Илм – энг буюк шараф | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТаълимИлм – энг буюк шараф\nАсалари билан инсон боласи ўртасидаги фарқ ҳақида ҳеч ўйлаб кўрганмисиз? Йигирма кунлик асаларини гулдан гулга қўниб, асал йиғаётганини кўп кўргандирсиз. Инсон фарзанди эса фақатгина икки ёшдан оёққа туради, гапиришни ўргана бошлайди. 6-7 ёшида мактабга боради. Ўқишни, ёзишни ўрганади. Литсей, университетни тугатгунига қадар кўп ўқийди, ўрганади, интилади, изланади. Чунки яшаш учун ҳаётни, инсонларни ўрганишга муҳтождир. Фойда, зарарни билишга мажбурдир. Бироқ асалари боласи-чи? У асал йиғишни ўрганиши учун на ўқишга, на олий ўқув юртини битиришга эҳтиёжи бор. У дунё ҳаётига мукаммал ҳолда юборилган. Инидан чиқар чиқмас ишини бошлайди. Биз эса йигирма кун ёки йигирма йил, умр бўйи ўрганишга муҳтожмиз. Шунинг учун бешикдан қабргача илм олишга, ўрганишга буюрилганмиз. Инсон қобилиятини билим ва тажриба билангина оширади.\nБилимсизлик эса барча ёмонликларнинг манбаидир. Билимсиз инсон ўзига энг катта ёмонликни қилган бўлади. Жоҳил кишининг тик тура олмайдиган қопдан фарқи йўқ. Саъдий билимсизликни уруш довулига ўхшатади. Овози баланд ичи эса бўш. Гўзал тушунчалар, билим жавҳарлари билан тўлдирилмаган зеҳн сандиқ фойдасиз ва зарарли нарсалар билан тўлади.\nИлм ўрганиш фақат мактабга хос эмас. Мактаб инсонга калит беради. У калит билан илм хазиналарини инсоннинг ўзи очади. Нима қилса ўзининг ғайрати билан амалга оширади. Мактабни битирар битирмас китоб дафтарни бир бурчакка улоқтириш катта хатодир. Ҳолбуки, илм олишнинг на ёши, на вақти, на жойи бор. Ҳар ёшда, ҳар ерда, ҳамма вақт ўрганилади, илм энг катта сармоядир, инсон ҳар ёшда, ҳар ерда ва ҳар вақт сармоясини кўпайтиришни истайди. Илм билан ўзингизни тарбияланг. Балки муаммоларга дуч келарсиз. Баъзи қийинчиликларни бошингиздан ўтказасиз, аммо унутманг: Ҳар қандай қийматли нарса осонлик билан қўлга киритилмайди.\nПайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам бир куни ёнларидаги Ҳилол исмли кишидан: «Қаламинг борми?» — деб сўрадилар. Йўқ жавобини эшитгач: «Қаламсиз юрма, эй Ҳилол. Чунки, эзгулик ундадир. Қиёматгача унга содиқ бўлганлар чиқади. Инсонлар қалам ила юксаладилар. Олим қўлидаги қаламнинг сиёҳи шаҳиднинг қони билан тенгдир».\nБу буюк инсонни Расулуллоҳ саллолоҳу алайҳи васаллам Илм эшиги, деб улуғлаганлар. Биз Аллоҳнинг тақсимотига розимиз. Бизга илмни, душманларимизга дунё молини берди. Чунки, мол-давлат йўқ булгувчидир. Илм эса абадийдир.\nБу даражада улуғ ва шарафли бўлган илмнинг завқ ва лаззатини тўлиқ ҳис қилганимизда бир зум бўлса ҳам ўзимизни қўйишга жой тополмадик. Шунинг учун, илмнинг завқини билганлар бу ҳузурни бошқа ҳеч нарсага тенглаштира олмайди. Кеча-кундуз демасдан бутун умрларини илмга бағишлайдилар. Ҳатто ухлашга, овқатланишга кетган вақтларини катта йўқотиш, деб биладилар. Чунки илмнинг мазасини бошқа бирор нарсада топа олмайдилар. «Ўқишни бошқа ҳеч бир хазинага алмаштирмайман», деган Е. Гиббон, ҳар ҳолда бу ҳақиқатни оз бўлса-да ифодалай олган. Машҳур Имом Аъзамнинг яқин шогирди Имоми Муҳаммаднинг илмга шу қадар баланд эдики, ўзини қўярга жой топа олмас эди. «Эй подшоҳ ва вазир фарзандлари! Келинг, сиз ҳам жаннат лаззатини тотиб кўринг!» — дер эди. Вафотидан кейин уни тушида кўрган бир дўсти ундан сўради: «Қандай жон бердинг?», «Илмий бир масала бипан шуғулланаётган эдим, жонимни қандай чиққанини сезмай қолдим».\nБуюклар ўқишни ширин мева, деб билишган. Тоза, мусаффо ҳавога ўхшатишган. У билан нафас олиб, руҳий тушкунликларини, дард-аламларини, жаҳлларини унутишган. Монтеск «Чорак соатлик ўқиш билан барча тушкунлик ва ғамгинлигим тарқаб кетади» — дея шу ҳақиқатни эътироф этган эди. Қисқаси, ўқимоққа сув ҳаводек эҳтиёжимиз бор.\nСавол илмнинг калитидир. Айтадиларки: «Савол сўраш илми ҳаётимизда учрайдиган бир йўлдир. Савол китобни, мавзуни ёки дарсни яхши англаб етишни таъ-минлайди. Савол илмимизни оширади. Чунки, сўраб жавобини излаймиз. Савол сўраш ўзимиз сезмаган ҳолда бизни билим эгасига айлантиради».\nАбу Юсуфдан: «Бу билимни қаэрдан қўлга киритдинг?», — деб сўрашганида, «Кичик-катта, деб ажратмасдан, билмаганимни сўраш билан», — деб жавоб берган эдилар.\nСавол бераман, деб ақлга келган бўлар-бўлмас нарсалар сўралмаслигини унутмаслик лозим. Савол инсоннинг савиясини ҳам кўрсатади. Мантиқли ва қизиқарли саволлар бериш керак.\nБАЛАНД ОВОЗДА ЎҚИШ\nБаланд овозда ўқиш ҳам ўзига хос ўринларда тадбиқ қилиниши керак бўлган бир усулдир. Чунки овозни чиқариб мутолаа қилиш ўқишимизни тузатади. Фасоҳат билан гапириш қобилиятини шакллантиради.\nЎрганганларимизни яқинларимизга айтиб бериш, тушунтириш мавзуни пухта ўзлаштиришимиз учун энг қулай йўллардан биридир. Мавзу шунда янада чуқур ўрганилади. Ўқитувчилик бир касб бўлишига қарамай, ҳар бир киши замон ва маконга кўра бу шарафли вазифани зиммасига олиши мумкин. Умримиз давомида ўрганиш билан чамбарчас боғлиқ бўлганимиз учун ҳар биримиз ўзига хос бир ўргатувчимиз. Илк ўргатувчи Аллоҳ. Ҳазрати Одамга борлиқ илмини ўргатган. Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам ҳам: «Мен таълим берувчи қилиб юборилдим», — дея марҳамат этганлар.\nНИМАЛАРНИ ЎҚИШ ЛОЗИМ\nЎқиш каби ўқийдиган нарсаларимизни ҳам аниқ белгилаб олишимиз ҳам жуда муҳим. Ўқийдиган китобларимиз бизга қандай фойда келтиради? Билимимизга янги билимлар қўша оладими? Ҳатти ҳаракатларимизнинг яхшиликка йўналишига ёрдам бериб, ичимизга ҳузур-ҳаловат, ишимизга завқ-шавқ бағишлай оладими?\nФранс Кафкага кўра, китоб инсонда кучли руҳий таъсир ўйғотиши лозим. У: «Ўқийдиган китобимиз бир муштдек бизни сергак торттирмаса нима ишга ярайди?», — Дея ҳақиқий китобнинг ўзига хос хусусиятини кўрсатади. Агар биз бирор китобни ўқиганимиздан сўнг, «Яхшики бу китобни ўқидим, акс ҳолда жуда кўп нарса йўқотардим», — деган фикр ўйғотган китоб, ҳақиқатан фойдали, деган номга лойиқ бўлади.\nАлександр Поп бундай дейди: «Ўқиган асарингиз сизни фикран юксалтириб, қалбингизга эзгулик ва мардлик туйғуларини ўйғотса, у ҳолда бу китоб ҳақида бир фикр билдириш учун шу туйғуларнинг ўзи етарлидир. Умид билан очилиб, фойда билан ёпилган китоб яхши китобдир».\nКитоблар инсонлардан айрилмайдиган булоқлардир. Ақлларини китоб билан жилоламаган, руҳларини у билан озиқлантирмаган инсонлар сиқилиш, зерикишдан қутула олмайдилар. Сенека: «Китобсиз яшаш, кўр, кар, соқов каби ҳаёт кечиришдир», — деган.\n«Яхши китобдан баҳраманд бўлмаган инсон ўқимишли бўлиши билан жоҳил қолиши орасида ҳеч қандай фарқ йўқдир», деган Марк Твен яхши китобнинг аҳамиятини таъкидлаб ўтади. Вақтни бекорга кетказгани учун фойдасиз китобнинг энг ози ҳам зарарли. Инсонни дангасаликка, ишсизликка, ахлоқсизлик ва иймонсизликка етакловчи китобнинг заҳардан фарқи йўқ. Бундай китоблар инсонларнинг моддий ва маънавий ҳаётиларини хазонга айлантиради.\nҲар бир нарсанинг фойдалисини, яхшисини танлаганимиз сингари, китобларнинг ҳам энг яхшиси ва фойдалисини танлайлик. Чунки улар ҳаётимизда асосий йўналишни белгилаб беради. Дунёқарашимиз улар орқали шаклланади. Агар яхшисини танлай олсак, китоб энг яқин дўст ва биродаримизга айланади. Дунёимиз улар билан ойдинлашади. Бу вафодор дўстлар билан доимо бирга бўлишга интилайлик ва Конфутсий каби: «Раббим! Менга китоб тўла бир уй бергин!», деб дуо қилайлик. Унутмангки, китобдан бошқа хазина йўқдир.\nЎҚИШДАН МАҚСАД НИМА БЎЛИШИ КEРАК?\nФойдали илм, инсониятга нафи тегадиган илмдир. Фойдали илм амалга татбиқ этиладиган илмдир. Фойдали илм ўрганил-ганида билимсизлигимизни бизга ҳис эттириб, ўрганишга завқ-шавқ ва ғайрат ўйғотади. Ёмон феъл ва ҳатти-ҳаракатлардан асрайдиган илмдир.\nФойдали илм бизга ўзлигимизни танитадиган илмдир. Фойдали илм бизга Яратувчимизни танитадиган илмдир. Илм тубсиз бир денгизга, илм ўрганувчи эса у денгизнинг тубидаги сузишга ҳаракат қилаётган ғаввосга ўхшайди. «Дунё мени қандай танийди, билмайман, лекин мен ўзимни кашф этилмаган улкан ҳақиқатлар уммони ичида, соҳилда айланиб юрган, онда-сон-да юмшоқтош ёки денгиз чиғноғ топиб олган боладек кўраман», — деган Исаак Нютон. У илм бахшида этадиган камтарлик даражасига етишган олимлардан эди. Суқрот: «Барча билганларим, ҳеч нарса билмаслигимидир», — дея энг буюк ҳақиқатни эътироф этади. Ўрганганларимиз қанча кўп бўлса ҳам, билмайдиганларимиз олдида заррадан ҳам кичкинадир.\nДиплом олиш учун ҳаракат қилиш мумкин, аммо дипломли бўлиш билан билимли бўлишнинг фарқини ажратиб олайлик. Олий ўқув юртини тугатган қанчалаб кишилар борки, ўқишни битирар-битирмас китоб-дафтарни бир чеккага улоқтиришади. Ўқиш ва ёзишдан зерикиб, гуё ўқишга нисбатан уруш эълон қилгандек китобларга душманлик назари билан қарашади. Бундай бўлмайлик, инсонни ғурурга, кибрга етакловчи илм ҳам фойдасиздир. Илм мансаб, лавозим, обрў, инсонларга юқоридан қараш учун ўрганилмайди. «Бу масалани мен биламан, менинг соҳам. Бу соҳада менга етадиган билимдон мутахассис йўқ. Сиз буни бипмайсиз. Мен ҳамма нарсани биламан» каби ифодалар аслида жаҳолатнинг белгисидир. Саъдий: «Қанчалик кўп ўқисанг ўқи, билганларингга амал қилмасанг, жоҳиллардансан. Билганига амал қилмаган инсон, устига китоб юкланган ҳайвондан фарқи йўқ», — деб юқоридагиларни ҳам шу тоифага киритади. Ҳар нарсани биламан, деган инсон ҳеч нарсани билмаган инсондир.\nБилимига уйғун равишда амал қиладиган киши ҳақиқий зиёлидир. Нури билан атрофни ёритади. Ҳар қандай мавзуда «биламан» деб иддао қилувчи, билмаганини тан олмайдиган чала «зиёлилар» инсониятни фалокатга судрашдан, қоронғуликка отишдан бошқа ишга ярамайдилар. Бузғунчи зиёли ва билмаганини билмаган чала зиёли! Уларнинг ҳар иккови ҳам зарарлидир, инсониятни ҳалокатга етакловчилардир. Бири билимини бузғунчилик йўлида ишлатса, бошқаси билмагани ҳолда «биламан» дея ҳаммаёқни хонавайрон қилади.\nҲақиқий зиёли турли миш-миш ва бировдан эшитган гапларга таяниб ҳукм чиқармайди. Аввал пухта ўрганиб, ўйлаб, ҳақиқатга содиқ қолган ҳолда иш юритади.\nҲақиқий зиёли ўрганишни мақсад эмас, инсонларга хизмат қилиш воситаси эканини билади. Илмини инсоният фойдасига ишлатади. Ўқишдан мурод атрофдагиларга фойда келтиришдир. Илм инсониятга хизмат қилсагина қадрли, фойдалидир. Амалга тадбиқ этилмаган билим қанчалик фойдали бўлишидан қатъий назар бирор ишга ярамайди.\nИлм инсонни такомиллаштиради, севимли ва суюкли кишига айлантиради. Илмдан мақсад ўзликни танишдир. Ўзимизни танишимизга хизмат қилганчалик фойдалидир. Юнус Эмро қандай ажойиб айтган:\nИлм илм билмоқдир,\nИлм ўзни билмоқдир,\nСен ўзингни билмасанг,\nЯна қанча ўқимоқдир?\nИнсон Яратувчининг мў‘жизавий асаридир. Инсоннинг ўзини англаб етиши ўз навбатида Санъаткорини ҳам танишидир.\nИнсон ўзидан: «Мени энг гўзал шаклда яратган ким? Беҳисоб неъматлар билан боқиб катта қилган ким? Атомдан қуёш системасигача ҳамма нарсани хизматимга берган ким?», деб сўрамоғи лозим. Бу саволларнинг жавобини топа олган инсон, ўрганишдан мақсади нима эканини билади. Илмнинг ғояси Яратувчини топиш, Унга имон келтириб, таваккул қилишдир. Илм билан имон бир-биридан ажралмайдиган икки ҳақиқатдир.\nИшонишни барча ҳурриятлардан афзал билган Жон Милтон «Мен учун барча ҳурриятлардан олдин билиш, ўйлаш, ишониш ва виждон амрига кўра гапиришга сазавор бўлинг», дейиш билан бирга илм билан имоннинг айрилмаслигига диққатни қаратади. Эйнштейн ҳам: «Илмсиз дин кўр, динсиз илм оқсоқдир», дея дин билан илмнинг бир-бирини тўлдиришини таъкидлайди.\n«Ер ишласин, кўк ишласин, сен ўтир!»\nБулар ҳақида баҳонанг борми? Бир зум тўхта!\n«Эй, бутун дунё ва ичидагилари уйғоқ бир пайтда сен ғафлатда ётган ўпаксага айпандингми? Ҳаракат қилсанг-чи? Ҳеч бўлмаса, Аллоҳдан уял!» деган шиоримиз бу мисралари билан меҳнат қилишнинг аҳамиятини тушунтиришга интилади.