Создано 04 Июнь 2018\tПросмотров: 1819\nТуркиянинг Dirilispostasi.com номли интернет нашрида жорий йилнинг 4 июн куни бир гуруҳ туркиялик профессор ва докторлардан иборат делегациянинг Самарқандга, хусусан, муҳтарам Юртбошимиз Ш. Мирзиёевнинг ташаббуслари билан 2017 йил 27 апрелда таъсис этилган Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказига қилган ташрифлари ҳақидаги хабар юқоридаги мавзу билан эълон қилинди.\nХабарда келтирилишича, делегация аъзолари илк бор ислом тарихининг буюк намояндаларидан бири – Имом Бухорий ҳазратлари абадий қўним топган мажмуага ташриф буюрдилар. Меҳмонларни Самарқанд вилояти Бош имом-хатиби З. Эшонқулов, Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Ш. Зиёдов ва марказ илмий ходимлари кутиб олдилар.\nЗиёратдан сўнг делегация аъзолари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказига ташриф буюриб, Марказ Қўлёзма ва тошбосма фонди билан танишдилар.\nМармара Университетининг илоҳиётшунослик профессори Неждет Тосуннинг айтишича, у Ўзбекистонга бир неча марта илмий тадқиқотлар учун келган ва бу ердан етишиб чиққан олимларнинг қолдирган бой илмий мерослари бутун дунёни ҳайратда қолдирди.\nШундан сўнг, Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази мажлислар залида Ўзбекистон ва Туркия илмий тадқиқот олимлари ўртасида музокаралар ўтказилди. Марказ директори Ш. Зиёдов туркиялик делегатция аъзоларини мақаддас Рамазон ойидаги ташрифи билан табриклади ва марказ фаолияти билан таништирди.\nИбн Халдун университети ректори, профессор Режеп Шентурк ўз нутқида Ўзбекистонда яқин келажакда Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази билан ҳамкорликда Имом Бухорий симпозиуми ўтказилиши ҳақида таъкидлади.\nИстанбулнинг Сабаҳаттин Заим университети ректори Меҳмет Булут Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази Қўлёзмалар фонди таркибида сақланаётган асарларнинг аҳамияти катта эканлигини ва бу ёзувларни илмий тадқиқотларда қўллаш муҳимлигини таъкидлаб ўтди.\nКастамону университети ректор ўринбосари Доктор Али Рафет Озкан эса ўз нутқида Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази ва Кастамону Университети ўртасида илмий алоқалар бошланганлигини мамунияният билан таъкидлади.\nИстанбул университети илоҳиёт факультети профессори, Доктор Муртазо Бедир сўзга чиқиб, Ўзбекистонда мавжуд кўплаб ўрганилмаган қўлёзмаларни излаш, каталоглаш ва олимлар учун тақдим этиш зарурлигини таъкидлаб ўтди.\nУчрашув охирида Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази ва Туркиянинг Ибн Халдун университети, Сабаҳаттин Заим университети, Кастамону университети ва Истанбул университлари ўртасида таълим ва илм-фан соҳасида ҳамкорлик қилиш тўғрисида ҳамкорлик Меморандуми имзоланди.\nИБХИТМ илмий котиби


Туркия 120 минг суриялик қочқинни ўз бағрига олган Килис шаҳрини тинчлик бўйича Нобель мукофотига тавсия қилди\n16:42 / 08.02.2016\nТуркиянинг ҳукмрон Адолат ва тараққиёт партияси раҳбари ўринбосари Айхан Сефер Устюн Нобель қўмитасига 120 минг суриялик қочқинга бошпана берган Килис шаҳрига Нобель мукофоти берилиши сўраб мурожаат қилди. Hurriet нашрининг хабарига кўра, Туркиянинг Килис шаҳрининг туб аҳолиси 129 минг нафарни ташкил этади.\n“Ўз аҳолиси сонича қочқинга бошпана берган Килис бутун дунёга бирдамлик ва ўзаро ёрдам кўрсатишнинг яққол намунаси бўла олади. Ҳурматли Нобель қўмитаси, ўйлаб кўринг, агарда 2,5 миллион аҳоли яшайдиган Парижнинг марказига 2,5 миллион урушдан қочиб келганлар жойлашса қандай бўларди? Ёки уч миллионлик Лондон марказига шунча қочқин жам бўлса, инглизлар нима деб ўйларди?” – деди у.\nУстюннинг қайд этишича, Килисдаги барча жараёнлар улар кутганчалик кечаётгани йўқ. Одамлар ўзларининг иш жойлари, уйлари, савдо майдончалари, инфратузилмаларини бўлишмоқда. “Ўйлайманки, дунёда бундай гуманитар акцияга ўхшаши йўқ”, - деди Устюн.\nКилис провинцияси Туркиянинг Сурия билан чегарасида жойлашган. Унинг ҳудуди 1,6 минг квадрат километрни ташкил этиб, 129 минг киши унинг маркази Килис шаҳри ва унга ёндош қишлоқларда истиқомат қилишади. Географик жойлашуви сабабли айнан ушбу провинция суриялик қочқинларнинг илк бошпанасига айланмоқда. Айни пайтда Килисда 2та контейнерли шаҳарча бунёд этилган бўлиб, уларда 33 минг суриялик истиқомат қилмоқда.


Ўзбекистон ва “Инновацион Ипак йўли” орқали ҳамкорликнинг ноёб имкониятлари\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг “Бир макон, бир йўл” Иккинчи халқаро форумида иштироки доирасида Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазири Иброҳим Абдураҳмонов “Ўзбекистон ва Инновацион Ипак йўли орқали ҳамкорликнинг ноёб имкониятлари” мавзусида тақдимот ўтказди.\n– Мазкур форумда иштирок этиш мен учун шараф, – деб айтди И.Абдураҳмонов. – Ўзбекистон азалдан инновациялар билан машҳур бўлиб келган. Бугун ҳам аждодларимизнинг цивилизация ривожига қўшган илмий ва инновацион ҳиссалари бутун дуёни лол қолдиради. Илм-фан, алгебра, математика, тиббиёт, кашфиётлар, астрономияда инновациялар – бу рўйхатни узоқ давом эттириш мумкин. Шундай қилиб, ушбу форумда иштирок этиш – инновациялар соҳасида ҳамкорлик руҳини ҳис қилишнинг яна бир имкониятидир.\nВазир, шунингдек, Хитой Халқ Республикаси ва Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматлари ўртасида илм-фан ва технологиялар соҳасидаги қатор лойиҳаларни санаб ўтди. Хусусан, Хитой Қишлоқ хўжалиги фанлари академияси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги қишлоқ хўжалиги сектори ва пахта чигитлари селекцияси соҳасида инновацияларни жорий қилиш бўйича ҳамкорлик қилмоқда. Вазирлик томонидан Хитойнинг Wenzhou Jinsheng Trading компанияси иштирокида Сирдарё вилоятида Пенг Шенг саноат парки ҳудудида агрокластер ташкил қилиш масаласи устида ишлар олиб борилмоқда.\nШунингдек, 2018 йилнинг ноябрь ойида Ривожланаётган мамлакатлар Фанлар Академияси ва Хитой Фанлар Академиясининг президенти жаноб Бай Чуньли бошчилигидаги делегация Инновацион ривожланиш вазирлигига ташриф буюрган.\nШундай қилиб, Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазири томонидан қуйидаги таклифлар илгари сурилди:\nўзаро ҳамкорликдаги лойиҳаларни амалга ошириш учун олимлар, мутахассислари ва тадқиқотчилар алмашинуви;\nўзаро илмий-техник лойиҳаларни ишга тушириш;\nҳамкорликда илмий тадқиқотлар олиб бориб фан соҳаларида юқори натижаларга эришиш мақсадида Халқаро аллергология маркази, Илғор технологиялар маркази, Оролбўйи Халқаро инновацион маркази каби муассасаларда қўшма лабораториялар яратиш;\nтехнопарклар ўртасида тажриба алмашиш, хусусан “Яшнобод” инновацион технопарки резидентлари билан қўшма лойиҳалар амалга ошириш соҳасида ҳамкорликни фаоллаштириш;\nянги технологияларни жалб қилиш.\nУмуман олганда, “Инновацион Ипак йўли” ташаббуси Ўзбекистон томонидан Ипак йўлидаги мамлакатлар ўртасида илмий-техник ва инновацион алоқаларни кенгайтириш учун мустаҳкам платформа сифатида кўриб чиқилмоқда.\n– “Бир макон, бир йўл” ташаббуси илмий-техник ҳамкорликни мустаҳкамлаш лозимлигини кўрсатди. – деб давом эттирди вазир. – Мана шу йўлда елкама-елка кетаётган халқларнинг ўзаро ҳамкорлиги, бир-бирларини қўллаб қувватлашлари туфайли давлатлар ўртасидаги муносабатларнинг янги саҳифаси очилади, бу ҳамкорлик натижалари эса барча мамлакатларнинг ривожига ижобий таъсир кўрсатади.\nЎз чиқишини якунлар экан, Инновацион ривожланиш вазири форумнинг барча иштирокчиларини жорий йилнинг октябрь ойида Тошкентда ўтказиладиган, ҳам мамлакатимизда, ҳам хорижда ишлаб чиқилган янги технологияларни намойиш қилишга қаратилган йирик тадбир – InnoWeek Инновацион ғоялар ҳафталигига таклиф этди.


