Фиқҳ.Уз\t31 Август 2016 Сўйишлар : Қурбонлик - Ақиқа\tПечать E-mail Масала: Балоғатга етмаган болалар нисобга етадиган молни мерос сифатида олсалар, ўз номларидан қурбонлик қилишлари вожиб бўлмайди (41).\nМасала: Қурбонлик қилишда ўзидан бошқасини вакил ва ноиб қилиш жоиздир. Агар бир киши бошқа одамни қурбонликка вакил ёки ноиб қилса, жониворни сотиб олиш ва сўйиш вақтида вакил ёки ноиб қурбонликни ният қилиши кифоя қилади (129). Масала: Сафардаги киши бирор юртда ўн беш ёки ундан ортиқ кун муқим бўлиб қолиб, телефон ёки бирор восита орқали ўз юртидаги кишини мени номимдан қурбонлик қилгин деб вакил қилса, вакилнинг қурбонлиги унинг номидан ўтади(130). Масала: Вафот этган киши қурбонлик қилишни васият қилган бўлса, бутун бир ёки еттидан бир ҳиссани қурбонлик қилишлиги вожиб бўлади ва қурбонлик гўштини барчасини фақир, мискинларга садақа қилиб юбориш ҳам вожиб бўлади (36). Масала: Нисоб эгаси қурбонлик кунларида жонивор сотиб олишга нақд пули бўлмаса, қарз олиб қурбонлик қилиши зиммасига вожибдир(131).Масала: Бир киши бир нечта қурбонлик қилса, улардан биттаси вожиб қурбонлик, қолганлари эса нафл қурбонлик бўлади(37). Масала: Агар аёл кишини тақинчоқлари ва уйдаги кераксиз нарсалари нисоб миқдорига етадиган бўлса, аёл кишининг зиммасига қурбонлик қилиш вожиб бўлади (46). Масала: Одамлар қурбонлик мақсадида бозордан сотиб олмай уйда боқаётган қўйларини қурбонлик қилишни хоҳласа, улардан биттасини тайин қилиб қурбонлик қилишни ният қилади ва унинг бу нияти билан ўша жониворни қурбонлик қилиши лозим бўлиб қолмайди. Уни сотиб юбориб, ўрнига бошқасини қурбонликка сотиб олиши жоиз бўлади, яъни кимни мулкида аввалдан қўй-моллари бўлиб, уларни қурбонлик қилишни ният қилсада, уларни қурбонлик қилиш лозим бўлиб қолмайди (47). Масала: Бой одам қурбонлик кунлари ичида қурбонлик қила олмаса, бир қўй ёки эчкини қийматини садақа қилиши вожиб бўлади. Агар қурбонликка жонивор сотиб олган бўлса, ўша жонворни тириклигича садақа қилиши вожиб бўлади. Агар билмай қурбонлик кунлари ўтиб кетган бўлса ҳам сўявераман деб сўйиб қўйган бўлса, гўштини ўзи емай фақирларга садақа қилиши вожибдир()57. Масала: Фақир одам қўй сотиб олаётган пайтда қурбонликни ният қилмай сотиб олгандан кейин қурбонлик қилишни ният қилса, ўша жониворни қурбонлик қилиши вожиб эмас(58). Масала: Бир неча киши ўртага пул ташлаб бирор тижорат ёки ишлаб чиқариш қилса ва уларнинг барчасини ўртадаги пули нисобга етса, лекин ўртадаги пулдаги ҳар бирининг улуши нисобга етмаса, бирортасини зиммасига қурбонлик қилиш вожиб бўлмайди (62). Масала: Бир кишини учта ёки тўртта ўғиллари бўлиб, улар билан биргаликда тижорат қилсалар ва уларни еб-ичиши, турар жойлари бир жойда бўлса, асл мол отаники бўлиб, фарзандлар отага ёрдамчи бўлсалар, бундай ҳолатда отанинг зиммасига қурбонлик вожиб бўлади. Фарзандларга эса, қурбонлик вожиб бўлмайди. Агар фарзандлари нисоб эгалари бўлсалар, уларнинг зиммасига ҳам қурбонлик қилиш вожиб бўлади (62). Масала: Қурбонлик қилувчи киши қурбон ҳайитини ўқиб, қурбонлик қилганидан кейин сочи ва тирноқларини олиши мустаҳаб бўлади (63). Масала: Вожиб бўлган қурбонликни ўзгалар томонидан қилишлик учун уларнинг ижозати зарур. Акс ҳолда уларнинг қурбонликлари адо бўлмайди. Агар ака-укалар йўқлигида бири бошқаси томонидан қурбонлик қилиб қўйиш одати бўлса, ижозат беришидан олдин қурбонлик қилиши жоиз бўлади. Ўзгалар томонидан нафл қурбонлик қилинаётган пайтда уларнинг ижозатини сўрашлик шарт эмас. Тирикларга ва ўликалар номидан нафл қурбонликлар қилиш жоиз. Уларнинг ижозатлари шарт эмас. Чунки, қурбонликнинг эгаси ҳайвоннинг эгаси бўлиб, у бошқаларга савобини бағишламоқда(78). Масала: Бир неча кишилар битта ҳайвонни қурбонлик қилаётганларида сўювчи ҳаммаларини номма-ном санаб фалончи ва фалончилар номидан деб тилга олиши шарт эмас. Лекин, улар томонидан сўйилаётганини қалбдан ўтказилади(82). Масала: Бир неча киши шерик бўлиб, қурбонлик қилинаётган суратда судхўр ва шу каби ҳаромдан мол топгувчиларни шерик қилинса, ҳеч бир кишининг қурбонлиги дуруст бўлмайди. Лекин улар бирортасидан ҳалол пул олиб шерик бўлсалар, жоиз бўлади. Шунингдек, шериклардан бирортаси гўшт арзон тушиши мақсадида шерик бўлса, бирортасини ҳам қурбонлиги жоиз бўлмайди(91). Масала: Ҳозирги кунда жуда кўп аёллар тақинчоқ ва ортиқча нарсалари ҳамда ўлик моллари ҳисобланса, нисоб соҳибига айланадилар. Гарчи закот бермасаларда, уларнинг зиммаларига қурбонлик қилиш вожиб бўлади. Ўлик молларга уламоларимиз уч сидра кийимдан ортиқчасини ҳам ҳисобга олганлар. Ундан ташқари уйда ишлатилмай турадиган идиш-товоқлар, сувенирлар нархи 85 г тилло 612 г кумушнинг қийматига етса, зиммаларига қурбонлик қилиш вожиб бўлади(96). Масала: Кўпчилик бўлиб қурбонлик қилинаётган суратда шериклардан бири ўтган йилни қазосини ният қилса, шерикларнинг қурбонлиги адо бўлади. Лекин, қазони ният қилган кишининг қурбонлиги нафл бўлиб, қазо қурбонлик ўрнига ўтмайди ва жониворни гўштини ҳаммасини садақа қилиб юбориш вожиб бўлади. Қазо қурбонлик эвазига бошқа қурбонлик қилиши вожиб бўлади(133). Масала: Нисобга эга бўлган киши маҳбус бўлса, зиммасига қурбонлик қилиш вожиб бўлади. Хоҳ ётган жойида бўлсин ёки ташқарида бўлсин. Ташқарида бўлган суратда ўзидан бошқасини вакил ёки ноиб қилади(133). Масала: Агар маҳбус ўз юртидан ташқарида сафар масофасича узоқликда бўлса, зиммасига қурбонлик вожиб бўлмайди(133). Масала: Нисобга эга бўлган киши қурбонлик кунлари қурбонлик қилишдан аввал вафот топса, зиммасидан қурбонлик соқит бўлади ва меросхўрлар мулкига жонлиқ ўтиб кетади. Агар меросхўрлар ичида балоғатга етмаган болалар бўлмаса ва оталари номидан фарзандларқурбонлик қилишга ижозат беришса, оталари номидан қурбонлик дуруст бўлади. Агар меросхўрлар ичида балоғатга етмаган бола бўлса, унинг ижозати эътиборга олинмайди ва ўша ҳайвонни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди(98). Масала: Нисобга эга бўлган киши қурбонлик қилишидан олдин ва қурбонлик вақти чиқишидан олдин фақирга айланиб қолса, зиммасидан қурбонлик соқит бўлади(99). Масала: Қурбонлик қилиш фақат закот берувчиларнинг зиммасига эмас, балки садақаи фитр вожиб бўлган кишиларга ҳам вожибдир(99). Масала: Нисобдан деб ҳисобланмайдиган нарсалар ҳожати аслиялар деб номланади. Улар: еб ичадиган, уч сидра киядиган кийим, яшаш жойи, хунармандларнинг асбоб-анжомлари, миниб турган улови, фабрика-заводларнинг станоклари кабилардир. Улардан ташқарисининг қиймати ҳисобланиб, нисобга етса, қурбонлик вожиб бўлади(100). Масала: Шериклардан баъзиси қурбонликни ва яна баъзиси ақиқани ният қилиши жоиздир(102). Масала: Аксарият кишилар вафот этувчилар томонидан қурбонлик қилаётганларида фотиҳага келганлар таомланиб кетсинлар деб ҳайт намоздан аввал ёки арафа куни жонлиқни сўйиб қўядилар. Бу суратда сўйилган ҳайвон қурбонлик ўрнига ўтмайди(105). Масала: Нисобга эга бўлмаган киши қурбонлик қилганидан кейин қурбонлик кунлари чиқиб кетишидан аввал бой бўлиб қолса, яна бошқа қурбонлик қилиши вожиб бўлади(107). Масала: Нисоб эгаси бўлмаган киши қурбонлик қилиш ниятида ҳайвон сотиб олса, уни қурбонлик қилиши вожибдир. Лекин, қурбонлик қилишдан аввал жонивор йўқолиб ёки вафот этиб қолса, вожиб зиммасидан соқит бўлади. Ўрнига бошқа олиб қурбонлик қилиши вожиб эмас. Йўқолган жонивор кейинчалик топилиб қолса, қурбонлик қилиши зиммасига вожиб бўлади. Масала: Қурбонлик оқил, болиғ, муқим, закот ёки мулкида ҳожати аслийсидан ортиқча 85 г тилла ёки (612) 595 г кумуш қиймати баробарида нарсаси бор кишиларга вожиб бўлади. Ҳожати аслийдан ташқариларга яшаб турган ҳовлисидан ташқари ҳовлилар, пулни банд қилиш учун сотиб олинган уйлар, уловлар, тижорат моллари, астатка таврлар барчаси кириб кетади. Шунингдек, нисобга эга бўлганига бир йил тўлиши ҳам шарт эмас.ҚУРБОНЛИКНИНГ НИЯТИ Масала: Бой одам қурбонлик қилишликка жонивор сотиб олиб, бошқаларни унга шерик қилиши мумкин. Агар сотиб олувчи фақир бўлиб, сотиб олаётган вақтда бошқалар шерик бўлса, шерик қиламан деб ният қилса, бошқаларни шерик қилса бўлади. Агар сотиб олиш вақтида бошқаларни шерик қилишни ният қилмаган бўлса, шерик қилиши жоиз эмас(96).Масала: Қурбонлик қилувчи қурбонликни дилида ният қилиши кифоя қилади. Тилида қурбонлик қилишни ният қилдим деб айтиши шарт эмас(125).СЎЙИШ ВАҚТИДА БИСМИЛЛАҲНИ АЙТИШМасала: Бисмиллаҳ Аллоҳу акбар деб сўйишни ўрнига Аллоҳу акбарни ўзини айтиб сўйса, жонивор ҳалол бўлади. Лекин суннатга хилоф иш тутганлиги учун макруҳ бўлади (31 бет). Масала: Сўяётган пайтда бисмиллаҳни ўзини айтиб, Аллоҳу акбарни айтмаса, гўшт ҳалол бўлади. Лекин иккисини қўшиб айтиш суннатга мувофиқдир. Эсдан чиқариб бисмиллаҳни айтмаса, жонлиқ ҳалол бўлаверади. Лекин қасддан айтмаса, ҳалол бўлмайди (42). Масала: Бисмиллаҳ билан сўйиш ўртасига бошқа ишни қўшмаслик зарур. Аксарият кишилар қурбонликларини ўзлари сўймоқчи бўладилар. Лекин моҳир бўлмаганликлари учун қоссоб, уларни қўлидан ушлаб пичоқни тортишга ёрдам беради. Шунда пичоқни ушлаган икки кишига ҳам бисмиллаҳи Аллоҳу акбарни алоҳида-алоҳида айтишлари вожиб бўлади. Пичоқ тортувчилардан бирортаси бисмиллаҳи Аллоҳу акбарни айтмаса, жонивор ҳалол бўлмайди. Лекин, жониворни оёқ-қўлини ушлаб турувчиларга сўювчи билан бисмиллаҳи Аллоҳу акбарни айтиш шарт эмас(72). Масала: Мушрик қурбонликда шерик бўлса, жонворнинг гўшти ҳалол бўлмайди ва қурбонлиги ҳам адо бўлмайди(83). Масала: Қассоб мусулмон ёки аҳли китоб бўлишлари ва улар жониворни қурбонлик қилаётган пайтда Аллоҳ таолони зикр қилиб, бошқа бирортасини номини Аллоҳ номига қўшмаслиги керак. Мусулмон киши ҳам Аллоҳ таолонинг номи билан биргаликда пир ёки шу кабиларни номини тилга олмаслиги керак (84). Масала: Ҳозирги вақтда ёритгичлар етарли даражада ёритганлиги учун ўзини қурбонлиги билан бошқа бировнинг қурбонлигини адаштириб қўйишлик шубҳаси йўқ. Шунинг учун кечасида сўйишлик кароҳиятсиз жоиздир. Кечасида сўйишликни макруҳ деган уламолар ўз ҳайвонини бошқа бировнинг ҳайвонига аралаштириб қўйиши эҳтимоли бўлганлиги туфайли макруҳ деганлар(85). Масала: Қурбонлик кунларида қассоблар шошилганларидан тезроқ калласини узуб терисини шилишга ҳаракат қиладилар. Жониворни барча аъзосидан жони буткул узулмасдан, совумасдан терисини шилиш макруҳдир(90). Масала: Шиа мазҳабидаги кишининг сўйган жонивори ҳалол бўлмай қолади. Чунки улар ўн иккита имом, Қуръоннинг таҳрифи, имомларнинг пайғамбарлардек маъсумлиги, тақия, мутъа, уч саҳобадан ташқари барча саҳобаларни муртад ва кофир деб эътиқод қиладилар. Шу эътиқодлари туфайли уларнинг жонлиқлари ҳалол бўлмайди(97).ҚУРБОНЛИК ҚИЛИНАДИГАН ЖОНИВОРЛАРМасала: Агар фақир ва мискин кишилар кўп бўлса, кўп гўшт қиладиган жониворни қурбонлик қилиш афзалдир. Агар заруратманд кишилар оз бўлса, қиммат ва гўшти ширинини сўйиши афзалдир (30 бет). Масала: Битта семиз жониворни сўйиш икки озғин ҳайвонни сўйишдан афзалдир. Агар мол ёки туяни еттидан бир қисмининг гўшти битта қўйнинг гўштини қийматидан ёки гўштидан озроқ бўлса, еттидан бир ҳиссани қурбонлик қилиш афзалдир. Агар иккиси ҳам баробар бўлса, бир бутун қўйни қурбонлик қилиш афзалдир(30 бет). Масала: Урғочи жониворни қурбонлик қилиш жоиз, эркагини қурбонлик қилиш эса афзалдир. Бировни омонатга қўйган маблағига жонлиқ олиб қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Аввал ижозат олиб, кейин сотиб олса, жоиз бўлади (32 бет). Масала: Қурбонликка деб сотиб олинган қўйни юнгини олиш жоиз эмас. Агар юнгини олиб қўйса, юнгини қийматича садақа қилиши вожиб бўлади. Қари сигир ва солиқ қўйларни қурбонлик қилиш жоиз (39). Масала: Гангир қўйни гангирбошлиги ўт-ўланни ейишдан ман қилмаса, уларни қурбонлик қилиш жоиз бўлади (39). Масала: Мол тўлиқ икки ёшга тўлмаган бўлса ёки икки ёшга тўлишига икки кун қолган бўлса, уни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди (45). Масала: Насияга олинган жониворни қурбонлик қилиш жоиз бўлади (54). Масала: Қурбонлик қилинадиган жониворни олдин сотиб олиб боқиб туриши афзал. Токи, унга муҳаббат қилиб қолади ва яхши кўрган нарсасини қурбонлик қилишда савоб кўпроқ бўлади (58). Масала: Қурбонлик қилинадиган жониворларни ёши мол ва қўтосларда тўлиқ икки ёш, туя беш ёш, қўй ва эчки бир ёшдир. Агар булардан бир кун ҳам кам бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Лекин, бир ёшга кирмаган қўйнинг жуссаси бир ёш қўй жуссасичалик бўлса, яъни олти ойлик қўзи бир ёшлик қўй жуссасичалик гавдаси бўлса, уни қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Лекин, олти ойга тўлмаган қўзини жуссаси бир ёшлик қўй каби бўлса, уни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди (61). Масала: Бир ёшга кирган қўйнинг жуссаси кичик бўлса-ю, лекин бир ёшга тўлганлиги аниқ бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Агар хонаки хайвон ваҳши ҳайвондан ҳомиладор бўлиб, бола туғса, туғилган бола қурбонлик ёшига киргандан кейин қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Чунки, жониворларда эътибор онага бўлади, отага эмас. Агар ваҳший ҳайвон хонаки ҳайвондан ҳомиладор бўлса, ундан туғилган болани қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Бир қавлда эса, қўй кийикдан ҳомиладор бўлса, туғилган болага қаралади. Агар бола қўй бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Агар бола кийик бўлса, уни қурбонлик қииш жоиз бўлмайди(63). Масала: Қурбонлик қилинадиган жониворларни териси куйиб қолса ва у гўшгача етиб борган бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Агар жароҳат гўштга таъсир қилмаган бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади(65). Масала: Ҳомиладор ҳайвонларни қурбонлик қилиш жоиз. Лекин, туғишга яқин қолган жониворларни сўйиш макруҳдир. Агар ҳомиладор жониворни қурбонлик қилгандан кейин боласи тирик чиқса, уни сўйгандан кейин ейишлик ҳалол бўлади. Агар сўйишидан олдин ўлиб қолса, гўшти ҳаром бўлади. Агар ҳомиладор ҳайвонни қурбонлик қилгандан кейин бола тирик чиқса ва сўйилмай яшаб кетса, уни садақа қилиш вожиб бўлади. Агар уни боқиб катта бўлганда қурбонлик қилса, зиммасига вожиб бўлган қурбонлик адо бўлмайди ва гўштини ҳаммасини садақа қилиб юборади(67). Масала: Қўтир тушган ҳайвон семиз бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Қўтир гўштга таъсир қилиб, ҳайвон озиб кетган бўлса, у ҳайвонни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди(68). Масала: Бичилган қўй, хўкизларни қурбонлик қилиш ҳеч қандай кароҳиятсиз жоиздир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам бичилган жониворни қурбонлик қилганлар. Чунки, бичилган қўйнинг гўшти ширин бўлади ва у тез эт олади(69). Хунаса жониворни қурбонлик қилиш жоиз эмас(70). Масала: Тамға босилган жониворни қурбонлик қилиш жоиз(73). Масала: Қўй бир ёшга, мол икки ёшга ва туя беш ёшга тўлган бўлса-ю, лекин баъзи бир чиқиши керак бўлган тишлари чиқмаган бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Чунки, муддат тўлиқ бўлиши шарт, тишларни тўлиқ чиққан бўлиши эса шарт эмас(73). Масала: Қурбонлик қилинадиган жониворларни сути соғилмайди. Агар соғиб қўйилса, сутини ёки унинг қийматини садақа қилиб юбориш лозим(77). Масала: Қўй билан қўшиб олинган арқонни садақа қилиб юбориш мустаҳабдир (87). Масала: Ит, чўчка каби гўшти ҳалол бўлмаган жониворларни эмиб катта бўлган, ҳайвонни қурбонлик қилиш жоиз(92). Масала: Туғма шохсиз жониворни қурбонлиги дуруст бўлади. Шунингдек, шохи синган бўлсада. Лекин, шох таг-туби билан синган бўлса, уни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди(92). Масала: Нисоб эгаси бўлган киши қурбонлик қилиш мақсадида ҳайвон сотиб олса, сўнг қурбонликка ярамайдиган айб билан айбланиб қолса, зиммасига айбсиз бошқа қурбонлик қилиш вожиб бўлади. Агар фақир киши қурбонлик ниятида жонивор сотиб олса-ю, лекин қурбонликка ярамайдиган бўлиб, айбдор бўлиб қолса, бошқа сотиб олиши жоиз эмас(104). Масала: Бой, фақир иккиси ҳам қурбонлик қилишни назр қилиб, ҳайвон сотиб олсалар, кегин у ҳайвон қурбонликка ярамайдиган айб билан айбланса, иккисини зиммасига бошқасини сотиб олиши жоиз бўлади. Қурбонликка яроқли жонивор сотиб олиб, сўйиш вақтида қурбонликка ярамайдиган бўлиб қолса, масалан йиқитаётиб оёғи синиб қолса, кўзи кўр бўлиб қолса, бошқа олиши жоиз эмас(105). Масала: Ҳайвонларни ёшини тўлиши қамарий ҳисоб эътиборидан бўлади. Масалан рамазондан рамазонгача. Қамарий йил шамсий йилдан ўн бир ёки ўн икки кунга фарқ қилади(106). Масала: Қурбонлик қилинадиган жониворлар уч қисмга бўлинади:1. Туя (эркак, урғочиси);2. Мол, қўтос (эркак, урғочиси); 3. Қўй, эчки (эркак, урғочиси).Булардан ташқари жониворларни, жумладан от, ғули, кийик, товуқ, хўроз кабилар қурбонлик қилиш бидъатдир(126).Савол : Товуқ , ғулиларни қурбонлик қилиш жоизми?Жавоб: қурбонлик қилинадиган ҳайвонлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам томонидан тайин қилиб берилган. Улар туя, қорамол, қўй, эчки. Ундан бошқаларни қурбонлик қилиш макруҳи таҳримийдир. Зиммасига қурбонлик вожиб бўлганлар ғули ё товуқ қурбонлик қилсалар қурбонлиги адо бўлмайди. Аллома Аскафий роҳматуллоҳи алайҳ : Қурбонликнинг рукни( фарзи) қурбонлиги жоиз бўлган ҳайвонларни қурбонлик қилишдир. Товуқ , хўрозларни қурбонлик қилиш таҳримий макруҳдир. Чунки бу ўзини мажусийларга ўхшатишдир. ( Баззозия) . Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган :” Жумага эрта келгучининг мисоли бадана қурбонлик қилган кишининг мисолидир. Сўнг келгани қорамол, сўнг келгани қўй эчки , сўнг келган товуқ, сўнг келгани тухум “ дейилган ҳадисдан мурод савобнинг миқдорини баён қилиш бўлиб , товуқ ва тухумларни ҳам қурбонлиги жоиз бўлади дегани эмас. (Ҳидоя ҳошияси) .ҚУРБОНЛИККА ЯРОҚЛИ БЎЛМАГАН ЖОНИВОРЛАРМасала: Бир кўзи кўр ёки кўришлик даражасини учдан иккиси кетган жониворни қурбонлик қилиш жоиз эмас (26 бет). لَا بِالْعَمْيَاءِ وَالْعَوْرَاءِ وَالْعَجْفَاءِ الْمَهْزُولَةِ الَّتِي لَا مُخَّ فِي عِظَامِهَا وَالْعَرْجَاءِ الَّتِي لَا تَمْشِي إلَى الْمَنْسَكِ أَيْ الْمَذْبَحِ ، وَالْمَرِيضَةِ الْبَيِّنِ مَرَضُهَا وَمَقْطُوعِ أَكْثَرِ الْأُذُنِ أَوْ الذَّنَبِ أَوْ الْعَيْنِ أَيْ الَّتِي ذَهَبَ أَكْثَرُ نُورُ عَيْنِهَا فَأُطْلِقَ الْقَطْعُ عَلَى الذَّهَابِ وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ الثُّلُثُ ، وَمَا دُونَهُ قَلِيلٌ ، وَمَا زَادَ عَلَيْهِ كَثِيرٌ وَعَلَيْهِ الْفَتْوَى Масала: Қиймати тайин қилинмай, мулкида бўлмаган жониворни қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Ҳозирги кунда жуда кўпчилик сўйиб, гўшини тортамиз неча кило чиқса, шунга қараб пул бераман, деб қурбонлик қиладилар. Бундай қурбонлик жоиз эмас. Чунки, у ҳали ўзини милкига кирмаган бўлади. Агар қурбонлик қилишдан аввал ўша жонивор вафот этиб қолса, нархи неча пуллиги ва зарар кимга эканлиги номаълум бўлиб қолади. Чунки, харидор мен ҳали сотиб олганим йўқ деса, сотувчи сиз учун шуни тайин қилиб қўйган эдик дейди.Масала: Жониворни хушидан кетказиб кейин сўйиш жоиз эмас (46). Масала: Қўй ва эчкиларни битта елинидан сут чиқиб, битта елинидан сут чиқмаса, шунингдек молларни тўртта елинини иккитасидан сут чиқмаса, уларни қурбонлик қилиш жоиз эмас (54). Масала: Мол ва туянинг бир елинидан сут келмаса, уларни қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Қурбонликка ҳайвон сотиб олиб, кейин уни ўғирланган ҳайвон эканлиги маълум бўлса, агар уни ўғирлаган кишидан сотиб олган бўлса, қилган қурбонлиги жоиз бўлмайди ва зиммасига бошқа ҳайвонни қурбонлик қилиш лозим бўлади. Молни ҳақиқий эгаси томонидан ҳам қурбонлик ўтмайди. Сўйиб бўлганидан кейин ҳайвоннинг эгаси ижозат берса, гўштини ейиши мумкин. Ижозат бермаса, гўштини ейиш ҳалол бўлмайди(71). Масала: Тиши тўкилиб кетган жониворларни қурбонлик қилиш жоиз эмас. Шунингдек, аксарият тиши тўкилиб ози қолган ҳайвонни ҳам. Агар озроқ тишлари тушиб кўпроғи қолган бўлса, қурбонлик қилиш жоиз бўлади. Қариганлиги туфайли тишлари тўкилиб кетган бўлса-ю, бемалол ем ҳашак еяверадиган бўлса, ундай жониворларни қурбонлик қилиш жоиз бўлади(73). Масала: Думла ҳайвон туғма думсиз бўлиб туғилса ёки думини учдан бири ёки кўпроғи кесилган бўлса, ундай ҳайвонни қурбонлик қилиш жоиз эмас(74). Масала: Тили кесилган ҳайвон ўт-ўланни ейишда қийналмаса, уни қурбонлик қилиш жоиз. Агар қийналадаиган бўлса, жоиз эмас (Фатвоҳи ҳиндия.( 89). Масала: Қурбонликка жонивор сотиб олиб, сўнг уни сотиб ўрнига бошқа олса, фойдасини садақа қилиб юборади(113). ҚУРБОНЛИК ГЎШТИМасала: Кўпчилик шерик бўлиб қурбонлик қилинганда, хусусан ака-укалар биргаликда қурбонлик қилганларида гўштини чамалаб тақсим қилишлик жоиз эмас. Балки, судхўрлик бўлади. Шунинг учун аниқ килолаб тортиб, кейин ҳадия қилмоқчи бўлса, ҳадия қилаверади (32). Масала: Бир неча киши гўштни тақсим қилишларидан олдин барча шерикларининг ихтиёри билан кимларгадир гўштни садақа қилишни ихтиёр қилишлари жоиз. Қолганини эса, ўз ҳиссаларига кўра тақсим қилиб олаверадилар. Лекин, шериклардан бирортаси назр қилган бўлса, гўштини нисоб эгаси бўлган кишиларга ҳадия қилишлиги жоиз эмас(50). Масала: Ҳалол ҳайвонларнинг етти аъзосини ейиш жоиз бўлмайди. Улар:1. Оқувчи қон;2. Эркак ва урғочи ҳайвоннинг жинсий аъзоси;3. Эркак ҳайвоннинг тухими;4. Сийдик ҳолта;5. Орқа жинсий аъзоси;6. Ғудда (безлар);7. Ўт пуфак.Масала: “Канзуд дақоиқ” ва “Мароқил фалоҳ” китобларида ҳаром мағиз, яъни умуртқа суяк ичидаги оқ сут каби суюқликни истеъмол қилиш жоиз эмас, дейилган(66). Масала: Кўпчилик кишилар қурбонлик қилганларидан кейин ортган гўштини сотиб юборадилар. Бундай қилиш жоиз эмас. Қурбонлик гўштини сотиб юборган бўлсалар, фақир мискинларга уни пулини садақа қилишлари вожиб бўлади(71). Масала: Қассобнинг хизмат ҳақини сўйилган қурбонлик гўштидан бериш жоиз эмас(80).Масала: Баъзи бир кишилар гўшти арзон тушар экан деб, қурбонлик қилувчиларга шерик бўлиб оладилар. Агар шерикларидан бирортасини нияти гўштни арзонга тушиши бўлса, барча шерикларнинг қурбонлиги дуруст бўлмайди(82).Масала: Қассобнинг хизмат ҳаққини гўшт, тери ёки калла-поча билан адо қилиш жоиз эмас. Агар шундай қилган бўлса, уларни қийматича садақа қилиш вожиб бўлади. Лекин, қассобнинг ҳаққини алоҳида адо қилиб, қўшимчасига уларни унга бериб юборса зарари йўқ. Леикн, эвазига хизмат ҳақини камайтирмаслиги лозим(132). Масала: Қассоблик каспи дуруст бўлиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг замоналарида ҳам қассоблар бўлган. Саҳобаларнинг баъзилари қассоблик касби билан шуғилланганлар(132).ҚУРБОНЛИКНИНГ ТЕРИСИСавол: қурбонлик қилувчилар етти ёки ундан кам бўлиб , улардан бири қурбонликнинг қазосини ният қилса шерикларининг қурбонлиги дуруст бўладими?Жавоб: Шерикларнинг қурбонлиги дуруст бўлиб қазони ният қилган кишининг қурбонлиги нафл бўлиб қолади. Қурбонликнинг қазоси адо бўлмайди. Эвазига ўртача бир қўйни қийматини садақа қилиш зарур бўлади. Савол : Туя ёки мол сўяётган киши бир ҳиссасини ақиқадан деб ният қилса дуруст бўладими?Жавоб: етти ҳиссадан бир ҳиссасини ақиқадан деб ният қилишда ҳеч бир зарар йўқ.Қурбонликнинг терисиСавол: қурбонликнинг терисини сотиш жоизми?Жавоб: Қурбонликнинг териси унинг гўшти каби пулга сотилмайди. Агар сотса қийматини фақирларга садақа қилиши вожиб бўлади. Лекин пулдан бошқа уйда истеъмол қилинадиган нарса эвазига (идиш товоқ каби ейилмайдиган доимий истеъмол қилинадиган) алмаштирилса жоиз. Савол: Бир киши қурбонликдан бир икки ҳафта олдин қурбонликка ҳайвон сотиб олса, ёки уйида боқаётган ҳайвонни қурбонликка ният қилса унинг сутидан юнгидан фойдаланиши жоизми? Жавоб: Фатавойи Ҳиндия китобида: ” Бир киши қурбонликка қўй сотиб олса(ёки мол) унинг сутидан ёки юнгидан фойдаланиши макруҳи таҳримийдир. Чунки у қурбонликни қурбат учун тайин қилди. Қурбонлик кунидан олдин сўйиб олса гўштидан фойдаланиш жоиз бўлмаганидек қурбонликдан олдин сути ва юнгидан фойдаланиш жоиз эмас. Баъзи машоихлар фойдаланиш жоиз эмаслигига назр қилинган қурбонлик ва камбағалнинг қурбонликка атаб сотиб олган жонлиғида жоиз эмас.» деганлар», дейилган . Агар сути соғилган юнги олинган бўлса уларни фақирларга садақа қилиб юборилади. Савол: Бир киши отаси тарафидан қурбонлик қилиб ўзига кераклигини олиб қолиб қолганини сотиб юборса бўладими? Жавоб: қурбонликни терисини ва гўштини бойга ҳам камбағалга ҳам ҳадя қилиши ёки садақа қилиши жоиз . Агар қурбонликнинг териси ё гўшти пул эвазига сотиб юборган бўлса уни закот олишга ҳақлиларга тарқатади, ўзи ишлатиши жоиз эмас. Роддул мухтор китобида агар қурбонлик гўшти ё терисини мустаҳлак (буғдой , асал каби ейиладиган нарсаларга )ёки пул эвазига сотилса уни садақа қилиш вожиб дейилган. Савол: Қурбонликнинг териси сотилгач унинг қиймати қандай садақа ҳисобланади.?Унинг қийматини масжид мадрасаларнинг таъмирига ишлатиш жоизми? Териларни масжидга келтириб берилса мутавалли ёки имом уни сотиб пулини масжидга ишлатиши жоизми? Жавоб: Қурбонлик териси сотилгач шариат юзасидан фақир мискинларга садақа қилиниши вожибга айланади. Ҳидоя китобида “Тери ёки гўштни тилло ,кумуш ёки турмайдиган мол(ун, ёғ каби) нарса эвазига сотилса уни садақа қилиш вожиб бўлади. Чунки қурбат эвазга кўчди. “ дейилган. Ушбу иборадан қурбонлик териси сотилгач унинг қиймати закот каби садақа қилиши вожиб бўлади. Шундай экан уни закотга ҳақдор бўлган ўринларга сарф қилинади. Закотни фақир мискинга мулк қилиб бериш шарт бўлгани каби терининг қийматини ҳам фақир мискинга мулк қилиб бериш шарт. Масжид таъмирига ишлатиладиган ўринда мулк қилиб бериш топилмайди. Мабодо терининг нархини ҳақдор бўлган фақир кишига мулк қилиб берилсаю ва у ўз ихтиёри билан масжидга ҳадя қилса жоиз. Савол: Агар терини имом ёки мутаваллига бериб улар уни масжидга ишлатса бўладими?Жавоб: Агар терини масжидга ишлатиш учун имом ёки мутаваллига берилса улар сотиб пулини масжидга ишлатсалар ҳам жоиз бўлмайди. Чунки бу ерда фарз бўлган мулк қилиб бериш деган нарса топилмаяпти. Мулк қилиб беришнинг маъноси бирор шахсга ҳоҳлаганидек тасарруф қила оладиган шахсий мулк қилиб бериш. Юқоридаги суратда эса бу нарса топилмаяпти. Балки терини пулини масжидга ишлатиш учун имом ёки мутаваллини вакил қилинаяпти. Вакилликнинг шарти эса вакил қилгучи ўзи тасарруф қилишга эга бўлган шахс бўлиши керак, вакил қилгучининг ўзи масжидга сарфлашга ҳаққи йўқ бўлганидан кейин унинг вакилини ҳам бунга ҳаққи йўқ. Хулоса шуки тери масжидга етиб келмасдан аввал сотилса ҳам , масчжидга етиб келиб сотилса ҳам уни масжидга ишлатиш жоиз бўлмайди. Савол:- Баъзилар фотиҳага келганлар таомланиб кетсинлар деган ниятда, арафа куни ёки қурбонлик куни, ийд намозидан олдин жонлиқларни сўядилар. Шу қурбонлик ҳисобланадими?Жавоб:- Шаҳарда яшайдиганлар учун, қурбонлик кунларининг биринчи кунида, ийд намозини ўқишларидан олдин қурбонликларини сўйишлари жоиз эмас.\n[لَا يَجُوزُ لِأَهْلِ الْأَمْصَارِ الذَّبْحُ حَتَّى يُصَلِّي الْإِمَامُ صَلَاةَ الْعِيدِ] لِقَوْلِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ «إنَّ أَوَّلَ نُسُكِنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا، الصَّلَاةُ، ثُمَّ الذَّبْحُ»، وَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: «مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلَاةِ، فَلْيُعِدْ ذَبِيحَتَهُ، وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلَاةِ، فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ». وَإِنْ أَخَّرَ الْإِمَامُ الصَّلَاةَ، فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَذْبَحَ، حَتَّى يَنْتَصِفَ النَّهَارُ، وَكَذَا إذَا تَرَكَ الصَّلَاةَ مُتَعَمِّدًا «Шаҳар аҳли учун ийд намозидан олдин қурбонлик жоиз эмас. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бугунги биринчи ибодатимиз, намоз кейин қурбонликдир», деганлар. Ва яна у зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким намоздан олдин сўйса, қурбонлигини қайта қилсин. Ким намоздан кейин сўйган бўлса, ибодати тугал бўлипти, мусулмонар суннатини топибди», деганлар. Агар имом намозни кечиктирса ҳам то кун яримламагунча қурбонлик қилиш жоиз бўлмайди. Савол:- Қурбонлик нима?Жавоб:- عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّهُمْ قَالُوا لِرَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- : مَا هَذِهِ الأَضَاحِىُّ؟ قَالَ :« سُنَّةُ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ»، قَالُوا : مَا لَنَا فِيهَا مِنَ الأَجْرِ؟ قَالَ :« بِكُلِّ قَطْرَةٍ حَسَنَةٌ ».Зайд ибн Арқам розияллоҳу анҳу ривоят қилинади:«Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга: «Бу қурбонлик нима?», дейишди. У зот: «Атангиз Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатидир», дедилар. Улар: «Бизга бунда ажр бўладими?», дейишди. «Ҳар бир қатраси учун ажр бор», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган.عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ قُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا هَذِهِ الأَضَاحِىُّ؟ قَالَ :« سُنَّةُ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ»، قَالَ قُلْنَا: فَمَا لَنَا فِيهَا؟ قَالَ :« بِكُلِّ شَعَرَةٍ حَسَنَةٌ»، قَالَ قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَالصُّوفُ، قَالَ :« بِكُلِّ شَعَرَةٍ مِنَ الصُّوفِ حَسَنَةٌ».Зайд ибн Арқам розияллоҳу анҳу ривоят қилинади:«Эй Аллоҳнинг Расули. Бу қурбонлик нима?», дедик. У зот: «Атангиз Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатидир», дедилар. Биз: «Бизга бунда нима бўлади?», дедик. «Ҳар бир туки учун ажр бор», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, юнг-чи?», дедик. «Юнгидаги хар бир туки учун ажр бор», дедилар.Савол: Бой бир одам ўзи учун қурбонлик қилиш нияти билан сотиб олган қорамолга бошқани шерик қилиши жоизми?Жавоб: Сотиб олаётган вақтда “шериклар чиқса қўшиб оламан” деган ниятда сотиб олса, бўлади.Савол: агар 14 киши иккита қорамолга шерик бўлиб қурбонлик қилишса, лекин “мана бу қорамол бу етти кишидан, мана буниси бу етти кишидан” деб тайин қилишмаса қуобонлик жоиз бўладими?Жавоб: Қиёсан жоиз эмас, лекин истеҳсон йўлига кўра жоиздир.Агар етти киши етти қўй сотиб олиб, қайси қўй кимдан эканлиги тайин қилинмай сўйса, қиёсан бирортаси тарафидан қурбонлик жоиз бўлмайди. Чунки етти одамнинг етти қўйнинг ҳар бирида бир хиссадан ҳаққи бор. Истеҳсон йўлига кўра улар тарафдан қурбонлик ўрнига ўтади. Шунингдек икки киши иккита қўй сотиб олиб қайси бири кимданлигини тайин қилмай қурбонлик қилсалар ҳам.Савол: Қурбонликда шериклардан нималар талаб қилинади?Жавоб: 1.Ҳар бирининг хиссаси еттидан бирдан кам бўлмаслиги шарт. 2.Шерикларнинг ҳаммаси мусулмон бўлишлиги, ҳаммаси Аллоҳга муқарраб бўлишни ният қилиш. Шунга биноан шериклардан бири мусулмон бўлмаса ёки Аллоҳга муқарраб бўлишни ният қилмай гўштни ният қилса ёки бирортасининг хиссаси еттидан биридан кам бўлса, ҳеч бирлари томонидан қурбонлик бўлмайди. Лекин қурбонликни барчаси бир хил бўлиши шарт эмас. Кимдир вожиб қурбонликни, кимдир ақиқани, кимдир марҳум(вафот этган одам номидан) тарафидан қурбонликни ният қилса жоиз. Савол: Валима (уйланиш зиёфати) нияти билан бир қорамол ёки бир туяга шерикчилик қилиш жоизми?Жавоб: бўлади.Савол: Қазо қурбонлиги ниятида бир қорамол ёки бир туяга шерикчилик жоизми?Жавоб: Шерикларнинг қурбонликлари ҳам жоиз, ўтган йили қурбонлик қилолмаган кишининг бу йилдаги шерик бўлиб қилган қурбонлиги нафл бўлиб қолади. Ўтган йилги қурбонликдан ўтмайди, балки зиммасига бир қўйнинг қийматини садақа қилиш вожиб бўлади. Барчалари ҳам гўштини садақа қилишлари вожиб бўлади. (Роддул-мухтор)«لَوْ كَانَ أَحَدُهُمْ مُرِيدًا لِلْأُضْحِيَّةِ عَنْ عَامِهِ وَأَصْحَابُهُ عَنْ الْمَاضِي، تَجُوزُ الْأُضْحِيَّةَ عَنْهُ، وَنِيَّةُ أَصْحَابِهِ بَاطِلَةٌ، وَصَارُوا مُتَطَوِّعِينَ، وَعَلَيْهِمْ التَّصَدُّقُ بِلَحْمِهَا، وَعَلَى الْوَاحِدِ أَيْضًا، لِأَنَّ نَصِيبَهُ شَائِعٌ كَمَا فِي الْخَانِيَّةِ».Савол: Қайси ҳайвонни қурбонлик қилиш афзалроқ?Жавоб: Қурбонликда қорамолдан бир хисса олгандан кўра, бутун бир қўй ёки эчкини сўйишлик афзалроқдир.Савол: Қорамол қурбонлик қилаётган киши “буни еттидан бири ақиқадан қолгани қурбонликдан” деса бўладими?Жавоб: Бўлади.Савол: Бир киши жонлиқ сотиб олиб қурбонлик қилмаса ёки қурбонлик қилгунича вақти чиқиб кетса нима қилади?Жавоб: Жонлиқни сотиб олган суратида уни тирик ҳолда садақа қилиб юборади. Зиммасига қурбонлик вожиб бўла туриб, қурбонлик қилмаган бўлса бир қўй ёки эчкининг қийматини садақа қилиши вожиб бўлади.Савол: Ўлган одам тарафидан қурбонлик қилса қандай амалга оширади?Жавоб: Ўлган одам тарафидан ва ўлган одам учун қурбонлик қилишнинг бир неча сурати бор.1-Маййит, “Менинг тарафимдан, менинг молимдан қурбонлик қилинглар” деб васият қилган бўлса ва унинг васиятига мувофиқ унинг молидан қилинган бўлса, жоиз. Лекин ўша жонлиқнинг гўштини барчаси закот олишга ҳақдорларга садақа қилиш вожиб бўлади. марҳумнинг яқинлари ўша гўштдан ейиши жоиз эмас.2-Марҳум ортидан қурбонлик қилишни васият қилган бўлса ёки васият қилмаган бўлса ва фарзандлари ўз молларидан нафл қурбонлик қилишган бўлса дуруст бўлади. Унинг гўштини бой камбағал ва ўзлари ҳам ейишлари мумкин.3-Бир киши ўзининг молидан ва ўз тарафидан нафл қурбонлик қилиб, унинг савобини бир ёки бир неча маййитга бағишлаши жоиз. Гўштидан эса бой ҳам камбағал ҳам еса бўлади. Савол: Маййит тарафидан қурбонлик қилиш афзалми ёки унинг қийматини садақа қилиш афзалми?Жавоб: Қурбонлик кунларида қийматни садақа қилгандан кўра, қурбонлик қилиб савобини бағишлаш афзалдир. Қурбонлик сотиб олиб уни қонини тўкишликдан ҳосил бўлган савоб қийматини садақа қилиш билан ҳосил бўлмайди.Савол: Ортиқча уйи бор одамнинг зиммасига қурбонлик вожиб бўладими?Жавоб: Ўзи яшаб турган уйдан ташқари уйининг қиймати нисобга етса, зиммасига қурбонлик, фитр садақаси вожиб бўлади. Гарчи у уйни ижарага берган бўлса ҳам бермаган бўлса ҳам.Савол: Аёл киши нисобга эга эмас, лекин эри унга келгусида нисобга етарли маҳрни беришини ваъда қилган. Ҳозирда у аёлнинг қўлида маҳр йўқ. Аёл маҳрга ҳақдор сабабидан бой ҳисобланадими, зиммасига қурбонлик вожиб бўладими?Жавоб: Аёл киши эрнинг зиммасидаги маҳр билан бой саналмайди ва қурбонлик қилиши вожиб бўлмайди. (Муҳийт Бурҳоний)«فَأَمَّا الْمُؤَجِّلُ الَّذِي يُسَمَّى كَابِتَنْ، فَالْمَرْأَةُ لَا تُعْتَبَرُ مُوسِرَةً بِذَلِكَ بِالْإِجْمَاعِ»Савол: Нисоб эгаси бўлмаган киши уйида боқилаётган қўйини қурбонлик қиламан деб ният қилди. Қурбонлик кунлари келишидан аввал эҳтиёж юзасидан қўйни сотишга тўғри келиб қолса, қўйни сота оладими?Жавоб: Қўй эгаси бой бўлса ҳам, фақир бўлса ҳам уни қурбонлик қиламан деб ният қилган бўлса, қурбонлик қилиши шарт эмас. Агар алмаштирмоқчи ёки сотиб ўрнига яхшиламоқчи бўлса ёки пулини ишлатмоқчи бўлса бу ҳам жоиз. (Роддул-мухтор). «فَلَوْ كَانَتْ فِي مِلْكِهِ، فَنَوَى أَنْ يُضَحِّيَ بِهَا، أَوْ اشْتَرَاهَا وَلَمْ يَنْوِ الْأُضْحِيَّةَ وَقْتَ الشِّرَاءِ، ثُمَّ نَوَى بَعْدَ ذَلِكَ، لَا يَجِبُ».Шунингдек жонворни сотиб олаётган вақтда ҳам қурбонликни ният қилмаса, сотиб олганидан кейин қурбонлик қилишни ният қилса, зиммасига қурбонлик қилиш лозим бўлмайди. Лекин нисоб эгаси бўлмаган киши зиммасига қурбонлик вожиб бўлмасидан туриб, қурбонлик кунларида қурбонлик қилиш ниятида ҳайвон сотиб олса, ўша ҳайвонни қурбонлик қилиш зиммасига вожиб бўлади. (Роддул-мухтор). «لِأَنَّ شِرَاءَهُ لَهَا، يَجْرِي مَجْرَى الْإِيجَابِ، وَهُوَ النَّذْرُ بِالتَّضْحِيَةِ عُرْفًا، كَمَا فِي الْبَدَائِعِ».“Роддул мухтор”нинг “наҳр кунларида сотиб олса” иборасидан, у кунлардан аввал қурбонлик қилиш ниятида ҳайвон сотиб олса, зиммасига қурбонлик вожиб эмас, алмаштирса ҳам, сотса ҳам, сотиб пулини ўз ихтиёжларига ишлатса ҳам бўлади – деган нарса келиб чиқади.«بِقَوْلِهِ «شَرَاهَا لَهَا أَيَّامَ النَّحْرِ»، وَظَاهِرُهُ أَنَّهُ لَوْ شَرَاهَا لَهَا قَبْلَهَا، لَا تَجِبُ» “Фатавои дорул улм”нинг “Азизул фатава” номли китобида: “Агар фақир киши қурбонлик кунларида қурбонлик қилиш ниятида жонлиқ сотиб олса, қурбонлик қилиши лозим бўлади. лекин қурбонлик кунларидан аввал сотиб олган бўлса, фақир ҳам бой ҳам уни алмаштириш жоиз”.Савол: Ўз уйини қимматроқ нархга ижарага бериб, ўзи бошқа уйда ижарада ўтирган кишининг зиммасига қурбонлик вожиб бўладими?Жавоб: Ундай кишининг зимасига қурбонлик вожиб бўлади. Чунки ижарага берган уйи унинг ҳожати аслийсидан ташқари ҳисобланади. Агар ҳоли, ҳеч ким турмайдиган ёки ҳеч қандай ижарасиз биров яшаб турган бўлса, қурбонлик қилиш батариқа авло бўлади. Савол: Қурбонлик кунларида камбағал киши нисобга етадиган молга эга бўлса зиммасига қурбонлик вожиб бўладими?Жавоб: Қурбонлик зиммага вожиб бўлиши учун охирги кунида нисобга етарли маблағга эга бўлиб қолса, бир йил айланмаган бўлсада, зиммасига қурбонлик вожиб бўлади. Шунингдек мусофир охирги кунда сафардан келса, кофир одам ўша вақтда мусулмон бўлса ҳам зиммаларига қурбонлик қилиш вожиб бўлади. (Бадоъиус-саноиъ)«وَلَا يُشْتَرَطُ وُجُودُ الْإِسْلَامِ فِي جَمِيعِ الْوَقْتِ، مِنْ أَوَّلِهِ إلَى آخِرِهِ، حَتَّى لَوْ كَانَ كَافِرًا فِي أَوَّلِ الْوَقْتِ، ثُمَّ أَسْلَمَ فِي آخِرِهِ، تَجِبُ عَلَيْهِ».Савол: Бой кишининг сотиб олган қурбонлик ҳайвони ўғирланса ёки йўқолса, ўрнига бошқасини сўйгандан кейин топилса, уни ҳам сўйиши керакми?Жавоб: Вожиб эмас.Савол: Бир одамнинг сотиб олган қурбонлиги ўғирланса ёки йўқолса, ўрнига бошқасини сўйгандан кейин топилса, уни ҳам сўйиши керакми?Жавоб: Сўйишлик вожиб эмас. Агар у ҳайвон қурбонлик кунларида йўқолиб ўша кунларида топилса, уни садақа қилиб юбориш вожиб бўлади. Шунингдек бой одам қурбонликка жонлиқ сотиб олиб, қурбонлик сўйишга улгурмай қурбонлик кунлари чиқиб кетса, унга ўша жонлиқни тириклайин садақа қилишлик вожиб бўлади. Агар қурбонлик куни ўтиб кетганидан кейин сўйиб қўйган бўлса, ўзи ҳам еёлмайди, нисобга қодир бўлганларга ҳам едира олмайди. Савол: Бой бўла туриб бир неча йилдан бери қурбонлик қилмаган киши нима қилади?Жавоб: Аввало қурбонлик қилмаганига тавба қилади ва неча йил қурбонлик қилмаган бўлса ҳар йилига биттадан қўйнинг қийматини садақа қилади.Савол: Аёлларга ҳам қурбонлик қилиш вожибми?Жавоб: Аёллар тақинчоқлари бир йилда ҳеч ишлатилмайдиган сервис идиш-товоқлари, телевизорлари, 85 грамм тилло ёки 596 грамм кумушнинг қийматига етса зиммасига қурбонлик қилиш вожиб бўлади. Бунга уч сидра кийимдан ортиқ бўлган кийимлари ҳам, ўзи сотиб олган бўлса телевизор ва шунга ўхшаш қимматбаҳо нарсалар ҳам киради.Савол: Болаларининг тўйига йиғиб қўйган сеп-сидирғалари ҳам нисобдан ҳисобланадими? Жавоб: Ҳозирги кунда келинга бериладиган сеп-сидирғиларни ҳожати аслиядан деб ҳукм қилиш мушкул ишдир. Сепларни ичида кундалик истеъмол қилинадиган жиҳозлар ҳожати аслияга киради. Аммо, кўз-кўз қилиш, одамлар: “Фалончи шунча нарса қилибди” дейишлари учун қилинган сеп-сидирғилар ҳожати аслийдан ортиқча ҳисобланади. Агар буларни қиймати нисобга етса, закот олиш ҳаром бўлади ва уларнинг зиммаларига қурбонлик ва садақаи фитр вожиб бўлади.«هَلْ تَصِيرُ غَنِيَّةً بِالْجِهَازِ الَّذِي تُزَفُّ بِهِ إلَى بَيْتِ زَوْجِهَا؟، وَاَلَّذِي يَظْهَرُ مِمَّا مَرَّ، أَنَّ مَا كَانَ مِنْ أَثَاثِ الْمَنْزِلِ، وَثِيَابِ الْبَدَنِ، وَأَوَانِي الِاسْتِعْمَالِ، مِمَّا لَا بُدَّ لِأَمْثَالِهَا مِنْهُ، فَهُوَ مِنْ الْحَاجَةِ الْأَصْلِيَّةِ، وَمَا زَادَ عَلَى ذَلِكَ، مِنْ الْحُلِيِّ، وَالْأَوَانِي، وَالْأَمْتِعَةِ الَّتِي يُقْصَدُ بِهَا الزِّينَةُ، إذَا بَلَغَ نِصَابًا، تَصِيرُ بِهِ غَنِيَّةً».“Аёл эриникига келин қилиб тушириб олинган жиҳозлар билан бойга олинадими? Ўтган нарсалардан зоҳир бўлган нарса шуки, зарур бўлган уй жиҳозлари, кийимлар, ишлатиладиган идиш-товоқлар ҳожати аслийга киради. Унга қўшимча бўлган тақинчоқлар, зийнат мақсадида териб қўйиладиган идишлар, буюмлар нисобга етса, аёл у билан бойга айланади” (Роддул муҳтор).\tАёллар фиқҳи\nСайт бошиИбодатТаъқиқ ва рухсатларСўйишларҚурбонликка оид масалалар


