«ХХ асрнинг буюк кишилари. Ганди, Лев Толстой, Мартин Лютер Кинг» – Birdamlik.info\nМарина Викторовна Колтипина\nКолтипина. Ассалому алайкум. Суҳбатимизни бошлаймиз. Бугунги мавзуимиз: «ХХ асрнинг буюк кишилари. Ганди, Лев Толстой, Мартин Лютер Кинг».\nБу қаторда турли замонларда яшаган турли одамларнинг номлари келтирилади: буюк рус ёзувчиси Лев Николаевич Толстой, Ҳиндистон озодлик ҳаракати раҳбари МохандасГанди ва Америка Қўшма Штатлари сиёсий арбоби Мартин Лютер Кинг. Бу одамларнинг исми бежиз келтирилмади, мен сизларга уларнинг ҳаёти ва ХХ аср учун ўта муҳим бўлган ғоя – нозўравонлик ғояси нуқтаи-назаридан туриб олиб борган фаолиятлари тўғрисида гапириб бермоқчиман. Айнан Ганди, Кинг ва Толстойларни том маънода «нозўравонлик авлиёлари», деб аташ мумкин. Бу одамлар ўз фаолиятларида, ҳаётларида барча динларда мавжуд бўлган, инсониятнинг барча устозлари – Масиҳ, Лао-Цзи, Будда, Муҳаммад ва Зардушт эътироф этган ҳамда кўпроқ абстракт ҳисобланган нозўравонлик тамойилини амалий ҳаётнинг нозўравонликка асосланган маданий тамойилига айлантира олдилар. Бу одамлар бу диний аҳлоқий принципни ХХ асрнинг тарихий фактига айлантирдилар, нозўравонлик уларнинг сиёсий кураш шакли бўлди.\nБизнинг цивилизациямиз шундай тартибда қурилганки, зўравонлик одатий ҳолат бўлиб қолган. Бизнинг цивилизациямиз учун зўравонлик ҳокимият ва давлат каби заруратдир. ХIХ ва ХХ аср маданияти аста-секинлик билан зўравонлик ғоясини қабул қилди ва буни оқлай бошлади. Зўравонлик фалсафа билан оқланади, масалан, ХVIII аср охири ХIХ аср бошларида яшаган, лекин ХХ асрда оммалашган Маркиз де Сад роҳат принципи тўғрисида гапиради ва буни зўравонлик ғояси билан боғлайди. Яъни, исталган тарзда роҳат олиш зўравонлик орқали кучлироқ бўлади. Карл Маркс социалистик инқилоб тўғрисида гапирар экан, уни зўравонлик ғояси билан асослайди. Инқилоб жамиятни зўравонлик билан ўзгартиришдир.\nБу анча қўрқинчли ҳолатдир.. Тарихда факт қатори қабул қилинган зўравонлик маданиятга сингади, маданият зўравонликни тасвирлайди ва оқлайди, бунинг натижасида зўравонлик дунёда яна кенгроқ тарқалади. Ажойиб француз ёзувчиси ва файласуфи Альбер Камю китобларидан бирида мана бундай ёзганди: “Зўравонликка фалсафа доктринаси кўмак кўрсата бошлар экан, ўзини-ўзи асослай бошлар экан, у фикр каби тез тарқалади. Шунинг учун ҳам разилликлар авваллари ёлғиз қичқириқ каби кам бўлса, замонавий оламда у фан каби универсалдир”. ХIХ аср охири ХХ аср бошларида маданият зўравонликнинг тарихдаги тараққиёти, маданиятдаги асосланиши оқибатида унинг мавжуд оламда кўпайиши билан тўқнаш келди. Бизнинг олам зўравонликнинг мўллигидан нобуд бўлиши мумкин. Биз ўзимизни-ўзимиз ўлдирмоқдамиз. ХХ аср бошларида одамлар зўравонликка қарши тура оладиган муқобил ғояни фаол излай бошладилар. Бу интеллектуал изланишлар маданиятни яна бир бора инсонга ёмонлик қилиш мақсадида жисмоний куч ишлатишни таъқиқлаган нозўравонлик тамойили қайд этилган диний ҳақиқатларга даҳлдор қилди.\nХIХ аср охири ХХ аср бошлари бу ғояга нафақат дин, балки адабиёт, фалсафа яна бир бор мурожаат этган давр бўлди. ХХ асрда нозўравонлик ғояси диний ва аҳлоқий тамойилгина бўлиб қолмасдан, амалий ғояга, сиёсий кураш ғоясига айланди. Мен иккинчи марта такрорлайманки, бу энг асосийсидир. Бу бизнинг бугунги суҳбатимизнинг асосий мавзусидир. Мен бу суҳбатни буюк рус ёзувчиси Лев Николаевич Толстойдан бошламоқчиман. Унинг асарларини мактабларда ўқитадилар, унинг таржимаи холи яхши маълум, у бизнинг маданиятимиз фахридир. Лекин бизнинг уникал ва ғамгин Россия маданияти бу шахсга ёвуз ҳазил қилди. Албатта, Лев Николаевич Толстой буюк ёзувчи, лекин у оригинал рус файласуфи сифатида дунёда жуда кам танилган. Гап шундаки, Толстойнинг фалсафий асарлари ХХ асрдаги инқилобдан кейинги Россияда бирор марта ҳам чоп этилмаган. Унинг “Менинг иймоним нимада?”, “Қалбимиздаги Худо салтанати” каби ажойиб асарлари 20-йиллардан бошлаб бутун ХХ аср мобайнида номаълум бўлиб келди. Толстой асарларининг академик тўплами нашр этилган пайтда бир марта бу асарлар чоп этилган. Бироқ, бу китобни топиш анча қийин. Мактабларда ёзувчи сифатида ўқитилган Толстой Россияда файласуф сифатида танилмай қолди. Фақат 1982 йилда Толстойнинг “Менинг иймоним нимада?” асари ўқувчиларга етарли бўлган нусхада нашр этилди. Бугунги кунда Толстой бизга буюк рус ёзувчиси сифатидагина эмас, буюк файласуф қаторида ҳам қайтмоқда.\nКолтипина. Ажойиб жой, масофаси ҳам унча узоқ эмас. Мен у ерга боришга маслаҳат бераман. Қизиқарли музей, қизиқарли маскан.\nБолалар, Ясная Полянада Толстой яшаган уйни биринчи бор кўрганларингизда сизларни ҳеч нарса ажаблантирмаганми?\nТолстой ўзининг асосий фалсафий асарларини, жумладан, “Менинг иймоним нимада?” ва “Қалбимиздаги Худо салтанати”ни ёзади. Бу асарларда у ўқувчига Муқаддас битикни қандай ўқиб чиққанини, насронийликни қандай тушунганини кўрсатишга ҳаракат қилади. Толстой ўз асарларида насронийлик нуқтаи назаридан асосий нарса муҳаббат экани тўғрисида гапиради. У православ диншунослари, Эски хушхабар ва Янги хушхабар нималарни маън қилганини кескин ажратиб кўрсатади ва айтадики, Эски хушхабарнинг ўз қабиладошларига нисбатан асосий аҳлоқий қонуни “қонга қон, жонга жон”дир. Янги хушхабарнинг асосий фарқи шундаки, унда шахсан Масиҳ биринчи марта одамларни ўзаро муҳаббатга чорлайди, унда биринчи марта муҳаббат тамойили изоҳланади ва Толстой асарларида Тоғолди масаласидаги “Сизларга қонга қон, жонга жон дейилган, мен эса ёвузликка қаршилик кўрсатманглар, дейман”, сўзлари тез-тез такрорланади. Агар муҳаббат қонуни, деб ҳисоблайди Толстой, Муқаддас битикнинг асосий фикри, асосий маъноси бўлса, бунга қарама-қарши нарса, инсонга муҳаббат қонуни асосида яшашга нима ҳалақит беради? Толстой жавоб беради: зўравонлик. Зўравонлик муҳаббатга зиддир. Кейинги хулоса. Зўравонлик муҳаббатнинг зидди ҳисобланар экан, демак, зўравонлик инсон ҳаётидаги асосий ёвузликдир. Шунинг учун кимки Масиҳ йўлини, муҳаббат йўлини танлаган бўлса, у албатта ёвузликка қарши курашмоғи шарт.\nЁвузликка қарши унинг услублари, зўравонлик услуби билан курашиш мумкин. Лекин биз ёвузликка қарши зўравонлик билан курашадиган бўлсак, ёвузлик миқдорини дунёда кўпайтиришга ҳисса қўшган бўламиз. Қаердадир локал тарзда биз ғолиб бўлишимиз ҳам мумкин. Бироқ шу билан бир қаторда биз ёвузликни кучайтирамиз. Агар биз ҳақиқатан ҳам ёвузликка қарши курашмоқчи бўлсак, энг аввало зўравонлик ишлатишдан бош тортишимиз лозим. Агар мен ҳаётда зўравонлик қилмасам, бу билан мен дунёдаги ёвузлик оламини қисқартираман. Ҳар ҳолда уни кўпайтирмайман. Агар мен, сен, у ва бошқалар шундай йўл тутсалар, аста-секинлик билан ёвузлик оламни тарк этади, ёвузлик камаяди, бу ҳақиқатан ҳам ёвузликка қарши курашнинг самарали шаклидир.\nТолстой ёвузликка қарши зўравонлик билан жавоб бермаслик жараёни Россиядан бошланишини таъкидламаганида рус файласуфи бўлмас эди. Рус фалсафасининг асосий ҳислати ҳамма яхши нарсалар Россиядан бошланишини орзу қилишдир. Толстой зўравонлик кўрсатмаслик ғояси Россиядан дунёга тарқалишига ишончи комил эди.\nУ бу ғояни адабиётда ҳам кўтарди. Тўғри, ҳали бу унча аниқ эмасди. Масалан,«Уруш ва тинчлик»даги Платон Каратаев образи. Бу образ учун у кўп танқид эшитганди. Пьер Безуховни Москвага ўт қўйганликда айблаб қамоққа олганларида бу рус барини жуда қийналади ва бир вақтнинг ўзида рус халқи билан бирлашаётганини ҳис қилади. Қамоқдан чиқар экан, у ғалати бир солдатни, собиқ деҳқон Платон Каратаевни кўради. Платон Каратаев тимсолида, ўзи ва ноҳақ жазоланган савдогар тўғрисидаги ҳикоясида, Толстой биринчи бор зўравонсизлик ғоясини ёзишга ҳаракат қилади. Бу лекцияга тайёрланиш жараёнида «Уруш ва тинчлик»даги Платон Каратаев иштирок этган эпизодларга яна бир карра кўз югуртирдим. Мен уруш тугаб, тинчлик даври бошланганида, Пьер урушни ғира-шира эслагани, Пьернинг хотирасида қолган ягона тимсол Платон Каратаев бўлгани, бу тимсол барча рус ҳислатларига эга бўлгани, бу рус одамининг тимсоли экани тўғрисидаги гапларни ўқидим. Толстой нозўравонлик ғоясини яратишга ҳаракат қилар экан, уни рус одами Платон Каратаев сиймоси билан боғлайди. Яна такрорлайманки, Толстой ёвузликка зўравонлик билан жавоб бермаслик ғояси дунёга Россия орқали тарқалишига ишонган эди. Бунга асослар бор эди. Чунки рус маданияти бу тасдиқлашга тайёр эди ва кўпинча, Авлиёлар ҳаётидан мисоллар келтириларди. Россияда қонунлаштирилган биринчи рус авлиёлари кимлар эди? Биласизларми? Православие Россияга Византиядан келганди. Табиий равишда Россия юнон авлиёларини қабул қилди. Биринчи рус авлиёлари эса, жуда тўғри, Борис ва Глеб эдилар. Нега? Жуда тўғри.\nҚаранг, болалар, Россия юнон авлиёларини қабул қилади. Улар эътиқод учун қилич билан курашган одамлар эдилар. Эндигина чўқинтирилган Россия эса биродарларига қўл кўтармаган князларини биринчи бўлиб авлиёлар мақомига кўтарди.Ота ўлади, мерос тақсимланади ва оға-инилардан бири Святопляк ҳамма меросни – ҳокимиятни ҳам, пулларни ҳам ўзлаштириб олади. У иниларини ўлдирмоқчи бўлади. У дружина жўнатади. Борис ва Глеб буни билган бўлсалар ҳам алоҳида-алоҳида ерда эдилар. Улар акаларига қўл кўтармадилар, қаршилик кўрсатмадилар. Ва уларни биринчи марта сабрлилар, деб эълон қилдилар. Мана, рус авлиёлигининг бошланиш нуқтаси. Флоровский биринчи авлиёлар сабрлилар бўлгани, улар зўравонликка зўравонлик билан жавоб қилмаганликлари, ҳаётини ҳам тортиб олмоқчи бўлган оғаларига қаршилик кўрсатмаганликлари тўғрисида ёзганди.\nТолстой бу ҳолат халқ орасида унутилмаганини, қаршилик кўрсатмаслик ғояси бизники бўлмаса-да, дунёга бунинг қандай ғоя эканини кўрсатишимиз тўғрисида ёзади. Бизнинг Россия тарихи, ўзингиз билганингиздай Толстойга иккинчи бора қалтис хазил қилди. Айнан Россияда Толстой ғоялари қабул қилинмади, уни ҳамма танқид қилди, рус черкови уни дуоибад қилди, уни нуфузли рус файласуфлари танқид қилдилар. Иван Ильин, ҳозир ундан жуда кўп иқтибос келтирадилар, айниқса, Никита Михалков ундан иқтибос келтиришни яхши кўради, ёвузликка зўравонлик билан жавоб қилмаслик тўғрисида катта асар ёзди ва бу ғояни фалсафий, диний жиҳатдан танқид қилди. Мен ҳали рус инқилобчилари тўғрисида гапирганим йўқ.. Лениннинг бир қатор мақолалари бор. Ҳозир билмадиму, авваллари бу мақолалар Толстойга қараганда кўпроқ эътибор билан ўқитиларди. «Лев Толстой рус инқилобининг ойнаси сифатида» мақоласида, Ленин «Эй, Худойим, бу граф Толстой нималар демоқда. У сиёсатга қандайдир аҳлоқий тамойилларни киритмоқчи. Қандай бемаънилик, у ҳеч нарсани тушунмайди», деб ёзганди.\nТолстой ғояларининг қабул қилиниши ва ривожланиши Ҳиндистон сиёсий арбоби Мохандас Ганди билан боғлиқ. Уни кўпинча Махатма Ганди, деб аташади. “Махатма” санскритдан таржима қилинганда “буюк қалб”, деган маънони беради.\nГанди 1869 йили диндор оилада туғилди. У отасидан эрта ажралди ва тоғасининг уйида тарбия топди. У Ҳиндистонда ўша даврдаги одатга биноан жуда эрта уйланди. Менга бу аудиторияда бу рақамни айтиш ҳам қўрқинчли, ўша даврларда 13 ёшда уйланардилар. У Англияда таълим олишга қарор қилди. Ҳиндистон ўша пайтларда Англиянинг мустамлакаси эди ва шунинг учун бу орзу ушалиши мумкин эди. Тўғри, Ҳиндистон каста (табақа) тизими қатъий бўлган давлат эди ва каста аъзолари унга Англияда ўқиш учун розилик беришлари лозим эди. Унга рухсат бермадилар. У биринчи ва сўнгги марта бу ҳинд одатига қарши чиқди ҳамда оиласининг қўллаб-қувватлашидан марҳум бўлган ҳолда мустақил равишда Англияга кетди.\nГанди жуда ақлли ва истеъдодли инсон эди. У университетга кириб ўқиди ва ҳуқуқшунослик дипломини олди. Иш муаммоси пайдо бўлади. Ганди Англияда ишлай олмас эди, унга Жанубий Африкада юристлик лавозимини таклиф қиладилар. Гап шундаки, Жанубий Африка ҳам Британия мустамлакаларининг бир қисми эди ва у ерда ўтган аср сўнгида олмос конлари топилганди. Бу вилоятга турли баҳоналар билан, жумладан, ҳиндистонликлар ҳам жўнатиларди.Уларга «Агар Жанубий Африкага борсангиз, ер улуши оласиз», дейишарди. Ҳақиқатан ер бериларди, чунки бу ер ҳеч кимга керак эмасди. Бу ерга кўплаб аҳоли кела бошлади. У ерда бурлар– ЖанубийАфриканинг оқ танли аҳолиси яшарди. Империянинг бу қисми тез ривожланар, кўп ишчи ўринлари яратилганди. Гандига юристлик ўрнини таклиф қилдилар ва у Жанубий Африкага жўнаб кетди.\nШу ўринда режиссёр Аттенбронинг «Ганди» фильми тўғрисида гапирмоқчиман. Бу ажойиб фильм, уни лекция аввалида муҳокама қилгандик, лекин афсуски, кўра олмаймиз. Бу фильмнинг бу ердаги тақдири жуда мураккаб, уни топиб кўриш жуда қийин. Бундан беш йил аввал Аттенбро билан Англияда суҳбатлашганимизда, у бу фильмни бизда телевидение орқали кўрсатилишини жуда истаганди. Бироқ, тамоман бошқа фильмларни кўрсатишган. Бу фильмни кинотеатрларда жуда кам кўрсатишади. Мен уни бу ердан унча узоқ бўлмаган Ҳиндистон элчихонасида кўрганман. Жуда ажойиб фильм. Бу фильмнинг ўзига ҳослиги шундаки, Ганди ролини ижро этган актёр даҳони ўйнаган. Бетховен, Паганини, Горький тўғрисидаги фильмлар бор. Биз уларни кўрганимизда актёр ўша одамнинг сўзларини талаффуз қилаётганини сезамиз, холос. Менинг нуқтаи назаримча, бу фильмда даҳо кўрсатилган. Мен Ганди ҳақида кўп ўқиганман ва мен фильмга ишонганман. Буларнинг ҳаммасини билганим учун эмас, фильмда ҳақиқат кўрсатилгани учун ишонганман. Бу фильмни ҳозир мана бу сабабга кўра эсладим. Мен фильмнинг биринчи кадрлари ҳақида гапирмоқчиман. Тасаввур қилинг, ёш Мохандас Ганди. Адл қоматли йигит. Аслзода, маърифатли одам, юрист дипломига эга, чиройли кийинган, қора костюмда.. Қора чарм жомадонлар. У Жанубий Африка Республикасига кириб келмоқда. Иш жойига етиб олиши учун йўлнинг бир қисмини поезд босиб ўтиши керак. У поездга ўтиради. Поезд ўрнидан қўзғалади, у пардани очади, табиат гўзал, бирдан купенинг эшиги очилиб, кондуктор киради. Кондуктор ниманидир сўрамоқчи бўлиб оғиз жуфтлайди-ю, бироқ жимлик чўкади. Кондуктор нима бўлаётганини тушунмайди. Кондуктор «Сиз бу ерда нима қилаяпсиз?», деб сўрайди. Ганди «Мен кетяпман», дейди ва ўзининг қимматбаҳо ҳамёнини очиб, чиптасини кўрсатмоқчи бўлади. Кондуктор яна: «Сиз қандай қилиб кириб қолдингиз бу ерга?» деб сўрайди. У чиптасини кўрсатиб, тушунтиришга ҳаракат қилади. Эшик ёпилади, Ганди елка қисади ва табиатни томоша қилишда давом этади. Яна эшик очилиб, кондуктор поезд бошлиғи билан ҳозир бўлади. Поезд бошлиғи Гандига рангли бўлгани учун биринчи класс вагонида кета олмаслигини тушунтиради. Ганди:«Нега? Мен билет олдим-ку.Мен мана бундай мана бундай лавозимда ишлайман, мен мана бу жойданман, мен фуқароман», дейди. Унга:«Бу мумкин эмас, тезда биринчи класс вагонни тарк этинг», дея жавоб берадилар. Ганди нега бундай қилиш кераклигига тушунмайди. Кейинги кадрда поезд тезликни камайтиради ва қимматбаҳо костюмдаги Гандини қимматбаҳо жомадонлари билан поезддан улоқтирадилар. У биринчи класс вагонида кета олмайди.\nГанди Толстой фермасини ташкил этиб, бу ерда Толстой ғояларини амалга оширмоқчи бўлади. Тасаввур қиляпсизларми, ХХ аср бошлари, Россияда Толстойни сўкаётирлар, Черковдан четлатганлар, уни ҳамма танқид қилмоқда, ЖАРда, Иоханнесбург атрофида эса Ганди Толстой фермасини ташкил этади. Ўзининг ҳиндча урф-одатлари, жумладан, каста тизимига қарши кураш бошлайди ҳамда ижтимоий адолатсизликка қарши кураш ғояларини шакллантиради. У бу курашда кўп нарсага эришади. У билан аста-секин муроса қила бошлайдилар. Гандида қаршилик кўрсатмаслик ижтимоий ёвузликка қарши курашнинг ягона йўли бўлмаган тақдирда ҳам, асосий йўл экани тўғрисидаги ишонч мустаҳкамлана боради. Айтиш жоизки, ҳозир сиз билан муҳокама этаётганимиз нозўравонлик сўзини таомилга биринчи бўлиб Ганди киритади. Санскритда «химса» зўравонлик деганидир. Ганди бу сўзга «а» зидловчисини қўшади ва «нозўравонлик» деган атамани яратади. Европа тилларида мавжуд бўлган бу сўз Гандининг «ахимса»- нозўравонлик термини калькасидир. Биз уни русчалаб ненасилие деймиз, ҳолбуки, бу сунъий ясалмадир. Бу сўзнинг калькаси «ахимса»дир. Инглизчада «nonviolence» – нозўравонлик. «Violence» – зўравонлик, «nonviolence» – нозўравонликдир.\n1915 йилда Ганди Ҳиндистонга қайтади ҳамда нозўравонлик сиёсий кураш тактикаси ва стратегиясини ишлаб чиқади. Мен ҳозир буни таъкидлаб ўтмоқчиман. Қаршилик ғояси тарафдорлари тушунмаган Толстой учун қаршилик кўрсатмаслик ёвузлик билан кураш ғояси сифатидагина маъно касб этарди. Толстой учун бу ғоя менинг ичимдаги курашдир. Ҳар бир одам ўзидан бошлаши керак ва бу ғоя оламга тарқалади. Ганди эса мана бундай деган: “Нозўравонлик – дунёда мавжуд бўлган ижтимоий ёвузликка қарши сиёсий кураш шаклидир”.\n1920 йилда Ганди нозўравонлик кураш тактикасини ва энг муҳими, нозўравонлик сиёсий кураш услубларини ишлаб чиқади. Бу энди нафақат қуруқ сўз, қуруқ чақириқ, балки нозўравонлик сиёсий курашнинг аниқ усуллари эди. Булардан биринчиси –ҳамкорликдан бош тортиш, иккинчиси эса фуқаровий бўйсунмасликдир. Ҳамкорликдан бош тортиш ва фуқаровий бўйсунмаслик.\nҲамкорликдан бош тортиш сиёсий кураш шаклидан бир намуна. 1921 йилда Ҳиндистонга Уэльс шаҳзодаси, бўлғуси қирол Эдуард келади. Бу катта воқеа эди. Тасаввур қила оласизми, тахт меросхўри мустамлакалардан бирига келди. Кутиб олиш тантанали, расмий тарзда ва хурсандчилик билан ўтиши керак. Бу катта байрам. Ўшанда Ганди айтганди: “Биз бугун зўравонсизлик курашининг биринчи усулини қўллаб кўрамиз. Уэльс шаҳзодасининг келиши инглизлар учун байрам. Лекин ҳиндистонликлар бу байрамни қўлламайдилар”. Байрам ҳам бошланди. Кўчалар тозаланган, гуллар, ҳарбийлар… Лекин шаҳарнинг бирор фуқароси Уэльс шаҳзодасини кутиб олишга чиқмади. Ҳамма уйида ўтирибди. Бу тахтга отилган биринчи тош эди. Айни пайтда Англия жуда қонунпарвар мамлакат. Инсонни маълум бир куни (бу кун дам олиш куни эди) кўчага чиқмагани учун қандай жазолаш мумкин?\nКўчалар бўм-бўш, сукунат. Бу ҳокимият учун катта зарба эди. Бундан кейин ҳам нозўравонлик кураши мана шу тамойиллар асосида олиб борилди. Ганди айтганди: “Биз ўз заминимизда мустамлакачилар билан ҳамкорлик қилмаймиз. Биз ўз фарзандларимизни инглиз мактабларига бермаймиз, биз ўз пулларимизни Англия банкларига омонатга қўймаймиз, биз инглиз судларида иштирок этмаймиз”.\nИштирок этмаслик, ҳамкорлик қилмаслик. Бу ғоя мамлакат бўйлаб тарқала бошлади. Ганди давом этади: “Инглизларнинг иқтисоди менинг мамлакатимда кўплаб маҳсулотларга нисбатан монополияни эгаллаб турганлари учун ривожланмоқда. Жумладан, улар газлама сотадилар. Барча ҳиндистонликлар инглиз маҳсулотларини харид қилишдан бош тортадилар. Англия газламаларини сотиб олишдан бош тортадилар”. Агар Ганди ҳаётининг сўнгги йилларида тушган суратларини кўрган бўлсангиз, у жуда хароб кийимда бўлганига гувоҳ бўласиз, ҳолбуки, у ёшлигида инглизча кийинарди. У барча талабаларни бир йилга ўқишдан четланишга чақирди. Томларда қўлбола газлама тўқувчи ускуналар топилди. Бутун мамлакат Ганди чақириғи билан қўлда газлама тўқишга киришди.\nҚўл газламачилиги тарғиб этилди, ҳаракат аъзолари намойишкорона равишда қўлбола газламалардан тикилган кийимларни кийишди, Англия иқтисоди хонавайрон бўла бошлади. Одамлар маҳсулотларни сотиб олмас, мактабларда ўқимас, инглиз банкларга омонатга пул қўймас эдилар. Инглиз судларига ариза бермасдилар, аҳолининг кўпчилиги эса ҳиндлар эди. Ҳамма нарса вайрон бўла бошлади. Бу кураш осон кечмаган. Ҳиндларни кўпинча тўқнашувларга ундардилар. Ганди учун бу энг оғриқли дақиқалар эди. У ҳар қачон одамларни бундай ундовларга учмасликка даъват этарди. Бу жуда қийин эди.\nТуз монополия эди. Тасаввур қилинг, сизнинг мамлакатингизда биров “Биз энди дўконлардан спиртли ичимликлар харид қилмаймиз”, деб эълон қилса? Ўшанда деярли ҳудди шундай ҳолат содир бўлганди. Ганди “Биз туз сотиб олмаймиз, ҳеч ким туз сотиб олмайди”, деди. Англия иқтисоди таназзулга учрай бошлади. 1948 йилда Ҳиндистон мустақил давлатга айланди. Инглизлар мамлакатни тарк этдилар. Бу нозўравонлик ғояси, ёвузликка нисбатан нозўравонлик қаршилиги амалда қўлланилган ХХ аср тарихининг энг ёрқин саҳифасидир.\nҲар ҳолда, у ёш йигит эмасди, у узоқ вақт қамоқда сақлангани учун соғлиғи ҳам ёмонлашганди ва Ричард Аттенбронинг фильмида газеталар ҳар куни унинг соғлиғи тўғрисида маълумот берганлари кўрсатилган. Унинг олдига парламент депутатлари келадилар ва айтадилар: «Сен ҳозир миллатга кераксан, сен ўзингни ўзинг ўлдираяпсан. Бу тартибсизликлар ўз-ўзидан бартараф бўлади». У: «Йўқ», деб жавоб беради. Ҳақиқатан у заифлашади, тўшакка ётиб қолади, энди ҳар бир соатда унинг соғлиғи тўғрисида хабарлар пайдо бўла бошлайди ва аста-секин мамлакатда низолар тўхтаб, фуқаролик уруши олови сўнади. Ганди ўз шахсий намунаси, ўз ишининг ҳақлигига ишончи комиллиги билан ўшанда фуқаролик урушини тўхтатиб қолди.\nМана шу шаҳарга ёш фалсафа доктори, баптист руҳоний келади. Баптист черкови қора танлилар черкови эди, ўша пайтларда ҳатто черков ҳам сегрегация қилинган эди. Бу ёш роҳиб Мантгомерига келиб адолатсизликларга дуч бўлади. Қора танли аҳоли исён арафасида, қаршилик кўрсатиш арафасида эди. Албатта улар барча аламларини черковда, ўз тенглари орасида очиқ-ойдин гапирардилар. Кинг аста-секин қаршилик кўрсатишга раҳбарлик қилиши лозимлигига ишона бошлайди, чунки бу қаршилик уюштирилган ҳолда олиб борилмаса, навбатдаги қонли тўқнашув юз бериши мумкин эди. Бундан ташқари, Кинг ирқий камситилишга қарши курашнинг асосий йўли нозўравонлик кураши бўлишини тушунади. Инглизчада бу «Non violence» бўлади. Яъни Махатма Ганди амалга оширган ва гапирган ҳаракат. Кингнинг ҳам инглиз тилида ёзган ажойиб китоби бор, энг яхши китобларидан бири, у “Нозўравонликка йўл”, деб аталади. Яъни, у бутун ҳаётини нозўравонликка йўл, деб қабул қилган. Ниҳоят, кунлардан бир куни унинг сабр косаси тўлиб тошади. 1955 йил, Кинг 5 йилдан бери Мантгомерида ишламоқда. Ўшанда мана бундай воқеа содир бўлади.\nБу воқеа анча машҳур. Роза Паркс тўқимачилик фабрикасидан ишдан чиқиб уйга кетаётир. У ҳомиладор, қаттиқ чарчаган, ишдан келмоқда. У орқа ўриндиққа ўтиради. Кўпинча мана бундай бўларди, қора танлилар билет олиш учун автобуснинг олдинги эшигига ўтишлари ва ҳайдовчидан билет сотиб олгач, орқа эшик томонга ўтиб, автобусга чиқиқиши зарур эди. Агар автобус уларни кутмай ўрнидан силжиб кетса, қўрқинчли эмасди, одатий ҳол эди. Паркс ишдан келаётиб автобусга ўтирди-ю, йўлда оқ танлиларга жой бермади. Воқеа худди Ганди билан содир бўлган ҳолатга жуда ўхшайди. Ҳайдовчи автобусни тўхтатади ва уни автобусдан итқитиб ташлайдилар. Бу воқеа бутун шаҳарнинг қулоғига етиб борди. Кечқурун одамлар черковга келадилар, улар ғазабланган ва ҳаяжонланган эдилар. Бу «маъносиз ва шавқатсиз исён»нинг бошланиши эди. Исён фақат Россиядагина маъносиз эмас. Ўшанда Кинг мана бундай деган: «Биз бу йўлдан бормаймиз, биз бошқа йўлдан борамиз. Эртадан бошлаб биз барча жамоат транспортини бойкот қиламиз (Мантгомери аҳолисининг 70% қора танлилар эди). Кимнинг ўз транспорти бўлса, қўшниларини ишга ола келади, кимда йўқ бўлса, ҳўкизларни аравага қўшсин, велосипедлардан фойдалансин. Пиёда юрамиз, лекин ҳеч биримиз жамоат транспортидан бошқа фойдаланмаймиз».\nКингнинг даҳоси шундаки, у Америка қора танлиларининг нозўравонлик курашини қора танли аҳоли ҳақ-ҳуқуқлари учун курашга айлантира олди. У: «Оқлар ҳам, қоралар ҳам Америка фуқароларидир. Мен оқларга қарши курашмайман ва уларга қарши курашга ҳам даъват этмайман. Мен асосий америкача тамойиллар – озодлик тамойили эса ҳақиқатан ҳам ўта қадрлидир – Американинг барча фуқароларига нисбатан қўлланиши учун курашмоқдаман», деганди.\nБу лекцияни таржима қилиш учун инглиз тили кафедрасидан ўқитувчи таклиф қилдик. Ҳамкасбим ижтимоий соҳа вакиллари олдида турган муаммолар тўғрисида гапирар экан, этник аспектни алоҳида таъкидлаб кўрсатди. У Америкада жуда оммалашган «Afro-Americans» сўзини ишлатди. Инглиз тили ўқитувчиси бўлган ва тилни жуда яхши билган ҳамкасбим бу сўзни таржима қила олмади, гап нима тўғрисида кетаётганини тушунмади. Тушунтиришга тўғри келди. Гап шундаки, замонавий Америкада турли одамлар яшайдилар. Университет доирасида, зиёлилар орасида black, color –қора, негр деган сўзни ишлатиб бўлмайди. Шунинг учун кейинги йилларда «Afro-Americans» – «келиб чиқиши Африкадан бўлган америкалик» сўзи пайдо бўлди. Муаммони назарий жиҳатдан муҳокама қилиш жараёнида одамлар негр, рангли деган сўзларни ишлатмайдилар. Замонавий Москвада, мен Россия ҳақида гапирмоқчи эмасман, замонавий Москвада ҳамкасбим бу сўзни таржима қила олмаяпти, бизда бундай сўз йўқ. Бизнинг мамлакатда мана бу миллатга тааллуқли одам, қора, оқ, қизил, яшил, деб бемалол гапириш мумкин, исталган газетада ўқиш мумкин. Чунки Толстой ғоялари, нозўравонлик ғоялари ҳеч кимга керак эмас, ҳар доим халқлар дўстлиги тўғрисида гапирар эдик ва бугунги кунда жамиятнинг ҳар бир аъзоси бу тўғрида бемалол гапира олиши мумкин. Нозўравонлик кураши оқибатида ўз ҳуқуқларини қўлга киритган америкаликлар эса, «Afro-Americans» атамасини ўйлаб топдилар. Ўзини ҳурмат қилган ҳеч бир америкалик бир инсоннинг миллатини таъкидлаб айтмайди. Ҳолбуки, Америка турли-туман қарашлар мамлакати, у университетлар ва университет ўқитувчилари билангина чегараланиб қолмайди.\nМенга кўпинча мана бундай савол берадилар. Мана сиз бизга нозўравонлик тўғрисида гапириб бердингиз. Бизнинг вақтимиз чегараланган эди. Мен балки нозўравонлик абсолют (мутлақ) принцип бўлиб, ҳар қандай ҳолатда ҳам зўравонлик ишлатилмаслиги керак, деган Толстой тўғрисида тўла маълумот бера олмагандирман. Ва кўпинча менга мана шундай аудиторияларда мен ҳозир сизга берадиган саволга жавоб сўрайдилар. Тасаввур қилинг –нозўравонликажойиб ғоя. Мен уни жуда яхши кўраман. Мен бу ғояни муҳим ва қутқарувчи ғоя, деб ҳисоблайман. Шундай ҳолатда талабаларим мендан сўрайдилар. Тасаввур қилинг, жиноятчи сизнинг фарзандингизга пичоқ ўқталиб турибди. Сизга савол. Нозўравонлик ажойиб ғоя. Лекин бундай ҳолатда сиз нима қиласиз?\nЗалдан овоз. Менимча.ҳар қандай ҳолатда ҳам боланинг ота-онаси жиноятчига қаршилик кўрсатади. Бу ерда рефлекс, ҳимояланиш ғаризаси ишга тушади. Бу масалада ҳеч қандай бошқа фикр бўлмаган ва бўлмайди ҳам.


