Вайроналар орасидан (Андижон — Ўш — Жалолобод)\nHome icon Бош саҳифа»Кутубхона»Ҳар-хил мақолалар»Вайроналар орасидан (Андижон — Ўш — Жалолобод)\nБугунги ёш китобхонлар Чўлпонни кўпроқ дилбар лирик шеърлар, «Кеча ва кундуэ»дек баркамол роман муаллифи, моҳир таржимон сифатида билади. Кекса авлод зиёлиларимиз ха бу кўпқиррали истеъдод соҳиби айни пайтда фаол журналист, ношир, жўшқин мақоланавис ҳам бўлганини яхши эслайдилар. Тошкент давлат дорилфунунида ташкил топган 20—30-йиллар узбек адабиёти ривожи масалаларини — Қодирий, Чўлпон, Фитрат ижодини тадқиқ этувчи махсус илмий, гуруҳ ходимлари Октябрь инқилоби, совет ҳокимиятининг дастлабки йилларида Туркистон да чоп этилган ойнома ва рўзномалар тахламларини варақлаб, ғоят бой, ранг-баранг маданий-маьнавий хазинага, жумладан, Чўлпоннинг ўнлаб адабий-танқидий ва публицистик мақолаларига дуч келдилар.\nЧўлпон мақолалари адиб ижодий меросининг салмоқли қисмини ташкил этади. У ижоддаги илк қадамларидаёқ публицистикага мурожаат этган. 20-йилларда турли мавзуларда, хилма-хил адабий шаклларда ғоят баракали ижод қилган. Бу мақолалар адиб шахси, ижоди, ҳаёти ҳақидаги тасаввуримизни хийла бойитади: бевосита қайноқ ҳаёт кучоғида туғилган, турмушнинг ўзида рўй бераётган алғоа-далғов ҳодисалар изидан бориб ёзилган иншоларда, бир томондан, давр нафаси сурони уфуриб туради. Иккинчи томондан уларда ўта таъсирчан, нозиктаъб лирик шоирнинг калб садолари баралла эшитилади. Мазкур мақолаларни ўқиб, Чўлпон шеъриятидаги, насрий асарларидаги ранг-баранг кечинмалар, руҳий драмаларнинг, хусусан, дарду изтиробларга тўла фиғону нолишларнинг, кўз ёшларнинг ҳаётий заминини билиб оламиз.\nЭнг муҳими, уларни мутолаа этган да она диёрда ўша кезлари юз берган хилма-хил ҳодисаларга шу юртнинг чин фарзанди, асл фукароси сифатида фаол муносабатда бўлган, халқ тақдири, дарди, қайғуси билан нафас олган бир ётук сиймонинг ёниқ қалбини кўрамиз. Ҳукмингизга ҳавола этилаётган Чўлпон мақолаларининг айрим мамуналарини ўқиб, аминманки, бунга ўзингиз ҳам ишонч ҳосил қиласиз.\nЭрталаб, азон вақтида жўнамоқчи бўлиб ётқон эдим.\nЭнг қизғин уйқуда вақтимда уйғотдилар. «Тур, аравакашлар келиб, қараб турибдурлар» дедилар.\nУйқусирамадим, ирғиб ўрнимдан турдим. Наридан-бери, чала-чулпа бет-кўзни ювуб, апил-тапил кийимларимни кийдим-да, ташқарига чиқдим. ,\nҚоронгғи, хийла қоронгғи эди. Қоқилиб-тиқилиб пиллапоядан тушдим. Орқамдан чироғ кўтариб онам келди, кўчага чиқдик.\nТўрт арава — ўзимизнинг девсифат аравалар кўчанинг ўртасига тўхтағонлар эди. Шу оғир, шу бўшанг, шу лавашоқ аравалар билан олти тош (48 чақирим) йўл босмоқ! Ўҳ-ҳў!\nЧиқир-чуқур... арава қўзғолди...\nАрава қўзғолиб, унинг доираси бемалол уч қулоч келатурғон ҳайбатлиқ ғилдираклари 5—10 матта айлангунча, онам бечоранинг хира чироғи бизни узатмоқда давом этар эди. Мундай қоронғи бир кечада, ёлғиз ўзум, тонимоғон кишилар билан кимсасиз вайрон йўлға чиққаним учун қўрқишдан ҳам холи эмасман, лекин хира чироғнинг куч-сиз ёруғлари билан бир мунча жойғача кузатиб қолғон онам, оналарға махсус шафқати, муҳаббати билан қандай қўрқувларға йўлуққандур.\nМеним ўзим учун унча қиммат бўлмағон борлиғим унинг учун ҳамма нарсадан қиммат эмасми?\nШаҳарнинг чекка жойлариға яқинлашамиз. Неча йиллик ички урушлар билан чар-чағон жойнинг даштлардек ёввойилашиб кетган кўчаларида, мушук кўзи қадар бир ёруғлиқ билан ёниб турғон электрик фонорлари... орқамиэда қолиб борадур. Бир-икки бурулиш билан нафси шаҳарнинг ўзидан чиқдик.\n«Пахтақум»нинг 1-зовудининг кет томонидан ўтуб борамиз. Энг ёруқ электрик чироғдерининг ўткур ёруғлари орасидан гувиллаган товуш келадур. Бу зовуд ларрала-рининғ айланишидан чиққан товуш. Чироқ зиёлари орасидан қорайиб кўрунган кўк, онамиз ернинг қора бағрига ўхшайдур. Қора бағирлиқ ернй ўйлағондан кейин хаёл кўзлари олдидан кенг бир пахта таласи очиладур, кенг пахта таласида, маҳшарда тўп-ланган саллалик мусулмонлардек, оқ бошлари билан бир маҳшар ҳолини олғон пахта дарахтлари — ғўза поялари, ҳақиқатан одам болалари учун ҳақиқий маҳшар манзара-сини келтирар! Пахта маҳшари билан пахта зовудининг гувиллаган товуши... ўт билан сув, ўлим билан ҳаёт оҳанглари каби бир оҳанг (гармония) вужудга келтирадур...\nЎша ўртада яна 1 —2 та зовуд бор эди, харобага айланган бир неча тери зовуди бор эди, биттасигина соғ қолғон. Арава йўли ниҳоятда оғир, отлар кўб ёмон қийналадурлар, уларни қўзғотиб олиб бориш учун товуш борича қийқирғон, уруниб-сурунғон арава-кашларнинг ҳоли ҳам ундан енгил эмас. Аравалар бир неча ерда лойга ботди, кўпа-йишиб, қийқиришиб юриб чиқардилар. Шу ҳолда, минг нола билан Анжон адириға етдик.\nҲали, тонгдан дарак йўқ. Қоронгғилиқ яна боёғи ранги билан қуюқлашиб, қаймоқла-шиб турубдур. Қоронгғилик, назарларимда баъзан қоттиғ қуюқлашқондек бўлуб кетар-да, кўзимни бир очиб — бир юмуб: «Ёлғон тонг (субҳи каззоб)ми, бу?» дейман.\nАдирдан тушуб, Хартум қишлоғиға кириб борамиз, Чекарак жойлардағи иморатлар, ҳовлилар бузулғон, бўш, вайрон кўрундилар. Илгари жуда обод бўлғон гузардан қоровул тақтасининг маъюс-маъюс товуши эшитилди. Ёмон, лой йўллар билан Зовроқ қишлоғиға ўтдик, ундан Чек қишлоғиға етиб, катта адирға чирмаша бошладиқ.\nҚишлоқларда қимирлағон жон йўқ, ҳамма уйқуда, ҳамма хонада жон бор, одам бордек кўрунадур. Лекин, хона жойларнинг бўш бўлғонлари, эгасиз, кимсасиз қолғон-лари ҳам кўб, дедилар. Томларға босилғон беда, макка ва ғўза поялари ёнларидан ўтғанда аллақандай хаёлий шакл кўрсаталар. Гоҳ дев бошидек, гоҳ олбости тўдасидек, гоҳ ухлағонларни масхара қилиб кулган хаёли бедордек, гоҳ дарахт шохида ухлаб ётқон бир тўп қорғадек кўрунадур. Ҳолбуки, қишлоқнинг бутун умиди, тасаллиси, бори-йўғи шу бир ғарам поя!\nАдирнинг текис тош йўлида отларни қамчиладилар, гур-гур арава чопиш бошланди. Илгари вақтда босмачиларнинг бозорчи тўсатурғон бир ерларига — Тура булоғига келдик. Кўнглим тўлқунланди, қолғон-қутғон босмачилар бор бўлса... рўбаримиздан чиқсалар... Мен бу хаёллар билан бош айлантиргунча аравакашлар булоқдан ҳам ўтиб кетдилар, қатор-қатор чизилғон аравалардан ҳар хил қўшиқлар эшитиладур. Гулёр, узма гул, махзумхон, омон ёр... ҳаммаси, ҳаммаси!\nШаҳардан чиққандан бери 15 чақирим йўл юрдик, тонг отқони йўқ, фақат тонг еридан кичкинакина бўшанг ва хира бир қизиллиқ кўрунди, 20 чақирим йўл босиб, Ўш билан Андижоннинг қоқ ўртасидағи Хўжаобод қишлоғига яқинлашқонимизда аста-секин тонг отди. Йўлда бир қишлоқни кўрдик. Ярмидан купи куйуб кетибдур. Сабабини аравакашлардан сўрадим: « — Босмачилар билан урушқони чиққан арманилар 3—4 йил бўлди талаб, ўт қўйуб юбордилар» деди...\nАрманиларнинг «миллий дашноқ» фирқалари, шўро ҳукумати ёш вақтида қизил байроқ остига кириб олиб уларнинг қилғон ваҳшатлари, 18— 19-йилларда Фарғонадаги «армон диктатураси» кўз олдимдан битта-битта чизилиб ўтди.\n— Кўпрукка келиб қолдик! — дедилар. Хаёлдан айнидим. Шаҳрихон сойининг кўпругига етган эдик.\nБир вақтлар кўп пул сарф қилиниб бино этилган бу темир кўпрук жуда ёмон бузи-либдур. икки чеккадаги панжара темирлари буткул қолмағон, ернинг баъзи жойлари от сиғарлик даражада тешилган, бу тешикларга хода юмалатиб қўйғонлар. Хўжаобод ҳукуматдорлари ёғоч тошишиб қўйғонлар, кўпрукни тузатмакчи бўлғон бўлсалар керак. Лекин, кунлар, ойлар ўтмоқда, ҳали ишдан дарак йўқ. Ҳолбуки, бу йўл катта,ва обод бир йўл бўлиб, кеча-кундуэ арава қатнаб туродур. Кўпрукни тезроқ тузатиш чорасини кўрмак керак эди...\nНонушта маҳали Хўжаобод қишлоғиға кириб, бир чойхонага тушдик. Аравакашлар отларни ўтга қўйдилар. Мен газетага ёзмоқ учун.-хабарлар истадим, халқнинг кам-кўстини суруштирдим.\nХўжаободнинг Шаҳрихон сойи томонида Ўш сойи деган бир кичкина сой бор экан. Бу сой Ўш томондан келиб Шаҳрихон сойиға қуюлар экан. Ўтган йил шу Ўш сойи тентакланиб кётиб, 500 таноп қадар экинлик, ҳовли ва боғ ерларини оқизиб кетган. Ҳозир ҳам шу ернинг ёнидан яна оқизмоқда давом этар экан.\nУ тўғридан Хўжаобод халқи ҳар йўл билан ҳукуматға арз қилғон; Андижонда ўтган йил чиқиб тўхтағон «Дархон» газетасида ҳам у тўғрида ёзилғон; ўтган йил Туркистон марказ ижроқўми ва Фарғона музофот ҳукумат бошлиқлари ўзлари келиб кўриб кетганлар. Лекин, шу чоққача ҳеч бир чора кўрилмаган. Шу нуқтага Фарғона Музофот ижроқўмининг диққатини қайтадан жалб қиламан.\nСаёҳатимизни Хўжаобод қишлоғиға келиб тушган жойимизда тўхтатқон эдик. Ундан нарисини ёзмоқ учун эс-ҳушни тўплаб ўтириб, қўлға қалам олғунча анча вақт ўтуб кетди. Бу орада «Туркистон» газетасининг ёзишқучиларидан Ғози Юнус ва Элбек ўртоқлар билан бирга ўшал йўллардан яна бир мартаба ўтишга тўғри келди. Эсдаликлар яна янгиланди, кўрган — билганлар яна орта тушди. Саёҳатнинг давомини, энди, «икки мартаба бўлғон саёҳатнинг давоми» қилиб ёзотурғон бўлдим.\nХўжаобод: кўринишга кичкина қйшлоқ бўлғони билан, гап-сўз кўп экан. Айниқса газетачига гап-сўз топила берадур. Ўшдан 20 чақирим йироқликда Қорасув истансаси солиниб, тўғри қатнов йўл тушгандан бери Хўжаободнинг илгариги мавқеи сусайиб қолибдур. Бўлмаса, Хўжаобод — арава, от, пиёда, фойтун, пўчта ва ўт арава карвонлари учун (ҳожилар таъбирича) бир «Харков» каби эди. Помир ва Қашқарға ёлишқон, Ўзгант ва Гулша каби кенг жойларни ўз доирасиға олғон Ўш уезининг марказ томон билан бўлатурғон қайноқ алоқасида Хўжаобод муҳим бир истанса эди.\nҲозир, бўлус ижроқўми бор экан. Битта мактаб ҳам бор дедилар. Лекин унинг ўзидан кўпроқ «оти» бор шекилли... Кўкламдан тортиб то кузгача мактаб таътил экан, деҳқонлар болаларини фақат қишдағина ўқита олар экан.\nМактаб мундай бўлғони билан бошқа ғалати нарсалар кўп: ўтган сафар ёзилғон кўпрук ҳали ҳам тузалмаган, биз сўнгги боришимизда файтунни ҳам еталаб ўтдик. Ўшға борғонимизда дедиларким, кўпрукни халқ ҳисобидан тузатдирмакка Ўш ижроқўми қарор берди. «Ҳукумат маблағиға бўлмас эканми?» деган эдик, «Баладия идорасининг пули йўқдур», дедилар. Баладия идораларидан сўз очилғондан кейин гапиргандан кўра гапирмаган яхшироқ дедик-да, жим бўлдик...\nСой оқизиб бораётқон ерлар яна ҳам ўша кўйи туродурлар. Бироз вақтдан кейин Хўжаободнинг ярмини олиб кетса ҳам мумкин. Сув идораларидан 3 муҳандис 1 та — 1 т1=гбориб, 3 мартаба режа тортиб келган эмиш... Муҳандислар ишбилармонлар (спец) қаториға кирганлари учун, ойлиқ ва кундалик (суточный) кўпгина берилатурғондур. Мундай бўлғондан кейин 3 эмас, 30 мартаба режа тортсалар нима зарар?\nПахтақумнинг 1 пункти бор экан. У ерда ишлагувчиларнинг ҳаммасидан ҳам халқ тескарисига рози кўрунди. Бир Зубов деган хазиначи бор экан, унинг энг ширин гапи кўча сўкишларининг ўртачароғи экан... Бир деҳқонға 2 десатина пахта учун 100 сўм пул ва 20 пут буғдой бериб, буғдойнинг пулини ҳалиги 100 сўм дан олиб қолса керак экан. Хазиначи эсидан чиқарибдурда, олмабдур. Деҳқон ташқариға чиқиб, пулни санаб, буғдойни олғоч, «буғдойнинг пулини олиб қолмабсиз» деб; хазиначининг олдиға кирган экан, «сен ўғри, муттаҳам» деб арава-арава ҳақоратлардан кейин 3 сўм жарима тўлатибдур.\nБу кишини, юртнинг аризаси устидан Ўш ҳукумати (уез маркази) чақирғон экан, «иш вақти, бора олмайман» деб, бормабдур. «Пахта маъракаси»га зарар келмасин деб, Ўш ҳукумати ҳам ўзича бир нарса қилмасдан, музофот маҳкамаларига ҳавола қилубдур. Хўжаобод деҳқонлари шу аризаларнинг жавобини кутадурлар.\nДеҳқонлар бу йил ер экишга ястойдил киришганлар. Ҳар ким тиришиб-тирмашиб бир от-улов топишга урунғон, топа олмағонлари чопиқ билан бўлса ҳам экин экишга киришган. Халқ — юртнинг тинчланганига, эркин-эркин деҳқончилик қилишға мумкин бўлиб қолғониға хурсанд. Ҳукуматнинг оз-кўп, қўлидан келган қадар ёрдамидан ҳам жуда мамнун кўрундилар.