“Рамзон Қодиров Россия мусулмонлари лидери бўлишга интилмоқда” « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n“Рамзон Қодиров Россия мусулмонлари лидери бўлишга интилмоқда”\n23 January 2015 - 14:02\nМосквадаги Карнеги Марказидан Шарқ ва ислом бўйича эксперт Алексей Малашенконинг сўзларига кўра, Россияда ислом инқилоби юз бериши эҳтимоли йўқ, бироқ Россияда ислом радикаллашиб бормоқда, деб ёзади Вероника Дорман ўзининг Liberation газетасида эълон қилинган мақоласида.\nМаҳаллий ҳуумат берган маълумотларга кўра, душанба куни Грознийда Charlie Hebdo ҳажвий журналининг сўнги сонига қарши ўтказилган норозилик намойишида 800 мингта одам қатнашган. Қайд этиш лозимки, Чеченистон аҳолиси 1,2 миллион кишидан иборат.\nМуҳаммад алайҳиссалом карикатураларига нисбатан ўз норозилигини билдираркан руспараст чечен раҳбари Рамзон Қодиров: “Бу намойиш мусулмон динини ҳақорат қилганларга қарши уюштирилгандир”, – дейди. Қодиров аҳолини ўз ғазабини намоён қилишга чорлайди.\nАлексей Малашенконинг фикрича душанба куни Charlie га қарши Грознийда уюштирилган намойиш – Рамзон Қодировнинг шахсий лойиҳасидир. У федерал даражадаги сиёсатчи бўлиш учун қўлидан кеоган барча ишни қилмоқда. Шу билан бирга у Россия мусулмонлари лидери бўлишга интилмоқда.\n“Миллионта одамни тўплаш бу осон иш эмас. Бир томондан намойиш яхши ташкил қилинган, бироқ Қодиров ўз одамларини бунга мажбурлагани йўқ: Парижда содир бўлган ҳодиса ҳам мўътадил ҳам радикал мусулмонларнинг ҳақиқий ғазабига сабаб бўлди”, – дейди эксперт.\n“Мамлакатнинг Возон, Уфа каби минтақаларида бунга ўхшаган намойиш ўтказилгани йўқ албатта. Ҳаттоки Москвада 25 январга мўлжалланган шунга ўхшаган намойишга рухсат берилмади. Бу Россия мусулмон уммати орасидаги фикрлар қарама-қаршилигилан дарак беради. Албатта ҳеч ким карикатураларни яхши кўрмайди ва Францияда бўлаётган ҳодисаларни қўллаб-қувватламайди. Бироқ бу воқеаларга бўлган муносабат турличадир. Татар лидерлари мусулмон ҳукумати фитнага жалб қилинмаслиги керак, қабилида фикр билдиришлари мумкин, бироқ оммани намойишга жалб қилиш уларнинг ҳаёлига ҳам келгани йўқ. Бошқа томондан Кавказда амалга оширилган тадбирни бошқа минтақаларда амалга оширишнинг имкони йўқ: Чунки бу каби йирик намойиш Москва тарафидан мусулмонларнинг ўзлари учун хавфли оқибатларни келтириб чиқарувчи фитна сифатида қабул қилинган бўларди”, – деб ҳисоблайди эксперт.\nГрознийдаги намойишга нисбатан Кремлнинг муносабати ижобий бўлди. Москва Ғарбга: “қаранглар мусулмонлар Россияда шундай йирик намойишни бемалол ташкил қилишмоқда, Францияда эса ҳеч ким бунга тоқат қилмаган бўларди”, – мазмунидаги ўз хабарини берди. Бундан ташқари, Қодиров яна бир бора ўзининг Путинга садоқатини намоён қилди. Россиянинг янги расмий сиёсатига айланган “Ғарбга қарши ксенофобия” жиҳатидан Путин ва Қодировнинг манфаатлари ўзаро мос келади, – дейди Малашенко.\n“Ислом – Россияда иккинчи ўринда турадиган диндир ва мусулмонларнинг сони ортиб бормоқда. Россияда ҳозирда 5 миллиондан ортиқ мусулмон муҳожирлар бор. Владивостокда, Екатеринбургда, Якутскда янги масжидлар пайдо бўлди. Минглаб Россия фуқаролари Сурияда ва Ироқда ИШИД тарафида жанг қилмоқда. Россияда ислом аста-секин, бироқ ишонч билан радикаллашиб бормоқда. Бу эртага Россияда ислом инқилоби юз беради дегани эмас, бироқ иммиграциянинг ўсиб бориши, этник низолар, радикал исломнинг кириб келиши ҳамда Кремлнинг Шимолий Кавказдаги сиёсати ортидан муаммо ҳам жиддий тус ола бошлади. Москвадан ташқари ҳамма жойда масжидлар пайдо бўлмоқда. Ваҳолангки пойтахтда 2 миллион мусулмон яшайди. Гап шундаки Москва аҳолиси муҳожирларни ҳушламайди. Ҳукумат эса радикал мусулмонларни жамлайдиган марказ яратишни истамайди”, – дейди нашр суҳбатдоши.


2019 йил 13 май куни Урганч давлат университетига Эразмус+ дастурининг International Credit Mobility лойиҳаси доирасида Португалиянинг Порто университети профессорлари Паула Сильва (Paula Silva) ва Сара Генрикес (Sara Henriques)лар ташриф буюрдилар. Ташриф доирасида португалиялик профессорлар ва университет ректори Б. Абдуллаев, халқаро ҳамкорлик бўйича проректор Ғ. Ўразбоев, илмий ишлар ва инновациялар бўйича проректор З. Ибрагимов, Жисмоний маданият фаультети декани А. Шарипов, Жисмоний маданият фаультети ўқитувчиси О. Саидмаматов иштирокида учрашув бўлиб ўтди. Учрашувда Урганч давлат университети ва Порто университети ўртасидаги йўлга қўйилган ҳамкорлик алоқалари ҳақида тўхталиб ўтилди. Шунингдек, ташриф доирасида 13-16 май кунлари профессор Сара Генрикес Жисмоний маданият факультети талабаларига Порто университети ҳақида, профессор Паула Сильва талабаларга спорт таълими бўйича семинар ўтказиши режалагтирилган.


Омонмуродова Олма Ота турнири финалида | Qalampir.uz\nОмонмуродова Олма Ота турнири финалида\nСпорт\t31 Август 2019 14:40 973\nҚозоғистоннинг Олма Ота шаҳрида ўтказилаётган теннис бўйича "Фьючерс" туркумига кирувчи турнир ўзининг ҳал қилувчи палласига кирди.\nСоврин жамғармаси 25 минг АҚШ долларини ташкил этувчи мусобақанинг яккалик баҳсларида финалчилар номи маълум бўлди. Бундан бир неча дақиқа аввал якунланган учрашувда ўзбекистонлик Оқгул Омонмуродова финал йўлланмасини қўлга киритди.\nТажрибали теннисчи 2 соату 23 дақиқа давом этган ярим финал баҳсида беларуслик Анна Кубаревадан 6:3, 5:7, 6:3 ҳисобида устун келди. Омонмуродованинг бош соврин учун баҳсдаги рақибаси, турнирнинг учинчи ракеткаси, россиялик Валерия Юрченко бўлади.\nДилшодбек Рўзметов финалга чиқди Шаҳобиддин финалга чиқди Ўзбекистон Осиё чемпионатини ғалаба билан бошлади\n14 Февраль 15:33 37684\n14 Февраль 20:18 23120\n14 Февраль 21:51 22379


«Бир марталик ёрдам автомат тарзда тўланади» — молия вазири ўринбосари – Газета.uz\n«Бир марталик ёрдам автомат тарзда тўланади» — молия вазири ўринбосари\nМолия вазири ўринбосари Жамшид Абруев бир марталик моддий ёрдам кимларга ва қандай берилиши, нима учун тошкентликлар кўпроқ олиши ва пуллар қайси маблағлар ҳисобидан ажратилишини маълум қилди. «Тўловлар автомат равишда амалга оширилади. Ҳеч қандай ариза ёки мурожаат талаб қилинмайди», — деди у.\nLotinchada На русском языке 26 май 2022, 22:39 Иқтисодиёт\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 25 май куни пенсионерлар ва ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга бир марталик моддий ёрдам тўлаш тўғрисидаги қарорни имзолади. 2,2 трлн сўмлик ёрдам 8,9 млн аҳолини қамраб олади.\n26 май куни Бухорода бўлиб ўтаётган камбағалликни қисқартириш бўйича халқаро форум арафасида Ўзбекистон молия вазири ўринбосари Жамшид Абруев бир марталик тўловни ким ва қандай олиши, нима учун тошкентликлар кўпроқ ёрдам олиши ва пуллар қайси маблағлар ҳисобидан ажратилиши ҳақида гапириб берди, деб хабар беради «Газета.uz» мухбири.\nЖамшид Абруевнинг қайд этишича, «Ижтимоий ҳимоя ягона реестри» ахборот тизими орқали кам таъминланган сифатида моддий ёрдам олувчи оилаларга ҳамда кам таъминланган сифатида болалар нафақасини олувчи оилаларнинг ҳар бир 18 ёшга тўлмаган боласига (жами 4,5 млн бола) 200 минг сўмдан тўланади.\nЁшга доир, ногиронлик пенсияси ва нафақасини олувчиларга, болаликдан ногиронлик нафақасини ҳамда боқувчисини йўқотганлик пенсиясини ва нафақасини олувчи ҳар бир оила аъзосига ҳамда ўзгалар парваришига муҳтож ногиронлиги бўлган 18 ёшгача болаларнинг парваришлаш нафақасини олувчиларга Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларда — 300 минг сўмдан, Тошкент шаҳрида — 400 минг сўмдан берилади.\nЖамшид Абруевнинг маълум қилишича, тўловлар фармон чиққан пайтдан бошлаб — 25-майдан бошлаб амалга оширила бошланди.\n«Тўловлар пенсия ва нафақалар тўланадиган тартибда автомат тарзда амалга оширилади. Бунинг учун ҳеч қандай ариза ва мурожаат талаб этилмайди», — деди у.\nҲозирда кам таъминланган оилалар нафақаси олувчиларнинг 70 фоизи банк карталарида пул олмоқда. Яқин кунларда бир марталик ёрдам уларнинг карталарига ўтказилади.\n«30 фоиз нафақани нақд пулда олувчилар бор. Халқ банкининг жойлардаги филиалларига нақд пул маблағларини икки ҳафта муддатда тарқатиш топширилди. Пенсия масаласида ҳам худди шундай ҳолат», — деди вазир ўринбосари.\nУ ҳукумат томонидан биринчи марта 2020-2021 йилларда (икки мартадан) коронавирус пандемияси даврида аҳолининг бир қисми вақтинчалик даромад ва иш жойини йўқотганида бир марталик ёрдам тўланганини эслатиб ўтди. Йил охиригача янги тўловлар амалга ошириладими ёки йўқми, ҳозирча маълум эмас.\n«Бу мамлакатдаги иқтисодий вазиятга, аҳоли эҳтиёжларига боғлиқ. Буни башорат қилиш қийин. Россия ва Украина ўртасидаги уруш, бозорлардаги [тебранишлар] ва аҳолига таъсир қилиши мумкин бўлган бошқа ўзгаришлар натижасида келажакда фақат кенгаядиган амалиёт қўлланиляпти», — деди Жамшид Абруев.\nУнинг маълум қилишича, «Ягона ижтимоий таъминот реестри»да эҳтиёжманд шахслар ва уларнинг алоқа рақамлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд. Уларга бир марталик тўлов тайинланганлиги тўғрисида хабар олишлари керак.\nВазир ўринбосарининг аниқлик киритишича, ишчи гуруҳлар эҳтиёжмандлар учун маблағ тушаётганини назорат қилиб, сўровлар ўтказмоқда. 2021 йилда қонунбузарликлар аниқланмади, яъни барча ажратилган маблағлар кам таъминланган оилаларга етказилди, деди у.\nНима учун тошкентликлар кўпроқ миқдорда пул олади, деган саволга Молия вазирлиги раҳбари ўринбосари шундай деди: «Иқтисодий ривожланиш вазирлиги тизимидаги муассасалар ҳудудлар кесимида истеъмол даражасини ўрганишди. Тошкентда ҳар доим юқори нархлар кузатилади. Нархларнинг ўзгариши биринчи навбатда Тошкентга таъсир қилади. Олдинда бизни ун нархини эркинлаштириш кутиб турибди, бу ҳам пойтахтга кўпроқ таъсир қилади».\nЖами 2,2 трлн сўмнинг 600 млрд сўми Пенсия жамғармасига қўшимча тушумлар ҳисобидан, қолган 1,6 трлн сўми давлат бюджетининг қўшимча даромадлари ҳисобидан тўланади.\n«Ушбу пулларнинг тўланиши муносабати билан давлат харажатларининг бир қисмини кейинги йилга кўчириш режалаштирилган. Молия вазирлиги Ҳисоб палатаси билан биргаликда оптималлаштириладиган ёки ўтказиладиган харажатларни белгилайди», — деди у.\nЖамшид Абруев йил охиригача бюджет тақчиллигини йил бошида тасдиқланган 3 фоиз доирасида сақлаб қолиш мумкинлигини таъкидлади.\n#молия вазири ўринбосари\nПенсионерлар, нафақахўрлар, кам таъминланганларга бир марталик моддий ёрдам кўрсатилади 25 май 2022, 19:53\nЯна 160 мингта оила моддий ёрдам олади 11 август 2020, 20:44\n400 мингдан кўпроқ оилаларга бир марталик моддий ёрдам ажратилади 30 июл 2020, 20:50\nЭҳтиёжманд оилаларга жами 150 млрд сўм моддий ёрдам тарқатилади 30 июл 2020, 12:15\nЯна 235 мингдан ортиқ оилага моддий ёрдам ажратилади 3 июн 2020, 22:48\n04.07 Нукус аэропорти фаолиятига чеклов ўрнатилди\n04.07 Президент Нукусда нималарни таъкидлади?\nПрезидент Нукусда нималарни таъкидлади?\n1 июлдан нималар ўзгаради?\nАлишер Усмонов энди Ўзбекистонга икки карра кўпроқ сармоя киритмоқда — Forbes


