1-зал. ГЕОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР ТАРИХИ ВА ЕРДА ҲАЁТНИНГ РИВОЖЛАНИШИ — Ўзбекистон Давлат Табиат Музейи\n1-зал. ГЕОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР ТАРИХИ ВА ЕРДА ҲАЁТНИНГ РИВОЖЛАНИШИ\n17 марта, 2019 Jahongir Ekspozitsiya 0\nРус олими О.Ю.Шмидтнинг илмий назариясига кўра сайёралар қуйидаги жараёнлар натижасида ҳосил бўлган:\nҚуёш-жуда катта космик жисм бўлиб, у тортишиш кучига эга. Қуёш Галактика бўйлаб ҳаракатланаётган пайтда тортишиш кучи натижасида ўз атрофига космик жисмларни йиғиб олади. Қуёш атрофидаги жисмлар бирламчи булутлар дейилади.\nҚуёш ўз ўқи атрофида айланиши натижасида гравитацион куч ҳосил бўлиб, бирламчи булутларни тартибли ҳаракатлантиради. Космик зарралар гравитацион куч таъсирида ҳаракатланиб, бир-бири билан тўқнашади.\nБирламчи булутларнинг космик зарралари бир-бири билан бирлашиб, ядро ҳосил қилади. Ҳозирги пайтда Ер ядросининг диаметри 12000 километрдан ошиқ.\nМатематик олимларнинг фикрлари бўйича агар космик жисм (ядро) нинг диаметри 1 километрдан ошса унинг ўзининг тортишиш кучи ҳосил бўлади ва космик жинслар нафақат ҳаракатланганда, балки тортишиш кучи таъсирида сайёралар шаклланади. Ҳозирги пайтда Ернинг тортишиш кучи натижасида унга ҳар куни 100000 тонна космик жисмлар тушади.\nПланеталар. Қуёш атрофида айланиши. Нептун Қуёш атрофида энг узоқ 64 йилу 280 кунда айланиб чиқади. Меркурийнинг бир йили эса 88 кун ҳисобланади.\nТунги қоронғи осмонга қарасак, бутун осмон бўйлаб чўзилган ёруғ сомон тўкилган йўлни эслатувчи тасмага кўзимиз тушади. Бу нарса галактикамизнинг юлдузлар нисбатан зич жойлашган белбоғ қисми ҳисоблананади.\nЕрнинг сайёра сифатида вужудга келган вақтдан бошлаб то ҳозирги кунгача бўлган тараққиёт даври 5-7 миллиард йил ҳисобланади. Бу давр геологиядан илгариги ва геология даврига бўлинади. Ер ривожланишининг геология босқичи Ер пўстлоғининг юқори қобиғи вужудга келгандан сўнг ўтган даврни ўз ичига олади. Ер пўстлоғи пайдо бўлиши билан ерда ҳаёт пайдо бўла бошлаган. Бу босқич 3,5 миллион йил олдин бошланган.\nА.И.Опарин ҳаётнинг келиб чиқиши ҳақидаги фаразида тирик материяни пайдо бўлиш жараёнини уч босқичга бўлган: Биринчи босқич-углеводородларнинг пайдо бўлиши ва улардан энг оддий органик моддаларнинг келиб чиқиши; иккинчи босқич-мураккаб органик бирикмалар (асосан оқсиллар) ҳосил бўлиши; учинчи босқич мураккаб оқсил тузилмаларни пайо бўлиши.\nЕр пўстлоғи қатламларидаги органик чўкмалар ва тоғ жинслари турлича бўлиши асосида тоғ жинслари алоҳида гуруҳларга ажратилади, уларнинг вужудга келиши учун кетган вақт эра дейилади. Ўз навбатида эралар даврларга бўлинади.\nЕрнинг геологик тарихидаги энг қадимий эра бўлиб 3 миллиард йил давом этган. Бу эрадан қолган энг қадимий тоғ жинслари Жанубий Африкадан топилган. Бу эрада тез-тез вулқонлар отилиб турган. Архей эрасининг охирида ҳаво қобиғи ва дастлабки сув ҳавзалари вужудга кела бошлаган.\nТахминан 2,2 млрд. йил илгари ҳосил бўлган қопламаларни қамраб олган. Улар турли таркибли ва ҳар хил даражада метоморфизмга учраган жинслардан таркиб топган. Гранитлашган жинслар шу даврда пайдо бўлган. Протерозой эрасининг бошларида мавжуд бўлган бир ҳужайрали организмлар, кўк, яшил сув ўтлари ўсган, юқори қатламларда эса ноёб ва сийрак тарқалган умуртқасиз чувалчанг ва медузасимонларнинг қолдиқлари топилган. Ўзбекистонда протерозой қатламлари Ҳисор, Томди, Султон Увайс ва бошқа тоғларда тарқалган. Бу жинсларда кўпгина қазилма бойликлар учрайди.\nПалеозой ёки қадимги эра Кембрий даври (750 млн йил). Бу давр ўз номини Кембрий ётқизиқлари яхши сақланган Британиядаги Уэльс давлатининг эски номи-Кембиядан олган. Даврнинг ўртаси ва охирида Каледон бурмаланиши бошланган. Канада ва Рус платформаларидан бошланиб жануб томонга қадимги Тетис океани чўзилган. Ҳозирги пайтда унинг қолдиқлари Ўрта ер, Қора, Каспий денгизларидир. Унинг жанубий томонида ҳозирги Бразилия, Африка, Мадагаскар, Ҳиндистон, Австралия ерлари юзасини бирлаштирган Гондвана қитъаси жойлашган. Ўсимликлар дунёси бу даврда турли денгиз сув ўтларидан иборат бўлган. Ҳайвонот дунёсида трилобитлар, елкаоёқлар, медузалар, тикантерилилар яшаган.\nОрдовик даври. 60 миллион йил давом этган. Бу даврда Каледон бурмаланиши фазаларидан бири содир бўлиб, бунинг натижасида алоҳида тоғли системалар—Тиёншоннинг Шимолий тизма тоғлари, Шимолий Аппалач тоғлари кўтарилган. Қуруқликда баланд тоғларнинг бўлмаганлиги, катта сув ҳавзалариниг мавжудлиги сабабли илиқ ва нам иқлим ҳукмронлик қилган. Сув ўсимликлари кўпайган. Tрилобит ва археоцит каби умуртқасиз ҳайвонлар яшаган. Шу даврда қалқонли балиқларнинг илк вакили пайдо бўлган.\nСилур даври. 30 миллион йил давом этган. Силурнинг бошларида катта—катта қуруқликлар сув остида қолиб кетади .Чунки шу даврларда ер юзасининг кескин ўзгариши содир бўлди. Каледон тоғ\nҳосил бўлишининг фаоллиги Европадаги ва Осиёдаги жуда кўп ерларнинг ўзгаришига сабаб бўлди. Шимолий ярим шардаги кичик қитъалар ўзаро қўшилиб катта бир материкка айланди. Қурама ва Чотқол тоғ тизмалари янада кўтарилди. Силур даврининг охирларида Каледон бурмаланиши тугади. Tоғли ерлар ўсиб, кўп ерларни эгаллади. Ер юзида илк ўсимликлар-псилофитлар,жониворлардан-чаёнлар ва мингоёқлар пайдо бўлди. Булардан ташқари бошоёқли моллюскалар, маржонлар, денгиз типратиканлари, гигант қисқичбақалар, балиқлар пайдо бўлди.\nДевон даври. 50-70 миллион йил давом этган. Бу даврда ер пўстлоғи структура жиҳатдан кам масштабда ўзгарган. Девон даврида бурмаланиш жуда секинлик билан борди.(пайдо бўлди.) Иссиқ қуруқ иқлим ҳукмронлик қилди. Органик дунё мураккаблашиб борди. Равнақ топган псилофит ўсимликлари даврнинг охирига бориб бутунлай йўқолиб кетди. Ўсимликларнинг тараққий этган турлари-қирқбўғим (плаун)лар, қирққулоқлар, бўғимпоялилар кўпайди. Денгиз ҳайвонларидан елкаоёқли ва бошоёқли моллюскалар етакчи ўринни эгаллади. Умуртқалилар янада ривожланди. Акуласимон ва икки ёқлама нафас олувчи балиқлар тараққий этди. Панжақанотли балиқлар пайдо бўлди, давр охирига келиб улардан сувда ва қуруқликда яшовчи жониворлар вужудга келди.\nТошкўмир даври. 55-75 миллион йил давом этган. Бу даврни тошкўмир деб аталишининг сабаби шу системанинг ётқизиқларида катта кўмир конларининг топилганлигидадир. Тошкўмир даврида Урал, Ғарбий Тиёншон, Туркистон, Олой, Хисор тоғ тизмалари шаклланган. Герцен бурмаланишининг бош фазалари вужудга келган. Ер юзининг катта қисмида иқлим нам ва илиқ бўлган. Ўша пайтларда кенг ялангликларда баланд дарахтлардан иборат зич ўрмонлар вужудга келган. Қирққулоқлар, плаунлар (лепидоденронлар, сигилляриялар), бўғимпоялилар (каламитлар), қирқбўғимлар ривожланган. Бўғиноёқли ҳашаротлар, мингоёқлар, ўргимчаклар яшаган. Баъзи турдаги ниначиларнинг қаноти 70 см етган. Кемирчакли балиқлар(стегоцефаллар) кўпайди.\nПермь даври. 45 миллион йил давом этган. Перм даврида Герцен бурмаланишининг ҳосил бўлиши тугалланаётган эди. Бу даврда кўп қитъаларнинг умумий кўтарилиши ва денгизларнинг катта регрессияси (орқага қайтиши) билан ер юзаси ўзгарган эди. Бу давр мобайнида барча шимолий платформалар Ангарида деб номланган ягона шимолий платформа массивига бирлаштирилган эди. Улкан жанубий Гондвана қитъаси ҳудудини анча кенгайтирди. Иқлим қуруқ континентал эди. Бу давр бошида спорали ўсимликлар қирилиб кетиб, уларнинг ўрнига игнабарглилар, саговниклар ва гингколар пайдо бўлиб, давр ўрталарида яхши тараққий этди. Тоғайли балиқлар камайиб, суякли балиқлар кўпайди. Тошкўмир даврининг охирида пайдо бўлган судралиб юрувчилар Пермь даврида кенг тараққий этган эди.\nМезозой эраси. Триас даври. 45 миллион йил давом этган. Триас даврида денгиз регрессияси кучайди. Тоғ ҳосил қилувчи тектоник ҳаракатлар жуда суст эди. Ер шарининг деярли хамма жойида континентал иқлим вужудга келди. Ўсимликлар дунёсида очиқ уруғли ўсимликлар-игнабарглилар, саговниклар ва гингколар асосий ўринни эгаллади. Триас даврининг охирроқларига бориб судралиб юрувчилар кўпайиб, ерда яшовчи калтакесакларга (динозаврлар), сувда яшовчи калтакесакларга (ихтиозаврлар ва плезиозаврлар) ва дастлабки учувчи калтакесаклар (птерозаврлар)га бўлиндилар.\nМезозой эраси. Юра даври. 58 миллион йил давом этган. Бу давр ўз номини Швейцариядаги Юра ётқизиқлари яхши ифодаланган Юра тоғлари номидан олган. Юра даврида Киммерий бурмаланиши даври бошланиши натижасида кўпгина тоғ системалари вужудга келди. Юра даврида ер пўстининг айрим жойларини денгизлар эгаллади. Тектоник жараёнлар иқлим хусусиятларига ҳам таъсир кўрсатди. Иқлим илиқ ва нам эди. Ўсимликлардан игнабарглилар, саговниклар, гингколар мавжуд эди. Юра даврида илк қушлар (археоптерикслар) пайдо бўлди. Уларда қушларнинг типик хусусиятлари билан бирга (пат, қанотлар) судралувчиларга хос (тиш, қанотлари учида панжа) хусусиятлар мавжуд эди. Юра даврининг ўрталарида дастлабки сутэмизувчилар пайдо бўлди.\nАрхеоптерикс. Фанга маълум бўлган қушларнинг энг қадимийси археоптерикс (Archaeopteryx lithographica) ҳисобланади. Бу каптардек келадиган қуш бўлган. Бош суяги, қанотлари ва думининг тузилиши судралиб юрувчиларнинг яқин қариндошлигидан далолат беради. Жағларида майда конуссимон тишлари бўлган; боши шох моддасидан иборат тангачалар билан қопланган. Олдинги оёқлари қанотларга айланган, аммо ҳали ўткир тирноқларга эга бўлган учта эркин бармоқлари сақланиб қолган.\nМезозой эраси. Бўр даври. 70 миллион йил давом этган. Бўр даври биринчи марта Франция ҳудудида қайд қилинган эди. Бу давр шу система қатламларида ётадиган оқ бўр кенг тарқалганлиги учун шу номни олган. Бўр даврида бурмаланишнинг Киммерий даври тугади. Бурмаланиш билан бир вақтда кенг Гондвана жанубий платформаси Жанубий Америка, Африка, Хиндистон ва Австралия каби алоҳида қитъаларга ажралди. Ангарида шимолий платформаси икки қитъа-Евроосиё ва Шимолий Америкага бўлинди. Дуб, қайин, дафна дарахти, магнолия каби ўсимликлар пайдо бўлди. Ерда яшовчи умуртқалилар гуруҳига кирувчи илонлар пайдо бўлди. Асосан ҳашаротхўрлардан иборат бўлган сутэмизувчилар ривожланди. Суякли балиқларнинг ривожланиш даври бошланди.\nКайназой эраси. Палеоген даври 41 миллион йил давом этган. Палеоген даврининг бошларида Ер пўстлоғи Альп бурмаланишини бошидан кечирди. Альп, Карпат, Кавказ, Ҳимолай каби тоғларнинг ҳосил бўлиши шу даврда рўй берди. Палеоген даврининг бошларида денгиз трансгрессиялари (денгиз ҳужумлари) содир бўлган. Бу даврда иссиқни севувчи ўсимликлар ўсган. Пальма, хурмо, лавр, магнолия, секвойя, папоротник, дуб, қайин, тол, клён (заранг) кабилар бунга мисол бўла олади. Ҳайвонлардан кит, тюлен, кўршапалак, делфин, каркидон, маймунлар, катталиги тулкидай келадиган бешпанжали от авлодлари ва қопчиқли ҳайвонлар пайдо бўлди.\nКайназой эраси. Неоген даври. 25 миллион йил давом этган. Неоген даврида Ер юзаси ҳозирги замондаги кўринишга ўхшаб борди. Бундан олдинги даврларда катта майдонни эгаллаган Тетис денгизи ўрнида Ўрта ер денгизи, Каспий, Орол, Балатон каби сув ҳавзалари ҳосил бўлди. Кучли тоғ ҳосил бўлиш жараёни натижасида Альп, Карпат, Болқон, Кавказ, Ҳимолай каби тоғ системалари кўтарилди. Денгиз трансгрессияси анча камайди. Ҳозирги замондагига ўхшаш ҳайвонлар ва ўсимликлар пайдо бўлди. Дуб, қайин, клён, тол, пальма, секвойя, ботқоқ капираси, папоротник, бук, акация каби ўсимликлар, қиличтишли йўлбарслар, мастодонтлар, жирафалар, одамсимон маймунлар-дриопитеклар мавжуд эди.\nКайназой эраси. Тўртламчи давр. 1,5-2 миллион йиддан бери давом этиб келмоқда. Иқлимнинг кескин совуши оқибатида Шимолий ярим шарнинг ҳудудини музликлар эгаллади. Музликлар иқлим исиши натижасида эриб, яна қайта такрорланиб турарди. Ўрта Осиёнинг тоғли ҳудудларида муз босишлар ҳозиргига қараганда анча кўп эди. Бу даврда мамонт, жунли каркидонлар яшаган эди. Органик дунёнинг тўртламчи даври тарихининг асосий муҳим хусусияти шундаки, бу даврда одам ва унинг маданияти пайдо бўлди ва ривожланди, шунинг учун ҳам тўртламчи даврни Антропоген деб аталади\nТурли даврларга оид ер қатламларида жойлашган палеонтологик намуналар жой олган. Дарахт бўлаги, барглар, турли майда ҳайвонлар Ер остидаги турли эндоген жараёнлар натижасида тошга айланиб қолган.\nЭкспозицияда неандарталь одамларнинг тош қуроллари ўрин олган. Бу тош қуроллар олов яратиш учун чақмоқтош вазифасини бажарган,ўлжаларини терисини шилиш учун пичоқ вазифасини ўтаган. Экспозицияда кроманьон одамларнинг тош қуроллари ўрин олган. Бу тош қуроллар болға, пичоқ вазифаларини бажарган. Улар бу тош қуроллар ёрдамида турли ишларни бажаришган. Тошга айланиб қолган мамонтнинг тиши, тошга айланиб қолган ҳайвон қолдиқларидан намуналар, тошга айланиб қолган икки табақали моллюскалар, тошга айланиб қолган бош оёқли моллюска ўрин олган. Экспозициядан пўстлоқ излари, уруғли папоротник, тошга айланиб қолган икки табақали моллюска, тошга айланиб қолган дарахт, стролобитларнинг изларидан намуналар ўрин олган.\nҚадимги питекантроп одамлар ов қуроллари ёрдамида мамонтларни овлаш тасвири намойиш қилинган. Бу давр палеоген ва неоген даврларига тўғри келган. Бу даврларда кенг ҳудудларда рўй берган кўтарилишлар натижасида иқлимнинг кескин совуши оқибатида шимолий ярим шарнинг катта қисмларини кенг музликлар эгаллаган. Мамонтларнинг териси ҳам совуқ пайтда питекантроп одамларга асқотган.\nМамонт териси ва тери ости ёғи. Мамонт сон суяги. Бу экспонат 1976 йилда Ўзбекистон Давлат табиат музейнинг 100 йиллигига совға сифатида тақдим қилинган.\nҚадимги неандерталь одамларнинг жамоа бўлиб яшаши такомиллашган. Оила ташкил топган. Қадимги одамлар уйлари оддий чайлалардан иборат бўлган. Ўлжаларининг терисидан турли буюмлар ясашган.\nОлимларнинг фараз қилишларича вақт ўтиши билан бошқа ҳудуддан келган, жисмонан замонавий одамларга ўхшайдиган кроманьон одамлар неандерталларни ўлдиришган ва уларнинг ҳудудларини эгаллашган.\nКроманон одамлар аста-секин тараққиёт босқичига чиқишган. Меҳнат тақсимоти пайдо бўлган. Улар ов қилишган. Ўлжаларининг суякларидан турли буюмлар ясашган. Тош қуроллар ва ўлжаларининг қонидан деворларга турли расмлар чизишган. Қадимги маданият пайдо бўлган.\nПитекантроплар. 1891йилда Голландия олими Дюбуа Индонезиянинг Ява оролининг Соло дарёси қирғоқларидан питекантропнинг суяк қолдиқларини топган. Олимларнинг фикрича Африкада ҳам питекантропларнинг аждодлари яшаган. Улар тахминан 1,5-1,9 миллион йил олдин яшаган.Уларнинг бўйи 170 см бўлган. Уларнинг бош суягининг ҳажми 940 см3 бўлган. Cинантропнинг бош суяги. Осиёда синантроп хитой одами номи билан маълум бўлган одамларнинг суяк қолдиқлари 1927-37 йилларда Хитойнинг Пекин шаҳри атрофидаги ғордан топилган. Улар 500 минг йил олдин яшаган. Жағлари кенг бўлган. Даҳанга эга эмас эдилар. Бурунлари кенг ва япалоқ бўлган. Эркакларининг бош суяги 1300 см3, аёлларининг бош суяги 850 см3 бўлган.\nНеандерталлар. Уларнинг илк қолдиқлари Германиянинг Неандертал водийсидаги Дюссел дарёси ҳудудидан топилган.Улар биринчи бўлиб ўлган одамларни дафн этишган. Тахминан милоддан 30 минг йил аввал неандерталлар бутунлай қирилиб кетган. Уларнинг бўйи 156-165 см бўлган.\nКроманьонлар. Милоддан аввалги 40 минг йил аввал замонавий қиёфадаги одамлар яшаганлар, уларнинг дастлабки қазилма суяклари ва маконлари Франция жанубидаги Кро-Маньон ғоридан топилган. Улар Европа, Осиё, Америка, Австралияга тарқалишган, ташқи қиёфалари, жисмоний тузилиши, бош миясининг ривожланганлиги билан ҳозирги одамларга ўхшаш бўлишган. Уларнинг бўйи 180 см бўлган. Меҳнат тақсимоти вужудга келган ибтидоий санъат юзага келган.\nЭкспозицияда неандарталь ва кроманьон одамларнинг тош қуроллари ўрин олган. Бу тош қуроллар олов яратиш учун чақмоқтош вазифасини бажарган, ўлжаларини терисини шилиш учун пичоқ вазифасини ўтаган. Бу тош қуроллар ёрдамида турли ишларни бажаришган. Палеонтологик намуналар ўсимлик ҳашоратларнинг тошга ёпишиб қолган қолдиқлари, мамонтларнинг тошга айланиб қолган суяклари мамонт териси ва тери ости ёғи, пўстлоқ излари, уруғли папоротник, тошга айланиб қолган икки табақали моллюска, тошга айланиб қолган дарахт, стролобитларнинг изларидан намуналар ўрин олган.\nКроманьоннинг бош суяги. Кроманьонларнинг бош суяги узун, кенг бўлиб, аниқ акс этиб турган ияк, кенг пешона, кенг ҳажмли бош суяги чаноғига эга бўлганлар. Кроманьонлар эркакларининг бош суяги чаноғи 1800 см3, аёлларининг бош суяги чаноғи 1575 см3 бўлган.\nТешиктош боласи. 1938 йилда А.П.Окладников Сурхондарёнинг Бойсун тоғидаги Тешиктош ғоридан тош қуроллари ва 9 ёшли боланинг скелетини топди. Ғорда гулхан қолдиқлари, тоғ эчкиларининг суяк ва шохлари бор эди. Бу нарса Тешиктош неандарталлари ов билан шуғулланганидан дарак беради. Антропологик тадқиқотлар натижасида машҳур олим М.М.Герасимов боланинг скелетини тиклади. Экспозицияда ушбу неандартал боланинг макети жой олган.\nСурхондарёнинг Зараутсой тоғларидан кроманьон типидаги одамлар чизган турли ҳайвонлар шакллари, уларнинг овчилик билан шуғулланганидан дарак беради. Шунингдек, экспозицияда Навоий вилоятидаги Сармишсой ва Тошкент вилоятидаги Хўжакент ҳудудларидан топилган қадимги аждодларимиз тошга ўйиб ишлаган расмларни ҳам кўриш мумкин.\nУмумий биология зали.\nУмумий биологияга бағишланган кўргазма одамнинг келиб чиқиши, генетика ва селекциянинг ривожланиши ҳақида ахборот беради.\nСунъий танлаш. Бунда ўсимлик ва ҳайвонларни кўпайтиришда инсон онгли ва онгсиз равишда чатиштириш йўли билан янги зотдор турлар ва навлар яратади. Бу навлар инсон эҳтиёжини қондиришга қаратилган. Каптарлар ва паррандалар экспозициясига қўйилган биогуруҳлар сунъий танлаш ҳақида тўлақонли тасаввур ҳосил қилади. Экспозицияда сиз кўриб турган каптарлар хонакилаштирилган. Паррандалар биогурухида эса ёввойи банкив хўроз ва товуқлардан “Леггорн”, “Бентамка”, “Урушқоқ хўроз” ва товуқларнинг хонакилаштирилган зотлари яратилганлиги айтиб ўтилади.\nТабиий танлаш. Табиий шароитга мослашиб яшай оладиган ҳайвонларнинг ҳаёт кечириш жараёнида табиий танлаш кузатилади. Бунда ҳайвонларнинг баъзи турлари шароитга мослашиб, яшаб қолади, мослаша олмаганлари қирилиб кетади. Буни тожли турна мисолида кўриш мумкин.\nСут эмизувчиларнинг эмбрионал ривожланиши: Сут эмизувчилар эмбриони халтага ўхшаш махсус орган-бачадон ичида ривожланади. Тухум ҳужайралари тухумдонда етилади, у ердан тухум йўлига тушиб, уруғланади. Уруғланган тухум ҳужайра тухум йўлида ривожлана бошлайди. Эмбрион бачадонга тушгач, унинг деворига ёпишиб олади. Бачадонда ривожланаётган эмбрион ҳомила дейилади. Ҳомила йўлдош орқали бачадон девори билан боғланган. Бачадон қон томирлари киндик орқали йўлдошга келадиган қон томирларига зич тегиб туради. Озиқ моддалар ва кислород йўлдош орқали она қонидан ҳомила қонига ўтади. Ҳомиладорлик муддати ва ҳомила сони сут эмизувчиларнинг яшаш тарзига боғлиқ.\nҚушларнинг эмбрионал ривожланиши: Қушлар тухум қўйиб кўпаяди. Тухум марказида суюқ сариқлик бор, сариқликни суюқ оқсил ўраб туради. Суюқлик икки томондаги канопча ёрдамида тухум пўчоғига осилиб туради. Муртак сариқлик сиртига жойлашган. Қуш тухум босиб ётганда тухумлари бир меъёрда исиши учун уларни оёғи билан дам-бадам айлантириб туради. Тухум айланганида сариқлик ҳам айланганидан, муртак доимо сариқлик устида, яъни қуш танаси яқинида туради.\nСудралиб юрувчиларнинг эмбрионал ривожланиши: Судралиб юрувчиларнинг тухуми урғочиси жинсий йўлида уруғланади. Эркагининг сперматозоидлари урғочисининг клоакасига тушади. Судралиб юрувчиларда бошқа ҳақиқий қуруқликда яшовчи ҳайвонлар сингари ички уруғланиш содир бўлади.\nАмфибияларнинг эмбрионал ривожланиши: Урғочи амфибиялар сувга ташлагаган тухумларига эркак амфибиялар уруғ суюқлиғларини тўкиб кетади. Уруғланган тухумнинг қобиғи бўртиб, тиниқ ёпишқоқ шилимшиқ парда ҳосил қилади. Тухумлар сув юзасида тўп-тўп бўлиб қалқиб юради. Уруғланган тухумдан личинка ривожланиб чиқади. Личинканинг кўриниши майда балиқчага ўхшайди. Унинг узун ва кенг думи, икки ёнида жойлашган икки тутам ташқи жабралари бўлади. Ривожланган сайин ташқи жабралар халқум деворида жойлашган ички жабралар билан алмашинади. Личинканинг юраги икки камерали, қон айланиш тизими ҳам битта доирадан иборат. Тухумдан чиққан личинканинг дастлаб орқа оёқлари, сўнг олдинги оёқлари пайдо бўлади. Жабраси ўпка билан алмашинади. Қон айланиш тизими ҳам қайта қурилади. Думи аста-секин йўқолиб кетиб, личинка амфибияга (бақа ёки қурбақа) айланади ва қуруқликка чиқади.\nҚушларнинг, амфибияларнинг, сут эмизувчиларнинг, балиқларнинг, судралиб юрувчиларнинг ички тузилиши:\nСут эмизувчиларнинг ички тузилиши: Cут эмизувчилар скелети бош, умуртқа поғонаси, кўкрак қафаси, олдинги ва орқа оёқлар ҳамда улар камарлари скелетларидан иборат. Уларнинг бош мияси анча кучли ривожланганлиги сабабли мия қутиси ҳам бошқа умуртқали ҳайвонларникигига нисбатан йирик бўлади. Умуртқа поғонаси бўйин, кўкрак, бел, думғаза ва дум бўлимларига ажратилади. Бўйин 7 та умуртқадан иборат. Кўкрак умуртқалари 12-15 бўлиб, қовурғалар ва тўш суяги билан биргаликда кўкрак қафасини ҳосил қилади. Бел 2-9 та умуртқадан иборат. Бел умуртқалари ўзаро ҳаракатчан қўшилганлиги сабабли сут эмизувчиларнинг танаси белдан букилиши мумкин. Думғаза бўлимидаги 3-4 та умуртқа чаноқ суяги билан қўшилиб кетган. Дум умуртқаларининг сони (3 тадан бир неча ўнтагача) думнинг узунлигига боғлиқ. Сут эмизувчилар оёқларининг скелети судралиб юрувчиларникига ўхшаш суяклардан иборат. Олдинги оёқ камари скелети иккита курак ва қўшилиб ўсган кўкрак тиргак суяги ва ўмров суягидан иборат. Курак тишлари бирмунча майда, қозиқ тишлари ва уларнинг ёнида жойлашган йиртқич тишлар кучли ривожланган. Сут эмизувчиларнинг мускуллари жуда кўп ва хилма-хил бўлади. Кўпчилик сут эмизувчиларнинг орқа мускуллари, қўл ва оёқ ҳамда қўл ва оёқ камарининг мускуллари кучли ривожланган.\nСут эмизувчиларнинг нафас олиш тизимида бурун бўшлиғи, ҳиқилдоқ, кекирдак ва бронхлар асосий вазифани бажаради. Улар орқали ҳаво кўкрак қафасига жойлашган ўпкага киради. кўкрак қафаси диафрагма парда орқали қорин бўшлиғидан ажралган. Нафас олганда қовурғалар кўтарилиб, диафрагма қорин бўшлиғига сурилади. Бунинг натижасида кўкрак қафасининг ҳажми ошади, атмосфера босими таъсирида ҳаво ўпкага отилиб киради. Нафас чиқаришда қовурғалар пасайиб, диафрагма гумбаз шаклида кўкрак бўшлиғига кўтарилиши туфайли кўкрак қафаси тораяди ва ҳаво ўпкадан чиқиб кетади.\nСут эмизувчиларнинг қон айланиш тизими юрак тўрт бўлмали бўлиб, иккита қоринча ва иккита бўлмадан тузилган.\nҚон айланиш тизими катта ва кичик қон айланиш доириларидан иборат. Сут эмизувчиларнинг артерия қони вена қонидан батамом ажралган.\nСут эмизувчиларнинг бир жуфт буйраги ловия шаклига эга. Бу орган қорин бўшлиғида бел умуртқаларининг икки ёнида жойлашган.\nCут эмизувчиларнинг жигарида оқсиллар алмашинуви пайтида токсик моддаларни йўқотиш жараёнлари юз беради.\nСут эмизувчиларнинг бош мияси 5та бўлимдан иборат. Олдинги мия катта яримшарлари анча мураккаб тузилган бўлиб, уларнинг пўстлоғи бурмаларни ҳосил қилади. Бурмалар қанча кўп бўлса, мия пўстлоғида шунча кўп ҳужайралар бўлади. Сут эмизувчилар ҳаёти давомида ҳосил бўладиган хилма хил шартли рефлекслар мия пўстлоғининг фаолияти билан боғлиқ.\nҚушларнинг ички тузилиши: Қушларнинг ошқозони икки бўлимдан иборат. Олдинги безли бўлмаган ажралиб чиқаётган ошқозон шираси таъсирида озиқ юмшайди. Ошқозоннинг мускулли иккинчи бўлмасида озиқ майдаланади. Қушлар ютадиган майда тошлар озиқни майдалашга ёрдам беради. Озиқ уларнинг ичагида тез ҳазм бўлади. Қушлар ичаги клоакага очилади. Клоакага жинсий органларнинг чиқариш йўли ҳам очилади.\nҚушлар анча мураккаб тузилган ўпка орқали нафас олади. Нафас олишда ҳаво пуфаклари ҳам иштирок этади. Пуфаклар ички органлар орасида жойлашган ва ўпка билан боғланган. Қушлар ерда кўкрак қафасининг кенгайиб-торайиши туфайли нафас олади. Учаётган қуш қанотларининг кўтарилиб туширилиши билан пуфаклар ҳам кенгайиб-тораяди. Учаётган қуш ўпкасида газ алмашинуви икки марта: ҳаво ўпкага кирганида ва пуфаклардан чиқаётган ҳаво ўпка орқали ўтганда содир бўлади. Қуш қанча кўп марта қанот қоқса, ўпка орқали ҳаво айланиши шунча тез боради. Шунинг учун учаётган қушнинг нафаси бўғилмасдан, аксинча, тезлашади. Бундан ташқари, ҳаво пуфакчаларига кирадиган ҳаво қушлар танасини совутиб туради.\nҚушларнинг қон айланиш тизими иккита қон айланиш доирасидан иборат. Юраги 4 камерали: 2 та юрак бўлмаси ва 2 та қоринчадан иборат. Шунинг учун артерия ва вена қони тамоман ажралган бўлиб, юракдан танага кислородга бой артерия қони келади. Қушлар юрагининг ишлаши уларнинг ҳаракатлари билан боғлиқ. Моддалар алмашинуви жараёнида қушлар организмида жуда тез кечганидан, уларнинг тана ҳарорати ўртача 42 даража иссиқни ташкил этади.\nҚушларнинг бош мияси анча йирик ва мураккаб тузилган. Уларнинг хилма хил хатти ҳаракатлари бош миянинг кучли ривожланганлиги билан боғлиқ. Қушларнинг миячаси пўстлоғида бурмалар кўп бўлади. Лекин кўпчилик хатти-ҳаракатлари (урчиш, уя қуриш, тухум босиш, полапонларини боқиш) туғма инстинкт ҳисобланади.\nҚушларнинг ҳазм қилиш органлари оғиз бўшлиғи, халқум, қизилўнгач, ошқозон ва ингичка, йўғон ҳамда тўғри ичакдан иборат. Оғиз бўшлиғидаги тили ёрдамида озиқнинг таъмини аниқлайди. Оғиз бўшлиғида сўлак безларидан ажралиб чиқадиган сўлак озиқни ҳўллайди. Тишлар эмизувчилар тили ёрдамида озиқни сўлак билан аралаштиради. Оғизда майдаланган озиқ ошқозон шираси билан аралашиб, қисман ҳазм бўлади ва ичакка ўтади.Ингичка ичакда озиқ ичак ва ошқозон ости безларидан ажралиб чиқадиган ҳазм шираси ҳамда жигардан ажраладиган ўт суюқлиги таъсирида ҳазм бўлади. Озиқнинг ҳазм бўлмаган қисми йўғон ичакка тушади. У ердан тўғри ичак ва анал тешиги орқали ташқарига чиқиб кетади.\nБалиқларнинг ички тузилиши: Балиқнинг скелети асосини тана бўйлаб ўтадиган умуртқа поғонаси ташкил этади. Умутқа поғонаси чала ҳаракатчан бириккан 39-42 та умуртқалардан иборат. Тана бўлимидаги умуртқаларга икки ён томондан қиличсимон қовурғалар бирикади. Умуртқа поғонаси калла суяги билан ҳаракатсиз бириккан. Сузгичлар скелети сузгич ёйлари ва улар камари суякларидан иборат. Бош скелети бош мияни ҳимоя қилиб турадиган мия қутиси, оғиз бўшлиғини ўраб турадиган жағлар, жабра қопқоқлари суякларидан иборат. Скелет мускуллар учун таянч, ички органларни ҳимоя қилиш вазифасини бажаради. Мускуллари балиқ териси остида жойлашган бўлиб, суякларга бириккан.\nҲазм қилиш тизими оғиз бўшлиғи, халқум, қизилўнгач ва ичакдан иборат. Нафас олиш системаси жабралардан иборат. Балиқлар сувда эриган кислород билан нафас олади. Қон айланиш системаси юрак, қорин ва орқа аорталари, артерия, вена ва капилляр қон томирларидан иборат. Тўқималарда ҳосил бўладиган моддалар алмашинуви маҳсулотлари иккита тасмасимон қўнғир-қизғиш буйраклар ёрдамида амалга оширилади. Моддалар алмашинуви жараёнида ташқи муҳитдан олинган озиқ моддалардан организм учун зарур бўлган моддалар ҳосил бўлади.\nАмфибиянинг ички тузилиши: Амфибия скелетининг асосий бўлимлари суяклардан иборат. Унинг ҳазм қилиш органлари оғиз бўшлиғидан бошланади. Оғиз бўшлиғида конус шаклидаги тишлар, яхши ривожланган тил жойлашган. Озиқни юмшатиш учун сўлак безлари орқали оғиз бўшлиғида сўлак пайдо бўлади. Оғиз бўшлиғидан калта қизилўнгач ўтган. Ошқозон яққол бўлинган. Ўн икки бармоқли ичакка жигар ва ошқозон ости бези уланган. Йўғон ичак амфибиянинг умуртқа поғонасининг ён томонида жойлашган иккита узун тасмасимон буйракларига уланган ва клоакани ҳосил қилади. Амфибия ўпка ва териси ёрдамида атмосфера ҳавосидан нафас олади. Ўпкаси содда тузилган бир жуфт халтачалардан иборат. Амфибиянинг қон айланиш тизими органлари юрак, артерия, вена капилляр қон томирларидан иборат. Юрак битта қоринча ва иккита бўлмадан иборат. Қон айланиш тизими катта ва кичик қон айланиш доирасидан иборат.\nСудралиб юрувчиларнинг ички тузилиши: Судралиб юрувчиларнинг боши 8 та умуртқалар орқали танасига ҳаракатчан бириккан. Кўкрак умуртқаларининг ҳар бирига икки ён томондан биттадан қовурғалар туташган. Кўкрак қафасида ўпка ва юрак жойлашган. Айрим судралиб юрувчилар ўпкаси билан нафас олади. Уларнинг ўпка девори кўплаб катакчаларга бўлинган. Юраклари иккита бўлма ва битта қоринчадан иборат. Судралиб юрувчиларнинг ҳазм қилиш найчаси ўзгарувчан. Оғиз бўшлиғи халқумдан алоҳида жойлашган. Қизилўнгач узун бўлиб, ошқозон ичакдан, ингичка ичак йўғон ичакдан ажратилган. Ингичка ва йўғон ичак орасида кўричак жойлашган. Тана мувозанатини сақлайдиган ва ҳаракатини бошқарадиган миячаси анча кучли ривожланган.\nСунъий танлаш. Бунда инсон ўсимлик ва ҳайвонларни кўпайтиришда чатиштириш йўли билан тегишлича янги серҳосил, зотдор навлар ва турлар яратади. Булар инсон эҳтиёжини қондиришга қаратилган. “Каптарлар” биогуруҳида ёввойи тоғ каптаридан буқоқ, товус, аждар, почтачи, хитой чайкаси каби хонакилаштирилган уй каптарлари зотлари келиб чиққанлиги ўрин олган.\nПаррандалар. ”Паррандалар” биогуруҳида эса ёввойи банкив хўроз ва товуқлардан “Леггорн” , “Бентамка” , “Урушқоқ” хўроз ва товуқ зотларининг келиб чиққанлигини айтиш мумкин .Буни Ч.Дарвин тадқиқотлари натижасида аниқлаган. Булар тухум, гўшт, пат олиш учун яратилган.\nПаррандалар (зоти). Банкив хўроз ва товуқ зотлари. Банкив хўроз ва товуқлар товуқсимонлар туркумига киради. Осиёнинг Ҳиндистон, Мянма, Таиланд, Ҳиндихитой мамлакатлари, Суматра ороли каби жанубий мамлакатларда тарқалган. Тоғ ва текисликлардаги ўрмон ва бутазорларда яшайди. Унинг ранги уй хўроз ва товуқларникига ўхшайди, лекин улардан бироз кичикроқдир. Банкив хўроз ва товуқ ўрмон қушидир, лекин эрталаб ва кечқурун овқат ахтариб ўрмондан очиқ далаларга ҳам чиқади. У яхши учади; кечалари дарахтга чиқиб тунайди. Банкив товуқ саёз чуқурчадан иборат уясига 5-13 та тухум қўяди. Банкив хўроз ва товуқлар ҳар хил донлар, уруғ ва мевалар, майда умуртқасизлар билан озиқланади.\nҚуш тумшуқларининг овқатланишга мослашуви.\nҚушлар тумшуқларидан ов қилиш, овлаган ўлжаларини ўзларига бўйсундириш учун фойдаланадилар. Қушлар озиғини тутишда тумшуғидан фойдаланади. Тумшуқнинг тузилиши озиқ хилига боғлиқ. Бирмунча йирикроқ озиқни бутунлигича ютади.\nЭкспозицияда намойиш этилган қуш тумшуқларнинг овқатланишга мосланишига оид экспонатдаги йиртқич қушларнинг тумшуғи қисқа, бақувватлиги ва учи пастга қайрилгангилиги кўрсатилган. Бундай тумшуқ уларнинг ўз ўлжаси, терисини йиртиб, этини юлиб олишга имкон беради.\nЯпалоққушлар туркумига кирувчи қушларнинг қайрилган тумшуқлари эса тирик ўлжани тутишга имкон беради.\nСоҳил ва сув қушлари сув ҳавзаларининг саёзликлари, соҳил яқини ва ботқоқликларда озиқланади. Узун тумшуқлари ёрдамида сув ичидан ўлжасини тутади.\nҒозсимон қушлар тумшуқларининг қирраси бўйлаб ҳар хил шаклдаги мугуз пластинкалар жойлашган. Тумшуғининг учи эса кенгайган. Ғозсимон қушлар туркумига кирувчи ўрдаклар сув тубидаги балчиқни тумшуғидаги мугуз пластинкалари орқали сиздириб ўтказиб, ундан майда жониворлар ва ўсимликларни ажратиб олади.\nҒозсимон қушлар туркумига кирувчи ғозлар бақувват тумшуғи четидаги ўткир мугуз пластинкалари ёрдамида ўсимликларни қирқиб олиб ейди.\nЧумчуқсимонлар туркумига кирувчи қушлар тумшуғи ёрдамида ҳавода учаётган ҳашаротларни тутишга мослашган.\nКаптарсимонлар туркумига кирувчи қушларнинг тумшуғи тўкилган донлар, ёввойи ўтларнинг уруғини териб ейишга мослашган.\nЧўлда яшовчи қушларнинг тумшуқлари ердан озиқ қидиришга мослашган.\nТабиий танлаш. Тожли турналар. Яшаш учун кураш.\nТожли турналар. Тирик организмларнинг ҳаёт кечириш жараёнида табиий танлаш кузатилади. Бу ҳайвонларнинг яшаш учун курашида номаён бўлади. Уларнинг яшаш учун кураши 3 хил бўлади: турлараро кураш, тур ичидаги кураш, тирик организмларнинг анорганик табиатнинг ноқулай шароитларига қарши кураши. Бунда ҳайвонларнинг баъзи турлари шароитга мослашиб, яшаб қолади, мослаша олмаганлари қирилиб кетади. Буни тожли турна мисолида кўриш мумкин.Тожли турна турналар туркумига киради. Африка қитъасининг Судан, Сенегал, Нигерия, Уганда каби мамлакатлардаги дарё қирғоқларида, ботқоқликларда, чакалакзорларда, сийрак ўрмонларда яшайди, сувда суза олмайди, лекин оёқлариниг узунлиги сувда яшашига мослашган. Шунингдек унинг тожи йиртқич ҳайвонлардан сақланиш учун ҳимоя ранги вазифасини ўтайди.Уясини дарё водийларидаги ерга ясайди. 2 та тухум қўяди. Тухумни босишда эркаги ҳам иштирок этади. Сувда ва қуруқликда яшовчи майда умуртқалилар, шиллиқ ҳашаротлар, чувалчанглар билан озиқланади.\nТабиий танлаш. Император пингвинлари. Яшаш учун кураш.\nТирик организмларнинг ҳаёт кечириш жараёнида табиий танлаш кузатилади. Бу ҳайвонларнинг яшаш учун курашида номаён бўлади. Уларнинг яшаш учун кураши 3 хил бўлади : турлараро кураш, тур ичидаги кураш, тирик организмларнинг анорганик табиатнинг ноқулай шароитларига қарши кураши. Бунда ҳайвонларнинг баъзи турлари шароитга мослашиб ,яшаб қолади, мослаша олмаганлари қирилиб кетади.\nҲайвонларнинг табиатнинг ноқулай шароитига қарши кураши Император пингвинларининг ҳаёт тарзида номаён бўлади. Император пингвинлари сувда сузувчи қушлар туркумининг пингвинсимонлар оиласига киради. Император пингвинлари совуқ ўлка — Антрактидада яшайди. Сувда сузувчи қушлар туркумига киради. Бўйи 112 сантиметр. Вазни 35-40 килограмм. Терисининг қалинлиги 60-70 градус совуққа мослашган. Пингвинлар учолмайди ва ерда ҳам яхши юролмайди. 1та тухум қўяди.\nНавбатдаги экспозицияда 1901 йилда Березовка дарёси қирғоғидан топилган мамонтнинг макети жой олган. Мамонтлар ҳозирги пайтда яшаётган филларнинг аждодлари ҳисобланади. Текширишлар натижаси мамонтлар ўтсимон ўсимликлар билан озиқланганини кўрсатди.\nТабиий танлаш. Турлараро яшаш учун кураш. Бу ерда сиз Питон илонини кўриб турибсиз. Питон ўз ўлжасидан кучлилиги унинг табиатда яшаб қолишига имкон беради. Бу йиртқич ҳайвон ўлжасини танаси ёрдамида бўғиб, кейин уни бутунлигича ютади ва бир ҳафта ҳазм қилади.\nТовусни эркаги билан урғочиси бир биридан думлари билан фарқ қилади. Товуснинг узун думлиги эркаги бўлиб, урғочисини ўзига жалб қилиш учун чиройли кўринишга эга бўлади. Урғочиси эса ерда тухум босиб ётганида йиртқич ҳайвонларга ўлжа бўлмаслик учун ер рангига мослашган бўлади.\nТовус. Тирик организмларнинг муҳитга мосланиши ҳар хилдир. Улардан бири ҳимоя рангидир. Кўп ҳолларда тирик организмларнинг ташқи ранги ўзи яшаётган муҳит рангига ўхшаш ёки унга яқин бўлади. Яшаш учун курашдаги бу тушунчага мисол тариқасида товусларнинг яшаш тарзини олиш мумкин. Товуснинг узун думлиги эркаги бўлиб, урғочисини ўзига жалб қилиш учун чиройли кўринишга эга бўлади. Урғочиси эса ерда тухум босиб ётганида йиртқич ҳайвонларга ўлжа бўлмаслик учун ер рангига мослашган бўлади. Товус товуқсимон қушлар туркумининг қирғовулсимонлар оиласига киради. Бу қуш Ҳиндистон ва Шри Ланкада ёввойи ҳолда тоғ ва текисликлардаги ўрмонларда ва уй қуши сифатида боғ ва хиёбонларда яшайди. Уясини ерга ясайди. 5-7 та тухум қўяди. Тухумни фақат урғочиси босади. Жўжаси тухумдан 30 кунда чиқади. Товус ҳар хил ўсимликлар, ҳашаротлар, майда сут эмизувчи ҳайвонлар билан озиқланади. Товус чиройли безакли қуш бўлганлигидан Ернинг бошқа қитъаларидаги, мамлакатлардаги, жумладан Ўзбекистондаги боғ ва хиёбонларда ҳам уни зийнат учун асрайдилар.\nМаскировка. (Ниқобланиш) Баъзан ҳайвоннинг тана шакли ва ранги атрофидаги нарсаларга ўхшаш бўлади. Мисол тариқасида қўнғизлар, тетралония асалариси, Миср сувараги, шаҳар мўйловдори каби ҳашаротларни келтириш мумкин.Тирик организмларнинг муҳитга мосланиши ҳар хилдир. Улардан бири ҳимоя рангидир. Кўп ҳолларда тирик организмларнинг ташқи ранги ўзи яшаётган муҳит рангига ўхшаш ёки унга яқин бўлади. Орнитоптера капалагининг эркаги ва урғочисининг рангига эътибор қаратиш керак. Баъзан ҳайвоннинг тана шакли ва ранги атрофидаги нарсаларга ўхшаш бўлади\nОдам эмбрионининг ривожланиши: 6 ҳафтада эмбрион тухумидан пушт ва унинг пардаси ривожланиб, эмбрион шакллана бошлайди. 8 ҳафтада эмбрионнинг бўйи 3,5 см вазни 4 гр. бўлиб, барча аъзоларнинг белгилари пайдо бўлади. Эмбрионда бурун деярли шаклланган бўлади. Эмбрион турли атрофидаги таъсирларга нисбатан сезгирлиги пасаяди. 10 ҳафтада унинг бўйи 8-9 см, вазни 40 гр гача бўлиб, боши катталашади, қўл ва оёқ ҳаракатлари суст бўлади. 16 ҳафтада эмбрионнинг бўйи 16 см, вазни 120 гр.гача етади. Қўл ва оёқ ҳаракатлари фаоллашади. Жинси аниқ бўлади. 23 ҳафтада бўйи 25 смга, вазни 600-700 гр.га етади. 34 ҳафтада эмбрионнинг бўйи 40 смга вазни 1500-1600 гр.га етади.\nТурли синфга тааллуқли эмбиронларнинг маълум даврдаги тараққиётининг солиштирма жадвали.\nЭмрионал ривожланишдаги ўзаро ўхшашлик, айниқса бир тип ёки синфга мансуб ҳайвонларни ўзаро таққослаганда кўзга яққол ташланади. Масалан, умуртқали ҳайвонлар синфи: балиқлар, сувда ва қуркқликда яшовчилар, судралиб юрувчилар, қушлар, сут эмизувчилар эмбрионал ривожланишининг бошланғич даврларида бир бирига жуда ўхшаш, бош, тана дум, томоқ ёнида жабра ёриқлари бўлади. Эмбрион ривожланган сари турли синфга кирувчи ҳайвонлар орасидаги ўхшашлик камая боради. Уларда шу ҳайвон синфи, туркуми, оиласи, авлоди ва турига хос белгилар пайдо бўла бошлайди. Эмбрионал ривожланишда белгиларнинг умумийликдан хусусийликка томон ажралиш рўй беради.\nНаслнинг молекуляр асослари.\nЎзбекистон сержун эчкиси Бир хил толалардан иборат ярим майин жун берадиган ушбу эчки зоти 1937-62 йилларда маҳаллий дағал жунли эчкиларни ангор зотли такалари билан такрорий чатиштириш усули орқали яратилган. Тана тузилиши чоғроқ. Такалари ўртача 55-56 кг, эчкилари 38-40 кг. келади. Қирқиб олинадиган жун чиқими такаларидан 4-4,5кг, эчкиларидан 1,2-2кг. 4-5 ойда эчкилари 120л. сут беради. Жуни ангор типида майин, оқ, товланувчан, узунлиги 18-22см. Тоза жун чиқими 75-80%. Сержун эчки зоти баланд тоғ ва дашт яйловларида йил давомида боқишга мослашган. Уни такомиллаштириш бўйича наслчилик ишлари давом эттирилмоқда. Бу эчки зотидан маҳаллий дағал жунли эчкиларининг жун сифатини яхшилашда фойдаланилади. Ўзбекистоннинг Наманган, Самарқанд, Сурхондарё вилоятларида боқилади.\nЎзбекистон сертивит эчкиси Ўзбекистон чорвачилик институтида сертивит эчки зотлари яратилди. Улардан 0,2-0,5кг дан 2кг. гача тивит олинади. Тивит эчкиларнинг жунини қирқиш (йилига 2 марта), тараш ёки туллаш пайтида сидириш йўли билан олинади. Тивитдан рўмоллар, шарфлар тўқилади.\nШимпанзе Шарқий Экваториал Африкада-намлик кўп бўлган тропик ўрмонларда яшайди. Ерда, дарахтларда юради. Пода бўлиб (50 дан ортиқ гуруҳ) яшайди. 3-4 йилда 1 та туғади. 50-60 йил яшайди. Вояга етган шимпанзелар мевалар, ёнғоқлар, дарахт барглари билан озиқланади. Вояга етган эркаклари эса қушлар, шунингдек мартишка ва павиан каби маймунларнинг подасидан ажралиб қолган болаларини ов қилади. Шимпанзедан лаборатория шароитида фойдаланилади.\nМутация. Бир кўзли қўзичоқ, икки бошли қўзичоқ , икки бошли бузоқ, қулоқсиз туғилган қўзичоқ. Мутация, ирсиятнинг моддий асоси бўлган генлар ва хромосомаларнинг ўзгариши оқибатида пайдо бўлади. Мутация ота-она организмида учрамаган янги, турғун ирсийланувчи ўзгаришдир.\nҲужайранинг тузилиши. Навбатдаги экспозиция ҳужайранинг тузилиши ҳақида маълумот беради. Ҳужайра қобиқ, цитоплазма, ядро ва ядрочалардан тузилган. Цитоплазма ичида ҳужайранинг органоидлари жойлашган. Уларнинг энг муҳимлари митохондрия ва рибосомалардир. Ҳужайранинг барча таркибий қисмлари турли биохимик функцияларни бажаради: оқсил, фермент, нуклеин кислота, ёғлар ва углеводларни синтез қилади.\nҲужайра икки хил йўл билан кўпаяди: жинссиз ва жинсий. 1.Митоз (жинссиз кўпайиш) она ҳужайранинг иккига бўлиниши бўлиб, ҳосил бўлган қиз ҳужайралар, она ҳужайрага ўхшаган хромосомалар тўпламига эга бўлади. 2. Мейоз (жинсий кўпайиш) жинсий ҳужайранинг етилиш пайтида ҳужайранинг бўлиниш тури бўлиб, хромосомалар миқдори икки марта камаяди.\nДНК тузилмаси тармоғи.\nХХ аср ўрталарида тирик ҳужайрадаги кимёвий жараёнларни ўрганиш натижасида ота – онанинг хусусиятларини болаларига ўтказадиган модда ДНК (дезоксирибонуклеин кислота) эканлиги аниқланди. ДНК молекуласи спиралсимон иккита поленуклеотид ипларидан иборат.\nДНК Редупликация схемаси.\nДНК молекуласини 2 марта кўпайтириш имконияти она хужайрадаги наслий хусусиятларни қизлик хужайрага бир хил ва баравар тақсимланишини таъминлайди.\nЭкспозицияда Уотсон ва Крик томонидан тавсия этилган ДНК тузилиши жой олган.\nНуклеотидларнинг тузилиши схемаси:\nҲар бир нуклеотид азотли асос (аденин ёки гуанин ёки цитозин ёки тимин), дизоксирибоза, фосфат кислотадан ташкил топган.\nЗанжирли ирсийланиш. Гомологик хромосома билан бир жуфтда жойлашган генлар занжир гуруҳини ҳосил қилиб, биргаликда ирсийланади\nЭнергетик алмашинув. АТФ- ўсимлик ва ҳайвон ҳужайраси учун универсал энергия манбаи ҳисобланиб, ҳужайра бу энергиядан ўз ҳаётий фаолиятидаги муҳим жараёнлар, ҳаракат, оқсил синтези кўпайиш ва ҳакозоларни таъминлашда фойдаланади.\nЖинсий хромосомалар. Хромосоманинг сони ва уларнинг ўзига хослиги ҳамма ҳужайраларда сақланади ва ҳар бир тур учун ўзига хос.\nОқсил биосинтези. Ҳужайрада тўхтовсиз кечадиган оқсил синтези унда ҳаёт ҳар дақиқа сарф бўлиб турадиган, емириладиган минглаб оқсил молекулалариниг ҳар бирини керакли миқдорда ва тегишли суръатда етказиб бериб туради. Бундай мураккаб ва нозик бошқарилиб турадиган механизм ҳар дақиқа минглаб хилма-хил структура оқсилларни, ферментларни синтезлашини таъминлайди. Бу ишни бажарилишида хатоларга йўл қўйиб бўлмайди. Ҳужайрада бу жараён жуда аниқ ва катта суръатда ўтиб туради. Рибосомаларда ўтадиган бевосита оқсил синтези реакциялардан илгари аминокислота пептид боғи ҳосил қилиб боғланиши учун энергия олиши, яъни фаоллашиши ва фаоллаган аминокислота ўзининг РНКси билан боғланиши керак.\nОралиқ доминантлаш. Оралиқ доминантланишда ота-она белгилари гетерезиготада номоён бўлади.\nГен ва генотиплар ҳаракатланишининг номоён бўлиши атроф—муҳитга боғлиқ. Ўсимликларни текисликлардан тоғларга кўчирилиши уларнинг фенотипини ўзгартиради.Муҳит таъсирига генотипнинг реакцияси-реакция нормасидир. Қизил наврўзгул ҳар 30-35 градусда оқ рангга айланади. Оқ наврўзгул турли ҳароратли шароитларда оқ ранглилигича қолади.\nЖинсий хромосомалар. Хромосома ядронинг асосий тузилмавий бирлиги бўлиб, ҳужайрада модда алмашинуви жараёнида фаол иштирок этади ва белгиларни авлодларга ўтказишда қатнашади. Хромосоманинг сони ва уларнинг ўзига хослиги ҳамма ҳужайраларда сақланади ва ҳар бир тур учун ўзига хос.\nОдамда Менделча ажратишнинг исботи. Иккита меъёрдаги пигментлашган ҳиндулардан альбинос бола туғилган. Менделнинг 3 қонуни: белгиларнинг мустақил ҳолда ирсийланиш қонуни дейилади. Организмларнинг бир жуфт белгилари унинг бошқа жуфт белгиларига боғлиқ бўлмаган ҳолда ирсийланади ва хилма хиллик бериб ажралади. Буни нўхат уруғларининг шакларида кўриш мумкин.\nЖуфтлашган гомологик хромосомаларнинг монодурагай чатиштиришда ҳаракатланиш схемаси. Мендел нўхат гулининг қизил ва оқ навларини чатиштириб, биринчи авлод дурагай ўсимликларини олди, уларнинг ҳаммасида қизил ранг белгиси устунлик қилди. Бундай белги доминант белги дейилади. Гулнинг оқ ранг белгиси эса бутунлай ривожланмади.Бу жараён Менделнинг биринчи қонуни биринчи авлод дурагай организмларнинг бир хиллиги ёки доминантлик қонуни дейилади. Биринчи авлод ўсимликлари ўз ўзидан чатиштирилиб олинган иккинчи авлод дурагай ўсимликларини таҳлил қилиш натижасида, уларда гул ранги бўйича хилма хиллик ҳодисаси борлиги аниқланди.Уларнинг орасида қизил гулли ўсимликлардан ташқари оқ гулли ўсимликлар ҳам пайдо бўлди.Уларнинг миқдорий нисбати 3:1 ҳолатда бўлди. Бу Менделнинг учинчи қонуни ёки белгиларнинг иккинчи авлодда ажралиш қонуни дейилади.\nСелекцияда комбинатив ўзгаришни дурагайлаш ва сунъий танлаш орқали тадбиқ этиш йўлга қўйилди. Дурагайлаш вақтида белгиларнинг комбинацияси пахталар навини, олманинг “Орлеан ренети” билан “Хитойи” навини чатишуви пайтида номоён бўлади.\nТашқи муҳит шароитини ўзгартириб доминантлик билан бошқариш. Ташқи муҳит шароитини ўзгартириб доминантлик билан бошқариш мумкинлигини Мичурин тажрибасида аниқлади. “Қандил- Китайка” дурагай олма кўчати уруғлари маҳаллий нав “Китайка”нинг ривожланиши учун қулай бўлган кам ҳосил берадиган жойларга экилди. Қандил-Синап маданий нави белгиларининг ривожланишига қулай имконият яратилиб, дурагайнинг ҳосил бериши пайтида шароит яхшиланди. Гибрид ҳаётининг турли вақтларидаги белгиларнинг ривожланишига ташқи муҳит шароити таъсири йўналтирилди. Мичурин зарур бўлган белгиларнинг доминантлигига эришди.\nМоносомия. Агар организмнинг генотипида битта хромосома йўқолган бўлса, буни моносомия дейилади. Одамда моносомиянинг йўқолиши (46 хромосоманинг ўрнига 45 қолганда) Шершевский Тернер касаллигига олиб келади. 45 хромосомага эга бўлган аёл паст бўйли, жинсий заиф бўлиб териси буришиб қолган.\nТрисомия. Ҳужайра бўлинаётган вақтда 21 жуфт гомологик хромосоманинг биттага ошиб кетиши трисомия дейилади. Бунинг натижасида бетоб кишининг диплоид ҳолатдаги хромосомалар сони одатдагидек 46 та эмас, балки 47 бўлади. Даун касаллиги ривожланади. Расмдаги болада ақли пастлик аломатлари сезилади.\nКомплиментарлик. Белги фақат иккита маълум бўлмаган генларнинг иштирок этишидагина ривожланади.\nЭпистаз. Бир доминант ген бошқасининг ҳаракатини, аллеломорф бўлмаган доминант генларнинг ҳаракатини чеклайди. Аллеломорф бўлмаган генларнинг ўзаро бир бирига таъсири натижасида товуқлар ранги ирсийланади.\nПолимерия. Битта белги бир неча аллеломорф бўлмаган генларнинг таъсирида шаклланади.Полимерияда авлодларда янги белги пайдо бўлмайди, балки ота-она организмларнинг баъзи белгилари ривожланади.\nПлейотропия. Генларнинг кўп томонлама таъсирида бир неча белгиларнинг ирсийланиши плейотропия дейилади.\nСелекцияда гетерозисдан фойдаланиш. Гибридларнинг юқори қувватли ва унумлилиги. Ўз ўзини чанглаштириш линиясини яратиш методи ва кейинчалик линияли гибридларнинг олиниши ишлаб чиқилди. Цитоплазматик уруғлантирувчи стериллашдан фойдаланиб, жўхорининг иккиталик гибридларини олиш схемада кўрсатилган.\nҒўза чигитининг шохланиш ва қилланиш турлари ирсийланиши. Г. Мендел аллелморф генлари орасида ўзаро алоқани аниқлади-тола ва тола бўлмаган устунлик -доминантлик.\nҒўза шаклининг турли—туманлиги. Миср, Америка пахталари ранги, шакли билан бир биридан фарқланади. .\nҒўзанинг ёввойи навлари. Шимолий Американинг “Gossypum harknessii” нави, Жанубий Американинг “Gossypym barbadense” нави, Африка Осиё минтақасининг “Gossypum stocrsii” нави, Австралиянинг “Gossypum bickii” нави экспозициядан ўрин олган.\nҒўзанинг “Тошкент2” нави. Академик С.Мираҳмедов Мексикадан келтирилган вилт касалига чидамли Госсипиум хиртузум турига кирувчи мексиканум ёввойи ғўзаси билан Ўзбекистонда экиладиган тезпишар, серҳосил, лекин вилт касалига чидамсиз С-4727 ғўза навини ўзаро дурагайлаш усули билан вилт касалига чидамли , серҳосил “Тошкент -2” деб номланган янги ғўза навини яратди.\nМичуриннинг ширин терн нави. Машҳур олим И. В. Мичурин мевали ўсимликларнинг жуғрофий ва генетик узоқ формаларини дурагайлаш усулларини қўллаб, янги серҳосил, меваси мазали, ноқулай иқлим шароитига мослашган олхўри навини яратди. И.В.Мичурин олхўрининг ёввойи терн ва яшил “Ренколд” навлари дурагайлади. Натижада олхўрининг “Ширин терн“ навини яратди.\nЎзбек бронза зотли курка яратиш. Куркаларнинг маҳаллий ва Шимолий Кавказ зотлари дурагайланди . Олинган дурагай зотга курканинг кенг кўкракли бронза тури дурагайланиб, ўзбек бронза зотли курка яратилди. Натижада тухум етиштириш 60 тага етди.\nБуғдой ва буғдойиқ чатишуви. Олимлар дони юқори сифатли ва ҳосилдор бўлган юмшоқ буғдой нави кўп йиллик ёввойи бегона ўт бўлган буғдойиқ билан чатиштириб, озуқа дони кўп йиллик буғдой -буғдойиқ навини яратдилар.\nИпак қурти пилласининг турли туманлиги. Ипак қурти пилласининг Европада “Слоним”, “Аскали”,Япониянинг “Матамукаш”, Кавказнинг “Кахетин”, Ўрта Осиёнинг “Боғдод”, Россиянинг “RS 1”, Хитойнинг “Улун” каби навлари бор.\nНавни яратишда дурагай ва линияли қушлардан фойдаланиш. Леггорн зотли хўроз ва товуқларни дурагайлаш натижасида уларнинг жинсий етилиш даври ўзгаради. Тухум қўйиши кўпаяди.\nЧорвачиликда гетерозисдан фойдаланиш. Ипак қуртининг “Орзу” ва САНИИШ 30” навлари дурагайланиб, сифатли,ипак толасининг узунлиги олдинги навларига нисбатан узунроқ “Орзу САНИИШ 30” нави яратилди.\nТранслокация— хромосомалар айрим жойлариниг бир хромосомадан бошқасига ўтишидир.\nПолиплоидия. Хромосома мутациялариниг бир тури полиплоидия бўлиб, юқорида айтилганидек у организмларнинг одатдаги хромосомалари умумий сонининг карра кўпайиши оқибатида пайдо бўлади. Полиплоидиянинг келиб чиқиши ҳужайраларнинг митоз ва мейоз бўлинишидаги ўзгаришлар билан боғлиқ, бунда ҳужайрадаги хромосомалар сони икки марта ортади.\nЭкстримал полиплодия. Ўсимликлардаги хромосомалар сонини карра ортириш полиплоидия дейилади. Петкус жавдарининг сони колхисин моддаси ёрдамида оширилди. Буғдойнинг Triticum навида ҳам шундай тажриба ўтказилди.