Абдунаби Бойқўзиев. Тешикмозор ҳангомалари (ҳажвий қисса) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиАбдунаби Бойқўзиев (1954)Абдунаби Бойқўзиев. Тешикмозор ҳангомалари (ҳажвий қисса)\nАбдунаби Бойқўзиев. Тешикмозор ҳангомалари (ҳажвий қисса)\nЧоп этилган 07.08.2015 МуаллифZiyouz.uz\nТешикмозор қишлоғи Андижондан юрсангиз Пойтуққа кираверишда…\nҚишлоқнинг номи нега Тешикмозор деб ҳайрон бўлманг. Бунинг ўтмиш билан боғлиқ асосли сабаблари бор. Изоҳи, энди, алоҳида мавзу.\nТешикмозорнинг, мен сизга айтсам, ҳар бир фуқароси ҳангома. Айниқса, Оташ хоббони ва Бўташ гупир билан боғлиқ гапларни йиғиб китоб-питоб қилинса борми, мақтаняпти демангу, бир ажабсанда асар бўларди-да.\nҲа, тешикмозорликларнинг дунёни лол қилгулик жуда кўп ҳангомалари бор. Фақат бир камчилиги, бу манзил-макон билан боғлиқ беғараз, бетакрор шумлигу қитмирликларни элга манзур тилда ифодалаб берадиган зўр ҳажвчи ёзувчисининг йўқлиги. Тўғри, Тешикмозордан беш-ўн чақирим атроф доирада, довруғи довонлар ошган Қамчибек Кенжа, Абдулла Комил, Наби Жалолиддин деган машҳур адиблар чиққан. Бироқ уларнинг “ҳазил-мазак”, “олди-қочди гаплар”га унчалик тоблари йўқроқ, десам хато бўлмайди. Ноумид бўлмаймиз. Жиддий жанрларда қалам тебратадиган машҳур адиблардан шунчасини берган Худо ҳангомасуярларини ҳам ато этиб қолса ажаб эмас. Ҳозирча, бу вазифани, баҳоли қудрат бажариб туриш бизнинг чекимизга тушганга ўхшайди. Ош бўлмаса, оби ёвғон ҳам овқат, дейдилар-ку, машойихлар.\nШундай қилиб, Тешикмозор халқи ёппасига ҳазилкаш. Икки одамнинг боши қовушса, гап нишоби лақабингизга бориб тақалаверади. Бу мулоқотлар тагидаги маъноости қатламларини тешикмозорлик бўлмаган одам фаҳмламаслиги мумкин. Ҳа, энди, икки тешикмозорлик бир-бири билан шунчаки, модернча усулда ҳол-аҳвол сўрашяпти-да, деб кетаверади.\nАслида, бундай ҳол-аҳвол сўрашиш асносида, икки тешикмозорлик ўзларининг ибораси билан айтганда, бир-бирининг “энасини Учқўрғондан кўрсатаётган” бўлади.\nМана қаранг, йўлда икки тешикмозорлик учрашиб, сўрашяпти:\n“Яхшимисиз, Аблазиз ака? Қалай, бола-чақа, қозон-товоқ, мол-ҳол… омонми?” “Раҳмат Эркабой! Пермер болагаям раҳмат, мени бедапояға байлаб қўйған. Ўшетта юриппиз, ризқимизни чимдиб, е-еб”.\nБу гапларнинг қаери қинғир? Сал ҳазилнамо, демаса, бинойидай гаплар. Шундайми? Ҳа, яшанг! Аммо, ана шу, сал ҳазилнамо гаплар остида фақат тешикмозорликларгина пайқаши мумкин бўлган анча-мунча маъно-мазмун, нозик қочирим, имо-ишора ва энг муҳими, ҳозиржавоб топқирлик ётипти.\nАна энди сирни очай: Аблазиз аканинг лақаби, демак, сигир ёки бузоқ, Эркабойники эса эшак ёхуд хўтик бўлиб чиқади.\nБу ажабтовур суҳбат завқини ўша икки тешикмозорлигу, яна англаса… шу тешикмозорликларнинг ўзлари англайди, холос.\nТешикмозорга келиб, ҳазил ёки аския қилиб қойил қолдириб кетаман, деган одам икки чучваранинг ўртасини епти. Тешикмозорликни ағдан-бағдан келиб ҳали бирон кимса “энасини Учқўрғондан кўрсатиб” кетолмаган. Тешикмозорликнинг энасини фақат шу тешикмозорликнинг ўзи уч эмас, нақ ўнта қўрғон наридан кўрсата олади. Тешикмозорлик бўлмаган биронта одам, мен тешикмозорликнинг энасини Учқўрғондан кўрсатдим, деса бу гап лофдан бошқа нарса эмас. Ҳа, айтганча, лоф масаласида. Лоф айтишда ҳам ҳали ҳеч ким, тешикмозорликларчалик лоппиллай олмаган. Гапимиз қуруқ бўлмасин учун бир воқеани эслаб ўтай. Тўрақўрғонлик Ҳафизхон лофчи тешикмозорлик Маташбой лофчининг дарагини эшитиб, бир жуфтгина лоппиллашай, деб Тешикмозорга келибди. Қишлоққа кираверишда Маташ лофчининг саккиз ёшлар чамасидаги Абдураҳмон деган ўғлига йўлиқибди.\n“Йўл бўлсин, амаки?” – деб сўрабди бола.\n“Шу қишлоқдан Маташ лофчининг таърифини эшитаман. Ўша киши билан бир-икки жуфт лоппиллашай, деб келдим. Қайси уйда яшайди, айтолмайсанми?”\n“Адашмабсиз. Мен ўша кишининг тўнғичи бўламан. Отам уйда йўғидилар”.\n“Ундай бўлса, келгунича дарвозахонанглардаги сўрида попирис-мопирис чекиб ўтириб турcам…”\n“Кутиб қолмасмикинсиз, амаки? Отам эрта билан обдан чилим тортувди. Тутунини пуфлаш учун одам сийракроқ жой излаб Тўққизадирга чиқиб кетди. Эҳтимол, мен билан лоппиллашиб қўяқоларсиз?”\nҲафизхон лофчи боланинг гапига жавобан, пўнғиллабди:\n“Тутунни чеккан жойида пуфласа бўлмасаканми?”\n“Ия, нима дияпсиз, амаки! – дебди бола. – Кашандаларимизнинг ҳаммаси тутунини шу ерга пуфласа Тешикмозорни булут босиб қолади-ку!”\n“Менга қара, ҳей тирранча! Шунча йўлни сен билан ади-бади айтишаман деб келганим йўқ. Менга отангни рўпара қил”, – дея зардаланибди Ҳафизхон лофчи.\nБола бошқа ҳеч нарса демабди. Меҳмоннинг олдига патнисда иккита нон, чойнакда доққина кўк чой, пахта гуллик пиёла ва беш-олти чақмоқ оқ қант келтириб қўйибди-да, узрини айтиб, айвон саҳнидаги экинлар тагини юмшатишга киришибди. Икки соатдан ошибди ҳамки, Маташ лофчидан дарак бўлмасмиш. Тоқати тоқ бўлган Ҳафизхон лофчи Абдураҳмонга дебди:\n“Отанг уйга бугун-эрта қайтадиганмиди ўзи?”\nАбдураҳмон энди пинагини ҳам бузмай, шундай жавоб қилибди:\n“Яна андак сабр қиласиз. Отам ичидаги тутунларни пуфлаб бўлди. Энди фақат йўталиши қолди. Ўзингиз биласиз, чилим тортгандан кейин бир соат, ярим соат биғиллаб йўталиши керак-ку, одам!”\nҲафизхон лофчи, тирмизаги шу бўладиган бўлса, отасига йўлиқмаганим маъқул, деб, изига қайтиб кетган экан.\nОшириб-тошириб гапириб қўйиб, соддаҳайронлани-иб туришда ҳам тешикмозорликларнинг олдига тушадигани йўқ. Оташ хоббони билан Бўташ гупир бу борада нафақат Тешикмозорда, балки, бутун Фарғона водийсида пеш десак бўлаверади. Уларнинг бир-бирига қилган ҳазиллари, мен сизга айтсам, менман деган қизиқчиларнинг ҳам етти ухлаб тушига кирмайди. Биттасини мисол келтирайми? Ҳай, эшитинг:\nБир куни, турмуш ташвишларидан чарчаган Оташ хоббони уйининг орқасидан шарқираб оқиб ўтадиган ариқнинг бўйида, дуррачаси билан елпини-иб ўтирса, эски, шалағи чиқиб кетган “Жигули”сини варанглатиб, Бўташ гупир ўтиб қолибди.\n“Ҳа-йов! Йўл бўлсин, Бўташвой?!”, – дея бўйнини чўзибди Оташ хоббони.