб келса, унинг бошланиши кӯриб келгунича, Сизлар ӯз аскарларингиз ҳамроҳлигида душманнинг олдини олиб туринг». Иброҳимбекнинг отасида ҳам Бухоро амирлиги ҳукумати амалдорларидан бири бӯлиб, номи Чақабой эди. У ёшлигида отасининг паноҳида ӯғрилигу қаллоблик билан шуғулланарди. Айнан амир Олимхон аввал Иброҳимбекка қоровулбеги, сӯнгра тӯп уриш ва лашкар қӯшинлари бошлиғи мири унвонини берди. Амир қочиб кетганида, у Шарқий Бухорода – бугунги Тожикистон маркази ва жанубида босмачилик ҳаракатини ташкил қилди. Қочқиндаги амири билан мунтазам мактуб ва ӯз одамлари воситасида алоқада бӯлиб, халқни талон-тарож қилган ҳолда, амирига катта маблағ жӯнатарди ва ундан қурол-аслаҳа оларди. Иброҳимбек қӯрбошилар ва бошқа босмачилар бошлиги бӯлгани сабабли, турк генерали Анварпошо ва унинг шерикларини қочқиндаги амир вакили сифатида пешвоз олди. Анварпошо бӯлса, 2921 йили амирлик ҳокимиятини тиклаш учун аввал Бухорога келди ва у ердан унинг номуборак қадами Шарқий Бухорога етди. Амир Олимхон ёзади: «Мен бу хабарни эшитиб, Ибрлҳимбекка Анварпошо курашда тадбирли ва ишбилармон бӯлиб, Сиз унинг иззат-ҳурматини жойига қӯйган ҳолда, ислом миллати хизмати истагида бӯлса, олий зотимиз томонидан хизмат ваколати ва бӯлмаса, яхшилик билан дарёдан ӯтказиб, бу томон йӯналтиринг, дея фармон ёздим. Анварпошо «ислом миллати хизмати»ни бажо келтиришни қабул қилиб, Иброҳимбек билан қизил аскарлар ва тожик халқига қарши жанг қилди. Унинг мақсади исломни ҳимоялаш ва заҳматкашларни «кофир болшевиклар» асоратидан озод этиш эмасди, балки асосий мақсади Ғарб мамлакатлари бузғунчи кучлари ёрдами билан Марказий Осиё, Афғонистон, Эрон, Кавказорти, Қрим ва Туркия ҳайъатида «Буюк Туркия султон»лиги империясини ташкил этишдан иборат эди. Иброҳимбек ушбу халқаро можарочи шахсида паноҳ топиб, Ҳисор вилоятига ҳужум қилди. Хазина ва ҳарбий қуролларни қӯлга киритгандан кейин Ҳисорни ӯзига марказ қилиб олгандан кейин Денов, Бойсун, Ғузор, Шеробод, Қарши томон ҳаракат қилиб, қаллоблик, ӯғрилик ва қотилликни авж олдирди. У бу «ютуқлари»дан амирни огоҳ қилиб турди. Анварпошо ӯх мақсадига эришмади ва 1922 йилнинг 4 августида Хатлон вилоятининг Обдара қишлоғида халқнинг ёрдами билан қизил аскарлар томонидан ӯлдирилди. Иброҳимбек амирнинг қӯллаб-қувватлашида қатлиом ва ӯз қаллобликларини давом эттирди. Аммо аскарлар ва қизил таёқчилар зарбаларига тоб бермасдан, 1926 йилнинг июн ойида Афғонистонга қочди. У ӯша ерда Олимхон ва бошқа хорижий тарафдорлари ёрдамида янги куч йиғиб, 1931 йили яна Тожикистонга қайтди. Бироқ, бу дафъа ҳам қаттиқ шикаст еди. Муҳим Султонов (1894-1975) бошчилигидаги халқ ихтиёрийлари гуруҳи – Ватан қӯриқчилари Иброҳимбек кучларини тор-мор этиб, унинг ӯзини 1931 йилнинг 23 июнида Хожабулбулон қишлоғида майиб қилишди ва асир олишди. Тарихий ва бадиий адабиётда босмачилар чеҳраси турли танглар билан инъикос эттирилган. Амир Олимхоннинг амир вакили генерал Ҳожи Юсуф Муқим-бийнинг ҳаракатлари билан чоп этилган «Тарихи ҳузн-ал-милали Бухоро» эсдаликларида босмачилар сардорлари Иброҳимбек, Давлатмандбек, Мулло Абдулқаҳҳор, Анварпошо таърифланган. Муҳаммадали ибн Муҳаммадсаид Балжувонийнинг «Тарихи нофеъий» (1923-1927) асари Бухоро инқилоби ва босмачиликка оид қимматли тарихий манба