Мақолалар мазкур саъна бўйича сараланган: Суббота, 16 Май 2015\nЧоршанба, 15 Июль 2020\nСуббота, 16 Май 2015 05:00\nАҳоли фаровонлиги, юрт равнақи сенаторлар томонидан кўриб чиқилган қонунларнинг мазмун-моҳиятини ташкил этади\nПойтахтимизда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг иккинчи ялпи мажлиси ўз ишини бошлади. Мажлисда қайд этилганидек, Президентимиз Ислом Каримов томонидан парламент палаталарининг шу йил 23 январь куни бўлиб ўтган мажлисида уларнинг фаолиятини янада такомиллаштириш, қонунчилик ва назорат-таҳлил фаолияти самарадорлигини ошириш бўйича аниқ вазифалар белгилаб берилган эди.\nТошкент шаҳрида 2015 йил 15 май куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг иккинчи ялпи мажлиси очилди. Унда Вазирлар Маҳкамасининг таклиф этилган аъзолари, вазирлик ва идораларнинг раҳбарлари, бошқа ташкилотларнинг, оммавий ахборот воситаларининг вакиллари иштирок этдилар.\nОлтин овозлар сеҳри\n“Ўзбекистон” халқаро анжуманлар саройида ёш опера ижрочиларининг “Ёшлик баҳори” республика кўрик-фестивали ғолиб ва совриндорлари ҳамда Ёшлар йиғма симфоник оркестри ижрочилари иштирокида гала-концерт бўлиб ўтди.\nБебаҳо меросимиз кўзгуси\nМамлакатимизнинг мустақилликка эришиши иқтисодий ва сиёсий ҳаётнинг барча жабҳасида бўлгани каби маданий соҳада ҳам туб бурилиш ясади. Жумладан, миллий анъана ҳамда қадриятларимизни тиклаш, бой меросимизни чуқур ўрганиш, унинг мазмун-моҳияти ва аҳамиятини халқимиз, айниқса, ёшлар ўртасида кенг тарғиб этишга катта эътибор қаратила бошланди.\nИнсон ҳаёти ва саломатлиги — олий қадрият\nМамлакатимизда инсон, унинг ҳаёти ва саломатлиги энг олий қадрият даражасига кўтарилган. Бинобарин, истиқлолнинг илк йилларидан бошлаб эл соғлиғини асраб-авайлаш, баркамол авлодни вояга етказиш, энг сўнгги талабларга жавоб берадиган тиббиёт инфратузилмасини шакллантиришга давлат сиёсати даражасида эътибор қаратиб келинмоқда.\nҲамюртимиз жаҳон чемпионати совриндори\nЧелябинск шаҳрида таэквондо (WTF) бўйича катталар ўртасида ўтказилаётган жаҳон чемпионати ўзбекистонлик спортчилар учун муваффақиятли бошланди.\nБуни мусобақанинг дастлабки кунида ҳамюртимиз Никита Рафалович кумуш медални қўлга киритгани ҳам тасдиқлаб турибди.