Уй шароитида (томорқада) маккажўхори етиштириш бўйича тавсия | АгроОлам.Uz\nДомой Деҳқончилик Уй шароитида (томорқада) маккажўхори етиштириш бўйича тавсия\nУй шароитида (томорқада) маккажўхори етиштириш бўйича тавсия\nАҳамияти. Маккажўхори энг қимматли, юқори ҳосилли дон экини ҳисобланиб озиқ — овқат, ем — хашак, техник ва агротехник аҳамиятга эга. Озиқ-овқат сифатида маккажўхорининг дони ишлатилади. Унинг дони жуда ҳам тўйимли ҳисобланиб, таркибида ўртача 10,6% клетчатка, 1,4% кул моддалари бор. Лекин, маккажўхори донида оқсил миқдори кам бўлади. Шу сабабли маккажўхори унига 25-30% буғдой уни қўшиб нон ёпилади. Маккажўхори дони таркибида ёғ моддаси (4,3-5,0%) кўп бўлганлиги учун унинг уни тез ачийди. Дон муртаги махсус машиналарда ажратиб олиниб, қолган қисмидан ун тайёрланади, чунки маккажўхорининг муртаги таркибида 25 — 40 % гача мой моддаси бўлиб, ундан озиқ — овқат учун ишлатиладиган мой тайёрланади. Бундан ташқари, маккажўхори донидан ёрма тайёрланади, сут — мум пишиш даврида уни қовурилган (бодроқ) ва қайнатиб пиширилган ҳолда озиқ — овқат сифатида ишлатиш мумкин. Шу даврда унинг донидан консерва тайёрлаш ҳам мумкин. Ем — хашак сифатида маккажўхорининг дони ва пояси ишлатилади. Унинг дони жуда тўйимли (1 кг маккажўхори дони 1,34 кг озуқа бирлигига эга) ҳисобланиб, уй паррандаларига ва молларга бутунлигича ёки ёрма ҳолида берилади.\nМаккажўхорининг пояси молларга кўклигича берилади, ундан хашак тайёрланади, дони сут — мум пишиш даврида ўрилганда эса унинг поясидан юқори сифатли силос тайёрлаш мумкин. Маккажўхори силосининг бир килограмми тўйимлилиги жиҳатидан 0,20 — 0,25 озуқа бирлигига, сўтаси билан бирга бостирилганда эса 0,40 озуқа бирлигига тенг бўлади.\nЎтмишдош. Маккажўхори ер танламайди. Уни ҳар қандай экиндан бўшаган ерга экиш мумкин. Маккажўхорига ғўза, дон ва айниқса, дон — дуккакли экинлар яхши ўтмишдош экин ҳисобланади. Маккажўхорини маккажўхоридан кейин ва уни такрорий экин сифатида экилганда ҳам яхши натижа беради.\nЎғитлаш. Кузги шудгордан олдин органик ва минерал ўғитлар берилади. Органик ўғит — гўнг кузда гектарига 10 — 20 тоннадан солинади. Бундан ташқари, кузда ҳар гектар экин майдонига 50 — 80 кг фосфор ва 30 — 50 кг калий ўғитлари солинади. Экиш вақтида гектарига 10 кг фосфор ва 10 кг калий солинади. Ўғит уялаб берилганда маккажўхорининг ҳосили 15 — 20 % га ошади. Озиқлантириш ҳам маккажўхори ҳосилини оширади. Ўсиш даврида маккажўхори икки марта,биринчи марта ўсимликда 3 — 4 барг ҳосил бўлганда ва иккинчи оталик тўпгули ҳосил бўлишига 8 — 10 кун қолганда озиқлантирилади. Биринчи озиқлантиришда гектарига 60 — 80 кг азот, 40 — 60 кг фосфор ва 30 кг калий, иккинчи озиқлантиришда эса 60 — 80 кг азотли ўғитлар берилади.\nЕрни тайёрлаш. Маккажўхори экиш учун ер кузда шудгор қилинади. Тупроқнинг хусусиятига қараб шудгорлаш чуқурлиги 28 — 30 см ва ундан ҳам чуқур бўлиши мумкин.\nУруғни экишга тайёрлаш. Ҳозирги вақтда уруғликни ҳар бир хўжаликда тайёрлаш мумкин. Бу ҳолда маккажўхори уруғлари экиш давригача сўтада сақланиши керак. Сақлаш даврида буларнинг намлиги 14-15% дан ошмаслиги шарт. Экишга 10-15 кун\nқолганда сўталар янчиб олинади. Экиш учун сўтанинг ўрта қисмидаги донлар ишлатилади. Сўтанинг остки ва устки (уч) қисмидаги донлари бир хил катталикда бўлмаганлиги сабабли уларнинг униб чиқиш даражаси паст бўлади. Экиладиган уруғнинг тозалиги 99-99,8%, униб чиқиш даражаси 85-95 % бўлиши тавсия этилади.\nЭкиш муддати ва усуллари. Маккажўхори баҳорда тупроқ ҳарорати 10 оC га етганда экилади. Бундан ташқари уни ёзда такрорий экин сифатида ҳам экиш мумкин. Ўзбекистоннинг жанубий вилоятларида 15-20 мартда, Тошкент, Самарқанд вилоятларида ҳамда Фарғона водийсида 20-25 мартда, Хоразм вилояти ва Қорақалпоғистон Республикасида 10 апрелда экилади. Умуман, ҳар бир вилоят шароитида чигитни экиш бошлангунча маккажўхори экишни тамомлаш керак. Маккажўхори кечки муддатларда экилганда, уни ҳосили анча пасаяди. Маккажўхори кенг қаторлаб, қатор ораси 60, 70, 90 см қилиб экилиб, унинг навига қараб ҳар 15 — 20 см оралиғида битта ўсимлик қолдирилади. Эртапишар нав ва дурагайлар экилганда бир гектар ерда 70 — 80 минг ўсимлик, ўртапишар нав ва дурагайлар экилганда эса бир гектар ерда 50 — 55 минг ўсимлик қолдирилиши керак. Кечпишар навлар (Ўзбекистон тишсимон) ва дурагайлар экилганда эса бир гектар ерда 40 минг кўчат қолдирилиши керак. Ҳар гектар ерга сарф бўладиган уруғнинг миқдори унинг йириклигига ва униб чикиш даражасига боғлиқ. Шу хусусиятларига қараб уруғнинг экиш меъёри 15-20 кг дан 25-30 кг гача бўлади. Уруғ тупроқнинг 7-10 см чуқурлигига кўмилади.\nЭкинни парвариш қилиш. Маккажўхорини парвариш қилиш тупроқ қатқалоғига қарши кураш, қатор ораларини ишлаш, ягоналаш, озиқлантириш, суғориш ва уруғлик майдонларида қўшимча чанглашдан иборат. Бегона ўтларни йўқотишда ҳозирги вақтда экишдан олдин агелон (4 — 6 кг/га) атразин (3 — 8 кг/га) треﬂан (1 — 2 кг/га) ишлатилади. Майсаланиш даврида — 2,4Д амин тузи 2 кг/га 2,4Д бутил эфри (0,4 — 1,2 л/га қўлланилади, бу гербисидлар яхши натижа бермоқда.\nСуғориш. Маккажўхори навига, тупроқ шароитига қараб 3 мартадан 6 мартагача суғорилади. 1-2 сув ўсимлик тўпгул чиқармасдан олдин берилади. Биринчи сув майса пайдо бўлгандан сўнг 20-25 кун ўтгач ва иккинчи сув 20-25 кундан кейин берилади.\nБу суғоришларда гектарига 700-800 м3 сув берилади. Тўпгул чиқариш даврида ва дон етилиш даврида маккажўхорининг сувга талабчанлиги яна ҳам ортади. Бу даврда тез — тез сув бериб туриш керак. Ҳар 12-15 кунда 800-900 м3миқдорда сув берилади. Маккажўхорини такрорий экин сифатида кузги экинлардан бўшаган ерларга экиш алоҳида ўрин тутади. Бу ҳолда кузги экинлар тез муддатда йиғиб олинади, ер экишга тайёрланади ва уруғ экилгандан сўнг суғорилади. Умуман, маккажўхори такрорий экин сифатида экилганда унинг агротехникаси, баҳорда экилгандаги маккажўхори агротехникасидан кам фарқ қилади. Фақат маккажўхорининг эртапишар нав ва дурагайлари такрорий экин сифатида экилиши керак.\nҲосилни йиғиб олиш. Силос учун экилган маккажўхори донининг сут — мум пишиш даврида ўрилади. Бунда КСК — 100, «Вихр», КС – 18 ва бошқа замонавий русумли комбайнлари ишлатилади. Томорқа шароитида парваришланганда барча меҳнат қўл кучи ёрдамида амалга оширилади. Дон учун экилган маккажўхорининг дони тўла пишганда, сўта қобиқлари қуриганда йиғиштириб олинади. Бунда «Херсонетс-200», «Херсонетс-72» русумли махсус комбайнлар ишлатилади. Бу комбайнлар бир йўла маккажўхорини ўриш, поясини майдалаш, сўталарни поядан ажратиб олиш ва уларни қобиғини арчиш каби ишларни бажаради. Сўталар эса хўжаликда оддий молотилка ёки комбайнда янчилади.\nИқтисодий самараси (нархлар 2017-йил ҳолатига). 10 сотих майдонга 3 кг маккажўхори уруғи учун 3 минг сўмдан бўлса, 9 минг сўм сарﬂанади. Умумий харажатлар 150 минг сўмни ташкил этади. Ҳосилнинг бир килограми 2800 сўмдан сотилганда (ўртача 10 сотихдан 350 кг ҳосил олинада) 980 минг сўм бўлади. Шунда 10 сотих майдондан (поясидан ташқари) 830 минг сўм соф фойда олиш мумкин.\nМанба: «Томорқа — даромад манбаи» қўлланмаси\nҚашқадарёда интенсив усулда балиқ етиштириш лойиҳалари\nДарахт баргларидаги зарарлар манбаси — «Барг миналовчи капалак» ва ундан ҳимояланиш...