ҳисобланади. Муаллиф Бухородаги тартибсизликлар, амирнинг қочиши ва босмачилик авж олганининг шоҳиди эди. У шундай ёзади: «Амир Олимхон мағлуб бӯлиб, Ҳисор томон қочганида, жангдан қочган баъзи аскарлар амир мағлубият бӯлган кундаёқ қаллоблик ва босмачиликни ижро этишганди. Амир билан бирга кетган баъзи одамлар ҳам қайтиб келишиб, босмачиликни ташвиқ этишарди». Амирнинг уч-тӯрт ойдан кейин Ватанга қайтган шериклари орасида Ҳисор ҳокими Авлиёқул девонбеги, Дониёл Иноқ, Мулло Абдулҳаким Савлат – Шеробод қозиси, ғиждувоний қоровулгеи Абдулло бойвачча, Мурод Паҳлавони Пайкандий ва бошқалар бор эди. Улар ӯғри ва босмачига айланишиб, халқни талон-тарож қилишди. Муҳаммадали «улар ҳарбий ва аскар бӯлиш воситасида, жамоа-жамоа бӯлишиб, мамлакатни ӯз шаҳвоний нафси асирига айлантирганликларини» ёзади. «Тарихи нофеъий» эгаси Анварпошо фаолиятининг икки жиҳатини таъкидлайди: биринчиси, босмачиларни ягоналигини таъминлаш учун уларни бирлаштириш ва иккинчиси, иқтидорли бӯлишлари учун қурол-яроқ билан таъминлаш. Шу маънода муаллиф Анварпошо ҳақида ёзади: «Маълумки, Анварпошо босмачи бӯлган замонда Туркистон вилояти барча босмачилари тараққий топди. Шӯролар Ҳукумати ҳам катта хавфга эга эди ва Қошғару Афғонистон вилоятида ҳам ӯша даврда босмачилар тараққий этди. Зеро, Анварпошо ташқи давлатлардан уларга жанг қурол-яроқларини келтириб, ёрдам берган. Анварпошонинг ӯлимидан кейин барча босмачилар мағлуб бӯлиб, йӯқ бӯлиб кетишди». Муҳаммадали босмачилар воқеаларини шундай ӯтинч билан якунлайди: «Илоҳо, диёримиз Туркистонни босмачи балоси ва ноҳақ хунрезликлардан сақлагин!». Босмачиларнинг бегуноҳ аҳолига нисбатан қонхӯрликлари, зулмлари, жабру ситамларининг шоҳиди бӯлган давлат ва жамият арбоблари улар ҳақида қаҳру ғазаб билан ёзишиб, уларнинг қочоқ амир билан бирликларини таъкидлайдилар. Тожикистон инқилоб комитетининг биринчи раиси Абдуқодир Муҳиддинов Абдурауф Фитратнинг «Амир Олимхон ҳукмронлиги даври» (1930) китобига сӯзбошисида шундай ёзган эди: «Анвар, Иброҳим, Фузайл ва бошқа босмачилар амирнинг номидан ишлашди, халқни талон-тарож қилишди ва ӯғрилик ҳиссаларидан ҳамиша амирнинг ҳақини етказиб беришарди. Кобулда ҳам амирнинг айшу ишрати намояндалари талон-тарож қилган моллардан таъминланарди. Тожикистон халқи уларнинг босмачилик зарарлари, хиёнат ва жиноятларини ӯз кӯзлари билан кӯриб, қизил аскарлар ёрдамида Тожикистон тупроғини босмачиларнинг нопок қадамидан тозалашганида, амирнинг «сиёсий фаолияти» бозори ҳам сусайди». ХХ асрнинг 20-йилларидан бугунги кунгача тожик бадиий адабиётида босмачиларнинг бузғунчиликлари мавзуси тасвирланган ва тадқиқ этилган. Садриддин Айний «Бухоро манғит амирлари тарихи» (1922) асарида Фарғона ва Шарқий Бухоро босмачилари қӯшилганликларига ишора қилиб, уларнинг талон-тарож ишлари ҳақида шундай ёзган: «Амирнинг сафарида ёрдамга тайёр бӯлган амир аскарлари, Фарғона ғазоталаблари ва босмачилари Ҳисор аҳолисини талон-тарож этишиб, жонларига қасд қилишарди. Шунинг учун, аксарият аҳоли баланд тоғларга қочиб, шаҳар ва қишлоқлар бӯшаб қолганди». Устоз Айний босмачилар биринчи марта Фарғонада пайдо бӯлиб, йӯлдан урувчилар, ӯғрилар ва қаллоблар ҳисобланганликлари, аксарияти халқ намоз ӯқиётганда уларнинг мол-мулклари ва бошқа