\nИнсон меҳнат қилишга мажбурдир. Заррадан то юлдузгача ҳамма нарса тинимсиз ҳаракат қилаётган бу коинотда бекор туриш инсонга ярашмайди. Асаларилар гулдан гулга учади, чумолилар чарчаш нималигини билмай меҳнат қилади. Қушлар шоҳдан шоҳга қўнади. Сувлар жилдир-жилдир оқиб, гуллар очилиб, ҳайвонлар турли тарафга югуради, қуёш ҳар тонгда чиқиб, оқшомда ботади. Агар коинотдаги бу тартибли ҳаракат, фидокорлик, ғайрат бўлмасайди, биз тинч ҳаёт кечира олармидик? Бу низом билан ҳамнафас яшамаган ёки вайрон қилишга уринган инсон жуда катта хусрон ичидадир. Ҳолбуки, инсон яратилгандан бери меҳнат қилишга мажбур. Инсон ҳузур-ҳаловатни қиладиган меҳнати орқасидан топади. Ташвишлардан фақат шу йўл билан қутула олади. Чунки, ташвишлар бекорчи инсоннинг боши атрофида худди пашша каби ғуж-ғуж тўпланади.\nМуваффақиятни сири меҳнатда яширинган. Меҳнаткаш инсонлар эртами кечми муваффақиятга эришадилар. Пешона тери, кўз нури, қўл меҳнати етмаган (тегмаган) нарса йўқдир. Буюк инсонларнинг ҳаммаси интилиши ва ғайрати билан юқори мавқеларга эришганини кўриш мумкин. Аддисон: «Ҳеч бир муваффақият тасодифан қўлга киритилмайди. Эришганларим ҳам тасодиф эмас, меҳнатларимнинг самарасидир», дейди. Эдисон ҳам, «Муваффақиятларимнинг юздан тўқсон тўққизи меҳнат, юздан бири ақпим маҳсули», деган эди. Ҳамма нарсага меҳнат орқали эришилади. Қийматли бирор нарса йўқки, ғайратсиз қўлга киритилган бўлсин? Билим ҳам меҳнат билан топилади. Балзак: «Илмнинг хўжайини бўлишини истаган киши меҳнатнинг қули бўлсин», дея илм ўрганишда меҳнатнинг ўрни муҳим эканини таъкидлаб ўтади.\nТананинг соғлом бўлиши витамин ва оқсилларни истеъмол қилишга боғлиқ бўлганидек, ақлнинг бақувват ва тириклиги ҳам зеҳнни машқ қилдириш билан амалга ошади. Ҳам ақлан, ҳам жисмонан ишлашимиз керак. Чунки борлиқ йўқликнинг эгиз дўсти, ҳаракат эса тириклик, жонлиликдир. Туриб қолган сувларнинг вақт ўтиши билан сасиб, бузилиши ҳаммамизга маълум.\nОта-боболаримиз: «Ишлаган темир зангламайди», деб бежизга айтишмаган. Аслида инсон жўшқин, таъсирчан хусусият билан яратилган. Роҳати, ҳузури-ҳаловати, бахтини фақат меҳнати билан топа олади. Ахлоқсизлик, қашшоқлик ҳам меҳнат билан тузатилади.\nЎз олдиларига аниқ мақсад, буюк ғояларни қўйган кишилар, албатта, меҳнат қилишлари лозим. Камолотга эришиш йўпида меҳнат қилиш шартдир. Осонгина қўлга киритилган нарсалар эмас, пешона тери билан топилган нарсаларни қадрлаш зарур.\nХоре: «Одамлар ҳаётда тез юксалганларни қадрлайдипар. Ҳолбуки, ҳеч бир нарса чанг ва патчалик тез юқорига кўтарилмайди», дейди. Қийинчиликларга чидаб, машаққат чекиб, қўллар қавариб эришилинган нарсага ҳеч қачон туймайди. Пайғамбаримиз саллолоҳу алайҳи васаллам ҳам: «Ишларнинг энг хайрлиси, қийинчилик билан қўлга киритилганидир», дея марҳамат қилиш орқали бизни осонига эмас, қийинига интилишимизга ишорат қилганлар. Бирор натижага эришишда шунинг учун ҳориб-толамиз, интиламиз, заҳмат чекамиз. Пул минг бир қийинчилик билан топилаётган бугунги кунимизда юксак мақсадларга осонликча эришиб бўлмаслигини унутмайлик.\n«Камолотга етишиш, ҳаёт сир-асрорини ўрганиш билан бўлади», деган Пастер, зерикиш нималигини билмаган, ғайрат ва интилишлари орқали бу сирни кашф этганлардан бири эди. Қандай иш бўлишидан қатъий назар, меҳнатни бош тамойил қилайлик. Ўзимизга: «Кеча нима қилдим? Бугун нима қиламан? Эртага-чи?», деган саволни берайлик. Агар: «Бугун ҳеч бўлма-са, кечагичалик ишладим. Эртага ҳам шу шаклда ишлаб, бир нарса қиламан», дея олсаккина бахтиёр бўла оламиз. Шундагина қийинчиликларни бартараф этиш, тўсиқлардан ошиб ўтиш, имкониятлардан тўлиқ фойдалана олиш салоҳиятига эга бўламиз.\n«Икки кунини бир хил ўтказган киши зарардадир» мазмунидаги ҳадис дастурул амалимиз бўлсин. Ҳар кун ундан аввалги кунга бирор нарса қўшишимиз лозим. Ҳаёт шунчаки еб-ичиб, танбаллик билан бекор ўтказиладиган нарса эмас. Вақтини зоэ кетказган инсон ўзига-ўзи бундай савол бермоғи лозим: «Илон, чаён каби зарарли ҳайвонлар ўлдирилади. Вақтим шуқадар зарарлимикин, уни ўлдираяпман?». Бу саволга берилган «Иўқ!» жавоби бизни меҳнат қилишга ундовчи таъсирли восита бўлади. Пайғамбаримиз саллолоҳу алайҳи васалламнинг бўш ўтирган одамга салом бермаганликларини ўйлаб кўрайлик. Шунда меҳнат қилишнинг инсон ҳаётидаги аҳамиятини яна бир карра тушуниб етамиз. «Вақт зиқ бўлишидан олдин бўш вақтнинг қадрига етинг!», деб буюрган Пайғамбаримиз саллолоҳу алайҳи васалламга эргашганлар учун меҳнатдан қочишнинг ҳеч қандай узри йўқ.\nДиний вазифалар билан бирга меҳнат қилишнинг ҳам ибодат эканини тушуниб етсак ҳеч қачон бекор ўтирмас эдик. Албатта, турли шикоятлар, муаммолар билан юзма-юз келишимиз мумкин, камчиликларимиз, нуқсонларимиз бўлиши табиий. Бу каби тўсиқларни ҳаммасини ўрганиб чиқайлик. «Уларнинг устидан ғолиб келаман!», дея азму-қарор қилиб, шавқ ғайрат билан меҳнат қилайлик. Ишонинг, шунда ҳаммасини бартараф қила оламиз. Қуръонда «Инсон учун меҳнатдан бошқа нарса йўқдир», Дея буюрилгандан сўнг ортиқча сўзга не ҳожат! Меҳнат қилайлик, албатта натижасини кўрамиз. Аммо тартибсиз ишлашдан узоқ бўлайлик. Ҳамма нарса аниқ режа асосида қурилган бугунги кунимизда бетартиб, режасиз ишлардан фойда йўқлигини ёдимиздан чиқармайлик. Ҳаракатларимизда муваффақиятларга эришишимиз учун баъзи тамойилларни ўзимизга қонун қилиб олсаккина, тўсиқларни осон ошиб ўта оламиз. Хоҳ-ласангиз, буларнинг баъзиларини эслатиб ўтамиз.\nДангасалик ҳақида айтилган талайгина ҳикматли сўзлар бор. Ҳазрати Али: «Инсонни вақтидан олдин хароб қиладиган нарса танбалликдир», деган. Дангаса ва меҳнаткаш икки инсонни солиштириб кўринг! Ушбу ҳикматли сўзнинг ҳақ эканини англаб етасиз. Ҳаракатчан киши дангасага нисбатан тетик ва бардам бўлади. Дангаса эса ҳаётдан зерикиб, умрини қаҳвахоналарда сигарет тутунларига кўмилган ҳолда ёндириб, адо қилади.\nНамик Камолнинг назарида, танбаллик ўлимнинг кичик укасидир. Танбал одамнинг борлиги билан йўқлиги ўртасида ҳеч қандай фарқ йўқ. Танбалликни йўқлик билан тенг кўрган улуғлар эса, бекорчи, танбал, кайф-сафода яшаган ва юмшоқ тўшакларда роҳатланиб ётадиганларнинг ишлайдиганлардан ҳам кўпроқ заҳмат чекишларини ва ҳаётдан зерикишларини таъкидлаб ўтишади, дангасаларнинг доимо умрлари тезроқ ўтишини хоҳлашларини айтади. Ғайратли киши шукр қилади, ҳамд айтади. Умрини бекор ўтиб кетишини истамайди», дейди ва бу қоидани зикр қилади. «Роҳат фароғат машаққатда, машаққат эса роҳатдадир».\nБу ҳақиқатни ўзида сингдирган Ле Браер ҳам, зерикишни танбаллик билан бирга пайдо бўлганини айтади. Шу зерикиш сабабли кўпгина кишилар қиморхоналарда, майхоналарда ва қамоқхонададирлар.\nИнсон бу дунёга кайфу сафо қилиш учун келмаган. Қанчалар уринмасин ҳаётнинг аччиқ кунлари, ғам-қайғулари, зерикишлари бунга фурсат бермайди. У ҳолда инсон роҳатни ҳузур-ҳаловатда яшашда изламаслик керак.\nХоҳишига боғлиқ бўлмаган ҳолда, бошини оғритадиган ташвишлар, қийинчиликларга қарши мардонавор туриши, роҳатни шундан қидириши лозим. Роҳатни роҳатсизликдан излаганлар учун роҳатсизлик деган тушунчанинг ўзи йўқ.\nҲар доим вақт йўқлигидан азият чекамиз. Ажабо, ҳақиқатда ҳам вақтимиз йўқми… ёки вақтимизнинг қадрига етмаганимиздан қийналамизми? Суҳбатларимизда, телевизор олдида, овқатланишга, кўнгилхушликка сарфлаган вақтимизни бир ҳисоб-китоб қилсак, бир йилда бир неча минг соатнинг бекор ўтиб кетиши маълум бўлади. Фақат телевизор кўришга кетказадиган бир-икки соатимизни китоб ўқишга ажратсак, бир йилда энг ками 30-40 китоб ўқишимиз мумкин. Телевизордан олган билимларимиз билан китобдан ўрганганларимизни солиштирсак, китоблардан нақадар кўп фойда олганимизни гувоҳи бўламиз. Демак, вақт йўқлиги эмас, дангасалик бизнинг асосий муаммоимиз. Энг катта душманимиз бўлмиш дангасаликни енга олсак, ҳаётда бажара олмайдиганимиз иш қолмайди. Шавқ ва ғайратни сўндирувчи, бақаламун каби турли кўринишларда чиқадиган танбалликни енгиш энг буюк ғоямиз бўлсин.\nДангасалик шундай айёрки, баъзан мазаси бору, лекин фойдаси йўқ ширин сақичлардек алдайди, бўшашиш, ҳаётдан зерикиш, чарчоқ, хасталик, бекорчилик, ҳавоийлик каби турли тузоқлар билан инсонларни ўзининг тўрига илинтиришга ҳаракат қилади.\n«Бугун кўп ишладинг, бир неча кун дам ол», «Хафа қилма ширин жонингни, ишлаб нима қилиб берардинг? Ишлаганлар нимага эришди?», «Кўп ишлама, соғлигингни йўқотасан», «Ишлаган ҳам, ишламаган ҳам бир. Кўза олиб келган ҳам, келтирмаган ҳам бир хил, бироқ шунча ҳаракат қилишдан нима фойда?», «Қўявер, бахт қуши бошингга қўнса, ҳаммаси ўз-ўзидан ҳал бўлиб кетади», деган гаплар билан инсонни фалокатга етаклайди, ҳеч қандай баҳона тополмаслик учун дангасаларни кўпай-тиради. Олдимизда икки йўл бор: Ё шу ва шунга ўхшаш дангасалик қуролларига нишон бўлиб, ўзимизни бутун машаққатларнинг онаси ва разолатнинг уяси бўлган танбалликнинг қучоғига ташлаш ёки юксакликнинг, муваффақиятнинг калити, ҳузур-ҳаловатнинг асоси бўлган меҳнатга бутун борлиғимизни топшириб, дунё ва охиратда саодатга эришиш.\nМEТОДЛИ ВА РEЖАЛИ ИШЛАШ\n«Бугун қаттиқ ишладим. Эртадан кечгача бошимни кўтармадим», деган киши бу сўзлар билан балки таскин берар, ваҳоланки, кўп ишлаш зарур, аммо етарли эмас. Режали, аниқ дастур асосида ишлаш шунчалик ишлашдан яхшироқ. Эришган муваффақиятларимизда бу янада яққолроқ намоён бўлади. Натижа қанчалик юқори бўлса, демак ишимиз ҳам шунчалик режали бўлганини билдиради.\nДекскартес: «Режасиз ишлаган киши, ўлкама-ўлка юриб, хазина излаган инсонга ўхшайди», деган эди. Шунингдек, у жамиятнинг ривожланганлик даражасини ақл ва заковат эмас, балки метод режали ишлаш белгилашини айтган. Бу сўзлар Европада тизимли ишлашнинг асосини қўйиб берган олимга тегишлидир.\nТизимли ишлаш орқали мақсадга тез эришилади, чексиз орзулар ҳақиқатга айланади. Хоҳ шахс, хоҳ жамият тизимли ишлаш билан мақсадга етишади. Буюк ишларни амалга оширган, юзлаб асарлар ёзган, машҳур одамларнинг ҳаётларига назар ташланг. Тартибли ва режали бўлишни дастурул амал қилганларининг гувоҳи бўласиз. 576 асар ёзган Жалолиддин Суютийнинг бу даражада самарадорликка эришишида шубҳасиз, айнан шу туйғу ётади.\nҚанчалаб ақлли, қобилиятли инсонлар ҳам борки, режасизликларидан барча ишлари охирига етмай ҳеч қандай натижага эриша олмаяптилар.\nЎзимизга бир режа тузайлик. Ишни қандай бажаришимизни аниқлаб олайлик. Ҳар куни шу режа асосида ишлайлик. Балки бошида ишимизнинг олтмиш фоизи амалга ошар, аммо сабр билан давом этиб саксон, юз фоизга етказишга ҳаракат қилайлик. Ана шунда муваффақиятга қандай осон эришганингизни кўрасиз.\nМашинани ғилдирагидан рулигача, аккумуляторидан радиаторларигача барча қисмлари бекаму кўст тузилган. Мукаммал ясалганига қарамай, сиз уни ҳаракатга келтира олмайсиз. Чунки ёнилғиси йўқ. Ёнилғисиз машинанинг юриши қанчалик ҳам хаёл бўлса, ишлаш учун керак бўлган қизиқиш, шавқ, ҳаяжон ва жасорат туйғуларидан маҳрум кишининг йўлга чиқиши ҳам ақлга тўғри келмайди. Бу туйғулар машинанинг ёқилғиси каби инсонни ҳаракатга келтирувчи куч вазифасини бажаради. Муҳими инсондаги меҳнатга бўлган иштиёқни ҳаракатга келтиришдир.\nЎзимизга разм солганимизда ичимизда қизиқиш туйғусининг экилганини кўрамиз. Қобилият тупроғимизга экилган бу туйғуни ундириб-ўстириш, кашф қилиш ўзимизнинг қўлимизда. Атрофимизда содир бўлган воқеаларнинг сабабла-рини ўрганиш орзу бизни ўша соҳадан бохабар бўлишга ундайди.\n«Бу нима учун бундай?\nҚандай содир бўлган?»\nкаби саволлар бизни ҳаракатга келтириб, диққатимизни ўзига тортади. Инсонлар шу қизиқиш туйғуси билан тоғларга чиқишади, денгизларнинг тубига тушишади, ойга учишади. Машҳур олим Эйнштейннинг нисбийлик назариясини кашф қилишида болалигиданоқ ўз-ўзига бериб турган саволларига жавоб топиш орзуси сабаб бўлган эди. «Икки воқеа айни бир пайтда қандай содир бўлиши мумкин? Инсон ойга миниб, саёҳат қилса қандай бўларкин?» деган саволлар унинг учун муваффақият пиллапояси вазифасини бажарди. Қизиқиш илмнинг машъалидир. Ундан фойдалана олганимиз нисбатда йўлимизни ёритади.\nИХЛОС БИЛАН ИШЛАШ\nИнсон қиладиган ишини севиб амалга ошириши лозим. Истамасдан, ёқтирмай бажарилган ишлар хайрли бўлмайди. Инсон ишига қай даражада ихлос билан ёндошса, шунчалик муваффақиятга эришади.