Нўъмон АКБАРОВ: Ярим асрга тенг шериклик\nТарихий маълумотларга кўра, давлат хусусий тадбиркорлар билан деярли барча даврларда ҳамкорлик қилган. Ўрта асрларга келиб, ҳокимият ва хусусий шахслар ўртасидаги муносабатлар ҳуқуқий шаклга эга бўлди. Христофор Колумбнинг 1492 йилдан 1504 йилгача бўлган экспедициялари ана шундай шаклдаги ҳамкорликнинг ёрқин мисолидир. Қироллик Христофор Колумбга дон унвонини тақдим этади. У сафарни муваффақиятли якунласа, эгаллаган ерларини бошқариш ва у ерларнинг фойдали қазилмаларидан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган. 1491 йилда тузилган шартномага кўра Колумб харажатларнинг саккиздан бир қисмини ўз бўйнига олган. Тузилган шартноманинг молиявий натижаси қуйидагича тақсимланган: олиб келинган товарлар ва табиий ресурсларнинг 90 фоизи ҳукуматга ўтган, 10 фоизи эса сарфланган харажатлардан ташқари Христофор Колумб ҳисобига ўтган.\nИнсониятнинг янги тарихий даврида ҳокимият ва хусусий тадбиркорларнинг ҳамкорлиги тобора ошиб борди, шунга яраша қўшма инфратузилма лойиҳалари сони ҳам анча кўпайди. Сувайш ва Панама каналлари лойиҳаси улар орасидаги энг йириги ҳисобланади. 1855 йилда “Сувайш каналининг умумий компанияси” хусусий корхонаси Миср вице-қиролидан Қизил ва Ўрта денгизни бирлаштирувчи Сувайш каналини қуриш учун концессияни амалга ошириш ҳуқуқини олади. Компания акцияларининг 44 фоизи Миср ҳукуматига, 53 фоизи Францияга тегади. Қолган 3 фоиз акцияларни бошқа мамлакатлар харид қилади. Концессия шартларига кўра, лойиҳадан олинган даромад қуйидагича тақсимланиши кўзда тутилади: акциядорларга фойданинг 75 фоизи, Миср ҳукуматига 15 фоизи, компания асосчиларига эса қолган 10 фоизи. Қурилиш ишлари 11 йилдан сўнг якунланади ва канал кемалар қатнови учун 1869 йил ноябрда очилади. Ҳозирги кунда канал эксплуатациясидан олинган маблағлар Миср ғазнасига тушадиган валютанинг салмоқли улушини ташкил этади.\nПариждаги машҳур Эйфел минорасининг қурилиши концессияга яна бир ёрқин мисол бўла олади. 1887 йилда Александр Гюстав Эйфел Париж шаҳри муниципалитети билан шартнома тузади. Унга кўра, минора 25 йил фойдаланиш шарти билан ижара ҳуқуқи асосида унга тақдим этилади. Шунингдек, 1,5 млн олтин франк миқдорида субсидия тўлаш ҳам кўзда тутилади. Бу минорани қуриш харажатларининг 25 фоизига тенг эди. Минора эксплуатация вақтида экскурсиялар, лифтларга чиқиш учун сотилган чипталар, сувенир сотиш ҳуқуқини бериш, ресторанлар ижарасидан тушган пул ҳисобига ўз харажатларини оқлади.\nБугунги кундаги давлат–хусусий шериклиги сўнгги 30 йилда 130 дан ортиқ мамлакатда давлат-хусусий шериклик механизми фаол жорий этилаётгани кузатилмоқда. Жаҳон банки маълумотига кўра, мазкур механизм ёрдамида инфратузилма лойиҳаларига хусусий инвестицияларнинг қарийб 15-20 фоизи жалб қилинаяпти.\nМамлакатимизда мустақиллик йилларида амалга оширилган давлат-хусусий шериклигининг турли шакллари асосан иқтисодиётнинг айрим секторларигагина тегишли бўлди. Бундай лойиҳалар кўпроқ нефть-газ ва кон саноатида амалга оширилди. Бу мазкур секторларга йўналтирилган инвестициялар иқтисодиётнинг бошқа соҳаларига нисбатан хавфсизроқ деб ҳисобланиши билан боғлиқдир. Маҳсулотни тақсимлаш тўғрисидаги битим минерал ресурслар билан боғлиқ секторларга хорижий инвестицияларни жалб қилишда давлат-хусусий шериклигининг энг кўп қўлланган шаклларидан биридир.\nДавлат ва бизнес ўртасидаги ҳамкорликда ягона ҳуқуқий механизм мавжуд эмаслиги республикада давлат-хусусий шериклиги яхши ривожланмаганининг асосий сабабларидан биридир. Ўзбекистонда хусусий секторни ижтимоий, транспорт ва коммуникация инфратузилмаси қурилиши ва модернизациясига жалб қилиш учун чора-тадбирлар ва механизмларни фаол жорий этиш 2017 йилда бошланди.\nДавлат-хусусий шериклигининг замонавий механизмларини жорий этиш Ҳаракатлар стратегиясида давлат бошқаруви тизимини ислоҳ қилиш йўналишларидан бири деб белгиланган.\nТаъкидлаш жоизки, “Давлат-хусусий шериклик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 2019 йилнинг 10 май куни давлатмиз раҳбари томонидан имзоланди ва у жорий йилнинг 12 июндан кучга киради.\nҚонуннинг асосий мақсади юртимизда давлат-хусусий шериклик тизимини тартибга солиш, самарали мувофиқлаштириш ва ушбу соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборатдир. Шунингдек, ушбу ҳужжат давлат-хусусий шерикликнинг ҳуқуқий асосини белгилаш билан биргаликда, давлат-хусусий шериклик билан боғлиқ қоида ва жараёнлар, институционал тизимини тартибга соладиган ҳамда қўлланилиши мумкин бўлган принциплар ва давлат-хусусий шериклик билан боғлиқ бошқа масалаларни белгилаб беради. Унда давлат-хусусий шерикликнинг мақсад, мезонлари, амал қилиш муддати, таъсир қилиш соҳалари, институционал механизми, роли, лойиҳаларни бошлаш, тайёрлаш, хусусий шерикни танлаш, тендерларни ўтказиш ва шартномани имзолаш жараёнлари белгилаб берилган.\nҚайд этиш жоизки, давлат ва хусусий шерикнинг қонун олдида тенглиги, шерикликни амалга ошириш жараёнида қоидалар ва принциплар шаффофлиги, хусусий секторни танлаб олишда мусобақалашув ва холислик, камситиш ва коррупцияга йўл қўйилмаслиги давлат-хусусий шериклигининг асосий принциплари деб қонунда белгилаб қўйилган. Эътиборлиси, Ўзбекистонда давлат–хусусий шериклик тўғрисидаги шартнома 3 йилдан 49 йилгача бўлган муддатга тузилиши мумкин. Бундан ташқари, қонунда хусусий шерикларни ҳимоя қилиш ва кафолатлаш, давлат-хусусий шериклик лойиҳаларини амалга ошириш ва мониторинг механизмлари ва уларни молиявий қўллаб-қувватлаш масалалари акс эттирилган.\nҚонун билан Молия вазирлиги ҳузуридаги давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш агентилиги Ўзбекистонда давлат-хусусий шериклик соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширишга масъул этиб тайинланди. Ушбу агентлик республикада давлат-хусусий шериклик бўйича сиёсатни белгилайди, лойиҳаларни кўриб чиқади, тармоқ вазирликлари билан давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги тендер ҳужжатлари ва шартномаларни мувофиқлаштиради, тендерларни ишлаб чиқиш, ўтказиш ва давлат-хусусий шериклик лойиҳаларини молиялаштириш юзасидан ёрдам беради.\nБир сўз билан айтганда, “Давлат-хусусий шериклик тўғрисида”ги Қонун асосида амалга ошириладиган лойиҳалар мамлакатимизнинг сармоявий жозибадорлигини ошириб, хорижий инвесторлар учун янги инвестицион бозорларни кашф қилишга, хусусий тадбиркорлар ва чет эл инвесторларининг асосий хуқуқларини мустаҳкамлашга қаратилган муҳим ҳужжат бўлиб хизмат қилади.\nахборот технологиялари масалалари\nКўришлар сони: 2578


..:: ISLOM.UZ ::.. - Биз рўмол ўраб юзини беркитиб юрган аёлларни руҳонийлар деб аташга ўрганиб қолганмиз.\nСАВОЛ: Биз рўмол ўраб юзини беркитиб юрган аёлларни руҳонийлар деб аташга ўрганиб қолганмиз. Эшитишимча, христианлар ҳам ўз аёлларини ёки эркакларини руҳонийлар деб чақиришади. Тўғри айтяпмизми ёки бошқачароқ айтиш керакми?\nРўмол ўраб, юзини беркитиб юрган аёлларни руҳонийлар дейиш ҳақида диний кўрсатмалар йўқ. Бу гапни мен биринчи бор сизнинг ушбу саволингиздан билиб турибман. Рўмол ўрайдиган аёллар оддий равишда рўмол ўрайдиган аёл деб аталади.\nХристианлардаги сиз руҳоний деб атаган шахслар диний истилоҳда «Роҳиб» деб аталади. Улар ўз диний талимотлари асосида таркидунё қилишга қарор қилган эркак ва аёллардир.\nБизнинг динимизда бу каби роҳбанийлик йўқ. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом «Исломда роҳбанийлик йўқ», деганлар.\nМуслима аёллар ўрайдиган рўмол диний таълимот бўйича тарки дунё аломати ҳисобланмайди. Балки ҳар бир муслима аёл-қиз сатри аврат учун ўрайдиган, бир жиҳатдан миллийлик аломати бор бош кийим ҳисобланади. Валлоҳу аълам.


Ўлмас Умарбеков. Тун (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиЎлмас Умарбеков (1934-1994)Ўлмас Умарбеков. Тун (ҳикоя)\nЎлмас Умарбеков. Тун (ҳикоя)\nАтроф жимжит. Онда-сонда орқадан ўқ товуши эшитилиб қолади. У шундай яққол эшитилардики, гўё ёнингда отишаётгандек бўлиб юракни баттар ғулғулага соларди. Ҳар ўқ отилганда, у орқасига ўгирилар, аммо оёқлари юришдан тўхтамасди, кучи борича, судралиб бўлса ҳам, олдинга интиларди. Шу алфозда у анча юрди, отишма бу-тунлай тинди ё унга шундай туюлди, дарахтлар орасидан сарғайиб бир-иккита юлдуз кўринди. Юрак уриши бир оз секинлашди. Кичкина бир тепаликка чиққанда, тўхтади, бирпас дам олгиси келди. Аммо ҳамон тарқалмаган қўрқув билан орқасига қаради. Орқада ҳеч нима кўринмасди. Ҳаммаёқ қоронғилик ва жимлик ичига ғарқ бўлган эди. У буни сабрсизлик билан кутган бўлса ҳам, энди юрагига ғулғула туша бошлади. Одатда шундай жимликдан сўнг ҳаммаёқни итларнинг товушлари тутиб кетарди. Немисларнинг ўзларидан кўра итлари уни кўпроқ қўрқитарди. Лагердаги итларни у яхши биларди, қанча одам уларга қурбон бўлмади, кочганларнинг деярли ҳаммасини шу итлар топди. Унинг ўзини ҳам биринчи марта қочганда итлар талаган эди. Бу гал қандай бўлар экан? Наҳотки, яна тутиб олишса? У шуни ўйлаб, ҳозиргина босиб ўтган йўлига тикилди. Қоронғи парда ва соқчилардек қаққайиб турган дарахтлар танасидан бошқа ҳеч нарса кўринмади, ҳеч қандай товуш ҳам эшитилмади. Шу топда агар юз чақирим нарида бирон нарса тиқилласа у эшитар, бирон нарса ғимирласа, бехато кўрарди. Лагерь ҳаёти унинг бутун вужудини кўз билан қулоққа айлантириб қўйган эди. Шунинг учун ҳам атро-фига яна бир қараб чиқиб, бир оз таскин топди, аммо ўтирмади. Олдинда, пастликда нимадир ингичка кумуш тасмадек ялтиради. Наҳотки йўл бўлса? У беихтиёр чўчиб тушди. Ҳозир йўл унинг душмани эди. Шу душман уни якиндагина шерикларидан ажратди, яна асирликка гирифтор қилди. Қандай бўлмасин, ундан тез ўтиб олиш керак. Дам олиш хаёлидан кўтарилиб, у пастга отилди. Тепаликдан тушганида кумуш тасма йўқолди. Йўқолди-ю, у енгил тортди. Кумуш тасма йўл эмас, жилға эди. Сувнинг оҳиста жилдираб оқаётганини у аниқ эшитди ва юрагини бениҳоя севинч қоплади. Бир неча ойдан бери у жилғанинг овозини биринчи марта эшитиши, бир неча ойдан бери тайёргарлик кўриб келган қочишнинг биринчи марта муваффақиятли амалга ошганига ишониши эди. Шундагина у ниҳоятда чанқаганини, лаблари қуриб, ёрилиб кетганини сезди. У ютинди, аммо ҳеч нарса томоғидан ўтмади. Оғзи қақраб кетган эди. Жилғага етиб келди-ю, энгашди ва шошиб иккала қўлини сувга тикди. Аммо ҳовучида сув ололмади. Иккала қўли банд, иккала қўлида у таглари ейилиб, эгилиб қолган лагерининг ёғоч кавушларини ушлаб олган эди. Уларни кўрди-ю, тишлари аламдан ғижирлаб кетди: бирпас тикилиб турди-да, бор кучи билан улоқтирди. Кавушнинг иккала пойи қандайдир дарахтнинг шохларига илинди, кейин бирин-кетин дўп этиб, ерга тушди. Шундагина у расмана чўккалаб, қўлларини яна сувга солди, муздек сув тирсакларигача кўмди, ҳовучини оғзига олиб бормасданоқ, вужудини оромбахш сокинлик қоплай бошлади. Юз-кўзи, қуриган лабларида қотган тер шўри аралаш у неча ҳовуч сув ичди, билмайди. Лекин ҳеч маҳал эсини таниганидан бери бунчалик ширин сув ичмаган эди. Жилға унга янгитдан қувват берди, чарчоқлари унутилгандек бўлди. Энди у ҳамма нарсага, ҳатто ўлимга ҳам тайёр эди. Бироқ энди у тириклигича қўлга тушмаслигини биларди. Шунга аҳд қилган эди. Немисларнинг ўзи ҳам энди уни тутиб олишса, омон қўйишмасди.