Юрагимда сақлаганларим: Ўгай - 21 Декабря 2015 - www.SheJoT.CoM\nГлавная » 2015 » Декабрь » 21 » Юрагимда сақлаганларим: Ўгай\nЮрагимда сақлаганларим: Ўгай\nКўпинча ўз бошимиздан ўтказганларимизни яқинларимиздан яширамиз. Балки бу жигарларимизни аяганимиздандир?! Бугунги ҳикоямиз ҳам худди шундай...\n— Муҳайё, менга қара, алмашиб иш қилиш жонингга тегмадими? Кел, онангнинг айтганини эмас, ўзимиз истаганимизни қиламиз, — деди Гулшода қисиқ кўзларини баттар қисиб, лаблари пирпираб.\nМуҳайёга ҳар галгидек, унинг "онангни” деган сўзи ёқмади. Гулшодага теккан касал. Ота-онасининг олдида ялтоқланиб "ая, ая” деб ўзини яхши кўрсатади. Ёлғиз қолганида эса бунақа гап. Гулшоданинг иккиюзламачилиги уни ғазаблантиради. Лекин ичига ютади.\n— Нима қилмоқчисан? — деди у қош чимириб.\n— Бирам бадқовоқсанки... Мен сенга ёмон гап айтмадим-ку. Шунчаки биримиз ҳар доим уйнинг, иккинчимиз ҳар сафар даланинг ишини қилайлик, демоқчи эдим. Тўғрисини айтсам, менга далада ишлаш жуда ёқади. Қизлар билан қийқириб, ўйнаб пахта чопиқ қиламиз. Уйда зерикади одам. Туш маҳали дарёга чўмилишни айтмайсанми? Майли, сен бу ерда барибир янгисан. Сен ҳар куни далага чиқақол. Ҳам дугона, таниш орттирасан, ҳам рўзғорнинг эзиб юборадиган ишларидан қутуласан, — деди Гулшода ўзини меҳрибон тутиб.\nМуҳайё унинг галдаги айёрлигини тушунди. Эндигина ўн уч ёшни қаршилаган, ўзи тенги бу қизнинг қачон бунчалар пишиқ бўлиб улгурганини билолмасди.\nҚўлини совуқ сувга ҳам уришни истамайдиган, ялқовлиги учун отасидан кўп гап эшитадиган Гулшода аслида ёзнинг чилласида терга ботиб далага боришдан қутулишнинг йўлини топганди. Биладики, Муҳайё унга қарши бир сўз демайди.\n— Ая, биз Муҳайё билан келишиб олдик. У ҳар куни далага ишга борадиган, мен эса уйнинг ишларини қиладиган бўлдим, — деди кечки овқатни ейишаётган вақтда у ота-онасига бир-бир боқиб. — Муҳайёнинг ўзи шуни истади.\nБунга жавобан Муҳайёнинг хўрсинишидан бошқа ҳеч сас эшитилмади. Ўша кундан бошлаб у тонг қоронғисидан далага отланарди. Аслида уларнинг далада ери йўқ. Буни отаси тайинлаганди:\n— Жонибек ака "Қизларингиз дала ишларига кўмаклашиб юборсин. Кузда меҳнати учун ғўзапоя бераман. Сотиб олиб юрмайсиз”, деди. Ҳар кун бирортанг унинг қизлари билан далага бор.\nМуросакор онаси бирдан деди:\n— Алмашиб боришади. Шунда норозилик бўлмайди.\nМана, далага чиқа бошлашганига бир ҳафта бўлмасдан Гулшода бу найрангни топди. У ҳар доим "енгилнинг остидан, оғирнинг устидан” юриб ўрганган.\nМуҳайё даладан ҳориб, очқаб келди. Эрталаб ўзи билан олиб кетган нон ва помидор куч бўлармиди?\n— Келдингми, Муҳай, тез супага сув сепиб юбор. Ҳозир даданг келса бақиради. Укаларинг ҳам кўчага чиқиб кетганди. Топиб кел.\n"Уй ишларини Гулшода қиламан, деган эди-ку?”\nМуҳайё бу гапларни ташқарига чиқара олмади. Индамай қўлига челак олиб, ариқ томон юрди.\n— Бирдан супуриб юбор. Менга Шаҳло тўқишни ўргатаётганди. Вақт йўқотмай, — ичкаридан овоз берди Гулшода.\nОғир хўрсиниқни ичига ютган Муҳайё онасига қаради. Онаси жон-жаҳди билан сигир соғаётганди. Қиз билдики, онаси ишдан энди келган. У — ҳамшира. Уч-тўртта қишлоқни айланиб, болалар ва ҳомиладор келинларни рўйхатга олиб юради.\n— Дада, қаранг, мен нима тўқияпман, — кечки овқатни еб бўлишганда Гулшода отасининг эътиборини тортиб.\n— Дастурхонни олинглар, қани олиб кел-чи? — деди ота.\n— Идишларни ол, — деди онаси ҳам Муҳайёга қараб.\nКўзлари толиб, мункиб кетаётган қиз яна ўрнидан қўзғалди. Хуллас, Гулшоданинг шумлигидан рўзғор юмушлари ҳам, пахта чопиғи ҳам Муҳайёнинг гарданига тушди.\n— Нимага далага чиқаман, дединг? Ҳар куни бошингдан иссиқ ўтиб, пахта чопиб зарилми, сенга? Алмашиб борсанглар, ҳарна бир кундан дам олардинг-да — деди охири онаси куйиниб. — Кошки, шу Гулшода уйнинг ишини эпласа. Барибир рўзғорнинг икир-чикирини ҳам сенга қилдиряпти. Бирам соддасанки...\nМуҳайё онасининг кўзларига тикилди. Бир сўз дея олмади.\n— Яна "Онам Гулшодага ўгайлик қиляпти”, демагин. Мен иккалангни ҳам бир кўзда кўраман. Ҳатто, Гулшодага кўпроқ раҳмим келади. Онасизлик ёмон-да. Шунинг учун кўнглига қарай дейман. Лекин сениям аяйман. Боламсан, ахир. Биз турмуш қураётганимиздаёқ даданг билан келишиб олганмиз. "Болаларимизни ажратмаймиз, ўгайлик қилмаймиз”, деб. Шунинг учун ҳам оиламиз тинч. Аммо рангингга қараб, чидолмай кетяпман. Эртадан бошлаб далага алмашиб чиқинглар.\n"Бечора онам... Ҳар куни икки ўт орасида ёнади. Гулшодага раҳми келади, менга жони ачийди. Буни Гулшода билса экан...”\n— Далага алмашиб чиқа қолинглар. Эртага сен пахтага бора қол, Гулшода, — деди онаси кечқурун.\nГулшода Муҳайёга ўқрайиб қараб, бақира кетди:\n— Ўзинг далага чиқаман деб, энди айниб ўтирибсанми? Шаҳлога нима дейман? Унга ҳар куни тўқишни ўргангани уйларингга бораман, деб қўйганман. Ёлғончига чиқаманми? Ё мени кўра олмаяпсанми? Тўқишга бориб, битта-иккита уй ишини қилолмаганимга шундай қиляпсанми, ё? Шуни аямга айтмай, ўзимга айтсанг бўларди-ку!\nМуҳайё гап тополмай қолди. Онаси ўнғайсизланди. Отасининг эса қошлари чимирилди.\n— Тўқишинг эсимдан чиқибди, қизим. Муҳайёнинг ўзи бора қолади, — деди кейин онаси.\nШу-шу то ғўзапоялар йиғилиб, дала ишлари тугамагунча Муҳайё унини чиқармади.\nОнаси билан бу оилага келганига яқинда беш йил бўлади. Бу йиллар ичида у икки уканинг опасига айланди.\n— Уф-ф, укангнинг овозини ўчир. Ҳозир ўласи қилиб ураман — заҳрини сочарди Гулшода.\n— Улар сенинг ҳам уканг...\n— Овозини ўчирасанми, йўқми?\nМуҳайё укасини бағрига босиб, овутишга уринарди.\nЭнг даҳшатли ва кутилмаган воқеа қишда, икки қиз ҳаммомда чўмилаётганда юз берди.\n— Ваҳ, оёғимни печга теккизиб олдим, куйди, қара, — деди Гулшода пуфакча ҳосил қилган тиззасини кўрсатиб. Сўнг ўз-ўзидан ҳазиллаша бошлади:\n— Мана, сенга...\nМуҳайё баданига теккан муздек сувдан қийқирди:\n— Иссиғи керакми, мана?\nЭнди юзи аралаш келиб теккан қайноқ сувдан Муҳайё чинқириб юборди:\n— Аяжон! Кўзим...\nУнинг куйган юзини кўриб, онаси ҳушидан айрилай деди. Ўзини тутиб туролмай бақирди:\n— Гулшода, ҳушинг жойидами?\n— Ўзи бошлади. Мана, менинг оёғимни куйдирди аввал. Энди сизам бақиряпсиз? Дада! — Гулшода йиғлай бошлади.\nМуҳайё унинг қилиғидан қотиб қолди.\n— Доим мен айбдорман. Аямга ўгайман-да... Ўзимнинг онам бўлганида... — баттар увлашга тушди Гулшода.\nБирдан Муҳайёнинг жароҳати ҳамманинг ёдидан кўтарилди.\n— Нега бунақа қилдинг? Нима учун Гулшоданинг оёғини куйдирдинг? — шундоқ ҳам жизиллаб турган юзига шапалоқ тортди онаси.\n— Нима деб келишгандик? Мен бирор марта қизингга ўгайлик қилдимми? Уни онангникига жўнат — ўшқирди отаси.\n"Мен айбдор эмасман. Мен ҳеч нарса қилмадим. Унинг ўзи... Ўзи қилди-ку ҳаммасини...”\nМуҳайё бу сўзларни яна ичида айтди. Тилига кўчира олмади. Ўксиб-ўксиб йиғларкан, онасига кўз қирини ташлади. Онаси ҳам йиғларди. Қиз сездики, онаси қийноқда, аросатда...\nШу воқеадан кейин шифохонадан чиққан Муҳайёни онаси тоғасиникида қолдирди. Икки ойча вақт ўтгач, меҳмонга келган онаси унга дардини очди:\n— Гулшодани билмаган эканман. Мен йўғимда укаларини тинмай ураркан, чимчиларкан. Ўтган ҳафта даданг уни холасиникига жўнатиб юборди. Онаси ўлганида ҳам шу холасиникида яшаган экан.\n— Яна олиб келасизларми? — бўғзига нимадир тиқилиб деди Муҳайё. Чунки унинг ўзи ҳам онаси билан яшашни жуда хоҳларди. Афсуски...\n— Олиб келамиз. Озроқ эси кирсин, деди даданг, — кўзларини олиб қочди она. — Балки, у келгач, сени ҳам олиб кетармиз...\nУйга қайтаётганида эса қизининг илтижоли нигоҳи юрагини эзиб юборди. Кўзларида ёш билан кириб келди уйига. Эртасига эса ўғилларини қўшнига қолдириб, ишга кетди.\n— Сойли қишлоғига ўтиб келсангиз. Энди ўша қишлоқ ҳам бизга қараркан. Чақалоқлар, ҳомиладор аёллар, янги турмуш қурган келинлар, туғиш ёшидаги аёллар ҳамма-ҳаммасини рўйхатга олиш керак, — деди унга бош шифокор.\nАёл йўлга тушди. Бегона жой, илк ташрифи бўлгани боис маҳалла раисини суриштирди.\n— Анув, оқ бинога кирсангиз, ўша ер маҳалла, — деди бир бола.\nМаҳалла раиси қўшиб берган қиз билан у қишлоқни айлана бошлади. Бир пайт кутилмаганда эшитилган овоз уни эсанкиратиб қўйди.\n— Ая, аяжон. Ая-я.\nОвоз таниш, аммо кимникилигини у англаб улгурмасдан кўзлари Гулшодага тушди. Қизалоқ жон жаҳди билан унга қараб югуриб келарди:\n— Аяж-о-он! Аяж-о-он! — унга етай деганда қиз йиқилди. Кўзларидан юзига оққан ёш тупроқ билан қоришди. Шунда ҳам у ўрнидан туриб чопди: — Ая!\n— Болам — аёлнинг ҳам меҳри ийди. Бағри куйиб, унга интилди: — Болажоним.\nГулшода ўзини унинг бағрига отди:\n— Мени олиб кетинг, аяжон. Олиб кетинг...\n— Олиб кетаман, болам. Олиб кетаман.\nАёл ўзи билмаган ҳолда Гулшоданинг холаси яшайдиган қишлоққа келганини тушунди. Марҳум кундошининг синглиси билан гаплашиб, Гулшода билан бирга қайтди. Албатта бу ишидан эри мамнун жилмайиб қўйди.\n— Дада, эртага синглимни ҳам олиб келайлик, — деди қиз ердан кўз узмай. — Бошқа уришмайман у билан.\nОтаси бош ирғади, онаси эса қизни қучиб йиғлай бошлади...\nН. УСАНБОЕВА ёзиб олди\nКатегория: BAXS - TORTISHUV / FIKR MULOHAZA | Просмотров: 389 | Добавил: iphone | Теги: Yangilik, newsuz, uznews, xabarlar, habarlar, новости, yangiliklar, ahborot, news | Рейтинг: 0.0/0


Расул Ҳамзатов (1923-2003) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон шеъриятиДоғистон шеъриятиРасул Ҳамзатов (1923-2003)\nРасул Ҳамзатов (1923-2003)\nЧоп этилган 30.12.2013 10.01.2021 МуаллифZiyouz.uz\nДОҒИСТОН ҲАҚИДА ҚЎШИҚ\nҲаёт сўқмоғида қўйганда қадам,\nДуч келса йўлингда биронта қўрқоқ,\nБилки, доғистонлик эмас у одам\nВа унга манзилгоҳ бўлмагайдир тоғ.\nДоғистонга мансуб эр зотики бор,\nҲар шарпадан титраб, еявермас панд.\nҲаётдан азиздир унга номус-ор,\nҒурурин ҳамиша тутгайдир баланд.\nАксинча, зир қочган ундан ёв карахт,\nОёғини қўлга олиб, ҳоли танг.\nБунга гувоҳ эрур ҳар шоху дарахт,\nБуни яхши эслар ҳар тошу харсанг.\nАгарчи бирон қиз сенга келса дуч,\nУ шарму ҳаёдан гар бўлса холи,\nИсмату иффати агар бўлса пуч,\nҲар бир учрашгандан истаса толе,\nБилки у Доғистон фарзанди эмас,\nТоғда ундайларга йўқ асло макон.\nУни бизда ҳеч ким аёл ҳам демас,\nҚайрилиб карамас биронта инсон.\nҲаё тимсолидир бизда ҳар бир қиз,\nХаёлингни олар, мисли тўлин ой.\nЮрса, кўчаларда қолмас чангли из,\nТовусдай товланиб ўтиши — чирой.\nДейлик, бирор уйга келганда меҳмон,\nУйқули кўз билан, эриниб, лоқайд,\nУнинг қаршисига чиқаркан мезбон,\nМалоллик акс этса юзида бу пайт,\nБилки, доғистонлик эмас у асло,\nТоғда йўқ бундайлар насаби-насли.\nДоғистон булардан тамом мустасно,\nУлар Доғистоннинг бўлмагай хасми.\nМайли, келақолсин минг юртдан қўноқ,\nМеҳмонга бағримиз очиқ ҳамиша.\nҚайноқ меҳримизни ол, сенга ўртоқ,\nБу бизнинг қон-қонга сингган андиша.\nБу ўту ҳарорат — аёлу эркак —\nДоғистон элининг юрак шиори.\nБуларнинг барчаси — Доғистон демак,\nШундай Ватан эрур бу тоғ диёри.\nРусчадан Жуманиёз Жабборов таржимаси.\nДўстлик нима, душманлик нима,\nҚадрлайман, шак келтирма ҳеч.\nЭўстга бўлган ғазаб ва гина\nАйтилади эртами ё кеч.\nКексалик-ку тақдирда аён,\nЭй халойиқ, кун ўтган сайин –\nДўстдан ажраш нечоғлик осон,\nДўстни топиш шунчалар қийин.\nМен аввали қилмай эътибор,\nҲар нарсага бўлиб жиғ-бийрон,\nТалай дўстдан ажрадим бекор,\nТашлаб кетди талай дўст-ёрон!\nДўстинг бевақт дилингни сиёҳ\nҚилган бўлса – қилгандир балки,\nШунинг ўзи етарли гуноҳ,\nБорми юзга солишнинг боки…\nВафодор от оёғини майиб\nҚилгаг бўлса йиқилиб ногоҳ,\nБошқасини минма кеккайиб,\nОтда эмас, дўнгакда гуноҳ.\nЭнди сизга чанқоқман, чанқоқ,\nБир вақт мени севган дўстларим,\nГуноҳингиз кечганман мутлоқ,\nСиз ҳам кечингкаму кўстларим…\nЭй халойиқ, Сизга илтимос,\nХудо ҳаққи, бўлинг меҳрибон.\nДўстлар ўзи унча кўп эмас,\nАрдоқлангу сақланг ҳар қачон!\nРамз Бобожон таржимаси\nТОКИ БУ ЕР АЙЛАНАР ЭКАН…\nҚуёш ичдим сувдек, ташналаб,\nЙиллар оша ташларкан қадам:\nТонгда ёниб чиққандан бошлаб,\nОқшом ёниб ботганга қадар.\nОдамлари серғайрат, бардам\nВа тоғлари мағрур ўлкамда\nТиниқ ирмоқ, муз чашмалардан\nЮлдузларни ичдим қадамда.\nКўкнинг зумрад пиёласидан\nВодийларда кўксимни кериб —\nОромбахш тоғ ҳаволаридан\nТўйгунимча ичдим симириб.\nСўқмоқлардан ўтаркан, тоғда —\nЧўкка тушиб каппаладим қор.\nМеҳр билан мен ўпган чоғда\nЙўлларимда эриб кетди қор.\nБаҳорларни ичдим мен болдай,\nКўмилганда гулларга ҳар ёқ.\nҚирчиллаган совуқ Шимолда\nАёз ичдим мисоли арақ.\nТоғлар аро бамисоли май\nХудди рангин қадаҳ зеҳидай\nТовланарди олтин камалак.\nНаъматаклар чечаклар отиб,\nҚоялардан хмел чўзса даст,\nШу тик қоя устида ётиб,\nҲидларйдан бўлар эдим маст.