ЎзА - Ҳар бир лойиҳа иқтисодиётимиз ривожи, халқимиз фаровонлигига хизмат қилади\n10.11.2017 03:41 Чоп этиш версияси\nҲар бир лойиҳа иқтисодиётимиз ривожи, халқимиз фаровонлигига хизмат қилади\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича режа ва дастурлар билан танишиш, истиқболдаги вазифаларни белгилаш мақсадида 9 ноябрь куни Самарқандга келди.\nДавлатимиз раҳбарининг шу йил 25 январдаги «Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг хотирасини абадийлаштириш тўғрисида»ги қарори ижроси доирасида изчил ишлар амалга оширилмоқда. 2017 йил 31 август куни пойтахтимизда, 2 сентябрь куни Самарқанд шаҳрида мустақиллигимиз асосчиси, буюк давлат ва сиёсат арбоби Ислом Каримовнинг улуғвор ҳайкаллари очилди.\nПрезидентимиз вилоятга аввалги ташрифлари чоғида мақбара қурилишини якунига етказиш, зиёратчилар учун шароитларни янада яхшилаш, ҳудудни ободонлаштириш бўйича кўрсатмалар берган эди.\nЎтган вақт мобайнида бу ерда бажарилган кенг қамровли ишлар натижасида мажмуа яхлит меъморий ансамблга айланди. Мақбара атрофида Ҳазрати Хизр масжиди билан уйғун ҳолда миллий услубдаги айвонлар барпо этилди. Йўлаклар атрофи мармар панжара билан қопланди, зиёратчиларга қўшимча қулайлик яратиш мақсадида замонавий лифтлар ўрнатилди.\nЗиёратга келувчиларга йилнинг тўрт фаслида ҳам қулай бўлиши учун зарур шароитлар яратилди. Атрофдаги йўлаклар таъмирланиб, автомобиллар тўхташ жойи барпо этилди. Шоҳи Зинда қабристони деворлари реконструкция қилиниб, ҳудуди ободонлаштирилмоқда.\nДавлатимиз раҳбари мажмуадаги шароитларни янада яхшилаш бўйича мутасаддиларга тавсиялар берди.\nПрезидентимиз Самарқанд шаҳридаги собиқ лифтсозлик заводи ҳудудида ташкил этилган янги саноат мажмуасида бўлиб, вилоятда амалга оширилаётган йирик лойиҳалар билан танишди. Дастлаб енгил саноат корхоналарида ишлаб чиқарилган маҳсулотлар намуналарини кўздан кечирди.\nДавлатимиз раҳбарининг шу йил 14-15 апрель кунлари вилоятга ташрифи чоғида берилган топшириқлар асосида 2017-2018 йилларда амалга оширилиши мўлжалланган 19 лойиҳа бўйича изчил ишлар бажарилмоқда.\n“Сам Рафоат текстиль”, “8 март”, “Иман текс”, “Самарқанд Евро Азия текстиль”, “Амин инвест интернейшнл”, “Мароқанд сифат” каби корхоналарда тайёрланаётган тикув-трикотаж маҳсулотлари, бўялган трикотаж мато ва кийим-кечаклар ички бозордан ташқари экспортга ҳам йўналтирилмоқда. Бу корхоналар салоҳиятини ошириш, қўшимча иш ўринлари яратиш имконини бераётир.\nАйни пайтда Пастдарғом, Самарқанд, Булунғур, Оқдарё туманларидаги қатор корхоналарда янги лойиҳалар ишлаб чиқилмоқда. Бунинг натижасида жинси мато, жинсидан тайёр кийим-кечак, янги турдаги вельвет, мебель газламалари, аралаш ва синтетик матолар ишлаб чиқариш ҳажми кенгаяди.\nШавкат Мирзиёев соҳада яратиладиган ҳар бир ишчи ўрни муҳим экани, бу корхоналар истиқболини белгилаш ва аҳолини доимий иш билан таъминлашда алоҳида аҳамият касб этишини таъкидлади.\nШу ерда терини қайта ишлаш, чарм-пойабзал ишлаб чиқариш бўйича амалга оширилаётган лойиҳалар ҳақида ҳам маълумот берилди.\nДавлатимиз раҳбари “Ideal elektroluks” Ўзбекистон – Туркия қўшма корхонасида ишлаб чиқарилаётган маиший техника жиҳозлари, “Sino” акциядорлик жамиятида тайёрланаётган музлаткич ва совуткичларни кўздан кечирди. Маҳсулотларга ташқи бозорда харидор топиш, экспорт имкониятларини кенгайтириш юзасидан топшириқлар берди.\nПрезидентимизга 2018-2019 йилларда Самарқанд вилоятини комплекс ривожлантириш дастури доирасида амалга ошириладиган лойиҳалар тўғрисида маълумот берилди. Унга кўра, умумий қиймати 5,2 триллион сўмлик 2020 лойиҳа ҳаётга татбиқ этилади, 19 мингдан зиёд янги иш ўрни яратилади.\nМазкур дастур ижроси самарасида келгусида аҳоли даромадларини 2 баробар, саноат маҳсулотлари ҳажмини 1,7, хизмат кўрсатиш ҳажмини 1,8, пудрат ишлари кўламини 1,9, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштириш ҳажмини 1,4 марта ошириш режалаштирилган.\nШавкат Мирзиёев лойиҳаларни амалга ошириш муддатларини қисқартириш, айни пайтда 2018 йилга мўлжалланган режалар тузиш зарурлигини таъкидлади. Бунда хорижлик инвесторларни кенгроқ жалб қилиш ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришга эътибор қаратиш лозим.\nВилоятда автомобилсозлик, электротехника, фармацевтика соҳаларида амалга оширилаётган истиқболли лойиҳалар ҳам маҳсулотлар турларини кўпайтириш ва аҳоли даромадларини ошириш имконини беради.\nСамарқанд вилоятида ер ости бойликлари кўп. Жумладан, керамик плиткалар, цемент, табиий пардозбоп тошлар, металлни рухлаш ва полимерзациялашда ишлатиладиган қазилма бойликлар захиралари мавжуд.\n“Ўзқурилишматериаллари” акциядорлик жамияти томонидан мазкур йўналишда келгусида 100 дан зиёд лойиҳани амалга ошириш кўзда тутилган бўлиб, ушбу мақсадлар учун асосан хорижий инвестициялар жалб қилинади.\nБугунги кунда вилоятдаги кареьрлардан тўлиқ фойдаланиб, қурилишбоп ашёлар қазиб чиқариш кўпайтирилмоқда. Биргина Нуробод туманида Туркия билан ҳамкорликда 25 миллион доллар эвазига 500 минг кубометр газоблок ишлаб чиқариш лойиҳаси ишлаб чиқилди.\nШавкат Мирзиёев белгиланган лойиҳалар вилоят салоҳиятига мос эмаслиги ва бу борада янада самарали лойиҳаларни ўзлаштириш зарурлигини таъкидлади.\nПахтачи, Каттақўрғон, Нарпай туманларида ҳали фойдаланилмаган қанчадан-қанча бойликлар мавжуд, деди давлатимиз раҳбари. Бу ҳудудларда геологик изланишлар олиб бориш, четдан инвесторларни жалб қилган ҳолда янги конларни ўзлаштириш лозим. Бу сифатли қурилиш маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳамда вилоят иқтисодиётини ривожлантириш билан бирга, юзлаб янги иш ўринлари яратиш имконини беради.\nДавлатимиз раҳбари Самарқанд вилоятининг туризм салоҳиятини ривожлантириш юзасидан амалга ошириладиган лойиҳаларга ҳам алоҳида эътибор қаратди.\n2017-2018 йилларда Самарқанд вилоятининг туристик салоҳиятини ривожлантириш дастури бу борадаги ишларни янги босқичга кўтарди. Дастурга биноан 2018 йил вилоятда 19 меҳмонхона қурилиб фойдаланишга топширилади. Натижада соҳада мингдан ортиқ иш ўрни яратилади.\nСамарқанд шаҳрида қўшимча меҳмонхоналар қуриш учун ўндан ортиқ жой танланган. Жумладан, Туркиянинг “APEAS” компаниясига 20 миллион доллар миқдорида инвестиция киритиш ҳисобига 4 юлдузли меҳмонхона қуриш учун ер ажратиб берилган. Замонавий меҳмонхоналар билан бирга хорижий сайёҳлар орасида катта қизиқиш уйғотадиган уй меҳмонхоналар тизимини барпо этиш режалаштирилган.\nПрезидентимиз жорий йилда хориждан келган сайёҳлар вилоят иқтисодиётига келтирган фойда бошқа кўплаб соҳалардагидан юқори эканини таъкидлади. Вилоятда туризм инфратузилмасини жадал ривожлантириш хорижий сайёҳлар оқимини кўпайтириш, иқтисодиёт тараққиётига янгича суръат бериши қайд этилди.\nДавлатимиз раҳбарининг вилоятга ташрифлари чоғида берган кўрсатмалари асосида Самарқанд шаҳрининг Чўпонота массивини ободонлаштириш, янги автомобиль йўли очиш, шаҳар аҳолиси ҳамда сайёҳлар учун замонавий хизмат кўрсатиш объектлари ва меҳмонхоналар барпо этиш мўлжалланмоқда.\nВилоят туризмига тааллуқли яна бир йирик лойиҳа – Амир Темур кўчасидаги собиқ “Алпомиш” заводи ҳудудида барпо этиладиган “Самарқанд-Сити” туристик зонасидир. Шунингдек, Самарқанд эшкак эшиш канали атрофида ҳам замонавий сайёҳлик шаҳарчаси барпо қилинади.\nПрезидентимиз хорижлик мутахассислар иштирокида ишлаб чиқилган сайёҳлик масканлари лойиҳалари билан танишар экан, туристик хизматларга бўлган талаб ошиб бораётганини инобатга олиб, сайёҳлар учун барча шароитларни яратиш зарурлигини таъкидлади.\nШавкат Мирзиёев шу ерда замонавий лойиҳаларни амалга ошириш юзасидан туркиялик ишбилармонлар билан суҳбатлашди.\nЛойиҳалар билан танишув чоғида Президентимиз қишлоқ хўжалигида янги тармоқ – ёнғоқ етиштиришни кўпайтириш, бу борада илғор хорижий тажрибани ўрганган ҳолда ўзимизга хос боғдорчилик маданиятини шакллантириш, бугунги кунда дунё бозорида талаб юқори бўлган ёнғоқ маҳсулотлари экспортини ривожлантириш чораларини кўриш бўйича топшириқлар берди. Шунингдек, Самарқанд вилоятида чорвачилик, балиқчилик ва бошқа тармоқларда истиқболли лойиҳаларни белгиланган муддатларда амалга ошириш масалалари атрофлича муҳокама этилди.\nШу куни халқ депутатлари Самарқанд вилояти Кенгашининг навбатдан ташқари сессияси бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев нутқ сўзлади.\nСессияда ташкилий масала кўрилди. Президентимиз тавсиясига кўра, Самарқанд вилояти ҳокими вазифасини бажариб келаётган Туробжон Жўраев Самарқанд вилояти ҳокими лавозимига тасдиқланди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Самарқанд вилоятига ташрифи давом этмоқда.


Банкларда автоматлаштирса бўладиган жуда кўп ишлар ҳали ҳам қўлда қилиняпти - "Nishon Group Product" бош директори билан суҳбат\nАсосий/Сўнгги янгиликлар/Банкларда автоматлаштирса бўладиган жуда кўп ишлар ҳали ҳам қўлда қилиняпти - "Nishon Group Product" бош директори билан суҳбат\nНашр қилинган сана: 27.12.2021 17:00\nТрансформация жараёнлари, самарали бизнес-жараёнларни йўлга қўйиш ҳамда харажатларни оптималлаштириш зарурати банклар учун мижозларга хизмат кўрсатиш жараёнида ҳам, банк ички жараёнларида ҳам оптимал ечимларни қабул қилиш вазифасини қўймоқда.\nБундай жараёнларда, албатта, банк учун инсон ресурслари сарфини бир неча бор қисқартирадиган, шунингдек меҳнат унумдорлигини оширадиган ускуналарни ва дастурий таъминотларни сотиб олиш зарурати ҳам туғилади.\nАсосий воситалар ва омбордаги товарлар инвентаризацияси учун корхона ва ташкилотларга, шунингдек тижорат банклари учун уникал дастурий ечимлар тақдим этувчи Nishon Group Product МЧЖ раҳбари Равшан Нишонов банкларда кўп меҳнат ресурсларини талаб қилаётган ишлар ва уларни оптималлаштириш йўллари ҳақида Bankers.uz учун интервью берди.\nИ.Т.: Равшан ака, компаниянгиз ва унинг қисқача тарихи ҳақида гапириб берсангиз.\nР.Н.: "Nishon Group Product" ишлаб чиқариш корхонаси 2014 йилда ташкил этилган. Дастлаб корхона ноозиқ овқат маҳсулотлари улгуржи савдоси фаолияти билан шуғулланган. 2016 йилдан бошлаб корхона ишлаб чиқариш фаолиятини бошлаган. Бунда корхона термо-қоғоз маҳсулотларидан стикерлар ишлаб чиқаришни бошлади.\n2017 йилдан ишлаб чиқариш фаолиятини кенгайтириб этикеткалар, шунингдек махсус термо-қоғоз маҳсулотларини ишлаб чиқаришни ҳам йўлга қўйди. Шу йилдан бошлаб корхонада ишлаб чиқарилган маҳсулотларни давлат харидлари ва корпаратив харидларда фаол савдоси йўлга қўйилди.\n2018 йилдан термолента ва канцелария маҳсулотларини ишлаб чиқариш амалиёти жорий этилди. Корхона фаолияти икки баробарга кенгайиб қўшимча ускуналар билан жиҳозланди, шу орқали ишлаб чиқариш ҳажми 3 баробаргача оширилди. Дунёдаги йирик қоғоз ишлаб чиқарувчи корхоналар FRIMPEKS KIMYA AS (Туркия), Avery Dennison, AV Fasson (Нидерландия), Arconvert (Италия), Hansol (Жанубий Корея), Siegwerk (Германия) каби корхоналарни расмий диллерлик мақомини олди.\nШунингдек, корхона ишлаб чиқарган этикеткаларни қўшни Ўрта Осиё давлатларига экспорт қилишни ҳам йўлга қўйган.\nИ.Т.: Корхона фаолият йўналишига пандемия қандай таъсир ўтказди?\nР.Н.: Албатта, пандемия корхонамиз учун янги йўналишни очишга туртки бўлди, десак янглишмаган бўламиз. 2020 йилдан корхонада ишлаб чиқариш соҳасида янги линиялар йўлга қўйилди. Мураккаб технологик жараён талаб қиладиган печать маҳсулотларини ишлаб чиқариш бошланди. Пандемия шароитига қарамасдан ишлаб чиқариш жараёни ўсиб борди. Ишлаб чиқаришга қўшимча равишда ИТ соҳасига эътибор қаратиш кучайди, термо принтерлар, омборхона учун ИТ инвентарлар етказиб бериш бошланди, "Citizen", "Urovo" ҳамда "Gainscha" брендларининг диллерлигига эришилди.\nИ.Т.: Бу йил ҳам янги йўналишлар очилдими?\nР.Н.: Ҳа, 2021 йилда корхонада "Nishon Soft" бўлими ташкил қилинди ва ташкилотларга инвентаризация учун программалар яратиш фаолияти йўлга қўйилди. Банклар, йирик божхона омборлари, омборлар, кутубхоналар, савдо дўконлари учун дастурлар яратилди.\nИ.Т.: Банклар билан асосан қайси йўналишларда ҳамкорлик қиляпсиз?\nР.Н.: Банклар билан дастлаб термопринтерлар ва термоленталар етказиб бериш орқали "танишганмиз". Кейинчалик, карантин даврида инсон температурасини масофадан ўлчаш ва қўлни дезинфекцияловчи қурилмалар етказиб бериш орқали ҳам банклар билан ҳамкорлик қила бошладик. Шу орқали банклар қўл меҳнатини автоматлаштирувчи бошқа товарларимизга ҳам қизиқишни бошлашди.\nИ.Т.: Ҳозирда қайси ускуналар банклар учун қизиқ бўлиши мумкин, деб ўйлайсиз?\nР.Н.: Юқорида таъкидлаганимдек, бизда алоҳида дастурий таъминот ёзувчилар бўлими ҳам ташкил қилинган. Улар ёрдамида, банкларда омбордаги арзон ва тез эскирувчи буюмлар ҳисобини юритувчи, шунингдек банклардаги асосий воситаларни инвентаризация қилишни деярли тўлиқ автоматлаштирувчи тизим яратдик.