БУКРИНИ ГЎР ТЎҒРИЛАЙДИ...МИ?\nЖамият 09.07.2019 154\n1970 йилда Ғузор туманида туғилган Ислом Тоғаев (исм ва фамилиялар ўзгартирилган) шу вақтга қадар бир қатор корхона ва ташкилотларда масъул вазифаларда ишлаган. Шу билан бирга, ўтган давр мобайнида ўз нафсини жиловлай олмагани, ноқонуний бойлик орттириш мақсадида мансаб ваколатини суиистеъмол қилгани, қинғир ишларга қўл ургани учун икки маротаба судланишга ҳам улгурган.\nУ дастлаб 2001 йилда Жиноят кодексининг 214-моддаси 1-қисми билан айбдор деб топилиб, суд томонидан қонуний жазога тортилган бўлса, 2015 йилда шу кодекснинг 167-моддаси бир нечта бандларида кўрсатилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилган. Аммо бу гал амнистия асосида муқаррар жазодан қутулиб қолган.\nБу фактларни келтирганим бежизга эмас. Ҳар икки ҳолатда ҳам нафс йўлида мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиб, суднинг қора курсисига ўтирган Ислом Тоғаев орадан кўп ўтмай яна бир масъулиятли вазифа - Ташқи меҳнат миграцияси масалалари агентлигининг фуқароларни чет элларда ишга жойлаштириш бўйича Қарши минтақавий бюроси директори лавозимига тайинланади.\nШунча машмашалардан сўнг унинг бу лавозимга қандай келиб қолгани алоҳида мавзу. Аммо аввал қилган жиноий қилмишлари учун тавбасига таянмаган бу инсон ўзини ижобий томондан кўрсатиш, берилган имкон ва билдирилган ишончни оқлаш ўрнига яна қандай қилиб бўлса-да, тезроқ чўнтагини қаппайтириб олиш ҳаракатига тушиб кетди. Бунинг энг осон йўли хорижда ишлаш истагида қабулига келувчиларнинг қўйнини пуч ёнғоққа тўлдириб, бор-будини ҳам қоқиб олиш бўлиб туюлди унга.\nИслом Тоғаевнинг тузоғига тушганлардан бири Касби тумани Тошқўрғон қишлоғида яшовчи Адҳам Асадов бўлди. У "Агар танишларинг бўлса олиб кел, хорижга яхши ишга жўнатаман" деган ваъдага ишониб, уч нафар қариндошини ҳам бюро директори ҳузурига етаклаб келди. Савлат тўкиб турган мансабдор эса уларни Япония давлатига ишга юборишни ваъда қилиб, ҳар биридан 1500 АҚШ долларидан, жами 4500 АҚШ долларини санаб олди.\nИштаҳа овқат пайтида келади деганларидек, осон қўлга киритилган пул "меҳри" Ислом Тоғаевни яна шу ишга ундай бошлайди. У 2017 йил июнь ойининг бошида фуқаролар Абдулла Мавлонов, Комил Орипов ва Беҳруз Мусаевга ҳам хорижга ишга юборишни ваъда қилиб, 1500 АҚШ долларидан олади.\nШунингдек, хорижга ишга кетаётган кўплаб фуқаролардан "Ҳужжатларингни тўғрилаш учун пул керак", деган алдов билан асоссиз равишда 150 минг сўмдан ундира бошлайди.\nАйтиш жоизки, Ислом Тоғаев ушбу лавозимда бор-йўғи бир йил ишлаган. Бироқ, ана шу муддатда ўзгаларни алдаб, фирибгарлик йўли билан топган пуллари жуда катта миқдорни ташкил этади.\nХалқимизда "Қинғир иш - келтирар ташвиш" деган нақл бор. Ислом Тоғаевнинг қинғир иши уни яна суднинг қора курсисига етаклади. Жиноят ишлари бўйича Қарши шаҳар судининг очиқ суд мажлисида у томонидан содир этилган жиноят иши кўриб чиқилиб, айбдорга нисбатан белгиланган тартибда жазо тайинланди.


Ўтган ҳафтада Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари жойларда бўлиб, ҳақиқий ҳолат билан танишди. Аҳолини ўйлантираётган масалалар, ечимини кутаётган муаммолар ўрганилди, уларни бартараф этиш чоралари кўрилди.\nЎзбекистон ХДП фракцияси аъзоси Комила Каромова ва Қашқадарё вилоят партия кенгаши раиси, вилоят Кенгашидаги партия гуруҳи раҳбари Олим Равшанов Ғузор туманида аҳоли вакиллари билан учрашди.\nАйтиш керакки, туманда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар аҳолининг турмуш фаровонлигини оширишга хизмат қилмоқда. Жорий йилда 47 та истиқболли лойиҳани амалга ошириш режалаштирилган. Натижада кўплаб инсонлар иш билан таъминланади. Бу ҳақда туман ҳокими Саъдулла Бобоқулов депутатларга маълумот берди.\nЮзма-юз мулоқотларда аҳоли вакиллари ўзларини қийнаб келаётган қатор масалалар бўйича мурожаат қилди. Жумладан, қишлоқ врачлик пунктини қуриб фойдаланишга топшириш, ҳудуддаги 12-ўрта мактабни иситиш ва аҳолини ичимлик суви билан таъминлаш масалалари депутатлар назоратига олинди.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Аҳад Аҳмедов Навоий вилояти Қизилтепа тумани аҳолиси билан очиқ мулоқот ўтказди.\n— Деҳқонни ҳамиша қийнайдиган, ташвишга соладиган масала сув билан боғлиқдир, — деди Гулбоғ маҳалла фуқаролар йиғинидаги фермер хўжалиги раиси Баҳодир Тўрақулов. — Тўғриси, суғориш мавсумида кўп қийинчиликка учраймиз. Экинларга сувнинг ўз вақтида етиб бормаслиги унинг ҳосилдорлиги, табиийки, даромадга ҳам жиддий таъсир қилади. Шунинг учун фермер хўжаликлари ерлари ва аҳоли томорқаларини суғориш учун узлуксиз равишда оқава сув билан таъминлаш масаласида бизга ёрдам керак.\n— «Варозун» қишлоқ оилавий поликлиникасида физиотерапия бўлими йўқ, — деди «Варозун» МФЙда яшовчи Насуллаева Хонзода. — УЗИ аппарати ҳамда тез тиббий ёрдам машинасига ҳам эҳтиёж катта. Ана шу масалалар ҳал этилса, аҳоли хурсанд бўларди. Тиббиёт муассасасини хирург, терапевт каби мутахассис шифокорлар, «Шейхон» маҳалласидаги патронаж ҳамшираларни велосипед билан таъминлаш керак, деб ўйлайман. Шунингдек, Варозун-Зарметан йўллари аллақачон таъмирталаб аҳволга келиб қолган.\n«Қасриашурак» МФЙ ҳудуди газ таъминотидан тўлиқ узилган бўлиб, табиий газ истеъмоли учун ортиқча тўланган маблағ қайтарилиши керак. Расул Каримов ана шу масалада мурожаат қилди. Зиёдулло Бобожонов эса қишлоқдаги 8 та хонадоннинг электр энергия тизими яроқсиз аҳволга келиб қолганини айтди. Электр линияларини алмаштиришда ёрдам сўради.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатасидаги ЎзХДП фракцияси аъзоси Нўмон Акбаров ўз сайлов округида жамоат ташкилотлари ҳамда ўзини-ўзи бошқариш органлари билан биргаликда ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича амалга оширилган ишлар, ижтимоий соҳа объектларининг бугунги кундаги аҳволи юзасидан ўрганишлар олиб борди.\nҲусусан, Марғилон шаҳридаги «Янги боғ», Зуҳра, «Гулистон», «Дўстлик» МФЙ аҳолисининг коммунал соҳадаги муаммолари, тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш бўйича тижорат банкларининг хизмат кўрсатиш сифати муҳокама қилинди. Аҳоли бандлигини таъминлаш, бўш турган бинолардан унумли фойдаланиш, ижтимоий соҳада ечимини кутаётган бошқа муаммолар юзасидан фуқаролар билан мулоқот ўтказилди.\nҲудудларда ижро ҳокимияти ва жамоат бирлашмалари, ижтимоий соҳа раҳбарларининг ҳар бири биринчи навбатда ижро интизомига қатъиян амал қилиши, ўз мажбуриятларига масъулият билан ёндашиши кераклиги таъкидланди.