\nМафтунман ер гўзаллигига,\nОлқишлайман, қиламан қуллуқ.\nШайдосиман, жон фидо унга,\nҚўшиқ ичдим — айтгандай қўшиқ.\nИнсон қалби мураккаб нарса,\nЎтирганда мен дўстлар аро,\nХурсандликда ичдим бол бўза,\nХафаликда ичдим талх шароб.\nЭрмак учун ичган эмасман,\nБоис бўлган шодлик ве ё ғам.\nХиросима кулин кўрганман,\nФестиваллар кулгисини ҳам.\nКўпиклардан пиво юзини\nПуфлаб ўзин ичмоқ одатдир.\nШундай ичдим ҳаёт мағзини,\nҲаёт мағзи — бу ҳақиқатдир.\nСевиб, кулиб ҳамда авайлаб,\nҲар кунимни ичаман оппоқ,\nЭртага мен яна ташналаб,\nШудир ҳаёт қонуни, ўртоқ.\nБу дунёдан бир кун кетаман\nТашналигим қонмай, ғашликда,\nТоки бу ер айланар экан,\nЯшар инсон шу ташналикда.\nТоғда ўсдим, шумтакалигим\nБилар эди яқину йироқ,\nҚайсар эдим, бас келмас ҳеч ким,\nСўзларингга осмасдим қулоқ.\nБироқ йиллар ўтди… ўтди ўт ёшлик,\nҲеч нарсани писанд қилмасдим.\nЭнди бўлса ҳузурингда тек,\nБир гўдакдек сезаман ўзим.\nИккаламиз танҳомиз, мана\nҚалбимда йўқ ғам-ғашдан нишон.\nСенинг юмшоқ кафтингга яна\nОқ соч бошим қўяй, онажон.\nДил ўртанур, дилимда ғаш бор,\nБошбошдоқлик қилгандир асир.\nДурустгина сенга эътибор —\nҚилолмадим, бу эмасдир сир.\nҲаёт бу дам бўлиб гирдобдай,\nОлиб кетур комига солиб.\nДил сиқилур яна пайдар-пай,\nОнам, сени унутдимми деб.\nСен бўлсанг-чи, қилмасдан таъна,\nКўз ташлайсан хавотирланиб.\nХўрсиниб гоҳ, билдирмай она,\nАртасан кўз ёшинг ўртаниб.\nЮлдуз сўнгги манзили томон\nУчиб борар солиб кўкка из.\nУғлинг келиб қўяр, онажон,\nОқ соч бошин кафтингга бу кез.\nБосфорга тушмоқда оқшом елкани,\nСўнгги шафақ нури қўнар денгизга.\nТинкаси қуриган, хор Туркияни\nМуаззинлар чорлар кечки намозга.\nАлвидо, пештоқи гўзал, нақшинкор —\nСулаймон мачити, кўҳна Истамбул,\nВа султон саройи ёнида зор-зор\nҲар бир ўткинчига узатилган қўл.\nАлвидо, ғойибдан иона кутган\nЭй қайсар қиморбоз!—Қаҳвахўр уя.\nЭй, сен қаҳвахона ташида ётган,—\nТитраган, хўрсинган ўксик Туркия.\nАлвидо, эй боши эгик, қадди дол\nМусулмон бандилар, сизга алвидо.\nНе учун қанчалик сиғинманг ҳалол,\nСизни муҳтожликда сақлайди худо?\nАлвидо, сенга ҳам, югурдак, ғулом,—\nЭтик тозаловчи яланғоч бола!..\nМана денгиз уза тушди қора шом,\nИстамбул шамлари ёнди шу палла.\nУнутмайман сени Доғистонда ҳам,\nБаъзида қалбимни ўртайди алам.\nТурк қизлари чеккан фиғон жонланур\nБулутлар кўз ёши тўкиб ўтган дам.\nШошилмай ёздилар боболар қадим\nХанжарлар юзига ханжарлар билан.\nМен зўрға қийналиб ёзаман ҳадеб\nУни қалам билан, бўш сўзлар билан.\nЖангга от сурдилар боболар қадим\nХайрлашиб севган ерлари билан,\nМенинг сиёҳ билан зўрға ёзганим\nТошга ёзди улар қонлари билан.\nБаъзи ёш новдалар ўзин унутар,\nДерлар рашк соламиз кўп юракларга.\nДўл қуймоқчи бўлиб турган булутлар\nИстеҳзоли кулар ғўр куртакларга.\nШундай думбуллар бор, кибрланиб дер:\n«Яшаймиз бахтиёр, фароғатда биз!»\nБахт эса уларга раҳми келиб дер:\n«Болалар сингари бунча соддасиз!»\nДушманларча қўл урсанг,\nТиғим сенга, эй одам!\nДўстона қўлинг чўзсанг,\nМана, ушла дастамдан.\nХанжарни қўлга ол-у, аммо ўзингдан кетма,\nХанжар учун яхши жой қин эканин унутма!\nХанжарим бор деб хурсанд\nКўрсатма ўзинг чаққон,\nБитта ўзинг эмассан\nБунақа ханжар таққан.\nҚиздирса ҳам қуёш минг карра,\nҚон қотмайди дамида зарра.\nХанжар аҳмоқда бўлса,\nТинчлик бўлмайди ҳеч ҳам.\nХанжар оқилда турса,\nБўла бергин хотиржам.\nМўйловга устара бор, эманга болта тайёр,\nТоғлиқ дўстим, ханжаринг қиндан чиқарма бекор!\nСурнай эмас у, лекин\nУнда бор икки оҳанг.\nБир куйи — ўлим экан,\nБир куйи — эрк учун жанг.\nЗанглар боссин юзимни,\nКимни ўлдирган бўлсам.\nҚотил қўлида кўрсам.\nРакеталар учди басма-бас.\nЭй одамлар — юксак\nСизга учиб етсам, менга бас.\nТундаги юлдузлар, ёруғ юлдузлар, .\nЧарақлаб шеъримга ташлайсиз нигоҳ.\nИшониб термилган кўздайинсизлар,\nКўзларки, абадий юмилган кўзлар.\nЯрим тун, ҳар ёнда сукунат нуқул,\nТинглайман, вақт билан баҳслашмай зинҳор:\n— Жангдан қайтолмаган виждондек пок бўл!—\nДеган бир нидони тинглайман такрор.\nДоғистон юртига содиқ тоғ аҳли,\nМен тутган бу йўлим эмасдир осон.\nЭҳтимол, бўлурман юлдузлар тахлит,\nҚачондир маконим бўлур кенг осмон.\nБоқурман кимнингдир назмига мен ҳам,\nТинчимни олгуси ердаги инсон.\nВиждондек қарарман мен ҳам ўша дам,\nҲамнафас элимдан бўлиб бир нишон.\nДЎСТЛИК ҲАҚИДА ҚИССА\nСўрсалар мендан агар: «Не билан ҳаёт азиз?»\n«Ёв кўз ёши, дўстларнинг қувончи-ла»,— дейман тез.\nМенинг юртим тик қоя, улкан тошлар аро жо,\nДовруғи анча катта, ери кичикдир аммо.\nЭртакдаги боғ эмас, кам ҳосилли ери бор,\nДўстликдан қудрат топмиш, севгиси ҳур ва бисёр.\nБир кун шу қорли тоғлар каби сочи оппоқ чол\nҚазо чоғи келганин пайқаб бўлибди беҳол.\nБироқ уни ўлим банд қилиб олмбқдан аввал,\nКечган умрин сўроқлаб, берибди шундай савол:\n«Қандай яшаб, не тахлит ўткарган эдинг умр,\nҚани айтиб бер дебди, тортинмасдан бирма-бир».\nСўйлай бошлабди шўрлик келган чоғда сўнгги он\nКўрган-кечирганларин қисқача қилиб баён.\nЎзин пок асраганмиш, бўлмайин деб нобакор.\nГуноҳ йўлга кирмабди, ичиб-чекмабди зинҳор!\nЭрта тонгдан то оқшом келгунича бечора\nБеш вақт намозин ўқиб, еб-ичибди уч бора.\nЎғрилик не билмабди, не билса билдирмабди,\nҲалол-у пок яшабди, олмабди ҳам бермабди.\nЎлим тинглаб чол сўзин дебди содда, бепарво:\n«Ҳа, яшабсан, эй ота, гўёки бир авлиё.\nЭй кекса, сочинг ўхшар улкан қорли тоғларга,\nҚилгандирсан эзгу иш дил тортар ўртоқларга.\nШул сабабдан уларнинг кўнглин қилмай деб вайрон,\nОртга сурай қазойинг муҳлатини, бобожон.\nҚилиб ҳар бир энг яқин дўстларингдан армуғон,\nБир йилдан умрин олиб, сенга берайин, қувон!»\nМурдадек бўзарибди чолнинг юзи шу онда.\nДўсти тугул йўқ экан душмани ҳам жаҳонда.\nЎлим қилибди хитоб: «Ундай бўлса, э доно,\nТирик юрсанг-да, ўлик экансан-ку доимо.\nҲозирлик кўр, мен билан биргаликда кетурсан,\nКимга ҳам даркордирсан, кимни ҳам шод этурсан?»\n«Э ўлим, сўзларингни мақбул деб тан олурман,\nАшаддий ёв бўлсанг ҳам, бу гапинг ҳақ билурман».\nИнсондирмиз, демакки, дўстларсиз умр маҳол,\nДўстларсиз қазо топмоқ ундан ҳам оғир, малол.\nДўстларсиз кичик халқим янчиларди батамом,\nУлуғланди дўстликдан, дўстлар бор, яшар омон.\nБизларга дўстлик даркор, у ҳақда қўшиқ даркор,\nҲаводан ҳам, нондан ҳам шунга муштоқмиз минг бор.\nЗ. Обидов таржималари\nБулбуллар ичинда тинмас забонман,\nАгар ошиқларинг ўн мингта бўлса\nБилгилки аларнинг сардори менман.\nҚўлларим истаги тутмоқлик қўлдан,\nИстагим тотмоқлик лабдаги болдан,\nОшиқларинг келса гар мингта йўлдан\nБилгилки энг аввал келгани менман.\nСевгига содиқлик шартини қўйсанг,\nШартни бажармас деб, ёнингдан қувсанг,\nАгар ўн мингтадан юзта қолдирсанг\nБилгилки юзтадан биттаси менман.\nКексалик деган сўз жой олса дилдан,\nЙигитлик қуввати кетса ҳам белдан,\nҲар кун гул олсанг сен гар ўнта қўлдан\nБилгилки энг аввал гул тутган менман.\nФалак фалаклигин қилса ногаҳон,\nСендан юз ўгирса ҳатто кенг жаҳон,\nОшиқлардан қолса бир нафар, инон\nҚолган шу ошиғинг билгилки менман.\nКўзларинг бемаҳал ёшларга тўлса,\nАгар душманларинг устингдан кулса,\nОшиқларинг агар ҳеч келмас бўлса\nМарҳум ул Расул Ҳамзат билгилки менман.\nМен эсам ўйлайман ётуб тупроқда:\nУлар кулиб-кулиб сўзлашар борин;\nЮртдошларим турин қабрим олдида\nКўрсатсин аварнинг шоири шул деб.\nЭлим ёдга олсин оан тилида\nЙЎЛГА ЧИҚҚАН ҲАР ОДАМ\nҚуруқ чиқмас бегумон.\nНон олади, шароб ҳам.\nАммо, эй азиз меҳмон,\nТоғларга йўл тутсанг гар\nКел хуржунни тўлдирмай.\nТоғ дилбари нон ёпар,\nТоғ йигити тутар май.\nҚуруқ чиқмас бегумон,\nОлар ўткир ҳанжар ҳам.\nҲанжар тутма қўлингга.\nҲанжар сенга на даркор?\nДушман чиқса йўлингга,\nБил, тоғликда ханжар бор.\nОлар йўлга қўшиқ ҳам.\nЭшит, азиз, эй меҳмон,\nСоз қўшиққа бой бу эл,\nКуйлар бизда кўп, аммо —\nҚўшиғингни олиб кел,\nҚўшиқ керак доимо.\nЯна ўртар мени эски жароҳат,\nЯна юрагимни қиймалар армон.\n… У мен учун эди кўҳна ривоят,\nУ ҳақда овулар сўйларди достон.\nКўнгил у эртакни қайда унутар,\nКечалар кўз юммай тинглардим тўлиб.\nҲатто тоғлар узра сузган булутлар\nКўринарди Шомил лашкари бўлиб.\nУ бир қўшиқ эди. Уни гоҳида\nОнам куйлар эди, эслайман ҳамон.\nОнам бу қўшиқни айтар чоғида\nЎйга чўмар эди кўзлари гирён.\nСуратдан боқарди черкаска кийган,\nКўзида ўт ёнган суворий одам.\nУ чапақай эди. Чап қўли билан\nҚилич дастасини тутганди маҳкам.\nУ суратдан боқиб кузатган эди\nИккита акамни муқаддас жангга,\nОнам марвариду балдоғин берди\nУнинг номи билан аталган танкка.\nЎлимидан аввал отам бечора\nУнга бағишлади ажойиб достон,\nЛекин Шомил номин қилдилар қора,\nЁғдирдилар марднинг шаънига бўҳтон.\nБалки шу кўргулик бўлмаса, отам\nКўпроқ яшармиди… мен ҳам айбдор.\nКўпнинг овозига жўр бўлиб мен ҳам\nШомилни шеър билан қилгандим абгор.\nХалқим эрки учун тоғлик еримда\nЁвларга беаёв бўлганди Шомил.\nБолалик қилдим-у мурғак шеъримда\nМен уни атадим сотқин ва қотил.\nТоғларни тун чулғар. Ётаман беҳол,\nУ дарчам олдида пайдо бўлади.\nГоҳида мўйсафид, кўпни кўрган чол,\nГоҳи лашкарбоши бўлиб келади.\nДер: “Нелар кўрмадим дардли оламда,\nҚанча азобларга билдим гирифтор.\nЎн тўққиз жароҳат ёнар танамда\nСен гўдак, тиғ урдинг йигирманчи бор.\nЎн тўққиз ярага чидадим, биллоҳ,\nЎн тўққиз ярамдан қолмади асар.\nЛекин, сен урган тиғ битмагай, э воҳ,\nБолам бўлатуриб солдингку ханжар.\nОзодлик жанггига боримни бердим,\nҚўшиқ, маишатга бўлмади фурсат.\nМаддоҳларни баъзан қамчилар эдим,\nШербозни калтаклар эдим бешафқат.\nЛекин мен уларни жабрлаб, уриб,\nХато қилгандирман ва лекин ишон,\nСендек сафсатабоз шоирни кўриб\nҲақлигимга бир бор келтирдим имон”.\nТонггача қаршимда турар у сиймо,\nТонггача ўша руҳ беради озор.\nҚуюқ соқолини бўяган хино,\nПапоғИ устидан ўраган дастор.\nМен унга не дейин? Унинг қошида\nВа сенинг қошингда айблиман, халқим.\nМен хато қилгандим гўдак ёшимда,\nЛекин чекинмоққа йўқ бу кун ҳаққим.\nНойиб Мурод бир вақт Шомилдан кетиб\nСўнг пушаймон бўлди. Яна қайтмоққа —\nАҳд қилди-ю, аммо ажали етиб\nЙўлда дучор бўлди тубсиз ботқоққа.\nМен ҳам пушаймонман ўз шеърим учун,\nЯна ортга қайтиб, қилдим деб хато —\nЁ узр узр сўрайман Шомилдан бу кун?\nЙўқ, йўқ, ботгим келмас ботқоққа алсо.\nУ ҳам кечирмайди барибир мени,\nМен отдим орқадан, пана жойдан ўқ.\nУ қиличда ёзди мардлик шеърини,\nМенинг бўҳтон шеърим кечирмайди, йўқ.\nМайлига… лекин сен қил менга шафқат,\nХалқим, кечир, сени севаман ёна.\nЖон ўлкам, сен мени қарғама фақат,\nМисоли ўғилдан ранжиган она.\nИшлар бор, ишдан сўнг ўйламайсан ҳам,\nГоҳ оддий туюлар саёҳат-роҳат.\nСен менга саёҳат ва ундаги дам,\nСен менга оромсан ва оғир заҳмат.\nСен бошимда онам алласи бўлдинг,\nБаҳор, мардлик бўлиб сингдинг шуурга.\nСен оташ ишқ билан бирга туғилдинг,\nИшқ эса туғилган мен билан бирга.\nЁш пайтим онамдай бўлдинг меҳрибон,\nНавқирон давримда суюкли дилдор.\nКексайсам, қизимдай асрашинг аён,\nАгар ўлсам, мендан қоларсан ёдгор.\nСен гоҳо чўққисан, гоҳо лочиним,\nУчсам қанотимсан, баҳсда исботим.\nСени ўйлаганда йўқолар тинчим,\nСенга бахшидадир ижод-ҳаётим.\nҚайда тугайди иш ва бошланар дам,\nҚайда оз муддатли саёҳат-роҳат.\nСен менга саёҳат, чўққисан ҳар дам,\nШеърият – умримнинг орзу-матлаби,\nСатрларни тиздим оддий сўзлардан.\nҚалбимдаги пинҳон муҳаббат каби,\nУларни асрадим ёмон кўзлардан.\nЯккаш сўзлар чеккан оҳини илғаб,\nЎзим билан олдим қараб раъйига.\nКейин соатсоздай жарангин тинглаб,\nМурватдай сўзларни қўйдим жойига.\nТунлар қучоғига олди туш-хаёл,\nҚаршиладим қанча гўзал тонгларни.\nШафақдан ранг олдим, тўқувчи аёл\nТанлагандай гилам учун рангларни.\nМайли, дилбар қўшиқ куйласин ўзга,\nЭҳтимол, мен буни удда қилмасман.\nДилдаги ниятим кўчдими сўзга,\nБор гапим айтдимми, шуни билмасман.\nБалки яратмадим юксак шеърият,\nЛекин ўтган умрим шу сўзларда жо.\nМуҳарририм, сендан илтимос фақат,\nУмримни қисқартма бўлса ҳам хато.\nМенинг фарзандимга ўтмайди тиши,\nЎзга ота қанча турмасин тергаб.\nМенга айтинг бўлса ёмон қилмиши,\nЎзим қулоғини қўяман бураб.\nКуни кеча ёш бола эдим,\nҚуш уядан полапон тутдим.\nҚайси куни ишққа дуч келдим,\nБирданига вояга етдим.\nКуни кеча доно чол эдим,\nКексаликнинг мақомин тутдим.\nБирданига ёшариб кетдим.\nИшқий шеърим чиқмас беташвиш,\nЯна шаштим журналда қайтди.\nУларни халқ ўқимас эмиш,\nБош муҳаррир шундай деб айтди.\nҚайтармади у шеърим лекин,\nБир-икки кун унда турармиш.\nОлиб кетиб уйига бир кун,\nХотинига ўқиб берармиш.\nМенинг севгим – чинор,\nунда қўш шох бор,\nБири қуриб борар, бири гуллайди.\nМенинг севгим – бургут, гўё икки сор,\nБири парвоз этар, бири қулайди.