\nХўжаободдан 3 чақирим нарида бурунги замонда пўчта аравалари билан дили-жонларға бекатлик вазифасини ўтайхурғон бир бино бор эди. Ул бино Ўш билан Андижоннинг қоқ ўртасига, ҳар икки тарафини 24 чақиримдан солинғон эди. Ҳозир иморатлари қуруқ девордан иборат бўлиб қолибдур. Саҳнига пахта экибдурлар...\nУндан 2—3 чақирим нарида неча минг десатина келатурғон 1 боғ бор. Ул боғ мундан 10—12 йиллар бурун Фарғонанинг машҳур қорунларидан яҳудий Симҳоевлар томонидан қилинғон эди. Боғнинг ерларини деҳқонлардан (ҳарчанд нообод ерлар бўлса нам) арзон-арзон олиб беришга ўзимизнинг аҳмоқ тўраларимиздан бири 1 кўб катта хизмат қилғон эди. Ҳатто бу тўранинг ҳаракати билан сув келмас ерларга сув келди, яъни юқоридағи қишлоқларда ўлтурғон деҳқонлар ўз сувларидан кесиб «тўрамнинг боғиға» берди. Деҳқонларнинг кўплари тўранинг муриди бўлғони учун, тўра ул ишни жуда осон бажарди. «Оқ қилдим», «Қора қилдим!» дейди, бўлди, бас.\nКейинча Симҳоев тўранинг ўзини ҳам боғдан ҳайдади, киргизмайтурғон бўлди Шунчаликки, аҳмоқ тўра ўзининг камбағал деҳқонларини бир бойнинг манфаатига қурбон қилди. Ҳозир жанжалларнинг бир асоси мана шундай жойларда бўлар экан.\nКўпи мевали дарахтдан иборат бўлғон ул кенг боғнинг жуда кўб, ҳадсиз-ҳисобсиз терак кўчатлари бор экан. Ғалати, оврўповорий иморатлар, гулшанлар ясалғон, неча юзлаб қўй, неча ўнлаб мол-сийирлар, яхши ҳўкузлар, неча жуфт отлар турғонлар деҳқончилиқ асбобларининг ҳам ҳар хили бўлғон.\nБу — албатта илгари вақтда. Мана бу ички урушлар вақтида боғча тамом ишдан чиқиб, бир чакалакзор бўлиб қолғон, иморатларни истеҳком ясаб олуб, босмачиллар билан аскарларимиз, аскарларимиз билан босмачилар отишқонлар. Ҳисобсиз милтиқ тешиклари яқин замондағи даҳшатлик дамларини эсга солуб, масхара қилиб кулуб турадурлар... Илгари туб жой халқидан бир неча киши боғни ҳукуматдан ижараға олғон эканлар. Кейинги вақтда ҳукумат ул ижарачилардан қайтариб олиб, «қишлоқ союзи» деган ташкилотга берган. Бу ташкилот зироат муҳандислари юборғон хўжаободлиқлардан мардикор ёллаб ишлатиб туродир. Биз ўтуб кетаётқонда бир неча киши замбар тўқуб турар эди. Бузулғон, йиқилғон уйлар тузатилмакка бошлағон, боғчага ҳам чинакам бел боғлаб ишлаган кўрундилар.\nАндижондан Хўжаободгача (адирларни қўшмасак) қиш фаслларида йўл ёмон бўладир. Хўжаобод билан Ўш орасида қиш фаслида ҳам йўл яхши, текис, қуруқ бўладур\nКейинги сафаримизда кўкламнинг кўм-кук қўйнида гуллар орасида кетдик. Йўл жуда чиройлиқ бўлғон эди, дарахтларни сиқиб бўғуб олғон туфайли (паразит) чирмовуқлар қуюлиб туша бошлағонлар. Экинсиз, ўт босиб ётғон ерларга қўш чиққан, ҳайдалғон, чопилғон. Ориқларни тузатганлар. Сувлар шириллаб оқиб бородур.\nЎшнинг ёқинидағи тоғлар, ҳайбатлик бўлиб кўруна бошладилар. Ўш ва Андижон уезларига кўклам фаслида равоч (шукри) етиштириб бературғон «Шукри тоғи», кўм кўк кўкариб, ўнг биқинимизда туродур. «Сурат тоғ»нинг орасидаги узун ўрмондек чиройлиқ йўлдан ўтиб борамиз. Ўша жойда ёғоч кумир куйдиратурғон қўралар бор. Баъзиларининг оғзини очиб ўтун тўплаб қўйғонлар. Баъзиларига ўтин тиқиб тайёрлаб қўйғонлар. Баъзилари тутун чиқариб куюб турадир. Баъзиларининг ўти ўчган, оғзиға чаплаган лойлари сарғайиб кесак бўлғонлар, очилишға ҳозир туродурлар.\nЎшга яқинлашганда бир тўп катта терак келадур, ўшликлар ҳам уни «катта терак дейдилар. 1916 йилда Ўшдан, Николай ҳукумати ва Оврупо истилочиларининг улуғ қурбонлариға «мардикор-лошмон» номи билан олиб берилатурғон ўшлик йигитларни Ўш халқи — катта-кичик — шу «катта терак»гача узотуб қўйғон эди. Йироқдан теракни кўриш билан эсимга бечора мардикорлар тушди, аллаким-аллакимларнинг нафсларини қондириш учун шу — йироқ юртлардан аллақайларға бормоқ учун шу йўлға чиқиб, шу теракнинг тагида ота-оналарининг иссиқ ёшлариға қуюлғонлар...\nТеракнинг ҳозир бошқа каромати чиқибдур: кимдур, биров, бир «эътиқодлиқ банда айтибдурким: «Ҳар ким шу теракнинг пўстини қайнотиб ичса, безгакдан қутуладур». Теракнинг ўзи ҳам бир неча юз йилги қадим терак эмасми, дарҳол «азиз»лигига ишонишибдур: одам бўйидан юқориғача пўстини тамом шилиб олибдурлар... Буйи олмоқ учун духтурнинг қоғози (рецепт) керак эмас, бир бошидан ўтган бирга ўн қўшиб айтдими, ишонтирдими, бўлди. Қанча узоқ йўллардан шу бир қарич пуст учун келатурғон бечора бордур!\nХива томонда «тоун» касали бор эмиш, унга ҳам шундай бир терак топилғонда соғлиқни сақлаш комиссарлигининг шаҳардан ташқариға чиқмайтурғон пуллари Аму бўйлариға ҳам мажбурият билан бориб қолмас эди!..\n«Бутун Фарғонада, хавосининг тозалиги ва иқлимининг хушлиги жиҳатидан, Ўш билан тенглашатурғон жой йўқ». (Бобир)\nФарғона музофотидағи шаҳарлар орасида энг гўзал жойға ўринлашқон ва э соғлом иқлимға зга бўлғони — Ўшдур. Бу атрофх умуман жуда яхши суғориладур в унинг муаттар бинафшалик кўклами чинакам жозиб!\n(«Қашқар амири Ёқуб». Номи французча асардан)\nБир ўзбек-турк ва бир французнинг бир маънини онглатғон юқориғи икки сўзиға ўзумдан бир нарса қўшуб ўтурмайман. Ўш — чинакам мақталишға арзийтурғон жой муни кейинги сайёҳатимда бирга бўлғон рафиқларим ҳам жуда самимий бир тил билан сўзладилар.\nЛекин, ҳозирги Ўш Бобир айтган ва француз муаллифи ёзғон иқлим ва ҳавоға эга бўлса ҳам, ўзининг бу кунги бузғун ва х ар оба ҳоли билан 10 йил бурунғи Ўш ҳам эмас-дир. Юқорида қўйғон сарлавҳам, Ўш шаҳрининг энг чинакам тилмочи!\nАндижон йўлидан шаҳарга кириб кетатурғон, у... 5— 6 маҳаллани ўткунча бўшаб қолғон ҳовли-жойларни ва уларнинг йиқилиб, ағдорилиб ётқон уй ва деворларини кўрасиз. Бозорға яқинлашганингиздағина жон асари, тириклик асари, уй-жой, тузуклик асари кўрасиз.\nБозор куни бир баланд жойдан туруб томоша қилдим: оддий бир қишлоқ бозоридан бошқа нарса кўринмайдур. Шаҳар ва шаҳарликдан нишон йўқ. Хароб бўлғон, бўлаётғон ва хароб бўлғуси катта мадрасалар ва уларнинг бир хил ваҳший чеҳра кўрсатгучи, қўпол пештоқлари — ўтгандаги шаҳарлардан бир нишон ва аломат сақлаб туродурлар. От, туя... туя, от... мана Ўш бозорининг энг кўп меҳмонлари!\n«Эшагига ярашар тушови!» дегандек Ўш шаҳрига яраша шаҳар ғамхўри, яъни баладия шўъбаси! Шаҳарнинг биргина жойида, биргина нарса кўринмайдур, ким баладия шўъбаси ўшани қилғон бўлса... Бозор ўртасидан оқиб ётқон чиройли сойнинг устида бир катта кўпрук солишибдур, сўраттирсам: унда ҳам баладия шўъбасининг кўп даҳли йўқ экан.\nЯнги шаҳар ҳам мундин дуруст эмас. У — балки, мундан ҳам бадтар.\nИнқилобнинг бузуш даврида бузилғон шаҳарлар, мана бу — 2—3 йилги тузаш даврида танимаслиқ ҳолиға кёлаёздилар, баъзилари келдилар ҳам. Лекин Ўш шаҳри тез орада муни даъво эта олмайдур. Мунга катта бир сабаб: Ўшнинг темир йўлдан йироқлиғи. Замонимиз электрик замони. Шундай замонда темир йўлдан ҳам қуруқ қолғон бир шаҳар, тезгина обод бўла олмас. Мундан 10 йиллар бурун темир йўл Андижондан нарига ўтмас эди. Улуғ «Олти шаҳар» Қашқар билан бўлатурғон муносабат Ўшни катта бир бекат (истанса) ясаб олғон эди. Бир томони Еттисув музофотиға етатурғон орқа тараф, шаҳар билан бўлатурғон муомаласини Ўш оралиқ қилур эди. Туркистоннинг пахта ишлари учун Қашқар дан чиқиб келатурган арзон қўл мардикорлари... 50000 ва 100.000 лаб Ўш орқалиқ ўтарлар эди. Сўнгра: Ўш — ҳам чегарага яқин; ҳам зиёратгоҳ бўлғонлиғидан, кўп кучларнинг ўзиға тортилишиға сабаб бўлур эди. Мана, Ўшни бурунлари обод қилиб келган омилларнинг бир нечаси!\n( Бу кун шу омиллардан ҳеч бири йўқ. Шундан Ўшнинг шаҳарлик ва ободлиқ важҳидан аҳволи бир мунча вақт шу ҳолда қолса керак.\nТоғ яқин: шундай биқинда. Бир неча қадам: тоғ\nБиз ҳам рафиқлар билан биргалашиб чиқдик. Тоғнинг ён бағирларида одамнинг белига етиб ўсатурғон ўтлар, кўкат, майсалар, қизғалдоқ ва бошқа гуллар ҳали пастак-пастак бўйлари билан ёш боладек энди тиккаланиб, оёққа босиб келадур...\nТоғнинг қора, жонсиз ва қўпол тошларининг ҳам бир «хосияти», бир «каромати» бор бу мамлакатда. Қўл тиқилса —қўл оғримайтурғон, бош тиқилса; — бош оғримайтурғон, бел тегса — бел оғримайтурғон «муборак» чуқурчиқлари бор у тошларнинг! Ҳар бир «шифохона» олдида бир шайх, бир очкўз, таъмакор алдамчи, ёлғон ва ёлғон сотиб ўтурадур... Тоғда, қора тошлар орасида бир қаричдан ортиқроқ ўсган бир кўкат, бир ўт йўқдурким, бошлариға бир парча латта-путта илинган бўлмасун! У латталар ҳаммаси ҳам — ирим, тегиб бўлмайдур. Фақат, «жинлар», «ажиналар», «арвоҳлар»гина кўзга кўринмасдан келиб-кетиб кетадурлар. Бечора узбек хотуни!\nСенга 12 ёшингда кафан кийгизган жаноблар, туғулғон кунингдаёқ сени иримларнинг бемаъни қучоқлариға ирғитадурлар! Билмайсен.\nБилмаганинг учун сен ҳали кўб йиллар шу иримлар учун энг тоза умидларингни сўлдирғайсен! .\nСенинг билмоғинг, ўрганмоғинг учун кенг йўл очилғон шу замонда, сенга очилғуси мактабларнинг таъминоти учун маҳаллий маблағ (местное сердство)нинг кўпайишини тилайлик!..\nЎшда шаҳар ва уез ижроқўми бор, унинг биноси ҳам Ўшнинг ўзига яраша тарқов, очиқ-сочиқ, маҳкамага келишмайтурғон бир болахона. Бошқа идоранинг жойлари ҳам шундай.\nБалки, мундан ҳам бўлмағурроқ. Лекин биргина мактаб бор. Биноси жуда яхши, бурун рус ерлик мактаби бўлғон. У ҳам — биз борғонда ремонт қилинмағон эди. Ремонт учун баладияда пул йўқ эди, муаллимларнинг таъминоти учун маориф шўъбасига бермак учун маориф комиссарлигида пул йўқ. Шундай қилиб, шу биргина мактабнинг тақдири ҳам қалтираб туродур. Халқ таъминотига ўтказганлар, халқдан пул йиғиш қийин...\nБиз шаҳар боғчасида, энг гўзал бир жойда ўлтуруб эдик, «газетачилар келибдур», деб хабар эшитган бир киши ёнимизга келди. Ярим соат жон куйдйриб, кап-катта одам йиғлағундай бўлиб бир жойга 2 мартаба солиқ чиққанлиғини, шикоятларидан фойда бўлмоғонлиғини онглатди. Шўро матбуоти — ўз асосини хийла маҳкамлаб олғон экан, буни биз ўша ерда очиқ билдик.\nЎшда сув билан юратурғон бир электрик истансаси бор. Қуввати куб. Нархи ҳам арзон, олғучилар оз. Ҳозир сим тортилмоғон кўчаларға сим тортишға, нархни яна ҳам арзонлаштиришға ҳаракат бор.\nЎшнинг атрофида яшағучи, қирғиз халқи — мактабга ва билимга жиддий интиладур. Гулшада юрт йўли билан яхши бир мактаб биноси тушди; очилиш маросимида туи ясалиб, мактабнинг 6 ойлиқ таъминоти йиғилди. Ўзгантда ҳам мактаб биноси солинди. Гулшада муаллимлар курси очилди. Шулар ҳаммаси халкнинг ташаббуси.\nЎшнинг босмачилардан қутулғониға 2 йилча бўлди. Шунинг учун атрофида экилган ерлар кўп, деҳқончилик яхши. Сув сероб.\nҲар ерда бўлғонидек, мунда ҳам от-улов, камлиги бор. Бу ҳам вақти билан тўлдирилур, албатта. Биз Жалолободға келгандан сўнг билдикки, шу чоққача Ўшда давом қилиб келган биргина кину-театр ҳам яқинда Жалолободға кўчубдур...\nНиҳоят бир кун тонг чоғида Жалолободға бормоқ учун Қорасув истансасиға қараб йўлға чиқдик. Гўзал тоғи, гўзал кўриниши билан гўзал Ўш шаҳри, бузғун чеҳрасини қайғуга тўлдириб орқамиздан қараб қолди...\nЎш билан Қорасув ўртасидағи йўл, нима учундир, Ўш — Андижон йўлидан ҳам бўш, қатновсиз кўрунди. Бўлмаса — Ўш шаҳрини темир йўлга туташтирғон ҳам текис, ҳам яқин бўлғон бу йўл қатнов, обод, карвонлар узилмайтурғон бўлса лозим эди. Бу ҳол Ўшнинг ҳар бир жиҳатдан илгариги мавқеини йўқота бошлағонини кўрсатадур. Ҳозир унинг ўрнини Жалолобод билан Ўзгант қишлоқлари олиб борадилар. Ўзгантга кетатурғон йўлнинг устида бўлуб, ёқиниға темир йўл истансаси солинғони учун кичкинагина Хонобод қишлоғи ҳам обод бўлиб борадур. Жалолобод бўлса — аллақачондан бери Ўшнинг энг муҳим савдо ва саноат жиҳатларини ўзига тортиб олиб, кундан-кун кенгайтириб келадур. Ўзгант қишлоғи ҳам бутун муносабатини Хонобод орқалиқ темир йўлға боғлаб олди, Ўш билан ҳеч бир иши йўқ.