00:00 / 10.08.2009 | eski savollar | 3182\nАссаламу алайкум устоз!!!Жума намозида 2 ракаат фарздан олдинги 4 раккат суннатнинг хужжати хакида сурамокчидим. Изланиб куриб имом Табаронийдан хазрат Али ривоят килган хадисни топдим. Лекин Имом Бухорий бу хадисни каттик жарохатлаган эканлар. 2 та жиддий жарохат мавжуд. "Мусталахул Хадис" илмидаги коидага биноан "заиф" хадисни бу уринда олинмаслигини эшитган эдим. Лекин бу хадис "заиф" эмас "жуда заиф". Шунинг учун бидъат эхтимоли булиши мумкин деб уйлаб, Жума куни 2 ракаат фарзни, сунг 4 раккат суннатни укимокдаман холос.Мирзо Кенжабекнинг "Суннани Термизий"га килган таржимасида бу борада Абдуллох ибн Масъуддан хадис борлиги зикр килинган, лекин афсус хадис келтирилмаган. Устоз умуман хар кандай шаръий масалаларни шу услубда - яъни, аник ва катъий далилларни сураб суриштириб, сунг амал килишим тугрими? Чунки Аллох Таоло Исро сурасининг 36-оят маъноси таржимасида : "Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил — ана ўшалар, масъулдирлар" деган.Масалага ойдилик киритсангиз, фарз намозидан олдинги 4 раккат суннат хакида сахих хужжат борми?\nБу гап олдин масала сифатида кўтарилмас эди. Ҳамма ҳанафий мазҳаби китобларида келган таълимотлардан ўрганиб мазкур, жумъа намозининг икки ракъат фарзидан олдинги тўрт ракъат суннатни ўқир эди. Аммо бундан йигирма йиллар аввал ўлкамизга турли сабабларга кўра бемазҳаблик деган бало кириб келди. Кирганда ҳам одамларнинг нозик жойидан турган ҳолда кириб келди. Биз Қуръон ва Суннатга амал қилишимиз керак деган чақириқ билан кириб келди. Бемазҳаблар баъзи кишиларни Қуръон ва Суннатга амал қилиш даъвоси билан ўзларига ром қилиб олганларидан кейин Қуръон ва Суннатга амал қилмаслик мисли йўқ катта гуноҳ эканини сингдирдилар. Аммо уларга Қуръон ва Суннатга амал қилишни ўргатиш ўрнига Қуръон ва Суннатга қарши иш сифатида фиқҳий мазҳабларни ёмонлай бошладилар. Биз, дейишар эди, улар Қуръон ва Суннатга амал қилишимиз керак, Абу Ҳанийфанинг гапига эмас! Бемазҳабларнинг вакиллари Ҳанафий мазҳабининг қоралаш учун у мазҳаб олмаган, аммо бошқа мазҳабдаги бор гапни, Суннатда бундай бўлса ҳам, ҳанафийлар бу ҳукмни олмай, ўзларининг гапни одамларга шариатнинг ҳукми деб суқиштиришган дейишар эди. Мисол учун, намозда, “Фотиҳа” сураси қироатидан кейин “омийн”ни овоз чиқариб айтиш. Уни бошқа мазҳаблар олган. Аммо фиқҳий мазҳабларнинг барчаси нотўғри дейишларига қарамай бемазҳаблар бу масалада фақат ҳанафий мазҳабини танқид қилишарди. Бошқа масалаларда ҳам шу гапни такрорлаш мумкин. Яъни, фиқҳий мазҳаблар бир масалада бир неча далил келиб, улардан баъзисини бир мазҳаб, бошқасини иккинчи мазҳаб олган бўлса, бемазҳаблар ўзлари билмаган нарсани Суннатга хилоф деб эълон қилишар эди. Бу нотўғри, Суннатда бундай дейилган, дейишар эди. Аммо ўша улар Суннатда бор деган гапни бошқа фиқҳий мазҳаб минг йилдан кўпроқ вақт олдин амал қилишни бошлагани ҳақида лом – лим демасдилар.Кези келганда айтиб ўтиш керакки, бемазҳаблар ўзлари намоз ўқишни мазҳаб уламоларидан ёки уларнинг китобидан ўрганишган бўлади. Агар уларга мазҳабдагидан бошқача алоҳида Қуръон ва Суннатга асосаланган намозни бизга кўрсат дейилса, бирор нарса дея олмайдилар. Бошқа масалалар ҳам худди намозга ўхшайди. Бемазҳабларнинг гапи қуруқ сафсатадан бошқа нарса эмаслиги очиқ-ойдин кўриниб туради.Шундай қилиб бемазҳаблар ва уларнинг гумашталари бир қанча гапларни масала қилиб кўтариб, ўз фитналарини юзага чиқардилар. Одамлар ўртасида, ҳанафий мазҳабида Қуръон ва Суннатга амал қилиш ўрнига Абу Ҳанийфа ва унинг тўдасининг аъзолари одамларни ўзларининг гапига юришини йўлга қўйишган дедилар. Иккинчи ҳижрий асрда ўтган ва Ислом умматининг ярмидан кўпи илмидан барҳарманд бўлиб келаётган, Қуръон ва Суннатга амал қилишда кўпчиликка имом бўлган буюк олимни ва у кишининг сафдошлари ҳамда шогирдларини Қуръон ва Суннатга хилоф қилишда, залолатда ва одамларни залолатга кетгазишда айбладилар. Ҳатто бемазҳабларнинг чет элдаги сафдошларидан бири Абу Ҳанийфа раҳматуллоҳу алайҳини “Абу Жийфа” – ўлимтикнинг отаси деб номлашгача борди. Биздаги бемазҳаблар асосан ўзларининг четдаги “устоз”ларининг кўрсатмаси ва гаплари асосида иш юритадилар. Аввал улар берилган кўрсатма асосида ҳанафийлар ҳужжат далилсиз ўзининг гапни шариат дейишади, деган гапни тинмай такрорладилар. Уламоларимиз ҳужжат далилларни келтирганларидан кейин, энди, ҳадис заиф дейишга ўтдилар. Аввал айтиб юрган гаплари учун, биз билмаган эканмиз ҳанафийларнинг ҳар бир шаръий ҳукмга Қуръон ва Суннат, Ижмоъ ва қиёсдан далиллари бор экан, дейишга ярашмади. Худди билмагандек, фалончи ҳадис заиф экан дейишга ўтишди ва сизнинг саволингизга ўхшаш саволларни беришга ўтишди. Майли, бу ҳам бир услуб.Сиз айтган ҳадис қуйидагича:Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:“Расулуллоҳ соллаллоъу алайъи васаллам жумъадан олдин тўрт ракъат, кейин тўрт ракъат ўқир эдилар. Саломни уларнинг охиридаги ракъатда қилар эдилар”. Тобароний ривоят қилган.Ушбу ҳадиснинг ровийларидан фақат Муҳаммад ибн Абдурроҳман Саҳмийни имом Бухорий заиф деган. Бошқа барча ровийлари ишончли. Аммо Ибн Адий Муҳаммад ибн Абдурроҳман Саҳмийни менинг наздимда бўлаверади, деган. Ибн Ҳиббон эса, уни ишончли ровийлар ичида зикр қилган. Бундай одамларнинг ривояти заиф эмас, ҳасан бўлади.Али Қори раҳматуллоҳи алайҳи айтадилар: “Бу яхши иснод билан ҳам келган, Ҳофиз Ироқий, У зот алайҳиссалом у(жумъа)дан олдин тўрт ракъат намоз ўқирдилар”, деган”. Энди сиз айтгандан бошқа ривоятларга ўтайлик.Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, у киши жумадан олдин тўрт ракъат, жумадан кейин тўрт ракъат намоз ўқир эдилар. Термизий ривоят қилган.Бу маънодаги саҳобаи киромлардан келган бир неча ривоятларни Ибн Можа, Абдурраззоқ, Ибн Абу Шайба ва бошқалар ривоят қилишган. Язийд ибн Ҳорундан, Ҳаммод ибн Саламадан, Ҳофиядан ривоят қилинади:“София бинти Ҳуйай розияллоҳу анҳони кўрдим. Имом жамъага чиқишидан олдин тўрт ракъат ўқидилар. Кейин имом билан икки ракъат жумъа ўқидилар”. Ибн Саъд, Зайлаъий ва Ибн Ҳажарлар ривоят қилишган.Уламолар бу ва буларга ўхшаш бошқа ривоятларни жамлаб сиз шубҳа қилаётган жумъадан олдинги тўрт ракъат суннатни ўқишга йўл берганлар.Сиз саволингизда мусталаҳул ҳадис илми ҳақида ҳам сўз юртибсиз. Ўша илмга асосан заиф ҳадисни қабул бўлмаслигини айтибсиз. Сизнинг бу илмдаги савиянгизни билмадиму, аммо ушбу саволдаги гапингиз, биров ўргатиб қўйган гапга ўхшаб турибди. Чунки, мусталаҳул ҳадис илми ҳақида озгина маълумоти бор ҳар бир одамга маълум ҳақиқатни айтмаяпсиз. Ўша ҳақийқат мусталаҳул ҳадис илми уламоларининг иттифоқи ила қуйидагидан иборат: “Заиф ҳадис икки иш ила ҳасан лиғойриҳи даражасига кўтарилади:А). Заиф ҳадисни қувватлайдиган бошқа ривоятлар келиши керак. Шу билан бирга, мазкур ҳадиснинг йўлидан бошқа йўллар унинг кучида ёки ундан кучлироқ бўлиши шарт. Б). Ҳадиснинг заиф бўлиши сабаби, ровийнинг ёдлаши яхши эмаслигида, санадида кесилиш борлигида ёки одамларида жаҳолат борлигида бўлиши керак. Яъни, одамларини аниқлаб бўлмайдиган ҳолат бўлади. Мана шу сабабдан ҳадис заиф бўлса ва заиф ҳадисни ўзига ўхшаш ёки ундан кучлироқ санадлик бошқа бир ҳадис қўллаб келса, заиф ҳадис ҳасан лиғойриҳи даражасига кўтарилади. Ҳасан лиғойриҳи, деб номланишининг сабаби:Ҳадисга ҳасанлик сифати биринчи санадининг ўзидан келмагани, балки бошқа ҳадиснинг қўшилиши оқибатида чиққани учун, бошқанинг сабабидан ҳасан бўлгани учун, ҳасан лиғойриҳи, дейилади. Заиф ҳадисни ҳасан лиғойриҳи даражасига кўтарилишини қуйидаги математик тенглама орқалик ифода қилиш мумкин. Заиф + заиф = ҳасан лиғойриҳи.Ҳасан лиғойриҳини ҳукми.\tҲасан лиғойриҳи ҳадис ҳужжатга ишлатса бўладиган даражадаги мақбул хабар ҳисобланади”.Шундан жумъанинг фарзидан олдин тўрт ракъат суннат ўқиш сиз айтгандек, жуда заиф ривоят асосида йўлга қўйилмагани чиқади. Балки, энг камида ҳасан лиғойриҳи ҳадис кучидаги далил билан собит бўлган ва уламолар ижмоъ қилган амал экани чиқади. Аммо мазкур тўрт ракъат суннатни ўқимаслик ҳақида эса бемазҳабларнинг фитнасидан бошқа ҳач гап йўқ экани чиқади.Шунингдек, сиз келтирган, "Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил — ана ўшалар, масъулдирлар" деган оят таҳтига дохил бўлишга ҳам олиб бормайди.Алоҳида таъкидлаш лозимки, тўрт мўътараф фиқҳий мазҳабларнинг уламолари ҳеч қачон билмаган нарсага эргашмаганлар. Улар Аллоҳ таолонинг розилиги, Ислом умматининг хизмати учун илмий ижтиҳод қилганлар. Ижтиҳодлари тўғри бўлса икки, нотўғри бўлса, бир савоб олганлар. Сиз билан биз эса, уларни яхшилик ила эслаб, ҳақларига қўлдан келганича дуолар қилиш мажбуриятидамиз. Кези келганда яна бир нарсани айтиб ўтсак, мақсадга мувофиқ бўлар деб ўйлайман. Бемазҳабларнинг мўмин-мусулмонлар орасида ихтилоф чиқаришдан бошқа ишлари ҳам борми? Ҳамма вақт ва ҳамма ерда уларнинг ихтилоф чиқаришига гувоҳ бўлмоқдамиз. Энг қизиғи, уларнинг асосий эътиборлари мусулмонлар қилиб турган ва савоб умидида бўлган нарсалардан қайтариш учун ихтилоф чиқарадилар. У нарса йўқ. Бу нарса бидъат. Уни қилган бидъатчи. Буни қилган залолатда. Ва ҳоказолар.Ушбу сиз кўтарган масала фикримизнинг ёрқин далили. Жумъа муборак кун экани ҳаммага маълум. У куни кўпроқ ибодат қилишга тарғибот, хусусан, жумъа намозидан олдин нафл намоз ўқиш ҳақида ҳадислар бор. Бизда ҳамма айнан ўша сиз шубҳа қилаётган тўрт ракъат суннатни ўқишлари ҳам маълум. Одамларни шу ибодатдан қолдириб улар нима савоб касб қиладилар?! Улар кўтараётган ихтилофларнинг ҳар бири ҳақида юқоридаги гапга ўхшаш гапларни истаганча гапиришимиз мумкин. Мана, бемазҳаблар қарийб йигирма йил давомида дийнини ўрганишда машаққат чекиб турган мўмин-мусулмонлар орасида тинмай ихтилоф чиқариб, ўзлари, дийнлари, дийндошлари учун нима фойда топдилар? Ўз-ўзидан бемазҳаблар ватанимизда ихтилофдан бошқа нима қилдилар, деган савол пайдо бўлади.Улар бирорта масжид қурдиларми? Балки, баъзи имомларимизнинг гувоҳлик беришларича, масжид қуришда иштирок этаётган кишиларни бу ишдан қайтаришар экан.Бирор мадрасани ишга солдиларми?Бирор дона мақбул китоб ёзиб, маърифат таратишга ҳисса қўшдиларми?Бирор мураттаб қори тайёрлаб хатмга ўтказдиларми ёки мусобақага юбордиларми?Ушбу қабилдаги саволларни кўплаб беришимиз мумкин.Ихтилоф чиқаришдан бошқа иш йўқми? Ёки одамларга дийнимиз таълимотларини етказиш охирига етиб, ихтилоф чиқаришдан бошқа иш қолмадими? Бу ихтилофлардан кимга фойда ва кимга зарар етмоқда?!Ўзлари бирор нарса қилмасалар ҳам, ҳеч бўлмаса қўлидан келганини қилаётганларга тўсиқ бўлмай турсалар нима бўлади?!Ҳаммамиз ихтилофсиз Аллоҳнинг дийнини ўрганиб, унга қўлдан келганича амал қилиб, аҳл иноқ бўлиб юрсак нима бўлади?!Аллоҳим! Мўмин-мусулмон бандаларингни ихтилофлардан сақлагин! Уларга аҳл иноқликни ато этгин! Ўзингнинг ҳидоятингдан айирмагин! Омийн!\nКабристонда Куръон тиловати\nилмга сарфланган пулми ёки муҳтож одамга сарфланган пулгами савоб кўпроқ\nЯнгам мерос талаб қилиши мумкинми\nзакот сўраш одоби


Эртага Андижонда махсус техника ва ускуналарга бағишланган бизнес-миксер бўлиб ўтади - UZCHINATRADE.COM\nЭртага Андижонда махсус техника ва ускуналарга бағишланган бизнес-миксер бўлиб ўтади\nЎзбек-Хитой Савдо Уйи Андижон шаҳрида! Эртага махсус техника ва ускуналарга бағишланган бизнес-миксер ўз ишини бошлайди.\nБиз қурилиш ва ишлаб чиқариш корхоналари, шу билан бирга, молиявий ташкилотларнинг вакилларини самарали мулоқот, фойдали амалий тақдимотлар ўтказиш ҳамда янги тренд ва технологияларни муҳокама қилиш учун таклиф қилмоқдамиз. Шунингдек, ушбу тадбир доирасида компаниямиз ўзига тегишли қурилиш техникаларини "жонли" тарзда намойиш этади.\nҲозирда тайёргарлик айни авжида! Тез орада батафсил фото-ҳисоботни эътиборингизга тақдим этамиз.


Ахлат тозаловчи аёл қиёфасидаги нажоткор ёхуд 30 нафар болани боқиб катта қилган хитойлик аёл (видео)\nАхлат тозаловчи аёл қиёфасидаги нажоткор ёхуд...\n14.02.2018 20:10 1 1367\nКейинги пайтда Ўзбекистондаги оммавий ахборот воситаларида боласини сотаётганда қўлга тушган, ўз жигарбандини ўлдирган ёки ташлаб кетган аёллар ҳақидаги хабарлар кўпайди. Хусусан, «Xabar.uz»да ҳам бу ҳақда кўплаб хабарлар эълон қилинди. Албатта, бу юрт, миллат тақдирига бефарқ бўлмаган ҳар бир кишини ташвишга солиши табиий.\nХўш, одамзотни бу қадар тубанликка мажбурлаётган нима: йўқсилликми, ижтимоий-маиший муаммоларми ёки оиладаги келишмовчиликлар?! Қайси бири бўлмасин, буларнинг ҳеч бири Аллоҳ берган буюк неъматдан воз кечишни оқлай олмайди.\nХитойлик Ля Сяоиннинг савобли ишлари ҳар қандай дин вакиллари учун ибратлидир. Чунки тирик чақалоқни ахлатхоналарга ташлаб кетиш катта гуноҳ ва жиноят саналса, бундай болалардан бир нечтасини топиб парваришлаш, улғайтириш улкан жасорат ва буюк савоб.\nБундай улуғликка эришган аёлнинг ўзи моддий жиҳатдан қашшоқлигини ҳисобга олсак, бу жасорат ўзига тўқ одамларга икки карра сабоқдирки, айнан Ля Сяоин каби мана шундай инсонлар туфайли ҳам эзгулик ёвузликни жиловлаб туради.\nОзгинагина вақт ажратиб, юқоридаги видеони кўришингизни ва уни бошқаларга ҳам улашишингизни илтимос қиламиз. Зора, буни кўргач, ана шундай қабиҳ жиноятга қўл уриш арафасида турган, ниятида юрганлар бу йўлдан қайтишса!\nахлат йиғувчи бола\nМаслаҳат 03/04, 18:08\nЖамият 05/04, 02:55


