I. Оксиллар биокимёси оксиллар ва уларнинг функцияси\nжүктеу/скачать 2.93 Mb.\nОКСИЛЛАРНИНГ МОЛЕКУЛЯР МАССАСИ.\nОКСИЛЛАР МОЛЕКУЛАСИНИНГ ШАКЛИ ВА УЛЧАМИ.\nГЛОБУЛЯР ВА ФИБРИЛЛЯР ОКСИЛЛАРИ.\nОКСИЛЛАРНИНГ ФИЗИК ВА КИМЕВИЙ ХОССАЛАРИ.\nОКСИЛЛАРНИНГ БИРЛАМЧИ СТРУКТУРАСИ.\nОКСИЛЛАРНИНГ ИККИЛАМЧИ СТРУКТУРАСИ.\nОКСИЛЛАРНИНГ УЧЛАМЧИ СТРУКТУРАСИ.\nОКСИЛЛАРНИНГ ТУРТЛАМЧИ СТРУКТУРАСИ.\nI. Оксиллар биокимёси\nОКСИЛЛАР ВА УЛАРНИНГ ФУНКЦИЯСИ.\nШвед химики И.Я.Берцелиус 1938 йилда азот сакловчи органик бирикмаларни усимлик ва хайвон тукималаридан ажратиб олиб уни протеинлар деб номлаган (грекча protos - бирламчи - мухим демакдир).\nХозирги адабиётларда азот сакловчи юкори молекулали бирикмаларни оксиллар дейилади. Оксил термини - тухум оксилини киздирилганда ок ранг хосил булишига асосланган. Оксиллар хар кандай тирик организм тукимасининг асосли кисми хисобланиб тукимада буладиган хар хил жараёнларда мухим ахамиятга эга.\nОксил инсон организмини массасини 25% гача, куритилгандан кейин эса 45-50% ни ташкил килади. Оксилларнинг турли орган ва тукималардаги микдори турлича булади. Оксил инсон ва хайвон организмларда куйидаги вазифаларни бажаради.\nСтруктуравий фкнкция – барча тукималар, хужайралар ва органоидлар оксилдан ташкил топган.\nКаталитик функция – организмдаги биокатализаторлар ферментлар оксил табиатига эга ва барча биокимевий реакция содир булишини бошкарадилар, яъни реакциялар тезлигини маълум тартибда боришига ва бошкарилишига имкон беради.\nЭнергетик функция – оксиллар ошкозон ичак трактида парчаланиб оддий аминокислоталар шаклида сурилади. Аминокислоталарнинг маълум кисми оксидланиб энергия хосил килади.\nТранспорт вазифаси. Оксиллар сувда, конда яхши эрийдиган хусусиятга эга ва сувда, конда эримайдиган моддалар билан комплекс хосил килиб уларнинг эрувчанлигини таъминлайди. Масалан еглар, егда эрийдиган витаминлар, гормонларни. Кон плазмаси оксиллари альбумин ва глобуминлар ёг кислоталар, липидлар, темир, мис каби ионларни ташийди.\nКискарув функцияси – мушак оксиллардан ташкил топган. Уларни ташкил килувчи актин, миозин, тропонинлар кискарув кобилиятига эга. Бундай оксиллар мускуллар таркибига кириб механик иш бажаришда катнашади.\nХимоя функцияси. Организмга тушган бегона оксиллар, вирус лар, бактериялар токсинлари антигенлар деб хисобланади ва уларга карши химоя оксиллар антителолар хосил булиб антигенлар билан бирикиб зарасизлантиради.\nКон плазмасидаги фибриноген ва тромбин оксиллари кон куюкланишида иштирок этиб организмни турли жарохатланиш содир булганда кон йукотишдан саклайди.\nТаянч вазифасини бажаради. Тери, суяк, тирнок, соч, пай, тогай, жун, ипак оксиллардан ташкил топган ва таянч вазивасини бажаради..\nБошкарув вазифаси. Баъзи бошкарув моддалар гормонлар оксил табиатига эга. Масалан: инсулин гормони, юкори биологик актив моддалар булиб модда алмашинувида бошкарувида иштирок этади\nИрсий вазифаси. Ирсий ахборотни сакловчи хромасомалар мурракаб оксиллар нуклеопротеидлардан иборат.\nОксилларнинг элементар таркиби.\nОксилларнинг элементар таркиби куйдагича: углерод 50,6 - 54,5% ни ташкил килади, кислород 21,5-23,5%. . Оксил молекуласида азот микдори доимий булади ва уртача 16% ташкил этади Бу элементлардан ташкари оз микдорда фосфор темир, рух, мис, марганец, магний ва йод учрайди. Шу микдордан фойдаланиб плазмадаги оксил микдорини аникланади. Оксиллар кислота, асос ва фермент ёрдамида гидролизланганда аминокислоталар хосил булади.\nОксилларнинг аминокислота таркиби ва аминокислоталарнинг синфланиши.\nОксиллар таркибига 20 хил аминокислоталар киради. Бу аминокислоталар L-катор аминокислоталари хисобланади. Оксил молекуласидаги аминокислоталар куйидаг гурухларга булинади:\nСтруктураси буйича аминокислоталар 3 синфга булинади: алифатик, ароматик ва гетероциклик.\nЭлектрокимевий хоссалари буйича аминокислоталарни куйидаги уч синфга булиш мумкин: нордон, нейтрал ва асосли хоссага эга булган.\nБиологик ва физиологик функцияси буйича аминокислоталар алмашинадиган ва алмашаолмайдиган синфларга булинади.\nАлмашиб булмайдиган аминокислоталар инсон танасида бошка моддалардан синтезланмайди. Улар асосан озик-овкат таркибидан кабул килинади. Бу синфга куйидаги 8 та аминокислота киради: валин, лейцин, треонин, лизин, метионин, фенилаланин ва триптофанлар киради.\nКисман алмашадиган аминокислоталар инсон танасида кам микдорда синтезланади. Шунинг учун бу аминокислоталарни инсон кисман озик-овкат оркали кабул килиб туриши лозим. Бу аминокислоталарга аргинин, тирозин, гистидинлар киради.\nАлмашаоладиган аминокислоталар инсон танасида етарли даражада углевод, ва бошка аминокислоталар метаболитларидан синтезланади. Бу аминокислоталарсиз инсон танасида биокимевий жараёнлар узок вакт бузилмайди. Буларга глицин, аланин, серин, цистеин, пролин, цистин, аспарагин ва глутамин кислоталар киради. Аминокислоталар кимёвий жихатдан амфотер электролитлар дейилади. Сувда эриганда эритмада диполь ва гидрат кобиги хосил килади.\nГлициндан бошка хамма аминокислоталар оптик актив моддалар булиб, улар фазовий изомер ёки стериоизомер холда булади ва D, L-изомер холда учрайди. Аминокислоталарнинг D ва L изомерлари фазовий изомер булгани сабабли модданинг кузгудаги куринишига ухшаш булади.\nD-катордаги аминокислоталар оксил таркибида учрамайди. Улар антибиотик ва бактерия таркибидан топилган.\nХозирги пайтда барча оксиллар молекуласида айрим аминокислоталар куп микдорда учрайди. Масалан: протаминда 85% - аргинин, фибринда - 50% - глицин, коллагенда пролин, оксипролин ва лизинлар куп микдорда булади. Биокимеда аминокислоталарни кискартириб бош уч харфи билан ёзиш кабул килинган. Масалан: ала, гли, три, лиз, гис ва хокозо.\nОксиллар юкори молекулали биополимерлар булиб молекуляр массаси бир неча минг ва миллион дальтон атрофида булади.\nОксилларнинг массаси турли усуллар билан аникланади. Масалан ультрацентрафугирлаш, гельфильтрация ва электрофорез усуллари. Айрим оксилларнинг молекуляр массаси куйидаги дальтонга тенг булади.\nКон зардоб альбумини\nКон зардоб глобулини\nМасса бирлиги дальтон (Да) водород атом массасига тугри келади. (1,0000). Масса бирлиги килодальтон (кДа) 1000 дальтонга тугри келади. Купчилик оксилларнинг массаси 10 дан 100 килодальтонга тенгдир.\nОксил молекулаларининг шакли ультрацентрифугаллаш, рентгенструктура анализи асосида ёки электрон микроскопда аникланади. Текширишлар шуни курсатдики оксил молекулалари хар уч улчами буйича ассиметрик моддалардир.\nАйрим оксиллар молекуласи глобуляр (шарсимон) шаклида, купчилиги эса фибриляр (ипсимон) холда булади. Масалан: эластин оксил молекуласини диаметри 70 нм булиб овал шаклда, гемоглобин оксилини диаметри 220 нм булиб озгина чузинчок шаклда, миозин молекуласини диаметри 100 нм булиб узунлиги минг ангстремга тенг. Шундай килиб миозин оксили толасимон булади.\n?ГЛОБУЛЯР ВА ФИБРИЛЛЯР ОКСИЛЛАРИ.\nТабиий оксиллар молекуляр шаклига караб 2 гурухга булинади: глобуляр ва фибриляр. Фибриляр оксилларининг молекуласи ипсимон булиб узунлиги диаметрига нисбатан 100 марта купрокдир.\nГлобуляр оксил молекуласи сферик шаклга эга булиб унинг узунлиги диаметрига караганда 3-10 марта ошикдир.\nФибриляр ва глобуляр оксилларининг хоссаси хар хил булади. Айримлари сувда ва туз эритмаларида эрийди. Купчилиги сувда эримайди. Фибрилляр оксилларга - миозин, ипак, фибриноген, коллаген ва эластинлар киради. Оксиллар шаклига караб шарсимон, купчилик глобуляр оксиллари эса думалок, эллипс шаклда, яна бир хиллари эса таёксимон буладилар.\nОксиллар оптик актив моддалар булгани учун улар кутбланган нур сатхида маълум бурчак хосил килиб буради. Оксил эритмалари ёруглик нурини синдириш, таркатиш, ультрабинафша нурларини ютиш кобилиятига эга. Оксилларнинг бу физик хоссасидан фойдаланиб уларнинг микдорини, молекуляр массасини ва бошка курсаткичларини аниклаш мумкин. Оксилларнинг молекуляр массаси юкори булганлиги учун эритилганда коллоид эритмалар хосил килади. Оксиллар сувда эриганда сувнинг кутбли молекулалари оксил зарядига карама-карши жойлашиб сув кобиги хосил килади. Оксилнинг сувдаги заррачалари диаметри 0,001 мкм дан юкори булгани учун коллоид эритма хосил булади ва ёруглик сочиш (Тиндаль эффекти) хусусиятига эга булади. Оксиллар молекуласи хайвон ва инсон мембранасининг майда тешиклари оркали ута олмайди.\nОксилларнинг бу хоссасидан фойдаланиб ярим утказгич мембраналар ёрдамида улардаги кичик молекулали моддалардан тозалаш мумкин. Бу усулни диализ дейилади.\nГидрофил коллоидларнинг энг мухим хусусиятларидан бири гель хосил килишдир. Коллоид заррачалари узаро ёпишиб турсимон говак структура хосил килади. Хосил булган структура бушликларига сув молекулари йигилиб оксилни турли даражада буктириши мумкин.\nОксилларнинг молекуласида -NH2 ва СОО- гурухлари борлиги амфотерлик хоссасини намоён килади. Оксил молекуласида эркин карбоксил гурухи кислотали, аминогруппа эса асосли хоссасини намоён килади. Уни куйидагича ифодалаш мумкин.\nОксил Молекуласини заряди таркибидаги зарядланган аминокислоталарга боглик. Моноаминомонокарбон аминоксилоталар оксил млекуласига нейтрал заряд белгилайди. Аксинча, моноаминодикарбон аминокислоталар оксил молекуласини манфий зарядлайди. Диаминомонокарбон аминокислоталар оксил молекуласини мусбат зарядлайди.\nОксил молекуласининг зарядланган заррачаларининг йигиндиси билан белгиланади. Бир вактда манфий ва мусбат заряд саклаган оксиллар иони амфотер хусусиятга эга.\nЭркин карбоксил группанинг диссоцияланиш даражаси аминогруппана нисбатан озгина юкори булганлиги учун бу функционал группаларнинг микдори тенг булганда оксил молекуласининг заряди манфий булиши мумкин.\nЭритмадаги водород ионлари концентрациясини, яъни мухитнинг рН курсатгичини узгартириш оркали оксил молекуласидаги амино ва карбоксил гурухларнинг диссоцияланишини кучайтириш ёки пасайтириш мумкин.\nЭритма рН курсаткичининг узгартириш йули билан оксил молекуласининг зарядини нолга келтириш мумкин бунда оксиллар электр майдонида анод еки катод томон харакатлана олмайди. Бу холат оксилнинг изоэлекрик нуктаси дейилади. Оксил изоэлектрик холатда булган эритманинг рН курсаткичини шу оксилнинг изоэлектрик нуктаси (И.Э.Н.) деб аталади. Оксиллар изоэлектрик нуктада энг бекарор холатда булади. Турли таъсирлар ёрдамида оксиллар эритмадан жуда осон чукмага тушади. Шу усул билан турли биологик аралашмалардан оксилларни тоза холда ажратиб олинади. Яъни изоэлектрик нуктада оксилни чуктириш кулай хисобланади. Баъзи оксилларнинг изоэлектрик нуктаси куйидагича булади:\nОксиллар зарядига караб электр майдонига турли кутбларга харакатланишига электрофез дейилади.\nЭлектрофез ёрдамида оксиллар аралашмасидаги оксилларни (аминокислотларни) бир-биридан ажратиш мумкин. Эритмадаги оксил молекулалари нейтрал булса тузларнинг юкори концентрацияли эритмалари таъсирида узининг сув кобигини йукотиб чукмага туширилади. Хосил булган чукма тоза эритувчига яримутказгич мембрана оркали ажратиб олиш мумкин ва шиндан сунг туздан ажралган оксил кайтадан эрийди.\nТузлар эритмаси таъсирида оксилларининг чукишини уларни тузланиш дейилади. Тузлар ёрдамида оксилларни чуктирилганда оксилларни физик ва биологик хоссалари сакланиб колади. Шу хоссасидан фойдаланиб аралашмаларидан тоза холда оксилларни ажратиб олинади. Альбуминлар аммоний сульфат тузининг тула туйинган эритмасида чукмага тушади.\nГлобулинлар эса ярим туйинган аммоний сульфат эритмасида чукади.Тузланиш усули билан оксиллар фракцияларни ажратиб олиш фармация саноатида кенг кулланади.\nРус олими А.Я.Даниловский ва немис биохимиклари Э.Фишер, Э.Абдерхальден ва бошкалар томонидан оксил молекуласидаги аминокислоталар узаро пептид (-СО-NH-) боги ёрдамида бирикиб полипетид хосил килиши аникланган. Шунга асосан икки молекула аминокислотадан дипетид хосил булади.\nДипетид молекуласидаги эркин амино ёки карбоксил гурухлари яна учинчи аминокислота молекуласини бириктириб трипетид хосил булади.\nТрипетидга яна бир молекула аминокислота бирикиб тетрапептид, бешинчи аминокислота бирикиб пентапептид хосил булади. Шу йул билан гексапептид ва полипептидлар хосил булиши мумкин.\nОксил молекуласини тузилиши тугрисида жуда куп гипотезалар таклиф килинган. Булардан купчилик биохимиклар полипептид назариясини кабул килганлар.\nПолипептид назариясини биринчи булиб 1902 йилда рус олими Даниловский ва немис олими Э.Фешер томонидан яратилган. Бу назарияга биноан оксил молекуласи аминокислоталарни узаро пептид боги ёрдамида бирикиб полипептидлардан ташкил топган. Бу назарияни исботлаш учун Э.Фишер ва Абергалден синтетик полипептидлар тайёрлаб уларни физико-кимевий хоссаларини урганган ва синтетик полипептидлар ва оксиллар уртасида ухшашлик борлигини аниклашган.\nАминокислота колдикларида эркин холда амин, карбоксил, гидрооксил, фенол, амид ва бошка группалари мавжуддир. Шу сабабли бу группалар полипептид занжирларининг фазовий конфигурациясига (шаклланишига) жуда катта таъсир курсатади.\nХозирги вактда оксилларнинг турт хил структура даражаси борлиги аникланган.\nОксилларнинг бирламчи структура деб аминокислоталарни полипептид занжирида кетма-кет жойланиш тартибига айтилади. Оксилнинг бирламчи структура аминокислоталарнинг сифат ва микдорига боглик булади.\nБирламчи структура асосини петид боглари ташкил этади.\nПептид богларининг узига хос хусусиятлари булиб яъни улардаги хамма атомлар боглари бир текисликда булади. Улар икки хил шаклда яъни кето хамда енол шаклларида булади.\nУндан ташкари аминокислоталар цис- ва транс- изомер шаклда хам учрайди. Фазода аминоксилоталар уз аро водород боги хосил килиш хоссасига эга. Оксил молекуласида полипептид занжирининг -NН2 тутган охирига N охири ва -СООН тутган охирига эса С-охири деб аталади.\nN - охирловчи аминокислота колдигини Сангер ва Эдман усуллари буйича оксил динитрофторбензол (ДНФБ) билан реакцияга киритилади. Бу реактив эркин холдаги аминогурух билан реакцияга киришади ва ДНФ - оксил бирикмасини хосил килади.\nХосил булган ДНФ-оксил гидролизланганда N-охирги аминокислота колдиги ажралиб чикади. Шундай килиб оксилнинг бирламчи структурасини урганиш мумкин.\nЭдман усули буйича оксил фенилизотиоционат реактиви билан реакцияга киритилади. Фенилизотиоцианат оксилининг N -охирги аминокислотаси билан бирикади.