Икки чемпион жангчининг менежери жанг олдидан ўз фикрларини билдирди - EFFECT.UZ\nИкки чемпион жангчининг менежери жанг олдидан ўз фикрларини билдирди\n. 14:39 | 02.09.2020\nҲам енгил вазнда UFC чемпиони Хабиб Нурмагомедов, ҳам вақтинчалик дивизион чемпиони Жастин Гэтжи манфаатларини ҳимоя қилувчи менежер Али Абдел-Азиз жанг олдидан ўз фикрларини билдирди.\n«Менинг фикримча, бу жанг енгил вазн тарихидаги энг катта титул жанги.Биз Жастин Гэтже Тони Фергюсонга нима қилганини кўрдик ва ҳамма Тони Хабибни мағлубиятга учратадиган курашчи деб ўйларди. Аммо Жастин уни йўқ қилди. Ва Хабиб, эҳтимол, худди шундай қилган бўлар эди.Бу энг катта иккита енгил вазн. Улар тарихдаги энг енгил вазн тоифаси учун кураш олиб боришади », деди Абдел-Азиз Майк Свикнинг You Тube каналига берган интервьюсида.\nЭслатиб ўтамиз, Нурмагомедов — Гэтжи жанги 24 октябрь куни бўлиб ўтади.\nЎзбекистоннинг 3 вилоятида ёмғир ёғиши кутилмоқда\nЯна бир хавфли эпидемия яқинлашмоқда\nМакгрегор – Порье жанги Ҳабиб ва Конорникидан муҳимроқми?


Ўзбекистонда Россия авиаширкатлари пули конвертация қилиниши мумкин\nПрезидент Каримовнинг 15 апрел куни Москвага кутилаётган расмий ташрифи арафасида Ўзбекистон ва Россия делегациялари учрашди. Бу учрашувда Ўзбекистон томони Россия авиаширкатларига тегишли пулларни конвертация қилишга ваъда берди.\nРоссия Федерацияси Ҳаво транспорти федерал агентлиги Ўзбекистон ва Россия делегациялари ўртасида бўлиб ўтган сўзлашувда Россия авиаширкатларнинг Ўзбекистон ҳудудида йўловчилар ташишдан тушган пулларни конвертация қилиш ва Россия авиаширкатларининг Ўзбекистон ҳудудидаги йўловчи ташиш шартлари муҳокама қилинганини билдирди.\nАгентлик сайтида эълон қилинган протоколда Ўзбекистон томони 2013 йил 1 январидан бери Россия авиаширкатларининг Ўзбекистондаги ҳисоб рақамларида йиғилиб қолган пулларни 15 апрелгача конвертация қилиши билдирилган.\nҲужжатда Россия томони мамлакат авиаширкатларининг қолган маблағларини конвертация қилиш тартиби ва муддати бўйича 15 апрелгача қарор қабул қилиниши кераклиги қайд этилган.\nЎзбекистон ушбу масалани ҳал қилиш учун зарурий чоралар кўрилишини билдирган.\nПротоколда, келтирилган масалалар ҳал бўлмаса, Россия томони 2013 йил 20 апрелдан бошлаб Ўзбекистонга тегишли авиаширкатлар парвозини чеклаш ҳуқуқини сақлаб қолиши билдирилган.\nМарт ойи охирида Россия ҳаво транспорти эксплуатантлари уюшмаси (АЭВТ) авиаширкатлар номидан Россия ҳукуматига мурожаат қилиб, Ўзбекистонга парвозлар амалга ошираётган авиаширкатлар кўп йиллардан бери чипталар савдосидан тушган пулларни конвертация қилиш ва Россияга ўтказиш муаммосига дуч келаётганини билдирган.\nУюшма маълумотига кўра, конвертация муаммоси сабабли Россия авиаширкатлари ўзининг 50 миллион доллардан ортиқ маблағидан фойдалана олмаяпти.\nРоссия Федерацияси Ҳаво транспорти федерал агентлиги раҳбари маслаҳатчиси Андрей Прянишников Озодлик билан суҳбатда 2012 йилнинг 13 декабрида Иқтисодий масалалар бўйича Россия ва Ўзбекистон давлатлараро комиссия имзоланган Протоколда рус авиаширкатлари Ўзбекистонда ҳам эркин конвертация қилинадиган валюта, ҳам ўзбек миллий сўмида олди-берди қилиш ҳуқуқига эгалиги белгиланганини айтди.\n- Айтиш жойизки, бу муаммо анча олдин пайдо бўлган эди. Ҳар ҳолда Ўзбекистон тарафи бу муаммони ҳал этишга тайёрлигини билдирди. Акс ҳолда, мазкур йиғилишда қўйилган талаблар бажарилмаса, Россия 2013 йил 20 апрелдан бошлаб Ўзбекистон авиакорхоналарига қарашли самолётлар парвозига чекловларни жорий этади, деди учрашувда иштирок этган Прянишников.\nУ Россиянинг ўндан ортиқ авиаширкатига қарашли самолётлар Ўзбекистонга парвоз қилаётганини қўшимча қилди.\n- Аэрофлот, Трансаэро, Кимавиа, Владивосток Авиа, Газпромавиа, Донавиа, Московия, Россия, Сибир, Татаристан, Уралские авиалинии, UT air ва Якутия ширкатларига қарашли самолётлар Ўзбекистонга парвоз қилмоқда, деди Андрей Прянишников.\nВазир ўринбосарлари даражасидаги Россия-Ўзбекистон делегациялари учрашуви Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 15 апрел куни Москвага расмий ташрифи арафасида бўлиб ўтди.\nАндрей Прянишников Ўзбекистон билан ҳамкорликни давом эттириш кераклигини таъкидлади.\n- Шундай вазият юзага келди. Шунга қарамай, биз бир-биримиз томон учишимиз керак, бир-биримиз билан дўст бўлишимиз керак. Биз иқтисодий, маданий алоқаларни, одамлар ўртасидаги алоқаларни қўллаб-қувватлашимиз керак. Биз барибир учишни тўхтатиб қўя олмаймиз, деди Россия Федерацияси Ҳаво транспорти федерал агентлиги расмийси.\nМосква учрашувида томонлар Ўзбекистон-Россия ўртасида ҳаво қатновини янада ривожлантириш бўйича 20-27 апрел кунлари Тошкентда маслаҳатлашув ўтказишга келишиб олган.\n22 аъзодан иборат Россия делегациясига РФ Транспорт вазири ўринбосари Валерий Окулов, беш аъзодан иборат Ўзбекистон делегациясига эса Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестиция ва савдо вазирининг биринчи ўринбосари Акмал Камолов бошчилик қилган.


Россия президенти Владимир Путиннинг Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форуми ялпи мажлисидаги нутқи Ғарб оммавий ахборот воситаларида қизғин муҳокамаларга сабаб бўлди. Бу ҳақда “Известия” портали хабар бермоқда.\nИталиянинг “Corriere Della Sera” газетаси Европа Иттифоқини ўз фуқаролари манфаатларига зид қарорлар қабул қиладиган “Aмерика мустамлакаси” билан қиёслаш, шунингдек, Путиннинг “Ғарб бўйинтуруғи”дан халос бўлишга даъватига эътибор қаратди. Бундан ташқари, газета Россия раҳбарининг Россияга қарши санкциялар самарасизлиги ва озиқ-овқат инқирозининг ҳақиқий сабаблари ҳақидаги баёнотини қайд этган.\nИспаниянинг La Nacion нашри унинг нутқини "жанговар" ва "бўйсунмас" деб таърифлаган.\nWall Street Journal газетасининг таъкидлашича, Венгрия бош вазири Виктор Орбан каби баъзи европалик сиёсатчилар Путиннинг Россияга қарши санкцияларнинг Ғарб давлатлари учун қайғули оқибатлари ҳақидаги сўзларига қўшилади.\nПортугалиянинг Publico портали эса Ғарб журналистлари Россия давлати раҳбарининг кўп қутбли дунёни “кучли ва суверен” давлатлар томонидан қўллаб-қувватланиши ҳақидаги баёнотини юқори баҳолаганини таъкидлади.\n17 июн куни Россия президенти Владимир Путин Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форумининг ялпи мажлисида нутқ сўзлади. У Россия Федерациясига нисбатан жорий этилган чекловларга изоҳ берди, иқтисодиёт ва ташқи сиёсатни ривожлантириш истиқболлари ҳақида гапирди, шунингдек, янги геосиёсий воқеликлар мавзусига тўхталди.\nКиритилди: 10:04 18.06.2022. Ўқилди: 9085 марта. Фикрлар сони: 6 та.


16 октябрь, 2019, 15:03 3419\nТеглар:Элдор Шомуродов | Штутгарт\nШомуродов Европага йўл олиши мумкин\nЎзбекистон миллий терма жамоаси ва "Ростов" клуби ҳужумчиси Элдор Шомуродов фаолиятини бошқа жамоада давом эттириши мумкин. Бу ҳақда футболчининг вакили Қаҳор Мўминов Sports.ru сайтига берган интервьюсида маълум қилди.\nМаълум бўлишича, ҳамюртимизга Германиянинг "Штутгарт" ва Россиянинг ЦСКА клуби қизиқиш билдирмоқда ва бу жамоалар Шомуродов учун 10 миллион евро беришга тайёрликларини билдирган. Лекин бу масала қишда ҳал этилмайди.\nҚолаверса, Элдор ва унинг оиласи Топ-клублар таклифини кўриб чиқишини билдирган. Шунинг учун бу трансферга кейинроқ қайтилишини билдирган футболчининг вакили.\nЭлдор ука Германиядан фақат Бавария ёки Борруссия Дортмунтдан таклиф бўлса ўтгин. Лекин АПЛни хар қандай клубига ўтсанг бўлади. Ишларингга омад.\nШу темпта кетса унданам яхшироқ таклифлар тушади шошилмагани яхши\nэлдор кучли жамоага ўтади


Аҳмад ал-Фарғоний номидаги вилоят кутубхонасига 1899 йил 26 майда асос солинган, халк музейи бўлими қошида очилган ва Янги Марғилон шаҳар кутубхонаси деб ном берилган. Кутубхонадан фойдаланилганлиги эвазига ўқувчилардан тушадиган аъзолик бадаллари, шунингдек шаҳарликлардан тушадиган хайриялар у вақтда асосий таъминот манбаи ҳисобланган.\nЎша вақтда кутубхона жамғармаси 853 та китобдан иборат бўлган. Жамғармани асосан бадиий, диний ва қисман табиий-илмий адабиётлар ташкил қилган.\n1913 йилга келиб кутубхонанинг китоб жамғармаси 5600 тага, китобхонлар эса 223 тага етди. Ўша йилларда кутубхонани тиклаш ва унинг ишини яхшилашда Вера Кирилловна Левашованинг хизматлари каттадир. Вера Кирилловна 1908-1949 йилларда кутубхонага раҳбарлик қилган.\n1939 йилда шаҳар кутубхонаси асосида Фарғона вилоят кутубхонаси ташкил этилди.\nКутубхона 1970 йилда 500 минг нусхага мўлжалланган 4 қаватли махсус жиҳозланган ва ҳар томонлама қулай бинога кўчиб ўтди. Бино ичида китобхонлар учун 400 ўринли 7 та ихтисослаштирилган қироатхона, мажлислар зали, шаҳар абонементи, ўлкашунослик, библиография, илмий услубият бўлимлари жойлашган. Китобхонларнинг самарали ижодий ишлашлари учун барча шароитлар яратилган. Кутубхонага 1970 йилда Фарғонани жаҳон илм аҳлига танитган буюк ватандошимиз - IХ асрда яшаб ижод этган ўзбек олими, математик ва астроном Аҳмад ал-Фарғоний номи берилди.\n1977 йил шаҳримизда содир бўлган сув тошқини кутубхонамизга жиддий талофат етказди. Чунки кутубхонанинг асосий китоб сақлаш бўлими бинонинг пастки қаватида жойлашган эди. Бу табиий офат туфайли кутубхонамиз фондининг учдан икки қисми нобуд бўлди, булар 230 минг нусхадан кўп нашрлардир.\nОхирги йилларда кутубхона жамоасининг олдида жиддий вазифа яъни кутубхона фондини тиклаш вазифаси турар эди.\nМана бугунга келиб 1977 йилда мавжуд китоб фондига эришдик. Лекин айнан нобуд бўлган нашрларни тўлиқ тиклашнинг иложи бўлмади.\nКаталоглар билан қайта иш бошланди.\nҲозирги вақтда асосий вазифа китобхонларга тез ва сифатли хизмат кўрсатиш, уларнинг изланишларига ёрдам бериш, Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг маънавий-ахлоқий ғоялари, турли қонунчилик, ҳуқуққа оид ва маданий-тарихий меросни тарғиб қилиш кутубхонанинг вазифасидир.