04 июл 2022, Тошкент вақти: 19:40\n2 январь куни Қозоғистон ғарбида жойлашган Жанаўзен шаҳрида ёқилғи нархининг икки бараварга ошишидан норозилар бошлаган акция мамлакат бўйлаб норозилик тўлқинини келтириб чиқарди.\nЁнилғи нархининг оширилишига қарши оммавий норозилик намойишлари манзарасида Қозоғистон ҳукумати истеъфога чиқарилди, Нурсултон Назарбоев истеъфога кетди.\nПрезидент Қасим-Жомарт Тоқаев илтимосига кўра, КХШТ ҳарбийлари Қозоғистонга киритилди. Мамлакатда "антитеррор" тадбирлари бошланди.\nТоқаев: 13 январдан бошлаб КХШТ кучлари Қозоғистондан чиқарила бошланади\nҚозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаев 12 январь куни Олмаотада тезкор штаб йиғилишини ўтказди. Йиғилишда Олмаота “террорчилардан тўлиқ тозалангани” айтилди.\n-Эртадан (13 январдан) бошлаб КХШТ кучларини Қозоғистондан чиқариш ишлари бошланади. Мен тегишли давлатларнинг раҳбарлари билан гаплашдим. Шу фурсатдан фойдаланиб, шу бир неча кун ичида олиб борган самарали ишлари учун мазкур контингентнинг бошлиқларига миннатдорчилик билдирмоқчиман. КХШТ контингентининг Қозоғистонга, жумладан, Олмаотага киритилгани мамлакатимиздаги вазиятни барқарорлаштиришга улкан ҳисса қўшди,- деди Тоқаев.\nПрезидент Тоқаев Олмаотага келгани айтилмоқда (ВИДЕО)\nПрезидент Қасим-Жомарт Тоқаев Олмаотага келгани тўғрисида 12 январь куни ҚазТАГ, Tengrinews.kz ва forbes.kz нашрлари президент матбуот котибига таянган ҳолда хабар тарқатди.\n“Президент Олмаотада эканини тасдиқлаймиз. У шаҳар оператив штаби йиғилишида иштирок этди. Шунингдек, ҳалок бўлган полициячилар ва ҳарбийларнинг яқинлари билан учрашув ўтказилди. Президент таъзия изҳор қилди ва мукофотларни топширди”,-деб иқтибос келтирди нашрлар президент матбуот котиби Берик Уали сўзларидан.\nХабарда билдирилишича, президент оператив бошқарув марказида бўлган, айни пайтда касалхоналарда ётган жабрланганлар билан учрашган.\nОлмаоталиклар ижтимой тармоқларда шаҳар бўйлаб ҳаракатланаётган кортеж видеосини тарқатмоқда.\nTengrinews.kz нашрининг ёзишича, Олмаота осмонида ҳарбий вертолёт учиб юргани ҳам кузатилган.\nДариға Назарбоеванинг Олмаотада экани ва коронавирусга чалингани айтилди\nҚозоғистоннинг экс-президенти Нурсултон Назарбоевнинг катта қизи, депутат Дариға Назарбоева 11 январь куни ўтган парламент йиғилишида иштирок этмади.\nПарламент матбуот хизмати ҚазТАГ ва РИА Новости агентликларига Назарбоева касал бўлиб қолгани туфайли йиғилишда қатнаша олмаганини билдирган.\nOrda.kz нашри Дариға Назарбоеванинг ёрдамчиси Жанна Ермекова билан суҳбатлашгани ҳақида ёзди. Нашрнинг билдиришича, Ермекова Назарбаева “Олмаотадаги уйида эканини, коронавирусга чалинганини ва ҳозирда даволанаётгани”ни айтган.\nОзодлик радиоси қозоқ хизмати мухбирлари Назарбоева 5 январдаги парламент йиғинида ҳам иштирок этмаганини хабар қилишган.\n11 январда президент Қасим-Жомарт Тоқаев парламентда Назарбоев ҳақида бир оғиз гапириб, уни танқид қилган эди. Тўқаев ўз нутқида “Назарбоев қўллови билан мамлакатда халқаро даржада бойиб кетган одамлар ва ўта сердаромад ширкатлар пайдо бўлди. Энди халққа тегишли даромадни халққа қайтаридаг вақт келди”, деб айтган.\nТартибсизликлар давомида 53 та ҳокимлик биноси вайрон этилди\nОлмаота шаҳар ҳокимияти.\nҚозоғистондаги тартибсизликлар пайтида мамлакатнинг турли вилоятларида 53 та ҳокимлик биноси, ўрта ва кичик бизнесга тегишли 151 та объект вайрон этилди.\nСаноат ва инфратузилма вазири Кайирбек Ўскенбаевнинг 12 январда ўтган ҳукумат йиғилишида маълум қилишича, вайрон этилган иморат ва объектларнинг асосий қисми Олмаота, Чимкент шаҳарлари, Олмаота, Шарқий Қозоғистон, Қизилўрда, Атирау, Ақтўбў вилоятларида жойлашган. Энг кўп вайронагарчиликлар Олмаота шаҳрида содир этилган.\nВазир вайрон этилган ҳукумат бинолари 20 февралгача таъмирдан чиқарилишини, вилоятлараро темир йўл ва автомобиль қатновлари қайта тикланишини маълум қилди.\nАввалроқ тадбиркорларнинг "Атамекен"миллий палатаси жами 1528 тадбиркорлик субъекти зарар кўргани, уларнинг 1408 таси Олмаотада эканини билдирган. Кўрилган зарар миқдори 95,3 миллиард тангага етгани айтилган.


ТОҒЛИ ҲУДУДЛАР ҲАМ ЭЪТИБОРИМИЗ МАРКАЗИДАДИР — Shahrisabzt.UZ\nБугунги кунда тоғли ҳудудларда яшовчи аҳолининг ҳолидан хабар олиш, уларнинг муаммоларини ўрганиш ва бунга ечим излаш энг асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Айниқса, қишки мавсумда тоғли ҳудудларда ҳаво ҳарорати кескин совуши натижасида транспорт қатнови йўллари қор ва муз билан қопланиши туфайли ушбу йўлларда ҳаракатланиш бир муддат чекланиб қолади. Бу эса ўз навбатида аҳоли учун зарур бўлган озиқ-овқат ва дори-дармон воситаларини етказиш бир мунча қийинчиликни ташкил этади.\nЖорий йилнинг 27 январь куни Шаҳрисабз тумани ҳокимлигида туман ҳокимининг чегара масалалари бўйича ёрдамчиси Алишер Ғаниев, туман Фавқулотда вазиятлар бўлими бошлиғи Алимардон Қурбонов, туман Хавфли геологик жараёнларни кузатиш давлат хизмати бўлими бошлиғи Тошкан Қурбоновлар иштирокида ишчи гуруҳ тузилиб, туманимизнинг тоғли ҳудудларида жойлашган “Ҳисорак”, “Ғелон” ва “Кўл” қишлоқларида аҳолининг қишки мавсумда қандай тайёргарлик кўрганлиги, ҳонадонларни иситишда ёнғин хавфсизлиги қоидаларига тўғри келиши юзасидан текширув ишларини амалга оширишди.\nДастлаб, улар тумандаги “Ҳисорак” қишлоғини кўздан кечиришиб, у ердаги ҳолатни ўрганишди. Аҳоли билан учрашар экан, уларга ёнғин хавфсизлигига оид маълуотларни етказишиб, улар учун ёнғин хавфсизлигига амал қилиш йўриқномаларини тарқатишди.\nШундан сўнг, ишчи гуруҳ тумандаги “Ғелон” қишлоғига йўл олишиб, у ердаги аҳолининг турмуш тарзини кўздан кечиришди.\n— Сир эмаски, қиш кунларида туманимизнинг тоғли ҳудудларида ҳаво ҳарорати бир мунча совийди, — дейди туман ҳокимининг чегара масалалари бўйича ёрдамчиси Алишер Ғаниев. – Бунинг натижасида аҳоли яшаш пунктида қорнинг қалинлиги 30-40 сантиметргача етади. Шундай экан, қишлоқ ички йўлларида аҳоли, қолаверса, ўқувчи ёшлар ҳаракатланиши учун доимий равишда ҳашар усули ёрдамида тозалаш ишларини амалга ошириш керак бўлади. Бу борада маҳалла фаоллари, оқсоқолларимиз бош бўлишса, вазият анча яхшиланади деб ўйлайман.\nБундан ташқари, ишчи гуруҳ “Ғелон” қишлоғидаги қишлоқ врачлик пункти фаолияти билан танишишди. Унда беморлар учун яратилган шароитлар, дори-дармон таъминоти ҳолати ва у ерда хизмат кўрсатаётган шифокор ва ҳамшираларнинг фаолиятини ўрганишди. Шунингдек, қишлоқ врачлик пункти ходимларига ёнғин ҳавфсизлигига риоя этиш юзасидан йўриқномлар тарқатилди.\nШундан сўнг, ишчи гуруҳ туманиздаги “Кўл” қишлоғига йўл олшар экан, ҳудудни ўрганиш жараёнида транспорт қатнови йўллари тўлиқ қор билан қопланганлиги, айрим жойларда эса қорнинг қалинлиги 60-70 сантиметрни ташкил этганлигига гувоҳ бўлишди.\nУшбу ҳолатни бартараф этиш мақсадида ишчи гуруҳ тумандаги “Ғелон” ва “Кўл” маҳалла фуқаролар йиғинига олиб борувчи транспорт қатнови йўлларини қорлардан тозалаш мақсадида туман ҳокимининг фармойиши билан ажратилган дизель (солярка) ёнилғиси асосида транспорт йўлларини қорлардан тозалаш ишларини амалга оширишди.\nСўнгра, ишчи гуруҳ аҳолига қишки мавсумда ёнғин хавфсизлигига риоя этиши юзасидан ўз кўрсатмаларини бериб ўтишди.