\nХосил булган бирикмага сувсиз НСL таъсир этирилса охирги аминокислота фенилтиогидантионга айланади. Оксил молекуласининг колган кисми эркин холда ажралиб чикади.\nС-охири аминокислота колдигини аниклашда япон олими Акабори томонидан гидразинолиз усули таклиф этилган. Бу усул буйича оксилга гидразин таъсир этиб, хосил булган бирикмани динитробензол билан реакцияга киритилади.\nХосил булган аминокислота гидрозиди икки молекула ДНФБ билан ва С-охири аминокислота эса бир молекула ДНФБ билан бирикади.\nАминокислоталар гидрозидларининг ДНФ хосиласи.\nС-охири аминокислота С-охирги ДНФ аминокислота.\nДНФ аминокислота гидразиди ДНФ аминокислотадан сирка - этил-эфир ёрдамида экстракция килиб ажратиб булинади. ДНФ-аминокислота хромотографик усул билан аникланади.\nОксиллар С-охирги аминокислотани карбоксипептидаза ферменти ёрдамида аникланади. N ва С-охирги аминокислоталар аниклангандан кейин уларнинг микдорига караб оксил молекуласида полипептид занжиридаги аминокислоталар сони аникланади. Оксил молекуласидаги политептид занжири ёйилган хамда уралган холда булади.\nУралган полипептид занжирини айрим кисмлари узаро дисульфид (s-s) боги ёрдамида богланади. Масалан: рибонуклеаза битта полипептид занжирдан ташкил топган оксил булиб 4 жойидан дисульфид боглар оркали богланади. Дисульфид боглар оксидланиш ва кайтариш реакцияси ёрдамида исботланади.\nДисульфид боглари узилгандан кейин полипептидлар кисман гидролизланади. Бунда ферментлардан фойдаланади. Протеолитик ферментлардан трипсин аргинин ёки лизиннинг карбоксил ггурухи иштирокида хосил килган пептид богларини узса, пепсин ароматик (фениланин ёки тирозин) ёки моноаминодикарбон (аспартат ва глутамат) кислоталар хосил килган пептид богларни узади. Хосил булган пептидлар аралашмаси ажратиб алохида анализ килинади. Бунда хроматография ёки электрофорез усулларидан фойдаланилади.\nПолипептид занжирининг альфа-спирал еки β-структурасини хосил килиши оксилларни иккиламчи структураси дейилади.\nПолипетид занжирининг хамма кисми бир хилда спиралланган булмай оз кисми тугри аморф холда булиши мумкин. Оксилларнинг иккиламчи структураси полипептид молекуласининг фазодаги конфигурациясини (жойлашувини) белгилайди.\nОксил молекуласининг иккиламчи структураси хосил булишида карбонил ва имид гурухлари уртасида водород боглари хосил булиши ахамиятлидир.\nВодород боглари ковалент богга нисбатан кучсиз булиб, улар сонининг куп булиши натижасида хосил булган спирал пружинадек мустахкам саклашга имкон беради. Оксилнинг иккиламчи структураси уч типга булинади d - спираль, B - бурмалик (кават-кават куринишида) ва коллаген спирал.\nПолипептид занжир альфа-спираль ва β-структура куринишида булишини Полинг ва муаллифлар рентген структура анализи ёрдамида аникладилар. Альфа-спираль унг ва чап томонга буралган холда булиши мумкин.\nПолипептид занжирнинг альфа-спиралланишида хар бир айланишига 3,6 та аминокислота колдиги тугри келади. Спираль кисмининг тулик такрорланиши 18 та аминокислота колдигидан кейин руй беради.\nУларнинг узунлиги 0,5 нм ва 2,7 нмга тенг ва хар бир аминокислота колдиги тугри келадиган масофа 0,15 нм га тенг. Оксил молекуласининг β - структураси полипептид занжири ёнма-ён жойланиши натижасида хосил булади. Водород боглари параллел ёки антипараллел холда жойлашган полипептид занжирининг пептид боглари уртасида хосил булади. Натижада полипептид занжирлари такрорланиб каватма-кават булиб жойлашади. Оксилларда альфа-структурадан β -структурага утиши мумкин ва у холда водород боглари кайта тузилиши мумкин. Бу холат сочдаги кератин оксилида кузатилган. Агар сочларни ишкорий эритмалар билан ювилганда оксилнинг спирал структураси бузилади. В-кератин альфа-кератинга айланади. Оксилининг иккиламчи структураси (альфа-спираль ва β -структура) киздириш натижасида бузилади бунда полипептидлар уртасидаги водород боглари узилади, полипептид занжири эса тартибсиз холатга келади.\nШундай килиб оксилнинг иккиламчи структура тургунлигини полипептид ва водород боглари ёрдамида таъминланади. Бундан бошка боглар (дисульфид богидан ташкари) иштирок этмайди. Купчилик оксилларда бир вактда альфа-спираль ва β -структура кисмлари булади.\nОксилнинг учламчи структураси деб спирал куринишидаги полипептид занжирини фазода глобуляр (шарсимон) еки фибриляр (ипсимон) структура хосил килиши айтилади.\nПолипептид занжирининг узунлиги спирал хосил килгандан сунг 4 маротаба кискаради. Оксилларнинг учламчи структураси кучли (ковалентлик) ва кучсиз (кутибли, ван-дер-ваальс) боглар ёрдамида мустахкам ушлаб турилади. Ковалент богларига дисульфид (-S-S-), изопептид ёки псевдопептид боглари киради. Уларга лиз, арг аминогруппаси билан ён радикаллари орасидаги боглар киради. Ковалент богларга водород ва ион боглари киради. Водород боглари аминогруппалар билан аминокислоталар радикали орасида ва карбоксил группа билан бошка аминокислота орасида вужудга келади.\nИонли ёки электростатик богланиш эса лиз, арг, гис зарядланган группа билан ёг радиакаллари, вал, асп, глутаминнинг – СОО- орасида хосил булади. Полипептид занжирини учламчи структура конформациясини оксилининг хоссасига аминокислота радикалларининг хоссасига ва атроф мухит шароитига караб аникланади. Оксилларнинг полипептид богларини жойланишида энергетик кулай шаклига утиши кабул килинган булиб, оз микдорда эркин энергия хосил булишига асосланган. Шунинг учун кутбсиз радикаллар сувдан узоклашиб оксилнинг ички учламчи структура шаклини хосил килади. Улар асосан оксил структурасини ичига жойлашган булади.\nКутбли (гидрофил) аминокислота колдиклари оксил структурасининг ташки каватида жойлашиши ва сув молекулалари билан бириккан холда булади. Оксил таркибида пролин ва гидроксипролин аминокислоталар бор жойи занжирнинг кучсиз нуктаси булгани сабабли букилади ёки синади. Занжирдаги бу аминокислоталарда купрок харакатчанг булиб, бошка полипептид группалар билан якка водород боги килади. Бошка этилган жойда глицин булиб R-группада водород кам булади. Шунинг учун бошка аминокислоталарнинг R-группаси фазовий букилишига яъни глицин турган жойга бошка радикал гурухи жойланишига харакат килади. Ала, лей, гис каби бир канча аминокислоталар оксилининг спирал структурасини мустахкам саклашда иштирок этади. Мет, иле, асп аминокислоталари эса β -структура хосил килишда кулайлик келтиради.\nОксилнинг молекуласида учламчи структурасида альфа-спираль (спираллашган), β-структура (каватма-кават) ва тартибсиз жойлашган кисмлари булади. Факат оксилнинг тугри фазовий жойланиши оксилнинг активлигини оширади, уни бузилиши эса оксил хоссасини узгаришига олиб келади ва биологик активлигини йуколишига сабаб булади.\nЦитохром С, лизоцим, рибонуклеазалар учламчи структураси билан фарк килади. Уларнинг полипептид занжири хар хил альфа-спирал сегментлари ва β -структура кисмлари булади.\nБаъзи оксил молекулалари бир неча полипептид занжиридан иборат булиб улар суббирликлар еки протомерлар деб номланади. Хар бир протомер узига хос бирламчи, иккиламчи ва учламчи структураларига эга.\nПротомерларни ва уларнинг кисмларининг бир бирига нисбатан фазода жойлашуви оксил молекуласининг туртламчи структураси деб номланади.\nОксилларнинг туртламчи структураси деб, фазода бир неча полипептид занжирини (суббирликларини) бирлашиб индивидуал оксил молекула хосил килишга айтилади. Айрим оксиллар учун туртламчи структурасида протомерлар глобуляр куринишда булади.\nМасалан: гемоглобин оксил молекуласида полипептид спираллари винтсимон симметрик холда бирлашган булади.\nТуртламчи структурага гемоглобулин, тамаки вируси оксили, РНК-полимераза, лактатдегидрогеназа, каталаза, аспартаткарбомоилаза ва бошкалар эга булади. Демак бир полипептид занжиридан иборат булган оксил молекуласи туртламчи структурага эга була олмайди.\nТуртламчи структура эга булган оксил молкуласига олигомер дейилади.. Масалан: гемоглобин молекуласи (М=6500) 4та суббирликдан ёки полипептид занжирларидан ташкил топган. Бу полипептидларнинг хар бири бирламчи, иккиламчи ва учламчи структурага эгадир.\nТуртта полипептид занжирининг хар иккитаси бир хил бирламчи структурага эга шунинг учун иккита альфа ва иккита β -полипептидлар гемоглобин молекуласини туртламчи структурасини хосил килади. Альфа-полипептид занжирида 141, β-полипептид занжирида эса 146 та аминокислоталар колдиги жойлашган. Гемоглобин оксили глобуляр конфигурацияда булади.\nСоч ва жун оксили кератин эса учламчи структурага эга булиб, фибрилляр оксилларга киради. Оксилнинг туртламчи структурасида фибрилляр конформациясига эга. Хамма структура даражалари узаро богланган булиб, бирламчи структура оксил молекуласини конфигурация тузилишида катта ахамиятга эгадир. Оксилларнинг биологик активлиги уларнинг турт хил структура даражасига боглик булади.\nКаталог: lrs -> leksi -> leksiya -> Biohimiya LICH va Sam Fak\nleksiya -> Госпитальная терапия Доц. Умарова З. Ф. Нефротический синдром общие положения\nleksiya -> Эпидемиология, профилактика бруцеллеза Вопросы, разбираемые на лекции\nleksiya -> Хронические лейкозы. Проф. Бабаджанова Ш. А\nBiohimiya LICH va Sam Fak -> Мушак биокимёси Куриб чикиладиган саволлар\nBiohimiya LICH va Sam Fak -> Лекция №5 Мавзу: «Моддалар алмашинувига кириш. Ов±атланиш биокимёси ва моддаларни мембраналар ор±али ташилиши». Соатлар сони-2\nBiohimiya LICH va Sam Fak -> Модда алмашинувига кириш. Биологик мембраналар. Метаболизм хисобига хужайрада куйидаги жараёнлар кечади\nBiohimiya LICH va Sam Fak -> Бириктирувчи тукима биокимёси Куриб чикиладиган саволлар\nBiohimiya LICH va Sam Fak -> Лекция рассматриваемые вопросы: Переваривание, всасывание и гниение белков


ОСИЁ ЎЙИНЛАРИ ҚАҲРАМОНЛАРИ - Ўзбекистон овози газетаси\nБарчамиз 15 кун давомида спортчиларимиз Индонезияда қандай юксак маҳорат, жасорат, ватанпарварлик намуналарини кўрсатганларини ҳаяжон билан, фахр-ифтихор билан кузатдик. Спортчиларимиз шоҳсупага чиқиб, байроғимиз кўтарилаётганда ғурурландик, ҳавасимиз келди — менинг фарзандим ҳам шундай спортчи бўлса эди...\n21 олтин, 24 кумуш ва 25 бронза жами 70 медалга сазовор бўлиб, умумжамоа ҳисобида бешинчи ўриндан жой олган юртдошларимиз 2 сентябрь куни Жакартадан Президентимиз юборган Боинг 787 Dream Liner’а чартер рейсида ватанимизга учиб келишди. Миллатимиз қаҳрамонларини пойтахтимиздаги Ислом Каримов номидаги Тошкент халқаро аэропортида Ўзбекистон Республикаси Бош вазири Абдулла Арипов бошчилигидаги ҳукумат вакиллари, спортчиларнинг яқинлари, мухлислар ва ОАВ ходимлари кутиб олди. Улар шарафига катта тадбир ташкил этилди. Сўнгра спортчиларимиз махсус ажратилган икки қаватли автобусларда шаҳар бўйлаб Миллий олимпия қўмитасига йўл олишди. Спортчилар у ерда оммавий ахборот воситалари ходимлари билан мулоқот қилишди.\n— Ўғлим 12 ёшидан бошлаб бокс тўгарагига қатнаша бошлаган, — дейди Жасурбек Латиповнинг онаси Матлубахон Латипова. — Биринчи устози Абдулҳафиз Эгамов бўлади. У боксга борганидан сўнг ҳаётини тартибга солиб олди. Вақтида ухлади, вақтида турди, дарсини ҳам, машғулотларни ҳам ўз ўрнида қиларди. Аввал туман, вилоят кейинчалик Республика мусобақаларида кўп бор ғолиб бўлди. Отасининг умри қисқа экан. Ўн саккиз йил аввал оламдан ўтди. Яккаю ёлғиз ўғлимнинг юртимиз шуҳратини кўкларга кўтарганидан, юрт корига ярайдиган инсон бўлиб камол топганлигидан ғурурланаман. У Осиё ўйинларига кетишдан аввал, оила даврасида «Мен албатта, ғалаба билан қайтаман», деганди ва сўзининг устидан чиқди.\n— Ушбу Осиё ўйинларида қитъамизнинг энг кучли каноэчилари иштирок этди, — дейди Осиё Ўйинлари ғолиби Вадим Менков. — Шу боисдан ҳам бу мусобақага алоҳида тайёргарлик кўргандим. Ғалаба қозонсам, тўртта Осиё ўйинларида чемпионликка эришган ягона спортчига айланишимни билардим. Мураккаб вазифани уддалаганимдан жуда ҳам хурсандман. Осиё ўйинларидаги ғалабаларимиз мустақиллигимизнинг 27 йиллик байрамига муносиб совға бўлди, деб ўйлайман.\n— Шоҳсупада иккинчи бўлиб турибманми, демак ҳали қиладиган ишларим бор, хатоларни тўғирлаб, олдинга қараб ҳаракат қилишим керак, — дейди Осиё Ўйинлари кумуш медали совриндори Оксана Чусовитина — Ўзимни жуда яхши ҳис қиляпман. Сизнинг қандай тайёргарлик кўрганингизни мусобақа ва унинг якуний натижаси кўрсатиб беради. Менда ҳали ушалмаган бир орзуим ва мақсадим бор. Унга эришишни жуда-жуда истайман. Еттита Олимпия ўйинларида иштирок этган бўлсам-да, Ўзбекистон учун медаль олиб бера олмаганман. Ватаним учун Олимпиада медалини тақдим этиш менинг энг асосий мақсадимдир. Шу йилнинг ноябрь ойидан Олимпия ўйинлари учун саралаш мусобақалари, яъни Жаҳон кубоги босқичлари бошланади. Ўша мусобақалар орқали биз рейтинг очколари тўплаб борамиз. Ўз олдимга мақсад қўйдимми, уни албатта амалга ошираман. Ўтган йили декабрь ойида мамлакатимиз Президенти билан учрашгандим. Улар шундай сўзларни айтдики, мен янада руҳланиб кетдим. Республикамиз раҳбари мени кузатмоқда, мени қўллаб-қувватлаб турибди. Ушбу ишончни оқлаш, мен билан фахрланишлари учун қўлимдан келган барча ишни қиламан. Осиё ўйинларида қўлга киритган ушбу медалимни айнан Президентимиз Шавкат Мирзиёевга бағишлайман ва у кишига каттадан-катта раҳмат айтиб қоламан.\n— Барча боксчиларимиздан медаль кутгандик ва ҳаммамиз уларнинг натижасидан қониқдик, — дейди бокс бўйича Ўзбекистон терма жамоаси катта мураббийи Тўлқин Қиличев. — Миразиз Мирзахалилов ва Бобоусмон Ботуров ўзига хос кашфиёт бўлди. Уларнинг қўлга киритган натижалари кейинги мусобақалар учун мустаҳкам пойдевор ҳисобланади. Мусобақадан аввал қозоғистонлик боксчилар қийинчилик келтириб чиқаришини кутгандик. Аммо Шимолий Корея боксчиларининг тайёргарлиги анча яхши экан. Шунингдек, мезбон Индонезия вакиллари ҳам яхши рақобат қилишди. Шуни айтиб ўтишим мумкинки, бизда авлодлар алмашинуви ҳеч қандай муаммоларсиз ўтади. Сабаби захирамиз жуда кучли, захирадаги болалар ўз навбатини кутиб турибди.\nЭнди Токио 2020 Олимпия ўйинларига тайёргарлик расман бошланди. Умид қиламизки, икки йилдан сўнг кунчиқар юртда ўтказиладиган Олимпия ўйинларида ҳам Ўзбекистон терма жамоаси муваффақиятли иштирок этиб, ушбу зафарли юришларни давом эттирадилар.\nМамлакатимизда спортни ривожлантириш учун яратилаётган шароит ва имкониятлар, спортчиларга кўрсатилаётган эътибор ва ғамхўрлик бунга асос бўлади.