\nШунинг учун, қилинадиган ишларга севиб қўл уришимиз керак. Касб танлаётганда жуда эътиборли бўлишимиз лозим. Севилмаган касбимиз биз эришадиган самарадорликка тўсқинлик қилиши мумкин. Ўзимизга зимдан қарабчиқайлик. Қобилиятимиз нималарга етади, ўқитувчи, ота-она ва яқинларимизнинг маслаҳатларига қулоқ солишда, албатта биз учун фойдалар бор. Улар бизнинг ёмон бўлишимизни хоҳлашмайди. Лекин шунга қарамай, бизни ҳаммадан кўра яхшироқ танийдиган яна ўзимиз. Ўз қобилиятларимизни ҳисобга олмасдан, бировларнинг тавсиясига кўра иш юритсак ёки бирор касбни танласак, охир-оқибатда қилган ишимиздан афсус-надомат чекамиз. Аввало ақлимиз тарозусига солиб кўрайлик. Муваффақиятга эришишимиз ва бу иш бизга фойдали эканлигига ишонч ҳосил қилганимиздан кейингина бирор ишни танлайлик. Шуниси ҳам борки, мавжуд шартлар ҳам орзуимизга етишиш йўлида тўсиқ бўлиши мумкин. Ўзимиз хоҳламаган ҳолда бирор ишга қўл уришга мажбур бўлишимиз мумкин. Агар бу ишимиз фойдали бўлишига қарамай, бизга қийинчилик туғдирса, сабр қилиб, ихлос билан ёндошишга ҳаракат этишимиз лозим. Ишимизга меҳр қўйсак, ҳар қандай қийинчиликни бартараф этишга муваффақ бўламиз.\nИШТИЁҚ, ҒАЙРАТ, ҲАЯЖОН\nКоинотда атомдан то қуёш тизимигача бўлган оламда зерикиш, чарчашдан холи бир ғайритабиий ҳаракат ҳукмрон. Атом атрофида бир сонияда юз минг километр тезлик билан ҳаракат қиладиган электронларда бу иштиёқнинг аломати бор. Қуёш атрофида жуда катта суратда айланиб юрувчи сайёраларда ҳам шу сир яширинган. Ёмғир шу шавқ билан ёғади, гуллар ўшандай шавқ билан очилади, қуёш шу шавқ билан чиқиб ботади, табассум билан бизга салом беради.\nШавқ ва ҳаяжон юкли карвонга ер юзининг ҳокими бўпмиш инсон бутун борлиғи билан қўшилиши керак. Бу туйғудан узоқ инсоннинг барча ишлари остин-устин бўпиб кетади. Иштиёқ ва ғайратдаги чексиз лаззатни ҳис қилган киши ўзини қўярга жой тополмайди. «Ғайратнинг қанчалик қийматли эканини билганингизда бир сония ҳам бўш ўтирмас эдингиз»,- деган олимлар бу ҳақиқатни ифодалаб берганлар.\nБошқа нарсага ҳожат йўқ, ғайрат ва иштиёқнинг замиридаги лаззат бизни ҳаракатга келтириш учун етади. Чунки шавқ ва ғайрат руҳнинг қамчисидир. Ҳаётнинг яна фаолият ва ҳаракатдан иборат эканини айтиб ўтган олимлар «Иштиёқ ҳаётнинг уловидир» деб таъкидлаганлар. Бу нуқтаи назардан иштиёқ уловига ғайрат билан миниб, ҳаёт майдонида олға интилмоқ лозим. Иштиёқ, ғайрат ва ҳаяжон билан амалга оширилган ишларгина самара беради. Бу туйғулардан узоқлашмаслик керак. Қувват манбаи бўлган бу туйғулар билан «Муваффақиятга эришаман, бажараман, уддасидан чиқаман!», десак бахтга эриша оламиз. Иштиёқ, бахт, куч-қувват, ғайратдир. Шунинг учун, «Мен ишлашни истайман, аммо вақтим йўқ. Ор-зуим бор, фақат куч-қувватим йўқ», деган кишига ишонманг. Бошқа нарсаларга вақт топа олган инсоннинг бу гаплари, ўзини оқлаш учун айтилган баҳонадан бошқа нарса эмас. Инсон истаса бошқа нарсаларга вақт топгани каби, ишлашга ҳам вақт ва куч топа олади.\nИштиёқимизни сўндирадиган, ғайратимизни ўлдирадиган туйғу ёки бирор воқеълик бўлса, уларни дарҳол бартараф этиб, шавқ ва ғайратни уйғотувчи фикр ва китобларга эътибор қаратмоғимиз керак. Бажараётган ишимиз ва зиммамизга юклатилган вазифанинг буюклигини ҳис қила олсак, биздаги ғайрат туйғуларини уйғотишга уларнинг ўзи кифоя бўлади.\nБиз эришадиган маънавий, бебаҳо фойда бизни қуёш чиқмасдан уйғотмоғи, ўрни келса бизни кечгача ишлашга ундамоғи лозим. Биз бузғунчиликучун эмас, бунёдкорлик учун дунёга келганмиз. Биз адоват, гина-кудурат, душманлик ва ёмонлик учун эмас, севги, биродарлик ва яхшилик учун туғилганмиз.\nМавжудлигимизнинг ўзи бизни ғайратга келтириши етарли эмасми? Бу туйғулар билан ҳаракат қилганимиздагина, ўқиган китобларимиздан, бажарган иш ва дарслардан, зиммамизга юклатилган вазифадан завқ оламиз. Шавқ ва ғайрат билан унга интиламиз. Иш ва вазифамизни юксаклиги бизни бир қолипга тушиб ва беэътибор бўлиб қолишдан қутқаради. Сўнгги нафасимизгача шавқ, ғайрат ва ҳаяжон билан тўлиб-тошиб яшашга ёрдам беради.\nДИҚҚАТ БИЛАН ЁНДАШИШ\nИнсон ишга ўзини бағишлаган, диққат-эътиборини қаратган ва албатта, туйғуларини ҳам шунга ёрдамчи қилган даражада муваффақиятга эришади.\nИнсон бутун вужуди билан ишга киришиши, гуё борлиғи шу ишга айланиши керак. Бу омил жисмоний фаолиятларда бўлгани каби ақлий фаолиятларда ҳам муҳим аҳамиятга эга. Муваффақиятсизликнинг энг асосий сабабларидан бири, инсонни ўз ишига сидқидилдан ёндашмагани, эринчоқлик, лоқайдлик руҳиятида қарашидир. Ҳар бир ишимизда жанг май-донида сергак турган аскар каби диққат-эътиборли бўлишимиз, диққат ва талабчанлик самарали ишнинг асоси эканини унутмаслигимиз керак. Эҳтимол, бухусусиятлар бизда кучсиздир, турли қийинчилик, ғам-ташвиш ва изтироблар ақлимизни чалғитиши мумкин. Бир-бирига зид хоҳиш-истаклар вақти-вақти билан бизни аниқ бир қарорга келишимизга ҳалақит бериши мумкин. Бироқ инсон ақли бу тўсиқларнинг барчасини енга оладиган куч эканини унутмайлик. Ақлда шундай улкан куч-қудрат борки, Уиллям Милтон айтганидек: «Ақл соғлом ва кескин равишда бир нуқтага юналтирилганда жуда даҳшатли қуролга айлана олади.\nИшимизни бошлаган пайтда, ҳамма нарсани унутиб, ақлимизни шу нуқтага юналтирсак, на зерикиш на-да зеҳнимизни банд қилиб турган ҳар хил бадбин хаёллар қолади. Балки бу бошидан қийин бўлиши мумкин, бирор ижобий натижага эриша олмасмиз. Бир маротаба, икки маротаба, ўн маротаба, йигирма карра, ҳатто эллик, юз маротаба муваффақиятсизликка учрармиз… Бундай муаммони бартараф этиш учун диққатни чалғитувчи сабаблардан имкон қадар узоқлашишга ҳаракат қилиш керак. Биз кўпинча, доҳий инсонлар истеъдодларининг туғма эканига ишонамиз. Аслида, бу фикр тўғри эмаслигини айтган машҳур руҳшунос олим Уиллям Жемес: «Асл фарқ доҳийларнинг мақсад ва ғоялари учун сарф этган ғайратларида ва зеҳнларининг барча имкониятини бир ерга жамлаб, аниқ бир нуқтага йўналтирганларидадир», деган эди.\nЎзимизга ишонайлик ва вазифани шавқ билан зиммамизга олайлик. Доҳийларчалик бўлмаса-да, ўзимизда мавжуд имкониятларни энг юқори даражада бир нуқтага йўналтира олсак, ўқиётган китобимизни янада яхши тушунганимизни, ишимизни янада аълороқ бажарганимизни кўрамиз. Зеҳнимизнинг чархланиши учун шу нарса шартдир. Инсон ўзини нимага бағишласа, ўша нарса доирасида шаклланишини ёдимиздан чиқармайлик.\n← Аввалги Аввалги Ракнинг давоси шунчалик осонми? (Ёнғоқнинг табобатда қўлланилиши ҳақида)\nКейинги → Кейинги: Ташқаридан кўринган ўлим


Инсонийлик мулки – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Инсонийлик мулки\nАвгуст 29, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 890 Кўрилди\nИнсон ҳаёти давомида ўзидан яхши ном қолдириши унинг қилган эзгу ишлари орқали намоён бўлади. Ахир кексаларимиз бежизга «Яхшидан боғ, ёмондан эса доғ қолади» дейишмаган.\nЯқин инсонларимизга ва атрофдагиларга меҳр кўрсатиш, уларнинг кўнглига қараш — инсонга меҳр, инсонга эътибор, инсон кўнглини эъзозлаш демакдир!\nИнсонпарварлик кимгадир кўз-кўз қилинадиган, унинг ортида эса қандайдир таъма, манфаат ётадиган нарса эмас. Зинапоядан чиқишга қийналаётган кекса одамнинг қўлтиғига кириш ҳам, оғир юк кўтариб кетаётган онахонга кўмаклашиш ҳам, чорраҳадан ўтишга қийналаётган кичкинтойни йўлдан ўтказиб қўйиш ҳам, безори болалар хафа қилиб йиғлатаётган болакайни ҳимоя қилиш ҳам, отаси ёки онасидан ажраб қолган ўқувчимизнинг кўнглини кўтариб, унинг қайғусини енгиллатишга ҳаракат қилишимиз ҳам аслида инсонпарварлик деганидир.\nИслом динида кишиларни инсонпарварлик руҳида тарбиялашга алоҳида эътибор берилади. Жумладан, ҳадисларнинг бирида “Ўзингиз яхши кўрган нарсани биродарингизга раво кўрмагунингизча ҳеч бирингиз чинакам мўмин бўла олмайсиз” дейилган. Демак, ўзимиз яхши кўрган нарсани яқинларимиз ва ҳаттоки, бегоналар ҳам сўраганда беришгина эмас, балки ҳеч ким сўрамаса ҳам чин кўнгилдан уни бошқалар билан баҳам кўришимиз лозим. Биз инсонлар эса жуда кўп нарсани яхши кўрамиз. Улар орасида тинчлик ва омонликда яшаш, оила аъзоларимиз, самимий дўстларимиз қуршовида бўлиш, бахтли умр кечириш сингари истаклар ҳам бор. Бундай истаклар барчамизга бирдек ёқар экан, бошқаларга ҳам уларни раво кўришимиз — чинакам фазилат ҳисобланади.\nАдолат — одиллик туйғусисиз ҳеч қачон инсонпарварликка, эзгуликка эришиб бўлмайди. Ҳар қандай эзгу ишларда адолатли бўлиш кишининг баркамоллигини кўрсатувчи муҳим белги ҳисобланишини буюк бобокалонимиз Амир Темурнинг “Куч — адолатдадир” деган ҳикмати исботлаб турибди. Тарихдан бизга яхши маълумки, Амир Темурнинг буюк Темурийлар давлатини барпо этганлиги ва бу салтанатнинг узоқ йиллар давомида гуллаб-яшнашига ҳам айнан унинг давлатни бошқаришда олиб борган адолатли ҳукмронлиги сабабдир.\nЗеро, адолатли муҳит бирор жамиятда ўз-ўзидан пайдо бўлиб қолмайди. Бунинг учун ўша жамият аъзолари ҳар бир ишга холис баҳо бера олиши ва шу орқали хоҳ оилавий муносабатларда, хоҳ тарбияда, хоҳ жамиятдаги воқеликларда бўлсин адолатли бўлишга интилмоғи лозим. Биз яшайдиган жамиятда қандай муҳит ҳукмрон бўлиши ҳар биримизга бирдек тегишли масаладир. Ўзимиз яшайдиган жамиятни мунтазам соғломлаштиришга онгли ҳаракат қилишимиз зарур. Чунки жамият ҳаётининг соғломлиги унда яшайдиган ҳар бир инсоннинг маънавий-руҳий соғ- ломлигига чамбарчас боғлиқдир. Соғлом фикрлайдиган инсон эса атрофидаги воқеаларга “менга нима” деган муносабатда бўлолмайди. Бундай муносабатда бўлиш аслида, “мен ҳеч ким эмасман, менинг қўлимдан ҳеч нарса келмайди” дейиш билан баробардир. Чинакам инсонлар учун эса бундай ҳаётнинг қизиғи ҳам, маъноси ҳам бўлмайди. Шундай экан, дилбузарликдан, лоқайдликдан не наф? Келинг, бир-биримизнинг қалбимизга йўл топиб, умримизни яхшиликлар билан безайлик.\nДенов туманидаги 31-умумтаълим\nОлдинги Тўллов интизоми\nКейинги Мактаб формасининг нархи белгиланганми


UzAuto Motors камроқ автомобиль сотиб, кўпроқ фойда олаётгани маълум бўлди — Sof.uz\nUzAuto Motors камроқ автомобиль сотиб, кўпроқ фойда олаётгани маълум бўлди\n23.06 08:44 1278 Таҳлил\nЎзбекистон эндиликда чет элга камроқ автомобиль сотмоқда, аммо бу кўпроқ фойда келтиряпти, деб ёзмоқда Spot автомобилсозлик саноати экспортининг сўнгги беш йилги статистикасига таяниб.\nЎзбекистондан чиқарилган автомобиллар узоқ йиллар давомида асосий экспорт бозорларида энг арзони бўлган. 2018 йил ёзида Spark ва Nexia Россиядаги энг арзон хорижий автомобиллар деб тан олинган ва улар мос равишда 6900 доллар ва 7100 долларни ташкил этган. Шу билан бирга, Ўзбекистонда эса ушбу моделлар бир неча минг долларга қимматроқ бўлган.\nЎша йилнинг июнида Президент Шавкат Мирзиёев автомобиль саноатини танқид қилганди. Хусусан, бошқарувнинг барча даражаларидаги тизим коррупция, порахўрлик, таниш-билишчилик ботқоғига ботганлиги ва бир неча йиллардан буён автомобиллар чет элда ўз нархидан паст нархларда сотилаётгани қайд этилган.\nАвгуст ойида Ўзбекистонда ҳам, бошқа давлатларда ҳам автомобиллар савдоси тўхтатилди. Ўша ойнинг охирида у тикланди, аммо фақат ички бозорда. Экспортлар ноябрь ойига келиб тикланди — ўшанда Ўзбекистон автомобиллар нархи кўтарилиши маълум бўлди. Қозоғистонда Nexia ва Ravon қарийб 5 минг долларга қимматлади.\nЎшандан бери UzAuto Motors автомобиллари чет элда арзон нархда бўлиши тўхтади. Хусусан, Қозоғистонда Cobalt ҳозирда комплектациясига қараб 4,7 миллиондан 5 миллион тенгегача туради. Бу сўмда 113 миллиондан 120 миллионгача дегани. Ўзбекистонда эса ушбу модель нархи 97 миллиондан 116 миллион сўмгача.\nСавдоларда қандай ўзгаришлар?\n2018 йилдан бошлаб экспорт ҳам, тушум ҳам аста-секин ўсиб бормоқда. Агар 2016 йилда Ўзбекистон чет элга автомобилни ўртача 5 132 долларга сотган бўлса, 2020 йилда нархлар 9201 долларга етди:\nЎсиш нафақат нархлар ўзгарганлиги билан боғлиқ, балки ушбу йилларда моделлар қатори ҳам ўзгарди. Сўнгги йилларда, асосан, Cobalt экспорт қилинмоқда. У Россияда ҳам, Қозоғистонда ҳам ҳеч қачон арзон иномаркалар қаторига кирмаган.