Ягона энергетика лойиҳасига бирлашиш сув муаммосига ечим бўладими?\nҚирғизистон ва Тожикистон сувга товар мақомини бериш ва сув эвазига қўшни давлатлардаги энергетика захираларидан имтиëзли фойдаланиш таклифини илгари суриб келяпти.\nТожикистон энергетика вазири ўринбосари Пўлат Муҳиддинов бу таклифларнинг амалга ошишига Ўзбекистон тўғаноқ бўлаëтганини айтади.\n“Афсуски, Тожикистон ва Қирғизистон ўртага қўйган бу масала Евроосиё иқтисодий ҳамжамиятига аъзо давлатлар томонидан маъқулланса-да, ўз ечимини топмаяпти. Тожикистон бу соҳада худди СССР даврида бўлгани каби ҳамкорлик ривожланиши тарафдори. Аммо Ўзбекистон ишчи гуруҳи билан бу борада фикримиз бир жойдан чиқмаяпти”, - дейди П.Муҳиддинов.\nЎзбекистонлик мустақил сиëсатшунос Комрон Алиев сувни нефть ëки газ билан муқояса қилиб бўлмаслигини таъкидлади.\n“Нефть ва газ катта харажатлар эвазига ишлаб чиқариладиган маҳсулот, сув эса осмондан ëғадиган қор ва ëмғир тарзида ëки музлар эриши ҳисобига пайдо бўлади, яъни у табиий жараëн маҳсули. Сув текин, деган калима бекорга ишлатилмайди-ку”, - дейди К.Алиев.\nТожикистонлик таҳлилчи Абдуғани Мамадазимов МОда энергия тақсимоти ва сув таъминоти масаласида қарама-қаршилик борлигини билдирди.\n“Дарë бошланадиган ердаги мамлакатлар, масалан, Тожикистон ва Қирғизистонда нефть ва газ тақчил. Шу боис, улар сув ресурсларидан энергия олишда фойдаланишни ўйлайди. Дарëнинг қуйи оқимидаги Туркманистон, Қозоғистон ва Ўзбекистон эса сувдан суғоришда фойдаланади. Бу икки омил тўқнашгани боис, муросавий ечимдан дарак йўқ”, - деди А.Мамадазимов.\nК.Алиев бу муаммонинг ечими МОдаги беш давлатнинг ягона энергетика лойиҳасига бирлашишида эканини айтади.\nУнинг сўзларига кўра, Тожикистон ва Қирғизистон якка ҳолда ўз сув захираларини бошқара олмайди. Тўғонлар қуриш эса хатарли ғоя.\n“Расмий Душанбе тўғон қурмоқчи бўлган тоғ ёнбағирлари сел хатари мавжуд ҳудудлардир. Агар кучли сел бир тўғонни бузиб ташласа, иккинчиси ҳам бунга чидаш бермайди, яъни занжир реакцияси вужудга келади ва бунинг оқибати даҳшатли бўлиши мумкин”, - деди К.Алиев.