\nБўташ гупир ҳам, оғайнимга бир гуппиллаб қўяй, деб келаётган экан. Ойнадан кал-ласини чиқариб, машинасига ишора қилиб, дермиш:\n“Жонободга! Манови, қари қирчанғи қисир қолувди. Исломиддиннинг “Волга”сидан қочириб келай!..”\nОташ хоббонига бу гап айил ботибди:\n“Вой қисталоғ-ей, – дебди ичида, – шалағи чиққан аравасини пеш қилиб, менга гап едириб кетди-да, ўзича!”\nКўп ўтмай, Оташ хоббони ҳам, кишнаб турган “ГАЗ-21” сотиб олибди. Қутлуғ бўлсинга, улфатлар қаторида, табиийки, Бўташ гупир ҳам кирибди. Шу фурсатни пойлаб турган гупир хоббонига теккизиб нима дермиш: “Айрим одамларнинг, айрим масалаларда, жонободликларга қатнаб, жони ҳалак бўлятганидан орият қилдик. Бўташвой! Мабодо, жигулингиз яна куйикиб-нетиб қолса, тортинмасдан олдимизга келоврасиз!”\nТешикмозорликлар, ҳазил-мутойибага жиддий ёндошишади. Анча-мунча, ҳазилчалиш гапларни оғизларига олиб, гапни хашакилаштириб ўтиришмайди. Ҳазил-мутойибанинг ҳақиқий “Фирменний тешикмозорский”ларини топиб-топиб гапиришади. Улар чайнаб ташлаган ҳангомаларни, пойтахтнинг номдор қизиқчилари, катта концерт залларида, қайта-қайта чайнашиб, бола-чақа боқади. Обрў ва унвонлар олишади. Бироқ улар бу гапларга парво ҳам қилишмайди. Чунки, тешикмозорликлар учун ҳазил-мутойиба, аския деҳқончи- лик-да. Ўзлари бир пайтлар айтган ҳангомаларни бировлар тилидан эшитиб қолишса, “Майли-да, ҳосилдан капсан-папсан ҳам берилади-ку”, деб қўяқолишади.\nШу ўринда ниҳоятда меҳнаткаш, ўзларининг тили билан айтганда, ўлардай кетмончопқир, ҳангоматопқир ҳамқишлоқларимиз ҳақида Шўролар сиёсати обдан гуриллаб турган йилларда ёзилган бир шеърни эслаб ўтиш имконияти туғилиб қолди. Эшитиб кўрасизми? Марҳамат!\nТешикмозор – ўзбеки қишлоқ,\nБу ерда ҳам пахтадир борлиқ.\nФуқароси беармон ишлаб,\nАрмон билан чиқарар ҳордиқ.\nТонг, бунда ҳам отади эрта,\nТун, ҳузур не билмай ўтади.\nПайкалнинг у боши уйғонса,\nЭтагини уйқу элтади.\nКундузлари, шундай узунки,\nЯрим йўлда ҳорийди қуёш.\nАламзада офтоб забтига\nФақат, қизлар беради бардош.\nКасалманд қул томирларидай,\nҚорадарё борадир қуриб.\nНима қилай, Тўрткўлариғай-й!..\nТушларимга кирса айқириб.\nТуғён урар дилда иштибоҳ:\nБахт бунчалар бўлмаса оний.\nБу ердан ҳам ҳақиқат йироқ,\nБу ерда ҳам мустарлик ғаний.\nБироқ, элим, шундай қовулки,\nКулфатин ҳам айтар кулдириб.\nДемак, демак боқийдир кулги,\nАскияни бўлмас ўлдириб.\nБиров келса уйингиз сўраб,\nТаомил шу – беради овоз.\nФақат, етти маҳалла узра\nЛақабингиз қилади оғоз.\nБизга чин, сизга муболаға,\nКимдир ўлса, очилса аза.\nМарҳум исми қолиб бир ёқда,\nЛақабига ўқир жаноза.\nАна шундай, бизларнинг қишлоқ,\nЯшамоқни обдан билади.\nКулги билан йиғлайди, кўпроқ,\nЙиғлаб туриб кулги қилади.\nАна шунақа гаплар…\nТешикмозорликлар, мен сизга айтсам, ҳар бир соҳада ўзига хосликка интилишади. Ишда, яшашда, ошашда, ҳатто, меҳмонга кўрпача тўшашда ҳам, деб қўйишади, қўшни қишлоқликлар.\nБиз ёғоч от миниб, кўча чангитиб юрган пайтларимиз экан. Бутун республика пахта усталари ғўзани “квадрат” усулида етиштириб турган бир пайтда бу ерликлар ўзига хосликларини намойиш этиш учун чигитни кўндалангига экишган, дейишади.\nТўғри, тешикмозорликлар яна, мен сизга айтсам, кулги чиқадиган жойга суви бўлмаса ҳам каллачасига ташлашади. Бироқ улар ҳазил-мутойибага қанча ўч бўлишмасин, одамнинг афти буришиб кетадиган даражада ориятли ҳам.\nҲа, айтганча, тешикмозорликлар ўлардай болажон халқ. Қолаверса, бу ерликларнинг муштдайидан тортиб тошдайигача турган-битгани ҳангома.\nШундай келишсак. Отаси ҳақида гапириб чарчаганимизда, тешикмозорликларнинг болалари тилидан эшитганларимизни ҳам таппа-таппа қоғозга тушириб кетаверсак, ажаб иш бўларди-да. Демак, розисиз? Келишдик! Демак…\nҚачон гапириб берасиз?\nУч ёшли набира бобосининг мешдай бўлиб кетган қорнини эзиб сўраётганимиш:\n– Опподада, бу йима?\n– Буми? Гап, болам, гап.\n– Улайни қачон дапийиб беясиз?\nЭнди юқорида айтганларимни исботламасам, бўлмас. Мана, бўлиб ўтган, қорнимизда сақланаётган ўша воқеалардан айримлари.\nХотин, дамингни чиқарма!..\nСаккизинчими, ё… Йўқ, аниқ тўққизинчи синфда ўқирдик. У пайтларда янги йилни улфатлар билан бир ерга йиғилишиб нишонлаш тоза расм бўлган. Ҳар йили гоҳ у, гоҳ бу ўртоғимизникида кутиб оламиз. Албатта, йиғилишиб янги йил кутишнинг ҳам ўзига яраша даҳмазалари бор. Гўшт, ёғ, яна анча-мунча биров билмас, шиша-пиша, дегандай. Аялманд оиланинг боласи сифатида мен бундай ҳотамтойлик қилолмасдим.\nОтамиз ўша йили Ўнтом деган томонлардан шоли экиб, ҳосилини биз ўрта уй, деб атайдиган омборхонамизга, қанорқопларга санжоб қилиб жойлаб қўйганди. Ниманидир қидириб ўша уйга кирсам, дунёнинг чумчуғи ғужғон ўйнаяпти. Шартта эшикни ёпдим. Қўлимни ҳавога ёлғондакам сермасам, тўрт-бештаси чангалимга илинади. Бир-бир калласини узиб, кир ювиладиган тоғора шу ерда экан, ўшанга ташлайвердим. Тоғоранинг катталиги, нима десам экан, ўн учта чулдирвақаси бор оиланинг кир тоғораси биласизми, қанча бўлади? Хуллас, ўша тоғора чумчуққа тўлиб-тошдиям, учиб юрганлари тугай демайди. Қўйингки, бир дуйсанба қуш гўшти. Уни оиламиз билан бир ҳафта есак, тугатолмаймиз. Хаёлимга зўр бир фикр келди. Бугун кун нима? Ўттиз биринчи декабрь. Шу янги йилни ўртоқларим билан бизнинг уйимизда кутсакчи! Ўзимнинг ақлимга ўзим қойил қолдим.\nЎрта уйда амалга оширганим қирғинбаротни бориб даврабошимиз Муталлибжонга айтдим. У Аҳмаджон, Ҳакимжон, Холматжон ва яна кимларнидир етаклаб келди. Бир ғарам, боши йўқ чумчуқ. Кўриб турибман, ҳаммаси ҳайратда – оғзининг таноби қочиб кетди.\n“Зўр бўпти!” – деди даврабошимиз. – Гап бундай, бу сапар янги йилни Ҳабишларникида – шетта кутамиз. Ҳабиш, сен кечқурунгача, чумчуқларни тозала. Қолган нарсаларни ўзимиз опкеламиз”.\nХуллас, кечқурун, тенг-тўшлар бизникида йиғилиб, чумчуқхўрликни бошладик. Қовуриб едик, қайнатиб едик, қўрга кўмиб, қозонга димлаб едик. Қўйингки, бор чумчуқни янги йил кирмасиданоқ соб қилдик.