4 сентябрь - "Бутунжаҳон таэквондо куни" / Olamsport.com\n4 сентябрь - "Бутунжаҳон таэквондо куни"\nБундан 25 йил олдин, 1994 йилнинг 4 сентябрь куни Халқаро Олимпия қўмитаси ўзининг Париждаги сессиясида Таэквондо WTF спорт турини расман Олимпиадага қабул қилинганини эълон қилди.\n2000 йил Австралиянинг Сидней шаҳрида ўтган Олимпиада ўйинларида илк бор таэквондочилар қатнашишган. 2006 йил Вьетнам пойтахти Хошимин шаҳрида Бош Ассамблея томонидан 4 сентябрь санасини "Бутунжаҳон таэквондо куни" деб эълон қилган. Шундан буён ҳар йили ушбу санада таэквондо куни байрам қилинади.\nБугунги кунда Ўзбекистонда 20 мингдан зиёд спортчи таэквондо билан шуғулланиб келмоқда. Кўплаб таэквондочиларимиз Жаҳон ва Осиё чемпионатларида олтин медалларга эришишган. Август ойи бошида Тошкентда кадетлар ўртасидаги Жаҳон чемпионати юқори савияда ўтказилди. Унда ўзбекистонлик Зафарбек Каримов юртимиз таэквондоси тарихида илк бор кадетлар ўртасида Жаҳон чемпиони номига сазовор бўлди. Мана шу Жаҳон чемпионати вақтида юртимизга Бутунжаҳон таэквондо Федерацияси президенти Чунгвон Чой ташриф буюрди ҳамда Тошкентда ташкил этилган таэквондо тарихидаги энг йирик флешмобда иштирок этди.\nЎзбекистон таэквондо WTF ассоциацияси барчани "Бутунжаҳон таэквондо куни" муборакбод этади!\nМадинабону Маннопова: "Turkish Open"да кетма-кет иккинчи йил олтин медаль ютмоқчиман" 1\nТаэквондочиларимиз "Turkish Open" мусобақасида иштирок этишади 0\nБобур Акбаровни табриклаймиз! 0


Apple iPhone 7 тақдимотида янги Beats наушникларини намойиш қилади - Terabayt.Uz\nApple iPhone 7 тақдимотида янги Beats наушникларини намойиш қилади\nЯқинда ўтказилиши кутилаётган Apple iPhone 7 ва 7 Plus тақдимотида Beats by Dre брендидаги наушниклар ҳам намойиш этилиши мумкин. Бу ҳақдаги маълумот Купертино компанияси томонидан бехос тарқатилган. Хабарда янги гаджетнинг техник хусусиятлари ҳақида маълумот берилмаган бўлса-да, аммо у iPhone7’да 3,5 миллиметрли слотдан воз кечилганлиги боис Lightning кабелларига эга бўлиши тахмин қилинмоқда.\nАвгуст ойининг бошида турли нашрларда Apple симсиз наушникларни тақдим қилиши тўғрисида хабарлар тарқалган эди. Манбаларда компания бир неча йилдан бери узоқ автоном ишлаш вақтига эга бўладиган махсус Bluetooth чипини яратиши устида иш олиб бораётгани маълум қилинганди. Бундай наушникларни тайёрлашда Apple’га Passif Semiconductor стартапи кўмаклашмоқда (стартап 2013 йилда Apple томонидан сотиб олинган).\nШунингдек, бундан бир неча кун аввал тармоқда iPhone 7 Plus қадоғининг тасвири пайдо бўлган. Ўрамдаги ёзувга кўра янги смартфон “AirPods Wireless Earphones” номли симсиз наушниклар билан қадоқланади.\n#Apple #Apple iPhone #Apple iPhone 7 #Beats #iPhone #iPhone 7 #iPhone 7 Plus #наушник #тақдимот


Қуръон ҳомилларининг ахлоқи (3-қисм)\n«Ахлаақу ҳамалатил Қуръан» – «Қуръон ҳомилларининг ахлоқлари» китоби ҳақида\nБу асарнинг Ожуррий қаламига мансублиги ҳақида Ибн Хойр Ишбилий ўзининг «Феҳрисат»ида (285-б.) зикр қилган. Шунингдек, китобнинг қўлёзма нусхалари ва уни Ҳофиз Абдулғани Мақдисий (в. 600 ҳ.), Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Саъдуллоҳ Ҳанафий (в. 584 ҳ.), Ибн Закнун Ҳанбалий (в. 837 ҳ.) каби буюк муҳаддис ҳамда фақиҳларнинг ўз санадлари билан қилган ривоятлари ҳам китобнинг муаллифи Абу Бакр Ожуррий эканини таъкидлайди. Бинобарин, китобнинг Ожуррий қаламига мансублигини, китобдаги ровийлар санади, унинг услуби ва бошқа жиҳатлари муаллифнинг «Аш-шариъа», «Ахлаақул ъулама» ва «Ахбару Умар ибн Абдулазиз» каби асарларига монанд келишини айтиб тасдиқлашимизга ҳожат ҳам қолмайди.\nКитобдаги ровийлар силсиласидан шу нарса маълум бўладики, муаллиф уни Маккаи Мукаррамада таълиф этган. Буни Ибн Закнун нақл қилган нусхада муаллиф китобни Абулҳасан Али ибн Аҳмад ибн Умар ал-Муқрий Ҳаммамийга Маккада имло қилдиргани очиқ айтилганидан тушуниб оламиз.\nКитобнинг илмий қийматига келсак, у ўз мавзусига кўра Қуръон илмига доир ҳисобланади ва бевосита ушбу илмга тааллуқли бўлгани эътиборидан энг шарафли шаръий китоблар сарасига киради.\nКитоб муҳаддисларнинг услубида, санад билан ривоят қилиш усулида ёзилган бўлиб, 90 та нақлни ўз ичига олган. Улардан 45 таси муаллифнинг санади билан марфуъ – узуликсиз равишда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламгача етиб бориб, у зотдан нақл қилинган ҳадислардир. Қолган хабарлардан 14 таси саҳобалардан, 29 таси тобеъин ва улардан кейинги муҳаққиқ олимлардан ривоят қилинган нақллар ҳисобланади. Булардан ташқари, муаллиф китобда яна 7 та ҳадис нақл қилган бўлиб, улардан баъзиларини муаллақ – иснодсиз, бошқаларини мурсал – тобеъинлардан (саҳобани тушириб) ривоят қилган.\nАбу Мужоҳид Адулазиз қори «Ахлаақу ҳамалатил Қуръан» китобининг матнини тайёрлашда бешта қўлёзма нусхага таянган ва улардан бирини асос қилиб олган. У ҳам бўлса, Ибн Закнун номи билан машҳур бўлган Абул Ҳасан Али ибн Ҳусайн ибн Урва Ҳанбалий (вафоти 837 ҳ.) раҳматуллоҳи алайҳнинг «Ал-кавакиб ад-дарорий» («Ёрқин юлдузлар») номли катта асаридан олинган. Ибн Закнун ўзининг бу асарида Имом Аҳмаднинг «Муснад» китобини Имом Бухорий услубида тартибга солган ва шу билан бирга Имом Ожуррийнинг мазкур китобларини муаллифгача бўлган санади орқали тўлалигича келтирган.\nБу нусханинг эътиборга молик ери шундаки, унда китобнинг тўла матни мавжуд ва уни буюк олимлардан бири Ибн Закнун мўътабар саҳиҳ санад ила нақл қилган. У «Ал-кавакиб ад-дарорий» асарининг қирқ биринчи мужалладида келган бўлиб, уни хаттот Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Маҳмуд ибн Бадр Ҳанбалий ёзган ва 827 ҳижрий сананинг зулқаъда ойининг йигирманчиси шанба кунида тамомлаган.\nШайх Муҳаммад Маҳмуд ибн ат-Таламийд ат-Туркузий Шинқийтий (вафоти 1322 ҳ.) қаламига мансуб нусха бўлиб, унда китоб тўлиқ акс этган. Шайх Шинқийтий уни китобнинг асл нусхасига солиштириб чиққан ва баъзи бир тўғрилашларни китоб қирғоғига ўз қалами билан қайд этган. Бу нусха Қоҳиранинг «Дорул кутуб» кутубхонасида сақланади.\nДамашқдаги «Зоҳирийя» кутубхонасида сақланаётган нусха. Бу нусха жуда ҳам олий санад билан нақл қилинган. Аммо унинг баъзи қисмларига шикаст етган.\nБу нусха ҳам Дамашқдаги «Зоҳирийя» кутубхонасида сақланади. Унинг боши йўқ.\nДамашқдаги «Зоҳирийя» кутубхонасида сақланаётган яна бир қўлёзма нусха.\nКитобнинг, булардан ташқари, Берлин ва Туркия кутубхоналарида ҳам қўлёзма нусхалари мавжуд.\nАхлаақу ҳамалатил Қуръан – Қуръон ҳомилларининг ахлоқлари\nУшбу китобни Абу Бакр Муҳаммад ибн Ҳусайн Ожуррийдан Абулҳасан Али ибн Аҳмад ибн Умар ал-Муқрий Ҳаммамий, ундан Абу Бакр Аҳмад ибн Али Туросийсий, ундан Абул Музаффар Али ибн Аҳмад ибн Муҳаммад Кархий, ундан Абу Толиб Абдуллатиф ибн Муҳаммад ибн Али ибн Ҳамза ибн Форис Қубайтий ва ундан Ибн Закнун номи билан машҳур бўлган Абул Ҳасан Али ибн Ҳусайн ибн Урва Ҳанбалий ривоят қилган.\n Иснод сўзи санад тушунчаси билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, ровийлар санадини келтириш, деган маънони англатади.


13:30 / 10.03.2019 28930\nЎтган йилнинг кузида Жиззах вилоятида ўқитувчилардан маҳаллий «Сўғдиёна» футбол клубининг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш учун 272,15 млн. сўм миқдорида маблағ йиғилгани аниқланганди.\nШундан сўнг, Халқ таълими вазирлигининг расмий сайтида вазирликнинг Ҳуқуқий-назорат хизмати аралашуви билан ўқитувчилар томонидан «Сўғдиёна» клубига «хайрия» қилинган маблағлар қайтарилаётгани маълум қилинди.\n«Ўрага сичқон тушди — гулдур-гуп», дейишади. Кимларнингдир бефарқлиги, лоқайдлиги оқибатида бу пулларнинг бир қисми ортга қайтмаган, вилоятнинг Янгиобод туманидаги ўқитувчилар ўз пулларини қайтариб ололмаган, бу пуллар қайсидир «ўра»га сингиб кетган.\nKun.uz таҳририятига мурожаат қилган янгиободлик бир гуруҳ ўқитувчилар 5 ой вақт ўтган бўлса-да, «Сўғдиёна» клубига ўтказилган пуллар ҳалиям қайтарилмаганини ва бу ҳақда улар бир неча бор мутасадди ташкилотларга мурожаат қилишгани бефойда бўлганини айтишди.\n2018 йилнинг 2 ноябрида Жиззах вилояти ҳокими Эргаш Салиевнинг «Сўғдиёна» профессионал футбол клубининг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш тўғрисида»ги 360-Ф сонли фармойиши қабул қилинган эди. Унга кўра, 3–4 ноябрь кунлари умумхалқ ҳашари ташкил этилиб, ҳашар доирасида бошқармалар, идоралар ва бошқа ташкилотларда меҳнат қилаётган ишчи-ходимларнинг бир кунлик иш ҳақи миқдоридаги маблағлари «Сўғдиёна» клуби ҳисоб рақамига ихтиёрий равишда ўтказилиши белгиланганди.\nУшбу фармойишга кўра, Жиззах вилоят бошқармаси тасарруфидаги 10та туман халқ таълими бўлимига қарашли умумий ўрта таълим мактаб ишчи-ходимларидан жами 272 156 729 сўм миқдоридаги маблағ ўтказилган.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасида мажбурий меҳнатга барҳам беришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорига зид равишда қабул қилинган ушбу фармойиш орадан кўп ўтмай, ҳокимнинг 2018 йил 10 ноябрдаги 369-Ф-сонли фармойиши билан бекор қилинди.\nШундан сўнг, Халқ таълими вазирлиги «Сўғдиёна» футбол клуби ҳисоб рақамига ноқонуний ўтказилган пул маблағларини қайтариш чоралари кўрилгани, барча ўқитувчиларга ойлик маошидан ушлаб қолинган бир кунлик иш ҳақлари қайтарилаётгани ҳақида маълум қилди.\n«Ўқитувчининг ойлик маоши оширилди, уларга бир қанча имтиёзлар яратиляпти... Бу каби гаплар бугун кўпчиликнинг тилидан тушмайдиган мавзуга айланди. Биласизми, ўқитувчининг ҳам елкасига офтоб тегадиган кунлар келганидан хурсандмиз. Лекин йиға-йиғлар ва ўқитувчига «пастроқ» назар билан қараш айрим раҳбарларда сақланиб қолган, десам адашмайман. Ҳозир салгина ҳаққингни талаб қилсанг, дарров юзингга тап тортмасдан «бундан икки йил олдин ғинг демай айтган ишни қилардинг-ку?», дейишади.\nЗамон ўзгарди, одамларнинг дунёқараши ўзгармоқда. Нега айрим раҳбарларимиз ўзгаришни исташмайди? Жиззахликларга улар кутган натижани, ғалабани олиб келолмайдиган «Сўғдиёна» футбол жамоаси ҳисоб рақамига ўтказилган пуллар дом-дараксиз йўқолганини қандай изоҳлаш мумкин?\nНақд 21 миллион 600 минг сўм ҳозирда қайси ҳисоб рақамидалигини ҳеч ким билмайди. Ёзма ва оғзаки мурожаатларимизга эса бир хил жавоб берилмоқда: «ўрганиляпти, текшириляпти...». Аниқ жавоб берадиган марднинг ўзи йўқ. Ўқитувчилар эса сарсон.\nҚизил ярим ой жамияти, Тоза ҳудуд, истеъмолчиларни ҳимоя қилиш жамияти... ва ҳоказо дейишади. Ишқилиб, ўша ошган ойлик маошниям бир амаллаб эски ҳолига келтиришади.\nҚўлимда туманимиздаги барча мактабларда фаолият юритаётган ишчи-ходимларнинг 100дан ортиқ ариза ва тилхатлари турибди. Уларнинг мазмуни бир хил: «пулларимиз қайтариб берилишида амалий ёрдам беришингизни сўраймиз». Мен Янгиобод тумани прокуратурасига ёзма мурожаат билан чиқдим, аммо ҳали тайинли жавоб олмадим», — дейди Янгиобод тумани ХТБ раҳбари муовини Элёр Мухторов.\n«Шу соҳада 27 йилдан бери меҳнат қиламан, тумандаги 12-умумтаълим мактабда бошланғич синфларга дарс бераман. Жиззах вилояти ҳокимининг фармойиши чиққанидан сўнг мактабимизда йиғилиш бўлиб ўтди. Мактаб директори бошчилигида ўтган йиғилишда «Сўғдиёна» футбол клуби ҳисоб рақамига пул ўтказиш тўғрисида сўз борди. Мен дарҳол қаршилигимни билдиргандим, лекин фикрим инобатга олинмади.\nКейин билсам — йиғилишдан аввал пуллар аллақачон бизнинг розилигимизсиз ушлаб қолинган экан. Нима ҳам дердик, «кўпга келган тўй-да», дея индамай қўя қолдим. Аммо маълум фурсат ўтиб, шов-шув кўтарилди. Пуллар қайтарилади, дейишди. Эшитиб хурсанд бўлдик. Мана, орадан беш ой ўтди, ҳалиям кутяпмиз... Кимга борсанг эшитади, лекин аниқ жавобнинг ўзи йўқ. Янгиобод туман адлия бўлимига мурожаат билан чиқдик. Бизга ўзларинг рози бўлиб берган экансиз, деган мазмунда жавоб қайтаришди. Гап рози бўлиш ёки рози бўлмасликда эмас, пуллар қайтиши керак эди, аммо бу саволга ҳамма елкасини қисади. Кутаяпмиз, натижа бўлиб қолар», — дейди Эркин Мирзаев.\n«Тумандаги 4-умумтаълим мактабида етакчи бўлиб ишлайман. Мактабимиздаги 35 нафар ходимдан 3 млн 50 минг сўм пул «Сўғдиёна» футбол клуби ҳисоб рақамига ўтказилган. Мендан ҳам 66 минг сўм ушлаб қолинган. Ҳоким фармойиши бекор қилинганидан кейин биз ҳам жамоамиз билан пуллар қайтарилишини кутгандик. Афсуски, ундай бўлмади. Мен жорий йилнинг январь ойида Республика прокуратурасининг ишонч телефони 1007 рақамига қўнғироқ қилдим, мурожаатимига февраль ойида «Ўрганиляпти», деган жавоб келди. Менга алам қилгани — бунинг нимаси ўрганилади. 5 ой вақт ўрганишга камлик қилдими? Энг қизиғи — бизга ҳеч ким пуллар қайтарилиши ёки қайтарилмаслигини аниқ айтмайди. Бир хил жавобдан бездик: «текшириляпти, ўрганиляпти». Қачон ўрганиб бўлишади? Ёки «ёпиғлиқ қозон» ёпиғлигича қолиб кетаверадими?», — дейди Илёс Маҳкамов.\nВазиятга ойдинлик киритиш мақсадида Янгиобод туман Халқ таълими бўлими мудири Ибодулла Рахимов билан учрашдик.\n«Қўлимизда «Сўғдиёна» футбол жамоасига ўтказилган 21 миллион 600 сўмнинг тўлов қоғози турибди. Рости, қайтарилишга умид ҳам қилмай қўйдик. Бу борада туман адлия бўлимига мурожаат қилдим. Бу ихтиёрий тўланган пуллар, дейишди. Чиндан ҳам пуллар барчанинг розилиги билан ихтиёрий ўтказилган. Яна бир гап, Жиззах вилояти ҳокимининг фармойишида ҳам пуллар қайтарилсин, деган банд йўқ. Шу боис, бир нима деёлмаймиз. Тўлаб беришса — хурсанд бўламиз. Мен бу борада вилоят ҳокимлигига хат билан чиқдим, аммо «Бунга вилоят ҳокимлигининг алоқаси йўқ», деган жавоб келди», — дейди у.\nУшбу муаммоли вазият бўйича Янгиобод тумани ҳокими Икром Маттиевга учраганимизда, у бу воқеадан хабари йўқлигини, ўн кун ичида бу масала ижобий ҳал этилишини ваъда қилди. Туман ҳокимининг бу вазиятдан хабари бор-йўқлиги қанчалик ростлиги бизга номаълум, лекин муаммо ечимини топиши керак. Бизга шуниси муҳим.\nАйрим мутасадди ташкилотларнинг, масъул идораларнинг раҳбарлари бефарқлиги ва лоқайдлиги оқибатида беш ойдан бери турли идораларнинг эшигида сарсон бўлаётган ўқитувчиларнинг пешона тери эвазига топилган бир кунлик иш ҳақлари қайтарилмай келмоқда.