Кизлар нимани хохлашади еркаклар кўрсин буни кўриб ҳайрон қоласан киши бу кизик - Tush tabiri\nКизлар нимани хохлашади еркаклар кўрсин буни кўриб ҳайрон қоласан киши бу кизик\nАвтор tushlartabiri На чтение 7 мин Просмотров 992 Опубликовано 11.02.2020\nСевгилингизни исми билан чақиринг\nҲар доим ваъда устидан чиқинг\nБахтли бўлишга рухсат бермаган одам\nШарқий масал: “Олтин ва Гуруч”\nДеҳқон жавоб берди:\nКизлар ва еркаклар ўртасидаги муносабатлар жуда мураккаб ва динамик бўлади. Психологларга муаммоларни ҳал қилиш ёрдам берадиган бир неча умумий маслаҳатлар бериш жуда қийин, чунки биз ҳар хилмиз ва турли вазиятларга бошқача қараймаиз.\nЛекин биз еркакларга аёлини бир оз бахтли қилиш ва хурсанд бўлишига ёрдам берадиган 4 нарсалар ҳақида гапиришга қарор қилдик.\nБалки кўп йигитлар бунга норози бўлишлари мумкин, лекин ишонинг кизларга “қуёнча, асалим ва жоним” емас, балки унинг исми билан чақирганиз кўпроқ ёқади. Бу айниқса ким ўз муносабатлар бошида бўлганлар ва яна ноёб исмларни танламаганларга тегишлидир.\nАлбатта, зарур бўлса ўз йигитини кутиш учун тайёр бўлган кизлар бор, лекин кўпинча кизлар ва кизлар унақа емас. Кизлар еркак вақтида келса, у камида нияти жиддий еканлигини билдиришини англатади ва барқарорлик ҳиссини яратади.\nСўзлар ҳаракатларсиз ҳеч нарса дегани – бу бўлган ва ҳар доим бўлади. Балки, еркак учун айтилган гап муҳим емас деб кўриниши мумкин, лекин аёл буни еслаб қолади ва баъзи хулосалар қилади, масалан “бошида у бундай кичкина нарсада мени алдаган бўлса, тўйдан кейин нима бўлади?”\nКизлар еркакларга нисбатан кўпроқ гапиришни яхши кўришади, чунки улар барча турли кичик нарсаларга еътиборли ва буни севгилисига йетказиб беришга ҳаракат қилишади. Баъзан еркаклар бу сафсатадек кўринади, лекин еътибор билан тингласангиз, аёлингиз сизга жуда муҳим бўлган нарсаси йетказишга ҳаракат қилаётганини тушунасиз.\n“Менинг орқамдаги одамларни кўрасизми? Уларнинг ҳаммаси ишларга югиришадилар, ҳеч нарсага еътибор бермайдилар. Баъзан кундалик ҳаёт бизни тортиб кетади, биз ҳаётнинг гўзаллигидан баҳраманд бўлиш учун бир лаҳза тўхташни ҳам унутамиз.\nБиз ҳақиқий зомбига айланамиз. Кўзларингизни кўтаринг ва қулоқлардан наушникни олиб ташланг. Йўловчига салом беринг ёки касал бўлган одамга далда беринг. Кимгадир ёрдам қўлини чўзинг. Ҳар кунни охирги кун каби яшанг.\nБир неча йил олдин даҳшатли руҳий тушкунликда едим. Бу ҳақда ҳеч кимга айтмадим. Уни йенгиш учун ўз йўлимни топишим керак еди. Ва мен тушундим: бахтли бўлишга йўл қўймаган киши – МЕНМАН.\nБиз яшаётган ҳар кун, қимматбаҳодир. Келинг, бу ҳақиқатга мос келайлик. Ертанги кун келади деганга ҳеч қандай кафолатлар йўқ, шунинг учун бугун яшашни бошланг! Умид қиламанки, сиз мазкур мақола билан бўлишасиз ва ушбу байрам кунларда бир оз кўпроқ севги бўлсин! “\nИнлеи кўли соҳилида истиқомат қилувчи одамлар далада ишлашни истамаган вақт бўлган. Улар ҳунармандчилик ва савдога кўпроқ қизиқишган. Бунинг сабаби, йернинг катта қисми сув билан тўлиб тошган ва қуруқ жойлар жуда кам қолган еди.\nЎша узоқ вақтларда солиқ йиғувчиси кўлда жойлашган мамлакатни бошқариб турди, мамлакат ҳукумати далаларни кенгайтириш ва гуруч екишга буюрди, токи бутун мамлакатни боқиши учун. Лекин Инлейнинг аҳолиси савдо ва ҳунармандчилик билан шуғулланишни давом еттирди. Гуруч озгина екилди ва у фақат икки ой давомига йетар еди.\nСолиқчи жуда хафа бўлиб, ваҳимага тушди. Бир куни у кўлнинг иккита аҳолисини, бой савдогар ва камбағал деҳқони чақирди. Иккаласини ҳам ҳурмат билан кутиб олди ва сўради:\n– Дунёдаги енг муҳим нарса нима – олтин ёки гуруч?\nБой савдогар шундай жавоб берди:\n– Дунёда олтиндан кўра қимматбаҳо нарса йўқ. Олтин паст одамни муҳим қилади. Агарда олтин бор бўлса, у шарафга ега, куч-қудратга ега, қониқиш билан яшайди. Мен олтин олдида таъзим қиламан.\nКамбағал деҳқон шундай жавоб берди:\n– Бизнинг дунёмизда гуручдан кўра ҳеч нарса муҳим емас. Барча тирик жонзотлар ўзларининг ризқ-рўзларидан фойдаланишади. Биз, одамлар, гуруч истеъмол қиламиз. Ундан бизнинг соғлигимиз ва кучимиз бор. Яна гуручни екишимиз керак. Шунда очлик ва еҳтиёж бўлмайди. Мен гуруч олдида таъзим қиламан.\nСолиқ йиғиштирувчи қовоғини солди. У ўзи деҳқон тўғри еканлигини тушунди, лекин у савдогарни ишонтиришни хоҳлади.\n– Шундай қилиб, сиз учун олтин муҳим, сиз учун еса – гуруч. Сизнинг нутқингизда ҳеч қандай келишув йўқ ва солиқчи жаҳл билан ўрнидан турди. Мен ҳам тўғри йечимни тополмаяпман. Шундай қилиб, йетти кундан кейин оилангиз билан бирга келишингиз керак. Сиз учун енг муҳим бўлган нарсаларни ўзингиз билан олинг. Ҳаётни ўзи сизни ҳукм қилсин!\nБу билан у иккаласини ҳам қўйиб юборди. Уларнинг ҳар бири ўз уйига қайтди. Ҳаммаси келишга тайёргарлик кўришга киришди. Олтинни қадрлайдиган бой одам олтин, ҳалқаларни, билагузукларни, сирғани йиғди. У хотинига ва кизларига ҳамма олтин заргарлик буюмларини қўйишларини айтди ва қолганлар – товоқга қўйди. Йетти куннинг ўзида оиласи ва мол-мулклари билан савдогар солиқ йиғувчисига борди.\nКамбағал деҳқон ҳам бош ўтирмасди: у гуручни пишириб, гуруч унидан нон ва пишириқларни тайёрлади. Буларнинг барчаси товоқларга солиб, хотини ва кизларига бериб, солиқ йиғувчи уйига боришларини айтди. Деҳқон ўзи саватга пиширилган гуруч йиғиб, саватни йелкасига осиб, уларнинг орқасидан юрди.\nИккала Инлеи аҳолиси ва уларнинг оилалари солиқчига келганларида, у келтирган нарсаларига қаради, табассум қилди, лекин ҳеч нима демади. Кейин у ўз хизматчиларини чақириб, иккала оилани алоҳида уйга жойлаштиришни буюрди. Агар улар нима сўрасалар, уларга фақат сув беринглар.\nХизматкорлар хўжайинининг буйруғини бажаришди. Кулбада сувдан бошқа ҳеч нарса йўқ еди. Яқинда ҳамма оч қолди. Озиқ-овқат билан тўлиб-тошган деҳқон, ўз хотинини ва кизларини озиқлантирди. Бой одамнинг оиласини боқиш учун ҳеч нарсаси йўқ еди, чунки олтини йейишолмайди! У деҳқонни у билан бўлишишни сўради.\n– Мен хурсанд бўлардим, лекин бу йерда қанча вақт ўтиришни билмайман. Мен қўрқаман, гўё менинг оилам оч қолмасин.\nКейин оч бой одам уни гуручни олтинга сотишни таклиф қилди, аммо деҳқон:\n– Олтинни нима қилишим керак? Улар билан тўйиб бўлмайди!\nИкки кундан кейин солиқ йиғувчи иккала оилани ҳам кулбадан озод қилишни буюрди. Кейин у камбағал деҳқонларнинг тўлақонли ва хушчақчақ еканини ва олтин билан осилган бой оилани бутун дунёга оч ва ғазабланганлигини кўрди.\n– Хўш, нима муҳимроқ – гуруч ёки олтинми? – деб солиқчи сўради.\n– Гуруҳ муҳимроқ. Гуручни екишимиз керак, – деди оч савдогар.\n– Хўш, иккалангиз ҳам рози бўлдингиз, уйга қайтинглар! – солиқчи хулоса чиқариб, барчасини озод қилди.\nЎшандан бери Инлей аҳолиси кўплаб гуручларни сув остида қолган йерларда ва ёмғирли далаларда екишга киришди. Гуруч жуда кўп еди – мамлакатнинг барча аҳолисига йетар еди.\n(Visited 3 594 times, 6 visits today)