Дилмурод Қуронов. Чўлпоннинг туғилган йили - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётДилмурод Қуронов. Чўлпоннинг туғилган йили\n1987 йилда – Чўлпон асарларини эгаларига қайтаришга оз-моз имкон пайдо бўлган бир вақтда, бу йўлдаги илк эҳтиёткор қадамни “Ёшлик” журнали қўйди. Журналнинг 10-сонида Чўлпон шеърларидан сайланган ўн биттаси чоп қилиниб, “Адабий мерос” рукнидаги жами икки саҳифали жажжигина сайланмага устоз Озод Шарафиддиновнинг муҳофаза – “страховка” мақсадига қаратилган бир саҳифали мақоласи илова қилинди. Мақоланинг айнан шу мақсадда ёзилгани унинг хулосасида яққол кўринади: “Чўлпондай шоирнинг совет томонига ўтиши, янги воқеликни улуғлаб фаол ижод қилиши – социализмнинг бағрикенглигидан, адабиёт учун бениҳоя кенг имкониятлар яратиб берганидан, коммунизм ғояларининг музаффар ҳаётбахш кучидан далолат беради”. Буларни ёдга олиш, ҳозирда қулоққа эриш эшитиладиган кўчирмани келтиришдан мурод: аввало, ҳали шўро тузуми ва мафкураси кучли бир шароитда Чўлпон ва у кабилар ижодий меросининг қайтарилиши осон, силлиққина кечмаганини; иккинчидан, у вақтлар нафақат ўқувчи омма, ҳатто мутахассисларга ҳам, Озод Шарафиддинов айтмоқчи, “Чўлпонинг номи яхши таниш бўлса ҳам, унинг ўзи, ижоди тонг юлдузидай олис ва сирли кўринади”ган бўлиб қолганини эслатиш. Ҳолбуки, тақвимда 1987 йил – Чўлпонни яқиндан таниган-билганларнинг кўплари ҳали ҳаётда, тақдирига узоқроқ умр кўриш ёзилган шоирнинг тенгдошлари эса эндигина тўқсон билан тўқнашган пайт эди. Ярим аср “қатағон” тамғаси остида бўлгани, каттаю кичикка “миллатчи буржуа шоири” деб танитилгани, асарларининг аксари махсус жойларда сақлангани, ҳаёти ва ижодини ўрганиш “истиқболсиз”лиги важҳидан тадқиқотчилар эътиборидан четда қолгани, хуллас, шу кабилар Чўлпонни “олис ва сирли” этиб келди. Худди шу омиллар, устоз топиб айтганидек, “Чўлпон ҳақида мулоҳазаларда ҳақиқатдан кўра ривоятга ўхшаб кетадиган муболағалар кўп”лиги, ҳаёти ва фаолиятига оид маълумотларнинг чалкаш бўлишига олиб келди. Жумладан, шоирнинг туғилган йили масаласида.\nОзод Шарафиддинов мазкур мақоласида “Чўлпон 1883 йил Андижонда савдогар оиласида туғилган” деган маълумот беради. Кейинги – 1988 йилда “Кеча ва кундуз”нинг “Шарқ юлдузи”даги қайта нашрига ёзилган кириш сўзида эса Озод Шарафиддинов бошқача маълумот беради: “Унинг ижоди Октябрь революциясидан олдин – 1913 йилда бошланган эди. У биринчи асарларини эълон қилганида 20 ёшга тўлган, ёш бўлса-да анча мукаммал билимга эга бўлган бир йигит эди”. Ҳисоблаб кўрилса, бундан энди 1893 йил келиб чиқади. Орадан уч йил ўтиб, 1991 йилда чоп этилган Чўлпоннинг “Яна олдим созимни” тўпламига ёзган сўзбошида олим “Сўнгги йилларда пайдо бўлган мақолаларда Чўлпоннинг туғилган йили 1883, 1893, 1896, 1897, 1898 йиллар деб ҳар хил кўрсатилади” деб ёзади. Сўнг шоирнинг синглиси Фоиқа Сулаймон қизи акасининг туғилган йили сифатида 1898 йилни кўрсатганини “анча ишонарли” деб баҳолагани ҳолда, “ҳозирча мен Чўлпоннинг таваллуд йилини 1897 йил деб белгилаш тарафдориман, чунки бу сана 1934 йилда, яъни Чўлпон ҳаётлик вақтида нашр этилган Катта Совет Қомусининг 61-жилдида (684-саҳифада) келтирилган” деб ёзади. Олимни бу хулосага олиб келган асослар пухта: 1) Қомус мақоласини рус адиби В. Ян ёзган, у Чўлпон билан дўстона алоқада бўлиб, ижодий ҳамкорлик ҳам қилган; 2) у “Қомуснинг буюртмаси билан Чўлпон ҳақидаги мақоласини шоирнинг ўзидан тасдиқлатиб олган”.\nНашр маълумотларида “Яна олдим созимни” тўпламининг босмахонага 1990 йилнинг 28 февралида берилган деб қайд этилгани, бунгача қўлёзма маълум вақт нашриётда бўлганини эътиборга олсак, Озод Шарафиддинов сўзбошини 1989 йил охирларида ёзгани ҳақиқатга яқинроқ. Худди шу йили нашр қилинган “Баҳорни соғиндим” тўплами эса босмахонага 1988 йил 9 августда берилган, яъни нашрга тайёрлаш ишлари, жумладан, И. Ҳаққулнинг тўпламга сўз боши ёзиши (шўро цензурасининг ҳар турли тўсиқлари ҳисобга олинмаганда ҳам) тахминан 1988 йил бошларига тўғри келади. Мазкур сўзбошида Чўлпоннинг туғилган йили 1893 йил деб қайд этилган. Босмахонага 1990 йил 5 июлида берилган “Фидойилар” тўпламидан жой олган Э. Каримов мақоласида Чўлпон 1897 йилда туғилган деб ёзилган.\nНашр билан боғлиқ саналар таҳлилидан аён бўляптики, Чўлпоннинг туғилган йили сифатида 1897 йилни кўрсатиш 1989 йил охирлари – 1990 йилга келиб бошланди, бунга қадар эса кўпроқ 1893 йил кўрсатилган. Бу ҳол, тахминимизча, иккита сабаб билан изоҳланиши мумкин: 1) шу вақтга қадар юқорида эслатилган Қомусдаги маълумот мутахассислар эътиборидан четда қолиб келган; 2) бу вақтга келиб, ниҳоят, мутахассислардан бир нечаларига бунгача “махфий” тамғаси остида сақлаб келинган архив материаллари билан танишишга рухсат берила бошланган.\nЧўлпоннинг туғилган йили қачондан бошлаб ва нима асосда 1893 йил деб кўрсатила бошлангани ҳақида аниқ маълумотга эга эмасмиз. Ҳозирча фақат бу ҳолнинг адабиётларда 60-йиллардан бошлаб кузатила бошланганини айта оламиз, холос. Ҳар ҳолда, Чўлпоннинг туғилган йили “Катта совет энциклопедияси”нинг 29-жилди (1978), “Ўзбек совет энциклопедияси”нинг 12-жилди (1979)да, “Қисқача адабиёт энциклопедияси”нинг 8-жилди (1975), М. Зокиров тайёрлаган “Тирик сатрлар” (1967) тўплами, Бегали Қосимовнинг “Излай-излай топганим” (1983) монографияси каби кўплаб манбаларда 1893 йил деб кўрсатилган. Ушбу маълумотнинг маълум даражада “расмий” нашр саналувчи барча энциклопедиялардан ўрин олгани унинг мақомини, яъни “расмий маълумот” эканини, тегишли идоралар маъқуллаган, эҳтимол, тақдим этган маълумот деб тушунишга изн беради. Шоирнинг вафот санаси мазкур нашрларнинг деярли барчасида 1939 йил деб кўрсатилганки, бу ҳам маълумотнинг “расмий”лиги ҳақидаги фикрларимизни қувватлайди.\nХуллас, мамлакатда шахсга сиғиниш оқибатларини тугатиш – реабилитация жараёнлари бошланган, жумладан, Чўлпон фуқаро сифатида (ижодкор сифатида эмас) оқланган вақтдан бошлаб унинг ҳаёти ва ижодий фаолияти 1893–1939 йилларда кечган, деган маълумот бешак қабул қилинди. Натижада орадан йигирма йиллар ўтиб, ошкоралик йиллари – шоирни тўла оқлаш йўлида илк қадамлар қўйилганида ҳам, то Чўлпон ҳаёти ва ижодини ҳужжатли асосда ўрганиш бошлангунига қадар, табиий тарзда шу маълумот тўғри деб ҳисобланди.\n1988 йил 17 июнда Андижон вилоятининг ўша пайтдаги бош нашри – “Коммунист” газетасида Чўлпоннинг жияни – синглиси Фоиқа Сулаймон қизининг ўғиллари Ўктам Мирзахўжаевнинг “Шоир хонадони бисотидан” номли мақоласи эълон қилинди. Унда муаллиф онасининг “Чўлпон 1898 йилда туғилган, унинг йили сак – ит бўлган… Андижон зилзиласи пайтида (1902) … тоғанг тўрт яшар бола экан” деган гапларини келтиради. Таъкидлаш жоиз, мақолада Чўлпоннинг таваллуд санаси масаласи алоҳида урғуланган. Мақола матнидан ташқаридаги ҳолат (контекст)дан ҳам хабардор бўлганим боис камина урғуни бошқаларга қараганда яққолроқ ҳис қиламанки, ҳозир ўша ҳолатни қисқача тавсифлаб ўтиш зарурати бор.\nМақола муаллифи – раҳматли устозимиз, иқтисод фанлари номзоди, доцент Ўктамжон Мирзахўжаев бизга сиёсий иқтисод фанидан дарс берган вақтларидан орамизда яхши муносабат шаклланган, бунинг устига Чўлпон ижоди бўйича илмий изланиш бошлаганим учун муносабатларимиз янада тиғизлашган эди. Домламиз, бир томони, давр шароитидан келиб чиқиб Чўлпонга алоқадорлигини кўп-да ошкор қилмай (тўғриси, яшириб) яшашга мажбур бўлган, бунинг устига кўп вақт обком (вилоят партия қўмитаси)нинг ташвиқот бўлимини бошқарган одам, сиёсий жиҳатдан ғоят ҳушёр эдилар. Айтиш керак, ўша вақтлари домланинг ҳушёрлиги гоҳи гоҳи ғашимизни келтиргани ҳам бор, бироқ ҳозирда кўп йиллар мафкура хизматида бўлган ва бу борадаги бизга қоронғи кўп “нозик” жиҳатлардан бохабар кишининг бундай феъл-атвори асло бежиз эмаслигига ақлимиз етиб қолган. Хуллас, домламиз ҳам, чамаси, В. Ян ёзган энциклопедия мақоласидан бехабар, ҳатто шоирнинг яқинларида ҳам бирон-бир ҳужжат бўлмаган бир шароитда Чўлпон 1893 йилда ё Озод Шарафиддинов кўрсатганидек 1883 йилда эмас, 1898 йилда туғилган деган қарашни оммалаштириш, илмда “пропискадан ўтказиш”га астойдил киришган эдилар. Сабаби, домла 1917 йилда 19-20 ёшда бўлган йигитчанинг Октябрь инқилобини “қабул қилолмагани” билан 23-24 ёшли одамнинг “қабул қилмагани” орасида еру осмонча фарқ борлигини жуда яхши билар эди. Унутмангки, ҳали 1987–1988 йилларда эдик: Чўлпон “истиқлолни уйғотган шоир” сифатида эмас, “қийинчилик билан бўлса-да Инқилобнинг моҳиятини тўғри англай олган ва шўро мавқеига ўтган” ижодкор сифатида сафга қайтаётган эди. Зеро, яна уч йилдан сўнг истиқлолга эришамиз деган ўй бировнинг хаёл-хотирига келмаган, истиқлол ҳануз ҳў-ў йироқлардаги милтираган орзу эди у пайтлар. Айтмоқчиманки, домламиз мавжуд шароитда тўғри йўл тутган: тоғасининг ҳар жиҳатдан оқланишини, бу иш йигирма йиллар аввал бўлганидек аро йўлда қолмаслигини, яъни “граждан сифатида оқланиб, ижодкор сифатида оқланмади” қабилидаги ҳолат бўлмаслигини жуда-жуда истаган ва шунга мувофиқ ҳаракат қилган.\nХуллас, иш ўнгдан келиб, домла кўтарган муаммо бир йилга бориб-бормаёқ ҳал бўлди: ҳужжатлар топилиб, илмий муомалага киритилди, Чўлпоннинг туғилган йили 1897 йил дея эътироф этилди. Шоирнинг яқинларини ҳам бу сана қаноатлантирди, ҳар ҳолда, ҳеч бир эътироз бўлмади. Кўп ўтмай, 1997 йилда ҳукумат қарори билан Чўлпоннинг 100 йиллиги, 2007 йилда эса 110 йиллиги нишонланди, дарслик ва қўлланмалар, умуман, барча нашрларда шу сана қайд этиладиган бўлди.\nЧўлпоннинг яна бир жияни – Фоиқа аянинг иккинчи ўғиллари Хотам ҳожи Мирзахўжаев шоир номини абадийлаштириш, ижодий меросини тиклаш ва оммалаштириш борасида қилинаётган ишлардан қаноатланмай ўтди. Раҳматли шу боис ҳам Чўлпон жамғармаси бошқарувини қўлга олиб, ҳолатни ўнглашга имкон қадар ҳаракат қилди. Жумладан, 2012 йилда Чўлпон асарларининг 4 жилдлигини чоп эттириш ҳаракатини бошладики, бунинг ўзи алоҳида тарих. Асосий масалага қайтсак, 2016 йил охирларидан бошлаб умри оёқлаб қолганини ич-ичидан сезиб, жамғарма фаолиятини ўзи орзулагандек йўлга қўйиш армонга дўнаётганини сезиб турган Х. Мирзахўжаев фикри-ёдини, “келаси йил Чўлпоннинг 120 йиллик тўйини чиройли ўтказсам-у, сўнг ёруғ юз билан катта сафарга чиқсам”, деган ўй эгаллаб олганди. Бироқ шоирнинг таваллуд санаси “расмий манбаларда, чунончи, Ўзбекистон Миллий энциклопедиясида 1898 йил деб белгилангани” рўкач қилиниб, 2017 йилда ушбу тадбир нишонланмай қолди, ҳожи бува армонда кетди…\nХуллас, Ўзбекистон Миллий энциклопедияси учун Чўлпон ҳақидаги мақола устоз Наим Каримов томонидан ёзилган ва унда шоирнинг таваллуд санаси 1898 йил деб кўрсатилган. Аввало айтиш керакки, Наим Каримов ҳам илгари Чўлпон 1897 йилда туғилганини қайд этган эди. Хусусан, олим 1991 йилда чоп қилинган “Чўлпон” номли рисоласида Чўлпоннинг синглиси Фоиқа ая ҳамда замондоши шоир Улфат айтган маълумотдан хабардор бўлгани ҳолда ҳам “Чўлпон В. Ян билан қилган суҳбатида ҳам, НКВД қамоқхонасида махсус анкеталарни тўлдирганида ҳам ўзининг 1897 йилда туғилганини тасдиқлайдики, бу сўнгги сана бевосита Чўлпон томонидан айтилганлиги ва ёзиб қолдирилганлиги туфайли биз учун мўътабар маълумот бўлиб қолади” [6.8] деб таъкидлаган. Хўш, унда нега орадан маълум вақт ўтиб устознинг фикри ўзгариб қолди? Ё янги маълумотлар қўлга киритилганми? “Водийнома” журналининг 2018 йил 1-сонида эълон қилинган “Чўлпон қачон туғилган?” номли мақолага қараганда, яқин йилларда топилган янги маълумот йўқдай. Хўш, ундай бўлса, олим Чўлпоннинг таваллуд санасини ўзгартирганида қандай асосларга таянади? Шу асосларни аниқлаб, уларнинг ҳар бирига навбати билан алоҳида тўхталиб ўтамиз.\nБиринчиси. “Чўлпон” маърифий романининг илк фасли “Зилзила” деб номлагани, гапнинг 1902 йил Андижон зилзиласи тасвиридан бошлангани бежиз эмас: муаллифнинг шоир туғилган сана масаласидаги қараши ўзгарган. Яъни, агар 1991 йилда Фоиқа аянинг хотираси шунчаки маълумот учун қабул қилибгина қўйилган бўлса, энди асос қилиб олинмоқда. Ҳолбуки, маълумот ўзгаргани, яъни унга янги тафсилот қўшилгани йўқ, унга муносабат ўзгарди, холос. Бундай ўзгаришга сабабини эса Наим Каримов қуйидагича изоҳлайди: “паспорт олиш расм бўлган 20-йиллар охири 30-йилларнинг бошларида кишиларнинг нафақат туғилган санаси, ҳатто исм-шарифини ёзишда ҳам қўпол хатоликларга йўл қўйилган. Шунинг учун ҳам кексалар, паспортдаги маълумотдан кўра, мучалга кўпроқ ишонч билдиришган”. Бизнингча, бу ерда гап кўпроқ илгарилари таваллуд санасининг аниқлигига ҳозиргидек катта аҳамият берилмаганида. Катталар болани туғуруқхоналарда дунёга келтириш қатъий қоидага айланиб, туғуруқхонадан берилган маълумотнома асосидагина туғилганлик ҳақида гувоҳнома бериш йўлга қўйилмагунича деярли ҳамма таваллуд саналари тахминлаб (мучали асосида, бирон воқеага боғлаб, бўй-бастига қараб…) ёзилганини айтишади. Албатта, бу гаплар кенг оммага тааллуқли, зиёлилар бундан истисно қилиниши лозим. Хусусан, ўқимишли, бунинг устига русча таҳсил ҳам олган Чўлпон туғилган санасини имкон қадар аниқ билишга ҳаракат қилмаган бўлиши, бизнингча, мумкин эмас. Дарвоқе, 1926 йилда чоп қилинган ишчи деҳқон календарида бир саҳифанинг ярми Чўлпонга ажратилиб, сурати билан қисқача биографик маълумот берилган. Унда, жумладан: “Чўлпоннинг оти Абдулҳамид, отаси Сулаймонқул. Чўлпон 1897 йил Андижон шаҳрида туғилған”, – дейилади. Аён бўляптики, Чўлпоннинг нафақат 1936 йилда берилган паспортида, балки ундан ўн йил илгариги манбада ҳам таваллуд санаси 1897 йил кўрсатилган. Демак, Чўлпон таваллуд санасини шу деб билган ё шуни қабул қилган. Шунақа экан, орадан шунча вақт ўтгандан кейин ҳам “синглиси бундай деган эди”ни асос қилган ҳолда уни ўзгартиришга зарурат бормикан? Бизнингча, йўқ, Чўлпоннинг ўзи тасдиқлаган сана илмда ҳам эътиборли саналиши керак.\nФоиқа аянинг хотирасида иккита таянч нуқта бор: 1) акаси зилзила вақтида тўрт ёшда эди; 2) акасининг мучали ит (сак) бўлган. Буларни у онасининг гапларига таяниб айтади. Маълумки, элимизда таваллуд вақтини ёзма қайд этиш одати бўлган эмас, буни мучал ёки бирон-бир аҳамиятли воқеа-ҳодисага боғлаб аниқлаш одат қилинган. Ҳар икки ҳолда ҳам сана тақрибан аниқланган, бир йил-ярим йил олдинга ё ортга сурилиши одатий ҳол бўлган. Бу ҳақда Ҳ. Мирзахўжаев ҳам Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раиси номига ёзган хатида тўхталган: “марҳума онамиз акасининг мучали “сак”лигини айтган бўлса ҳам, илгарилари йил ҳисобидаги фарқлар сабаб мучал масаласида кексалар кўпинча адашганлари, киши мучалини ё битта олдинга, ё битта ортга суриб юборганлари (яъни ит мучалида туғилганни товуқ, товуқ мучалида туғилганни ит деб – Д. Қ.), шу масалада кўп баҳс-мунозаралар келиб чиққанига гувоҳ бўлганмиз”. Шунга ўхшаш, масалан, “зилзила вақтида тўрт ёшда эди” дегани ҳам боланинг ёшини тақрибан аниқлашдир, яъни бунда ҳам бир йил-ярим йил фарқ эътиборга олинмайди. Шулардан келиб чиқилса, Фоиқа ая берган маълумот Чўлпон “тўғрилигини ўз имзоси билан тасдиқлаган” (Наим Каримов) фактни – санани инкор қилиш учун, бизнингча, етарли асос бўлолмайди.\nИккинчиси – устоз Фоиқа ая берган “маълумотнинг ишонарли ва айни ҳақиқат эканлигини Чўлпоннинг мучалдоши андижонлик шоир Улфат (Имодиддин Қосимов) ҳам тасдиқлаган” деб айтади. Улфат домладан “Баёни ҳол” номли шеърий автобиография қолган бўлиб, ундаги аниқ ва ишончли маълумот будир:\nНе деб, сўрасангизким, туғилган йилинг,\nТўққиз юз била бир минг олти, билинг.\nИмодиддин отим, Қосим ўғлиман,\nМенга Андижондир шарафлик ватан.\nЎз-ўзидан аёнки, Улфат домла 1906 йилда туғилган бўлса, Чўлпонга мучалдош бўлиши мумкин эмас. Унда мучалдошлик ҳақидаги гап қайдан келиб қолди? Фикримизча, буни қуйидагича изоҳлаш мумкин: Улфат домла 1989 йилда вафот этганлар, у вақтларда эса, юқорида кўрганимиздек, Чўлпоннинг таваллуд санаси, асосан, 1893 ва баъзан 1894 йил деб кўрсатиб келинган. Яъни бу ҳолда ҳамшаҳар шоирлар ораларида бир мучал фарқ қилган ҳолда мучалдош бўлишлари мумкин бўлади. Фақат бу ҳолда уларнинг мучали “сак” – ит эмас, “асп” – от бўлур эди. Кўриниб турибдики, Улфат домла Фоиқа ая берган маълумотни тасдиқлаётгани йўқ, аксинча, буткул бошқа маълумотни айтиб, яъни уни инкор қилиб турибди.\nУчинчиси – “Садои Туркистон” газетаси таҳририяти 1914 йил 18 апрель сонида эълон қилинган “Туркистонли қардошларимизга” шеърига илова қилган маълумот. Унда шеър муаллифининг 15 ёшда эканлиги қайд этилган. Ҳолбуки, худди шу йили мазкур газетада Чўлпоннинг яна “Қурбони жаҳолат” ва “Дўхтур Муҳаммадиёр” ҳикоялари, “Адабиёт надир” номли мақоласи; “Садои Фарғона” газетасида “Ватанимиз Туркистонда зироат ва деҳқончилик”, “Ватанимиз Туркистонда темир йўллар” каби мақолалари эълон қилинган; “Ойна”, “Шўро” журналлари, “Таржумон” ва “Вақт” газеталарида қатор чиқишлар қилган. Хуллас, шу йилнинг ўзида анчагина салмоқли ишлар қилинганки, улар ҳажми жиҳатидан ҳам, мазмун-моҳиятига кўра ҳам 15 ёшли ўсмирнинг иши эмас. Улардаги шаклланган ижтимоий-ғоявий қараш, таҳлилий нигоҳ, мустақил позиция каттароқ ёшга хосдир. Шу билан бирга, таҳририят томонидан берилган маълумот ҳам тахмин мақомида, холос. Чунки, биринчидан, Чўлпон шеър қўлёзмасини таҳририятга қандай етказгани: почта орқалими ё Тошкент сафарига отланган киши орқалими – маълум эмас. Иккинчидан, шеърга илова қилиб муаллифнинг ўзи ҳақида маълумот юборган-юбормагани ҳам қоронғи. Ўйлаб кўрилса, юбормагани ҳақиқатга яқинроқ. Зеро, агар аксинча бўлса эди, хат руҳи – худди аввалроқ Исмоилбейни мафтун этган мактуб каби – таҳририят ходимларини мафтун этган ва натижада у ҳам эълон қилинган ёки, жиллақурса, хатдаги гаплар эслатилган бўлиши керак эди. Сабаби, бу Чўлпоннинг таҳририятга биринчи мактуби, унда мукотиб ўзини тақдим этиши, яъни ўзининг ғойибона таниган маслакдошларига қалби ва ўйидагини очиб кўрсатиши, демакки, мактубнинг таҳририятни ўзига ром этиши табиий бўлур эди. Балки, ёшлар – Абдулҳамид ва М. Санжарбекка берилган таърифни худди уларни яқиндан таниган одам ёзгандек кўринар, бироқ ундай эмас, бундай таърифга Чўлпон юборган шеър матнининг ўзи ҳам етарли асос беради. Хуллас, айтиш мумкинки, шеър қўлёзмасининг кишидан бериб юборилган бўлиши эҳтимоли ҳақиқатга яқинроқ, чунки агар почтадан юборилганида илова мактубнинг бўлиши заруратга айланар эди. Энди илова мактуб бўлмаган деган фикрда тўхтасак-да, яна хаёлга эрк берсак: шеърни омонат келтирган кишига “бу шоир ўзи ким, ёши нечада…” қабилида савол беришган бўлса, у ҳам “ҳа, бир толиби илм бола, ўн беш ёшларда бўлса керак” қабилида жавоб берган бўлиши ҳам эҳтимол. Тўғри, каминани “хаёлга эрк беришда” айблаш мумкиндир, лекин бундай бўлмаганини исботлашнинг иложи йўқ экан, бу хаёл ҳам бир эҳтимол сифатида яшашга ҳақли. Боз устига, модомики таҳририят маълумоти ҳужжатли асосга эга эмас экан, у ҳам мақомда шундай эҳтимоллардан бири, холос. Шундай экан, у ҳужжатли маълумот (1897 йил санаси – ҳужжатли)ни инкор қилиш учун асос бўлолмайди.\nТўртинчиси – “Садои Туркистон” газетасининг 1914 йил “24 сентябрь сонида андижонлик “16 ёшли талаба”нинг Исмоил Гаспринский вафоти муносабати билан ёзган шеъри босилган. Сўнгги байтдаги “Ҳамидий” тахаллуси шеърнинг Абдулҳамид Чўлпонга мансуб эканлигидан далолат беради. Ва бу факт унинг 1898 йилда туғилганлигини кўрсатади”. Аввало, сўнгги байтдаги “Ҳамидий” тахаллуси шеърнинг Чўлпон қаламига мансублигига далил бўлолмайди, чунки ўша вақтлар Андижонда ундан бошқа ҳам Ҳамид, Абдулҳамид, Ҳамидулло отлиғлар кўп бўлгани, улардан биронтасининг шеър машқ қилганию “Ҳамидий” тахаллусини хуш кўрган бўлиши мумкинлиги эҳтимолини истисно этиб бўлмайди. Шунингдек, шеър ёзиб юрган талаба исмига боғламаса ҳам бошқа важ билан, борингки, хушжаранг туюлганидан айни тахаллусни танлаган бўлса не ажаб?! Хуллас, нима бўлганда ҳам шеърига “16 ёшли талаба” деб имзо қўйган Ҳамидийнинг Чўлпон эканлигига ишониш қийин. Ахир илк ҳикояларини “Абдулҳамид Сулаймоний” деб имзолаган, кейинча – 1914 йил апрель ойи охирларидан бошлабоқ ёзганларига “Чўлпон” деб имзо қўйишни бошлаган бўлса – нега энди сентябрь ойига бориб биргина шеърида “Ҳамидий” тахаллусини келтириши керак? Боз устига, Чўлпоннинг бундан кейин ёзган шеърларида ҳам ушбу тахаллус умуман учрамайди. Шулардан келиб чиқиб, Ҳамидий тахаллусини қўллаган шоир бутунлай бошқа одам бўлиши ҳам мумкин деган тўхтамга келамиз. Мисол учун олсак, ўша давр матбуотида андижонлик Шамсиддин Муҳаммадрасулзода исмли бир шоир қатнашиб турган. Жумладан, унинг “Фарғона саҳифаси” номли “ҳар кун чиқадурғон сиёсий, адабий, халқ фоидаси йўлига юрадирғон ғазита”нинг 1917 йил 15 апрель сонида эълон қилинган шеъри:\nҲамидийдур илма қадам қўён одам,\nЧирмов каби бир бўлишга чирмашайлик.\nмисралари билан якунланади. Тўғри, ҳозирча шоирнинг тўрттагина шеъри қўлимизда, шулардан биттасида “Ҳамидий” тахаллуси ишлатилган, холос. Фақат шуниси борки, шеърларнинг ҳаммаси маърифатчилик руҳида, илм-маърифатга даъват мазмунида бўлиш билан бирга, бир неча ўрнида муаллиф талаба эканига ишоратлар бор. Яъни маърифатпарвар инсон сифатида унинг маърифатчилик ҳаракати раҳнамоси Исмоил Ғасипрали вафоти муносабати билан марсия ёзган бўлиш эҳтимоли йўқ эмас. Хуллас, айтганларимиз ўша марсияни Шамсиддин Муҳаммадрасулзода ёзган деган хулоса чиқариш учун камлик қилиши мумкин, бироқ Ҳамидий – Чўлпон эмас дея таъкидлаш учун, фикримизча, етарли кўринади.\nБешинчиси – хотиралар. Аввало, хотира – ўз номи билан хотира-да, кундалик эмас. Яъни илгари бўлиб ўтган воқеаларни эслашда хронологик аниқлик ҳам, тафсилотлар ҳаққонийлиги ҳам юз фоиз бўлмайди, бўлиши мумкин ҳам эмас. Зеро, ўтмиш воқеаларини ёритишга субъектив омил аралашади: хотиранавис ўтмишни нафақат эслайди, уни қайта идрок қилади, баҳолайди, маълум даражада қайта яратади ҳам – хотирада субъектив омил салмоқли келади. Яна бир жиҳати, хотира объектидан узоқлашилган сари субъективлик ҳам мос равишда ортиб бораверади. Хуллас, хотирани бешак ҳақиқат, ишончли далил, факт ўлароқ қабул қилганда бироз ҳушёрроқ бўлингани маъқул.\nНаим Каримов “Чўлпонни яхши билган замондошларидан бири” атоқли маърифатчи Мўминжон Муҳаммаджонов хотираларига ҳам таянади. М.Муҳаммаждонов “Турмуш уринишлари” номли роман-хотирасида Чўлпон билан илк бор 1916 йилнинг кузида кўришганини эслайди-да, ўшанда: “У ўн етти-ўн саккиз ёшлар чамасидаги, оқ чўтир, барвастадан келган бир йигитча экан”, – деб ёзади. Аввало, устознинг шу гапга асосланиб чиқарган “Бу маълумот ҳам “Чўлпон 1898 йилда таваллуд топган”, деган фикрни англатади” тарзидаги хулосаси у қадар ишонарли эмас. Негаки, хотиранавис “ўн етти-ўн саккиз ёшлар чамасидаги” деяпти, бу эса “ҳақиқатда неча ёшда эканини билмайман-у, кўринишидан ўн етти-ўн саккиз ёшларда” деганидир. Яъни гап бораётган одам ҳақиқатда ўн олти ёшда ҳам, ўн тўққиз ёшда ҳам бўлиши мумкин, зеро, киши ёшини кўринишига қараб тусмоллаганда бир йил-ярим йил орттириб ё камитиб айтиш одатий ҳол. Яна бир муҳим нуқта шуки, Чўлпон ҳақидаги хотира асарнинг 1926 йилдаги биринчи нашрида умуман йўқ, у 1964 ва 1969 йиллардаги нашрларга киритилган. Агар ушбу ўринлар матнга 1964 йилги нашрни тайёрлаш жараёнида киритилган десак, у ҳолда хотиранавис Чўлпон билан илк учрашувини эслаганида табаррук ёшда бўлиб чиқади. Хуллас, мазкур сабабларга кўра ушбу хотирани Чўлпоннинг таваллуд санасини белгилаш учун асос қилиб олиш, фикримизча, илмий жиҳатдан унчалик тўғри бўлмайди.\nУстоз Наим Каримов “Водийнома”даги мақоласини “шоир туғилган санани 1897 йил эмас, балки 1898 йил деб белгиласак, Чўлпон учун энг азиз ва муқаддас нарса – Адолат ҳазратлари кечикиб бўлса-да тантана қилган бўлади” деган сўзлар билан якунлайди. Юқоридаги мулоҳазалардан келиб чиққан ҳолда биз бунга зарурат йўқ, аксинча, таваллуд санасини ўзгартириш илмий жиҳатдан тўғри бўлмайди, демак, адолатга ҳам рост келмайди деб ҳисоблаймиз. Чўлпон ўзи қабул қилган ва у ҳаётлик вақтидаги ҳужжатларда акс этган 1897 йил таваллуд санаси сифатида эътироф этилиши керак. Зеро, ҳозирда буни тафтиш этишга ҳеч бир илмий зарурат ҳам, бу санани асосли инкор қила оладиган далиллар ҳам мавжуд эмас. Шундай экан, бу маълумот ҳали тўла оммалашиб кетмасидан, яъни барча ахборот, илмий ва таълимий манбаларга кўчиб улгурмасидан туриб масалага нуқта қўйиш зарур. Шундай қилинса, келгусидаги чалкашликлар, ўринсиз баҳсларнинг олди олинган бўлади.\n Шарафиддинов О. Ижод йўли // Ёшлик. – 1987. –№ 10. – Б.49\n Шарафиддинов О. Ижод йўли // Ёшлик. – 1987. – № 10. – Б.49\n Шарафиддинов О. Чўлпоннинг ижодий йўли тўғрисида // Шарқ юлдузи. – 1988. – № 2 – Б.58-63\n Шарафиддинов О. “Кулган бошқалардир, йиғлаган менман…” // Чўлпон. Яна олдим созимни. – Т.: Адабиёт ва санъат, 1991. – Б.5-18\n Ҳаққулов И. Қалб ёлқини – сўнмас ёлқин // Чўлпон. Баҳорни соғиндим. – Т.: Юлдузча, 1989. – Б.3-10\n Каримов Э. Олисдаги ёрқин юлдуз. // Фидойилар. – Т.: Фан, 1990. – Б.17-23\n Каримов Н. Чўлпон.- Т.: Фан, 1991.\n Каримов Н. Чўлпон. Маърифий роман. – Т.: Шарқ, 2003\n Шамсиддин Расулзода (Муҳаммадрасулзода) чиндан-да маърифатпарвар, адабиёт ва санъатга меҳри баланд, ижодкор инсон бўлгани 20-йилларда бир-иккита пьесаларининг Андижон театрида муваффақиятли саҳналаштирилгани, шеърлари билан матбуотда мунтазам қатнашиб турганидан маълум бўлади. Афсуски, унинг ҳаёти ва фаолияти ҳозирча жиддий ўрганилган эмас.\n Муҳаммаджонов М. Турмуш уринишлари. – Т.: Давлат бадиий адабиёт нашриёти, 1964\n Мўминжон Муҳаммаджонов Тошқин. Турмуш урунишлари. – Т.: Мумтоз сўз, 2015\n← Аввалги Аввалги Анвар Суюн. Солин йўли (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Сомерсет Моэм. Тайпан (ҳикоя)