\nМозорлар, шайхлар, «улуғлар» маскани бўлғон чиройлиқ Ўш шаҳри, устига кундош келиб қолғон ёш жувондек, бир чеккада маҳзун-маҳзун қолуб кетди...\nЎш билан Қорасувнинг ярим белидаги Қашқар қишлоққа яқинлашамиз. Ўнг ёнимизда кенг ва зўр бир ер. Бу — Туркистонни ўруслар олмасдан илгари қайси бир жон, ё бекнинг боғи бўлғон жой. Қари-қари ўруклари ўша шонсиз-шарафсиз кунларни эсга тушуриб туродурлар...\nИнқилобдан бурун у ер «подшолиқ ерлари идораси» (Управление Государств, земл.) деган маҳкаманинг қўлида бўлуб, яхши насади отлар етиштириш учун унда «от зовути» очилғон эди. У зовуддан Ўш ва атрофи, умуман шу атроф учун бирмунча яхши насллик отлар етишган эди. Бурунлари, зовутнинг ёнидағи кенг экин ерлари ҳам бир қарич қолдирилмасдан экилиб турар эди. Биз ўтиб кетган вақтимизда экинлик ерларни қарич-қарич ёввойи ўтлар босиб ётқонини кўрдик...\n«От зовути» ҳам бузулиб кетган. 1919 йилда Фарғона босмачиларининг сардори бўлган Муҳаммадаминбек, муҳожир ўруслар билан биргалашиб Ўш шаҳрига ҳужум қилғон ва олғон вақтида, Сафўнов ўртоқ қўл остидағи қизил аскарлар шу «от зовути»да босмачилар билан жуда кўб отишқон эканлар. Муни бизнинг аравакашимиэ бўлғон ўшлик ёш йигит содда ва ширин бир тил билан сўзлаб берди. Ўша отиш вақтларида милтиқ отмоқ учун тешилган девор тешиклари оқ бодроқдек, бодраб кетганлар. Ҳозир у тешикларни лой билан чаплаб, зовутнинг яхши уйлариға ўшал жойлардағи баъзи бир деҳқонлар кириб олғонлар эмиш.\nИстансанинг ичкари ва ташқарисиға одамлар кўб тўпланғонлар: Андижондан кела-турғон поезни кутадурлар. Биз ҳам билет кассасиға яқинлашиб, навбат билан кута бошладиқ. Поез нариги истансадан чиқди. «Энди касса очиладур», деб навбатдагилар сиқилиша бошладилар. Бирдан бир ўрус бақирди: «Поезд тўла, шунинг учун одам ҳам олинмайдур, билет ҳам сотилмайдур».\nБиз ҳаммадан ортуқ ҳайрон бўлдик. «Муштум» билан кенгашдик, у: — Рассомим «Тулла» бўлса, ҳалиги билет сотилмайдур деган темир йўлчининг баъзи бир қилиқларини чизиб олар эди! — деб ўз ҳасратини қилди.\n«Муштум» бир нарсани сезмасдан гапирмайдур. Билет сотилмайдур деб эълон қилғон темир йўлчи ташқариға чиқиб баъзи бир «ишончлик» савдогарларга: «Бир нарса беринг, билет топамиз!» демакчи бўлуб, қўли билан «оқча»га ишорат қилғон. Темир йўлчининг бу ҳийласи «Муштум»нинг ўткир кўзидан қочиб қутулмайди, эҳтимолким, «Муштум»нинг келгуси сонларида шундай «фазл ва ҳунарлар»ға дойр баъзи бир «ажойибот»ларни томоша қилсақ!\nЎзимизнинг бемалол арава билан бўлса ҳам Жалолободга кетмакчи бўлдик. Фақат аравакашлар дарёнинг сувидан қўрқдилар. Шунда кечки поез билан Андижонға қайтмоқчи бўлдиқ. «Жалолобод поезини узотиб қўяйлиқ» деган баҳона билан истансага\nБилетларни олуб, бир қизил вағунға чиқиб ўрунлашдиқ.\nВағунларда тиқинлиқ деган гап йўқ. Буш жой жуда кўб. Ҳатто, кўб «эрка» кишилар баҳузур чўзилиб, ухлаб бородурлар. Агар 1—2 юз кишига билет сотилса ҳам вағунлар сиғдирғундай...\nВағунларға биздан бошқа ҳам 5—10 та мусулмонлар ҳуржун кўтариб кирганлар эди, бемалол жойландилар. Бошқа вағунларға ҳам чиққанлар кўп бўлди. 3-қўнғироқ бўлди.\nЭшикдан тафтишчи (контрулур) келиб кирди. Билетсизларға солинатурғон жаримадан ва уни ундиришдаги узил-кесилликдан хабаримиз бўлғони учун юрагимиз бир\nПоез ичида ғалати-ғалати, «ажойибот», қизиқ «сир»лар, туб жой халққа қилинаётғон муомалаларни тоза томоша қилдиқ.\nСултонободнинг бузулиб кетган истансасида тўхтамасдан, катта дарёдан отлаб ўтуб, Хонободда жиндак тўхтағондан сўнг Жалолободға кириб кетдик.\n«Водийлар ичинда қанча водий,\nҚон қилди жигарни водий, бодий!»\nФарғона водийси тўғрисида айтилган шу икки йўл байт, Фарғонадан йироқ тушуб қолғон бир фарғоналикнинг ўз водийсини соғиниб айтган байтларидан икки йўли.\nМен ҳам шу икки йўл байтни қайтара-қайтара Жалолобод — Кўгарт водийсиға келиб кирдим.\nАввалги сафаримда ҳам, кеййнгисида ҳам Жалолободда кўп тўхташға тўғри келмади. Бир кун — икки кун! Зотан Жалолободнинг ҳафталарча юруб кўратурғон жойлари ҳам йўқ. Мусулмонлар қошида Ҳазрати Айюб пайғамбарға нисбат берилган учун муқаддас саналғон, замон фикрчилари учун эса, ернинг кўгартлик табақаларидан ўтуб чиққон сувдан бошқа нарса бўлмағон қайноқ булоқлар бордурким, Жалолободнинг кўрилатурғон нарсаси шулгинадур.\nЖалолобод қишлоғи ёки шаҳарчасининг кун чиқиш биқинидағи баланд адирлар — бир чеккасидан Чиқиб ётқон у булоқлар бурунғи чор ҳукуматининг диққатини яхшигина жалб қилғон эди. Чор ҳукумати, ул-жойни — яхши, мукаммал бир курурт қилиб, шимол ва ғарбнинг бир кўзлик кўзойнак таққан жинтилмон (олифта) бой болалари учун — ҳам шифо манбаи, ҳам исроф ва фаҳш уяси қилмоқчи эди. Шунинг бошланғичи ўлароқ ало-ҳида-алоҳида 10 хоналик булоқ ҳаммомлари вужудга келтирган, уларнинг теварагида зиёратчилар учун шаҳар мусофирхоналари шаклида айрим хоналар бино қилдирғон эди.\nБулоқнинг юқори томониға, адирнинг энг устига боғчалар ёсатмоқ, яна яхши бинолар солмоқ режалари чизилиб, ер ости сув йўллар учун темир қувурлар санчилғон эди.\nЧор ҳукуматининг совуқ ва кўм-кўк кўзлари, юқориси жабр, қуйиси зулмдан иборат бўлғон кирпикларини бир-бирига ёпишдириб, шундай хаёлға ботқон вақтида Осиёнинг шу ёввойи адирлари ўрнида, «муаззам ва бўлинмас Русия»нинг рус завқини сепайтурғон гўзал «бадан-бадан» ини кўрар эди.\nЖаҳон уруши бошлангандан кейин тор миллатчи ўрус муҳаррирлари Гирмония куруртлари орқали Гирмония хазинасига тушган пуллари учун қайғирмоққа бошладилар. «Ватанпарвар» ўрус газеталарининг биттасида бир қайноқ миллатчи ёзадурким, «Бизнинг энг кўп пулимиз Гирмониянинг «бадан-бадан» каби куруртларига тўкуладурлар: унда сарф қилинғон пулларимиз Гирмония давлатининг хазинасиға тушадур, давлат эса у пулларни «Круп» фабриқасиға бериб, ўрус қўшинини қирмоқ учун 42 сантимётрлик тўплар ҳозирлайдур.\nСарф қилинатурғон пулларимиз кўб бўлса, киборларимиз яхши ҳаволик жойларни истасалар, Қрим ва Қафқазия куруртларига борсунларким, ўз чўнтагимиздан чиққан пул яна ўз чўнтагимизга тушсин. Шунинг билан баробар ҳукуматимиз ҳам Қафқазия ва Қрим куруртларини Гирмония куруртларидек яхшилаш йўлларини қарасун. Сўнгра, бошқа ўлкаларимизда ҳам яхши, шифолик жойлар бор. Масалан: Туркистонда мундай жойлар биргина эмас, бир нечта бор. Шуларни Гирмония куруртларидек мукаммал қилсак, ватанимиз учун қанча катта хизмат қилмоқ мумкин».\nЎрус миллатчисининг шу мақоласини 1914—15 йилларда ўқуғон бўлсам ҳам, у вақтда унинг чин маъносига унча тушунмаган эдим. Орадан 10 йил қадар вақт ўтди, Русияда улуғ ўзгаришлар бўлди, «ватанпарварлик», «миллатчилик» каби сўзларга янги маънолар берилди. Энди юқоридаги маколанинг ҳам бизга, бутун очиқ ва ёпиқ жиҳатлари билан бирга яхши онгланадур.\nАйниқса, ўшал «Қиз булоқ»нинг ёнида турган Кўгарт водийсиға назар солсақ, унда қатор чизилиб кетган ўрус қишлоқларини кўрсак, мақоланинг мазмуни яна ҳам очиқ фаҳмланадур. Чор ҳукуматининг муҳожират идораси, ҳақиқатан муқтадор кишиларнинг қўлиға топширилғон экан. Бу атрофда, фикримча, шу Жалолобод — Кўгарт водийсидан унумлик тупроқ бўлмаса керак. Шу жойга энг катта муҳожирлар қишлоқлари саналғон, энг қора муҳожирлар ўрнатилғон. Муҳожирлар қишлоқларининг ўртасида ярқираб кўринган ҳайбатлик бутхона қуббалари чор ҳукуматининг ният ва идорасини жуда очиқ кўрсатадур.\nОктябрь ўзгаришидан кейин босмачи курашининг энг қизғин даврларида Кўгарт муҳожирларини босмачилар сафида кўрамиз. «Озуқ инҳисори» (монополияси)га қарши шиддатлик исён кўтарганлар шу муҳожирлар бўлдилар. 1919 йилда Андижонни авраб олғон босмачиларнинг энг қалин қатори муҳожир аскарлари эди. 1920—21 йилларда ўтказилган ер ислоҳоти чор ҳукуматининг қора мақсадларига содиқ қолиб келган муҳожирларга яхши сабоқ бўлди. Теваракларида туя миниб юрган қирғиз, арава ҳайдаб юрган ўзбекларни, «булар ҳам одам» дейишга мажбур қилди. Қанча қийин бўлса ҳам, бурун кучлаб олғон жойларини асл, ўз эгаларига қайтариб беришга мажбур бўлдилар.\nВодийчанинг муҳожирлар масаласини, шўролар ҳукумати мана шу йўл билан яхшилаб ҳал қилди. Энди курурт масаласи бор. Уни ҳам ҳал қилмоқ керак. Бугунги Ҳазрати Айюб, том маъноси билан бир курурт эмасдур. Лекин шундай қилиниши керак. Туркистон шўролар жумҳуриятининг марказ ҳукумати, жумҳуриятнинг бу ҳол қимматбаҳо жойларини ҳеч бўлмағонда Крим ва Қафқазия куруртлари билан тенглаштиришга тегиш.\nЎрта Осиёнинг камбағал деҳқонлари, меҳнаткаш ишчилари ўз жумҳуриятларининг шифолик жойларида ҳамма ўнғайлиқ ва қулайлиққа эришганлари ҳолда, дам олишга, истироҳат қилишга тегишдурлар. Ҳозирга қадар бу тўғрида жуда оз ишланғанга ўхшайдур. Куруртнинг ҳатто махсус духтури ҳам йўқ. Сўнгра: Жалолободда бу йил мушаккил бир курурт ҳам бўлмади шекиллик.\nЖалолобод, бурунғи эсдаликларда ёзғоним каби, кундан-кун тараққий қилиб борадур. Мунда албатта, темир йўлнинг катта таъсири бор. Бу йўлни яна ичкариларга олиб кетмоқ ҳам мумкин. Жалолободнинг ўзида бир касалхона бор, атрофида (муҳожир қишлоқлари учун) ҳам бир касалхона солинғон экан, ҳозир борми, йўқми билмадим.\nМаориф ишлари жуда суст. Сустликда, марказ маориф комиссарлиги билан ҳам тенглаштириб бўлмайдир... Шаҳарда туб жой халқ учун биргина интернат бор. У интернат-ҳукумат таъминотида. Илгари фаҳш жойи бўлғон бир номерни бузуб, халқ ёрдами билан яхши 4 синфлик бир мактаб биноси солғонлар, биз борғон вақтда бино битишга яқинлашқон эди. Лекин, муаллимларнинг таъминотига на давлат хазинасидан, на маҳаллий маблағлардан ҳеч нарса берилмайдур. Халқ ҳисобига таъмин қилиш ҳам жуда қийин экан. Жалолободнинг маорифпарварлари шу тўғрида бизга кўп шикоят қилдилар. Биз нима қиламиз? Газетага ёзиб, тегишлик идораларнинг қулоғиға қуюб кетмакдан бошқа қўлимиздан келмайдур.\nСўнг вақтда Жалолобод ижроқўмининг яхши ташаббуслари бор: шаҳарнинг катта қатнов кўчаларига тош тердирилмакчи. Тошни дарёдан ташиб бориш учун йўл идораси билан онглашилғон. Бир қисм сарфини Андижон ижроқўми бермакчи бўлғон, бир қисмини ўзи топадур. Сўнгра шаҳарчани электрик билан ёруғлаш иши ҳам юзага чиқиб келадур. Бу хусусда мавжуд бир ўт тегирмоннинг қувватидан фойдаланиш йўлини топқонлар. Баъзи бир асбоблар ҳозирланғон, тездан шаҳарча электрик билан ёруғлана бошласа керак.\nМана бу ишлар, агар ташаббус қилинса, ҳар, қайда ҳам кўп нарсалар ишламоқ мумкинлигини кўрсатадур. Давлат сармоясидан оз берилса ҳам маҳаллий маблағ йўлға қўйилғон бўлмаса ҳам, ташаббус орқасида кўб нарса ишламак мумкин. Мунинг мисоллари биргина Жалолободда эмас, бошқа жойларда ҳам бор. Лекин, Жалолободдағиси ташаббуснинг бекор кетмаслигига энг очиқ мисол. Кошки, маориф ишларида ҳам шу хил жиддий ташаббуслар бўлса-ю, ижодий ишлар ишланса ва янги қилинаётган электрик истансалари учун қишлоқ деҳқонларининг болаларидан ёш усталар, техниклар етишсалар.\nҚайтмоқ учун вағунга ўлтурдик. 5—6 соатдан сўнг Андижонда бўламиз. Шунинг билан саёҳатимиз тамом бўладур. Шу катта саёҳатнинг натижасида кўб нарсаларни кўрдик. 5—6 йиллик бузғунлиқ тарихини жой-жойида варақлаб, ўқиб кўрдик. Бузғунлиқ — ҳақиқатан жуда кўплик. Бузғунликни йўқ қилиб, йиқилғонни тиклаш учун жуда зўр кучлар, туганмас ғайратларга эҳтиёж бор. Юрт — бузулғон. Лекин унинг мунбит тупроғи кўчиб кетгани йўқ, жойида. У тупроқ орқали яна юртни яшнатмак, сиз ва бизнинг қўлимизда, ҳурматлик ўқиғучилар!