бойликларини ӯғирлашганини ёзади. У ӯзининг «Шӯълаи инқилоб» журналида чоп этилган «Фарғона босмачилари кимлар?» (1921 йилнинг августи), «Фарғона босмачилари билан қандай курашиш керак?» (1921 йилнинг сентябри) ва «Самарқандда ӯғрилик ва қаллоблик» (1921 йилнинг сентябри) мақолаларида босмачилар ҳаракатининг халққа қарши мазмун-моҳиятини ошкор этиб, уларнинг манфур башарасини халққа кӯрсатиб беради. «Босмачилар дин ҳомийчи, мухторият истовчи ва меншевик эмас, балки энг аввало, ғаддор ӯғри ва қонхӯр қаллоблардир,- ёзган эди устоз Айний. –Шу сабабли, улар Эрга шва Муҳаммадаминбек аҳдидан шу кунгача ӯзаро рақобатлашиб, ӯзаро кураш олиб боришарди. Шунингдек, улар шариатнинг биронта амрига зоҳиран бӯлса-да риоя этмасдан, ҳамиша ёшлар ва хотин-қизларни зӯравонлик билан атрофига йиғиб, фуқаролар номусини поймол ва мулкларини раҳмсизларга тарож қилишарди. Кейин уларнинг оддий ӯғри эканликлари маълум бӯлди». Садриддин Айний Самарқандда мутаассиб уламолар саъй-ҳаракатлари билан ташкил топган «Шӯрои исло» бузғунчи жамиятини танқид остига олади. Зеро, у шаҳар ҳукуматини қӯлга олиб, маъмурий идора ишини ӯғрилар қӯлига топширди. Ӯғрилар қуролланганларидан кейин, ҳар қандай йӯл билан халқ молини тарож қилиш, ҳовлиларни ӯмариш, расталару шаҳар бозорларига ҳужум уюштириб, дӯконларни талон-тарож қилишди. Ӯша ӯғрилар Шарқий Бухорода босмачи бӯлишди. Устоз Айний тарихий «Дохунда» романида босмачиларни табақаларга ажратиб, уларнинг манфур чеҳраларини шундай тасвирлаган: барча босмачилар раҳбарлари Иброҳимбек, Фузайл Махсум, Давлатмандбек; қӯрбошилар – Қарохон-бий, Туғай-сари, Абдураҳмон мингбоши, Кӯр Шермат, Эшони Султон, Нусратшоҳ, Абдураҳмон Парвоначи ва бошқа босмачи гуруҳлар раҳбарлари; кӯп сонли оддий босмачилар; Бухоро халқ республикаси масъул ходимлари Али Ризо ва Дониёл босмачиларга қӯшилишди; Шарқий Бухоро босмачилари бошлиғи, тожиклар билан ҳеч қандай алоқага эга бӯлмаган ва Туркиядан келган ажнабийлар – Анварпошо ва унинг юртдошлари Қаро Козимпошо, Салимпошо, Юсуф Зиё, Сурайё Афанди ва бошқалар. Устоз Айний босмачиларнинг жаллодликларини турли рангларда тасвирлабгина қолмасдан, балки заҳматкаш халқнинг босмачиларни синдиришдаги ҳиссаси ва ишчиларнинг мажбуран уларга гирифтор бӯлганликларини ҳам эслатиб ӯтади. Ёзувчи ӯз фикрини одилона баён этади: «Бир томондан фақирлар гуруҳ-гуруҳ бӯлиб ӯзларини фидойи гуруҳларга ёзишарди; бошқа томондан, босмачилар – зарурат ва ёки қӯрбошилар иғвоси-ю муллолар далолатига алданиб, босмачи бӯлганлар беш-беш, ӯн-ӯн киши бӯлиб келган ҳолда, ҳукуматга қуролларини топшириб, таслим бӯлишарди». Садриддин Айнийнинг босмачиларга нисбатан мавқеи «Ғуломлар» тарихий романи (1934) ва бошқа асарларида ҳам шу тарзда холис. У босмачиларнинг туркларга хос илдизини уларнинг аввалги бошлиғи манғитийлар сулоласининг охирги амири Саид Олим бӯлгани билан исботлайди. Уларнинг ҳарбий унвонлари ҳам туркий эди. Иброҳимбек – тӯйчибоши ва лашкарбоши, Абдураҳмонпарвоначи – ғози лашкарбошиси, Анварпошо – улуғ турк генерали, Сомипошо – бошқӯмондон, бошқа босмачилар – қӯрбоши, элликбоши, юзбоши, мингбоши, хулоса турк босмачилари барча терминлари – ӯзбекча. Шоирлар Лутфий «Салим партизан» (1938), Жавҳарий «Зафар» (1942) достонларида, Сотим Улуғзоданинг «Қизил калтакчилар» (1940) драмаси, Раҳим Жалилнинг «Одамони жовид» (биринчи қисми 1940, иккинчи қисми 1949) ва «Шӯроб» (1956-1967) романларида қӯрбошилар Холбӯта, Саидмурод, Иброҳимбек, Саидаҳмад, Исломбек, Машраб ва бошқаларнинг бугунги Тожикистоннинг шимолида амалга оширган тарожгарлик, одамкушлик, зулм ҳамда давлат ва халққа қарши бошқа амаллари ҳаққоний тасвирланган. Ушбу қаламкашлар ҳам устоз Айний каби ӯзлари яшаган йилларда босмачилар ҳужумлари ва янги ҳаётга қарши ҳаракатларини кенг ёритишган. Меҳмон Бахтий «Лаҳзаи жовид» (1966) намойишномаси, Жалол Икромий «Бухоронинг ӯн икки дарвозаси» романининг учинчи китоби бӯлган «Тахти вожгун» (1974)да, Фотеҳ Ниёзий «Ҳар беша гумон мабар, ки холист…» (1975) романида халқу давлат душманлари – босмачилар амалини тасвирлашган. Абдулҳамид Самаднинг «Гардиши девбод», Кароматулло Мирзонинг «Дар орзуи падар», Шоҳмузаффар Ёдгорийнинг «Васваса» романларининг баъзи қаҳрамонлари мансабга етиш ё ёмон рафторли шахслар таъсирида босмачиёна хислатлар пайдо қилган ва халққа жабру зулмни раво кӯрганлар қораланади. Биз бир мақолада босмачилик ҳаракати пайдо бӯлиши тарихи ва унинг фожиали оқибатларидан хабар берувчи барча асарларни назардан ӯтказа олмаймиз. Фақат тожик ёзувчиларининг асарлари ҳаётнинг воқеий ҳақиқатини қамраб олганини таъкидлашни истаймиз. Тарихий воқеийлик ва босмачиларнинг амаллари, шунингдек, М.Эркаевнинг «Тожикистонда фуқаролик уруши тарихи» (1966), Т.Каримовнинг «Октябр Социалистик Буюк инқилоби ғалабаси ва Тожикистонда аграр масалалари ҳал этилиши», Р.Абдулҳаевнинг «Зарафшон устки оқимида Шӯролар ҳокимиятини мустаҳкамлаш (1818-1923)» (1972) ва бошқа тожик, рус, ӯзбек, туркман, инглиз олимларининг тадқиқотларида инкор этиб бӯлмас далиллар билан ёритилган. Тожик ёзувчилари босмачилик воқеалари бадиий тадқиқотида муаррихлар асарларидан муҳим нарсаларни қӯлга киритишлари шубҳасиз. Шу билан бирга, ҳақиқатни англаб етиш учун босмачилик ҳаракати бадиий тасвири янги йӯлу воситалари ва босмачилар янги типини ёратганларни излашади. Саттор Турсун Шӯролар даврида ёзилган «Баҳорнинг уч куни» романида тарихий воқеиятга янгича назар ташлаб, ҳамма босмачилар ҳам бир хил бӯлганми, дея тадқиқ этади. Йӯқ, албатта. Ҳаким Карим йигирманчи асрнинг ӯттизинчи йилларида ёзган ҳикояларида оддий ишчиларнинг алданиб, босмачиларга қӯшилганликларини кӯрсатиб ӯтганди. «Туҳфа»(1932) ҳикоясида бир неча нафар камбағал деҳмон босмачиларга қӯшилганликдан пушаймон бӯлиб, Остонақул қӯрбоши ва унинг дӯстларини асир олишади ҳамда ҳукумат одамларига совға сифатида топширишади. Бундан кейин ҳам босмачилар ва тожик халқининг уларга қарши кураши тӯғрисида турли жанрдаги асарлар ёзилади. Чунки рус адабиёти ва киносида Колчак, Врангел, Деникин… шахсияти ҳақида янгидан-янги асарлар пайдо бӯлмоқда. Тожик ёзувчилари ҳалигача Иброҳимбек, Фузайл Махсум, Сайидаҳмад ва бошқаларнинг ҳақиқий чеҳраларини зарур даражада тасвирлашгани йӯқ. Бу босмачалар, содда, беақл, аблаҳ, гӯл ва гумроҳ эмасдилар. Улар доно, зийрак, маккор, ҳушёр, қӯрқмас ва иродали инсонлар саналарди. Болшевиклар ҳукуматининг ҳар бир хато ё ӯринсиз режаларидан ӯзларига қарши фойдаланишарди. Аммо ҳарбий билимни билмасликлари, жанг тактика ва стратегиясидан огоҳ бӯлмаганликлари, халқ уларни ҳимоя қилмаслиги сабабли, мағлубиятга рӯпара келишарди. Улар на ҳаётда ва на адабиёту санъат асарларида мусбий қаҳрамон бӯла олмасликларини ҳаётнинг ӯзи исботлади. Бу борада ҳаракат қилишнинг ҳам аҳамияти йӯқ, балки зарари бор. Шунинг учун, ӯқитувчи Жамолиддин Собир «Босмачилик ҳаракати чеҳраларидан қаҳрамон ясаш нима учун?» («Жумҳурият», 2011 йилнинг 30 апрели) мақоласи билан ӯз вақтида изтироб бонгини уради. Эҳтимол, босмачиларни қаҳрамонлик даражасига кӯтариш мақсадига эга бӯлган шахслар улар – йигирманчи асрнинг 90-йиллари мужоҳидларининг давомчиларини ҳам «миллий қаҳрамон» эълон қилишар? Гап шундаки, «бу ҳодисалар асил ташкилотчилари ва ӯйинчилари 90-йилдаги қарама-қаршиликларда «жиҳодий» йӯналиш беришиб, ӯзларининг сиёсий ӯйинларини фақат босмачилик ҳаракатига миллатпарастликни бериш учун бошлашди». Кароматулло Мирзонинг «Дар орзуи падар» учинчи китобида Тожикистонда 90-йиллардаги қарама-қаршиликлар хорижий ташкилотчиларининг сиёсий чеҳралари ва уларнинг маҳаллий сиёсатбозлар билан алоқалари моҳирона тасвирланган. Йигирманчи асрнинг 90-йилларидаги тожиклар ӯртасида бемаъни урушга олиб келган номатлуб воқелар норозилар гуруҳининг давр ҳукумати сиёсатидан норозилик намойишидан бошланган эди. Сӯнгра сиёсий гуруҳлар ва номига халқ ҳаракатлари ташкил этиш бошланди. Тожикистон Демократик партияси ва «Растохез» ҳаракати фаолият бошлади. Кейинроқ баъзи сиёсатчилар чиқишларидан маълум бӯлишича, Ислом тикланиш партияси махфий 16 йил илгари таъсис топган бӯлиб, масжидларда амал қилган экан. Буларнинг барчаси ӯзини Коммуният партияси ва даврнинг ҳукуматига қарши қӯярди. Тожикистон сӯз ва виждон эркинлигини демократик қоидалар сифатида эълон қилгани ва сиёсий партия фаолиятига ижозат берганида, Ислом тикланиш партиясининг «Адолат» газетаси чоп этилди. Аста-секин тожик сиёсий мухолиф кучлари шаклланди. Бегоналар ошкору яширин бу кучларга раҳнамолик қилишарди. Москва телевидениеси «Мавқе» номли дастур ташкил этгани ва унинг намояндаси Душанбега келиб, Тожикистон қозиси Ҳожи Акбар Тӯражонзоданинг гапларини ёзиб кетганини эслайман. Унча кӯп вақт ӯтмасдан, уларнинг замон жамоатчилик ва сиёсий вазиятида Ислом динининг роли тӯғрисидаги суҳбати рус тилида эълон қилинди. Ислом тикланиш партияси, Тожикистон Демократик партияси ва «Растохез» номли халқ ҳаракати раҳбарлари-ю бошқа намояндаларининг босим ӯтказишлари натижасида Тожикистоннинг биринчи Президенти Қаҳҳор Маҳкамов вазифасидан истеъфо берди. Россиядан мухолиф гуруҳлар намояндалари А.Собчак ва Е.Велихов Душанбега келишган эди. Тожикистон Олий Кенгаши сессияси давом этарди. Аммо бошқа кабинетда қози домулло Мелихов ва Собчак билан биргаликда, Тожикистон вазирлари ва давлат комитетлари раисларига босим ӯтказиб, яхшилик билан истеъфо беришларини ташвиқ этишарди. Халқни майдонларга ажратишганди. «Озодлик майдони» ва «Шоҳидлар майдони» одамлари бир-бирларига аччиқ-қаттиқ гаплар айтишарди. «Шоҳидлар майдони»да Лоҳутий номидаги давлат академик драма театри ёнидан то В.В.