Мирзо Улуғбек расадхонаси ва музейи | Самарқанднинг тарихий қадамжолари | Самарқанд вилояти ҳокимлиги\nМажмуага ғарбий томондан кираверишда олим ва давлат арбоби Мирзо Улуғбекнинг ҳукмдорлик тахтида ўтирган сиймосига дуч келамиз. Ҳайкал Ўзбекистон xалқ рассоми Равшан Миртожиев томонидан яратилган. Ҳайкалнинг орқа томонидаги қуёш ва тўққиз сайёрани ўз ичига олган «Юлдузли осмон» номли панно Ўзбекистон Республикаси маданият ва спорт ишлари вазирлиги Маданий меросни сақлаш ва муҳофаза этиш бош бошқармаси ва Рахмонов хусусий корхонаси ходимлари ижодининг намунасидир. Уни Самарқанд таъмир корхонаси раҳбари Бахрилло Абдуллаев шогирдлари билан амалга оширишди.\nТарихимиздан маълумки Мирзо Улуғбек 1409 йилда тахтга келиб шаҳарни янада ободонлаштирилиши Мовароуннаҳрнинг илмий ва маданий маркази бўлиб қолишини таъминлади. У математика, астрономия фанининг энг илғор олимларини Самарқандга чорлади, расадхона қуришга фармон берди. 1424-1428 йиллар мобайнида Самарқанднинг шимолида Обираҳмат ариғи бўйидаги Кўҳак тепалиги бағрида жаҳонга машҳур расадхона қурилди. Бунгача фалакиётни кузатув илмий ишлари 1417-1420 йилларда қурилган (ҳозирги Регистон майдонидаги) Улуғбек мадрасасида олиб борилган.\nРасадхона цилиндр шаклида уч қаватли, баландлиги 30 м дан иборат улкан бино бўлиб, унда радиуси 41 м ли гигант квадрант бўлган. Квадрантнинг жанубий қисми ер остида жойлашган бўлиб, қолган қисми шимол томонда ер сатҳидан 30 м баланд бўлган.\nМирзо Улуғбекнинг вафотидан кейин унинг илмий ишлари бир неча вақт давом этиб, кейинчалик расадхона вайронага айланган. Ҳатто расадхонанинг жойини аниқлашни имкони мушкул масала эди. 1908 йилда Самарқандлик ўлкашунос олим, археолог В. Л. Вяткин (ҳалқ орасида Воси ака номини олган) Самарқандлик олим Абу Саъид Маҳзум билан ҳамкорликда Бобур Мирзонинг «Бобурнома» ва Абу Тоҳир хожанинг «Самария» номли тарихий асари ҳамда вақфнома хужжатидаги маълумотларга асосланиб, расадхонанинг жойлашган жойини аниқлашга мувофиқ бўлдилар. 1908-1909 йилларда қазиш ишлари олиб борилди, бу эса бутун дунё олимларининг диққат-эътиборини ўзига жалб этди. Қояни ўйиб қилинган чуқурликда мармардан ясалган иккита параллел ёй, меридиан радиуси 41 м га тенг бўлган жуда катта квадрат(қурилма)нинг бир бўлаги топилди.\n1946-1948 йилларда Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих ва археология институтининг экспедицияси қазиш ишларини ниҳоясига етказди.\nБобур Мирзонинг ёзишича, расадхона уч Ошиёнлик бино бўлиб, тўгарак шаклида бўлган, бинонинг деворлари сирли кошинлар билан қопланган Абдураззоқ Самарқандий. бу нодир обиданинг ички қисмини шундай тасвирлайди: «Бинонинг ички қисми жаҳонда тенги йўқ ранг – баранг нақшлар билан безатилиб, девор ва шифтларида осмон градус (даражалари), дақиқалари, ҳатто сонияларигача ҳисобланиб, етти сайёра ҳамда «ҳаракатсиз» (собита) юлдузлар, шунингдек, ер курраси, етти иқлим, тоғу саҳролар ва дарё-ю денгизлар ҳамда уммонларгача тасвирланган».\nРасадхона 1424-1428 йилларда қурилганлиги ҳақида Абу Тохир хожанинг «Самария» китобида ҳам аниқ маълумотлар берилган.\n1417 йилда Мирзо Улуғбек фалакиётшуносларни чорлаб астрономик жадвал тузиш ва расадхона қуриш ҳақидаги режаларни муҳокама қилади. Кузатувлар шу йили бошланиб, 30 йилдан сўнг яъни 1447 йилда тугайди. Барча планеталарнинг қуёш атрофида айланиши кузатилади. Бу даврга келиб «Зижи» асари ҳам ёзиб тугатилади. Расадхонада баъзи кузатувларни оддий кўз билан, ҳам яъни асбобларсиз ўтказиш имкони бўлган.\nРасадхона квадрантнинг диаметри 80 метр, унинг ёйни узунлиги эса 63 метр бўлган. Бу Шарқдаги мавжуд асбоблардан энг йириги бўлган, Беруний ҳам улкан диаметрли квадранти (15 тирсак)лилиги ҳақида маълумот берган.\nҚурилишга ўз даврининг машҳур олимлари - астроном, математик, меъморлар жумладан, Қозизода Румий, Ғиёсиддин Жамшид ва Али Қушчилар жалб қилинган.\nМирзо Улуғбек вафотидан сўнг расадхона Муҳаммад Али Қушчи ва Мирам Чалабий раҳбарлигида яна бир неча ўн йиллар фаолият олиб борган.\n1994 йил Ўзбекистон Республикаси Президенти И.Каримовнинг фармонига биноан Мирзо Улуғбек таваллудининг 600 йиллиги муносабати билан Республикамизда «Мирзо Улуғбек» йили деб элон қилинди. Бинонинг сейсмик талабларга жавоб бермаслиги ҳисобга олиниб Президентимиз ташаббуси ва раҳбарлигида 2010 йил музей биноси янги кўринишида қад кўтарди.\nМузейнинг кириш қисми тўғрисида Ўзбекистон Бадиий Академиясининг академиги Акмал Икромжонов томонидан яратилган Мирзо Улуғбек портрети, чап томондаги деворда қўлида китоб тутган ҳолда буюк олим сиймоси гавдаланган устозу - шогирдлар бошлари узра 12 юлдуз буржи тасвирланган. Деворнинг ўнг томонида Мирзо Улуғбекнинг шогирдлари Али Қушчига «Устурлоб» илмидан таълим бераётган ҳолат тасвирланган. Олимлар асл нусхаси Англияда бўлган олтин глобус ва турли хил асбоб ускуналардан фойдаланаётган илмий амалий иш жараёни эшикнинг икки ёнида «Қуёш намоён» услубида тасвирланган. Музейнинг кираверишдаги деворий суратлар муаллифи Камолиддин Беҳзод номли миллий рассомлик ва дизайн институти катта ўқтувчиси Ўзбекистон Бадиий Академия қошидаги ижодкорлар уюшмаси аъзоси: Мирҳомид Собиров, безак усталари эса Ўзбекистон санъат арбоби Хуршид Назиров таниқли наққош Аҳрор Асқаров ва уларнинг шогирдлари томонидан безатилган.