\nМенинг қалбим қийнар икки жароҳат,\nБиридан қон оқар, бири битади.\nУмрим бўйи шундай: навбатма-навбат,\nГоҳ қувонч, гоҳ қайғу қўлим тутади.\nИшонмасман бу дунёнинг сеҳр-қудратига,\nМайли, ўлим ҳукм ўқисин ўтказмай фурсат.\nМайли, мени олиб кетсин салтанатига,\nИкки йилдан кейин ортга қайтарсин фақат.\nНиятим шу: қайтиб келиб йироқ-йироқдан,\nЯқинларим ҳузурида бир-бир бўламан.\nАгар ёрим шоду хандон юрсанг фироқда,\nБилиб қўйгин ўша заҳот қайта ўламан.\n… Чавандози минмади сакраб,\nОт депсинмас сувлиқни чайнаб.\nУнинг оппоқ тишига қараб,\nТуриб қолдим кулди деб ўйлаб.\nШу ҳолати ростдан этди лол,\nОт куларди ўхшаб инсонга.\nУ бош эгди, ерга тегди ёл,\nЕлда ёллар тўзди ҳар ёнга.\nАжабландим, кетолмай йироқ,\nОт олдига бордим яқинроқ.\nОт кулмасди, эгиб бошини\nТўкар эди кўздан ёшини.\nОт ҳолини кўзи қилди фош,\nҚуйиларди селоб-селоб ёш.\nМен жилмайсам, яқинроқ кел ёр,\nКўзларимга тикилгин бир бор.\nҚисқа ё узун йўл насибдир бизга,\nБари бир, умримиз чегараси бор.\nНимага эгамиз берилган қарзга,\nҚачондир барини қайтариш даркор.\nНедандир ажраймиз ачинмасдан ҳеч,\nНенидир асраймиз чиққунича жон.\nАқлинг кирган чоғда биласанки кеч,\nТуришга ҳожат йўқ, қулашинг аён.\nЭнди ўзимнинг ҳам ёшлигим ўтди,\nЧўққидан шитобла тушиб боряпман.\nНа чора, танимга кексалик етди,\nНа чора, умримга ҳисоб беряпман.\nО, ёр, шундай кучга эмасмиз эга,\nЙўқса, ҳаётимни берардим сенга!\nЁрларга етказдик қанча ғам-азоб,\nКошки, бунинг учун қайсидир соат,\nМавжуд суд олдида берсайдик жавоб,\nЭҳтимол, зиндонга қолмасди ҳожат.\nАммо ҳар юракнинг ўз йўриғи бор,\nСендан сўрамасман зарра марҳамат.\nМана мен пойингда, ҳукм эт, дилдор,\nҚалбинг буюрганин сўзлагин фақат.\nИшқ қонуни билан суд қилгин мени!\nМайли, барча ишда айла гуноҳкор.\nГувоҳлик беришиб ёқласин сени,\nЎтган туну кунлар туришиб қатор.\nЗеро, кўп жиҳатдан бахтли эдик биз,\nҲамон ўша дамлар биз учун азиз.\nИшчанлик ва мардлик кўрсатса, Ватан,\nДарҳол тақдирлайди ўғил-қизини.\nМукофотлаш ҳақда фармонлар, баъзан\nТўлдирар газета саҳифасини.\nГоҳида истайман азиз Ватаним,\nИшқ ва садоқатни тақдирлашини.\nОшиқлар кўксида кўриб яйрардим,\nМуҳаббатда орден-медал йўқ азал!\nАгарда мукофот бор бўлса, менга\nСадоқатим учун берилса медал,\nҒалаба ордени аталар сенга!\nЛекин ишққа шартми бундай илтифот,\nАхир, севмоқ ўзи олий мукофот!\nГоҳида ўйлайман, ишқла тирик қалб,\nБошқа ҳислар ҳақда шеър битдим нечун?\nБугун ўшаларни майда-майдалаб,\nПечкага ташлайин исинмоқ учун.\nНетай, тоғдан пастга тушяпман бу дам,\nЭнди саноқлидир куним-соатим.\nУмр бир бор берилган кўп бўлганда ҳам\nБарига етарди шу муҳаббатим.\nШу боис қайларга бошласин тақдир,\nШеърларимда севги янграсин фақат.\nОлддаги кунларим кўп эмас, ахир,\nБеҳуда шеър ёзиб ўтказмайин вақт.\nДам ғанимат, ишққа ёз шеъру достон,\nКуз ўтиб, қиш келса чекмагин армон.\nКўпдан мен туғилган кунингда гўзал,\nСенга қараб туриб қоламан ҳайрон.\nНаҳот сен дунёга келмасдан аввал,\nШундай гўзал бўлган бу қадим жаҳон?\nБилмасман, не учун Пушкин чеккан ғам,\nШеърга солган қайси ажиб лаҳзани?\nҲурлик учун Шомил жангга кирган дам,\nМадад берган кимнинг кўнгил махзани?\nЗеро, шундай гўзал бўлмаган очун,\nУнга ҳаёт нури йўғрилган кундан.\nШу боис ҳайронман, билмасман, нечун\nЙил бошланар Исо туғилган кундан?\nБироқ, йил бошланар кўпдан мен учун\nСендай гўзал барно туғилган кундан!\nШОИРНИ ЎЛИМДАН АСРАГАН АЁЛ\nУмар ҳожи, умр – оқар дарё,\nҚани ўтир гулхан ёнига.\nТугамайди турмушда ғавғо,\nКел, қулоқ сол, ишқ достонига.\nЭл-элат кўп қадим дунёда,\nБу воқеа Кавказда бўлган.\nШоир ётар доруш-шифода,\nҲаёт гули деярли сўлган.\nАжал таҳдид солсин жонига,\nШирин висол кўзи олдида.\nШом пайтида ёри ёнига,\nБорган эди учқур отида.\nЧақнар эди юлдуз самода,\nЧақнар эди ёри ойжамол.\nЭнди эса доруш-шифода,\nЁтар шифтга тикилиб беҳол.\nШоир дер: – Бу тақдири азал,\nБўла олмас табиблар паноҳ.\nБир мухлиси келтирар асал,\nБошқа бири доривор гиёҳ.\nОлиб келай деб оби-ҳаёт,\nМуҳиб кетди Тибет томонга.\nТопди дори, ичгани заҳот,\nАйланарди чол навқиронга.\nШоир дори баҳридан ўтди,\nВа бошлади видо сўзини:\n– Куйим тамом! Қазо вақт етди,\nТотиб бўлдим дунё тузини.\nШом пайтида доруш-шифога,\nУчиб келди тунги капалак.\nБалки тўғри келмас ибога,\nТабибга дер тик қараб малак:\n– Мен керакман, энди шоирга.\nРухсат беринг, кирай ёнига.\nБутун кеча бўламан бирга,\nЖоним садқа шоир жонига.\nҲилол каби нозик фаришта,\nПалатага кириб нур сочди.\nКекса шоир кўрдим деб тушда,\nЁш йигитдай қучоғин очди.\nТонгда шоир доруш-шифодан,\nЧиқиб кетди йигитдай бўлиб.\nҚанча сувлар оқсин дарёдан,\nБу достонни эслашар кулиб.\nУмар ҳожи, қадим замонда\nШундай қизиқ воқеа бўлган.\nТоғлик эрлар қолмай армонда,\nҲатто ажал устидан кулган.\nШу боис мен ғам чекай нечун,\nАжал кесиб чиқсин йўлимдан.\nБиламанки,мени ўшал тун\nЁш бир аёл асрар ўлимдан.\nМEН ЮЗ ҚИЗГА ШАЙДОМАН\nИшқимга бўлай иқрор:\nМен юз қизга шайдоман.\nҲамма жойда ёрим бор,\nҲар бирига фидоман.\nМўйлови сабза урган,\nМен ҳали ўсмир эдим.\nЙўлда кўза кўтарган,\nБир қизчага дуч келдим.\nСув сўрадим, ич деди,\nКўзаси турар ёниб.\nКўза суви муз эди,\nСимирдим роса қониб.\nБулоқ суви ичимни,\nЎтдай ёқди хўб ёмон.\nЎша қизга ишқимни,\nСақлайман дилда ҳамон.\nСал ўтиб, айни баҳор,\nКездим Каспий бўйида.\nЁнимда севикли ёр,\nМен мастман ишқ кўйида.\nЧунки ҳамон ҳушимда,\nБаланд дорга осилдим…\nБуни жуда кеч билдим.\nСақланар бир умр эсда,\nПоэздда учраган қиз.\nКетдик битта купеда,\nОмадли йўл чиптадан,\nМисоли бахтим ютдим.\nУ билан бир дарчадан,\nАтрофга қараб кетдим.\nКошки, шундай юзма-юз,\nШаддод қизни севдим чин,\nЁдимдан ўчмас ҳечам.\nЖиғимга тегиш учун,\nУ шеъримни йиртса ҳам.\nШўхчан қизнинг нигоҳи,\nҲамон дилим ёқади.\nУ кулиб суҳбат чоғи,\nШайдоман оддий қизга,\nШайдоман жиддий қизга,\nШайдоман вайсар қизга,\nКам гап қизга шайдоман.\nШайдоман қайсар қизга,\nОчиқ юзга шайдоман.\nСевдим ҳар бир шаҳарда,\nСевдим ҳар бир сафарда.\nСевдим танлаб ўтирмай,\nБарча курсдош қизларни.\nҲеч бирига сир бермай,\nАйтдим ишқий сўзларни.\nМен юз қизга шайдоман,\n– Юзта қиз асириман?!\nТуриб кетдинг дарғазаб.\n– Мен юзтанинг бириман,\nСен мени алдабсан заб.\n– Хулосада шошма ёр,\nСенда юз қиз ҳусни бор.\nСенда юз қиз мужассам,\nФақат сенсан ягонам.\nЎсмир чоғим қишлоқда,\nЙўлда илк бор дуч келдинг.\nКўза ушлаб сўқмоқда,\nТурган қиз ўзинг эдинг.\nКезсанг Каспий бўйида,\nМаст бўлиб ишқ кўйида,\nМенман юрган ёнингда.\nСен ўзингсан юзта қиз,\nБарида сен мужассам.\nСен ўзингсан баҳор-куз,\nСен ўзингсан қувонч-ғам.\nГоҳи сен тош юраксан,\nГоҳи жуда зийраксан.\nГоҳи жуда жаҳлдор,\nГоҳи мунис, беозор.\nҚаёққа қилма парвоз,\nЙўлингда чиқдим пешвоз.\nНимани қилсанг хаёл,\nМуҳайё этдим дарҳол.\nБормай қайси шаҳарга,\nЙўлдош бўлдинг сафарга.\nСен билан чиқдик тоққа,\nБирга боқдик йироққа.\nУларга севгим бир хил.\nФақат сенга фидоман,\nФақат сенга садқа дил.\nҚандай сени севмай ёр,\nДевор ортидаги сирларни бир-бир,\nАйтиб берадиган башоратчи бор.\nУ ўша таниқли Вангахонимдир,\nМен бунга учрашгач, бўлганман иқрор.\nОлдин ҳам у ҳақда эшитгандим кўп,\nЯшаркан Булғорнинг чет қишлоғида.\nБашорати эса таърифланар хўп,\nҲатто Доғистоннинг олис тоғида.\nДерлар: Вангахоннинг тегса қўллари,\nТўғриси, мустарга юз бурган ҳамон,\nУнга ўзгаларнинг ҳаёт йўллари,\nХудди кафтдагидай бўлар намоён.\nЯшириш не ҳожат, қизиққаним рост,\nМенга нима дейди, билмоқ истадим.\nВа Вангахонимга Доғистонга хос,\nСовға олиб, сафар отим қистадим.\nКексаларга суянч-ҳамроҳдир асо.\nМомога узатдим нақшли ҳассани.\nТопиш мушкул ҳасса ясашга зеро,\nҚизил новдасидан яхши нарсани.\nКатта-кичик кўзли асода асли,\nТабиий гўзаллик эди мужассам.\nУларга ярашган устанинг нақши,\nҲассани этганди янада кўркам.\nУ ҳассани олиб аста силади.\nСезгир бармоқлари недир излади.\nОҳиста суянди… (Жуда мустаҳкам).\nСўнгра ташлаб кўрди бир-икки қадам…\nСекин шивирлади, эшитдим аранг,\nКим билан улғайдим, ўқидим қайда.\nХудди башоратчи Вангахоним ҳам\nБир умр яшагандай бизнинг Садада…\nВангахоним менга аён-ноаён,\nИшларни бир бошдан айлади баён.\nҲатто айтди, менинг устимдан қачон,\nКим нома жўнатди раҳбарлар томон…\nБехосдан қалбимни чулғади гумон:\nЁн қўшним олдинроқ учрашиб кетган…\nСуҳбат охирида келтирдим иймон,\nБунга ён қўшнимнинг дахли йўқ экан!\n– Отанг аллақачон боқий дунёда,\nОнанг у томонга борган кейинроқ.\nУлар сендан хафа ҳаддан зиёда,\nҚўлларида ҳасса тутишган, шундоқ.\nҲозир улар ухлар осуда, сокин,\nАммо сен у ёққа қадам қўйган кун,\nДарҳол қўлларига ҳассани олар,\nЮз-кўзинг демасдан аямай солар!\n– Менга ташланади? Айтинг, не учун?\nҚайси ишларимдан улар норизо?\nЁшлигимда бебош бўлганлигим чин,\nҲозир қуюлганман, юрибман сипо.\n— Лекин ҳассада бор бошқача хабар,\nҚўлинг теккан нақшлар кирмоқда тилга.\nБиласанми сен ким? Ўғри, исрофгар –\nУмрини беҳуда совурган елга.\nСоф юрагинг тайёр эди ёнишга,\nСен эса бермадинг унга эътибор.\nҚанча замонасоз шеърлар ёзишга,\nОлтин вақтларингни сарфладинг бекор.\n… Нима шеърларим бор? Эй, фикри ожиз,\nҚанча шеъринг элинг дардига малҳам?\nБўкиб қолгунингча симирдинг ҳаргиз,\nҚуръон тақиқлаган ичимликдан ҳам.\nМана шудир сенинг тунинг ва кунинг!\nҲасса сирти гувоҳ ҳаёт йўлингга.\nАйт, асраб қолдингми туғилган уйинг,\nЁрдаминг тегдими мунис синглингга?\nЮрдингми, ҳақиқат билан басма-бас,\nШеърингга кўчдими доим ҳур фикр?\nШу сабабдан ота-онанг бу нафас,\nСенинг қилмишингдан олар хавотир.\nКим билан бўлмадинг ўртоқ?\nМен бош эгиб турдим жим.\nҚандай севги ҳақда баҳслашай шу чоқ,\nЁнимда гапимни пойлар хотиним.\nИндамай тингладим, бу аччиқ сўзлар,\nЯрамга туз сепиб этса-да таҳқир.\nЖимман, кўнглим эса ич-ичдан бўзлар,\nНетай, Вангахоним ҳақ эди, ахир!\nУнинг сўзларида на сунъийлик бор,\nНа бирор ёлғон бор – бари ҳақиқат!\nЭнди қандай яшай? Сўрадим зор-зор:\nДоно Вангахоним менга йўл кўрсат!\nНаҳот яна сарфлаб ғайрат-шахтимни,\nБемаъни ишимдан қоламан доғда.\nЁки йироқларда излаб бахтимни,\nАдашиб кетдимми ўзга сўқмоқда…\nБиламан, сизларни кетурман ташлаб,\nБу дунё мендан ҳам бир кун қолади.\nУ ёқда қўлига ҳассани ушлаб,\nМени ота-онам кутиб олади!\nАхбердилав от солар.\nМоздок, Дарго дараси,\nҒайратига лол қолар.\nУнга азиз мард шаъни,\nДемади бу ўз ҳаққим.\nОлиб келган ўлжани,\nШомилга этди тақдим.\n«Йўлда қилди кўп сарсон,\nБу ўжар арман қизи».\nАсирага боққан он,\nОқарди Шомил юзи.\nСўнг ишонмай кўзига,\nБир зум кўкка тикилди.\nКелиш учун ўзига,\nОчиқ кўксини тилди.\nУнут ёр-у жароҳат,\nИмом келмас ҳушига.\nДер: «Қандай исм бормиш айт,\nБеҳиштнинг бу қушига?»\n(«Эвоҳ, бундай сулувни,\nКўрмагандим ҳеч қачон!»)\n«Пирим Анна дер уни».\nЧечен ва Доғистонга\nПешво айлар илтифот:\n«Бу парирўй жононга,\nЎзим қўяй нафис от.\nАнна – ой нурга кўзгу,\nДемак, исми Шуойнаът.\nСуюк ёрим бўлар у,\nРанжима мендан фақат.\nБуни ҳамма билади».\nШундай деб у хино ранг,\nВа эслади Тангрига\nҚанча қилса ибодат.\nЎтлар тушиб бағрига,\nСўрабди жангга омад.\n«Тангрим, дин учун тинмай,\nҚилич солдим, отдим ўқ.\nНаҳот менинг ошиқдай,\nСевмоқликка ҳаққим йўқ».\nКелди бу ҳолдан, ахир,\nУнинг тутқун товуси,\nШомилни этмиш асир.\nГапни шартта айтар ул:\n«Биз қиз учун сўраб ҳақ,\nУндирамиз катта пул.\n«Бўлса ҳам олтин тоғи,\nБермасман бу жононни».\nНоиб қалбида қутқу,\nЛахча чўғдир каломи:\n«Ғайридин фарзанди у,\nСиз ҳақ диннинг имоми!\nОллоҳга хуш келмас иш,\nТарқалар тоғда миш-миш».\n«Оллоҳнинг карами кенг,\nИшқ олдида ҳамма тенг!»\n«Ғанимини шер билган,\nЕрга урмас қадрини.\nҚиз унашиб қўйилган,\nОлиб бўлган маҳрини».\n«Бундан бўлма хижолат,\nЭлда бор шундай ҳикмат:\nҚиздан кўплар умидвор,\nБахти бори бўлар ёр».\n«Бу сатангга панд бекор,\nЮрмас ҳижоб ичида.\nҚаранг, на боғичи бор,\n«Сен озор чекма бундан.\nАхир, йигит ҳамроҳи –\nҚилич ҳам чиқиб қиндан,\nЯланғоч бўлар гоҳи».\n«Баҳслашма ёвқур навкар,\n– деб Анна кирди тилга.\nҲақ йўлда турган сарвар,\nМайли, билдирсин элга.\nБу қисмат ё мурувват —\nШудир умримга маъни.\nЭнди исмим Шуойнаът,\nМайли, келтирай иймон,\nСиз сиғинган ҳақ динга.\nБошимга ташлаб чачвон,\nҚиличдай кирай қинга.\nКўнглим шартларга кўнди,\nБўлурман авар қизи…»\nКўп ўтмай жангда сўнди,\nОлис Макка томонда,\nШомил кўз юмган чоғи,\nБошин эгди армонда,\nКавказнинг баланд тоғи…\nБўлса эди ёнида,\nЎша чўл осмонида,\nЎрларди кўкка зори…\nВодийда Моздок томон.\nБу севги бўлиб достон!..\nҚАЙСИН ҚУЛИЕВ ХОТИРАСИГА\nЧингиз, Давид, Мустай –\nҚайсин оғамиздан бўлибмиз жудо.\nЭнди унга етмас соғинч сўзларим,\nКетмиш Эльбрусга айтганча видо.