\nҲозирда банклардаги пулни қайта санаш кассалари учун замонавий, автоматлашган бандероллаш (пулни ўраб, боғлаш) қурилмасини етказиб бериш режалаштирилмоқда. Бунда ҳам, албатта, кассирлар меҳнати бир неча баробарга осонлашиши ва шу орқали меҳнат унумдорлиги ўсиши таъминланади.\nИ.Т.: Асосий воситаларни инвентаризация қилувчи тизим ҳақида батафсилроқ гапириб бера оласизми?\nР.Н.: Бу тизим, нафақат банклардаги, балки халқ хўжалигининг барча соҳаларида асосий воситалар, омбордаги хом-ашё ва материаллар, тайёр маҳсулотлар ҳисобини, шунингдек, уларнинг ишлаб чикариш жараёнида ҳаракати ҳисобини юритиш имконини беради. Шу жумладан, банклардаги асосий воситаларга махсус штрих кодлар бериш орқали уларни ҳар йилги (ёки зарурат туғилгандаги) инвентаризация жараёнларини осонлаштиришга қаратилган. Инвентаризация қилувчи, шунчаки штрих-кодни ўқувчи қурилмани асосий восита (мебель, оргтехника ва ҳк.)га теккизиб чиқиш орқали ушбу жараён кардинал равишда соддалашади. Тасаввур қилинг, 4 та ходим эрталабдан кечгача, қўлида дафтар кўтариб инвентаризация қилиб ўтирмайди. Ва албатта, бу тизим асосий воситалар ҳисобини ҳам осонлаштиради.\nИ.Т.: Тизимни банк АБСи билан интеграциялаш имкони мавжудми?\nР.Н. Албатта, мавжуд. Биз 1С: Бухгалтерия, банк АБС дастурлари ва бошқа дастурий таъминотлар билан интеграциялашни тўлиқ таъминлаб берамиз.\nКомпания етказиб бериши мумкин бўлган ускуналар билан бизнинг шоурумимизга келиб танишиш ҳам мумкин. Ёки қайсидир тижорат банки ушбу ускуналар ва дастурий таъминотга қизиққан тақдирда ходимларимиз жойига борган ҳолда тест режимида ишлатиб, кўрсатиб беришади.\nШу ўринда, компаниямиз томонидан яртилган яна бир дастурий ечим - банкларда валюта айирбошлаш операциялари ҳисобини юритишга кўмаклашувчи дастурий таъминот ҳақида ҳам гапириш ўтиш лозим. Ҳозирда, ушбу тизим орқали банк валюта айирбошлаш шоҳобчалари ходимларининг иши бир мунча соддалашишига эришилмоқда. Ушбу дастурий таъминот Ўзмиллийбанкда муваффақиятли синовдан ўтиб, кенг миқёсда амалиётга жорий қилинган.\nМаълумот учун телефон рақам: +998 90 947-22-24\nТеги banklar dasturiy taminot asosiy vositalar nishon soft product


Япония билан тактик тарафлама ютқазмаслигига ишонаётган, "Насаф"даги "тешиклар" ҳақида эслаган ўзбекистонлик мутахассис — Усмон Тошев билан катта интервью / CHAMPIONAT.asia\n13:00Суперлига рестартига 1 ҳафта қолди. Қайси стадионда кимлар ўйнайди? 0 12:46Футболдаги энг машҳур авиаҳалокатлар: “Пахтакор”, "Торино", “Манчeстeр Юнайтeд”, “Шапекоэнсе” ва бошқалар 1 12:37Спортчилар ижтимоий тармоқларда 0 12:22Сульшер Европа Лигаси ҳақида: "МЮнинг ғалабаси фаолиятимдаги энг катта ютуқ бўлар эди" 7 12:00Ўзбекистон терма жамоаси ва "Сўғдиёна" ўртасидаги ўйиндан ГАЛЕРЕЯ 9 12:00Петер Бош: "Интер"да яхши жамоа бор, аммо биз улардан ўтишимиз мумкин" 1 11:48Конте "Байер"га қарши ўйин олдидан: "Ўсишда давом этамиз ва кучаямиз" 0 11:30Мавсумнинг энг яхши трансферларидан иборат рамзий жамоа 10 11:07Барзальи ёки Гроссо "Ювентус" U23'да Пирлонинг ўрнини эгаллаши мумкин 0 10:44"Реал" Дибала учун ажойиб таклиф тайёрламоқда 16 10:20Карикатура: Пирло "Ювентус"га ёрдам бера оладими? 5 10:15Olamsport: Ретрода Ғофур Раҳимов, кутилмаганда Майк Тайсон - Рой Жонс жанги санаси ўзгарди ва бошқа хабарлар 0 09:52Балотелли фаолиятини Туркияда давом эттириши мумкин 4 09:45"Динамо"га янги футболчилар келишда давом этмоқда 5 09:31“Эвертон” Бэйли учун қанча тўлашга тайёрлиги маълум бўлди 0\nТеглар : интервью ЎзбекистонУсмон ТошевТожикистон\nБиласиз, Тожикистон терма жамоасини ўзбекистонлик мутахассис Усмон Тошев бошқармоқда. Ҳозирча ишлари яхши кетаётган мутахассис Қирғизистонга қарши ўйиндан кейин сайтимиз вакилларига интервью берди. Биз 6 сентябрь куни Шаҳбоз Беғамов ва Усмон Тошев ўртасида бўлиб ўтган мазкур суҳбатни эътиборингизга ҳавола қиламиз.\n- Қирғизистонга қарши ўйин ҳақида суҳбатни бошласак...\n- Очиғини айтаман, ўйиндан аввал ҳаяжон бор эди. Нега? Машғулотлар, ўртоқлик ўйинларида ҳаммаси рисоладагидек бўлди. Айниқса ҳужум ташкил этишда жамоамиз ўйини кўркам кўринди. Ўйин тарафлама ҳавотирга ўрин қолмаганди. Фақат биргина жиҳат, яъни босим туфайли юзага келадиган ҳаяжондан ҳавотирда эдим. Айниқса дастлабки ўйинни уйда бошлаш жамоага қўшимча босим юклади. Агарда биринчи баҳсни сафарда ўтказганимизда нисбатан осонроқ бўларди. Бу ерда мухлислар жуда талабчан. Шу боисдан йигитлар босим туфайли ўйиндан чиқиб кетиб қолишларидан ҳавотирлангандим. Қўшимчасига раҳбарият эътибори, мухлислар босими жамоага қўшимча масъулият юклайди. Қойил қолганим, ўйин давомида мухлислар ажойиб тарзда қўллаб-қувватлашди. Футболчилар эса ўзларига юклатилган вазифаларни яхши бажаришди. ТФФ раҳбарияти гарчи жуда катта лавозимларда ишлашса ҳам жуда оддий инсонлардек муомулада бўлишади. Эътибор кучли. Футболга етарлича шароитлар яратишга ҳаракат қилишмоқда. Футболчилар ҳам мураббий талаб қилаётган ўйинни намойиш этиш салоҳиятига эга. Улар қўпол оҳангдаги кўрсатмалардан безиб, ширин сўзларни соғинишган. Футболчиларга яхши гапириб, уларни шу тариқа руҳлантириш осонроқ. Энг муҳими, бизда ажойиб коллектив йиғилган. Муҳит шунчаки аъло даражада. Шунча йил ишлаб ва бу ердаги фаолиятимдаги тажрибадан шуни янада аниқроқ билдимки, қачонки муҳит зўр бўлса, шунда ўйин ва натижа ҳам бўлаверади. Агарда муҳит яхши бўлмай, қўл остингизда 10 нафардан супер юлдуз бўлсин ҳам фойдаси йўқ. Барчаси чиройли муҳитга боғлиқ. Ўйин давомида қатор яхши эпизодларни кўрдим ва ўзим учун алоҳида белгилаб қўйдим. Жамоа яхши ўйнади. Буёғига энг муҳими, ушбу ўйин темпини сақлаб қолишимиз керак. Ҳозирча ўйин зўр, натижа келмоқда. Лекин жамоа бундан ортиқча ҳаволаниб кетмаслиги зарур. Бу ҳали бошланиши. Олдинда эса кўплаб учрашувлар бизни кутмоқда.\n- Айнан ички муҳит зўрлиги эвазига мазкур натижалар қўлга киритилаётганини айтдингиз. Муҳит ҳам ўз-ўзидан яхшиланиб қолмайди. Бунга қандай эришдингиз?\n- Қаерда ишламай доим муҳитни яхшилашга уринганман. Футболчи ва мураббий ўртасида тафовут бўлиши керак, тўғри. Лекин бу нарса фақат иш жараёни вақтида. Футболдан ташқари эса мураббий футболчи билан дўст тутиниши лозим. Биз уларни ҳурмат қилишимиз керак. Агарда футболчи мураббий томонидан ҳурмат ва ишончни сезса, унда унинг ҳаракатлари ҳам ўз-ўзидан яхши тарафга ўзгаради. Айтадику, кимнидир ҳурмат қиласизми йўқми, бу сизнинг ишингиз. Лекин кимгадир ҳурмат билан муносабатда бўлиш эса тарбияни англатади. Биласиз, мураббийларни ўқитаман, дарс бераман. Бу эса мени ҳам керакли формада туришимга туртки бўлади. Назарий ва амалий иш бир-бирига боғлиқ. Дарс бериш жараёнида ҳам ўзим учун керакли нуқталарни белгилаб оламан ёки янгилик оламан. Айтмоқчи бўлганим, дарс жараёнида ўзим ҳам изланиб, ўқиб бораман. Мазкур ишим ҳам менга фойда беради. Мураббий сифатида шаклланишимда ҳам бу жиҳатнинг ёрдами тегмоқда.\n- Яна дербига қайтсак, очиғи, мен ўйиндан аввал Қирғизистоннинг имкониятлари юқори баҳолагандим. Улар Осиё Кубогида яхши иштирок этишди ва тажриба борасида ҳам устунлик бор эди. Тожикистон терма жамоаси мавқеидан келиб чиқсак, ўйиндан аввал кўпчилик сизларнинг ғалабангизга шубҳа қилганди. Рақибнинг қайси хавфли нуқталаридан қўрққандингиз ва буни бартараф этиш қандай кечди?\n- Фикрингизга қўшиламан. Яъни, рақиб маҳорат ва тажриба борасида устунроқ. Учрашувдан аввал тахминлар рақиб фойдаси томон бўлаётганди. Яъни, улар мазкур тўқнашув олдидан фаворит сифатида гавдаланган. Буни ўйиндан аввал маҳаллий газеталарга берган интервьюимда ҳам таъкидлагандим. Қирғизистонни ўрганиш жараёнида рақиб кўпроқ стандарт вазиятларига эътибор қилиб, айнан шунга таяниб ўйнашини кўрдим. Қирғизистон терма жамоасининг мураббийлар штабидаги кўплаб мутахассисларни футболга бўлган қарашини яхши биламан. Чунки ўзим ўқитганман. Бу тарафлама эса рақибни ўрганиш нисбатан осонроқ кечди. Қирғизистоннинг стандарт вазиятлардаги ишланган қўлланмаларини ўйин пайтида амалга оширишига тўсқинлик қилишга уриндик ва қайсидир маънода бунга эришдик. Шунингдек, рақиб иккинчи қаватда хавфли ўйнайди. Буни йигитларга алоҳида таъкидлаб, бунга тайёр ҳолда тушгандик. Учрашув мобайнида эса ҳаводан келган тўпларга ҳам ўйнашда жамоамиз яхши кўрсаткич қайд этди. Бу эса ишимизни осонлаштирди. Тезкорлик ва футболчиларнинг чаққон ҳаракати бўйича бизда устунлик борлигини билардим ва бундан керакли даражада фойдалана олдик.\n- Усмон Тошев Тожикистон терма жамоаси рулига қандай қилиб келиб қолди. Бу таклиф қаердан пайдо бўлдию, сиз ушбу чорловни қабул қилишингизга нима асосий туртки бўлди?\n- Бундан олдин ҳам таклифлар кўп бўлди. Ҳозир ҳам бошқа жамоалардан таклифлар келиб турибди. Ҳаммаси ўз йўлига. Лекин одам ўйлаши керак, мен бу ерла ишлай оламанми ёки йўқ. Мен ўз вақтида шароити жуда қийин Афғонистонда ҳам ишлаганман, чемпион бўлганман ва терма жамоа рулида ҳам ўтирганман. Тожикистонда футболга бўлган шароитлар жуда зўр, дея олмайман. Лекин ҳозирги раҳбарият бу йўлда жуда катта ишларни амалга оширмоқда. Ҳамманинг футболга бўлган ўз қараши мавжуд. Меники бошқача, раҳбарият ўз қўзи билан кўради. Мен келишимдан олдин футболга бўлган қарашларимни айтдим, замонавий йўл билан кейинги босқичга ўтиш кераклигини тушунтирдим. Улар фикрларимни инобатга олишмоқда. Менга ишонч билдиришмоқда. Шу боисдан ҳам келишиб кетиш қийин кечмади. Айни пайтда Тожикистонда футболга бўлган эътибор ва қараш яхши тарафга ўзгармоқда. Бу эса ишни енгиллаштиради.\n- Демак сиз нафақат терма жамоа рулида, балки бутун мамлакат футболини маълум бир тизимга тушиб олишида ҳам асосий ролни бажарувчига айлангансиз, тўғрими?\n- Албатта. Гарчи раҳбарият жуда катта лавозимларда ишлашса ҳам, уларнинг бош мураббий, яъни мен билан бўладиган мулоқоти, муомула ва муносабати жуда самимий. Футболга меҳр билан қарашади. Сўзимни, фикрларимни инобатга олишади. Шу боисдан ҳам мен бу ерда чин юракдан ишлаяпман. Уларнинг менга бўлган муносабати эса жуда ёқимли. Бизни бу ерда нафақат иш боғлаб туради, балки одамгарчилик ҳам юқори даражада. Уларнинг ишончи мени янада каттароқ куч билан ишлашга ундамоқда. Масалан мен ўйин куни кийиниш хонасига бегоналар кирмаслигини сўраб илтимос қилганман. Улар эса буни тўғри тушунишган. Мени одатим шундай. Кийиниш хонасига бегоналар киришини ёқтирмайман. Кеча ҳам ғалабадан кейин футболчилар кийиниш хонасига бизга таалуқли раҳбардан бошқа ҳеч ким киргани йўқ. Қолган раҳбарият билан эса бугун кечроқ учрашув белгиланган. Биласизми, тартиб доим устувор. Ютган пайтингиз ҳамма хурсанд. Лекин биз бундан ҳеч қачон ҳаволаниб кетмасдан, пастда юришимиз керак. Қачонки тартиб ўрнатилса ва барча ўз ишини қилса, ўшанда натижа бўлади. Шунда ютуқлар бир марта эмас, балки доимийга айланади. Тартиб ва интизом эса аввало мендан бошланади.\n- Мураббий сифатида сизнинг олдингизга айнан нима вазифа қўйилган?\n- Мазкур саралаш босқичидан муваффақиятли ўтиш вазифаси белгиланган. Биринчими ёки иккинчими фарқи йўқ, муҳими кейинги босқич масаласини ҳал этиш керак. Шунда нафақат Жаҳон чемпионати саралаш босқичи давом эттирилади, балки Осиё Кубоги йўлланмаси ҳам автоматик равишда қўлга киритилади. Гуруҳ осон эмас. Япония, Қирғизистон, Мўғилистон ва Мяьнма осонликча таслим бўладиган рақиблар эмас. Лекин биз курашамиз. Осиё Кубогида қатнашмоқчимизми, унда мазкур гуруҳдаги ўйинларда ғалаба қозониб, бунга лойиқлигимизни исботлаш зарур бўлади. Терма жамоа масъулияти юқори. Бутун мамлакат сизниг ўйинингиз ва иштирокингизга қарайди.\n- Шартнома муддати қанча?\n- Шу йил охирига қадар шартнома имзоланган. Қайта кўриб чиқиш кўзда тутилган.\n- Мураббийни боғлаб турувчи ва ишонч бу унинг шартномаси. Шартнома эса жуда қисқа тузилган. Саралаш босқичи энди бошланди ва ўртага келиб шартнома муддати тугаркан. Бу сизга аниқ режа бўйича келажакни ўйлаб хотиржам ишлашингиз учун тўсқинлик қилмайдими?\n- Дастлаб ўзим 1 йиллик шартнома имзолашни маъқул кўргандим. Шартномани узайтириш муаммо эмас. Ҳаммаси ишимга боғлиқ. Бу борада муаммо йўқ.\n- Тожикистон футбол федерацияси ташкилий ишлар масаласида қай даражада ишламоқда. Молиявий имкониятлар қандай? Учишлар, сафарлар ва йиғинлар ташкил этишда муаммолар йўқми?\n- Муаммолар бор, йўқ эмас. Лекин буни тўғрилашга ҳаракат кучли. Ўзаро ҳамжиҳат маслаҳат қилиб, ҳар бир ишга пухта ёндошишга интилинмоқда. Бу борада ҳам ташкилот ўсмоқда. Раҳбарият ҳам келиб, нима камчилик ёки муаммолар бор деб сўраб кетади. Майда деталлар, кичик муаммолар бўлади. Аввал ҳам бўлган. Лекин ҳозир эътибор ва муаммолар руй бермаслиги учун ҳаракат кучли. Фарқи шунда.