ЎзА - Хизмат кўрсатиш сифати ортмоқда\n25.07.2018 16:02 Чоп этиш версияси\nХизмат кўрсатиш сифати ортмоқда\nСирдарё вилояти Сайхунобод туманидаги “Akaltin Logistics Center” масъулияти чекланган жамият шаклидаги Ўзбекистон – Бирлашган Араб Амирликлари қўшма корхонаси қишлоқ хўжалиги ва бошқа турли маҳсулотларни қабул қилиш, тушириш, сақлаш, темир йўл ва автомобиль транспорти орқали уларни белгиланган манзилга етказиш борасида самарали фаолият юритмоқда.\n– Мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар самараси барча соҳаларда ўз ифодасини топмоқда, – дейди қўшма корхона раҳбари Мухторжон Тўйчиев. – Жорий йил 14 мартдан бошлаб корхонамизнинг номи “Akaltin Logistics Center” масъулияти чекланган жамият шаклидаги Ўзбекистон – Бирлашган Араб Амирликлари қўшма корхонаси, деб ўзгартирилди. Бугунги кунда жамоада 24 киши доимий иш билан таъминланган. Бундан ташқари, экспорт салоҳияти ошган вақтда яна 20-25 киши мавсумий ишларга жалб этилади.\nКорхонада қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва бошқа товарларни юклаш учун махсус транспорт воситалари етарли. Юк ортиш пароми ҳолати аъло даражада ва ҳамиша техник жиҳатдан фойдаланишга шай. Ҳажми 9 минг 702 метр кубдан ортиқ битта божхона омбори, яна шунча ҳажмдаги битта ва 10 минг квадрат метрлик омбордан фойдаланилади.\nИстиқболда яна 3 та омбор барпо этиш режалаштирилган. Шунингдек, ҳўл мева ҳамда турли озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашга мўлжалланган сиғими 1 минг 440 тонналик совутгич, сабзавот ва полиз маҳсулотларини сақлайдиган 900 тонналик омбор қуриш лойиҳаси устида иш олиб борилмоқда. Бу лойиҳалар тўла амалга оширилгач, 25 янги иш ўрни яратилади.\nБу ерда ишчи-хизматчилар махсус кийим ва иссиқ овқат билан таъминланган. Уларнинг кўнгилли ҳордиқ чиқариши ва самарали меҳнат қилиши учун барча қулайликлар яратилган.\nКорхонанинг йиллик экспорт ҳажми 100 минг АҚШ долларини ташкил этади. Барча маҳсулот ва товарларни белгиланган манзилга экспорт қилиш, хориждан келтирилаётган импорт маҳсулотларни қабул қилиш, сақлаш, юклаш, манзилга етказиш тўла кафолатлангани корхона фаолиятини янада ривожлантиришнинг муҳим омили бўлаётир.