\nМовароуннаҳрни соҳибқирон бобокалонимиз мўғул истилосидан халос этиб, Буюк Турон давлатини қайта тиклаш билан бирга марказлашган қудратли давлат барпо этган. Бу ҳақда Кастилиядан келган Руи Ганзалес де Клавихо асарида хам ўзига хос баён этилган. Ойна тагидаги довул асбоби ҳам асл экспонат бўлиб Темур давлати армиясининг қудратини намоён қилувчи ашёлардан бири ҳисобланади.\nАмир Темур ва темурийлар сулоласи 1370 йилдан 1858 йилгача Мовароуннаҳр, Хуросон, Ироқ, Шимолий Ҳиндистон, Афғонистон ва бошқа ҳудудларда ҳукмронлик қилган. Амир Темурнинг учинчи ўғли Мироншоҳ Мирзо авлодидан бўлган Заҳриддин Муҳаммад Бобур ва унинг авлодлари Афғонистон ва Ҳиндистон ҳудудларида қудратли салтанат барпо этган. Бу буюк сулоланинг 193 нафар авлоди қарийиб 500 йил ҳукмронлик қилиб жаҳон цивилизацияси ривожига салмоқли ҳисса қўшган.\nАмир Темур Шарқ ва Ғарб давлатлари билан яқин алоқалар ўрнатиш мақсадида «Буюк ипак йўлини» қайта тиклади ва савдо сотиқ ва моддий алоқаларни йўлга қўйди. Амир Темурнинг Франция қироли Карл VI га юборган мактубида шу ҳақда батафсил маълумот берилган.\nАмир Темурнинг тўртинчи ўғли Шоҳруҳ Мирзо 17 ёшга тўлганда унинг ўғли Муҳаммад Тарағай Мирзо Улуғбек дунёга келади, Улуғбекнинг никоҳ тўйи Конигил мавзесида бўлиб ўтади. Соҳибқирон Темур Мирзо Улуғбекнинг тарбиясига алоҳида эътибор беради. Мирзо Улуғбек қирқ йиллик ҳукмронлиги мобайнида ўз давлати сарҳадлари, хавфсизлигини таъминлаш мақсадида 1425 йил Мўғилистонга катта қўшин билан юриш қилади.\nШоҳруҳ Мирзо ва Мирзо Улуғбек ҳукмронлиги даврида Шарқда Мўғилистон, Ғарбда Миср ва Римгача, жанубда Ҳиндистоннинг марказий қисми, Шимолда Дашти қипчоқ чегараларигача бўлган бепоён ерлар Темурийлар давлати таркибида бўлган. Бу ҳақда «Зафарнома» ва «Бобурнома» асарларида етарлича манба мавжуд.\nМирзо Улуғбек буюк Соҳибқирон Темурнинг бунёдкорлик ишларини давом эттирди у кўплаб мадрасалар, масжид ва хонақо, хаммомлар қурдирди. Шу жумладан, Оқсарой каби иншоотларни тамирлайди.\nУ Мовароуннаҳрда ер солиғини камайтиради. Деҳқончиликнинг ривожланишига катта ҳисса қўшади 1428 йили ўтказилган пул ислоҳоти мамлакатда айниқса чакана савдони ривожлантиришда катта ҳисса қўшади.\nМирзо Улуғбек адабиёт ва санъатда юксак дид ва билим соҳиби бўлиб, у ўз даврининг энг истеъдодли шоирлари: Саккокий, Лутфий, Жомий, Атоийлар ҳамкорлигида бу соҳани юксак пағонага кўтарди.\nАмир Темур туфайли Мирзо Улуғбек жуда бой қутубхона ва қўлёзмаларга эга бўлишига қарамай, у сарой кутубхоналарига китоблар сотиб олиш учун жуда катта маблағ сарфлар эди.\nКитобларни безаш, бадийлигини ошириш учун ҳам миниатура санъатини ривожлантиришга жуда катта эътибор беради.\nҲалқ оммавий санъати, ҳунармандчилигида асосан шарқ усталарининг ноёб маҳоратига таянади.\nМирзо Улуғбек мусиқа санъатига ҳам жуда катта қизиқиш ва эътибор билан қарайди. Ўзи ҳам мусиқа билан шуғулланади. Бу даврда Дарвеш Аҳмад Қонуний, Султон Аҳмад, Султон Муҳаммад, Хофизи Чангиний каби моҳир мусиқашунос созандалар ҳалқ орасида жуда машҳур бўлишган.\nМирзо Улуғбек Мовароуннаҳрни илм-маърифат марказига айлантириш йўлида улкан ишларни амалга оширади. Жумладан Бухорода 1432 йил, Самарқандда 1417-1420 йиллар Ғиждувонда 1432-1433 йиллар мобайнида қурдирган мадрасалар энг нуфузли илм-фан маскани бўлиб ҳисобланган.\nСамарқанддаги Мирзо Улуғбек мадрасаси ўз даврининг мукаммал олий таълим маскани бўлиб, ўз даврида ўзига хос университет вазифасини бажарган.\nБухородаги мадраса катталиги жиҳатидан Мовароуннаҳрдаги иккинчи нуфузли мадраса бўлиб, унинг эшигига Улуғбек томонидан «Илм олишга интилиш ҳар бир муслим ва муслима учун фарздир» деган ҳадис битилган.\nМадрасада билим олиш муддати 8 йил давом этган. Шу муддат давомида талабаларга ойлик маош ва «Улфа» деб аталган махсус тўлов пули бериб борилган.\n1424-28 йилларда қурилган Мирзо Улуғбек расадхонаси XV аср меъморчилигининг нодир намуналаридан бўлган. Бобур Мирзонинг ёзишича расадхонанинг сирти кошин ва чиройли безаклар билан зийнатланган бўлган.\nМирзо Улуғбек расадхонасида квадрантдан ташқари бир неча кузатиш асбобларидан ҳам фойдаланилган. Уларнинг орасида армиляр сфера, триквер каби асбоблар мавжуд эди.\nМирзо Улуғбек мактабига мансуб олимларнинг аниқлаган маълумотлари улардан бир неча аср олдин яшаб ўтган буюк алломалар эришган натижалар билан солиштирилганда ўта аниқлиги билан ажралиб турар эди. Эклиптика оғмалиги, юлдуз йилининг хисоби, сайёраларнинг йиллик ҳисобини аниқлаш, каби масалалар алоҳида ўрин тутган. Мирзо Улуғбекнинг юлдузлар каталоги 1690 йили Поляк олими Ян Гавелийнинг (1611-1687) «Астраномия даракчиси» номли асарида нашр этилган ва бу асарда Мирзо Улуғбек беш астроном Птолемей, Тихо Браге, Жавани Риччиоли, Вильгелм IV ва Ян Гавелий даврасида, тўгарак стол атрофида астрономия музаси (маъбудаси) Ураниянинг ўнг томонида биринчи бўлиб ўтирибди. Унинг ўриндиғи орқасида «Ўз ишимни муносиб авлодларимга қолдирдим» деган сўзлар битилган.\nҚадимги Мисрдагидек Ян Гавелийнинг асарида ҳам «Тарозу буржи» алоҳида адолат рамзи хисобланган.\nМирзо Улуғбек «Зижи»нинг Европадаги илк нашри Оксфорт университетининг профессори Жон Гривс томонидан амалга оширилган. У «Зиж»га шарҳ ёзиб, унинг бир қисмини 1648 йилда чоп эттирган.\nГринвич обсерваториясининг биринчи директори Ж.Флемстид 1725 йилда Мирзо Улуғбек «Зиж»ини ўзининг «Осмон тарихи» номли китобида нашр эттиради.