\n- Ўйиндан кейинги матбуот анжумани бир журналист сизни кўп йиллардан буён кузатилмаган аншлагни қайтарганиз ва бу борада рекорд ўрнатилганини таъкидлади. Кейин тўла стадионда Японияни юта оламизми, деган қизиқ саволни берди. Тўғри, аншлаг билан Японияни чўчитиш қийин. Маҳорат ва тажриба борасида ҳам рақибнинг даражаси маълум. Мазкур саволдан кейин Японияни ҳам мағлуб эта оламизми, деган савол сизни қанчалик қийнади? Ростан ҳам, буни уддалаш мумкин деган ўй пайдо бўлмадими?\n- Футболда ҳамма нарса руй бериши мумкин. Масалан Қирғизистон билан учрашувдан олдин ҳар хил фикрлар янграганди. Футбол бу аввало ўйин. Япония футболи билан жуда яхши танишман. Ўйиндан олдин ютқазиш йўқ. Мен Япония билан қандай футбол ўйнашни жуда яхши биламан. Ҳар бир ўйин мен учун имтиҳон. Мураббийлар ўртасида ҳам ўзаро рақобат мавжуд. Мен бу ўйинда ҳамкасбимни юта оламанми ёки йўқ, деган саволни берамиз. Ҳаракат бор ва бўлади. Мен шуни айта оламанки, тактика борасида мен Японияга ютқазмайман. Бунга ишончим комил. Кимни қаерда қўйиш, қандай тактика танлаш ва ҳоказо. Кўп нарса кучимизга боғлиқ бўлади. Кўп нарса мендан талаб қилинади. Бор тажриба ва билимимни ишга солишга ҳаракат қиламан. Ҳаяжонни керак пайтда босиб олиш ҳам муҳим. Биласиз, кечаги ўйин пайти мен кўп ҳам ўрнимдан турмадим. Фақат тўхталишлар пайти уларни чақириб олиб, керакли кўрсатмаларни бердим. Япония билан эса кўпроқ ўрнимдан туришга тўғри келади.\n- Ҳозирги ҳолатдан келиб чиқсак, Японияга қарши баҳс фаолиятингиздаги энг муҳим тўқнашувга айланадими?\n- Ҳа. Ҳозирги ҳолатдан келиб чиқадиган бўлсак, бу фикрга қўшиламан. Аммо бунга қадар мен Хитой билан Марчело Липпи жамоасига қарши ўйнадим. Липпи футболда мураббийлар орасидаги катта "кит"лардан бири саналади. Хитой биз билан ўйнаганида, дарвозамизга 6-7та гол уришни ўйлаб, машғулот ўтамоқчи бўлганди. Учрашувдан кейин эса Липпи менга брависсимо, тасанно деди. Менга буларга футбол ўйнашни қандай ўргатдинг, деди. Липпи Тожикистон паслар орқали футбол ўйнашини кутмаганини таъкидлади. Мен эса унга жавобан ҳазиллашиб қайта ўйнасак ютишимизни айтдим. Кулишиб олдик. Липпидек мутахассиснинг баҳоси мен учун қадрли бўлди.\n- Кўп мураббийларга берадиган саволим: Менимча, мураббий икки хилга бўлинади. Яъни, фалсафасидан келиб чиқиб футболчи танлаб, ўзининг услубига мослаб ўйнатадиган мутахассис ёки мавжуд футболчиларнинг имкониятини келиб чиқиб, шунга монанд услубни жорий қиладиган мураббий. Биламан, сизнинг аниқ бир услубингиз бор ва шундан фойдаланасиз. Лекин керак пайтда тактик ранг-баранг, яъни қўл остингиздаги футболчиларнинг имкониятидан келиб чиқиб ҳам ўйнашни уддалай оласизми?\n- Яхши савол. Иккаласи ҳам маълум аслида. Ёшлигимда мени ҳам шу савол қийнарди. Марҳум Олег Петрович Бугаев деган жуда кучли мураббий бўлган. У киши айтганки, мени йиллар мобайнида ишлаб тўплаган тажрибамдан келиб чиқиб тантаган машғулотларим ўз натижасини берган. Мен ўз йўналишим ва услубимдан қайтмайман, деган. Лекин футболчи сифатида менга у кишининг машғулотлари, ўйинлари зерикарли туюларди. Балки фойдаси бўлгандир, лекин зерикканман. Мен икки жиҳатни ҳам маъқул кўраман. Кўпроқ эса футболчиларнинг ҳолати ва имкониятидан келиб чиқиб тактика танлашни ёқтираман. Мураббий доим ранг-баранг ва вазиятдан келиб чиқиб тактикани ўзгартира оладиган бўлиши керак. Айрим ҳолатлар бўлади, мураббийнинг ўз услуби ва йўналиши бор. Лекин футболчилар унинг тактикасига мос келмайди. Шунда улардан буни талаб қилсангиз-у, лекин улар буни амалга ошира олмаса ёмон. Унда ишнинг дабдаласи чиқади. Яхшиси футболчиларнинг кучи ва имкониятидан келиб чиқиб иш тутган маъқул. Мураббий эса бир хил қолипда бўлмаса, унда ҳар қандай жойда натижага эришиши мумкин.\nЎзбекистон терма жамоаси ҳамда Купер ҳақида\n- Мураббий сифатида турли жамоаларда ишлагансиз. Айтингчи, қайси жамоадаги ишингиз сизга келгусида ас қотган ва катта дарс бўлган?\n- Ҳар бир жамоадаги ишим ўзига хос мактаб вазифасини бажарган. Қисқа қилиб эслайман. Бухорода 8 йил ишладим. Барчасини бошидан бошлаб, майдонгача ўзим тепасида турардим. Кўплаб футболчилар етишиб чиқди. Бухорода ўзгача завқ ва меҳр билан ишладим. Ўз уйим, ўз шаҳрим. Мароқ олдим ишимдан. Кейинчалик қисқа муддат "Шўртан" ва "Насаф"да фаолият кўрсатдим. Иккинчи маротаба "Насаф"га қайтганимда ушбу клубда менежер лавозимида ҳам ишладим. Энг катта дарсни айнан "Насаф"даги ишимдан олганман. Мен "Насаф"да кўп нарсаларни ўргандим ҳам. Ишонасизми, "Насаф"да ишлаганимда ҳар куни кечаси уйимга, яъни Бухорога бориб келардим. Ҳар куни. Раҳматли Нуриддин Зайниев менга Қаршидан уй қуриб бераман, ҳеч қаерга кетмасдан шу ерда ишлайсан деярдила. Ўшанда мени қўллаб-қувватлардила. Лекин "Насаф"даги ишим бир текисда кетмади. Нимадир етишмади. Раҳбар сифатида "Насаф"ни бошқариш осон бўлмаган ўшанда. Чунки жуда катта клуб, қўл остингизда 700дан ортиқ ходим ишлаган. Бюджет ҳам жуда катта эди. Жуда катта маблағ.\nЭсингиздами, стадионда қурилиш ишлари кетаётганди ва унда ҳар бир ишдаги ўзига яраша "тешик"лар бор эди. Мен эса ўшани ёпдим. Бу билан эса ўзимга душман орттирдим. Лекин афсусланмайман, чунки ўзимнинг ишимни қилгандим. Ҳозирга қадар ўша пайтдаги раҳбар билан кўришиб тураман. Баъзилари янада катта лавозимга ўтишган. Тепадаги раҳбарият доим менга ишонган ва мени ишимни билади. Лекин 2-3 нафар одамга мен ёқмаганман. Пул ювишдаги тешикларни ёпганим баъзиларга ёқмаган. Мен эса раҳбар сифатида пулни ҳавога учиришга йўл қўймаганман. Натижада бу мени "Насаф"даги фаолиятимга таъсир қилди. Менежерликдан мураббийликка ўтганимда эса менга нисбатан оппозиция бошланди.\n"Шўртан"да эса жуда оғир муҳитда ишладим. Икром Норчаев раҳбар эди. Икром Норчаев футболни умуман тушунмайди. Даҳшат! Бундай десам, ундай дерди, ундай десам, бундай дерди. Эрталаб тураман, мен мураббийман ва ўзимнинг дастурим бўйича бугун машғулот ўтишим керак. Икром Норчаев келарди ва бугун назорат ўйини ўтказамиз, гаплашиб қўйдим дерди. Мен эса бугун машғулотимиз белгиланган десам ҳам йўқ деб туриб оларди. Майли деб, машғулот дастурига ўзгартириш киритиб, жамоани ўйинга тайёрлаб турсам, ўйинга яқин келиб, учрашув бекор бўлганини ва машғулот ўтишим мумкинлигини айтарди. Шундай муҳитда ишладим, чидадим. "Шўртан"да умуман футбол муҳити бўлмаган. Андижонда эса осон бўлмаган шароитда ишладим. Мураббий бўлиб майдонга ўзим қарардим, тўғрилаб чиқардим. Хашар ташкиллаштирардим. Ҳеч ким қимирламасди. Лекин ўша ердаги фаолиятим орқали ҳам дўстларим бор. Фақат 1-2 нафар шунақа инсон ёки раҳбарлар дуч келган. Бу эса менга жуда катта мактаб бўлган. Мени шундай одатим бор, ҳар бир ишимни дафтарчага ёзиб қўяман. Таҳлил қиламан. Ишим менга буни ўргатган. Футбол орқали кўплаб яхши одамларни кўрдим, танишдим. Футболда аниқ ёзилган регламент бор. Масалан тўп чизиқни тарк этса, аут. Тўп дарвоза чизиғидан ўтса, демак гол. Ишда ҳам янги америка очишнинг ҳожати йўқ. Белгиланган йўлдан тўри юриш керак холос. Мен қаерга борсам ўз ишимни қиламан. Агарда кимдир мени олдимда бошқа йўлдан юрмоқчи бўлса, унда йўлларимиз кесишмайди. Мен ҳеч кимнинг йўлини тўсмайман ва ўзимнинг танлаган йўлимдан юраман.\n- Матбуотга нисбатан муносабатингиз қандай? Кузатиб борасизми?\n- Муносабатим яхши. Лекин доим ҳам фаол фойдаланаман дея олмайман. Яширмайман, ўзбек футболидан хабардор бўлиш учун доимо сизларнинг сайтингизни (championat.asia) ўқиб бораман. Ўзбек футболини кенг қамровда ёритадиган сайт. Тожикистонда эса матбуот котибимиз телеграм канали орқали футболни фаол ёритади. Лекин мен маълумотларни фильтрлаб ўқийман. Яъни, лентада чиқадиган барча хабарларни эмас, ўзим учун керакли ва қизиқ материалларни мутолаа қиламан.\n- Ўзбекистон ва Тожикистон футболидаги энг асосий фарқларни санаб бера оласизми?\n- Таққослайдиган бўлсак, инфратузилма бўйича ўзбек футболи устун. Масалан ўзбек клубларида қароргоҳ, ётоқхона ёки стадионлар мавжуд. Бу ерда эса ҳали у даражага етгани йўқ. Лекин биз айтяпмиз ва ҳаракат бошланган. Стадионлар кам, майдонлар ҳам кўпроқ сунъий. Табиий майдонларни кўпайтириш керак. Жамоалар сонини ошириш керак, рақобат вужудга келиши учун. Тожикистонда ҳам футболни яхши кўришади. Буни кечаги ўйинг мисолида ҳам кўриш мумкин. Бу жиҳатларда иқтисодиётни ҳам ўрни катта. Ўзбекистондаги ҳар бир вилоятда завод ёки корхоналар бор. Бу ерда эса йўқ. Тожикистонда ҳомийлик нисбатан ошган. Уларнинг ҳомийлиги ҳиси сезилиб турибди.\n- Мураббий сифатида қандай орзуингиз бор?\n- Тўғриси, ҳозир бор эътиборни Тожикистон терма жамоасига қаратганман. Мақсад ва орзу эса кейинги босқичга чиқиш. Ишончни оқлаш керак. Ҳозирги пайтда бир киши бошқа бировга ишонса ҳам катта аҳамиятга эга. Нега? Чунки замон шундайки, ҳозирги пайтда ака-укага, опа-сингилга ишонмаяпти. Булар эса менга ишониб терма жамоани берди. Мен уларнинг ишончини оқлашим керак. Ҳозир ҳам мен жуда бахтлиман. Менга ишонишмоқда ва одамлар орасида ишлашнинг ўзи бир бахт. Кимгадир керакли бўлаётганимнинг ўзиёқ катта нарса. Футбол бўйича ўз маслаҳатларим билан Тожикистонга фойдам тегаётгани ҳам кишини хурсанд қилади.\n- Суҳбат учун ташаккур. Агарда сўнгги сўз ўрнида мухлисларга айтадиган гапингиз бўлса, унда марҳамат...\n- Мен ўқитувчилар оиласида туғилганман. Акам қурувчи, қолган ҳамма ўқитувчи. Онам бизни одамлар орасида оқибатли бўлишга ўргатган. Вақт ғанимат. Кимдир нимадир дейишдан олдин ўйлаши, кимгадир баҳо беришдан аввал ўша иш унга тегишлими ёки йўқлигини англаши керак. Пул, уй-жой барчаси ўткинчи. Бир-биримизни қадримизга етишни ўрганишимиз керак. Барчамизнинг борадиган манзилимиз бир. Очиғи, мен сизларнинг ташрифингиздан жуда хурсанд бўлдим. Ҳозир сизлар уйга кетасизлар, мен яна ўз ишим билан машғул бўламан. Бир-биримизни қадримизга етишимиз керак. Барчага соғлик, яхши кайфият тилайман. Ўзбекистон гуллаб яшнайверсин. Футболимиз юқорига ўссин! Жаҳон чемпионатига чиқишимизни жуда истайман. Ҳамма буни интиқлик билан кутмоқда. Ҳозирги ишлаётган жойим эса мени иккинчи уйимга айланган, десам муболаға бўлмайди. Мен ҳам Тожикистон терма жамоаси билан биргаликда муваффақият қозонишни жуда истайман. Барчага соғликлик ва яхши кайфият ҳамроҳ бўлсин! Ўзбекистонлик мухлисларга эса салом!\nЎзбекистон терма жамоаси ва "Сўғдиёна" ўртасидаги ўйиндан ГАЛЕРЕЯ 9\nЖасур Ҳасанов: "Асосий вазифа Жаҳон чемпионати йўлланмасини қўлга киритиш" 23


С начала работы biznes-daily.uz 10 542 304\nГлавная Все новости Узбекистана Дори воситалари савдосига янги тартиблар киритилди\nУнда айтилишича, эндиликда фақат шифокор рецептисиз сотилиши мумкин бўлган дори воситаларининг электрон савдосига рухсат берилади. Дорихоналарнинг сайти ва мобиль иловаларида эса электрон сотувдаги дори воситалари, тиббий буюмлар, уларнинг нархи ва фойдаланиш йўриқномаси, муқобиллари ҳақида маълумот бўлиши шарт.\nЯнги тартибга кўра, фақат фармацевтик маълумотга эга бўлган шахсларгагина дори воситаларини сотишга рухсат берилади.\nШунингдек, фармацевт дори воситасини сотаётганида маҳсулотнинг номи, серия рақами кўрсатилган, сотувчининг исм-фамилияси ёзилиши керак бўлган қоғозни тўлдириши, сўнг имзоси билан дорихона муҳрини қўйиши ва уни мижозга бериши керак.\nЭлектрон рецепт бўйича дори воситаларини сотишда эса бу маълумотларни фармацевтика маҳсулотлари ҳаракатини назорат қилиш ва қайд этиш ахборот тизимига киритиб, электрон имзо билан тасдиқлаш талаб этилади.


Эрон ташқи ишлар вазири Москвага хизмат сафари билан борди\n20 феврал 2020, Тошкент вақти: 22:53\nЭрон ташқи ишлар вазири Муҳаммад Жавод россиялик ҳамкасби Сергей Лавров билан. Москва, 2018, 19 февралдаги учрашув.\nЭрон ташқи ишлар вазири Муҳаммад Жавод Зариф Москвага ҳамкасби Сергей Лавров билан учрашиш учун борди.\nЗариф билан биргаликда Россияга Эрон энергетика вазири Ризо Ардаканян ҳам сафар қилди. Эрон ва Россия расмийлари ўзаро ҳамкорлик, минтақадаги вазият, ҳамда 2015 йилда дунёнинг қудратли давлатлари ва Теҳрон ўртасида Эрон ядровий дастури бўйича эришилган келишувни муҳокама қилишади.\nАҚШ президенти Дональд Трамп 2015 йилда Вашингтон Эрон билан тузилган халқаро шартномадан чиқишини эълон қилганидан бери икки давлат муносабатлари кескинлашиб бормоқда. Москва АҚШ ва Эронни вазият кескинлашишига йўл қўймасликка чорлаб келади.\nТрамп, шунингдек, Форс кўрфазидан ўтувчи кемалар хавфсизлигини таъминлаш учун ҳудудга халқаро назорат кемаларини юборишга чорлаб келади.\nКейинги ойларда кўрфазда бир неча нефть танкерига ҳужум қилинди. АҚШ ушбу ҳужумлар ортида Эрон турганини айтиб келади.