Қорақалпоғистон Жўқорғи Кенгеси Раиси – Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Раисининг ўринбосари, Ўзбекистон Қаҳрамони Муса Тажетдинович Ерниязов шу йил 31 июль куни 73 ёшида оғир касалликдан сўнг вафот этди.\nМуса Тажетдинович Ерниязов ўзининг қарийб 50 йиллик меҳнат фаолияти давомида улкан раҳбарлик салоҳияти, бой билим ва тажрибаси, маънавий фазилатлари ва инсонийлик жиҳатлари билан халқимизнинг қалбидан чуқур жой олган улуғ инсон эди.\nМуса Тажетдинович доимо Республикамиздаги ижтимоий-иқтисодий, маънавий-марифий, қишлоқ хўжалиги ва кўплаб бошқа тармоқлар қатори “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фаолияти ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси филиали ривожи учун ўзининг улкан хиссасини қўшган эди.\nЖумладан, Республикада биринчилардан бўлиб, “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти хизматларини қишлоқ хўжалигига жалб этишда, айнан Қорақалпоғистон диёрида янги, замонавий филиал биносини қуриб, хизмат кўламини кенгайишида жонбозлик кўрсатган эди.\n“Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятнинг кўп сонли меҳнат жамоаси номидан Муса Тажетдинович вафоти муносабати билан уларнинг оиласига, яқинларига ва қорақалпоқ халқига чуқур ҳамдардлигимизни билдирамиз.\nАтоқли давлат ва жамоат арбоби, самимий ва фидойи инсон Муса Тажетдинович Ерниязовнинг хотираси қалбларимизда доимо сақланиб қолади.\n“Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти\nкўп сонли меҳнат жамоаси номидан\nАсосий Янгиликлар ҲАМДАРДЛИК


Бугунги кунда ихтисослаштирилган синфлар республикамизнинг ҳар бир вилоятида 4 тадан бўлиб, Қашқадарё вилояти бўйича Қарши шаҳридаги 45-, Шаҳрисабз шаҳридаги 2-, Нишон туманидаги 35- ва Ғузор туманидаги 53-мактабларда ташкил этилган. Республика бўйича ҳар йили ҳар бир ихтисослаштирилган синфга 26 нафардан, жами 56 та синфга 1456 нафар ўқувчи қабул қилинади.\nҲарбий-ватанпарварлик йўналишига ихтисослаштирилган синфларга умумий ўрта таълим мактабларининг 6-синфини муваффақиятли якунлаган, чуқурлаштириб ўқитиш белгиланган ўқув фанларидан муайян қобилиятини кўрсата олган ўқувчилар ўқишга қабул қилинади.\nТегишли фанлар бўйича тест ҳамда жисмоний тайёргарлик синовлари Халқ таълими вазирлигининг ҳудудий бошқармалари томонидан ўтказилади. Ихтисослаштирилган синфларга кириш учун тест синовлари 60 дақиқа, жисмоний тайёргарлик синовлари 120 дақиқа давом этади. Ўқувчиларнинг танловдаги кўрсаткичлари тенг бўлиб қолган ҳолларда қуйидаги номзодларга имтиёзлар берилади: 6-синф рейтинг баллари бўйича кўрсаткичлари юқори бўлган болалар; ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болалар; кам таъминланган оилалар фарзандлари.\nИхтисослаштирилган синфларга 2019/2020 ўқув йили учун навбатдаги қабул эълон қилинди. Ҳужжатлар 1-20 июль кунлари топширилиб, танлов 5-20 август кунлари оралиғида ўтказилади. Танловда иштирок этиш учун ўқувчилардан қуйидаги ҳужжатлар талаб қилинади: ихтисослаштирилган синф ташкил этилган умумий ўрта таълим мактаби директори номига ариза; туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси; психоневрологик, силга қарши ва тери-таносил касалликлари диспансерлари, электрокардиография текшируви (ЭКГ) бўйича тиббий маълумотномалар; 3х4 ҳажмдаги 6 та фотосурат; фанларни ўзлаштириши тўғрисида ўқиш жойидан директор томонидан тасдиқланган маълумотнома; ўқиш жойидан тавсифнома; маҳалла фуқаролар йиғинидан тавсифнома ва маълумотнома.\nИхтисослаштирилган синфларга танловнинг якуний натижалари 5 кун ичида комиссия томонидан эълонлар тахтасига осиб қўйилади. Танловни ўтказиш жараёнидан норози бўлган ўқувчилар ва уларнинг ота-оналари амалдаги қонунчиликка мувофиқ мурожаат этишлари мумкин. Танловдан муваффақиятли ўтган ўқувчилар 25 августга қадар ихтисослаштирилган синфлар ташкил этилган умумий ўрта таълим мактабининг директори буйруғи асосида ўқувчилар сафига киритилади.\nМазкур мактаб битирувчилари келгусида "Темурбеклар мактаблари" ва республикамиздаги олий ҳарбий таълим муассасаларида ўқиши ҳамда келажакда ўқишни битирган офицерлар Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида хизмат қилиши режалаштирилган. Бир сўз билан айтганда, мақсад ёшларимизни илмли, соғлом, мард, ватанпарвар, фидойи, жисмонан ва маънавий ютук инсон қилиб тарбиялашга қаратилган.


Rost24 - Мақсуда Ворисова: носвойни чеклашга шошилмаслигимиз керак\nҚўшни давлатларда носвой истеъмоли тақиқланган. Ўзбекистонда эса бу ҳолат ортга сурилмоқда.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Мақсуда Ворисова носвой тақиқлаш бўйича фикрларини айтиб ўтди.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатасида "Алкогол ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида"ги қонун лойиҳасига ўзгартириш киритиш бўйича ҳали-ҳамон қизғин муҳокамалар кетмоқда.\nҚўшни давлатларда бу нарсага бир неча йиллар олдин тақиқлар қўйилган. Лекин бизнинг депутатларимиз ҳали-ҳануз бу нарсани бутунлай чеклаш бўйича қарор чиқаришмади. Депутат Мақсуда Ворисова эса бу вазиятга секин-асталик билан ўтиш кераклигини, акс ҳолда аҳолида норозилик кайфияти бўлиши мумкинлигини айтиб ўтди.\n"Носвойни тақиқлашимиз керак, лекин носвойни тақиқлаш жамиятда жуда катта норозиликни туғдиради. Лекин биз носвой тайёрлаш, унинг реализациясини тартибга солмасак, бу нарса тўхтаб қолмайди. Реал ҳаётда қарашимиз керак-ку. Носвой ҳозир катта миқдорда истеъмолда турибди, бу факт. Лекин биз шуни аста-секинлик билан тартибга солишга ҳаракат қиляпмиз. Носвой борлигидан, халқимиз уни истеъмол қилёатганидан кўз юмсак, ҳаёт ўзгариб қолмайди. Факт ўзгариб қолмайди-ку. Биз буни тартибга солмоқчимиз. Биз мана бу қонунда ёзиб қўйибмиз, ушбу модданинг 2-қисмида белгиланган тартиб Ўзбекистон Республикаси ҳудудида носвойни ишлаб чиқариш ва реализация қилишга нисбатан татбиқ этилмайди. Агар биз буни ҳам тақиқ қилганимизда ёки чеклов қўйганимизда, биз жуда катта бир норозилик эффектини олган бўлар эдик. Шунинг учун биз аста-секин бу нарсани тартибга солиш мақсадида бу модда киритилди", – деди Мақсуда Ворисова.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари аҳоли саломатлиги бўйича кўпроқ қайғурадими ёки тамаки маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларининг қонун лойиҳасига таъсири бўладими?\nЎзбекистон журналистлари 30 йилда илк бор тамакини чеклаш масаласида бирлашди\nАлкоголь ва тамаки назоратини қайта кўриб чиқиш бўйича асосий вазифалар белгиланди\nСоғлиқни сақлаш вазирлиги носвой тайёрлаш ва сотишни тақиқлашни таклиф этмоқда\nЯнги вазир Беҳзод Мусаев бинолар ичида чекишни тақиқлай оладими?\nТег: Нос Мақсуда Ворисова қонун


"QO’QON 1912" профессионал футбол клуби » Ойбек Рустамов: Барча ёшларни бугунги байрам билан табриклайман !\nОйбек Рустамов: Барча ёшларни бугунги байрам билан табриклайман !\nБугун 30-июнь , юртимизда “Ёшлар куни” деб эълон қилинган. Шу муносабат билан “Қўқон-1912” жамоасининг ёш ва иқтидорли футболчиси, ёшлар ўртасида Осиё чемпиони, “Мард ўғлон” ордени соҳиби Ойбек Рустамов , юртимиз ёшларига табрик йўллади.\n“Ассалому алайкум азиз ёшлар, дўстларим, укаларим ! Бугунги кунда ватанимизда ёшларга жуда катта имкониятлар яратилган. Муҳтарам президентимиз сиз ва биз каби ёшлардан умидлари катта эканликларини яширмаяптилар. Президентимизнинг оталарча ғамхўрликлари остида жуда кўплаб ёшларимиз дунё миқёсида турли ютуқларни қўлга киритмоқдалар. Сизларни бугунги байрам билан ўзим номимдан ҳамда “Қўқон-1912” футбол жамоаси номидан табриклайман . Ватанимиз келажаги сиз ва биз каби ёшларнинг қўлимизда. Ватанимиз равнақи учун, келажагимиз учун, бор куч-ғайратимизни ишга солиб меҳнат қилишга, ўқишга , олға интилишга барчангизни чорлаб қоламан ! Зеро биз дунёнинг ҳеч бир мамалакати ёшларидан кам эмасмиз ва кам бўлмаймиз ҳам. Барчангизга бугунги байрам муборак бўлсин! ”


Google раҳбари Apple’нинг сан-бернардинолик террорчининг телефонини очишдан бош тортганини қўллаб-қувватлади\n10:26 / 18.02.2016\nGoogle компаниясининг бош директори Сундар Пичаи АҚШ Федерал қидирувлар бюроси ходимларига мобиль қурилмадаги ҳимояни четлаб ўтишга имкон берувчи дастурни бермагани учун юзага келган баҳсда Apple’ни қўллаб-қувватлади. Пичаи бу ҳақда твиттердаги микроблогида ёзди.\n"Компанияни қурилмани очиш имкониятини беришга мажбурлаш фойдаланувчилар ҳақидаги махфий маълумотни ҳимоялашга хавф солиши мумкин", деб ёзди Пичаи.\nПичаининг айтишича, компаниялар "ўз мижозлари ҳақидаги маълумотнинг сир сақланишини таъминлаш учун хавфсиз маҳсулотлар яратади ва уларга кириш фақатгина қонун доирасида берилади".\n"Бироқ бу мижозларнинг қурилмаларини бузиб киришга имкон беришдан умуман фарқ қилади ", деб айтди Пичаи ва бу "хавотирли ўрнак" бўлиши мумкинлигини таъкидлади.\nАввалроқ Оқ уй Apple’нинг бош директори Тим Кук сан-бернардинолик террорчининг телефонига кириш масаласида Федерал қидирувлар бюроси билан ҳамкорлик қилишдан бош тортгандан кейин зарур ёрдамни тақдим қилишни сўраб компанияга мурожаат қилган.\n2015 йил декабрда Сан-Бернардино шаҳрида уюштирилган отишма оқибатида 14 киши ҳалок бўлганди, 17 киши яраланганди. Ҳужумни Саид Ризуан Фаррук ва Ташфен Малик амалга оширган. ФҚБ улардан бирининг телефонини очишга уринмоқда.


Мана, яқинда “Нуроний” жамғармаси, туман хотин-қизлар қўмитаси, фуқаролар йиғинидан вакиллар келиб, ҳол-аҳвол сўраб кетишди. Бундан аянинг кўнгли тоғдек кўтарилди.\n— Шундай кезларда янада енгил тортиб кетаман, — дейди онахон. — Невараларни ёнимга олиб, “Барчангиз меҳр-оқибатли бўлинглар. Бир майизни қирқ бўлиб еган халқ зурриётларисиз. Шуни унутманглар. Халқимиз бу фаровон кунларга осонликча етишгани йўқ. Унинг қадрига етинглар”, деб насиҳат қиламан...\nРобия момони тақдир не-не синовлардан ўтказмади, дейсиз? Ўтган асрнинг 30-йилларидаги очарчилик, Иккинчи жаҳон уруши давридаги қаҳатчилик, турмуш ўртоғи Бозор акани фронтга кузатиб, йўлларига кўз тиккани, эртаю кеч далада машаққат чекканлари-чи, эҳ-ҳе, уларнинг қай бирини айтасиз. Шунча ғам-ташвишни ушоққина бу аёл қандай кўтарди экан?\nТақдирнинг инояти билан Бозор ака урушдан қайтиб келди. Эр-хотин далада ишлашди. “Қуш уясида кўрганини қилади”, деганларидек, ёлғиз фарзанд Бобожон ҳам меҳнатга кўнгил қўйиб улғайди. Механизаторлик касбини эгаллади. Оила қурди. Бир этак фарзанд кўрди. Ҳозир пенсияда. Ўғил-қизларининг бари ўзига тинч. Бири чилангар, бири фермер хўжалиги аъзоси, бошқа бири эса хизматчи.\n— Яратганга шукр, — дейди Робия момо. — Менга шундай дориламон кунларни кўриш насиб этди. Юртимиз мустақилликка эришган кун ҳам худди кечагидек ёдимда. Ўшанда, адашмасам, 91 ёшда эдим. Ўғлим Бобожон келиб, “Онажон, суюнчи берсангиз, бир гап айтаман. Юртимиз мустақил бўлди”, деди. Шошиб қолганимдан “Энди невараларимни худди отангга ўхшаб бегона юртларга армия хизматига олиб кетишмайдими?” деб сўрабман, денг. “Оғзи куйган қатиқни ҳам пуфлаб ичади”, дейишгани бежиз эмас-да. Сизга айтсам, кексайганимда тақдир мени сийлади. Ўн икки неварам бор. Улар мени еру кўкка ишонмайди. Баъзан машинада сайр қилдириб келишади. Обод қишлоқлар, бири-биридан чиройли иморатлар, боғу роғлар, мактаблар, тўкин-сочин бозорларни кўриб, юртимиз бундан-да ривожлансин, дейман. Ўзбекистонимиз жаннатмонанд бўлди. Уни обод ва гўзал, боғу бўстон Ватанга айлантирган Президентимиз омон бўлсин!\n— Баъзан кексалардан халқимизнинг яқин ўтмиши ҳақидаги воқеаларни эшитганимда, улар гўё бир пайтлар отам сўзлаган ҳикоянинг давомидек бўлиб туюлаверади, — дейди “Камолот” ёшлар ижтимоий ҳаракати фаолларидан бири Талъат Ҳалимов. — Айтишларича, бундан ўттиз йил илгари ҳам қишлоқларда болаларнинг бўш вақтини мазмунли ўтказиш учун тузукроқ шарт-шароитлар бўлмаган. “Ҳали ўсмирлик пайтимиздаёқ тирикчилик важидан қўлга кетмон олиб, далага кетардик”, дейди отам.\nТомидан чакки ўтадиган синфхона, ёзда тупроғи тўпиққача ботадиган кўчалар, бутун бошли қишлоқда атиги бир-иккита автомашина бўлгани ҳақида айтганлари худди эртакни эслатади.\nМустақиллик тенгдоши бўлган Талъат сингари ёшлар учун у дамлар эртакка ўхшаши бор гап. Лекин ҳақиқат шундаки, ёзда чанг, қишда лой босган кўчалар бугун равон ва обод йўлларга айланган. Мактаб, лицей, коллежлардаги шарт-шароит кўрса, ҳавас қилгулик даражада. Қишлоқ ёшлари бўш вақтини замонавий спорт иншоотларида ўтказмоқда. Биргина мисол, Робия момо яшайдиган қишлоқда истиқлол йилларида намунавий лойиҳалар асосидаги тураржойлар, савдо ва сервис хизмати шохобчалари қад ростлади. Умумтаълим мактабининг қўш қаватли янги биноси қурилиши поёнига етказилмоқда. Қишлоқдаги деярли ҳар бир хонадонда юртимизда ишлаб чиқарилган енгил автомашина бор.\nТалъат улғайган Ромитан туманидаги Челонғу қишлоғини айтмайсизми? Бу ерда кейинги йилларда бунёд этилган намунавий лойиҳалар асосидаги уй-жойлар, спорт майдончаси, тўй-маросим заллари, савдо шохобчаси, замонавий қиёфадаги мактаб, педагогика коллежи қадимий қишлоқнинг қиёфасини тубдан ўзгартириб юборди. Талъат ана шундай тўкис шарт-шароитда ўқиб, малакали мутахассис бўлиб етишди.\nДарвоқе, унинг отаси Тўра Ҳалимовни вилоятда яхши танишади. Тўра ака юртимиз тарихининг билимдонларидан. Ромитаннинг ўтмиши ва бугунги куни ҳақида кўплаб рисолалар битган бу инсон, бир неча йилдирки, Бухоро давлат университети қошидаги 4-академик лицейда ёшларга сабоқ бериб келмоқда. Ёшларни истиқлол ғояларига ҳамда она-Ватанга садоқат руҳида тарбиялашдек шарафли ишга қўшган ҳиссаси учун давлатимиз раҳбари томонидан “Меҳнат шуҳрати” ордени билан тақдирланган.\nТалъатга келсак, у яқинда Бухоро давлат университетининг магистратура бўлимини тугатди. Худди отаси каби тарихчи. Ижодкорлиги ҳам бор. Ҳикоялар ёзиб туради. Ёш ижодкорларнинг Дўрмонда бўлиб ўтган республика семинари иштирокчиси. “Юрт келажаги” танловининг вилоят босқичида эса ғолиблар қаторидан жой олди. Унинг муҳим фазилати — китоб қўлидан тушмайди. Робия момога ўхшаган табаррук ёшдаги инсонлар ҳикояларини жон қулоғи билан тинглайди. Ёш авлод таълим-тарбияси билан шуғулланишни ният қилган ҳар қандай киши учун бу жуда зарур, деб ҳисоблайди. Токи, истиқлол йилларининг фарзандлари бугунги дориламон кунлар қадрини, Ўзбекистон деган юрт, чиндан ҳам, бахт ошёни эканини янада чуқурроқ англаб етишсин. Ахир шундай юртда яшамоқнинг ўзи мислсиз бахт эмасми?!.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Экологик экспертиза\tЭлектр корхоналари учун зарур маҳсулот »