Сизнинг бизнесингизга қандай имкониятлар таклиф этаётганимизни кўриб чиқинг.\nСизнинг хизматингиз саҳифаси\nКомпаниянгиз ҳақидаги барча маълумотлар битта саҳифада.\nСаҳифангизни визуал кўринишини безатиш ва ташриф буюрувчиларга хизматларингиз ҳақида кўпроқ маълумот кўрсатиш учун тасвир ва видеолар галереясини саҳифангизга қўшинг.\nАдашиб кетмаслик учун, қулай меню маълумотларни алоҳида блокларга ажратиб туради.\nҚулай маълумот сўров шакли фойдаланувчиларга тезда сиз билан боғланиш имконини беради.\nСайтнинг адаптив дизайни саҳифангиз ташриф буюрувчиларига ҳоҳ компютер ҳоҳ мобил телефон бўлсин, исталган қурилмадан сизга мурожаат қилиш имконини беради.\nБЭПУЛ аккаунтингизни рўйхатдан ўтказинг ва ҳозирданоқ буюртмаларни қабул қилишни бошланг.\nФото ва видео материалларни, турли хил галереяларни қўшинг. Компаниянгиз саҳифаси ташриф буюрувчиларига хизматларингизни кўрсатинг, имиджингизни янада яхшиланишига имкон беринг. Профилингиз созламаларида саҳифангизнинг асосий галереясини танланг, бу тақдим этилаётган маълумотларни қабул қилинишини яхшилайди.\nШахсий саҳифангизга ёки маҳсулотларингизнинг ҳар бирига, ташриф буюрувчилар томонидан қолдирилган барча шарҳларини/ фикр-мулоҳазаларини кузатиб боринг. Компаниянгизни потенциал мижозлари фикрини яхшилаш учун уларга ширин муомилада бўлинг ва улар қизиқтирган саволларга саҳифангиз орқали жавоб беринг.\nҚайси фойдаланувчилар сизни сараланганларга қўшганларини кузатиб боринг. Агар сизни, ёлланган сифатида белгилаган фойдаланувчи, сизнинг мижозингиз бўлса, буни тасдиқланг. Бу сизга барча сўровлар орасида адашиб кетмаслик имконини беради ва сиз томондан тасдиқланган мижозларингиз порталимизда баъзи афзалликларга эга бўладилар.\nСотувга маҳсулотларингизни жойлаштиринг! Ҳар бир маҳсулот учун расмлар ва видеоларни қўшишингиз, кўрсаткичлар ва филтрларни белгилашингиз мумкин, бу бизнинг каталогимизда маҳсулотингизни осонроқ топиш имконини беради. Пуллик режадан фойдаланиб, маҳсулотларингиз учун тўловларни ThankYou порталидан, электрон тўлов тизими орқали тўғридан-тўғри қабул қилишингиз мумкин.\n25 фото ва видео материаллар\n30 маҳсулотлар магазинда\nХизматлари ҳақида кўпроқ маълумот кўрсатиш истагида бўлган хизмат кўрсатувчилар учун.\n50 маҳсулотлар магазинда\n1 мақолаларда тўхталиб ўтиш (1 ойда)\nМаҳсулотлар сони кўп фаол хизмат кўрсатувчилар учун.\n500 маҳсулотлар магазинда\n2 мақолаларда тўхталиб ўтиш (1 ойда)\nЮқори ўринларда жойлаштирилиш (Ekspert режасидан кейин)\nЭнг катта режа. Бизнесингиз учун кенгайтирилган имкониятлар.\n∞ фото ва видео материаллар\n∞ маҳсулотлар магазинда\n3 мақолаларда тўхталиб ўтиш (1 ойда)\nЮқори ўринларда жойлаштирилиш


Сувайш каналига тиқилиб қолган юк кемаси биринчи марта жойидан бир оз силжитилди - Zamin.uz\nEver Given юк кемасини Сувайш каналидан чиқариб олиш жараёнининг Халқаро космик станциядан кўриниши.\nФото: Twitter / @kudsverchkov\nСувайш каналида саёзликка ўтириб қолган ва ҳаракатни тўхтатиб қўйган 400 метрли Ever Given юк кемаси 26 март куни кечқурун ўз жойидан бир оз силжитилган, деб ёзади Meduza.\nКеманинг атрофи қазилиб, 20 минг тоннага яқин қум олиб ташлангач, уни жойидан силжитишга муваффақ бўлишган. Бу ҳақда The Jerusalem Post Мисрдаги манбаларига таяниб маълум қилган.\nThe Wall Street Journal газетаси Ever Given улкан контейнер ташувчи кемаси 27 март, шанба куни каналдан чиқарилиши мумкинлигини маълум қилган эди.\nEver Given’ни каналдан чиқариб олиш билан шуғулланаётган SMIT компаниясига эгалик қилувчи Boskalis концерни эса Сувайш канали орқали ҳаракат келаси ҳафта бошида, яъни камида 29 март кунига келиб қайта тикланишини маълум қилди.\nEver Given кемасини бошқарувчи Evergreen компанияси 26 март куни қутқарувчилар кеманинг бурун қисмини қум ва тупроқдан тозалашда давом этаётганини таъкидлаган эди.\nКанал маъмурияти раҳбари Усама Рабиа матбуот анжуманида маълум қилишича, юк кемасининг саёзликка ўтириб қолишига асосий сабаб шиддатли шамол бўлмаган. Ҳодисага техник хатолик ёки инсон омили сабабчи бўлган бўлиши мумкин.\nАйни пайтда Сувайш каналига киришда 321 та кемадан иборат навбат йиғилган. Канал маъмурияти маълумотларига кўра, Ever Given кемасидан кемалар мувозанатини сақлаш ва уларда тегишли оғирликни таъминлаш учун қўлланиладиган 9 минг тонна балласт сув олиб ташланган.\nЭслатиб ўтамиз, Хитойдан Нидерландияга йўл олган контейнерларни ташувчи энг йирик кемалардан бири Ever Given 24 мартга ўтар кечаси Сувайш каналига тиқилиб қолди. 400 метрлик кемани каналдан олиб чиқиш ҳаракатлари бесамар кетмоқда.\nКема ушбу канал орқали ҳаракатни бутунлай тўхтатиб қўйди. Дастлаб кемалар қатнайдиган йўлни очишга икки-уч кун кетиши тахмин қилинган эди. Аммо мутахассислар айни пайтда Ever Given’ни саёзликдан чиқариб олишга уринаётган Boskalis компанияси раҳбари Питер Бердовски айтишича, бунга ҳафталаб вақт кетиши мумкин. «Эҳтимол, кемадан контейнерларни, ёқилғи ва сувни олиш, шатакчилардан фойдаланиш ва қумни ювиб юбориш каби бир неча хил усулларни биргаликда қўллашга тўғри келар», — деган у.\nКейинроқ Ever Given контейнер ташувчи кемаси атрофидаги сув тубини қазиш ишлари бошланди. Сув тубини чуқурлаштириш ишлари махсус кемалар ёрдамида контейнер ташувчи кеманинг ҳар томони бўйлаб олиб борилмоқда. Шунингдек, экскаваторлардан ҳам фойдаланилмоқда, улар кеманинг олд қисмидаги қумни олиб ташламоқда, улкан шатакчи кемалар эса уни каналнинг чуқурроқ қисмига тортиб боришга уринмоқда.\nКемалар қатнови бўйича Lloyd’s List компанияси ҳисоб-китобларига кўра, Сувайш каналида саёзликка тиқилиб қолган Ever Given контейнер ташувчи кемаси томонидан кемалар йўлининг тўсиб қўйилиши жаҳон савдосига соатига 400 миллион долларга тушмоқда. “Замин” янгиликларини “Youtube”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » Сувайш каналига тиқилиб қолган юк кемаси биринчи марта жойидан бир оз силжитилди


028. Иккинчи босқич: янги давр – Islom Nuri\n028. Иккинчи босқич: янги давр\nҲудайбия сулҳи Ислом ва мусулмонлар ҳаётида янги даврнинг бошланиши бўлди. Зотан, Қурайш Ислом душманлари ичида энг қудратлиси, энг ашаддийси ва энг тажовузкори эди. Унинг уруш майдонидан тинчлик-осойишталик воҳасига ўтиши билан Қурайш, Ғатафон ва яҳудлардан ташкил топган катта учликнинг энг кучли қаноти синди. Қурайш Араб жазирасида бутпарастлик тимсоли ва бутпарастларнинг етакчиси бўлиб келгани туфайли унинг чекиниши билан барча бутпарастларнинг шашти анча пасайиб, душманлик кайфиятлари сезиларли даражада камайди. Шунинг учун ҳам ушбу сулҳдан кейин Ғатафондан душманлик ҳаракатлари деярли кўрилмади. Аслида, уларни жанг майдонига асосан яҳудларнинг гиж-гижлаши олиб келганди.\nЯҳудларга келсак, улар Мадинадан сургун қилинганларидан кейин Хайбарни макр-ҳийла, фитна ва ғаламислик уясига айлантириб олишган, энг катта шайтонлари ўша ерда тухум қўйиб, бола очишар, зўр бериб фитна оловини ёқишар, Мадина атрофидаги саҳройи арабларни гиж-гижлашар, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни ва мусулмонларни бутунлай йўқ қилиб юбориш ёки ҳеч бўлмаганда уларга улкан талофот ва зиён-заҳмат етказиш тўғрисида тинимсиз бош қотиришарди. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мазкур сулҳдан кейинги энг биринчи одимлари ушбу фитна уясини янчиб ташлаш учун юриш қилиш бўлди.\nУндан ташқари, сулҳдан сўнг бошланган бу янги босқич мусулмонларга ислом даъватини ёйиш ва етказиш учун жуда катта имкониятлар очиб берди. Уларнинг бу соҳадаги ҳаракатлари анча фаоллашиб, даъват йўлидаги ҳаракатлари ҳарбий ҳаракатлардан устун кела бошлади. Шу боис биз ушбу босқични икки қисмга бўлиб ўрганишни мақсадга мувофиқ кўрдик:\n1) Даъват соҳасидаги фаолият ёки подшоҳлар ва амирларга мактублар йўллаш;\n2) Ҳарбий-жанговор ҳаракатлар.\nБиз ҳарбий ҳаракатлар босқичи ҳақида сўз юритишдан аввал подшоҳ ва амирларга мактублар йўлланиши мавзусини ёритиб ўтмоқчимиз. Чунки, исломий даъват табиийки, барча нарсадан муқаддам қўйилади. Аслида, мусулмонлар бошдан ўтказган мусибату аламлар, фитна-ю урушлар, безовталигу беқарорликларнинг ҳаммаси мана шу даъват йўлида бўлган эди.\nПодшоҳлар ва амирларга мактублар йўлланиши\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбиядан қайтиб келганларидан сўнг, 6- йилнинг охирларида подшоҳларни Исломга даъват қилиб, мактублар йўлладилар.\nПодшоҳларга мактуб йўллашлари олдидан у зотга: «Подшоҳлар фақат муҳр қўйилган хатларни ўқишади», дейилгач, кумушдан узук ясаттириб, унга «Муҳаммад Расулуллоҳ», деб нақш урдирдилар. Ушбу нақш уч сатрга жойлашган бўлиб, бир сатрда «Муҳаммад», яна бир сатрда «Расул», яна бир сатрда «Аллоҳ» калималари битилганди. Мана бу шаклда:\nРасулуллоҳ (сав) муҳрлари Расулуллоҳ (сав) хатлари\nАсҳоблари орасидан билим ва тажрибага эга бўлган кишиларни танлаб олиб, уларни подшоҳлар ҳузурига элчи сифатида юбордилар. Аллома Мансурпурий таҳқиқига кўра, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мазкур элчиларни ҳижрий еттинчи йилнинг муҳаррамида, Хайбарга юриш қилишларидан бир неча кун олдин юборганлар. Қуйида ушбу мактубларнинг матнлари ҳамда уларнинг таъсир ва натижалари билан танишасиз.\n1) Ҳабашистон подшоҳи Нажошийга мактуб\nУшбу Нажошийнинг исми Асҳама ибн Абжар бўлиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳижрий 6- йилнинг охирида ёки еттинчи йилнинг муҳаррамида Амр ибн Умайя аз-Зомрийни мактуб билан унинг ҳузурига юбордилар. Табарий ушбу мактуб матнини келтирган. Лекин, уни диққат билан ўқиб чиқилса, у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбиядан кейин йўллаган мактуб эмаслиги, балки анча илгари, Жаъфар ва шериклари Ҳабашистонга ҳижрат қилган пайтларида Жаъфардан бериб юборган мактуб экани маълум бўлади. Ушбу мактуб сўнггида мазкур муҳожирлар ҳақида битилган қуйидаги сўзлар келади: «Мен сизларга амакиваччам Жаъфарни бир қанча мусулмонлар билан юбордим. Ҳузурингизга етиб боргач, улар сизнинг меҳмонингиз бўлсинлар ва сиз уларга жабр-зулм қилманг».\nБайҳақий Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Нажошийга ёзган мактублари матнини Ибн Исҳоқдан қуйидагича ривоят қилади:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу Муҳаммад Расулуллоҳнинг Ҳабашистон подшоси Асҳама Нажошийга мактубидир. Ҳидоятга эргашган, Аллоҳ ва Расулига иймон келтирган ҳамда бир Аллоҳдан ўзга барҳақ маъбуд йўқ, У ёлғиз ва шериксиз, Унинг жуфти ҳам, фарзанди ҳам йўқ, Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ва элчиси, деб гувоҳлик берган кишиларга салом бўлсин. Мен сизни Исломга даъват қиламан. Мен Аллоҳнинг элчисиман. Исломни қабул қилинг, саломат қоласиз. «Эй аҳли китоб, бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз — ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва бир-бировларимизни Аллоҳдан ўзга худо қилиб олмайлик. Агар улар (яъни аҳли китоблар) ушбу даъватдан юз ўгирсалар, у ҳолда сизлар (эй мўминлар): «Гувоҳ бўлинглар, биз мусулмонлар — ягона Аллоҳга итоат қилгувчилармиз», деб айтингиз!» (Оли Имрон: 64). Агар юз ўгирсангиз, бутун насоро қавмларингиз гуноҳи сизнинг зиммангизга бўлади».\nУлуғ муҳаққиқ олим доктор Ҳамидуллоҳ яқин ўтмишда ўзи дуч келган бир мактуб матнини келтиради, – ушбу матн Ибнул Қаййим келтирган матн билан фақат битта калимада фарқ қилади – доктор ушбу матнни чуқур таҳқиқ қилган ва бунда кўпгина замонавий илмий-тадқиқот усулларидан фойдаланган. Ушбу матн кўриниши қуйидагича:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад Расулуллоҳдан Ҳабашистон подшоси Нажошийга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Аммо баъд…\nМен сизга Ундан ўзга барҳақ маъбуд йўқ бўлган, Угина ёлғиз подшоҳ, барча айб-нуқсондан пок ва саломат, (Ўзи хоҳлаган бандаларини дунё бало-офатлари ва охират азобидан) омон қилувчи, (бандаларнинг амалларини) кўриб-кузатиб турувчи бўлган Аллоҳни мақтайман. Ийсо ибн Марям Аллоҳнинг покиза ва бокира Марямга етказган руҳи ва калимаси эканига, У Одамни ўз қўли билан яратгани каби Марям Ийсога Унинг руҳи ва нафхаси билан ҳомиладор бўлган эканига гувоҳлик бераман. Мен шериксиз ва ягона Аллоҳга даъват қиламан, мудом Унинг тоатида бўлишга, менга итоат қилишга ва менга келган нарсага иймон келтиришга чақираман. Дарҳақиқат, мен Аллоҳнинг элчисиман ва сизни ҳамда итоатингиз остидаги кишиларни Аллоҳ азза ва жаллага даъват қиламан. Мен сизга етказиб қўйдим ва насиҳат қилдим, сиз менинг насиҳатимни қабул қилинг. Ҳидоятга эргашган кишиларга салом бўлсин».