16.05.2018 18:21 0 1630\nРоссия Федерациясининг Челябинск вилояти губернатори Борис Дубровский ўз делегация аъзолари билан Тошкент шаҳар ҳокимлиги қабулида бўлишди. Меҳмонлар икки томонлама савдо-иқтисодий, инвестициявий ва қурилиш соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш масалаларини муҳокама қилди.\nДелегация вакиллари дастлаб Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон миллий кутибхонасида бўлдилар ва у ердаги нодир қўлёзмалар, китоблар билан танишди. Ёш китобхонларга яратиб берилган шароитлар билан танишар экан, бу борада ўзаро ҳамкорлик қилиш таклифини билдиришди.\nШунингдек, Маърифат марказида Челябинск вилояти Губернатори ҳамда Тошкент шаҳар ҳокими ўртасида ўзаро учрашув бўлиб ўтди. Бу ҳақда Тошкент шаҳар ҳокимлиги ахборот хизмати хабар берди.\nМулоқот чоғида Челябинск вилояти ва Тошкент шаҳри ўртасида дўстона муносабатларни юқори босқичга олиб чиқиш ва келгусидаги режалар ҳақида сўз юритилди. Жумладан, Борис Дубровский Тошкент шаҳрининг ривожланиб бораётгани ҳақида гапирар экан, икки томонлама ҳамкорлик чоғида қурилиш материаллари (оғир вазнли юк кўтарувчи кранлар, цемент, қурилишда ишлатиладиган темир маҳсулотларини) етказиб бериш ва Тошкент-Челябинск авиарейсини ташкил қилиш борасида сўз юритди.\nХусусан, Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги икки томонлама шартномаларда ҳам бу борада келишувлар борлиги ва айнан Тошкент шаҳридаги бир қатор бунёдкорлик ишларида бу анча қўл келаётгани ҳақида фикр билдирилди. Қўшимча қилиб Тошкент шаҳрида охирги ўн йилликда бўлмаганини, пойтахт чирой очиб жуда гўзаллашиб кетганини ҳавас билан гапириб ўтди.\nТошкент Жаҳонгир Ортиқхўжаев Борис Дубровский Челябинск


Россиянинг "Химки" жамоаси фэйр-плей сифатида рақибдан гол ўтказиб берди\n18:17 / 02.05.2016\nФутбол бўйича Россия чемпионатининг қуйи лигаси, Ғарб минтақасида "Долгопрудний" жамоасига қарши кечган баҳсда фэйр-плей намунасини намойиш қилди. 30 апрель куни 24-тур доирасида ўтказилган ўйинда мезбон жамоа футболчилари адолат учун рақибнинг гол уришига қаршилик кўрсатишмаган.\nЎйин 1:1 ҳисобида якунланган. Ўйиннинг катта қисмида меҳмон жамоа "Долгопрудний" 1:0 ҳисобида олдинда борган, ўйин якунида ҳисоб тенглашган. Қўшиб берилган дақиқаларда эса "Химки" футболчиси иккинчи голни урган, лекин бу гол қоида бузилиши ортидан урилгани маълум бўлган.\n"...Бу вазиятда қоида бузилган жойдан узоқроқда эдим. Тўп менга келиб тушди ва ҳакам ҳуштак чалмагани учун мен мухлислар ҳайқириғи остида тўп билан рақиб дарвозаси томон ҳаракатланиб, дарвозани ишғол қилдим", дейди гол муаллифи Максим Широков.\nЛекин футболчилари ўша вазиятда қоида бузилиши орқали тўп олиб қўйилганига иқрор бўлишган ҳамда адолат ўрнатилиши учун ўз ихтиёрлари билан рақибнинг жавоб голини уришига шароит яратиб беришган. Шундан сўнг, қўшимча дақиқалар тугаши арафасида "Долгопрудний" футболчиси Николай Дергачев қаршиликка учрамасдан ҳисобни тенглаштирган - 2:2.


Ўзбекистонда коронавирус. Асосий янгиликлар / Янгиликлар, фикрлар, воқеалар | Ўзбекистон\n26 март 2020 146 0\nЎзбекистонда коронавирус. Асосий янгиликлар\nНаманган транспорт учун ёпилди\nБугундан бошлаб барча турдаги транспорт воситалари (шу жумладан автобуслар, микроавтобуслар ва енгил автомобиллар) учун Наманганга кириш ва чиқиш ёпилди, юк ташувлари бундан мустасно. Вилоятга фақат Наманганда рўйхатда турувчи фуқаролар ҳамда туманларга бириктирилган давлат хизматчилари, тиббиёт ходимлари ва масъул шахслар кириши мумкин. Истанбулдан қайтган наманганлик фуқарода коронавирус инфекцияси тасдиқланди.\nФарғона вилояти инфекцион касалхонасида иккита бемор даволанмоқда. Уларда коронавирус инфекцияси Саудия Арабистонига бориб келганидан кейин аниқланган.\nТранспортда юриш ойлик чипталарининг қиймати қайтарилади\nАпрель ойи учун харид қилинган ойлик чипталар қиймати қайтарилади, дея хабар беради Ўзбекистон транспорт вазирлиги. Чипталар қиймати «Тошшаҳартрансхизмат» томонидан компенсацияланади. Бунинг учун Юнусобод тумани, Амир Темур шох кўчаси, 6, «Тошшаҳартрансхизмат» ОАЖ биносининг 1-қавати.\nТошкент шаҳар ИИББ вақтинчалик фуқароларни қабул қилишни тўхтатмоқда\nБарча мурожаатлар электрон шаклда info@iibb.uz электрон почтасига (телеграм-бот) қабул қилинмоқда. Миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бошқармаси: @passport_viza; Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси: Yhxb.iibb.uz (сайтда фуқаролар мурожаати учун мўлжалланган рукн мавжуд). Жиноий жараён иштирокчиларини фақат шошилинч тергов ҳаракатларини ўтказиш учунгина ички ишлар органларига етказишга рухсат берилди.\nБундан ташқари, қариндошларнинг махбусларни кўриш учун бориши ҳам тўхтатилди. Мамлакатдаги барча пенитенциар муассасалар карантинга қўйилди. Шамоллаш ёки грипп белгиларига эга адвокатлар, терговчилар ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг ходимлари эса тергов изоляторларига қўйилмайди.\n25 март куни Тошкент ИИББ томонидан карантин қоидалари бузган 100 нафар фуқаро ушланди\nУлардан 66 таси ниқоби йўқлиги учун, 35 нафари эса уй карантинини бузганлиги учун қўлга олинган. Уларга нисбатан қоидабузарликлар тўғрисидаги баённомалар тузилди. Ниқоб йўқлиги учун жарима қандай расмийлаштирилиши ҳақида бу ерда ўқиш мумкин.\nЎзбекистон беш кун ичида коронавирусга чалинганлар учун касалхона қуришни режалаштирмоқда\nАйни пайтда Тошкент вилоятининг Юқоричирчиқ туманида қурилиш техникаси ва ишчилар ишламоқда. Бу ерда ҳар бир бемор учун алоҳида “уйча” кўзда тутилган. Текширувлар санитария зонасида амалга оширилади, агар беморда коронавирус аниқланса, у касалхонага жўнатилади. Карантин зонаси касалхонадан 150 метр масофада жойлашади ва бир вақтнинг ўзида 10 минг кишини қабул қилиши мумкин.\nБундан ташқари, Зангиота туманида ҳам яна бир касалхона барпо этилади. Тошкентда эса учта клиникани COVID-19 га қарши курашиш учун госпиталга айлантирилади.\nБензин нархи пасаймоқда\n26 мартдан бошлаб Аи-92 маркасидаги бензин қиймати 6200 сўмдан 6000 сўмгача пасайди.\nСенат карантинга амал қилмаганлик учун жарималарни кучайтириш тўғрисидаги қонунни маъқуллади\n«Карантин қоидаларини бузганлик учун маъмурий жарималар суммаси фуқаролар учун 6 690 000 сўмгача ва мансабдор шахслар учун 11 150 000 сўмгача оширилади. Шунингдек жиноий жахо муддати ҳам 10 йилгача озодликдан маҳрум этишга ўзгартирилди», -дейди бош прокурор Эркин Йўлдошев.\nКарантин ва инсон учун хавфли бўлган бошқа инфекцион касалликлар ҳақида нотўғри маълумотларни тарқатганлик ҳамда аҳоли орасида ваҳима келтириб чиқарганлик учун жиноий жавобгарлик ўрнатилди.\nЭслатиб ўтамиз, қонун кучга кириши учун уни Ўзбекистон президенти имзолаши керак.


1.01.2018 йилдан ногиронлар учун мослаштирилмаган транспорт харид қилиш тақиқланади | NORMA.UZ\nҚҲТБТ порталида Президентнинг “Ногиронлиги бўлган шахсларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини тубдан такомиллаштиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори лойиҳаси муҳокама қилинмоқда.\n“Ногирон” атамаси ўрнига “ногиронлиги бўлган шахс”дан фойдаланиш таклиф қилинаётир. БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенциясини (инг. Convention on the Rights of Persons with Disabilitie) ратификация қилишнинг зарурлиги қайд этилди. “Ўзбекистон Республикасида ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун асосида эса “Ногиронлиги бўлган шахслар ҳуқуқлари тўғрисида”ги Қонун ишлаб чиқилади.\n3 декабрь кунини мамлакатимизда Ногиронлиги бўлган шахслар куни, деб эълон қилиш таклиф қилинди. Шунингдек, Ногиронлиги бўлган шахсларни қўллаб-қувватлаш жамғармасини ташкил этиш мақсад қилинган. Бундан ташқари, тахминан келгуси йилда қўшимча равишда қатор чора-тадбирлар қабул қилинади:\nногиронликни тайинлаш масаласи бўйича ҳамкорликнинг электрон тартиби жорий этилади (1 январдан). Натижада, ЯИДХП орқали электрон шаклда мурожаат қилиш ва ҳужжатларни тақдим этиш мумкин бўлади;\nногиронлиги бўлган шахсларнинг ягона электрон реестри жорий этилади, у ўз ичига ушбу шахслар, тайинланган пул тўловлари миқдори ва турлари, берилган реабилитациянинг техник воситалари ва протез-ортопедик буюмлар, дори-дармонлар, тақдим этилган ижтимоий хизматлар ва имтиёзлар тўғрисида комплекс ахборотни олади (1 мартдан). Бу ушбу соҳада ишларнинг ҳолати тўғрисида тезкор ахборот олиш, давлат органлари ўртасида маълумотлар алмашишни амалга ошириш, бюджет маблағларини мақсадга номувофиқ сарфлаш ва суиистеъмолчилик фактларини олдини олиш имконини беради;\nногиронлиги бўлган шахслар учун мослаштирилмаган йўловчи транспортини харид қилиш тақиқланади (1 январдан). Шунингдек, ногиронлиги бўлган шахслар учун мослаштирилган, шу жумладан қайта жиҳозлаш имконияти билан автотранспорт воситаларини ишлаб чиқариш бошланади;\nногиронлик бериш ва ногиронлик бўйича пенсия тўлаш тартиби мезонлари қайта кўриб чиқилади (1 февралгача). Бу йўналишда халқаро стандартларга ўтиш амалга оширилиши керак;\nолий таълим муассасаларида ногиронлиги бўлган шахслар имтиёзли шартларда ўқишга кириши учун квоталар жорий қилинади (1 мартгача).\nЛойиҳа ўзгартирлиши, қўшимча киритилиши ёки рад этилиши мумкин.


Расман! Пойтахтга Тошкент вилоятидан кириб-чиқиш ёпилмади - xabar.uz\n09.07.2020 03:21 0 4074\nҚайд этилишича, мамлакатимизда жорий йил 8 июль санаси ҳолатида коронавирус инфекциясини юқтирганлар сони 10 982 нафарни ташкил этмоқда.\nҚорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрига автотранспорт воситаларининг кириши ва чиқиши (вилоятлараро қатнов) тўхтатилади (Тошкент шаҳридан Тошкент вилоятига ҳамда Тошкент вилоятидан Тошкент шаҳрига кириб-чиқиш бундан мустасно).\nАввалроқ ИИВ матбуот котиби Шоҳрух Ғиёсов бутун республика «қизил ҳудуд»га айлантирилганини, энди Тошкент вилоятидан Тошкент шаҳрига ишловчиларнинг кириб чиқишига ҳам рухсат берилмаслигини маълум қилганди. Бироқ бу чеклов махсус комиссия қарорида ўз аксини топмади.\nШунингдек, қарорга кўра жамоат транспорти ҳаракати ҳам тўхтатилиши маълум бўлди.\nТошкент карантин махсус комиссия


Тожикистонда Ўзбекистон ҳисобидан мамлакатда муқобили йўқ тиббий марказ қурилди | Qalampir.uz\nЖамият\t28 Февраль 10:41 7055\n2018 йил иккинчи ярмида Ўзбекистон томонидан Тожикистон жанубидаги Кубодиён туманида қурилиш бошланган замонавий тиббиёт мажмуаси тўлиқ битказилди ва у беморларни қабул қилишга тайёр. Бу ҳақда “Asiaplus” хабар берди.\nТожикистоннинг илтимосига биноан, Ўзбекистон ҳукумати ушбу мажмуада қўшимча равишда COVID -19 билан касалланганларни қабул қилиш-тарқатиш марказини қурди.\nМажмуа қурилиши билан бир қаторда ускуналар билан жиҳозланиши ҳам Ўзбекистон томонидан “Ўзбекнефтгаз” АЖ ҳисобига амалга оширилган.\nТаъкидланишича, Кубодиёнда расмий Тошкент томонидан қурилган ва жиҳозланган COVID-19 беморларини қабул қилиш ва тақсимлаш марказининг бугунги кунда Тожикистонда муқобили йўқ.\nБу ерда ўрнатилган ускуналар одамда коронавирус инфекцияси мавжудлигини тезда аниқлашга имкон беради, сўнгра аниқланган COVID-19 касаллари малакали ёрдам олиш учун вилоят ва пойтахтдаги шифохонага юборилади.\nМарказ қурилиши 2018 йил март ойида Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Душанбега ташрифи давомида маъқулланган лойиҳаларидан биридир.\nБундан ташқари, келишувлар доирасида, 2020 йил сентябрь ойида Ўзбекистонни маблағлари ҳисобига, Сўғднинг Спитамен туманида 630 ўқувчига мўлжалланган янги мактаб фойдаланишга топширилди.\nБунга жавобан Тожикистон ҳукумати Самарқандда 640 ўқувчига мўлжалланган мактаб ва Фарғона вилоятида болалар боғчаси қуришини маълум қилди. Тегишли буйруқ Тожикистон Президенти Имомали Раҳмон томонидан 2018 йил март ойида имзоланган.\n14 Июнь 09:43 58647\n15 Июнь 21:44 23374\n14 Июнь 12:53 20970\n13 Июнь 14:46 20288\n13 Июнь 15:51 19888