'Ўзбекистонлик сайловчиларнинг 91 фоизи овоз беришда қатнашди' - BBC O'zbek\n'Ўзбекистонлик сайловчиларнинг 91 фоизи овоз беришда қатнашди'\n29 март куни кечки соат 10 да Ўзбекистон Марказий Сайлов комиссияси президентлик сайловида овоз бериш дастлабки натижаларини эълон қилди.\nЎзбекистон ҳудудида эрталабки соат 6 дан кечки 20 гача овоз берилган.\nМарказий Сайлов комиссияси раиси Мирза-Улуғбек Абдусаломов сўзларига кўра, шу куни Ўзбекистонда овоз бериш ҳуқуқига эга деб кўрилган 18 миллион 928 минг фуқаро сайловда иштирок этган.\nБу жами сайловчиларнинг 91,01 фоизини ташкил этади, деб айтди жаноб Абдусаломов.\nЎзбек расмийларига кўра, президентлик сайловида 20 миллион 798 минг 52 нафар ўзбекистонлик сайловчи сифатида рўйхатга олинган.\n"Овоз бериш жараёни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, “Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови тўғрисида”ги ва “Фуқаролар сайлов ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги қонунлар билан мустаҳкамлаб қўйилган халқаро демократик нормалар ва принципларга риоя қилинган ҳолда очиқ ва ошкора ўтказилди", деб айтган Ўзбекистон Марказий Сайлов комиссияси раиси.\nСайловда қайси номзод қанча овоз тўплагани ҳақидаги илк расмий маълумот 30 март куни Тошкент вақти билан соат 16 да эълон этилиши хабар қилинган.\nЎзбекистон Марказий Сайлов комиссиясига кўра, президентлик сайловини ўтказиш учун 14 сайлов округининг 9058 сайлов участкаси ташкил қилинган.\nПрезидентликка номзодлар сифатида Марказий Сайлов комиссияси Ўзбекистонни 1989 йилдан буён бошқариб келаётган Ислом Каримов, Акмал Саидов, Наримон Умаров ва Ҳотамжон Кетмоновни рўйхатга олган.\nЖаноб Каримов номзодини Ўзбекистон Либерал-демократик партияси, Акмал Саидов номзодини “Миллий тикланиш” партияси, Наримон Умаров номзодини “Адолат” социал-демократик партияси, Ҳотамжон Кетмонов номзодини Халқ демократик партияси илгари сурган.\nЎзбек расмийлари президентлик сайловининг эркин, адолатли, шаффоф эканини урғулайдилар.\nБироқ аксар маҳаллий ва хорижий кузатувчилар фикрича, Президент Ислом Каримов қайта сайланмасликка имконият қолдирмаган.\nШу куни Ўзбекистондаги сайловга эътибор қаратган қатор хорижий оммавий ахборот воситалари бу сайловни Ўзбекистонни 26 йилдан буён бошқариб келаётган Ислом Каримовнинг президентлик муддатини яна беш йилга узайтириш сайлови деб кўраётганлариҳақида хабар тарқатганлар.\n'Ўзбекистон лидери бошқарувини 30 йилга ўтказиш учун сайлов ўтказмоқда'\nЎзбекистон президенти қайта сайланмасликка имконият қолдирмаган\n'Ўзбегимдан айланай, сайловчиларга нон улашиб қарши олишяпти'\n‘Президентлик сайлови бўлиб ўтган деб ҳисоблансин’\nЎзбекистонда сайловолди "жимлик куни" бўлмайди


Меҳнат муносабатларида камситилиш ҳолатлари кузатилганда, ўз ҳуқуқларимизни ҳимоя қилиш учун қаерга мурожаат қилишимиз керак? – nuqtai nazar\n19.02.2020 Бепул юридик ёрдам, Инсон ҳуқуқлари, Мурожаатни жўнатиш1 195\nСаид. З., Фарғона шаҳри.\nЎзбекистон Республикасининг барча фуқаролари меҳнат ҳуқуқларига эга бўлиш ва улардан фойдаланишда тенг имкониятларга эгадирлар. Бу Меҳнат кодексининг 6-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси Халқаро меҳнат ташкилотининг «Меҳнат ва машғулотлар соҳасидаги камситишлар тўғрисида»ги 111-сонли (1985 й.) Конвенциясини ратификация қилган.\nЖинси, ёши, ирқи, миллати, тили, ижтимоий келиб чиқиши, мулкий ҳолати ва мансаб мавқеи, динга бўлган муносабати, эътиқоди, жамоат бирлашмаларига мансублиги, шунингдек, ходимларнинг ишчанлик қобилиятига ва улар меҳнатининг натижасига алоқадор бўлмаган бошқа жиҳатларига қараб меҳнатга оид муносабатлар соҳасида ҳар қандай чеклаш ёки имтиёзлар белгилашга йўл қўйилмайди ва булар камситиш деб ҳисобланади.\nМеҳнат соҳасида ўзини камситилган деб ҳисоблаган ҳар бир фуқаро камситишни бартараф этиш ҳамда ўзига етказилган моддий ва маънавий зарарни тўлаш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилиши мумкин.\nМеҳнат кодексининг 9-моддасига биноан, Сиз Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигига ва унинг ҳудудий органларига ёки касаба уюшмаларига мурожаат этишингиз мумкин.\nЎзбекистонда ҳимоя ниқоби ишлаб чиқарувчи корхоналар сони 1 ойда 9 баробарга ошди


Жараёнда 55 та ижтимоий-иқтисодий ҳолати оғир бўлган қишлоқ ва маҳаллалар аниқланди.\n– Ўрганишлар давомида йўл, ичимлик суви, электр энергияси таъминоти, ижтимоий соҳа объектларининг таъмирталаб ҳолатлари, мактаб, мактабгача таълим ташкилоти, тиббиёт муассасалари етишмаслиги каби муаммолар мавжудлиги қайд этилди, – дейди Ўзбекистон Республикаси Президентининг Бухоро вилоятидаги Халқ қабулхонаси мудири Эркин Қудратов. – Аниқланган муаммоларнинг бартараф қилинишини таъминлаш мақсадида, 10 та энг оғир ва олис ҳудудлар “Обод қишлоқ” дастурига киритилди. Қолган оғир ва олис ҳудудларда вилоят, туман ва шаҳар сектор раҳбарларининг оммавий сайёр қабулларини ўтказиш, уйма-уй юриш ва ижтимоий объектларни ўрганиш орқали аҳоли муаммоларини аниқлаш ва ҳал қилиш, сайёр давлат хизматларини кўрсатиш белгиланди. Халқ қабулхоналари томонидан ўтказилган ўрганишлар давомида вилоятда мавжуд 802 та икки қаватли уй-жойларнинг 95 таси таъмирталаб ҳолатда, 34 таси авария ҳолатда эканлиги, туманларда жойлашган икки қаватли уй-жойларнинг канализация тармоқлари мавжуд эмаслиги аниқланди. Ушбу муаммоларни бартараф қилиш мақсадида сектор раҳбарларига кўриб чиқилиши мажбурий бўлган тақдимномалар киритилди.\nОлот туманидаги “Арабхона” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудуди ҳам ана шундай ижтимоий-иқтисодий ҳолати оғир бўлган қишлоқ ва маҳаллалар тоифасига киритилди. Бугун мазкур ҳудуд “Обод маҳалла” Давлат дастури асосида кўркам қиёфа касб этмоқда.\nМаҳалла фуқаролар йиғинида 6 та яъни Зиёкор, Шеробод, Арабхона, Янгиер, Нурли йўл ва Юлдузлар кўчалари мавжуд. Ҳар бир кўча вилоят ҳокимлиги, ички ишлар бошқармаси, прокуратура, солиқ, Миллий гвардия ташкилотларига бириктирилди. Бириктирилган вилоят ва туман ташкилотлари томонидан қатор амалий ишлар бошлаб юборилди. 85 та махсус ва муҳандислик техникалари жалб қилинди. Амалий тадбирларда асосий эътибор аҳолини ҳимояга муҳтож қатламларидаги долзарб муаммоларни ҳал этишга қаратилди.\nАрабхона маҳалласида жами 495 та аҳоли хонадони мавжуд бўлиб, 560 та оила, 2 минг 30 нафар аҳоли истиқомат қилади. Айни кунга қадар 1 минг 73 та муаммо аниқланган.\nИшчи гуруҳлари томонидан бирма-бир ўрганилган 495 та аҳоли хонадонида 905 та муаммодан 289 таси жойида ҳал этилди. 124 та муаммони ҳал этиш ишлари амалга оширилмоқда.\nМаҳалла ҳудудида 2 нафар фуқаро “Темир дафтар”га, 39 нафари “Аёллар дафтар”ига, 34 нафари “Ёшлар дафтар”ига киритилган.\n“Аёллар ва Ёшлар дафтари”га киритилган 3 нафар фуқаронинг яшаш манзилида электрон ҳисоблагич ўрнатилди. 1 та газ плитаси билан таъминланиб, 4 та газ баллон етказиб берилди.\nАйни кунга қадар 16,4 км узунликдаги ички йўлларга 207 тонна қум-шағал, 106 тонна маҳаллий хомашё ишлатилди. 2,2 км газ кувури тартибга солинди. 6 та электрон ҳисоблагич ўрнатилди.\nФойдаланишда бўлмаган ва демонтаж қилинган 2,7 км газ қувурининг 1 км газ таъминоти ташкилотига етказилди.\nАҳолига қўшимча равишда янги суюлтирилган газ баллони ва 2,6 тонна кўмир тарқатилган.\nПрезидент ташрифидан сўнг Бухородаги энг чекка ҳудудларда ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ишлари авжида. Қайси ҳудудга борманг бунинг исботини кўрасиз. Бутун мамлакатимизда бўлганидек, бухороликлар ҳам юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар самарасини эртага ёки олис келажакда эмас балки бугун ўз ҳаётларида ҳис этишмоқда.


Россия Президенти Владимир Путин газ ишлаб чиқарувчи давлатлар бирлашмасини яратиш фикрни олқишлади.\nПутин бу ҳақда Қатарга бошлаган сафари пайтида маълум қилди. Россия раҳбари ва Қатар Амири Шайх Ҳамад бин Халифа Ал Таний Доҳадаги матбуот анжуманида газ ишлаб чиқарувчи давлатлар ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш лозимлиги ҳақида гапирдилар. Владимир Путин Доҳадан аввал Ар-Риёдда бўлиб, Саудия Арабистонига атом энергиясини ишлаб чиқаришда ёрдам таклиф қилди. Россия президентининг Яқин Шарқ бўйлаб қилган сафари сешанба куни Иорданиядаги музокаралардан кейин ўз якунига етади. Амманда Владимир Путин Иордания Подшоҳи Абдуллоҳ ва Фаластин Президенти Маҳмуд Аббос билан учрашади.


ХАЛҚ ОЁҚҚА ТУРГАНДА… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n27 March 2013 - 11:45\nДИКТAТУРА ЎРНИГА – ҲУҚУҚ ВА АДОЛАТГА АСОСЛАНГАН\nЭРКИН ФУҚАРОВИЙ ЖАМИЯТ!\n[soundcloud id=’38014321′ autoPlay=’true’]\nИ.Каримов бошчилигидаги қаттол режим Ўзбекистон халқига эътиқодий, сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий ва ижтимоий эркинликлар беришни истамагани учун, халқимизнинг бундай мустабид тузумга қарши қўзғолон кўтаришдан бошқа чораси қолмаётгани тобора ошкор кўринмоқда. Қўзғолон зулмдан, унинг бугунги кўриниши бўлган диктатура режимидан қутулиш учун, халқнинг қўл урадигани сўнгги чорадир. Бундай вазиятда Ўзбекистон Халқ Ҳаракати халқимиз билан бирга бўлади ва бу қўзғолоннинг тинчлик руҳида ўтиши ва якунланиши учун ўз дастурига мос равишда халқимизга етакчилик қилишга ҳозирлик кўрмоқда.\nЎзбекистон Халқ Ҳаракати Каримов диктутурасини тинч йўл ўзгартиришни ўзининг вазифаси, деб билади. Аммо 23 йиллик истибдодга тоқати қолмаган Ўзбекистон халқи, ўз озодлиги учун хар онда Каримов диктатурасига қарши бош кўтариши мумкин. Бундай қўзғолонлар Тунисда, Мисрда, Ливияда, Йаманда содир бўлди ва бу қўзғолонлар жараёни ҳар хил кечса-да, натижаси бир хил бўлди: бу давлатларда ДИКТАТУРАЛАР йиқилди.\nХалқ зулмга қарши оёққа тураркан, бу қўзғолон Ўзбекистондаги ҳозирги ДИКТАТУРА ўрнига АДОЛАТ, ҲУҚУҚ, ЭРКИНЛИК асосида ФУҚАРОВИЙ жамият қуришга олиб бориши мақсадга мувофиқдир. Бундай жамиятда, инсонларга уларнинг эътиқодларига кўра яшаш, сиёсий қарашларини эркин намоён этиш учун шароит яратилади. Инсонлар сўз ва фикр эркинлиги, сайлаш ва сайланиш, турли жамиятларга аъзо бўлиш эркинлигига эга бўладилар. Халқ мамлакат бошқарувида эркин ва адолатли сайлов йўли билан ўз иродасини ўртага қўяди. Бу жамият ўз фуқароларининг эътиқоди, жони, ақли, мол-мулки, насли ва номусининг дахлсизлигини таъминлайди. Бу ҳуқуқларга тажовуз қиладиганлар адолатли қонунлар билан жазоланадилар.\nБу жамиятда инсонларга табдиркорлик, тижорат, мол-мулкга эга бўлиш, турли давлатларга саёҳат қилиш учун тўлиқ эркинлик берилади. Чет элга чиқиш учун милициядан виза олиш каби ақлга сиғмайдиган қоидалар бекор қилинади. Солиқ ва божхона тизими адолатли қонунлар асосида олиб борилади. Кичик ва ўрта корхоналар қуриш енгиллаштирилади, рағбатлантирилади, фермерлар ўз маҳсулотларини етиштириш ва уни сотишда ҳақиқий маънода эркин бўладилар. Порахўрлик, халқ мулкини талон -тарож қилиш, коррупция каби иқтисодий жиноятлар қонун йўли билан таъқиқланади ва бундай жиноятларни қилганлар адолатли қонунлар олдида ўз қилмишларига жавоб берадилар.\nМавжуд диктатура инсонларимизни иқтисодий эркинликлар билан таъминламагани учун, халқимизнинг миллионлаб ўғил-қизлари ўз мамлакатларида хонавайрон бўлдилар ва Ўзбекистондан қочиб, бошқа давлатларда дарбадар, хор-зор яшашга мажбур бўлмоқдалар. ЎХХ иқтидорга келса, иқтисодий соҳада зарур ислоҳотларни амалга оширади, ва мамлакатимиз фуқароларининг эркин тадбиркорлик олиб боришлари учун барча ҳуқуқий ва ижтимоий шароитларни юзага келтиради.\nБиз қуришни орзу этаётганимиз жамиятда, мактабларда маънавий ва дунёвий илмлар биргаликда ўқитилади. Бунинг натижасида жамиятда илмли, яхши ахлоқли, дунё ишларида ўрта ёки олий даражали мутахассис бўлган янги авлодлар етишиб чиқади. (Мавжуд диктутура даврида Ўзбекистонда маориф тизими орқага кетди. Бошланғич ва ўрта мактабларда ўқувчилар на маънавий, на да дунёвий илмларни исталган даражада ўзлаштира олмаяптилар. Ўрта ва олий илм даргоҳлари эса илм ва маърифат маркази эмас, уларнинг кўпчилиги порахўрлик ва таъмагирлик марказига айлантирилгандир).\nХалқ инқилоби амалга ошганидан кейин, Ўрта Осиё халқларининг тарихий биродарлиги қайта тикланишга уринилади. Бу давлатлар орасида халқларимизнинг саёҳат ва тижорат қилиши осонлаштирилади , умумий божхона ва солиқ тизимини йўлга қўйишга ҳаракат қилинади. Халқларимиз ва давлатларимиз орасида Европа Иттифоқи каби бир Иттифоқ қуриш масаласи ҳам кун тартибига келтирилади. Ҳозирги кунда Ўрта Осиё халқлари ва давлатлари орасида муносабатларнинг совуқлашуви, бу давлатлар раҳбарларининг минтақада олиб бораётган нотўғри сиёсатининг натижасидир.\nХалқ қўзғолонда кимга эргашади?\nҲозирги кунда Ўзбекистон халқини АДОЛАТ, ҲУҚУҚ, ЭРКИНЛИК асосида ФУҚАРОВИЙ жамият қуришга бошлай оладиган ташкилот ЎЗБЕКИСТОН ХАЛҚ ҲАРАКАТИДИР. Бу ҳаракат ўз Низоми ва Дастурида халқимизнинг эътиқодий, миллий, маданий, илмий қадриятларига ҳам, инсониятнинг замонавий тараққиётда қўлга киритган ижобий қадриятларига ҳам кенг ўрин берган. ЎХҲ ҳозирги шароитда халқимизнинг ўрта, мўътадил тараққиёт йўлидан боришини истайди. Шу билан бирга, ЎХҲ халқимизнинг ўзаро низолар ва фуқаролар уруши гирдобида қолиб кетишини истамайди.\nЎХҲ ўз сафларида халқимизнинг турли табақаларини ва тоифаларни бирлаштиргандир. ЎХҲ нафақат ўз сафига кирган турли ташкилот вакиллари, балки унинг таркибига кирмаган бошқа мухолиф ташкилотларнинг оддий аъзолари томонидан ҳам қўллаб-қувватланмоқда. Шу боис, ЎХҲнинг аъзолари ва тарафдорлари сони суръат-ла ўсиб бормоқда. Айни пайтда, ҳаракатимизнинг халқаро майдондаги обрўйи ҳам ортиб бормоқда. Шунинг учун ҳам Каримов режими ЎХҲ сиёсат майдонига кириб келишидан қаттиқ қўрқувга тушди ва ҳаракатимизнинг халқимиз ичида ёйилишини турли тазйиқ ва фитна-фасод йўллари билан тўхтатишга уринмоқда. Бундай бузғунчилик ҳаракатларида ўзини мухолиф, дея даъво қиладиган шахслар ҳам ҳисса қўшмоқдалар.\nХалқ қўзғолони бошланганда мутлақо профессионал провокаторлар (фитначилар) ишга тушади. Улар озодлик учун курашга чиққан мазлум оммани “бир ҳовуч бузғунчилар”, “эсктремистлар” ва хоказо, деб кўрсатишга уринишади ва бунинг учун ўзлари бузғунчиликлар қила бошлайдилар. Қўзғолон давомида халқимизнинг бундай бузғунчиларнинг фитналарига эргашмаслиги ниҳоятда муҳимдир.\nХалқ қўзғолони қачон ва қандай бошланади?\nАлбатта, буни олдиндан айтиш қийин. Лекин Ўзбекистондан олинаётган маълумотларга қараганда, халқимизнинг асосий қисми Каримов диктатурасидан ниҳоятда норози ва ҳар он кўчага чиқиши мумкин. Бундай қўзғолон кутилмаганда Тошкентда, Фарғона водийсида ёки вилоятларнинг бирида бошланиб кетиши мумкин.\nҚўзғолон бошланганда инсонларимиз нима қилиши керак?\nХалқ қўзғолони аввал кичик бир гуруҳнинг шаҳарларимиздан бирида Каримов диктутурасига қарши норозилигини билдириб тўпланиши билан бошланиб кетиши мумкин. Бундан хабар топган фуқаролар, маҳалла ва шаҳар марказларида тўпланиб, халқ қўзғолонига қўшилишлари керак. Бундай халқ қўзғолонига тайёргарлик мақсадида уйларда “БИЗ ДИКТАТУРАГА ҚАРШИМИЗ”, “ЭРКИН ВА АДОЛАТЛИ ЖАМИЯТ ИСТАЙМИЗ”, “БИЗ ИСЛОҲОТЛАР ТАРАФДОРИМИЗ”, “ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИГА АМАЛ ҚИЛИНСИН!” ва шунга ўхшаш шиорлар ёзилган плакатларни ҳозирлаш мақсадга мувофиқдир. Шунингдек, қўзғолонда инсонларимизнингЎзбекистоннинг Давлат Байроғини ва ҳаракатимиз вакилларининг ЎХҲнинг байроғи ва логосини кўтариши мақсадга мувофиқдир.\nХалқ қўзғолонида қуйидагиларни қилиш таъқиқланади:\n1. Инсонларнинг турли гуруҳларга бўлиниб, низо ва тўс-тўполон қилишлари. Одамлар орасида бундай низо ва тўс-тўполонларни қасддан чиқаришни истаган фитначилар қўзғолон иштирокчилари тарафидан қўлга олиниши ва вақтинчалик махсус жойларда ушлаб турилишилари керак.\n2. Дўконларга, давлат идораларига ўт қўйиш ва уларни талон-тарож қилиш. Унутмаслик керакки, булар халқнинг ўз мол-мулкидир.\n3. Ишғол қилинган давлат идораларида, телевидение марказларида ва шунга ўхшаш жамоатчилик ташкилотларида ўзбошимча баёнотлар бериш ва бу билан халқ ичида фитнага сабаб бўлиш. Бундай идоралар ва бошқа ташкилот бинолари халқ қўлига ўтиши билан, улар қўзғолонга етакчи гуруҳларнинг вакилларига топширилади ва бу вакиллар раҳбарлигида тўғри баёнотлар тарқатилади.\nҚўзғолон иштирокчиларининг ўзаро ёрдамлашуви\nҚўзғолонга қатнашувчиларнинг мақсади умумий бўлганлиги учун, улар жипслашган ҳолда туришлари керак бўлади. Бу зарур бўлганда ўзаро ёрдамлашишни ҳам билдиради. Масалан, давомли қўзғолончилар сафида бўлганларни унда вақти-вақти билан қатнашадиганлар озиқ-овқат, кийим-кечак, дори-дармон ва шунга ўхшаш зарурий нарсалар билан таъминлаши ва ҳатто уларнинг оилаларини ҳам зарурий эҳтиёжлари билан таъминлашга ҳаракат қилишлари керак бўлади.\nХалқ қўзғолонида оддий аскарлар, милиция ходимлари ва\nдавлат маъмурлари нима қилишлари керак?\nДиктатор Ислом Каримов ва унинг ҳамтовоқлари, халқнинг қўзғолон қилишини албатта истамайди. 2005 йилда Андижонда ўз инсоний ҳақ-ҳуқуқларини талаб қилиб чиққан фуқароларга қарши, Каримовнинг буйруғи билан қуроллардан ўт ҳам очилган эди. Аммо бугунги кунда диктатураларнинг башаралари очилиб қолди. Диктаторлар бирин-кетин тахтларидан ағдарилмоқда. Шундай диктаторлардан баъзилари халқ қўзғолонларида ўз аскарларига инсонларга қарши ўт очишга буйруқ берганлари учун ҳозир маҳкамаларда ҳисоб бермоқдалар.\nШундай экан, агар Ўзбекистонда халқ қўзғолони бошланадиган бўлса, Ислом Каримов ва унинг ҳамтовоқлари халққа қарши қуроллардан ўт очишга буйруқ беришлари мумкин. Бундай ҳолда оддий милиционерлар ва ўзбек солдатлари асло ва асло қўзғолонга қўшилган халқга қарши қурол ишлатмасликлари керак. Чунки бу аскар ва милиция ходимлари ҳам шу халқнинг вакиллари ҳисобланадилар. Уларнинг кўпчилиги бугунги кунда Каримов режимидан норози эканлигини биз яхши биламиз. Халқ қўзғолони бошланиши билан оддий милиционерлар ва солдатлар халқ тарафига ўтиши керак бўлади.\nХалқ қўзғолонида оммавий ахборот воситаларидан фойдаланиш\n“Араб баҳори”, дея аталаётган халқ инқилобларини бошлаш ва бошқаришда оммавий ахборот воситаларининг (ОАВ) муҳим восита бўлганлиги яхши маълум. Шундай экан, Ўзбекистонда бошланадиган халқ қўзғолонида ҳам интернет, уяли (мобил) телефонлар, газеталар, варақалардан фойдаланишни йўлга қўйиш зарурдир. Электрон почталар орқали инсонларни қўзғолонга даъват қиладиган чақириқлар, халқ наздида обрўга эга кишиларнинг мактублари, рисолалар тарқатиш мумкин. Уяли телефонлар орқали қисқа маълумотлар, қисқа ташкилий хабарлар юбориш ҳам мумкин.\nҚўзғолон бошлангандан кейин, маҳалла ва шаҳарларда\nхалқнинг ўз-ўзини ҳимоя қилиш гуруҳларини тузиш ҳақида\nХалқ қўзғолонининг мақсади мавжуд диктатурани йиқитиб, унинг ўрнига янги бир тараққийпарвар тузумни қуришдан иборат. Шундай экан, қўзғолон бошлангандан у муваффақиятли тугагунга қадар бир неча кун, бир неча ҳафта ёки бир неча ой муддат талаб қилиниши мумкин. Бу муддат ичида жамиятда тўс-тўполонлар бошланиб кетмаслиги, қўзғолоннинг ўзаро низо ва тўқнашувларга айланиб кетмаслиги учун уни тўғри бошқариш ўта муҳимдир. Албатта, халқимиз бундай қўзғолонга қўл урадиган бўлса, ЎХҲнинг раҳбарияти, аъзолари ва барча тарафдорлари халқимиз билан елкама-елка зулм тузумига қарши чиқадилар. Бундай ҳолда ҳар бир кўчада, ҳар бир маҳаллада, ҳар бир туман ва шахар марказларида халқимизнинг ўз-ўзини ҳимоя қилиш гуруҳлари тузиши мақсадга мувофиқдир. Бу гуруҳларнинг халқ ичида обрўли, тажрибали, оқсоқол сифатида танилган кишилар тарафидан бошқарилиши ва уларга яхши ахлоқли (масалан ароқ ичмайдиган) ёшларнинг жалб қилиниши ўта муҳимдир. Бундай гуруҳ аъзоларининг бир хил рангдаги нимча кийиши, қўлларига оқ ёки яшил мато боғлаб олишлари уларнинг кишилар тарафидан танилиб, уларга эргашишларини, инсонлар орасида тартибни ва тинчликни сақлашда уларга ёрдам беришларини осонлаштириши мумкин.