7-синфлар учун «Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати» дарс ишланмаси — idum.uz\nПонедельник Май 11th, 2015 Вторник Декабрь 29th, 2015 Открытые уроки Комментариев нет\nМатематика ўқитувчиси Туропов Фаррух «Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати» мавзусини қизиқарли слайд ёрдамида ўқувчиларга тушунтирмоқда\nМавзу: Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати.\nДарснинг мақсади: Ўқувчиларга «Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати» ҳақида маълумот бериш. Мисоллар ёрдамида тушунтириш. Мисол ва масалалар ечиш.\nДарснинг таълимий вазифаси: ўқувчиларни алгебра фанига қизиқтириш, мавзу тўғрисида тушунча бериш, билим ва малакасини ошириш\nДарснинг тарбиявий вазифаси: ўқувчиларни мустақилликка ўргатиш, эркин фикрлаш қобилиятини ривожлантириш.\n2. Уй вазифасини текшириш: Гуруҳларга қуйидаги саволлар берилади:\nI гуруҳга: 1 дан 5 гача бўлган сонларнинг квадрати?\nII гуруҳга: 6 дан 10 гача бўлган сонларнинг квадрати?\nIII гуруҳга: 1 дан 5 гача бўлган сонларнинг куби?\nҲар бир гуруҳнинг жавоблари эшитилиб, хулоса чиқарилади. Сўнгра алгебра фанига ҳисса қўшган олимлар ҳаёти ҳақида суҳбат бўлади.\nЎрта Осиё халқлари маданияти ўрта асрларда дунё маданиятининг олдинги қаторига олиб чиққан буюк мутафаккирлардан бири Абу Али ибн Синонинг математикага оид ишларида сонларни квадрат ва кубга кўтариш амаллари ўрганилган. Иккита сон йиғиндисининг квадрати (a+b)2 ни қараймиз. Кўпҳадни кўпҳадга кўпайтириш қоидасидан фойдаланиб, ҳосил қиламиз:\n(a + b)2 = (a + b)(a + b) = a2 + ab + ab + b2 = a2 + 2ab + b2, яъни\n(1) (a + b)2 = a2 + 2ab + b2\nИкки сон йиғиндисининг квадрати биринчи сон квадрати, қўшув биринчи сон билан иккинчи сон кўпайтмасининг иккилангани қўшув иккинчи сон квадратига тенг.\nБиринчи формулани қизил шрифт ёрдамида тасвирланган квадратнинг юзини кўздан кечириб, осонгина ҳосил қилиш мумкинлигини айтиб ўтамиз.\nЭнди икки сон айирмасининг квадратини қараймиз:\n(a – b)2 = (a – b) (a – b) = a2 – ab – ab + b2 = a2 – 2ab + b2\n(2) (a + b)2 = a2 + 2ab + b\nИкки сон айирмасининг квадрати биринчи сон квадрати, айирув биринчи сон билан иккинчи сон кўпайтмасининг иккилангани, қўшув иккинчи сон квадратига тенг.\n(1) ва (2) тенгликларда a ва b исталган сонлар ёки алгебраик ифодалардир.\n4. Дарсни мустаҳкамлаш учун масалалар:\nҚуйидаги машқларда иккиҳаднинг квадратини кўпҳад шаклида тасвирланг (365-372)\n5. Дарсни мустаҳкамлаш учун саволлар:\n«Ҳовуздан сув олиш»\n1. 5 ва 9 литрли челаклар ёрдамида ҳовуздан 3 литр сувни қандай қилиб олиш мумкин?\n6. Кутиладиган натижалар\nЎқувчилар янги билим ва кўникмаларга эга бўлади. Улар «Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати» ҳақида билим ва амалда қўллаш кўникмаларини эгаллайдилар.\n7. Келгуси режалар (таҳлил, ўзгаришлар)\n«Йиғиндининг квадрати. Айирманинг квадрати» дарс ишланмаси юклаб олиш [50 кбайт]\nдарс ишланма,дарсдарс ишланмаси,математика,Очиқ дарс,очиқ дарс ишланмаси,разработка урока\n← «Огоҳлик давр талаби» давра суҳбати\n«Профессор», «ректор», «декан» сўзлари нимани англатади? →


Kutubxona - Anvar Obidjon. Maqolasiz sarlavha (hajviya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Anvar Obidjon. Maqolasiz sarlavha (hajviya) / Kiril\nАсар номи Мақоласиз сарлавҳа (ҳажвия)\nМақоласиз сарлавҳа (ҳажвия)\nЎқувчиман, лекин амалим бор – мактабимиздаги «Қалампир» деворий газетасининг муҳарририман. Ушбу сатирик газетадаги серғалва фаолиятим давомида гоҳ имзосиз, гоҳ сарлавҳасиз мақолаларни кўп учратганман. Баъзилар шошқалоқликлари боис сарлавҳа қўйишни шунчаки эсдан чиқаришади, баъзилар ачитқироқ сарлавҳа тополмай, бу юмушни менинг зиммамга юклаб қўяқолишади. Балки катта газеталардаги муҳаррирлар ҳам сарлавҳасиз мақолаларга онда-сонда бўлсаям, дуч келишгандир. Аммо, ишончим комилки, мақоласиз сарлавҳани кўриш мендан бошқа ҳеч кимга насиб этмаган.\nЎтган ҳафта таҳририят аъзолари маслаҳатни бир жойга қўйиб, мактабимизда озодалик бўйича рейд ташкил этдик. Синфлар ва фан кабинетларидаги аҳвол билан бирма-бир танишиб чиқдик. Далиллар жамлаб бўлингач, мақолани ёзиш менга топширилди. Фото-тўгаракчиларнинг бўш хонасига кириб, столга ўтиришим биланоқ, сарлавҳа ҳам лоп этиб каллага кела қолди. Олдимдаги қоғознинг тепа қисмига йирик-йирик рангдор ҳарфларда «Кирлик – сурлик!» деб ёзиб қўйдим.\nШундан сўнг шахсан ўзим кўрган ва таҳририят аъзолари тўплаган далилларни миямда ҳижжалаб олдим-да, оғзимда қалампирнинг таъмини ҳис қилганимча афтимни тириштириб, мақола битишга киришдим. Иккинчи бетга ўтганимда, навбат 7-«В»га келди-ю, бирдан жазавам тутди: «Айниқса, 7-«В»нинг аҳволи хароб! Анавини кўриб қўйингки, ҳатто навбатчи тайинланмабди. Навбатчи ким деб сўрасак, Али Валини, Вали Солини, Соли Аҳмадни, Аҳмад Раҳматни, Раҳмат Нигорни, Нигор деворни кўрсатди. Шу туфайли, кимдир хаттахтага чизиб кетган чўчқанинг суратини математика ўқитувчиси Ҳисобиддинов шахсан ўзлари ўчиришга мажбур бўлдилар. Агар зоология дарси бўлса, балки бу расмни хаттахтада қолдириш ҳам мумкин эди. Бироқ, чўчқанинг математикага ҳеч қандай алоқаси йўқлигини биз аълочи ўқувчилар яхши биламиз.\nМана энди 8-«В»даги аҳволга келсак, деразадаги тувакларга сув қуйилмаган, гуллар чангга ботиб ётибди...»\nБошқа синфларни ҳам аямай пўстагини қоқдим. Мақолани тугатишим билан оғзимдаги тахир таъм ҳам ўз-ўзидан йўқолди-қолди. Енгил нафас олиб, столни чирманда қилиб черта бошлаган кезимда, хонага ўзбек тили ўқитувчимиз Салайхон ака кириб келди. Кўксимга қўл босиб, ирғиб ўрнимдан турдим:\n– Ўтиравер, ўтиравер, – деб жилмайди Салайхон ака.– Ҳа, баракалла...\nСалайхон ака ёнимда пийпаланиб, столдаги қоғозга зимдан қиялаб боқди. Мен худди беихтиёр қилгандек, мақоланинг устига қўлимни қўйиб олганимдан сўнг, ёнимдаги стулга ўтираётиб: «Ҳм... бу нима?» – деб савол ташлади.\n– Рейд ўтказувдик, – дедим мен. – Юқори синфлардаги тозаликни текширдик.\nСалайхон ака «хў-ў-ш» дея яна бир оз пайсаланиб тургач, 8-«Б» ҳақида суриштирди. Биламан, у айнан мана шу синфнинг раҳбари. Шамол турса, табиийки, ҳамма биринчи галда ўзининг дўпписини ўйлайди.\n– Бу синфда ишлар чатоқ, – дедим мен яшириб ўтирмай ва камчиликларни бирин-сирин санашга тутиндим.\nСалайхон ака «ҳм-м» дея елкамга қоқди. Кейин, дарс вақтидаги сайроқилигини унутиб, дудуқланиб-дудуқланиб сўз бошлади:\n– Умуман олганда... хў-ў-ш... рейд яхши нарса. Лекин... Биласанми, бу синфнинг раҳбарлигини олганимга бир ҳафта бўлди холос. Ҳақиқатданам, интизом бўшашиб кетганакан. Мана, тузатяпмиз... Энди-и... иш яхши томонга кетаётган пайтда сен «Қалампир»да уриб турсанг... Менимча, синфнинг яна руҳи тушади. Пича шошмай турсакмикин, а? Тағин ўзинг биласан...\nБарча бирдек ҳурмат қиладиган Салайхон аканинг менга бир иши тушибди-ю, йўқ дермидим? Унинг кўзи олдида 8-«Б» ҳақидаги жумлалар устига шартта чизиқ тортдим.\nБўялиб кетган мақолани бошқатдан ёзишга шайланган вақтимда, хонада физика ўқитувчиси Тошбек Темирович пайдо бўлиб, ўзи раҳбар бўлган синф рейд аъзоларида қандай таассурот қолдирганини сўради. Аччиқ бўлса ҳам, борини гапиришга тўғри келди.\n– Жуда тиришқоқсан-да, – кутилмаганда мени мақтай бошлади Тошбек Темирович. – Барига улгурасан – бир ёқда дарслар, бир ёқда деворий газета... Ҳа, сенга ўхшаган фаолларга ёрдам беришимиз керак. Физикадан чорагингга «беш» чиқаришга ҳаракат қиламиз.\n– Раҳмат Тошбек Темирович! – дедим севиниб.\nШу пайт эшик очилиб, ёш тарих ўқитувчиси Деҳқонов хонага мўралади. Бандлигимни кўриб, эшикни ёпди.\nТошбек Темирович ташқарига чиқиб кетаётиб, гўё бир нарса тўсатдан ёдига тушгандек тўхталди-да, «Балки, бу сафарча синфимизни афв этарсан? Сал бепарво қолибмиз шекилли, бугуноқ ҳаммасини ўнглаймиз», дея кўзимга тикилди. Яна битта жумлага чизиқ тортдим.\nЎқитувчилар шу асно галма-гал ҳузуримга кираверди, кираверди, мақола қисқараверди, қисқараверди. Бир маҳал қарасам, мақолага бошдан-оёқ чизиқ тортиб чиққанимни ўзим ҳам сезмай қолибман. Ўчиришни ҳеч ким илтимос қилмагани боис, қоғознинг энг тепасидаги рангдор ёзувларгина кўзга ярақлаб ташланиб турарди: «Кирлик – сурлик!»\nАна сизга мақоласиз сарлавҳа!\n... Баҳонада, бир нарсани билиб олдим. Одамлар қаришдан, мақолалар қисқаришдан ўлади.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Anvar_Obidjon._Maqolasiz_sarlavha_(hajviya)_/_Kiril&oldid=2266" dan olindi


Канада ширкати Навоийдаги учта олтин конини ўзлаштирмоқчи\n15 апрел 2021, Тошкент вақти: 18:24\nИллюстратив сурат. Олтин қуймалари.\nКанаданинг B2Gold ширкати Навоий вилоятидаги учта истиқболли олтин конини ўзлаштирадиган бўлди.\nЎзбекистон ташқи ишлар вазирлигининг 11 март куни билдиришича, бундай келишувга Канаданинг Торонто шаҳрида ўтган Халқаро тоғ-кон кўргазмаси доирасида эришилган. Мазкур тадбирда Геология ва минерал ресурслар бўйича давлат агентлиги раҳбари Бобир Исломов етакчилигидаги ўзбек делегацияси иштирок этган.\nХабарда айтилишича, биринчи босқичда Канада ширкати олтин конлари учун 2 миллион доллар сармоя киритади. Лойиҳа истиқболли экани аниқланса, B2Gold сармоялар миқдорини бир неча баробарга кўпайтиради.\nБундан аввал Геология ва минерал ресурслар бўйича давлат агентлиги 2020-2024 йиллар мобайнида Ўзбекистон олтин заҳираси 474 тоннага кўпайиши мумкинлиги тўғрисида маълум қилган эди.