Kutubxona - Luqmon Boʻrixon. Yalangoyoq (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Luqmon Boʻrixon. Yalangoyoq (hikoya) / Kiril\nАсар номи Ялангоёқ (ҳикоя)\nПоезд навбатдаги шаҳарчага судралиб кириб келаётган бир пайтда Ҳалим шўри қуриганини сезиб қолди — туфлиси йўқ! Саккиз ойча бурун Ҳалимга насиб этган «импорт» туфли гумдон бўлибди!\nУ аниқ эслайди: поезд ўша шаҳарчадан ўтганда, у билан бир бўлмада келаётган йўловчиларнинг энг кексаси узун эсноқдан сўнг: «Оғайнилар, кеч бўлиб қолди, гартак-гартак чўзилайлик», деди. Кейин... икки йўловчи ихраб-сихраб иккинчи қаватга, биттаси эса Ҳалимнинг ёнидаги пастки ўриндиққа ётди. Ҳалим ҳам шошилмасдан дам олишга ҳозирланди: одмигина костюмини бош томондаги илгакка илди, туфлисини ҳафсала билан ечиб, патнис нусха йиғма столча тагига авайлабгина қўйди. Йўқ, олдин шундоқ ҳам ялтираб турган туфлисига қўнган чанг-гардларни пуф-пуфлаб ўчирган бўлди. Сўнгра оёқ кийимини кўнгилдагидек жойлаштиргач, шимини ечишга ийманиб, шу кўйи ўз ўрнига чўзилди. У поезд ғилдиракларининг «тақа-тақ», «тақа-туқ» овозини тинглаб ётиб, кўзи илинганини сез-май ҳам қолибди, бир маҳал кўзини очиб қараса, вагон деразаси ғира-шира ёришган — ҳадемай манзил.\nУ одам кўпайиб кетмасидан ювиниб келиш ниятида шошиб ўрнидан турди ва... Ҳалим суви қочган бодрингдек бўшашиб, ўриндиқнинг бир чеккасига ўтириб қолди. Хўрлиги келди. Шундоққина боши устида хира ёритиб турган лампочкага хаёлчан тикилди: «балки бирортаси адашиб кийиб кетгандир?» Лекин бунинг шунчаки хом хаёллиги беш қўлдек аён-ку: бирламчи, бировнинг туфлисини адашиб кийиб кетиш учун ҳеч ким ялангоёқ юрмаса керак, иккиламчи, бу бўлмадаги учала йўловчи ҳам тамшаниб-тамшаниб хуррак отишмоқда (ахир қийса шулар кияди-да), иннайкейин, учаласи ҳам киймадик, деганда қирқ биринчи туфли кийишар-ов, минг бир адашишган такдирда ҳам, ўттиз саккизинчи қолипдаги...\n...Бежиримгина, чиройликкина туфлисини яна бир бор кўз олдига келтирди-ю, йиғма столча тагига бош суқди. Бироқ ўша заҳотиёқ столчага боши «тўқ» этиб урилиб, жонҳолатда яна қаддини ростлади. Зарб кучли бўлди шекилли, пиводан бўшаган шиша тақир-туқур билан пастга қулади. Хайрият, синмади.\n— Ҳа, жиян, нима шовқин? — деб пўнғиллади юқори қаватда ётган йўловчиларнинг бири.\nҲалим ҳамон ачишиб турган чаккасини сийпалаб:\n— Туфлим йўқолибди, — деди ҳирқироқ овозда.\n— Қанақа туфлинг?\n— Ўзимники-да... Қолган икки йўловчилар ҳам ғимирлаб қолишди.\n— Ука, қараб юбор-чи, сарғиш туфли жойидамикан? — деб илтимос қилди бурни сўррайган қароқчи башара киши.\n— Ана, турибди... Пастки қаватдаги хўппа семиз йўловчи эса ётган жойидаёқ тимирскиланиб, оёқ кийимининг бор-йўқлигини текширди-да, нариги томонга пишиллаб ағдарилиб олди.\n— Бизникига ҳам қараб қўй, жиян, — деди ўша биринчи бўлиб пўнғиллаган серажин юзли, қоп-қора амаки.\nҲалим билинар-билинмас зарда билан минғиллади:\nЛекин қора амаки ишонқирамади чоғи, минг азоб билан сирғалганича пастга тушди. Алланималар деб ғудраниб, энгашишга ҳафсаласи келмаганидан тик турган кўйи йиғма столча тагига разм солди. Сўнг кўнгли жойига тушиб, яна юқорига чиқишни мўлжаллаб бир ҳезланди-ю, бироқ эринчоқлиги тутди: жундор кўкракларини обдон қашлай-қашлай Ҳалимнинг ёнига ўтирди:\n— Уйқунинг ҳам белига тепдинг-да, жиян.\nҲалим унинг шикоятини деярли эшитмади: у онда-сонда ўтиб-қайтаётган ярим яланғоч йўловчиларнинг оёғига паришон тикилиб ўтирарди:\n«Э, энди нима қиламан-а? Ҳеч қурса, оёққа илиб кетадиган бошқа нарса бўлганда ҳам майли эди, энди, бошқасини сотиб олиш... чўнтакда бор-йўғи юз тангача пул бор, у ҳали уйга етиб бор-гунча етса ҳам катта гап...»\n— Ўртоқлар, «Пахтаобод»га яқинлашвоммиз. Турларинг ҳо-о, тушадиганлар чойшабларни топширларинг...\nҲалим шундоққина тумшуғининг тагидан шовқин солиб ўтиб кетган вагон назоратчисининг овозидан чўчиб тушди. Сўнг оғир бир сўлиш олиб, ўша ўтирган жойида мудраётган қора амакига мўлтираган кўзларини тикди:\n— Тоға, оёқ кийимингизни бериб туринг, ювиниб келай.\n— Ол, олавер... — деб минғиллади у кўзларини ярим очиб.\nҲалим оёғига иккита келадиган бесўнақай ботинкани «поп»иллатиб кийди-да, гандираклаб ўрнидан турди. Сўнг қўлидаги сочиқни ғижимлаб, вагон йўлаги бўйлаб имиллаб одимлай бошлади.\nВагон бешикдек тебранмоқда.\nЙўловчиларнинг кўпчилиги аллақачон уйғонишиб, ўз бўлмалари атрофида уймаланишаётибди. Улар ҳар бир оёқни диққат билан кузатиб чиқаётган ориққина, нимжонгина йигитчага ажабланиб тикилишади, баъзилари эса унинг оёғидаги қўпол ботинкага қараб «пиқ-пиқ» кулишади. Бироқ Ҳалим уларга эътибор бермайди:\n«Бир кеча бошимга қўйиб ётганимда ҳам ўлмасдим. Келиб-келиб қўйган жойимни қара-я? Уф-ф, ҳали бир йилча ҳам кийганим йўқ эди-я, августгача кийганимда...»\n...Роппа-роса бир йил тўларди. Чунки, хорижий русумли бу туфли ўтган йили августнинг бошида Ҳалимга насиб этган эди-да. Умуман, ўша саратонда Ҳалимларнинг оиласига ҳам хўп офтоб тегди: бирламчидан, Ҳалим узоқ шаҳардаги коллежга ўз кучи билан ўқишга кириб кетди, иккиламчидан ҳарбий хизмат вақтида Қозоғистон даштларида жавлон урганини ҳисобга олмаганда, ўз раёни чегарасидан чиқмаган акаси Салимга ҳам бахт кулиб бокди. У, ҳамқишлоқларининг тили билан айтганда «Чортоқ» деган жойда, катта бир курўртда дам олиб қайтди».\nЎшанда дам олишдан бир қучоқ совға-саломлар билан қайтган акаси азбаройи хурсандлигидан тинмай илжаяр, уй ичидагилари билан эвини келтиролмай ҳол-аҳвол сўрашарди. Бир маҳал Салим ўқишга кирган укасини табриклай туриб: «Сенга зўр совға бор».деди. Сўнг, ҳали нафасини ростлашга ҳам улгурмасдан, жомадон титкилашга гушиб кетди. Дастурхон атрофида ўтирганлар етти қават тугунга ўралган совғанинг очилишини кўзлари тўрт бўлиб кутишди. Ниҳоят, Салимнинг билинар-билинмас титраётган оппоқ, нимжон қўлчалари ҳали чарм ҳиди кетиб улгурмаган кулранг туфлини ўртага қўйди.\n— Қурмагур бир магазинда талаш бўлиб ётганакан, — деди Салим кўрсакич бармоғи билан пешона терини сидира туриб. — Нақд қирқ беш сўмдан.\nКирланиб кетган салласини ёнига қўйиб, ёнбошлаб ётган кўйи ивитилган нон устига қўнаётган пашшаларни зўр бериб ҳайдаётган ота сакраб ўрнидан туриб кетаёзди.\n— Бу импортда, ота, чет элдан чиққан, — деди Салим қўлма-қўл бўлаётган туфлига ишора қилиб.\nОта норози оҳангда, лекин юмшоққина қилиб тўнғиллади:\n— Икки халта уннинг пули экан-да... Ҳалимбой, насиб бўлса андак сўнг оларди-да...\n— Ана буни буюм деса бўлади, — деди Салимнинг хотини туфлини ҳидлаб кўриб. — Бу асли устидентнинг кийими-да, Кенжа ҳам... изидан қизларни бир гала қилиб эргаштириб юрадиган бўлиб кетади энди.\nҲалим қувончдан ял-ял ёниб, дастурхон бошидаёқ тик турганча туфлини оёғига ўлчаб кўрганди ўшанда...\nУ минг бир хаёл билан ювинишни ҳам унутиб яна ўз бўлмаси ёнида пайдо бўлганини сезмай ҳам қолди.\nБу орада бўлмадаги бошқа йўловчилар ҳам уйғонишган: улар ярим яланғоч ҳолда пастда ялқовлик билан тизилиб ўтиришарди.\n— Ука, у ёққа навбат катта-ми? — сўради ўша қароқчи башара киши боши билан йўлакнинг охирига ишора қилиб.\n— Йўқ, унчаликмас... Ҳалим зўраки илжайиб сочиғига артинган бўлди.\n— Айтганча, туфли излаб юргандай бўлувдинг, топдингми?\nҲалим бош чайқади.\n— Оббо-о, чатоқ бўпти-да, — қароқчи башара киши бошини сарак-сарак қилди. — Эҳтиёт қилиш керак эди, ука.\n— Бу устидентимиз ҳийла бўш-баёв чиқиб қолди, десангиз, — деб гапга аралашди қора амаки. — Эсам ботинкани ҳоварга ташлармиди, битта бизмакар илган-кетган-да.\n— Эҳ, — норози қўл силтади қароқчи башара киши. — Ҳозирги ёшларнинг айтгилиги йўқ, оғзидаги ошини олдиришади. Мен...\n— Мен шундайлигимда, — гапни илиб кетди қора амаки. — Деновнинг бозоридан қорамол олиб келиб, Самарқандга сотиб кетардим...\nУ ўзининг уддабурон ёшлиги ҳақида жўшиб сўзлашга тушди.\nҲалим вагон деразасидан лип-лил ўтиб бораётган симёғочларга, бийдек дала-даштга тикилган кўйи ўз хаёллари билан андармон:\n«...Энди уйдагиларга нима дейман? Қайси юз билан уларга кўринаман?»\nУнинг қулоқлари остида отасининг ўша кунги ҳукми яна бир карра жаранглагандек бўлди: «Улим, энди беш-олти йилгача «ботинка оббер» деб ғинғилламайсиз-да».\nҲалим чуқур тин олди.\n— Энди, жиян, — амаки унинг тиззасига рапидадек қўлини қўйди. — Олсанг — биздан маслаҳат шу — бундан буёғига ўзинга доим маҳкам бўл, бундай латта қайтма. Хў-ўшш... поезддан тушганингдан сўнгра оёқ кийим ол, тағин яланг оёқ юрма, хўп? Ер ҳали намчил...\n— Ҳа-а-а-а... жон эсан бўса... ботинка топилади.\n— Ўн беш минутдан кейин — «Пахтаобод»...\nҲалим вагон назоратчисининг овозига лоқайдлик билан қулоқ солиб ўтираркан, кутилмаганда миясида умид учқунлари «милт» этди: «Ия, назоратчидан ҳеч нарса сўрамабман-а?! Балки у билар?..»\nҲалим беихтиёр ўрнидан туриб, яланг оёқ ҳолда ўша томонга юрди.\nКупеда назоратчи икки букилиб чойшабларни санамоқда. Унинг ёнида вагонма-вагон ивирсиб юрадиган ўша қалин мўйловли милитсия сержанти тамаки тутатганча гурунг беряпти.\n— Ҳимм... — сержант купе эшиги ёнида гарангсиб турган Ҳалимга ияк қоқди.\n— Ассалому алайкум... Акалар, туфлим йўқ, йўқолибди...\nСержант билан назоратчи маноли кўз уриштириб олишди.\n— Қанақа туфли? — сўради сержант.\nМилитсионернинг саволи Ҳалимга «мана, туфлинг», дегандай туюлди.\n— Кулранг... чехский... деди у ютоқиб.\nМилитсионер елка учирди:\n— Кулранг... чехский битта эмас-ку, ахир?\nҲалим севиниб кетди: туфли шу ерда бўлса керагов, йўқса милитсионер бекорга бундай демайди. Ахир у милитсионер-а?!. У Ҳалимдан аниқ белги талаб қиляпти! Фу, шу ҳам талаб бўлдими, керак бўлса у туфлисининг тагида нечта «тиши» борлигигача билади.\nҲалим худди домласига имтиҳон топшираётган талабадек ҳаяжон билан қўлини кўксида чалиштириб, вагоннинг шифтига тикилди:\n— Менинг туфлимнинг ичида... 013 рақами бор\n— Ҳа, ҳа, бир пойида.ўша «0» рақами умуман билинмай кетган.\nМилитсионер назоратчига таажжуб аралаш бир қараб олди-да:\n— Яна қандай белгиси бор? — деб сўради қизиқиш билан.\n— Пошнасига нағал қоқилган... учига мих билан...\n— Яна-а, — Ҳалим зўр бериб туфлисининг белгиларини эслашга уннай бошлади.\n— Ҳа, топдим, топдим, чап пойининг тумшуқчасида билинар-билинмас кемтикчаси бор.\nНазоратчи Ҳалимнинг топқирлигига ортиқ чидаёлмай кулиб юборди, милитсионер пихиллаб унга қўшилди. Ҳалим ҳам ҳокисоргина илжайиб, четда қолмади.\n— Ўртоқ, — деди сержант бир маҳал жиддий тортиб. Биласанми, кеча нариги вагонда нима бўлган?\nҲалим елка қисиб, ортга қаради.\nМилитсионер оғзидан дуд чиқариб «нариги вагон» ҳикоясини боишади.\n— Кеча биттасининг икки юз сўмини ўмариб кетишибди. Сержант ўша жабрланувчига: «Ока, пулингизни шу кечаёқ топиб келтириб бераман», деса кўнмабди. Қўйинг-э, шу арзимас икки қоғозни деб овора бўлиб юрасизми, ундан кўра биз билан ўтиринг, би-ир ҳангомалашамиз», дебди. Милитсионер бундай мард одамни биринчи марта кўриб туриши экан, шу сабабли унинг гапини ерда қолдиришни эп кўрмай, тонг отгунча, у билан чақчақлашиб келибди. Сен эса, — деди милитсионер жабрдийдани бош-оёқ кузатиб.\n— Аллақандай туфлини деб бурнингни тортганинг-тортган.\nҲалимнинг нешонаси терлаб кетди. У бошига тўқмоқ тушган одамдек бир зум каловланиб тургач, секин изига қайтди.\nТўхта, ҳов оғайни...\nҲалим «ялт» этиб орқасига қаради. Назоратчи уни кўрсаткич бармоғи билан имлади:\n— Ма, мановини кийиб ол. Назоратчи купенинг бир бурчагида ёгган шиппакни олиб узатди:\n— Ҳарна-да, яланг оёқ кетгандан кўра...\nСержант луқма қистирди:\n— Мукофот, топқирлигингга!\nРаҳмат.. — деб минғиллади Ҳалим.\nУ купедан узоқлашгач, милитсионер хотиржам гапирди.\n— Қисталоқнинт хотирасига беш кетдим-эй...\n— Зўр экан. Ботинкани кийиб юришга ҳам қўрқасан.\n— Ҳамма белгиларини аниқ-тиниқ айтиб беряпти-я!..\nПаровоз ўкирганча навбатдаги бекатга кириб борарди...\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Luqmon_Boʻrixon._Yalangoyoq_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13496" dan olindi