\nУ лейтенантнинг буришган ва бирпасда қорайиб кетган юзига қаради-ю, ўрнидан турди, негадир ёғоч кавушларини ечиб, қўлига олди-да, ўрмон томонга югурди. Олдинда кимдир йиқилди, кимдир овози борича додлади. Зиямат шу овоз келган томонга югурди, аммо кеч қолган эди. Шериги аллақачон жон таслим қилган эди. Бошқа ҳеч ким кўринмади. Орқадан «Хальт! Хальт!» деган овозлар, ўқ товушлари борган сари яқинлашиб келарди. Зиямат аланглаб, атрофга қаради. Олдинда чакалакзор кўринди, унинг кетида ўрмон. У бор кучини тўплаб шу томонга югурди. Юз-кўзлари, қўллари тилиниб-тимдаланиб, ўрмонга етиб келганда ён-верида ҳеч ким қолмаганини пайқади, қувлаб келаётган немисларнинг чинқироқ овозлари, автомат товушлари эса ҳамон бирдек эшитиларди. Зиямат нафасини ростламоқчи бўлиб тўхтади ва орқасига ўгирилди, шу заҳоти автомат ўқлари визиллаб шундай боши устидан ўтиб кетди. У шошиб эгилди, ўқлар энди бели устидан визиллаб ўта бошлади. «Тамом!» — ўйлади у қўрқув ва қандайдир ўзи англамаган совуққонлик билан. Шундай бўлса ҳам, у ётди, пешонаси нимагадир дўқ этиб тегди, аммо у парво қилмади. Овозлар энди орқадан эмас, чап томондан эшитила бошлади, ўқлар тингандек бўлди. Зиямат ўрнидан даст турди-ю, ўнгга қараб югуриб кетди. Кўп ўтмай яна отишма бошлан-ди, итларнинг ҳуриши эшитилди. Зияматнинг юраги орқасига тортиб кетди. У ўкдан кўра итлардан кўпроқ қўрқарди. Унинг назарида ҳозир ўққа чап бериш мумкин эди, итларга эса чап бериб бўлмасди. Улар ис билса бўлди, ўлжасини топмасдан қўймасди, айниқса, лагердаги итлар шундай эди. У буни кўрган, ҳатто болдирининг бир парчасидан ажралиб, ўз бошидан ўтказган эди. Лагерга келтирилганининг иккинчи куни эди ўшанда.\nУлар кун бўйи тош ташишди. Минглаб одам тоғни йўнар, гулдираб пастга, жарликка тушаётган тошларни минглаб одам, худди занжирдек тизилиб, илон изи йўлдан тепага олиб чиқарди ва яна шу жарликка, фақат йўлга яқин томонга ташларди. Ярим оч, ярим яланғоч, қилтиллаб ўзидан оғир тошларни кўтарган асирлар орасида кимлар йўқ эди?! Зиямат уларни кўрди-ю, ваҳми учиб кетди. Унинг назарида бутун дунёнинг эркаклари шу ерга келтирилиб кишанлангандек эди. Ёнма-ён ўтиб қолишганда, киртайган кўзлари демасангиз, ҳамма гўё бир қолипдан чиққан, одам зотидан анча йироқ қандайдир даҳшатли махлуқларни эслатарди. Ҳамманинг соч-соқоли ўсган, ҳаммада олатароқ, ҳам олди, ҳам орқасига рақамлар осилган яғир кийим. Оёқларида тошдан баттар тарақлайдиган ёғоч кавуш… Кечагина улар одам эди, кечагина уларнинг тили бор эди. Бугун эса уларда на тил, на исм бор. Фақат рақам. Зияматда ҳам шундай рақам. У энди Зиямат эмас, икки минг етти юз ўн олтили ракам эди. Бундан буёқ у шундай, ўлгунга қадар икки минг етти юз ўн олтили рақам бўлиб қолади. Улим эса узоқ эмас, елкасида турибди. Қочиш керак. Зиямат баракка кириши билан қўланса ҳид димоғига урилди-ю, шу фикр миясига қуйилди. Лекин қандай қилиб? Биронта одам юзлаб соқчилар, электр токи юборилган тикан симлар билан ўралган бу дўзахдан қочиб қутулганмикан? Баракда ҳеч ким унинг бу саволларига жавоб бермади. Барак тинч, фақат орқа томонда кимдир инграб йиғларди.\nЛекин юриш борган сари қийинлашди, елкасидаги тош оғирлашди. Тепага кўтарилганда кўз олди қоронғилашди, гандираклаб, тошни ташлашга улгуролмай орқасига гурс этиб йиқилди. Шу заҳоти ит ҳуриди ва оёғига нимадир санчилди. Зиямат ҳовлиқиб ўрнидан туришга интилар, ит эса оёғига маҳкам ёпишганича ирилларди. «Шнель! Шнель!» — қичқирди қоя устидаги соқчи. Кимдир қўлтиғига кирди. Зиямат бир амаллаб ўрнидан турди, ит қайтиб кетди. Қўлти-ғига кирган киши тошни елкасига қўйиб қўйди. «Раҳмат», — деб юборди Зиямат шунда ўз тилида. Шериги индамади, фақат ўз тошини кўтарганича, «юринг», дегандай олдинга ишора қилди.\nБуйруқ бир ойдан кейин келди. Зиямат билмаган экан, лагерда бутун бир ташкилот мавжуд экан. Саидмурсал унинг раҳбарларидан бири экан. Буни у карцердан чиққан куни кечқурун билди. Баракда йиғилиш бўлди. Қочиш ва партизанларга қўшилиш, кейинчалик бутун лагерни озод қилиш лейтенант Саидмурсал Худойберганов бошлиқ асирларга топширилди. Қочиш картошка ковлагани олиб чиқиладиган кунга белгиланди. Картошка ўрмон этагига экилган эди. Ниҳоят шу кун етиб келди. Немислар эллик кишини машиналарга босиб олиб кетишди. Зиямат ҳам шулар орасига тушди. Кун ботгунча ҳамма жон-жахди билан ишлади. Лекин ҳамманинг кўзи Саидмурсалда эди. Немислар уларнинг берилиб ишлаётганларини кўриб, тушдан кейин анча бепарво бўлиб қолишди. Кун ботганда Саидмурсал сигнал берди, ҳамма ўзини чакалакзорга урди. Зиямат ёнида турган соқчини юз-кўзи аралаш тушириб, йиқитди-ю, шериклари кетидан югурди…\n…Зиямат ўрнидан турди. Оёқларининг оғриғи қолган, бош оғриғи ҳам анча тинган эди. У чуқур нафас олди-да, осмонга қаради. Ой тиккага келибди. Демак, тун энди ярим бўлибди. Ҳали вақт кўп, тонггача у анча йўл босиши мумкин. Лекин қаёққа юради? Партизанлар қайси томонда? Буни у билмасди. Ҳамма ёқ қоронғи. Бегона ўрмон, бегона ер. Бироқ у энди анча тинч эди. Ҳар ҳолда энди у эркин. Эркинликда ўлим ҳам ҳавфли эмас.\nАллақаерда паровоз жонҳолатда қичқирди. Зиямат диқ-қат билан қулоқ солди. Гудок, афтидан, орқа томондан эшитилди. Наҳотки, лагерь шунчалик яқин бўлса? Анча йўл босди-ку! Унинг юраги орқасига тортиб кетди. Назарида, адашиб кетиб, бир жойда айланаётгандек туюлди. Ла-гердан қочишга қочиб, тамом қутулай деганда, наҳотки яна қўлга тушса?! У шундай ўйлаб, атрофга ҳадиксираб қаради. Йўқ, ҳеч нарса билиб бўлмайди. Ҳамма ёқ дарахт, арча, қора қайин, яна қандайдир дарахтлар… Лагерь ёнида ҳам шундай эди, бу ерда ҳам шундай. Йўқ, у адашмаган, юлдузларга қараб юрди-ку! У танлаган юлдузлар ҳамон олдинда. Йўқ, адашмаган. Иннайкейин, адашган бўлса, итларнинг овозини эшитарди. Улар тун бўйи тинмай акил-лайди. Бу фикр унга анча далда бўлди, қадамини тезлатди. Бир чақиримча юргандан сўнг, ўрмон сийраклашди, ой бир оз оқариб, дарахтларнинг учларида кўкимтир тутун кўринди. «Тонгга яқин қолибди, — ўйлади Зиямат. — Олдинда нима экан — йўлми ё қишлоқ? Нима бўлса ҳам тезроқ билган маъқул». Шу хаёл билан у чопиб кетди. Лекин ярим чақиримча ҳам юргани йўқ эдики, кенг асфальт йўл устидан чиқиб қолди. Шу заҳоти орқага қайтди, юраги дукиллаб ура бошлади, пешонасини совуқ тер қоплади. Яхшиямки, биронта постга тўғри келмади. Энди нима қилиш керак? У ўйга толди.\nЧиндан ҳам унинг олдида жиддий муаммо турарди. Йўл бўйлаб бориш керакми ё уни кесиб ўтиб, тўғрига — ўрмон ичидан кетиши керакми? Йўл тўппа-тўғри уни немислар қўлига олиб бориб топшириши аниқ эди. Аммо тўғрида нима бор? Иўл айланиб, шу ёққа ўтган бўлса-чи? Тоғли жойда тўғри йўл камдан-кам бўлади. Шундай бўлса ҳам у тўғри йўлни кесиб ўтишга қарор қилди. Оҳиста ўрмондан чиқиб, йўлга қаради. Йўл жимжит, қора асфальт ой ёруғида эриган сақичдек ялтирарди.\nКомбат кетди. У кеча кечқурундан бери рота командири капитан Кравцовнинг ўрнида эди. Кравцов қўлидан ўқ еб, санбатга олиб кетилган эди.\nЗиямат Кравцовни ҳам, комбат Синиченкони ҳам яхши биларди. Госпиталдан қайтиши билан уни шу батальонга взвод командири қилиб юборишган эди. Икки йиллик жанг давомида у ўз командирларини яхши кўриб қолган ва ҳар доим уларнинг жангдаги совуққонлиги ва ботирлигини кўриб қойил қоларди. Комбат анчагина камгап бўлиб, Кравцовнинг акси эди. У доим аниқ ва қисқа кўрсатма берар, капитан эса жуда узокдан келарди. Асосий мақсадга кўчгунча одам қон бўлиб кетарди. «Хўш, аҳволлар қалай, азизим!» У шундай деб гап бошладими, тамом, бирон ояир топшириқ бермоқчилигини ҳамма билиб оларди. Сўкадиган бўлса, аввал қўшни роталардан гап очарди, қўшни ротанинг кечагина келган, ҳали душман билан ҳатто юзма-юз ҳам келмаган солдатини кўкларга кўтариб мақтарди, кейин, сен-чи, деб, гуноҳкор жангчини сўкиб кетарди, бечоранинг гап эшитмаган биронта уруғ-аймоғи қолмасди. Шунга қарамай уни солдатлар яхши кўришарди. Бундай ҳурматга у жангда бевосита иштирок этиши билан, солдатни аяши, унинг аҳволидан доимо хабардор бўлиб туриши билан эришган эди.\nҚўшни рота икки кун аввалги оғир жангдан сўнг, мудофаанинг иккинчи линиясига ўтганда, шу тепаликни эгаллашни Кравцов Зияматга топширди.\n…Тўп овозлари тинди. Бир зум ҳамма ёқни жимлик қоплади. Қишлоқ томондан аллақандай қушнинг чивчиви эшитилди-ю, яна тинди. «Булбулга ўхшайди», — хаёлидан ўтказди Зиямат ва кўз олдига Қорасувдаги ҳовлиси келди. Ҳозир узумлар етилиб ётибди у ерда. Ҳусайни ҳам, шивилғони ҳам. Чуғурчиқ кўпроқ шивилғонига келади. Занғар, қайси узумни ейишни билади. Бирпас қарамадингми, талаб кетади. Онаси ишкомга тўрттами-бешта эски челак осиб, тизгинларини айвоннинг устунига боғлаб қўярди. Биронта куш кўрдими, шу тизгинни тортарди, бутун боғкўчани челакларнинг тарақ-туруғи, чуғурчиқларнинг чағ-чағи босиб кетарди. Ҳозир ким қараётган экан боққа?\n— «Наҳотки, улар…» — Зиямат шундай деб ўйлади-ю, ўз хаёлидан ўзи чўчиб кетди ва шошиб атрофига қаради.\n— Я плен, понимаешь? Плен… — деди секин Зиямат кўкрагига қўлини бигиз қилиб.\n— Я плен! Понимаешь? — деди яна Зиямат. — Рус, рус… Москва!..\n— Партизан… менга партизанлар керак, — деди Зиямат, чол унинг олдига келгач.\n← Аввалги Аввалги Ўлмас Умарбеков. Вела (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Ўлмас Умарбеков. Номус (ҳикоя)


Шимолий Корея ҳужум қилмасликка доир шартномани бекор қилган - BBC Uzbek - Dunyo\nСўнгги янгиланиш 8 март 2013 - 13:40 GMT\nШимолий Корея раҳбари Ким Чен Ын жабҳа чизиғидаги ҳарбий қисмларни бориб кўрган.\nШимолий Корея Жанубий Корея билан ҳужум қилмасликка доир шартномани бекор қилганини айтмоқда.\nШунингдек, икки давлат ҳукуматлари ўртасидаги ишонч телефонини ҳам ўчириб қўйгани ва чегара нуқтасини ҳам ёпганини эълон қилган.\nАввалроқ БМТ Пхенянга қарши янги жазо чораларини жорий қилган ва бунга ўтган ой Шимолий Корея яна бир атом синовини ўтказгани сабаб бўлганди. Пхенян агар ўзига эҳтимолий хавф туғилса ядро қуролини ишга солиши билан ҳам пўписа қилган эди.\nЖазо чоралари Шимолий Кореянинг феврал ойида ўтказган ядровий синовларига жавоб чораси бўлган.\nБунга жавобан расмий Пхеньян ўз таъбирича, тажовузкорларга қарши огоҳлантирувчи ядровий зарба бериш ҳаққи эга эканини айтди.\nШимолий Кореянинг давлат хабар агентлиги томонидан тарқатилган сўнгги баёнотида Жанубий корея билан имзоланган ўзаро ҳужум қилмаслик тўғрисидаги барча битимларнинг бекор қилиниши айтилади.\nДавлат агентлигига кўра, Шимолий Корея раҳбари Ким Чен Ын жабҳа чизиғидаги ҳарбий қисмларни бориб кўрган.\nШимолнинг ҳужум қилмаслик ҳақидаги битимларни бекор қилар экан, Корея оролида уруш таҳдиди аниқми?\nШимолий Корея ўтмишда жуда кўп халқаро битимлардан чиққан ва навбатдаги битимларнинг бекор қилиниши уруш муқаррар, деганини англатмайди.\nАммо Би-би-сининг Сеулдаги мухбири Люси Вилямсонга кўра, бу корея оролидаги вазиятнинг янада башорат қилиб бўлмас ва янада беқарор тус олаётганини билдиради.\nКўпгина таҳлилчилар Шимолий Корея огоҳлантирувчи ядровий ҳужумни бошлашига ишонишмайди.\nАммо шимолнинг жануби билан уўзаро ҳужум қилмаслик ҳақидаги пактларни бекор қилиши ва ишонч линиясини кесиб ташлашининг ўзиёқ Жанубий Кореядаги кўпчилик учун ташвишланарли ҳолдир, дейди Сеулдаги Би-би-си мухбири.


Гўзаллик мактаби 6000 бизнес ғоя\nBiznes uchun cheksiz biznes g'oyalar. Biznes rejalar., moshina bizes plani, biznes planlar , biznes plani tuzish, Kichik biznes uchun biznes rejalar, katta kompaniya uchun biznesrejalar, katta va kichik shaharlar uchun biznes rejalar,qishloq xo jaligi uchun biznesrejalar biznesreja,biznesrejalar sayti,biznes boshlash,biznes planlar » go'zalik biznesi » Гўзаллик мактаби 6000$ бизнес ғоя\nТурли хил гўзаллик ва сартарошлик салонларига қарамай, кўпчилик аёллар ҳар куни уларга ташриф буюришга қодир эмаслар. Пардоз, услублар, ташқи кўринишлар - буларнинг барчаси катта пулни талаб қилади. Шунинг учун аёллар кундалик гўзаллик протседураларини ўзлари амалга оширадилар. Аммо ҳар ким ҳам сочларини қандай қилиб профессионал тарзда безашни ва бўяшни билмайди. Ушбу муаммони гўзаллик мактаби ҳал қилади, унда аёлларга гўзаллик соҳасидаги барча нозикликлар ва нуанслар ўргатилади.\nБундай мактабни очиш учун косметология, сартарошлик ёки бўяниш соҳасида маълумотга эга бўлиш мақсадга мувофиқдир. Акс ҳолда, мутахассислар ишини ташкил қилишингиз мумкин.\nЎртача гўзаллик салонига ташриф буюриш аёлга 30-40$ ни ташкил қилади. Гўзаллик мактабида бир ой давом этадиган таълим тахминан 180$ ни ташкил қилади. Бу сизнинг мижозларингиз учун яхши тежаш. Ўзингизнинг гўзаллик мактабингизни очиш учун сиз камида 4000 $ минг рубль сармоя киритишингиз керак. Ушбу маблаг ъбиноларни ижарага олиш, унинг жиҳозлари, реклама ва ходимларни излашга сарфланади. Лойиҳанинг қопланиш муддати 6-10 ойни ташкил қилади.