\nУ пайтларда қишлоқларда, асосан, вино ичиларди. 26, 53 деган тоза хўроз винолар бўларди. Эллик учидан йигирма олтинчисининг юқумиям, ютумиям яхшироқ бўларди. Ўшанисидан икки-учтасини ағанатганимиздан кейин, йигирма олтинчиси тугаб, фақат эллик учинчилари қолди.\n– Энди 26-си отилмасин! – дея хитоб қилди.\nЎша пайтларда, шу номдаги бадиий фильм машҳур бўлган. Кинотеатрларга келиб қолса, ҳамма ёпирилиб борарди. Биз ҳам энди 26-сини отмай, 53-сига ўтдик. Отишма роса қизиганда, чумчуқ гўшти тугади.\n– Уйда мол гўшти бор экан, – дедим мен.\n– Йўқ, бугун қуш гўштидан бошқаси бекор! – деди кимдир. – Фақат, қуш гўшти еймиз.\nЧумчуқ эти ва винога бўкиб олган улфатларимиздан икки-учтаси қаёққадир ғойиб бўлиб қолишди. Бу маҳалда, соат миллари тунги хуфтонни кўрсатиб турарди. Худо бергандай, ташқарида гупиллатиб, қор ҳам ёға бошлабди.\nКўп ўтмай, ҳар бири биттадан-учта товуқни қўлтиқлаб, шерикларимиз пайдо бўлишди. Қаердан, кимникидан, деган саволларимизга ҳеч бири чурқ этишмасди. Нима бўлса, бўлган, астойдил ёпишиб, товуқларни сўйиб, тезроқ саранжомлаш керак эди. Қассоблик Холматжоннинг чекига тушди. Оёғидан боғланган макиёнлар қалин қор устида “ғулқ, ғулқ”лаб ётибди. Ҳамма ҳар хил фикрда.\n“Пичоқни, бисмилло, деб, хиққилдоғидан торт, – деса, бошқаси:\n“Тўғри келган жойидан сўявер. Барибир, вино ичиб, жонлиқни бежон қилганинг учун дўзахнинг нақ ўтхонасига тушасан, ярамас! – дейди. – Фақат, қақағлатмасдан сўйсанг, у ёқларга опкетишётганида, ўзингнинг жонингни ҳам дод дегизмасдан олишади”.\nТовуқларни ими-жимида, овоз чиқармай сўйишга келишдик.\nХолматжон бир амаллаб уларни ҳалоллади. Ичак-чавоғини ағдараркан, келишув ёдидан чиқдими ё ҳайратини босолмадими, ҳаяжонли овозда деди:\n“Во!! Ичидан тухумиям чиқди!”\nҚассобимиз икки дона оқ-сариқ нарсани Аҳмаджоннинг кафтига ташлади.\n“Тухум экан, – деди Аҳмаджон ҳам, ва эзиб кўриб. – Пўсти ҳали қотмабди”, деб қўйди.\nБу пайт, тунги гап-гаштагини тугатиб келган отам, шундоқ тепамизда турарди.\n“Ҳа, ҳормайнар, йигиллар?!”\nҲаммамиз турган еримизда қотдик. Отам бир менга, бир чавақланиб ётган товуқларга қарайди. Дамимиз ичимизда. Нима дейишни билмаймиз. Жимликни отамнинг ўзи бузди:\nҚани энди, биронтамиздан жўяли жавоб чиқса. Ким ўтирган, ким энкайган, ким тик… Бундай ажабтовур инсон манзараларини, ҳаётим ҳаёт бўлиб, бошқа кузатмадим.\n“Бўлар иш бўпти! – деди, отам охири, пўписа билан ва буйруқ оҳангида қўшиб қўйди. – Энди, тезроқ пишириб еб, уй-уйинга жўнаш! Тузукми?”\nШундай деб, отам ичкарилади. Ундан у ёғи… товуқларни қандай пишириб, қандай едик. Нима деб, нима қўйдик. Янги йилни кутиб олдикми, йўқми. Тўғриси, эслаёлмайман.\nЭртаси куни тонг саҳарда отамнинг меҳмонхонасида юзага келган ҳолат ҳақида эса эшитганларим кечагидай ёдимда. Хуллас, отам, меҳмонхона улфатлари нонуштага йиғилгач:\n“Биродарлар, кеча кечқурун кимнинг уйидан товуқ йўқолди?” – деб сўрабди.\nҚарангки, шу савол бўлганда янги ёққан қор устида ўзининг ҳовлисидаги катакдан бошланган ўғри излар бизнинг дарвозамизга келиб кириб кетганини кўриб индамай изига қайтиб кетган ва:\n“Хотин, дамингни чиқарма, товуқлар нозик жойга кетди!” – деб, аёли Ўктамхон аянинг оғзини ҳам ҳеч қачон очилмайдиган қилиб ёпиб қўйган Худойберган бува ҳам шу ерда ўтирган эди. Турган гапки, бу ажойиб инсонлар, аввало, учтагина товуқни деб, отам билан ўрталаридаги узоқ йиллик дўстлик ришталарига совуқчилик ўрмалашини, қолаверса, яхши-ёмон оғизларда уйига ўғри тушибди, деган гап сақичдай чайналишини ҳам истамаган экан, энди ўйласак.\nТешикмозорлик Қўйливой отанинг беш ёшли набираси Жавоҳир бобосидан сўраётганимиш:\n– Опподада, ошни қачонгача ўнг қўлда ейман?\n– Ақлли бола бўлгунингча.\n– Сиз ҳам ақлли бола бўлганмисиз?\n– Бўлганман, болам, бўлганман.\n– Унда нега ошни ҳалиям ўнг қўлда ейсиз?\nТўлқинбой бригадир Тешикмозорга Жонободдан қатнарди.\nАнчагина дароз, елкалари билинар-билинмас бўртиброқ кўринадиган бу йигит истаралигина, киришимлигина эди. Бировни ака, бировни ука деди. Аёлларни катта бўлса опа, кичик бўлса синглимлади. Тез орада, қишлоққа сингишиб кетди. Келгинди раҳбарларга бўй беравермайдиган тешикмозорликлар Тўлқинжон Қодировни шу ернинг одамидай ардоқлашиб, нима иш буюрса бўйин товламай, сидқидилдан бажариб кетишаётганининг боисини билолмай, туманнинг катталари ҳам анчагача ҳайрон бўлиб юришди. Бу апоқ-чапоқликнинг сабаби бор эди. Гапни чўзиб нима қилдим, айтиб қўяқолай. Тўлқинжон ҳам тешикмозорликларнинг ўзларига ўхшаб, одамнинг ҳавасини келтирадиган, янаям диркиллатиброқ айтсак, икки ўркачли… лўмбиллабгина юрадиган жонивор номи билан боғлиқ лақаби бор эди.\nБу сирни энди қаламга олсам, биров мени айбламайди. Чунки ҳар қандай, ҳатто, ҳарбий маълумотларни ҳам йигирма беш йилдан ортиқ сир сақлаб бўлмайди. Иккинчидан, биз билган Тешикмозорнинг одамлари лақаби йўқ одамни одам ўрнида кўришмайди. Борди-ю, бирон бегона одам билан танишиб мириқиб суҳбатлашмоқчи бўлишса, лақаби борми йўқлигини пайпаслаб кўришади. Лақабсизлигини пайқаб қолишса енгил-елпигина саломлашган бўлишади-ю, жуфтакни ростлашади-воради. Тузуккина лақабингиз бўлиб, анча-мунча ҳазил-мутойибага қинғайиб, чиртинг-пиртинг қилмаслигингизга ишонч ҳосил қилишса,\n“Э, азиз биродар! Қаердаги, одам топмас қишлоқларда юрасизми хор бўлиб. Келинг, сизнинг жойингиз бизнинг Тешикмозорда! – деб, сизни кўчириб опкетишлари ҳам мумкин. Лақабингиз киройи жаранглайдиган лақаблардан бўлса худо берди, деяверинг. Ўзлари, ҳашар йўли билан ҳовли-жой солиб, шу ерлик бирон лақаби йўғонроқ марҳумнинг бевасига уйлантириб қўйишcа ҳам ажаб эмас.\nМавзудан манғиб кетдиг-а? Узр.\nХуллас, Тўлқинбойни олиб келиб бригадирликка тайинлаётганда, раисимиз Абдусамат буванинг:\n“Тўлқинжон, болам, шу оғир участкани бугун сенга юклаяппиз. Эртага “Бў-ў”, деб юбормайсан-да! Астойдил бўласан. Мана шу оғир карвон қишлоқнинг олдига тушиб ёруғ манзиллар сари етаклайсан, энди” – деганида, мажлис аҳли орасида ҳаккам-дуккам кулги ҳам кўтарилган эди.