Андижондаги ваҳшийлик. Омоновлар оиласининг қотили қандай...\n05.02.2018 22:47 0 159\nИчки ишлар вазирлиги Халқаро ҳамкорлик бошқармаси бошлиғи, полковник Шоҳрух Ғиёсов ушбу бошқарма нима билан шуғулланиши, зиммасига қандай устувор вазифалар юклатилгани, вазирликнинг хорижий шериклар билан ҳамкорлигини такомиллаштириш доирасида нима ишлар қилинаётгани борасида гапириб берди.\n— Бу йил учун мақсад ва режаларимиз бисёр. Бу, биринчидан, қўшниларимиз билан ҳамкорликни ривожлантириш. Биласизми, жиноий қидирув ходимларида бир шиор бор: «жиноятчиликнинг миллати ва чегараси йўқ», — дейди Ш.Ғиёсов. — Шуни ҳисобга олган ҳолда, бугунги кунда бизда Россия, Қозоғистон ва Тожикистондаги ҳамкасбларимиз билан идоравий Мувофиқлаштирувчи гуруҳлар ташкил этилган. Натижалар эса ҳайратга соларли. Масалан, ўзбек халқини даҳшатга солган воқеа, яъни Андижон вилояти Хўжаобод туманида содир этилган Омоновлар оиласи аъзолари, жумладан, икки вояга етмаганнинг ваҳшиёна ўлдириб кетилиши билан боғлиқ ҳаммага маълум резонанс жиноят. Ушбу оғир ва ваҳшиёна жиноятни содир этишда гумон қилинаётган шахс республикамиз фуқароси Қозоғистон Республикаси ҳудуди орқали учинчи давлатларда одил судловдан қочишга уринган. Айнан мана шу идоравий гуруҳнинг иши жиноятчини тезкорлик билан, бенуқсон равишда қўлга туширишга ёрдам берди.\nУнинг қайд этишича, айни дамда Қирғизистон, Туркманистон, Белоруссия, Озарбайжон ва келажакда Афғонистон, Покистон ва Туркия каби давлатлар билан шу каби гуруҳларни тузиш масалалари ўрганилмоқда.\n— Иккинчидан, бу — хорижнинг ижобий тажрибасини тизимли ўрганиш, — давом этади Халқаро ҳамкорлик бошқармаси бошлиғи. — Биз полиция фаолиятини ва ҳуқуқ-тартибот тизимида жорий этилган янгиликларни комплекс тарзда ўрганиш мақсадида Корея, Япония, Исроил каби бир қатор давлатларга мутахассисларимиздан ташкил топган делегацияларни жўнатишни режалаштирганмиз. Бундан ташқари, хориж полицияси ва ўқув юртлари билан яқин ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйишни мақсад қилдик. Ушбу йўналиш республика ички ишлар органлари учун кадрлар тайёрлаш бўйича ислоҳот жараёнида ўта муҳим модда ҳисобланади. Айни дамда бизда Академия ва Ёнғин хавфсизлиги институти ҳамда Россия, Қозоғистон ва Хитой давлатларининг бир қатор полиция олий ўқув юртлари ўртасида тузилган келишувлар мавжуд. Биз жорий йилда Озарбайжон, Белоруссия, Корея, Хитой, Япония олий ўқув юртлари, шунингдек, келажакда Франция, Германия ва Буюк Британиянинг полиция ўқув юртлари билан шу каби келишувларни ишлаб чиқиш ва имзолашни режалаштирганмиз. Бу кадр тайёрлаш бўйича тажриба алмашиш, қўшма таълим дастурларини амалга ошириш, профессор-ўқитувчиларнинг малака ошириши ва амалиёт ўташи орқали ҳамкорликни ривожлантириш имконини беради.\nАндижон чегара Хўжаобод Омоновлар оиласи


«Қўқон-1912»нинг МЧЖ шаклидаги мухлислар клуби бор: жамоа эса янги мавсумга шай\n«Қўқон-1912» футбол клубидаги сўнги янгиликлар билан танишиб, бошланаётган Суперлига баҳсларига тайёргарлик бўйича маълумот олиш учун қадим Қўқон шаҳрига бордик.\nКлуб бош мураббийи, етакчи футболчилари мавсум олдидан ўз фикрларини айтишди. Жамоа Суперлига баҳсларига асосан Тошкентда тайёргарлик кўрди. Бизга маълум қилишларича, клубнинг иқтисодий ҳолати барқарор.\nБахтиёр Ашурматов: «Клубнинг «ўртамиёна»ликдан чиқиш пайти келди»\n«Қўқон 1912» клуби бош мураббийи биз билан суҳбатда жамоадаги Суперлига баҳсларига тайёргарлик, мавсум олди ўқув-йиғин машғулотлари жараёни, селекция ишлари, клубдаги шу кундаги иқтисодий ҳолати ҳақида гапириб берди.\n«Аввалo, мухлисларимизни янги мавсум бошланаётгани билан табриклайман. Улар 2-3 ой давомида катта футболсиз қолишди ва бу йилги мавсумни жуда катта иштиёқ, жуда катта ниятлар билан кутишяпти.\n«Қўқон-1912» жамоасини декабрь ойида қабул қилиб олдим ва биринчи йиғинимиз Қўқон шаҳрида ўтказилди. 20 декабрдан 27 декабргача шуғулландик. Бу ерда биз таътилдан қайтган футболчиларнинг жисмоний ҳолатини яхшилаш учун тикланиш машқларини бажардик. Ундан кейинги босқичларини Тошкент шаҳрида ўтказдик. У ерда ўртоқлик-назорат учрашувларида яхши жамоалар билан куч синашиш имкони бор эди ва биз бундан унумли фойдаланишга ҳаракат қилдик.\nАнъанавий Фарғона вилояти ҳокими кубогида қатнашдик. Тўғри, у ерда биз 1-ўринни кўлга кирита олмадик. Лекин, бу турнир биз учун фойдали бўлди. Сабаби рақибларимиз Про-лига жамоалари бўлишига қарамасдан, бизнинг жамоага муносиб қаршилик кўрсатишди ва бизда ўзимизга керакли бўлган жиҳатларни кўриб олиш имконияти бўлди.\nБиз тайёргарликнинг кейинги асосий босқичини яна Тошкентга кўчирдик ва у ерда бир нечта ўртоқлик учрашувларида майдонга чиқдик. Бу учрашувлар орасида энг фойдалиси, деб «Локомотив» билан бўлган ўйинни айтиб ўтган бўлардим.\nЎйлайманки, тайёргарлик жараёни яхши савияда ўтди. Раҳбарларимиз бизга яхши тайёргарлик кўриш учун қулай шароитлар яратиб беришди ва жамоа номидан уларга миннатдорчилик билдираман.\nМураббий ҳар доим таркиб кучлироқ бўлишини, мухлисларга ёқадиган таркиб йиғишни ва яхши натижа кўрсатишни хоҳлайди. Бизда ўтган йилги таркибдан Жасур Ҳасанов Бухорога ўтди, Темур Ҳакимов, Темур Усмонов, Шаҳбоз Эркинов, Алишер Саматов ва ҳимоячи Марко Миличлар жамоадан кетишди.\nБиз уларнинг ўрнини муносиб тўлдириш учун жамоамизга бир қатор ўйинчиларни таклиф қилдик. Бу йилги мавсумни дарвозада Ботирали Эргашев ўтказади. У ҳам иқтидорли дарвозабонлардан биридир.\nҲимоя чизиғини кучайтириш мақсадида Сербиядан легионер Иван Йосович ва иқтидорли футболчиларимиздан Бобир Акбаровларни таклиф қилдик.\nЯрим ҳимояга эса Суҳроб Нуриллаев ва Сардор Азимовлар келди. Ушбу позиция Котʼд-ивуарлик ўйинчи Якуди Бамба ҳам бор. Бамбанинг жисмоний ҳолати ҳозир 90 дақиқа ўйнашга тайёр эмас, лекин унинг юқори техникага эгалиги, ажойиб паслари борлиги кўриниб турибди.\nҲужум чизиғида Шоҳназар Норбеков ўйнайди. Яна бир ҳужумчи Музаффар Музаффаровни мухлислар яхши билишади.\nЖамоамиздан 10 нафарга яқин футболчи кетди. Шунга яқин янги ўйинчилар жамоага таклиф қилинди. Мен мураббий сифатида буни нормал ҳолат, нормал жараён деб ҳисобламайман. Чунки ҳар йилги мавсумда 10-12 нафар футболчи алмаштирилса, жамоани бошқатдан мавсумга тайёрлашга тўғри келади. Ўйин услубини ҳам ўзгартириш керак бўлади. Афсуски, ҳозир биздаги айрим жамоаларда вазият шунақа.\nСелекция жараёнида ўринбосарлар таркибига ҳам эътибор қаратилди. Туманлардан ва Қўқон шаҳри атрофида яшовчи ёш футболчилар ўртасида турнир ташкил қилдик. Ўринбосарлар таркибига иқтидорли ўйинчилардан олинди.\nЖамоанинг етакчи ўйинчилари саналадиган Мурод Холмуҳаммедов, Қувондиқ Рўзиев, Александр Мерзляков ва Суҳроб Бердиевларни сақлаб қолишга ҳаракат қилдик. Бу футболчиларга ҳам таклифлар бор эди.\nМен ўзим ишлаган ҳар бир жамоамда клубнинг молиявий имкониятидан келиб чиқиб жамоа тузишга ҳаракат қиламан. Шунингдек, яхши жамоа тузишим керак деб, қимматбаҳо ўйинчиларни таклиф қилиб олиб, эртага клубни қийин аҳволда қолдиришга, мавсум тугагандан кейин футболчилар пулимизни ололмадик, деб клубга қарши хат ёзишларига сабабчи бўлишга қаршиман. Мен доим раҳбарият билан маслаҳатлашган ҳолда селекция жараёнини олиб бораман.\nСуҳбатимиз бошида ҳам айтиб ўтдим, раҳбариятимиз биз учун имконият яратиб бермоқда. Тайёргарлик даври ёки футболчиларни жамоага жалб қилиш жараёнида камчиликлар бўлгани йўқ. Шу сабабли раҳбариятимизга миннатдорчилик билдираман.\nАйтайлик, мана «Навбаҳор», ОКМК ва «Сурхон» жамоалари жуда катта селекция қиляпти. Яхши шартномалар таклиф қиляпти. Биз ҳам имкониятимиздан келиб чиқиб, селекция жараёнини яхши олиб боришга ҳаракат қилдик. Лекин биз бу йилги мавсумда шуни исботламоқчимизки, ҳар доим ҳам молиявий имконият биринчи ўринда турмайди. Аҳил жамоа тузилса, жамоа шаъни учун курашадиган йигитлар бўлса, молиявий томондан бақувватроқ бўлган жамоаларга ҳам яхши қаршилик кўрсатиш мумкин.\nШуни айтиб ўтишим лозимки, клубнинг молиявий имконияти барқарор ҳолда.\nМухлислар ҳар доим жамоанинг яхши савияда тўп суришини, халқаро ареналарда ўйнашини хоҳлашади. Мураббийнинг ютуғи селекция жараёнига боғлиқ. Агар унинг ихтиёрида юқори савиядаги футболчилар кўпроқ бўлса, юқори ўринлар учун курашиш имконияти ҳам кўпроқ бўлади.\nШуни айтишим мумкинки, бу йил мухлисларимиз биздан юқори натижаларни талаб қилишга ҳақлилар. Энг асосийси, биз жанговар ва рақобатбардош жамоа тузмоқчимиз. Охирги йилларда меҳмон жамоалар ҳам бемалол бошини тик кўтариб келяпти, Қўқондан очко олиб кетяпти. Шунга барҳам бермоқчимиз», дейди Бахтиёр Ашурматов.\n– Бахтиёр Ашурматов узоқ йиллик тажрибага эга мураббий. Лекин жуда ҳам кўп жамоа ўзгартиради.\n– Бунга маълум сабаблар бор. Айтайлик, ОКМКда биз Ўзбекистон кубогини қўлга киритдик. Ўзимга маълум бўлган сабабларга кўра, у ерда мураббийни ўзгартириш ҳақида қарор қабул қилишди. Осиё Чемпионлар лигасида муносиб жамоа қилиш, маҳоратлироқ мураббийни таклиф этиш фикрини илгари суришди. Бу – раҳбариятнинг қарори.\nУндан кейин «Бухоро»га ўтдим. У ерда ҳам катта ишонч билдиришди. Вазият жуда оғир эди. Чунки жамоадан 17 нафар ўйинчи кетиб қолганди. Лекин шунга қарамасдан, биз катта ҳажмдаги ишни бажардик. Ёмон жамоа тузмадик. Бироқ у ерда, гапнинг очиғи, жамоа тузганимиздан кейин айрим ноҳақликларга дуч келганлигим сабабли, клубдан кетишга қарор қилдим.\n«Сурхон» жамоасида ҳам бир ой ишладим. «Сурхон»да бир ой давомида ҳеч қайси мураббийнинг натижа кўрсатиши осон иш эмас. Мен 2та ўйинда бош мураббий вазифасини бажардим холос. У ерда ҳам сабаблари бўлди ва жамоадан кетишга қарор қилдим.\nҚўқондан таклиф бўлди. Бу менинг мураббийлик фаолиятимда бурилиш ясайдиган жамоа, деб ўйлайман. Чунки бошқа жамоаларда ноҳақликларни кўриб, кетишни маъқул кўрган бўлсам, Қўқон – ўзимнинг шаҳрим. Ўйлайманки, жамоамиз раҳбарияти ҳам, мухлисларимиз ҳам менга ишонишяпти. Катта натижалар исташяпти. Қўқонда рақобатбардош, юқори ўринлар учун курашадиган жамоа тузмагунча кетиш ниятим йўқ», дейди у.\nМуроджон Холмуҳаммедов (ҳимоячи):\n– Жамоамиз 2020 йил чемпионатига яхши тайёргарлик кўрди. Яхши йиғинлар ўтказдик. «Қўқон-1912» чемпионатга юз фоиз тайёр, деб ҳисоблайман.\nМухлислар кутган ўйинни кўрсатиш учун 2020 йилда боримизни бериб, майдонга тушиб, олдинги йиллардан ҳам кўпроқ хурсанд қиламиз, яхши натижаларни қўлга киритамиз. Жамоамиз аҳил-иноқ. Биринчи ўринда жамоамизга катта эътибор берамиз. Бу йил ҳам ёмон жамоа йиғилмади. Янги ўйинчилар билан чиқишиб кетиш қийин бўлмади.\nИван Йосович (ҳимоячи, Сербия):\n– Ўзбекистонга келиб, мухлислари кўп жамоада тўп сураётганимдан хурсандман. Қўқон ажойиб шаҳар экан. Юз фоиз бор маҳоратимни бериб ўйнашим зарарлигини ҳис қилдим. Мана шу жамоа билан ғалабалар сари интиламиз.\nМЧЖ шаклидаги «Содиқ мухлислар» клуби\nБир асрлик тарихга эга клубнинг мухлислари алоҳида мавзу. Улар жипслашиб, «Содиқ мухлислар клуби» дея номланган МЧЖ ҳам очишгани диққатга сазовор.\nОчилиш маросимига турли янгиликлар, оммавий тадбирлар режалаштиришган. Улар билан «Қўқон-1912» марказий стадионида учрашдик. Тайёргарлик авжида экан.\n«Янги мавсумда мухлислик маданияти бўйича ҳам алоҳида дастур ишлаб чиққанмиз. Айтиб ўтай, Ўзбекистонда ягона «Содиқ мухлислар» МЧЖ очганмиз. Ўзбек футболининг ватани бу – Қўқон.\nЎзбекистон терма жамоасида биринчи голни урган ўйинчи қўқонлик Рустам Абдуллаев. Жаҳон чемпионати саралаш учрашувидаги биринчи голни урган ҳам қўқонлик Нўъмон Ҳасанов.\nБу йил жамоамиз ижросида чиройли, мазмунли ўйинлар томоша қилишга ишониб турибмиз. Насиб қилса, мавсумнинг очилиш ўйини – «Қўқон-1912» ва «Бухоро» учрашувида ажойиб атмосферани ташкил қиламиз. Бутун стадион бўйлаб томошабинлардан мозаика ташкил қиламиз. Оркестр мадҳиямиз куйини жонли равишда ижро этади, мухлислар эса куйлайди. Албатта, келинглар, кўринглар ва зўр манзаранинг гувоҳи бўлинглар», – дейди «Содиқ мухлислар клуби» жамияти раҳбари, мухлислар етакчиси Ўлмасбек Сайфуддинов.