Саудия Арабистони “Берлин девори”га ҳавас қиляпти\nСаудия Арабистони мамлакат ҳудудига экстремистлар киришининг олдини олиш мақсадида Ироқ билан чегарада девор қуриш ҳақида қарор қабул қилди. Бир неча миллиард долларлик бу лойиҳани 6 йилда амалга ошириш режалаштирилган.\nСаудия Арабистони ички ишлар вазири шаҳзода Найиф бин Абдулазиз мамлакат ғарбида, яъни Ироқ билан чегарада хавфсизлик девори қуриш мамлакатнинг шимолий, жанубий ва ғарбий чегараларида ҳам хавфсизлик деворлари барпо этиш ҳақидаги лойиҳанинг бир қисми эканини билдирди.\nМазкур лойиҳани амалга ошириш учун тахминан 12 миллиард доллар сарфланади. Чегара деворларига замонавий хавфсизлик ускуналари, хусусан, узоқ масофадан туриб чегарада одамлар бор-йўқлигини сезувчи ускуналар, термал, яъни иссиқликни аниқловчи камералар ўрнатилади.\nЛондондаги иқтисодий разведка бўлимининг Яқин Шарқ бўйича мутахассиси Нейл Патрик фикрича, ҳозир Ироқда қуролли кураш олиб бораётган араб жангарилари кейинроқ Саудияга ҳам таҳдид солиши мумкинлиги мазкур мамлакат раҳбарларини хавотирлантирмоқда.\n“Ироқ АҚШ кучлари томонидан босиб олингандан кейин саудияликларнинг Ироққа бориши сезиларли кўпайган. Расмий маълумотларга кўра, Ироққа кетган саудияликлар сони кўп эмас. Бироқ охирги 1-1,5 йил ичида улар Саудия ва Ироқ ўртасидаги назорат қилиш жуда қийин бўлган узун чегарани кесиб ўтиб ортга қайтяпти. Бу чегара Ироқ томонидан деярли назорат қилинмайди ”, – деди Нейл Патрик.\nУнинг таъкидлашича, Саудия раҳбарлари Эронга ҳам минтақавий таҳдид сифатида қарайди. Улар чегара деворлари қурилса, Теҳроннинг Ироқ орқали саудиялик шиалар билан алоқаси сезиларли камайишига умид қилмоқда. Саудиялик шиалар, асосан, мамлакатнинг нефть манбалари жойлашган шарқий минтақасида яшайди.\nСаудия Арабистони АҚШнинг яқин иттифоқчисидир. Шу боис, Саудия подшолигида тартибсизлик юз бериши АҚШ манфаатларига бевосита салбий таъсир этади. Ироқ чегарасида девор қуриш ишлари тугаганидан кейин Ар-Риёд расмийлари “Ал-Қоида” фаол бўлган Яман билан бўлган чегарани ҳам хавфсизлик девори билан ўрашни режалаштирган.\nНейл Патрикнинг айтишича, сўнгги йилларда Саудия полицияси мамлакатда пайдо бўлган жангарилар, жумладан, “Ал-Қоида” билан бевосита алоқага эга гуруҳларга қарши муваффақиятли кураш олиб бормоқда.\n“Жангарилар фаолиятига чек қўйиш ва ҳужум уюштирилишининг олдини олиш борасида Саудия хавфсизлик кучлари катта ишларни амалга оширди. Ироқ босиб олинган дастлабки даврга нисбатан 2005 йилда Саудияда қўпорувчилик ҳаракати камроқ содир этилди. 2006 йилда эса ундан ҳам кам бўлди”, – деди британиялик таҳлилчи.\n2006 йил февралда Саудияда портловчи моддалар ортилган иккита автомобиль ҳарбийлар қўриқлайдиган нефть заводига бостириб киришга уринган эди. Отишма пайтида машиналардан бири портлаган, оқибатда ҳужумчилар ва икки қўриқчи нобуд бўлганди. Саудиядаги нефть иншоотига ҳужум уюштирилгани ҳақидаги хабар дунё бозорида нефть нархининг уч ярим фоизгача кўтарилишига сабаб бўлган эди.


Андижонда Хотира ва қадрлаш куни қандай ўтди?\n18:19 / 09.05.2017\nБугун 9 май куни Андижон шаҳридаги Хотира хиёбонида Мотамсаро она ҳайкали пойига гулчамбар қўйиш маросими бўлиб ўтди. Тадбирга уруш ва меҳнат фахрийлари, ҳарбийлар, ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари, ташкилот, корхона, муассасалар ҳамда жамоатчилик вакиллари ташриф буюрдилар.\nВилоят ҳокими Шуҳратбек Абдураҳмонов раҳбарлигида давлат, жамоатчилик вакиллари ҳамда соҳа ва хизматлар йўналишида гуруҳларга бўлинган байрам иштирокчилари Мотамсаро она ҳайкали ҳамда андижонлик қаҳрамонлар бюстлари пойига гулчамбарлар қўйдилар.\nБайрам тантанасининг дастлабки қисми Хотира майдонида ҳарбийлар, ички ишлар тизими ходимларининг паради билан ниҳоясига етди.\nАндижон шаҳридаги “Тошкент премиум” тантаналар саройида ташкил этилган тўкин дастурхон атрофида тадбир давом этди. Саройга ўрнатилган улкан экранда уруш лавҳалари жонланди. Ҳар бир шаҳар, кўча, уй, хонадон учун олиб борилган жанглар байрам қатнашчилари кўз ўнгида яна намоён бўлди.\nВилоят ҳокими Ш.Абдураҳмонов уруш қатнашчилари, фронт ортидаги фидойилар, меҳнат фахрийлари, афғончи жангчилар, мустақиллик йўлида ҳалок бўлган жасур инсонларнинг яқинлари, жамоатчилик вакиллари ва меҳмонларни мўътабар айём билан қутлади.\nТадбир кунида вилоят “Камолот” ЁИҲ ҳамда “Андижон такси” жамияти ҳамкорликда амалга оширган 50 та таксиларнинг фахрий ва ёши улуғ инсонларга бепул хизмат қилиш ташаббуси билан чиққанини алоҳида таъкидлаш жоиз.\nАндижон хотира куни