\nТешикмозорликлар ўшандаёқ билишган эдиларки, янги бригадирнинг лақаби… Ҳай, майли, бу ҳақда кейинроқ. Хуллас, ўшанда раис бир ўқ билан икки қуённи урган. Бу гапи билан тешикмозорга қаердаги, “белақаб одам”ни олиб келмаганини, энг муҳими, оғиркарвон деб ном қозонган бунақа бригадани тортиб кетиши учун мана шунақа, Тўлқинжонга ўхшаган нортуядай бақувват кадрлар шарт, деган сиёсатини ўтказа олган экан.\nТўлқинжоннинг лақабини айтмадингиз дейсизми? Неча марта айтдим, ахир! Ҳаҳ, ўқувчим-а! Тешикмозорлик эмассизда, эмассиз!..\nҲарфлар қочиб кетмасин\nТешикмозорлик Қўйливой буванинг набираси Жавоҳир бобосидан яна сўраётганимиш:\n– Оппоғдада, китоб ўқиётганингизда нега кўзойнак тақиб оласиз?\n– Ҳарфлар қочиб кетмасин, дейман-да, болам…\n– Унда нега бувимга қараганда кўзойнагингизни ечиб қарайсиз?\nТўлқинжон бригадир ҳам, ўзвак кўрингани билан, бироз маҳаллийчилиги бор экан. Тракторчиси бошқа бригадага ўтиб кетгач, ўрнига ўзи томонлик Собиржонни етаклаб келди. Собиржони ҳам ўзидан ўтган ўзвагакан. Бир куни Тўлқинжонга:\n“Тўрткўлканда бўйларидаги лойқа кўтармага, ошқовоқ экиб олсаммикин?” – деб, маслаҳат солибди.\nСобиржони тушмагур-ей, бошқа экин қуриб кетгандай, ошқовоқ экаман, дейдими? Қовун-повун, ҳеч бўлмаса, тарвуз экаман, демайдими. Икки ўркачлик, деган ажойиб лақаби билан аллақачон тешикмозорлик бўлиб кетган Тўлқинжоннинг ҳам шу ерда тешикмозорча шумлиги тутибди.\n“Жуда яхши-да. Отангга раҳмат! – дебди у, Собиржонни янада рағбатлантириб. – Уруғини Камол акангдан сўрайсан. Сўртавўй, ётволи-иб бўладиғанлари, ўша кишидан топилади, дейишади”.\nСобиржон, кўтармага экиладиган уруғни ўзича чамалаб, тўрт-беш килолар кетса керак, деб ўйлади ва Камол аканикига йўл олди. Камол ака ҳам уруғларидан сўраб келишганидан ўзида йўқ хурсанд эди. У негадир хохолаб кулар, кулган сари ошкадидай сап-сариқ қошу кўзлари, киприклари, офтобда қизарган, серажин юзлари баттар олтинланиб, товланиб кетарди. Камол ака бу шумликнинг ортида кимлар турганини аллақачон сезган эди.\n“Қанча керак?” – деб сўрайди, кулгидан ўзини аранг тўхтатиб.\n“Тўр-беш килоси етар”, – дейди Собиржон.\nКамол ака, “Ҳозир-да!”, дея ичкарига кириб кетади. Бир зумдан кейин, тўрт қарич, беш қарич келадиган бешта қизчасини олдига солиб, етаклаб чиқади.\n“Мана, беш килолигиям, олти килолигиям бор. Танлаб, ёққанини олиб кетаверасиз!”.\nСобиржон ҳеч нарсани тушунмай, серрайиб туриб қолди.\n“Мен… мен, сиз билан ҳазиллашгани келганим йўқ, ака!” – деди у.\n“Мен ҳам ҳазиллашмаяпман. Уруғларимизга ишқибоз бўлиб келасизу, биз бермаймизми?!”\nКамол аканинг уйидан қуруқ қўл билан қайтган Собир тракторчи Тўлқин бригадирга ёзғирди:\n“Бу, Камол ака дегани жинни-пиннимасми? Уруғ сўраб борсам сариқ-суруқ қизларини суняпти!..”\nҲангомани уюштириб жилмайиб турган Тўлқинжон ҳам, унинг атрофидаги бошқа аъзолар ҳам тешикмозорчасига мириқиб кулдилар. Ўша куни нима деярини билмай, анграйиб қолган Собиржоннинг эса тешикмозорлик бўлишига ҳали беш-олти қовун пишиғи борлиги билиниб қолди.\nКамол аканинг ҳам лақабини айтмадим.\n“Айтмасангиз, қаердан биламиз?” – дейсизми? Эҳ, содда ўқувчим! Сизнинг ҳам, тешикмозорлик бўлишингизга ҳали а-анча қовоқ пишиғи бор…\nТешикмозорлик Қўйливой бобо набирасига ҳазиллашяпти:\n– Бегижон, нега сен акангдан паканароқсан?\n– Кеча уни қулоғидан чўзиб кўтардингизу, ўшанда мендан ўзиб кетди-да.\n– Ундай бўлса, кел, сенинг бўйингни ҳам ўстириб қўяй.\n– Йўқ, акамникини ўстираверинг, кечқурун бўлишволамиз.\nЎғирликка ўз уйига…\nШўро даврида ўғирлик айб саналмай қолган эди десам, ҳозиргилар ишонармикин? Аксарият замондошларимиз қаердандир ниманидир ўмариб кетса, шу кунни яхши ўтказдим, деб ҳисоблайдиган бўлиб қолганди, десаму, улар мени бутун бир совет халқи юзига қора чаплаяпти, деб ўйлашлари тайин. Ҳар ҳолда, Шўро ҳокимияти келгандан бошлаб ташмачиликка қарши курашганини ва бу иллат негадир, Шўро қулаб тушгунга қадар йўқолмай қолаверганини айтсам, биронта тарихчи бекор айтибсиз, деёлмайди. Албатта, бу “фазилат”дан Шўро ҳудудининг биқиқ бир парчаси сифатида Тешикмозор қишлоғи ҳам холи эмас эди.\nШундан келиб чиқиб дадил айта оламизки, “Ўғирлик қовуннинг мазаси бошқа”, деган иборани ҳам айнан тешикмозорликлар ўйлаб топишган бўлса керак. Ҳар ҳолда, бунақа “қитмири ибора”лар фақат уларнинг оғзидангина чиқиши мумкин. Бунга асос бўладиган воқеалар ҳам тешикмозорда тиқилиб ётибди. Хўш, қайси бирини айтсам экан? Худойберган буванинг товуқларини “тинчитганимиз”ни айтдим. Оламайдонликлар колхоз раҳбарларидан яшириқча пайкалнинг этакроғига эккан қовунларидан бир аравасини Тўрткўлкандага оқизиб, Тешикмозордан тутиб олганимизни ёзайми? Йўқ, яхшиси, Дўманқора шийпон болаларини ўз уйига қовун ўғирликка юборганини сўзлаб бера қолай. Ҳа, шуниси қизиқроқ.\nДўманқора деганимиз, далада ишлайдиган ёш-ялангларнинг ичида ёши каттароғи. Ўша пайтларда, негадир, қишлоқнинг ўсмир йигитлари колхознинг дала шийпонида тунаши жамоа хўжаликлари ички тартибига киритилган экан чоғи. Хўш, ўнта, ўн бешта навқирон бўй бола кечаси билан шийпонда тинч ётади, дейсизми? Ҳа, баракалла, ётмайди! Айниқса, ўғирланган қовуннинг мазасини яхши биладиган тешикмозорлик болалар ётган жой бўлса!..\nШийпон болалари ҳаётининг биров билмас кундузги ва тунги кун тартиби бўларди. Кундузги кун тартиби ҳаммага маълум: табелчи билан бригадир нима иш буюрса, бажариш. Бажаргандаям, қойил қилиб бажариш. Оқшом чўкиб шийпон ўзларига қолгач эса, фақат Дўманқора ва Водил аканинг ҳукми – ҳукм. Бордию, улардан бири қўшни Урганжи жамоа хўжалигининг бутун бошли тарвузпояси ёки олмабоғини Тешикмозорга кўчириб келамиз деса, барча бир ёқадан бош чиқариб ўша ишни амалга оширишга астойдил киришган. Турган гапки, шийпон болалари тунги ҳаётининг “мазмунли ўтиши”, “амалий ҳаракатлар”ининг муваффақияти, асосан, шу икки “оқсоқол”нинг кундузи олиб борадиган “разведка” ишлари ҳамда ишлаб чиққан ҳаракат дастурларининг пишиқ-пухталигига боғлиқ бўларди. Кўзланган режа муваффақиятсизликка учраса ёки бадхатроқ амалга ошса, вазиятдан қандай чиқиш ва жавобгарлик масъулияти ҳам ўша икки “оқсоқол” зиммасига тушарди.