Ёшлар учун имконият эшиклари доимо очиқ | "Адолат" СДП\nЁшлар учун имконият эшиклари доимо очиқ\nЁшлар - келажагимиз, юрт таянчи ҳамда ишончидир. Шу боис айни пайтда юртимизда ёш авлод вакилларини ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга алоҳида эътибор қаратиляпти.\nЎқиш ва ишлашлари учун яратиб берилаётган шарт-шароитлар эса уларни янги марралар сари ундаётгани бор гап. Бинобарин, ҳозирги кунда ўз билим ҳамда меҳнати билан юртимиз тараққиётига муносиб ҳисса қўшаётган йигит-қизларимиз ҳам талайгина.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбекистон ёшлар иттифоқининг фаол аъзоларига олий таълим муассасаларига киришда имтиёзлар бериш тўғрисида”ги қарори ҳам ана шундай фаол, ташаббускор ёшларга қаратилаётган эътиборнинг юксак наъмунасидир.\nЖорий йилда ҳам мазкур Фармон асосида бир гуруҳ ёшлар олийгоҳларга имтиёзли равишда ўқишга кириш имкониятига эга бўлишмоқда.\nУлар орасида Жиззах шаҳридаги 19-умумтаълим мактаби битирувчиси, партиямиз қошида ташкил қилинган “Истеъдод клуби”нинг фаол аъзоси Диёрбек Тожиев ҳам борлиги қувонарлидир.\nУ 2016 йилдан буён турли хил вилоят, республика кўрик-танловларида, лойиҳаларда фаол иштирок этиб келмоқда. Қолаверса, Диёрбек ўзининг интилувчанлиги, фаоллиги ва жонкуярлиги билан ўз тенгдошларига наъмуна бўлиб келмоқда.\n-Мамлакатимизда биз ёшлар илм ўрганиб, касб-ҳунар эгаси бўлишимиз учун барча шарт-шароитлар муҳайё этилган,- дейди Диёрбек Тожиев. – Шуни айтишим жоизки, биз ёшлар ҳам давлатимиз раҳбарининг яратиб бераётган кенг имкониятларидан унумли фойдаланган ҳолда Ватанимиз истиқболини яратишда ўзимизнинг муносиб ҳиссамизни қўшишимиз керак.\nДархақиқат, бугунги ёш авлод улкан имкониятлар мамлакатида яшамоқда. Бу имкониятлардан ўз вақтида оқилона фойдаланиш, эгаллаган билимларни аввало, халқ манфаати, Ватанимиз равнақи йўлида сафарбар этиш доимо улар олдидаги олий мақсадлардан бири бўлмоғи лозим