13 - IDUM\nSAYTIMIZGA HUSH KELIBSIZLAR\n+998 (90) 548 - 08 - 88\nBiz giyohvandlikka qarshimizSport sog`liq garoviKasb hunarBolalar kuniSo`ngi qo`ng`iroq9 - may xotira va qadirlash kuniMuhammad YusufTopshiriqlarUyga vazifaFo`to` lafhalar\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 2-"Г"синф ўқувчиси Юлдашева Паризода ёзги таътил кунларини мароқли ва мазмунли ўтказмоқда. Шеърлар ва қўшиқлар ёд олмоқда. Биз билан яқиндан ҳамкорлик қилаётган Паризоданинг онасига ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"Б"синф ўқувчиси Набижонова Умидахон Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг йигирма тўққиз йиллиги муносабати билан эълон қилинган "Истиқлол илҳомлари" онлайн танловига ўзи ёзган шеърини ифодали ўқиб берди. Баракалла, Умидахон!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 7-"В"синф ўқувчиси Шавкатова Мадинабону Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг йигирма тўққиз йиллиги муносабати билан эълон қилинган "Истиқлол илҳомлари" онлайн танлови учун тайёрлаган шеъри.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"А"синф ўқувчиси Зайниддинова Мухсинахон ҳамда 2-"В"синф ўқувчиси Зайниддинова Мухлисахонлар опа-сингиллар. Улар "Истиқлол илҳомлари" онлайн танловида Ватан ҳақида қўшиқ билан иштирок этмоқдалар.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"Г"синф ўқувчиси Набижонова Сарвиноз Андижон вилояти халқ таълими бошқармаси томонидан эълон қилинган "Истиқлол илҳомлари" онлайн танлови учун ўзи ёзган шеърни ифодали ўқиб берди.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"Б"синф ўқувчиси Набижонова Умидахон ёзги таътил кунларини карантин қоидаларига қатъий риоя қилган ҳолда мазмунли ва мароқли ўтказмоқда. Эълон қилинаётган барча онлайн танловларда ўзини синаб, иқтидорини ва истеъдодини намоён қилмоқда. Умидахонни ота-онасига ҳамкорлик учун ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"Б"синф ўқувчиси Набижонова Умидахон ҳар бир соҳада жуда фаол. Қўшиқ, шеър айтиш дейсизми, рақсга тушиш дейсизми, расм чизиш, уй ишларига кўмаклашиш, қолаверса турли пишириқлар пиширишни ҳам қойиллатиб қўяди. Баракалла, Умидахон!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 5-"А"синф ўқувчиси Қодирова Муслимахон ёзги таътил кунларини мазмунли ва мароқли ўтказмоқда. Турли нарсаларни қўлида ясамоқда. Пишириқлар пиширишни ўрганмоқда. Китоб ўқиб, шеърлар ҳам ёд олмоқда. Кўп яшанг, Муслимахон!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 7-"В"синф ўқувчиси Шавкатова Мадинабону Баходиржон қизи онлайн танловларида доим фаол. Онасининг энг яқин ёрдамчиси. Бадиий китоблар мутолааси билан шуғулланмоқда. Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг ғазалларини ва рубоийларини ҳам ёд олмоқда. Яшанг, Мадинахон!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 7-"В"синф ўқувчиси Шавкатова Мадинабону карантин даврида қоидаларга қатъий риоя қилган ҳолда ўз уйида бўлиб, бўш вақтларини мазмунли ва мароқли ўтказмоқда. Онасига уй юмушларида ёрдам бермоқда. Қолаверса, бадиий китоблар мутолааси билан шуғулланмоқда ҳамда шеърлар ёд олмоқда. Баракалла, Мадинахон!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 3-"А"синф ўқувчиси Мамарасулов Мухаммадрасул хонадонидаги томорқасида.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 3-"А"синф ўқувчиси Мамарасулов Мухаммадрасул ёзги таътил даврида бўш вақтларини мазмунли ва мароқли ўтказмоқда. Китоблар ўқиб, шеърлар ёд олмоқда. Ўқувчимизни синф раҳбари ҳамда ота-онасига ҳамкорлик учун ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби она тили ва адабиёти фани ўқитувчиси Дилмуродхон Мамарасулова "30 июль-Халқаро одам савдосига қарши курашиш куни" муносабати билан ўз видеоролигини тайёрлади.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 4-"Б"синф ўқувчиси Нозимжонова Зебунисо муҳтарам юртбошимиз томонидан илгари сурилган бешта муҳим ташаббус доирасида ўз видеоролигини тайёрлаган. Зебунисога ва ота-оналарига ҳамкорлик учун ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз!\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби бошланғич синф ўқитувчиси Маматрахимова Гулчехрахон "30 июль-Халқаро одам савдомига курашиш куни" муносабати билан тайёрлаган видеоролигида одам савдоси энг ёмон ва жирканч иллат эканлигини кўрсатиб берди.\nАндижон вилояти Хонобод шаҳар халқ таълими бўлимига қарашли 2-умумий ўрта таълим мактаби 2-"Г"синф ўқувчиси Аъзамжонова Дилобархон санъатни жуда яхши кўради. Ёзги таътил даврида бўш вақтларини мазмунли ташкил этган ҳолда бувижониси бидан дуэт куйламоқда. Бувижонларга ҳам ҳамкорлик учун ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз!


Бугун Ироқнинг Мосул ва Бақуба шаҳарларида худкуш ҳужумчилар содир этган портлашлар оқибатида камида 24 киши ҳалок бўлди.\nИккала портлаш учун масъулиятни Абу Мусаб ал-Зарқавий бошчилик қилаётган Ал-Қайдага алоқадор жанггари гуруҳ ўз зиммасига олди.\nПортлашларда асосан полиция ходимлари ҳалок бўлгани ва жароҳатлангани хабар қилинмоқда.\nЗарқавий бошчилик қилаётган жанггари гуруҳ яна ҳужумлар уюштириш билан таҳдид қилмоқда.\nАйни пайтда, Ислом Жиҳоди номли жанггари гуруҳи жума куни ўғирлаб кетилган италиялик журналистни сўроқ қилаётганини билдирди. Италия ҳукуматидан ўз қўшинларини Ироқдан олиб чиқишни талаб қилаётган Ислом Жиҳоди гуруҳи журналист тақдири яқин кунларда ҳал этилажагини маълум қилди.\nЯна бир хабарга кўра, ўзини Ансар ал-Сунна Армияси, деб номлаган жанггари гуруҳи АҚШ ҳарбийларига таржимонлик қилган бир кишини ўлдирганини маълум қилган.\nЖанггари гуруҳ интернетда берган видео тасвирда гаровга олинган таржимон бошқа таржимонларни АҚШ қўшинларига ишламасликка чақирган. Шундан сўнг унинг кўзлари боғланиб, унинг бошига ўқ узилган.


Андижондаги Мурувват уйида 6,5 ёшли сиам эгизаклари тарбияланмоқда. Уларни жиддий операция кутмоқда (видео) - Daryo\n18:43, 28.09.2020 122903\nАндижон вилояти Қўрғонтепа туманидаги Мурувват уйида олти ярим ёшли сиам эгизаклари тарбияланмоқда. YouTube’даги UzGlobal TV канали, шунингдек, «Зўр-ТВ» телеканали бир танада яшайдиган Фотима ва Зуҳра ҳақида репортаж тайёрлади.\nФотима ва Зуҳра.\nКадр: YouTube / UzGlobal TV\nМаълум бўлишича, Фотима ва Зуҳра алоҳида эмас, балки сиам эгизакларини билган онаси улардан туғруқхонадаёқ воз кечган. Қизалоқлар тўрт ёшгача Тошкентдаги махсус мурувват уйида тарбияланган. Қўрғонтепага кўчирилганига эса икки йилдан ошган.\nЭгизаклар рақсга тушиш ва расм чизишни яхши кўради — Фотима ўнг қўли билан чизган расмни Зуҳра чап қўлида бўяйди. «Қизалоқлар кўпроқ уй ва оилани тасвирлайди. Бу бежизга эмас, чунки ота-онасини жуда ҳам кўргиси келади», — дейилади лавҳада.\n«Ая, уйга олиб кетинг, дейман. Айтгандингиз-ку, дейман. Менга ваъда бериб қўйганди аям. Кетгим келяпти уйимга», — дейди Зуҳра ва туғилган кунида онаси келишига ишонади. Бошловчининг: «Онангизни соғинасизми?», деган саволига эгизаклар: «Ҳа», дейди, «Дадангизни-чи?», деган саволга эса Зуҳра: «Дадам йўқ», деб жавоб беради.\n«Бу қизлар муассасага олиб келинганида жуда кичкина эди. Ҳозир анча катта бўлиб қолишди. Бир-бирига меҳрибон, сира урушмайди. Кўпроқ ёзиш, қоғоз бўяшни яхши кўришади. Макаронни жуда яхши кўришади, ош ва кашани ҳам севиб истеъмол қилишади. Ширинликлардан айниқса новвотни ёқтиришади», — дейди муассаса тарбиячиларидан бири.\nЭгизаклардан бири бетоб бўлиб қолса, бу иккинчисига ҳам таъсир қилади, лекин камдан кам касал бўлишади; ҳозир аҳволлари яхши, соғлом улғайишмоқда. Таъкидланишича, ушбу сиам эгизакларини жиддий жарроҳлик амалиёти кутмоқда — улар бир-биридан ажратилса ҳам яшаб кетиши эҳтимоли бор, деб ҳисобланмоқда.\nУларни операция қилсак бўлади, деяпти. Уларнинг ҳамма органлари — қўли, оёғи, юраги, ошқозони иккитадан, аммо жинсий аъзоси битта. Улар келажакда яшаб кетиши мумкин, дейиляпти.\nФотима билан гаплашсангиз, у лидерлик қиламан, дейди, Зуҳра билан гаплашсангиз, у ҳам лидерлик қиламан дейди. Нега десангиз, уларнинг ҳаётга қизиқиши ҳам, интилиши ҳам кучли.\nКелажагини ҳам гапириб беради — ким бўлишини айтади, ким бўласиз деб сўрасангиз, доктор, тиббиёт ходими бўламан дейди.\nХуршидахон Халилова, Қўрғонтепадаги Мурувват уйи директори\nБошловчининг: «Ким биринчи уйғонади, Фотимами, Зуҳрами?», деган саволига эгизаклар: «Бир вақтда уйғонамиз», деб жавоб беради. «Тўполончи эмасмисизлар?», деган саволга: «Йўқ, тўполончи эмасмиз», дейди қизлар. Лавҳада таъкидланишича, улар ухлаётганида ҳар 20 дақиқада — бири толиқса, иккинчиси билан ўрин алмашади.\nМавзуга доир: Самарқанддаги сиам эгизаклари вафот этди\n15:20, 07.10.2020 130067\n10:22, 04.10.2020 130117\n23:11, 18.09.2020 97518\n09:42 Бугун 849\nХитойнинг коронавирусга қарши вакцинаси синовларида қатнашадиган ўзбекистонлик кўнгиллиларга пул тўланиши мумкин\n09:27 Бугун 532\nСловенияда коронавирус сабабли одамларнинг шаҳарлараро ҳаракати тақиқланди\n09:11 Бугун 2121\nҚашқадарёда 30 нафар ИИБ ходимига янги хонадон калитлари топширилди\n09:00 Бугун 1882\nSeoul Mun: кўп қаватли пухта лойиҳаланган автотураргоҳ 550 автомобилга мўлжалланган\n20:23, 25.10.2020 111108\n17:23, 26.10.2020 87854\n10:22, 26.10.2020 83050\n23:06, 25.10.2020 81688


Инсоният яратилиб ер юзида яшай бошлаган пайтлардан тортиб ҳозирги кунимизгача табиатни англашга, яратилишдан мақсад ва умуман, ҳаётдан мақсад не эканини тушунишга ҳаракат қилиб келади.\nШу саволга тўғри жавоб ўлароқ, асрлар оша турли цивилизациялар бўйлаб такомиллашиб борган дин инсоният ҳаётининг шаклланишида бош омил бўлди, тарихий жараёнларда ўз ўрнини кўрсатди. Ёзма манбаларга асосланган динлар борки, уларни ўз эргашувчилари томонидан илоҳий деб даъво қилинади, яна баъзилари борки, улар фақатгина инсоний тажрибалар асосига қурилган бўлади.\nИслом динининг асосий манбаси бўлмиш Қуръон, шу йўлга эргашувчилар − мусулмонлар томонидан тўлалигича илоҳий деб эътиқод қилинади, ишонилади. Мусулмонлар, ушбу Қуръон бутун башарият учун тўғри йўлни кўрсатиб берувчи китоб, деб ҳам иймон келтиришади. Модомики, Қуръон келтирган хабарлар, йўлланмалар барча замонлар учун тааллуқли деб эътиқод қилинар экан, дарҳақиқат, бу барча даврлар учун мос бўлиши керак. Бироқ Қуръон бу борада қандай фикрда?\nМен ушбу китобчада Қуръоннинг илоҳийлиги борасидаги исломий эътиқодларни замонавий илм-фанда исботланган кашфиётларга кўра холисона таҳлил қилишга ҳаракат қиламан.\nДунё цивилизацияси тарихида мўъжизалар сабабият қонуни ва мантиқни ожиз қолдирган даврлар бўлган. Шу ўринда, мўъжизанинг умумий таърифини келтирсак, унга кўра, одатий бир шароитда содир бўладиган ҳамда инсон ақлини ожиз қолдирадиган нарсага мўъжиза дейилади.\nБироқ биз бирон нарсани мўъжиза деб қабул қилишда эҳтиёт бўлишимиз керак. 1993 йилда «Тhе Тimes of India» газетасида бир мақола чиқарилди, унга кўра, Баба Пилот исмли бир роҳиб уч кеча-кундуз давомий ҳолатда бир сув идиш ичида бўлганини даъво қилади. Лекин мухбирлар ундан ўзининг «мўъжизакор ишини» амалга оширган ўша сув идишни текшириб кўришмоқчи бўлишганида, у бунга рухсат бермаган. У ўзининг бу ҳаракатини хаспўшлаш мақсадида айтган эди: «Сизлар қандай қилиб чақалоқни дунёга келтирган онанинг қорнини текшириб кўрмоқчи бўласиз?» Шундан аён бўладики, бу ерда «роҳиб» жанобларининг биздан беркитмоқчи бўлган сири бор. Унинг бу даъвоси, бор-йўғи, одамлар эътиборини тортиш мақсадидаги бир қаллобликдан бошқа нарса эмас. Аниқки, замон билан ҳамнафас, тўғри фикрлай оладиган ҳеч бир киши бунақанги «мўжизалар»га алданмайди. Ўйлаб кўрайлик, агар шунақа сохта мўъжизаларга илоҳий деб ишонилаверилса, дунёдаги барча машҳур сеҳргар – кўзбўямачиларни, усталик билан қилаётган фокусларию алдовлари сабабидан, ҳақиқий Худо − бу одам деб тан олишга тўғри келарди!\nБирон китобнинг илоҳий эканини даъво қилишлик, бу мўъжиза эканини даъво қилишлик билан баробардир. Бундай даъвони ҳар қандай замонда ўша пайт меъёрлари орқали қийинчиликсиз текшириб кўриш имкони бўлиши керак. Мусулмонларнинг эътиқодича, Қуръон – бу Аллоҳ инсониятга юборган диний таълимотларнинг охирги ва якунловчисидир, мўъжизалар мўъжизасидир ва инсоният учун раҳмат этиб нозил қилингандир. Шундай экан, келинг, бу эътиқодни замонавий илмга қанчалик мувофиқлигини ўргансак.\nҚуръоннинг даъвогарларга қўйган талаби\nАдабиёт ва шеърият ҳамиша барча маданиятларда инсонлар учун ўз фикрларини ифодалаш ҳамда янги ғояларни илгари суриш воситаларидан, деб ҳисоблаб келинган. Бутун дунё гувоҳи бўлганки, бир пайтлар адабиёт ва шеърият, ҳудди бугунги кундаги илм-фан ҳамда технология ривожлангани каби, ўз чўққисига чиққан.