\nЭсимда, Кунцево доруш-шифоси,\nУ билан яқинда қургандим суҳбат.\nЭнди эса йўқдир дўстлар пешвоси,\nУ тоғдай суярди бизни оғир вақт.\nБўзлаб мотам тут, Кавказ,\nТун чиммати қопла тоғлар юзини.\nЭнг сўнгги нафас,\nЎзинг ёп ўғлингнинг очиқ кўзини.\nХудди кечагидай эсимда ҳануз,\nУ қучоқ очганди, юзида зиё.\n— Табобат ожиз,\nЎлимга тик боқиш — нажот ва шифо.\nдўстларни чорласак шу чоқ,\nАхир, тўпланишиб давра қурмадик.\nҲа, эгарни тортиб боғладик бироқ,\nОтларни кечувда ўзгартирмадик.\nфронт ва парашютларни,\nУкраина узра ёғилди кулфат.\nПавличко ва Гончар эслар уларни,\nУруш деганлари қанчалар даҳшат…\nҒамгин ўйлар чулғар тасаввуримни,\nҚирғиз ўлкасини эслаган вақти.\nҚувғинди йилларда менинг умримни,\nТумордай асради Пастернак хати.\nҚайсин оға чарчаб,\nбирпас олди тин.\nОзғин қўлларини кўксига суриб,\n— Қандай ўлишим мумкин,\nБарча дўстларимни эсламай туриб?!\nҚайда Зулфияхон, Силва, Шукрулло,\nИраклий?.. Уларга таъзимда бошим.\nШукур, ёрлақабди қулини Худо,\nСиз каби дўстларни этди йўлдошим.\nҚайда Дудин Миша, Гранин Даниил?\nКўп жойларни кўрдим,\nбор бир армоним,\nПетербургда кезмоқ истайди кўнгил.\nЭнди боролмасман тоғлар қўйнига,\nЧўққидан денгизга қарай олмасман.\nКелдиммикин, дўстим Аткай ўйига,\nАбхазлар лочини қайда, билмасман?\nУлар шеърларимнинг таржимонлари.\nЭнди айтолмасман қадаҳ сўзларим,\nШеърларим қайдадир чиққан онлари.\n… Кун оғди,\nқилт этмас ҳатто япроқлар,\nСуҳбатимиз қизир доруш-шифода.\nХотирда жонланар дўсту ўртоқлар,\nКимлар ҳаёт, кимлар йўқдир дунёда.\nМирзо Турсунзода ва Чиковани…\nХаёл қуши чиққан каби қафасдан,\nКўкда учар билмай чек-чегарани.\nБир зумда зулумот чўкди дунёга,\nЛекин тараларди ундан нур-зиё.\nСарьян шу лаҳзани чизиб матога,\n«Сўнгги сурати» деб айлади ифшо.\nҚайсин оға ўлди…\nЙўқ, ҳалок бўлди,\nАжал билан кечган аёвсиз жангда.\nМусиқа жаранги хаёлим бўлди,\nМадҳия янграрди мунгли оҳангда.\n— Қайсиннинг кетганлиги чин.\nБундайин гапларга ишонманг асло.\nАхир, суратини жо қилмоқ учун,\nКерак тоғ қоридай улкан оқ мато.\nДавид, Алим, Мустай —\nҚанисиз, ёнимга келинг яқинроқ.\nЭшитиш учунмас видо сўзларим,\nЁш тўкинг, юмшасин у ётган тупроқ.\nОна Болқористон! Сўнмас умидим,\nЎғлинг қайтмас йўлга\nАгар сен чорласанг:\n— Қай — си — ни — и — м!\nУ жавоб беради бўлиб акс-садо.\nҚалбимни қийнайди эски жароҳат,\nҚачон эсга тушса ўртанар юрак.\nУ ҳақда боболар айтган ҳикоят,\nКейин овулларда тўқилган эртак.\nТоғда унинг номи бўлмайди унут,\nЯшар эртакларда қаҳрамонга хос.\nТоғ аро қувлашиб ўтганда булут,\nУнинг лашкарига айлайман қиёс.\nУ ҳақда тоғликлар куйлайди қўшиқ,\nЁдимда, даврада жўр бўлган онам.\nОнам ҳам куйлаган меҳрини қўшиб,\nКўз ёшидан қолган юзида шабнам.\nХонамнинг тўрида қарар сурати,\nНақадар синчковдир у теран қароғ.\nЧап қўлида эди кучи, қудрати,\nШу боис ўнг ёнга тақарди яроғ.\nТўрдаги расмида кўргандим алам,\nАкаларим жангга жўнаётган кун.\nТилла зийнатини топширди опам,\nУнинг номидаги танк ясаш учун.\nҚариган чоғида раҳматли отам,\nҚаҳрамонга битди қасида-достон.\nШомилга туҳматлар ёғарди у дам,\nЁлғончилар отда сурарди даврон.\nОтамга бемаҳал ёпишмаса дард,\nҲали яшармиди… Кечиринг, ота!\nКечикиб бўлса-да узр сўрашим шарт,\nМенинг ўша шеърим хатодан хато.\nВатан шаъни учун қилич тутган эр,\nЧорак аср ёвларга бермади омон.\nМен-чи, қораладим замонасоз шеър,\nУнда ўйламасдан сўз ёздим ёмон.\nТунлар чироғимни ўчирган оним,\nКимдир деразамда бўлар намоён.\nУ — ўша тоғликлар севган посбоним,\nГуниб тоғларидан чиққан қаҳрамон.\nУ дейди: «Эй бола, уруш фалокат,\nҚанча яраланмай миқ этганим йўқ.\nЎн тўққиз жойимдан олдим жароҳат,\nСен кўксимга отдинг йигирманчи ўқ.\nЁ тиғдан, ё ўқдан чекканман озор,\nВужудимда омон жойнинг ўзи йўқ.\nАммо тоғлик илк бор қилди ярадор,\nКуйдиради доғи бамисоли чўғ.\nТўғри, ғазовотга ҳожат йўқ энди,\nҲурлик учун қилич ушладим, холос.\nГарчи қиличимнинг жаранги тинди,\nТоғлик ори учун савашганим рост.\nҲаловат билмадим, курашдим фақат,\nКўнглимга сиғмади ялла, тўй-ҳашам.\nЖазоладим, кимки айтса ҳикоят,\nҲатто қамчилатдим шоирларни ҳам.\nЎйлардим, ўжардай фикримда туриб,\nЖазо бергандурман ноҳақдан ноҳақ.\nСендай оғзи ботир шоирни кўриб,\nБилдимки, ўшанда мен эканман ҳақ».\nТонггача тикилиб турар тепамда,\nКўраман, бошида катта оқ салла.\nБаъзан кезар ғира-шира хонамда,\nХинога бўялган соқоли малла.\nНима ҳам дер эдим? Унинг олдида,\nЭлимиз олдида айбдорман, айбдор.\nБир вақт Ҳожимурод жаҳл отида,\nИмомдан аразлаб кетгандай бекор.\nУ қайтмоқ истади бўлиб пушаймон,\nБотқоққа дуч келди ва топди жазо.\nМен ҳам қайтайинми? Аммо йўқ имкон,\nАхир, бу тамоман бошқача хато.\nҒўрлигим маҳсули торттирар сергак,\nИч-этимни ейман, ҳеч ким билмайди.\nИмомдан кечирим сўрашим керак,\nБироқ ботқоққа ҳам ботгим келмайди.\nЭнди узрим айтмай, у қабул қилмас,\nҲеч ким гуноҳ ишни ёддан ўчирмас.\nЁмон сўз шеъримда янградими бас,\nҚилич тутган одам асло кечирмас.\nО, халқим! Ёмондир ўғлинг аҳволи,\nСен ўзинг кечиргин, айла марҳамат.\nЎғлидан ранжиган она мисоли,\nГуноҳкор бошимни силаб қўй фақат.\nСенсиз дунё ўхшарди гўё,\nҚуёш нури тушмаган ғорга.\nЁ юлдузсиз сим-сиё само,\nЁ бир ошиқ зору зор ёрга.\nСенсиз дунё мисли бир уммон,\nСуви музлаб гезариб қотган.\nСенсиз дунё гулсиз бир макон,\nБулбулларсиз ҳувуллаб ётган.\nСенсиз дунё баргсиз бир дарахт,\nБошида қиш, унга ёт баҳор.\nСенсиз башар ғариб ва бебахт,\nКуйламас, куй унда йўқ зинҳор.\nПастдай кўринади азим чўққи ҳам,\nМисоли, чўзилсанг етади қўлинг.\nАммо тикка сўқмоқ бўйлаб юрган дам,\nҚанча кўтарилма тугамас йўлинг.\nКимгадир шеър ёзиш осон туюлар,\nҚалам олсанг бас, шеър ўзи қуйилар.\nАммо шеър ёзишдан, эй ғофил инсон,\nГоҳ чўққига чиқиш минг марта осон.\n«Доно, зийрак имом бўлиши керак»,\nШундай таклиф айтди билимдон ноиб.\n«Мард, довюрак имом бўлиши керак»,\nФикрини билдирди навқирон ноиб.\nМен билдимки, шоир бўлишдан кўра,\nҲаттоки дунёни бошқариш осон.\nШоирликка етмас тўрт хислат сира,\nУнга керак юзлаб хислат бегумон.\n«Бу расво жаҳонда яшамоқ оғир»,\nДеб биринчи шоир оламдан ўтди.\n«Яшаш яхши!» – деди иккинчи шоир,\nВа дунёдан йигит ёшида кетди.\nУчинчи шоир ҳам ўтди бегумон,\nБироқ у шунчаки айтмади қўшиқ.\nНима ёмон бўлса атади ёмон,\nНима яхши бўлса куйлади жўшиб.\nШоир хотинига бағишлар ашъор:\n«Сен ўзинг қуёшим, ойим, юлдузим.\nСен ёнимда бўлсанг жўшади баҳор,\nАгарда йўқ эсанг бошланар кузим…»\nМана остонада турар ўша нур,\nИжозат сўрайди уйга киришга.\n«Сенми? – жеркир шоир.\n– Худо хайр бергур,\nХалақит бермагин ижод қилишга».\nМана гилам тўқиб бўлинди лекин,\nБировга кўрсатиб мақтанма дарҳол.\nОсилган ипларни қайчила секин,\nКейин безагига синчков назар сол.\nМана китоб ёзиб бўлинди лекин,\nУ экинга шудгор қилинган дала.\nЭнди марзаларда айлангин секин,\nТекшир, қолмадими бирор жой чала.\nПечкада ўт ёнар, ўтирмай ёвуқ,\nЖунжийман, тирқишдан уради шамол.\nИгнадай тешикдан туядай совуқ,\nКиради деб, бежиз айтишмас мақол.\nҚўшиғимда қолса бирон-бир бўшлиқ,\nТинчим йўқолади этгунча барҳам.\nЧунки одам каби жунжикар қўшиқ,\nСўзлар аро ўтса қилдай шамол ҳам.\nТан бераман заргар қўшнимга,\nЎз ишини билади чиндан.\nБир зумгина қараб буюмга,\nАжратади мисни олтиндан.\nО ўқувчим, ўзингсан зукко,\nМенда бўлса эди зийрак кўз.\nАниқлардим сатрлар аро,\nҚайси бири миси чиққан сўз.\nЧопма, отим, чопмагин, отим,\nҚарамадим ҳали ортимга.\nШунда кечди ширин ҳаётим,\nТўйиб қараб олай юртимга.\nЧопгин, отим, чопақол, отим,\nЙўлга чиққан манзилни кўзлар.\nБошланяпти янги ҳаётим,\nЧорлар мени ўзга юрт-дўстлар.\nСенга бахшидадир умрим-ҳаётим.\nЙўловчи, уйимга кирмасдан ўтсанг,\nМенда айб йўқ, бунинг гуноҳи сенда,\nЭй меҳмон, уйимдан хафаҳол кетсанг,\nСенда айб йўқ, бунинг гуноҳи менда.\nКичкина болалар ҳам катта тушлар кўради.\nЭлни чорлар: бўлса тўй ё жанг,\nУнда мудрар шундай зўр жаранг.\nЗаргарни нақшидан билишади.\nКубачинликлар ёдгорликларидаги битиклар.\nАтрофим ёруғ бўлиши учун ёняпман.\nОддий гилдан ясалади\nэнг гўзал кўза,\nОддий сўздан яралади,\nАсрор Мўмин таржималари\nҲАФТАНИНГ ЕТТИ КУНИ ҲАҚИДА\nДушанба ғоз туриб мақтанар чунон:\n«Кунларнинг подшоси ўзимман ёлғиз.\nОлам тириклиги бошланар мендан,\nБарча ҳафталару, календар шаксиз…»\nСешанба алмашиб эгаллаб тахтин,\nДеди: «Бўлиб келган азалдан шундай.\nБарча замонлару эллар қисматин\nТутиб келмоқдаман қўлда ханжардай…»\nТонгги сокинликда сузиб чоршанба:\n«Қани, уйғонинглар!» — дея ундади.\n«Ана, мақтанчоқлар қочиб қолишди!\nТақдир соатларин изми мендадир…»\nПайшанба кетидан жума ҳам келди,\nШанба ўтиб кетиб, келди якшанба.\nҲаммаси мақтаниб кўрсатди ўзин,\nЎтга ҳам, нурга ҳам гўё бош манба!\nВассалом, косагул унинг тек ўзи,\nОдамларга тутар ҳаёт бодасин.\nҲаммаёққа солар жар, аюҳаннос,\nБир ўзи қоққандай кўк ноғорасин.\nЕтти кун еттита ноаҳил қавмдек\nБиринчи бўлиш-чун курашди фақат.\nЙиллар зулматида тутоқиб Қуёш,\nУлар қулоғини чўзди бешафқат:\n«Қанақа талатўп! Қандай ҳовлиқиш!\nТортишасиз, ханжар кўзни ўйгудек!\nБирингиз бўлмаса — ҳаммангиз ҳам йўқ!\nТишлар эмассизки, ясаб қўйгудек.\nЕтти кун — заминнинг ҳаёти демак,\nАйланиб туради қуриб тинкаси.\nСизнинг қўлингизда ҳамиша ханжар,\nҲамма замонларнинг янгроқ зурнаси…»\nШу чоғдан кунларнинг кетидан кунлар\nБежанжал, беуруш алмашиб турар…\nШу чоқдан можаро, жанжал, суронлар\nФақат одамларнинг ичида юрар.\nҒаффор Маннопов таржимаси\nСулувлар бўй етган пайт,\nСейлонда бу — фарз, удум,\nСолиқ тўлагай, албат,\nЎзининг ҳусни учун.\nБу хилдаги солиқ гар\nҚолмас эди ҳеч доғда.\nКуба малагин мангу\nГўзаллик тахтига у\nЧиққанди кўз олдимда.\nДоғистонда эса энг —\nСулув ким, дейишса гар,\nБаҳс кетажак муқаррар.\nЖилғалар тордайин куйлар эди шан:\n— Ойдин тун яхшидир қаро кундуздан.\nЮксак тоғ шафаққа термулиб, пастда —\nТурган ёш чўққига сўйларди аста:\n— Гарчанд девор тоши кўримсиз, бироқ\nУ қабр тошидан кўркам, яхшироқ.\nЁдимда, косагул улашаркан жом,\nДеганди даврада бир улуғ калом:\n— Май билан бўялсин, майли, дастурхон,\nТўкилгандан кўра қорга иссиқ қон.\nЧеҳраси чандиқли бир аскар дарров\nУнинг пайровига қилганди пайров:\n— Азаддан қўрғошин ҳуштаги эмас,\nҚалбларни забт этган қалбдан чиққан сас.\nАёлни тоабад қучмоқ яхшидир —\nТутмоқлиқдан қилич бандин бир умр.\nҲаргиз аскар учун никоҳ тўшагин\nДала бўронимас, аёл тўшасин,\nЯстанган майсага кўз ташлаб пинҳон\nНогоҳ гуфтор қилди шунда бир жувон:\n— Чўққилар, майлига, бўлсин оқсоч бош,\nМуштоқ этган қаллиқ эса доим ёш…\nКуйлаганди бир пайтлар Ҳофиз:\n— Форс жонони гар этса карам,\nБахш этардим холига шу кез\nСамарқанду Бухорони ҳам.\nЛекин гўзал демишки кулиб:\n— Харид этсанг магар холимни,\nЎлтирмагин савдосин қилиб,\nҚайтариб ол арзон молингаи.\nШоирлар ҳам суйганларига\nУларнинг бир ғамзаси ҳаққи,\nЮлдузларни ипга тизиб ва\nМинг ёлвориб этганлар тақдим.\n— Ҳадя қилманг бизга юлдузни, —\nАёллардан таралади сас. —\nМеҳр билан эркаланг бизни,\nИшқингизни ўзи бизга бас.\nКелтирмангиз сандиқчада ҳам\nЗебу зийнат, бебаҳо олмос,\nБиз сизни деб ғусса чеккан дам\nКўз ёшимиз аритинг, холос.\nГуллар тақса баҳор – сени ўйлайман,\nТушса боғларга қор – сени ўйлайман,\nТонглар отса оппоқ – сени ўйлайман,\nЁз хандон урган чоқ – сени ўйлайман,\nҚайтиб келса қушлар – сени ўйлайман,\nОртга елса қушлар – сени ўйлайман.\nҚиров тушган баргга термулиб бир дам,\nЎйлайман мен сени, унутиб ором.\nАқлли қиз бўлиб бўй етгандирсан,\nМен сени ўйлагач туну кун, мудом.\nСен ҳақда ўйларим шеърга солсам, чин,\nБир девон бўларди – улкан, зиёда.\nИмоним комил, сен бундоқ китобнинг\nИккинчисин топмас эдинг дунёда.\nБироқ, афсус, ҳали бу девон юпқа,\nЎлтирмоққа қунт-ла тоқатим озроқ.\nЧунки вақтни шеърга бергандан кўра,\nСен-ла ўтказганим мен учун созроқ.\nДугоналарингга мен бахт тилайман, о!\nТопила қолсин эр уларга, илло!\nТағин наҳот ғурбат домида қолсанг,\nБўлмасми эшикни тамбалаб олсанг!\nЁнгинангда изғиб – тўлдим мен хунга,\nБироқ улар фаҳми етмас ҳеч бунга.\nСоатга боқаман, у сира жилмас…\nОвсар меҳмонларинг кетишни билмас.\nБирин жағи тинса, бири бошлар гап,\nЧидай олмас бунга ҳеч қандай асаб!\nАйтгин, биз шом пайти суҳбат қурган дам\nКирмасин уларнинг биронтаси ҳам!\nШоирга-да, шундоқ холи он керак,\nХалал беришдими, тугар у, бешак…\nШўрлик кўнглим эшик чертилмаса дер,\nДугоналарингга, о, тезроқ чиқсин эр.\nҚара, қор авжига чиқмоқда бирам,\nМайли сочларингга қўнсин, йўқ гинам!\nШамол ҳам гувласин – ишим йўқ, бироқ,\nО, нега у сени қучар бесўроқ!..\nЭслайман ёзғириб ўлкаларда ёт,\nОлисларда қолган кулбамни бот-бот.\nТушимга киради пурвиқор тоғлар\nВа учқур тулпорни минганим чоғлар.