Нусрат Раҳмат. Омадсизлик (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиНусрат Раҳмат (1941)Нусрат Раҳмат. Омадсизлик (ҳикоя)\nЖуғрофий, иқтисодий ва ҳатто, табиий нуқтаи назардан қаралганда ҳам, тақдир жағалвойликларга ўнг қўлини чўзган, дейиш мумкин бўлади. Юқори томон — тоғ, бир тегирмонча сув қишин-ёзин шарқираб ётади. (Баҳорда қутуриб, йўл, кўприкларни вайрон қилиши нохушроқ, албатта). Бу ёғи шаҳарга ҳам яқин. Қишлоқдан бирор чақирим пастдан эса икки вилоятни бир-бирига боғлайдиган шоҳкўча ўтади.\nШуларни ҳисобга олиб, жағалвойликларни тоғ ҳам, шаҳар ҳам боқади, дейишга асосимиз бор. Шўролар даврида қишлоқ гоҳида ўрмон хўжалигига, гоҳида колхоз ҳисобига ўтиб турган бўлса ҳамки, тирикчилик тарзи қўшнилардан фарқ қилмаган ҳолда, ички бир қонуният асосида кечди. Бу йиллар давомида қишлоқ ёнбағирликдан, анча пастга тушди, уй ва ҳовлилар сатҳи кенгайди, томлар шиферланди, хуллас, цивилизация деган «меҳмон» дарвозаларни таққиллатмай қолмади-ки, буларни санаб ўтириш ортиқчадир.\nҚишлоқ аҳлини узоқ йиллар давомида тоғ боққан — молларини ёнбағирларда ўтлатишган, қишлик озуқани ҳам тоғдан ўриб олишган. Фақат шу эмас: баҳорда ревоч, лола; ёз бўйи тоғрайҳон, бўзноч, бўйимодарон, маврак сингари доривор гиёҳлар йиғишган; кузда писта, бех, тоғпиёз деганларидай…\nБу гапларнинг аксари ўша ҳангоматалабларнинг ўйдирмаси бўлса ажаб эмас. Аммо ҳазилда — озгина ҳазил бўлади, деганларидек, жағалвойлиларни бот-бот чув тушириб туришади. Бир қаллоб келиб, қишлоққа газ ўтказиб беришга ваъда берган, лойиҳа-смета ҳужжатларини кўрсатган ва катта пулни олиб, сувга чўккан тошдай йўқолиб кетганини ҳамон гапиришади. Суриштириб газ идорасига боришса, ярамас морбознинг ишдан ҳайдалганига икки йил бўлган экан.\nЖағалвойлида жума куни ҳам ўзига хос байрамга ўхшаб кетади. Аксар аёл, эркак қир ошиб, қўшни вилоят ҳудудидаги Жумабозор деган жойга боришади. Саҳармардондан эшакли, отли, мотоциклли, машинали бозорчилар карвони ўша томонга шошилишади. Кимдир сотади, бошқаси харид қилади. Гоҳида, шунчаки, томошага бориб келишади. Кейин бир ҳафтагача Жумабозорнинг тандир кабоби, носи ва алланималарини мақтаб юришади. Фақат шу эмас: ошна-оғайниларни кўришади, ҳангомалашишади, турфа янгиликлардан бохабар бўлишади.\nБойлар (газетачиларнинг даққоқ ва расмий тили билан айтганда, «яхши таъминланган оилалар») ҳақида гап кетар экан, биринчи ўринда Ёдгорхон аканинг номини (бу ерда у кишини «эшон», ёки «асалчи» ҳам дейишади) тилга олишга тўғри келади.\nЁдгорхон аканинг бобоси — Порсохон эшон октябр инқилобидан илгари қозими, муфтими бўлган экан. Ўзи маърифатли бўлиб, жадидлар билан ҳам борди-келди қиларкан. Болшевиклар у кишинингг мол-мулкини мусодара этиб, ўзини Сибирга сургун қилишган, бу ерда қолган бола-чақаларини ҳам роса сиқувга олишган, хўрлашган; отахон эса бедарак кетган.(Мустақиллик эълон қилингандан кейин Ёдгорхон ака бобосининг Беҳбудий билан тушган суратини каттартириб, меҳмонхонасига илиб қўйганлиги рост).\nЎтган асрнинг етмишинчи йилларига келиб, бу ерлар ўрмон хўжалиги ҳисобидан колхозга ўтганда, дарахтзорлар анча камайиб қолган экан. Раис катта йиғилиш ўтказиб, ҳамма амалдорлар сингари, ваъдалар берибди. «Лекин, — дебди у, — дарахтзорларни сақлаб қолишимиз, кўпайтиришимиз керак! Бу борада ҳукуматимизнинг қарори бор. Иморат учун арча билан акасни қирқиш бугундан эътиборан ман қилинади!»\n— Менинг назаримда, — дебди,- бу дарахтзорларни муҳофаза қилишнинг йўли битта: у ҳам бўлса, одамларга тақсимлаб бериш. Ҳар бир хўжалик ўзига тегишли жойни боғ қилиб олсин: мева-чевасини есин, сотсин, аммо дарахтини қўриқласин, унга жавоб берсин. Жоним ачийди — буларни отам ўтқазган…\nНегадир ўпкаси тўлиб, уёғини айтолмай қолибди. Бу гапни раис ҳам маъқуллабди. Қўл кўтаришиб, қарор қабул қилишибди. Бир ой ўтмай, колхоз пастликдан молхона қуришни бошлаганда, тўсинни шу ердан қирқиб, таший бошлабдилар. Колхоз, аслида талон-торож дегани — бу ёғочлар бошқаларга ҳам асқотадиган бўлаверибди.\nУндан илгарироқ — олмишинчи йилларда милтиқлар тортиб олинганда ( бу ерда деярли ҳар бир оилада бўлган), Ёдгорхон ака ўз милтиғини ихтиёрий тарзда топширган экан. Аммо айрим тунлари унинг боғи томондан милтиқ гумбирлашини эшитганлар зоҳирий хавотирга тушиб, бобосидан қолган думилани яшириб қўйганига ишонч ҳосил қилишаркан.\nҲозир Жағалвойли қишлоғи тепасида фақат ана шу уч гектар дарахтзор қолган, холос. Ёдгорхон ака унинг ёнидан йигирма сотихлик токзор барпо этаман, деди-ю, бошқа юмушлари кўпайиб кетганиданми, одамларнинг маломатларидан чўчибми — сўзининг устидан чиқолмади.\nАрилар қайтадан, тез кўпайтирилади. Уларни баҳорда тоққа олиб чиқар ва ғўза гуллаганда, Қашқадарёнинг чўлдаги янги совхозларига кўчирарди. Учинчи йили ҳосилни кўтара сотиб, тележка харид қилди. Бу мосламага ўттиз қутидан кўпроқ ари сиғар ва орқадаги уйчасида яшаш учун шароитлар яратилганди. У хотини — Истодахонни олиб, чўл саҳроларга кетар, тоза ҳаволарда ари боқишни хуш кўрарди. Эр-хотиннинг ширин хотиралар, тотли орзулар ҳақидаги суҳбатлари ҳар гал давомли ва мароқли бўларди.\nУлар қариндош ҳам эдилар. Ёдгорхон аканинг урушдан ногирон бўлиб келган тоғаси бор эди. Бир оёғи ёғочдан бўлишига қарамай, тиним билмас: ер чопар, дарёдан балиқ овлар ( ҳозир балиқдан ном-нишон қолмаган), боғбонлик қиларди. Яхши одам эди, раҳматли. Истодахон ўша кишининг қизи бўлиб, уларни унаштириш масаласи бошланганда, «қариндошлик» муаммоси юзага чиққанди. Аммо ҳар икки томоннинг мойиллиги сабаб бўлиб, тўй қилишди. У вақтларда Ёдгорхоннинг ихтиёрида ҳали боғ ҳам, асалари ҳам йўқ эди. Ўшанда озгина гуруч дамлаб, қишлоққа ош беришди, холос. Келин-куёв ҳам шу қашшоққина ҳаётга қаноат қилган ҳолда, бир-бирларига меҳр қўйиб, садоқат кўрсатиб рўзгурзонлик қилдилар. Аммо омад уларга ўнг қўлини чўзмади: етти йилгача фарзанд кўришмади. Озгина топганлари ҳам доктор, табиб, азайимихонга кетди. Докторлар: бу — қариндошга уйланишнинг оқибати эканлигини айтишса ҳамки, умидларини узмай, бир-бирларига таъна, маломат ёғдирмай яшадилар.\nЎша — асалари боқишга киришган йили хотини қулоғига секин, ғайритабиий шивирлаб қолди.\nАммо тағин омадсизлик юз кўрсатди: бола ўлик туғилди. Ноумид — шайтон, дебдилар; улар номи чиққан докторлар, нафаси ўткир домлаларни излаб топдилар, ўшаларга эътиқод қўйдилар. Уч йилдан кейин аёл ҳомиладор бўлди. Тўққиз ойдан кейин дунёга келган ўғилларига боболари номи (Порсохон)ни беришди. Аммо бола ғалати эди: лоқайд, карахт, ҳаракати суст… Уни кўрган киши беихтиёр: «Бола бўлса, шўх бўлсин» деган нақлни эслаб қоларди. Порсохон уч ёшга тўлгандан кейингина қўрқа-писа юрабошлади. Зеҳни ўтмаслигидан мактабда ҳам ўқиёлмади: шунчаки бориб келди. Биров буюрса ишлар, бўлмаса кун бўйи ўтирар, ўзидан ўн ёшлар кичик болалар ёки қизлар билан уйнашни хуш кўрарди. Бирор савол ёки маслаҳат берсангиз. «Сиз нима десангиз, шу…», деган иборани такрорларди.\nЁдгорхон ака катта ўғли — Порсохонни уйлантириши тафсилотини гапиришдан олдин, ундан йигирма йиллар муқаддам содир бўлган қизиқарли воқеани ҳикоя қилиб беришга тўғри келади.\nЎша йили ёзда асалариларини Карши чўлига кўчирганди. Бир томони янгидан ўзлаштирилиб, ғўза экилган, бир ёғи уфққа туташиб кетган, ҳали ўзлаштирилмаган саҳро эди. Юмушлар эр-хотин ўртасида ўз-ўзидан тақсимланганди — Ёдгорхон ака ариларни кўздан кечирар, машинаси билан дўкон-у бозордан заруратларни харид қилар, асални кўтара олувчиларга сотарди. Истодахон эса ўша қутичадай хонада овқат пиширар, дастурхон безарди. Катакдай келадиган тахтали уйчада ҳамма шароит яратилганди: тоза сув, баллонли газ ўчоқ, машина ( эскигина «Жигули»си бор эди ўшанда) аккумляторидан куч оладиган телевизор.\nЁдгорхон ака табиатан ичкиликка қарши — унинг арақ ичганини ҳеч ким кўрмаган. Аммо ҳар йили ўз қўли билан қора узумдан вино тайёрлаб, эман дарахти ёғочидан ясалган, йигирма беш литрли бочкасини тўлдириб қўяди. Йил бўйи меҳмонларга сузиб беради, асаларини олиб чиққанда, уч-тўрт бакалашка олиб кетади.\nИстодахон, боя нимани назарда тутганини аълофаҳм ўқувчи фаҳмлаб олгандир, албатта. Зеро, «дадажониси» ҳам зукко одам эди — шеър билан лутф айлади.\nБир ҳолатга эътибор берганмисиз? Хотин ҳам кўпинча ҳатти-ҳаракатлари, феъли билан эрига ўхшаган бўлади ёки йиллар ўтиб, унга мослашади. Истодахон ҳам бундан мустасно эмасди. У ҳам хўжайини боя икки мисрани андак ўзгартириб қироат қилгани учунми, ёки ёдидан чиққан эканми — айрим сўзларни қўшиб шеър ўқиди.\nУлар тағин қаҳ-қаҳ отишди. Эҳ, ширин эди — буларнинг бари!\n«Эшон бово» ҳам вазиятни тушунди, хотинига нималарнидир тайинлаб, машинаси моторини ўт олдирди. Чайлагача машина боролмасди — йўл йўқ эди. Аёлни етаклаб чиқишди. У «Жигули» рулини туман маркази томон бурди. Ярим йўлга борганда, аёлнинг безовталиги ошди. Ёдгорхон хавотирга тушиб, тезликка тезлик қўшганда, панадан Давлат автомобил назорати нозири чиқиб, иддао аралаш таёқчаси билан йўлнинг чеккасини кўрсатди. Боя шошиб, жомакори билан йўлга чиққани, ҳужжатлари, пули у чўнтагида қолиб кетгани, бунинг устига, жилла кайфи борлигини эслаб, борини қиморга тиккан кишидай надомат чекди.\nБу ҳолни нописандлик деб билган йўл нозири жаҳл билан мотоциклига миниб, уни таъқиб қилакетди. Ростини айтганда, ўша пайтларда бу ҳудуддаги милиционерлар анчайин золим ва жоҳил бўлишарди. Шунга қарамай, унинг қувиб ўтиши учун йўл бермади: олдингга ўтса, йўлни тўсиши, вақт бой берилишидан чўчиди. Фақат шифохона (туғруқхона ҳам шу ерда эди) ҳовлисига киргандан кейингина тормозни босди ва шашт билан ичкарига югурди. Ҳадемай ҳамширалар чиқишди ва галалашиб аёлни ичкарига олиб кирдилар. Ёдгорхон ака ташқарига чиқса, кўзи қонга тўлган нозир машина олдида турибди. Нохушлик руй бермаслиги учун узоқдан туриб кечирим сўраган бўлди.\n— Ундай бўлса номерни ечиб оламан,- деди ва мотоциклидан омбир олиб келиб уни ечишга киришди. Занглаб кетган болтларнинг биттасини ечишга улгурмасданоқ, ичкаридан ҳамширалар югуриб чиқишди.\nМилиционер лабининг бир чеккаси билан илжайди ва аллақандай ҳижолатвозлик билан мотоциклига миниб, жўнаб кетди.\nШундай бўлди ҳам: Асалой ўрта мактабни битиргач, медицина коллежида ишлайдиган таниш ўқитувчининг уйига бир пақир асал олиб бориб, илтимосини айтди. У ҳам ёрдамини аямади.\n— Асалари деганлари бегона одамни чақади, мабодо таниш кишиси ҳам билибми-билмайми нохуш муносабат қилса, аяб ўтирмайди. Шунинг учун ҳар эҳтимолга қарши, бошингизга мана бу тўрни кийиб олинг. Қопқоқни секин очиш керак: мабодо тақирлаб кетса соқчи арилар безовта бўлади. Мана бундай. Энди арининг ҳолати кузатилади: чорчўб олиниб, диққат билан қаралади. Мана бу — ишчи ари, буниси — шоҳ, мана бу текинхўрлар — эркаклар. Эътибор билан қарайсиз: арилар тухум қўйаябдими, асал тўплаябдими. Бекорчихўжа эркаклар кўпайиб кетмаябдими.\n— Сиз нима десангиз — шу,- дерди у, секин-секин одимлаб.\n— Это вы? Можно говорить?\n— Хўжайин, бу — Кристинанинг овози-ку…\nКристина деганлари қирқ ёшдан ошганига қарамай, тўладан келган, сулув аёл. У ветеринария лабораториясида ишлайди. Бундан тўрт−беш йил илгари вилоятда асаларилар кўплаб нобуд бўлабошлади. Синчиклаб текширишса, уларни япон канаси нобуд қилаётган экан. Фақат лупада кўзга ташланадиган бу зараркунандага қарши Япониядан дори олиб келишди. Уни илк бор Ёдгорхон аканинг ариларига ўша Кристина деган аёл синаб кўрганди. Каналар йўқотилди, аммо Кристина тез-тез келиб турадиган бўлди. Кейинроқ тирик ишчи арилардан йигирма-ўттизтасини шиша идишга солиб, олиб кетадиган одат чиқарди. Аён бўлишича, подогра касаллигини ари чақдириб даволашни ўрганган экан. Кристина аричиликни назарий жиҳатдан яхши биларди. Бу борада у ўқимаган китоблар кам эди. Уларни амалиётга жорий этиш учун эса Ёдгорхон акадай софдил, изланувчан киши зарур эди. Уларни илк бор бирлаштирган нарса ана шу интилиш бўлса ажаб эмасди. Бу ёғини эса Худо билади.\nКристина қайбирам китобда ари оиласини жадал усулда кўпайтириш йўлларини ўқиганини айтиб берганда, Ёдгорхон ака дарҳол ўзлаштириб олди. Усул анчайин жўн бўлса-да, самарали эди. Бунинг учун асалари катакларидан бирига қаламнинг орқасини суқиб уни кенгайтириш, сўнг унга бошқасидан шприц билан озгина асалари сути олиб томизиш талаб этиларди.\n— Бир деворзан, белига белбоғини боғлаб олиб, еттинчи пахсага лой отаркан,- ривоят айтишга киришди Насриддин тракторчи деганимиз, мароқли мавзудан илҳомланиб,- шериклари қарашса, белбоғнинг ичида еттита тилло танга бор экан. Ҳалигилар билдирмай тангаларни олишибди. Шундан кейин полвон тўртинчи пахсага ҳам лой отолмай қолибди. Тангани жойига қўйишса, тағин аввалги ҳолига келибди. Дилга ҳам, белга ҳам, ундан пастига ҳам қувват ато этадиган нарса, ўша — «қизилча».\nЙўқ, қишлоқ чойхонасини ғийбатхона дейиш ноўрин. Аксар эркаклар бекорчихўжа бўлгандан кейин қаерга ҳам боришсин, нима ҳам қилишсин? Мол-ҳолни подачи боқади, рўзғор юмушлари аёллар зиммасида. Бирор ташаббус бошлаш, масалан, бизнесга қўл уриш учун савия, малака, сармоя, элекр токи керак. Бундай пайтда гапдан гаштак ясаб ўтиришдан ўзга нимага ҳам ярайди киши?!\n— Шу светчиларни катта итига ҳам кирдим,- дейди ҳамма Дўм бово деб эҳтиром кўрсатадиган отахон, «катта» сўзига урғу бериб,- «Симларни янгилаш керак, улар ўн беш ўрнига қирқ йилдан бери ишлаябди — жилла кучланишга ҳам тоб беролмаябди», дейди. «А, янгиланг!» десам: «Бунинг учун фалон миллион керак», дейди.\nАслида гап милтиқ товушида эмасди. Милтиқ айримларни ҳуркитиб қўйиш мақсадида отилишини ва бу кўпларнинг дилига ўтиришмаслигини Насриддин яхши билганлиги учун шу гапни айтганди. Чойхонанинг доимий мухлисларидан бири — Басирхон ҳам буни яхши тушунганди. Аммо унинг ўз манфаатлари бор эди: «бобомдан қолган «қизилча»дан менинг улушимни бермаябди», деган зоҳирий таъма ҳамон унинг ич-ичини таталарди.\n— Йўғ-ей!- бир неча киши ҳайратланиб, у томонга ўгирилишди.\nНасри деганимиз, аваллари ўрмон хўжалигининг «Беларусь» тракторини ҳайдарди. Кейин бу техника колхоз ҳисобига ўтди. Колхозлар тугаши арафасида Ёдгорхон ака уни сотиб олди. Шиналари, моторининг айрим қисмларини янгилашга тўғри келди.\nТангриберди ҳозир тоғдан тоғпиёз (анзур) йиғиш, уни қайта ишлаш билан шуғулланади. Аниқроғи, тоғпиёзни обдон ювиб, аввал бир муддат намакобга, сўнг сирко, ёки уксус кислотасига солиб қўяди. Маълум муддатдан (буни сир тутади) кейин банкаларга жойлаб, оғзини беркитади. Бозорда бу ноёб газакнинг нархи фалон пул. Айтишларича, қанд касаллигини даволашда тенги йўқ эмиш. Аввал бозорга чиқарарди, ҳозир савдогарлар уйидан кўтара олиб кетишади. Ўзи ҳеч кимга сир бермайди, аммо маълумотларга қараганда, ҳозир тоғпиёз уруғини экиб кўпайтираяётган экан. Ўтган йил яхши ҳосил олган, дейишади. Шу билан бирга тракторни ҳам шайлаб қўяди — зарур бўлдими — ўт олдиради. Лекин ўз хўжаси ҳақида яхши гап ҳам, ёмон гап ҳам гапирмайди. Бу одамнинг келажак ҳақидаги тахмини, тасаввури жуда нохуш, совуқроқ эканлигини ҳам айтиб ўтишга тўғри келади.\n— У пайтлар эгаси йўқ эди-да — жамоаники эди, Дўм бово, мошинингизни одамларнинг хизматига бериб қўймайсиз-ку..\n— Бериб қўйганман, Эшон бово, бериб қуйганман,- деди у киши, вазминлик билан,- бирортасининг тўйи борми, таъзияси борми — мошин тайёр. Ахир, қишлоқчилик…\n— Ким нима деса десин-у,- деди тағин биров,- асалчи, сув ҳам қаттиқ жойда туришини биладиган одам: бировга тийинини раво кўрмайди. Зарур бўлганда, қарз сўраб кўринг — ундан пул ўндириш игнанинг тешигидан туя ўтказишдай гап!\nБу гапни ғийбатга йўйиш, эҳтимол ўринсиздир. Асалчининг бирортага қарз бермаслиги — бор гап. Бунинг сабаблари эса унинг ўзига ва Худога аён. Йўқ, фалон-фалон кишиларга қарз бериб, роса надомат чеккан, деб оқлаш ҳам ўринсиз. Қарз бермайди, вассалом! Аммо уни қурумсоқлиқда айблаган ана шу одам уч йил давомида боғидан ёнғоқ, дўлана териб сотганини, асалчига тегишли ҳақни чала-чулпа берганини айтиб ўтиш ортиқчалик қилмайди. Буни бошқалар қатори, Басирхон ҳам яхши биларди, албатта.\nБу орада мавзу бошқа томонга − қимматчилик масалаларига бурилиб кетган эди, аммо кимдир Ёдгорхон аканинг қишлоқдан бирорта шогирд тайёрламаганини таъна қилгач, суҳбат тағин шу мавзуга қайтди. Басирхон фикр юритиб қолди: дарҳақиқат, амакиваччасининг йиллар оша бирорта шогирд чиқармаганини қандай изоҳлаш ёки оқлаш мумкин? Бу ичиқоралик, ўтакетган худбинлик эмасми? Бунинг устига қурумсоқлиги, хасислигини тўғри таъкидлашди-ку. Агар шундай бўлмаса, унга тегишли олтинни бериб кўярди-да. Балки хотини айбдордир барига. «Қизилча» ўша ялмоғизнинг ихтиёридадир…\nЛекин масаланинг бошқа томонларини ҳам эътибордан четда қолдирмаслик керак. Бир вақтлар Басирхон катта ўғлини унга шогирдликка берганди. Бола пақир биринчи бор ари чаққандан кейин у ерга йўламай қўйди. Ҳозир бозорда аравача ҳайдайди. Ундан кейинги айрим шогирдлар ари заҳрига тоб бериб, ўрганишди, аммо қути, асалари ва бошқа ашёларни сотиб олиш учун сармоя тополмай, бошқа соҳалардан паноҳ излашди; Ёдгорхон аканинг имкони бўлатуриб, уларни қўллаб-қувватлашни хаёлига келтирмади.\nБизни, аслида барбод қиладиган иллат − нимнохоҳиш эмасмикин, деб қоласан киши бундай пайтда.\n— «Қизилча» деганлари кило билан ўлчанмайди. У танга ҳолатида бўлади. Мен кўрганман: ўша қозоқ чолда бор эди — кўзимизни ўйнатиб мақтанарди, қизталоқ! Қўлимга олиб кўрганман: бир томонида Николай подшонинг расми, орқасида икки бошли қуш. Муллаакамизнинг бобосидан қанча ана шунақа танга қолган-қолмаганини унинг ўзи билади. Бировнинг чўнтагига мўралаш яхши эмас!\nУ одатдагидан қуюқроқ салом берди, ҳурмат юзасидан отнинг жиловидан ушлаган, унинг юганига илиниб қолган хасни қоқиб ташлаган бўлди. Ёдгорхон акани ҳам мавҳум бир нохушлик, шубҳа сескантиргандай бўлди; шунга қарамай, нимтабассум қилиб турди.\n«Демак, қарз сўрайди, ўйлади ўзича Ёдгорхон ака, арақ ичгунча қарзни тўласа бўларди, хумпар». Шунга қарамай, вазиятини ўзгартирмай турди. — Ака, бизнинг улушни қачон берасиз?\n– Худодан қўрқинг, Худодан! — деди.\nАмакиваччасининг ҳамон миқ этмай кетавериши уни баттар тутақтирди. — Тешиб чиқади!\nЎшанда арилар чўлдаги бедапояга қўйилганди. У «Жигули»си билан бозорга бораётганда, қаршисида «Нексия» пайдо бўлди. Машина, худди бешиктебратардек, кўчанинг гоҳ чап, гоҳ ўнг томонига бориб-келаётганини кўрган Ёдгорхон ака рулда маст ўтирганини тахминлади ва чўчиб, машинасини бир чеккага олди, тормозни босди. Зум ўтмай, «Нексия» унинг нақ устига бостириб келди. Сўнгги сонияда ҳайдовчи рулни кескин бурди, шекилли, «Нексия» ёнбоши билан «Жигули»нинг орқа эшигига бориб урилди, бир ағдарилиб, тағин ўз ҳолига келди. Ёдгорхон ака югуриб бориб, унинг эшигини очди: рулдаги ўсмир ҳушидан кетган эди. Орқа эшикни очганди, икки йигитча чўлоқланиб чиқишди-ю, Ёдгорхон акани муштлай бошлашди. У аввал ўзини ҳимоя қилди, сўнг чекинди. Шу пайт ғалати ҳол рўй берди: ҳалиги жўжахўрозлар ўз-ўзидан беҳуш бўлиб йиқилдилар. Одамлар тўпланишди, милиция, «тез ёрдам» етиб келди, протоколлар тузилди.\nГарчанд Ёдгорхон ака бундай вазиятларга бот-бот дуч келган бўлса-да, айни пайтда нима дейишини билмай қолди. Одатда шунақа тоифаларнинг олдига суяк ташлаш — аниқроғи, бир банка асал бериш билан қутиларди. Бу ҳўкизнинг муомаласи эса лўлиларга қилинадиган тўнгликка ўхшаб кетганди.\nАрининг табиати шунақа — арақ ҳидига тоқати йўқ. Умуман ўткир ҳидни ҳазм қилолмайди. Ёдгорхон ака ҳатто соч олдирганда, сартарошга атр сепмасликни олдиндан илтимос қилиб қўяди. Бир шогирд олганди: шўрлик кўп терларди. Ари эса тер ҳидига тоқатсиз. Шу сабаб, бошқа касб танлаб кетишга мажбур бўлганди.\nМантиқни мададга чақирадиган бўлсак, шу ўринда кичик ўғил — Бузрукхон ҳақида андак қўшимча маълумот бериш талаб этилади.\nАммо ҳар тўкисда бир иллат, деганларидек, ўта ишонувчанлиги, таваккалчилиги, дангаллиги дадасини зоҳирий хавотирга солиб туради. Начора, бизда истеъдодлар қусурсиз бўлишмайди. Унинг ҳам охир-оқибатини ўйламай иш тутадиган, сўнг, ишкал чиқариб қўядиган одати йўқ эмас. Бузрукхонда ҳамиша нимадир камдай ёки кўпдай бўлиб туюлади. Бунинг устига ҳеч кимни тан олмайдиган — нигилист, саркаш. Олимлар ҳақида гап кетганда: «Улар қадимги юнонлар кашфиётини такрорлашдан нариги ўтишган эмас», дейди; шоирлар хусусидаги фикри ҳам пессимистик: «Аксарияти қишлоқни улуғлаб туриб, шаҳарга қараб қочадиган ёлғончилар, ҳақиқатни айтолмайдиган қўрқоқлар», деб ҳисоблайди. Телевидениедан норози — унинг келажаги йўқ, деб билади: «Атиги беш-олти йилда қўл телефони телевизорнинг барча юмушларини ўз зиммасига олади», дейди.\nУ яхши ишлайди, яхши кийинади, яхши еб-ичади…Лекин шуларнинг барига қарамай, нимадандир қониқмай, норози бўлиб юради. «Қадим замонда бир бадфеъл подшо бўлган экан,- ҳикоя қилиб қолади гоҳида,- унинг қашшоққина яшайдиган, гўрков таниши бўларкан. Бир куни подшо ўша ҳудуддан ўтатуриб, гўрковнинг ҳолидан хабар олгиси келибди. Қараса, у жуда бойиб кетган эмиш: кўп қаватли иморатлар, файтунлар, хизматкорлар…дегандай. «Демак, давлатим кўланкасида фуқароларимнинг ҳаёти жуда яхши», ўйлабди ҳукмдор. «Хўш, қандай қилиб, бойиб кетдинг»,- сўрабди гўрков билан учрашгач. «Сизнинг шарофатингиз билан,- дебди у, одамлар очлик, муҳтожликдан кўп ўлябди — даромадим ошябди.»\nЭртасиёқ Бузрукхон бир целлофон халтани тўлдириб пул кўтариб келди.\n— Ака, кечирасиз,- деди салом-аликдан кейин,- у куни сизни хафа қилиб қўйдим. Падарига лаънат шу арақнинг!\n— Йўқ, йўқ,- деди Ёдгорхон ака,- сиз, ҳақсиз. Ҳақсиз! Шунинг учун одам юборгандим.\nОрага мавҳум сукунат чўкди. Амакиваччаси «сиз, ҳақсиз», деганда нимани назарда тутаётганлигини ўйлаб қолди. Жимликни тағин Ёдгорхон ака бузди.\nБасирхон ишониб-ишонқирамай, сукут сақлади. Ёдгорхон ака давом этди: — Айтинг, қариндош, қанча берай?\n— Басирхон, Худодан қўрқишим керак: ўйлаб кўрсам, сизга бир ярим миллион беришим лозим экан. Бошқатдан ёзинг: тағин қўшиб қўйинг — «одамларнинг машмашасига ишонмайман, қавмимни ғийбат қилган ножинсларнинг оғзига ураман,» денг.\nЁдгорхон ака пулни, юзига ҳабашнинг акси туширилган целлофон халтага солиб, амакиваччасига узатди. Хушу хурсанд хайрлашишар экан, «Бу ярамаснинг олдига катта суяк ташладим, энди ғинг демайди», деб ўйлади. Шу билан бирга Басирхоннинг қув нигоҳларидан: «Қари тулки, шунча йилдан бери ҳидини чиқармадинг-а!» деган ифодани уқиб олди. Улар хайрлашиш учун чиқишганда, ташқарида нафратангез осудалик ҳукм сурар, ҳаводан куйган резина ҳиди келарди.\n— Жанжаллашибдими?- фикрини тасдиқлатмоқчи бўлди у. — Йўқ, ёнидан ясама пул чиқибди, бари қалбаки экан, номери бир хил эмиш…\nУ саросималаниб қолганди. Кейин эса, қолган пулни яшириш керак, деган фикрга келди. Қоғозга ўралган пулни зудлик билан нариги ҳовлига олиб бориб, шелуханинг остига кўмиб қўйди.\nУни излаб келганлар уч киши бўлиб, улар орасидан фақат участка милиционери таниш эди. Гарчанд, бу ташрифни табиий ҳол, мантиқий оқибат деб билган бўлса-да, унинг дилини ҳад-ҳудудсиз ғусса босди, шунча йиллик тоат-ибодати бир пул бўлганлигини ўйлади, кекирдагигача ботқоққа ботган кишидай руҳи тушиб кетди.\n— Ёдгорхон ака,- деди таниш милиционер ,- сизда Басирхон аканинг тилхати бор экан, шуни берсангиз…\nУлар чала-чулпа тинтув ўтказгандан кейин, ҳалиги киши таниш милиционерга имлаб юборди ва у Ёдгорхон аканинг қўлига кишан солди. «Ҳаммаси тамом, ҳаммаси барбод бўлди», ўйларди бояқиш асалчи. Наҳотки менинг ҳам қабрим ўзга юртларда қолиб кетса».\n— Вақтимиз зиқ — тўғри милисахонага борамиз,- унамади Асалой.\n— Ҳозир энди, пул билан ҳамманинг оғзига урса бўлади,- уни қўллади ёнидагиси,- асалчи бекорга бой бўлмаган экан-да — ўғли пул ясаб бераверган, бу … Барининг номери бир хил эмиш.\nМилиция эшигида турган дарбон уларни ичкарига қўймаган, бу хусусда бирор маълумот бермаган бўлса ҳамки, беғараз маслаҳатини аямади.\n— Сизлар бу ерларда юрманглар — битта зўр адвокат топиб, ўшани кўнглини олинглар, вақт кетмасин!\nҚалбаки пул тайёрлашга аралашиб қолганини эшитгандан кейин ҳам, далдакор оҳангда давом этди. — Бўйи мушк пинҳон намемонад, дейишади, тожиклар. Адолат юзага чиқади! Қутқариб оламиз! Мабодо иш чигаллашганда ҳам, олти ойдан кўп сақлашмайди: ёши улуғ экан — декабрда амнистия эълон қилинади. Нимадан қўрқасиз? Сталин замони эмас-ку! Сибирга сургун қилмайди-ку!\n— Қизим, тўхтаб тур — мен пақирингни бўшатиб берай.\n— Биз беҳуда ғусса чекиб юрган эканмиз: Муллаамакимнинг ишлари енгил экан — кўпи билан олти ойда чиқаришаркан. Маллаев амаки: «Бу Сталин замони эмас — Сибирга жўнатмайди», дедилар.\nСуд бошланадиган кун Асалой қайнонасини олиб боришдан андиша қилди: ўғли билан умр йўлдошини панжара ортида кўриш унинг учун оғир кечиши, касалланиб қолишидан хавотир тортди. Бусиз ҳам қон босими ошиб қолганди, бояқишнинг. Адвокат билан маслаҳатлашиб, у айтган вақтда етиб борганида, бир нечта қуролли аскарлар қайнотаси, қайнукаси ва тағин икки йигитча (Бузрукхоннинг жиноятга аралашиб қолган шогирдлари)ни панжара орасига олиб кирган эди. Асалой қайнотасининг маъсум юзига, жовдираган кўзларига боқиб: «Мен сизларга нима ёмонлик қилдим? Нега бу куйга солиб қўйдиларинг?» деган маҳзун нолишни уқиб олгандай бўлди ва тағин йиғлади.\n— Булар Япониядан келтирилган янги аппаратни синаб кўриш учун, шунчаки қизиқиш сабаб бўлиб, ана шу ишга қўл уришган,- деди у. — Пулдан фойдаланишмаган. Шунинг учун ишнинг номланиши ва моддаларини ўзгартиришни таклиф этаман!\nҲаёт, инсонга инъом этадиган арзимас шодлик, фаровонлик эвазига жуда кўп ҳақ талаб қилишини ўйлашнинг ўзи аламли бўлади, бундай дақиқаларда.\n— Менга фарқи йўқ — етти йил умримни бу ерда ўтказдим нима-ю, у ерда ўтказдим нима? Бусиз ҳам озодликдан маҳрум эдим! Маънавий жиҳатдан. Лекин дадам билан шогирдларимга нисбатан фашистлик қилдиларинг!\n— Шу ярамас кўккўзни деб ҳаётим барбод бўладими?! У айтди — мен қилдим! Бу пулга лоақал, битта сигарет ҳам олганим йўқ! Мен президентга ёзаман!\nОила эса нуқул кун санар — олти ойнинг тезроқ ўтишини зориқиб кутарди. Амнистия ҳақида фармон чиққандан кейин ҳам отахонга бир ойгача жавоб беришмади. Бошқалар пул чўзишаётганини англаб, Асалой бунисига ҳам рози бўлди. Чунки дунёдаги энг меҳрибон кишисини тезроқ уйга олиб боришдан кўра муҳим ва эзгу иш йўқ эди унинг учун. Аммо ундан пул таъма қилмай, қамоқхона бошлиғи учун бир пақир «майский» асал олиб келишни буюришди. У бошини хиёл эгиб, эҳтиром билан: «Хўп бўлади, хўп бўлади», деди ва у ердан чиқасолиб, дўкондан сирланган, қопқоқли пақир сотиб олди. “Керак бўлса, тағин олиб келаман”, деди, эртаси, асални ҳалиги кишига топшираркан.\nОрадан тағин бирор ҳафта ўтгач, Ёдгорхон акага жавоб тегадиган бўлди. Асалой бу гал Тангрибердини излаб борди.\n— Бобожонинг эшикдан чиқишлари билан югуриб бориб қучоқланглар, «биз — сизнинг тойчоғингиз», денглар, уқдирди уларга. Аммо турли расмиятчиликлар сабабли, у кишининг чиқиши анча ҳаяллади. Ниҳоят, қадрдон қиёфа пайдо бўлди ва болакайлар шиддат билан югуриб кетишди. Кейин Асалой билан Истодахон ҳам кўз ёшларини тиёлмай, қадрдонларини қучоқлаб олишди.\n— Бу ҳол тезда ўтиб кетади,- дейишди танишлар,- милисалар бошига урган бўлиши мумкин…\n— Дадажон, нега: «Сиз кимнинг тойчоғи, деб сўрамаябсиз? Нега? Нега? Сизни пажмурда қилиб ташлаганларнинг оғзи-бурнидан қон келсин, уйига ўт тушсин! Ўт тушсин, илойим!- деди ва унинг елкасига бош қўйиб, тағин йиғлашга тушди. Сўнг кўз ёшларини чала-чулпа артиб, қўшиб қўйди. — Майли, майли, соғ бўлсангиз — бас! Уйда тоғдай бўлиб турганингизнинг ўзи ҳам — бизнинг бахтимиз! Ҳали тузалиб кетасиз. Аямулложоним билан разведкага борасизлар, болаларимга от бўласиз! Шундай-а, шундай-а?- тасдиқлатиб олди у.\n← Аввалги Аввалги Нусрат Раҳмат. Қавмлар ёки Вадим фалсафаси (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Абул Ҳусайн (1896-1938)