Маяковский номидаги давлат драма рус театригача пойтахт марказий хиёбонини тӯсишиб, транспорт ҳаракатини тӯхтатганча, чодир тикишди. Бу тартибсизликлар раҳбарлари мутаассиб хурофотпарастларини қуролли курашга ҳидоят қилиб, содда ёшларга қурол бериб, шундай дейишарди: «Ғалаба қозонсанг, ғози бӯласан, ӯлсанг, шаҳид бӯлиб, жаннатга кирасан!» Ӯтган асрнинг йигирманчи йилларида ҳам қӯрбошилар ва бузғунчи уламолар босмачилар домига тушган бесавод ёшларга шундай дейишарди. Булар йигирманчи аср охирида босмачиликнинг янги тури ҳисобланарди. Полковник Маҳмуд Худойбердиевнинг вилоят марказини фожиага гирифтор қилган қӯшни республиканинг Суғд вилоятига қӯшни Бахмал мавзесига қуролли ҳамласи янги давр босмачилиги эди. Тожикистонда янги босмачилар бошлаган жанг 120 минг нафардан зиёд одамни ӯз комига тортиб, бир миллион нафарзан зиёд кишининг Афғонистонга мажбурий муҳожиратга бориши боисига айланди. Унинг моддий-молиявий зарари саккиз миллиард Америка долларига баравар бӯлиб, меҳнаткашларнинг 35 000 манзили мол-мулклари билан йӯқотилди ва 55 минг нафар бола етим қолди. Бу барча фожиаларга қарамасдан, ношукр бандалар бугунги кунда ҳам қотилликка қӯл уришмоқда. Мулло Абдулло ва унинг издошларининг Рашт ноҳиясидаги амалиёти бундан далолат беради. Бу қонхӯр гуруҳ томонидан ӯлдирилган 15 кишининг 10 нафари 17дан 31 ёшгача эди. Қарийб уларнинг барчаси мустақиллик даврида туғилган. Мужоҳидлар уларни алдаб, қӯлларига қурол берганликлари равшан. Тожикистон Республикаси Президенти Эмомали Раҳмоннинг фидокорона ҳаракатлари ва тожик мухолифати раҳбари Сайид Абдуллоҳ Нурий якдиллиги шарофати билан мамлакатимизда тинчлик ва миллий ярашув қайта тикланиб, сӯнгра бунёдкорлик даври бошланди. Тожиклар орасидаги тинчлик дипломатий тарихида энг нодир сиёсий воқеалардан бӯлиб, жуда ёш мустақил давлатимиз куч-қудратини кӯрсатади. Тинчлик ва миллий ярашувга эришиш умумий келишув тарихий ҳужжатининг имзоланиши ҳар иккала томон янги тафаккурининг ёрқин ҳодисаси эди. Тожикистон тажрибасида давлат ва Ҳукуматнинг яратувчанлик сиёсатида янги тафаккур татбиқини очиқ-ойдин мушоҳада қилиш мумкин. Иқтисодий ислоҳот сиёсатини амалга ошириш, жумладан, 75000 гектар ерни халққа доимий ишлатиш учун бериш ва деҳқон хӯжаликлари ташкил этиш, эҳтиёжмандларга томорқа участкалари тақсимлаш, бозор муносабатларини йӯлга қӯйиш, тадбиркорликни ривожлантириш тинчликнинг инкор этиб бӯлмас далиллари эмасми? Агар урушга якун ясалмаса эди, давлат Тожикистонни коммуникацион боши берк кӯчадан чиқариш ва уни ҳал этиш йӯлларини излай олармиди? Ваҳдат халқаро йӯли, Панж дарёсида мамлакатимизни хорижий давлатлар билан боғловчи тӯртта катта кӯприк, мамлакатни энергетик танқисликдан қутқарувчи «Сангтӯда-1» ва «Сангтӯда-2», Роғун гидроэлектростанциялари қурилиши тинчликнинг самараси эмасми? Агар тинчликка эришилмаганда, Тожикистон Республикасини дунёнинг 130та давлати танирмиди ва биз ӯнлаб мамлакат билан иқтисодий-савдо ҳамкорликларни йӯлга қӯя олармидик? Тожикистон ташқи сиёсатининг мазмун-моҳияти бӯлган дӯстлик ва ҳамкорлик ҳам тинчликнинг катта қадриятларидан саналади. Биз бу барча ютуқларни, асосан, тинчлик ва миллий ярашувга эришилгандан кейин – 1997 йилнинг иккинчи ярмидан бошлаб 13 йил давомида қӯлга киритдик. Шунинг учун, уруш тугаганидан шукрона қилиб, тинчлик, ободончилик ва ҳаёт осудалиги қадрига етишимиз керак. Бироқ афсуски, жамият алоҳида доираларининг Тожикистон давлати ва Ҳукумати сиёсатига шукрона қилмасликлари