\nМирзо Улуғбек «Зиж»ини 1724 йили форс тилидан грузин тилига Гуржистон подшоси Вахтанд VI таржима қилган.\nПетербург академиясининг биринчи академик-астрономи Жозеф Никола Делил ўз фаолиятининг биринчи кунларидан бошлаб Улуғбек «Зижи»ни лотин тилига таржима қилиб, 1739 йили 25 июнда «Зиж» ҳақида Петербург академиясида француз тилида нутқ сўзлаган. Мирзо Улуғбекнинг бутун Дунёда катта обрў эътибор қозонгани осмон ёритгичларининг номларида ҳам ўз аксини топган. Ян Гавелийнинг замондоши, Италиялик астроном Жованни Риччиоли 1651 йилда ойдаги кратерни қадимда яшаб ўтган буюк олимларнинг номлари билан айтишни таклиф қилган. Ойдаги бўронлар океани «соҳилидаги» кратерлардан бири Мирзо Улуғбек номи билан аталган. Улар қаторида Ибн Сино, Аҳмад Фарғонийнинг ҳам кратерларини кўриш мумкин.\nҚуёш системасининг 1977 йилда очилган 2439 рақамли кичик сайёрасида Мирзо Улуғбек номи берилган. Алломамизнинг «Зиж»и кўплаб тилларига таржима этилган.\nХиндистонда Улуғбек илмий меросига катта аҳамият берилганлиги кузатилади. Хусусан Бобурий Муҳаммадшоҳнинг фармойиши билан XVIII асрнинг биринчи яримида, астроном Савай Жай Синх томонидан Жайпур, Банорас ва Деҳлида расадхона барпо этилган. Бунда Самарқанд астраномия мактаби ускуналаридан андоза олишган.\nМирзо Улуғбек даврида Самарқанд астрономия мактабининг жаҳоншумул ютуқлари Хитой астрономиясининг янада ривожланишида катта таъсир кўрсатади. Иезуит монах, олим Антуан Гобил (1689-1759) эса Хитой астрономияси ҳақида: «Бу соҳада Хитойлар нимани билган бўлса, уларнинг барчаси Ғарбдан Самарқанд томонидан келган» деб айтган эди.\nХитой орқали Самарқанд астрономия мактабининг ютуқлари Кореяда ҳам тарқалган.\n1432 йилда Корея қироли Йи До Хитой орқали Самарқанд астрономия мактаби билан танишади. Шу билан Улуғбек мактабининг анъаналари Кореяда ҳам ривожланади.\n1470 йилда Али Қушчи Истамбулга йўл олади ва у ерда туриб Мирзо Улуғбек илмий мактабининг натижаларини кенг миқёсда тарғиб ва ташвиқ қилади.\nМирзо Улуғбек «Зижи» энг аввало мусулмон мамлакатларида астрономия фани ривожига улкан таъсир ўтказади.\nМирзо Улуғбек «Зиж»ига энг мукаммал шарҳ Эронлик мунажжим ва риёзиёт олими Низомиддин Биржандий томонидан 1523 йилда ёзилган «Шархи Зижи Улуғбек»дир.\nҚоҳиралик мунажжим Муҳаммад Ал-Мисрий (XVI аср) Мирзо Улуғбек «Зижи»ни осонлаштириш («Тасҳил Зижи Улуғбек») номли асар ёзади ва унинг жадвалларини Қоҳира кенгликларига мослаштиради.\nСамарқанд, Бухоро, Ғиждувон каби тарихий шаҳарларимизда унинг номи билан боғлиқ бўлган меъморий обидалар, қадамжолар тамирланди ва обод қилинди.\nУлуғбек номидаги муассаса ҳамда ташкилотларнинг кўпайиб бораётгани диққатга сазовордир. Жумладан Самарқанд давлат архитектура-қурилиш институтига, Фарғона давлат дорилфунунига Улуғбек номи берилган.\nШунингдек, халқаро илмий ахамиятга эга бўлган Китоб кузатув кенглик станцияси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Астрономия институти Улуғбек номида.\n1992 йили Ўзбекистон пойтахти Тошкентнинг йирик туманларидан бирига Мирзо Улуғбек номи берилди ва унинг ҳайкали ўрнатилди. Тошкент вилоятининг Бекобод туманида Улуғбек номли хўжалик бор. 1995 йилда Тошкент давлат Университетига Мирзо Улуғбек номи берилди.\nМустақиллик йилларида Мирзо Улуғбек меросини ўрганиш ва эътироф этиш янги босқичга кўтарилди. Ўзбекистон Президенти И.А.Каримов ташаббуси билан 1994 йилда Ўзбекистонда ва Париждаги ЮНЕСКО қароргоҳида Улуғбек таваллудининг 600 йиллиги катта тантаналар билан нишонланди. 2009 йилнинг БМТ томонидан «Астрономия йили» деб эълон қилиниши муносабати билан Мирзо Улуғбек таваллудининг 615 йиллиги Самарқандда ва Парижда кенг нишонланди. 2009 йил «Майданак» расадхонасида янги кичик сайёра кашф этилди, Президентимиз ташаббуслари билан АҚШдаги ҳалқора кичик сайёралар маркази томонидан унга «Самарқанд» деб ном берилди. Ўзбекистонда буюк бобокалонимизга кўрсатилаётган катта эҳтиром музей экспозициясининг якунловчи қисмида ўз аксини топган.\nОхирги ўзгариш: 12/09/2015 22:20. Кўрилганлиги: 11163\nМатериал манзили: https://samarkand.uz/about_region/shrines/mirzo-ulugbek-rasadxonasi-va-muzeyi


ИнтерФУТБОЛ :: Сарҳисоб\nЯна бир йил ортда қолмоқда, ўзбек футболи ҳам бир ёшга улғаяди. Ўтган 2016 йил биз учун қандай келди? Бу саволга турлича жавоб янграши турган гап. Ким учундир бу давр қувончли воқеалар билан ёдда қолди. Ҳар ҳолда Ўзбекистон миллий терма жамоаси қаторасига 10та ўйинда ғалабага эришиб, рекорд қайд этди. Бошқа бировлар эса 2016 йилни омадсизликлар билан эслаб қолишган. Масалан, ўсмирлар ва ёшлар терма жамоамиз жаҳон чемпионати йўлланмасини қўлга кирита олмади. Шундай экан, ҳамманинг диди турлича. Биз эса ортда қолаётган йилда ўзбек футболида бўлиб ўтган ҳодисаларни яна бир бор ёдга олишга қарор қилдик.\nЎзбекистон миллий терма жамоаси учун 2016 йил драма жанрида ривожланди. Аввалига ЖЧ-2018 саралашининг иккинчи босқичи муваффақиятли якунланди. Терма бошқарувига Самвел Бабаян келганидан сўнг ушбу босқичда бирорта мағлубият қайд этилмади ва ҳақли равишда гуруҳдан биринчи ўрин билан учинчи босқичга ўтилди.\nМос равишда учинчи босқич ҳам муваффақиятли бошланди. Аввал Сурия, кейин эса Қатар терма жамоаси 1:0 ҳисобида мағлубиятга учратилди. Бу ғалабаларнинг барчаси кишини хурсанд қилади, фақат бир истисно, Ўзбекистон терма жамоаси Самвел Бабаян қўл остида ҳар қанча ғолиб чиқмасин, ҳали бирор марта савия жиҳатидан ўзидан устун рақибга қарши майдонга тушмаган эди. Ниҳоят, учинчи босқичда ўша рақиб билан тўқнаш келинди. Ва бу тўқнашув Бабаяннинг илк мағлубияти билан хотима топди.