\nМуҳтарам докторнинг таъкидлашича, бу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбия сулҳидан кейин Нажошийга ёзган мактуб матни экан. Далилларга назар ташлагач, ушба матннинг саҳиҳлиги борасида шубҳа қолмайди. Аммо, бу Ҳудайбиядан кейин ёзилган айни ўша мактуб эканига далиллар мавжуд эмас. Байҳақий Ибн Исҳоқдан ривоят қилиб келтирган мактуб матни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбиядан кейин подшоҳ ва амирларга юборган мактубларга жуда ўхшаб кетади. Чунки, ундан «Эй аҳли китоб, бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз» деб бошланувчи ояти карима ўрин олган бўлиб, кўп мактублари мазкур оятни ўз ичига олган эди. Ундан ташқари, бу мактубда Нажошийнинг Асҳама деган исми аниқ-равшан битилган. Аммо Доктор Ҳамидуллоҳ келтирган матнга келсак, у менимча, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Асҳаманинг вафотидан кейин унинг ўрнига келган халифасига ёзган мактуб бўлиши эҳтимоли кўпроқ. Унда унинг исми битилмагани сабаби ҳам шу бўлса керак.\nУшбу мактубларнинг тартиби борасида менда уларнинг мазмуни далолат қилаётган ички гувоҳликдан бошқа ҳеч қандай далиллар мавжуд эмас. Қизиғи шундаки, Доктор Ҳамидуллоҳ Байҳақий Ибн Аббос ривояти билан келтирган мактуб матнини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Асҳаманинг вафотидан кейин унинг ўрнига ўтирган подшоҳга ёзган мактуб эканини таъкидлайди. Ҳолбуки, ушбу мактуб матнида Асҳаманинг исми аниқ-равшан қилиб ёзиб қўйилган. Аллоҳ Ўзи билгувчироқ.\nАмр ибн Умайя аз-Зомрий Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мактубларини Нажошийга етказгач, у мактубни олиб, кўзларига суртди, сўнг тахтидан ерга тушиб, Жаъфар ибн Аби Толибнинг қўлида мусулмон бўлди. Кейин у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қуйидагича жавоб ёзиб юборди:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад Расулуллоҳга Нажоший Асҳамадан. Эй пайғамбар, сизга Ундан ўзга барҳақ маъбуд йўқ бўлган Ягона Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракоти бўлсин. Аммо баъд…\nЭй Расулуллоҳ, менга сизнинг Ийсо ҳақида зикр қилиб ўтган мактубингиз етиб келди. Осмон ва ернинг Раббига қасамки, Ийсо сиз зикр қилгандан заррача ортиқ эмасдир, у худди сиз айтгандекдир. Дарҳақиқат, биз сиз олиб келган динни танидик. Амакиваччангиз ва асҳобларингиз бизнинг меҳмонимиз бўлдилар. Мен сизнинг Аллоҳнинг ҳақиқий пайғамбари эканингизга чин дилдан гувоҳлик бераман. Мен дарҳақиқат, сизга ва амакивачангизга байъат бердим ва унинг қўлида бутун оламлар Рабби бўлмиш Аллоҳга таслим бўлдим-бўйсундим».\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Нажошийдан Жаъфар бошчилигидаги Ҳабашистон муҳожирларини жўнатиб юборишни сўраган эдилар. Нажоший муҳожирларни Амр ибн Умайя аз-Зомрийга қўшиб, иккита кемага солиб, кузатиб юборди. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарда эканларида у зот ҳузурларига етиб келдилар.\nУшбу Нажоший тўққизинчи ҳижрийнинг ражабида Табук ғазотидан сўнг вафот этди. Унинг вафоти куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ҳақда хабар бердилар ва ғойибона жаноза ўқидилар. Унинг вафотидан сўнг ўрнига тахтга ўтирган подшоҳга ҳам мактуб йўлладилар. Бироқ, бу подшоҳ мусулмон бўлганми, йўқми, буниси маълум эмас.\n2) Миср подшоси Муқавқисга мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Миср ва Искандария ҳукмдори, Муқавқис лақабли Журайж ибн Маттога қуйидаги мактубни йўлладилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Аллоҳнинг бандаси ва элчиси Муҳаммаддан Қибт ҳукмдори Муқавқисга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Аммо баъд, мен сизни Исломга даъват қиламан. Исломни қабул қилинг, саломат қоласиз. Исломни қабул қилинг, Аллоҳ сизга икки карра ажр ато этади. Агар бош тортсангиз, бутун Қибт аҳлининг гуноҳи сизнинг зиммангизда бўлади. «Эй аҳли китоб, бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз — ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва бир-бировларимизни Аллоҳдан ўзга худо қилиб олмайлик. Агар улар (яъни аҳли китоблар) ушбу даъватдан юз ўгирсалар, у ҳолда сизлар (эй мўминлар): «Гувоҳ бўлинглар, биз мусулмонлар — ягона Аллоҳга итоат қилгувчилармиз», деб айтингиз!» (Оли Имрон: 64).»\nУшбу мактубни етказиш учун Ҳотиб ибн Аби Балтаъани танладилар. Ҳотиб Муқавқис ҳузурига киргач, унга: «Сиздан илгари ҳам бир подшоҳ ўтган ва қўл остидагиларга ўзини: «Мен сизларнинг энг олий Парвардигорингиздирман», деганди. Шундан сўнг Аллоҳ уни ҳам охират, ҳам дунё азоби билан ушлади ва ундан ўч олди. Сиз бошқалардан ибрат олинг, бошқалар сиздан ибрат олишмасин», деди.\nМуқавқис: «Бизнинг ўз динимиз бор, ундан кўра яхшироқ дин бўлмаса, биз асло уни тарк қилмаймиз», деди.\nҲотиб деди: «Биз сизни бошқа барча динлар ўрнига кифоя қилувчи Ислом динига чақирамиз. Бу пайғамбар одамларни даъват қилди. Унга қарши энг қаттиқ курашган Қурайш бўлди, энг қаттиқ адоват қилганлар яҳудлар бўлдилар, энг яқин муносабатда бўлганлар насронийлар бўлдилар. Қасамки, Мусонинг Ийсо ҳақидаги башорати қандай бўлса, Ийсонинг Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳақларидаги башорати ҳам худди шундай бўлди. Биз сизни Қуръонга даъват қилишимиз сизнинг Таврот аҳлини Инжилга даъват қилишингиздан фарқи йўқ. Ҳар бир пайғамбарнинг давридаги халқлар унинг уммати саналади ва улар унга итоат қилишлари лозим бўлади. Сиз ҳам ушбу пайғамбарнинг даврида яшаб турибсиз. Биз сизни Масиҳнинг динидан қайтармаймиз, балки унга буюрамиз».\nМуқавқис деди: «Мен бу пайғамбарнинг ишларига назар солиб, унинг ёмон нарсага буюрмаётганини ва яхши нарсадан қайтармаётганини билдим. Билишимча, у адашган сеҳргар ҳам, алдоқчи фолбин ҳам эмас. Мен унда яширин нарсаларни чиқариш ва махфий суҳбатларнинг хабарини айтиб беришдек нубувват аломатини ҳам топдим. Мен ўйлаб кўраман».\nШундай деб у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мактубларини олиб, фил тишидан ясалган қутичага солиб, жориясига берди. Сўнг арабча ёзадиган котибини чақириб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қуйидаги мактубни ёздирди:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад ибн Абдуллоҳга Қибт ҳукмдори Муқавқисдан. Сизга салом бўлсин. Аммо баъд… Мен мактубингизни ўқидим, сиз унда зикр қилган нарсани ва сиз нимага чақираётганингизни тушундим. Билдимки, пайғамбар чиқибди. Мен уни Шомдан чиқади, деб ўйлардим. Мен сизнинг элчингизга иззат-икром кўрсатдим. Сизга Қибтда мартабаси баланд бўлган иккита жория ва кийим-кечак жўнатдим. Миниб юришингиз учун бир хачир ҳам ҳадя қилдим. Сизга салом бўлсин».\nУнинг қилган иши мана шунга чекланди, ўзи исломни қабул қилмади. Икки жориянинг исмлари Мория ва Сийрин эди. Хачирнинг лақаби Дулдул бўлиб, у то Муовиянинг давригача яшади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Морияни ўзларига олиб қолдилар, у ўғиллари Иброҳимга она бўлди. Сийринни эса Ҳассон ибн Собит ал-Ансорийга бердилар.\n3) Форс ҳукмдори Кисрога мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Форс ҳукмдори Кисрога қуйидаги мактубни йўлладилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Аллоҳнинг элчиси Муҳаммаддан Форс ҳукмдори Кисрога. Ҳидоятга эргашган, Аллоҳ ва Расулига иймон келтириб, ягона ва шериксиз Аллоҳдан бошқа барҳақ маъбуд йўқ эканига ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик берган кишиларга салом бўлсин. Мен сизни Исломга даъват қиламан. Зотан, мен тирикларни огоҳлантириш ва кофирлар сўз (азоб)га лойиқ бўлишлари учун бутун инсониятга юборган Аллоҳнинг элчисиман. Исломни қабул қилинг, саломат қоласиз. Агар бош тортсангиз, бутун мажусийларнинг гуноҳи зиммангизда бўлади».\nУшбу мактубни олиб боришга Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмийни танладилар. Абдуллоҳ мактубни Баҳрайн ҳокимига етказди. Баҳрайн ҳокими мактубни ўзининг одамлари орқали юборганми, ёки Абдуллоҳ ас-Саҳмийнинг ўзини юборганми, буниси аниқ эмас. Нима бўлганда ҳам, мактуб ўқиб эшиттирилгач, Кисро уни майдалаб йиртиб ташлади ва кибр билан: «Менинг раиятимдан бўлган ҳақир бир қул қандай қилиб ўз исмини менинг исмимдан олдин ёзади?!», деди. Бу хабар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга етиб келгач, у зот: «Аллоҳ унинг мулкини парчалаб ташласин», дедилар. Дарҳақиқат, у зот айтганларидек бўлди. Кисро ўзининг Ямандаги омили (ҳокими) Бозонга мактуб йўллаб: «Кучли одамларингдан иккитасини Ҳижозлик бу кимсага юбор, улар уни ҳузуримга етказиб келсинлар», деб буюрди.\nБозон бу иш учун ўзининг иккита одамини танлади. Улардан бири Қаҳрамон Бонавайҳ исмли ҳисобчиси ва котиби, иккинчиси эса Хархисрав исмли форс йигити эди. Бу иккисини мактуб билан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига йўллади. Мактубда у зотга шу икки киши билан бирга Кисро ҳузурига етиб боришни буюрганди. Иккаласи Мадинага келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан учрашишди. Улардан бири: «Шаҳаншоҳ (подшолар подшоси) Кисро шоҳ Бозонга мактуб йўллаб, сизни унинг ҳузурига етказиб борадиган одам юборишни амр этган. Бозон мени сизни олиб кетиш учун юборди», деди ва буйруққа бўйсунмасликнинг оқибати ёмон бўлиши билан огоҳлантирди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларни эртаси куни келишга буюрдилар.\nАйни шу дамда Кисрога қарши ўз хонадони ичида катта қўзғолон бошланган, бу қўзғолон унинг қўшини Рум қўшинидан шармандали мағлубиятга учраши оқибатида кўтарилганди. Кисронинг ўғли Шеруя ўз отасини ўлдириб, тахтини қўлга киритди. Бу воқеа еттинчи йил жумодул-увло ойининг ўнинчисида, сешанба кечаси содир бўлди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ваҳий орқали ушбу хабардан воқиф бўлдилар ва эртаси куни ҳалиги иккаласига бу ҳақда хабар бердилар. Улар: «Нима деётганингизни биляпсизми ўзи?! Биз сизни бундан кўра енгилроқ нарса билан айблаб турган эдик. Энди мана шу гапларингизни ёзиб, бундан шоҳимизни хабардор қилишимизни истайсизми?!», дейишди. «Ҳа, мана шу гапларимни унга етказинглар ва унга айтингларки, яқин орада менинг диним ва салтанатим Кисронинг мулки етиб борган жойларга етади ва от ва туяларнинг қадами етган ерларгача етиб боради. Унга айтингларки, агар исломни қабул қилса, мен унга ўзининг қўли остидаги барча мулкини бераман ва қавмига подшоҳ қилиб қўяман», дедилар. Иккаласи Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларидан чиқиб, Бозон ҳузурига етиб бориб, унга бўлган гапларни айтиб беришди. Бироздан сўнг Шеруянинг ўз отасини қатл қилгани ҳақидаги мактуб етиб келди. Шеруя хатида Бозонга: «Отам сенга у ҳақда мактуб йўллаган киши ҳақида сабр қил, то менинг амрим етмагунича уни безовта қилма!», деб буюрганди.\nУшбу воқеа Бозоннинг ва унга қўшилиб Ямандаги форс аҳлининг Исломга киришларига сабаб бўлди.\n4) Рум подшоси Қайсарга мактуб\nИмом Бухорий узун бир ҳадис ичида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Рум подшоси Қайсарга ёзган мактубини келтиради:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Аллоҳнинг бандаси ва пайғамбари Муҳаммаддан Рум ҳукмдори Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишиларга салом бўлсин. Аммо баъд, мен сизни Исломга даъват этаман. Исломни қабул қилинг, саломат бўласиз, Аллоҳ сизга икки карра ажр беради. Агар юз ўгирсангиз, қўл остингиздагиларнинг гуноҳи ҳам сизнинг зиммангдадир. «Эй аҳли китоб, бизга хам, сизга хам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз – ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва бир-бировларимизни Аллоҳдан ўзга худо қилиб олмайлик». Агар улар (яъни аҳли китоблар) ушбу даъватдан юз ўгирсалар, у ҳолда сиз (мўминлар): «Гувоҳ бўлинглар, биз мусулмонлар – ягона Оллоҳга итоат қилувчилармиз», деб айтингиз!» (Оли Имрон: 64) .\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу мактубни олиб боришга Диҳя ибн Халифа ал-Калбийни танладилар ва унга бу мактубни Қайсарга етказиб бериши учун Бусро ҳокимига етказишни буюрдилар.\nИмом Бухорий Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилишича, Абу Суфён ибн Ҳарб розияллоҳу анҳу унга шундай хабар берган экан:\nҚурайш карвонида эканида Ҳирақл унга одам юборди. Бу воқеа Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Суфён ҳамда Қурайш кофирлари билан сулҳ тузган даврда бўлиб, улар савдогарчилик билан Шомда эдилар. Қурайшликлар Ийлиё деган жойда Ҳирақл ҳузурига келишди. Ҳирақл уларни ўз мажлисига чорлади. Унинг атрофида Рум зодагонлари бор эди. Сўнгра уларни ва таржимонини чақириб, деди: «Ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган одамга қайсинингиз насаб жиҳатидан яқинроқсиз?» Абу Суфён айтади: «Булар ичида унга насабда энг яқинроғи менман», дедим. Ҳирақл: «Уни менга яқинроқ олиб келинглар, шерикларини ҳам яқин келтириб, унинг орқасига қўйинглар», деди. Сўнг таржимонига деди: «Уларга айт, мен бундан (пайғамбарлик даъвосидаги) одам ҳақида сўрайман, агар ёлғон гапирса, ёлғон айтаяпти денглар.» Аллоҳга қасам ичиб айтаманки, агар мени ёлғончи қилишларидан уялмаганимда у (Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳақида албатта ёлғон айтган бўлар эдим. Сўнг у ҳақида мендан энг аввал: «Ораларингизда унинг насаби қандай?» деб сўради. «У бизнинг ичимизда насл-насабли» дедим. «Ундан аввал ҳам сизлардан бирор киши у (айтаётгандек) сўзларни айтганми?» деб сўради. «Йўқ», дедим. «Аждодларидан биронтаси подшоҳ ўтганми?» деб сўради. «Йўқ», дедим. «Унга шарафли инсонлар эргашаяптими, заиф инсонларми?» деб сўради. «Заиф инсонлар», дедим. «Улар кўпайишяптими, озайишяптими?» деб сўради. «Кўпайишмоқда», дедим. «Улардан бирортаси унинг динига кирганидан сўнг у динни ёмон кўриб қайтиб кетаяптими?» деб сўради. «Йўқ», дедим. «Сизлар уни айтаётган шу сўзларини айтишидан олдин ёлғончиликда айблармидингиз?» деб сўради. «Йўқ», дедим. «У хиёнат қиладими?» деб сўради. «Йўқ, ва лекин биз ҳозир у билан сулҳдамиз, бу муддат ичида нима қилади, билмайман» дедим. (Абу Суфён) деди: «Шу сўзлардан бошқа бирор сўзни гап ичига киритишимга имкон бўлмади.» «У билан жанг қилдингизларми?» деб сўради. «Ҳа», дедим. «Жангларингиз (натижаси) қандай бўлди?» деб сўради. «У билан ўртамиздаги жанг тенгма-тенг, гоҳо у ғалаба қозонади, гоҳо биз», дедим. «У сизларни нимага буюради?» деб сўради. «Аллоҳнинг ёлғиз ўзига ибодат қилинглар, унга бирор нарсани шерик қилманглар, ота-боболарингиз айтган нарсаларни тарк қилинглар, дейди ва бизни намозга, тўғриликка, покликка, қариндош-уруғлар билан алоқа қилишга буюради», дедим.