Тушда кийим курса нима булади - Туш таъбири\n29.09.2018 25.03.2019 tabiriSoNNik\nТушда кийим курса – туш хабар тушдир. Омадиз шундан иборатки,кўйлак қанақа бўлганини билишга боғлиқ: тоза ва бутун кўйлак ёки кир йиртиқ. Чиройли лекин, хозир модадамас кийимни кўриш – бу сизни омадли бўлишиздан дарак.\nКийимдан бош тортсангиз, моддадан чиқган бўлса, яқинда сиз ўраб турганлардан кетасиз, янги иш ва ишқий саргузаштларни бошлайсиз. Бу сизни бутунлай ўзгартириб юборади. Ўзингиз ва бошқаоар оқ кийимда бўлса – ўзгаришга, лекин қайғули.\nОқ кийимли инсон билан сайр – унга касалликни билдиради, агар бу ёш аёл ёки ёш бола бўлмаса. Охирги холатда фақат яхшиликларни кутсангиз бўлади. Ўзингизни ва бошқаларни кўриш – жанжалга, сиқилишга ёқтирмаган инсони билан саёҳатга.\nТушда сариқ кўйлак\nСариқ кийимни кўриш – қизиқарли вақт ўтказиш ва моддий омадга. Тушдаги кўк кўйлак – шуни билдирадики, сизни харакатчанлигингиз ниятлариз ушалишини осонлаштиради. Дўстлариз сизга далда бўлишади.\nМалина рангли кийим – сиз эски душманлардан қутилар экансиз. Яшил кўйлакни тушда кўриш – бу юксалиш умиди ва бахт. Кўп рангли кийим –ўзгаришлар яхшиликка кейин ортидан ёмонлик келади. Сизга ярашмаган кийим – сиз ўрганиб ёки сизни боғлаб турган нарса тугаши.\nСиз хато қилиб кўйишингиз ҳам мумкин. Ёш ва қари одамларни чиройли тикилган кийимда кўрсангиз – сиз яхши иш бўйича қарор қиласиз. Агар аёл кишини тушида кийими ўзига ёқмаса – омадга йетишда яхши шерик учратасиз. Агар у кийими билан мақтанса. Дўсти рашк қилиши мумкин.\nТушда туалетни битта нарсасини йўқотиш –ишдаги тўсиқ ва севгида қийинчилик. Ёш аёл киши тушида кора кастюмда бўлса – бу туш сиқилиш ва хафачилик деб таъбирланади. Кир ва йиртиқ кийим – бегоналардан эҳтиёт бўлиш кераклиги, ёлғон,эҳтиёт бўлиш кераклиги хақида огоҳлантиради.\nТоза кийим- эса яхшилик, ишлардаги омадга. Агар тушингизга кўп ёрқин ва чиройли кийимлариз кўплигини кўрсангиз, бу туш сизни огоҳлантиради:эътиборли бўлинг, йўқотишга олиб келиши мумкин. Ёш аёлга бундай туш- ниятини ушалмаслиги деб таъбир қилинади.\nПахтадан йенгил ёқимли кўйлак, яқинда вазият сиз тарафга ўтади. Тушда пахта мато –яхши инсонга турмушга чиқар экансиз, у уйим дейдиганлардан бўларкан, эрли аёлга бундай туш-оилавий келишишга ва тинчликни англатади. Ўзизни кийимсиз кўрсангиз – ғийбатга қоласиз. Бош сабабчини кийимсиз кўриш-сизга қадрли бўлган инсонлар учун сиқиласиз. Бошқаларни кийимсиз кўриш- сиздан қувончни ўғирлашади.\nКийим – бу ички дунёсни билдиради. Кийимингиз хайратга соладими ёки кулгигами? Бу ўзингизга берган бахо ойнаси. Кийим йўқотиш сизни билдиради. Сиз ишонмайсиз? Ечинишга харакат қилиб кўрингчи масалан универмагда – кўрамиз ўзингизни қандай хис қиласиз. Кийим совға қилиш- 2 хил ўйдаги ишга.\nҚанча кўп кийинса — шунча ёмон; яримялонғоч — яхшилик: кийиш тушда — омад ёки омадсизлик белгиси, қийин холатга; кийимни тозалаш — фойда; чиройли кийим — бошқа жинсга порлашга, хурмат;фаслга қараб кийиниш- яхши кунлар; ўзингизга тушмаган кийим — бузилиш, қийинчилик; эркак аёл кийимида бўлса — омадсизлик; аёл эркакни кийимида — омадга; бериб юбориш — касаллик, сиқилиш; кийим ёниши — тухмат, хақорат.\nТушда сизга нимадур кийинишингизга нимадур халақит берса- сизни ёмон одамлар қийнаши мумкин, сизга улар халақит қилишади. Вақтида кийина олмасангиз, ишга кечикаётган бўлса- ахмоқ дўстлариз орқасидан асабийлашасиз. Бундай туш сиз фақат ўзингизга ишонишингиз хақида гапиради.\nTushda kiyim ko`rsa nimani bildiradi


Қонун устуворлиги — тараққиёт гарови - Huquq.uz\nҚонун устуворлиги — тараққиёт гарови\n10:32 - 16.09.2020\nФуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатларини муҳофаза қилиш, жиноятларнинг олдини олиш бўйича прокуратура заммасига қатор вазифалар юклатилган. Бу борада Нукус шаҳар прокуратураси томонидан 2020 йил бошидан бери қатор ишлар амалга оширилди. Жумладан, иқтисодий қонунчилик ижроси соҳасида ўтказилган текширишларда аниқланган қонунбузилишлар юзасидан 28 та протест, 2 та тақдимнома киритилди. 8 нафар шахс интизомий, 3 нафари маъмурий жавобгарликка тортилди.\nТадбиркорларнинг манфаатини кўзлаб иқтисодий судга жами 300 млн. сўмлик иккита даъво аризаси киритилди, битта жиноят иши қўзғатилди. Натижада 126 нафар юридик ва жисмоний шахсларнинг ҳуқуқи тикланишига эришилди.\nМасалан, Нукус шаҳар ҳокимлиги ҳузурида «No’kis botanika bag’i» боғдорчилик-узумчилик ширкати ташкил қилинган ва «Алланияз Қаҳарман» МФЙ ҳудудидан 3,5 га ер ширкатнинг 86 нафар аъзосига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи билан ажратиб берилган.\nАммо ширкатнинг мансабдорлари ваколатини суиистеъмол қилиб, ер ажратиб бериш ваколатига эга бўлмаса-да, ширкатнинг 5 нафар аъзосига берилган ер участкаларини 8 млн. сўмдан сотиб, ширкат аъзоси бўлмаган фуқароларга ерга умрбод эгалик қилиш ҳуқуқини берувчи қалбаки ҳужжатлар тақдим этган. Ер шу тариқа талон-торож қилинган. Мазкур ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилди.\nБузилган ҳуқуқини тиклаш бўйича 200 дан ортиқ тадбиркорлик субъектига ёрдам кўрсатилди. Масалан, ишини тўхтатган 18 та тадбиркорлик субъектининг фаолияти тикланиб, 1 та субъект янгидан ташкил қилинди.\nБарчамизга маълумки, юртимизда аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламини қўллаб-қувватлашга катта эътибор қаратилмоқда. Афсуски, бу борада ҳам қонунбузилиши ҳолатлари аниқланаяпти. Хусусан, давлат ажратган маблағларнинг ҳақиқатан ночор оилаларга берилиши ўрганилганда 46 млн. 447 минг 122 сўмлик нафақа асоссиз тайинлангани, шундан 23 млн. сўмдан зиёд нафақа тўлаб берилгани маълум бўлди. Мазкур ҳолатлар юзасидан ўзини ўзи бошқариш органларининг 16 нафар мансабдор шахси маъмурий жавобгарликка тортилиб, асоссиз тўланган нафақалар қайтарилди.\nЙил бошидан вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш соҳасида ўтказилган теширишлар натижасига кўра 19 та протест ва 8 та тақдимнома киритилди, 6 киши эса маъмурий жавобгарликка тортилди.\nЁшлар ҳақида гап борар экан, эътиборингизни мана бу маълумотларга қаратмоқчимиз. 2018 йилда Қорақалпоғистонда манзилли рўйхат асосида 26 лойиҳага\n4 млрд. 829 млн. сўм, 2019 йилда 23 лойиҳага 10 млрд. 55 млн. сўм кредит ажратилиб, 137 янги иш ўрни барпо этилди. Бу йил эса 3 та лойиҳага 1 млрд. 400 млн. сўм ажратилиб, 33 та янги иш ўрни яратиш режалаштирилган.\nШунингдек, ёшларни тадбиркорликка жалб этиш мақсадида «Ёшлар – келажагимиз» жамғармаси ва бошқа ташкилотлар билан ҳамкорликда 112 та семинар, 17 та бизнес саёҳат ташкил этилиб, уларга 10 мингга яқин ёшлар жалб қилинди.\nАйни кунда эса имтиёзли кредит олган айрим ёшлар аллақачон ўз тадбиркорлигини йўлга қўйишга улгурди. Масалан, ёш тадбиркор А.Қуатов банкнинг 500 млн. сўм кредити эвазига эшик ва дераза ишлаб чиқариш цехини ишга туширди ва 7 та иш ўрни яратди. Шунингдек, «Нукус-саёҳат» МЧЖ ташкилотчиси С.Тилеўмуратовага хусусий телеканалини ривожлантириш учун 200 млн. сўм ажратилиши натижасида 16 кишининг бандлиги таъминланди.\nШаҳар прокуратураси мурожаатлар билан ишлашга ҳам катта эътибор қаратган. 2020 йилнинг 1 июлигача шаҳар прокуратурасига жисмоний ва юридик шахслардан 1478 та мурожаат келиб тушди. Уларни ўрганиш натижасида аксарияти ҳал қилиниб, 300 га яқин шахснинг бузилган ҳуқуқи тикланди. Масалан, Ш.Чориев ва бошқаларнинг мурожаатига кўра 100 млн. сўм иш ҳақи ундириб берилди.\nНукус шаҳар прокурори


Жамол Чечак Ўзбекистонни зудлик билан "TURKPA”га қўшилишга чақирди - Anhor\nAnhor Все посты Жамол Чечак Ўзбекистонни зудлик билан “TURKPA”га қўшилишга чақирди\nЖамол Чечак Ўзбекистонни зудлик билан “TURKPA”га қўшилишга чақирди\nТуркия Буюк миллий кенгашининг раиси Туркманистон ва Ўзбекистонни зудлик билан Туркийзабон мамлакатларнинг Парламент ассамблеяси (TürkPA) таркибига киришга чақирди.\nАПА тарқатган хабарга кўра, Жамол Чечак бу ҳақда “TürkPA”нинг Бокуда бўлиб ўтган 5-пленар йиғилишида билдирган.\nУнинг сўзларига кўра, Ассамблея туркийзабон мамлакатларнинг фикрини халқаро майдонда билдирадиган ягона қўшма ташкилот ҳисобланади. “Биз орамизда бошқа қардош мамлакатларни ҳам кўришни орзу қиламиз, бу мақсадларимизга янада тезроқ эришишимизда ёрдам беради”, – дейди у.\nБундан ташқари, Жамол Чечак ташкилотга Шимолий Кипрнинг Турк Республикаси қабул қилиниши муносабати билан билдирилган фикрлардаги қарама-қаршиликлар борасида ҳам таассуф билдирди: “Биз ўз сафимизда Шимолий Кипрнинг Турк Республикасини ҳам кўришни истардик. Бироқ бу борада билдирилган фикрлардаги тафовут бизда таассуфларни туғдирди”, – дея қайд этади раис.\nЭслатиб ўтамиз, “TürkPA”га Туркия, Озарбайжон, Қозоғистон ва Қирғизистон мамлакатлари киради. Яқинда Жамол Чечак туркийзабон республикалар орасида ягона алифбо ва тилни жорий этиш ғоясини илгари сурганди.\nСиёсатшунос Рафик Сайфулин 12 йилга озодликдан маҳрум қилинди


Бугунгача қанча оилага ёрдам кўрсатилди?\nЎзбекистонда карантин шароитида аҳолини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш мақсадида Ҳомийлик хайрияларини мувофиқлаштириш марказлари иш бошлаган. Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги қошида ташкил этилган мазкур марказлар фаолиятининг бугунги фаолиятига доир маълумотлар эълон қилинди.\nУнга кўра, Ўзбекистондаги 9121 фуқаролар йиғинида кам таъминланган, ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар, ёлғиз кексалар, ногиронлиги бор фуқаролар рўйхати доимий шакллантирилиб борилади. Республика бўйича якка-ёлғиз ва ёлғиз яшовчи кексалар ҳамда ногиронлиги бор шахслар сони 16 минг 576 нафарни ташкил этади.\nКарантин даврида уларга кўмак бериш учун Ёшлар иттифоқи фаолларидан иборат кўнгиллилар гуруҳи жалб этилган.\nБугунги кунда Ҳомийлик хайрияларини мувофиқлаштириш марказларига келиб тушган мурожаатлар ҳамда маҳаллалар томонидан шакллантирилган рўйхатлар асосида 9 мингдан зиёд оилага хайрия ёрдами етказиб берилди.\nБу жараёнда кўнгилли ёшлар ҳамроҳлигида нафақат кексалар ва нуронийлар, балки барча тоифадаги муҳтож оилаларга ҳам ёрдам кўрсатилмоқда.\nТаъкидланишича, ҳомийлик марказларига мурожаат қилган фуқаро ижтимоий ёрдамни олиш учун уйидан чиқиши ёки маҳалла идорасига бориши шарт эмас. Ижтимоий ёрдам уйга олиб келиб берилади.


Korzinka.uz дўконларида Coca-Cola ичимлиги 3990 сўмдан сотувга чиқди - Anhor\nAnhor Все посты Korzinka.uz дўконларида Coca-Cola ичимлиги 3990 сўмдан сотувга чиқди\nТошкентдаги Korzinka.uz дўконларида Coca-Cola ичимлиги пайдо бўлди. Ушбу ичимликнинг 1,5 литрлик шакли 3990 сўмдан сотилмоқда, дея хабар беради “Дарё” нашри.\nБундан олдин Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси Тошкентдаги заводдан чиқадиган Coca-Cola ичимлигининг нархини назорат қилиши ва у 4000 сўмдан ошмаслиги (1,5 литр учун) ҳақида хабар берган эдик.\nШу ҳафта бошида эса Korzinka.uz супермаркетлар тармоғида оммабоп Pepsi газланган ичимлигининг нархи ҳам кескин тушиб кетди. Ҳозир 1,5 литрлик Pepsi 3 минг 890 сўмдан, бир литрлиги 2 минг 890 сўмдан, ярим литрлиги эса 1 минг 890 сўмдан сотилмоқда.\nҚозоғистон-Ўзбекистон чегарасида қолиб кетган Тожкистон фуқаролари уйларига етказилди\nНорвегиядаги шахмат олимпиадасида Ўзбекистон терма жамоасининг аъзоси вафот этди


«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мақбарага кирдилар-да: «Ассалому алайкум, эй мўмин қавмлар диёри! Албатта, биз ҳам сизга қўшилувчимиз. Биродарларимизни кўрмоқни хуш кўрдим», дедилар.\n«Ва агар ўзларининг ҳожатлари бўлса ҳам, (уларни) ўзларидан устун қўярлар. Ким ўз нафсининг бахиллигидан сақланса, ундоқ кишилар, ҳа, ўшалар ютувчилардир». (Ҳашр, 9)\nСаййидимиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳазратларининг сийрати шарифларини ўрганиш ҳар бир мўмини комил учун вожибдир.\n“Эй иймон келтирганлар! Сабр қилинг. Сабр ила ғолиб келинг. Курашга бел боғлаб туринг. Аллоҳга тақво қилинг. Шоядки, ютуққа эришсангиз”.\n“Албатта, ҳақиқий мўминлар Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирган, сўнгра шубҳа қилмаган ва Аллоҳнинг йўлида моллари ва жонлари ила жиҳод қилганлардир. Ана ўшалар, ўшаларгина (иймонида) содиқлардир” (Ҳужурот сураси, 15-оят).\nМакка фатҳидан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Фузола ибн Умайр ибн Малул ал-Лайсий билан кетаётган эдилар. Фузола ўзича Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ўлдиришни қасд қилиб борар эди.\nОламларга раҳмат қилиб юборилган, анбиёю мурсалинлар хотами, башариятнинг энг улуғ вакили саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни яхши кўриш ва у зотнинг муҳаббатини бошқа барча инсонлар муҳаббатидан устун қўйиш динимиз талабидир.\n(Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётларини ўрганиш) Пайғамбарлик мўъжизаларидан