Kutubxona - Akobir Sayyid. Daraxt poʻstlogʻidagi bitiklar (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Akobir Sayyid. Daraxt poʻstlogʻidagi bitiklar (hikoya) / Kiril\nМуаллиф Акобир Саййид\nАсар номи Дарахт пўстлоғидаги битиклар (ҳикоя)\n- Акобир Саййид\nДарахт пўстлоғидаги битиклар (ҳикоя)\n«Бизнинг муддатимиз тугаб қолаяпти, қария. Ёдингда бордир, мен сени ёшлигингдан бери биламан. Уй қураётганимда сени кесиб ташламоқчи ҳам бўлганман. Менга уй керак эди. Сен эмас. Кечирим сўрамоқчи эмасман. Сен ҳам ҳеч нарса демагандинг. «Келдим, дунёнгни ҳам кўрдим. Ҳеч бир қизиғидан, ҳеч бир жозибасидан нишона йўқ. Қурсанг қуравер ўша уйингни», дегандек ҳатто барг қимирлатмадинг. Кейин мен айнидим. Нима, сен шохинг синмаси жуфтакни ростлайверасанми, деб ўйладим. Мен билан ёмон яшамадинг, шундайми? Лекин кўп қийналдинг. Атрофингга бетон тўкдик. Кичкинамиз ЗИЛда босиб тсемент олиб келиб ташлади. Қачонгача лой кечиб юрамиз, дедик. Сен яна ҳеч нарса демадинг. Бир куни дардингни ичингга ютавериб қурийсан, деб ўйлагандим. Жонинг тошдан экан. Энди бу сафар кетишимиз аниқ. Сен хоҳ рози бўл, хоҳ бўлма... Еримиз биз учун айланишни тугатади, қуёш биз учун сочаётган нурларини бас қилади. Насиба».\nЧол эшикни ғийқиллатиб очди. Бола унинг кетидан қолмасди. Кампир тўрда нимадир тикиб ўтирарди. Чопон бўлса керак. Куёвликбоп чопонлар кампирнинг қўл фабрикасидан чиқарди. Чол оёқ учида келиб кампир ёнида турган ғалтакка қўл чўзди. Фалтак ип бошқа томонга тортилди.\nКампир кўзойнагини кўтариб қўйди. Кейин катта-катта, ҳақиқий Шарқ гўзалларигагина хос бўлган кўзларини болага тикди. Дарров ҳамма ишини йиғиштириб эшикка чиқди. Чол маҳсисини ечди. Бола ҳам сакраб турди. Фалати қувонч билан бармоқларини йиғиб, жажжи муштчасини намойиш этди. «Ана, эшитдингизми? – деди овозини баландлатиб. – Бобо, эшитдингизми?» Чолнинг кўзи илинган шекилли, овози чиқмади. У ёнбошлаганча ютиниб қўйди.\nЧап кўксини чангаллаб қолишини кутгандим. Бунақанги бақиришда инфаркт ё инсулт бўлиш ҳеч гапмас. Хуршид аёлга ҳамроҳ икки барзангига эътибор бермади. Мен билан Зубайга кўз қирини ташлаб қўйди, холос.\n– Ким эди у, арвоҳингми? Машинник...\n– Бола кўпроқ қўшворганми, нима бало... Ўртакашга осонмас, жигар. Юз сўм топиш учун минг сўмлик гап эшитиши керак. Кўзи кўкаргани зарарига.\nФалати дуо қилди. Жуда ғалати. «Менинг ёшимга кириб юринглар», дейишини кутгандим. Ундай демади.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Akobir_Sayyid._Daraxt_poʻstlogʻidagi_bitiklar_(hikoya)_/_Kiril&oldid=2016" dan olindi


Ташқи сиёсатни мувозанатлай билиш муаммолари - UzAnalytics\n«Хитой, Евроосиё ва барча бошқалар» – «Бир макон – бир йўл», катта ўйинлар ва бошқа геосиёсатга оид подкастнинг 7-эпизоди Марказий Осиёдаги кўп векторли ва минтақавий сиёсат истиқболларига бағишланган.\nҚозоғистондаги инқироз кўп векторли сиёсатни аниқлаштириш ёки ҳеч бўлмаганда, унинг самарадорлигини оширишни қайта баҳолашга туртки берадими? Ушбу эпизодда бошловчи Руслан Изимов ўзбекистонлик эксперт Фарҳод Толипов ва қирғизистонлик эксперт Айжан Шаршенова билан шу масалани муҳокама қилади.\nФарҳод Толипов (Ўзбекистон) – “Билим карвони” нодавлат илмий муассасаси директори, сиёсатшунослик бўйича фалсафа доктори.\nАйжан Шаршенова (Қирғизистон) – Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) академияси тадқиқотчи, сиёсатшунос.\nТашқи сиёсатни қандай қилиб самарали мувозанатлаш мумкин? Жуғрофий сиёсат, жуғрофия ва тарихий сабаблар нуқтаи назаридан ташқи сиёсатнинг кўп векторлилиги Марказий Осиё мамлакатлари учун ягона тўғри йўл бўлиб, уларга мослашувчанлик ва муайян назоратни сақлаб қолиш имконини бериб келди. Қозоғистон чин маънода кўп векторли ташқи сиёсат бўйича ҳаммадан ўзган ва унинг фойда кўрувчиси бўлиб келаётган эди – Остона узоқ вақт ҳам Россия, ҳам Хитой, ҳам Ғарбнинг муҳим шериги бўлиб қолди. Энди, Қозоғистонда рўй берган фожиали воқеалардан сўнг кўпчилик бундай кўп векторлиликнинг самарали эканига шубҳа билан қарамоқда. КХШТ қўшинларининг Қозоғистонга тез олиб кирилиши Россия ушбу мамлакат ҳукумати зиммасига қўшимча мажбуриятлар юклаши мумкинлиги ҳақидаги тахминларга сабаб бўлди. Бироқ бошқа тарафдан, Марказий Осиё кўп векторлилиги Қозоғистондаги инқироздан олдин ҳам зарбаларга дуч келаётган эди. Ғарбнинг бар вақтда ҳам Россия, ҳам Хитой билан зиддияти юзага келган шароитда улар орасида қисилиб қолган минтақанинг вариантлари жуда оз эди. АҚШнинг Афғонистондан чиқиб кетиши ва бошқа ҳолатлар фақат Марказий Осиёнинг “дунё марказлари”дан олисда эканини кўрсатди, холос. Россия билан Хитой – қўшниларимиз, шунга кўра, кўп векторлилик моҳиятан икки векторлиликни англатади. Ушбу векторлар ўртасидаги зиддият минтақа хавфсизлиги учун энг ёмон синов бўлади. Қозоғистондаги инқирозни ҳал этиш мақсадида КХШТ қўшинларининг ушбу мамлакатда узоқ муддат қолиб кетиши шу пайтгача бир-биридан фарқ қилмай келаётган Россия билан Хитой мавқеларини потенциал жиҳатдан бўлиб ташлаши мумкин эди. КХШТ қўшинларининг тезда олиб чиқиб кетилиши ушбу хатарнинг олдини олган бўлса ажаб эмас. Нима бўлганда ҳам, Марказий Осиё мамлакатлари учун минтақавий ҳамкорлик ҳар қачонгидан зарур. Қозоғистондаги инқироз кўп векторли сиёсатни аниқлаштириш ёки ҳеч бўлмаганда, унинг самарадорлигини оширишни қайта баҳолашга туртки берадими?\nБошловчи Руслан Изимов: Бугун барчамиз сўнгги 30 йилда тилдан қўймаётганва мамлакатларимизда амалга оширилаётган кўп векторли ташқи сиёсатни муҳокама қилмоқчимиз. Мамлакатларимизнинг ҳар бири ташқи сиёсатда шу принципга амал қилмоқда. Табиийки, биз Қозоғистонда январ ойи бошида бўлиб ўтган воқеаларга боғлиқ тарзда айни масалани муҳокама қилмоқчимиз.\nГапни Қозоғистонда ҳам, ундан нарида ҳам кўп гап-сўзларга сабаб бўлган саволдан бошлаймиз. Январь ойи бошида Қозоғистонда юз берган фожиали воқеалар вақтида ушбу мамлакат президенти Қ. Тўқаев КХШТ бўйича шерикларга ёрдам сўраб мурожаат қилди. Шундан сўнг ушбу ташкилот бутун фаолияти давомида илк марта унинг тинчликпарвар кучлари сафарбар этилиб, Қозоғистонга жўнатилди. Ушбу амалиётни бир қисм ташқи кузатувчилар кескин танқид қилиб чиқди. Лекин Тўқаев мамлакатнинг ўзида ҳам танқидга учради. Ушбу таъналар аҳолининг бир қисми ва Марказий Осиё мамлакатлари элитасининг (аъёнлари) Россияга нисбатан барқарор хавотирлари билан боғлиқ бўлгани тушунарли. Бундай хавотирлар, айниқса, “Қрим воқеалари”дан кейин кучайиб кетган эди. Ушбу масала бўйича Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг расмий мавқеи қандай бўлгани мени қизиқтиряпти. Сизнингча, ушбу илк марта юз берган воқеа Қозоғистон билан шериклари, биринчи навбатда Марказий Осиё мамлакатлари билан ўртадаги муносабатларга таъсир кўрсатадами?\nФарҳод Толипов: Жуда муҳим ва айни вақтида берилган савол. КХШТ кучлари Қозоғистонга мамлакат ичидаги вазиятни барқарорлаштиришда ёрдамлашиш учун таклиф этилгандан сўнг қўшни мамлакатларда ҳам, бутун дунёда ҳам илк марта юз берган воқеа сифатида баҳоланди. Бу КХШТ тарихи 1992 йилдан бошланган деб ҳисобласак, шунча йилдан бери айни ташкилот кучлари биринчи марта қўллангани билан боғлиқдир. Ўзбекистон ҳақида гапирадиган бўлсак, кўплаб кузатувчилар буни бир хил қабул қилгани йўқ, чунки кўпчиликнинг аслида Қозоғистонга қарши тажовуз ёки шунга ўхшаш аниқ ва яққол ташқи таҳдид сингари нарса бўлмагани хусусида бир хил фикр билдирди. КХШТ кучларини қўллаш борасида шуни таъкидлаш жоизки, ушбу ташкилот барча ҳуқуқий ҳужжатларда ва сиёсий баёнотларда коллектив хавфсизлик кучлари ташқи тажовузни қайтариш ва унга аъзо мамлакатларни ҳимоя қилишга мўлжаллангани белгилаб қўйилган. Ўзбекистондаги кўплаб экспертларнинг содир бўлган воқеа ҳақидаги муросали фикри мана шу. Биз, айтишим мумкинки, КХШТ кучларини қўллаш учун асос бўлмаганидан бироз ҳайрон бўлдик.\nБундан ташқари, буни ҳам билвосита, ҳам постфактум (воқеа юз бергандан сўнг) қўшинлар худди олдиндан тайёрлаб қўйилгандай, фавқулодда тез киритилгани ва шу тариқа тез олиб чиқилгани ҳам тасдиқлайди. Яъниким, террористик таҳдид бўладими ёки тажовуз бўладими ва ҳк. бўладими, можаролар ҳақида гап кетганда, бундай амалиётлар саноқли кунларда ҳал бўлиб кетмайди, узоқроқ давом этади, чунки можароларнинг табиати шунақа. Қўшинларнинг тез олиб кирилиши ва олиб чиқиб кетилиши КХШТ Қозоғистонда ҳеч бир ишни бажармагани, амалда ҳеч иш қилмаганини кўрсатади. Балки мен адашаётгандирман, чунки биз КХШТ кучлари бажарган барча ишларни ўз кўзимиз билан кўрганимиз йўқ. Лекин ҳар ҳолда Ўзбекистондаги кузатувчилар ва экспертларда – назаримда, фақатгина Ўзбекистондаги экспертларда эмас – шундай зиддиятли тасаввур ва таассурот қолди.\nУшбу жараён Қозоғистон билан Ўзбекистон ўртасидаги муносабатларга қандай таъсир кўрсатиши мумкин, деган саволга жавоб бериб айтаманки, унчалик таъсир кўрсатмайди.\nБиринчидан, Ўзбекистон КХШТ аъзоси эмас, шундан келиб чиққан ҳолда Ўзбекистоннинг бу ишга аралашмаслиги Қозоғистоннинг истаги эди, дейиш ҳам мумкин. Буни Ўзбекистон ҳокимияти билан келишиб олиш ва ҳк.нинг зарурати ҳам бўлмаган. Биз КХШТ аъзоси эмасмиз.\nИккинчидан, ўтган йил декабрида, яъни бор-йўғи, бир ой олдин Ўзбекистон билан Қозоғистон ўртасида “Иттифоқчилик муносабатлари тўғрисида”ги декларация имзоланган эди. Айтоқчиманки, Қозоғистонда январ ойида қандай воқеалар юз берганидан қатъи назар, стратегик шериклик ва иттифоқчилик муносабатлари ўрнатилган, улар келгусида ўртадаги муносабатларни, жумладан, минтақавий хавфсизликни мустаҳкамлаш учун ўзига хос ҳуқуқий база бўлиб хизмат қилади.\nАйжан Шаршенова: Раҳмат, жуда яхши савол бердингиз. Назаримда, Қирғизистонда ҳам Ўзбекистонда бўлгани каби муносабат бир хил бўлгани йўқ, яъни давлатнинг аниқ ёрдам бериш, КХШТнинг бир қисми бўлиш истаги бор эди. Вазирлар Маҳкамамиз раиси Жапаров ҳам жуда тез муносабат билдириб, парламент тасдиқлагунга қадар қўшинларни юборишга ваъда берди. Лекин бизнинг ҳукумат популизм билан иш кўришини ҳам ҳисобга олиш керак, шунинг учун у минтақа ёки мамлакатда юз бераётган воқеаларга стратегик нуқтаи назардан эмас, муносабат билдириш учун муносабат билдиради. Яъниким, ҳукуматнинг қандай муносабат билдириши олдиндан маълум эди.\nБироқ шу билан бирга жаноб Жапаров, яъни президентимиз 10 ёки 11 январда, яъни қўшинларимиз Қозоғистонда олиб чиқилгандан, ўша мамлакатдаги вазият қайсидир тарзда изга тушишидан олдин таътилга чиқиб кетди. Таътилга чиқишига мамлакатимизда у масъулиятдан ёки қандайдир муносабатлар билдиришдан қочяпти, қабилида муносабат билдирилди. Айрим Россия ОАВда жаноб Жапаров норозилик билдириш маъносида таътилга чиққани ҳақида ахборот берилди. Лекин мен буни норозилик ҳаракати деб ўйламайман. Назаримда, биринчи вариант тўғри.\nАҳолининг муносабати ҳам бир хил бўлгани йўқ. Бир тарафдан, одамлар жуда фаол норозилик билдирди. Айрим гуруҳлар Оқ уй ёнига бориб, қирғиз қўшинлари Қозоғистонга киритилганига қарши норозилик билдирди. Бошқа гуруҳлар эса ижтимоий тармоқларда ўтириб, норозилигини фаол баён қилди. Лекин аҳоли қайси сабабларга кўра, бундай муносабат билдирганини ҳисобга олиш керак. Яъниким, бир қисми КХШТ амалиётларида қатнашишни истамай, либерал ва прогрессив бўлган, чунки у ердаги асосий ўйинчи – Россия. Аҳолининг бошқа қисми аскарларимизнинг қатнашишини оддий сабабга кўра, истамади, чунки улар – бизнинг йигитлар, худди оналар ва оталар сингари фарзандларини бошқа мамлакатга қачон тугаши номаълум, кўчада зўравонлик бижғиб ётган ва воқеалар қайси ўзан бўйлаб ривожланиши номаълум бўлган тушунарсиз амалиётга юборишни истайдиган одам камдан-кам топилади. Шунинг учун одамлар фарзандларини миқёси у қадар катта бўлмаса-да, бунақа ҳамма нарса ёниб турган жойга юборишни хоҳламади, чунки у ерда ҳамма нарса бўлиши мумкин эди. Ва ниҳоят, учинчидан, тузалмаётган яраларимиз бор, бу – Боткен, Тожикистон билан чегара, ҳозирча кичик бўлса-да, у ерда доимий тарзда тўқнашувлар бўлиб турибди. Катта тўқнашувлар ўтган йил майида бўлган эди. Лекин чегара билан боғлиқ вазият ҳамон ечимини топгани йўқ, шунинг учун одамлар, йигитларимизни қўшни мамлакатга тушунарсиз амалиётга жўнатгандан кўра, яхшиси, ўзимизнинг чегарани мустаҳкамлаб олганимиз маъқул эмасми, деб айтди. Аҳолининг кечинмалари шундай бўлди.\nМарказий Осиёдаги муносабатларга келсак, назаримда, узоқ вақт мобайнида Қозоғистонда ҳам, Ўзбекистонда ҳам мустақил кўп векторли сиёсат бор, деган сезим мавжуд эди. Май ли, сўзда бўлсин ёки баёнотлар даражасида бўлсин, Марказий Осиёнинг зикр этилган иккала мамлакатида мустақил бўлиш ёки кўп векторли сиёсатнинг қандайдир вариантини юритиш борасида танлов бор эди. Тўқаевнинг КХШТ қўшинларини киритиш тўғрисидаги даъвати билан бу иллюзия – хомхаёл тумандай тарқаб кетди ҳамда минтақадаги барча мамлакатлар Қозоғистон ҳам нисбатан қашшоқ мамлакатлар сингари Россияга қарам эканинини тушуниб олди. Иккинчидан, Қозоғистон узоқ вақт мобайнида иқтисодий ва сиёсий барқарорлик ва сиёсатдаги ворислик тимсоли ўлароқ шундай эканига оид таассурот туғдириб келди. Назаримда, бундай хомхаёл ҳаш-паш дегунча чилпарчин бўлиб кетди. Қозоғистон ҳукумати ҳалқ норозилигини, мамлакатдаги кўп миқдордаги сиёсий кучларни узоқ вақт яшириб келгани оқибатида ҳаммаси бирдан юзага қалқиб чиқди ва қайсидир маънода минтақадаги Қозоғистонга оид тасаввурларни ўзгартириб юборди.\nҚирғизистон билан Қозоғистон ўртасидаги муносабатларда иккита ўзаро қарама-қарши ҳаракат бор эди. Бири тарафдан, фикримча, Қирғизистон аҳолиси Қозоғистондаги воқеаларга жуда қаттиқ муносабат билдирди, чунки биз уч марта буни бошимиздан кечирганмиз. Биз сезимни, умидсизлик ҳиссини ва биродарларимизга ёрдам бериш истагини жуда яхши тушунамиз. Шунинг учун кўнгиллиларимиз – талабгорларимиз жуда тез сафарбар этилди. Менимча, айни шу ҳолат қирғиз-қозоқ муносабатларини мустаҳкамлаш борасида жуда яхши иш бўлди. Лекин бундай вазиятларда барибир ўтмишдан аллақайси воқеалар хотираси жонланади. Одамлар бизда шунга ўхшаш воқеа юз берганда, Қозоғистон чегарани тез-тез ёпиб турганини эсга олди. Сўнгра қирғиз ватандошлари ушланиб, уларни Қозоғистондаги воқеалар вақтида кафандуздлик ёки зўравонликда айблашга уринишлар ўртадаги муносабатларга ўта салбий таъсир кўрсатди. Бироқ барибир Қозоғистон аҳолиси Қозоғистон ҳукуматидан фарқ қилади. Билишимча, Қирғизистон аҳолиси мана шу тафовутни жуда яхши тушунади ҳамда халқлар ўртасидаги муносабатлар умуман ўзгармагани ва улар қардошлар ўртасидаги муносабатларча қолаётганига умид қиламан. Бундай воқеалардан сўнг ҳокимиятга муносабат ўзгариши турган гап.