17:26 / 24.08.2016\nРоссиянинг «АвтоВАЗ» компанияси янги йўлтанламас концепт-кари XCODE моделини намойиш этди. Кроссовер прототипи Москвада иш бошлаган автокўргазмада омма эътиборига ҳавола этилди. Умуман, автозавод ушбу моторшоуга 6та концепт-кар, жумладан Vesta седани ва Xray хэтчбекининг йўлтанламас намуналарини олиб келган.\nАвтомобилсозлик компаниясининг қайд этишича, XCODE «Лада» дизайнерлик услубининг ўзгаришини намоён этади. Бу илк бор XRay ҳамда Vesta моделларида кўринган эди.\n«Автомобиль концепцияси бир қатор истиқболли ечимларни ўзида мужассам этган. Турбомотор ва барча ғилдиракларининг етакчилик хусусияти, машинани смартфон ёрдамида бошқариш имконини берувчи Lada Connect телематик платформаси шулар жумласидан», — деб қайд этишган «АвтоВАЗ»да.\nҲозирча компания Lada XCODE модели серияли тарзда ишлаб чиқарилиши борасида режаларини ошкор қилмаган. Бироқ, «АвтоВАЗ»нинг бош дизайнери Стив Маттин сўзларига кўра, прототипни серияли русумга айлантириш учун ўртача 4 йил вақт кетади.\n18:45 / 30.10.2017


“Буюк усмоний сиймо” – Сулаймон Кануний | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n“Буюк усмоний сиймо” – Сулаймон Кануний\n19:00 27.02.2019 1707\n«Албатта у Сулаймондандир ва у Меҳрибон ва Раҳмдил Аллоҳ номи биландир». ("Намл" сураси, 30-оят).\n«Ушбу султон биз учун Салоҳиддиндан ҳам хавфли эди»\nНемис тарихшунос олими Хамлер\nҲижрий 1432 йил, милодий 2011 йил бошида Франциянинг ўша даврдаги президенти Николя Саркози Туркияга атиги 6 соатга ташриф буюрди. Бунда у, Франция давлати раҳбари сифатида эмас, таркибига Туркия билан Франция ҳам кирадиган «катта йигирмалик» раиси сифатида келди. Турк раҳбарияти ўта қисқа муддатга режалаштирилган бундай ташрифдан бироз ранжиди. Ўша даврда Туркия Бош вазири бўлмиш Ражаб Тоййиб Эрдўғон буюк халқ билан қандай муносабатда бўлиш кераклиги борасида Саркозига сабоқ бериб қўйди. Хусусан, Эрдўғон французлар етакчисини Анқарада кутиб олар экан, Саркозини танг аҳволга солиб, Туркиянинг Франция олдида кўрсатган хизматини эсига солиб қўйиш мақсадида унга бир эсдалик совғасини туҳфа қилди. Ушбу совға усмоний халифа Сулаймон Канунийнинг испанлар тутқунлигида ўтирган Франция қироли Франциск Биринчи томонидан йўлланган хатга жавоб эди. Испанлар асир олган Франция қироли ўша хатида ўзини асоратдан, Францияни эса испан босқинидан озод қилиш учун қўшин йўллашини илтимос қилиб, мусулмонлар халифасига ялиниб-ёлворган.\n«Албатта у Сулаймондандир ва у Меҳрибон ва Раҳмдил Аллоҳ номи биландир», - дея бошланган эди Сулаймон Канунийнинг жавоб хати.\n«Мен – ғалаба сари олиб борадиган қиличим воситасида ўз Ҳазрати Олийларимнинг қўли ила забт этилган Оқ, Қора ва Қизил денгизлар, Анатолия, Румелия, Қорамон, Зул-Қодир вилояти, Диёрбоқир, Курдистон, Озарбайжон, Ажам, Шом, Миср, Макка, Мадина, Қуддус, бутун Арабистон, Форс, Венгрия, Цезар юртлари ва кўплаб бошқа ўлкалар ҳукмдориман. Султон Боязиднинг набираси, султон Селимнинг ўғли султон Сулаймондан Франция қироли Францискка салом. Табаангиз бўлмиш Франкобан томонидан етказилган номангиз ҳукмдорлар паноҳ сўраб келадиган остонамга келиб тушди. Номадан англашимизча, душман юртингизни босиб олиб, ўзингизни асир олибди ва шу сабабдан Сиз тутқунликдан халос бўлишингиз учун ёрдам сўрабсиз. Йўллаган ҳар бир сўзингиз подшолик тахтимиз супасига етиб келди ва мен улар билан батафсил танишиб чиқишга ярлақадим. Қироллар асир олиниб, ғаним зулми остида қолишларининг ажабланарли ери йўқ. Қувониб, бошинг кўкка етсин-ки, бу ҳақда ташвиш тортма. Биз – қудратли давлатлар ва мустаҳкам истеҳкомларнинг мард истилочилари, душманларни яксон қилгувчилармиз. Отларимиз кун-у тун эгарланган, қиличларимиз ҳамиша яланғочланган ҳолатда туради. Ҳақ Аллоҳ хоҳласа, Унга чексиз ҳамд-санолар бўлсинким, яхшилик қилишимизни Ўзи осон қилгай. Қолган гапларни эса Сизга юқорида тилга олинган табаангиз айтиб бергай».\nПайғамбар ҳижратининг 932 йили Рабиус соний ойининг бошида, Исо алайҳиссалом таваллудининг 1525 йилида, султоннинг асосий қасрида битилган.\nУсмонийлар халифалиги султон Сулаймон Кануний даврида қудрат чўққисига чиқди. Отаси – биринчи усмоний халифа Селим Биринчи вафот топгач, халифаликнинг ҳокимият жиловини ўз қўлига олди. У пайтда Сулаймон эндигина йигирма беш ёшга тўлган эди. Тахтга ўтирган ёш султон илк синовга рўбару келди: айрим вилоят ҳокимлари султоннинг ёшлиги – салтанатнинг заифлашиб кетишига сабаб бўлишини баҳона қилиб, исён кўтаришди. Аммо исёнчилар мутлақо кутмаган ҳолат юз берди: халифанинг обрўсини синаб кўришдек ёвуз фикрда юрган шахсларни ёш султон қаттиқ қўллик-ла янчиб ташлади. Қисқа муддат ичида у эндигина бошланаётган исённи таг-томири билан йўқ қилди. Исёнчилар орасида кўпроқ Шом ҳукмдорининг бузғунчилик ҳаракати кўзга ташланган эди. Исённи бошлаган ушбу ҳукмдор қўлга олиниб, қаттиқ қўл халифа тасарруфидаги исломий давлат хавфсизлигига тажовуз қилишни хаёлига келтирганларнинг барига ибрат бўлиши учун ҳамманинг кўз ўнгида қатл қилинди.\nТахтга ўтирган кундан буён бир неча ой ўтиб-ўтмай ёш халифа Сулаймон Кануний курраи заминдаги энг буюк ҳукмдорга айланишга улгурди. Иш шу даражага бориб етдики, нома орқали мурожаат қилган Франция қироли Франциск Биринчи мусулмонлар халифасидан нажот кутиб, юртини испан босқинчиларидан халос қилишини ўтиниб сўради. Қиролнинг илтимосига жавобан исломий ҳарбий-денгиз кучлари Франция учун Ницца шаҳри ва Корсика оролини испанлардан тозалаб берди. Натижада Испанияга қарши ниҳоятда қудратли усмоний-француз ҳарбий иттифоқ вужудга келди, французларнинг ҳарбий-денгиз флоти ушбу операция манфаатларида ҳарбий-денгиз базаси Франциянинг Тулон шаҳрида жойлаштирилган исломий флотнинг бош қўмондони Ҳайриддин Барбароссага бўйсундирилди.\nҲукмдорлик даврида халифа Сулаймон Кануний Аллоҳ йўлидаги жиҳодини тўхтатмади. Тақводорлар султони Ўрта денгизда юрган исломий кемаларга мунтазам ҳамла қилиб бораётган, қароргоҳи Родос оролида жойлашган, ўзига «Авлиё Иоан ордени» дея ном қўйиб олган денгиз қароқчилигини тугатишга бел боғлади.\n«Авлиё Иоан ордени» деганлари нима бўлди?\n«Авлиё Иоан ордени» – Ўрта денгизда қароқчилик билан шуғулланиб, мусулмонларнинг савдо кемаларига мунтазам ҳамла қилиб борган салиб юришчиларининг энг хавфли террорчи тўдаларидан биридир. Фаластинга қарши салиб юриши даврида асос солинган ушбу орден аъзолари госпитальерлар дея аталиб, Ислом дини ва мусулмонларга нисбатан кучли нафрати ила машҳур бўлиб, Фаластиндаги тинч аҳоли орасидаги мусулмонларни мутаассибларча оммавий равишда йўқ қилиш билан тез-тез шуғулланиб боришган.\n(Католик режиссёр Юзеф Шахин ўзининг тарихий чалкашликларга тўлиб-тошган «Музаффар Салоҳиддин» фильмида ўша террорчи госпитальерларни ниҳоятда марҳаматли, беозор одамлар образида кўрсатгани кўпчиликнинг эсида бўлса керак).\nКурд халқи қаҳрамони Салоҳиддин ал-Аюбий (р.а.) томонидан қувиб солинмагунча госпитальерлар Фаластин заминидаги террористик фаолиятини қўйишмади. Шундан сўнг токи буюк Сулаймон Кануний уларнинг жиноий фаолиятига чек қўйишга аҳд қилгунча, мусулмонларнинг савдо кемаларига ҳамла қилиб, талаш мақсадида Ўрта денгиздаги Родос оролидан қўним топишди. Султон Сулаймон Кануний улкан исломий флотни шахсан ўзи бошқариб, Родос ороли томон йўл олди. «Авлиё Иоан ордени» қароқчилари оролдаги қасрга бекиниб олишди. Исломий артиллерия қуроллари уларнинг истеҳкомларини роса тўпга тутди-ю, аммо бу иш наф бермади. Шунда Сулаймон Кануний муқаддам дунёнинг бирорта армияси тутмаган йўлни тутди: у қароқчилар қасрига лаҳим қазиб кирадиган бўлди. Мусулмон жангчилар душманга сездирмай сингиб кириб, дафъатан ҳужум қилишлари учун Сулаймон Кануний қароқчилар қасри атрофида 50 та туннель қазишни буюрди. Ишлар султон Сулаймон қандай кўзлаган бўлса, шундай амалга ошди. Ҳукмдор, агар қаршилик кўрсатишмаса, «Авлиё Иоан ордени» қароқчиларига Родос оролини хавфсиз тарк этишларини кафолатлади. Ушбу орол кейинчалик мусулмонлар флотининг истеҳкомлари пухта мустаҳкамланган ҳарбий-денгиз базасига айланди.\n(Эслатиб ўтмоқ жоизки, Сулаймон Кануний тор-мор келтирган «Авлиё Иоан ордени» қароқчилари Мальта оролига кўчиб ўтиб, энди ўзларига «Мальта рицарлари» деган ном қўйиб олишди. Мальта оролини улар қароқчилик фаолиятининг янги марказига айлантириб, насроний кемалар ҳам, исломий кемалар ҳам уларнинг қурбонига айланди. Бу ҳолат 1798 йилгача, яъни энди уларни Наполеон Бонапарт қувиб солмагунча давом этди. Мураккаб аҳволга тушиб қолишганига қарамай, ушбу қароқчилар гўё инсонпарварлик билан шуғулланадиган жамияти хайрия фаолияти ниқоби остида Европада қўним топишга муваффақ бўлишди. Халқаро жиноятчилар қарийб 100 та давлат (шу жумладан, 4 та араб давлати) томонидан эътироф этилган давлатсимон тузилмага асос солиб, унга «Мальта ордени» деган ном беришди. Ўша орден бугунги кунда Қўшма Штатларнинг ишбилармон ва сиёсий доираларига катта таъсир ўтказадиган кучга эга тамплиерлар билан тарихан чамбарчас боғлиқдир. Ва бу ҳолат Ироқда инсон ҳуқуқига қарши кўплаб жиноятлар содир этган «Блэкуотер» (Blackwater) хусусий ҳарбий компанияси «Мальта рицарлари»нинг янги қиёфасидан ўзга нарса эмаслигига исбот тариқасида хизмат қилиши мумкин. Ушбу компаниянинг Ироқдаги мусулмонларга нисбатан содир этган даҳшатли жиноятларининг сабаби шунинг замирида бекинган бўлса, ажаб эмас).\nРодос оролига бекинган қароқчиларни қувиб солгач, Сулаймон Кануний (р.а.) Шимолий Африкадаги бошқа шаҳарларни ҳам салиб юришчиларидан озод қилишга киришди. Хусусан у, Тунис, Жазоир ва Ливияни ушбу қабоҳатдан тозалашга муваффақ бўлди. Бу билан чекланмаган халифа Сулаймон Кануний Форс кўрфазида ҳукмронлик қилишни кўзлаган португалиялик салиб юришчиларига қарши Қизил денгизда кураш олиб бориб, кўрфазни улардан ҳимоя қилишни давом этди. Яман, Омон, Эл-Хаса ва Қатардаги араб мужоҳидлари салиб юришчиларининг Форс кўрфази ва Арабистон яриморолидаги ҳарбий базаларига ҳужум қилиш мақсадида усмоний мужоҳидлар билан иттифоқ тузишди. Ушбу иттифоққа Сомали мужоҳидлари ҳам қўшилиб, ўз зиммаларига Сомали яримороли ҳавзасидан ўтадиган босқинчи кемаларга ҳужум қилиш масъулиятини олишди. Шу тариқа тақводорлар султони Сулаймон Кануний Макка ва Мадинадек муқаддас ерни, ушбу ҳудудга бостириб киришни режалаштирган салиб юришчиларидан ҳимоя қила билди. Яманнинг Аден бандаргоҳи ушбу муҳофазанинг марказига айланиб, уни халифа Сулаймон Кануний Қизил денгизга яқинлашган кемаларга таҳдид соладиган юзлаб артиллерия тўплари билан мустаҳкамлади!