\nҲирақл таржимонга деди: «Унга айт: Мен сендан унинг насаби ҳақида сўраган эдим, унинг ичларингизда насл-насаби тоза одам эканини айтдинг. Пайғамбарлар худди шундай, ўз қавмининг насабида юборилади. Сендан: «Ораларингизда бошқа бирор киши ҳам шу сўзларни айтганми?» деб сўраган эдим, «Йўқ» дединг. Агар аввал ҳам бирор киши шу сўзларни айтган бўлганида, ўзидан аввалгиларнинг сўзига эргашаётган одам экан, дер эдим. «Аждодларидан биронтаси подшоҳ ўтганми?» деб сўраган эдим, «Йўқ», дединг. Агар ота-боболаридан биронтаси подшоҳ бўлса, мен уни отасининг подшоҳлигини талаб қилаётган одам экан, дер эдим. «Сизлар уни шу сўзларни айтишидан олдин ҳам ёлғончиликда айблармидингиз?» деб сўрадим. «Йўқ», дединг. Мен биламанки, у Аллоҳга нисбатан ёлғонни сўзласа, одамларга ёлғон сўзлашни ҳам ҳаргиз тарк қилмаган бўлар эди. «Унга шарафли инсонлар эргашаяптими, заиф инсонларми?» деб сўраган эдим, «Заифлар эргашаяпти», дединг. Ваҳоланки, ўшалар пайғамбарларнинг ҳақиқий тобеълари бўлур. «Улар кўпайишяптими, озайишяптими?» деб сўраган эдим, «Кўпайишяпти», дединг. Иймон иши то камолига етгунича ана шундай бўлиб бораверади. «Бирор киши унинг динига кирганидан сўнг у динни ёмон кўриб қайтиб кетаяптими?» деб сўраган эдим, «Йўқ», деб айтдинг. Иймоннинг тиниқлиги қалбларга аралашганда ана шундай бўлади. «У хиёнат қиладими?» деб сўраган эдим, «Йўқ» деб жавоб бердинг. Шунингдек, пайғамбарлар хиёнат қилмайдилар. «У сизларни нимага буюради?» деб сўрасам, у сизларни Аллоҳнинг ёлғиз ўзига ибодат қилишга, Унга бирор нарсани шерик қилмасликка буюришини, бутларга сиғинишдан қайтаришини ва намозга, тўғриликка, покликка буюришини айтдинг. Агар айтаётган сўзларинг ҳақ бўлса, аниқки, у тез орада мана шу оёқларим турган жойни ҳам эгаллайди. Мен унинг чиқишини билардим, лекин сизлардан бўлади деб ўйламаган эдим. Қасамки, агар унинг ҳузурига етиб боришни билсам, албатта у билан учрашишга енг шимарган бўлар эдим, унинг ҳузурида бўлсам, албатта, унинг оёқларини ювган бўлар эдим».\nШундан сўнг у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мактубларини чорлатиб, уни ўқиди. Ҳирақл мазкур сўзларни айтгач ва хатни ўқиб бўлгач, у ерда шовқин-сурон кучайиб, овозлар кўтарилиб кетди ва бизни чиқариб юборишди. Ташқарига чиққач, шерикларимга: «Абу Кабша ўғлининг иши шу даражада кучайиб кетибдики, ундан Бану Асфар (яъни, Рум) шоҳи ҳам хавфга тушаяпти» дедим. То Аллоҳ мени Исломга мушарраф этгунича ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақларида «У тез орада албатта зафар қозонади» деб ўйлайверардим.\nБу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мактублари Қайсарга қандай таъсир қилгани ҳақида Абу Суфён ўз кўзлари билан кўрган воқеа эди. Қайсар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг элчилари бўлмиш Диҳя ибн Халифа ал-Калбийни яхши ҳурматлаб, бир қанча кийим-кечак ва мол-дунёлар билан кузатди. Диҳя йўлда қайтаётиб, Ҳисмо деган жойга етганида Жузом қабиласидан бўлган кишилар унинг йўлини тўсиб, бор-будини қолдирмай тортиб олишди. Шундан сўнг у Мадинага қайтгач, уйига ҳам бормай, тўғри Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, бўлган воқеани айтиб берди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Зайд ибн Ҳорисани 500 кишилик қўшин билан Водил-қуродан нарироққа, Ҳисмога юбордилар. Зайднинг қўшини Жузомга ҳамла қилиб, уларни қирғинбарот қилди, аёлларини асир қилиб, чорва ҳайвонларини ҳайдаб кетди. Ғаниматлар 1000та туя, 5000та қўй-эчки ва 100 нафар аёллар ва болаларни ташкил этди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан Жузом қабиласи ўртасида тинчлик битими бор эди. Ушбу қабиланинг бошлиқларидан бири Зайд ибн Рифоъа ал-Жузомий зудлик билан (ўзларининг бу ишга аралашмаганлари тўғрисида) ҳужжат-далил тақдим қилди. У ва бир неча қавмдошлари Исломни қабул қилишган ва йўлтасарлар ҳужуми пайтида Диҳяга ёрдам беришган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг сўзларини қабул қилиб, ўлжалар ва асирларни қайтариб беришга буюрдилар.\nАксарият тарихчилар ушбу ғазотни Ҳудайбиядан олдин бўлган, деб ёзганлар. Аммо, бу тўғри эмас. Чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Қайсарга Ҳудайбиядан кейин мактуб йўллаганлар. Шунинг учун Ибнул Қаййим: «Бу воқеа Ҳудайбиядан кейин бўлганига ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ», дейди.\n5) Баҳрайн ҳокими Мунзир ибн Совийга мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Баҳрайн ҳокими Мунзир ибн Совийни Исломга даъват қилиб, мактуб йўлладилар. Уни Ало ибн Хазрамий етказиб борди. Мунзир Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қуйидагича жавоб мактуби йўллади:\n«Аммо баъд, эй Аллоҳнинг пайғамбари! Мен сизнинг мактубингизни Баҳрайн аҳлига ўқиб эшиттирдим. Улар ичидан Исломни ёқтириб, қабул қилганлар ҳам бўлди, қабул қилишни истамаганлар ҳам бўлди. Менинг еримда мажусий ва яҳудийлар ҳам мавжуд. Менга улар ҳақидаги амрингизни юборинг».\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга шундай ёзиб юбордилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад Расулуллоҳдан Мунзир ибн Совийга. Сизга салом бўлсин. Мен сизга Ундан ўзга барҳақ маъбуд йўқ бўлган ягона Аллоҳни мақтайман ва Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман. Аммо баъд, мен сизга Аллоҳни эслатаман. Ким насиҳат олса, ўзи учун олган бўлади. Ким менинг элчиларимга итоат қилса ва уларнинг буйруқларига бўйсунса, менга итоат қилган бўлади. Ким уларга яхши муносабатда бўлса, менга яхши муносабатда бўлган бўлади. Менинг элчиларим сизни яхшилик билан тилга олишди. Мен сизни ўз қавмингизга вакил-бошлиқ қилдим. Сиз мусулмонларни исломлари билан қўйиб қўйинг, гуноҳ аҳлларини афв қилдим, сиз ҳам улардан қабул қилинг. Сиз модомики, салоҳият (яхшилик) устида бўлар экансиз, биз сизни амалингиздан бўшатмаймиз. Ким яҳудий ё мажусийлигида қолишни истаса, унга жизя лозим бўлади».\n6) Ямома ҳокими Ҳавза ибн Алийга мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ямома ҳокими Ҳавза ибн Алийга қуйидагича мактуб йўлладилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад Расулуллоҳдан Ҳавза ибн Алийга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Билингки, диним туя ва отлар (яъни, одам оёғи) етган жойгача етади. Исломни қабул қилинг, саломат қоласиз ва сизни ўз қўл остингиздагиларга бош қилиб қўяман».\nУшбу мактубни етказишга Салит ибн Амр ал-Омирийни танладилар. Салит муҳрланган мактубни олиб, Ҳавза ҳузурига етказиб борди. Ҳавза уни яхши кутиб олиб, иззат-икром кўрсатди. Мактуб ўқиб эшиттирилгач, у қуйидагича жавоб ёзиб юборди: «Сиз нақадар яхши ва гўзал ишга чақирмоқдасиз. Араблар ичида менинг ҳайбатим бор. Ишнинг (яъни, пайғамбарликнинг) бир қисмини менга ажратсангиз, мен сизга эргашаман». У Салитни совға-саломлар билан сийлаб, унга яхши сарполар кийдириб жўнатди.\nСалит буларнинг ҳаммасини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келтириб, бўлган воқеаларни айтиб берди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг мактубини ўқигач: «Агар бир парча ерни сўраса ҳам бермаган бўлардим. Ўзи ҳам, қўлидаги мулки ҳам барбод бўлсин», дедилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Макка фатҳидан қайттганларидан сўнг Жибрил алайҳиссалом келиб, Ҳавзанинг ўлганини хабар бердилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мендан сўнг Ямомадан бир каззоб чиқиб, пайғамбарлик даъво қилади, сўнг уни ўлдирилади», дедилар. Бир киши: «Уни ким ўлдиради, ё Расулуллоҳ?», деб сўради. «Сиз ва дўстларингиз», деб жавоб бердилар. Дарҳақиқат, у зот айтганларидек бўлди.\n7) Дамашқ ҳокими Ҳорис ибн Абу Шамир ал-Ғассонийга мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга қуйидагича мактуб йўлладилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Муҳаммад Расулуллоҳдан Ҳорис ибн Абу Шамрга. Ҳидоятга эргашган ва Аллоҳга иймон келтириб, тасдиқлаган кишиларга салом бўлсин. Мен сизни шериксиз, ягона Аллоҳга иймон келтиришга чақираман, шунда мулкингиз сақланиб қолади».\nУшбу мактубни етказишга Бану Асад ибн Хузайма қабиласидан Шужоъ ибн Ваҳбни танладилар. У олиб борган мактубни Ҳорис отиб юборди ва: «Ким мендан мулкимни тортиб оларкан?! Мен унинг устига юриш қиламан», деди ва исломни қабул қилмади. Сўнг у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қарши уруш қилиш учун Қайсардан изн сўради, Қайсар уни бу фикридан қайтарди. Шундан сўнг Ҳорис Шужоъни кийим-кечак ва совға-саломлар бериб, чиройли кузатиб қўйди.\n8) Умон подшосига мактуб\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Умон шоҳи Жайфар ва унинг укаси Абд ибн Жуландийга мактуб йўлладилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Муҳаммад Расулуллоҳдан Жуландий ўғиллари Жайфар ва Абдга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Аммо баъд, мен сизларни Исломга даъват қиламан. Исломни қабул қилинглар, саломат қоласизлар. Зотан, мен тирикларни огоҳлантириш ва кофирлар сўз (азоб)га лойиқ бўлишлари учун бутун инсониятга юборган Аллоҳнинг элчисиман. Агар Исломга иқрор бўлсангизлар, сизларни волий (ҳоким) қиламан. Агар Исломга иқрор бўлишдан бош тортсангизлар, мулкингиз завол топади, менинг отлиқларим сизларнинг диёрингизга кириб боради ва менинг пайғамбарлигим сизларнинг мулкингизга ғолиб бўлади».\nУшбу мактубни олиб боришга Амр ибн Ос розияллоҳу анҳуни танладилар. Амр айтади: Умонга етиб боргач, аввал Абднинг ҳузурига йўл олдим. Чунки, у акасидан кўра ҳалимроқ ва хулқи яхшироқ эди. Мен унга: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сенга ва акангга юборган элчилариман», дедим. У: «Акам ёшда ҳам, мулкда ҳам мендан муқаддамроқ, мен сени унинг ҳузурига олиб бораман, мактубингни у ўқиши керак», деди. Сўнг: «Ўзи сен нимага даъват қилмоқдасан?», деб сўради. Мен: «Шериксиз, ягона Аллоҳга даъват қиламан, ундан ўзга маъбудлардан воз кечишга ва Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ва элчиси деб гувоҳлик беришга чақираман», дедим. У: «Эй Амр, сен қавм саййидининг ўғлисан, отанг қандай фикрда? Чунки, биз ундан ўрнак олсак арзийди», деди. «Отам Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга иймон келтирмай ўтиб кетди. Мен унинг ҳам Исломни қабул қилган ва у зотни тасдиқлаган бўлишини истаган бўлардим. Менинг ўзим ҳам то Аллоҳ мени Исломга ҳидоят қилмагунича унинг фикрида эдим», дедим. «Сен унга қачондан эргашдинг?», деб сўради. «Яқиндан бошлаб», дедим. «Исломни қаерда қабул қилдинг?», деди. «Нажоший ҳузурида», дедим ва Нажошийнинг ҳам Исломни қабул қилганини айтдим. «Унинг қўл остидаги қавмлари нима қилди?», деди. «Улар ҳам унга эргашишди», дедим. «Руҳонийлар ва роҳиблар ҳамми?», деди. «Ҳа», дедим. «Оғзингга қараброқ гапир, эй Амр, дунёда ёлғончиликдан ёмонроқ сифат бўлмайди», деди. «Ёлғон гапирмаяпман, бизнинг динимизда ёлғончилик ҳаром саналади», дедим. «Ҳирақл Нажошийнинг мусулмон бўлганини билмаган бўлса керак-да», деди. «Ундай эмас», дедим. «Қаердан биласан?», деди. «Нажоший унга хирож тўлаб турарди. Исломни қабул қилиб, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга эргашганидан сўнг унга бир дирҳам ҳам тўламасликка қасам ичибди. Бу гап Ҳирақлга етгач, укаси Найёқ: «Қулинг сенга хирож тўламаслигига ва сенинг динингдан бошқа янги бир динни қабул қилишига индамай тураверасанми?!», деганида Ҳирақл: «Биров бир динга рағбат билдириб, уни ўзига ихтиёр қилган бўлса, мен нима ҳам қилардим?! Қасамки, салтанатимдан кўзим қиймайди, бўлмаса аллақачон мен ҳам у қилган ишни қилардим» дебди», дедим. «Ўйлаброқ гапир, эй Амр», деди. «Аллоҳга қасамки, рост гапиряпман», дедим. «Менга айтчи, у (пайғамбар) нимага буюради-ю, нимадан қайтаради?», деди Абд. «Аллоҳ азза ва жалланинг тоатига буюради ва Унинг маъсиятидан қайтаради. Яхшиликка, қариндошлар билан алоқа қилишга буюради, зулму тажовуздан, зинодан, ичкиликдан, бут-санамларга сиғинишдан қайтаради», дедим. «У нақадар яхши ишларга чақирар экан! Агар акам менинг гапимга кўнса, бориб Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга иймон келтирган ва уни тасдиқлаган бўлардик. Аммо акам салтанатини тарк қилиб, бировга қарам бўлишга кўзи қиймайди», деди. Агар Исломни қабул қилса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни ўз қавмига подшоҳ қилиб қўядилар, бойлардан закотни олиб, фақирларига беради», дедим. «Бу ажойиб иш-ку! Закот деганинг нима?», деб сўради. Мен унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам молларда белгилаб берган садақотлар ҳақида айтиб бердим. Туялардан ҳам садақот олинишини эшитиб: «Эй Амр, ўт-ўлан еб, сув ичиб юрган шу яйловдаги чорвалардан ҳам садақа олинадими?», деб сўради. «Ҳа», дедим. «Қасамки, ўзининг кўпсонлилигига ва (мусулмонлар қўли етишидан) узоқдалигига ишониб, менинг қавмим бунга кўнмаса керак», деди.