\nЭрон терма жамоасига қарши Тошкентда кечган ўйин мухлислар устидан қуйилган совуқ сув бўлди. Карлуш Кейруш Бабаянни ўз услубида мағлуб этди - 1:0. Гарчи орадан бир ҳафта ўтиб Хитойга қарши кечган баҳсда ҳамюртларимиз ғалабага эришган бўлсалар-да, Эрондан учралган мағлубият аламли воқеа сифатида хотирамизга муҳрланди. 2016 йилдаги сўнгги ўйин эса Жанубий Кореяга қарши ўтказилиб, 1:2 ҳисобида мағлубиятга учралди. Қизиқ томони, айнан шу ўйин кўпчилик учун терма жамоа ўтказган энг яхши учрашув бўлиб қолди. Бунга қадар ҳамюртларимиз 1:0 ҳисобида ғалаба қозонганда ҳам бу қадар яхши ўйнай олмаган эдилар.\nЎзбекистон клублари Осиё Чемпионлар Лигасида ҳали бирор марта ғолиб чиқишмаган. Финал ҳам ҳозирча орзу бўлиб турибди. Аммо ярим финалда ўйнаш бўйича анча-мунча натижа кўрсатиб улгуришган. Аввал «Пахтакор», кейин эса «Бунёдкор» финалга йўлланма берувчи баҳслардаги иштироклари билан бизни қувонтиришганди. Ҳозир Ўзбекистон чемпионатида «Локомотив» етакчилик қилмоқда. Аммо «темирйўлчилар» қитъа даражасида тўрт жамоадан бири бўла олмадилар.\n2016 йилда «Локомотив»нинг кучи чорак финалгача етди. Аммо шу натижа ҳам бизни хурсанд қилди. Нима учун? Чунки бир вақтлари «Пахтакор» ва «Бунёдкор» ярим финалга чиққанда бизнинг мақсадимиз финал эди. Шу боис ярим финалдан кўнглимиз тўлмаган. «Локомотив» эса қитъа даражасида у қадар салоҳиятга эга эмас. Ҳозир араб ва Хитой клублари легионерлар ҳисобига анча кучайиб кетишган. «Локомотив» эса асосан маҳаллий футболчиларга таянади. Биргина легионер Неманья Яничич ҳам кўп жиҳатлар бўйича ўзимизнинг ҳимоячилардан фарқ қилмайди.\nШу сабабли «Локомотив»нинг чорак финалга чиққани ижобий ҳолат сифатида баҳоланди. Чунки мамлакатимизнинг янги чемпиони бу даражага чиқиш учун бир бош баланд сакрай олди. «Насаф», «Пахтакор» ва «Бунёдкор» эса ўз даражасидан кўтарила олмаганлари учун ҳам гуруҳда қолиб кетишди. Янги йил бизга қандай янгиликлар келтиради? Буниси ҳақида энди насиб қилса роппа-роса бир йилдан сўнг гаплашамиз.\nЁШЛАР ВА ЎСМИРЛАР\nСўнгги йилларда ўзбек футболи ривожланаётгани ҳақида гапирилган бўлса, бу гаплар тўлиғича ёшлар ва ўсмирлар даражасида қўлга киритилган ютуқлар билан боғлиқ эди. Ўзбекистон ўсмирлар терма жамоаси Осиё чемпиони бўлди ва кетма-кет мундиалда иштирок этди. Ёшлар терма жамоаси эса қаторасига икки марта жаҳон чемпионатида ўйнади. Натижада футболимиз олдинга қадам ташлаётгандек тасаввур уйғонди.\nЎша Осиё чемпиони бўлган ўсмирлар ҳозир 21 ёшда ва авжи кучган тўлган вақти. Лекин муаммо шундаки, фақат Отабек Шукуров миллий терма жамоа даражасига чиқа олди. Ёшлардан эса Игорь Сергеев термада ўйнамоқда. Нафсиламрини айтганда, ҳар икки ўйинчига ҳам эътироз етарли, аммо ҳозир мавзу бу ҳақида эмас. Айтмоқчи бўлганимиз, ёшлар ва ўсмирлар даражасида ҳар қанча мақтанарли ғалабаларга эришмайлик, катталар футболида ҳамон оқсаяпмиз.\n2016 йилда на ўсмирлар ва на ёшлар жаҳон чемпионатига чиқа олишди. Ким билади дейсиз, балки бу яхшиликкадир. Биз учун муҳими - бу жамоалар таркибида иқтидорли ёшлар кўп эканини кўрдик. Умид қиламизки, ҳақиқий ютуқлар ҳали олдинда. Майли, улар ўз ёшларида мундиалда ўйнашмасин, муҳими - миллий терма жамоа билан шу ишни амалга оширишса бўлгани.\nБу орзулар қай даражада амалга ошишини эса янги 2017 йилда кўрармиз, насиб қилса...


АЛИШЕР ШАДМАНОВ РИМ ШАҲРИДА ЖССТ БОШ ДИРЕКТОРИ БИЛАН УЧРАШДИ\nИталия пойтахти Рим шаҳрида Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти Европа минтақавий бюросининг 68-сессияси бўлиб ўтмоқда. Унда Ўзбекистон делегацияси ҳам фаол иштирок этаяпти. Бу ҳақда Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ахборот хизмати хабар берди.\nТадбир доирасида Ўзбекистон соғлиқни сақлаш вазири Алишер ШадмановЖаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти бош директори Тедрос Гебрейесус билан учрашди. Мулоқот чоғида юртимизда сўнгги йилларда соғлиқни сақлаш тизимидаги ижобий ўзгаришлар, аҳолига кўрсатилаётган тиббий хизматлар даражасининг оширилаётгани, шунингдек, соҳада қабул қилинаётган меъёрий ҳужжатлар, истиқболдаги режа ва дастурлар ҳақида маълумот берилди.\nЎз навбатида Тедрос Гебрейесус ҳам аҳоли саломатлигини асрашни асосий устувор вазифа сифатида белгилаш бу келажак авлодлар камолга етишининг энг тўғри йўли эканлигини таъкидлади. Бу соғлом жамият барпо этиш ва ҳар томонлама баркамол шахсни вояга етказиш кафолатидир. Шу маънода, Ўзбекистонда Президент Шавкат Мирзиёев раҳнамолигида соғлиқни сақлаш тизимида олиб борилаётган ислоҳотлар ғамҳурликнинг барча зарур жиҳатларини қамраб олганлиги билан кўплаб мамлакатларга намуна бўлишини эътироф этди. Шунингдек, у ЖССТ ва Ўзбекистон ўртасида мамлакатимиз манфаатларини ҳимоя қилувчи кўп томонлама ҳамкорликни янада ривожлантириш ва қўллаб-қувватлашга доимо тайёр эканини ҳамда Ўзбекистонга амалга оширилажак ташрифни интиқлик билан кутаётганини билдирди.\nДелегациямиз Россия, Беларусь, Туркия, Қозоғистон, Арманистон, Озарбайжон, Қирғизистон ҳамда Тожикистон давлатларининг делегатлари билан ҳам келгусида ҳамкорликни янада ривожлантириш ҳамда истиқболли режалар хусусида икки томонлама самарали учрашувлар ўтказди.