\nШундан сўнг, ҳинд мусулмонларидан Сулаймон Кануний номига ёрдам сўраб йўлланган хат келди. Унда ёзилишича португалиялик салиб юришчилари ҳинд тақводорларига ҳужум қилиб, зулм ўтказмоқда. Сулаймон Кануний уларни ҳимоя қилиш учун флот йўллади. Шунингдек у, Индонезиянинг Ачех вилояти мусулмонларига ҳам ҳарбий ёрдам кўрсатди. Исломий ҳарбий-денгиз кучлари Сулаймон Кануний даврида Исломни Шарқий Осиё, Ғарбий Европа ва Шимолий Африкада ҳимоя қилган. Айни вақтда халифа Сулаймон ўз тасарруфидаги йирик флот таркибидаги кемаларига Андалусия томон йўл олиб, католик насронийлар томонидан Испания инквизициясининг қийноққа солиш зиндонларида азоб берилаётган маҳаллий мусулмон ва яҳудийларни озод қилишни буюрди.\nВенгр қиролининг душманлик билан қилган ишидан сўнг Сулаймон Кануний шимолга, Венгрия пойтахти Буда томон йўл олди. Узил-кесил ҳал қиладиган ушбу тарихий фурсатда Рим Папаси Климент Еттинчи бутун католик Европа бўйича Сулаймон Канунийга қарши уруш олиб бориш учун умумий сафарбарлик эълон қилди. У Сулаймон Канунийга қарши олиб борилган жангда иштирок этган ҳар бир жангчи номига индулгенция расмийлаштирилиши тўғрисида фармон чиқарди. Индулгенция – католикларнинг диний эътиқодига кўра кишининг гуноҳи кечирилиб, Жаннатда унга алоҳида жой кафолатлангани ва бу факт Рим Папаси томонидан шахсан имзоланиб тасдиқлангани ҳақидаги черков ёрлиғидир. Натижада ўша даврнинг энг йирик ҳарбий иттифоқи вужудга келиб, таркибига қуйидагилар кирди:\n- Испания, Италия, Германия, Австрия, Голландия, Бельгия, Швецария, Люксембург, Франциянинг йирик ҳудуди ва бошқа Европа ерларини ўз ичига мужассам этган Муқаддас Рим империяси;\n- Венгрия, Словакия, Трансильвания (бугунги Руминиянинг муайян қисми) ва Сербия шимолини қамраб олган Венгрия қироллиги;\n- Богемия қироллиги – бугунги Чехия Республикаси;\n- Хорватия қироллиги – бугунги Хорватия Республикаси;\n- Польша қироллиги – бугунги Польша Республикаси;\n- Бавария немис герцоглиги – бугунги Германиядаги Бавария ери;\n- Папа давлати қўшинлари – Ватикандан олдинги давлат;\n- Европанинг узоқ-яқин бурчакларидан келиб ёлланганлар.\nВужудга келган қўшинлар туркуми бугунги Венгриянинг жанубидаги Мохач шаҳри бўсағасидаги текисликда жойлашди. Бу ерда ўтган жанг кейинчалик Мохач бўсағасидаги муҳораба деган ном олди.\nСалиб юриши қўшинлари ўз даврининг замонавий қурол-яроғи билан қуролланган энг сара Европа рицарларидан ташкил топди. Дарҳақиқат, европаликлар ёки румликлар (араблар европаликларнинг аксарият қисмини румликлар деб аташган) кучли жангчилар бўлишган. Румлик ёки европалик рицарь ҳамиша муқаррар ажал кутаётган жангга дадил кириб бораверган. Бундай ҳолатга ўша даврдаги европаликларнинг қалбидан мустаҳкам жой олган христианлик эътиқоди ёки гуноҳи кечирилиб, Жаннатда алоҳида жой кафолатланганини тасдиқлайдиган индулгенция сабаб бўлмаган. Бундай ҳолатга Европа халқлари ҳаётидаги бугунги кунгача сақланиб келаётган ажиб бир анъана сабабдир. Гап шундаки, биз ўзимизнинг тарихий қаҳрамонларимизни баъзан унутамиз, аксарият ҳолларда эса ички ёки ташқи душманга қўшилиб уларни бадном ҳам қиламиз, аммо европаликлар, биздан фарқли ўлароқ, ўз қаҳрамонларини унутмай, ҳамиша мадҳ қилиб келишган. Бунга амин бўлиш учун Европа шаҳарларига бориб, кўчаларига эътибор қилинг: у ерларда тарихий қаҳрамонларининг тасвири ва ҳайкалларини албатта учратасиз. Бинобарин, ҳар қандай европалик рицарь жангга комил ишонч-ла кирган-ки, тарих уни унутмайди. Ўлимидан сўнг, ҳатто авлиё-анбиёлар жумласига киритилиши мумкинлигини ҳам билади. Шунинг учун ҳам европалик рицарь муқаррар ажал кутаётган жангга дадил кириб бораверган, чунки у Ватикан кафолатлагандай тиккасига Жаннатга кириб кетмаган тақдирда ҳам, ўз халқининг хотирасида мангу сақланиб қолишини аниқ билган.\nМохач бўсағасидаги муҳорабада салиб юриши қўшинларига умумий қўмондонликни Венгрия қироли Лайош Иккинчи ҳамда жангчиларнинг диний жаҳди жадалини қўллаб-қувватлаб борганча қўшин қанотларидан бирини шахсан ўзи бошқарган кашиш Пал Томори бошчилигидаги буюк венгр саркардалари амалга оширишган.\nУларга артиллерия тўплари билан қуролланган, аммо асосий қуроли якка худолик бўлган усмоний мужоҳидлардан ташкил топган Ислом армияси қарши чиқди. Ушбу армиянинг асосини махсус жанговар тайёргарликдан ўтган сара исломий қўшин – яничарилар ташкил этган. Мусулмонлар қўшинига тақводорлар султони Сулаймон Кануний қўмондонлик қилиб, қўл остидаги ҳарбий раҳбарият олдига қуйидагича жанговар вазифа қўйди:\n«Душман устидан батамом ғалаба қозониш, армиясини битта қўймай йўқ қилиб ташлаш ва ғаним пойтахти Будани эгаллаш».\nСултон Сулаймон Кануний жанг арафасидаги тунни одатига кўра намоз ўқиб, Аллоҳни зикр этганча, мусулмонлар душман устидан ғалаба қозониши учун Ўзидан ёрдам сўраб чиқди. Тонг отар маҳалда эса халифа тумонат қўшини олдига чиқиб бомдод намозини ўқиди. Ибодатини якунлагач кўзи ёшга тўлган олий бош қўмондон исломий қўшинларга кулиб боққанча: «Назаримда ҳозир Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шахсан ўзи бизга қараб тургандай бўляпти!» - деди.\nБуни эшитган жангчилар йиғлаб юбориб, Аллоҳ йўлида шаҳид кетишга умид қилганча, бир-бирини бағрига босиб видолашишди.\nМана ниҳоят ҳақиқат қарор топадиган фурсат етди... Дўстлар, ушбу санани яхшилаб эслаб қолинг – ҳижрий 932 йилнинг 21 зулқаъда, милодий 1526 йил 29 август куни. Шу куни унутилмас Мохач муҳорабаси бўлиб ўтди.\nЖанг салиб юришчиларининг ҳужуми билан бошланди. Халифа Сулаймон Канунийнинг режаси айнан шундан, яъни: душманни алдаб, қўшинини олдинга чиқариш ва исломий қўшиннинг артиллерия қуроллари ғаним бўлинмаларига талафот етказадиган масофагача чекинишдан иборат эди. Бунда султон ўша даврда камдан-кам қўлланилган «қуршаб олиш» ёки «чангал» дея номланган тактик манёврни амалга оширди. Қуйида ушбу манёрнинг мазмун-моҳиятини батафсил кўриб чиқамиз.\nХристианлар иттифоқининг қўшинлари исломий армия устига бостириб келар экан, мусулмонлар кутилмаганда ортга чекиниб қолишди. Афтидан, салиб юришчилари мусулмонлар орасида саросима кўтарилиб, жанг майдонини ошиғич равишда ташлаб кетишяпти деган хаёлга боришган кўринади, фронт ортини ҳимоясиз, очиқ қолдирганча шиддатли оқим сингари мусулмонлар бўлинмаларини қува кетишди. Кутилмаганда улар мусулмонлар ортида пайдо бўлган артиллерия тўпларига рўбару келиб қолишди. Шундагина салиб юришчилари мусулмонларнинг ошиғич равишда чекиниши чалғитиш манёври бўлганини англаб етишди. Англаб етишди-ю... анча кеч бўлди. Мусулмонлар артиллерияси душман устига вулқон чўғи сингари ўқ ёғдира кетди. Жангнинг илк дақиқаларидаёқ минг-минглаб салиб юришчилари ер тишлади. Исломий армиянинг марказида туриб қўмондонлик қилаётган султон Сулаймон Кануний қўшин қанотларини бошқараётган командирларга душман қўшинларининг марказий қисмини қуршаб олишни буюрди. Қисқа муддат ичида душман батамом қуршовда қолди. Боши оққан томон қоча бошлаган минглаб салиб юришчилари Дунай дарёсига чўкиб ажал топди. Венгрия қироли Лайош Иккинчи ҳам Дунай балиқларига ем бўлди. Душман қўшинининг қанотларидан бирига қўмондонлик қилган донгдор кашиш Пал Томори ҳам Рим Папаси кафолатлаган жой томон равона бўлди. Ушбу муҳорабада христианлар иттифоқи жами 20 мингдан зиёд жангчисини йўқотган бўлса, мусулмонлардан 1500 нафари қаҳрамонларча ҳалок бўлди. Биз уларни дин йўлида шаҳид кетди деб ҳисоблаймиз-у, бирортасини Аллоҳнинг олдида улуғламаймиз.\nУшбу улуғ муҳораба қанча вақт давом этди?\nЖанг тахминан бир ярим соат давом этди... Тўқсон дақиқа... Ҳатто футбол ўйини ҳам бироз узоққа чўзилади! Мусулмонларнинг ғалабага қанчалик тез эришганидан ҳайратга тушган бўлсангиз, ушбу асарнинг кейинги ўринларида сиз учун янада ҳайратланарли ҳикояларни тайёрлаб қўйганман, ўқийсиз. Атиги бир неча дақиқа давом этиб, мусулмонлар ғолиб чиққан муҳорабалар ҳақида билиб оласиз. Муҳими шундаки, аслида бундай ғалабалар мусулмонлар тарихида тез-тез қўлга киритиб борилган. Ўша ғалабаларни қўлга киритишда пухта тайёргарлик ва тўғри қабул қилинган қарор жиддий аҳамиятга эгадир. Ғалаба эса – Аллоҳдан. Мусулмонларнинг нияти соф, тайёргарлиги пухта эканлигини кўрса бас, бир неча сонияда эришиладиган ғалабани Ўзи беради.\nМохач жангида ғалаба қозонган мусулмонлар такбир айтганча Венгрия пойтахти Будага кириб боришди. Буда – бугунги Венгриянинг қўшни Пешт шаҳри билан бирикиб ҳосил бўлган пойтахти Будапешт шаҳрининг тегишли қисмидир. Будага кириб борилган кун мусулмонларнинг катта байрами – Қурбон ҳайитга тўғри келди. Сулаймон Кануний бундан бир мунча вақт олдин Белградда эришилган ғалаба куни Рўза ҳайит муносабати билан табриклар олгандай, Будага кирган куни ҳам қутлов ва олқишлар ила қарши олинди.\nМусулмонлар улкан ғалабага эришишди. Аммо ўзини Исломга дахлдор дея баёнот қилаётган бир давлат мусулмонларга қарши уруш олиб бораётган салиб юришчиларига хуфиёна ёрдам бериб боргани фош бўлиб қолди. Бу давлат Сафовийлар давлати эди. Халифа Сулаймон Канунийнинг отаси халифа Селим Биринчи жиноятчи Исмоил шоҳ ас-Сафовийни унутилмас Чалдиран муҳорабасида тор-мор келтирган эди ва бу билан салиб юришчиларининг сафовийлар ҳамкорлигидаги лойиҳаси – Мадинага бостириб кириб, Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг қабрини бузиб, жасадини ўғирлаб кетиш режасини барбод қилган эди. Шундан кейин ҳам сафовийлар уммати Исломга нисбатан хоинлик қилишни давом этишди, юқорида айтилгандек, халифа Сулаймон Кануний даврида мусулмонларга қарши уруш олиб бораётган салиб юришчиларига хуфиёна мадад бериб боришди. Шу сабабдан Усмоний халифалик билан энди Тахмасп шоҳ Биринчи бошқараётган Сафовийлар давлати ўртасида ҳижрий 940 – 963 йиллар, милодий 1532 – 1555 йиллар давомида урушлар кечиб, мусулмонлар ғалаба қозониб бораверишди. Сафовийлар ўз табиатига хос малъунликлари ила инсоний ахлоқнинг тасаввурга сиғадиган ҳар қандай чегарасидан ўтиб, имом Абу Ханифа (р.а.)нинг қабрини таҳқирлашганча, одамларга ушбу мақбарадан умумий ҳожатхона сифатида фойдаланишлари мумкинлигини эълон қилишди. Бундан хабар топган халифа Сулаймон Канунийнинг ғазаби қайнаб, Боғдодни сафовий ифлослардан тозалаш учун кўп сонли армия юборди. Кейинчалик Амасья шаҳрида Усмонийлар халифалиги билан Сафовийлар давлати ўртасида тинчлик сулҳи имзоланиб, ушбу ҳужжатга мувофиқ Ироқнинг бутун ҳудуди ва сафовийлар пойтахти Табриз шаҳри халифа Сулаймон Канунийнинг тасарруфига ўтди.\nСултон Сулаймон Кануний даврида исломий қўшинлар сон-саноқсиз ғалабаларни қўлга киритишди. Чунончи, Ислом тарихида энг йирик денгиз муҳорабаси саналадиган Превеза шаҳри яқинидаги унутилмас денгиз муҳорабаси шулар жумласидандир. Ушбу шонли ғалаба ва улкан ютуқлар шарофати ила исломий халифалик ҳудуди жанубда Сомали ва Эритреядан тортиб, шимолдаги Вена дарвозасигача чўзилган улкан майдонни эгаллади. Европанинг аксарият ўлкалари ўшанда илк бор азонни эшитишди. Халифанинг амрига биноан қудратли исломий флот Андалусияда қийноққа солинаётган европалик мусулмонларни халос этгани йўл олди. Ўшанда халифа Сулаймон Канунийнинг жангчилари католик Испания томонидан олиб борилаётган террорчилик сиёсатидан нафақат мусулмонларни, балки мусулмонлар билан баравар қийноққа солинган яҳудийларни ҳам азоб-уқубатлардан халос этишди. Султон Сулаймон Канунийнинг жангчиларини бундай халоскорлик қилишга уларнинг дини, жумлаи жаҳон онгига инсонпарварлик ва тинч-тотув яшаш тушунчаларини сингдирган – Ислом ундаган!