Фарғонада «аёл»ни «эркак»ка айлантиришди – Mulohaza.uz\nФарғонада «аёл»ни «эркак»ка айлантиришди\nПаспортнинг “жинси” деб ёзилган жойида туман миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмаси мутасаддиларининг бепарволиги ва эътиборсизлиги сабабли гўё кичик янглишмовчилик юз беради. Жинси “аёл”деб ёзилиши ўрнига “эркак” сўзи кетиб қолади.\n– Соддалик қилибмиз-да, болам. Кўз қурғур ҳам “зренияси” пасайган, очганим билан ўқий олмайман-да. 3 та фарзандим бор эди. Бир ўғлим 2003 йилда 25 ёшида қазо қилган. Ундан битта неварам ёдгор қолди. Иккинчи фарзандим Собиржон Ҳакимов 44 ёшда эди. Паспорт олаётган кунларим қазо қилиб қолувди. 4 та боласи билан келиним бево қолди. Харажатлар катта бўлиб кетди, болажоним. Яна тўлов қиласизлар, дейишганида пулим бўлмаган эди. Кейин кимлардир жарима ҳам тўлайсиз, деганига қўрқиб бормай юраверибман-да. Муаммо ҳозирча бўлгани йўқ. Пенсиямни вақтида олиб турибман. Илгари мактабда ошпаз бўлиб ишлаганман. Бироз йиғиниб, бу йил Шоҳимардонга дам олишга бормоқчи эдим. Аммо у ерга бориб келганлар чегарадан сизни бу ҳолатда ўтказишмайди, дейишди. Бориб юрманг, қамаб қўйишлари мумкин, деб ҳазилу чин айтишди. Шунга қўрқиб юрибман. Лекин ҳар сафар паспортимни очганимда мени “эркак” деб ёзишибди, дея ўзимча кулиб қўяман.\nКулгу-кулги билану, бундай қўпол хатоликка йўл қўйиш уят эмасми?! Устга-устак, нега хатоликни товонини онахондан ундиришга ҳаракат қилишди?\nКўрилган чора-тадбирлар натижасида фуқаро Х.Ҳакимова паспортини қайта олиш чоралари кўрилди. Профилактика инспектори ва сектор раҳбарининг ўз ҳудудида уйма-уй юриб, муаммоларни вақтида аниқламагани сабаб, ишчи гуруҳи олдида уларнинг юзи қизарди.\nЛазиз Раҳматов, журналист. ЎзА\nКўрилган : 615\nШавкат Мирзиёев икки давлат раҳбарига табрик йўллади\nТошкент шаҳар ИИББ Мурод Хонтўраев қўлга олинганини тасдиқлади


Posted on 04/06/2015 by TURONZAMIN\nКимдир уни ҳар қандай ишни уддасидан чиқа олади, деса яна кимдир ҳар қандай одамга ҳар қандай тўҳматни қилишдан қайтмайди, жуда кўп одамни қон қақшатган дер эди. Миртемир узоқ йиллардан бери мухолифатда. Туркияда эканлигида Ўзбекистон газеталаридан бирида Чол ҳақида танқидий мақола чиқди. Шунда радиодан телефон қилиб, Миртемирдан мазкур мақолага фикр сўрашди. У бундай мақолалар қандай тайёрланиши ҳақида гапириб берди. Кўп ўтмай Чолдан миннатдорчилик мактуби олди. Орқасидан эса Чолнинг Каримовга қарши иш қилмагани ҳақида ёзган очиқ хатини ўқиди.\nШу боис у Чолдан узоқ туришга ҳаракат қилди. Аммо Америкага келган куниёқ остонасида Чол пайдо бўлди. Олис бир мамлакатда эшикдан кириб келган ватандошга ким ҳам қучоқ очмайди. Чолнинг билмаган нарсаси йўқ экан. Тўғрироғи ўзини ҳамма нарсани билгандек қилиб кўрсатар экан. Сталиндан гап очилса, у билан қайси йили қаерда ва қайси соатда учрашганини айтса, Нерудан гап бошланса, унга қандай маслаҳат берганини ҳикоя қиларди. Дунёдаги ҳамма лидерлар билан учрашган, ҳамма воқеаларнинг ичида бўлган ва ҳатто бошқариб турган қилиб кўрсатарди ўзини.\nОддий одам унинг соатма-соат, дақиқама-дақиқа қилиб айтиб берган гапларига шубҳа қила олмас эди. Унинг хотирасига қойил қолмасдан илож йўқ эди. Худди компютер каби ҳамма хабарлар ва номларни ўз хотирасида сақлар ва жойида қўллана оларди. Аммо Миртемир унинг “мағзи”ни тезда чақди. Бир куни унга мамлакатдан бир дўстидан олган хабарни айтди. Бу хабарни фақат у ва дўсти биларди, холос. Орадан уч кун ўтиб, Чол унга телефон қилиб, “Ҳозиргина бир муҳим хабар” олдим дея ўша Миртемирдан эшитган гапни унинг ўзига айтиб берди.\nМиртемир дўстига хат ёзиб бу хабарни кимгадир айтиб-айтмаганини сўради. Хабар ҳали тарқалмаганига ишонч ҳозил қилгач,\n-Э, сизга ҳам айтдиларми?-деди ҳалиги одам.\nШундан кейин у Чолни кузатса, мана шу йўл билан ўзини аҳамиятли шахс деб танитар ва ҳамманинг диққат марказида бўлар экан. Пенсияда бўлгани учун вақти кўп. Турли газеталарни ўқийди. Радиоларни эшитади ва ўзи тўплаган маълумотлар асосида ўзи ҳам турли хабарларни тўқир экан. Америкада яшаётган ватандошлар ишхона ва уйнинг йўлидан бошқа нарсани билмаганлари учун унинг оғзига қараб ўтирар эканлар.\nУ тинмай бошқаларни ёмонлар ҳам экан. “Фалончига мен бошпана олиб бердим, аблаҳ, салом бермай кетди», “ Писмадончини ишга жойлаб қўйдим, иплос хабар ҳам олмай қўйди” каби гапларни янги келган ватандошларга бот-бот айтар экан. Улар Американи яхши билмаганлари учун унга ғирт ишониб, бир неча ой унинг атрофидан айрилмай қолишаркан. Чунки Ватанда биров орага кирмаса ишга ўтиб бўлмаслигини улар яхши биладилар ва “тажриба”дан келиб чиқиб, бундай “аҳамиятли” одамнинг этагини маҳкам тутишга интиладилар. Америкада эса жиддий бир ишга, айниқса, ҳукумат ишига ўтаётганда, биров орага тушса, остонадан қайтиб кетасиз. Бу ерда тил билишингиз, имтиҳондан ўтишингиз керак. Бўлмаса “чол”лар тугул молларнинг ҳам фойдаси тегмайди.\nЧол тинмай Боймирза отани ёмонлар эди. Бу Миртемирга ёқмади. Чунки Миртемир Боймирза ота билан устоз-шогирд тутинган, уни улуғ инсон деб ҳисоблар ва унинг саксон ёшлик тўйини ўзи бош бўлиб ўтказганди.\nМиртемир Чолни қанча совуқ қарши олса, у шунча тез-тез келадиган бўлди. Охири бир кун у “Миртемирни ҳам мен ишга жойлаб қўйдим” деган гапини эшитиб қолди ва Чолга “Шунақа гаплар айтишга уялмайсизми?” деди. Шу билан оралари совуқлашди.\nАммо янги йилга бир кун қолганда Чол Миртемирга телефон қилди ва\n-Туркиядан Олмосли келган, жуда муҳим хабар бор, мен Раҳим ва укаси Абдуваҳобни ҳам чақирдим, бир келиб кетинг,-деди.\nМиртемир Олмослини яхши танирди. У ҳукумат ишларида ишлаган ва кейин тижоратга ўтган, жуда бадавлат одам эди. Туркияда ва кейин Авропада яшаган мухолифатчи Холисни бир неча йил пул билан таъминлаб, ката-катта маблағларни сочиб юрган. Миртемирга ёмонлиги ҳам, яхшилиги ҳам тегмаган. Миртемир унинг оиласини яхши биларди. Онаси ва синглиси билан гаплашган, улар Ватан ҳасратида ёнган ажойиб инсонлар эканлигини кўрган эди.\nОлмосли Ватанга ишбилармон сифатида борган ва тезда юқори табақаларга йўл топа олган эди. Ўзи Каримовнинг маслаҳатчиси ва укаси Каримовнинг хорижий банклардаги ишончли вакилига айланганди. Бирдан уларнинг оралари бузилгани ҳақида гап-сўзлар тарқалди ва Олмосли хорижга чиқиб яшаётган Холиснинг ёнидан айрилмай қолди. Уни бугун умрага олиб борса, бир ойдан кейин Америкага бошлаб борарди. Бугун Туркия президенти билан учраштирса, бир ойдан кейин Авропа бўйлаб саёҳатга олиб чиқарди.\nУ Туркия раҳбарларининг эркатойи эди. У ҳақда жуда кўп мақолалар ёзилган ва унинг жуда сирли одам эканлиги айтиларди. Унинг ўзи ҳам мақолалар ёзар ва дунёнинг ўта долзарб муаммолари ҳақида кескин фикрлар билдирар эди. Унинг мақолалари Миртемирга ёқар ва учрашганларида кўпинча ана шу масалалар атрофида гаплашишар ва Олмосли чуқур мушоҳада юритгувчи яхши суҳбатдош эди. Шу боис Миртемир у билан учрашувни рад этмади.\nМиртемир келганда Чолнинг уйида Олмосли билан Туркиялик бир хоним ҳам бор эди. Уни журналист деб таништиришди. Аммо журналистга эмас, спортчига ўхшаб кетарди. Миртемир ундан шубҳа қилди ва унинг олдида гапирмасликка уринди.\nГап Каримов ҳақида эди. Раҳим Каримовни, унинг сиёсатини ёмонлар экан укаси аксини гапирарди. Охири Раҳим чидай олмади ва ўрнидан туриб, укасини муштлай кетди. Чол ва бошқалар бир четга ўтиб, томоша қила бошладилар. Миртемир уларни аранг ажратиб қўйди. Шундан кейин Чол ошни дамлар экан, Олмосли Миртемирни бир четга олиб׃\n-Феврал ойининг ўртасида Ватанга қайтамиз, ҳаммамиз бир учқичда қайтамиз,-деди.\n-Тинчликми?-дея қизиқди Миртемир.\n-Каримов битди. Холисни унинг ўрнига қўямиз, сизлар ҳам унга қўшилиб, уни қўллашларингиз керак!\n-Биринчидан, Каримовни кетгани ёки кетишига ишонмайман,-деди Миртемир.- Ишонган тақдиримда ҳам Холисга ишонмайман. Каримов билан унинг фарқи йўқ.\n-Шу гапни ўзига ҳам айтган экансиз, унга шу гапингиз жуда қаттиқ ботган, нега фарқи йўқ?-дея эътироз билдирди Олмосли.-Бугун Каримовдан қутулиш учун лозим бўлса, ҳатто шайтон билан ҳам бирлашиш керак.\n-Шайтонга қарши шайтон билан бирлашиш шайтонликни қабул қилишдир,-деди Миртемир киноя билан,- Унинг исми Холис аммо ўзи холис эмас. Каримовнинг энг катта хатоси танқидни кўтара олмаслиги ва танқид учун одамларни қувғинга олишидир. Худди шу нарса Холисда ҳам бор. Танқид қилган одамни иғвогар деб эълон қилади, унга тўҳматлар уюштиради, устидан бўҳтонномалар ёздиради ва ҳоказо. Бунинг учун сиз берган пулларни сарфлайди, табиийки. Ҳатто уни танқид қилган одамни ўлдиртиб юбориш учун ҳам ҳаракат қилади. Бундан хабарингиз бор.\nКаримовнинг иккинчи хатоси ўз атрофига ахмоқ бўлса ҳам, ўғри муттаҳам бўлса ҳам фақат ўзини мақтаган, содиқ бўлиб кўринган одамларни тўплайди. Охирида уларнинг садоқатини ҳам оёқ ости қилади. Айни нарса Холисда ҳам бор. Уни мақтасангиз буни садоқат деб билади. Атрофига фақат ана шундайларни йиққан. Каримовга ўхшаб у ҳам маҳаллийчи. Ёнидаги тозилари ё укаси, ё жияни ёки ҳамюрти. Қолган битта иккитаси эса адашганлар.\nКаримовнинг учинчи хатоси ўзидан бошқа ҳаммани “ҳеч ким” деб билади. Айни нарса Холисда ҳам бор. Хуллас, Каримовда қандай иллат бўлса, ҳаммаси Холисда ҳам бор. Ҳар иккаласи ҳам ўз тинчлиги, ўз манфаати учун минглаб одамларни йўқотиб юборишга тайёр шахслар. Буни узоқда туриб билмайсиз, аммо яқинида бўлсангиз, дарҳол англайсиз. Бугунгача ким Холисга яқин келган бўлса, ҳаммаси ташлаб кетди. Нега? Чунки у ҳам ашаддий диктатор. Агар Каримовни ўрнига келиб қолса, ҳаммани қон қустиради. Каримовга ўхшаб бугун динчи, эртага атеист, индинга миллатчи…\nБу гаплар Олмослига унча ёқмади. Лекин Миртемирга қарши гапиришни истамади ва\n-Иқтисодни ҳам билмайди. Бугунга қадар икки миллион долллар пулнинг бошига етди. Энг зўр жойларда яшатдим, қўлини исиқ сувдан совуқ сувга урдирмадим, дунёни кездирдим, уй жой қилиб бердим, хуллас, бор-бутимни сарфладим, энди уни мансабга қўйишим ва у мендан қарзларини узиши керак,-деди.\nГапни индаллосини айтганда, Олмосли ҳақиқатдан ҳам кўп пул сарфлади, Фақат Холиснинг ўзига эмас. Балки Каримовни ағдариш мақсадида Туркияга олиб келинган ёшларнинг ҳам ҳамма харажатларини у тўлади. Мухолифатнинг рўзномаси учун ҳам у пул берди.\n-Ҳа, газета чиқариш учун сиз пул берганингиз ва газетани жўнатишни синглингиз бўйнига олганидан хабарим бор. Синглингиз жуда ҳам ватанпарвар. Эркаклар кўтара олмаган газета тўпларини ўзи орқалаб, учқичга олиб чиққанини кўрганман. Лекин Холис фақат сизга эмас, жуда кўп одамга ваъда берган. Мамлакатни деярли бўлиб берган. Мана шундай ваъдалари эвазига қарз олиб, умргузаронлик қилмоқда. Бундай одамни мамлакат бошига яқин йўлатиш миллатга хоинлик қилиш эмасми?\nМиртемирнинг бундай кескин гапидан кейин бир зум айтган гапидан уялгандек бўлдими ёки юрагида бошқа гап борми, Олмослининг кўзида ёш айланиб кетди ва у ҳам Миртемирга пешвозан суҳбатни айни маромда давом эттирди.\n-Шу ерда ўтирбману аммо барибир у яна бир хато қилиб қўймасин дея кўнглим нотинч. Билмасдан бир нарса деб юборса ҳамма режалар издан чиқиб кетади. Бу планимизни ҳам ана у диндорлар билан ўртоқлашиб қўйибди…\n-Қанақа план? Қанақа диндорлар?\nМиртемир бирдан ҳушёр тортди. Олмосли билан бирга келган аёл тағин махсус хизматлардан бўлмасин? Тағин бу яна бир ўйин бўлиб чиқмасин?\nУ ростдан ҳам бир план борми-йўқлигини ва бундан Холисни хабари бўлиб-бўлмаганини аниқлаш учун Олмослига׃\n-Сиз билан гаплашаяпсиз, лекин бунга Холис қандай қарайди? Унинг бошқалар билан ҳамкорлик қилишига асло ишонмайман. Қўйинг, бу мавзуни умуман ёпайлик ва ошни еб тарқлайлик,-деди.\n-Ошдан кейин Нью Йоркка борамиз, Акбархон ака билан ҳам гаплашамиз,-деди Олмосли.\n-Мен боролмайман, эртага Янги йил ва оилам билан бирга бўлишни истайман.\n-Оилангизни олиб юринг, тайёргарлик яхши ва ҳаммага етадиган жой ҳам бор. Агар керак бўлса, у кишининг уйига яқин меҳмонхонадан жой ҳам олдириб қўйганмиз.\n-Лекин мен барибир Холисни сизнинг режангиз бўйича юришига ишонмайман,- деди Миртемир гарчи режа нималигини билмаса ҳам.\nШунда Олмосли Чолнинг телефонини олдида Олмонияга телефон қилди׃\n-Бу ерда бутун мухолифат бирлашди ва Тошкентга боришга тайёр,-деди.\nОлмосли Холиснинг овозини эшитиладиган қилиб қўйган эди.\n-Мен Каримовни битирдим, мамлакатни қўлга киритдим, ёнингиздагиларнинг менга кераги йўқ. Улар фақат индамай ўтирсалар, бас. Қолган гапни келганингизда гаплашамиз!-деди Холис.\nХолиснинг бу гапи Олмослини шошириб қўйди ва ранги оқариб кетди.Аммо ноқулай вазиятлардан чиқишга уста одам\n-Бу ахмоқ билан бир иш қилиш қийин. Наригиси ҳам ахмоқ. Шу ташаббусни сиз қўлингизга олишингиз керак,-деди Миртемирга.\n-Генерал бўлишни орзу қилмаган аскар аскар эмас дейишади. Демак, мен ҳам аскар эмасман. Мен биринчидан, ҳеч қачон кимгадир тобе бўлишни истамайман. Жуда ҳам эркин одамман. Иккинчидан, кимнидир ўзимга тобе қилишни истамайман, чунки ҳамманинг ҳам эркин бўлишини истайман,-деб жавоб қилди Миртемир.\n-Бу аҳволда мукаммал одамни топа олмаймиз ва яна Холис масаласига қайтамиз,-деди Олмосли бир зумда адашиб қолган отни йўлга солган чавандоздек мамнун қиёфда.\n-Ҳа, сиз бир нарсани энг мукаммал дея кўрсатинг мен сизнинг хатоингизни кўрсатаман. Сиз бир одамни хатосиз деб айтинг, мен сизнинг хатоингизни айтаман. Сиз менинг хатоимни айтинг, мен сизнинг кимлигингизни айтаман. Дунё мана шунақа. Лекин мен одамни яратган Тангрининг ўзи унинг жонини олиши керак деган қатъий ишончдаман. Каримов мен бу дунёда кечира олмайдиган якка шахс. Лекин унинг ҳам ўлимини истамайман. У ҳам яшасин ва қилмишлари учун мана шу дунёда жавоб топсин.\n-Бизга қўшилмайсизми?-дея сўради Олмосли.\n-Йўқ, бундай ҳаракатларнинг охири ёмон бўлади, Холис илгари ҳам шунақа хом-хатала ишларга бош қўшиб, кўп одамни хонавайрон қилганди, агар яна бир нарса ўйлаётган бўлса, уни тўхтатиш керак. Чунки бу йўл билан биз фақат диктатура мустаҳкам бўлишига ёрдам қилаяпмиз. Бу кетишда охири Ватанда бир киши ҳам кўчага чиқа олмайдиган бўлиб қолади ёки диктаторга ҳамма одамни қириб ташлаши учун шароит қилиб берган бўламиз. Бунинг устига унутманг, қилич билан келган, қилич билан кетади,-деди Миртемир.\n-Э, йўқ, нималар деяпсиз, бир гап бўлса мана мен билган бўлардим. Фақат ҳаммамиз биргалашиб Ватанга қайтиб борайлик, битта учқичда борайлик, халқ бизни кутиб олади ва бу ҳаракат инқилобга айланиб кетиши мумкин, деган план бор эди, қўшилмасангиз биз сизни мажбур қила олмаймиз,-дея Олмосли ичкарига, бошқалар ўтирган хонага қараб юрди.\nИчкарида Олмосли гапни узоқдан бошлаб, яна биргаликда Ватанга қайтиш керак деган гапни айтганди, Миртемир сўҳбатга қўшилмади…\nШу билан улар хайрлашдилар.\nАмерикада бу суҳбат битиб янги йил кириб келар экан Ватанда ҳам янги йил байрами бошланиб кетган эди.\n1998 йилнинг охири, 1999 йилнинг йил боши\nАлматов байрам табрикларини қабул қилар экан, қўлидаги қадаҳни кўтаришга қўрқиб турганди. Чунки ҳали Каримов сўраб қолиши ёки чақириши мумкин-да. Бугун у қабулхонага телефон қилиб, Каримовни табриклаш ниятини айтганди, котиб бир зум ўтмасдан қайта қўнғироқ қилиб׃\n-Ўзлари сизга телефон қилар эканлар,-деди.\nШундан кейин юрагига ғул-ғула тушди. Нима гап экан? Нега қабул қиладилар? Ҳар доим байрам арафасида хаёлларига келмаган ҳадя олиб боришимни билар эдилар-ку? Ёки бирортаси бирор нарса деб қўйдими?\nАлматов ҳатто хаёлида ҳам Каримовни сенлашга қўрқарди. Унга шунчалик жон олдириб қўйган-ки, у хаёлимдан ўтганини ҳам билиб қолиши мумкин деб ўйлар эди.\nМана бир неча соатки саволлар Алматовга тинчлик бермасди. Дунё қизиқ экан. Кўпчилик уни жуда қудратли, мамлакатни бошқариб турган одам дейди. Баъзилар ҳатто Каримовнинг жилови ҳам унинг қўлида деган хаёлга борадилар. У эса янги йил байрами кириб келаётганига қарамай қўлидаги қадаҳни кўтара олмайди. Еган овқати ҳам томоғидан ўтмайди. Бир оддий қул ҳам байрамда эркин бўлади, аммо у эркин эмас эди. Қанчадан-қанча одамлар келиб, унга ҳадя бериб, ширин-ширин гаплар айтиб кетдилар. На бир ҳадя кўзига кўринди ва на бир ширин гап қулоғига кирди. Хаёлида ҳам, дилида ҳам, қулоғида ҳам фақат “Нима гап экан?” деган савол худди булдозердек гуриллаб айлангани айланган.\nУ ҳар сонияда девордаги соатга қарайди. Бир дақиқа у ёқда турсин, бир сония ҳам жуда узоқ вақт экан. Туриб-туриб, кейин соатга қараса, энди ярим дақиқа ўтган бўлади. Соатнинг “тиқ-тиқ” этгани эса худди бошида биров ёнғоқ чаққандек бутун вужудини қоплаб олганди. Ана шу зайл вақт имиллай-имиллай янги йил киришига 25 дақиқа қолганда котиб телефон қилди ва 20 дақиқадан кейин бориши кераклигини айтди. У апал-тапал йўлга чиқди.\nАлматов ўтирадиган бинодан Девонга ер ости йўли бор эди. Бу туннелдан битта енгли машина юра олади. Аммо туннел Каримов яшайдиган 3 қаватли уйнинг тагига борганда бекилади. Чунки нариги томонини фақат Каримовнинг ўзи кабинет ва уй ораси йўлаги сифатида қўлланади. Шу боис фавқулодда ҳолатларда Алматов ўша нуқтага қадар борар ва у ердан ташқариага чиқиб, девон ҳовлиси орқали ичкарига ўтарди. У туннелдагина қўлланиладиган машинани қолдириб, юқорига чиқди ва Каримовнинг қабулхонасига қараб югурар экан, хурсанд эди. Чунки кўнглидан Каримов янги йилни мен билан кутиб олар экан, деган фикр ўтди. У Девон ёнига келганда, тўсатдан бир дарахтнинг ортидан Каримов чиқиб қолди. У анқайиб қолди. Бошқа биров кўзига Каримов бўлиб кўриндими ёки бу ростдан ҳам Каримовнинг ўзими? Қўрималари қани? Бу соатда бу ерда нима қилади?\n-Анқайма, шундан вафодор эканингни ва айтганимдан олдин келишингни билардим. Юр, бироз Девон ҳовлисида айланиб гаплашамиз,-деди Каримов унга. Шундагина Алматов ўзига келди ва қаршисида ҳақиқатдан ҳам Каримов турганига ишонди.\n-Янги йилингиз билан табрикламоқчи эдим,-деб Алматов Каримовни қучоқламоқчи бўлди. Каримов гавдасини бошқа\n-Қанақа янги йил?-деди,- қани, ана у амалиётни қандай ўтказамиз, ана ўша кун биз учун янги йил бўлади ва ўшанда биргаликда ичамиз. Ўша кун формангни кийиб келасан. Амалиёт яхши ўтса, янги йилни қутлаймиз, елкангга яна битта юлдуз тақиб қўяман. Бўлмаса, формани ечасан!\nАлматовнинг ҳадяси ҳам қўлида қолди.\n-Қўлингдагини мана бу дарахтнинг остига қўй,-деди Каримов.\n-Бу жуда қимматбаҳоо…\n-Агар амалиётни пишитмасанг бу нарсалар бир тийинга қиммат бўлиб қолади, амалиёт яхши ўтса, демак сени энг катта ҳадянг ўша бўлади. Унутма, илгари пошшолар бур ўқ билан икки ҳайвонни урганлар. Биз бештасини бирдан ураяпмиз. Бу осон бўлмайди. Диндорлар масаласида бугунгача бизга ишонмаган дунёни ишонтиришимиз керак. Сайловнинг мсаллиғини тайёрлаб қўйишимиз лозим. Бу сенга ҳам кейинги сайловгача қолиш гарантиясини беради. Мухолифатни бутунлай битиришимиз шарт. Халқни кўзини қўрқитиб туриш лозим. Ниҳоят, кучимиз борлигини, ҳар қандай шаритда иқтидорни қўлда тута олишимизни бошқалар ҳам билиб қўйсин. Биласан, дунёнинг қулоғи бор ва ҳамма гапни эшитишади. Шунинг учун ташқарида гаплашайлик дегандим. Ҳамма байрам билан овора. Осмондан туриб ёзиб оладиганларнинг ҳам хаёлига булар шу пайтда ишни гаплашади деган гап келмайди. Яхшилаб эшитиб ол. Амалиётда ким қатнашаса ҳам вақтини билмаслиги керак. МХХдан икки киши билади ва уларга 15 феврал деб айтдим. Аммо амалиётни бир кун кейинга мўлжалла. Мен ҳукумат мажлисини ҳам 15 га айтганман ва бир кун қолганда 16 га кўчирамиз. Демак, 45 кун қолди ва бу ҳақда бошқ гаплашмаймиз. Камида 5 жойда шампанский очасан. Ҳукуматдагиларга яхшироқ қилиб қуй. Кейин банкдагиларга ҳам бир шиша бер. Ўзингни одамларинг ҳам қуруқ қолмасин. МХХ яқинида ҳам биттасини оч! Импортнийсидан бўлсин. Кимнинг маҳсулоти бўлишини ҳам ўйлаб қўй. Шишалаар бирин-кетин очилсин! Ҳозироқ бориб ҳамма нарсани текшириб чиқ…\n-Ижрочиларнинг баъзилари МХХ да…\n-Шуни ҳам менга айтасанми? Нодирхонга айт, ҳаммасини битта бочкага солади!\nШу пайт олисдан соатнинг бонг ургани эшитилди, одамларнинг қийқириқлари келди ва қаердандир осмонга мушаклар отилди.\n-Янги йилинг билан табриклайман,-деди Каримов,- буниси эмас, кейингиси билан!\nКаримов шундай деб ортга қайтди ва дарахт остидаги ҳадяни олиб, бино ичига кириб кетди. Шундагина Алматов эшик ёнида бир йигит кутиб турганини ва Каримов ҳадяни унинг қўлига тутқазганини кўрди. Фавқулодда ҳолатлар учун қилинган бу эшикдан девоннинг ҳожатхонасига кириш мумкин. Демак, қолган қўриқчилар ичкарида кутишмоқда ва янги йил оқшоми Каримовнинг қорни оғриб қолди деб ўйлашса керак.\n“Ҳа, отам, пишиқсиз!” деб қўйди хаёлан Алматов.\nУ ўзини қушдай ҳис қилди. Демак, Каримов фақат унга ишонади. Ҳатто МХХга ҳам аниқ кунни айтмабди. Агар ҳадяни олмаганда кўнгли хира тортаради, лекин ҳадяни ҳам олди. Фақат нега уни дарахтнинг остига ташлатди ва кейин қайтишда олди? Балки ичида ёзиб оладиган бир нарса бормикан деб ўйладими? Наҳотки… Бирдан кўнглидаги равшанлик ўрнини зулмат қоплади. “У туллак, ҳатто ўзига ҳам ишонмайди” деб ўйлади ва ана шундай деб ўйлаганидан қўрқиб кетиб, атрофга қаради. Шу пайт бадани жунжикди. Шундагина бу ерга қадар юпун келганини англади. Дарвоқе, Каримов ҳам жуда юпун кийимда эди. Балки ҳаво совуқ эмасдур? У қўлини-қўлига ишқамоқчи бўлганди бармоқлари қотиб қоганини ва ҳаво жуда совуқ эканлигини ҳис этди ва яна югурганча ишхонаси томонга кетди.\nFiled under: 1.BOSH SAHIFA, АССАССИН | Tagged: assassin |