\nШийпон болалари бундай тунги тадбирларни “юриш”, деб аташарди. Юришларнинг каттароғи, ўртачароғи ва кичикроқлари бўларди. Бу атамаларнинг нимани англатишини зукко ўқувчимиз назаримизда аллақачон илғади. Шундай бўлса ҳам айтай: “Катта юриш” дейилса, қўшни колхоз, “ўртачароқ” дейилса, қўшни қишлоқ ёки бригада ҳудуди, “кичикроқ” дейилса, шу маҳалланинг ўзида етиштирилган қишлоқ хўжалик ёхуд полиз маҳсулотларидан ўғирлаб келиб, мазза қилиш ҳақида гап кетаётган бўлади. Ана шу “парол” сўзга қараб шийпон болалари кутилаётган юришга руҳан, ҳам жисмонан тайёр туришлари зарур бўлган. Амалга ошириладиган иш мазмуни ва тархи болаларга тунда “юриш” олдидангина маълум қилинган. Унгача, режа йўналиши ва тархи ҳақида уни ишлаб чиққан икки оқсоқолдан бошқа ҳеч ким билмаган. Сабаби энди, ўзингизга маълум: сир сақлай олмаган одам қайси бир замонда барака топган?\nШу ўринда яна бир маълумот: кимнинг томорқасига нима экилган, қанча ва қандай экилган, кимнинг уйида анжиру кимнинг уйида пиёладай-пиёладай отёғи шафтоли ёки карсиллаган, тишласанг суви сачраб кетадиган нордон олма… Буларнинг барини икки оқсоқол уйнинг эгаларидан ҳам яхшироқ билишган десак, хато бўлмайди.\nБу сафарги режа мазмуни юқорида айтганларимизнинг биронтасига ҳам тўғри келмайди. “Юриш” шийпон болалари оқсоқолларидан бири Дўманқоранинг ўз ҳовлисидаги қовун-полизга. Ўзингизга маълум, ҳар куни тош кўтариб юрган полвонлар машқини бир гал канда қилса, эртасига иш пачава, деяверинг. Шийпон болаларини бир тун юришдан қолдириш эртасига сардорларга қимматга тушиши мумкин. Жанговарлик руҳини сақлаб туриш учун эса Дўманқора ўз отаси етиштирган қовунлардан бир нечтасининг баҳридан ўтишни маъқул топган кўринади.\nШундай қилиб, шийпон болаларининг ўша тунги ризқи Дўманқора уйидагиларга билдирмайгина, ўз ҳовлисидаги қовун палаклари устига ташлаб қўйилган оқ белги – дафтар варақлари остида экан. Тешикмозорлик болалар учун сутдай ойдин кечада, банд бериб узилай-узилай деб турган, ҳиди бир маҳалла наридан ҳам бурунга гуппиллаб урилаётган бўрикалла ва босволдиларни топиш унчалик қийин иш бўлмаган эди, деб эслашади ўша пайтнинг ўғригина болалари, гоҳи-гоҳида йиғилишиб қолишса.\nШу ўринда яна бир омонат гапни айтиб ўтай. Тенг-тўшларининг кўнгли учун қизиқ-қизиқ воқеаларни ўйлаб топадиган, керак бўлса, ўз хонадони манфаатидан кечиб бўлса-да, улфатларининг кўнглини шод этишга шай, ёш-ялангларни ўғирликка етаклаган, аммо ўғри бўлиб кетишига йўл қўймай, бўй кўрсатиши мумкин бўлган беғубор зараркунандаликларни ёшлик даври қусурлари сифатида, ёшликда қолдириб кета олган Дўманқора тешикмозорликлар ёдида бир яхши хотиралар қолдириб, олтмиш ёшлар атрофида қазо қилди. Бир пайтлар “ўғридоши” бўлгани учун айтяпти демангу, ҳақиқатан ҳам у киши ажойиб улфат, яхши ота ва ўнлаб қобил набира ва абираларнинг бобоси сифатида яшаб ўтди. Олло раҳмат қилсин!\nВодилжон “оқсоқол” айни кунда ҳаёт – етмиш ёшларда. Узоқ йиллар колхозда табелчи, бригадир, ҳосилотлик лавозимларида ишлаб нафақага чиқди: қарилик гаштини сурмоқда.\nҲеч бўлмаса, шу Водил оқсоқолнинг лақабини айтиб кетинг, дейсизми? Айтсак, айтаверамиз. Биздан биров қўрқармиди? Бироқ бир андишамиз бор. Тешикмозорликлар, шу, Ҳабишвой деганиям, Тошкентда ўқиб жўрналис бўпқолдим деб, оғзига келган гапларни ёзяпти, дейишмасмикин, ишқилиб. Эт-бетдаги йиғинларда одамлар Водил оқсоқолга, “Ҳабибулло деган жўрналист ҳамқишлоғингиз сизга ҳам “ниши”ни бир санчиб ўтибди. Ачиштирмаяптими?”, деб қолишса, Водил акамиз, ноқулай аҳволга тушиб қолиб, аччиқ устида, “лақабимизни ёзган қўлларингни чаёнлар чақсин”, деб қарғавормасмикин деб қўрқамиз, холос!..\nАзиз китобхон! Юқоридаги жумлада Водил оқсоқолнинг лақабига нозиккина ишора қилдик. Сал пайпаслаб кўрсангиз, сиз ҳам топасиз ўша сўзни. Фақат, эҳтиёт бўлиброқ пайпасланг. Фалокат оёқ остида, дейдилар. Қўлингизни чаён-паёнга чақтириб ўтирманг тағин.\nЭнг катта лайлак туққан\nБеш ёшли Жавоҳир бобосидан яна сўраётганмиш:\n– Оппоғдада, сизни ким туққан?\n– Катта бувинг туққан.\n– Катта бувимни ким туққан?\n– Катта бувингни катта бувим туққан.\n– Катта бувимизни…\nБобо қараса, саволнинг кети кўринмайдиган. Қарши савол билан набирасини чалғитмоқчи бўлди.\n– Ўзингни-чи, ўзингни ким туққан?\n– Меними? Энг катта лайлак туққан.\nМашъала думли эшак\nСобиржон тракторчи қанақадир ҳайвоннинг даҳшатли пишқириғи ва ўзлари ётган йиғма калавот атрофида ҳар томонга учқун сачратиб гир айланаётган аланга ҳароратидан чўчиб, уйғониб кетди. Ё, тавба! Оламайдоннинг алвастилари бор, деб айтишарди-я! Ўша жинлар базм бошлашибди-да, деб ўйлади у. Ва шоша-пиша истиғфор келтиришга тушди:\n“Ла илаҳа валақуввата Илло, билло!… Муҳаммадан Расулуллоҳ!..”\nЁнидаги калавотда қотиб ухлаётган Суҳробни уйғотсамикин! Ёш бола-ку! Қўрқиб кетар. Бирор кор-ҳол бўлиб қолса, отасига нима дейди? Ярим тунда алвастилар чалиб кетди болангизни, дейдими? Ўлақолса, ишонмас! Уйғотмаса ҳам бўлмайди. Ўзининг ҳам ўтакаси ёрилиб кетай деяпти. Суҳроб ёш бола бўлса ҳам дадил. Бирон жўяли гап чиқиб қолса ҳам, ажабмас. Ҳа, уйғотгани маъқул! Бироқ Собиржоннинг овози чиқмасди. Ҳозиргина калима келтираётган тиллари негадир сўзга айланмасди. Йўқ, болани уйғотмагани маъқул. Бу манзарани кўрса, у қўрқувдан тамом соқов бўлиб қолиши тайин. Яхшиси, Худога ёлворай. Шундан фойда, деди-да, дуо ўқий бошлади:\n«Паноҳо ли зулмоти субҳоно инни кун тум мин аз золими-ин!..»\nСобиржоннинг дуодан ҳам кўра кўпроқ йиғламсирашга ўхшаб кетадиган бу тиловатларини пайкалнинг ўртароғида ғўзаларга сув тараб юрган Водилжон билан Дўманқора ҳам эшитиб турарди.\nАлвасти Оллонинг калимасидан ҳам чўчимай, икки бегуноҳ бандаси атрофида баттар жазавага тушар, чир-чир айланарди:\n«Худо-о! Раҳминг келсин! Бу балойингдан ўзинг асра! Ўзинг қутқа-ар!»