Kutubxona - Botu. Hoshimjon (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Botu. Hoshimjon (hikoya) / Kiril\nАсар номи Ҳошимжон (ҳикоя)\nҲошимжон бу кун жуда қайғули. Ичига чироқ ёқсанг ёримайди. Ҳар товуш унинг аччиғини қитиқлайди. Айниқса, кўчада ғириллаб юрган автомабилларнинг ғут-ғутлари унинг асабларига ларза беради.\nҲукумат автомабилларида юргучиларга қарши турли фикрлар бугун Ҳошимжоннинг миясини эзадилар, қийнайдилар.\n— Улардан қай ерим кам? — деб Ҳошимжон тишларини ғижирлатди. Бироқ унинг сўроғига жавоб бера турган, унинг ҳолидан хабар ола турган киши уйда йўқ. Ҳошимжоннинг ёлғиз ўзи тўрт соатдан бери сим кроватда ясланиб ётади. Қош қорайганда бир соат ҳам уйда турмайдиган кишининг шунча вақт уйда қолишига оддий назар солиш тўғри бўлмайди. Зўр алам ўтмаган бўлса Ҳошимжон бундай «гўшанишин» бўлмасди. «Жаннат гуллари»дан бирини искаб кайфини чоғ қила берарди. Лекин бугун бошига тушган кулфат унинг бўғим-бўғимларини бўшаштириб, эски улфатларни, ўтган роҳатларни эсига тушириб юборди.\n—Мен бу мамлакатда қандай яхши ишлар қилмадим? Нега аллакимлар кўтарилиб кета беради, улардан қай ерим кам?\nМана бу сўроқлар Ҳошимжоннинг тушунчасига тинчлик бермайдилар. Дунёда 28 йил яшаб, 28 томчи ёмонлик қилганини Ҳошимжон бу гал ҳам эслаб тополмади. Кўнглига доғ қўнмаган маъсум йигит эканини ўзи яна тасдиқлади. Унинг қадрига ета турган, тушунчаларини англайтурган кишилар бу мамлакатда камдан-кам бўлганлиги кўнглини эзди.\n— Уф! Бу қандай замон? Жонингни аямай ишлайсан, ишлайсан, бир кун айбланиб ишдан чиқариласан... Мана мукофот...\nҲошимжоннинг бу сўзларига сим кроватигина жавоб берди. Унга Ҳошимжон эътибор этмади.\nҲошимжон кўп ерда, жуда кўп ишда бўлди. Бироқ бир ерда кўп вақт ишлаб яхши ном чиқариш унга насиб бўлмади. Унинг тўғрисида гапирганда кишилар «гап десанг қоп-қоп, иш десанг тоғ-тошлардан топ» деб қўл силтайдилар. Ҳошимжон ҳам шундай кишиларнинг ҳаммасидан норози эди. Кишиларнинг Ҳошимжонга ёмон қарашларининг сабабини унинг ўзи файласуфларча таҳлил қиларди. Сирдош ўртоқларидан бўлган Аминхўжага бир кун шундай деган эди:\n—Дўстим, сабабини яхши биламан, агар бир гала товуқ орасига четдан бир хўроз келиб кирса, у ерда кеккайиб юра турган хўроз чидаб туролмайди. Келган хўрозни ҳайдашга тиришади. Бизнинг маҳкамалардаги кишилар ҳам мана шунга ўхшайдилар. Иш билатурган киши маҳкамаларга кириб қолса дарров ҳайдашга тиришадилар. Шунинг учун менга ўхшаганлар сарсон бўлиб юрадилар... Ўлма, гапинг жуда тўғри! Аминхўжа ҳар вақт Ҳошимжоннинг руҳини кўтариб юрарди.\nҲошимжон жуда онгсиз эмас, у ўз фойдасини жуда яхши билади. Ўз сирдошларига айтадиган фалсафаларини ҳар кимнинг олдида оча бермайди, ким билан гаплашса шунинг кўнглига ёқатурган сўзларни айтишга тиришади. Лекин унинг ўз сўзи билан айтганда «толесизлик қурғур ёмон экан-да».\nҲошимжон миллатчилар олдида ўзини миллатчи қилиб кўрсатишга ҳар вақт тиришган, биринчи ва иккинчи учрашишда уларнинг яхши қарашини ўзига тортишга ҳам эришган. Лекин унинг оғзи катталиги, маслаксизлиги уларни ҳам тез кунда қочириб юборган. Ҳошимжон миллатчилар билан сўзлашганда қўлини кўтариб юқори товуш билан айтади:\n— Мен руслар, жуҳидлар билан кўп уришаман, сира чиқиша олмайман. Улар ҳар ерда бизнинг ўзбекларнинг йўлини тўсадилар. Ўзлари ҳамма ёқни эгаллаб олмоқчи бўладилар. Уларнинг ҳаммаси миллатчи. Ўрус ва жуҳидлардан коммунист чиқиши мумкин эмас.\nҲошимжон руҳонийларга ҳам яхши кўринишни истайди. Илгарилар дин, Қуръон деб бақириб юргучилар қаторида жуда фаол бўлган. У 1920 ва 1921 йиллар — «Янги имло Қуръонни бузади, янги имлочилар даҳрийлар» деб гап тарқатиб юрганларнинг бири эди. Ҳошимжоннинг ўзи бир неча жумлани тўғри ёзишни билмаса ҳам, янги имло нима эканига тушунмаса ҳам қарши чиқа берганди. Айниқса, 1921 йилда араб ҳарфларининг ўрнига лотин ҳарфларини олиш деган хабар чиққанда Ҳошимжон ўзини йўқота турган даражада аччиқланган эди.\nҲошимжон инқилоб бўлган йилдан бошлаб то шу вақтларгача анча нарса кўрди. Ўзи кўп шаҳарнинг бойлари танийтурган уйда туғилиб ўсган бўлса ҳам инқилобнинг бошларида жадид ўртоқларининг кўмаги билан тузук-тузук усталларга эга бўлиб, бақириб юрди.\nҲошимжон белига наган, тўппонча тақиб юрган вақтида Қобилхон бойнинг чиройли қизини хотинликка олиб, биринчи ёш хотинига жавоб бериб юборди.\nҚобилхонбой қизини Ҳошимжонга бериб зиён қилмади. Унинг «сояйи давлати»да Қобилхонбойнинг уй-жой, пул-моли бутун қолди, бойлигига зарар келмади.\nҲошимжон бу кунларнинг охири борлигига ишонмасдан кўкрак кериб ҳаммани таъзим қилдириб юрарди. Ишлар тузала борган сари Ҳошимжоннинг ҳоли бузила бошлади. Фирқани тозалаганда темир супурги Ҳошимжонни ҳам ташқари ирғитди.\nҲошимжоннинг турмуши жуда бошқаланиб кетди. Янги иқтисодий сиёсатнинг таъсири ҳам унга ўз кучини кўрсатди. Эски вақтда ҳукумат ишларида бирга бўлиб «НЭП бўлгач» қизил савдогарлар қаторига кирган ўртоқлари билан бирликда савдо ишларига ҳам қатнашиб турди. Лекин Ҳошимжон бу ишни очиқдан-очиқ қилишга жасорат этмади. Ўзи ҳукумат ишларида туриб ўртоқлари орқали савдо ишлари билан боғланишни яхши топди. Бундай ишга Ҳошимжон жуда истеъдодли эди. Шунинг учун ҳукумат маҳкамаларида у ҳеч нарса қилолмасди. Ҳошимжон уй ҳаётини ҳам ўзгартди. Икки бола билан хотинини ташлаб «жаннат гуллари» билан бўлишга эришди.\n— Нега хотинингиз билан ажрашдингиз?\n— Сиз ҳам қизиқ экансиз... Мен маданий бир киши, хотиним нодон, эски турмушни истагучи бўлгандан кейин турмуш қилиш мумкинми?\n— Бизнинг ўзбек хотинлари ўқиган билан бир нарса бўлмас экан.\nҲошимжон бу кун жуда қайғули. Ичига чироқ ёқсанг ёримайди. Уй ичи қоронғи бўлса ҳам у ўрнидан туриб чироқ ёқмайди. Сим кроватда шипга қараб ёта беради.\n— Мумкинми? Уйда киши борми? Эшикни очиб туриб ижозат сўраган кишини Ҳошимжон таниди.\n— Кел... мендан бошқа ҳеч ким йўқ.\n— Ҳа... нима бўлди? Чироғ ёқмайсан. Бу кун кўринмадинг?\nҲошимжон ўрнидан туриб чироқ ёқди. Аминхўжа унинг қайғули юзига қаради:\n— Жуда қайғули кўринасан... Тобинг йўқми?\n— Ўртоқ иш ёмон. Кооператив мудирликдан ҳам ҳайдадилар, бўйинга қарз ҳам тушиб турибди.\n— Шунга ҳам хафа бўла берасанми? Бу йилги қилган фойдадан қарзга берасан, қутиласан. Иш бўлса топилмай турган нарса эмас.\n— Ўлиб бўлдим...\n—Ҳозир савдогарчилик ёмон иш эмас, қўй хафа бўлма! Тўғрилаймиз... Уни-буни қўй... Овқат едингми?\n— Тур, кийимларингни тузат! Мен икки «жаннат гули» билан ваъдалашиб келдим.\nАминхўжа Ҳошимжон сочини таради, галстугини тузатди, пудрани чаплади ва атрни кийимларига сепди.\nЭшикни ёпиб туриб Ҳошимжон сўради:\n—Қайси «жаннат гуллари?»\nШаҳардан яқинда келган Нина ва Марусахонлар...\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Botu._Hoshimjon_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13383" dan olindi


Хитойдаги ресторанларидан бири ўз мижозларидан тоза ҳаво учун қўшимча ҳақ ола бошлади\n22:11 / 15.12.2015\nХитойнинг шарқида жойлашган Чжанцзяган шаҳридаги ресторанлардан бири ўз мижозларидан ҳавони тозалаб берувчи янги фильтрланган тизим учун кичик миқдорда қўшимча ҳақ олиб қолишни бошлади. Унинг миқдори бир юанни ташкил этади.\nАмалдорлар мижозларнинг ноқонуний қўшимча ҳақ тўғрисидаги шикоятларини инобатга олиб йиғилиш ўтказишди. Маҳаллий ҳокимият вакиллари тоза ҳаво маҳсулот сингари сотилмаслигини ва сотиб олинмаслигини эътироф этиб, қўшимча ҳақларни бекор қилди.\nУшбу мавзуни ижтимоий тармоқларга кўтариб чиққанлар икки гуруҳга бўлинишди. Кимдир қўшимча ҳақнинг кераги йўқ деса, бошқа биров тоза ҳаводан нафас олиш учун арзимаган пулни тўлашга тайёр эканлигини билдирди.


O'zLiDeP фаоли 1000 дан ортиқ оилани оталиққа олди | O'zLiDeP\nO'zLiDeP фаоли 1000 дан ортиқ оилани оталиққа олди\nБутун дунёда кенг тарқалиб улгурган коронавирус инфекцияси Ўзбекистонни ҳам четлаб ўтмади. Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан пандемия таъсирида юзага келган глобал инқироз оқибатларини юмшатиш, синовли кунлардан талафотларсиз чиқиш учун зарур барча чора-тадбирлар кўрилмоқда. Хусусан, тадбиркорлар ҳамда кластерларга солиқ имтиёзлари, кредит таътиллари бериляпти. Бу эса ҳозирги мураккаб шароитида ишчи-ходимларни моддий қўллаб-қувватлаш, аҳолини ижтимоий ҳимоясини кучайтиришда қўл келяпти.\nO'zLiDeP фаоли, Сенатор Муртазо Раҳматов раҳбарлик қилаётган Бухородаги “BCT Cluster”, Қуйи Чирчиқ туманидаги “ТCT Cluster” кластерлари озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш, экспорт ҳажмини оширишга муносиб ҳисса қўшиш мақсадида иш фаолиятини бир зум ҳам тўхтатгани йўқ. Бу ерда меҳнат қилаётган 12 минг кишилик жамоанинг ҳар бир аъзосига иш ҳақлари ўз вақтида ва тўлиқ тўлаб берилмоқда. Шу билан бирга, ҳозирги оғир пайтда аҳолимизнинг ёрдам муҳтож қатламларига моддий кўмак бериб келиняпти. Зеро, бугунги синовли кунларда халқ, миллат тақдирига ҳеч ким бефарқ бўлмаслиги керак.\nДарҳақиқат, кластерлар ишчи-ходимлари “COVID-19” пандемиясига қарши курашда фуқароларимизни руҳан қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган Ўзбекистон “Меҳр-шафқат ва саломатлик” жамоат фондига ихтиёрий равишда ўз иш ҳақларининг бир қисмини, жами 490 миллион сўм миқдоридаги маблағни беғараз ўтказиб бердилар. Бундан ташқари, карантин пайтида эҳтиёжманд ва кам таъминланган оилаларни зарур озиқ-овқат маҳсулотлари билан узлуксиз таъминлаш учун ташкил этилган “Ҳомийлик хайрияларини мувофиқлаштириш марказлари”га 300 миллион сўм ҳомийлик маблағи ўтказиб берилди.\n— Президентимизнинг ташаббуси билан “Саховат ва кўмак” умумхалқ ҳаракати ташкил этилгани, айтиш жоизки, халқимизнинг меҳр-саховат, ҳиммат каби юксак фазилатларини жўш урдирмоқда, — дейди сенатор Муртазо Раҳматов. — Бу ҳаракат, айниқса, давлатимизнинг беқиёс ғамхўрлигини чуқур ҳис қилиб турган биз, кластерлар раҳбарларини ҳам эҳтиёжманд ва муҳтож оилаларга саховат кўрсатишга ундамоқда. Натижада бизнинг кластерлар жамоаси ижтимоий ҳимояга муҳтож бўлган 1025 та оилани уч ой давомида оталиққа олиш ташаббуси билан чиқди.\nАйни пайтда Бухоро вилояти ҳокимлиги кўмагида кам таъминланган оилалар рўйхати шакллантирилиб, манзилли ёрдам кўрсатиш ишлари бошланди. Бизнинг халқни рози қилиш йўлидаги хизматимиз эҳтимолки, денгиздан бир томчидек туюлар. Лекин унутмайликки, океан ҳам томчилардан ҳосил бўлади.\nИшонч билан айтамиз, Яратганнинг мадади билан, мамлакатимиз раҳбариятининг қатъий саъй-ҳаракатлари билан, албатта, коронавирус балосини енгиб, иқтисодиёт тармоқларида барқарор ўсиш суръатларига, пировардида халқимизнинг турмуш фаровонлигига эришамиз.\nМансур 2020-04-25 20:29:47\nАссалому алайкум, Уйимизга ичимлик суви, газ ўтказилмаган нима ёрдам кўрсата оласизлар?, эътиборучун рахмат !\nБу инсонни қаттиқ ҳурмат қиламан пахта саноат соҳасида вилоятда жуда катта ишларни амалга оширмоқдалар.\nМуртазо Раҳматовга омад бу инсон вилоятимиз учун жуда катта ишларни амалга оширмоқдалар кўплаб иш ўринлари яратилмоқда ишзислар сони камаймоқда. Муртазо Аҳмедовични биз ҳар доим қўллаб қуватлаймиз.Призидентимизга каттакон раҳмат шундай инвесторларга шароит қилиб беряптилар.