26 октябр 2020, Тошкент вақти: 18:34\nИнсон ҳуқуқлари ҳимоячилари ва мустақил кузатувчилар Ўзбекистонда ўлим жазосининг бекор қилинишини анча йиллардан буён талаб қилиб келади.\nЖамиятшунос Комилжон Орипов ҳар қандай жамиятда ҳам ўлим жазосининг бекор қилиниши фуқароларга мурувват эканини таъкидлайди.\n“Албатта, одамлар ваҳшиёна жиноятлар содир этган кимсалар нега тирик юриши керак, деган фикрда бўлиши мумкин. Лекин ҳақиқатни англаш зарур. Ҳаммамизнинг жонимиз Аллоҳнинг ихтиёрида. Шунинг учун инсонни ҳаётдан маҳрум этиш банданинг иши эмас. Ҳукуматнинг эса ўлим жазосини бекор қилиши инсонпарварликнинг бир намунасидир”, - дейди К.Орипов.\nЎзбекистондаги “Оналар қийноқлар ва ўлим жазосига қарши” ташкилоти раҳбари Тамара Чикунова бу қонун узоқ йиллардан бери кутилганини билдирди.\nУнинг сўзларига кўра, Жиноят кодексидан ўлим жазоси олиб ташланиши жуда муҳим. Зеро, Ўзбекистонда шу пайтгача қанча одам қатл этилгани ҳақида аниқ маълумотлар йўқ. Чунки бу маълумотлар жамоатчиликдан сир тутилади. Ҳатто расмий Тошкент БМТнинг кейинги 15 йил ичида қанча одам қатл этилгани ҳақидаги сўровига ҳам жавоб бермаган.\n“Йилига қанча одам қатл этилиши ёпиқ статистика. Фақат қариндошларининг бизга мурожаатидан шу нарсани айта оламанки, бизда Ўзбекистонда 36 киши қатл этилгани ҳақида маълумот бор”, - деди Т.Чикунова.\nЎзбек жамиятида мамлакатда ўлим жазосининг бекор қилинишини қўллаётганлар ҳам, уни қоралаётганлар ҳам топилади.\n“Фикримча, бировни ҳаётдан маҳрум этишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ. Лекин шундай ҳолатлар бўладики, одамзод қилган ваҳшийликлари учун қотилга ўлимдан бошқа ҳеч нарса тиламайди. Бундай ҳолатларда ўлим жазоси сақланиши керак, деб ўйлайман”, - дейди тошкентлик Хадича.\nМасаланинг бошқа томони ҳам бор, дейди Хадича, Ўзбекистондаги суд тизими ҳали мустақил эмас. Шунинг учун ҳам бегуноҳ одамлар адолатсизлик қурбони бўлиши мумкин. Бундай жамиятларда эса ўлим жазосининг бекор қилингани яхши.\n“Мен бегуноҳ одамлар қамоқхоналарга тасодифан тушиб қолгани ҳақида кўп эшитганман. Шунинг учун ҳам судлар мустақил бўлмаган мамлакатларда ўлим жазоси бекор қилингани маъқул. Ҳар ҳолда бегуноҳлар бекорга қатл этилмайди”, - дейди Хадича.\nТаниқли уламо Обидхон қори Назаров эса ўлим жазосининг бекор этилишини танқид қилади.\n“Ўлим жазосини ислом нуқтаи назаридан бутунлай бекор қилиш мумкин эмас. Модомики ниҳоятда ваҳшийлашган одамлар бор экан, улар учун мана шу жазогина тўсиқ бўла олади”, - деди Обидхон қори.\nЎтган асрнинг 90-йиллари бошида Ўзбекистон Жиноят кодексида 33 ҳолатда ўлим жазосини кўзда тутувчи моддалар бор эди. Сўнгги йилларда фақат қасддан одам ўлдириш ва терроризм жинояти учун ўлим жазоси сақланиб қолинди. Йил охирига бориб эса бу икки модда ҳам Жиноят кодексидан умуман ўчади. Ўлим жазоси ўрнига умрбод ёки узоқ муддатли қамоқ жазолари белгиланади.\nШунингдек, янги қонунга мувофиқ аёлларга, балоғат ёшига етмаган болалар ва 60 ёшдан катта бўлган фуқароларга нисбатан умрбод ёки узоқ муддатли қамоқ жазоси қўлланилмайди. Умрбод қамоқ жазосига ҳукм этилганлар жазони махсус муассасаларда ўтайди. Умрбод қамоққа ҳукм қилинганлар жазо муддатининг 25 йили ўтгандан кейингина авф сўраб мурожаат этиши мумкин.