\nБулоқ ҳам ёдимга тушади такрор,\nУндан сув тутганди у менга илк бор.\nСўқмоқ эсимдадир – шудринг қучган, нам,\nКузатиб қоларди мени субҳидам.\nФақат ёд этмадим мен сени тақир,\nЧунки унутмадим бир он ҳам, ахир!\nЯна йўлга чиқдим висолингга зор,\nВақтнинг ўтмоқлиги бунчалар душвор.\nМен-ку, ҳузурингга етсам дейман тез,\nНега ўчакишиб имиллар поезд!\nНега еллардай у шитоб учолмас,\nУчқур ўйларимдек уфқни қучолмас!..\nДеразадан бот-бот боқаман, беун,\nЙўлнинг узунлиги дилни қилар хун.\nҚуёш чиқиб кўп бор, кўп бор ботди ҳам,\nЗулмат тунлар чўкиб, тонглар отди ҳам…\nУйда эканимда сезмасдим буни,\nСезмасдим уфқда ёнган ёғдуни…\nҚалбим аллақачон сенинг биландир,\nБироқ темир изда таним қақшар зир.\nО, чарақлар кўкда юлдузлар бари,\nАхир, кузатарлар мени сен сари…\nНе-не кент, шаҳарлар нурланиб алвон,\nАйларлар йўлларим менинг чароғон.\nБироқ кўкда булут уюлар ногоҳ:\n«Менсиз яшамоқда экан у қандоқ?»\nДеразага шуъла тўқинар бир пайт,\nКўзимга боқиб дер: «У нечукдир, айт?»\nМен дейман ошиқиб, дилга ютиб ғам:\n«Кутмоқдамисан сен мени чиндан ҳам?»\nТун чўкар борлиққа. Қораяди чўғ.\nЭринмай чиқиллар деворда соат.\nВа гўё сўрар у:\n– Нега уйқунг йўқ?\nЁ сенга ухламоқ эмасми одат?\n– Уйимизда гоҳо ғам бўлар меҳмон,\nБедорлик азоби менга кўп таниш.\nСевганим оғритди дилим ногаҳон,\nШундан мени қийнар алам-ўртаниш.\nСоат ҳам ҳамдарддек ўкинчга тўлар\nВа дер: – Парво қилма, ёнмагин бекор.\nАзалдан бу шундоқ бўлган ва бўлар:\nКимки севса, топган фақат ғам-озор.\nТун. Яна кўзимдан уйқулар ўчса,\nДейман, сўроқлардан бўлиб мен огоҳ:\n– Севганим кўзида кўрдим ғам-ғусса,\nОғритиб қўйдим мен дилини ногоҳ.\nЮлдузни ўчирар боғнинг эпкини,\nУфқнинг бетига югуради қон…\nЙил кетидан йиллар ўтмоқда – мени\nШундоқ суҳбатларга қилиб андармон.\nЭгри-бугри дарахт – менинг ҳаётим,\nБаргини ёзмаслар, қор кетмас магар.\nВа улар тўкилмас айтиб баётин,\nҚўшиғим уларни асрамаса гар.\nЙилларим – дарахтнинг шохи, албатта,\nКуйиб кул бўлиши аниқдир, аён.\nКейин тирилмаслар тўлиб шарбатга,\nСевгимиз бўлмаса уларга посбон.\nКЕНЖА НАБИРАМ ШАҲРИЗОДГА\nНега йиғлаяпсан, айт, қўзичоғим,\nНима бўлди? Ёмон туш кўрдингми ё?\nОтанг бор, онанг бор – суянган тоғинг,\nБошингда гиргиттон теварак дунё.\nЕтимлик заҳридан қалб яра, не тонг,\nКўрдим озорларин қисматнинг қаттиқ.\nЙиғласа ярашар мен – кекса бобонг,\nНега йиғлаяпсан сен аччиқ-аччиқ?\nБилмайсан ҳали сен хусумат нима,\nАлдов, хиёнатдан бўлмас ҳолинг танг.\nМурғак вужудингга ғам қўнмас сира,\nАлласин айтаркан мунис волиданг.\nДўстларни кўрдим мен – имонсиз тақир,\nДушманлар йўлимни тўсди ғов бўлиб.\nСен нега йиғлайсан? Йиғлай мен, ахир,\nЎпкам йиғиларга кетди-ку тўлиб.\nСен уруш нелигин билмайсан мутлақ,\nЁнди оловида – неки тирик жон.\nСенинг бошинг узра нур сочар ҳар чоқ\nТинч ва осойишта ложувард осмон.\nНе-не оғаларим жангда йўқотдим,\nЭсласам, кўзимдан сизади намлар.\nСен нега йиғлайсан? Бас, йиғлайин мен,\nСочим оқартирди беадад ғамлар…\nНабирамнинг бидир-бидир сўзларин\nТингладим, шундоқ дер у митти юрак:\n«Сиз неки кўргансиз – мен улар барин\nУлғаяркан, бир-бир кўрмоғим керак.\nТаҳликага тўла бу дунё аро\nТонглар хавотирнок отмас беҳуда.\nЙиғлашим шу боис, сиз эса, бобо,\nНега йиғлаяпсиз, ҳайронман жуда…»\nРаҳмат, сўқмоқларга: нозик эшилиб,\nДунёни кифтида кўзадай тутди.\nКамалак ёнганда ажиб ёй бўлиб,\nҚалб бир зум бўлса-да, ғамни унутди.\nРаҳмат – бу қишдан ҳам чиқолдим омон,\nЁз эса кўз очиб юмгунча кечди!\nҚисмат қадаҳини лутф этди ҳар он,\nУнинг аччиқ, тахир майини ичдим.\nЁмғирлар эҳсонин тутмади ҳеч кам,\nҚуёшнинг нурлари эврилди зарга.\nРаҳмат почтачига: сал кечикса ҳам,\nХатинг етиб келди мисли себарга.\nҚушчага ҳам раҳмат, деразам чертиб,\nЯнги, ёруғ тонгдан қилди хабардор.\nУнга аён бўлган – тун бўйи балки\nЯна бедорликда чекканим озор.\nДўстлар қаршисида таъзимим чуқур,\nУлар оз қолдилар жуда – саноқли…\nЯқинлардан кўрдим бадбинлик бир қур,\nЛекин юрмадим мен ҳеч гина сақлаб.\nРаҳмат Севги, раҳмат Сўз ва Мусиқа!\nБаҳсу низолардан гап очмам бу дам…\nЁмонга ёмонлик соғинмам сира,\nУларни эслашни истамайман ҳам…\nМен ҳам домидаман учқур йилларнинг,\nҚувончу ғуссага яшайдирман бой.\nЮртимнинг хокига қўшилиб бир кун,\nЧўққилар пойидан оладирман жой.\nДунё улкандир ва мен ўз умримда\nЎтмадим дўстга зор, ёлғизга ўхшаб.\nКўз юмсам, дўстларим мотам кунимда\nТурфа юрт-эллардан келурлар йўқлаб.\nЙўл олиб Жанубдан ё Шарқдан шу зум\nВа ёки бегона мамлакатлардан –\nҲар бири қабримга ўз она юртин\nКелтирарлар сиқим тупроғини ҳам.\nМайли, метин дўстлик ҳаққи, номимни\nЁдлашиб оҳ чекиб қайғудан бир дам-\nЧўққи остидаги мўъжаз қабримни\nТиклашсин омихта тупроқлар билан.\nАёллар эса – ҳамд-санолар айтиб,\nКўкларга кўтариб, ўзим куйлаган –\nОшно булоқлардан зилол сув элтиб\nЮвгайдирлар қабрим тошини у дам.\nОлиб келажакдир сайёҳ булутлар,\nТуманлар – кўксини босганча ерга,\nЧақмоқлар – беғараз яроғдек қутлаб,\nЙироқ ўлкалардан саломлар менга.\nВа мен келгуси шан қўшиқлар учун\nБир кун қабрим тоши остидан хушҳол –\nЎсиб чиқмагайман мисоли гужум,\nТириклар сафида тургум, эҳтимол.\nБулбул қўшиғини эшитяпсанми,\nТингла, қандай юксак, қандай соф туйғу?\nАммо, нени куйлар – билмайди ҳеч ким,\nҚуш тилин англашдан ожиз инсонлар.\nЮртин куйлаяпти у,\nЙўқса, зерикарди аллақачонлар.\nҚОН ВА КЎЗЁШ\nЯрадан қон оқиб чўзилар узун,\nАммо, кўзда ёш йўқ.\nЁшмас, қон оқизмоқ афзал эр учун.\nАксини танлаган эркак бўларми?\nНиҳоят, совуқ куз нафаси келди,\nҚушлар уфққа боқиб, нафас ютади.\nЁз бўйи бу ерни куйлашган эди,\nЭнди эса, уни ташлаб кетади.\nФақат, сукут сақлаб юрган бургутлар\nЯланғоч боғларда кўзини ёшлаб,\nКетгиси келмайди бу қийин кунда,\nОта маконини кимсасиз ташлаб.\n“Бургутлар! Не сабаб уйғотди ҳавас\nСизда бу қоялар, бу совуқ қорлар?”\n“Озодлик туйғуси иссиқ уйгамас,\nБизни чўққиларга – юксакка чорлар”.\n“Юртдошлар бу ерга келдингиз нега,\nБу ерда нима бор тоғ-тошдан ўзга?”\n“Иссиқ уйлар эмас, шу қор, шу қоя\nОзодлик туйғусин бахш этди бизга!”\nШеърият, кучлига хизматкормисан,\nМудом мазлумларни қилдинг ҳимоя.\nПаноҳсиз қолганга ташладинг соя,\nЗолимга Ҳақ сўзни айтдинг қўрқмасдан.\nШеърият, биз сенга қиламиз ҳавас,\nКучлилар кўзига тик боқдинг, бардам.\nШу сабаб, жудаям гўзал бўлсанг ҳам,\nСени келинчакка ўхшатиб бўлмас.\nОлис юрт сафарин тугатиб қайтдим,\nЎғли ҳалок бўлган оналар дилгир\nСўрадилар: “Болам, мусофир пайтинг\nБирор юртдошингга кўзинг тушгандир?”\nМен эса, ёлғонни тўқидим шитоб:\n“Ҳа, бир ватандошга, рости, дуч келдим”.\nОналар жим қотди. Ҳар бири шу тоб\nУ менинг болам деб ўйлади, билдим.\nТирикларга тегма, тегма, шуҳрат-шон,\nСен ҳали билмайсан инсоннинг сирин.\nГоҳида ўлдириб қўясан, ишон,\nҲатто, энг кучлисин, энг яхшиларин.\nАсли, ўликларга кераксан, билсанг,\nУларга халақит бермайсан, ишон.\nАксинча, оловли нафасинг билан\nУларга қайтадан бахш этасан жон.\nДеразам ортида ёмғир шовқини,\nМомақалдироқнинг қаҳқаҳли уни.\nКўнглимда туйғулар қоришар ҳозир:\nИзтиробу шодлик, севги ва қаҳр.\nДардларим жойлайман қўшиқларга ва\nШодликни дўстларга қиламан совға.\nСевгим одамларга тортиқ бўлади,\nҚаҳрим эса, бир ўзимга қолади.\n“Шодлик, тўхта, қайга учяпсан?”\n“Севгиси бор қалбга-да, ахир!”\n“Ёшлик, сен-чи, қайга шошяпсан?”\n“Йўл бўлсин-ов, куч ва жасорат?”\n“Сен қаерга, қайғу-машаққат?”\nМенинг қўшниларим – моҳир заргарлар\nБола тасаввурим қолдириб ҳайрон,\nМаҳак тошин ишга солар эди ва\nСоф олтинни мисдан фарқларди осон.\nЭй зукко ўқувчим, қарздорман сендан,\nАсл шеъриятга ўзингсан посбон.\nМен ҳам маҳак тошинг – назаринг билан\nСунъий мисраларни фарқладим осон.\nЖуда ғалати-да насиба, тақдир,\nТоле ҳам бемаврид кулади гоҳи.\nЕйишга гўшт кўп-у, тишим йўқ ҳозир,\nАтала ичгандим тишим бор чоғи.\nНимага ўхшайди одамдаги нутқ?\nМен уни ёмғирга менгзагим келар:\nБир кун ёғса қутдир, иккинчи кун – қут,\nШундан сўнг тинмаса, бир офат бўлар.\n“Айтинг, менга, айтинг, энг жирканч кимдир?”\n“Титраб-қақшаб турган қўрқоқ бир эркак!”\n“Айтинг-чи, ундан-да, жирканчроқ кимдир?”\n“Сукут сақлаб турган қўрқоқ бир эркак!”\nОлов ва касаллик, қарзлар ва душман,\nТомдан ўтган чакки, мусибат ва кин –\nФақат аҳмоқ одам, ақлини еган\nБуларга менсимай қараши мумкин.\n– Дол букиб қаддингни, ташийсан пичан,\nТер томар, пойинга, билмайсан тиним.\nРухсат бер онажон, ёрдамлашай мен!\n– Бу эркак ишимас, жон қоқиндиғим.\nИссиқ ёз кунлари, кузак кунлари,\nЁғилганда қишнинг оппоқ кукуни.\nҚишлоқ аёллари куну тунлари,\nТаширлар елкада абад юкини.\n– Узатгил пақирни, дарвозани оч,\nЎзим сув ташигум эрта азондан!\n– Йўғ-э, дейди опам, ёнга ташлаб соч,\nБу эркак ишимас, азал замондан.\nСомон йўлдай тоққа осилди сўқмоқ,\nОсмон нафасидан – жазирама туш.\n– Онаси, қизчамни кўтарай, озроқ.\n– Йўғ-э, ярашмас-ов, эркакка бу иш?\nТарқоқ булут аро осмон гумбази\nЎз соясин солган ёнбағирларда,\nҚийиндир ҳаммавақт аёл заҳмати –\nСевги қийноғи-ю, тириклик ғами.\nҚизилча қоплаган адирдан сўрдим:\n– Қай йўсин ўлчанар эркак қиммати?\n– Аёлга эҳтиром-ла, деганди осмон!\n– Не билан ўлчанар эр қалбидаги\nЖасорат, – сўрдим мен қадим достондан.\n– Аёлга эҳтиром-ла, сўз қотди достон.\n– Қай йўсин ўлчанар, дилда севгиси\nМарду майдонларнинг, эр ўғлонларнинг?\n– Аёлга эҳтиром-ла, аввалу ҳамон!\n– Айтгил-а, ёшликда қай олов ичра\nЁнмоғинга розийдинг, оға?\n– Аёл ишқида!\n– Андак чап беролмай, қайси ўт ичра\nЁнмоқдасан, айтгил, ҳозирча?\nБундан кейин қай бир ўт ичра\nЁнмоқчисан, умринг борича?\n– Сен нени шуҳрату мукофотдан ҳам,\nЎта азиз санайсан, бўтам?\n– Аёл ишқини!\n– Нега сен сув каби қуйилдинг шар-шар,\nНечун бошдан баланддир ханжар?\n– Тақдирга тан бермай, яна не ила,\nҚилгунг ишқни абад ҳилила?\n– Аёл ишқи-ла!\n– Ростин айт, ақлини йўқотган инсон,\nЙитарсан, не билан беомон?\nО, тенгги йўқ аёл, сени дафъатан\nТашлаб кетишсалар дўсти чин, ночин,\nЭшитган ҳамоноқ қошингга елгум,\nҒаму ҳасратинга шерик бўлиш-чун –\nХизматинг қарздори ҳам ихлосмандинг.\nНур сочдинг севгидан, ўз асримизда,\nСендан фидойиси йўқдир аслида.\nҒамгинманми ёхуд қувноқ пайтимда,\nКўргизиб илтифот, бериб маслаҳат,\nКўпроқ тушунгансан мени ўзгадан.\nМабодо, бошланса бу умрим бошдан,\nТушгай изларимга изларинг яна.\nМенинг тақдиримда сенсан ягона,\nҲа, шундай бўлғуси, токи тирикман.\nНе-не бедовларни уюрдан ушлаб,\nСўнгра узангига оёғим тираб,\nОна юртим узра от солиб елдим,\nЛек, моҳир чавандоз бўла олмадим.\nБитдим кўп минг сатр Кавказда фақат,\nЎзим мадҳ айлаган, суйган заминим.\nҲақиқий шоир-ку – пайғамбар сифат,\nЗамон сўйлагуси, мен шоирмидим!\nТоғли эрлар билган ойдин кечада,\nОғуши жон олар аёллар борин…\nБироқ мен шундайин учратмадим-да,\nУлар сеҳрин айтмоқ менга йўл бўлсин!\nБир вақтлар жасорат санардим ўзга,\nЎйноқи сатрлар битмоқни ҳар кун.\nТоки садо берсин қоялар узра,\nХудди пишқиргандай, кўпирган оқин.\nЭҳтимол, эзгулик дебон,\nЯширмай замондан ному дарагим.\nКўпинча қўлимга қалам олмайман,\nАслича қолдириб қоғоз варағин.\nТик турмади бедов орқа оёқда,\nЧидамай сувлиқни чайнамади ҳам.\nУ фақат куларди тишин оқида,\nВазмин калласини энгаштирибон.\nЁли салкам ерга теккудай, бирам,\nТўриқ жуда гижинг – оловнинг ўзи.\nКўрдиму, ўй келди, валлоҳи алам,\nИнсон кулгандайин куларди ўзи.\nКимни ўйга солмас бундайин ҳолат,\nНазар солмоқ бўлдим яқиндан отга.\nКулмасди ул, от,\nИнсон янглиғ бошин энгаштирганча.\nКўзлари чўзиқроқ, мисоли япроқ,\nИчи туман янглиғ намиққан эди…\n“Агар куларимни истасанг, кўрмоқ,\nЯқин кел ёқимтой, диққат қил”, деди.\nМенинг қалбим тоғларда.\nТошқин ёз шаҳарни тарк этди тамом…\nЯна мен ҳақимда бўлмағур гап-сўз.\nУ асфальт йўллардан, ўрлаб тоғ томон,\nАварлар уйида кайф сурар ҳануз.\nҒийбатнинг боиси: мен – ёш йигитча,\nМанманлик дардига чалинганмишман.\nЯнгрармиш қўшиғим уйдан узоқда,\nЁдга олмасмишман – қояга маҳкам\nЁпишган овулу ранги қулф урган\nИси таниш тошлоқ она-заминни.\nБўйнимда бўйинбоғ, эшак думидай,\nБошимда шляпа, кир тоғорадай.\nЕлкаси тердан нам, жарни ёқалаб,\nЎтлоқдан уйига пичан ташиган\nТоғли аёлни ҳам унутганмишман.\nКамназар эмишман Гуниб қишлоққа,\nХунзах кўкати-ю, яшнаган боққа.\nБегона бўлибман, қайтмоғим гумон.\nЯшармишман фақат шуҳратим дебон,\nЖисмимда тоғликнинг югурик қони\nҚайнамасмиш, э воҳ, анчадан буён.\n… Шу хил даъволарни тап тортмай, бирдан\nТутоқиб гапирди, чол – қишлоқдошим.\nТушлик ҳам қилмади, мен –ҳайрон билан,\nМайимни татимай, хўрлади ёшим.\nЭътибор бермади хонам саҳнига,\nЕнгилгина чўкиб юмшоқ диванга.\nБефарқ кўз ташлади мен не юртлардан\nТанлаб келтирганим совға-саломга.