\nРуслан Изимов: Ҳа, гапингизга қўшиламан. Қозоғистон ҳокимияти Қирғизистон ватандошларини ҳибсга ола бошлагани қирғиз жамиятини довдиратиб қўйди – бу шунақа нохуш ҳолатлар эди. Айрим муаммолар ҳал бўлди ва умид қиламизки, келгусида ҳам шундай воқеалар юз берадиган бўлса, айни йўл тутилади. Айжан, ушбу ҳолат ҳақида батафсилроқ гапириб берсангиз дейман. Умуман, Қирғизистонда Қозоғистондаги воқеалар юзасидан қандай мунозаралар бўлмоқда? Мен бу гапни айтиш билан гап ўзанини Қирғизистон сари бурмоқчиман. Қирғизистонликлар энди қирғиз инқилобининг келажаги йўқ деб ҳисобламаяптими, чунки КХШТ кучлари минтақадаги ички норозиликларни ҳам бостириши мумкин ва фаразан қирғиз ҳокимияти ҳам КХШТга мурожаат қилиши мумкин. Сиз нима деб ўйлайсиз?\nАйжан Шаршенова: Ҳа, кўп қатламли ва кўп даражали мунозаралар ўтказилмоқда. Яна шуни таъкидламоқчиманки, қирғиз жамоатчилиги турли-туман ва қурамадир. Бизда либерал гуруҳлар ҳам, анъанавий миллатчилар ҳам, исломпараст бирлаштирувчилар ҳам, пантуркизм ҳаракатлари ҳам бор – яъни бизда турли ҳаракатлар жуда мўл ва улар шовқин кўтариб, борлигини билдириб туради. Шунинг учун Қирғизистон халқининг ягона мавқеи ҳақида гапириш қийин. Назаримда, муҳокамалар жуда кўп. Аҳолининг бир қисми Россия шу йўл билан минтақадаги мавқеини мустаҳкамлаб олди, деб тушунмоқда. Аҳолининг аксарият қисми буни олқишлаётган бўлиши ҳам мумкин, чунки Қирғизистон узоқ вақтдан бери Россияга қарам бўлиб келаётган эди, ҳозир ҳам шундай бўлиб қолмоқда.\nИнқилобнинг келажаги борасида ҳам мунозаралар кўп. Лекин, менимча, одамларни кўпроқ ҳайратлантирган нарса бир йил олдин собиқ президент КХШТ қўшинларини таклиф қилганида, ҳозирги президентимиз ҳам КХШТ босими остида қолиши мумкинлиги бўлди. У ҳолда Жапаров ҳозир Оқ уй эмас, бошқа жойда ўтирган бўлар эди. Тақдирнинг бундай ўйинлари одамларга эрмак бўлади: бир йил олдин ўзи норозилик намойишларида қатнашган бўлса, энди норозилик ҳаракатларини бостиришда фаол қатнашмоқда.\nМен одамларда Қирғизистондаги барча инқилоблар тугади, деган сезим бор, деб ўйламайман, чунки норозилик ҳаракати ҳеч қаерга даф бўлгани йўқ, у ўзгармоқда ва ривожланиб бормоқда, яъни навбатдаги инқилоб кўчаларда бўлиши шарт эмас, агар жаноб Жапаров умидларини оқлай олмаса, у сайлов жараёнида ҳам юз бериши мумкин. Мен Қирғизистондаги норозилик ҳаракати аллақандай қўрқув сабаб тўхтаб қолади, деб ўйламайман. Одамлар норозилигини барибир баралла айтяпти. КХШТга аъзо барча мамлакатлар қўшинларини шу заҳотиёқ юборгани, Қирғизистон эса 2 – 3 кун кечиккани ҳам ушбу мамлакат сиёсати учун унчалик ёмон бўлмаган аломатдир – бу бўйсунганимиз учун эмас, бизда жараён кечгани учун шундай бўлди. У рисоладагидай бўлмаган бўлиши мумкин, аммо парламент овоз берди, одамлар юриб, иш ташлади, экспертлар ҳамжамиятида қандайдир мунозаралар бўлди. Қирғизистондаги сиёсий жараёнлар давом этмоқда. Мен булар барчаси Қирғизистондаги норозилик ва ёки норозилар ҳаракатига унчалик кўп таъсир этади, деган фикрдан йироқман.\nРуслан Изимов: Фарҳод, сиз КХШТ қўшинларининг Қозоғистонга олиб кирилиши ва у ердан жуда тез олиб чиқилиши жуда кўп саволларга сабаб бўлди, деб айтдингиз. Агар у терроризмга қарши амалиёт бўлмаса, нима? Сизнингча, нега бундай бўлди? Бу борада фикрингиз қандай?\nФарҳод Толипов: Сиёсатшунослар фитна назариясини хуш кўришини биласиз. Бу қайсидир ҳолатларда ўринли бўлса, бошқа ҳолатларда номақбул. Шунинг учун ҳозир ушбу қарор ва бутун бошли жараён олдиндан пухта ўйланган стратегиянинг бир қисми экани ёки эмаслигини айтиш қийин. Лекин муайян мулоҳозаларга ундайдиган омиллар бор. Хусусан, бир йилдан бери, балки ундан ҳам кўпроқдир, Россиянинг турли доиралари, ҳокимиятнинг юқориси, Давлат думасидан тортиб, экспертлар ҳамажамиятига қадар Қозоғистонга қарши ахборот кампаниясини тинмай давом эттирмоқда. Эксперт бўладими, юксак лавозимли сиёсатчи бўладими, бирин-кетин тўхтамасдан, Қозоғистонга рус халқининг “турли совғалари”, қандайдир ҳудудий даъволар ва ҳк.ни айтиб ҳамла қилаверганини бошқа нима ҳам деб аташ мумкин? Булар барчаси муайян муҳит ҳосил қилиши билан бирга Россия тарафининг аллақандай номаъқул мавқе ва дўстона бўлмаган ниятлари ҳақида тасаввур пайдо қилди. Қозоғистонга қарши ахборот кампанияси ушбу узоқ муддатли стратегиянинг бир қисми бўлгани ёки бўлмаганидан хабарим йўқ, аммо у пировардида қўшин киритиш тарзида намоён бўлгани ёки алоҳида воқеа бўлгани ҳақида бир нарса дейишим қийин.\nБошқа тарафдан, биз КХШТ қўшинларини олиб чиқишдан ва умуман, ушбу фожиадан ким фойда кўриши ҳақида билвосита ёки сиртдан мулоҳаза юритишимиз мумкин. Кўпчиликнинг чиндан ҳам Россия асосий фойда кўрувчи тараф бўлгани ҳақидаги фикри бир жойдан чиқди, чунки у тезкор жавоб қайтариш қобилиятини, давлат “ҳимояси”га қўшинларини юборишни, салоҳиятини намойиш этди. Боз устига, КХШТ кучларини қўллашга оид узоқ кутилган орзуни амалга ошириш ва шу билан ухлаб ётган (мияга бирдан “ухлаб ётган ячейка” ибораси келади) аллақандай ташкилот эмас, қобиллигини, фойдали бўлиши мумкин бўлганини исботлашни кутиб турди ва фурсатдан фойдаланиб, ўша кучни қўллади. Ушбу фактга муносабат турлича бўлганига қарамай, улар барчаси билвоситадир, шу сабабли тахминларимда адашишим мумкин ва тахминлар фитна назарияси мавжудлигини кўрсатади. Гарчи бу айрим таҳлилчилар учун оммабоп бўлса-да, бошқалар уни оммабоп деб билмайди.\nТанганинг бошқа томонини олиб қарасак, айрим қозоқ ҳамкасбларимдан эшитишим бўйича чиндан ҳам вазиятни қўлга олишнинг бошқа йўли бўлмаган. Президент зудлик билан бир қарорга келиши керак эди ва у шундай қилди, акс ҳолда воқеалар чигаллашиб, янада кўпроқ бошбошдоқлик келиб чиқиши ва бу давлат парчаланиб кетишига олиб келиши мумкин эди. Шунинг учун КХШТ кучларини таклиф қилишдан бошқа чора бўлмаган. Мен шунақа талқинни ҳам эшитдим. Шунга кўра, КХШТ кучлари киритилиши асосланган экани ёки жуғрофий-сиёсий сабаб каби иккита бир-биридан йироқ қараш ўртасида бўзчининг мокисидек оворадирмиз. Лекин яна мана шу иккита иккита қараш ўртасида КХШТ кучлари бирорта йирик миқёсли амалиётни бажармагани, Қозоғистон ҳудудида бирор жиддий ҳаракат қилмаганига оид алогизмни – мантиққа зид ҳолатни кўрамиз ва бу КХШТ зиммасига юкланган вазифани Қозоғистоннинг ўз кучлари: ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари, махсус бўлинмалари ва терроризмга қарши кураш тузилмалари ҳам бажариши мумкин эди-ку, деган фикрга етаклайди. Сўнгги пайтгача Қозоғистон узоқ йиллар давомида нафақат иқтисодиёт соҳасида, қолаверса, қуролли кучларини мустаҳкамлаш соҳасида ҳам муваффақиятларга эришаётганини намойиш этиб келмоқда. Қозоғистоннинг рейтинги халқаро тизимда ҳам юқорилиб бораётган эди – мен ҳарбий соҳани назарда тутяпман. Қозоғистоннинг ҳам, Ўзбекистоннинг ҳам армияси анча кучли – биз буни ҳам эсдан чиқармаслигимиз керак, нега Қозоғистон қуролли кучлари КХШТ кучлари жалб этилган объектларни ҳимоя қила олмади, деган савол туғилади.\nРуслан Изимов: КХШТ саммитида Беларус президенти Александр Лукашенко Ўзбекистонга бу ташкилотга кириши кераклигини ишора қилди. Ўзбекистонда КХШТ ва ЕОИИ сингари ташкилотга қириш ҳақида одамлар қандай фикр билдиряпти?\nФарҳод Толипов: Лукашенконинг Ўзбекистонни ҳам Қозоғистондаги сингари сценарий кутиши мумкин, Ўзбекистон ҳам шунга тайёргарлик кўриши керак, деган гапи оддий кишилар, журналистлар ва экспертлар ҳамжамиятидан тортиб, мамлакат раҳбариятигача бўлган ўзбекистонликларни таажжублантириб ёки ҳайратлантирибгина қолмасдан, ғазаблантирди. Лукашенконинг ушбу баёнотидан сўнг орадан бир неча кун ўтиб, Ўзбекистон Президенти ниҳоят, Ўзбекистон юзага келган вазиятни тўғри баҳолайди (мен ўз сўзларим билан айтяпман), Ўзбекистон мамлакатдаги воқеалар бу тарзда ривожланишига йўл қўймаслик учун етарли кучга эга ва Ўзбекистоннинг миллий хавфсизлигига таҳдид ва хатарларни яхши баҳолайди ва бундай таҳдидларга жавоб қайтариш учун ўз кучларига эга, деб жавоб берди.\nИккинчидан, Ўзбекистон бошқа сабабга кўра ҳам КХШТга кира олмайди. Мамлакат қонунчилигига, хусусан, унинг мудофаа доктринаси ва ташқи сиёсат концепциясига кўра, Ўзбекистон ҳеч қандай ҳарбий ва сиёсий блокларда иштирок эта олмайди. Январь воқеаларидан анча олдин Ўзбекистон ҳокимияти ва экспертлар шундай тушунтириш берган эди.\nЕвроосиё иқтисодий иттифоқига келсак, бу ҳақда Ўзбекистонда экспертлар ва сиёсий доиралар ўртасида кўп муҳокамалар бўлмоқда. Ҳатто жамият ушбу ташкилотларга кириш тарафдорлари ва қаршиларга бўлиниб кетди, деб ҳам айтиш мумкин. Биз 2020 йилда ЕОИИга кузатувчи бўлиб кирдик. Назаримда, бу жараён ўз табиатига кўра бир неча йил давом этиши керак. Бошқа тарафдан эса, ташқи ишлар вазири ЕОИИга қўшилиш истиқболи ҳақидаги саволга, аввало, Ўзбекистон ушбу ташкилотга аъзо бўлиб кирган қўшни мамлакатлар: Қозоғистон билан Қирғизистон тажрибасини ўргангандан сўнггина бир тўхтамга келади, деа жавоб бериб, ЕОИИ билан муносабатларимиз истиқболи хусусида расмий тушунтириш берган эди. Масалан, менинг ЕОИИ мавзусида ёзган ва ёзаётган қозоқ дўстларим, ҳамкасбларим кўп ва улар орасида Евроосиё иқтисодий иттифоқига кириш оқибатлари ҳақида танқидий фикр билдираётганлар ҳам бор. Мен буни Ўзбекистон Қозоғистон билан Қирғизистоннинг ЕОИИдаги аъзолигини диққат билан кузатиб бориши, барча ижобий ва салбий жиҳатларини баҳолаши ҳақидаги фикр сифатида айтяпман.\nРуслан Изимов: Ушбу воқеалар муносабати билан Марказий Осиё, яъни 5 та республикамиз етакчиларининг маслаҳатлашув кенгаши доирасида ҳеч қандай маслаҳат бўлмагани ҳақида мантиқий савол бермоқчиман. Бу Марказий Осиё мамлакатлари музокараларида аниқ масалалар муҳокамаси қилинмаслигини кўрсатадими? Ёки бу шу пайтгача ўтказилган маслаҳатлашувларда мудофаа билан боғлиқ масалалар муҳокама қилинмаганини англатадими? Бундай вазиятларда бир-бирини қўллаб-қувватлаш масаласи бирор марта ўртага чиққанми ёки айни босқичда Марказий Осиё ҳамкорлигининг табиати фақат иқтисодиёт, маданият ва аллақандай умумий бирдамликка қаратилганми?\nАйжан Шаршенова: Раҳмат, жуда яхши савол бердингиз. Менимча, ҳамма бало орадан 30 йил ўтиб кетган бўлса ҳам, давлатларимиз икки томонлама мулоқот ёки қайсидир халқаро ташкилот доирасидаги кўп томонлама муҳокамалар билан шуғулланиб келаётганидадир. Таассуфки, 5 та давлатимиз ўртасида жиддий масалалар ҳал этиладиган бундай жиддий ёки аҳамиятли мулоқот тажрибаси йўқ. Негадир барча сиёсий, иқтисодий ва хавфсизлик масалалари ё КХШТ ёки ШҲТ ёхуд Туркий давлатлар ҳамкорлик ташкилоти, ёки Ислом ҳамкорлик ташкилоти доирасида ҳал этилади. Биз муаммоларни бирга ечадиган, ягона фронт бўлиб ҳаракат қиладиган, бир-биримизни қўллаб-қувватлайдиган ва ҳк. чин маънодаги Марказий Осиё мулоқотига эга эмасмиз. Бунга қандайдир уринишлар бўлган, лекин аслида барча масалалар ё Россия, ё Хитой, ё Туркия – хуллас, ташқи акторлар – ўйинчилар орқали ҳал этилади.\nҲатто Қозоғистонда юз берган воқеалар чоғида ҳам жаноб Тўқаев муаммони Путин билан муҳокама қилди. У на бизнинг президентимиз [Жапаров] ва на Мирзиёвга қўнғироқ қилди. У Марказий Осиё мамлакатлари раҳбарлари билан алоҳида гаплашмаганини ёки улардан ёрдам сўрамаганини айтмаса ҳам бўлади. Лекин гаплашса бўлар эди. Биз Қозоғистон билан чегарадошмиз ва Ўзбекистон ҳам узоқ эмас, икки томонлама платформада ёрдам берсак бўлар эди. Фикримча, Фарҳод КХШТ қўшинлари Қозоғистонда ҳеч бир ғайритабиий иш қилмаганини тўғри таъкидлади. Бу ишларнинг барчасини қандайдир икки томонлама сўровлар доирасида қилиш ва Марказий Осиё ҳамкорлигининг биринчи амалиётига қўл уриш мумкин эди. Афсуски, бундай амалиёт бўлмади ва биз бошқа ташкилотлар доирасида ва бошқа етакчилар раҳбарлигида ҳаракат қилишни давом эттиряпмиз.\nМен Фарҳоднинг КХШТ билан боғлиқ шундай вазиятлар бўлгани ҳақидаги гапига қўшиламан. Қирғизистон КХШТ доирасида бир неча марта ёрдам сўраб мурожаат қилган эди, лекин негадир бу ёрдам бизгача етиб келмаган. Қозоғистон сингари қўшниларимиз чегарасини бутунлай ёпиб ҳам қўйган эди. Бу ўринда токи яқин қўшнилар ёрдам бермагани етмаганидай, муаммога беписандлик билан қараши бор экан, Марказий Осиё интеграцияси ёки бирдамлиги ҳақида гапиришга эрта. Айни вазият яна бир марта Марказий Осиёда бирдамлик бўлмаганини, ҳозир ҳам йўқлигини кўрсатиб берди. Лекин умид сўнгани йўқ, чунки биз на жуғрофий ва на маданий жиҳатдан бир-биримиздан воз кеча олмаймиз, мен келгусида давлатларимиз, раҳбарларимиз буни тушуниб етади ва айнан Марказий Осиё бирдамлигига асосланган ҳолда яхшироқ муносабатлар ўрната бошлашига умид қиламан.