Хитойдан дунёдаги энг арзон электромобилни қарши олинг\nсана : 10-08-2017 / Технология\nGeneral Motors SAIC-GM-Wuling қўшма корхонаси икки ўринли Baojun E100 электромобилини тақдим қилди. Уни дунёнинг энг арзон электромобили деб ҳисоблашмоқда. Чунки баҳоси 5 326 АҚШ долларидан ошмайди.\nМарокашлик олимлар чаён заҳрини соғиб оладиган қурилма ихтиро қилишди\nсана : 10-08-2017 / Дунё\nЧаённинг заҳрини ажратиб олиш ўта хавфли аммо фойдали юмуш саналади. Инсонни ўлдиришга қодир заҳар таркибида тиббиёт соҳасида фойдаланиш мумкин бўлган юзлаб моддалар мавжуд. Бунинг учун заҳар таркибидаги моддаларни молекулалаларга ажратиш керак.\nЧинозлик Аҳмадбойга қарши тўрт модда бўйича айбловлар илгари сурилмоқда\nсана : 10-08-2017 / Жамият\nЖиноий ишлар бўйича Тошкент вилоят судида 9 август куни Аҳмадбой номи билан машҳур Аҳмаджон Турсунбоев ҳамда унинг олти нафар шериги гумондор сифатида кўрилаётган иш бўйича суд эшитувлари бўлиб ўтди. Бу ҳақда Uz24 хабар бермоқда.\nҲазрати олийлари, мени жазоланг\nЎтган ҳафтада бир гуруҳ самарқандлик мактаб директорлари шаҳарни тозалаш ишларида жавлон уришни истаганликлари юзасидан шаҳар ҳокимлигига илтимоснома билан чиқишибди. Улар бунёдкорлик ва ободончилик ишларида кўнгилли равишда қатнашишни истаётганликларини баён қилиб, ҳокимиятдан бунга рухсат


ЮҚОРИ НАФАС ЙЎЛЛАРИ (ТОМОҚ) МИКОЗИ.\nТомоқ (халқум) нинг замбуруғ касаллиги – тиббиётда фарингомикоз деб аталиб, 93% холларда кандида номли замбуруғ ва қолган холда моғор замбуруғи ёки бошқа патоген замбуруғлар томонидан чақирилади.\nКандида замбуруғи хар бир соғлом одамларда бўлади ва организмнинг иммунитетини тушишини кутиб туради. Бир қатор касалликлар, жумладан: сил, ВИЧ, қон касалликлари, вирусли инфекциялар, эндокрин патологиялар (гипотиреоз, семизлик, диабет) ва томоқни шикастланишлари кандидалар фаоллигини ортиши ва кўпайиб касаллик чақиришига сабаб бўлади.\nКасалликнинг бошида клиник манзараси яққол намоён бўлади, яъни:\n• Томоқда кучли дискомфорт, қуриш ва ачишиш хисси кузатилади;\n• Оғриқ симптоми турли интенсивликда, айниқса овқатланиш пайтида кузатилади;\n• Лимфа тугунларини катталашишини кузатиш мумкин;\n• Жараён томоқдан ташқарига чиққанда оғиз бурчакларини бичилиши, лабларни караш билан қопланишини аниқланади;\n• Тана харорати ортиб, бош оғриши мумкин;\n• Жараёнга тил, қизилўнгач ва хиқилдоқ қўшилиши мумкин.\nКандида табиатли микозда караш оқ рангли бўлиб, осон ажралади ва бунда зарарланган шиллиқ қават бироз қонайди ва ёқимсиз хид келади. Агар микоз моғор замбуруғли бўлса кул ранг караш билан қопланиб, қийин ажралади.\nФарингомикоз ўткир кечиши ва яхши даволанмаса хроник турга ўтиши ва бир йил давомида 10 мартагача қайталаниши мумкин.\n1. Врач бемор шикоятларини тинглаб, визуал кўрик ўтказади ва халқумдан суртма олишга тахлилга жўнатади.\n2. Суртмада замбуруғ споралари, хужайраларини ва конкрет қўзғатувчисини аниқланади, қайси дорига сезгирлиги аниқланади.\n3. Касаллик сабабини топиш учун эндокринолог ва иммунолог кўригидан ўтиш, диабет, гепатит, ВИЧ ва захмга қон тахлили топшириш мухим.\nОлинган маълумотларга кўра врач даво чораларини белгилайди. Одатда махаллий ва тизимли дорилар қўлланилади. Бемор антибиотик олаётган бўлса тўхтатилади. Даво этаплари:\n1. Микрофлорани тиклаш: тўғри овқатланиш ва тирик бактериялар (пробиотиклар);\n2. Иммунитетни кўтариш: 1 ой давомида виферон, иммуномодуляторлар;\n3. Замбуруғга қарши препаратлар:\n• полиенлар (нистатин, леворин, амфотерицин);\n• азоллар (флуконазол, кетоконазол, дифлюкан, микофлюкан);\n• аллиламинлар (тербинафин).\nФарингомикознинг ўткир боскичи 2 хафта давомида даволанади. Ремиссиядан кейин препаратни профилактика мақсадида ичиш мумкин. Кандида замбуруғли микозда Флуконазол яхши ёрдам беради (кунига 1 таблеткадан 1 махал 14 кун ичилади).\n4. Махаллий даво: антисептик воситалар ёрдамида томоқни орқа деворига ишлов бериш, бодомсимон безларни ювиш. Бу мақсадда клотримазол, мирамистин, оксихинолин, натамицин, хлоргексидин антисептикларини қўллаш мумкин.\n5. Замбуруғга сабабчи бўлган йўлдош касалликларни даволанади.\n6. Халқ табобати:\n• Мойчечак (ромашка), календула, маврак (шалфей) қайнатмалари билан халқумни чайқаш (улар оғриқни қолдириб, яллиғланишни даволайди).\n• Иттикан (череда), қизилпойча (зверобой), бинафша (фиалка), прополис ёки лимон шарбатини сувда суюлтириб томоқни чайиш мумкин.\n• Саримсоқ пиёз ва чаканда (облепиха) мойи – замбуруғга қарши энг кучли восита.\nТомоқда ва бошқа аъзоларда замбуруғлар пайдо бўлмаслиги учун антибиотикларни даво курсига тўғри риоя қилиш керак. Уларни белгилангандан ортиқ мухлат қўлламаслик, ОРВИ ёки гриппни олдини олиш учун фойдаланмаслик керак.\nКортикостероидлар билан даволанганда оғиз бўшлиғини назорат қилиб туриш керак. Овқат егандан кейин оғиз бўшлиғини илиқ сувда чайиш, тиш ва милклар билан боғлиқ муаммоларни бартараф этиш керак.\nАвгуст 30, 2018 1663 2 Рукн ЛОР КАСАЛЛИКЛАРИ