\nСигаретни, қаранг, қатъий рад этди,\nТамаки халтадан қўлболасини\nОлди-ю, тинмасдан жавраганича\nПапирос ўради ҳидлаб исини.\nЗарема қизим-ла, ўйнаркан, меҳмон,\nТикиларди ўйчан дадам расмига.\nЕнгсиз чакмонини остига тўшаб,\nБарини устига қайирганича,\n( Тоғтакага найза санчиб, яралаб,\nБироз тин олган у овчи сингари)\nУхлади, меҳмоним ўтирганича,\nУ учун тўшалган тўшакдан нари.\n… Оҳ-ҳо, камон ўқи,\nШоир севинчини поралаган сен –\nҚалбига отилган ватаннинг тоши!\nҲатто панжангмасман, якка ҳолда мен,\nЯғмо-бўҳтонларга ишонма халқим!\nШуҳрат деганлари не даркор менга?\nЎзиммас. Сен, ахир, ягона фахрим!\nМен бир учқуниман сенинг шуҳратинг,\nСенингсиз, ул учқун сўнмоққа маҳкум.\nМен – баланд тоғларинг ўтлоқларида\nНиш отган чилтонман, сенсиз – забунда.\nЧанг-тўзон ичида сўлмоғим аниқ,\nТошқин оқимларинг ўзанларида.\nСачрамиш томчиман, тўлсам-да лиқ-лиқ,\nСенсиз соп бўлмоғим, қуришим аниқ.\nУшлаб кўр, кафтларим силлиқмас, дағал,\nУлар томирида оқмоқда тафтинг.\nКўзларимни сендан айирган маҳал,\nҚўмсов сели босар, сарғайтиб афтим.\nҚалбим сеникидир, фарзандлик қалбим,\nТириклиги тоғда – отам юртида.\nУнда ўчмас севги, жонажон халқим,\nСени дилдан севгум, умрим борича!\nЭсимда: уйдаги қоп-қора ўчоқ,\nЗавққа тўлдирган он олов ёлқини.\nҲанузгача ўшал хотирим қайноқ,\nСўнмасдан ҳар лаҳза иситар мени.\nЭслайман: шом тушди дегунча, дадам\nҚўйтери пўстинин елкага ташлаб,\nЧиқиб томимизга куйларди бирам,\nҚалб қўрин менга деб, мени ардоқлаб.\nЭнди мен ҳам ўшал болалигимда\nУққан қўшиқларни қизимга ёддан\nКуйламоқдаманки, берилиб ҳисга,\nСасим паст бўлса-да, отамникидан.\nҚирчиллама ёшдан ўтаётирман,\nСочу соқолимга қўнмоқда қиров.\nАммо, мунис онам қаршисида мен\nСезаман ўзимни боладай дарров.\nҚанийди, шу чоғда тоғли гулбадан\nЕлкадаги кўзасин энгаштирганча\nҚондирсайди мени булоқ сувига.\nҲозир ҳам сўнмас бир иштиёқдаман –\nЭски таниш дара, гулхан четида\nУзоқ-яқинлар-ла, ўлтирсам дейман…\nОт сурмоқ, жон-дилим!\nЛек, ташвишдаман –\nЭнди асов отга эгар урмоқни\nБедор тунларимда, билсангиз, яна\nОвулимиздаги ҳўкиз қўшилган\nАрава ғичирин сезмоқ анъана.\nЭслайман: ёз бўйи пичан қуритиб,\nҚишда қори тирнаб куралган томни.\nТезак тутунини не кўйга солиб,\nСамога узатар эски мўрконни.\nКуз келди, деганча аварлар уйи\nСурлаш-чун осилган нимтага тўлар.\nНаврўз келгунича бутун қиш бўйи,\nНимта камайса-да, иси тўйдирар…\nО, халқим! Тарихинг қалам биланмас,\nСиёҳдан оққан кўп қон-ла битилган.\nСолномачинг бўлган ханжари ҳаққост,\nҲамда сон-саноқсиз даҳманг – йитилган.\nҲануз қулоғимга чалингандайин:\nАварлар ханжарин жаранг-журунги,\nБоболарим босган қадамлар саси,\nЖанглар садоси-ю, отлар дупури.\nАндалал ери-ю, Эрон шоҳининг\nГулли чодирида тортишув чоғи,\nСуракат жанговар хитобин акси,\nЭлимнинг сир тўсар чўққили тоғи\nМунгида янграшин сезаман доим.\nКўрдим: Хунзахдаги оловли майдон,\nХочбарни кутмоқда ёлқинли гулхан.\nЎлимга бўй бермай, Гидатли ўғлон\nРақсга тушганини мўйлов бурабон.\nКўрдим: Элдарилав матонатини –\nПисанд ҳам қилмайин ичган заҳарни,\nОлганча қўлига дилкаш қўбузин,\nКуйлади сенингдек бўй эгмас халқни.\nМардларинг жанг чоғи ўнг қўлсиз қолса,\nШу заҳот чапига қилич олганлар.\nМабодо жанговар боши кесилса,\nТанасин тик тутган ҳолда қолганлар.\nЁхуд кўкрагига қадалса ханжар,\n“Қўлим, душманимга, етсин”, – деб дигар,\nМардларинг пўлатни ичкари ниқтар!\nҚул бўлмайин, дебон тушса гар асир,\nЕлка била девор тешмоққа тайёр.\nБаланд ёнбағирда, булутлар аро\nИн қурган бургутга тушганда кўзим,\nЎшал юксакликдек мардликни раво\nФарз билган элимга ҳавасда ўзим.\nКўрдим ўғлонларинг – ярадор, чўлоқ,\nБир қўлсиз, тупроқда ётар, беланиб.\nСўрсангиз алардан: “ Нечун курашмоқ?”\n“Бир сиқим тупроқ-чун она замин, деб.”\nСўрсангиз: “Қай жойда истеҳкомингиз?”\nТор бир дарадаги тошни кўрсатар.\nШундан ҳавасдаман, дейми изма-из\nЮрсам улар қатор, ишончим забар.\nУлар ҳаётидан фахрим, ғурурим\nВафотидан йиғим, қайғули дамим.\nҚизиққонлигингни севаман, халқим,\nБир сўзли, ўжару ўткир забоним.\nУ – тоғлар қўшиғи. Онажонгинам\nЖўшиб куйлаганин унутмам ҳечам.\nҚўшиқ – онам кўзу кипригида нам,\nИнгандай ўтлоққа тонг чоғи шабнам.\nЭслайман, суратда қотган оқсоқол\nКузатганин жангга икки акамни.\nОпам маржонларин сотиб, хайри ҳол\nОтамнинг номида буюртган танкни.\nОтам ўлимидан салгина олдин,\nМашҳур қаҳрамонга бахш этди достон.\nАфсуски, ўшанда Шомилни такрор\nБадном қилишгани бўлганди аён.\nБалки шу қайғу-ғам бўлмагандайди\nКўпроқ яшармиди отам, ҳойнаҳой…\nЧорак аср ёвни жангда пайдар-пай\nҚулатган боболар кескир қиличин\nҒализ бир шеъримда, кўпам ўйламай,\nХоин яроғига менгзаганим чин.\n… Тунлари қадамин гусури босиқ,\nЧироқ ўчирдимми, ойнада акси.\nГоҳо Ахулгога қўриқчи, аниқ,\nГоҳо гуниблик чол, хонамда саси.\nУ шундай сўз қотди: “Не бир тутунли\nЁнғину, жангларда тўкмадим, мен қон!\nЎн тўққиз еримдан яралангандим\nЙигирманчиси, сен бўлдинг, нодон!\nЯраларим – билсанг ўқу ханжардан.\nБироқ, сеники-чи – аламли бўҳтон.\nАсло кутмагандим тоғлик дўстлардан\nБундай жароҳатни дилга ҳеч қачон.\nЭнди ғазавотга ҳожат йўқ бугун,\nЛекин у қутқарган сен суйган тоғни.\nҚуролинг эскирган дейдилар менга,\nОзодлик деб тутдим ўшал яроғни.\nЧарчоқ нималигин билмасдим жангда,\nҚон тўкдим жанггоҳда, қайсар тоғлидай.\nИмконим йўқ эди куйга, базмга\nШеърбозларга қамчи босганман, тинмай,\nБахши, оқинларга танбеҳ берганман.\nБалки ўшанда мен янглишгандирман,\nОқину шеърбозни сиқувга олиб.\nАммо, сендекларни тинмай, беармон\nҚувганим тўғридир олдимга солиб”.\nШу зайл тонг отар таъна қилганча,\nТурарди тепамда меҳрибон отам.\nБошига саллали қалпоқ кийганча,\nБўялган соқолин силаб дам-бадам.\nЭнди мен не дейин унга, сенга ҳам,\nОна халқим, айбим – авфсиз гуноҳ.\n… Имомнинг ноиби Ҳожимурод ҳам,\nУни ташлаб кетиб, чектирган оҳ-воҳ.\nҲожимурод ортга қайтмоқни ният\nҚилганда, ботқоққа чўккан. Вовайло!\n… Имомга қайтмоғим кулгили ҳолат,\nМенинг йўлим бошқа, замоним авло.\nЎзим ёзган бўҳтон битигимни деб\nУйқусиз кечалар чекаман озор,\nУзр сўрагум бор имомдан бориб,\nБироқ, ботқоғига чўкмасман зинҳор.\nМенинг янглиш фикрим, алданганимни\nСезган у, демакки, кечирмас дарров.\nҒализ шеъримдаги самум бўҳтонни\nҚиличда ёзарлар кечирмаслар-ов…\nДоно халқим, сен ўзинг кечир,\nСени дилдан севишим ҳаққи.\nСен эса, она Ер шоир ўғлингни\nАсра жоду сўздан бермагил дакки.\nРанж-алам сўнгуси йил ўтган сайин,\nҲар баҳор кўк либос кийганинг каби.\nСеваман – озодсан, мағрурсан тайин,\nҚувончинг – Шомилдай ўғлинг борлиги.\nШоирлар аввали кўрмаган юртдан\nҚўшиғу куй олиб қайтарлар чунон.\nГомер ватанида бўлсам-да, бир кун\nШунда ҳам куйладим, сени Доғистон.\nРафаэл ерида юракдан сездим\nМени туққан авар аёл ватанин.\nПарижда муҳожир ҳамюртни кўрдим,\nУндан бахтсиз инсон йўқлиги тайин.\nЙигитлар қизлардан куппа-кундузи,\nМуччи олар жойда қизариб юзим,\nЭсладим овулдош авар аёлни.\nМени кўрган заҳот, рўмол учи-ла,\nАста бекитарди юзи – ҳилолни.\nБу ер – Европа-да, ўзга бир лаҳжа.\nГангур-гунгурига қиламан ҳавас.\nУзуқ талаффузи худди хунзахча,\nХанжар жирингидай бўғиқ бир овоз.\nБегона элларда ёмғир ёққанда,\nТомчисида Цада ерин кўраман.\nАтрофни дўл уриб, сели оққанда,\nГимрин боғларидан хавотирдаман.\nЮрагинг уммондай, кенг бир ҳодиса,\nТоғу тош қўйнида ўссанг-да, халқим –\nҚалбингда қоралик топилмас, сира.\nФақат тим ранг эрур андий чакмонинг.\nЭҳ-ҳе, бароқ жунли чакмоним!\nЕвропанинг машҳур отелларида,\nСенга ўралгандай ухламоқ душвор.\nҚанийди, бир зумга қилсайдинг ато\nБолалик кунларим, келганда баҳор,\nЁмғир чоғи сенга ўралганимда.\nМайли, мен ҳақимда турлича гап-сўз\nҚилсалар қилсинлар кечаю-кундуз,\nМен эса тик тоққа тўшалган ўша\nҚорли сўқмоқларни қўмсайман ҳануз.\nУзоқ овулларни қўмсайман ҳар дам,\nУлардаги ижод, бунёд самарни,\nШу қатор ҳар жойда Исбагини ҳам –\nЦадалик ҳазилкаш, аскиягарни.\nУнцукулли дўстлар, интиқман сизга,\nҲар бирингиз мени хушлашга қодир.\nАшелталиклар-чи, ишонинг менга,\nТуғилганиданоқ хонишга моҳир.\nДоғистон: тоғостинг ўти ширали,\nСуви шаффоф мисол, тездир оқиши,\nҚўшиғинг куйга бой, таққос топилмас,\nБас келмас Саъди-ю, булбул хониши.\nОрзум – менга таниш қўшиқ эшитсам,\nЖўровоз танлухлик гиламдўзлардан.\nУлар овозлари майинки, бирам.\nДилда туғилажак сокинлик куйдан.\nҚаерда бўлмайин ҳар дам, ҳар онда,\nСени мадҳ этишга интилганим рост.\nШеърларим тошлоққа етса бўлгани,\nЭлим куйларига қўшилсалар, бас!\nМайли, шундай шеърлар ёзилмаса ҳам,\nАнинг том маъноси – қалбдан, юракдан.\nБу туйғу ўчмайди, доим қонда жам.\nҚаерда бўлмайин, сени чин дилдан\nСевганим севгандир, менинг тоғлигим…\nМайлига, баъзи бир калтабин каслар,\nСени менсимасдан десалар, ҳайҳот:\n“Эскича таомил, хонишу саслар,\nҲозир ҳам уларда ёввойи одат”.\nСеваман: сершовқин, тошқин тўйларинг,\nШодлик учга чиққан томошаларинг,\nЧам-чаму, дам-дамга кўмилган онинг,\nМай тўла шоҳқадаҳ – шоҳқадаҳларинг.\nИжро этилганда лезгинка рақси,\nТезроқ айлангуси қари замин ҳам.\nДарада акс этган сурнайнинг саси\nТирилтирар ҳатто ўлганларни ҳам.\nЙигитлар отларин эгари узра,\nҚушдай учарлар-а оёқ учида.\nТоғлилар дорларин тортарлар, токи\nТебрансин деб тордай, рақс тушар чоғи\nУстига қўйилган ликобча узра.\nМеҳнату курашда яшаб чиниққан\nКексага ҳурматинг севаман дилдан\nҚариялар мамнун бундай иззатдан,\nМудом неваралар қуршовида жам,\nБалки узоқ умр кўриши шундан.\nИлтифот кўрсатмоқ тоғли учун хос,\nКамбағал бўлса ҳам, сахийлиги бор.\nҚўноққа терс қараш – ўлимга қиёс,\nҚўнар жой бермасга кимнинг ҳадди бор?\nОвулимизнинг бор ҳар дарвозасини\nҚоққин-а, йўловчи, ҳеч ийманмасдан!\nСендан сўрамаслар: “Кимсан, қаердан?”\nОддийгина: “Кир”, деб очар эшикни.\nАввало, отингни охурга маҳкам\nБоғлаб, сули билан емлайди, ишон.\n( Тоғли ҳафта бўйи оч юрганда ҳам\nАввал отин емлаб, сўнг тотар таом.)\n“Исин”, деб кеч-тун,\nЕлкангга ёпгуси, магар жунжуксанг,\nЎзи тим ўтирмас, сен ўтирмасанг.\nМўркондан тепага чиқдими тутун,\nДемак, меҳмон энди “уйли” бус-бутун.\nБеканинг қўлида элак сарбасар,\nСаримсоғу гўштнинг ҳиди тарқалар.\nБош қадаҳ сен учун, чунки шом, саҳар\nХурсанд қилдинг уйни, хурсанд эгалар.\nҲар қандай хоҳишинг сезарлар, тамом,\nОром олишингга энг яхши тахта.\nУни ҳадя қилар сенга батамом,\nНогоҳ мақтаб қолсанг, билгил, албатта.\nҚўшнининг меҳмонин овулдошлари\nБир бўлиб кузатар. Халқда бор мақол:\n“Меҳмонни хушламай, ночор кутганнинг\nГуноҳли суяги топгуси завол”.\nШаҳардаги уйим эшиги тирбанд,\nКелган-кетган учун очиқ – анъана.\nБоболар расмига ҳурматим баланд,\nАзал одатларин оширгум яна.\nДейдилар: меҳмон-ла ширин эмиш ош,\nМай эса қувватли, дилкашликка бош.\nУнутмас йўловчи қай бир ҳовлида,\nСафарга отланиб, эгар босганин.\nМен – абад йўловчи, сақлагум дилда\nОна кулба мени сайёр қилганин.\nҚай ҳолда борай мен отам қабрига,\nСени севмоқ ҳиссим бўлса, йилдирим?\nҚай кўз билан қарай, онам кўзига,\nМабодо унутсам сени, жон халқим?\n– Унутдингми? – сўрса суюкли қизим –\nЗарема, вояга етганда, унга\nНе деб жавоб бергум, қизаргай юзим,\nУмрим борича мен содиқман сенга,\nСени унут қилмоқ, мен учун ўлим!\nМахач мардлигию, Мулла Насриддин\nАжиб қилиқлари танангга сингган.\nУлар қаторида хушовоз Марин,\nХулласи буларнинг бари– ўзингсан.\nМайли, қўшиғимга кирсин Маҳмуднинг\nЎчмас алангали севги шайдоси,\nЦадас кулгуси-ла, Камолил Башир\nСанъати қатори сўз мўъжизаси\nБўлган эски воқе – мардлар қиссаси.\nХоҳлардим, шеъримнинг ҳар қандай сатри:\nҚанотини қоққан бургут шиддати,\nҚуёш тафтин шимган тоғ гунафшаси,\nВа аниқ санчилган марднинг ханжари\nКаби – қалбга азиз сирга чулғанса.\nБу қўшиқ тугамас, аминман бунга,\nЎлгунимча уни айтганим билан.\nОтам кетар чоғи қолдирган менга,\nМен ҳам мерос қилгум келар авлодга.\nФарзандлик қарзим бор – улкан фарз менга,\nҲаяжондаманки, ёза бошладим:\nЎзгаларни жўшиб бийлаш-чун, сенга,\nВа сени уларга бийлаш мақсадим.\nҚушларнинг тонг куйи ойна ортида,\nТоғ қуёшин шуъласи интилар уйга.\nҲамюртим, майимни рад қилдинг кеча,\nКел, бугун қадаҳлар сунайлик бирга.\nБўлмағур иғво сўз, шом булутидай\nКумуш нур ўқидин пора бўлди – хор,\nСенинг деганларинг инкор қилай-да,\nЎзим айтганларим тасдиқлай такрор.\nЯна қўшиқларим шайлай, ҳозирман.\nОтам ўлкасига севгимдир – онтим,\nҲар бир нафасим-ла сенга содиқман,\nМенинг қалби буюк эй, митти халқим!\nЭгамберди Мустафоев таржимаси\nЯпроқларинг мусаффо кўкда,\nҚаро ерда сенинг илдизинг.\nҲаётга энг мос тимсол ўзинг.\nБўй чўзгансан фалакка қараб.\nУмр йилларим каби шохларинг\nТарвақайлаб кетган ҳар тараф.\nБир маҳаллар совуқ ел эсиб,\nҚиш қоқай деб турганда эшик,\nОлгандилар бир новданг кесиб\nМенга ясаб бериш чун бешик.\nУл новдага қўнмади шабнам,\nУнга булбул айтмади ҳеч роз.\nИккимизни муштипар онам\nАллалади эрта-кеч, холос.\nМуҳаббатга бўлдим сўнг банди,\nҚизлар куйга ташна эдилар.\nЯна битта шохингдан энди\nМенга қўмиз йўниб бердилар.\nТопди бедардлигимиз барҳам,\nГоҳ шод хандон, гоҳ ғамгин диллар.\nҚўшиқ билан ўтди ойлар ҳам,\nҚўшиқ билан йиллар кечдилар.\nГоҳ уловда, гоҳ яёв роса\nДунё кездик ўлкама-ўлка.\nБугун сендан бежирим ҳасса\nЙўнмоқдалар ҳорғин Расулга.\nЮксалгандек сен билан бирга\nОрзуларни қилмасдан нобуд.\nЭнди бир кун қуларсан ерга\nБўлиш учун мустаҳкам тобут.\nДарахтгинам, мусаффо кўкда\n← Аввалги Аввалги Мустай Карим (1919-2005)\nКейинги → Кейинги: Юхан Смуул (1922-1972)