Саакашвили намойишни куч билан бостирди\n06 май 2021, Тошкент вақти: 14:43\n7 ноябрь куни Грузия полицияси мухолифатнинг 6 кундан буён давом этаётган норозилик намойишини тарқатиш учун куч ишлатишни бошлади. Тбилиси марказидаги Руставели майдонидан намойишчиларни сиқиб чиқаришга бир неча соат кетди.\nПарламент биноси олдида тўпланган норозиларнинг кичик гуруҳи полиция кучларининг биринчи нишони бўлди. Резина тўқмоқлар билан қуролланган полициячилар юзга яқин намойишчини, жумладан, очлик эълон қилган 10 кишини тарқатиш учун эрта тонгдан ҳаракат бошлади. Натижада икки ўртада муштлашув юз берди. Телевидениелар полиция мазкур воқеани суратга олишга тўсқинлик қилгани тўғрисида хабар берди.\nТбилиси шаҳри ҳокими Гиги Угулава 7 ноябрь куни эрталаб ўтказилган қисқа матбуот анжуманида шаҳар маъмурияти пойтахт марказини намойишчилардан тозалаш учун керакли чоралар кўришини маълум қилганди.\n“Мен норозилик билдираётганларнинг бугундан бошлаб Тбилисини чодирлар шаҳрига айлантирамиз, деб мақтанганини телевизордан уқдим ва биз бунга йўл қўймасликка қарор қилдик. Чунки буни биздан қонун талаб қилади ва биринчи навбатда бу ҳар бир фуқаро манфаатига ётадиган ишдир. Фуқароларимиз эса ўз шаҳри, ўз мамлакати яна бир бор чодирлар, машина ғилдираклари ҳамда ухлайдиган қоплар юртига айланмаслигини хоҳлашга ҳақлидир”,- деди Тбилиси шаҳри ҳокими.\nХўш, Грузияда нима бўляпти ўзи? Юз бераётган воқеалар навбатдаги инқилобми ёки аксилинқилобми?\nШу ва шунга ўхшаш саволларга “Озодлик” радиоси грузин хизмати ходими Окропир Рухадзе жавоб қайтарди.\nМухбир: Михаил Саакашвилининг ўзи ҳокимият тепасига Тбилисида 6 кундан буён давом этаётган митингларга ўхшаш митинглар ёрдамида келган эди. Энди унинг ўзи норозиларни куч ишлатиб тарқатмоқда. Президентнинг бундай тоқатсизлигини қандай тушуниш керак?\nО.Рухадзе: Мухолифатчилардан кимдир бутун шаҳарни чодирлар шаҳрига айлантириш ҳақида баёнот берган ва менимча, айнан шу чақириқ маъмурларга ёқмаганга ўхшайди. Ортда қолган 6 кун ичида бугунгидан ҳам кўпроқ одам йиғилган кунлар бўлган ва полиция ўзини яхши тутган эди. Баъзилар очлик эълон қилиб, чодирларда ётиб олганидан кейин, афтидан, маъмурлар бунга йўл қўйиб бўлмайди, деган фикрга келганга ўхшайди.\nМухбир: Президент Саакашвили қандай хатога йўл қўйди? Нима учун у бу қадар кескин чоралар қўллашга ўтди?\nО.Рухадзе: Муаммо мухолифатнинг давлат қурилишида иштирок этиш имконияти йўқлигида. Сиёсатчи бўлсангиз-у, сизнинг фикрингизни (бу фикр тўғрими-йўқми, бошқа масала) ҳокимият тепасидагилар сариқ чақага олмаса, боши берк кўчага кириб қоласиз. Балки мана шу ҳолат билан тушунтириш мумкиндир мухолифатнинг шунча одамни кўчага олиб чиққанини.\nМухбир: 7 ноябрь куни эрталаб Грузия мухолифати уюштирган митинг куч ишлатиб тарқатилди. Эртага, 8 ноябрь куни эрталаб нима бўлади?\nО.Рухадзе: Айни пайтда мухолифат ўз тарафдорларини шаҳарнинг бошқа майдонида тўплаяпти. Мухолифат етакчиларидан бири телевидение орқали чиқишида шу кунгача ўтказилган тинч намойишлар давом эттирилишини маълум қилди.


Чавес Грузия айирмачи ўлкаларини тан олди\nВенесуэла президенти Уго Чавес Грузиянинг айирмачи ўлкалари Жанубий Осетия ва Абхазия мустақиллигини тан олди.\nКремлда Россия президенти Дмитрий Медведев билан ўтказилган музокаралар чоғида Уго Чавес ўз давлати бугундан бошлаб Жанубий Осетия ва Абхазияни мустақил давлат сифатида тан олишини эълон қилди.\nДмитрий Медведев ўз навбатида Россия айирмачи ўлкалар тақдирига бефарқ қараб турмаслигини билдирди.\n- Халқаро ҳуқуқнинг янги субъектини тан олиш, олмаслик бу ҳар бир суверен давлатнинг шахсий ишидир. Биз бу икки давлат тақдирига бефарқ қараб турмаймиз. Бундай қарор қабул қилганинг учун сенга миннатдорлик билдирмоқчиман, деди Россия президенти.\nШу кунгача айирмачи ўлкалар Жанубий Осетия ва Абхазия мустақиллигини биргина Россия ва Никарагуа тан олган¸ холос.


Саид Аҳмад. Баҳор сувлари (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиСаид Аҳмад (1920-2007)Саид Аҳмад. Баҳор сувлари (ҳикоя)\nСаид Аҳмад. Баҳор сувлари (ҳикоя)\nКаравотга чалқанча ётиб, Тургеневнинг «Баҳор сувлари» китобини варақлай бошладим. Китоб орасидан тўрт букланган қоғоз кўкрагимга тушди. Бепарволик билан қоғозни олиб, ётган еримда ўқий бошладим. Оддий қора қалам билак жуда хунук ёзилган, баъзи жойлари ўқиб бўлмайдиган қилиб ўчириб ташланган бу хат мени ҳайрон қилиб қўйди. Хат эгаси, уни ё муттасил тебраниб бораётган трамвайда, ё тик туриб ёзганга ўхшайди. Бир чизиқли дафтар варағидаги сатрлар бошида йўғон-йўғон ҳарфлар билан бошланиб, сатрнинг охирига етмай бир-бирига мингашиб кетарди. «Нима бало, маст одам ёзганми буни», деб дилимдан ўтказдим. Юқорисидан икки-уч сатр ўчириб ташланган хат шу ердан бошланади:\n«…Уйингиздан бутунлай кетдим. Кутманг. Қайтиб келмайман. Бу хатни бутунлай, қайтиб келмас бўлиб кетаётганимни сизга билдириб қўйиш учунгина ёзяпман. Сабабини билишни истарсиз? Наҳотки ўзингиз билмасангиз? Қайси бир хотин қанчадан-қанча аҳду паймонлар, орзу-умидлар билан кириб келган уйини ташлаб кетади? Мен ана шундай қилдим. Бу менинг виждон олдидаги қарзим, ҳақоратланган, оёқ ости қилинган муҳаббатим олдидаги бурчим эди. Эсингиздами, анҳор бўйидаги ағдарилган қари чинор танасига ёнма-ён ўтириб, юлдузларга термилардик. Кўп ошиқлардан бева қолган ойнинг булутдан булутга сузиб ўтишини хўрсиниб-хўрсиниб томоша қилардик. Сизнинг елкангизга суяниб, анҳор салқинидан сесканганимда костюмингизнинг этагига мени ўрардингиз. Ўша кунлар ўзимни чинакам бахтиёр деб билардим. Анҳорнинг нариги томонидаги янтоқлар орасида чириллаган чигирткаларнинг овози ҳам қулоғимга ажойиб бир оҳанг бўлиб эшитиларди. Баъзан эл ухлаган сокин кечада асфальт кўча бўйлаб олис-олисларга кетиб қолардик…»\nШу ерга келганда хатнинг кетма-кет уч сатри ўчирилган. Шунча уринсам ҳам ўқиёлмадим.\n«…Баъзан артистларга раҳмим келади. Улар саҳнада ўз қиёфаларидан чиқиб, бир неча соат бошқа одам бўлиб яшайдилар. Уларнинг маҳоратига қойил қолиб қарсак чаламиз. Ўйлаб кўринг, бу улар учун жуда ҳам катта меҳнат, машаққат эмасми?\nСиз-чи? Сиз саҳнада эмас, ҳаётда артист бўлиб яшадингиз. Ўзлигингиздан чиқиб, бошқа одам қиёфасига кирдингиз. Ўзидан, вужудидан, қалбидан, дунёдаги энг ярамас, ифлос нарсадан жиркангандек жирканадиган одамгина шундай қилади. Бу жуда қийин иш-ку! Умр бўйи бир танада икки киши бўлиб яшаш мумкинми, ахир! Шунинг учун сизни ташлаб кетдим. Ҳеч қайтиб келмас бўлиб кетдим. Тўйимиз бўлган кунни бир эсланг. Қадаҳларнинг жаранги, ҳофизларнинг хониши, дўст-ёрларнинг қалбни титратадиган табрик сўзлари… Ўша кунлари чинакам бахтиёр эдим, худди булутлар орасида сузиб юргандек эдим, поёнига етиб бўлмас орзуларим бор эди. Худди тўйимиз куни, эшигингиз — менинг янги уйимнинг эшиги олдида боласини кўтариб турган хотиннинг ғазаб ва нафрат тўла кўзлари менга тикилганини, унинг қалбида туғён қилаётган ҳисларни пайқамаган эдим. Чунки мен бахтиёр эдим. Бахтдан энтиккан кишининг кўзига ҳамма нарса гўзал, ҳамма одам бахтли кўринишини билмаган эканман. Мен бахтдан энтикардим, у бахтсизликдан пинҳоний фарёд чекарди. Мен бахтга етишган эдим, у бахтини йўқотган эди. Энди ўйлаб қарасам, у бахтни эмас, бахтсизлигини йўқотган экан. Негаки, сиз, ўзгага бахт беролмайдиган нотавон киши экансиз. Унинг юзларига бемаҳал тушган ажинлар, қўнғироқ сочларга бемаҳал оралаган оқлар сиз келтирган «бахт» эканлигини энди яхши биламан.\nҲозир шу хатни ёзарканман, хотинингизнинг ўша машъум тўй кунидаги қиёфасини кўз олдимга келтириб, қалам тутган қўлларим муштга айланганини билмай қолибман. Бирга юрган кечалари ойга термилиб тонг оттирган пайтларимизда у мушфиқ хотиннинг дераза олдида эшикка термилиб, маъюс, афтодаҳол ўтирганини ўйлаганимда, бутун борлиғим зирқираб кетади. Сизни қарғаш учун олам бисотидан таҳқирлироқ сўз тополмайман…»\nХатнинг давоми бутунлай ўчириб ташланган. Чироққа яқинроқ бориб ўқишга уриниб кўрдим. Йўқ, ўн саккиз сатр ичидан фақат «инсоф»ми деган сўзни аранг ўқий олдим, холос.\nТавба! Бу хатни ким ёзган? Кимга ёзган? Хаёлим қочиб, ҳар бир сатридан ғазаб, нафрат ёғилиб турган хат эгасини билгим келди. Китобни олиб, хатнинг давоми чиқиб қолармикин деган ўй билан уни варақлай бошладим. Йўқ. Китоб кутубхонаники эди. Кимдир уни беихтиёр китоб билан топшириб юборган бўлса керак. Уйқум қочиб у нотаниш, аламзада хотин қалбининг энг теран жойларидан отилиб чиққан қайноқ, оловли сўзларидан эрталабгача тўлғандим.\nЭрталаб кутубхонадан бу китобни мендан аввал олган кишини сўрадим. Кутубхоначи хотин тайинли бир гап айтмади. Унинг гапича, университет кутубхонаси бундан икки ярим ой олдин сайлов участкасига китоблар юборган, сайловдан кейин ўша китоблар муқовалашга берилган экан. Хуллас, хат кимдан ва кимга эканлиги маълум бўлмагани учун менда қолди. Аммо бу панд еган жасур хотиннинг ўртаниб ёзган қайноқ сўзлари эгасига етмаганидан афсусланардим.\nЎқишлар тугади. Беш йил бирга ўқиган қадрдонлар билан хайрлашадиган кунлар келди. Айниқса, ўзини ҳаммадан олиб қочадиган, менга ҳам шубҳа билан қарайдиган ҳамкурс Санобардан ажралиш менга жуда оғир эди. Бу хаёлчан қиз негадир менга жуда ёқарди. У кўпчилик-ка кам аралашарди. Хдмкурслар бир-биримизнинг «миридан-сиригача» дегандек саргузаштларимизни, орзуларимизни баҳам кўрардик. Аммо Санобар ўзи ҳақида, ниятлари ҳақида лом-мим деб оғиз очмаган. Унинг табиати ана шунақа эди. Ўзи алоҳида дарс тайёрлар, қайғусини ҳам, шодлигини ҳам биров билан баҳам кўрмасди. Унга раҳмим келганиданми, ё табиатим оғирроқ бўлганиданми, ҳар қалай, унинг сокинлиги менга ёқарди. Кейинги курсдагина икковимиз бир-биримизга яқин бўлиб қолгандик. Ҳатто бир-икки марта кинога ҳам бордик. Кўрган киномизда Санобар жуда кўп йиғлади. Кино унчалик кишини йиғлатадиган даражада ҳам эмас эди. Ҳайронман, Санобар нега йиғлади экан!\nАвгуст охирлаб қолган эди. Эртага Санобар Бекободга кетади. Мен эски касбим — газета ишида қоламан. Шу куни сўнгги бор у билан паркка бордик. Негадир у хомушроқ эди. Мен унинг бу кайфиятини то шу кунгача бир-биримизга дардимизни айтмаганимиздан, шундайлигича ажрашиб кетишимиздан бўлса керак, деб ўйладим. Ҳар қалай, бу масалада эркаклар дадилроқ бўлади. Довдираб бўлса ҳам гапни ўзим бошладим. Шу пайтгача бу тўғрида оғиз очмаганимдан ўзимни ўзим койиб, ҳаяжон аралаш секин гапирардим. Билмадим, гапларимнинг ҳаммасини эшитдими, йўқми?\nПаркда одам кўп эди. Танца майдончаси, морожнийхоналар студентлар билан тўла. Санобарнинг қўлидан ушладим. У ялт этиб менга қаради.\n— Юринг, ҳув анови сув бўйига борамиз.\nБу саволга жавоб тополмадим.\n— Юринг! — деди Санобарнинг ўзи йўл бошлаб. Сув бўйи холироқ эди. Симёғочдаги чироқнинг сувдаги акси гўё ханжардек анҳор тагига санчилганди.\n— Сизни Тошкентда қолдирмоқчи эдилар-ку, нега Бекободга юборишларини сўрадингиз?\nСанобар жавоб бермади. Сувга тикилганича бир неча дақиқа индамай ўтирди. Сўнг вазминлик билан:\n— Менга қаранг, — деди, — беш йил бирга ўқидик, сиз менга бошқаларга қараганда яқинроқ бўлиб қолгансиз. — У негадир гапни гапга қовуштиролмай қийналарди. — Кўзларингизга қараганимда, юрагингизда аллақандай ҳис борлигини сезиб қийналаман. Гапим қўполроқ чиқса, мени кечиринг. Бекор қиляпсиз. Ҳали ёшсиз. Ўз тенгингиз билан топишишингиз керак. Мен буни олдинроқ айтишим керак эди. Нега шундай қилмадим?..\n— Нега, ахир сизни… наҳот сиз мени… Ё сизнинг бошқа…— дедим паст овоз билан.\nСанобарнинг кўзида ёш йилтиради.\n— Ахир, мен бир марта тўй кўрганман… беш кун бўлса ҳам. Ҳали тортган дардимнинг доғи танимдан кетгани йўқ.\nУч йил аввал китоб орасидан кўкрагимга тушган хатни эсладим. Наҳот ўша хат билан Санобар орасида бирон муносабат бўлса, нималар деяпман, йўғ-э…\n— Сиз, сиз, — дедим дудуқланиб, — Сиз Тургеневнинг «Баҳор сувлари»ни ўқиганмисиз?\nСанобар менга савол назари билан қаради:\n— Хат йўқотганмисиз?\nСанобарнинг кўзлари катта-катта очилиб, лаблари алланималар деб пичирлади.\nМен унинг шамол тўзитган сочларини силадим.\n— Шунақа, — деди Санобар хўрсиниб, — арзон муҳаббатнинг қурбони бўлганман.\nУнинг бу гапида қанчадан-қанча алам, изтироб бор эди.\nИккимиз сувга термилиб хаёл сурамиз. Баҳор сувлари оқиб кетди. Совур ойининг булутлари қалдираб-гулдираб тоғу тошларга, боғу роғларга ёмғир қуйиб ўтди. Унинг ҳаётбахш томчиларидан анвойи гуллар униб чиқди. Оламни безаган, адирларда лолақизғалдоқ гулханини ёндирган бу ҳаёт томчиларининг сахийлигидан сув ичиб қолган шумғиялар ҳам бор эканлигини биламан. Бироқ кўклам офтобининг алангасига бу печаклар, шумғиялар тоб беролармикин?! Офтоб уларни қовжиратиб ташламасмикин?! Албатта куйдириб ташлайди, ишонаман.\nМуҳаббат ҳам шундай. Қалб ҳарорати иситмаган муҳаббат узиб олинган гулдек жуда тез қовжираб қолади.\nЁлғон муҳаббатдан зада бўлган Санобарнинг юрагида куйиб кул бўлаётган ҳисларга ҳарир, шаффоф шабада теккандек бўлади. Бу шабада унинг қалбидаги кулларни тўзғитиб юборади. Кўксидаги босиб ётган оғир тошни муҳаббатнинг азамат қўли кўтариб ташлайди.\nДарахтлар тепасида кезиб юрган яримта ой япроқлар орасидан ўтиб, Санобарнинг гоҳ елкасида, гоҳ соч ўримларида ўйнарди.\n← Аввалги Аввалги Саид Аҳмад. Хотин (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Саид Аҳмад. Турналар (ҳикоя)