Йўлларда хавфсизликни таъминлаш учун ишчи гуруҳ ташкил қилинмоқда - Anhor\nAnhor Все посты Йўлларда хавфсизликни таъминлаш учун ишчи гуруҳ ташкил қилинмоқда\nЙўлларда хавфсизликни таъминлаш учун ишчи гуруҳ ташкил қилинмоқда\nБугун Шавкат Мирзиёев журналист Никита Макаренконинг мурожаати билан танишди. Бу ҳақда журналистнинг ўзи давлат раҳбарининг матбуот котибига таянган ҳолда хабар беради.\nШавкат Мирзиёевнинг кўрсатмасига кўра, ИИВ раҳбарияти бошчилигида ва президент маъмуриятининг мувофиқлаштирувида ислоҳот устида ишлаш учун Идоралараро ишчи гуруҳ ташкил қилинди.\n«Менинг таклифим бўйича гуруҳ ҳузурида консультациялар учун бешта маҳаллий ва хорижий мутахассислар ва жамоат арбобларидан иборат Кенгаш тузилади. Мен президентга мурожаатимга ва ушбу масалага эътибор қаратгани учун миннатдорчилик билдираман. Биз тезроқ шаҳарларимизни ўзгартиришимиз ва уларни хавфсизроқ қилишимиз жуда муҳим», – дея қайд этади журналист.\nГуруҳ таркибига ҳукумат, ички ишлар, транспорт ва молия вазирликлари, Автомобиль йўллари қўмитаси ва бошқа масъул идоралар ва ташкилотларнинг раҳбарлари ва малакали мутахассислари киритилган, дея аниқлик киритади ИИВ.\nМазкур гуруҳ ҳаракат хавфсизлигини таъминлаш ва йўл-транспорт ҳодисаларининг олдини олиш ҳолатини комплекс ўрганиб чиқади, илғор чет эл тажрибаси ва илмий ёндашувлардан фойдаланиш асосида норматив-ҳуқуқий ва мензилли ташкилий-амалий чораларни ишлаб чиқади.\n«Йўл инфратузилмаси билан боғлиқ жиддий муаммоларга, хусусан йўлларнинг ҳооати, пиёдалар ўтиш жойлари, йўл белгилари, бошқарилмайдиган чорраҳаларга алоҳида эътибор қаратилади, уларни тубдан яхшилаш бўйича комплекс чоралар кўрилади».\nРежиссёр Зулфиқор Мусоқов ўзининг янги фильмига ёш актёрларни изламоқда


Kelin qaynoga 2\nHikoyalar | Kelin qaynoga 2\n��акрорлаб айтар, нигоҳлари эса трусик ичида тобора диккайиб бораётган асбобда эди. асбоб батамом диккайиб бўлгач Наргиза сездики, Дилшодники эрининг олатидан анча катта ва қалин экан. Туйғулари ва хирси уни қалтиратиб юборганида Дилшод буни қўрқувдан деб ўйлади ва ўрнидан туриб Наргизани ҳам турғазди. “Асло қўрқманг, мана мен ҳимоячиман” деб Наргизани қучоқлаб олди. Наргиза тушунарсиз ҳиссиётлар ичида қолиб кетди. Дилшоднинг диккайган асбоби жувоннинг қовуғига тегиб тиралишидан шаҳвати уйғониб кетиб, қайнонасининг воқеадан хабардор бўлиб қолишидан эса жуда қўрқди. Қўрқув ва шаҳват иккиси бирда бўлиб, Наргизада адреналин кўпайди. Дилшоднинг асбоби юпқа халати устидан тегиб турганига сесканган бўлса, келишган йигитга ўзини топширгиси келаётганидан енгил титрамоқда эди. Афсуски, Дилшод аёлдаги туйғу ва истакни тушунмади. Бир мунча вақт жувонни қучоқлаб туриб сўнг бағридан бўшатиб юборди. Наргиза ақлига бўйсуниб ўз ётоқхонасига қайтишини айтди ва Дилшоддан ўзини кузатиб қўйишини илтимос қилди.\n- Унда аввал сиз чиқиб ётоғингизга кириб олинг, кетингиздан мен чиқаман ва олдингизга кираман, келинойи.\nБу гап Наргизага ҳам маъқул бўлди ва у қайнисининг ётоғидан аста чиқиб кетди. Бироз ўтгач Наргизанинг ётоқхонасида қайта кўришдилар. Бу сафар Дилшод устида кийимлари билан эди. Наргиза ҳамон ўша тунги халатида. Улар анча вақтгача суҳбатлашиб ўтиришди. Тонг отишига бироз қолгач Дилшод ўз хонасига чиқиб кетди.\nНаргиза ўрнига ётиб, бу кечада содир бўлган биринчи учрашувни энтикиб эслади, қўлларини силаниши, йигитнинг асбоби кийимлар ортидан киндик остига ботгани, қучоқлангани ҳаёлидан кетмасди. Авваллари ўта ҳаёли бўлган Наргиза туққанидан кейин ўзида бироз ўзгариш бўлаётганини сезганди. Эндиликда негадир эрига қониқмасди, эрининг олати кичикроқдек туюлаверади. Туғмасидан аввал сексдан лаззат олиш нималигини билмаган, сексга фақатгина кўпайиш-туғиш воситаси сифатида қараган Наргиза, энди негадир сексдан қонгиси кела бошлади. Авваллари ҳиёнатдан ўта нафратланган жувон эндиликда қайнисининг кўз уриштиришлари ортидан ўзгарган, мабодо ҳиёнатга қўл урса ишончли қариндош билан бўлишига ишонарди.....\nДилшод ҳам ухлолмади, гўзал келинойиси нега хонасига кирди? Нега халатни ўзида эди? Лозимсиз юрмайдиган келинойиси унинг хонасига тунда лозимини ечиб кириши ва асбобининг ўзига тиралтиришидан нима манфаати бор? Наҳотки келинойим ўшанақа?... Трусикда ётган қайниси олдига тиззалари очиқ лозимсиз оёқчаларини кўрсатиб кириб нимага ишора берди экан? Наҳотки у Дилшодни ёқтирса?..\nДилшод жувоннинг нозик қомати, ширин ифори, қучоғида сесканиб титраган хирсли танани эслаб асбоби яна туриб кетди....\nАвваллари келинойисини умумий шаклда хохлаган бўлса, уни бир куни сексга тортишидан умид қилмаган эди. аммо бу кеча жувон ўзи кириб келиб, сал кам ўзини топшириб қўйди. Дилшод шу тарафини ҳам ўйлади ва келинойисини “миниш”ни режалади...................\nYozdi: BekHan_YolG‘iZ Bo‘Ri_Aᒎᗩᒪ (22 Sen 2021, 20:30)\nSaytda: 77 | A'zolar: 17069 | Reklama