Ўзбекистон йилни яна олтинни фаол сотиш билан бошлади\nИқтисодиёт 11:05 / 19.02.2019 24273\nОлтин январь ойида асосий экспорт маҳсулотига айланди. Бундан Давлат статистика қўмитаси маълумотлари дарак бермоқда.\nЯнварь ойида Ўзбекистон 1,6 миллиард долларлик маҳсулотлар экспорт қилди. Бундан олтин ҳиссасига 812 миллион доллар тўғри келди. Ўтган йилда ҳам шундай ҳолат кузатилганди, январь ойида мамлакат 1,4 миллиард долларлик маҳсулотлар экспорт қилган, бироқ ўшанда олтин ҳиссасига 846 миллион доллар тўғри келган.\nХизматлар экспорти 201 млн долларни, энергия ташувчилар ва нефть маҳсулотлари - 248,5 млн доллар, тўқимачилик маҳсулотлари - 107,5 млн долларга тенг бўлди. Умуман олганда, экспорт ҳажми олтинни ҳисобга олмаганда 46,1 фоизга ортиб, 863,6 млн долларни ташкил этди.\n2018 йилда Ўзбекистон 2,9 млрд долларлик олтин сотди. У экспортнинг асосий маҳсулотларидан бири бўлиб қолмоқда. Масалан, 1,1 миллиард долларлик қора ва рангли металлар, 1,6 миллиард долларлик тўқимачилик маҳсулотлари, 1 миллиард долларга озиқ-овқат маҳсулотлари сотилди.\n2018 йилнинг кузида Ўзбекистон олтин экспортини тўхтатди ва бу мамлакатнинг олтин захираларини кўпайтириш имконини берди.


Nokia иккинчи чорак якунларини эълон қилди\n16:30 / 03.08.2015 1577\nNokia компанияси 2015 йилнинг иккинчи чораги якунларини эълон қилди. Унга кўра, компаниянинг фойдаси ўтган йилнинг шу даврига нисбатан бир қадар кўтарилган. Бунга юқори рентабелликка эга дастурий таъминот сотувларининг кўпайиши ва қуйи рентабелликка эга шартномалардан воз кечилиши сабаб бўлган.\nФинляндиянинг етакчи компанияси Nokia Networks бўлинмасининг 313 млн евро (сотувлар ҳажмининг 11.5 фоизи) операцион даромад кўрганини маълум қилди, бу ўтган йилгидан (281 млн евро) 11 фоизга кўпроқдир. Reuters суҳбат қилган экспертларнинг башоратларига кўра, бўлинманинг фойдаси 235 млн еврони, операцион маржа эса 8.3 фоизни ташкил этиши керак эди.\nТармоқ жиҳозларининг сотилиш ҳажми 2.73 млрд еврони ташкил қилди, бу 2014 йил биринчи чораги кўрсаткичларидан 6 фоизга кўпроқдир. Айни пайтда, таҳлилчилар бу борадаги даромад 2.84 млрд еврони ташкил этишини тахмин қилаётган эди.\nNokia’нинг умумий операцион фойдаси 51 фоизга ўсиб, 521 млн еврони ташкил қилди (таҳлилчилар башорати – 334 млн евро). Соф фойда 352 млн еврони ташкил қилди; ўтган йилнинг шу даврида компания 27 млн евро зарар кўрган эди.\nКомпаниянинг реализация ҳажми 3.209 млрд еврога тенг (ўтган йилги кўрсаткичдан 9 фоизга кўпроқ).\nReuters агентлигининг маълум қилишича, компания HERE картографик сервисини Германия автомобилсозларига сотиш бўйича музокараларни якунлаш арафасида турибди. Шартнома қиймати 2.5-3 млрд еврони ташкил этиши мумкин.


3 чоракда тадбиркорларга 36,4 миллиард сўм маблағ манфий ҚҚС ҳисобидан қайтарилди - zarnews.uz\nХалқ депутатлари вилоят Кенгашининг ўн бешинчи сессиясида ҳисобот берган вилоят давлат солиқ бошқармаси бошлиғи А.Инағомов жорий йил 3 чоракда вилоятда ноқонуний ишлаётган 18 мингдан ортиқ фуқаро асосий иш жойига расмийлаштирилган ва 54 мингдан ортиқ илгари “норасмий” ишлаган фуқаролар фаолияти легаллаштирилган.\nШунингдек, тадбиркорларга қулайлик яратиш учун Давлат солиқ қўмитасининг my.soliq.uz электрон хизматлари портали орқали юридик шахслар учун 52 та, жисмоний шахслар учун 23 та ва якка тартибдаги тадбиркорлар учун 15 та электрон давлат хизматлари кўрсатилмоқда.\n1 октябргача мазкур портал орқали масофадан 26,6 мингта корхонага 345,4 мингта, 14,1 минг нафар якка тартибдаги тадбиркорга 38 мингта ва 39,7 минг жисмоний шахсга 1,4 миллионта электрон давлат хизматлари кўрсатилди.\nТадбиркорларга имтиёз ва преференциялар берилиши билан солиқ тўловчиларнинг 40,9 миллиард сўм солиқларининг тўлов муддатлари кечиктирилган.\nШунингдек, жорий йил 1 июлдан бошлаб илк маротаба тадбиркорларга қўшилган қиймат солиғининг бир қисмини қайтариш механизми амалга киритилди. Ушбу янгилик орқали биргина 3-чоракда 35 та тадбиркорга 36,4 миллиард сўм маблағ манфий ҚҚС ҳисобидан қайтариб, шу миқдорда айланма маблағ сифатида ўзида қолдириш имконияти берилди.\nТеглар: ҚҚС тадбиркорларга имтиёз