Ўрикхўр одамлар сири | Megadunyo.UZ\nАвтор: admin 0 Комментариев одамлар, ўрик, хунза\nКашмирнинг энг шимолидаги кичкина Гилгит шахрига ҳар йили бир марта камгап тоғликлар келади. Бу одамларга қараб хайрон бўласан, киши.\nУлар елкаларида оғир ток кўтариб тоғлар, даралар ва ўпирилиб тушган тошлар оша кўп километрлаб йўл юриб келсалар ҳам жуда бардам ва тетик кўринадилар. Уларниш тилини ҳич ким тушунмайди. Аммо махаллий шевалардан бирида айтилган бир неча оғиз сўз тордан келтирилган ўрик сабзавот, қўй жунидан тўқилган гиламларни улар учуй энг керакли ҳисобланган лампаёғ ва газламаларга айирбошлашга ёрдам беради. Улар Гилгитда айирбошланган молларни олиб. шошилмасдан яна тоққа жунаб кетишади. Бу одамлар сирли хунза халқининг вакилларидир.\n1964 йилнинг қишида кўпгипа газеталарда француз Белъвефернинг сирли хунзалар мамлакатига қилган экспсдициясининг «Касаллик нималигини билмайдиган халқ,», «Бахтиёр киншлар подписи», «Булутдан баландда узоқ, яшовчи кишилар мамлакати» ҳақидаги репортажлари бос или б чикди.\nБсльвефер экспедидияси кам урганилган бухалқ,нинг турмуши ва урф-одатлари ҳақида қизиқарли матёриаллар олиб қайтди. Бироқ, евромалик кишининг хунза халқ,и билан биринчи танишувй утган асрдаёқ руй берган эди.\nШотландияли врач Маккаррисон Қорақурум тогларида ун беш йилга яқин яшаган. Маккаррисон узи иш олиб боргаи жамоага тез-тез медицина ёрдами куреатарди. Аммо хунзаликларнинг ҳеч қачон врачга иши тушмаган. Бу, шубхасиз, улардаи ҳеч ким ҳеч қачон касал бўлмаганлигидан далолат беради.\nХунзаликлар жуда узоқ, — 120 йил умр кўриши маълум бўлди. Бу ерда 90 яшар чоллар жуда бардам, соғлом ва бақувват, улар ёшлар қатори меҳнат қилади. 130— 140 яшар бардам чоллар ҳам тез-тез учраб туради. Юз яшар қариянинг ўнлаб километр йўлни «енгил»гина сайр қилганини айтмайсизми! Бу ердаги хотин-қизлар роят гўзал ва қадди-қомати жуда келишган бўлади. Улар 50-60 ёшида ҳам гўзаллигини деярли йўқотмайди.\nМаккаррисоннинг фикрича, хунзаликларнинг соғлом бўлиши ва узоқ, умр кўришига сабаб — турмуш кечириш усулларининг батартиблиги ва овқатланиш режимига қаттиқ риоя қилинишидир.\nФранциялик журналист Ноэль Барбер ҳам хунзалар водийсида бўлган. Водийни ўз кўзи билан кўрган бу киши бундай ҳиқоя қилади:\n«….Полициясиз, пулсиз, автомобилсиз, меҳмонхонасиз, газета ва радиосиз, турмасиз бу мамлакат ҳозирги дунёнинг шовқин-суронидан ва ташвишларидан холи. Икки ярим минг метр баланддаги бу мамлакатни яқин йўлаб бўлмайдиган етти минг метрлик баланд-баланд тоғлар ҳимоя қилиб туради. Водийнинг узунлиги 150 километрга яқин, эни эса 5 километрдан ошмайди.\nВодийда 32 минг кишидан иборат хунза халқи яшайди, Бу округ бошлиғи «Мир» де ган унвонига эга. Унинг даргоҳи аҳолисининг сони тўрт минг кишига борадиган кичкина Балтит шаҳарчасидадир. Бутун водийда фақат унинг уйида электр чироғи бор. Бу электр чирогига кунига уч соатгина ишлатиладиган кичкина моторча (движок) ток беради. Унинг иккита «Вилли» автомобили ҳам бор, уларнинг буў ерга қандай келиб қолган и номаълум.\nБалтитда меҳмонхона бўлмаганлигидан водийга келгаи кишилар одат бўйича Мирникига келиб тушадилар.\n«Хужайин мени сарой парки ўртасида жойгашган павильонларнинг бирига кузатиб қўйди, — деб ёзган Н.Барбер. — Ёғочдан қурилгап кичик уй олдида мени хизматкор кутиб олиб, узоқ ва чарчатиб қўядиган йўлдап бошлаб борди, кейин ваннахонани кўрсатиб душга тушишим мумкинлигини айтди.\n«Бу олис тоғ районида душ нима килади, бу ерга Қандай қилиб водопровод келтиришган экан?» деган саволлар миямга келди. Кейин ҳаммасини тушуниб олдим. Кечаси дукур-дукурни эшитганимда томга қоплон ёки тоғ қўчқори чиқмаганмикин деб ўйлагандим. Кейин маълум бўлишича, хизматкор оддий ёғоч бочкадан иборат «сув минораси»га кечаси челакда сув олиб чиқиб тўлдириб юрган экан.\nИккинчи куни мен водийнинг барча одамлари қатори уйқудан соат 4 да — қуёш билан бирга турдим. Улар соат 6 да нонушта қилишар, соат 3 гача далада ишлашар, соат 5 ларгача дам олишар ва яна ишлашар экан. Кечки соат 9 да шаҳар халқи ширин уйқуда бўлади. Маҳаллий халқнинг қисқача кун тартиби шундай».\nВодийнинг тоғдан оқиб тушаётган, минерал тузларга бой сув билан суғорилаётган ерлари камсуқум хунза халқининг деярли барча эхдиёжини қондиради. Бу ерда ғалла, мева, сабзавотдан эртаклардагидек мўл ҳосил етишади. Чорва моллари учун озуқа сероб Водийнинг кишига роҳат бахш этувчи иқлимий шароити мўл ҳосил олиш учун қулай. Водийда ёзда ҳаво ҳарорати 40° дан ошмайди, қишда эса 10° дан қаттиқ совуқ бўлмайди.\nҚадимги ҳинд қиссаларида ривоят қилинишича, хунза халқи бундан икки минг йилдан ҳам бурунроқ бунёдга келган. Баъзи тадқиқодчилар, хунзалар Искандар Зулқарнайннииг пиёда аскарлари Шимолий Хиндистоннинг дарё бўйидаги водийларини босиб олган вақтларда бунёдга келган, уларнинг биринчи жамоаларини савдогарлар ва Искандар кишинининг солдатлари тузган, деб тахмин қилмокда.\nКунларнинг бирида, -деб ёзган Ноэль Барбер, — дурадгорлар Мир саройининг балконини тузатаётганини кўриб қолдим. Уларга иш хақи ўрнига яхши, мазалик овқат берилди. Мирнинг олтмишта хизматчиси бор. Аммо улардан биронтаси иш хақи олмайди. Уларни овқатлантиришади, кийинтиришади ва бир парча ер беришади. Мирнинг участкасида хизматкорларидан ташқари, атроф- теваракдаги қўшнилари ҳам ишлайди. Уларга ҳам иш хақи ўрнига маҳсулот — ҳосилнинг учдан икки қисми берилади.\nМен бу ерда тўй маросими бўлганини бирон марта кўрмадим. Эрга теккан аёллар сочини икки ўрим қилиб юриши билан эрсиз аёллардан ажралиб туради. Афсуски, тоғликлар удуми уларнинг суратга тушишини ман қилади, шу сабабли, мен қорақурумлик хонимнинг суратини кўрсатиш имкониятига эга эмасман».\nХунза йигити бирон қизни ёқтириб қолса, бу ҳакда ҳаммадан олдин ўз ота-онасига айтади. Ота-она ўғлининг нақадар самимий ва тўғри гапираётганини чамалаб куўриб, сўнгра қизнинг ота-онаси билан гаплашади. Агар икки томон ҳам рози бўлишса тўй ҳақида маслаҳатлашади. Тўйлар йилига бир марта—декабрь ойининг бирон кунида ўтказилади. Бу кунни Мир тайинлайди. Ўнтача қариндошлардан биронтасиникида куёв билан келин қаттик назорат остида дийдор кўришади. Бу ерда бевафолик қилиш жуда камдан-кам учрайди. Агар шундай ҳол рўй бериб қолса, Қадимги урф-одатларга биноан, айбдорларнинг уйлари ёндириб юборилади. Бундай «муҳаббат ёнғини» кейинги марта 1934 йилда бўлиб ўтган.\nВодийда икки юзга яқин қишлоқ бор. Хунзалар қишлоғи, одатда, тошдан қурилган 5—6 уйдан ибораг бўлади. Ҳар бир уйнинг олдида ихчамгина ҳовлиси, орқасида — боғи бор. Хунзалар фақат қишда ёғингарчилик вақтидагина уйда яшайди, йилнинг қолган вақтини бутун оила, ҳатто кексалар ва болалар ҳам ховлида ёки айвонда _ ўтказади.\nХунзалар қишда — 10° совуқда ҳам музни тешиб чўмиладилар. Улар совуқда жуда чидамлидир, печларини исиниш учуй эмас, фақат овқат тайёрлаш учун ёқадилар.\n«Барча болалар сингари хунза болалари ҳам уйиини яхши кўради, лекин болаларнинг бир-бири билан жанжаллашганмни, урушганини бирон марта курмадим. Ўз- ўзини тута билиш ва совуққонлик хунзаларнинг узоқ, яшаш сирларидан бири бўлса керақ— деб ёзган Барбер,— Улар болаларини ёшлигидан ана шундай тарбия қилади. Соф тоғ ҳавоси, покиза овқат, режим ва чиниқиш, албатга, катта аҳамиятга эга. Аммо улардаги кишини ҳайратда қолдирадиган хотиржамлик жуда мухим. Масалан, мен хунзаларнинг оғриқни писанд қилмаслигини пайқадим. Хунза боласи йиқилиб бирон жойини шикастласа ҳам йиғламайди. Бу ерда тиш оғриғи камдаи-кам учрайди (улар тишларини ўсимлик пояси билан тозалайди). Оғриқ тишни қишлоқ темирчиси олиб ташлайди. Улариинг одати бўйича, тиш олдираётганда ҳазиллашиш ёки кулиб туриш керак экан.\nХунзалар мамлакатида семиз эркак ёки аёлни учратмайсиз. Қўшни халқлар уларни «қоринсиз кишилар» деб аташади. Хунзалар қариганларида ҳам қиёфаси гўзал ва кўриниши ёш бўлади.\n…Мен юзга кирган чол ва кампирлар кунлигини кўриб таажжубланардим,— дейди Барбер,— Бир куни 118 яшар Хайдар Бек билан гаплашиб қолдим. У ўн километрга яқин йўл босиб ҳозиргина тоғдан тушиб келганди. Кўринишидан унга 70 ёшдан ортиқ беролмайсиз. 93 яшар Рахмат Али менга ўзининг янги туғилган ўғилчасини кўрсатди. Рахмат Алининг ўзи ҳар куни деярлик 40—50 килограммдан юк кўтариб 30 километрлаб йўл юради… Менда, хунзаларнинг болалари соғлиқ ва саломатликда катталардан қолишмайди, деган фикр туғилди. Улар, одатда болаларда бўладиган касалликларга дучор бўлмайдилар, ҳатто тумов нималигини ҳам билмайдилар», Маккаррисон ҳам, Бельвефер ҳам хунзаларнинг узоқ яшаш сири овқатланиш тартиб – қоидаларига, қатъий режимга риоя қилаётганликларида, деган фикрда. Бу режим ва пархез гўштсиз, нуқул сабзавотларни, асосан, хомлигича истеъмол силиш, тоғ суви ичиш, асабни қўзғайдиган алкаголли ичимликлар, кофе, тамаки истеъмол қилмасликдан иборат.\nВодийда боғлар жуда кўп ҳосил йиғиб олингандан кейин унинг бир қисми қуритилиб, қишга ғамлаб қўйилади. Тадқиқотчилар хунзаларнинг ўзларигагина маълум бўлган қандайдир сирли таомларни истеъмол қилиши ҳам уларнинг узоқ, яшашига сабаб бўлмоқда, деб тахмин қилмоқда. Масалан, хунзалар «тоғ асали»нинг сирини билишар эмиш. Хунзалар пишлоқ ва сутга қўшадиган аччиқ мазали—бу нарса тоғ тепасида ўсадиган қандайдир ўтдан тайёрланади. Водий аҳолиси «тоғ асали»нинг сирини ҳеч кимга айтмайди. Олимлар, бу сирли озуқа хунзаларни касалликлардан сақловчи қандайдир антисептик хусусиятларга эга бўлса керақ деган фикрда.\nКунларнинг бирида Барберни меҳмонга таклиф қилишган, Барбер уй бекасининг «сеҳрли суюқ дори» тайёрлаганини кўрган. Уй бекаси икки ҳовуч туршакни майдалаб, унга сув қўшган. Доривор куни билан тиндирилган. Эрталаб уни меҳмонга беришган. Барбер икки стакан туршак суви ичганидан кейин ўзини тўқ ва бардам сезган.\nМир саройида Барберни ўрикдан қилинган вино билан меҳмон қилишади. Хунзалар ўрикнииг гушти ёки мағзини ҳар қандай қайлага қўшади, юмшоқ мағзини хомлигича ейди ёки эзиб мойини олади. Кекса дарахтлар кесиб ўтин қилинади, чунки водийда ёқилғи жуда кам. Ўрик мойи хунза аёлларининг бирдан-бир упа-элиги ҳисобланади. Улар бу мой билан кумуш тақинчоқларини ярқирагунча тозалайдилар. Қишда туршак ва унинг мағзини бирга қайнатиб, шу қоришмадан нон ёпадилар, эрталаб эса қайнатилган ўрик суви ичадилар.\nБоғлар ҳосил бермайдиган икки-уч ойни водий ахолиси «оч бахор» деб атайди. Уларнннг шу даврдаги бутун овқати бир стакан туршак сувидан ёки шунга ўхшаш мева қоқидан тайёрланган ичимлик ва тоғ сувидан иборат.\n«Хунзалар ҳўл мевани пўсти билан ейди. Хушмуомала ҳамда вазмин киши бўлган Мир,— дейди Ноэль Барбер,— ўз меҳмонининг олхўри пустлоғини арчиётганини кўриб таажжубини зўрға яшира олди. Хунзалар сабзавотни хомлигича истеъмол қилишни афзал кўради. Уни пишириб емоқчи бўлсалар, озгина сувда қайнатиб ичадилар. Дон, одатда, кўл тегирмонида тортилади, Бироқ баъзи жойлардаги шаршаралар ёнида сув тегирмонлари ҳам бор. Ўз тегирмони бўлмаган кишилар дон торттиргани учун тегирмончига донининг 40 фоизга яқинини беради. Улар кепакли ундан нон ёпишади, эчки ва сигирларнинг сутини илиқлигида ичади. Сутдан қаттиқ увитади ва ўткир пишлоқ тайёрлайди. «Татиб кўриш» деди Мир бир куни менга бир бўлак пишлоқ узатиб, «унинг тайёрланганига 13 йил бўлди. Бу ҳали ҳеч гап эмас. Биз пишлоқларни 20 йилгача сақлаймиз».


“Локомотив” стадиони ёритиш қуввати 1500 люксга етказилади\n11.01.2019 21:18 | http://pfl.uz/news/sections/oliy_liga\nХабарингиз бор, футбол клублари “ЎФА ва ЎзПФЛ томонидан ўтказиладиган мусобақаларда иштирок этувчи футбол клубларини лицензиялаш ва профессионал футбол клуби мақомини белгилаш бўйича регламент” асосида янги мавсум учун тадорик олиб боришмоқда.\nПФЛ айнан мана шу регламент асосида клублар олдига маълум талабларни қўяди. Жумладан, регламент ва янги мавсум учун ишлаб чиқилган “Стадионлар бўйича низом” талабларига кўра, Суперлига ёки Про лигада иштирок этадиган клубнинг уй стадионида камида 1200 люкс, тавсия бўйича эса 1500 люкс ёритиш қувватига эга прожекторлар ўрнатилган бўлиши лозим.\n“Локомотив” клуби уй стадионини мониторингдан ўтказган ПФЛ ишчи гуруҳи ўлчов натижаларига кўра, ушбу стадион прожекторлари майдоннинг 15 та нуқтасидан ўлчанганида ўртача 844 люксни кўрсатди. Клуб вакилларига бу борада иш олиб борилиши лозим экани таъкидланди.\n“Локомотив” клуби яқин вақт ичида бу борада иш олиб бориб, стадион ёритиш қувватини камида 1500 люксга етказишга ваъда берди.\n4 Темурхўжа Абдухолиқов 10\n5 Хуршид Ғиёсов 10