Ўзбекистоннинг давлат қарзи $20 миллиард. Кимдан қанча қарзмиз? (таҳлил) — Sof.uz\nЖАҲОН 6,098,756 2,702,850 368,928\n2.11 20:06 4266 Таҳлил\nФранция - 27 миллион АҚШ долларидан 573,1 миллион АҚШ долларига (21 баробар) ўсган;\nЖанубий Корея - 114,1 миллион АҚШ долларидан 568,2 миллион АҚШ долларига (деярли 5 баробар) ўсган;\nРоссия - 69,8 миллион АҚШ долларидан 120,5 миллион АҚШ долларига (деярли 2 баробар) ўсган;\nАҚШ - 28,9 миллион АҚШ долларидан 26,7 миллион АҚШ долларига камайган.\nХорижий давлатлардан - 6,7 миллиард АҚШ доллари;\nХалқаро молия институтларидан - 7,7 миллиард АҚШ доллари;\nИнвесторлардан - 1 миллиард АҚШ доллари.\nОсиё тараққиёт банки - 3,929 миллиард АҚШ доллари;\nЖаҳон банки - 2,795 миллиард АҚШ доллари;\nИслом тараққиёт банки - 869,7 миллион АҚШ доллари.\n29.05 12:32 3441\n28.05 17:36 2851\nБугун, 11:13 1788\n28.05 13:43 1586\n23:33 2 Ўзбекистон\nБугун, 21:00 234 Ўзбекистон\nБугун, 19:16 309 Жаҳон\nБугун, 19:13 79 Жаҳон


Ҳуқуқ ҳимоячилари карантин туфайли 10 миллион боланинг мактаблардан йироқлашиб кетганидан ҳавотирдалар\n13.07.20 14:18\tmsk\nUnicef.org сайти фотосурати\nКоронавирус сабаб дунёнинг турли мамлакатларида жорий этилган карантин туфайли 10 миллионга яқин бола мактабда ўқишни ташлаб юборган. The National хабарига кўра, Save the Children халқаро ташкилоти ҳисоботида маша шу ҳақда маълумотлар берилган.\nЮНЕСКОга кўра, 2020 йил апрель ойида карантин дунё бўйлаб 1,6 млрд мактаб ўқувчилари ва талабаларни қамраб олган. Бу мактаб ва олий ўқув юртларида ўқиётганларнинг 90 фоизини ташкил этади. Ўқув юртларига қатнаб ўқишнинг ўрнига масофавий дарслар жорий этилган, лекин барча ўқувчиларнинг бунга имконияти бўлмаган ва бир қисм ўқувчилар ўқишни ташлаб юборганлар.\nТашкилотнинг таъкидлашича, ўспиринлар ёшлар ўз ойласига ёрдам бериш учун ишлайдиган, қизлари эрта турмушга чиқадиган ўлкаларда карантин тугаб мактаблар очилганда, бир қисм ўқувчилар ўқишга қайтмаслиги мумкин. Ҳуқуқ ҳимоячиларининг ҳисобига кўра, бундай ўқувчиларнинг сони 7 дан 9,7 миллион одамни ташкил этади.\nКоронавирус инфекциясига қадар дунё бўйича мактабларга қатнамаётган болаларнинг сони 250 миллиондан ортиқ бўлган.\nШунингдек, ташкилот коронавирус туфайли истисодиётнинг пасайиши оқибатида камбағаллик исканжасида яшаётган болаларнинг сони 90 дан 117 миллионгача етиб бориши мумкин.\nБундан ташқари, кризис туфайли маорифга ажратилаётган сарфлар камайиши аниқ. Ўрта ва паст даромадга эга мамлакатларда 2021 йил сўнггига келиб маорифга ажратилаётган сарфлар $77 миллиардга қисқариши мумкин. Бу аввало ижтимоий тенгсизлкини кучайтиради.\nҲуқуқ ҳимоячилари БМТнинг 2030 йилга қадар барча болаларга сифатли таълим беришга доир режаларини пучга чиқаришини таъкидлайдилар.\nЖаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, болалар катталарга қараганда камроқ коронавирус билан оғрийдилар. Кўпгина давлатлар карантин жорий этганда мактабларни ҳам беркитди. Кейинги пайтлар чекловлар юмшатилиши сабаб мактаблар яна очила бошланди.\nБир қатор мутахассислар мактаб ўқишини узоқ муддатга тухтатиш чорасига қарши чиқдилар. Яқинда Буюк Британиядаги 1600 та врач очиқ хат ёзиб, унда мактаблардаги ўқишларнинг тўхтатилиши ёш авлод келажагига салбий таъсир кўрсатишини изоҳлаб ўтдилар. Танқидчилар бу ҳолат ишлаётган ота-оналар учун ҳам қўшимча қийинчиликлар туғдираётганини айтадилар. Масалан, Дания ва Норвегия мамлакати чекловнинг дастлабки босқичида мактабларни очишга қарор қилди (карантин чорасидан воз кечган Швеция умуман мактабларни ёпмади). Бундай чорадан сўнг ушбу мамлакатларда касаллик тарқалишининг кўпайиши қайд этилмаган.


Ҳайдовчи нимадан ўлди?\nЛобар Хабарларга қараганда, жиззахлик 32 ёшли Райимжон Қўлдошев ички ишлар идорасида тергов жараёнида вафот этган. Суд тиббий экспертизаси у юрак ёрилишидан ўлгани ҳақида хулоса берган.\nХусусий такси ҳайдовчиси Р.Қўлдошев Жиззах вилоятининг “Кўтарма” маҳалласида яшар эди. Маълум бўлишича, 31 декабр куни у 3-4 мижоз билан жанжаллашиб қолган. Мижозлар Жиззах шаҳридаги 2-ички ишлар бўлимига ариза билан мурожаат қилган. 2 январь куни кундуз соат 10 ларда бўлимга сўроқ қилишга чақирилган Р.Қўлдошев орадан 4 соатлар ўтгач, тергов жараёнида вафот этган.\nМазкур воқеа бўйича мониторинг ўтказган Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари жамияти Жиззах вилояти бўлими раиси Бахтиёр Ҳамроевнинг сўзларига кўра, суд тиббий экспертизаси Р.Қўлдошев юрак ёрилишидан ўлгани ҳақида хулоса берган.\n“Лекин биз бу хулосага ишонмаймиз. Чунки бизга етиб келган маълумотларга кўра, тўрт милиционер иштирокида сўроқ қилинган Райимжон кўкрагига кучли зарба берилгандан кейин юраги тўхтаб қолиши оқибатида ўлган”, - деди Б.Ҳамроев.\nИчки ишлар ходимлари марҳум илгари ҳам микроинфаркт билан оғриганини айтмоқда. Бироқ Р.Қўлдошевнинг онаси Марҳамат Қўлдошева ўғли ҳеч қачон юрак касалидан шикоят қилмаганини билдирди. У баъзан буйраги ва оёғи оғришини айтган, холос.