ЁЛҒОНЧИЛИК ҲАҚИДА - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\n20 апрел 2017 й.\nИнсон ҳаёти жамият ичра ўзаро муносабатларда бир-бирига ишонч устида қурилган. Исломда маънавий жиноятлар моддий жиноятларга нисбатан янада хатарлироқдир. Айнан маънавий жиноятлар моддий жиноятларнинг содир бўлишига сабабчидир. Балоғатга етган ҳар бир инсоннинг барча маънавий жиноятлари, жумладан, заррача ёлғони ҳам жазосиз қолмайди. Ҳар бир ёлғони номаи аъмолига ёзиб борилади ва улар учун қиёмат куни жазосини албатта олади. Аллоҳ Таоъло Қурон Каримда:\n«У (инсон) бирон сўзни талаффуз қилмас, магар (талаффуз қилса) унинг олдида ҳозиру нозир бўлган бир кузатувчи (фаришта у сўзни ёзиб олур)» (Қоф сураси, 18-оят);\nАбу Бакра Нуфайъ ибн Ҳорисдан р.а. ривоят қилинади: «Расулуллоҳ с.а.в. : «Сизларга кабира (улкан) гуноҳлар ҳақида хабар берайми?» деб сўрадилар. Биз: «Ҳа, айтинг, эй Аллоҳнинг расули!» дедик. Шунда у зот: «Аллоҳга бирор нарсани шерик қилмоқ, ота-онага оқ бўлмоқ, – деб суяниб тургандилар, тўғри ўтириб олиб, – огоҳ бўлинглар, ёлғон сўз ва ёлғон гувоҳлик бермоқ», деб такрорлайвердилар, ҳатто биз: «Қанийди, жим бўлсалар-ку», деб умид қилдик». Имом Бухорий ва Муслим ривоятлари.\nОлимлар ёлғон соғлиқнинг ёмонлашувига ва ўзини ёмон ҳис қилишига олиб келади деган хулосага келишди. Тадқиқотчилар икки кўнгиллилар гуруҳи орасида тажриба ўтказишди. Биринчи гуруҳ нима бўлганда ҳам рост гапирмоғи керак эди. Иккинчи гуруҳга эса ҳеч қандай тавсия берилмади. 10 ҳафта ўтгач, олимлар иштирокчилар билан қайта учрашишиб, таҳлиллардан сўнг натижани эълон қилганлар. Аниқланишича, рост гапирувчилар ўзларини яхшироқ ҳис қилишган. Улардан бош, томоқ оғриғи, стресс ва хавотирланишдан шикоят тушмаган. Иштирокчилар ёлғон детектори орқали текширилган. Шунингдек, биринчи гуруҳнинг таъкидлашича, атрофдагилар билан муносабат ҳам яхшиланган. Бундан олдин ўтказилган тадқиқотларга кўра, киши ҳафтасига ўртача 11 марта ёлғон гапиради. Олимлар ёлғондан фақат муносабатларни яхшилаш учун эмас, балки соғлиқни сақлаш учун ҳам четда бўлишни маслаҳат бермоқдалар.\nУламолар ёлғонни қуйидагича таърифлайдилар: Журжоний: «Ёлғон хабар унинг воқеъликка тўғри келмаслигидир». Ибн Ҳажар: «Ёлғон бир нарса ҳақида қасддан бўлсин, ноқасддан бўлсин, унга хилоф нарсани гапиришдир»,деган. Ёлғон сўзда бўлиши билан бирга амалда ҳам бўлади. Унда ёлғончи кимса бўлмаган нарсани бўлган қилиб кўрсатиш учун ҳийла қилади. Ёки унинг аксича, бўлган нарсани бўлмаган қилиб кўрсатишга ўтилади.Ёлғончилик барча разолатларнинг аслидир.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир ғазотга чиққанларида у зотнинг саҳобаларидан бири ҳазиллашиб, бир кишининг ўқдонини беркитиб қўйди. Эгаси уни излаб, топа олмай, хавфга тушди. Унинг устидан кула бошлашган эди, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам чиқиб: «Нимага куляпсизлар?» дедилар. «Ҳазиллашиб, Фалончининг ўқдонини беркитиб қўйган эдик, қўрқиб кетди. Шунга куляпмиз», дейишди. У зот: «Мусулмонни қўрқитиш мусулмонга ҳалол эмас», дедилар».\nУмуман олганда, озгина бўлса-да, Аллоҳга иймони мавжуд, қиёматдан умиди бор инсонлардан ташкил топган жамиятда иншаАллоҳ заррача ёлғонга ўрин қолмайди. Шунингдек, бундай жамиятнинг каттаю кичик, эркагу аёл, барча фуқаролари ҳам ҳеч қачон ёлғон гапирмасликка ҳаракат қиладилар.\n«Улар (яъни, Раҳмоннинг суюкли бандалари) ёлғон гувоҳлик бермаслар» (Фурқон сураси, 72-оят), деб айтган.\nАбдулқодир Гилоний ҳазратларининг болалик чоғларида кечган бир воқеа жуда ибратли. Макка сафарига отланган карвонда илм олиш ниятида йўлга чиққан ёш Абдулқодир ҳам бор эди. Саҳрога етганларида карвон қароқчилар ҳужумига учрайди. Бор нарсаларини талон-тарож қилади. Кароқчилар бошлиғи келиб:\n—Абдулқодирдан Сенинг ниманг бор деб сўрайди?\n—Кирқ тилла тангамбор деб айтди Абдулқодир.\n—Қароқчилар бошлиғи қани улар деб сўраганида?\n— Чопонимнинг этагига тикилган.\nКароқчи олдинига боланинг гапига ишонмайди. Яна сўрагач, Абдулқодир тилла тангаларини чиқараб беради. Ўзи айтмаса, қароқчилар билишмасди, аммо сафарга отланаётиб, онасига ёлғон гапирмасликка ваъда берган эди. Ўша ваъдасига содиқ иш тутди. Боланинг рост гапи тўдабошига қаттиқ таъсир қилиб, тортиб олинган молларни эгаларига қайтариб беради.\nЁлғон – фақат ёлғончининг шахсига эмас ёки ёлғондан бевосита зарар топувчигагина эмас, балки бутун жамиятга, инсониятга зарар етказадиган катта маънавий жиноятдир. Шунинг учун ҳам Исломда ёлғондан йироқ бўлишга ва унга ҳеч йўл қўймасликка ҳаракат қилинган. Аллоҳ Таоъло «Содиқ-ростгўй бўлганларида, албатта ўзлари учун яхшироқ бўлур эди» (Муҳаммад сураси, 21-оят), деб айтган.\nИбн Масъуддан р.а. ривоят қилинган ҳадис шарифда. Расулуллоҳ с.а.в. : «Ростгўйлик яхшиликка етаклайди. Яхшилик эса жаннатга етаклайди. Албатта киши рост сўзлайди, ҳаттоки Аллоҳ ҳузурида сиддиқлардан, деб ёзилади. Ёлғончилик гуноҳга етаклайди. Гуноҳ эса дўзахга етаклайди. Албатта киши ёлғон сўзлайди, ҳаттоки Аллоҳнинг ҳузурида ёлғончи, каззоб, деб ёзилади», дедилар. Имом Бухорий ва Муслим ривоятлари.\nАллоҳ таоло: «Ва ёлғон сўздан йироқ бўлингиз» (Ҳаж сураси, 30-оят); Ёлғондан нафақат ўзимизни балки яқинларимизни ҳам асрамоғимиз лозим.\nЁлғон ишларни бузади ва алал-оқибат ўз эгасининг обрўсини тўкади. Жамиятда ёлғонни тарқалиши сабаб одамлар бир-бирига ишонмай қўяди, омонатдорлик йўқолиб фисқу фужур кенг илдиз отади. Ёлғон ишончни йўққа чиқаради.\nУмар ибн Абдулазиз: «Мазахдан сақланинглар. У кек пайдо қилувчи аҳмоқликдир», деган.


Японияда ўзбекистонлик талаба сувда чўкаётган ўсмирни қутқарди - 25.04.2021, Sputnik Ўзбекистон\nЯпонияда ўзбекистонлик талаба сувда чўкаётган ўсмирни қутқарди\nЎзбекистонлик талаба денгизда чўкаётган япониялик ўсмирнинг ҳаётини қутқариб қолди. Япония элчиси унга миннатдорчилик билдирди. 25.04.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 25 апр — Sputnik. Япониянинг Гинован шаҳрида 21 ёшли ўзбекистонлик денгизда ғарб бўлаётган ўсмирнинг ҳаётини қутқариб қолди. Бу ҳақда “Nippon NewsNetwork” телеканалида эфирга узатилган репортаждан маълум бўлди.Маълум бўлишича, ўсмир чўмилиш тақиқланган жойда дўстлари сузмоқчи бўлган ва кучли тўлқинлар кўтарилган вақтда ғарқ бўла бошлаган.Ўша пайт шу яқин атрофда бўлган ўзбекистонлик талаба Элдор Ўринбоев буни кўриб қолган ва уни қутқаришга шошилган. У ўзини сувга ташлаб, чўкаётган ўсмирни соҳилга олиб чиқишга муваффақ бўлган.Ўринбоевга Япониянинг Тошкентдаги элчиси Ёшинори Фужияма миннатдорчилик изҳор этган.“Мен Япониянинг Ўзбекистондаги элчиси сифатида Ўринбоевга ўз ҳаётини хавф остига қўйиб, Гинован шаҳрида денгизда чўкиб кетаётган япон ўсмирини қутқаргани учун чуқур миннатдорчилигимни изҳор этаман. Ҳозирда Ўринбоев Япониянинг энг жанубий қисмида жойлашган Окинава префектурасида таҳсил олади. Ўзи ҳам денгизга биринчи марта тушганига қарамай, бор кучи билан сузиб бориб, одам қутқарган ушбу ўзбек ўсмирининг жасурлиги ва виждонлилиги учун яна бир бор самимий миннатдорчилигимни изҳор этишга ижозат беринг”, — деди элчи.\n© Sputnik / Константин Михальчевский / Фотобанкка ўтишНа берегу моря\nЎзбекистонлик талаба денгизда чўкаётган япониялик ўсмирнинг ҳаётини қутқариб қолди. Япония элчиси унга миннатдорчилик билдирди.\nТОШКЕНТ, 25 апр — Sputnik. Япониянинг Гинован шаҳрида 21 ёшли ўзбекистонлик денгизда ғарб бўлаётган ўсмирнинг ҳаётини қутқариб қолди. Бу ҳақда “Nippon NewsNetwork” телеканалида эфирга узатилган репортаждан маълум бўлди.\nМаълум бўлишича, ўсмир чўмилиш тақиқланган жойда дўстлари сузмоқчи бўлган ва кучли тўлқинлар кўтарилган вақтда ғарқ бўла бошлаган.\nЎша пайт шу яқин атрофда бўлган ўзбекистонлик талаба Элдор Ўринбоев буни кўриб қолган ва уни қутқаришга шошилган. У ўзини сувга ташлаб, чўкаётган ўсмирни соҳилга олиб чиқишга муваффақ бўлган.\nЎринбоевга Япониянинг Тошкентдаги элчиси Ёшинори Фужияма миннатдорчилик изҳор этган.\n“Мен Япониянинг Ўзбекистондаги элчиси сифатида Ўринбоевга ўз ҳаётини хавф остига қўйиб, Гинован шаҳрида денгизда чўкиб кетаётган япон ўсмирини қутқаргани учун чуқур миннатдорчилигимни изҳор этаман. Ҳозирда Ўринбоев Япониянинг энг жанубий қисмида жойлашган Окинава префектурасида таҳсил олади. Ўзи ҳам денгизга биринчи марта тушганига қарамай, бор кучи билан сузиб бориб, одам қутқарган ушбу ўзбек ўсмирининг жасурлиги ва виждонлилиги учун яна бир бор самимий миннатдорчилигимни изҳор этишга ижозат беринг”, — деди элчи.


Ғилдираги очилмаган учоқ кўпикка қўнди\nРуминиянинг “Carpatair” ҳаво йўлларига қарашли самолёт мамлакат ғарбидаги аэропортга фавқулодда ҳолатда қўнди.\nБортида 47 йўловчи ва тўрт нафар экипаж аъзоси бўлган самолёт ғилдираклари очилмаганидан кейин у аэропорт атрофида икки соатча парвоз қилди.\nКейин самолёт ўт ўчирувчилар ерга сепган қалин кўпик устига қўнишга муваффақ бўлди. Авария оқибатида йўловчилар ва экипаж аъзоларига тан жароҳати етмади.\nБу воқеа самолёт Молдова пойтахти Кишинёвдан Руминияга учаётган пайтда содир бўлди.


№3 tagged posts\nБизнинг мактабда декабрь ойида олимпиада ўтказилди. 622 ўқувчи қатнашди, ундан 75-та ўқувчи зона бўйича олимпиадага жалб этилди. 2 босқич олимпиадасига 26-та ўқувчилар қатнашди. Шаҳар олимпиадасига 26 ўқувчидан 4-таси ғолиб бўлди. Булар: ўзбек тилидан 11 б синф ўқувчиси Юлдашева Сарвиноз 3 ўрин олди. Сарвинозди ўзбек тили ва адабиёти фан ўқитувчиси Жалалова Аширхон тайёрлади. Географиядан 11 б синф ўқувчиси Қодиров Хусниддин 4 ўрин олди. Хусниддинди география фан ўқитувчиси Шакирова Зухрахон тайёрлади. Химиядан 11 а синф ўқувчиси Шарапова Шахноза 3 ўрин олди. Шахнозани Химия фан ўқитувчиси Абулкасимова Ибодатхон тайёрлади. Информатикадан 9 а синф ўқувчиси Хўжамбердиев Достон 4 ўринди олди. Достонни информатика фан ўқитувчилари Талипжанов Исмоилжон ва Садирова Зулхуморлар тайёрлади.


Материалы за 02.04.2018 » Страница 3\nсана : 02-04-2018 / Видео, Қизиқарли фактлар, Дунё\nШвециядаги бу қўпол ертўла ва кулбаларга ўтган асрларда дарахт кесувчилар яшагандек бир неча кун яшаш таклиф қилинмоқда.Бу ҳақда Kun.uz сайти ёзмоқда.\nНикарагуадаги Қизғин ҳафталикда камида 46 киши ҳалок бўлди\nНикарагуадаги Қизғин ҳафталикда камида 46 киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда ушбу мамлакат миллий полицияси хабар берган. Бу ҳақда Kun.uz сайти ёзмоқда.\nАҚШнинг Алоқалар бўйича федерал комиссияси (FCC) SpaceX компаниясининг бир неча минг ихчам сунъий йўлдошдан иборат Starlink сунъий йўлдоши тармоғини ишга тушириш ва ундан фойдаланишга доир аризасини тасдиқлади.\nАҚШда икки ўзбекистонлик терроризмни молиялаштирганлиги учун суд қилинмоқда\nАҚШ прокуратураси Филадельфияда яшайдиган ўзбекистонликни терроризмни молиялаштирганликда айблади. Тергов маълумотларига кўра, у террорчилик ташкилотига 300 доллар кўчириб ўтказиш учун кодли сўзлар ва бошқа шифрлаш усулларидан фойдаланган, деб ёзади Forum Daily.\nЛондон қотилликлар бўйича илк бор Нью-Йоркни ортда қолдирди\nЛа Лига. «Атлетико М» ғалаба қозонди ва «Реал» билан орадаги фарқни 4 очкога ошириб олди\n1 апрель санасида Ла Лига доирасида бир нечта ўйин бўлиб ўтди.\nАҚШда ҳакерлар беш миллионта банк картаси маълумотларини ўмарди\nҲакерлар гуруҳи АҚШдаги дўконлар мижозларидан беш миллионта кредит ва дебет карталари маълумотларини ўғирлади ҳамда унинг бир қисмини сотувга қўйди. Бу ҳақда компьютер хавфсизлигига ихтисослашган Gemini Advisory компанияси хабар берган.\nСурхондарёда агрофирма қоровули ўз даласидан 23 млн сўмлик кўчат ўғирлади\nсана : 02-04-2018 / Ҳуқуқ\nСурхондарё вилоятидаги Angor Golden Fruits агрофирмасида кўчат экиш мавсумида кўчат ўғрилари қўлга тушди. Бу ҳақда ЎзА хабар бермоқда.