\nМен бир неча кун унинг уйида турдим. У акаси билан боғланиб, менинг ҳамма гапларимни унга етказиб турди. Сўнг бир куни акаси мени ўз ҳузурига чақирди. Кириб борганимда ёрдамчилари билагимдан маҳкам тутишди. У: «Қўйиб юборинглар!», дегач, мени қўйиб юборишди. Мен ўтирмоқчи бўлган эдим, ўтиришимга йўл қўйишмади. Мен унга қараган эдим: «Нима хизмат билан келдинг?», деди. Унга муҳрланган мактубни узатдим. У мактубнинг муҳрини бузиб, уни охиригача ўқиб чиқди. Сўнг уни укасига узатди. У ҳам худди акаси каби ўқиди, бироқ акасидан кўра мулойимроқ экани кўриниб турарди. Кейин у: «Қани айтчи, Қурайш қандай муносабат билдирди?», деб сўради. Мен: «Айримлари динга рағбат билдириб, айримлари эса қилич кучи билан мағлуб бўлиб, унга эргашишди», дедим. «Бошқаларчи?», деди. «Одамлар Исломга рағбат билдириб, уни ихтиёр қилишди. Аллоҳ берган ҳидоят ва ўз ақллари билан шу пайтгача ўзларининг залолатда юрганликларини тушуниб етишди. Бу атрофда сиздан бошқа ҳеч ким қолмади, деб ўйлайман. Агар бугун сиз ҳам Исломни қабул қилмасангиз ва унга эргашмасангиз, отлар туёқлари остида қоласиз ва мулкингиз хароб бўлади. Исломни қабул қилинг, саломат қоласиз ва у (пайғамбар) сизни ўз қавмингизга ҳоким қилиб қўяди. Устингизга қўшин киритилишига йўл қўйманг», дедим. Шунда у: «Бугун мени холи қолдир, эртага кел», деди.\nМен яна укасиникига бордим. У менга: «Эй Амр, мен унга агар салтанатга бўлган ўчлиги ғолиб келмаса, Исломни қабул қилади, деб умид қиламан», деди. Эртаси куни ҳузурига борсам, киришга изн бермади. Укасининг олдига қайтиб бориб, у билан учраша олмаганимни айтдим. У мени акаси билан учраштирди. Шунда Жайфар менга: «Мен сен даъват қилган иш ҳақида ўйлаб кўрдим. Агар мен бировга унинг қўшини бу ерга етиб келмасдан туриб ўз мулкимни топшириб қўйсам, у ҳолда арабларнинг энг заифи бўлган бўламан. Агар қўшини етиб келса ҳам шундай жангга йўлиқадики, бу у кўрган жанглардек бўлмайди», деди. Мен: «Хўп, мен эртага йўлга чиқаман», дедим. Менинг қайтаётганимни билгач, укаси у билан холи қолиб: «Биз унга бас келолмаймиз, у кимга элчи юборган бўлса, ҳаммаси унга ижобат қилибди», деди. Эртаси куни у мени ҳузурига чорлаб, ўзи ҳам, укаси ҳам Исломни қабул қилдилар, пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламни тасдиқладилар, менга садақот (закотлар)ни йиғишга ва улар ўртасида ҳукм қилишга имкон яратиб бердилар, қаршилик билдирганлар устидан менга ёрдамчи бўлдилар.\nУшбу ҳикоянинг оқими мазкур ака-укаларга мактуб юборилиши бошқа подшоҳларга мактублар юборилишидан анча кейин бўлганига далолат қилади. Бу воқеа фатҳдан ҳам кейинроқ бўлган бўлиши керак.\nУшбу мактублар орқали Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ер юзи подшоҳларининг кўпларига ўз даъватларини етказдилар. Улардан баъзилари иймон келтиришди, баъзилари инкор қилишди. Лекин, шундай бўлса-да, у зот у кофирларнинг фикрларини машғул қилдилар ва ўз динлари ва номларини уларга танитиб қўйдилар.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/872, 873.\n Раҳматан лил-аламийн: 1/171.\n Байҳақий: Далалилун-нубувва: 2/308, Ҳоким: Мустадрак: 2/623.\n «Расул акрамки сиёсий зиндаги (урду тилида): 108, 109, 122-125-саҳифалар, «Зодул маод»да: «Ҳидоятга эргашган кишиларга салом бўлсин» деган ибора ўрнида «Сиз Исломни қабул қилинг» ибораси келган (3/60).\n Доктор Ҳамидуллоҳ: «Расул акрамки сиёсий зиндаги»: 108-114, 121-131-саҳифалар.\n Зодул маод: 3/61.\n Ибн Ҳишом: 2/359.\n Алома Мансурпурий «Раҳматан лил-оламийн» китобида келтирган маълумот бўйича унинг исми шундай. Аммо, Доктор Ҳамидулло фикрича, унинг исми Бинямин бўлган экан. Қаранг: «Расул акрамки сиёсий зиндаги»: 141-саҳифа.\n Тарих Ибн Халдун: 2/37.\n Фатҳул Борий: 8/127, Тарих Ибн Халдун: 2/37.\n Хузарий: «Тарихи умами исломийя» : 1/147, Фатҳул Борий: 8/127–128.\n Саҳиҳул Бухорий: 1/ 4, 5.\n Ўша кунлари Рум подшоси Қайсар Аллоҳ унга Форс устидан ғалаба ато этгани шукронасига Ҳимсдан Ийлиёга – Байтул Мақдисга – келганди (Қаранг: Саҳиҳ Муслим: 2/99). Форсликлар Кисро Абруязни ўлдириб, Рум билан сулҳга эришишган ва ўз истилолари остида бўлган Рум ерларини Қайсарга топширишган, насоролар Масиҳ алайҳиссалом осилган деб ишонишадиган хочни ҳам унга қайтариб беришган, Қайсар 629 йил (7-ҳижрий) ўша хочни ўз ўрнига ўрнатиш ва эришилган улкан ғалаба муносабати билан Аллоҳга шукроналик бажо келтириш учун Ийлиёга (Байтул Мақдисга) келган эди.\n Абу Кабша – Важз ибн Ғолиб ал-Хузоий бўлиб, у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг она томондан боболари Ваҳб ибн Абдуманофнинг она томондан бобосидир. Абу Кабша аввалда мушрик бўлиб, кейин Шом диёрига бориб, насронийликни қабул қилганди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзлари олиб келган янги дин билан Қурайшнинг динига қарши чиққач, у зотни ўша бобокалонларига ўхшатишар ва айблаш мақсадида унга нисбатлашар эди (Байҳақий, «Далоилун-нубувва»: 1/82, 83, Абу Ҳотим, «Ас-сийратун-набавия»: 44-с).\n Саҳиҳул Бухорий: 1/4, Саҳиҳ Муслим: 2/97-99.\n Зодул маод: 2/122, «Талқиҳу фуҳум аҳлил-асар» ҳошияси: 29-с.\n Зодул маод: 3/61, 62.\n Зодул маод: 3/63, Хузарий, Муҳозарот тарихил-умамил-исломийя: 1/146.\n Аксар ўзбекча нашрларда Умон салтанатини ҳам Иордания-Урдун пойтахти Аммонни ҳам Уммон деб атайдилар. Тўғриси эса, салтанати Умон, Урдун пойтахти Аммондир.\n Зодул маод: 3/62, 63.


Андижонда яна 8 нафар бемор буткул соғайди | Qalampir.uz\nАндижонда яна 8 нафар бемор буткул соғайди\nЖамият\t21 Апрель 17:02 2563\nАндижон вилоятида 8 нафар бемор коронавирус касаллигидан тузалди. Бу ҳақда бугун, 21 апрель куни Андижон вилоят ҳокимлиги Матбуот хизмати хабар берди.\n“Андижон шаҳридаги вилоят юқумли касалликлар шифохонасида коронавирус инфекциясига чалинган навбатдаги 8 нафар бемор буткул соғайди. Улар вилоят ҳокимлиги ҳамда соғлиқни сақлаш бошқармаси масъуллари иштирокида Андижон шаҳридаги “Корона медлайн” хусусий шифохонасига реабилитация учун кузатилди“, дейилади хабарда.\nТаъкидланишича, соғайганлардан 4 нафар эркак, 4 нафари аёл киши. Уларнинг 1 нафари талаба, 2 нафари нафақада, 1 нафари кичик тиббиёт ходими, 2 нафари вояга етмаган, 2 нафари турли соҳа вакилларидан иборат. Соғайганлардан 3 нафари Жалақудуқ тумани ҳамда 5 нафари Андижон шаҳрида яшовчи фуқароларни ташкил қилади.\nМаълум қилинишича, ушбу беморларда коронавирус инфекцияси аниқлангач, вилоят юқумли касалликлар шифохонасига ётқизилган. Сўнгги текширувлар ушбу беморларда инфекция йўқлигини кўрсатди.\nШу билан, мамлакатда коронавирусдан тузалганлар сони 269 нафарга етди.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда коронавирусни юқтириб олиш билан боғлиқ илк ҳолат жорий йилнинг 15 март куни қайд этилган эди. Бугунгача касалланганларнинг 5 нафари вафот этган.\n29 Май 17:40 63355\n28 Май 21:12 49726\n29 Май 09:48 43653\n29 Май 21:45 42052\n28 Май 08:06 30143


Dadil.uz. Россияда пахтадан 50 центнердан ошириб ҳосил олинди ва импортдан бутунлай воз кечиш ҳаракатида. Бизда-чи?\nАсосий / Халқ фикри / Россияда пахтадан 50 центнердан ошириб ҳосил олинди ва импортдан бутунлай воз кечиш ҳаракатида. Бизда-чи?\n13:24, 02 10 2019 0 134\nРоссияда пахтадан 50 центнердан ошириб ҳосил олинди ва импортдан бутунлай воз кечиш ҳаракатида. Бизда-чи?\nРоссия Федерациясининг Ставрополь ўлкасида Терский қишлоғи ҳувиллаб қолганди. Россиялик инвесторнинг ғояси маҳаллий ҳокимият томонидан қўллаб-қувватланиб лойиҳанинг 80 фоизи миқдорида субсидия ажратилди. Мақсад Россияни пахта хом ашёси импортидан ҳалос қилишдир.\nМиллий ва жаҳон тажрибаси ҳамда замонавий техникалар қўлланилиши натижасида гектаридан 50 центнердан зиёд пахта ҳосили йиғиштириб олинди. Энди бу қишлоқда пахта хом ашёсидан тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқарадиган фабрикалар қурилмоқда.\nБиз қачон тайёр маҳсулотлар импортидан воз кечамиз?!\nОлтинни банкларда “ўлик” ҳолда сақламасдан, қачон олтин қуймаси ўрнига чиройли тақинчоқлар ишлаб чиқариб, бир неча баробар қимматига чет элларга валютага сотамиз?\nШунча пахта хом ашёси етиштирамиз-у, қачон етарли миқдорда тайёр кийим-кечаклар ишлаб чиқариб, халқимиз эҳтиёжини қондирамиз ва чет элга экспорт қилишни кўпайтирамиз?\nКунига қанчалаб қорамол сўямиз-у, терисини экспорт қилиш ўрнига қачон ўзимизга оёқ кийими ишлаб чиқариб, Хитойнинг 2-3 ойда “оғзи очиладиган” сифатсиз туфлиларидан воз кечамиз?\nХитой, Тайвань, Вьетнамдан арзон экран, плата ва бошқа эҳтиёт қисмларни олиб келиб, 5-6 та шурф билан бирлаштириб йиғамиз-у, “Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган” деб халқимизга қиммат нархда сотамиз. Қачон ўзимизда маиший техника маҳсулотларини тўлиқ ишлаб чиқарамиз?\nҚачон мамлакатимизга валюта олиб келадиган ёки импорт ўрнини босадиган маҳсулотлар, хизматлар ишлаб чиқарувчи тадбиркорларга ўнлаб ҳужжатларсиз 1 фоизли кредит берамиз? Тез мослашувчан ва қисқа муддатда самара берадиган, мамлакатда асосий иш ўрни яратаётган кичик бизнес ҳақида қачон қайғурамиз?\nФАҚАТ БАНК МАНФААТИНИ ЎЙЛАШ-МИ?\n34 фоизли кредитни асосан савдо ташкилотлари олиб, қайтаришга қодир, чунки сотиб олган маҳсулотига хоҳлаганча устама фоиз қўйиб сотиш имконияти мавжуд. Бозорда нарх-навони ошириш эса фақат савдо ташкилотига қулай ва инфляция юқори бўлишидан манфаатдорлик мавжуд.\nТегишли вазирликларнинг баъзи “ИҚТИСОДЧИ”лари йилига 14 фоиз инфляция, банк эса 20 фоиз даромадидан қуруқ қолади, деб фақат банк манфаатини ҳимоя қилиши мумкин. Лекин шу 20 фоизлик даромаддан 10 фоизи давлат улушига тегишли.\nЯъни 1 млрд сўмлик кредитдан давлатга 100 млн сўм, банк фойдасидан 10 млн сўм ва банк ходимлари иш ҳақидан солиқлар ўртача 40 млн сўм, тахминан 150 млн сўм тушади.\nБир млрд сўм ишлаб чиқарувчи тадбиркорга 1 фоизли кредит қилиб ажратилганда бюджетга қанча сўм келиб тушишини ҳисоблаймиз.\n1 млрд сўм кредитни қайтариш учун тадбиркор камида 2 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқариши лозим.\nМайли 1 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқарди, деб ҳисоблайлик. Бундан 4 фоиз ягона солиқ тўлови, 15 фоиз қўшилган қиймат солиғи, жами 190 млн сўм бюджетга тушади.\nБир млрд сўмлик маҳсулотнинг таннархида 40 фоизгача иш ҳақи ҳисобланади. Яъни 400 млн сўмдан 12 фоиз даромад солиғи 48 млн сўм, 12 фоиз ягона ижтимоий тўлов 48 млн сўм.\nДемак 1 млрд сўм кредит 34 фоиз қилиб ажратилганда бюджетга ўртача 150 млн сўм, 1 фоиз қилиб тадбиркорга берилганда маҳсулот ва хизматлар ишлаб чиқаришдан 286 млн сўм бюджетга келиб тушади. Турли маҳсулотлар ишлаб чиқариш натижасида валюта тақчиллиги ва инфляция даражаси кескин пасаяди, нарх-наво тартибга тушади, ҳақиқий иш ўрни яратилиб, аҳоли турмуш фаровонлиги ошади.\nP.S. Солиштиришда савдо ташкилотидан тушадиган маблағ инобатга олинмади, чунки у кредитни қайтариши учун камида 50 фоиз устама қўйиши лозим, яъни 500 млн сўмдан 4 фоиз айланма маблағ солиғи 20 млн сўм ва ҚҚС 75 млн сўм, жами 95 млн сўм. Ишлаб чиқарувчи корхона 1 млрд сўм кредитни қайтариш учун камида 2 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқаради, яъни (286 млн х2) жами 572 млн сўм бюджетга тушади.\nБелгилар: ишлаб, чиқарувчига\nТанқиддан сўнг Ғиждувонда “ёйма бозор”га барҳам берилди\nЗомин туманида аҳоли томорқасидан унумли фойдаланмоқдами?\n“Ўзбекконцерт” йилнинг энг зўр қўшиқчилари рейтингини эълон қилди\nКоррупция газак олмаслиги учун\nОдамларни айбдор қилиш осон\nЭлектрдан қарзни тўласак-да барибир невараларимни ризқидан қирқди\nСудми, дўконми, театрми?\nБюджетдан ажратилмаган ҚҚСни тадбиркорлардан ундириш ёппасига банкротликка олиб келади\nСувни тежанг азизлар!\nДемократик очиқ савол: Қайси соҳаларда “шапка”нинг нархи қанча?