\nХалифа Сулаймон Канунийнинг улуғворлиги ҳарбий соҳадагина намоён бўлмади. Айримлар ушбу буюк жангчи шоир ва ёзувчи бўлганини эшитса ҳайрон бўлса ҳам керак. У ўз қасидаларида «Муҳиббий» тахаллусини қўллаган. Султон Сулаймон Кануний шунингдек дурустгина хаттот ҳам бўлган. Маданият, илм-фан, адабиёт ва меъморчилик санъатининг равнақ топишига ҳомийлик қилган. У идора қилган давр Усмонийлар империяси учун олтин аср даври ҳисобланади. Ушбу турк баҳодири шарқ халқларининг бир нечта тилларида, шу жумладан, араб тилида бемалол гаплаша билган. Бундан ташқари, у, яхшигина заргар ҳам бўлган. Тарихимизга тажовуз қилаётганлар Сулаймон Канунийнинг сиймосини дунёвий ҳузр-ҳаловатга берилган шахс сифатида кўрсатишга уринишларига қарамай, айтиш жоизки, у Худодан қўрқадиган, намозхон, айниқса тунги вақтда кўп ибодат қиладиган мусулмон бўлган. Тақводорлар султони Сулаймон Кануний Қуръони каримнинг саккизта нусхасини ўз қўли билан кўчирганини эслатиб ўтишнинг ўзи кифоядир!\nМеъморчилик санъатида ҳам у ўзини намоён эта билди. Сулаймон Кануний Масжидул Ҳаромни таъмирдан чиқарган биринчи усмоний халифа ҳисобланади. Таъмир жараёнида минора барпо этилган бўлиб, унга Сулаймон Кануний минораси дея ном берилди. Шунингдек, Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.)нинг мақбаралари – Мадинадаги «Масжиди набавий» ва Қуддусдаги Масжидул-Ақсо ҳам таъмирдан чиқарилди. Унинг амрига биноан Синан исмли ўз даврининг машҳур меъмори ва муҳандиси халифалик пойтахти Истамбул шаҳрида масжид қурди. Ушбу истеъдодли муҳандис бунёд этган улуғ Сулаймоний масжиди ҳақиқий меъморчилик мўъжизаси бўлиб, бунақаси бу ёруғ оламда ҳали бўлмаган. Синан (р.а.) унинг лойиҳасини шундай ажойиб тарзда ишлаб чиққан-ки, бинонинг ўзига хос акустикаси туфайли минбарда ваъзхонлик қилаётган имомнинг овози масжиднинг энг узоқ бурчагигача етиб боради. Сулаймон Канунийнинг бинокорлик ишларига қизиқиши унинг давлатида сезиларли из қолдирди. Унинг амрига биноан Родос ороли, Белград ва Буда шаҳарларида қасрлар-у, саройлар қурилди.\nУсмонийлар империясининг ҳудуди кенгайиб, турли-туман маданиятларга мансуб халқлар империя табаалари жумласига киргач, одамларнинг янги шароитлардаги турмуш тарзини йўлга соладиган янги қонунларни қабул қилишга эҳтиёж туғилди. Бинобарин, халифа Сулаймон Кануний халифаликнинг олий муфтиси Абу ас-Сауд эфендининг ёрдами билан давлатнинг соф исломий шариатга асосланган асосий қонунлар тўпламини ишлаб чиқишга киришди. «Кануни Усмоний» (Усмонийлар қонунлари) номи берилган ушбу қонунлар мажмуаси ўз ичига суд тизими, халқ таълимоти, солиқ солиш ва жиноят ҳуқуқига тааллуқли асосий қоидаларни мужассам этиб, муаллифининг ўлимидан сўнг бир неча аср давомида Усмонийлар империясининг асосий қонуни бўлганча қолди. Усмонийларнинг ушбу қонунларидаги асосий қоидалар Европа давлатларида кўпдан-кўп миллий қонунлар қабул қилиниши учун асосий манбага айланди. Сулаймон Канунийнинг инсоният тарихидаги энг машҳур қонун чиқарувчи арбоблардан бири сифатидаги роли ўз биносининг деворига буюк халифанинг барельефини маҳкамлаб қўйган АҚШ конгресси томонидан ҳам эътироф этилган.\nТақводорлар султони Сулаймон Кануний бунёдкорлик, жаҳонгирлик, муҳорабаларда зафар қозониш ишларини 46 йил давом этди. Ва у мусулмон халифалар орасида энг узоқ муддат идора қилган подшо бўлди. Ўз ичига жаҳоннинг азим шаҳарлари-ю, пойтахтларини мужассам этган Ислом халифалигининг умумий майдони унинг ҳукмдорлиги даврида 6 миллиондан 19 миллион километр квадратгача кенгайди. Европа қиролларига йўллаган хатларини у:\n«Император ҳазрати олийлари Султон Сулаймон Биринчи, Усмонийлар хонадони Ҳукмдори, Султонлар султони, Хонлар хони, Тақводорлар султони, Аллоҳ юборган элчининг ердаги ноиби, Учта муқаддас қадамжо шаҳар – Макка, Мадина ва Қуддус ҳимоячиси, Учта шаҳар – Констанстинополь, Андрианополь ва Бусра, Дамашқ, Қоҳира, бутун Арманистон, ал-Маъарис, Барк, Кайруан, Халаб, араб ва форс Ироқи, Басра, Эл-Хас, Дилан, Ракка, Мосул, Парфия, Диёрбакир, Киликия, Арзурум вилояти, Сивас, Адан, Караман, Фан, берберлар ери, Эфиопия, Тунис, Триполи, Дамашқ, Кипр, Родос, Кандия, Муриа вилояти, Мармара денгизи, Қора денгиз ва унинг соҳиллари, Анатолия, Румелия, Бағдод, Курдистон, Юнонистон, Туркистон, Татаристон, Черкесия, Кабард, Гуржистон, қипчоқ дашти, бутун татар юрти, Киффа ва унга туташ ўлкалар, Босния, Белград шаҳри ва қасрлари, Сербия ва унинг шаҳарлари-ю, қасрлари, бутун Албания, Молдавия ва кўплаб бошқа ўлка ва шаҳарлар императори» - дея имзолаган.\n74 ёшга тўлган халифа Сулаймон Кануний мусулмонлар армиясини яна шахсан ўзи бошқаришга, Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш учун сафарга чиқишга аҳд қилди. Шифокорлар касаллиги туфайли жони оғриб турадиган халифага бундай ниятдан қайтишни маслаҳат беришди, аммо кекса халифа уларга:\n«Аллоҳ менга, Унинг йўлида курашиб, жанг майдонида жон таслим қилишга ижозат беради дея умид қиламан», - дея жавоб қайтарди.\nЖангчилар касаллиги туфайли мустақил ҳаракатланишга мадори қолмаган кекса халифани кўтариб, эгарга ўтқазишди. Шундай қилиб тақводорлар султони Сулаймон Кануний қўмондонлиги остидаги Усмонийлар халифалигининг армияси Сигетаврдаги мустаҳкам венгр қалъасига етиб борди. Мусулмонлар ҳарчанд уринишмасин, енгилмас қалъани ишғол қила олишмади. Қамал беш ой давом этаётганига қарамай, муваффақиятдан дарак бўлмади. Бу вақт давомида олий бош қўмондоннинг аҳволи янада оғирлашди. Қалъани забт этиш борасида айрим жангчилар орасида шубҳа ҳам туғилди. Бир пайт жангчилар султоннинг чодиридан чиқаётган паст овозни эшитиб қолишди. Бу хаста Сулаймоннинг Аллоҳга ёлвориб, Ундан ғалаба сўраётган овози экан:\n«Ё Аллоҳ... Мусулмон бандаларингга ўзинг кўмак бер... Уларга зафар инъом этиб... кофирларни оловда ёндир».\nСултон Сулаймон Канунийнинг илтижоси якунига етиши ҳамоно, самодан жавоб келди. Мусулмонлар тўпидан отилган ўқлардан бири тикка бориб, қалъанинг порох сақлаш омборига тегиб портлади. Сигетаврнинг тунги осмони ёришиб, ёнғин қалъани батамом қамради. Мусулмон бўлинмалари ҳужумга кўтарилиб, ҳилол тасвири солинган байроқни қалъа деворига ўрнатишди. Қалъа ҳимоячилари таслим бўлгач, чопарлар суюнчи олгани хаста халифа ҳузурига югуришди. Хушхабарни эшитган султон Сулаймоннинг юзи табассумдан ёришди. Кўзини юқорига кўтарган кекса халифа калима қайтариб, Аллоҳни зикр этди:\n«Аллоҳга ҳамд-у санолар бўлсин... Ана эни ўлсам бўлади... Энди ўлсам бўлаверади...»\nШундан сўнг ул зоти шарифнинг овози тиниб... юрак уриши тўхтади...\nКурраи замин қироллари бир вақтлар жиддий эътибор қилмаган, умри буюк ишлар-у, фидойилик-ла ўтган ўша йигитчанинг юраги мана энди тўхтади.\n«Мўминлар орасида ўзлари Аллоҳга берган аҳду паймонларига содиқ бўлган кишилар бордир. Бас уларнинг айримлари ўз аҳдига вафо қилди, айримлари эса интизордир. Улар ўз аҳдларини ўзгартиришмаган» ("Аҳзоб" сураси, 23-оят).\nСултон Сулаймон Канунийнинг вафот топгани ҳақидаги хабар тарқагач, курраи заминда борки мусулмон аза тутди. Маккаи мукаррама ва Мадинаи мунаввара шайхларининг кўзи ёшга тўлди. Қуддусдаги болалар йиғлади. Жазоир ва Тунис ўспиринлари кўз ёш тўкди. Испан салиб юришчиларининг қамоқхоналаридан халос қилган халифа учун Андалусиянинг хотин-қизлари аза тутди. Салиб юришчилари эса унинг ўлимидан мисли кўрилмаган даражада қувонишди. Кекса баҳодирнинг ўлимидан хабар топган Ватиканнинг қўнғироқлари тантанавор жаранглади. Раҳматли ҳукмдор ҳақида немис тарихшунос олими Хамлер: «Ушбу султон биз учун Салоҳиддиндан ҳам хавфли эди», - дея фикр билдириб ўтди. Инглиз тарихшунос олими Ҳаролд Лэмб эса: «Христианларнинг байрами кўп. Агар мендан ўша байрамларнинг қайси бири ниҳоятда жиддий аҳамиятга эга бўлганини сўрасангиз, ҳеч иккианмай, султон Сулаймон Кануний ўлган кунни айтаман», - дея таъкидлаб ўтган эди.\nСулаймон Канунийни дафн қилиш чоғида кутилмаган бир ҳолат юзага келди. Марҳумнинг васиятига кўра қулфланган бир қутини ҳам лаҳадга қўйиш керак экан. Уламолар ушбу қутида йўқ қилиниши Ислом шариатида ман этилган бебаҳо буюмлар бўлиши мумкинлигидан хавотирланиб, уни очиб кўришга қарор қилишди. Аниқланишича, ушбу қути уламоларнинг халифа Сулаймон Кануний олган фатволарга тўла экан. Зеро у, давлатнинг олий муфтиси шайхулислом Абу ас-Сауд эфендининг тегишли масала борасида Исломнинг меъёрий-ҳуқуқий қоидалари шарҳлаб ўтилган фатвосини олдиндан олмай туриб жиддий аҳамиятга эга бирорта ҳам қарор қабул қилмаган. Бундай фатволар орасида масалан, чумолиларнинг подшо саройида ҳаддан ортиқ кўпайиб кетишига йўл қўймаслик учун қаср атрофида ўсаётган дарахтларни, гарчи бу чумолиларнинг маълум қисми нобуд бўлишига олиб келса-да, оҳак билан оқлаш мумкинлиги борасида халифанинг саволига берилган ижозат ҳам бор эди. Шайх Абу Сауд эфенди ушбу ҳужжатларни кўриб ҳўнграб юборди. Ёнидаги одамларнинг ҳам кўзига ёш келди.\n«Сен-у, Сулаймон ўзингни сақлаб қолибсан! - деди муфти йиғлаб. - Бизлар-чи, қайси фалак ҳимоя қилади бизни, қайси ер кўтаради бизни, агар берган фатволаримизда янглишган бўлсак?!»\nАллоҳ Сулаймон Канунийни Ўз раҳматига олиб, Жаннати Фирдавснинг чексиз боғларидан жой берсин. Аллоҳ ҳаммамизга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳовузи олдида йиғилишни насиби рўзи айласин.\nМазкур асаримда мен Сулаймон исмли буюк мусулмоннинг таржимаи ҳолидан қисқагина лавҳалар келтирдим холос. Аллоҳ шоҳид, бунда мен имкон қадар қисқа ёзишга уриндим. Айтганларимдан айта олмаганларим кўп қолди. Бироқ умид қиламан-ки, муқаддас динимиз бизгача етиб келиши учун ўз ҳаётини аямаган уммати Ислом қаҳрамонларини ҳимоя қилишга қаратилган ушбу арзимас меҳнатим Аллоҳнинг марҳамати ила зое кетмайди. Тарих – мароқли ҳикоялардангина эмас, балки уммат тарихига тажовуз қиладиганларга қаршилик кўрсатиш учун қўлланиладиган қурол ҳамдир. Уммати Ислом қаҳрамонларининг бой тарихи туфайли сиз-у биз бошимизни ғурур-ла кўтариб юрамиз. Зеро, биз заиф эмасмиз, биз – уларнинг авлодимиз!\nСултон Сулаймон Кануний даврида Ислом тарихида унутилмас, ўз кўламига кўра ниҳоятда йирик денгиз муҳорабаси бўлиб ўтди. Ўша жанг тарихи қандай бўлган? Денгиз муҳорабасида ғолиб чиққан буюк исломий денгиз саркардаси ким бўлган? Нима учун унинг исми америкаликларнинг Голливуддаги киностудиялари учун илҳом манбаига айланди? Ва қандай қилиб у ўз укаси билан Андалусиядаги христиан католиклари қийноққа солган минглаб одамларни қутқариб қолди?\n“Ислом умматининг 100 нафар буюк шахси” китобидан\n Оқ денгиз (турк. Akdeniz) – Ўрта денгизнинг туркча номи.\n Румелия – бугунги Болқоннинг тарихий номи.\n Ажам – форс тилли мусулмон халқлар.\n Тамплиерлар (фр. templiers «бутхоначилар»), шунингдек, «Исонинг бечораҳол рицарлари ордени» (фр. L’Ordre des Pauvres Chevaliers du Christ) деган расмий ном билан танилган, салиб юришлари даврида Фаластинда асос солинган диний-рицарлик ордени. Ҳарбий-диний орденлар орасида (госпитальерлардан кейин) иккинчи бўлиб асос солинган орден.\n Абу Ханифа ан-Нўмон ибн Собит ал-Куфий (699 – 767 йй.) – исломий уламо, Аҳли сунна вал жамоа фирқасига мансуб, исломий ҳуқуқ соҳасидаги тўртта диний-ҳуқуқий мактабдан бири – ханафий мазҳабининг асосчиси.