Киев қўшинлари Луганск аэропортидан чекинди. Жанглар давом этмоқда\n11 май 2021, Тошкент вақти: 21:16\nУкраина шарқида ҳукумат қўшинлари билан россияпараст айирмачилар ўртасида тўқнашувлар давом этмоқда. Киев ва Ғарб давлатлари Россия қўшинлари Украина ҳудудига бостириб кирганини айтаётган бир пайтда, Москва қўшни давлатда "ҳарбий интервенция" амалга ошириши нияти йўқлигини айтмоқда.\nУкраина ҳукумати ўз қўшинлари россияпараст айирмачилар билан тўқнашувлардан кейин Луганск аэропортидан чекинганини маълум қилди.\nМудофаа вазирлиги матбуот вакили Андрий Лисенконинг айтишича, 1 сентябрь куни ҳукумат кучлари “келишган ҳолда чекинган”. Унинг айтишича, аэропортдан чекиниш қарори “Россия қуролли кучларининг профессионал артиллериячилари” томонидан амалга оширилган ҳужум туфайли қабул қилинган.\nУкраина ҳукуматининг баёноти Минскда Украина ва Россия ҳамда айирмачилар ва ЕХҲТ вакилларининг учрашуви олдидан янгради.\nДушанба куни Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров Минск сўзлашувларида томонлар ўт очишни тўхтатишга эриша олишларига умид билдирди. Лавров шунингдек рус қўшинлари Украинадаги можарога аралашмайди, дея баён қилди.\n31 август куни можаро Азов денгизига кўчди. Украина расмийлари ўзига қарашли патруль кемаси қуруқликда ўққа тутилиб, чўктирилганини билдирди. Ҳодисада икки денгизчи бедарак кетди.\nУкраинанинг жануби-шарқий минтақаларида россияпараст айирмачилар ҳукумат қўшинлари билан жангларни давом эттирмоқда. Апрель ойидан бери давом этаётган можаро оқибатида 2600дан ошиқ одам ҳалок бўлди.\nУкраина Президенти Петро Порошенко 1 сентябрь куни қилган чиқишида сўнгги кунлар воқеълиги Россия Украинага қарши “очиқ ва тўғридан-тўғри” агрессия бошлаганини кўрсатади, дея баён қилди.\n- Украинага қарши қўшни давлат томонидан тўғридан-тўғри ва очиқ агрессия бошланди. Бу можаро ҳудудидаги вазиятни тубдан ўзгартирди ва хавфсизлик идораларимиз учун янги ва мушкулроқ вазифаларни туғдиради. Ўтган ҳафтада рўй ерган воқеаларни синчковлик билан таҳлил қиляпмиз. Хулосалар жиддий бўлади. Жумладан, кадрлар алмашинуви ҳам бўлади, деди Порошенко


Электрон рақамли имзодан фойдаланинг\nШу йилнинг 1 апрелидан бошлаб мурожаатлар электрон рақамли имзо билан ҳаракатлана бошлади. Энди фуқаронинг ташкилотма-ташкилот юришига ҳожат қолмайди. Ариза, шикоят ва мурожаатларни уйда туриб ҳам юбориш имкони мавжуд. Фақат бунинг учун электрон рақамли имзога эга бўлиш лозим.\nЭлектрон рақамли имзо учун сертификатлар давлат хизматлари марказидан олинади. Бирор ташкилотга мурожаат қилмоқчи бўлсангиз, энди марказга ташриф буюришнинг ўзи кифоя. Ёки интернетга уланган компьютер, уяли алоқа воситаси орқали марказ билан боғланиш мумкин. Келиб тушган мурожаат шу вақтнинг ўзида тегишли идорага электрон тарзда юборилади.\nБугунги кунда фарзандини болалар боғчасига беришни расмийлаштириш, туман электр тармоқларидан қарздорлик ва бошқа турдаги маълумотни олиш бўйича фуқаролардан кўплаб мурожаат келиб тушяпти. Қисқа вақт ичида 600 дан зиёд шу каби аризалар ижобий қаноатлантирилди.\nЭлектрон рақамли имзо сертификатини олган шахслар, кейинчалик ҳам масофадан туриб, бу имкониятдан унумли фойдаланиш имкониятига эга бўладилар.


Индонезия йўли Ўзбекистон учун ўрнак бўла оладими? - BBC News O'zbek\nИндонезия йўли Ўзбекистон учун ўрнак бўла оладими?\nImage caption Индонезия - бугун эркин иқтисод ва демократик мамлакат\n1998 йил май ойида дунё сиёсий ҳаётида кутилмаган, улкан воқеа рўй берди.\nЖаҳоннинг энг кўп сонли мусулмон мамлакати Индонезия ўттиз йиллик яккаҳоким раҳбар Сухартони қудратдан кетказди.\nЎзгариш урушсиз, қонсиз ва фитнасиз амалга ошди. Шу асно Индонезия диктатурадан демократия сари қадам қўйди.\nАввало, чорак асрдан кўпроқ мамлакатни қаттиққўлларча бошқарган раҳбарият ва бутун халқни чуқур қўрқув исканжасида ушлаган тузумнинг эртаклардагидек ғойиб бўлиши ҳайратланарли эди.\n"Индонезияга қўшни мамлакатлар иқтисодий жиҳатдан жуда олдинлаб кетишганди" - дейди сиёсатшунос Тошпўлат Йўлдошев айни ҳодисалар сабабини изоҳлаб - "Мамлакат қанчалик ғарбга яқин бўлмасин, хорижий сармояларга очиқлигини айтмасин, барибир, Индонезия ёнидаги Сингапур, Тайланд, Жанубий Корея ёки Малайзиядан жуда орқада қолиб кетаётганди".\n"Шунда сиёсий элита бу йўл нотўғрилигини, Индонезия узоққа боролмаслигини англашди ва Сухартони тахтдан ағдаришди".\nАммо айрим мутахассисларга кўра, бу ўзгариш умумжаҳон миқёсида кечаётган воқеаларнинг бир қисми бўлган холос.\n"Иккинчи Жаҳон урушидан бери дунёда тоталитар кучлар ва либерал демократлар орасида кураш кетмоқда. Индонезиядаги ўзгаришлар ҳам худди ана шуни кўрсатади. Билмайсан, зилзиладек кутилмаганда лоп этиб бир жойдан чиқиб келади" - дейди профессор Гуга Ҳидоятов.\nХуллас, нафақат ўттиз йиллик яккаҳоким президент қудратдан кетди, балки у қурган ўттиз йиллик чекловчи ҳамда юракларга ваҳшат солувчи тузум ҳам зумда буткул ғойиб бўлди.\nНегаки, янги Индонезия учун эскича тузум иш бермасди.\nImage caption Сухартонинг 30 йиллик бошқаруви на иқтисод, на сиёсатда ўзини оқламагач, Индонезиядаги тузумни ўзгартиришга қарор қилишди\nИндонезиядаги ўзгаришлар энг аввало сўз эркинлиги ва тижоратдаги чекловларнинг олиб ташланишида акс эта бошлади.\n"Журналистлар ҳозир президентни ҳам қўрқмасдан, бемалол танқид қила олишади" - дейди Би-би-си Индонезия Хизмати муҳаррири Листон Сиеригар - "Матбуот ва сиёсий фаолият эркинлашди, мустақил ва мухолиф партияларга озодлик берилди".\n"Сухарто даврида эса буларнинг ҳеч бири мумкин эмасди".\nИндонезия минглаб ороллардан, юзлаб элатлардан ва ўнлаб сиёсий гуруҳлардан ташкил топган мамлакат.\nСухарто наздида халққа эркинлик ва демократия бериш мамлакатни урушлар ботқоғига ботириб, парчалаб юбориши мумкин эди.