Гидроксихлорохинни коронавирус инфекциясини даволашда қўллаш нотўғрилиги маълум қилинди\nЛекин нега бу препарат даволаш протоколига киритилган?\n2020 йил февраль ойида француз олимлари янги коронавирусга қарши иккита мавжуд дори препаратлари: гидроксихлорин ва азитромитсиннинг комбинациясидан фойдаланишнинг клиник тажрибаси муваффақиятли натижаси тўғрисида маълум қилишди.\nФранцуз олимлари гидроксихлорохин препаратини алоҳида ва антибиотик таъсирга эга азитромитсин билан бирга COVID-19ни даволаш учун биринчи марта клиник тажрибадан ўтказишди. Даволашнинг 5-кунида барча беморларда коронавирусга тест таҳлили манфий натижа кўрсатди. Яъни 5 кун ичида клиник тажрибадаги барча беморлар коронавирусдан соғайди.\nХитойдаги тадқиқотлар ҳам безгакка қарши дори пневмония ривожланишини тўхтатишда, ўпка ҳолатини яхшилашга ва касаллик давомийлигини қисқартиришга самарали таъсирини кўрсатган. Тадқиқот муаллифлари, коронавирусни даволаш учун ҳар куни 500 мг хлорохинни 10 кун давомида қабул қилиш етарлилигини таъкидлашган.\nКоронавирусга қарши кураш штаби аъзоси


Бишкекда 16 декабрь куни матбуот анжумани ўтказган Қирғизистон президенти Алмазбек Атамбаев Ўзбекистон билан сиёсий-иқтисодий муносабатларга оид икки мавзуни тилга олди: биринчиси- Қамбарота-1 ГЭСи, иккинчиси-Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли қурилиши масаласи.\n"Ўзбекистон қўрқувдан қутилиш учун лойиҳага қўшилиши керак"\nҚирғизистон 2009 йилда Қамбарота -1 ГЭСини Россия билан ҳамкорликда қуриш борасидаги шартномани имзолаган. Ўшандан бери Ўзбекистон халқаро даражада-БМТ анжуманларида ва Шанхай ҳамкорлик ташкилоти йиғинларида мазкур қурилишга қарши эканини билдириб келмоқда. Ўзбекистон фикрича, Қамбарота-1 ГЭСи барпо этилса минтақа экологиясига катта зарар етказилади.\nБироқ Қирғизистон президенти Алмазбек Атамбаев фикрича, Ўзбекистон сиёсий ўйинлардан қўрққани учунгина мазкур қурилишга қаршилик кўрсатиб келмоқда:\nҚирғизистон президенти “Ўзбекистон қандай сиёсий ўйинлардан қўрқаётгани”га ойдинлик киритмади. Айни пайтда мутахасислар Қамбарота-1 ГЭСи қурилиши билан Қирғизистон минтақдаги сув заҳиралари назоратини қўлга киритишини таъкидлайдилар. Мазкур иншоот тўлалигича Россия сармоясига қурилишини ва ГЭС ўзини оқлагунига қадар Москва ихтиёрида бўлиши тўғрисида келишилганидан келиб чиқилса, Ўзбекистон минтақа сув заҳираси назорати Кремль ихтиёрига ўтиб , бунинг ортидан рус ҳукумати Тошкентга босим кўрсатиш воситасига эга бўлиб қолишидан чўчиётгани англашилади.\nАтамбаевнинг айтишича, Қозоғистон Қамбарота ГЭСининг муҳимлигини тушуниб етган ва бу лойиҳага қўшилиш истагини билдирган.\n-Қозоғистон буни тушиниб етди ва бу лойиҳага қўшилмоқчи. Ўзбекистон ҳам бу лойиҳани эртами-кечми тушуниб етади. Албатта, эртароқ тушунса яхши бўларди. Агар ўзбек томони узоқ ўйлайдиган бўлса, биз бошлайверамиз,биз кутишни ёқтирмаймиз.\n"Темир йўл Хитой ва Ўзбекистонга керак"\nХитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли қурилиши масаласида Атамбаев лойиҳанинг аввал таклиф қилинган варианти Қирғизистон учун манфаатли эмаслигини, шунинг учун ҳам қурилиши ишлари ортга сурилиб кетаётганини айтди:\n-Балки очиғини айтадиган вақт етиб келгандир... Гап шундаки, Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли Қирғизистоннинг ҳеч қандай муаммосини ҳал этмайди. Бу йўл Хитой ва Ўзбекистон учун керак. Шунинг учун биз йўлнинг бошқа лойиҳасини таклиф этмоқдамиз. Бу лойиҳада, албатта, биринчи навбатда Қирғизистон манфаатлари ҳисобга олинган. Бу лойиҳани мен шахсан Хитой раҳбарининг қўлига топширганман. Бу лойиҳада Қирғизистон шимолини жануб билан туташтириш назарда тутилган. Агар биз аввалги лойиҳа асосида қурилишга розилик берсак, Қирғизистон учун керак бўлган йўлни ҳеч қачон қура олмаймиз.\n"Имомлар йўқ бўлиб кетади, Худо қолаверади"\nМатбуот анжуманида Қирғизистон президенти Озодлик муштарийларини қизиқтириши мумкин бўлган яна бир қатор масалаларни ҳам тилга олиб ўтди. Улардан бири дин ва диний вазиятни назорат қилиш мавзусидир.\nАлмазбек Атамбаев президент бўлгунига қадар 5 маҳал намоз ўқиганини, президентлик вазифасини бажара бошлаганидан сўнг ҳар куни икки-уч маҳал номоз ўқишгагина вақти бўлаётганини айтди. Президент ўзини намозхон деб ҳисоблагани учун ҳам мамлакатдаги диний вазиятни қўшни давлатлардаги каби қаттиқ назоратга олиш тарафдори эмаслигини шаъма қилиб ўтди:\n-Қирғизистондаги диний вазиятни Мудофаа кенгашида муҳокама қиламиз. Бу ишни декабрда амалга оширишни режалаштирган эдик. Лекин улгурмай қолдик, чунки бу масала жуда долзарб ва айни пайтда жуда мураккабдир. Диндорларнинг туйғуларини ранжитиб қўймаслик учун эҳтиёт бўлишимиз керак. Худо ва Дин ўртасидаги фарқ нимада? Худо вақтдан ташқарида. Дин, айниқса, уламолар ўз даврининг меъёрларидан ташқарига чиқа олмайди. Олимларнинг ҳисоб китобича, олти миллиард йилдан кейин Ер сайёраси бўлмайди. Ҳамма янги нарсалар, имомлар, поплар йўқ бўлиб кетади. Аммо Худо қолаверади, -деди Атамбаев.


Мультимедиа, 20 август 2015\n21 ноябр 2019, Тошкент вақти: 22:04\nМакедония чегарасига йиғилган мигрантлар\nМакедония ҳукумати мамлакатга кириб Греция орқали Европа Иттифоқининг бошқа давлатларига кетишга ҳаракат қилаëтган минглаб мигрантларни чегарадан ўтказмай чегарада фавқулодда ҳолат эълон қилди.\nСамДУда кириш имтиҳонлари натижалари эълон қилинди\nШарқий украиналик болалар учун Берлин циркида реабилитация дастури ўтказилмоқда\nҚоҳирадаги портлашда 20дан ортиқ одам жароҳат олди\nОқ акула денгиз мушугини ушлашга ҳаракат қилмоқда\nМексика чегарасида 70 тоннадан ортиқ наркотик ëқиб юборилди\nЭквадорда Котопахи вулқони уйғонди\nOZOD-VIDEO: “Ўзкўргазмасавдо” мажмуаси ёнғин ортидан беркитилди\nТошкент расмийлари шаҳарнинг Беруний метроси яқинидаги "Ўзкўргазмасавдо" мажмуасини тўлиқ ёпишга қарор қилди. Бунга савдо мажмуасининг бир блокида чиққан кучли ёнғин сабаб бўлди. Дўкондорлар яроқли маҳсулотлар ва ашёларни машиналарга ортиб, хавфсиз жойга кўчиришаётир.\nBahsOnlineнинг бу галги сонида Ўзбекистон маъмурий идораларига ҳақ талаб қилиб мурожаат қилган фуқароларнинг шикоятлари қай даражада ҳал қилиниши мунозара қилинди. Агар муаммолар ёки камчиликлар билан сиз ўзингиздаги маҳаллий идораларга мурожаат қилсангиз, арзингиз инобатга олинадими?\nOZOD-VIDEO: Самарқанд аҳли халқаро мусиқий фестивалга тайëргарлик кўрмоқда\nСамарқандда икки йилд бир бўлиб ўтадиган "Шарқ тароналари" халқаро мусиқа фестивалига тайëргарлик авжига чиққан. Тайëргарлик ишларига аксар бюджет ташкилотлари¸ жумладан таълим ва тиббиëт ходимлари жалб этилган.\n"Ўзкўргазмасавдо" мажмуаси ëнидаги озиқ-овқат бозорига ўт кетди\n18 август куни кечқурун Тошкентдаги "Ўзкўргазмасавдо" мажмуаси ëнидаги озиқ-овқат бозори ҳудудида ëнғин чиқди. Озодликка ижтимоий тармоқлар орқали хабар йўллаган муштарийларимизнинг ëзишича¸ ҳозирда ëнғин бўлган ҳудудга бир неча ўт ўчирувчи бригадалар етиб келган. Ҳозирча ëнғин сабаблари номаълум.\nБеруний метро бекати яқинидаги озиқ-овқат бозорига ўт кетди


Қирғиз президенти: "Миллатни бўлишни истаётганлар ҳали ҳам бор" - BBC O'zbek\nҚирғиз президенти: "Миллатни бўлишни истаётганлар ҳали ҳам бор"\nImage caption ....Ўшда қонли воқеаларни хотирлаб маросимлар бўлиб ўтмоқда\nҚирғизистон жанубида 2010 йил 10 июнида бошланган қонли этник зўравонликларнинг 4 йиллик санасига бағишлаб чиқарган баёнотида Қирғизистон Президенти Алмазбек Атамбаев ҳали ҳам мамлакатни вилоятларга, миллатни эса қабила ва этник гуруҳларга бўлишни истаётган "кўп одамлар" борлигини айтган.\n"2010 йилда биз баъзилар оддий халқнинг кўз ёшидан ўз сиёсий манфаатларида фойдаланганига гувоҳ бўлдик. Ўч олувчилар ва миллатчилар дастагига таяниб улар қудратга келишга уриндилар", - деди қирғиз давлат раҳбари.\nУнинг айтишича, бу сиёсатчиларга Қирғизистон керак эмас ва улар халқнинг тақдири ҳақида қайғурмайдилар.\n"Фожеадан фойдаланиб қолиб, улар бошқаларнинг мол-мулкини тортиб ола бошладилар. Ўзларини халқнинг посбонлари қилиб тақдим қила туриб, улар энди ҳақиқатни бузиб кўрсатишмоқчи. Бу ҳақиқат эмас! Улар юз берган фожеадан манфаатдор эдилар. Қудратни қайта эгаллаш ва бойлик йиғиш каби хусусий манфаатлари йўлида улар ўз миллати ва мамлакатини сотиб қўйишди. Бугунга келиб бунинг бари аён бўлди", - деди у.\nПрезидент Атамбаев ўз баёнотида этник зўравонликлардан айнан ким манфаатдор бўлганини айтмаган. Бироқ, "қудратни қайта эгаллаш" дея у зўравонликлардан икки ой аввал Бишкекда юз берган инқилобда ағдарилган собиқ президент Қурманбек Бакиевни назарда тутаётган бўлса ажабмас.\nImage caption Атамбаев қонли можарони тўхтата олмагани учун халқаро танқидга учраган Роза Ўтинбоевадан президентликни меърос қилиб олган\nЖаноб Бакиев 7 апрелда ҳукуматдан ағдарилиши ортидан ўз она шаҳри бўлмиш Жалолободга қочганди.\nИюнь ойида Ўш ва Жалол-обод вилоятларида юз берган этник тўқнашувлар даврида Бакиев лавозимга тайинлаган Ўш ҳокими Мелис Мирзақматов ўзини минтақадаги миллатчи ва миллатпарвар раҳбар сифатида тақдим этди.\nҲюман Райтс Вотч инсон ҳақларини ҳимоя қилиш ташкилотига кўра, Қирғизистон жанубида юз берган қонли тўқнашувларда 400дан ошиқ одамлар ҳалок бўлган, минглаб одам жароҳат олган ва 2600та хонадон вайрон бўлган. Қарийб 100 минг этник ўзбеклар қўшни Ўзбекистондан вақтинчалик бошпана топганлар.\nТашкилотнинг ҳисоботига кўра, бир неча кун давомида Қирғизистон раҳбарияти қотилликларни тўхтатмаган ва маҳаллий халқни ҳимоя қилиш йўлида чора кўрмаган.\nАммо Президент Атамбаевга кўра, Қирғизистондаги халқларнинг сабр-тоқати ва саъй ҳаракатлари туфайли зиддият бартараф қилинган.\n"Юзлаб инсонларнинг ҳаёти асраб қолинди. Қирғизлар ўз уйларида ўзбекларни яширишди, ўзбек оилалари эса қирғизларга ёрдам беришди. Биз можаронинг мана шу икки этник гуруҳнинг вакиллари бирга яшаган маҳаллаларга тарқалишини бартараф қилишга муваффақ бўлдик. Бу бизнинг келажагимиз якдиллик ва тотувликда эканининг яна бир исботидир", - деди давлат раҳбари.\nImage caption Ўш ва Жалол-Ободда минглаб уйлар вайрон бўлган\nУнинг айтишича, фақат Қирғизистон халқининг ўзи мамлакат шимоли ва жанубида - Ўш, Жалол-Обод, Иссиқкўл ва Таласда тинчлик ва барқарорликни ўрната олади.\n"Халқ ҳар бир уйдан, ҳар бир кўчадан, ҳар бир қишлоқ ва шаҳардан бошланади. Шуни унутмайлик", - деди у.\nПрезидент Атамбаев, шунингдек, қирғизистонликлар 2010 йил июнь фожеасини унутмасликлари ва ундан ўзлари учун сабоқ чиқаришлари лозимлигини айтди. "Тинчлигимиз ва тотувлигимиз кўз қорачиғидек асралиши керак", - деди у.\nЭтник зиддият хавфи\nАйни дамда ҳукумат қошидаги этник гуруҳлараро муносабатларга масъул идора раҳбари Накен Касиев Қирғизистон бўйлаб этник можаролар чиқиши хавфига эга 100дан ошиқ жой аниқланганини айтган.\nЖурналистлар билан душанба куни ўтган учрашувда жаноб Касиев қишлоқ хўжалиги ишлари авжига чиққан мавсумда этник можаролар тез-тез юз бериши ва айни дамда доимий зиддият нуқталари ҳам мавжудлигини билдирди.\nУ ўз идораси ҳар бир вилоятда этник масалалар бўйича бўлимлар ташкил қилиб, маҳаллий хавфларни бартараф этиш йўлида ишлашини айтди.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Аллоҳ бандани олтин оловда синалгани каби имтиҳон қилади\nАллоҳ бандани олтин оловда синалгани каби имтиҳон қилади\nИсломнинг илк даврида маккалик мушриклар мусулмонларнинг бошига кўпдан кўп оғир савдоларни солди. Уларнинг зулми ҳаддан ошиб кетди. Шундан кейин асҳоблар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан “Эй Аллоҳнинг Расули, биз Аллоҳнинг йўлида бўла туриб бошимизга бундай оғир кунларнинг келишининг бирор ҳикмати борми?” деб сўрашди.\nУларнинг бу саволларига жавобан қуйидаги ояти карималар нозил бўлди:\n“Одамлар “иймон келтирдик” дейишлари ила имтиҳон қилинмай, тарк этилишларини ўйладиларми? (Иймон калимасини оғизда айтиш осон. Ҳар ким ҳам иймон келтирдим, деб айтавериши мумкин. Аммо тил билан айтилган калима дилдан чиққанми ёки йўқми, буни аниқлаш учун банда синов-имтиҳондан ўтиши керак);\nВа, батаҳқиқ, Биз улардан олдингиларни ҳам имтиҳондан ўтказганмиз. Бас, Аллоҳ, албатта, содиқ бўлганларни ҳам билажак, ёлғончиларни ҳам билажак. (Анкабут, 2,3)\nУшбу ояти каримадаги “фатанна” имтиҳон этдик калимаси айни замонда олтинни софлаштирмоқ учун бажарилган синов ишларидир. Олтинни тозалаб олиш учун у жуда катта иссиқликда куйдирилади. Иссиқлик 1064 даражага чиққанидан сўнг олтин эрий бошлайди ва унинг ичидаги бегона моддалар кўпириб юқорига чиқиб қолади. Ана ўша кўпик олиб ташланганидан сўнг бағри куйган олтин соф бир жисмга айланади. Ана шу олтин 99.9. нав (проба) олтиндир.\nШиддатли имтиҳоннинг маъноси шу. Олтин устидан бир-икки сув қўйиш ёки бир-икки болға уриш билан тозаланмайди. Чунки нопокликлар, бегона моддалар унинг ичкарисига уннаб кетган. у қадар ичкарига эса олтинни жуда катта иссиқликда эритмасдан етишиб бўлмайди.\nУшбу ояти карималар имон ҳақида бўлгани сабабли имон ҳам инсоннинг ботинида экани эътиборга олинади. Инсон ботинидаги энг муҳим жавҳарни шубҳалардан, гумонлардан, васвасалардан, поклаб олиш учун эса уни эритиш керак. Бунинг учун куйдирувчи оташ керак бўлади.\nАна шу оташнинг тафти 1064 даражага етгунга қадар қалбаки олтинлар эриб кетади, соф олтиннинг таркибига кириб олган бегона жисмлар куйиб кулга айланади. фақат соф олтингина тобига келади. Ичимизга жойлашиб олиб кўнглимизни роҳатсиз этадиган, ҳатто ўзимиз билмаган нарсалардан васвасага соладиган нарсалардан биз қандай қутулиб оламиз? Албатта, бунинг учун олтин каби катта иссиқликка, машаққатларга сабр этсак, синовларга бардош бера олсак, имонимизни поклаб олишга эришамиз, яъни соф олтинга айланамиз.\n108 марта ўқилган.