ҳалигача қулоққа чалинади. Мамлакатда муқаддас Ислом дини барча талабларини бажо келтириш учун шароит муҳайё бӯлишига қарамасдан, экстремистик-диний ҳаракатлар жамоатчилик тинчлигига раҳна солмоқчи бӯлишади. «Таҳрир» партияси ва «Салафия» ҳаракатининг ноқонуний фаолияти гумроҳ ёшлар ва баъзи ота-оналарни ӯз домига тортади. Баъзи ота-оналар турли йӯл ва воситалар билан балоғатга етмаган ё ҳалигача хом фарзандларини хорижга – диний мактабу мадрасаларга жӯнатишиб, улар муқаддас Ислом дини асосларини ӯзлаштириш ӯрнига, экстремистик ақидалар таъсири остида қолишади. Афсуски, баъзи ватандошларимиз мустақиллик даври мобайнида қӯлга киритилган ютуқларни кӯрмаганликка олиб, халқни хато йӯлга бошлашни истайдилар. Улар учун тинчлик, ярашув, розилик, миллий бирликнинг бир пулчалик қадри йӯқ. Уларнинг мақсади жамиятни нотинч қилиш ва хорижий хожалари ҳисобидан кайфу сафо қилиб юришдан иборат. Кӯпгина хорижий давлатлар дипломатлари Тожикистон тажрибасини ӯрганиш учун келишаётган бир пайтда, баъзи миллий сиёсатчилар бунёдкор ҳукуматни танқид қилиб, ӯз «пешво»ларини таърифлайдилар. Бу иззатталаблик ва мансабпарастликнинг бир кӯриниши бӯлиб, жамиятни нотинчлик гирдобига тортади. Мақсадлари мамлакат ободлиги ва халқ ҳаёти тинчлиги бӯлган турли миллат ва турли мазҳаблар буюк шахсиятларининг фикру андишалари ӯзаро яқиндир. АҚШнинг марҳум Президенти Жон Кеннедининг қабр тошига унинг шундай сӯзлари ёзилган: «Азиз Америка, Сизлар Америка Сиз учун қандай ишларни амалга оширгани ва қандай ишларни охирига етказганини иддао қилманг. Бир мартагина ӯзингиздан Америка учун нима иш қилганингиз ҳақида сӯранг!» Тожикистоннинг ҳар бир фуқароси ҳам ӯз Ватани тараққиёти, тинчлигу барқарорлик ва ёрқин келажак учун қандай хизмат қилганликлари ҳақида савол беришлари мумкин. Атахон САЙФУЛЛОЕВ, филология фанлари доктори, профессор. («Жумҳурият» газетасидан қайта нашр , 07.06.2011 йил).\nPosted on 03.08.2018 Author Tursunzoda\nНа эту тему в Каире состоялась Международная научно-исследовательская конференция В Каире состоялась Международная научно-исследовательская конференция о деятельности террористических организаций Партии исламского возрождения* и «Ихвон-уль-муслимин*».\nPosted on 21.12.2018 Author Tursunzoda


Германия Москва Жанубий Осетия билан шартнома имзолаганини қоралади\nРоссия президенти Владимир Путин ва Жанубий Осетия раҳбари Леонид Тибилов.\nГермания ҳукумати Москва Грузиянинг айримачи Жанубий Осетия ҳудуди билан иттифоқчилик ва интеграциялашув тўғрисидаги шартномани имзолаганини қоралади.\nГермания ҳукумати матбуот котиби Кристиан Виртз 20 март куни мазкур шартномани имзолаш билан Грузиянинг ҳудудий яҳлитлигига таҳдид солингани ва Россия томонидан Грузия ҳудуди “силжувчан тарзда аннекция қилинаётгани” тўғрисидаги хавотирлар пайдо бўлганини айтди.\nРоссия президенти Владимир Путин ва Жанубий Осетиянинг Москва томонидан назорат қилинадиган ҳукумати раҳбари Леонид Тибилов 18 март куни Кремлда иттифоқчилик ҳамда интеграциялашув шартномасини имзолаган эди. Москва ва Грузиянинг яна бир айримачи ҳудуди ҳисобланадиган Абхазия ўртасида худди шундай шартнома ўтган йилда имзоланган.\nЕвропа Иттифоқи ва АҚШ ҳам Жанубий Осетия билан шартнома имзоланишини кескин танқид қилган эди.