\nФарҳод Толипов: Айжаннинг сўзларига бир изоҳ бермоқчи эдим. Биз 2019 йилдан бери Марказий Осиёдаги барча 5 та давлат президентларининг маслаҳатлашув учрашувлари деб аталган минтақавий ҳамкорлиги алоҳида форматига гувоҳ бўляпмиз. Шу пайтгача бундай учрашувлар уч марта Остона, Тошкент ва Туркманистоннинг “Аваза” курортида бўлиб ўтди. Бундай механизмнинг пайдо бўлиши муайян некбин кутилмаларни, бироз танаффусдан сўнг – аслида танаффус жуда кўп узоқ давом этиб, деярли 10 йил минтақавий интеграцияни тўхтатиб қўйган эди – пайдо қилди, ушбу жараён тикланди. Бу хўжакўрсинга тележурналистлар ёки фотографлар учун, кофе-брейк мақсадида уюуштирилган аллақандай дабдабали учрашувлар бўлмади. Албатта, бундай эмас. Улар президентларнинг жиддий музокаралари бўлди, улар маслаҳатлашув учрашувлари шаклида, ҳеч бўлмаганда, йилига бир марта учрашиб, минтақа муаммоларини муҳокама қилиш кераклиги тўғрисида қарор қабул қилди. Эътибор берган бўлсангиз, ҳар бир маслаҳатлашув учрашуви чоғида “қўшма баёнотлар” қабул қилинмоқда. Улар мазмунан ўта жиддий ҳужжатлардир. Мен сўнгги маслаҳатлашув учрашуви муҳимлигини таъкидламоқчиман. Ўша ерда президентларнинг қўшма баёноти қабул қилинди ва шу баёнот матнида чуқур ўйлаб кўришни тақвозо қиладиган бир неча жуда қизиқ бандлар бор, уларда – балки бевосита эмасдир, аммо – билвосита маслаҳатлашув учрашувлари тезлашиб, жадаллашиб бориши таъкидланади. Масалан, мен барча мақолаларимда ва маърузаларимда маслаҳатлашув кенгашлари вақтинча эканини, бир кун келиб, улар янада институционаллашган ва доимий шамойилга киришини гапириб келаман – 2000-йилларнинг бошида Марказий Осиё ҳамкорлиги ташкилоти (МОҲТ) фаолият кўрсатган пайтда шундай бўлган эди. Шу тариқа яна айтмоқчиманки, минтақавий ҳамкорлик учун потенциал ҳар доим бўлган ва бор. Тайёргарлик бор, 90-йиллардаги тажриба ҳам ўзига яраша ресурс ҳисобланади. Биз ўша тажрибани ҳам унутмаслигимиз керак. Маслаҳатлашув учрашувлари, айниқса, охиргиси чоғида ташқи ишлар вазирлари олдига тўртинчи маслаҳатлашув учрашувида тасдиқлаш учун алоҳида шартнома – муайян давр учун, бир неча йил учун дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартномани тайёрлашдай жуда қизиқ ва муҳим вазифа қўйилди. Яъниким, ушбу учрашувлар аниқ контурларга эга бўла бормоқда. Бу минтақавий ҳамкорлик ва Марказий Осиёнинг интеграцион жиҳатларига тегишли. Мен Қозоғистондаги воқеалар бундан буёнги минтақавий муносабатларга таъсир кўрсатади ёки қандайдир оқибатларга олиб келади, деб ўйламайман. Лекин бугун муҳокама чоғида гапириб ўтганимиздек ва таассуфки, Қозоғистон мисолида кўрганимиздек, бундай вазиятларда мамлакат раҳбарияти ўз қўшниларидан кўра Москвадан кўпроқ умид қилиши ёки унга таяниши ҳам бор гап. Эҳтимол бу ҳам бир сабоқдир, уни эътиборга олиш ва айнан коллектив хавфсизлик минтақавий тизимининг аниқ механизмларини яратиш томон ҳаракатланиш керак бўлар. Яъниким, биз бундай вазиятларда қардош халқлар ўлароқ, бир-биримизни яхшироқ тушунган, бунақа воқеаларни яхшироқ қабул қилган ва аллақандай жуғрофий-сиёсий англамлар учун камроқ шубҳа уйғотган бўлар эдик. Агар ўхшаш вазиятларда қўшни мамлакатлар “ёрдам қўлини чўзганда” муайян кўмак кўрсатиш учун дарҳол етиб борган бўлар эди. Албатта, бунинг учун аввало институционал механизмлар, тегишли битимлар ва шартномалар керак. Қозоғистонга КХШТ кучлари таклиф қилинганда, ўша механизм, масаланинг ҳуқуқий жиҳатлари эсга олинган эди. Шу тарзда Марказий Осиёда тегишли битимлар, шартномалар, коллектив хавфсизлик тузилмалари ишлаб чиқилса, кифоя. Ўшанда “Х” вазиятлар юзага келганда, бундай ноқулай вазиятларда қардош халқлар ёрдамга келиши мумкин, деб айтсак бўлади.\nЯна бир гап шуки, вақти-вақти билан, масалан, Қозоғистон Ўзбекистон билан, Ўзбекистон Тожикистон билан қуролли кучларнинг қўшма ҳарбий машқлар ўтказяпти, деган гапларни эшитиб қоламиз. Улар нима учун ўтказиляпти? Уларга кўпинча террорчи кучларга қарши тренинглар ва ўқув машғулотлари, шундан сўнг иштирокчиларнинг террорчилик таҳдидларига қарши бирга курашиши сифатида қаралади. Ушбу қўшма ҳарбий машқлар ўтказилмоқда, шунга кўра, бу ишни давом эттириш ва юз бераётган таҳдидларга қарши курашнинг умумий тажрибаси сифатида маҳорат оширилиши зарур. Ва энг муҳими, бу амалиётдаги аллақандай умумий тажрибагина эмас, яна ягона сиёсий мавқе ҳам бўлиши лозим. Яъниким, Қозоғистон ва Қирғизистон, яна Марказий Осиёнинг қолган барча давлатлари Афғонистондан ёки яна бошқа қаерлардадир юз бераётган таҳдидларга нисбатан умумий сиёсий мавқени ишлаб чиқиш сари йўналиш олиши зарур. Фикримча, президентларнинг навбатдаги маслаҳатлашув учрашувлари ушбу йўналишда ҳаракатланиши даркор.\nРуслан Изимов: Дарҳақиқат, бугун коллектив хавфсизликнинг минтақавий тизимини яратиш бўйича ушбу тавсия янграгани яхши бўлди. Мен ҳам шу фикрга қўшиламан, у биз интилишимиз керак бўлган моделдир.\nКелинглар, кўп векторлилик ҳақида яна бироз гаплашамиз. Умуман, кўп векторлилик сиёсатини КХШТ қўшинларини Қозоғистонга киритмасдан ҳам амалга ошириш мумкин эди. АҚШнинг Афғонистондан чиқиб кетиши ва ҳк. минтақани “дунё марказлари” деб аталувчи жойлардан изоляция қилиб қўйди ва Марказий Осиёни Россия билан Хитой таъсири остида қолдирмоқда. Сизнингча, аниқ сиёсатни танлашимиз, яъни кўп векторли сиёсатимизни аниқлаштиришимиз керакми? Масалан, Ўзбекистоннинг ташқи сиёсатида – кўп векторли бўлиши билан бир қаторда – бир неча тақиқли соҳалари, масалан, мамлакат ҳудудида ҳарбий базалар очишга тақиқ бор. Кўпчилик кузатувчилар фикрича, Қирғизистониннг ташқи сиёсати барибир Россия йўналишини танлаган кўринади ёк ундай эмасми?\nАйжан Шаршенова: Ҳа, Қирғизистонда кўп векторли сиёсат – кўпроқ мажбурий чора. Кичик ва иқтисодий жиҳатдан беқарор давлат мустақилликка эришгандан сўнг кўп векторлилик сиёсатини юритиш ва барча билан дўст бўлиши биз учун зарурат эди. Афсуски, минтақадаги ва дунёдаги ҳозирги жуғрофий-сиёсий вазиятда биз мана шу кўп векторлилик сиёсатини сақлаб қолишимиз жуда мушкул. Чунки асосий стратегик шерикларимиз аниқроқ сиёсат юритишимизни талаб қилмоқда. Энди танлашимиз қийин бўлмоқда. Албатта, Қирғизистон қайсидир йирик актор билан сену менга боришни истамайди, шунинг учун кўп векторли сиёсатни – сўзда бўлса ҳам – кўп векторлилик сиёсатини давом эттиришга ҳаракат қилмоқда. Бироқ, менимча, Россияга ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий жиҳатдан қарам эканимизни ҳамма билади, шунинг учун Россияга ҳам дунё миқёсида ёки ҳатто минтақада қарши боришни Қирғизистоннинг “чўнтаги кўтармайди”.\nҲақиқий кўп векторли сиёсат юргизиш масаласига келсак, ҳар қандай сиёсат асосида ҳар доим иқтисодиёт, қандайдир иқтисодий база ётиши керак. Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиётига қаралса, савдо соҳасидаги шериклар учталиги ёки бешталигида ҳар доим Россия билан Хитой бор. Бу ҳам минтақадаги ҳам иқтисодий ва ҳам сиёсий жиҳатдан энг йирик шериклар ёки акторлар ким эканининг ҳаммага аён кўрсаткичидир.\nҲа, АҚШ ўтган йили Афғонистондан қўшинларини бутунлай олиб чиқиб кетди, бироқ ушбу мамлакатнинг минтақага қизиқиши сўниши узоқ вақт давом этди. Назаримда, АҚШ Афғонистонда ҳозир бўлиб туришининг ўзиёқ узоқ вақт унинг раҳбариятига яхши ғоя бўлиб туюлмади, шунинг учун улар минтақадан чиқиб кетишни бошлади.\nЕвропа Иттифоқининг (ЕИ) минтақа ва унинг сиёсатидаги иштироки ҳам иқтисодий мақсадга мувофиқлик, ҳам бирлаштириш ёки минтақага ягона муносабат нуқтаи назаридан катта чекловларга дуч келаётганини тушунади, чунки ЕИ жуда кўп мамлакатлардан таркиб топган тузилма ва уларнинг фикрини, айниқса, ўзидан узоқ бўлган минтақаларга муносабат масаласида бир жойга жамлаш жуда мураккаб. Менимча, узоқ вақт шундай бўлиб қолади.\nҚозоғистон билан Ўзбекистон фақат сўзда эмас, амалда ҳам кўп векторлиликни яратишга интилди. Улар узоқ вақт мустақил бўлишга ҳаракат қилиб, бунинг уддасидан чиққандай ҳам бўлди. КХШТ қўшинлари киритилиши Қозоғистон бундан буён кўп векторли сиёсат юрита олмаслиги ҳамда келгусида кимга қарам бўлишини аниқ танлаши ва тушунишига мўлжалланган режанинг бир қисми бўлса ажаб эмас. Назаримда, айни масалада КХШТнинг мавқеи аниқ, шунинг учун уни таклиф қилганда буни кўрмаган, билмаган эдик. Биз буни Арманистон билан Озарбайжон ўртасидаги можаро вақтида ҳам кўрмаганмиз. Бу ўринда эса бирдан қатнашишни истаб қолишди. Яъниким, бу Қозоғистон ташқи сиёсати кўп векторлилигининг тугаши ёки вақтинчалик тугашига оид сигналдир.\nАммо шу билан бирга, бу ҳамма нарса тугади дегани эмас. Сиёсатда ҳеч нарсани тугади деб бўлмайди. Бу – ҳозир биз дуч келиб турган ҳолат, холос. Вазият бошқа йўсинда ривожланиб кетиши эҳтимоли ҳам йўқ эмас. Янги акторлар пайдо бўлиши ёки бошқа давлатлар минтақадаги ҳозирлигини кучайтиришни истаб қолиши мумкин, шунинг учун келгусида нималар юз беришини башорат қилиш мушкул. Лекин айни вазиятда Марказий Осиё кўп векторлилик сиёсати вақтинчалик, оралиқ интиҳосига етгандай, назаримда.\nРуслан Изимов: Мен кейинроқ қўшимча савол бераман. Энди кўп векторлилик ҳақида фикрини билдириши учун Фарҳодга навбат берсак. Биз унга эриша олмадикми ёки ундан бирор наф чиқиши учун нима қилишимиз керак? Ҳаммамиз кўп векторли ташқи сиёсатнинг муқобили йўқ эканини яхши тушунамиз, шундай эмасми?\nФарҳод Толипов: Балки ушбу концепциянинг ортидан қувиш керак эмасдир, у менинг тадқиқотчи сифатидаги фикрим бўйича сохта атамадир. Мавҳум тушунчалардан кўра стратегик атамалар, аниқ ва амалий нарсалар ҳақида гапирган маъқул, ўша мавҳум тушунчалар тадиқиқот жараёнимиз ва таҳлилларимизни нотўғри ўзанга буриб юбориши ҳеч гап эмас.\nКўп векторлилик, сен айтаётган эришиб бўлмаган кўп векторлилик ва бундай вазиятдан чиқиш ҳақида гапираётиб, ҳатто шу нуқтаи назардан ёндашилган тақдирда ҳам, фақат минтақадаги саъй-ҳаракатларни кучайтириш йўли билан зикр этилган вазиятдан чиқиш мумкин бўлади, менимча. Унчалик қаттиқ гапирмай, рамзий маъно бериш учун “кўп векторлилик” бошқача, лўнда қилиб айтсам, бу “Турон вектори”, яъни “Марказий Осиё вектори” бўлиши керак. Яъниким, дунё сиёсатининг узоқ ва ҳк. улкан қийматлари ҳақида гап сотгандан кўра асосий эътиборни ўз минтақамизга, амалий, сезиларли, нозик ва ўзимизга тегишли муаммоларга қаратишимиз лозим. Дунёга, Россияга ёки Хитойга Марказий Осиёдаги жипслигимизни қанчалик кўп кўрсата билсак, шунчалик кўпроқ ҳурматга лойиқ бўламиз, шунчалик фикримиз билан ҳисоблашадиган бўлишади. Мана шу “Турон вектори”ни кучайтириш билан бешовлон бирлашган ҳолда ҳар қандай халқаро тузилмада – БМТ, ШҲТ, ЕОИИ, ЕХҲТ ва ҳк.да – ягона фронт бўлиб ҳаракат қилишимиз шарт, чунки Қозоғистон ёки Тожикистоннинг битта овози жаранглагани – бир нарса, бешта овоз жўр бўлганда эса буюк давлатлар у билан ҳатто ҳуқуқий нуқтаи назардан ҳам ҳисоблашмаслиги мумкин эмас. Шунинг учун минтақавий муносабатлар, мингтақавий интеграция, ушбу жараённи кучайтиришга асосий эътиборни қаратиш ва жамлаш ушбу кўп векторлилик дилеммасини ечишнинг энг оқилона, энг прагматик ва энг тўғри йўли бўлса ажаб эмас.\nНиҳоят, мен сўнгги пайтларда ўзим ўйлаб ва ёзиб юрган “заиф давлат комплекси” деб атайдиган ўзига хос ҳолат ҳақида гапирмоқчиман. Назаримда, биз барчамиз Марказий Осиёнинг йирик ёки кичик мамлакатлари бўлишимиздан қатъи назар, мана шу комплекс сабаб балога қоляпмиз. Кичик ва заиф давлат комплекси шуки, биз буюк давлатлар билан муносабатларда, илмий бўлмаган қўпол тилда қайтадиган бўлсам, шунчалик ожиз ва заифмизки, на манёвр ва на тенг муносабат қилишни биламиз ва тақдирга тан беришдан бошқа иложимиз қолмайди. Фикримча, бу – бутунлай нотўғри ва биз мана шу кичик давлат комплексини онгимизда, ҳаракатларимизда ва илмий марказлардаги стратегик ишланмаларимизда енгиб ўтишимиз даркор. Дунёда гуллаб-яшнаётган ва буюк давлатлар ҳурмат қиладиган кичик ва заиф давлатлар кўп. Масалан, Европанинг майда давлатларини олиб қарайлик. Улар бундай заиф давлат комплексидан зарар кўрмайди. Ёнимизда Хитой билан Россия бўлса, нима ҳам қила олар эдик, улар таъсир ўтказиш учун курашади, деган гапларни конференциялар ва турли бошқа тадбирларда тез-тез эшитиб қоламан. Худди заифлигимиз, ноқобиллигимиз ҳақидаги қоғозга қўл қўяётгандай. Аммо биз қандайдир инновацион ва стратегик ечимларни ишлаб чиқишимиз шарт.\nРуслан Изимов: Катта раҳмат. Дарҳақиқат, назаримда, ташқи сиёсатни мувозанат стандартларига мослаш, яъни кўп векторли эмас, кўпроқ мувозанатланган ташқи сиёсат юргизиш зарур, кўп векторли сиёсат эскирган бўлса ҳам ажаб эмас.