Факт! Рўзиқул Бердиев бошчилигидаги "Насаф" умуман "Нефтчи"га мағлуб бўлмаган\n21 сентябрь, 2018, 23:36\nЖамоалар миллий чемпионатдаги ўзаро 44-учрашувида майдонга тушишади. Учрашув 22 сентябр шанба куни “Истиқлол” стадионида соат 18:00да бошланади.\nPepsi Суперлигаси-2018. 24-тур\n“НЕФТЧИ“ – “НАСАФ”\n22.09.2018. “Истиқлол” стадиони. 18:00да\nҚанот ҳакамлари: Дониёр Сайлавов, Ришот Ниғмонов\nЗахира ҳаками: Ғанишер Жўраев\nМазкур жамоалар ҳозиргача миллий чемпионатимизда 43 марта ўзаро баҳс олиб боришган. Бўлиб ўтган учрашувларнинг 15тасида “Нефтчи” жамоасининг қўли баланд келган. Қаршиликлар эса 18 учрашувда ғалаба қозонган. Қолган ўзаро 9 учрашувда дуранг қайд этилган. Тўплар нисбати бўйича ҳам устунлик "аждарлар" томонида – 49-60.\nРўзиқул Бердиев қўл остидаги “аждарлар” фарғоналиклар билан бўлган учрашувларда мағлубиятсиз серияларини давом эттириб келишмоқда. "Насаф" устози шу пайтгача шогирдларини миллий чемпионат учрашувларида “Нефтчи”га қарши ўн бир марта майдонга олиб тушган. Шу учрашувларнинг тўққизтасида “аждарлар”нинг қўли баланд келган ва икки учрашув дуранг натижа билан якунланган.\nМазкур жамоаларнинг Фарғонадаги илк учрашуви 1997 йил 13 ноябр куни бўлиб ўтган. Шу пайтгача жамоалар Фарғонада 22 марта ўзаро баҳс олиб боришган. Уларнинг 9тасида “Нефтчи” жамоаси ғалабага эришган. 4 учрашувда “Насаф” зафар қучган. Қолган 9 учрашувда дуранг натижалар қайд этилган. Фарғонадаги 22 учрашувда дарвозаларга жами 49та тўп киритилган. Тўплар нисбати бўйича устунлик 29-20 “Нефтчи” томонида.\nФарғонада ўтган сўнгги беш учрашув\n01.03.2018. “Нефтчи” – “Насаф” 0:0\n13.10.2017. “Нефтчи” – “Насаф” 0:3\n21.06.2016. “Нефтчи” – “Насаф” 2:2\n23.05.2015. “Нефтчи” – “Насаф” 0:1\n27.08.2014. “Нефтчи” – “Насаф” 0:1\nЖамоаларга оид яна фактлар\n“Нефтчи” жамоаси ўйинчиларига шу пайтгача 54 та сариқ карточка кўрсатилган. “Насаф” ўйинчилари эса 28та сариқ карточка ва 2 та қизил карточка олишган. Ғолиб Ғайбуллаевнинг сариқ карточкалари сони 4тага етгани учун, бу учрашувда қаршиликларга ёрдам бера олмайди. "Насаф" футболчилари жорий мавсумда рақиблари дарвозасига жами 22 та тўп киритишган, бу 10 нафар футболчилар томонидан амалга оширилди. Жамоа тўпурари ҳозирча Бобир Абдухолиқов бўлиб турибди, у шу пайтгача 6 та гол киритган.\n“Нефтчи” жамоаси футболчилари бу мавсумда ҳозирча 13 та тўп киритган. Бу 11 нафар футболчи томонидан амалга оширилди. Жамоа тўпурари ҳозирча Шерзод Ҳакимов саналади. У рақиблар дарвозасини 3 марта ишғол қилган.


Сафардаги суҳбат: РАССОМ БЎЛИШ ШАРТ ЭМАС, ЛЕКИН САНЪАТНИ ТУШУНИШ КЕРАК - AUZ.UZ\nСафардаги суҳбат: РАССОМ БЎЛИШ ШАРТ ЭМАС, ЛЕКИН САНЪАТНИ ТУШУНИШ КЕРАК\nТермиз шаҳрида бўлиб ўтадиган Халқаро бахшичилик санъати фестивали ўзига хос байрамона тарзда ўтказиш учун вилоятимиздан юзга яқин турли соҳа вакиллари ташриф буюрдилар. Улар орасида таниқли мўйқалам соҳиби Муроджон Умаров ҳам бор. Андижон санъат коллежида қарийб 35 йилдан буён ўқувчиларга сабоқ бериб келаётган устоз билан суҳбатимиз рассомчилик санъати ва ёшларнинг эстетик камолотидаги аҳамияти мавзусида бўлди.\n- Геология илмига улкан ҳисса қўшган Хабиб Абдуллаев, рассом Шуҳрат Абдурашидовлар дунёга келган Ўш вилоятининг Аравон қишлоғида туғилганман, - дейди суҳбатдошимиз. - Улар ўз йўналишлари бўйича нафақат юртимизда балки, дунёда ҳам таниқлидир.\nЎрта мактабни тугатиб, ҳарбий хизматни ўтаб қайтгач, собиқ Низомий номидаги педагогика институтининг бадиий графика факультетида таҳсил олдим. Ўзбекистон халқ рассомлари, академиклар Малик Набиев, Абдулҳақ Абдуллаев, профессор Салпинкодо Янс, Ўзбекистон халқ ҳайкалтароши Абдумўмин Бойматов сингари забардаст устозлардан кўп нарсаларни ўргандим.\nАндижон педагогика билим юртида 4 йил дарс бериб, кейинчаликҳозирги мусиқа ва санъат коллежида фаолиятимни бошладим. Асосан графика, ранг-тасвир, кичик хажмдаги ҳайкаллар билан шуғулланаман.Беш йилда бир марта Ўзбекистон Бадиий Акажемиясининг кўргазма залида асарларимни намойиш этиб бораман. 1999 йилдан академия аъзосиман.\n-Рассом бўлиш истаги қачон пайдо бўлган?\n-Болалигимдан катталар рассом бўлишимни башорат қилишган.Далаларда ғўза чопиб, пахта териб юрганимда қўлимда қалам, дафтар бўларди. Табиат манзаралари, одамларни қоғозга тушириб борардим. Лой, ёғочдан ҳайкалчалар ясардим.\nМустақиллик йилларида бизга ўхшаган ижодкорлар учун катта имкониятлар эшиги очилди. Бадиий Академия ташкил қилинди. Авваллари кўргазма залларига яқинлашишнинг имконияти йўқ эди. Ҳозир ўз ишларимизни халққа, мухлимларга етказиш, мутахассисларнинг фикрини эшитиш имкониятига эга бўляпмиз.\n-Қайси ижодий ишларингизни катта асар, деб ҳисоблайсиз?\n-Ижодкор учун ҳаммаси ҳам юқори ўринларга даъвогар. Биринчи катта ишим – “Муножот”. Қаҳрамоним оддий деҳқон. Қариганида ёлғиз қолади. Орқасида Қўқон араваси. Аёғида этик, қўлида кетмон. Муножот куйини тинглаб, ўтмиши, бугуни, келажагини ўйлаб, қалбидан аламли ўқинч ўтаётганини тасвирлаганман. Композиция устозлар томонидан юқори баҳоланган.\nХалқ ичида юриб, уларнинг туриш турмуши, ҳаёт тарзи, одатлари, кайфиятини акс эттиришга, қалбини кўрсатишга ҳаракат қиламан. “Арафа”, “Рамазон”, “Ҳайит” номли асарларим кўпчилик қалбидан жой олган.\n-Асарларингиз учун мавзуларни қайдан оласиз?\n-Таътил вақтимни тоғу - тошлар, даралар, одамларнинг қадами етмаган, кам бориладиган жойларда ўтказаман. У ерлардан ўзгача манзара, одамларга завқ берадиган мўъжизаларни излайман. Юртимизнингкўпчиликка маълум бўлмаган қирраларини кашф этаман. Маҳоратимни ошираман. Жилғаларнинг жилғаларга қўшилиб, ариқларнинг ҳосил бўлиши, ноёб ўсимликларнинг гуллаши, турли жониворларнинг тирикчилик кўйидаги курашишини акс эттириш менга завқ ва илҳом бағишлайди.\n-Ҳақиқий рассом бўлиш учун қайси фанларни билиш керак?\n-Ҳаммасини. Чунки, математикани билмаган ҳисоб - китобни чиқара олмайди. Кимё, тарих, геометрия, география, ўзбек тили, адабиётни ўқимаган одам рассом бўла олмайди. Биноларнинг тархи, ҳаво преспективасида чизмачилик, рангларнинг ҳар хил чуқурликларини ишлашда рангшунослик керак. Фанларни ўзлаштириш, китоб ўқиш, одамларни тушуниш қобилияти ва энг асосийси меҳнатдан чўчимаслик керак. Ҳозирги ёшларимизда истеъдод, билим бор, меҳнат қилишга келганда ялқов. Вақтини интернет, телефон билан ўтказиб юборишяпти. Фикримча фарзандларга билим билан бирга оғир меҳнат қилишни ҳам ўргатиш керак. Ёшлигимда оғир меҳнатда тобланганим, далаларда ишлаганим фаолиятим давомида жуда кўп фойда берди. Ҳозир 70 ёшни қарши олаётган бўлсам ҳам меҳнатдан қайтмайман. Таниқли адиб Ўткир Хошимов мақсадга эришиш учун қишлоқнинг меҳнати, шаҳарнинг илми керак, деб айтган. Билими бўлмаган одам доим хатоларга йўл қўяди. Шунинг учун улар уйғунлигидаги ҳаракат инсонларга катта бахт, омад олиб келади.\nКоллежда дарсни бошлашдан олдин тарбия ҳақида суҳбат ўтказаман. Унда ибратли хикоя сўзлаб, ўтиладиган мавзуга боғлайман. Бўш вақтларда ёшлар билан қир-адирлар, ўрмон ва боғларга чиқамиз. Бу, табиатни севишга, завқ олишга, рангларни ажратишга, табиий муҳитда ишлашга, атрофдаги одамлар билан мулоқот қилишга ўргатади. Иштиёқи баланд, ижодий қобилиятли йигит - қизлар бўлиб камолотга етишишига хизмат қилади.\n-Ёшларга катта эътибор қаратилаётган бугунги кунда ўзингизга қандай вазифларни белгилиб олдингиз?\n-Президентимиз бешта ташаббус билан чиқдилар. Улардан бири -санъат йўналишларини ёшлар қалбига сингдириш масаласи. Биз ушбу ташаббусга лаббай, деб жавоб берамиз ва ёшларнинг пухта билим олишлари, кўзлаган мақсадларига эришишлари учун ўз салоҳиятимизни ишга соламиз керак. Ўқитувчилар ҳам ўзларининг билим савиясини замон талабига келтириши керак. Китоб ўқиш, илм олиш, суҳбатлар, учрашувлар орқалидунёқарашини кенгайтириб бориши лозим. Санъатни ёшларга тушинтириб бориш келажагимиз учун қайғуриш, демакдир. Ҳар бир инсон санъатни севса, рассом бўлмаса ҳам асарлар ва уларнинг муаллифлари ҳақида тушунчаларга эга бўлса, тез орада фарзандларимиз орасидан дунё аҳамиятига эга бўлган рассомлар, олимлар чиқиши тайин.\nҲар бир инсон гўзалликни тушуна билиши керак. Қалбида гўзаллик бўлган инсондан ёмонлик чиқмайди. Машҳур ҳамюртларимиз тарихига назар ташласангиз уларнинг оиласида ижодий муҳит бўлганлигини биласиз. Ана шу муҳит уларни олим, шоир, ёзувчи ёки бошқа йўналишдаги таниқли инсон бўлиб камолга етишига хизмат қилган.\nОта - она фарзандларни рағбатлантириб, янада қизиқишларини ошириб борса, ҳеч бўлмаганида бўш вақтини фойдали ишга жалб этиб, турли хил салбий одатлардан асрайди. Келгусида машҳур рассом бўлиб етишмасаларда санъатга бўлган муҳаббати ошади. Келажакда бошқа соҳада ишласа ҳам санъат ҳақида тасаввури бўлади. Оқ қорани, демаккки, ҳаётдаги яхши - ёмонни ажратиш қобилятига эга бўлади.\nБаъзи хонадонларда уйини сунъий картиналар билан безаб қўяди. Уларда мазмун, меҳнат йўқ. Шунчаки, замонавий технология маҳсули. Аксарият хонадонларда шу ҳам йўқ. Хорижда рассомлар чизган санъат асарлари юксак қадрланади. Ҳар бирининг уйида шундай асар намуналарини кўриш мумкин. Бу энг аввало ўзи учун, фарзандлари учун катта маъанвий озуқа эканлигини яхши тушунишади.\nТўғри, маълум ўтиш даврда кўп нарсаларни йўқотдик. Чунки ҳар ким тирикчилик кўйига тушиб қолди. Бироқ бугун ана шу хатоликларни, камчиликларни тўлдириш фурсати келди. Энди фарзандлар келажаги учун ҳаракат қилиш лозим. Уларга онгига санъатни сингдириш орқали маънавий бўшлиқни тўлдириш мумкин.\nЕвропада хомиладор аёлларни санъат асарлари кўргазмасига, музейларга олиб бориш одати бор.Бу, санъатга муҳаббат қон билан ўтишига хизмат қилади. Агар ота-она санъатга меҳр қўйса, фарзандининг ҳулқи, қалби гўзал бўлади. Уни хис этади. Гаплари маънили, мантиқсиз гап-сўз, ишлардан йироқ бўлади. Теран, ижодий фикрлайди.\nПрезидентимиз айтганлари амалга ошса, фарзандларимиз ҳар томонлама кучли бўлади. Ҳаётимиз, теварак атрофимиз янада гўзалликка бурканади. Яхши асарлардан завқланиш, фахрланиш ҳиссини туя оламиз. Ўзимизда борини бошқаларга ўргатишни биламиз. Шунинг учун рассом бўлиш шарт эмас, лекин санъатни севиш, тушуниш шарт деб ўйлайман.\nРассом битта асарни яратиш учун неча кунни тунга улайди. Унга жону танини бағишлайди. Бундай асардан олинадиган завқ-шавқ бошқача эканлигини ёшларимиз онгига сингдириб бориш учун ўзимиз ҳам эстетик тарбияга эга бўлишимиз керак. Турмушнинг майда-чуйдалари, турли хил маиший мавзудаги сериалларга аралашиб қолмасдан ўз устимизда ишлашимиз лозим. Эртага боламиз балога айланиб, ўзимизга даф қилганида мен нима хатога йўл қўйдимки, фарзандим мен ўйлагандек инсон бўлиб етишмади, демасдан, мен тўғри иш қилган эканманки, дилбандим ўлаганимдек инсон бўлди, дейиш учун ҳам бугундан санъатни тушунтириб бориш, ўзлари ҳам илм ортидан эргашиб, уларга маънавий сабоқ бериш ҳақида ўйлашлари керак.\n- Термизда вилоятимиз вакиллари билан бир неча кундан буён катта анжуманга тайёргарликда иштирок этмоқдасиз. Таассуротлар билан ўртоқлашсангиз.\n- Юртимизнинг жуда кўп вилоятларида бўлганман. Сурхандарёга биринчи марта келишим. Термизнинг қиёфаси жуда ҳам гўзал. Ҳаммада байрамона кайфият. Миллий қадриятларимиз, урф-одат ва анъаналаримизнинг бардавомлиги намоён бўлган бу жойда. Вилоятлардан келган ҳунарманд, санъаткорлар ўз истеъдодларини намойиш этишмоқда. Мен ҳам шахсий кўргазмам билан қатнашяпман. Бу ерда мухлисларим борлигидан хурсанд бўлдим. Ҳамкасблар билан тажриба алмашиб, ёшларга маҳорат дарслари ташкил этяпмиз. Ижодий ишларни давом эттириб, диққатга сазовор жойларни, меҳмонларнинг суратини ишлаяпман. Анжуман мен ва бошқа иштирокчиларда катта таассурот қолдирмоқда.\n-Мароқли суҳбатингиз учун рахмат. Ижодий ишларингизда улкан муваффақиятлар ёр бўлсин.