\nСобиржон бу илтижоларни ичида айтдими ёки овозини баралла қўйиб қичқирдими, бугун буни аниқ айта олмайди. Қизиқ экансиз! Бир бандаи мўмин қўрқувдан жони халқумига келиб турса-ю, биз ояти каримани тилида айтдими ё дилида, деб муҳокама қилиб ўтирибмиз! Ичида айтди нима-ю, ташида айтди нима? Ҳар қалай, айтди-ку! Сиз билан биз шу ҳолга тушсак, эҳтимол, калима ҳам келтиролмай, туёқ қоқворган бўлармидик… Астаҳпирилло, ал азийм!..\nХайрият, Собиржон тракторчининг оҳи Оллога етди. Аланга – алвасти уларнинг атрофида яна икки топқир айланиб, катта йўлга чиқиб олди ва қишлоқ томон йўл солди. Ажина бу ердаги базмни якунлаб, Тешикмозор кўчаларида чаппар ураётганда, Оламайдондаги Собиржонлар ётган калавот атрофида қўланса ҳид таратиб, гоҳ тутаб, гоҳ липпиллаётган куюндилар сочилиб ётарди. Ажина анча узоқлашгач билдики, шериги Суҳроб ҳам аллақачон уйғонган. Фақат, бошини ёстиқ билан босиб, ғужанак бўлиб, қалт-қалт титраб ётарди…\nУшбу ҳангома Тўлқин бригадир даврида содир бўлганмиди ёки Водил бригадир даврида, аниқ айта олмаймиз. Лекин шуниси аниқки, бу юз пойиз бўлган воқеа деб, юз пойиз тешикмозорликлар гувоҳлик беришига юз пойиз ишонамиз. Ана шунақа! Шоир Ғафур Ғулом айтганидай: бизнинг оғзимизга бир тушган сўз қайтиб ишга ярамайдиган бўлиб қолади. Йўқ, биз сўзнинг елкасига “Ғапуровский”ча маънолар юклаб ташлаганимиздан эмас, аксинча, бир сўзни юқоридаги каби, “юз пойиз”га ўхшатиб, бир жумлада майиб бўлиб қолгунича қайта-қайта ишлатганимиздан шу аҳволга тушади.\nОлис-яқинларга овоза бўлган, “Уфалогия ва ноаномал ҳодисалар” институти ходимларининг ҳам узоқ йиллардан буён ризқини бутун қилиб келаётган ўша “Машъала думли эшак” воқеаси сценарийси ҳам, аслида, тешикмозорлик шийпон болалари томонидан ёзилиб, амалга оширилган эди.\nҲа, бу қоғозга тушмаган пьеса. Пьеса бўлгандаям, анча-мунча пойтахтлик драматург ёки режиссёр театр ё кино қилиб қўёлмайдиган пьеса. Сабаби унинг қаҳрамонлари пахта даласидан нари чиқмаган, жудаям содда одамлар. Бундай содда ва беғубор инсонлар ролини фақат тешикмозорлик, бирон ерда ўқимаган, шийпон болаларигина қойил қилиб ижро эта олади. Пойтахтлик артистлар ўқитилган. Ўқиган артистлар ролни фақат ўқиганидай, тўғрироғи, ўқитилгандай қилиб ўйнайдилар. Қолаверса, қаҳрамонлар рўйхатида эшак ҳам бор. Бўлганда ҳам тирик эшак. Тирик эшакни театр саҳнасига олиб чиқиб бўларканми? Саҳнанинг ўртасига тезаклаб-нетиб қўйса ёки шариллатиб… Борди-ю, шундай қилган тақдирда ҳам, эшакдан биров ранжимайди. Эшак ролини одам ўйнаса… Эшак одам эса, эшак характери ва ҳаракатларини ўла қолса, ўхшатолмайди. Ўхшатолмайди-да, кулгига қолади. Демак, “одам ҳайвон”нинг роли сунъий чиқади. Эшак ролини, табиийки, эшакдан бошқа жонивор табиий чиқара олмайди. Табиий чиқара оладиган артист эса ҳали туғилмаган. Туғилган бўлса ҳам… ўқитиб қўйилган.\nҲай, майли, Тешикмозорга қайтайлик.\nТешикмозорнинг ғўзаси ёз ойлари Тўрткўлканданинг Оламайдон деган хилват жойидан насос билан тортиб олинадиган сувга муҳтожлик сезади. Насосни созлаш, юргизиб назорат қилиб туриш, кечалари қўриқлаш ҳам бригада тракторчисининг зиммасида. Тунда, албатта, унга шийпон болалари навбати билан ҳамроҳлик қилишади.\nХуллас, ўша куни, шийпон болалари Дўманқора ишлаб чиққан режага асосан, Эмон буванинг тунда бўшалиб кетиб, кўсакка бўкволадиган хачирини тутиб, жазолашга қарор қилишди. Бу ишда собиқ тракторчидан қолган, яғири чиқиб кетган эски пинжаги иш берди. Уни яхшилаб думалоқлаб боғлаб, саляркага бўктиришгач, бир қулоч алюмин сим билан хачирнинг думига боғлашди. Жониворнинг боши Эмон буванинг уйига томон қаратилиб, гуппига гугурт чақиб юборилди.\nИш шийпон болалари ўйлагандай бўлиб чиқмади. Кетини олов жизиллатган эшак шаталоқ ота бошлади. Шаталоқ отган сари орқа туёқлари машъалага урилар, ҳар урилганда атрофга учқунлар сочилиб кетарди. Оловдан ҳуркиб, жон аччиғида, нажот излаган хачир эгасининг уйига эмас, шу яқин орада потиллаб сув тортаётган насос қоровуллари томон чопган эди…\nБор гап шу, азизлар!..\nЎз тиззангга ўтиб ўтир\nТешикмозорлик Қўйливой отанинг беш ёшли набираси Мужгон бобосининг ўнг тиззасида ўтирган синглиси Райҳонни итариб, деяпти:\n– Қоч, ўзингнинг тиззангга ўтиб ўтир.\nБу гапдан ҳайрон бўлган бобо катта набирасидан сўради:\n– Ўнг тиззам қачон сеники бўп қолди?\n– Уни мен Райҳон туғилмасдан олдин ўзимники қилволганману…\nВовани суннат қилиш…\nЎтган асрнинг олтмишинчи йилларимиди. Маҳалламизга Павлик исмли ўрис амаки кўчиб келди. Унинг Зина исмли маржаси ва Вова исмли олти ёшли “синог”и (ўғли) ҳам бор эди. Уларни бизнинг чекка, зерикарли қишлоғимизга тақдирнинг қайси шамоллари учириб келган, билмаймиз. Ҳар ҳолда, Павлик амаки шофёр эди. Ён қўшнимиз Маташвой бува билан биргаликда колхознинг қирдаги чорвасига “водовоз” машинада сув ташишларини билардик, холос.\nЎша пайтларда ўрислар яшамайдиган қишлоқларга ҳаётдан орқада қолган, зерикарли жойлар сифатида қаралганини ҳозиргилар ақлига сиғдиришолмайди. Маҳаллий аҳоли ҳам ўриси йўқ маҳалламизга рус оиласининг кўчиб келишини, қанақадир ижобий ҳодиса сифатида қабул қилишгани аниқ. Чунки ким иккита нон, ким боғидан узилган мева, ким косада оби ёвғон ё лаганда ош билан, кунда-кунора йўқлашларидан шундай хулоса чиқарса бўларди.\nБиз болаларни-ку, қўяверасиз: тамом талтайиб кетдик. Теварак-атрофдаги ўриси йўқ қишлоқларга бориб қолсак, Тешикмозорнинг ҳам энди маданий қишлоқлардан эканлигини билдириб қўйиш учун, ҳар икки гапнинг бирида, Павлик амаки ёки маржаси Зина холанинг фазилатларидан, улар билан аҳил-иттипоқ эканлигимиздан бир-биримизга гал бермай мақтанамиз. Маҳалламизнинг шоир боласи Даврон Қули ўз отасининг Павлик амаки билан ўрисча гаплашиш учун она тилимни унутишга тайёрман, деган гапини газетада ёзиб чиқиб, бир ой “Артек” лагерида бепул дам олиб келди. Ўртоғимиз Вовани-ку, ота-онасидан ҳам кўра, ота-оналаримизнинг арзандаси. Айниқса, айрим ёш келинчаклар Вовкани кўриб қолишса, ийиб кетишиб: “Шу болани, ичларимга тиқиблар олгиларим кепкетяпти!”, деб юборишлари… Бир куни денг, Жавлон акамизга яқиндагина келин бўлиб тушган, киноларда ўйнайдиган артист қизлардай қишлоғимизнинг барча болаларини ошиқу беқарор қилиб қўйган келинчак – Дилоро опа ҳам шундай деганини ўз қулоғим билан эшитганимда кўзимга дунё қоронғи бўлиб кетди. Шу куни, сизга айтсам, Тешикмозорнинг ўзбек болалари ўрис бўлгимиз, ўрислар бўпқолгимиз кепкетган эди!