\nҲаттоки, мусулмон бўлмаган олимлар ҳам, Қуръонни араб адабиётининг юксак намунаси – араб адабиётининг ер юзидаги тенгсиз мисоли сифатида эътироф этганлар. Қуръон уни Худо ҳузуридан эканини рад қилувчи инсонлардан шунга ўхшаш нарса келтиришларини талаб қилади:\n«Ва агар бандамизга туширилган нарсамизга шакингиз бўлса, унга ўхшаш бир сура келтиринг ва рост сўзловчилардан бўлсангиз, Аллоҳдан ўзга гувоҳларингизни чақиринг.\nБас, агар қила олмасанглар, ҳеч қачон қила олмайсизлар ҳам, ёқилғиси одамлар ва тош бўлган, кофирлар учун тайёрланган ўтдан қўрқинглар». (Қуръон 2:23-24)\nҚуръон инсонлардан ундаги сураларга ўхшаш бўлган ақалли битта сура келтиришларини талаб қилмоқда. Худди шу талаб Қуръонда бир неча жойда такрорланади. Гўзалликда, балоғатда ва пурмаъноликда Қуръоний сурага ўхшаган бирор бир сура келтириш борасидаги ушбу талабга бугунги кунгача ҳеч ким жавоб бера олмаган.\nШундай бўлса-да, замонамизнинг ҳеч бир ақлли одами, шеъриятнинг энг олий кўринишида дунёни ясси, теп-текис, деб тасвирлайдиган диний китобни ҳеч қачон қабул қилмайди. Бунинг сабаби шуки, биз ҳозирда яшаётган давр – бу инсон онги, логика ва илм-фанга урғу катта қўйилган даврдир. Қуръоннинг олий даражадаги балоғатини, гўзал тилда ёзилганини лоҳий эканига далил деб қабул қиладиганлар кўп эмас. Илоҳий ваҳий асосида нозил бўлганини даъво қилётган ҳар қандай китоб ўзининг мантиқийлиги ва сабабият қонунига мувофиқлигига кўра ҳам қабул қилиш мумкин бўлиши керак.\nМашҳур физик, Нобел Мукофоти совриндори Алберт Эйнштейн айтган эди: «Илм динсиз оқсоқдир. Дин илмсиз кўрдир». Шундай экан, Қуръонни ўрганиб замонавий фан билан қанчалик мувофиқ келиш ёки келмаслигини таҳлил қилсак.\nҚуръон илмга бағишланган китоб эмас, балки белгилар, ишоралар, аломатлар, мўъжизалар, яъни бир сўз билан айтганда, оятлардан иборат китобдир. Қуръонда олти мингдан ортиқ оят бўлиб, улардан мингдан кўпроғи илмнинг асослари ҳақида баҳс юритади.\nБизга маълумки, кўп ҳолларда илм «У» шаклидаги йўналиш тарзига эга бўлади (яъни аввал илгари сурилган фикр нотўғри бўлиб чиқади). Ушбу китобда камина фақат илмий исботланган фактларга мурожаат қилганман, ҳар хил фаразларгагина асосланган илмий жиҳатдан ҳеч бир асосга эга бўлмаган гипотеза ва назариялар эътиборга олинмайди.\nОЛАМНИНГ ЯРАТИЛИШИ: «УЛКАН ПОРТЛАШ» (БИГ БАНГ)\nОламнинг яратилишини астрофизиклар кўпчиликка маълум ва машҳур – «Улкан Портлаш» ҳодисаси орқали тушунтиришади. Астрономлар ҳамда астрофизиклар томонидан ўнлаб йиллар давомида тўпланган кузатиш ишлари ва тажрибалардан олинган натижалар ҳам шунга далолат қилмоқда. «Улкан Портлаш» ҳодисасига кўра, бутун олам дастлаб улкан масса (Бирламчи Туманлик) бўлган. Кейинчалик, «Улкан Портлаш» (Иккиламчи Ажралиш) содир бўлган, натижада Галактикалар юзага келган. Булар кейинроқ яна бўлиниб, юлдузлар, планеталар, қуёш, ой ва ҳоказолар пайдо бўлган. Оламнинг асли мислсиз, яъни илгари унга ўхшаши бўлмаган бўлиб, унинг «тасодифан» содир бўлганлик эҳтимоллиги нолга тенг.\n«Куфр келтирганлар осмонлару ер битишган бўлган эканини, бас, Биз уларни очганимизни… билмайдиларми?» (Қуръон 21:30)\nГАЛАКТИКАЛАР ЯРАТИЛИШИДАН ИЛГАРИ ГАЗ МАССАСИ БЎЛГАНИ\nОлимларининг эътироф этишларича, оламда галактикалар шаклланишидан олдин, осмон материяси дастлаб газ ҳолатида бўлган. Қисқача айтганда, галактикалар шаклланишидан илгари улкан газ материяси ёки булутлар мавжуд эди. Осмоннинг дастлабки материясини, яъни нимадан таркиб топганини тушунтириш учун газ сўзидан кўра «тутун» сўзи кўпроқ мос келади. Қуръоннинг қуйидаги ояти оламнинг ушбу ҳолати ҳақида бўлиб, ундаги духаан сўзи тутун деган маънони билдиради.\n«Сўнгра тутун ҳолидаги осмонга юзланиб, унга ва ерга: «Икковингиз ихтиёр қилган ҳолингизда ёки мажбур бўлган ҳолингизда келинг!» деди. Икковлари: «Ихтиёр қилган ҳолимизда келдик», дедилар». (Қуръон 41:11)\nЯна ушбу факт «Улкан Портлаш» ҳодисасининг мантиқий хулосасидир, шунингдек, бу Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) пайғамбарликларидан илгари ҳеч кимга маълум нарса эмас эди. Шундай бўлса, қизиқ, бу билимнинг манбаси нима бўлиши мумкин?!\nЕРНИНГ ШАР ШАКЛИДА ЭКАНИ\nҚадимги даврларда инсонлар ерни ясси деб билганлар. Кўп асрлар узоқ жойларга сафар қилишга журъатлари етмаган, улар ер тугаб қолиб пастга қулашдан қўрқишган! Сер Франсис Дреик ерни шар шаклида эканини исботлаган биринчи киши эди, у бу ишини 1597 йил ерни кемада айланиб чиққанидан сўнг бажарди.\nКеча ва кундузни алмашиб туриши ҳақидаги қуйидаги Қуръоний оятга эътибор беринг-а:\n«Аллоҳ кечани кундузга киритишини ва кундузни кечага киритишини… кўрмадингми?!» (Қуръон 31:29)\nУшбу оятнинг маъноси: кеча секин-аста ва босқичма-босқич кундузга ўзгаради ва аксинча. Бу ҳодиса ер шар шаклида бўлганидагина содир бўлиши мумкин. Агар ер ясси бўлганида эди, кечанинг кундузга ва кундузнинг кечага ўзгариши бир лаҳзадаёқ амалга ошган бўларди.\nҚуйидаги ояти карима ҳам ернинг шар шаклида эканига ишора қилади.\n«У осмонлару ерни ҳақ ила яратган, кечани кундуз устига ўрайдиган, кундузни кеча устига ўрайдиган… Зотдир». (Қуръон 39:5)\nУшбу оятда «ўрамоқ» маъносини билдириб каввара сўзи келган, саллани бошга ўрашда ҳам айнан шу сўз ишлатилади. Бу нарса ернинг шакли шарсимон, думалоқ бўлганидагина содир бўлиши мумкин.\nЕр ҳудди тўп каби думалоқ эмас, балки гео-сферикдир, яъни қутбларга томон яссилашиб боради. Қуйида келтириладиган оят ернинг асл шакли ҳақида маълумот беради:\n«Ва ундан сўнг ерни тухум шаклида қилди». (Қуръон 79:30)\nБу оятда тухум маъносини билдириб келган сўз арабчада даҳааҳаа бўлиб, бу аслида туяқушнинг тухумига нисбатан ишлатилади. Туяқушнинг тухуми ернинг гео-сферик шаклига ўхшайди.\nШундай қилиб, ўша пайтларда ернинг ясси, деб ҳисоблаш кенг тарқалган тушунча бўлганига қарамай, Қуръон ернинг шаклини тўғри тасвирлаб бермоқда.\nОЙ НУРИНИНГ АКС ЭТТИРИЛГАН НУР ЭКАНИ\nДастлабки цивилизацияларда, ой ўз нурига эга, деб таъкидланган. Бугунги кунга келиб эса илм-фан ойнинг нури фақатгина қуёш нурининг акси эканини айтмоқда. Қуръон эса бу илмий фактни бундан 1400 йил олдин айтиб қўйган:\n«Осмонда буржлар қилган ва унда чироқ ва нур сочгувчи ой қилган Зот баракотли-буюк бўлди». (Қуръон 25:61)\nҚуръондаги қуёшни билдирувчи арабча сўз шамс бўлиб, уни ифодалаб сирааж сўзи ишлатилган, бу «чироқ» маъносини билдиради ёки «машъала» маъносидаги ваҳҳааж сўзи ёки «зиё» маъносини билдирувчи дия сўзлари ишлатилади. Бу учала таърифнинг барчаси тўғри, зеро қуёш давомий иссиқлик ва ёруғликни ички ёнув орқали ҳосил қилади.\nОйни англатувчи арабча сўз қамар бўлиб, Қуръонда уни тасвирлаб муниир сўзи келади, бу «нур таратувчи», яъни «нурни акс эттирувчи», деган маънони билдиради. Яна бир бор Қуръоний ифода ойнинг табиий ҳолатига тўлалигича мувофиқ келмоқда, яъни ойнинг бевосита ўзи нур сочмаслиги, фақатгина қуёш нурини акс эттириши айтилмоқда. Қуръонда бирон жойда ойни ифодалаб сирааж, ваҳҳааж ёки дия сўзлари ёки қуёшни ифодалаб нур ёки муниир сўзлари келмаган. Бу шуни англатадики, Қуръонни нозил қилган Зот қуёш нури ҳамда ой нурининг бир-биридан фарқли эканини жуда яхши билган.\n«У қуёшни зиё ва ойни нур қилган ... Зотдир» (Қуръон 10:5)\n«Аллоҳ етти осмонни қандоқ қилиб табақама-табақа яратиб қўйганини кўрмадингизми? Ва улар ичида ойни нур ва қуёшни чироқ қилиб қўйганини кўрмадингизми?» (Қуръон 71:15-16)\nУзоқ вақтлар европалик файласуфлар ва олимлар ерни оламнинг маркази ва бошқа барча жисмлар, шу жумладан, қуёш ҳам, унинг атрофида айланади, деган фикрда бўлганлар. Ғарбда, оламнинг геосентрик маркази дея аталган ушбу тушунча эрамиздан олдинги иккинчи асрда яшаган Птоломей давридан бери ҳукмрон эди. 1512 йилда, Николай Коперник ўзининг гелиосентрик назариясини илгари сурди, унга кўра, қуёш ўз системаси марказида ҳаракатсиз туради ва бошқа планеталар унинг атрофида айланади.\n1609 йилда немис олими Ёҳан Кепплернинг «Янги Астрономиа» китоби нашр этилди. Ўзининг ушбу китобида у қуйидагича хулосасини билдирди, планеталар нафақат ўз эллиптик орбиталари бўйлаб қуёш атрофида, балки ўз ўқлари атрофида ҳам айланиб туради. Шу нарса маълум бўлгач, европалик олимлар учун қуёш системасидаги кўплаб ҳолатлар, шу жумладан, кеча ва кундузнинг кетма-кетлигини тўғри тушунтириб беришга йўл очилди.\nШу кашфиётлардан сўнг, қуёш ўз жойидан силжимас, ер каби ўз ўқи атрофида айланмас сайёра, деб ҳисобланарди. Эсимда, мен бу нотўғри тушунчани, мактаб йилларим, география китобларидан ўқигандим.\nҚуръоннинг қуйидаги оятига эътибор беринг:\n«У кечаю кундузни, қуёшу ойни яратган Зотдир. Ҳаммаси фалакда сузмоқдалар». (Қуръон 21:33)\nЮқорида келтирилган оятда, «сузиш» маъносида, ясбаҳуун сўзи ишлатилган. Бу сабаҳа сўзидан олинган бўлиб, киши ҳаракатининг турли кўринишларини билдиради. Агар бу сўзни текис жойда кетаётган кишига нисбатан ишлатилса, бу у кишининг думалаб кетаётганини англатмайди, балки юриб ёки югуриб кетаётганини билдиради. Шу каби, агар бу сўзни сувдаги кишига нисбатан ишлатилса, бу уни сув оқизиб кетаётганини эмас, балки унинг сузаётганини билдиради.\nШунингдек, агар ясбаҳ сўзини қуёш каби осмон жисмларига нисбатан ишлатилса, бу нафақат ўша жисм фазода учиб кетаётганини билдиради, балки фазода учиш асносида айланаётганини ҳам билдиради. Мактаб ўқув дарсликларининг аксарида, ҳозирга келиб, қуёш ўз ўқи атрофида айланиши борасидаги факт ҳам киритилган. Қуёшнинг ўз ўқи атрофида айланишини қуйидаги жиҳоз ёрдамида исботлаш мумкин; бу жиҳоз қуёшнинг тасвирларини ўзида акс эттириб, стол устига ўрнатилган бўлади, бунинг ёрдамида исталган киши қуёшнинг тасвирларини текшириб кўриш имконига эга бўлади. Кузатувлардан аниқланишича, қуёшда майда доғлар бўлиб, уларнинг бир марта айланиб чиқиш вақти 25 кунга тенг экан, яъни қуёш тақрибан 25 кунда ўз ўқи атрофида тўла бир марта айланиб чиқаркан.\nҚуёш коинотда роппа-роса 240 км/сек тезлик билан ҳаракатланиб туради. У бу тезлик билан ўзимизнинг Сомон Йўли Галактикаси маркази атрофида бир марта айланиб чиқиши учун 200 миллион йил керак бўлади.\n«На қуёшнинг ойга етиб олмоғи дуруст бўлар ва на кеча кундуздан ўзиб кетар. Ҳар бири фалакда сузиб юрар». (Қуръон 36:40)\nБу оят ҳозирги замон астрономия илми яқиндагина кашф қилган муҳим бир факт ҳақида маълумот бермоқда, яъни қуёш ва ойнинг ўз орбиталари мавжудлиги ҳамда уларнинг фазода ўз ҳаракатларига эга эканлари айтилмоқда.\nҚуёшнинг ўз системаси билан бирга «Белгиланган манзил» томон ҳаракат қилаётгани замонамиз астрономиясига яқиндагина аён бўлди, бу манзилга қуёш апекси деб ном берилди. Дарҳақиқат, қуёш системаси Геркулес номли юлдузлар тўдаси (алфа лира) да жойлашган аниқ бир ўрин томон фазода ҳаракат қилмоқда. Ушбу юлдузлар тўдасининг жойлашган ўрни бугунга келиб ҳисоблаб аниқланган.\nОйнинг ўз ўқи атрофида бир марта айланиши учун кетган вақт ер атрофида бир марта тўла айланиб чиқиши учун кетадиган вақтга тенг бўлиб, бу тахминан 29 кундан иборатдир.\nҚуръондаги оятларнинг илмий жиҳатдан қанчалик аниқ экани кишини ҳайратлантирмай қўймайди. Нега биз, Қуръондаги илмнинг манбаси нима, деган савол ҳақида чуқурроқ бир ўйлаб кўрмаймиз?!\nҚУЁШНИНГ БИР КУН КЕЛИБ СЎНИШИ\nҚуёшдан келаётган ёруғлик унда 5 миллиард йилдан бери давомий суратда содир бўлаётган кимёвий реаксиялар туфайлидир. Келгусида бир кун, албатта, бу ниҳоясига етади, ўшанда қуёш тўлалигича ўчади, сўнади, тугайди, натижада ер юзидаги барча тирик нарсалар ҳалок бўлади. Қуёшнинг боқий қолмаслиги ҳақида Қуръон айтади:\n«Қуёш ўз истиқрори учун жараён этар. Бу азизу ўта билгувчи Зотнинг тақдир қилганидир». (Қуръон 36:38)\nБу оятда арабчада ишлатилган сўз мустақарр бўлиб, белгиланга макон ёки вақтни билдиради. Шундай қилиб, Қуръондаги хабарга кўра, қуёш олдиндан белгилаб қўйилган макон – ўз истиқрори томон муайян вақтгача жараён этади, ҳаракатда бўлади, яъни бир кун келиб сўнади ёки тугайди.\nЮЛДУЗЛАР АРО МАТЕРИЯНИНГ МАВЖУДЛИГИ\nИлгарилари, астрономик системалардан ташқаридаги фазо вакуум деб ҳисобланарди. Кейинчалик, астрофизиклар юлдузлар аро материялардан иборат кўприклар мавжудлигини кашф қилишди. Бу кўприк материялар плазмалар деб аталиб, улар тўла ион ҳолидаги газдан таркиб топган. Ундаги газ эса тенг миқдордаги эркин электронлар ва позитив ионлардан иборатдир. Плазма материянинг тўртинчи ҳолати (бизга маълум бўлган уч ҳолат: қаттиқ, суюқ ва газ ҳолатларидан ташқари) деб ҳам аталади. Қуйидаги оятда Қуръон бизга юлдузлар аро материянинг мавжудлиги ҳақида хабар беради:\n«У осмонлару ерни ва уларнинг орасидаги нарсаларни… яратган…Зотдир». (Қуръон 25:59)\n1400 йил илгари юлдузлар аро материя мавжуд экани маълум нарса эди, дейишнинг ўзи кулгилидир!\nАтоқли астрофизиклардан бири бўлмиш Стефен Ҳовкинг ўзининг «Вақтнинг Қисқача Тарихи» китобида айтади, «Коинот кенгайиб боришининг кашф этилиши ХХ асрнинг буюк интеллектуал инқилобларидан бири бўлди». Қуръон эса инсоният телескоп ясашни ўрганмасидан илгари, коинотнинг кенгайиб боришини айтиб қўйибди.