Жаҳонгир Ортиқхўжаев шахмат мактаби очиш таклифи билан келган фуқарога Spark совға қилди (видео) - Darakchi\nЖАМИЯТ 11.04.2022, 12:46\nТеглар: Видео, Шахмат, Ортиқхўжаев\nБир неча кундирки, Тошкент шаҳар ҳокими пойтахтдаги маҳаллаларда ўрганиш ишларини олиб бормоқда ва сайёр қабуллар ўтказмоқда. Ҳоким бошчилигидаги мутасаддиларнинг навбатдаги манзили Сергели тумани бўлди. Бу ҳақда шаҳар ҳокимлиги матбуот хизмати хабар бермоқда.\nТумандаги «Софдил» маҳалласининг шарт-шароитлари, ҳудудни ободонлаштириш ва инфратузилмани яхшилаш ҳамда бошқа йўналишларда олиб борилган ишлар билан танишилди. Аҳолининг турмуш тарзи, муаммо ва мурожаатларига эътибор қаратилди.\nШу ернинг ўзида Сергели тумани аҳолиси учун сайёр қабул ҳам ташкил этиб, фуқаролар мурожаатлари атрофлича кўриб чиқилди.\nЖумаладан, ҳоким қабулига фуқаролардан бири шахмат мактаби очиш таклифи билан келди. Мурожаатчининг маълум қилишича, айни пайтга қадар у устозлик қилган ёшларнинг 35дан ортиғи Осиё ва жаҳон чемпионлари бўлишган. Жавоҳир Синдоров ҳам унинг шогирди.\nОртиқхўжаев мурожаатчидан давлат мукофоти билан тақдирланганми ёки йўқлигини сўради. Маълум қилишича, шахмат устози 2008 йилда "Шуҳрат" медали билан тақдирланган. Шундан сўнг, пойтахт ҳокими унга шахмат мактаби очиб беришни ваъда берди ва "Spark " автомобили ҳам совға қилди.


23 ноябрь, 2020, 00:00\nТеглар:Женоа | Элдор Шомуродов | А Серия\nҲамюртимиз иккинчи таймда захирадан майдонга туширилди.\nИталия А Серияси 8-туридан ўрин олган "Удинезе" - "Женоа" учрашуви ўз якунига етди. Унда "Удинезе" 1:0 ҳисобидаги ғалабани қўлга киритди. Беллашув тақдирини Де Паул томонидан киритилган ягона гол ҳал қилди.\nУшбу ғалаба орқали удинеликлар 16-поғонага жойлашди. Роландо Маран шогирдлари эса 19-ўринга тушиб кетди.\nЭлдор Шомуродов 69-дақиқада майдонга тушди.\nРодриго де Пауль 34'\nА Серия 8-тур\nСтадион: Dacia Arena - Stadio Friuli 0 томошабин\nБош ҳакам: Gianpaolo Calvarese\nМаттиа Перин рақиб ҳужумини очиқчасига тўхтатиб қолгани учун майдондан четлатилди. Унинг ўрнига Гальданига дарвозадан ўрин олди.\nЖанлука Скамакканинг голи офсайд сабаб бекор қилинди.\nСкамакканинг узатмасини Зайц дарвозага аниқ йўллай олмади.\nМазьелло ўрнига Дестро майдонга тушди.\nБаделнинг олис масофадан берган зарбаси қаршисидаги биринчи ҳимоячигаёқ тегиб қайтди.\nГильоне ва Шомуродов бир-бирини тушунмай қолди. Тўп йўқотилди.\nДе Паулнинг жаримадан йўллаган зарбаси дарвоза тўсинига тегиб, майдонни тарк этди.\n"Удинезе" шошмай ҳаракат қилмоқда.\n"Женоа" таркибида Парижини Пеллегрини ўрнига майдонга тушди.\n"Женоа" ҳамон тўп билан муомала қилмоқда. Босим давом эттириляпти.\nГалданига ноқулай вазиятда турганига қарамай, зарба беришга қарор қилди. Аммо тўп оёққа ўрнашмади.\nЭлдор майдонга тушгач, генуяликлар, асосан, иккинчи қаватга эътибор қаратмоқда. Узатмалар ўтмаяпти.\nБурчакдан узатилган тўпга "Женоа"нинг бирорта футболчиси етиб бора олмади.\nГильоненинг жарима майдонига узатган тўпи ҳимоячилар томонидан қайтарилди.\nШомуродов Пандев ўрнига майдонга тушди. Зайц эса Стураро ўрнида ҳаракат қилади.\nБадель сариқ карточка ишлаб олди.\nПеллегринининг зарбаси дарвоза устидан ўтиб кетди.\nЗегелар ("Удинезе") қоидани қўпол равишда бузди. Ҳакам фикрича, ҳозирча карточка шарт эмас.\nМезбонлар хотиржам ўйнашга интилмоқда.\n"Женоа" иккинчи таймни фаол бошлади.\n"Женоа" таркибида жароҳатланган Бираски ўрнига Гальданига майдонга тушди.\nКалварезе жамоаларни танаффусга таклиф этди.\nБираски ("Женоа") жароҳат олган кўринади. Унга танаффусда ёрдам кўрсатилса керак.\nБурчак зарбасидан сўнг, Пандев шерикларига аниқ тарзда тўпни етказиб бера олмади.\n"Удинезе" голдан кейин ҳам ташаббусни ушлаб турибди.\nГенуяликлар босим уюштирмаяпти. Ҳимояда тўпсиз турган ҳолда гол уриш имконсиз.\n"Удинезе" тўпни хотиржамлик билан назорат қилмоқда.\nГОЛ! "Удинезе" ҳисобни очмоқда. Жарима майдони кираверишида дарвоза томон йўлланган зарба дарвоза тўридан жой олди.\n"Удинезе"нинг бурчак зарбасини ҳимоячилар қайтариб юборди.\nМазьелло ("Женоа") сариқ карточка ишлаб олди\n"Женоа" ҳужумлар ташкил эта бошлади.\nБурчак зарбасидан генуяликлар наф чиқара олмади.\nБаделнинг зарбаси ҳимоячиларга тегиб, майдонни тарк этди.\nБанининг бош билан берган зарбаси бироз ноаниқ кетди.\n"Женоа"нинг бурчак зарбаси ҳам қайтарилди.\nБурчак зарбаси мезбонларга самара келтирмади.\n"Удинезе" футболчисининг дарвоза ёнгинасидан берган зарбаси ноаниқ кетди.\n"Удинезе" тўп назоратида кичик устунликка эга.\nЖамоалар майдон марказида кураш олиб бормоқдалар. Тўп жуда тез олдириб қўйиляпти.\n"Женоа" қарши ҳужумларга ўта бошлади. Аммо зарбаларгача етиб бормаяпти.\n"Женоа" ўз яриммайдонидан чиқиб кета олмаяпти.\n"Удинезе" рақибга босим уюштира бошлади.\nСкамакка ўзига узатилган тўпни узоқлаштириб юборди.\nБурчак узатмасидан сўнг, Самирнинг ("Удинезе") бош билан берган зарбаси ноаниқ кетди.\nИлк дақиқадан "Женоа" ҳужумга ўтишга уруниб кўрди. Аммо мезбонлар ишончли ҳаракат қилиб тўпни олиб қўйди.\nЖамоалар майдонга тушиб келишди. Шомуродов захирадаги ўрнига бориб жойлашди.\n"Женоа"нинг чигалёзди машқлари:\n"Женоа" эса дастлабки дақиқаларни қуйидаги футболчилар билан бошлайди.\n""Удинезе" таркиби қуйидагича:\nАссалому алайкум, азиз футбол мухлислари. Италия А Серияси 8-тури доирасида ҳамюртимиз Элдор Шомуродов ҳаракат қилаётган "Женоа" клуби "Удинезе" меҳмони бўлади. Ушбу учрашувни Абдулвосид Валихонов матнли трансляция тарзида эътиборингизга ҳавола этади.\nТЕЗКОР ХАБАР Ким ҳақ? Шомуродов масаласида "Женоа" мухлислари иккига бўлинди!


21.05.2019 12:24 0 5435\nСамарқанднинг Иштихон туманида бўлган воқеа кўпчиликни ларзага солди. Бир оила йўқ бўлиб кетди. Ҳар бир жамиятда оиланинг оила бўлиб шаклланиши, ўз ўрнини топиши нечоғлик муҳим ва қийин. Аммо шу оиладан бир кунда ном-нишон қолмади. Ота-онанинг вояга етаётган фарзандлари келажаги ҳақидаги орзу-умидлари ҳаммаси бир кунда ерга кўмилди.\nҚотилликни амалга оширган 4 нафар йигит арзимаган пул учун мудҳиш жиноятга қўл урди. Жазосини ҳам олади албатта. Аммо мени уларнинг кимлиги, қандай оилада вояга етгани, қандай одамларнинг фарзанди эканлиги ташвишга солади. Улар шу қотилликка қўл ураётганда нималарни ўйлаган, кўнглидан нималарни ўтказган? Ўша оила ўрнида ўз оиласини, ака-укаларини қўйиб кўрмаганми?\nЧет эл киноларини кўрганимда урушда, жангоҳда душманига қарата ўқ узаётган йигитчаларнинг кўзидаги ёшни кўрганман. Иложсизликдан душманини отиб қўйган аскар: «Бу юк билан умримнинг охиригача қандай қандай яшайман», дея изтироб чекади.\nИштихонлик йигитлар қачондир жазони ўтаб чиққач ҳам бу юк билан қандай яшайди? Аслида уларнинг виждони қийналадими? Саволлар кетидан саволлар туғилаверади. Нега уларнинг кўзи қонга тўлган?\nБугун биз боғчада болаларни қабул қиладиган, уларнинг интеллектуал салоҳиятинигина аниқлайдиган психологларга эмас, одамшуносларга муҳтожмиз. ОДАМШУНОСЛАРГА...\nМени қизиқтиради: бу болалар ёшлигида қанақа бўлган, нималарни ўйлаган, нималарга қизиққан? Мана шу воқеа ҳақидаги хабарлар тарқалганидан кейин жуда кўп изоҳларни ўқидим. Бир катта ёшли киши шундай ёзибди: «уларни итдек ингратиб ўлдириш керак?» Менда яна савол туғилди, «нега итни ингратиб, қийнаб ўлдириш керак?» Кимдир айтганидек, бу йигитлар ёшлигида итларни ингратиб, қийнаб катта бўлган болалар эмасми? Мен бирор хонадонда ҳайвонларга меҳр кўрсатиш учун эмас, итни, хўрозни, қўчқорни уриштириш, уриштириб завқ, лаззат олиш учун боққанларни жуда кўп кузатдим. Бирор ҳайвони ўлиб ёки йўқолиб қолса, йиғлалаганларни жуда камдан кам кўрдим. Чунки бизнинг мамлакатда бирор ҳайвоннинг ўлиши ёки йўқолишига ҳожат йўқ. Чунки аксарият хонадонларда ҳайвонларни болаларнинг кўз ўнгида сўйиб, нимталаймиз. Айниқса, қишлоқларда итларга, мушукларга, паррандаларга нисбатан муносабатдан йиғлагингиз келади. Аҳоли уларни кўчада қолгани учун эмас, манфаати учун боқади, ундаям ўлмасдан нари қилиб. Айтмоқчи бўлганим, бундай болаларнинг дийдаси ҳайвонларга ана шундай муносабат туфайли қотиб кетган. Ва одамга ҳам меҳр-шафқат туйғулари шаклланмай қолган. «Чумолига ҳам озор бермаган», деган гап фақат яхши инсонга нисбат берилиб айтилиши ҳам бежиз эмас. Чумолига озор бермаган одам инсонга ҳам шавқатли бўлади.\nМени тинмай бир савол қийнайди. Бу йигитлар ўша кунлари оила даврасида ўзларини қандай тутган? Дастурхон бошида ота-оналари билан нималарни гаплашган, оталари улар билан қачон охирги марта суҳбатлашган? Улар ўша кунлари қандай ухлаган? Ёки фақат маҳалла кўйда, маъракада кўксини қўлига қўйиб салом беришдан нарига ўтмайдиган, қалбида эса аламзадалик, бир уюм ахлат, шафқатсизлик уя қурган зомбиларни тарбиялашганми? Виждон, қалб гўзаллиги деган туйғулар ота-оналар томонидан уларга ибрат қилиб кўрсатилмаганми?\nКўпинча, деярли ҳар доим мана шундай қотилликлардан кейин бошқалар томонидан туппа-тузук оиланинг фарзанди эди деган гапларни эшитамиз. Ҳа, атрофимиздаги деярли барча оилалар туппа-тузукка ўхшаб кўринади. Катта камчилигимиз ҳам шунда. Одамлар кўзига рисоладагидек, туппа-тузук бўлиб кўриниш.\nАндижонда бир онанинг 14 ёшли қизини 3 забардаст эркакка бир кечага арзимаган пулга сотгани ҳақидаги хабарни ўқигандим. Аёл мактабдаги директор билан келишиб ҳомиладор бўлиб қолган қизнинг 7 ойлик боласини яширинча туширади. Ҳамма сир ошкор бўлгач эса онанинг мана бу гапи энсангизни қотиради: «Эл-юрт олдида шарманда бўлишдан қўрққандим». Эл-юрт олдида шарманда бўлишдан қўрққан она қизалоғини осонгина эркакларга топшираётганда нега ўзидан, қизидан уялмади. Қизининг номуси туфайли берилган пулни қандай еб ичди, ўша куни қандай ухлади. Анави уч эркакчи? Қизини, синглисини кўз олдига келтирмадими? Нега улар бу юк билан қандай яшайман, деган саволни берар даражада қалбини тарбияламайди ёки тарбиялашмаган? Айнан мана шу онанинг, мана шундай уч эркакка ўхшаган оталарнинг ўғиллари худди юқоридагидек қотиллик қилишдан қайтмайдиган бўлиб вояга етиши шубҳасиз.\nҚизини (эслаганда одамнинг юраги увишиб кетади) тубанларча уч отаси тенги эркакка бир кечага пуллаган, дала даштда қизининг зўрланишига ўзида куч топган она жамиятдан, элдан уялгани мантиқсиз. Яъни биз фарзандларимизни кўпроқ маҳалла кўйдан, элдан уялишга ўргатамиз, виждон эса иккиламчи бўлиб қолади. Аслида болани виждони олдида уяладиган қилсак, бошқалар олдида ҳам уяладиган иш қилишига ҳожат қолмайди. Яъни туппа-тузук оиланинг фарзанди бундай мудҳиш қотилликка қўл урмайди. Бундай биз туппа-тузук деб ўйлайдиган, лекин қачондир, қандайдир ишкали чиқадиган оилада қандайдир мурват ишламайди ёки нотўғри бураб қўйилган. Бу оилаларда эрнинг хотинга, болаларга муносабати қандай? Онанинг ўрни оилада қандай? Бизда жуда кўп ташкилотлар мавжуд. Маҳалла, «Оила» илмий амалий маркази, Хотин-қизлар қўмитаси, Ёшлар иттифоқи... яна кўплаб ташкилотларни мисол келтириш мумкин. Улар ҳар куни шу оилалар даврасида ва шу билан бирга ҳеч қачон бирга эмас. Уларнинг ичига кириб боролмаган. Оиладаги ҳар бир инсон билан тил топиша олмаган.\n«Жаҳл чиққанда ақл кетади», дейишади. Уларнинг жаҳли чиқмаган ақлигини йўқотадиган даражада. Хотиржамликда, темир бўлагини қўлга олгану инсонни, тирик жонни осонгина юзини, бошини мажақлаб қўя қолган, ваҳшийларча. Кечагина бир олам орзу умид билан яшаётган оила бугун йўқ. Шов-шувга айланган бу воқеа яна такрорланмаслигига ким кафолат беради? Уруш даврида минглаб одамларни турли қийноқ билан ўлдирганларни бешафқат, фашист, газанда деб келдик. Аммо, худо кўрсатмасин, мана шундай вазият туғилиб қолса ўзимизда ҳам бажонидил, киприк қоқмасдан фашистлардек одамларни қийнайдиганлар чиқиши мумкинлиги одамни изтиробга солади.\nҲар сафар шу тўрт малъуннинг ота-онасини тасаввур қиламан. Улар қандай одамлар? Улар бағрида етиштирган фарзанди билан қачон охирги марта суҳбатлашган? Уларнинг орзу-умидлари ёки ўй-хаёллари билан қачон қизиққан? Уларнинг туйғулари, ҳиссиётлари қайси йўл билан тарбияланган? Тарбияланганми ўзи? Бир пайтлар ўқигандим. Қайсидир мамлакатда уч нафар фарзандини ҳеч кимга кўрсатмай ертўлада боққан ота-онани. Улар ҳуркак, қўрқоқ ва шу билан тажовузкор эди. Мен ҳам бу йигитларни бир умр ертўлада сақланган, қалби қулфлаб қўйилган ўша болаларга ўхшатдим. Қўрқоқ, ҳуркак ва шу билан бирга шафқатсиз... Қалби, ҳиссиётлари, туйғулари тарбияланмай қолган зомбилар, манқуртлар...\nқотиллик Иштиҳон бир оиланинг беш аъзоси\nТаҳлил 19/11, 19:34\nСурбетлик синдроми ёки шармандага шаҳар кенг\nТаълим 12/09, 14:49\nҲуқуқ 20/03, 12:52\nФарғонада қотиллик: фермер хўжалиги раҳбари жанжал қурбони бўлди\nҲодиса 11/03, 15:08\nТошкентда 21 ёшли йигит рашк сабабли ўз танишини чавақлади