Биринчи мухаббатимга мактуб - 20 Марта 2016 - www.SheJoT.CoM\nГлавная » 2016 » Март » 20 » Биринчи мухаббатимга мактуб\nБиринчи мухаббатимга мактуб\nБу мактубни битишга анчадан бери жазм қилолмай юрардим. Бугун юрагимнинг аллақерида қолиб кетган гапларни қоғозга тўкким келди.\nЭсингиздами, сиз билан илк бор кўришган кунимиз? Ўшанда сизни нафақага чиқан ҳамхонам ўрнига ишга олишган, бўлим бошлиғимиз сизни бошлаб кириб, "танишиб олинглар, энди бирга ишлайсизлар” деб айтганди. Шу-шу битта хонада уч йил бирга ишладик.\nКўринишингиздан сизни ҳали йигирмаган ҳам бормаган қиз деб ўйлагандим. Билсам ёшингиз анча каттароқ экан. Сиз билан тез тил топишдик. Кўп масалаларда фикримиз бир жойдан чиишини англадим. Масалан, адабиёт, санъат ва бошқа масалаларда суҳбатлашарканмиз, қарашларимиздаги ўхшашликни тобора чуқурроқ англаб борардим.\nФикрий яқинлик қалбимда бошқача ҳисларни ҳам улғайтира бошлаганини дастлаб пайқамадим. Ахир унда мен аллақачон уйланган, иккита фарзаднинг отаси, сиз эса, ҳали турмуш остонасини ҳатламаган қиз... Ҳар гал айни вақти бўлса-да, тушмушга чиқмай юрганингиз сабабини сўрашга оғиз жуфтлардим-у, сизни ранжитмаслик учунми, индамасликни афўал кўрардим.\nКейинчалик бу ҳақда ўзингиз оғиз очдингиз.\n— Уйимиздан ҳалиям совчилар қадами узилмайди. Қанча йигитлар билан учрашиб, гаплашиб ҳам кўрдим. Ҳеч қайсиси кўнглимдан жой ололмади. Ойим бечора ҳам мени деб қийналиб юрибди. "Ёшинг ўтяпти” деб куюнгани куюнган. Лекин, бу умр савдоси-ку? Ахир у билан бир умр яшайман-ку?\nОчиғи, мен сиз билан келгусида тақдир риштасини боғлаши мумкин бўлган йигитга ич-ичимдан ҳавас, ҳатто салгина ҳасад ҳам қилардим. Ишга обдон кўмилган чоғингизда сизга зимдан тикилиб ўтирар, у йигит ким бўлса-да, чинакам бахтли қила олишингизга ишонардим.\nОиламдан норизо эмасман. Лекин, тан оламан, бу оила ота-оналаримизнинг ўзаро келишуви билан бунёд бўлган. Аёлим билан рисоладагидек умргузаронлик қилиб келяпмиз. Фарзандларимиз келажаги учун қўлимиздан келганини қиляпмиз... Лекин, барибир нимадир етишмасди. Унинг нима эканини ўзим ҳам билмасдим. Муҳаббатни эса, фақат тўйгача, ҳали орадаги ҳижрон девори қуламаган пайтлардаги одатий эҳтиёж деб билардим.\nКунлар ўтиб борарди. Ҳисоблаб қарасам, куннинг тўққиз соати сиз билан бирга ўтаркан. Тушликка ҳам сиз билан бирга чиқардик. Кейинчалик то автобус бекатигача сизни кузатиб қўйишни ўзингиз сўрадингиз.\n— Ишхона билан бекат ўртасидаги машина устахонаси олдида ҳар доим бекорчи йигитлар тўпланиб турган бўлади. Ўтсам, гап отмасдан қўйишмайди. Шу боис, илтимос, мени ўша ердан ўзингиз ўткази қўйинг.\nМен бу вазифани жон деб зиммамга олдим. Ҳар доим сизнинг ёнингизда кетиб борарканман, ич-ичимдан ғурур ҳиссини туярдим. Ахир ёнимда сиздек чиройли, латофатли қиз борлигидан нега қувонмайин?\nАвтобус сизни олиб кетаркан, мен ҳувиллаган қалбим билан уйга қайтардим. Йўл-йўлакай сизни ўйлаб борардим. Ейин эса, тезроқ тонг отишини истаб, яна сизни кўришимни ўйлаб, уйқуга кетардим... Ва бир ҳақиқатни ич-ичимдан англадим: Сизни севиб қолгандим. Ҳа, оилали, икки фарзанднинг отаси бўла туриб қалбимни сизга бой бергандим.\nСизга нисбатан қарашларим ўзгарганини сезмаслигингиз мумкин эмасди. Хонамизда ҳар доим уфуриб турадиган атирингиз ҳиди, деразамизда сиз парвариш қиладиган анвойи гуллар, сиз кунда икки марта дамлайдиган қаҳванинг хушбўй таъми, сиз компютерда эшитадиган қўшиқлар.. ҳамма-ҳаммаси ҳаётимнинг ажралмас қисмига айланиб улгурганди. Ва назаримда сиз ҳам менга нисбатан ефарқ эмасдингиз. Буни гап-сўзларингиздан, муомалангиздан сезардим ёхуд ўзим истаганим учун менга шундай туюларди.\nЭсимда, бир талаба қиз хонамизга шеър олиб келган, кейин гап орасида менинг қаердан эканим ва қаерда ўқиганим ҳақида суриштира бошлганда, энсангиз қотиб:\n— Уйланганингиз ва икки фарзандингиз борлигини ҳам айтиб қўйинг, дегандингиз. Бечора қиз ғалати аҳволга тушиб, чиқиб кетган, сизнинг кун бўйи чиройингиз очилмаган, мен эса, кечгача сизнинг бу ишингиздан хурсанд бўлишни ҳам, ранжишни ҳам билмай, ғалати аҳволда юргандим.\nБалким ўша кунги "дилхира”лик менга янада умид бергандир. Қалбимда сизга бўлган муносабатни очиқ айтишга ундагандир. Аммо, шошмадим. Биринчидан мен оилалиманю. Шу оққача нотўғри қадам босмадим. Оилани ҳаммма нарсадан устун қўйиб келдим. Ундан ҳам асосийси... сиз ҳали бокира қиз эдингиз. Ўзимни сизга асло муносиб кўрмасдим. Сизни бу ҳаётда ўз бахтингизни топишингизни истардим. Ва... қачондир бошқа биров билан турмуш қуришингизни ўйлаб, ич-ичимдан ёниб куярдим ҳам..\nИчимдаги дард улғайшгани сари қарама-қарши ўйлар тобора исканжасига оларди. Сизга юрагимда кун сайин улғаяётган дардни айтиб енгил тортишни истасам-да, ҳар иккимизнинг бу изҳор лойиқ эмаслигимизни англаб сукут сақлардим. "Ундан кейин нима бўлади?” деган савол мени тинч қўймасди. Балким бу изҳор билан сизнинг қалбингизни яраларман? Муҳаббатимни жавобсиз қолмаган тақдирда ҳам, сизни бахтли қилолмаслигимни ўйлаб яна дардим оғирлашарди.\nЛекин... бир куни ҳисларим мендан ғолиб келди. Ахир севишимни айтсам нима қипти? Осмон узилиб ерга тушармиди? Қолаверса, назаримда сиз ҳам қалб сўзларимни эшитишга муштоқ бўлиб кўрина бошлагандингиз. Хуллас, дўкондан юрак шаклидаги очиқчалардан энг чиройлисини сотиб олдим. Сиздан аввалроқ ишхонага бордим, унга ўша ўтли уч сўзни битиб, сиз ҳар куни сув қуядиган гултуваклардан бирига жойлаб қўйдим.\nСиз келишингиз билан юрагим гурс-гурс тепа бошлади. Ҳар кунги салом-аликдан сўнг, сиз яна дераза томонга, парда ортидан текис саф тортган гуллар томонга ўтдингиз ва елим идишдаги сув билан суғора бошладингиз. Мана, ҳозир... бошланади...\nШу пайт хонада сизнинг жарангдор кулгингиз янгради.\n— Кимир мен билан ҳазиллашмоқчи бўптими? – Сиз мулойим табассум билан менга юзландингиз. Қўлингизда ўша, юрак шаклидаги очиқча... — Сиз билмайсизми? Ким ташлаб кетдийкин?\nМен компютердан бош кўтармадим. Ўзимни бепарво тутдим.\n— Мен қаердан билай? – дедим овозимга дағал тус бериб.\n— Кеча йўқ эди, аниқ биламан. Сиздан олдин кимдир кирганмиди? – сўрадингиз соддадиллик билан. – Ҳар қалай фаррош хотин ёзмагандир?\nНазаримда ҳозир осмон устимга қулаб тушадигандек эди. "Очиқчани башармга ирғитиб отса-чи” декган андиша ҳам йўқ эмасди. Ундан ҳам ёмони қалбингизнинг парчаланиши... Йўқ, тан олмайман!\n— Бу билан нима демоқчисиз? – дедим ҳиссиз. – Мен ёзибманми? Жинни бўпманми сизга севги изҳор қилиб...\nТамом... Шундан сўнг юзингиздаги табассум тамоман сўнди. Қайтиб гаплашмадингиз ҳам. Орадаги бир неча кун сўзсизликда кечди. Ўша онда қалбимдаги ҳисларим аввалгидан-да, куайганини сезардим. Сиз ҳам чамамда мендан ниманидир кутардингиз.\n...Ўша куни сиз ишга мендан аввалроқ келган экансиз. Эшик очиқ турардим. Сассиз қадамлар билан кириб борганимда, сизнинг таниш, нафис овозингизни эшитиб остонада қотдим. Сиз парда ортида гулларга сув қуйиб, қайсидир дугонангиз билан гаплашардингиз.\n— Нилу, одам ҳам шунчалик журъатсиз бўладими? Қон бўлиб кетдим. Биламан, унинг юраги тўлиб турибди. Нега айтолмайди? Бир оғиз гап-ку? Нима, агар шу гапни айтса, мен уни бўйнига осилиб олармидим? Худо ҳаққи, унга ҳам, оиласига ҳам заррача ёмонлигим йўқ. Бир марта бўлсин... эшитгим келганди. Мана, бир ҳафтадан бери сукунат. Баъзан, "латта, лапашанг, ландовур” деб бор оовзим билан бақиргим, ҳақоратлагим келади... Йўқ, Нилу, бошқа чидолмайман. У билан битта хонада қачонгача қийналиб яшайман? Кетаман, илтимос менга бирор иш топишвор. Қанча тез бўлса шунча яхши...\nМен ҳам тошдек қотиб турардим. Шу он миямга сизнинг қаршингизда тиз чўкиб, айтимга ироқ бўлиш ҳам хаёлимга келди. Аммо, ўзимни тутдим. Аммо, мени пайқаб қолишингиздан қўрқиб, яшин тезлигида ўзимни коридорга урдим. Қабулхонада ариза ёзиб, бошлиқнинг қабулига кирдим...\nБошқа иш топишим қийин кечмади. Тутган йўлим тўғри эди, назаримда. Бу йўлнинг охири йўқ эди. Сизни ўзимдан асрашим керак эди. Сиз умидсиз ва натижасиз муҳаббатга эмас, ҳар жиҳатдан мукаммал бахтга лойиқ эдингиз. Ўзимнинг ва сизнинг ҳисларингиз эвазига, сизни келажакдаги тўкис бахтдан мосуво этолмасдим. Фақат битта нарсани билишингизни жуда-жуда истардим. Мен сиз ўйлаганингизчалик, қўрқоқ, журъатсиз эмасман. Сизни ўзимдан асрадим, холос!\nЛекин, сизни соғинар, ҳар куни ишдан чиқиб сизни кузатиб қўядиган йўлакни икки карра пиёда кезиб чиқардим. Кунларнинг бирида... сизни ўша йўлакда кўрдим. Ёнингизда балан бўйли, келишган бир йигит... Юрагимда нимадир узилди, аммо дарров ўзимни юпатдим:\n"Шундай бўлиши керак эди. Ишқилиб, алданмаган бўлсин!”\nЙўқ, ҳаммаси яхшилик билан тугади. Орадан уч ой чамаси ўтганди. Ички телефон жиринглади. Пастдаги қоровул бир қиз мени йўқлаб келганини айтди. Тушсам – Сиз. Кулиб турибсиз. Бир сўз демасдан, қўлимга конверт тутқазиб, ортингизга қайрилдингиз. На салом, на хайр!\nКонверт ичида эса, чиройли таклифнома! "Ҳурматли ....! Сизни фарзандларимиз...”\nАввал кўз олдим қоронғи тортгандек бўлди. Кейин эса, ёришиб кетди. Беихтиёр ўша таниш атир ҳиди уфуриб турган таклифномани лабимга босиб, пичирладим:\nОрадан йиллар ўтди. Яқинда сизнинг ижтимоий тармоқдаги саҳифангизга кириб қолдим. Бир-биридан чиройли расмлар. Айниқса, атак-чечак юраётган қизлоғингиз сурати... Икковингиз икки тарафдан, унинг жажжи қўлчаларини ушлаб турибсизлар. Тагида эса, ўзингиз қолдирга изоҳ: "Мен дунёдаги энг бахтли аёлман!”\nОстида таниш-билишларингиз қолдирган саноқсиз изоҳлар остида мен ҳам нимадир битгим келди:\n"Бахтингизни ёмон кўзлардан асрасин!”....\nКатегория: SEVGI HIKOYALARI / СЕВГИ ХИКОЯЛАРИ / AYANCHLI SEVGI HIKOYALARI | Просмотров: 4187 | Добавил: iphone | Теги: Yangilik, newsuz, uznews, xabarlar, habarlar, новости, yangiliklar, ahborot, news | Рейтинг: 0.0/0


Ислом Тараққиёт Банки Сенегалда инфратузилма бўйича 3 та лойиҳани молиялаштиради\nИслом Тараққиёт Банки (IDB) Сенегалга 3 та жуда ҳам муҳим аҳамиятга эга лойиҳаларни амалга ошириш учун 144 млн АҚШ доллари миқдорида маблағ тақдим қилди. Муслимэконинг хабар қилишича, ушбу молиялаштириш тўғрисидаги келишув Дакарда ўтказилган IDBнинг 40-йиллиги муносабати билан ташкил қилинган IDBнинг маҳаллий форуми якунлари бўйича тадбирида, Ислом тараққиёт банки президенти Ахмад Муҳаммад Али ва Сенегалнинг иқтисодиёт ва молия вазири Амаду Ба томонидан имзоланган.\nБиринчи лойиҳа Дакардаги сув тошқинларининг олдини олиш бўйича инфратузилмалар билан боғлиқ бўлиб, ушбу лойиҳани амалга ошириш учун IDB 39 млн доллар ажратган. Иккинчи лойиҳа озиқ-овқат тақчиллигига қарши кураш дастурини амалга ошириш бўлиб, қиймати 26 млн долларга тенг.\nУчинчи лойиҳа эса Дакар шимолидаги канализация ва сув қувурлари тизимини таъмирлаш билан боғлиқ бўлиб, 79 млн доллар маблағ ажратилган.\nСенегал давлати 1976 йили Ислом тараққиёт банки таркибига кирганидан сўнг, банк ушбу давлатга 106 та лойиҳа ва дастурларни амалга ошириш учун умумий миқдорда 1,229 млрд доллар маблағ ажратган. Хусусан, ушбу маблағнинг 282,6 млн доллари Савдо молияси бўйича Халқаро Ислом корпорацияси томонидан савдо битимларини тузиш учун мўлжалланган.