Ҳаким кўздан кечирсин, сўнгра кетарсиз… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nЗамондошларимга маддоҳликдан воз кечганим ҳақида – 3\nХитойда мусулмон уйғурларга рўза тутиш тақиқланди\n21 Kasım 2016 - 6:00 'да юкланди ва 1863 марта ўқилди.\nПопур Ёфадан Пўрт Саидға қараб ҳаракат этди. Ғуруб яқиндур 2-даражани устиға чиқдим. Бир гуруҳ араб ва Оврупо либоси кийган араблар бор. Сажжода* солиб, асрни ўқуб, давра этиб, имомлари ваъзи сиёсий сўйлаб ўлтурубдур.\nМисрни англис ва туркларға бор муносабатидан ва туркларға яқинлашмоқни мисрийлар учун нафълигини исбот этмоқға зўр берадур. Баъзилари савол ва эътироз этар, гўё онда йигирма-ўттуз нафар аъзолик бир парламент — мажлиси миллат очилгандур.\nМан ҳам таҳорат олдим. Офтоби жаҳонтоб денгизимизға ботиб, ғарбимизни қонға бўятди. Бир араб шайхи азони Муҳаммадий ўқуди. Парахўддаги мусулмонлар азон нидоси муқобилиға: «Оллоҳ, Оллоҳ жалла жалол самъийна ва атъийна», — жавоби илан фазони тўлдурарлар эди. Ҳар тарафимиз сув ва анинг бохаридан* пайдо бўлган осмондур. Мундан бошқа олам мўқ. Бу поёнсиз денгиз устинда писта пўчоғидек маркаби баҳриямиз солланадур. Бу ғуборсиз ва муаттар уфқни холиқиға ибодатға муқайяд бўлдук.\nАраб шайхи важдға* келди. Намози шомни икки аввалги ракъатиға «То»дан бошлаб Қиссаи Ҳазрат Мусо ва Фиръавнни охириғача ўқуди. Намоздан сўнгра такбир ва таҳлиллар, таслиҳ* ва тардиҳлар* ўқулди. Ва олами ислом учун дуолар айтилди. Мундай важдлик бир ибодатни мундан аввал кўрганим ёдимға йўқ. Атрофимизни олойиши дунёдан поклиги, уфқимизни муаттарлиги ва шайхни руҳфизо оҳангги қироати асбоби важидан эди.\nЧу хуш аст савти Қуръон зи ту дилрабо шунидан\nБарахт наззора кардан сухани худо шунидан.\nУфқимизни зулмат босди. Осмони шабчароғлар зоҳир бўлуб, Оқ денгизнинг лотимоҳо* мавжларини кумушдек жилолантирар эди. Араб мажлиси миллати ҳануз баҳсу жидолда*, араб шайхи ҳануз сўзу гудоздадур.\nҲавонинг салқинлиги оёқим оғруқини қўзғамоқчи бўлди. Лоилож, хуфтонға туролмай, З-даражани(нг) анбориға тушуб, жаноби Ҳожи Бақо бергон амонат денгиз курсиси (качалка) устига узандим. Анбор бадбўй бўлган эди. Ёнимда Ҳожи Абдуллоҳ исминда Шаҳрихоний мискин бор. Юки бир чарх ила 3 пут келатургон эски-туски, латта-лутталардан иборатдур. Чархидан бошқа барча либосу латта-путталарини бизни тўқумдўзлар 50 тийинға олиши маълум йўқ. Ўзи икки ҳаж қилғон, Ироқ, Бағдод ва Фаластинни икки дафъа жаёв кезган бир обиддур. Парахўдда ва Пўрт Саидда нимарсаларимизға қаровуллик ва ҳаммоллик этди. Обжўш келтурадур. Хулоса, мен учун бир ҳамшаҳри ва аъло бир ҳамроҳдур. Миср туфроғинда чархчилик қилиб, бироз фойда этиб, мавсумда яна Ҳажи шарифға кетар. Заррадек ғами йуқ. Икки юзи қип-қизил, тавоно*, Фақат ниҳоятда чиркин, ҳаттоки, либослари кир ила у қадар муҳр(а)ланганки, ҳабашни қаро юзидек ялтирайдур. Хулоса, бу ҳоли илан бир милйўнердан тинч ва роҳатдур…\nОқшом денгиз курсиси устинда чалқарамон ётиб уйқуға кетдим. Парахўд бир оз бешикдек тебратур. «Афандим, — турунг, фажр* қўлдан кетар. Ва ҳам Пўрт Саид кўрунди», деб Ҳожи Абдулло афанди уйғотди.\nФажрни сафоси, денгизни шаффоф мавжи, бир тарафдан шамси жаҳонтобни зиёси илан ҳаво ва фазони касб этгон латофати ва денгиз қушларини учуши ва соҳилдаги шаҳарни, денгиз мусофирларинча, чимилдиқдан чиқгон бир қиздек латофатини тамошоси тўятургон ва тавсиф қилиб битиратургон нимарсалардан эмасдур.\n«Оқшомги ибодат лаззатини такрори учун араб намозгоҳиға кетдимки, намозни битирибдурлар. Ялғуз бошимға убудият этдим. Ҳар замон Мисрни ҳақиқий хўжаси англисларни зарби ва фўлоди мудҳиш парахўдлариға йўлуқармиз.\nЭнди Пўрт Саид жомеъларининг ҳилоллик минораси ва салиблик калисолари ва 3-4 ошёналик иморатлари ва денгиз бўйиндаги симсиз тилгироф-мухаттасининг устуни кўрунмоқға бошлади. Суэс қанолининг ишбоши муҳандиси француз Фердинанд Дулиенсни денгиз ичинда тошдан қилингон ҳайкали мусофирларға қанолни кўрсатиб тақдим қилиб турубдур.\nПарахўдимизға араб дўқтури келиб, ҳаммани бирма-бир кўз ила кўрди. Карантин қайиқлариға юклар тўлуб, ўзимиз ҳам ўлтуруб, аскалаға мутаважжиҳ бўлдук. Мундаги қайиқ ва ҳаммоллар карантин идорасидандур. Қайиқ кироси, карантин пули, «начур» пуллари учун бир сўм олиб панд бердилар, 3-мавқеъға белат олганимни жазоси энди бош кўрсатди. 2-даражадаги одамлар матурлик қайиқлар ила кетдилар. Биз аларни карантиндан ўтушларини соатлар ила денгиз ичиға мунтазир қолдук. Карантинға чиқдук. Бир-бирин темур панжара ва ҳалқалардан ўтуб, табиб ва пўлис доиралариға йўлуқуб, ҳар тарафи темур панжара ила иҳота қилингон бир майдонға чиқдук. 3-даражадаги одамларни нимарсаси «начур»* бўлур эканки, яна икки соат интизор керак. Баракат берсунки, тоза чамадон ва тоза жойхобларни «начур»ға солмадилар. Чиркин кўринган ҳар нимарсани боғлуқи илан жаҳаннам мисоли «начур»тиб чиқордилар.\nБир хил мусофирлар бу замон гўё девона бўлган эди. Мани 4 қитъа нимарсамни «начур» қилмасдан тоза нимарсалар ичиға ажратдиларки, панжарани орқасидан ва узоқдан кўрар эдим. «Искандария» ўтели (дан) одми араб Алини ўтелиға бормоқчи бўлдумки, Али мани андаги сиҳҳия доираси*ға олиб борди.\nКимлигимни, поспуртсиз сўрадилар. Мисрға қайси хонау қайсй кўчада кетишим сўралди.\nДедим: «Ўтелға тушарман».\nДедилар: «Сиз 3-мавқеъ ила келибсиз, 3 кун Пўрт Саидда турарсиз, ҳаким муояна этар*, сўнгра кетарсиз…».\nҲар на дедим, илож йўқ.\n«Искандария» ўтелиға турушим ва Алини(нг) манга 3 кунғача кафиллигини пўлис ёзди. Хулоса, бандға тушдук. Агарда Мисрда махсус бир хона ва кўчасининг нўмраси ва хона эгасини оти айтулса, қўяберар эканлар. Ва Миср пўлисиға тилгироф берилиб, андаги сиҳҳия ҳакимиға 3 кун кўргузулур экан. 2-синфдагилар қачонлар Миср вагзолиға кетди.\nБошимдаги Эрон кулоҳи шафоати илан бир эроний келиб, аҳвол сўради, вуқуотни* сўйладим.\nУл деди: «Мунда “Доруссаодат” исминда ўтелим бор. Эртаға сизни Мисрға жўнатмоқ қўлимдан келур».\nЯна пўлис ва сиҳҳия идорасиға бордук. Табдили макон* ва кафили ҳадидманд* қайди учун энди аввалги кафилим Али қабул қилмайдур. Лоилож беш ғуруш бадалиға Алини бандидан озод бўлуб, 2-Ҳожи Али эроний кафолатиға кирдим. Соат 8 парахўддан чиқуб эдук, энди 12 дурки, ҳоло гумрукдан чиқгонимиз йўқ.\nСоат 2 да Мисрға ароба жўнайдур. 6 соат Пўрт Саидни саёҳат этиб, шу кун аср Мисрға кирмоқчи эдукки, 3-даражага келгонимиз учун ҳибсға тушдук. Гумрук(д)а нимарсаларимиз қаралди. Божилиги йўқ экан, чиқиб «Доруссаодат» ўтелиға келдик…\nСажжода – жойнамоз\nТаслиҳ – тузатиш, яхшилаш\nТардиҳ – эзиш, майдалаш\nЛотимоҳо – тиним билмас\nБахсу жидолда – тортишув, мунозара\nТавоно – бақувват\nФажр – тонг\nНачур – дезинфекция\nСиҳҳия доираси – тиббий кузатув\nМуояна этмоқ – кўздан кечирмоқ\nВуқуот – воқеа, вазият\nТабдили макон – жой алмашинуви\nКафили ҳадидманд – ўткир кафил\n Таржимаси: Эй қодири Худо, бизни тингла ва тилагимизни бер.\n Таржимаси: Қуръон оҳангларини сен дилрабодан эшитмоқ, атрофдаги жамъи нарсага қараб Худо сўзини эшитмоқ қандай яхши.\n Сўзи гудоза –гап билан овора.\nYazıyı paylaş "Ҳаким кўздан кечирсин, сўнгра кетарсиз…"\nAI делегацияси 14 йилдан сўнг илк бор Ўзбекистонга келмоқда\nЯхши билан ёмон бўлди тенг…\nДолзарб, Инсон ҳуқуқлари\nБўлди ажиб қизиқ хангомалар……..\nКим бўлсанг ҳам маддоҳ, хоин ва биз каби қўрқоқ бўлмайсан…\nИнқирозга юз тутди борлиқ…\nМирзиёев Трампга: Ислоҳотлардан чекиниш йўқ


"Ипотека-банк"нинг Меҳнат филиали бошқарувчисига ҳайфсан берилди - UzNews.uz\n"Ипотека-банк" раҳбарияти филиал бошқарувчисининг хатти- ҳаракатларига муносабат билдирди.\n"Ипотека-банк"нинг шаҳар филиали раҳбарияти таҳририятимиз томонидан эълон қилинган видеоёзувга муносабат билдирди.\nЭслатиб ўтамиз, банк ходимларининг бири UzNews.uz'га аноним шартлар асосида филиал бошқарувчиси ўз ходимининг юзига шапалоқ тушираётгани акс этган видеолавҳани юборган эди.\nБанк раҳбариятининг хабар беришича, "Ипотека-банк"нинг шаҳар филиали томонидан "Ипотека-банк"нинг Меҳнат филиали бошқарувчиси ва ходими ўртасида 30 сентябрь куни содир бўлган ҳолат ўрганилган.\nСодир бўлган ҳодиса учун Меҳнат филиали бошқарувчиси Иноятов А.га ҳайфсан эълон қилинган.\nHayfsan berildi))))))))))))))))))) Zo'rku bemalol shapaloq bersa bolarkanu faqatgina hayfsan beriwarkan))))


ЎзА - Иқтисодий судларда юз мингдан зиёд иш кўрилиб, уларда асосан тадбиркорлар ҳуқуқлари тикланди\nИқтисодий судларда юз мингдан зиёд иш кўрилиб, уларда асосан тадбиркорлар ҳуқуқлари тикланди\n01.05.2018 11:55 Чоп этиш версияси\nТадбиркорлар ҳуқуқ ва манфаатлари ҳимоясини таъминлашда иқтисодий судлар изчил фаолият юритмоқда. Жорий йилнинг биринчи чорагида мазкур судлар 106 минг 471 ишни ҳал этган. Кўрилган ишлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 20 минг 812 тага кўп бўлган.\nЎзбекистон Республикаси Олий судида иқтисодий судларининг 2018 йил I чорагидаги фаолияти якунларига бағишлаб ташкил этилган йиғилишда бу алоҳида таъкидланди.\nВидеоконференцалоқа режими орқали ўтказилган тадбирда Олий суд иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьялари, Олий суд бошқарма ва бўлим бошлиқлари, вилоят, туманлараро, туман (шаҳар) суд раислари, судья ва суд ходимлари иштирок этди.\nТадбиркорларга қулайликлар яратиш ҳамда суд таъсирчанлигини ошириш мақсадида ишларнинг салмоқли қисми, яъни 80 фоизга яқини бевосита жойларда, яъни сайёр суд мажлисларида кўриб чиқилган.\nСуд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар моҳиятини кенг оммага, хусусан, тадбиркорларга етказиш, аҳолининг ҳуқуқий билимини ошириш, амалдаги қонунчиликни тушунтириш юзасидан кенг кўламли ҳуқуқий тарғиботлар ишлари амалга оширилган.\nВилоят ва унга тенглаштирилган судлар, шунингдек, туманлараро, туман (шаҳар) иқтисодий судлар раислари томонидан фуқароларнинг шахсий сайёр қабуллари ташкил этилган. Шахсий қабулларда 2 минг 153 нафар фуқаро иштирок этиб, улардан 419 мурожаат қабул қилиб олинган.\nЙиғилишда ҳисобот даврида иқтисодий судлар фаолиятида бир қатор камчиликларга ҳам йўл қўйилганлиги қайд этиб ўтилди. Ҳар бир суднинг фаолияти алоҳида муҳокама қилиниб, камчиликларга йўл қўйган суд раислари, судья ва суд ходимларидан тегишли тушунтириш талаб қилинди.\nМуҳокама якунида камчиликларни бартараф этиш юзасидан тегишли чора-тадбирлар белгилаш ва натижаси юзасидан Олий судга ахборот бериш ҳақида қарор қабул қилинди.


23 апрел 2021, Тошкент вақти: 13:19\nҲибсда бўлган собиқ милициячи қандай қилиб ўзини осгани ҳозирча сир бўлиб қолмоқда.\nҚашқадарё вилоятидаги Чироқчи туманининг Қорақия қишлоғида истиқомат қилган Алмардон Рўзиқуловнинг Чироқчи тумани ИИБ изоляторида ўлганлиги тўғрисидаги хабарни “Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти тарқатди.\nАйтилишича, “1983 йилда туғилган Алмардон Рўзиқулов 20 ноябрь куни терговчилар томонидан қўлланилган ноинсоний қийноқ ва зўраки иқрорлик олишга уриниш даврида ўлган”.\nАлмардон Рўзиқулов Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 169-моддаси (ўғирлик) билан айбланиб, ҳибсга олингани айтилмоқда. “Эзгулик” хабарига кўра, Чироқчи туман ИИБга Қорақия қишлоғида қорамол ўғирлангани хусусида шикоят тушган. Ариза юзасидан туман ИИБ жиноят-қидирув бўлими ходимлари томонидан бир қанча гумондорлар сўроқ қилинган, айримлари ҳибсга олинган. Улар орасида Алмардон Рўзиқулов ҳам бўлган.\nАлмардон Рўзиқуловнинг 82 ёшли отаси Мамай бобо бошчилигидаги қариндошлари Чироқчи туман ички ишлар бўлимидан Алмардон Рўзиқуловнинг ўлими юзасидан изоҳ талаб қилиб, ҳар куни ички ишлар биноси олдида йиғилаётгани айтилмоқда.\nБироқ, Алмардон Рўзиқулов ишини тергов қилган Чироқчи туман ички ишлар бўлимининг терговчиси Анвар Холёров Озодлик билан суҳбатда, гумонланувчи шахснинг қийноқлар остида ўлганлигини рад этди. Унинг айтишича, Алмардон Рўзиқулов тергов изоляторида ўзини осиб қўйган:\n- Бизлар ҳам Ўзбекистон республикасининг фуқаросимиз, инсонни қийноққа солиш мени терговчилик бурчимга ҳам, инсонийлик бурчимга ҳам тўғри келмайдику. Қийноққа солиш тақиқланган нарса ҳозир. Марҳумнинг танида ҳеч қандай жароҳат бўлмаса, исботини топмайдиган ҳеч қандай далил бўлмаса, у қандай ноинсоний қийноқ бўлади. Биз уни тергов изоляторида ўзини осган ҳолатда кўрамиз. Тергов изоляторининг ўзини масъул ходимлари бор. Терговчи у учун жавоб бермайди,- дейди терговчи Анвар Холёров.\nИчки ишлар бўлими терговчиси Алмардон Рўзиқулов нима сабабдан ва қай тарзда ўзини осганлиги тафсилотларини гапирмади. Унинг айтишича, бу ҳолат туман прокуратураси томонидан тергов қилинмоқда.\nБироқ, Чироқчи тумани ички ишлар бўлимининг исмини ошкор этмаган ходимининг Озодликка айтишича, Алмардон Рўзиқулов ўзини тергов изоляторида осиши мумкин бўлмаган. Унга кўра, Алмардон Рўзиқулов ички ишлар бўлимидаги коридорда ўзини осган. Бу воқеа қандай рўй берган, қандай у коридорда ўзини осиб қўйган, бу ҳақда бошқа маълумотга эга эмаслигини айтди, бу манба.\nМаълумотларга кўра, Алмардон Рўзиқулов собиқ милиция ходими бўлган. У Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги Академиясини тамомлаган, ички ишлар органлари сафида хизмат қилиб, истеъфога чиққан.


Олимлар улкан "денгиз аждари" ни топишди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nОлимлар улкан "денгиз аждари" ни топишди\n29 август 2017, 23:19\nГермания ва Буюк Британия олимларидан иборат гуруҳ қадимий денгиз жонивори ҳисобланган улкан “денгиз аждари”нинг тошга айланган қолдиқларини топди, деб хабар берди Darakchi.uz нашри.\nМазкур денгиз жонивори динозаврлар билан бир пайтда яшаган. Улкан денгиз калтакесаги ихтиозаврнинг жасади қолдиқлари бундан 20 йил илгари Англия қирғоқларидан топилган бўлиб, шу пайтгача тўлиқ ўрганилмаган эди.\nПалеонтолог Свен Сакс Қуйи Саксониянинг Ганновердаги Давлат музейи коллекцияларини томоша қила туриб, тасодифан жониворнинг тош қотган жасади қолдиқларига кўзи тушди ва тадқиқот ишларини бошлаб юборди.\nТадқиқот натижасида олимлар тош қотган суяклар урғочи ихтиозаврга тегишли бўлганлигини, у ҳомиладор вақтида ҳалок бўлганлигини аниқлашди. Ихтиозаврнинг ичидан эмбрион қолдиқлари топилди. Олимларнинг тахмин қилишича, ҳайвоннинг узунлиги 3-3,5 метрни ташкил этган.\nЯнгиликлар » Дунё » Олимлар улкан "денгиз аждари" ни топишди\n22:06 Энг улкан динозавр суяклари топилди