\nКимдир айтиши мумкин: Қуръонда астрономиага оид фактларнинг келишининг ажабланарли жойи йўқ, чунки араблар астрономия соҳасида илғор эдилар. Уларнинг арабларни астрономия борасида етакчи бўлганларини эътироф этишларига қаршилигимиз йўқ, лекин Қуръон арабларнинг фалакиёт илмида етакчи бўлиб олишларидан бир неча аср илгари нозил бўлганини улар эсдан чиқарган кўринишади. Унинг устига, юқорида эслатиб ўтилган, оламнинг яратилиши борасидаги Улкан Портлаш ҳодисаси ва бошқа бир қатор илмий фактлар, арабларга, илмда юксак чўққиларга чиққан пайтларида ҳам, маълум бўлмаган. Шундай экан, Қуръонда келган илмий фактлар арабларнинг астрономия соҳасидаги эришган ютуқлари сабабидан эмасдир. Аксинча, уларнинг астрономия, яъни фалакиёт соҳасида шундай етакчи бўлганликлари, астрономия Қуръонда ўз ўрнига эга бўлганидандир.\nАТОМЛАР ҲАМ БЎЛИНАДИ\nҚадимги даврларда, «атомизм назарияси» деган тушунча кенг тарқалган эди. Бу назария греклар, аниқроғи, бундан 23 аср илгари яшаган Демокрит исмли олим, томонидан илгари сурилган. Демокрит, ундан кейин яшаб ўтган олимлар материянинг энг кичик бўлаги атом деб ҳисоблаб келишган. Қадимги араблар ҳам шу фикрда бўлишган. Арабча зарра сўзи, одатда, атом маъносини билдиради. Яқин ўтмишда, замонавий илм-фан, ҳатто, атом ҳам бўлиниши мумкинлигини кашф этди. Атомнинг янада майдароқ бўлакларга ажралишининг аниқлангани ХХ аср муваффақияти, деб ҳисобланди. Ўн тўрт аср илгари, бу тушунча, ҳаттоки, оддий араб кишиси учун ҳам ғайриоддий эди. У учун заррадан пастроқ даражани тасаввур қилишнинг ўзи бўлмасди. Шундай бўлса-да, қуйидаги Қуръоний оят бу чекловни рад этарди:\n«Куфр келтирганлар: «Бизга (қиёмат) соати келмас», дедилар. Сен: «Йўқ! Ғойибни билгувчи Роббим ила қасамки, у сизларга? албатта? келур. У Зотдан осмонлару ердаги зарра вазнича, ундан кичик нарса ҳам, катта нарса ҳам ғойиб бўлмас. Илло, ҳаммаси очиқ китобдадир», деб айт». (Қуръон 34:3 )\nБу оят ҳам Худонинг шомил, мукаммал илмига далолат қилади, Унинг ҳамма нарсани, яширину ошкора бўлсин − барчасини билиб туришини англатади. Бу оят яна айтадики, Худо барча нарсадан, жумладан, атом (зарра)дан кичикроқ ёки каттароқ нарсалардан ҳам хабардордир. Шундай қилиб, ушбу оята атомдан кичикроқ нарсалар ҳам мавжуд эканини очиқ айтмоқда. Замонавий илм эса бу фактни, фақатгина яқин ўтмишда кашф қилди.\nСУВНИНГ АЙЛАНИШИ (СУВ ЦИКЛИ)\n1580 йилда, Бернард Палисси, бугунги кунимизда «сувнинг айланиши» деб аталувчи ҳодисанинг моҳиятини тушунтириб берган биринчи киши бўлди. У океанлардаги сувнинг буғланишидан тортиб, кейинчалик совиб булутлар ҳосил қилишигача бўлган жараённи ўрганди. Булутлар қуруқликнинг ички қисми томон ҳаракатланади, у ерда суюқликка айланади ва ёмғир бўлиб ёғади. Бундан кўллар ва жилғалар ҳосил бўлиб, кейинчалик яна океанларга қайта оқиб боради, бу ҳодиса давомий суратда содир бўиб туради. Милоддан аввалги ВИИ асрда яшаган Фалес Милетский океанлар сиртидаги сувни шамол учириб кетиб, булутлар ҳосил қилади ва улардан ёмғир ёғади, деб ишонган.\nДаставвал, инсонлар ер ости сувларининг манбаси нима эканини билмаганлар. Улар, океанлардаги сувлар, шамоллар таъсирида, континентларнинг ички тарафларигача етиб боради, деб ўйлашган. Улар яна, сирли йўл ёки туйнук орқали сув ўз изига қайтади, деб ишонишган. Бу йўлак океанлар билан туташ бўлиб, Платон вақтларидан бери, «Тартар» (грекча – ер ости олами) деб аталади. Ҳаттоки, ўн саккизинчи аср мутафаккирларидан бўлган Рене Декарт ҳам бу фикрга қўшилган. Ўн тўққизинчи асрда, Аристотелнинг бу борадаги назарияси ҳануз етакчи эди, унга кўра, совуқ тоғлардаги тубсиз ғорларда булутлар сувга айланиб, булоқлар манбаси бўлмиш ер ости кўлларини ҳосил қилган. Бугунга келиб бизга маълум бўлдики, ердаги ёриқлардан сизиб ўтиб йиғилиб қолган ёмғир сувлари бунинг жавоби экан.\nҚуръонда бу нарса қуйидагича тасвирланади:\n«Аллоҳ осмондан сув тушириб, уни ердаги манбалардан юритиб қўйганини кўрмадингми?! Сўнгра у ила турли рангдаги экинларни чиқарур». (Қуръон 39:21)\n«Ва осмондан сувни нозил қилади-да, у билан ерни ўлгандан кейин тирилтиради. Албатта, бунда ақл юратадиган қавм учун оят-белгилар бордир». (Қуръон 30:24)\n«Биз осмондан ўлчов ила сув тушириб, уни ерга жойлаштирдик. Албатта, Биз уни кетказишга ҳам қодирдирмиз». (Қуръон 23:18)\n1400 йил илгари ёзилган ҳеч бир манба сувнинг айланиши ҳақида бунақанги дақиқ маълумот берган эмас.\n«Қайтувчи (ёмғир) соҳиби бўлган осмон билан қасам» (Қуръон 86:11)\nШАМОЛЛАРНИНГ БУЛУТЛАРНИ УРЧИТИШИ\n«Биз шамолларни урчитувчилар этиб юбордик. Бас, осмондан сув тушириб, у ила сизларни сероб қилдик». (Қуръон 15:22)\nБу оятда келган лаваақиҳ сўзи лақиҳ сўзининг кўплик шакли бўлиб, лақаҳа сўзидан олинган, ўзи урчитиш ёки ҳосилдор қилиш маъноларини билдиради. Бу ерда, шамол булутларни бир-бирига яқинлаштиради ва конденсация юз беради, натижада чақмоқ чақиб ёмғир ёғишига сабаб бўлади, шу нарса урчитиш сўзи билан ифодаланмоқда. Қуръоннинг қуйидаги оятида ҳам шунга ўхшаш ҳолат тасвирланади:\n«Аллоҳ булутларни ҳайдашини, сўнгра бирга тўплашини, сўнгра уйиб қўйишини кўрмаяпсанми?! Бас, унинг орасидан ёмғир чиқаётганини кўрурсан. У Зот осмондан, ундаги тоғлардан дўл тушириб, у билан Ўзи хоҳлаган кишиларга мусибат етказур ва уни Ўзи хоҳлаган кишилардан буриб юборур. Унинг чақмоғининг ярқираши кўзларни кетказгудек бўлур». (Қуръон 24:43)\n«Аллоҳ шундай Зотки, шамолларни юбориб, улар ила булутни қўзғатар ва у (булут)ни осмонда Ўзи хоҳлаганича ёяр ва бўлак-бўлак қилар, бас, унинг орасидан ёмғир чиқаётганини кўрасан. Қачон у(ёмғир)ни Ўз бандаларидан хоҳлаган кимсаларга етказса, улар дарҳол шод бўлурлар». (Қуръон 30:48)\nГидрология борасидаги ҳозирги замон маълумотлари Қуръонда шу мавзуга тааллуқли оятлар билан тўлалигича мувофиқ келади.\nСувнинг айланиши Қуръони Каримнинг бошқа бир қатор ўринларида ҳам тасвирланган, жумладан, 7:57, 13:17, 25:48-49, 35:9, 36:34, 45:5, 50:9-11, 56:68-70 ва 67:30.\nГеологиядаги «қатламланиш» ҳодисаси яқинда кашф этилган фактдир. Бу ҳодиса тоғларнинг қатламлари шаклланишини таъминлайди. Биз устида яшаб турганимиз, ер пўстлоғи, қаттиқ қобиққа ўхшайди, ер ичига чуқурроқ кириб борган сари, ҳарорат ошиб ва моддалар суюқлашиб боради ва кейинчалик тирик нарсадан асар ҳам қолмайди. Маълумки, тоғларнинг бундай субут ила барқарор туришларининг сабаби қатламланиш ҳодисаси билаб боғлиқдир. Ўша қатламлар тоғларнинг асосини ташкил этувчи рельефларни ҳосил қилади.\nГеологларнинг бизга айтишларича, ернинг радиуси 6035 км бўлиб, биз яшайдиган қисм – ер пўстлоғининг қалинлиги бор йўғи 2–35 км. Модомики, ер қобиғи шундай юпқа бўларкан, унинг қимирлаб туриш эҳтимоллиги юқори бўлади. Бу вазиятда, тоғлар, худди чодирларни маҳкамлаб турувчи қозиқлар каби, ернинг пўстлоқ қисми барқарорлигини таъминлайди. Қуръон ҳам бу ҳолатни айнан шундай таъриифлайди:\n«Ерни тўшаб қўймадикми? Ва тоғларни қозиқ (қилиб қўймадикми?)» (Қуръон 78:6-7)\nОятда келган автаад сўзи тиргаклар ёки қозиқлар деган маънони билдиради (чодирни тиргаш учун ишлатилган қозиқлар каби). Булар геологик қатламларнинг энг чуқур асосларини ташкил этади.\n«Ер» номли китоб геология соҳасида дунёнинг кўплаб университетларида асосий қўлланма бўлиб келган. Доктор Френк Пресс ушбу китобнинг муаллифларидан бири ҳисобланади, у ўз вақтида АҚШ Фанлар Академияси Президенти лавозимида 12 йил ишлаган ҳамда Қўшма Штатлар собиқ Президенти Жимми Картернинг Фан ишлари бўйича маслаҳатчиси бўлган. У ушбу китобда, тоғларни тасвирлашда понасимон шаклни иллустрация қилиб келтиради, бу иллустрацияда тоғнинг ўзи бутун расмнинг кичик бир қисминигина ташкил қилади, катта ва асосий қисми эса ерга чуқур кириб борувчи илдиздан иборат. Доктор Прессга кўра, ер пўстлоғини барқарорлигини таъминлашда тоғлар юқори аҳамиятга эгадир.\nҚуръон тоғларнинг вазифаси ер қимирлашини олдини олишдан иборат эканини қуйидаги оятда очиқ-ойдин айтади:\n«Биз ерда уларни тебранмасликлари учун тоғлар қилдик». (Қуръон 21:31)\nҚуръон бераётган таъриф замонамизнинг геологик маълумотлари билан тўлалигича мувофиқ келмоқда.\nТОҒЛАРНИНГ МУСТАҲКАМ ҚИЛИБ ЎРНАТИЛГАНЛИГИ\nЕр юзаси қалинлиги 100 км лар атрофида бўлган кўплаб қаттиқ пластинкаларга бўлинади. Бу пластинкалар яримсуюқ ҳолатдаги астеносфера қатламида оқиб юради. Пластинкалар туташган жойларда эса тоғлар ҳосил бўлади. Ер пўстлоғи океанлар остида 5 км, континентлар остида 35 км ва улкан тоғ тизимлари остида 80 км қалинликда бўлади. Мана шулар тоғларнинг мустаҳкам пойдеворлари ҳисобланади. Қуйидаги оятда Қуръон тоғларнинг ўша мустаҳкам пойдеворлари ҳақида хабар беради:\n«Ва тоғларни собит қилди». (Қуръон 79:32)\nШундай қилиб, Қуръони Каримдаги тоғлар ҳақидаги маълумотлар геологиядаги замонавий кашфиётлар билан тўла мувофиқ келмоқда.\nБироқ эътиборлиси шуки, бир денгиздан бошқасига ўтаётганда, сув ўзининг илгариги хусусиятларини йўқотади ва қўшилган денгиз суви билан бир хил бўлиб қолади. Бу ерда, ҳалиги тўсиқ, бир денгиз суви бошқасига қўшилганида, уни ўша кейинг сувнинг хусусиятларига ўтказадиган «пост» вазифасини бажаради.\nУшбу ҳодиса кўп жойларда кузатилиши мумкин, Гибралтардаги Ўрта Ер денгизи ва Атлантик Океанлари ўртасидаги тўсиқ бунга мисол бўла олади. Жанубий Африкада жойлашган Кейп яриморолидаги Атлантик ва Ҳинд океанлари учрашадиган Кейп нуқтасида ҳам бир оқ тўсиқни кўришимиз мумкин.\n«У икки денгизни − буниси чучук-ширин, униси шўр-аччиқ қилиб оқизиб қўйган ва ораларига кўринмас тўсиқ ҳамда очилмас сарҳад қилган Зотдир». (Қуръон 25:53)\nЗамонавий кашфиётлардан маълум бўлишича, дарё сувлари денгизга қуйиладиган жойлардаги яъни чучук сув ва шўр сувлар ўртасидаги тўсиқ икки шўр денгиз сувлари ўртасидаги тўсиқдан фарқли бўлади. Фанга маълум бўлдики, дарёларнинг денгизга қуйилиш жойларида бўладиган, чучук сувдан шўрини ажратиб турадиган тўсиқ – «бу ўзига хос ҳажмдаги, икки тарафни узик-узик қилиб ажратиб турувчи ҳудуддир». Бу қисм (ажратувчи ҳудуд) ҳар икки сув: чучук ва шўр сувлардагидан фарқли шўрлик даражасига эгадир.\nПрофессор Рао айтган эдики, олимлар фақатгина бугунга келиб замонавий жиҳозлар ёрдамида аниқлашларича, океанлар қаърида зулмат бўлиши тасдиқланди. Одам боласи ҳеч қандай ёрдамчи жиҳозсиз 20-30 метрдан чуқурроққа шўнғий олмайди ҳамда океаннинг чуқур жойларида 200 метрдан нарида тирик қолмайди. Бу оят барча денгизларга тааллуқли эмас, чунки барча денгизни ҳам, зулмат устидан зулмат бўлган қаватларга эга, деб тавсифлаб бўлмайди. Бу, хусусан, чуқур денгиз ёки океанга тегишлидир, зеро Қуръонда буни «қаърсиз денгиздаги зулматлар», деб ифодаламоқда. Чуқур денгизлардаги ушбу қаватма-қават зулматларга сабаб бўлган икки нарса бор:\nЁруғлик нури камалакнинг етти хил рангидан ташкил топган бўлади. Ушбу етти ранг қуйидагича: Бинафша, Кўк, Мовий, Яшил, Сариқ, Зарғалдоқ ва Қизил ранглар (БКМЙСЗҚ). Ёруғлик нури сувга тушганида рефраксияланади, яъни синади. Сувнинг юқориги 10-15 метргача қалинликда бўлган қисми қизил рангни ютиб юборади. Шунинг учун ҳам, 25 метр чуқурликка шўнғиган ғаввос жароҳатланиб қолса, у ўзидан чиққан қоннинг қизил рангини кўриш имконига эга бўлмайди, чунки қизил ранг бу чуқурликкача етиб бормайди. Шунга ўхшаб, зарғалдоқ ранг ҳам 30-50 метр чуқурликда ютилади, сариқ 50-100 метр, яшил 100-200 метр ҳамда мовий ва кўк ранглар 200 метрдан пастроқда бутунлай ютиб юборилади. Рангларнинг кетма-кет ютилиб бориши натижасида, океан, поғонама-поғона, қоронғулашиб боради, яъни ёруғлик ўринларини қоронғулик эгаллаб боради. 1000 метрдан чуқурроқда эса бутунлай зулматга айланади.\nҚуёшдан келаётган нурни йўлдаги булутлар қисман ўзида тутиб қолади ва сочиб юборади ва натижада булутлар остида бир қават қоронғулик ҳосил бўлади. Бу зулматнинг биринчи қавати ҳисобланади. Ёруғлик нури океанга тушганида мавжли юза уни қайтаради, яъни рефлексияланади, шунинг учун океан юзаси ялтироқ бўлиб кўринади. Шундан кўриниб турибдики, нурни қайтарадиган нарса тўлқинлар бўлиб, қоронғуликни келтириб чиқаради. Нурнинг рефлексияланмаган қисми эса океан қаъри томон йўлида давом этади. Шундоқ экан, океанларни икки қисмдан иборат дейишимиз мумкин. Ёруғлик ва илиқлик хусусиятларига эга бўлган сатҳ ҳамда зулматли қаър. Океан сатҳи ва қаърини ажратиб турадиган нарса тўлқинлардир.\nПрофессор Дурга Рао ўз фикрини хулосалаб айтган эди: «1400 йил илгари яшаган ҳар қанақанги кишининг бу ҳодисани шундай фактлар билан тушунтириб бериши ақл бовар қилмас нарсадир. Шундай экан, бу маълумотлар оддий бир манбадан келган бўлиши мумкин эмас».