Бош муҳаррир И.Хушевга: Ватанни севишни Сиздан ўргандим. | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\nБош муҳаррир И.Хушевга: Ватанни севишни Сиздан ўргандим.\n08/22/2019 Мустафо Муаллиф ҳақида\nАссалому-алейкум Исмат ака.\nВатан омон булсин, давлат химоясида калкон булаётган куксингиз омон булсин АКАЖОН, сог-омонмисиз!\nМен мусофирчиликдан отаси томон шошилган ва отасини хали совимаган жонсиз танасини куришга улгурган етим колган укангиз Мустафоман.\nОтамни Оллох рахматига олган булсин илохим, жуда яхши инсон эдилар, жойлари жаннатдан булсин. Аслида сизга гойибона якин булсамда шу кунларда дилимдагиларни сизга айтгим келди ака.\nУзим хакимда ёзсам мен Мустафоев Мустафо Муртозоевич, 1987йил 25 июнда Бухоро вилояти Олот туманида тугилганман. 8-синфгача тахсилни, Олот туманидаги 7-сонли умумий урта таълим мактабида олганман ва 8-синфдан 11-синфни тугатгунимча Олот туманидаги 31-сонли физика-математика йуналишидаги иктидорли болалар мактаб интернатида укиганман.\n2004 йил лицейни тугатиб Тошкент Олий Умумкушин Кумондонлик Билим Юртига (хозирги Куролли Кучлар Академиясига) укишга кабул килиндим ва 2008 йил имтиёзли кизил диплом билан тугатдим.\nМен буйрук асосида фаргона вилоятига давлат чегарисини куриклашга жунатилдим. 2010 йил октябрь ойида маълум сабабларга кура 22 ёшимда захирага бушатилдим.\nУйлаб курсам 2008 йил дастлабки иш фаолиятим пайтида “Дунё узбеклари” мени узига ички тугёнлари билан ошно килган экан. Мана 11 йилдирки “Дунё узбеклари” ни укийман, фикрлар тукнашди, ватанни севишни, президент учун калкон булиш кераклигини сиздан ургандим ака.\nКамчиликларингизни айтиб севдингиз, курашдан тухтамадингиз ака.\nАлбатта сизни ШАХСИЯТИНГИЗ ДАВЛАТ РИВОЖИ УЧУН, ПРЕЗИДЕНТИМИЗ ШАВКАТ МИРОМОНОВИ ЧНИНГ АДОЛАТЛИ СИЁСАТИНИ, РЕАЛ КАРАШЛАРИНИ, ХАЛККА ОДДИЙ ЧАПАНИ СУЗЛАР БИЛАН( БЕЗАГУ КУШИМЧАЛАРСИЗ) ЕТКАЗИШГА, ОНГИГА СИНГДИРИШГА ЖУДАЯМ ЗАРУР.\nДавлатимизда булаётган улкан узгаришлар, хокимларни халкдан узр сураши (тасаввур килишни узини тасаввур килиш кийин эди аслида) Президентимиз демократик жамият куриш учун астойдил бел боглаганликларининг яккол далилидир.\nВилоят туманларда рахбарларга журналистиканини укимаган булса хам, халкка президентимизнинг эзгу ниятларинини оддий сузлар билан етказадиган содик кадрлар етишмаётганлиги жудаям ачинарли.\nОлдинлари хамма юкоридан кутарди, энди хакикий ислохотларни хохлаётган, халк учун жонини беришга тайёр инсон, борини бериб ишлаётган пайтда, уларни талабларига жавоб берадиган кадрлар камёблиги инсонни чукур уйга ботиради.\nМен сиздан куп нарсаларни ургандим ака. Буни “дунё узбеклари “ни доимий равишда укиган, тушунган, тахлил килган инсон тушунади.\nСизга 2 йиллик фаолиятим тафсилотларини ёзишни лозим топмадим.\nЧунки сиз билан юзма-юз куришишимга ишонаман. ДХХ раиси лавомизига Президентимиз ишонган инсон Азиз Абдусаломов келганидан сунг харбий ишимга тикланишимга умид пайдо булди.\nЧунки хозир хатто, мужизларгада ишониш мумкинлигини давлатимизда булаётган оламшумул узгаришлардан билиш мумкин.\nИсмат ака менга кулингиздан келганича максимал даражада ёрдам беришингизни хохлайман.\nДХХ раиси Кабулига кира олсам, у инсон албатта мени бир карашда айбсиз ёки айбдорлигимни биладилар деб уйлайман.\nСиз хам мен билан сухбат килишингизни жуда хохлайман.\nСизга кандай богланишни билмайман ака.\nТелефоним 998919917171, уй телефони 998653445553.\nУмид Оллохдан, сиздан ёрдам сураб укувчингиз Укангиз Мустафо.\nХатни сиз укишингиз учун ёздим.\nИсмат Хушев асарларини укиб (2)\nОлламурод Исакуловдан: Исмат Хушевнинг қадамлари қутлуғ бўлсин!\nМалоҳат Эшонқулова: Хушев ҳақида икки оғиз…\nИсмат Хушев билан юзма юз нинг сўнгги сонларини кўриб – Абулқосим Мамарасулов\nБош муҳаррир И.Хушевга: Илтимос, ёрдам беринг!!!\nМаҳмудхўжа Нуритдинов: Қуръони Карим мўъжизалари (1-мақола)


ВАТАН СОҒИНЧИ ИМОНЛИЛИК БЕЛГИСИ — Zamaxshariy.uz\nВАТАН СОҒИНЧИ ИМОНЛИЛИК БЕЛГИСИ\nЮртга муҳаббат, унга садоқат имонли кишилар хислатидир. Ватанга бўлган мухаббатнинг энг гўзал намунасини Пайғамбаримиз ( с.а.в) кўрсатганлар. У зот умматларини доимо она Ватанга мухаббатли бўлишга чорлаганлар: “ ( Эй Макка,) агар қавмим мени сендан чиқармаганда , ҳеч ҳам ўз ихтиёрим билан сени ташлаб кетмаган бўлардим ”, дейдилар. Бутун инсоният учун ўрнак бўлган Расуллуллоҳ (с.а.в) ўз юртларини севиб ардоқлаганлар.\nВатанга муҳаббат – бахт топган остонамиз – оиламизга, бизни элу юртга қўшган урф-одатлар, удумлар – миллий қадриятларга, биз югуриб ўсган тупроқ, отамиз эккан ва биз билан бирга улғайган дарахт, онамиз тебратган бешикка бўлган муҳаббатдир. Соҳибқирон бобокалонимиз Амир Темур ўз битикларида бундай ёзган:” Қайси бир сипоҳий туз ҳақи ва вафодорликни унитиб, хизмат вақтида ўз саҳибидан юз ўгириб, Менинг олдимга келган бўлса, ундай одамни ўзимга энг ёмон душман деб билдим”. Шундай экан, ўз она юртига, халқига хиёнат қилган одамлардан ҳеч қачон дўст бўлмайди.\nЗеро, Ватанни ҳимоя қилиш, ўз халқини, оиласини ҳимоя қилиш эркак кишининг эркаклигини, йигитлигини синайдиган шарафли бурчдир. Ватанимизда туғилиб-ўсган ҳар бир эр йигитнинг қуролли кучлар сафида хизмат қилиши Ватан ҳимоясининг рамзидир. Чегарани қўриқлаш Ватанни қўриқлашдир, бунга доим тайёр туриш ҳар бир Ватан ўғлонининг қалбига сингиб кетган ҳиссиёт бўлиши лозим. Имом Муҳаммад Ғаззолий алайҳирроҳма шундай деган эканлар: «Ватаннинг ҳам ҳақлари бўлади. Уларнинг биринчиси шу Ватанда яшаганда тинч-хотиржам, шукрона қилиб яшаш ҳаққидир. Шунингдек, Ватандан кетганда уни соғиниш, Ватан камситилганда ғазабланиш, Ватанга ҳужум қилинганда уни ҳимоя қилиш ҳам Ватаннинг шу юртда туғилиб-ўсганлар зиммасидаги ҳаққидир. Шу жаннатмакон Ватанда яшаяпмизми, унда тинч-тотувлик билан яшайлик, бунга шукрона қилайлик, илм излабми, тижорат мақсадидами, Ватандан сафар қилдикми, уни соғинайлик.\nБоғот тумани Саидмансур эшон бобо масжиди имом-хатиби в.б\nPrevious Post:ЭКСТРЕМИСТИК ДИНИЙ ОҚИМЛАР ЗАЛОЛАТ БОТҚОҒИ\nNext Post:ТАРБИЯНИНГ ЁШЛАР ХАЁТИДАГИ ЎРНИ


«Микрокредитбанк»нинг собиқ ходимлари 401 млнни талон-торож қилгани аниқланди\nБухорода АТБ «Микрокредитбанк»нинг филиалидан бирида собиқ банк ходими 245 миллион сўм кредит маблағларини талон-торож қилгани аниқланди.\nҚайд этилишича, АТБ «Микрокредитбанк» Бухоро минтақавий филиалининг Когон банк хизматлари маркази собиқ мутахассиси М.К. отаси М.К. номига ташкил этилган «K.H.» МЧЖга маиший техника сотиб олиш учун 245 млн сўм кредит ажратилишига эришган.\nШундан сўнг, у кредит маблағини бошқа мақсадларда сарфлаб талон-торож қилган ҳамда марказ номидан нотариал идорага сохта хат тақдим қилиб, кредит таъминоти сифатида гаровга қўйилган 391,1 млн сўмлик тиркамани тақиқдан чиқариб юборган.\nШу каби, Когон шаҳар бўлими томонидан ўтказилган терговга қадар текширувда АТБ «Микрокредитбанк» Бухоро вилоят минтақавий филиалининг собиқ мутахассиси Б.Р. ўтган йили 5 нафар фуқаронинг номига уларнинг хабардорлигисиз жами 156,5 млн сўм микроқарз ва имтиёзли кредит ажратилишига эришгани аниқланган.\nМаълум қилинишича, собиқ ходим кредит маблағларини ўзлаштириш йўли билан талон-торож қилган, шунингдек ўзининг жиноий ҳаракатларини яшириш мақсадида фуқаролар А.Д. ва У.Р.нинг кредит йиғма жилдларини қасддан йўқотиб юборган.


Россия: Навальний 15 кунга қамалди - BBC News O'zbek\nРоссия: Навальний 15 кунга қамалди\nАлексей Навальний якшанба кунги аксилкоррупция намойиши пайти полицияга қаршилик қилган, деган айблов билан 15 кунлик қамоқ жазосига ҳукм этилган.\nРоссия мухолифат раҳбари - мамлакат бўйлаб ҳибсга олинган коррупцияга қарши юриш иштирокчиларидан энг таниқлиси.\nАслида, Алексей Навальний ушбу юришнинг асосий ташкилотчиси эди. Москвадаги маҳкама мухолифат раҳбарини тақиқланган намойишларни ташкиллаштиришда ҳам айблаган ва 20 минг рубль (360 АҚШ доллари) миқдорида жаримага тортган.\nКремлнинг айблашича, мухолифат одамларни Россия қонунларини бузишга раҳбатлантириб, зўравонликларга ундамоқда.\nҲукумат вакилларига кўра,мухолифат вакиллари айрим ёшларга пул тўлаб, намойишга чиқаришган.\nАлексей Навальний Бош вазир Дмитрий Медведевни коррупцияга алоқадорликда айблайди.\nАйни шу иддаолар Россиянинг йирик шаҳарлари бўйлаб кўп минг кишилик намойишларга сабаб бўлган.\nМоскванинг ўзида расман 500 намойишчи ушланган. Аммо фаолларга кўра, якшанба куни мингдан зиёд одам қўлга олинганди.\nУларнинг камида 120 нафари ҳамон ҳибсда қолаётгани айтилади.\nЁшлар келажакдан хавотирда\nРоссиядаги охирги намойишларнинг ўзига хослиги - ёш қатнашчиларнинг кўплиги эди. Нафақат талабалар, балки ҳатто мактаб ўқувчилари ҳам коррупцияни тўхтатиш ва порахўр амалдорларни жазолаш талаблари билан кўчаларга чиқишди.\nАммо Россия ҳукумати бу ёшларга пул тўлаб, намойишга чорлашган, деб айтдилар. Давлат телеканаллари эса ҳукумат мавқеини узатди, холос.\nАжабланарлиси, Владимир Путин бошқаруви остида, ватанпарварлик шиорлари билан улғайган ёш авлода якшанба куни намойишга чиқиб, "Путин - ўғри!" деб қичқиришарди.\nҲар қандай ҳолатда ҳам минглаб ёшларнинг кўчаларга чиқиши, мухолифатнинг ўрни неқадарлиги ва ижтимоий тармоқлардан қанчалик яхши фойдалана олишини кўрсатади.\nБошқалар нима дейди?\nЕвропа Иттифоқига кўра, Россия полицияси амаллари одамларнинг ўз ва тинч йиғилиш эркинликларига тўсиқ бўлган.\nОИ баёнотида қўлга олинган барча намойишчиларни озод этиш талаб қилинади.\nАҚШ эса Россия халқи ҳам бошқалар каби шаффоф ва ҳисоб берувчи ҳукуматга муносиблигини айтган. Шунингдек, Россияликлар кўрқмасдан ўз ҳуқуқларидан фойдалана олишлари ҳам таъминланишини зарурлиги таъкидланган.\nБи-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber да: +44 78-58-86-00-02\nТЕЛЕГРАМДА ЭСА каналимиз - https://telegram.me/bbcuzbek ёки BBCUZBEK\nВидео Россия бўйлаб намойишлар\nРоссия: Намойиш иштирокчилари озод қилинсин