Буюк Фред ва психоанализ таълимоти - Zamin.uz\n22:13 / 04.01.2021\nБуюк Фред ва психоанализ таълимоти\nМен ушбу китобимда шу давргача (ўйлайманки, бундан кейин ҳам) ўзининг психоанализ таълимоти билан бутун дунё илм аҳлини ҳайратга солиб келаётган олим Зигмунд Фрейд ҳақида қисқача маълумот бераётганимдан хурсандман.\nМенинг мақсадим бу олим ҳақида китоб ёзиш эди. Бу фикр 1997 йили қўлимга “Психология бессознательного” китоби тушиб қолгандан сўнг пайдо бўлган. Зигмунд Фрейднинг психоанализ таълимотини ўқидим-у, унга боғланиб қолдим. Унинг ишларини ўзбек тилига таржима қилишни ҳам ўйлаб кўрдим. Бироқ ўша пайтлари докторлик диссертацияси устида иш бошлаган эдим.\n1998 йили институт раҳбарияти менга “Тиббиёт психологияси”дан дарслик тайёрлашни топширди. Менда З. Фрейднинг психоанализ таълимотини ушбу дарсликка киритиш ва уни талабаларга ўқитиш фикри пайдо бўлди. Ушбу таълимотни институтнинг ўқув дастурига киритишга муваффақ бўлдим.\nЗ. Фрейд таълимоти бўйича алоҳида маъруза тайёрладим ва уни барча факультет талабаларига ўқий бошладим. Амалий машғулотларда ҳам психоанализ таълимотини талабаларга ўргата бошладик. Айниқса, психоаналитик даволаш усуллари талабаларда катта қизиқиш уйғотди. Ўша пайтлари гипноз билан ҳам шуғулланиб, талабалар ва беморларга гипнотерапия ўтказар эдим. Бироқ психоаналитик терапия мени шу қадар ўзига ром қилдики, мен гипноз билан шуғулланишни тўхтатиб қўйдим. Қизиққан талабаларга дарсдан кейин ҳам психоаналитик даволаш усулларини ўргата бошладим. Бу усуллар талабаларда катта қизиқиш уйғотди ва жуда кўп талабалар “Фрейд ҳаёти ва ижоди”, “Психоанализ таълимоти”, “Психоналитик терапия” мавзуларида илмий тўгаракларда маърузалар қила бошлашди.\nВақтлар ўтиб, баъзи таълимотлар инқирозга учрайди ва унут бўлиб кетади. Ч. Дарвиннинг “Турларнинг келиб чиқиши” ҳақидаги таълимотини бунга мисол қилиб кўрсатиш мумкин. З. Фрейднинг психоанализ таълимоти ҳам ўз вақтида жуда кўп танқидларга учраган. Бироқ бу танқидлар остида унинг назарияси ўзгариб, янги тусга кириб ва инсонларга янада яқинроқ бўлиб бораверди, унинг моҳияти янада юксалаверди.\nЗ.Фрейд таълимоти нафақат тиббий фанлар ва психология, балки фалсафа, этика, эстетика, деонтология, этнология, юридик фанлар, жамиятшунослик каби ўндан ортиқ йирик фанлар ичига кириб борди. Фикримизча, нафақат жамиятда бўлаётган воқеаларни, балки иккала инсон орасида рўй берадиган ҳар қандай муносабатларни Фрейд таълимотига асосланиб изоҳлаб бериш мумкин.\nМен Зигмунд Фрейднинг “Психоанализ таълимоти”ни инсоният олдидаги моҳияти бўйича буюк Эйнштейннинг “Нисбийлик назарияси” билан бемалол таққослаган бўлар эдим. Агар Нобель мукофоти олувчилар рўйхатида психологлар ҳам бўлганида эди, бу мукофотни ҳеч иккиланмай Фрейдга тақдим қилишарди.\nФрейд таълимотидан завқланиб кетган бир олим: “Агар Фрейд бўлмаганда эди, уни ўйлаб топиш керак бўларди” деб хитоб қилган. Тўғри! Фрейдни жамиятнинг ўзи яратди. Фрейд ва унинг таълимотисиз психологияни тасаввур қилиш қийин!\nФрейднинг болалик даври\nЗигмунд Фрейд Чехиянинг Пршибор (ҳозирги Фрейбург) шаҳрида 1856 йили 6 майда дунёга келган. 1860 йили Фрейдлар оиласи Вена шаҳрига кўчиб ўтишган. Демак, кичик Зигмунд бу шаҳарда бор-йўғи 4 ёшга киргунга қадар яшаган. Шундай бўлса-да, чехлар буюк олим шарафига Прага шаҳрида “У бизнинг юртда дунёга келган” деб ёдгорлик ҳайкалини ўрнатишган.\nЗ. Фрейд кўп болалик оилада туғилган. Уларнинг оиласида 8 нафар фарзанд бор эди. Зигмунд эса оилада учинчи фарзанд бўлган. Зигмунд ўта нимжон бўлиб, тез-тез касал бўларди. Шунинг учун ҳам оилада асосий эътибор унга қаратиларди. Отаси ўғлининг ўлиб қолишидан жуда қўрқарди. Фрейдлар оиласи камбағал яшашган. Унинг отаси жун (шерсть) сотиб, фарзандларини боққан.\nЗигмунд жисмонан нимжон бўлишига қарамасдан илм олишга жуда чанқоқ бўлган. У болалик давриданоқ ўта зийрак ва ақлли бўлса-да, инжиқ ва қайсарлиги билан ҳам ажралиб турган. Ёш Зигмундни деярли барча маълумотлар қизиқтирарди. У чет тилларни ҳам тез ўзлаштирган.\nХаёлпараст ва шуҳратпараст Зигмунд!\nФрейд ўсмирлик давриданоқ хаёлпараст ва шуҳратпараст бўлган. Унинг илмга, айниқса, табиий фанларга чанқоқлиги авж олиб борарди. У барча илмларни эгаллаб, машҳур киши бўлишни орзу қилар ва кўп китоб мутолаа қиларди. Фрейд мактабда ўқиб юрган пайтидаёқ Ч. Дарвиннинг таълимоти билан қизиқиб қолади ва уни бошдан-оёқ ўқиб чиқади. Ёш Фрейд ўз тенгдошларига: “Мен Ч. Дарвинга ўхшаган табиатшунос олим бўламан” деб хитоб қилган. Менимча, бунинг ажабланарли жойи йўқ. Чунки ўсмирлар хаёлпараст ва орзуманд бўлишади.\nОта-онаси оғир характерли Зигмунддан азият чекишса-да, унинг таълим олиши учун барча шароитларни яратишга ҳаракат қилишган. З.Фрейд болалик давридаёқ табиий фанларга жуда қизиққан.\nЗигмунднинг характери ўта оғир бўлганлиги учун ҳам унинг дўстлари деярли бўлмаган. Фрейд кейинчалик Эйнштейнга ёзган хатида буни ўзи ҳам тан олган. Шунинг учун бўлса керак, у ёлғизликка интилган. У ҳатто машҳур бўлиб кетганида ҳам ёлғиз қолган. Фрейднинг болалик пайтидаги ўта ўжарлиги кейинчалик кучайса кучайган-у, бироқ барҳам топмаган. Ҳатто ўзининг дастлабки шогирдлари – Алфред Адлер ва Карл Густав Юнг билан ҳам келишмаган. Улар Фрейдни тарк этишган. Балким Фрейднинг ўзи улардан воз кечгандир. Агар Гёте “Оддийлик – бу буюкликдир” деган бўлса, Фрейд “Ёлғизлик – бу буюкликдир” деган тамойилга асосланиб яшаган ва ижод қилган бўлса керак.\nФрейд 17 ёшида, яъни 1873 йили гимназияни муваффақиятли тугатиб, машҳур Вена университетининг медицина факультетига ўқишга киради. Вена университети Европада энг машҳур илм масканларидан бири бўлиб, унда дунёга машҳур олимлар дарс берган. Фрейд фалсафий йўналишдаги фанлар бўйича илмий тўгаракларга қатнашиб юради.\nУ 1876–1882 йиллари Эрнст Брюккнинг физиология лабораториясида илмий изланишлар олиб боради ва орқа миянинг физиологияси билан шуғуллана бошлайди. Физиологик жараёнларни ўрганишга шўнғиб кетган Фрейд руҳиятнинг биологик асослари ва физиологик параметрларига эътибор қаратди. У туғма инстинктлар билан руҳият орасида боғлиқлик излайди.\nЎша даврларда психологияда фалсафий қонунлар устунлик қилиб, психологлар воқеа ва ҳодисаларнинг тафсилотларини ўрганиш билан чегараланиб қолишган, яъни уларни миядаги физиологик жараёнлар билан боғлашмаган. Буни тушуниш мумкин, албатта. Чунки ўша пайтларда физиология ҳали ривожланмаган эди. Физиологик қонунларга асосланган экспериментал психология эса энди куртак ота бошлаганди. Умуман олганда, тиббиёт ва психология физиологлар ва биологларга доимо таъзим бажо айлаши керак. Чунки тиббиётнинг ҳам, психологиянинг ҳам гуркираб ривожланишида физиология ва биологиянинг ўрни ҳеч қайси фан билан таққослаб бўлмас даражада беқиёсдир.\nМенимча, Фрейднинг бошқа психологлардан кескин илгарилаб кетганлигининг асосий сабаби – унинг физиология ва биология қонунларига қатъий амал қилганлигида. У энди ривожланиб келаётган физиологиянинг ҳар бир ютуғидан психологик қонуниятларни ўрганишда муваффаққиятли фойдаланди. Фрейд воқеа ва ҳодисалар тафсилоти билан чегараланиб қолмасдан, уларнинг келиб чиқиш сабаблари ва асл моҳиятини излаб топишга интилди.\nУнинг бу характери умрининг охиригача унга ҳамроҳ бўлди. Фрейднинг физиология бўйича устози Эрнст Брюкк ўз даврининг буюк физиологи бўлган. Бир неча йиллардан сўнг бутун дунёга машҳур бўлишга интилган Фрейд Э.Брюкк билан ўтказган онларини эслаб: “Мен устозим Брюкк билан лабораторияда соатлаб қолиб кетардим, ҳайвонларнинг орқа мияси физиологиясини ўрганиш мен учун энг катта бахт эди” деган.\nЭътибор беринг-а, Фрейд уни машҳур қилган психоанализ таълимоти ҳақида эмас, балки физиология ҳақида завқланиб гапирган. У Э.Брюкк қўл остида умрбод илмий иш билан шуғулланишга аҳд қилди. Бироқ...\n1882 йили Фрейд 21 яшар Марта Вернейга уйланади. У ҳам камбағал оиладан эди. Илмий иш эса инсонга завқ бағишлайди, бироқ ҳар доим ҳам қоринни тўйғизавермайди! Энди оилали бўлган Фрейдда иқтисодий қийинчиликлар яна давом этади. Оилани боқиш борасида келиб чиқаётган эр-хотин орасидаги жанжаллар Фрейдни илмий ишни ташлашга мажбур этади. У оила боқиш учун оддий невропатолог бўлиб ишлай бошлайди.\nШу ерда бир нарсани айтиб ўтмоқчи эдим. Ажаб эмас, Фрейднинг психоанализ ҳақидаги таълимотининг яратилишига унинг хотини сабабчи бўлган бўлса.\nУриш-жанжаллардан безиб кетган Фрейд хотинига: “Марта, касал кўриш ва даволашни осон деб ўйлайсанми. Невротиклар жонга тегди! Уларга саломатлик ҳақида соатлаб гапирасан-у, бироқ ҳеч қандай нафини кўрмайсан. Айниқса, сенга ўхшаш хотинларни тузатиш жуда қийин”. Шунда хотини Фрейдга бепарво оҳангда: “Сен гапирма! Уларнинг ўзларини гапиртир! Хотин киши ўзи гапириб, ўзи тузалиб кетаверади” дейди. Ажаб эмас, психоналитик терапия услубларини ишлаб чиқаётган Фрейд Мартанинг тавсияларини ҳам эътиборга олган бўлса. Чунки психоаналитик терапиянинг асосий услуби беморни гапиртиришдан иборат.\n“Бу невропатолог жонимга тегди!”\nФрейд невропатолог бўлиб ишлай бошлагач, маҳаллий газеталарга шундай эълон беради: “Асаб бузилишларини даволайман!” Фрейд неврологияга жуда қизиқиб кетади. У асаб касалликларини энди китобдан ўқиб эмас, балки беморларнинг кўзидан ўқиб, ўргана бошлади. Фрейд турли-туман беморлар билан мулоқотда бўлар ва улар билан соатлаб суҳбатлашишни хуш кўрарди. Ўша пайтлари ҳали яхши ривожланмаган неврологиядан унинг кўнгли тўлмасди.\n1896 йили Фрейдда даволаниб юрган Эмма фон Н. исмли бемор унинг даволаш усулларидан қаттиқ шикоят қилади: “Бу невропатолог жонимга тегди! У менинг аҳволимни фақат оғирлаштираяпти!”. Бу Фрейдга қаттиқ таъсир қилади. Фрейдни ўша пайтларда асаб касалликларини, хусусан, неврозни даволашга оид қўлланмалар қониқтирмаётган эди. Нима қилиш керак?\nНега бу усуллар китобда ёзилганидек ёрдам бермаяпти? Шаркога мурожаат қилиш керак!\nАсаб касалликларини даволашга оид китобларда келтирилган тавсиялар беморларда Фрейд кутган натижани беравермас эди. Неврологияни чуқурроқ ўрганиш учун Фрейд Европада жуда катта ном қозонган француз неврологи Жан Мартен Шарко (1824–1893) ёнига боради. Фрейд Шарконинг ишлари билан фахрланиб юрар, у билан учрашишни азалдан орзу қиларди. Ж.М.Шарко Францияда шу қадар машҳур эдики, ҳатто унга “Неврология Наполеони” деб ном беришган. У невроз ва истерия белгиларини мукаммал билган ва беморларни даволашда гипноз усулидан кенг фойдаланган. Шарко деярли барча аристократларнинг шахсий врачи бўлган.\nНевропатолог бўлганлигим учун ҳам шу ерда Шарко ҳақида батафсилроқ маълумот бермоқчиман. Дунёда биринчи марта неврология кафедраси Францияда 36 ёшли Ж.М.Шарко томонидан очилган. Бу кафедра 1860 йили Париж университетининг тиббиёт факультети қошида ташкил этилади ва унинг раҳбари Шарко бўлган. Шарко жуда кўп неврологик касалликларнинг симптом ва синдромларини ёзиб қолдирган. Неврологияга оид дастлабки йирик дарслик ҳам айнан Шарко қаламига мансуб. Шарко неврология соҳасида олимлар йўл қўйган ҳар қандай хатони аёвсиз танқид қилган. Шарконинг танқидига учраган илмий мақолалар қайтиб ҳеч қайси журнал юзини кўрмас эди.\nЗ. Фрейд Париждан Венага қайтгач, ўша даврнинг кўзга кўринган психиатри Иосиф Брейер билан истерия ва неврозларни чуқур ўргана бошлайди. Улар Шарко асарларида кўрсатилган усулларни невроз ва истерияни даволашда қўллай бошлашади. Ўша пайтлари энди амалиётга кириб келаётган физиотерапия усуллари ва кенг қўлланиб келаётган гипноз Фрейд кутган даражада ёрдам бермаётган эди.\nФрейд невроз ва истерия билан мурожаат қилаётган беморларнинг аксарияти аёллар эканлигига эътибор қаратади. 1896 йили З.Фрейд Брейерга: “Устоз, аёллардаги невроз ва истериянинг асл сабаби сексуал қониқмаслик эмасмикан” дейди. И.Брейер унинг бу фикрига қўшилмайди ва аввалги даволаш усулларини давом эттиравериш кераклигини айтади.\nФрейд аста-секин ўз устозидан узоқлаша бошлайди ва уни тарк этади. Шу ерда И.Брейер ҳақида икки оғиз сўз. Агар Фрейд ҳақидаги ўнлаб материалларни ўқиб чиқсангиз қизиқ фактларга дуч келасиз. Айнан И.Брейернинг ишлари Фрейдда психоанализ таълимотининг илк куртакларини пайдо қилган. Чунки И.Брейер невроз ва истерия ташхиси қўйилган беморларга касаллик аломатларини узоқ сўзлатган. Бемор ўзини безовта қилаётган белгилар ҳақида қанча узоқ сўзласа, унинг аҳволи шунча яхшиланаверган. Бунга дастлаб Брейер эътибор қаратган ва бу ҳолатни катарсис деб атаган. “Катарсис” грекчадан руҳий покланиш дегани.\nДемак, Фрейд асарларида энг кўп қўлланиладиган катарсис атамаси устози И.