\nҲАР БИР ТИРИК НАРСА СУВДАН ЯРАТИЛГАН\n«Куфр келтирганлар осмонлару ер битишган бўлган эканини, бас, Биз уларни очганимизни ва сувдан ҳар бир тирик нарсани қилганимизни билмайдиларми? Иймон келтирмайдиларми?» (Қуръон 21:30)\nИлм-фан анчагина ривожланиб олгачгина, ҳужайранинг асосий қисми саналган ситоплазманинг 80% и сувдан иборат экани бизга маълум бўлди. Сўнгги тадқиқотларнинг кўрсатишича, кўп организмлар 50%-90% атрофида сувдан таркиб топган экан, шунингдек, ҳар бир тирик жон яшаш учун сувга ўта муҳтож экани ҳам маълум нарса.\n14 аср илгари инсониятга ҳар бир тирик нарса сувдан яратилгани маълум нарсамиди? Унинг устига, ҳар доим сув тақчил бўлиб келган Араб саҳроларида яшаган кишининг шунчалик даражадаги «топқирлиги» қанчалик ҳақиқатга яқин?\nҚуйидаги оят жонзотларнинг сувдан яратилганига далолатдир:\n«Аллоҳ ҳамма жониворни сувдан яратди». (Қуръон 24:45)\nҚуйидаги оят эса инсонларнинг ҳам сувдан яратилганига ишорадир:\n«У сувдан башар яратган ва уни насл-насаб, қуда-анда қилиб қўйган Зотдир. Роббинг қодир бўлган Зотдир» (Қуръон 25:54)\nЎСИМЛИКЛАРНИНГ ЭРКАГИ ВА УРҒОЧИСИ БЎЛАДИ\nИлгарилари, ўсимликларда ҳам эркак ва урғочи каби жинсга ажратилиш мавжудлиги инсониятга қоронғу эди. Ботаника фанининг таъкидлашича, ҳар бир ўсимликнинг эркаги ва урғочиси бўлади. Ҳаттоки, бир жинсли ўсимликларнинг ҳам эркак ва урғочи эканини ажратиб турадиган жиҳатлари бўлади.\n«…ва осмондан сув туширган Зотдир», деди. Бас, ўша (сув) ила турли набототлар жуфтларини чиқардик». (Қуръон 20:53)\nМЕВАЛАРНИНГ ҲАМ ЭРКАК УРҒОЧИСИ БЎЛАДИ\n«У… ҳар хил мевалардан жуфт-жуфт қилган Зотдир» (Қуръон 13:3)\nМева олий ўсимликларнинг қайта ишловдан ўтган якуний маҳсулидир. Мева бўлиб етилишдан илгари гуллайди, бу гулнинг эркаги ва урғочиси бўлади (тухумдон ва уруғдон). Чанг гулга келиб тушгач, у мева тугади, мева пишиб етилади ва ўзидан данак қолдиради. Шу сабабга кўра, барча ўсимликларда эркак ва урғочи органлар борлиги аён бўлади; Қуръонда келган бир хабар тасдиқланади.\nМеваларнинг муайян турларида эса мева уруғланмаган гуллардан ҳам ҳосил бўлиши мумкин (партенокарпик меваларда), мисол учун, бананлар, ананаснинг баъзи турлари, анжир, апелсин, узум ва бошқалар. Уларда ҳам, албатта, жинсий хусусиятлар аниқ намоён бўлади.\nҲАММА НАРСА ЖУФТ ЯРАТИЛГАН\n«Ва Биз ҳар бир нарсани жуфт яратдик». (Қуръон 51:49)\nБу оятда урғу ҳамма нарсага тушмоқда. Бу нарса инсонлар, ҳайвонлар, ўсимликлар ва мевалардан ташқари электрга ҳам тааллуқлидир, электр атоми манфий ва мусбат зарядланган заррачалар – электрон ва нейтронлардан ташкил топгандир. Бундан бошқа ҳам кўплаб мисоллар келтириш мумкин!\n«Ер ўстирадиган нарсалардан, уларнинг ўзларидан ва улар билмайдиган нарсалардан, барчасидан жуфтларни яратган Зот пок бўлди» (Қуръон 36:36)\nБу ўринда, Қуръон барча нарсалар, шу жумладан, бугунда инсониятга маълум бўлмаган, кейинчалик кашф қилиниши мумкин бўлган нарсалар ҳам жуфт яратилганини хабарини бермоқда.\nЖОНЗОТЛАР ВА ҚУШЛАРНИНГ ЖАМОА БЎЛИБ ЯШАШИ\n«Ер юзидаги юрувчи ҳар бир жонзот ва икки қаноти ила учувчи қуш борки, ҳаммаси сиз каби умматлардир» (Қуръон 6:38)\nТадқиқотлардан маълум бўлишича, жонзотлар ва қушлар ҳам инсонлар каби жамоаларда яшашади, яъни улар ҳам биргалашиб ҳаёт кечиришади ва ишлашади.\n«Осмон бўшлиғидаги беминнат, бўйсундирилган қушларга қарамайдиларми? Уларни фақатгина Аллоҳ ушлаб туради, холос. Албатта, бунда иймон келтирадиган қавмлар учун оят-белгилар бордир». (Қуръон 16:79)\nЯна бир оят қушлар мавзусида сўзлайди:\n«Тепаларида (қаноатларини) ёйиб ва йиғаётган қушни кўрмайдиларми? Уларни Роҳмандан бошқа ушлаб турувчи йўқ. Албатта, У барча нарсани кўрувчидир» (Қуръон 67:19)\nАрабча амсака сўзи тўғридан тўғри таржима қилинса, «қўлга олмоқ, чангалламоқ, ушлаб турмоқ, ушлаб қолмоқ» каби маъноларни билдиради, яъни бу ерда Аллоҳ қушларни Ўз қудрати ила ушлаб туришини англатади. Бу оятлар қушларнинг феъл-атвори илоҳий қонуниятга қанчалик тобе эканига алоҳида урғу бермоқда. Замонамиз илми берган маълумотларга кўра, қушларнинг муайян турлари томонидан содир этилаётган ҳаракатлар мукаммал даражадаги программалаштиришга мисол бўла олади. Қушларнинг, ҳаттоки ҳали жуда ёш бўлганларидан тортиб, узоқларга қиладиган мураккаб саёҳатларини ҳеч қандай тажрибага эга бўлмаган ҳолда ҳамда ҳеч қандай йўл бошловчиларсиз уддалай олишларининг бирдан-бир сабаби шуки, уларнинг генетик кодида саёҳат дастури олдиндан ўрнатилгандир. Улар саёҳатни бошлаган жойларига аниқ бир кунда қайтиб ҳам келишади.\nПрофессор Ҳамбургер ўзининг «Куч ва Заифлик» китобида Тинч океанида яшовчи «бўрон-қуши»ни мисол қилиб келтиради, бу қуш 24000 масофалик саёҳати давомида «8» симон йўналишда учади. Унинг бу сафари 6 ойдан кўпроқ давом этади ва сафарини бошлаган жойга узоғи билан бир ҳафта кечикиб қайтиши мумкин. Ўта мураккаб тузилишга эга бўлган бундай саёҳат режаси қушнинг нерв ҳужайраларида ўрнатилган бўлиши керак. Албатта, бу саёҳат режаси программалаштирилгандир. Шундай экан, нега энди шу нарсаларнинг «Программисти» ким экани ҳақида бироз тафаккур юритмаймиз?!\nАСАЛАРИ ВА УНИНГ ҚОБИЛИЯТИ\n«Роббинг асаларига: «Тоғлардан, дарахтлардан ва кўтарилган сўритоклардан уй тутгин. Сўнгра ҳамма мевалардан егин. Бас, Роббинг осон қилиб қўйган йўллардан юргин», деб ваҳий қилди». (Қуръон 16:68-69)\nВон-Фрисч асаларилар жамоаси ва феъл-атворини ўрганиш бўйича қилган ўзининг тадқиқот иши учун 1973 йилда Нобел Мукофотини қўлга киритди. Асалари янги боғ ёки гулларни топса, қайтиб бориб ўз шерикларига ҳам айтади ва уларни айнан ўша жойга бошлаб келади, бу нарсага «асаларилар рақси» деб ном берилган. Бу ҳашаротнинг ўзига хос ҳаракатларидан мақсад ишчи асаларилар ўртасида маълумот алмашиниш экани илмий жиҳатдан исботланди, бунда уларнинг ҳаракатлари суратга олинди, шу ва бошқа воситалар орқали ўрганилди. Юқоридаги оятларда асалари ўз қобилиятини ишга солган ҳолда Роббисининг осон қилиб берган йўлларини қандай қилиб топиши ҳақида гап кетмоқда.\nЮқорида келтирилган оятларда назарда тутилган асаларилар урғочи жинсда эканини билиб олишимиз мумкин (фаъслуки ва кули),яъни озуқа топиш мақсадида инидан чиқадиган асаларилар урғочи асаларилар экани айтилмоқда. Бир сўз билан айтадиган бўлсак, аскар ёки ишчи асалари бу урғочи асаларидир.\nШу ўринда бир гап, Шекспирнинг «Генри Тўртинчи» асаридаги баъзи қаҳрамонлар асаларилар ҳақида ҳам гапириб ўтишади, бунда асаларилар аскарлар бўлиб уларнинг Подшохи бўлади. Мана, Шекспир давридаги одамлар асаларини қандай деб билганлари. Улар ишчи асаларилар эркак асаларилар ва улар инига қайтганларида подшохларига ҳисоб бериб туришади, деб ўйлашган. Аслида эса бундай эмас. Ишчи асаларилар урғочи бўлиб, улар подшоҳга эмас, балки қироличаларига ҳисоб беришади. Лекин буни аниқлаш учун сўнгги 300 йил давомида янгидан янги тадқиқотлар олиб боришга тўғри келди.\nЎРГИМЧАК ТЎРИ – ЭНГ ЗАИФ УЙ\n«Аллоҳни қўйиб, ўзга дўстлар тутганларнинг мисоли ўзига уй тутган ўргимчакка ўхшайди. Ҳолбуки, энг заиф уй ўргимчакнинг уясидир. Кошки, билсалар эди». (Қуръон 29:41)\nЎргимчак уясининг заиф, нозик ва мўрт эканини ҳақида сўз юритаркан, Қуръон қуйидаги маъно, яъни ўргимчакнинг уясидаги эрак ва урғочиси ўртасидаги муносабатнинг қанчалик заиф эканига ҳам урғу беради, кўп ҳолларда урғочи ўргимчак ўз жуфтини, эркак ўргимчакни нобуд қилиши бор гап.\nҚиссадан, бу дунё ва охират учун Аллоҳни қўйиб ўзгадан паноҳ истаганларнинг ҳоли жуда хароб ҳолда экани аён бўлади.\nЧУМОЛИЛАРНИНГ ЯШАШ ВА МУЛОҚОТ ТАРЗИ\n«Сулаймонга жин, инс ва қушлардан бўлган аскарлари тўпланиб, тизилган ҳолда турдилар. Токи улар чумолилар водийсига келганларида, бир чумоли: «Ей чумолилар, масканларингга киринглар, Сулаймон ва унинг аскарлари сизларни билмасдан эзиб юбормасинлар», деди». (Қуръон 27:17-18)\nИлгарилари, эҳтимолки, баъзи одамлар, Қуръонда келган бу хабар, яъни чумолиларнинг ўзаро гаплашишлари ва мураккаб хабарларни бир-бирларига етказишларини ақлларига сиғдира олмагандирлар. Бироқ чумолиларнинг яшаш тарзини ўрганиш борасида олиб борилган сўнгги тадқиқотлар илгари инсониятга маълум бўлмаган бир нечта фактларни тақдим этди. Бу тадқиқотлардан маълум бўлдики, барча жонзотлар ва ҳашаротлар ичида яшаш тарзи инсонларникига энг ўхшаб кетадигани чумолилар экан. Буни чумолиларда учрайдиган қуйидаги ҳолатларда кўришимиз мумкин:\nЧумолилар вафот этган шерикларини инсонлар каби дафн қилишади.\nУларда мураккаб тузулмага эга меҳнат тақсимоти шакилланган, уларнинг алоҳида иш бошқарувчилари, назоратчилари, ўнбошилари ҳамда ишчилари ва бошқалар мавжуд.\nУлар ҳар замонда бир ўзаро гаплашиб олиш учун йиғилиб туришади.\nУларда ўзаро ахборот алмашинишнинг такомиллашган усули мавжуд.\nУларнинг ўз «бозор» лари борки, у ерда нарсалар айирбошлашади.\nУлар узун қишки мавсум учун дон йиғишади, агар дон куртак туга бошласа, улар ўша томирларни қирқиб туришади, гўёки агар қўйиб беришса, дон чириб қолишини билишадигандай. Агар йиғиб қўйган донлари ёмғир туфайли нам тортиб қолса, уларни қуёш нурига олиб чиқиб қўйишади, қуригач, яна қайтариб инларига олиб киришади; намлик таъсирида донлар илдиз отиб, кейинчалик сифати бузилишини улар биладигандай гўё.\n«Уларнинг қоринларидан турли рангдаги шароб чиқар. Унда одамлар учун шифо бордир». (16:69)\nБизга асалнинг шифобаҳш хислатлари кўп экани ва беғализ малҳам эканини фақатгина бугунга келиб аён бўлди. Иккинчи Жаҳон Урушида Совет қўшинлари жароҳатларига асални малҳам қилиб қўйишарди, шунда жароҳатланган жой намлигича сақланар ва ундан бироз чандиқ қоларди, холос. Асал ўта зич модда бўлганлиги сабабли, жароҳат ўрнида замбуруғ ёки бактерияларнинг кўпайиши учун ҳеч қандай шароит қолдирмасди.\nМуайян бир ўсимлик турига нисбатан аллергияси бор кишига ўша ўсимлик асалидан берилса, унда ўша аллергияга қарши иммунитет ҳосил бўлади. Шу билан бирга,\nан роппа-роса 13 аср илгари Қуръондаги бир оят сутнинг нималардан таркиб топганини шунга мувофиқ тарзда тасвирлаб берган.\nЮқоридаги консепсияга тааллуқли бўлган Қуръон оятини тушуниш учун ичакларда қандай кимёвий реакциялар содир бўлиши, бу орқали, озуқадан ҳосил бўлган моддалар, кейинчалик қон айланиш системасига мураккаб йўллар, баъзида моддаларнинг табиатига қараб, жигар орқали ўтиши, каби муҳим нарсаларни билиб олишимиз керак. Қон бу моддаларни тананинг барча органларига етказади, шу жумладан, сут ишлаб чиқарувчи безларга ҳам.\nСодда қилиб айтганда, ичакларда йиғилган муайян моддалар ичак деворидаги ташувчиларга бирикади-да, кейин тананинг турли органларига қон айланиш тизими орқали етказиб берилади.\nҚуръоннинг қуйидаги оятини тушуниш учун ҳозиргина айтиб ўтилган физиологик консепцияни ёдда тутишимиз лозим:\n«Чорва ҳайвонларида ҳам сиз учун, албатта, ибрат бордир. Биз сизларни уларнинг қорнидан, гўнг ва қон орасидан ичувчилар (томоғи)дан осон ўтувчи соф сут ила суғорамиз». (Қуръон 16:66)\n«Албатта, сиз учун чорва ҳайвонларида ибрат бордир. Биз сизни уларнинг қоринларидаги нарса ила суғорурмиз ва сиз учун уларда кўпгина манфаатлар бор ва улардан ерсизлар». (Қуръон 23:21)\nЧорва ҳайвонларида сутнинг қандай ҳосил бўлиши борасидаги 1400 йил илгари айтилган Қуръоний таъриф яқин ўтмишда физиология фанига маълум бўлган кашфиётлар билан нақадар ўхшаш?!\nМУСУЛМОНЛАР ЖАВОБ АХТАРУРЛАР\nЯманлик олим Шайх Абдул Мажид бошчилигидаги бир гуруҳ мусулмон олимлари эмбриологияга оид ҳамда Қуръон ва Саҳиҳ Ҳадисларда келган бир қатор илмий маълумотларни йиғишиб, уларни инглиз тилига таржима қилишди. Ундан сўнг эса Қуръоний кўрсатмага амал қилишди:\n«Агар билмайдиган бўлсангиз, зикр аҳлларидан сўрангиз». (Қуръон 16:43 ва 21:7)\nҚуръон ва Саҳиҳ Ҳадисларда келган эмбриологияга оид барча хабарлар йиғилиб инглизчага ўгирилгач, Эмбриология Фанлари Профессори ва Канададаги Торонто Университетининг Анатомия Бўлими раҳбари профессор Кеит Муурга тақдим этилди. У ҳозирги кунда Эмбриология соҳасида энг эътиборли шахслардан ҳисобланади.\nУнга тақдим этилган маълумотлар ҳақида ўз фикрини билдиришини сўрашганда, уни яхшилаб ўрганиб, таҳлил қилиб чиққач, Доктор Муур, Қуръон ва Саҳиҳ Ҳадисларда келтирилган эмбриологияга оид хабарларнинг асосий қисми шу соҳага тегишли бўлган сўнгги кашфиётлар билан тўла-тўкис мувофиқ ҳолда экани ва ўртада ҳеч қандай қарама-қаршиликлар йўқ эканини таъкидлайди. Шу билан бирга, у баъзи бир оятларнинг илмий жиҳатдан қанчалик асосли экани ҳақида фикр билдира олмаслиги, яъни уларни асосли ёки асоссиз, деб айта олмаслиги, зеро бу хабарлар унинг ўзига ҳали маълум бўлмаган нарсалар эканини қўшимча қилади. Шунингдек, бундай хабарлар эмбриологияга оид замонавий қўлёзмалару изланишларда ҳам ўрганилмаган экан.\nШундай оятлардан бири қуйидагича:\n«Яратган Роббинг номи билан ўқи. У инсонни алақдан яратди». (Қуръон 96:1-2)\nАрабча алақ сўзи, қотган қон, қуюқ қон деган маънодан ташқари, осилиб турмоқ, чирмашиб олмоқ маъносини ҳам билдиради, худди зулукнинг чирмашиши каби.