Туркиянинг Истанбул шаҳрида таэквондо WT бўйича “Turkish Open-2020” халқаро мусобақаси старт олди. Регламентга кўра, мусобақанинг биринчи кунида катталар ўртасидаги беллашувлар ўтказилди.\nУшбу кун дастурида терма жамоамизнинг 4 нафар вакили шоҳсупага кўтарилди. +73 килограмм вазн тоифасида Светлана Осипова терма жамаомизнинг ҳозирча ягона бўлиб турган олтин медалига эгалик қилди. Шунингдек, Мадинабону Маннопова (-49 кг) ҳамда Жасурбек Жайсунов (-68 кг) кумуш медаль билан тақдирланган бўлсалар, ўсмирлар Олимпиадаси совриндори Улуғбек Рашитов (-63 кг) бронза медалини қўлга киритди.\nОлтин медаль – Светлана Осипова\nКумуш медаль – Мадинабону Маннопова\nКумуш медаль – Жасурбек Жайсунов\nБронза медаль – Улуғбек Рашитов\nАфсуски, терма жамоамизнинг етакчи вакиллари Дмитрий Шокин (+87 кг) ҳамда Никита Рафалович (-80 кг) мазкур мусобақада медаллар учун курашни эрта тарк этишди. Бугун ва эртага ўсмирлар ҳамда кадетлар ўртасида баҳслар бўлиб ўтади.\nТомас Бах: ХОҚ қочқин атлетларни доимо қўллаб-қувватлайди


18:00:47 (GMT +5), Сш, 23 апр 2019\n«Tashkent Law Spring»: форум дастуридан нималар ўрин олган?\n«Tashkent Law Spring» халқаро юридик форуми бошланишига саноқли кунлар қолди. Унга тайёргарлик кўриш ишлари қизғин давом этмоқда. Тадбир Иштирокчилар, жумладан хорижий давлатлар қатнашчиларини рўйхатдан ўтказиш ҳамда миллий ва хорижий оммавий ахборот воситалари вакилларини аккредитация қилиш ишлари фаол амалга оширилмоқда.\n«Tashkent Law Spring»: ОАВ ни аккредитациядан ўтказиш 15 апрелда якунланади\nТошкентда 25 апрелдан 27 апрелга қадар бўлиб ўтадиган «Tashkent Law Spring» халқаро юридик форумида иштирок этиш учун ОАВ вакилларини аккредитациядан ўтказиш давом этмоқда. Тадбир Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан қатор ташкилотлар ҳамкорлигида ташкил этилмоқда.\nЯнги лойиҳа: “ORIAT Dono да ҳуқуқ дақиқаси”\nТошкент вилояти адлия бошқармаси томонидан FM 106,5 “Ориат доно” ва FM 100,5 “Ориат FM” радиоканаллари ҳамкорлигида аҳолининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш юзасидан янги лойиҳа тайёрланди.\nАдлия ахбороти: иқтисодий суд ишларини юритишда соддалаштирилган тартиб жорий этилмоқда\nЎзбекистон Республикасининг 2019 йил 20 мартдаги “Мамлакатда ишбилармонлик муҳитини яхшилаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонуни билан иқтисодий суд ишларини юритишда соддалаштирилган тартиб жорий этилмоқда.\nАдлия вазири Русланбек Давлетов Ўзбекистон Республикаси Президентининг Тошкент вилоятидаги Халқ қабулхонасида Президент Администрацияси томонидан ўтказилган оммавий сайёр қабулда иштирок этди\nЖорий йилнинг 24 март куни Ўзбекистон Республикаси Президентининг Тошкент вилоятидаги Халқ қабулхонасида Президент Администрацияси томонидан сайёр қабул ўтказилди.\nҲукумат қарори билан “Ҳуқуқий тарғибот ишлари аълочиси” кўкрак нишони тўғрисида низом тасдиқланди.\nАдлия вазирлиги жамоаси юртдошларимизни баҳор ва янгиланиш фаслининг гўзал айёми-Наврўз байрами билан муборакбод этади.