\nАйжан, сизнингча, Қозоғистондагига ўхшаш сценарий бўйича воқеалар Қирғизистонда ҳам юз берганда, воқеалар қандай ривожланган бўлар эди? Маълумки, Қозоғистонда Россия билан Хитойнинг таъсири кучли. Шундай бўлса-да, у ерда биринчи навбатда Россияга, КШТга ёрдам сўраб мурожаат қилинди. Қирғизистон, айниқса, Тожикистон ҳақида ҳам худди шундай дейиш мумкин. Масалан, Тожикистонда Хитойнинг қандайдир ҳарбий қисмлари ва аллақандай ҳарбий ҳозирлиги бор. Ўша мамлакат ҳокимияти вазиятни ҳал этишда КХШТга мурожаат қилармиди ёки унга Хитой ҳокимияти аралашармиди? Қирғизистонда ҳам Хитой таъсири кучли. Сизнинг фикрингиз қандай?\nАйжан Шаршенова: Хабарингиз бор, бизда Россия билан Хитойни бир-бирига қарма-қарши қўйишни ёқтиришади. Лекин мен улар бир-бирига халақит беряпти, деб айтмаган бўлар эдим. Билишимча, улар таъсир доираларини классик тарзда бўлишиб олган – Хитой кўпроқ иқтисодиёт билан машғул, Россия эса кўпроқ хавфсизлик ва сиёсат билан шуғулланмоқда. Ҳатто Қозоғистондаги вазият сабаб КХШТ қўшинларини киритганда ҳам, Хитой буни унчалик шарҳлаб ўтирмади – шу билан мен айтаётган гап исботланди. Хитой муносабат билдира бошлаганда ҳам, расмий гап оҳанги Тўқаевнинг, бу чет эллик террористларга қарши кураш ва ҳк. ҳақидаги гапларини такрорлашдан нарига ўтмади. Назаримда, бу маънода Хитой кўп ҳам эътироз билдирмайди. Балки Хитой ҳукумати ўзи билан маслаҳатлашилмаганидан ва Хитой иштирокисиз бундай жиддий воқеалар содир бўлаётганидан норозидир. Бироқ биз ички муаммоларимизни шу тарзда ҳал этсак, Хитой Россия ёки билан билан жанжаллашиб ўтиради, деб ўйламайман.\nҚирғизистонда бундай вазиятлар бўлган. Бизга КХШТ ёрдами керак бўлганда, бунақа кўмак кўрсатилмаган. Бу ҳам – кўрсаткич. Жапаров ёрдам сўраса ҳам, унга бундай кўмак кўсатилиши даргумон, бу бошимиздан ўтган. 30 йил давомида бизда 3 та давлат тўнтариши, қўшнилар, масалан, Тожикистон билан можаролар содир бўлди. Лекин уларнинг бирортасида КХШТ қатнашгани йўқ. Тинч бўлишга чорлашдан бошқа даъватлар янграмади. Келгусида ҳам КХШТ Қирғизистонда жадал ҳаракатлар қилишига ишонмайман.\nАлбатта, бир нарсани башорат қилиш қийин, Қирғизистон бўйича бирор нарса кескин ўзгариб кетади, деб ўйламайман. Ҳатто Тожикистон билан можаро вақтида ҳам бизнинг раҳбарият КХШТга мурожаат қилгани йўқ. Ҳатто расмий баёнотларга қаралса ҳам, на президентимиз ва на бош вазиримиз КХШТга можарони тартибга солиш ёки кимнингдир ёнини олишни сўраб мурожаат қилмаган эди, чунки можаро КХШТнинг 2 та аъзоси ўртасида юз бераётган эди. Аслида КХШТ бундай пайтларда фаол қатнашиши ва ҳеч бўлмаса, воситачи бўлиши керак. Лекин айни дамда КХШТ ўзаро келишиб олиш ва қўшнилар ўртасида тинчлик сақлашни маслаҳат бериб, хушмуомалаларча овозини чиқармади. Шунинг учун Қирғизистонга бундай муносабат ўзгармай қолади, деб ўйлайман.\nРуслан Изимов: Мен бу саволга қизиқяпман, чунки Хитой матбуотида чиққан материалларга кўра, хитойлик экспертлар баҳолашича, у ердагилар норози, албатта. Расмий даражада Хитой қўллаб-қувватлашини айтаётгани тушунарли, яъни у ердагилар тинчликпарварлик амалиётига эътироз билдирмайди. Аммо экспертлар даражасида муайян ғижиниш бор. Улар барибир ушбу вазиятда айни фожиа Қозоғистонда юз бергани билан ҳамма нарса жой-жойига тушди, деб ўйламоқда. Биз Хитой аста-секин таъсир доираларини, жумладан, Россиядан ҳам тортиб оляпти, Хитой мустаҳкамланяпти ва вақти келиб, Хитой бу ердаги энг муҳим ўйинчига айланади, деб кўп гапирганмиз. Бу ҳолатда эса ушбу воқеалар юз бергандан сўнг Россиянинг таъсири камайиш ўрнига мустакамланиб бораётгани яққол кўриниб қолди.\nРоссиянинг Ғарб билан муносабатларидаги бугунги инқирози шароитида Марказий Осиё мамлакатларининг Россия билан муносабатларида қандай истиқболлар ва чекловлар бор? Масалан, Россиянинг Ғарб билан муносабатлари илиқлашса ва яхшиланса, бу Марказий Осиё учун яхши бўладими ёки аксинча? Ғарб ҳали ҳам Марказий Осиё мамлакатларини Россиядан ажратиб қарамоқдами, яъни умуман олганда, сиз сўнгги воқеалар билан боғлиқ тарзда Марказий Осиё мамлакатларининг ғарблик шериклари билан ҳамкорлиги истиқболларини қандай баҳолайсиз?\nФарҳод Толипов: Албатта, буюк давлатлар ўртасидаги муносабатларнинг яхшиланиши биз орзу қилишимиз мумкин бўлган неъматдир. Дарвоқе, ушбу саволга жавоб бераётиб, 2002 йилда Амерканинг ўша вақтдаги президенти Жорж Буш Россияга сафари вақтида Марказий Осиёга бағишланган алоҳида қўшма баёнот имзоланганини эслаб ўтиш жоиз. Тасаввур қиляпсизми, улар минтақамизга бағишланган алоҳида ҳужжат – қўшма баёнот қабул қилган эди, унда на АҚШ ва на Россия минтақада жуғрофий-сиёсий “Катта ўйин”ни тиклаш режаларини тайёрламаётгани, Россия ҳам, Қўшма Штатлар ҳам ушбу минтақа гуллаб-яшнаши ва ривожланишидан жуда манфаатдор экани айтилган эди. Эшитиб турганингиздек, ушбу баёнот 2002 йилда қабул қилинган.\nШундан бери орадан қанча сувлар оқиб кетди. Лекин биз бунинг тескарисини, яъни жуғрофий-сиёсий катта ўйин тугаши ёки пасайиб бориши ўрнига кучайиб, кескинлашиб кетаётганини кўриб турибмиз. Россия билан АҚШ ўртасидаги муносабатлар кескин совуқлашиб кетган, “совуқ уруш” қайта бош кўтараётган широитда Марказий Осиё мамлакатлари учун вазият, назаримда, жуда хавотирли бўлмоқда. Россия ТИВ НАТО ва Қўшма Штатлар ҳукмига алоҳида 2 та таклиф, шартнома ва битимларни ултиматум тарзида ҳавола этди. Яъниким, бу оддий ҳамкорлик таклифи эмас, ултиматум талаби эди, бу Марказий Осиё мамлакатлари учун – мен бошқа постсовет республикаларини гапирмаяпман – хавфли иш бўлди. Ушбу таклифлар, шартномалар ва битимларда постсовет макони Россиянинг таъсир доираси экани ҳатто яширилгани ҳам йўқ.\nШунинг учун, назаримда, биз яна бундай вазиятларда қанчалик жавоб қайтаришимиз, манёвр қилишимиз, қайсидир маънода қаршилик кўрсатишимиз борасидаги масалага қайтяпмиз. Бунга фақат битта йўл – минтақавий жипслик билан эришишимиз мумкин. Минтақа номидан ҳамма – бутун Марказий Осиё мамлакатлари алоҳида, бўлак-бўлак эмас, бир овоздан гапириши лозим.\nМен аввалбошданоқ Россиянинг НАТО билан АҚШ олдига қўйган ултиматумини Ғарб қабул қилмаслигини, рад этишини тахмин қилган эдим, шундай бўлди ҳам. Лекин бу иш шу билан ниҳоялангани йўқ, Россия раҳбариятининг расмий баёнотларида агар Ғарб бу талабларни бажармайдиган, шартларни қабул қилмайдиган бўлса, Россиядан бундан ҳам қаттиқроқ чоралар кўриши айтилган эди. Хўш, улар қандай чоралар экан? Фол очиб ўтиришимиз шарт эмас, қандайдир чораларни Россия космосда эмас, айнан постсовет маконида кўриши аниқ. Биз шу маънода, албатта, Россиянинг Ғарб олдига қўйилган ултиматум талабини хавотир аралаш қабул қилдик.\nАйжан Шаршенова: Мен ҳамкасбим фикрига қўшиламан. Ғарбнинг Қозоғистондаги вазиятга муносабати ўта ланж бўлди. АҚШ билан ЕИнинг чиқишлари ва баёнотлари улар фақат қайд этиб қўйиш учунгина қилингандай таассурот қолдирди. Мен вазиятга тўғри баҳо берилган гапларни ёки ҳаракатларни кўрмадим. Энди айрим Ғарб мамлакатлари жаноб Тўқаевдан зўравонликни терговга тортишни, тўқнашувлар вақтида ҳалок бўлганлар исмларини очиқлашни талаб этмоқда. Яна Ғарб ҳар доимги ишини қилмоқда, бу талабларининг олдингиларидан умуман фарқи йўқ. Ўша талаблар олдин ҳам эътиборсиз қолдирилган эди, ҳозир ҳам шундай бўлиши турган гап. Ғарб ҳам буни тушунади, у минтақамиздан чеккалаб кетди, унга нисбатан бир-икки оғиз гапириб қўйишдан нарига ўтмаяпти. Яъниким, кимдир жағ уради, баёнот беради, лекин булар барчаси уларни шу ишни қилаётганини, қандайдир принципларга содиқ эканини ва минтақага нисбатан ўз мавқенини ҳимоя қилаётганини кўрсатиш учун қилади. Лекин мен бу жиддий оқибатларга сабаб бўлади, деб айта олмайман.\nҲатто Европа Иттифоқининг Марказий Осиёга нисбатан қабул қилинган “Янги стратегияси”нинг ҳам олдингиларидан кўра “шашти сустроқ”. Илгари ҳам ЕИ минтақадаги иштироки камлиги учун танқид қилинар эди. Энди эса ушбу ташкилот янада прагматиклашиб, иштирокини камайтиргани учун танқид нишонига айланмоқда. Лекин нафсиламрини айтганда, узоқда жойлашган ва минтақа билан алоҳида савдо алоқалари бўлмаган Ғарб нима ҳам қилиши мумкин? Менимча, ҳамма бу масалага реал қарайди ва Ғарбнинг минтақадаги таъсири чекланганини тушунади.\nМен ҳамкасбим фикрига қўшиламан, Назаримда, ягона фронтимиз, Марказий Осиё давлатларининг қандайдир ягона мавқеи бўлмас экан, биз билан ҳеч ким жиддай ҳисоблашиб ўтирмаслиги аниқ. Вазият кўрсатганидай, биз бошқа давлатлариннг талабларига осонгина ён беришга мажбурмиз, чунки бошқа ҳеч кимдан ёрдам сўрай олмаймиз, қандайдир инқирозли вазиятларда бир-биримизга суяниш ҳиссимиз йўқ. Токи мана шу нарсалар мавжуд экан, бошқа мамлакатлар билан коллектив ва индивидуал муносабаларимизда деярли ҳеч нарса ўзгармайди.\nРуслан Изимов: Қизиқарли суҳбатингиз учун раҳмат.


Павел Дуров: Кремл билан жанг, саргардон умр, Telegram ва қиймати ошаётган биткойнлари - Terabayt.Uz\nЖаҳон бўйлаб давом этган 3 йиллик сарсон-саргардончиликдан сўнг Павел Дуров ниҳоят, яшаш учун Дубайда қўним топди.\n33 ёшли Дуров 2014 йилда Россияда ўзи асос солган энг йирик ижтимоий тармоқ -- VK (V Kontakte) тармоғини Кремлга дахлдор миллиардерга сотишга мажбур қилингач, мамлакатни этади ва янги тармоқ яратишга жиддий киришади. Бу хатти-ҳаракатларнинг меваси бўлган Telegram айни кунда 180 миллион нафар фойдаланувчига эга.\n"Россиялик Марк Зукерберг"\n"Россиялик Марк Зукерберг" лақабини олган Дуров ўзининг Россияни тарк этиш ҳақидаги қарорини Россия ҳукуматининг унинг ишларига ҳадеб бурун суқиши билан изоҳлайди.\nПавелнинг Николай исмли акаси кучли математик ҳамда дастурчи сифатида ном қозонган эди. Унинг ўзи ҳам Россиянинг энг олди талабаларидан бири бўлган ва ҳатто президент стипендиясига муносиб топилган.\nДуров 1984 йилда Собиқ Иттифоқда туғилган. 2011 йилда у Россия Федерал Қидирув Бюроси VK тармоғидаги фойдаланувчилар тўғрисидаги маълумотларни талаб қилаётганини очиқ-ойдин интернет саҳифасида ёзгач, аксарият россияликлар учун чинакам қаҳрамонга айланди.\nГарчи, Кремлда Павел Дуровни деярли душман ва хоинга чиқариб қўйишган бўлишса ҳам, унинг ҳимояланган тармоғидан фаол фойдаланишади.\n"Telegram жуда ҳам қулай. Биз ундан ошкор қилиб бўлмайдиган хабарларни эмас, жамоатчилик билиши керак бўлган хабарларни тарқатамиз. Интернет ҳеч қачон батамом хавфсиз бўла олмайди", дейди Путиннинг матбуот котиби Дмитрий Песков.\nДуров унинг тармоғига оид маълумотлар ҳеч қачон бирор бир ҳукуматга сотилмаслиги ва қаттиқ ҳимоя қилинишини кўп таъкидлайди. Шунинг учун ҳам у доимо таъқиб остида яшайди ва серверлари жойлашган манзилларни қаттиқ сир сақлайди.\nЖинси шим ва қора футболкада танилган, келиб чиқиши Санкт-Петербургдан бўлган Павел Россияни VK савдосидан тушган $300 миллион доллар ҳамда 2,000 дона биткоин билан такр этган. У янги йилни янги йирик лойиҳа билан бошлашини маълум қилмоқда.\nУнинг қудратли ғанимлари!\nАйтиш керакки, Дуров АҚШ нинг ном қозонган IT-мутахассислари, хусусан Wikileaks асосчиси Жулиан Ассанж ҳамда Миллий хавфсизлик агентлиги ходими Эдвард Сноуден билан яқин алоқаларда бўлган. Шунингдек, бу устаси фарангларнинг ҳар иккаласи Telegram’нинг маълумотларни шифрлаш тизимини эътироф қилишган.\nTwitter ва Facebook тақиқланган Эронда Telegram фойдаланувчилари сони 40 миллиондан ошади. Мамлакатда йиллик сарф қилинадиган трафикнинг 40 фоизи айнан шу тармоқ ҳиссасига тўғри келади. Шу билан бирга, Эрон ҳукумати Telegram’нинг маълумотни кучли шифрлаш технологияси террорчи кучлар учун қўл келаётгани, тармоқдаги уларнинг сони тобора кўпайиб бораётганини айтиб, Дуровни жиноий жавобгарликаа тортган.\nTelegram фойдаланувчилари алоқа қилишлари учун бир-бирларининг телефон рақамларига зарурат сезмайдилар. Турли операцион тизимларнинг 100 минглаб фойдаланувчилари, жумладан террорчи кучлар ҳам бу хавфсиз тармоқдан бехавотир фойдаланишмоқда. Дуров уларга қарши янги қидирув тизими ишга туширилишини маълум қилган.\nЯна бир жиҳати борки, Дуров ўз ресурсларига даромад манбаи сифатида қарамайди. Унинг айтишича, Telegram тармоғи хайр-саховатни кўзлайди ҳамда сиёсий тазйиққа дучор бўлган VK'дан фарқли ўлароқ, Telegram ҳеч қачон, бирор бир нархга сотилмайди.\nWhatsApp ва Skype охир-оқибат сотиб юборилган бўлса ҳам, Павел Дуров "Силикон водийси"даги йирик компанияларнинг Telegram'ни харид қилиш юзасидан $3 ёки $5 миллиард долларлик таклифларини рад қилади.\nБиткойн ва солиқлар\nДуров 2013 йилда 750 АҚШ долларига биткойн валютасидан харид қилган. Бугунги кунда унинг рақамли пулларининг қиймати 35 миллион АҚШ долларига етган. Шунингдек, Дуров Кариб денгизидаги Сент-Китс ва Невис оролларининг фуқаросига айланиш учун ҳам бу давлатга катта сармоя киритган.\nИнтернет-магнатнинг айтишича, у биткойнларни "виртуал олтин" деб билади ва бу борада ижобий фикрда.\nДуров солиқлардан озод ҳудуд бўлгани сабабли ҳам Дубайдан қўним топганини айтади. Солиқлар инсон имкониятларини чегаралайди. Буни аксарият ғарбликлар тушунмайдилар. Топганингни ярмини солиқ учун тўлаш сен ҳаётингни 180 кунини давлат учун сарф қилаётганингни англатади. Мен бу тежалган пулларни жамиятни бошқа тарафдан ривожлантиришга йўналтиришимга ишонаман.\n#Telegram #мессенжер #Павел Дуров