\nТўғри, Шарқий Тимор мустақил давлат бўлиб ажралиб чиқди, Сухартодан кейинги раҳбарлар тез-тез алмашишди ва мамлакатда одамлар ўз ҳақ-ҳуқуқини талаб қилиб ташкиллаштирадиган намойишлар кўпайди.\nБироқ буларнинг ҳеч бири Индонезияни демократик ислоҳотлар ва очиқликдан қайтармади.\n"Аслида диктатурага асосланган тузумларда яккаҳоким раҳбар алмашиши ортидан тебранишу нотинчликлар рўй беради ва Индонезия ҳам бундан мустасно бўлмади" - дейди Сухарто қудратдан кетган паллалар Индонезияда воқеаларни кузатган жамиятшунос Камолиддин Раббимов.\n"Чунки яккаҳокимлар мерос қолдирадиган жамиятлар янгича, эркинрок бошқарувга ўтиш жараёнларида шу каби депсиниш ё тебранишларсиз ўзгара олмайди".\nАлҳол, Индонезиядаги тебранишлар ҳатто бир-биридан ажралган минглаб оролларни ҳам парчалаб ташлай олмади. Сухарто тақиқлаб, жазолаб келган диний партиялар таъсири ошишига ҳам етакламади.\nImage caption Индонезия бир нарсани исботлади: Мусулмон мамлакатда тинч демократия барпо этиш мумкин\n"Сухартодан кейин Ҳизбут Таҳрир каби гуруҳларга эркинлик берилди ва бир-иккита аъзолари парламентга ҳам киришди" - дейди Листон Сиеригар - "Аммо мусулмон халқ уларни қўлламади ва бу диний партиялар таъсири эркин танлов шароитида бирданига тумандек тарқалиб, йўқолиб кетди".\nБу эса Яқин Шарқдаги сиёсий жараёнлардан буткул ўзгача манзарадир.\nКўпчилик Индонезия халқи зеҳниятидаги тинчликсеварлик ва мўътадил Исломий маданиятнинг таъсири бўлиши мумкин, деб айтишади.\nТанқидга қулоқ солишмоқда\nУзоқ йиллик давлат назоратида қолган Индонезия иқтисоди ҳамон очиқ иқтисод ва эркин жамиятга асосланган жанубий-шарқий Осиёдаги қўшниларига етиб олгани йўқ.\nАммо коррупцияга қарши муросасиз кураш ва сармоядорлар ҳамда ишбилармонларга яратилган енгилликлар боис ўсиш суръати нафақат расмий қоғозларда, балки амалда ҳам кўрина бошлади\n"Коррупция ҳамон муаммо" - дейди Листон Сиеригар - "Сухарто даврида халқаро танқидларни эшитмасдик ва бу душманларимиз ўйлаб чиққан, тинчлигимизни кўролмайдиган кучлар айтаётган уйдирма, деб тураверардик. Натижада порахўрлик йўқолмасди".\n"Энди эса ҳар бир халқаро танқидни ўрганиб чиқиб, ундаги камчиликларни тузатишга интилишади. Шу асно мамлакат шаффофлашмоқда".\nКўплаб индонезияликлар Сухарто даврида қаттиққўл назорат бўлганини, нархлар муайян маромда ушлаб турилганини айтишади .\n"Ҳозир маошим катта" - дейди Жакартада яшовчи суҳбатдошимиз - "Аммо нархлар ҳам ошмоқда. Бироқ энди сўз ва фикр эркинлиги бор".\nИккинчи индонезиялик эса эркин бозор шароитларида яшашга кўникиши қийин кечса-да, ижтимоий адолат тикланаётганини айтади.\nImage caption Камолиддин Раббимовга кўра, Индонезия каби тинч йўлда демократияга айланиш Ўзбекистон учун ҳам ягона йўлдир\n"Президент Сухарто халқдан ва оддий одамлардан қонунга риоя қилишни талаб қиларди ва қонун ишларди" - дейди учинчи одам.\n"Аммо Сухартонинг заифлиги бор эди, яъни унинг ўз фарзандлари, оила аъзолари бу қонунларга риоя қилишмас ва президент отаси даврида миллиардлаб доллар маблағлар ишлаб олишганди. Ана шу Сухартога панд берди".\nЭл-юрт ҳаққи жазоланмади\nБироқ турли иддао ва шубҳа-гумонларга қарамай, Индонезия қудратдан кетган Президент Сухартони жазога тортмади.\n"Мамлакатдаги иқтисодий ривожланиш ва демократияни сақлаб қолиш ниятида янги раҳбарлар собиқ президент Сухартони аянчли аҳволда жазога тортишгани йўқ" - дейди Камолиддин Раббимов.\n"Аммо Сухартонинг фарзандлари бир неча миллард долларлик амалиётлар ва оффшор ҳисобларни ўз ичига олган ишларга аралашгани боис маҳкамага тортилди. Собиқ президентнинг ўзига эса тегинишмади".\nЯнгича тараққиёт ва демократия сари ўтган Индонезия халқи ҳам ўтган ишга саловот қабилида қасос ўтида ёнишмади ва Сухартонинг жазога тортилишини кенг талаб қилишмади.\nТинч ўзгариш - Ўзбекистон йўли\nЎз даврида диний гуруҳлар фаол бўлган, узоқ вақт бир раҳбар қўли остида қолган, иқтисоди марказдан бошқарилган ҳамда жамият нисбатан ёпиқ қолган Индонезия ҳозирги Ўзбекистонга жуда ўхшар эди.\nАйни дамда босқичма-босқич ва тинч йўлда демократияга ўтаётганини айтадиган Ўзбекистон учун айнан Индонезия тажрибаси неқадар иш бериши мумкин, деган савол туғилиши мумкин.\n"Ўзбекистон учун тинч йўлда демократияга айланишдан бошқа йўл йўқ" - дейди Камолиддин Раббимов - "Худди Индонезия каби қонсиз ва талофотларсиз демократияга айланиш энг мақбул ва зарур йўлдир".\nImage caption Халқ ўз норозилигини изҳор этадиган қонсиз намойишлар бугунги демократик Индонезия учун одатий ҳол\n"Чунки демократия бу халқ ё мамлакат хоҳиш-иродасига боғлиқ эмас, балки глобаллашув талаб этаётган воқелик".\nШу қаторда, Сухарто Индонезияси ва ҳозирги Ўзбекистон орасида жузъий, бироқ катта таъсирга эга фарқлар мавжудлигини айтадиганлар ҳам бор.\n"Сухарто даврида сиёсий партияларга бироз бўлса ҳам имконият берилганди, тижорат нисбатан эркин эди, яъни Ўзбекистон каби бутунлай ёпиқ ва қаттиқ назорат остида эмасди" - дейди Тошпўлат Йўлдошев.\n"Ўзбекистонда ислоҳотларни амалга оширишни истайдиган юқори лавозимли инсонлар бор, бироқ улар бир нарсани кўриб ўтиришибди: Бундайларнинг нафақат ўзи, балки оила аъзолари ҳам қамоққа ташланмоқда, қийноқларга солинмоқда ва бутун мол-мулкидан ажралмоқда. Хуллас, Ўзбекистонда қўрқув жуда кучли" - дейди собиқ дипломат.\n"Мана, бир неча ой олдин зилзила бўлганида ҳам матбуот юқоридан буйруқ келишини кутиб, хабарни батафсил бера олмай ўтирди".\nИндонезия тажрибаси бошқа мамлакатларда нечоғли иш бериши савол остида. Бироқ бу мамлакатдаги ўзгаришлар ҳозир кўпчиликни иккилантираётган қатор саволларга жавоб сифатида ўртага чиқади.\nЯъни, мусулмон мамлакати демократик бўлиши мумкин, узоқ йиллик яккаҳоким бошқарувдан кейин тезда озод жамият ва эркин бозорга ўтиш имкони бор ва диктатура тугатилишидан кейин кечадиган тебранишлар ҳар доим ҳам зўравонликка айланмайди, ҳар доим ҳам радикал кучлар ҳокимият тепасига келишмайди ва эл-юрт оғизда эмас, амалда буюк келажак сари қадам қўя олади.