Dangara.uz - Ҳукумат солиқ маслаҳатчилари тўғрисидаги низомни тасдиқлади\n2021-11-15 16:16:22 38\nҲукумат қарори билан солиқ тўловчилар ихтиёрий тугатилганда солиқлар бўйича хулоса бериш ҳуқуқига эга бўлган солиқ маслаҳатчилари ташкилотлари рўйхатини юритиш ва солиқ тўловчилар ихтиёрий тугатилганда солиқларга доир хулосаларни бериш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланди.\nАдлия вазирлиги хабарига кўра, низомга мувофиқ қуйидаги солиқ маслаҳатчилари ташкилотлари рўйхатга киритилади: ташкил этилганидан бошлаб бир йилдан ортиқ муддат давомида фаолият олиб бораётган ташкилотлар; штатида камида бир йиллик солиқ маслаҳатчиси стажига эга бўлган солиқ маслаҳатчилари мавжуд бўлган ташкилотлар.\nМазкур солиқ маслаҳатчилари ташкилотлари солиқ тўловчилар ихтиёрий тугатилганда уларга солиқлар бўйича хулоса берувчи солиқ маслаҳатчилари ташкилотлари сифатида рўйхатга киритилишини сўраб Солиқ маслаҳатчилари палатасига мурожаат қилади.\nПалата мурожаатни 3 иш кунида ўрганиб чиқади. Палата томонидан солиқ маслаҳатчилари ташкилотларини рўйхатга киритиш тўғрисида хулоса қабул қилинганда шу асосда уларнинг рўйхати шакллантирилади.\nШунингдек, Давлат солиқ қўмитасига ДХМдан ихтиёрий тугатиш жараёнида турган солиқ тўловчилар ҳақида тушган маълумотлар шу куннинг ўзида дастур орқали ўрганиб чиқилади. Ҳар 10 кунлик маълумотлар умумлаштирилган ҳолда солиқларга доир хулоса бериш орқали ихтиёрий тугатилиши мумкин бўлган солиқ тўловчилар рўйхати шакллантирилади.\nЙиллик айланмаси охирги уч йил мобайнида 1 млрд сўмгача бўлган солиқ тўловчилар (таваккалчилик даражаси юқори бўлган солиқ тўловчилар бундан мустасно) солиқларга доир хулоса бериш орқали ихтиёрий тугатилиши мумкин бўлган солиқ тўловчилар рўйхатига киритилади. Солиқ тўловчиларга солиқларга доир хулоса бериш орқали ихтиёрий тугатиш тўғрисидаги хулоса шартнома тузилган кундан бошлаб 30 кундан кечиктирмай тақдим этилиши лозим.


Пойтахтимиз меҳмонлари ҳамда халқимизнинг қутлуғ қадамжоларидан бирига айланган Темурийлар тарихи Давлат музейи, Олимпия шон-шуҳрати музейи, “Қатағон қурбонлари хотираси” музейи, Термиз археология музейи, Амир Темур номидаги Шаҳрисабз моддий маданият тарихи музейи каби масканларда Ўзбекистоннинг бой тарихи, маданияти ҳамда санъати ҳақида ҳикоя қилувчи экспонатлар ўрин олган. Музейларда турли фанларга оид очиқ дарслар ўтказиш ҳам анъанага айланган. Хусусан, Ўзбекистон тарихи давлат музейида “Болалар экспозицияси” ташкил этилган бўлиб, унда қадимги ашёларнинг ясалган нусхаларини кўриш мумкин. Геология музейида эса “Ёш геолог” тўгараги фаолияти йўлга қўйилган. Унда табиий бойликларга қизиққан мактаб ўқувчилари қатнашади. Улар музей мутасадди ходимлари томонидан мунтазам равишда табиат қўйнига олиб чиқилади ва турли минерал тошларни топиб, бир жойга жамлайдилар. Махсус мусобақа ўтказилади ҳамда иштирокчилар музей маъмурияти томонидан рағбатлантириб борилади. Булар ёшларнинг тарихимизни, қадриятларимизни, она-табиатимизни кенгроқ билишига катта туртки беради.\nТемурийлар тарихи Давлат музейи залларида Ўзбекистон тарихининг “Олтин саҳифалари” деб эътироф этилган Амир Темур ва темурийлар даври тарихи, санъати ҳамда маданияти музей залларидаги ноёб экспонатлар, деворлардаги маҳобатли миниатюралар ёрдамида ифодалангани эртамиз эгаларида катта қизиқиш ва таассурот уйғотмоқда. “Жаҳон хазиналаридаги темурийларга оид жавоҳирлар” номли кўргазмадан чет эл музейларида ҳамда кутубхоналарида сақланаётган, темурийлар даврига оид ноёб амалий санъат буюмлари, нодир қўлёзмаларнинг нусхалари, фотолари ҳам ўрин олган. Ушбу кўргазма ҳам томошабинларни ўзига жалб этиб келаяпти.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 11 июлдаги “Давлат музейларининг болалар ва уларнинг ота-оналарига очиқлигини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори томошабинларнинг музейларга ташрифини янада кенгайтирди. Гап шундаки, ҳар ҳафтанинг сешанба ҳамда жума кунлари, қолаверса, ҳар йили сентябрь ойида бўладиган “Музейлар ҳафталиги” давомида ота-оналар ўзларининг фарзандлари билан юртимиздаги музейларга бепул киришлари мумкин.\nМузейлар маънавият ва маърифат маскани ҳисобланади. Шундай экан, мактаб, маҳалла фаоллари билан боғланиб, халқимизнинг, айниқса, ёшларнинг музейларга кўпроқ ташриф буюришларини таъминлаш соҳа ходимлари ҳамда мутасадди ташкилотлар олдида турган муҳим вазифалардан биридир. Чунки махсус сўровномалар ўтказилганда, айрим ҳамюртларимиз музейларга умуман бормаганликлари ва ҳатто, юртимизда ана шундай музейлар борлигини билмасликлари маълум бўлди. Бундай ҳолат эса тарғибот тадбирларини кучайтиришни талаб этади.\nОчиғи, музейларимиз истиқболли режаларни амалга оширишда соҳа мутахассисларини кутмоқда. Яъни музейшунослар малакасини юксалтириш, халқаро тренинглар, семинарлар, кўргазмалар ташкил этиш, видеороликлар, мультимедиалар яратиш, шаҳар кўчаларида музейларимизни реклама қиладиган плакатларнинг ва ҳар бир музейнинг ўз бренди бўлиши, хориж музейларидаги Ўзбекистон тарихига оид миллий меросимизни юртимиз музейларида тарғиб қилиш ғоят долзарб масалалардир. Бундан ташқари, келгусида Ўзбекистон этнографияси миллий музейининг ташкил этилиши ҳам мамлакатимизга сайёҳлар оқимини янада кенгайтиришга замин яратади, деб ўйлаймиз. Сабаби, ўзбек миллий этнографияси, урф-одатлари, либослари, анъаналари доимо дунё аҳлини ўзига жалб қилиб келган.\nЮртимизга ташриф буюраётган сайёҳ биринчи галда халқимизнинг тарихи, маданияти, санъати, миллий анъаналари билан қизиқади. Шундай экан, музей туризмини ривожлантириш учун замонавий технологиялардан фойдаланиш, ёшларимизни тарихнинг “тирик гувоҳлари” дея ном олган экспонатлар, узоқ мозий даврларини тараннум этадиган миниатюралар, фотолар билан таништириш орқали уларда аждодлар билан фахрланиш туйғусини кучайтириш ғоят муҳим. Зеро, музейларимизда шундай замонавий, мазмундор кўргазмалар ташкил этишимиз керакки, улар фақатгина “ҳисобот” кўргазмалари эмас, балки томошабинлар ўзлари истаб ташриф буюрадиган маънавий-маърифий масканга айлансин.\nДавлат музейи катта илмий ходими, тарих фанлари номзоди, музейшунос.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Буюк тарих, бебаҳо мерос\tЭл-юрт ардоғидаги шоира »


Ўзбекистон халқ артисти Дилбар Икромова билан дилдан суҳбат!\n“АВВАЛИГА СОТТИ РОЛИНИ РАД ЭТГАНМАН”\nЎзбек аёли мукаммал инсон, латиф ва назокатли, меҳрибон ва оқкўнгил. У муштипар она, меҳрибон рафиқа, фидойи ҳамкасб, етук олима, малакали ходима... Бу рўйхатни истаганча давом эттириш мумкин. Аёлнинг таърифи олам-олам сўзларни бағрига сингдира олади. Бугунги қаҳрамонимиз гўзал таърифларга, илиқ муҳаббатга ва чексиз ҳурматга лойиқ бағрикенг инсон, профессионал актриса, Ўзбекистон халқ артисти Дилбар Икромова қалб ва касб сирларини сиз билан ўртоқлашади.\nДилбар опа қачон ва қаерда туғилгансиз? Болалагингизни бир эсласангиз.\nМен асли Тошкент шаҳрининг Ўрдасиданман. 1947 йили 17 июль куни туғилганман. Болалигимдан шўх эдим, телевизор кўришни ёқтирардим, дугоналарим билан ҳам телевизордаги қаҳрамонлар ҳақида гаплашардик. Вақт қўйнида аста катта бўлдим. Санъат йўлини танлашимга онам раҳматли қарши бўлганлар. Улар бироз қаттиққўлроқ инсон эдилар. Ўша вақтларда қизларни актриса бўлиши қийин эди. Шунинг учун онам роҳатдан кўра бу қийинчиликлар тўла йўлни танлашимга қарши бўлган бўлсалар ажаб эмас. Отам эса қўллаб-қувватлаганлар.\nМактабни аъло баҳоларга битириб, аввалги Тошкент театр ва рассомчилик институтининг “Драматик театр ва кино актёрлиги” бўлимига ўқишга кирдим. Устозларим маҳоратли педагоглар Иза Исаева, Нина Тимофеева ва бошқа кўплаб инсонлардан сабоқ олдим. Учинчи курсда ўқиб юрганимда мени театрга “Бой ила хизматчи” спектаклига ролга таклиф қилишган. Иза опа мени қўллаб-қувватлаганлар. Режиссёр Анатолий Хўжаевнинг репитицияларига тинимсиз қатнаганман. Ўша вақтда Теша Мўминов, Малика Иброҳимова, Дилором Каримова театр қошидаги қўшимча актёрлик таркибига кирганмиз. Ҳатто ойлик маош ҳам олардик. Ўзбек театрининг дарға актёрлари Олим Хўжаев, Сора Эшонтўраева, Шукур Бурхонов, Яйра Абдуллаева каби буюкларни ижроларини кўрганмиз, ҳар гал томошаларда ҳаяжондан жўшиб кетар эдик. Катта саҳнадаги илк ролим ўша “Бой ила хизматчи” спектаклидаги ижроим бўлган. Ҳозир мана шу воқеага ҳам эллик йил бўлибди.\n“Чимилдиқ” том маънодаги миллий асар бўлиб, сизнинг ижодий репертуарингиздаги омадли дебоча ҳисобланади. Мана, орадан неча йиллар ўтиб, пьеса яна қайта саҳналаштирилди. Янги талқиндан кўнглингиз тўлдими?\nЎзбекистон халқ артисти Турғун Азизов бу спектаклни жонлантиришда момо ролига яна мени таклиф қилдилар. “Дилбархон, бу роль барибир сизники, сиздан бошқаси эплолмаса керак”, деб айтдилар. Орадан анча вақт ўтди. Инсоннинг дунёқараши, характери, фикрлаши ҳам ўзгариб, теранлашиб боравераркан. Момони биринчи ўйнаганимда оғирроқ, босиқроқ феълда чиққан бўлсам, энди шаддодроқ, хушчақчақ қиёфада ўйнашга уриндим. Ҳаётда инсон бошида катта синовлар бўлади, асарда ҳаётий синовларга аёл киши ёлғиз бардош бера олиши қийинлиги, ёнида умр йўлдоши бўлиши, никоҳнинг мустаҳкамлиги чимилдиқ остонасидан бошланиши кўрсатилади. Ҳақиқатан, халқимиз доимо томошани илиқ кутиб олишган. Спектакль неча йиллар давомида аншлаг бўлиб турди. Бош роль ижрочилари Абдурайим Абдуваҳобов, Мадина Мухторовалар билан жуда кўп ўйнаганмиз. Энди янги талқинда Нигина Анорбоева, Аваз Қодировларнинг маҳоратли ижросини кўрасиз. Асарни бадиий кенгаш ҳам жуда яхши баҳолашди, ўйлайманки, бу “Чимилдиқ” ҳам илгариси каби саноқсиз кўнгиллардан жой эгаллайди.\nСўнгги вақтларда “Ўзбекча рақс”дагидек ёрқин ижролар ижодингизда кузатилмаяпти?\n“Ўзбекча рақс”ни ҳам Турғун ака менга пьесани узатиб, ўқиб кўришимни сўрадилар. Туни билан ўқиб, роса йиғлаганман. Мен бу асарни бунчалик аншлаг бўлиб кетади деб ўйламагандим. Аммо халқ мароқ билан томоша қилди, ҳали ҳамон репертуардан тушмай келмоқда.\nМазкур асарда ўзбекнинг бағрикенглиги, меҳмоннавозлиги эътироф этилган. Қаҳрамонимнинг тақдири жуда қизиқарли, она рус миллатига мансуб русийзабон қизни келин қилишни истамайди, бироқ воқеалар ривожида ҳаммаси ўзгаради. Урф-одатлар, қадриятлар ҳам тараннум этилади.\nБундай ижроларни камайиб бораётгани драматик асарларнинг тақчиллиги билан боғлиқ бўлса керак. Яхши асарларни ижодкорлар доим кутиб қолишган.\nКино санъати ҳам ижодингизда муҳим ўрин тутади. Аммо сўнгги вақтларда кўпинча эпизодик ролларда қолиб кетмоқдасиз?\nНазаримда, ёш режиссёрлар бизни у қадар билишмайди. Балки профессионал сценаристлар камайиб кетгандир. Ҳозир кичкина аппаратларда ҳам, қўл телефонларда ҳам фильм олишмоқда (куйиниб гапирди). Бу дилингизни бироз ғаш қилади. Эсласам, “Келинлар қўзғолони” фильми учун ўнтагача актриса билан проба топшириб, ютиб чиққанман. Суратга олиш майдони ҳақиқий маҳорат майдони эди. Ўшанда ҳақиқий синов фурсати бўлган.\nКинонинг ривожланиши маблағ билан ҳам боғлиқ. Ҳомийлар буюртма қилишади, ижодкорлар ишлайди. Бунга ҳеч эътироз йўқ.\nТан оламан, экранда актриса сифатида катта ёшда омадим келди. Сотти роли мен учун халқнинг кўнглидан жой олишимда туртки бўлди. Мана шундай роллар бўлишини умид билан кутаман. Халқ тилида айтгандек: “бир кўришлик фильмлар”да ўйнашни истамайман.\nАйнан қайси режиссёрлар билан ишлашни ёқтирасиз?\n“Ёлғиз ёдгорим” картинасида режиссёр Собир Назармуҳаммедов билан мазза қилиб ишлаганман. Собир ака ҳар тарафлама маҳоратли, талабчан ижодкор, ишига файласуфона ёндашадилар. Яхши сценарий бўлса албатта фильм оладилар. “Чаёнгул” картинасида ҳам роҳатланиб ишлаганмиз. Ҳар дублда юрагим тўлиб, йиғлаб ўйнаганман. Шу вақтгача ўзбек санъатининг дарға режиссёрлари Мелис Абзалов, Шуҳрат Аббасов, Зулфиқор Мусоқовлар билан ишладим. Тан олиб айтаманки, актёрнинг бахти театрда ҳам кинода ҳам маҳоратли режиссёрлар билан ишлай олишидадир. Мен ана шундай бахтли актрисаларданман.\nСизга кўпроқ мунис она роллари ярашади. Салбий персонажларни ҳам яратгансиз. Айтинг-чи, халқ орасида ролларингизга нисбатан эътирозлар бўлганми?\nБир куни катта йўлда нотаниш киши мени тўхтатиб салом берди-да, “опажон мен прокурор бўлиб ишлайман, сизни ҳурмат қиламан. Илтимос ёмон ролларни ўйнаманг, биз сизда момо сиймосини, мушфиқ онани кўриб ўрганиб қолганмиз”, деди. Мен айтдимки, “укажон актёр роль танламайди, салбий роллар ҳам ўйнайман”, деб кулиб қўйгандим. “Ойқиз эртаги” фильмида ёш режиссёр Акбар Бектурдиев билан ишлаганман, жодугарни ролини ўйнаганман. Тўғриси, бу ижро ижодимда ўзим учун ҳам катта бурилиш бўлди.\nДилбар опа, фикрингизча, актёрни ким кўпроқ кашф қилади, режиссёрми ёки актёрми?\nРежиссёр кашф қилади. Драматург фақат ёзади, олиб келади, баъзи жойларини ўзгартириши мумкин, аммо режиссёр рольни яратишда актёрга топшириқ юклайди, янги қиёфа яратади.\nМасалан, “Келинлар қўзғолони” фильми учун Сотти ролига актёр излаб Мелис ака театрга келганлар. Тақдир тақозоси билан репертуардаги спектакль эмас, менинг ижроимдаги бошқа спектакль қўйилган. Натижада Мелис ака мени кўриб, фильмга таклиф қилганлар. Бу тақдир тасодифи менинг бахтим бўлди. Аввалига кинога ўтишни сира истамагандим, бироқ омад экан, экрандаги Сотти меники бўлиб қолди.\nВақт сизга қанча раҳбарларни кўрсатди. Ҳозирги театр раҳбариятидан қай даражада миннатдорсиз?\nРаҳбаримиз Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Фатхулла Маъсудов, ўзига яраша талабчан, фидоий инсон. Асосийси, у ҳам ижодкор, бизларни яхши тушунади. Қабулига қандай масалада кирсак, доим ҳал қилиб беради.\nВақтида кўп раҳбарлар билан ишладик, Мусабеков, Ёқуб Аҳмедов кабилар ҳам театр ривожи учун жон куйдиришган. Мен шахсан Ёқуб акадан ҳам чексиз миннатдорман. Бу саволингиз бежиз эмас, чунки жамоани ижодий гуркираб яшнашида раҳбарнинг ўрни беқиёс. Академ театримиз бу борада омадли десам янглишмайман.\nХалқимиз доимо асл санъат билан ошно бўлишини тилайман. Иймон, инсоф, меҳр бизларни сира тарк этмасин. Нурли манзилларда бахтиёрликда учрашиб юраверайлик!\nБарча хостлар ..... 1780844