Брейер томонидан таклиф этилган. Аммо Брейер ўзининг даволаш усулларини янада такомиллаштирмади ва эски услублар билан чегараланиб қолди. Фрейд эса изланишни тўхтатмади, невроз ва сексуал қониқмаслик орасида боғлиқликларни излашга берилиб кетди.\nЗ.Фрейд 1897 йилдан бошлаб невроз ва сексуал қониқмаслик орасида боғлиқликларни систематик тарзда ўргана бошлайди. Фрейд сексуал қониқмаслик ғоясига шу қадар берилиб кетадики, у нафақат невротик бузилишлар ва хулқ-атвордаги ўзгаришларни, балки психосоматик симптомларни (бош оғриғи, оёқ оғриқ, бел оғриқ, қорин оғриқ, юрак оғриғи ва ҳ.к.) ҳам сексуал қониқмаслик билан боғлайди. Бунинг натижасида Фрейд “пансексуалист” деган лақабни олади. Ундан кўп олимлар ва ҳатто ўзининг устозлари ҳам юз ўгиради. Унинг мақолаларини чоп қилмай қўйишади.\nЧунки ўша пайтлари ижтимоий омилларга бурканган психологик назариялар яхши ривожланиб келаётган эди. Фрейд эса аслида ҳайвонлар хулқ-атворини белгилаб берувчи биологик инстинктлар инсонлар хулқ-атворини ҳам белгилаб беради деган эдида. Фрейд бундай беморларга гипнознинг ёрдам бермаслигига ишонч ҳосил қилади ва бу усулдан воз кечади. У Шарконинг даволаш усулларини деярли қўлламай қўяди. “Гипноз – беморнинг аҳволини вақтинча яхшиловчи восита, холос” деган эди Фрейд. У гипноз усулини ҳам тарк этди ва руҳиятнинг янги моделини яратишга киришди.\nЗ. Фрейд инсон руҳиятини муз тоғига қиёслаб тушунтириб берди: “Муз тоғининг устки, яъни олтидан бир қисми онг бўлса, сув остида кўринмай ётган олтидан беш қисми онг остидаги жараёнлар, яъни онгсизликдир”.\n“Жаноб Фрейд! Сенинг инсон психологияси ҳақидаги дунёқарашларинг ва илмий фаразларинг психология қонунларига жуда зид ва ҳақоратомуздир” деган дашномларни кўп эшитган олим психологияни ҳам тарк этди. Менимча, Фрейд психологияни эмас, балки психологларни тарк этди. Боз устига унинг мақолаларини психология журналларида чоп этмай қўйишди, илмий кенгашлар ҳам усиз ўта бошлади. Унда фанда янги бир йўналиш очишдан бошқа илож қолмади ва у психологияга яқинроқ бўлиши керак эди.\nАхир инсон руҳиятини психологиясиз ўрганиб бўладими? Онгли жараёнларни онгсиз жараёнлар орқали ўрганиш унинг фикру хаёлини қамраб олганди. Инсон руҳияти ҳақидаги демагогия ҳам унинг жонига теккан эди. У фанда янги бир йўналиш очади ва уни “Психоанализ” деб атайди. Тўғри, “психоанализ” атамаси фанга яқин бўлса-да, унинг шаклланишида физиология, неврология ва психология ётарди. Бу учала фаннинг иштирокисиз психоанализни тасаввур қилиб ҳам бўлмайди.\nОбразли қилиб айтганда, психоанализни осмонга бўй чўзиб турган телеминорага ўхшатиш мумкин. Ушбу миноранинг бир оёғи – физиология, иккинчи оёғи – неврология, учинчи оёғи эса – психологиядир. Эътибор қилингга, уларнинг ҳаммаси бир хил ва тенг. Миноранинг осмонга бўй чўзиб, қуёшга интилиб турган қисми эса – психоанализдир. Миноранинг ушбу қисмидан атрофга қарасангиз гўзал шаҳар кафтингизда тургандек кўз олдингизда намоён бўлади. Демак, бошқа фанлардан фарқли ўлароқ, психоанализ инсон қалбини ва унинг энг тубида яшириниб ётган жараёнларни бемалол кўра оладиган фан. Психоанализ фани ўз олдига онг тубида яшириниб ётган чуқур психологик жараёнларнинг сир-асрорини очишни мақсад қилиб қўяди ва шу йўл билан неврозни келтириб чиқарувчи омилларни ўрганади.\nЗ. Фрейд бизда “яшириниб” ётган психологик жараёнларни онгсиз жараёнлар деб атади. Рус психологлари бу ҳолатни турли атамалар билан таърифлашади: “бессознателное” (онгсизлик), “подсознание” (онгости). Ўзбек олимлари ичида онгсизликни “ботиний онг” деб аташ таклифи ҳам киритилган (А. Усмонхўжаев).\nШундай қилиб, ҳанузгача фанда катта шов-шувларга сабаб бўлиб келаётган ва моҳияти тўлалигача ўрганилмаган ушбу ноаниқ психологик жараёнларнинг атамаси ҳам ноаниқ бўлиб қолмоқда. Уларнинг маъносини ўзгартирмаган ҳолда мен “онгсизлик” атамасини маъқул топдим.\nЗ. Фрейднинг таъбирича, онгдан сиқиб чиқарилган одамнинг табиий инстинктлари онг остида қўним топади. Онгсизлик туғма хусусият бўлиб, инсоннинг барча хатти-ҳаракатларини белгилаб беради.\nЗ. Фрейд ўз кузатувларига асосланиб, инсон руҳиятининг янги бир моделини яратди. Унга асосан бир-бирига узвий боғлиқ бўлган 3 та психологик тузилма мавжуд. Булар ид, эго ва супер-эго. “Ид” – бу инстинктлар. У онгдан холис. “Эго” – бу Мен. Унинг онги бор. “Супер-эго”, яъни “Супер-мен” – бу одамни ўраб турган муҳит, жамият. “Супер-мен” одамнинг хулқ-атворини “тепадан” назорат қилиб туради. Бу тушунчаларнинг ҳар бирига таъриф бериб чиқамиз.\n“Ид” – биологик инстинктларми?\nЗигмунд Фрейд фикрича, эволюциянинг дастлабки босқичида одамда ўз-ўзини сақлаш, яъни овқат излаш инстинкти одамнинг хулқ-атворини белгилаб берган. Шу билан параллел ҳолда ёки бироз сўнг бу функцияни кўпайиш инстинкти, яъни сексуал инстинкт бажара бошлаган. Фрейд барча биологик инстинктларни (ҳимоя, овқат излаш ва кўпайиш, яъни сексуал) битта сўз билан “Ид” деб атаган.\n“Ид” онгда акс этмайди, у онг остида жойлашган, тўғрироғи, онг остига тиқиштирилган. “Ид” қониқиш принципларига асосланиб фаолият кўрсатади. Бу ерда жинсий қониқиш алоҳида ўрин тутади. З. Фрейд жинсий майл тушунчасини бағоят кенгайтириб юборади. Яъни унинг таълимоти бўйича жинсий майл одамнинг хатти-ҳаракатини туғилганидан буён бошқариб келади. З.Фрейд қондирилмаган ҳис-туйғу ёки майлнинг руҳий қуввати онг остида тўпланиб боради ва ўз ифодасини топишга уринади, деб фикр юритади. Майллар ичида у либидони асосий ўринга қўйган.\n“Ид” доимо “Мен” ва “Супер-мен” билан муросасиз жанг олиб боради, чунки улар “Ид”ни доимо назорат қилишга интилади-да. “Ид” кучли қувватга эга бўлса-да, “Мен” уни онг остидан сузиб чиқишига йўл қўймайди. Шунинг учун ҳам “Ид” тажовузкордир. “Мен” назоратни тўла қўлга олгунга қадар инстинктлар гўёки одамнинг ҳаёт тарзини, яъни хулқ-атворини белгилаб берган. “Мен”нинг ривожланиши одамнинг ҳаёт тарзини ўзгартириб юборди ва унинг хулқ-атворини назорат остига олди. Шунга қарамасдан, психоаналитиклар “Ид”га одамнинг ҳаёт тарзини белгилаб берувчи асосий манба сифатида қарашади. “Ид” ўзгармас, “Мен” эса ривожланиб ва ўзгариб боради.\n“Эго” – бу “Мен” дегани!\nОдам бошқа жонзотлардан ақл-заковат, яъни онгнинг борлиги билан фарқ қилади. Демак, онг “Мен” демакдир. Агар одам фақат “Ид»” қонуниятларига бўйсуниб яшаганида эди, унинг ҳаёт тарзи ҳайвонларникига ўхшаб қоларди. Ваҳоланки, одам фаолияти онгли жараён экан, у ўз хатти-ҳаракатларида ҳам, асосан, онгга таянади. Бироқ бу хатти-ҳаракатларни “Ид” белгилаб беради.\nПсихоаналитиклар одамни, аниқроғи, унинг руҳиятини тирик ҳужайрага ўхшатишади. Бунда ҳужайранинг ташқи пардаси “Мен” бўлса, унинг ички таркиби “Ид”дир. Ҳужайранинг ичида моддалар алмашинуви натижасида катта энергия тўпланади ва кучли энергияга эга бўлган “Ид” ташқарига ёриб чиққиси келади. Бунга эса ҳужайранинг ташқи пардаси, яъни “Мен” йўл қўймайди.\n“Ид” ва “Мен” орасидаги муносабатлар яхшими?\nЗ.Фрейд “Мен” ва “Ид” орасидаги муносабатларни чавандоз билан от орасидаги муносабатларга қиёслаб ҳам тушунтириб берган.\nЧавандоз отни ўзи бошқарса-да, фақат унинг қуввати ҳисобига ҳаракатланади. Керак пайтда чавандоз юганни қаттиқ ушлаб, отни тўхтатиши ва ўзи хоҳлаган томонга йўналтира олиши зарур. Акс ҳолда у йиқилиб, қаттиқ жароҳат олади ёки ҳалок бўлади. Баъзи вазиятларда қачон тўхташ ва қайси томонга юриш кераклигини чавандоз эмас, балки отнинг ўзи танлайди. Масалан, чавандоз ухлаб қолади, чарчайди ёки касалланади.\n“Мен” (чавандоз)нинг аҳволи “Ид” (от)нинг аҳволига қараганда бир оз мураккаброқ.\nЧунки “Мен” бир томондан атроф-муҳит, яъни ташқи оламнинг қонун-қоидаларига амал қилиши, иккинчи томондан кучли от (“Ид”)ни бошқариши керак. “Мен” ҳам ташқи олам, яъни “Супер-мен”нинг талабларини, ҳам “Ид”нинг эҳтиёжларини қондириши учун доим хавотирда яшайди. Бу талабларни бажариш учун “Мен” доим сергак бўлиб туриши керак, бу талаблар бажарилмаса, айбдорлик ҳисси айнан “Мен” бўйнига тушади. Демак, “Мен” доимо ўзини ҳимоя қилиш йўлларини излайди. З.Фрейд неврозларнинг келиб чиқишини ушбу зиддиятли муносабатлардан излаган.\nКейинчалик З.Фрейд яраланган ҳарбий хизматчиларда ҳам невроз ва истерия ҳолатларини кузатади. Бу касалликларни жинсий майл билан изоҳлаб бўлмасди, албатта.\nЭнди З.Фрейд онг остига қамалган ва қондирилмаган эҳтиёжларни бошқача йўл билан қондириш йўлларини излади, яъни у сексуал фаолиятни бошқа фаолият билан алмаштириш (сублимация) мумкинлигини илгари сурди. Бу фаолият нима? Улар ахлоқ қонунларига зид келмайдиган фаолиятдир (фан, маданият, спорт, ижод ва ҳ.к.). Бу назарияни З.Фрейдгача ҳам ўрганишган. Бироқ З.Фрейд инсоният яратган маданий бойликларни ана шу хил эврилиш (сублимация) маҳсули деб билди.\n“Супер-эго” – бу “Супер-мен”!\nХўш, унда “Супер-мен” нима? Маълумки, ҳужайралар тўплами тўқимани, тўқималар аъзоларни, аъзолар эса организмни ташкил қилади. Демак, “Супер-мен” – барча “Мен”лар йиғиндиси. Ҳужайра организмда ҳаёт кечиргани каби, организм ҳам ҳужайрасиз яшай олмайди. Организм – бу “Супер-мен2. “Супер-мен” – бу жамият қонунлари, ахлоқ принциплари ва дин талаблари. “Мен” “Супер-мен” талабларига бўйсуниб яшаши керак. Акс ҳолда у ҳалокатга учрайди. Демак, бу 3 та тузилмадан “Мен”га оғир. Чунки у бир томондан “Ид”ни қониқтириши, иккинчи томондан “Супер-мен” талабларига амал қилиши керак. Фрейд фикрича, шунинг учун ҳам “Мен”да невроз ривожланади.\nПсихоаналитиклар неврозларни психотерапевтик йўл билан даволашда “Ид”, “Мен” ва “Супер-мен” орасидаги зиддиятларни камайтиришга ёки тўхтатишга ҳаракат қилишади. Оддийроқ қилиб тушунтирадиган бўлсам, психоаналитик ва мижоз бир хонада ёлғиз қолиши керак. Мижоз ўзини эркин қўйиб, кўзларини ярим юмган ҳолда креслога суяниб ётади. Психоаналитик ундан хаёлига келган барча фикрларини ва унга азоб бераётган воқеа ва ҳодисаларни оқизмай-томизмай сўзлаб беришни илтимос қилади. Бу ерда бирорта ҳам сир қолмаслиги ва бемор уялмаслиги керак. Маъноли сўзларми, маъносизми, бемор уларни психоаналитикка очиб ташлаши шарт.\nАна шундагина, З. Фрейд таъбири билан айтганда, руҳий покланиш, яъни “катарсис” рўй беради ва тузалиш жараёни жадал кечади. З. Фрейднинг фикрича, энг муҳими мазкур ассоциациялар онг томонидан бошқарилмаслиги керак ва бемор фикрини эркин ифодалаши зарур. Шу талаб сақлангандагина онг остига қамалган хоҳиш-истаклар ва онг томонидан тақиқланган зиддиятли муаммолар ўз ечимини топади. Бунинг натижасида мижоз йиллар мобайнида уни қийнаётган муаммолардан халос бўлади ёки невроз белгилари бутунлай чекинади.\nПрофессор Зарифбой Ибодуллаевнинг “Асаб ва руҳият” китобидан олинди. «Замин» янгиликларини «Вконтакти»да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Жамият » Буюк Фред ва психоанализ таълимоти


19:08 / 27.12.2019 2318 pdf Ўқиш режими + -\n308. Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдим. Бир одам келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳаддга (зино жазосига) лойиқ иш қилдим. Уни менга жорий қилинг», деди.\nУ зот ундан бунинг нима эканини сўрамадилар. Намоз вақти бўлди. Ҳалиги одам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга намоз ўқиди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намозни ўқиб бўлганларидан сўнг, у ўрнидан туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳаддга лойиқ иш қилдим, менга Аллоҳнинг ҳукмини жорий этинг», деди. «Биз билан намоз ўқидингми?» дедилар. «Ҳа», деди. «Батаҳқиқ, Аллоҳ сенинг гуноҳингни мағфират қилди ёки ҳаддингни», дедилар.\n309. Уқба ибн Омир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг айтганларини эшитдим: «Роббингни тоғ чўққисидаги қўйчивон ажаблантиради. Азон айтиб намоз ўқийди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: «Бу бандамга назар солинглар. Азон айтади ва намоз ўқийди. Мендан қўрқади. Батаҳқиқ, бандамни мағфират қилдим ва жаннатга киритдим», дейди».\nАбу Довуд, Насоий ва Ибн Ҳиббон ривоят қилишган.\nAzizbek 23:35 / 28.12.2019\nМени илим öқишга қалбим ошно анчадан бери илим талабида юраман қайда илимни эшитсам уни ким гапириши қизиқ эмас нима ҳақида гапирётгани қизиқ. Бир оз илим öргандим бу илимлар албатта менга ҳадимни билдирди эйваллаҳ...\n16:47 / 27.12.2019 1162\n08:00 / 28.12.2019 1023\n1088 13:00 / 18.12.2020\nСийрат 178-дарс. Нопокни қасд этиб садақа қилманг!\n692. Маъқил ибн Ясор розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.Синглим бор эди. Уни сўраб совчилар менга келишар эди. Амакимнинг ўғли келган эди, унга никоҳлаб бердим. давоми...\n1125 18:30 / 25 март\n426. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар .Бир киши .Мен албатта, бирор нарса садақа қиламан,, дедида, давоми...\n1886 13:09 / 30.10.2020\n3179 20:01 / 28.04.2017