\nДоктор Кеит Муурнинг эмбрион дастлабки босқичларда зулуксимон шаклда бўлишидан хабари йўқ экан. Буни текшириб кўриш мақсадида у эмбрионнинг бошланғич пайтдаги ҳолатини ўта кучли микроскоп остида ўрганиб чиқади ва кузатган нарсасини зулукнинг фотосуратлари билан солиштириб кўради, ва бу иккисининг бир-бирига нақадар ўхшаш эканидан ҳайратда қолади!\nБаҳонада у Қуръонда келган эмбриология оид хабарлардан илгари билмаган нарсаларини билиб, ўз билимини ошириб олади.\nДоктор Кеит Муур Қуръон ва Ҳадисларда келган эмбриологияга оид маълумотлар бўйича саксонга яқин саволга жавоб берар экан, бу маълумотлар эмбриология соҳасидаги сўнгги кашфиётлар билан тамоман мувофиқ келишини таъкидлайди. У айтган эдики: «Агар менга ушбу саволлар ўттиз йил илгари берилганида, илмий маълумотлар камлигидан уларнинг ярмига ҳам жавоб бера олмаган бўлардим».\n1981 йилда Саудия Арабистонининг Даммам шаҳрида ўтказилган Еттинчи Тиббиёт Анжуманида Доктор Муур қуйидагиларни айтганди: «Инсоннинг ривожланиш жараёни ҳақида Қуръонда келган хабарларга ойдинлик киритишга ўз ҳиссамни қўшганимдан бағоят хурсандман. Эндиликда, бу хабарлар Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га Худо (Аллоҳ)дан келганига шубҳа қилмайман, чунки бу билимларнинг барчаси бир неча асрлардан кейингина инсонлар томонидан кашф этилди. Шу нарса мен учун Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Аллоҳнинг Расули эканига далил сифатида етарлидир».\nАввалроқ Доcтор Кеит Муур «Инсоннинг Ривожланиши» номли китоб ёзган эди. Қуръондан ўрганган янги маълумотларни ҳам унга киритиб, 1982 йилда китобнинг 3-нашрини тайёрлайди. Ушбу китоб ягона муаллиф томонидан ёзилган энг яхши тиббиёт асари мукофотини қўлга киритган. Бу китоб дунёдаги асосий тилларнинг кўпларига таржима қилинган ва тиббиёт билим юртларида биринчи курсда эмбриология фанидан асосий дарслик сифатида фойдаланиб келинади.\nАҚШнинг Ҳюстон шаҳрида жойлашган Бейлор Тиббиёт Коллежининг Акушерлик ва Гинекология Бўлими раҳбари Доктор Жо Ли Симпсон қуйидагиларни эътироф этади: «… бу ҳадислар, Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг сўзлари, у яшаган давр (7 асрни назарда тутмоқда) илмига доир билимларга асосланган, дейиш тўғри бўлмайди. Бундан нафақат генетика ва дин (Ислом назарда тутилмоқда) ўртасида ҳеч қандай қарама-қаршилик йўқлиги келиб чиқади, балки дин (Ислом) турли анъанавий илмий қарашларга илоҳий кўрсатмаларнинг қўшилиши билан, илм-фанни ҳам тўғри йўлга бошлай олиши ҳам аён бўлади… Қуръонда баъзи хабарлар келганки, улар асрлар ўтиб исботланмоқда, буларни бари Қуръон Худо томонидан юборилган эканининг тасдиғидир».\nУМУРТҚА ВА ҚОВУРҒА ОРАСИДАН ЧИҚУВЧИ ТОМЧИ СУВ\n«Инсон нимадан яралганига назар солсин. У отилиб чиқувчи сувдан яратилгандир. У (сув) сулб (умуртқа) ва тароиб (кўкрак суяги) орасидан чиқадир». (Қуръон 86:5-7)\nЭмбрионал ривожланиш босқичларида, эркак ва аёл жинсий органлари, яъни мояк ҳамда тухумдоннинг ривожланиш жараёни буйрак ёнида умуртқа поғонаси ва 11-12 қовурғалар орасидан бошланади. Кейинчалик улар ривожланишда давом этади; аёллар тухумдони тос суягига келиб тўхтаса, эркаклар мояги эса то эмбрион туғилгунича, чот орқали ўтиб мояк халтаси ҳосил бўлгунича давом этади. Ҳаттоки киши балоғатга етиб, унинг жинсий органлари шакллангач ҳам, ушбу органлар нерв ҳамда қон таъминотини, умуртқа поғонаси ва қовуғалар орасида жойлашган, Қорин Аортасидан олади. Лимфа суюқлиги ҳамда веноз қон ҳам ҳудди шу жойга қайтади.\nНУТФА – СУЮҚЛИКНИНГ ЛАҲЗАДАГИ МИҚДОРИ\nҚуръони Карим камида ўн бир ўрнида, одам боласи нутфадан, яъни бир лаҳзалик суюқлик миқдори ёки пиёладан сувини тўкиб юборгач, қуйқаси сизиб чиқадиган миқдордаги суюқликдан яратилганини эслатиб ўтади. Бу Қуръоннинг бир неча ўринларида келтирилган, масалан, 22:5 ва 23:13\nЯқинда илмга маълум бўлишича, тухум ҳужайрасини урчитиш учун уч миллион дона уруғ ҳужайра – сперматозоиддан биттаси етарли экан. Бошқача айтганда, чиқарилган сперматозоидларнинг 0,00003 % миқдори урчитиш учун етарли экан.\nСУЛААЛА – СУЮҚЛИКНИНГ АФЗАЛ ҚИСМИ\n«Сўнгра унинг наслини ҳақир бир сувдан ажраб чиқадиган қилди». (Қуръон 32:8)\nАрабча сулаала сўзи бутуннинг энг яхши, афзал қисми деган маънони билдиради. Бизга маълум бўлдики, тухум ҳужайрани урчитиш учун миллионлаб сперматозоидлар ичидан бир донаси кифоя қиларкан. Ўша бир дона сперматозоид Қуръонда сулаала деб аталмоқда. Яна биламизки, аёл кишидаги ўн минглаб тухум ҳужайралардан атиги биттаси уруғланади. Ўн минглаб тухум ҳужайралар ичидаги ўша бир донаси ҳам Қуръонда сулаала деб аталади. Бу ҳам чиқарилувчи суюқликнинг яхши қисми деган маънода келмоқда. Бу ердаги суюқлик эркакда ҳам аёлда ҳам мавжуд бўлган, гаметалардан иборат герминал суюқликларга тааллуқлидир. Тухум ҳужайра ҳам, уруғ ҳужайра ҳам уруғланиш жараёнида ўз ўринларидан оҳиста чиқарилади.\nНУТФАТУН АМШААЖ – АРАЛАШ СУЮҚЛИК\n«Албатта, Биз инсонни аралаш нутфадан яратдик». (Қуръон 76:2)\nНутфатун амшааж сўзи ўзбекчада аралаш суюқлик деган маънони билдиради. Баъзи муфассирларга кўра, аралаш суюқликдан назарда тутилган нарса эркак ва аёлнинг суюқликларидир. Эркак ва аёл гаметалари аралашгач зигота деб аталади, зигота ҳам нутфа ҳисобланади. Аралаш суюқлик деганда, турли секретсия безлари секретларидан ташкил топган – сперма суюқлигини ҳам тушуниш мумкин.\nШунинг учун ҳам аралаш суюқликларнинг лаҳзалик миқдори ҳисобланган нутфатун амшааж эркак ва аёл гаметалари (жинсий ҳужайралари) ҳамда улар атрофидаги суюқликлар қоришмасидан иборатдир.\nҲомиланинг жинси қандай бўлиши аёлнинг тухум ҳужайраси эмас, балки эркакнинг уруғи – сперманинг табиатига боғлиқ. Бола, хоҳ қиз бўлсин, хоҳ ўғил бўлсин − жинси қандай бўлиши 23-хромосомалар ХХ ёки ХИ бўлишига мос равишда боғлиқ.\nУмуман олганда, уруғланиш пайтидаёқ эмбрионнинг жинси белгиланиб бўлади, қайси жинсда бўлиши эса тухум ҳужайрани уруғлантирувчи сперманинг жинсий хромосомаси турига боғлиқ. Агар бу «Х» сперма бўлса, ҳомила қиз бўлади, агар «И» сперма бўлса, ҳомила ўғил бола бўлади.\n«Албатта, икки жуфтни; эркак ва аёлни яратган ҳам Ўзи. Нутфадан, оқиб тушганда». (Қуръон 53:45-46)\nНутфа сўзи суюқликнинг бир лаҳзалик миқдори деган маънони билдирса, тумнаа сўзи оқиб чиқмоқ – эякулятсия бўлмоқ ёки экмоқ маъносини билдиради.\nШунинг учун ҳам нутфа, асосан, сперма маъносини билдиради, чунки сперма оқиб чиқади.\n«У манийдан оққан нутфа бўлмаганмиди? Сўнг алақа бўлди. Бас бекаму-кўст этиб яратди. Бас ундан жуфтни − эркак ва аёлни яратди». (Қуръон 75:37-39)\nБу ерда ҳам, ҳомиланинг қайси жинсда бўлиши эркакнинг спермасидан чиқувчи томчи сув (нутфатун мин маниййин) га боғлиқлиги яна бир бор таъкидланмоқда.\nБаъзи бир қайноналар, одатда ўғил неваралар кўргиси келади ва агар бола ўғил бўлмаса, келинларини айблашади. Қанийди, ҳомиланинг жинсини белгиловчи омил аёлларнинг тухум ҳужайралари эмас, балки эркакларнинг уруғ ҳужайраси эканини улар ҳам билишса! Шунда биронтасини айблаш керак бўлса, аввало, ўз ўғилларини айблаган бўлардилар, зеро Қуръон ҳам, илм ҳам боланинг жинси қандай бўлишига эркакнинг манийси жавобгар эканини кўрсатмоқда.\nҲОМИЛАНИНГ УЧ ҚАВАТ ЗУЛМАТ ПАРДАСИ ИЛА ТЎСИЛГАНИ\n«У сизни оналарингиз қорнида уч зулмат ичида, бир яратишдан кейин яна бошқа яратишга ўтказиб, аста яратадир». (Қуръон 39:6)\nПрофессор Кеит Муурга кўра, Қуръондаги ушбу уч қават парда қуйидагилардир:\nОнанинг қорин пардаси\nҲОМИЛАНИНГ РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ\n«Қасамки, батаҳқиқ, инсонни лой сулоласидан яратдик. Сўнгра уни мустаҳкам қароргоҳда нутфа қилдик. Сўнгра нутфадан алақа яратдик, алақадан чайналган гўшт яратдик, чайналган парча гўштдан суяк яратдик, бас, суякка гўшт қопладик, сўнгра уни бошқа бир жонзот этиб пайдо қилдик. Бас, яратгувчиларнинг энг яхшиси Аллоҳ баракотли ва буюкдир». (Қуръон 23:12-14)\nЮқоридаги оятда Аллоҳ инсоннинг бир томчи сувдан яратилиб, мустаҳкам қароргоҳ (қараарин макийн) га жойлаштирилганини таъкидламоқда. Бачадон орқа тарафдан умуртқа суяклари билан мустаҳкам ҳимояланган, умуртқани эса орқа мушаклар тутиб туради. Шу билан бирга, эмбрион амниотик суюқлиги бўлган эмбрион халтаси билан ҳам ўралган, ҳимояланган. Хуллас, эмбрионнинг яхшигина ҳимояланган бошпанаси бор.\nУшбу бир томчи сув кейинроқ алақага, яъни ёпишиб оладиган нарсага ўзгаради. Бу зулукка ўхшаш нарсага ҳам ишлатилади. Ҳар икки маънонинг ҳам тўғри экани илмий жиҳатдан асосланган, зеро дастлабки босқичларда эмбрион бачадон деворига ёпишиб, чирмашиб олади ҳамда зулуксимон кўринишга эга бўлади. Унинг феъли ҳам қон сўрувчи зулукка ўхшайди, ўзига керакли қон таъминотини йўлдош орқали онасидан олади.\nАлақа сўзининг учинчи маъноси қотган қон, лахта қон деган маънони билдиради. Алақа бу босқичда, яъни ҳомиланинг 3-4 ҳафталарида қон томирлари ёпилиши натижасида қон қотиб қолади. Шундай қилиб, эмбрион зулуксимон шаклга ўтиш билан бирга, қотган қонга ҳам ўхшаб қолади. Қуръонда келтириб қўйилган тайёр илмни кўринг-у, қуйида келтириладиган, инсониятнинг қийинчиликлар билан эришган илмий хулосаларини кўринг:\n1677 йилда Ҳамм ва Ливенҳоик исмли олимлар биринчи бўлиб, инсоннинг сперма ҳужайраси – сперматазоани микроскоп остида кузатишга муваффақ бўлишди. Улар сперма ҳужайраси инсоннинг кичрайтирилган шаклига ўхшаган нарса бўлиб, кейин у янги туғилган чақалоқ кўринишига келгунича бачадонда катта бўлиб боради, деб ҳисобланарди. Бунга перфоратсия назарияси номи берилган эди. Кейинчалик, тухум ҳужайраси уруғ ҳужайраси (сперма) дан каттароқ экани маълум бўлди ва Де Граф каби бир қатор олимлар эмбрион кичрайтирилган кўринишда тухум ҳужайрада мавжуд бўлган ва ундан шаклланган, деган фикрда бўлишган. Вақт ўтиши билан, 18-асрга келиб, Мопертю ота-она меросхўри назариясини илгари сурди.\nАлақа кейинчалик мудға ҳолига ўтади, бу сўз «чайналган нарса (тишлангани кўриниб турган)» ҳамда оғизга сиғадиган сақич каби кичик ва ёпишқоқ нарса, деган маъноларни билдиради. Ушбу таърифларнинг ҳар иккиси ҳам илмий жиҳатдан тўғри. Профессор Кеит Муур гипс моддасидан керакли ўлчамда бир бўлак олиб, эмбрионнинг дастлабки босқичдаги кўриниши ҳолига келтиргач, ундан мудға ҳосил қилиш учун тишлари орасига қўйиб чайнаб кўради. Сўнг буни эмбрионнинг дастлабки босқичлардаги фотосуратлари билан солиштириб кўради. Ундаги тиш излари, кейинчалик умуртқа поғонаси шаклланишида асос бўладиган «сомит» (сомит) га ўхшаркан.\nУшбу мудға кейинчалик суякларга (изаам) айланади. Бу суякларга эса гўшт ёки мушаклар (лаҳм) қопланади. Кейин Аллоҳ уни бошқа жонзот этиб яратади.\nАҚШдаги етакчи олимлардан ҳисобланган, Томас Жефферсон Университети қошидаги Дениел Институти директори ҳамда Анатомия Бўлими раҳбари Профессор Маршалл Жонсондан Қуръондаги эмбриологияга оид оятлар ҳақидаги фикри сўралган эди. У, аввало, Қуръондаг эмбриология ҳақидаги бу оятлар тасодиф бўлиши мумкин эмаслигини таъкидлайди. Балким Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) нинг кучли микроскопи бўлгандир. Қуръон 1400 йил илгари нозил бўлгани ва микроскоплар Пайғамбар Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) даврларидан бир неча асрлар ўтиб пайдо бўлгани эслатилганида, Профессор Жонсон табассум қилган ҳолда, биринчи ясалган микроскоплар нарсаларни атиги 10 марта катталаштира олгани бу эса тиниқ кўриниш бера олмаслигини тан олади.\nКейинроқ у айтади: «Менимча, Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ўқиган Қуръон илоҳий экани ҳақидаги тушунчанинг ҳеч қандай ғалати жойи йўқ»\nДоктор Кеит Муурга кўра, эмбрионнинг ривожланиш босқичлари борасидаги замонавий илм белгилаган классификация ўзлаштириш ва тушуниб кетиш учун осон эмас, чунки унда босқичлар рақамли кўринишда, яъни 1-босқич, 2-босқич, ваҳоказо. Бошқа тарафдан, Қуръондаги тақсимотлар эса эмбрионнинг ривожланиш жараёнида кузатиладиган, бир-биридан фарқли ҳамда ажратиб олиш осон бўлган ҳар хил шаклларга асосланади. Булар ҳомиладорликдаги турли босқичларга асосланган бўлиб, бизга бу борада тўлиқ ва амалий аҳамиятга эга бўлган илмий маълумотларни беради.\nИнсоннинг ривожланишидаги эмбриологик босқичлар қуйидаги оятда ҳам тасвирланган:\n«У манийдан оққан нутфа бўлмаганмиди? Сўнг алақа бўлди. Бас, бекаму-кўст этиб яратди. Бас, ундан жуфтни − эркак ва аёлни яратди». (Қуръон 75:37-39)\n«У сени тўла-тўкис ва мўътадил қилиб яратган Зотдир. Ўзи хоҳлаган суратда сени таркиб қилди». (Қуръон 82:7-8)\nЭШИТИШ ВА КЎРИШ ҚОБИЛИЯТИ\nИнсон эмбрионининг ривожланиш жараёнида биринчи шаклланадиган қобилияти – бу эшитишдир. Ҳомила 24 ҳафталик бўлганидан сўнг эшита бошлайди. Ундан кейин кўриш қобилияти шаклланади, 28 ҳафталик ҳомилада кўз тўрпардаси ёруғликка таъсирлана бошлайди.