Сирли сандиқдаги хотиралар » MUZAFFAR.UZ\nСирли сандиқдаги хотиралар\nБолалигимда телеэкран орқали намойиш этиладиган “Сирли сандиқ” кўрсатувини ҳар бир сонини қолдирмай кўрардим. Бошловчининг ҳар бир сўзни дона-дона, аниқ ва тиниқ талаффуз қилиши, бир маромда тутилмай гапириши кишини ҳайратга соларди. Кейин эса бу телебошловчининг “Алифбо сабоқлари” кўрсатувида араб ёзувидан ўтаётган дарсларини кузата бошладим. Телесабоқ жуда оддий ва тушунарли қилиб ўтиларди. Аммо, негадир ўша пайтда биз бу кишининг исмлари билан эмас, Сирли сандиқ, деб атар эдик. Университетга кириб ўқий бошлаганимизда бир куни аудиторияга Раҳимбой Жуманиёзов савлат тўкиб кириб келдилар. Шу пайт кўпчилигимиз, “Вой, Сирли сандиқ-ку”, деб юборганмиз. Бизнинг курсимизга ҳам шу инсонинг сабоқларини олиш насиб этди. Айнан шу устозимиз бизга, “Ҳар бир журналист, у қайси вилоят, туман ёки шаҳарда туғилиб ўсганидан қатъий назар адабиий тилда гапириши шарт ва зарур”, деб уқтирар эдилар...\nУстознинг болалик хотиралари ҳали ҳеч қайси нашрда ёритилмаган экан. Бугун биз биринчилардан бўлиб “Гулхан” журнали саҳифаларида Сирли сандиқ соҳибининг болалик хотиралари ҳақида суҳбатлашдик.\nСирли сандиқ номи билан машҳур иқтидорли олим ва педагог, филология фанлари номзоди Раҳимбой ЖУМАНИЁЗОВ иштирок этган даврага кирсангиз, тадбирда қатнашсангиз устознинг нотиқлик қобилиятига қойил қоласиз. У киши “Халқ даҳосининг кўзгуси”, “Эски ўзбек ёзуви”, “Алифбо сабоқлари”, “Халқ ижоди – ҳақ ижод”, “Алифбо”, “Нутқий маҳорат”, “Туркий савод”, “Донг қозонган достон”, “Ҳарфлар тилга кирганда”, “Дил – қулф, тил – калит”, “Ҳарфлар гулшани”, “Тошкентдан гапирамиз”, “Нотиқлик санъати” каби кўплаб китоблар муаллифи.\nШунингдек, “Алифбо сабоқлари”, “Ғазал бўстони”, “Сирли сандиқ”, “Муқаллидлик майдонида”, “Иқтидор” номли бир нечта интеллектуал-телевизион кўрсатувларнинг муаллифи ва бошловчиси сифатида танилган устоз ҳозирги кунда “Нотиқлиқ санъати академияси” таълим муассасасининг директори вазифасида фаолият кўрсатмоқдалар.\nМен 1960 йил Хоразм вилояти Қўшкўпир тумани Хосиён қишлоғида туғилганман. Оилада беш ўғилмиз – мен ва укаларим Икромбой, Давронбек, Баҳромбой, Азимбой. Отам – Маткарим Жуманиёзов тракторчи, онам – Пошшахон Матёқубова она тили ва адабиёт ўқитувчиси бўлиб, таълим соҳасида 55 йил ишладилар. Биз бувим ва бобом (онамнинг ота-оналари) билан бирга яшардик. Бувим – Розияжон Муҳаммадшариф қизининг кўзлари ожиз бўлса-да, бизни овозимиздан тезда таниб олар ва кўп китоб ўқиттирардилар. Гоҳида бувимнинг йиғлаб ўтирганларини кўриб қолардим. Кейинчалик билсам, бувимнинг тўнғич фарзанди – Холмурод тоғам урушга кетганича қайтмаган, у кишидан фақатгина “Бедарак йўқолди”, деган хат келган экан. 45 йил эшикка кўз тикиб, тоғамнинг келишидан умидвор бўлган бувижоним кута-кута ахийри армон билан оламдан ўтдилар...\nБобом – Матёқуб Матжон ўғли кичкина укам Икромбойни кўп эркалатар, унга кўп ширинликлар берардилар. Кунларнинг бирида бобомга “Менга ширинлик бермайсизми?” деб жаҳл қилдим. Бобом эса “Ахир сен катта боласан-ку!” дедилар. Шунда “Менга ширинлик бермасангиз, сиз ҳам чой ичмайсиз”, дедим-да, электр чойнакни токдан узиб олиб, қўлимда кўтарганча ҳовли томон югурдим. Бобом хавотирданми ёки жаҳли чиққаниданми, билмайман, мени қувлаб, тутиб олишга роса ҳаракат қилдилар. Уддасидан чиқолмагач, укамни ёрдамга чақирдилар. Қўлимдаги иссиқ чойнакка эътибор ҳам бермай югураверибман. “Қўлга тушганим”дан сўнг бобом иссиқ чойнакни олар экан, юзимга аямай бир шапалоқ туширдилар. Кейинроқ етиб келган ойим ёнимни оламан, деб бобом билан тортишиб қолди. Шунда бобом, “Фарзандларинг сен учун азиз бўлса, набираларим мен учун Худойимнинг энг қадрли туҳфасидир. Лекин бола одоби билан азиз”, деб ранжиган эди. Бобом билан онамни ноқулай аҳволга солиб қўйганим учун ҳозиргача ўша қилган ишимдан уялиб юраман.\nБобом доимо мени ёнларида олиб юрардилар. У киши билан муқаддас қадамжоларга тез-тез зиёратга борардик. Калтаминор, Исломхўжа минораси қадамжоларига борганимизда пештоқлардаги араб ёзувидаги битикларни кўриб, бу ерда нима деб ёзилган экан, дея жуда қизиққанман. Шу сабаб бўлди-ю бобомдан араб ёзувини ўрганишга киришдим...\nЧУЧУК ТИЛИМ НЕ ҚИЛДИ?\nМен қишлоғимиздаги 22-мактабда ўқиганман. Онам шу мактабда ўқитувчи бўлиб ишлардилар. Бу ерда ҳамма онамни ҳурмат қилишини кўриб, ич-ичимдан ўқитувчи бўлишни, мени ҳам “Устоз” деб чақиришларини орзу қилардим. Мактабга чиққан бўлсам-да, лекин “Р” товушини талаффуз қилишга қийналар эдим. Аррани айя, маррани майя, тракторни тяктой... деб айтардим. Бир воқеа ҳеч эсимдан чиқмайди. “Алифбе” байрамида устозим Бибижон Отажонова ҳар бир ўқувчига биттадан ҳарфни бўлиб бердилар. Аксига олиб менга “Р” ҳарфи тушди. Мен шу ҳарф билан бошланадиган шеър айтишим керак эди... Тадбир бошланишидан олдин ўқитувчим бир такрорлаб оламиз, деб катта залда ҳамма болаларни бир қатор қилиб тизиб чиқдилар. Бошимизда ўз ҳарфимиз шакли туширилган қоғоздан ясалган тож. Ҳаммамиз бирма-бир шеърларимизни айта бошладик. Шу пайт залга кириб келган ойим тожимдаги “Р” ҳарфини кўриб юзлари тундлашди. Сўнг ўқитувчимга секингина нимадир дедилар. Ўшанда устозим “Вой, эсим қурсин. Исми Раҳимбой бўлгани учун “Р” ҳарфини бергандим”, дедилар. Кейин менга бироз тикилиб турдилар-да, “В” ҳарфидаги синфдошим билан шеърларимизни алмаштириб, тез ёдлаб олинглар, дея тайинладилар. Шеър атиги тўрт қаторли бўлгани учун қийналмай бирпасда ёдлаб олдим. Осон ёд олган бўлсам-да, негадир менга “В” ҳарфининг шеърини айтиш анча қийинроқ туюлди. Тадбир бошланди. Залга одам шунчалик тўлиб кетдики, ўриндиқлар етмагани учун кўпчилик тик турган ҳолда томоша қила бошлади. Шеър айтиш навбатим келганда мени қаттиқ ҳаяжон босди. Ўзимни бир амаллаб қўлга олдим-да, шеъримни баланд овозда айтиб бердим. Шеър мана бундай эди:\nВалибойда зўр ит бор,\nБўйнида тасмаси бор.\nКўриб қолса бирон ов,\nОлиб келади дарров.\nВалибойда зўй ит бой,\nБўйнида тасмаси бой.\nКўйиб қолса биён ов,\nОлиб келади дайёв, –\nдея баланд овозда ўқиган эдим, залда “гур” этиб кулги кўтарилди. Олдинги қаторда ўтирган Қадамбой оға деган устозим менга қараб, “Амалладинг, Ейимбой”, дедилар. Кўзларим ёшга тўлганича онамнинг ёнига югуриб бордим: “Онажон, нега мен шеър ўқиганимда ҳамма кулди?” деб сўрадим. Шунда онам, “Болам, сен шеърни ҳаммадан чиройли ўқидинг. Худо хоҳласа, менинг оғлим келажакда эл танийдиган инсон бўлади. Чунки энг машҳур инсонларнинг кўпчилиги болалигида шеърларни худди сендек ўқиб беришган экан”, дедилар. Шунда мен кўзимдаги ёшларни артиб, қувонганимча “Худога шукуййй”, дедим. Кейин эътибор қилсам, “Р” ҳарфи учун ёд олган шеъримда атиги биргина – ракета сўзи бор экан. Шошганидан ўқитувчим аҳамият ҳам бермабдилар. Орадан шунча йил ўтди. Аммо бу шеър мен учун шунчалар қадрдон бўлиб қолдики, ҳаттоки набираларимга ҳам кулиб айтиб бераман.\nҲамма фанлардан аъло баҳоларга ўқирдим. Шунинг учун мактабни тамомлаш арафасида мени олтин медаль олувчилар рўйхатига киритишди. Бизнинг синфдан икки ўқувчининг номзоди берилди. Аммо ҳар бир синфдан атиги биргина ўқувчига олтин медаль бериларди. Баҳоларимнинг аъло бўлганлиги сабабли олтин медаль менга берилади, деган хаёлда кўнглим тўқ эди. Лекин олтин медаль менга эмас, синфдошимга берилди. Шу воқеадан бир неча кун ўтиб, онам уйга бўшашибгина кириб келдилар-да: “Ўқитувчилар хонаси”да ўтиргандик. Математика ўқитувчинг бирдан, “Ким менинг аълочи ўқувчимнинг баҳоларини ўзгартириб чиқди?” деб қичқириб юборди. Кўнглим бир нимани сезгандек “шув” этиб кетди. Ўрнимдан туриб журналга бориб қарадим. Не кўз билан кўрайки, “5” баҳоларингни “3” га ўзгартириб чиқишибди. Ишни жуда пухталик билан қилишибди. Бешнинг бош тарафини ўчириб, осонгина учга айлантириб қўйишибди. Ўқитувчинг сени яхши билгани учун баҳога синчиклаб қараб сезиб қолибди. Бир жойда ишлаб туриб, кўзингга тик қараб, адолатсизлик қилишса одамга алам қиларкан”, дедилар. Ўшанда мен олтин медаль ололмаганим учун эмас, онамнинг кўз ёшларини кўриб, ноҳақликдан дилим оғриган...\nМактабни тамомлагач, ҳозирги Ўзбекистон Миллий университетининг филология факультетига ҳужжат топширдим. Аммо икки йил ўқишга киролмадим. Мактабда аъло баҳоларга ўқиб, китоб мутолаасидан бош кўтармаган ўғлининг ўқишга киролмаётгани ота-онамни ҳайрон қолдирарди. Мен ўзимни ҳеч нимани билмайдиган, билимсиз одамдек ҳис қилардим. Тушкунликка туша бошлаганимни кўрган ота-онам ҳужжатларимни олиб, Олий таълим вазирлигига боришди. Вазирликдаги Афанасев деган киши ота-онамнинг шикоятларини эшитиб, ҳужжатларимнинг чеккасига бир нималар деб ёзиб берибди. Шундан сўнг мени ўқишга қабул қилишди. Лекин юрагимда аллақандай ҳадик ва қўрқув бор эди. Сабаби, филологияда ўқийдиганларнинг билими жуда кучли, уларнинг ичида ўқий олмайман, у ерда таҳсил олган тақдиримда ҳам беш йиллик ўқишни амаллаб тамомласам керак, деб ўйлардим. Дарсларга қатнашиб, бир неча кун устозлар-у талабаларни кузатиб кўзларимдан ёш чиқиб кетди. Бу ерда ҳаттоки ўзининг исм-шарифини ҳам тўғри ёза олмайдиган талабалар талайгина эди. Мен ўтган вақтимга, ютқазган йилларимга эмас, худди мендек адолатсизлик сабаб ўқишга киролмай, қийналиб юрган тенгдошларимга ачинганимдан йиғладим.\nЭски ўзбек ёзувини ўрганишга бўлган иштиёқим кундан кунга кучайиб борарди. Ҳар куни бир нечта янги сўзларни ўрганиб, ёзиб чиқардим. Тан олиб айтаманки, кирилл ёзувидан кўра, араб ёзувини ҳуснихат даражасида ёзардим. Араб ёзувини мукаммал ўрганганим сари бир нечта китоб ва ўқув қўлланмалар чоп эттира бошладим. Уларнинг орасидаги “Эски ўзбек ёзуви” номли китобим ўша йиллари 500 минг нусхада нашр этилди.\nДўстларим билан Фарғона вилоятининг Қўқон шаҳрига бордик. Мўлжалланган ишларни бажариб, ул-бул харид қилиш мақсадида бозор ораладик. Бозор эшигининг ёнида китоб сотиб ўтирган отахонга кўзим тушди. Китоблар орасида ўзимнинг “Эски ўзбек ёзуви” номли китобимни кўриб қувониб кетдим. Отахоннинг ёнига бориб китобимни кўрсатиб: “Отахон, китобингизни нархи қанча?” деб сўрадим. У киши менга бошдан оёқ разм солди-да, менсимаган оҳангда “50 сўм!” деди. “Ахир бу китобнинг асл нархи 2 сўм-у 80 тийин бўлса. Инсоф сари барака, отахон. Майли, сизнинг ҳурматингиз учун шу китобга 30 сўм бераман”, дедим. Шунда отахоннинг росманасига жаҳли чиқиб: “Сен бола ниманиям тушунардинг. Бу сен ўйлагандек оддий китоб эмас. Бу китобнинг домласи ичида”, деди қатъий қилиб. Отахон бу гапи билан китобнинг услубий ва метадологик жиҳатдан ўзи ўргатишга қулай эканлигини тушунтирмоқчи бўлди. Ёнимдаги дўстларимдан бири кулганича, “Ота, қўлингиздаги китобни мана шу боланинг ўзи ёзган”, деди. Отахон эса қовоғини уйганича: “Мен билан ҳазиллашманглар, бу бола ким бўлибди? Жуманиёзов деганлари соқоллари мана бу ергача тушадиган мўйсафид”, дея қўлини қорнига қўйиб кўрсатди. Шу тобда дунёда мендан бахтли инсон йўқ эди. Кўз нуримни тўкиб ёзган китобимни улуғлаётган отахоннинг сўзлари менга мингта мукофотдан афзал эди...\nЙиллар ўтиб менга телеэкран орқали юртдошларимга араб ёзувидан сабоқ бериш бахти насиб этди. Ўша пайтда “Алифбо сабоқлари” кўрсатуви минг-минглаб мактублар келадиган дастурга айланганди. Онам ҳар гал кўрсатувни кўрганларида, “Болам, мен фақат ўзимдан кичик бўлганларга дарс берганман. Сен эса телеэкран орқали катта-ю кичикка сабоқ беряпсан. Шунча олимлар, тажрибали устозлар турганда бу бахт фақат менинг ўғлимгагина насиб этди”, деб қувонар эдилар. Кўча-кўйда ёши улуғ кишиларнинг “Устоз, сизнинг кўрсатувингиз орқали араб ёзувини ўрганяпман. Муқаддас “Қуръони Карим”ни қийналмай ўқияпман. Умрингиздан барака топинг”, деган сўзларини эшитганимда дунёдаги энг бахтли инсонга айланар эдим...\nСуҳбатдош Нилуфар ЖАББОРОВА.\nМатбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимлари куни!