\nҚуръон буни қуйидагича ифодалайди:\n«У сизларга қулоқ, кўзлар ва диллар пайдо қилди». (Қуръон 32:9)\n«Албатта, Биз инсонни аралаш нутфадан яратдик. Синаш учун, бас, уни эшитадиган, кўрадиган қилдик». (Қуръон 76:2)\n«У Зот − сизга қулоқни, кўзлару қалбларни пайдо қилган Зот. Нақадар оз шукр қилурсиз!» (Қуръон 23:78)\nЮқоридаги оятларнинг барчасида эшитиш кўришдан олдин келмоқда. Шундай қилиб, Қуръоний таърифлар замонамиз эмбриологик кашфиётлари билан шомил суратда мос келмоқда.\n«(Кофир) Инсон Бизни, унинг суякларини жамлай олмас, деб ўйларми? Ҳа, Биз унинг бармоқ учларини ҳам асл ҳолига келтиришга қодирмиз». (Қуръон 75:3)\nИймон келтирмаган кишиларнинг даъво қилишларича, вафот этган кишиларнинг суяклари емирилиб тупроққа қоришиб кетган бир ҳолда, қандай қилиб қайта тириладилар-у, қиёмат кунида қандай қилиб ҳар бири кишини таниб олиш мумкин бўлади? Барча нарсага қодир Аллоҳ бунга жавобан, нафақат суякларимизни йиғишга қодир эканини, балки бармоқларимиз учларигача қайта тиклашга ҳам қудрати етишини билдирмоқда.\nТЕРИДАГИ ОҒРИҚНИ СЕЗИШ РЕЦЕПТОРЛАРИ\nОғриқ ва ҳис қилиш сезгилари фақатгина мияга боғлиқ деб ҳисоблаб келинар эди. Сўнгги кашфиётлар эса терида ҳам оғриқ рецепторлари бор эканини тасдиқламоқдаки, киши уларсиз оғриқни сезмас экан.\nШифокор куйишдан жабрланган беморни текшираётганида, куйиш даражасини аниқлаш учун игнасимон нарсани санчиб кўради. Агар бемор оғриқни сезса, шифокор хурсанд, чунки бу нарса куйиш терининг юза қисмида эканини ва оғриқ рецепторлари ҳали зарарланмаганини кўрсатади. Мабодо бемор ҳеч қандай оғриқни сезмаса, бу куйиш терининг ичига ҳам ўтганини ва ундаги оғриқ рецепторлари ўлганини билдиради.\nҚуйидаги оятда Қуръон терида оғриқ рецепторлари борлигини очиқ-ойдин кўрсатади:\n«Оятларимизга куфр келтирганларни, албатта, дўзахга киритамиз. Қачонки, терилари етиб пишганда, азобни тортишлари учун бошқа тери алмаштирамиз. Албатта, Аллоҳ азиз ва ҳаким Зотдир». (Қуръон 4:56)\nТаиланддаги Чианг Маи Университети Анатомия Бўлими Раҳбари Профессор Тагатат Тежасен оғриқ рецепторларини ўрганишга узоқ вақт сарф этди. Қуръонда бу илмий факт бундан 1400 йил илгари айтиб қўйилганига дастлаб ишона олмади. Кейинроқ, у Қуръондаги ушбу оятнинг таржимаси билан танишгач, ундаги илмий дақиқликни кўриб жуда таъсирланди. Саудия Арабистонининг Риёд шаҳрида Қуръон ва Суннатдаги илмий мўъжизалар мавзусида бўлиб ўтган 8-Тиббиёт Анжуманида у қуйидагини фахр билан эълон қилди:\n«Аллоҳдан ўзга Илоҳ йўқ ва Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Унинг Пайғамбаридир».\nҚуръонда келган илмий фактларни тасодифга йўйиш соғлом ақлга тўғри келмайди ва ҳақиқий илмий ёндашувга зид бўлади.\n«Албатта, осмонлару ернинг яратилишида ва кеча-кундузнинг алмашинишида ақл эгалари учун белгилар бор».(Қуръон 3:190)\nШуларнининг барчасини ҳисобга олиб бўлса-да айтамиз, Қуръон илмга бағишланган эмас, балки оятлар – белгилар, ишоралар, мўъжизалар, аломатлар китобидир. Ушбу оятлар инсонни ердаги ҳаётидан мақсадни англашга ва табиат билан уйғунликда яшашга чорлайди. Қуръон, ҳақиқатда ҳам, бутун оламларнинг Яратгувчиси ва Роббиси – Аллоҳдан келган илоҳий кўрсатмалар мажмуидир. У барча пайғамбарлар, Одам, Мусо, Исо ва Муҳаммад (алайҳимуссалом) ларнинг умумий йўли, яъни Аллоҳнинг биру бор Илоҳ эканига асосланган таълимотни олиб келган.\n«Қуръон ва замонавий илм» мавзусида қанча-қанча жилдлаб китоблар ёзиб бўлинган, ёзилмоқда ва тадқиқотлар олиб ҳам борилмоқда. Аллоҳ насиб этса, ушбу уринишимиз кишиларни барча нарсага қодир бўлган Аллоҳнинг сўзига янада яқинлаштирар деган умиддамиз. Ушбу китобчада Қуръонда келган илмга оид хабарларнинг озгина қисмигагина тўхталиб ўтдим, холос. Мавзуни тўла-тўкис ёритиб бердим, деб айта олмайман.\nҚуръонда шахс учун ҳам, жамият учун ҳам ҳаёт тарзи борасида шомил кўрсатмалар мавжуд. Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки, Қуръоний таълимот кишилар ихтиро қилган ҳар қанақанги «изм»лардан холидир, улардан олийдир. Яратувчининг Ўзи кўрсатиб берган тўғри йўлдан афзалроғини ким ҳам кўрсата оларди?\nУшбу камтарона ишимизни Аллоҳ даргоҳида қабул қилишини сўрайман ҳамда Ўзининг марҳамати ва ҳидоятини бизларга насиб этишини дуо қилиб қоламан, омин.


Бош сахифа > Фаолият > Маданий-маърифий ва спорт ишлари > ИЧАН ҚАЛЪАГА САЁҲАТ\nИЧАН ҚАЛЪАГА САЁҲАТ\n30.06.2021. Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерациясининг Хоразм вилоят кенгаши томонидан Ёшлар куни муносабати билан “Янги Ўзбекистон ёшлари! Юрт тараққиёти йўлида бирлашайлик!” шиори остида қатор тадбирлар ташкил қилинди. Хусусан, турли тармоқлар тизимидаги корхона, ташкилот ва муассасаларда фаолият кўрсатаётган, илғор, ташаббускор ёшлардан бир гуруҳининг Хива шаҳри бўйлаб саёҳати уюштирилди.\nСаёҳат давомида ёшлар Ичан қалъадаги музейлар, ноёб экспонатлар билан танишдилар. Жумладан, Муҳаммад Аминхон мадарасаси ҳақидаги ҳикоя кўпчиликда катта қизиқиш уйғотди.\n– Ичан қалъани айланар эканмиз Хива шаҳрида 64 та мадраса мавжуд бўлиб, шулар ичида энг йириги ва чиройлиси Хива хони Муҳаммад Аминхон томонидан қурдирилган мадраса эканлиги, мазкур 2 қаватли мадраса пишиқ ғиштдан қурилган бўлиб, деворларининг қалинлиги 1,5 метрга етиши, тарихий маълумотларга асосан 130 ҳужрадан иборат бўлган ушбу масканда бир вақтнинг ўзида 260 нафар талаба таҳсил олгани тўғрисида батафсил маълумотларга эга бўлдик, – деди Урганч шахридаги 11-сонли мактабнинг ёшлар етакчиси Дилфуза Яқубова. – Гарчи бу ерга бир неча бор ташриф буюрган бўлсак-да, ҳар сафар янги таассуротларга эга бўламиз. Бу сафар ҳам Ичан қалъа ҳақида кўплаб янги маълумотларга эга бўлдик.\nСаёҳатдан сўнг Хивадаги қадимий иморатлардан бири – Қибла тоза боғ мажмуасида бир пиёла чой устида ёшларнинг самимий мулоқоти давом этди. Турли соҳаларда меҳнат қилаётган ёшлар ўз таассуротларини ўртоқлашиш баробарида, кейинги йилларда мамлакатимизда ёшларга яратилаётгани кенг имкониятлардан самарали фойдаланган ҳолда ўзлари фаолият олиб бораётган соҳалар ривожига муносиб ҳисса қўшиш борасидаги режаларини ҳам муҳокама қилдилар.\nЎзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Хоразм вилоят кенгаши раисининг ёшлар масалалари бўйича маслаҳатчиси


«Супер контракт»дагилар учун ўқиш қачон бошланади? » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n09 окт, 18:58 11 918 Жамият\n2017 йил 20 июнь куни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Олий таълим муассасаларига қабул қилиш, талабалар ўқишини кўчириш, қайта тиклаш ва ўқишдан четлаштириш тартиби тўғрисидаги низомларни тасдиқлаш ҳақида»ги 393-сонли қарори қабул қилинганди.\nУнга кўра, абитуриентларни тўлов-контракт бўйича белгиланган квотадан ташқари қўшимча равишда ўқишга қабул қилиш тартибига ойдинлик киритилган. Соддароқ қилиб айтганда, «супер контракт» амалиётини жорий этиш жараёни қарор бандлари билан аниқ ифодалаб берилган.\n2017/18 йилги давлат қабул имтиҳонларида етарли балл тўплай олмай, талабаликка тавсия этилмаган абитуриентлар оширилган ставка бўйича контракт-тўлов суммасини тўлашга рози бўлса, ўқиш истагини билдирган олийгоҳ ҳузурида ташкил этилган Қабул комиссияга мурожаат этиб, ёзма ариза киритиши сўралади. Эслатиб ўтамиз, ариза топшириш муддати эртага, 10 октябрь куни якунига етади.\nҚўшимча қабулни амалга ошириш таклифлари олий таълим муассасалари томонидан бўйсунуви бўйича вазирлик ва идоралар билан келишилган ҳолда 15 октябрга қадар Давлат комиссиясига киритилади ҳамда белгиланган санадан сўнг қўшимча қабул бўйича натижалар эълон қилинади.\nОлий ва ўрта-махсус таълим вазирлиги ахборот хизматининг Kun.uz нашрига маълум қилишича, оширилган ставка контракт-тўлови бўйича ўқишга қабул қилинган талабалар рўйхати жорий йилнинг 30 октябрь куни эълон қилинади ва шундан бошлаб ўқишни тўлақонли бошлаши мумкин.\nОлий таълим муассасаларида ўқиш учун тўлов-контракт миқдори ўзгаришсиз қолди 29 июн, 14:17\nАбитуриентлар диққатига! Қўшимча контракт нархлари тасдиқланди 22 июн, 18:07\nҚабул бошланмоқда! Абитуриентлар диққатига: ўзгаришлар бисёр 13 июн, 23:36\n68 балл тўплаб, талаба бўлиш мумкин...ми? 24 май, 15:58\nКонтрактни бюджетга ўтказиш мумкинми? 29 авг, 23:34\n2016/2017 ўқув йилида 57907 нафар абитуриент талабаликка қабул қилинади 27 май, 23:55


Таваккул | Muslimaat.uz\nBy Muslimaat.uz on\t Fevral 25, 2019 Руҳий тарбия\nФарзандлари билан ёлғиз қолган она ҳам уй-рўзғор ишлари, ҳам тириклик ташвиши, ҳам фарзанд тарбияси билан андармон бўлиб, вақт оқар сувдек ўтганини сезмайди ҳатто. Айниқса, илм йўлида бўлса… Барига улгуриш учун режаларини юрган йўлида тузади: бомдодгача дарс, намоз вақти, болаларни намозга уйғотиш, нонуштагача таълим-тарбияси билан шуғулланиш, мактаб-боғчага жўнатиш… Баридан фориғ бўлгач эса, ўзи севган илм масканига қанот боғлаб учиш ва ҳоказо. Ҳар кун деярли бир хил бошланади.\nفإن تولوا فقل حسبي الله… فإن تولوا فقل حسبي الله…\n– Тўртта “7”…\nТерминалнинг узун шиғиллаши юрагининг шувиллаши билан ҳамоҳанг бўлиб кетди. Сотувчи пластик билан бирга ҳисобни аниқлаш чекини узатди. Оxирги умиди… секингина бир парча қоғозга қаради-ю, тиззалари бўшашиб, ерга йиқилгудек бўлди. Йўқ-йўқ, мадорсизликдан эмас, умидсизликдан ҳам эмас! Балки қалбидаги Аллоҳга бўлган ишонч яна бир карра исботини топганидан, таваккули Аллоҳдан мукофот бўлиб қайтганидан… Ўша бир парча қоғоз унинг ишончи, умиди, дуолари бўш қайтмаганини акс эттириб турарди! Қанийди, атрофида ҳеч ким бўлмаса-ю, саждага йиқилиб, тўйиб-тўйиб йиғласа, Аллоҳга қодир бўлганича шукр айласа… Аллоҳ Ўз қудратини кўрсатган эди. Ўша парча қоғозда мана бу ёзув бор эди: “500.000”!


21.06.21 13:26\tmsk\nКим Жин Юнг. news.kbs.co.kr сайти фотосурати\nТошкентда Жанубий Корея фуқароси, «Taekwondo WTF» Ассоциацияси мураббийи олинган тан жароҳатларидан вафот этди, деб хабар беради Тошкент шаҳар ИИББ матбуот хизмати.\n«2021 йил 15 июнь куни тахминан соат 04.00 да Чилонзор туманида 44 ёшли Жанубий Корея фуқароси К.Д. маст ҳолатда бўла туриб, келишмовчилик вақтида таниши Жанубий Корея фуқароси “Taekwondo WTF” Ассоциацияси мураббийи бўлган 39 ёшли К.Ж.Ю.га пичоқ билан зарба бериб, унга оғир тан жароҳатлари етказган», — дейилади хабарда.\nЖабрланувчи шифохонага ётқизилган, лекин кўрсатилган тиббий ёрдамга қарамасдан кейинги кун ҳаётдан кўз юмган. Айбдор кимса қўлга олинган. Унга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 104 моддаси 3-қисми «Д» банди билан жиноят иши қўзғатилган.\nЖанубий Корея матбуоти мазкур ҳодиса тўғрисида бундан бир неча кун аввал ёзган. Хабарларда ҳалок бўлган одамнинг Ким Жин Юнг экани ва унинг тхэквандо бўйича Ўзбекистон термасининг мураббийи экани таъкидланган. Жиноят у яшаб турган уйда содир бўлган, жиноятчи қочиб, беркинишга уринади, лекин қўшни туманда қўлга олинади. Хабарда мураббийнинг касбий маҳорати, ўзбек тхэквондочиларининг бўлажак Токио олимпияда ўйинларига тўртта йўлланмани қўлга киритгани айтилади.\nЎзбекистон Тхэквондо (WT) ассоциацияси сайтида Ким Жин Юнг «бош мураббий», «хориж мураббийи» ва «хориж мутахассиси» сифатида қайд этилган.


GM UZBEKISTAN ВА “ЎЗАГРОСУҒУРТА” ҲАМКОРЛИГИДАГИ АКЦИЯНИНГ ИЛК ҲАФТАСИДА 400 ДАН ОРТИҚ АВТОМОБИЛЬ СОТИЛДИ\n14 февраль куни GM Uzbekistan АЖ “Ўзагросуғурта” билан ҳамкорликда Malibu ва Tracker автомобилларини харид қилиш истагида бўлган мижозларга ушбу автомобилларни муддатли тўлов орқали сотиб олиш бўйича янги хизматни таклиф қилганди.\nМижозларга қўшимча қулайлик яратиш мақсадида жорий этилган мазкур акциянинг илк ҳафтасида 400 дан ортиқ Malibu (172) ва Tracker (287) автомобиллари сотилди.\nЯнги хизмат шартларига кўра, харидор Lacetti автомобилининг пулига (128 млн сўм) Chevrolet Tracker, Tracker автомобили пулига эса (215 млн сўм) Malibu автомобилини харид қилиши мумкин. Автомобилнинг қолган суммаси эса 12 ой давомида фоизсиз бўлиб тўланади.\nШартнома тузилган вақтда “Ўзагросуғурта” мутахассислари ўша жойнинг ўзида муддатли тўловга берилаётган сумманинг 3% миқдорида молиявий хатардан, шунингдек муддатли тўлов суммасининг гаров қийматидан 1% миқдорда суғурта полисини расмийлаштиради ҳамда автомобиль учун тўлиқ тўлов амалга оширилмагунига қадар дилерда гаровда бўлади. Ойлик тўловлар шартнома тузилган санадан кейинги ойнинг ҳар 15 санасигача амалга оширилиши лозим.\nШошилинг, акция 1 мартга қадар амал қилади. Акция бўйича ажратилган автомобиллар сони чегараланган.\nБиз билан эканлигингиздан мамнунмиз!\nNURAFSHON AVTOCENTR юздан зиёд автокредитлар берди\n2019 йил май ойидан бошлаб NURAFSHON AVTOCENTR томонидан 100дан зиёд автокредитлар берилди. Кредитга берилган атвомобиллар ичида энг оммабопи Nexia 3 модели бўлди.