\nҚишлоғимиздаги барча болаларнинг ҳаваси келадиган Вовканинг рўза кунлари биз билан рамазонлар айтишиб, ҳайит намозларидан кейин тухумлар уриштиришига монелик қиладиган бир камчилиги бор эди. Бу – унинг суннат қилиниб, қўли ҳалолланмаганлиги эди. Икки ҳайит тантаналарида яйрай олмай, бир чеккада мунғайиб, кўнгли ўксиб қолган Вовка тешикмозорлик ўртоқларига маслаҳат солди:\n– “Соппан-соппан, со-оп!..” дуоларини сизлар билан бирга томоша қилишим, тухумлар уриштириб, катталардан ҳайитликлар олишим учун нима қилишим керак?\n– Бунинг чораси бор! – деди, Эркин душа.\n– Қўлингни ҳалоллаш керак, – дея аниқлик киритди Ҳамдуш.\n– Нима, сенинг қўлинг ҳалолу, менинг қўлим ҳаромми? – деди Вофка хафа бўлиб.\nВофканинг девор-дармиён қўшниси Муҳаммаджон вазиятни юмшатди.\n– Биласанми, Вова, – деди у, – сенинг қўлинг ҳам тоза. Фақат, булбулингдан озгина ортиқча жойи олиб ташланмаган. Тушундингми? Агар шуни кесиб ташласак, сен ҳам ҳақиқий тешикмозорлик бўласан. Қўрқма, чумчуқ чўқиганчалик оғрийди, холос. Ярим кундаёқ, юриб кетасан. Мана ўзим, икки соатда чопқиллаб кетганман.\n– Папам билан мамамга айтмайсанми, ишқилиб? – деди Вова ҳам розилик оҳангида.\nХуллас, тешикмозорлик уч мусулмон, бир “копир” маслаҳатни бир жойга қўйишди. Даминбой чекилик уста Эргаш ўзларини қандай суннат қилган бўлса, шундай қилишади, вассалом, олам гулистон – Вова мусулмон!\nЭркин душа қамиш, Муҳаммаджон пичоқ топди. Ҳамдуш уйидан қон чиққан жойига куйдириб бозиллатиб босиш учун мозпахта олиб келди. Суннат амали шийпонда амалга оширилди. Тўғриси, чалароқ амалга оширилди. Нега, дейсизми? Ахир, Вованинг суннатида ҳар томондан пул сочиб, алдаб-сулдаб бақирса, оғзига тухум тиқиб, “Ку-ла-лў”, деб турадиган тоғалари, амакилари йўқ эди-да! Шунинг учун, ишнинг ярмидаёқ, Вованинг чинқириғи бутун Тешикмозорни тутиб кетди…\nҚўйингки, тешикмозорлик болалар бошлаган “суннат амали”нинг давоми Пойтуғдаги катта банисада, катта дўхтирлар иштирокида ниҳоясига етказилди. Бутун районимизнинг коммунистлари эса ўшанда, Тешикмозорда “ўзбеклар бир ўрис боланинг булбулини “чиканка” қилиб қўйибди”, деган гап Московга етиб бормасин-да ишқилиб, деб бир неча йиллар юракларини ҳовучлаб яшаганлари ҳам бор гап.\nТешикмозорликлар орасида бугун ўша, суннат воқеаси қачон эсланса, “Вовка мусулмон бўлганмикин, ёки?..” деган савол қайта-қайта кўндаланг бўлаверади. Бу саволга ҳали-ҳануз, биронта тешикмозорлик аниқ жавоб беролмайди. Уларнинг топиб олган якдил гаплари шуки, Вовка шифохонадан соғайиб чиққан куниёқ, Павлик амаки шошилинч, кўч-кўронини йиғиштириб, маржасига:\n– Хотин, юр, тешикмозорликлар менинг қўлимни ҳам ҳалоллаб қўймасларидан олдин, бу ерлардан кетайлик, – деган ва ярим тунда қайсидир томонларга кўчиб кетган…\nВовалар кетиб, тешикмозорликлар юксак маданияти билан мақтаниша олмай қолгандир, дейсизми? Қаёқда, улар, ҳозир ҳам, “Бизнинг қишлоғимиз ўрис кўрган қишлоқлардан”, деб, ўриси йўқ қишлоқлар одамларининг оғзини очиришмайди.\nТешикмозорлик Қўйливой отанинг тўрт ёшли набираси Бегижон ёнбошлаб, чой ичиб ётган бобосига деяпти:\n– Оппоғдада, қаранг, бўйим сизники билан баравар бўпқолди.\n– Отам ўғлим, бобом ўғлим! Яшанг!..\nМақтовдан талтайган набира энди бобосига насиҳат қила бошлади:\n– Сиз ҳам паловни менга ўхшаб катта-катта ошанг. Бўлмаса, Зуҳур гадикка ўхшаб пакаш бўпқоласиз…\nКалнинг бошига ўт кетди\nБу воқеа ҳам ўтган асрнинг олтмишинчи йилларига тегишли.\nГапнинг пўст калласидан бошлайқолай: эрталаб уйғонсам, бошимнинг чап томонидан бир тутам сочим ёстиққа тўкилиб қолибди. Ичим шув этди. Кал бўлиб қолибсан чоғи, дедим ўзимга ўзим. Сени ҳам энди Ориф дўхтирга дучор қилишади. Қолган қутган сочларингни ҳам бозиллаб турган суюқ сиранч чаплаб, қотгач, шарра-шарра шилиб олишади ва қизиб турган силлиқ бошингга жазиллатиб йод суркаб, қўйиб юборишади. Сен эса:\n“Калнинг бошига ўт кетдў-ў, йўлдан қоч!”, – деб, калбанисанинг ичида зир югурасан. Қанча тез югурсанг, бошингга шунча кўп шамол тегиб, шунча ором оласан.\nҲа, ўша йиллари қишлоқларда негадир кал болалар кўпайиб кетган эди. Қизиқ, бу касаллик бир кечадаёқ ўзини кўрсатар, эрталаб турсанг, бошингнинг тенг ярмида сочинг йўқ. Ширин уйқуда ётганингда, колхоз қўйларининг жунини қирқувчилар келиб, худди атай қилгандай, каллангнинг бир томонини шип-шийдам қилиб кетарди. Бирор ҳафтадан кейин қарасанг, бошинг ҳозиргина товуқнинг кетидан тушган тухумдай, сип-силлиқ бўлиб қоларди.\nЎша куни нонуштада, бошимдаги бу манзарани ота-онамдан яширдим. Дўппимни чап томонга қийшайтириброқ кийиб ўтирдим. Эртасига эса бу қилиғим ўсмирликда бўладиган болаларча парангликка йўйилди. Отамнинг хаёлидан тергаб қўйиш керакка ўхшайди, деган мулоҳаза ўтди, шекилли:\n– Дўппингиз бироз қийшайиброқ қоптими, ўғлим? – деб қолди.\nОтамга ҳеч нарса демадим. Ўрнимдан туриб, ташқарига чиқиб кетдим. Бу ҳаракатимни ҳам ўсмирлик ўзгаришларига йўйган отам, ўтиб кетар, деб ўйладими, ҳар қалай, бошқа индамади.\nАфсуски, дўппим эртасига ҳам, индинига ҳам тўғриланмади. Бир ҳафтада бошим ола чиққан шолипояга ўхшаб қолди.\nАжабланарлиси, касаллик юққан болалар ҳақидаги маълумот яшин тезлигида Жонободдаги “калбаниса” қулоғига етиб бориши эди. Икки ҳафта илгари, иккита ўртоғимни тутиб кетиб, уйидаги бор кўрпа-тўшакларини буғхонасида қайнатиб берган ўша, хунукдан-хунук “зимпесса (дезинфекция) мошина” энди менинг изимга тушган. Биринчи бор излаб келишганида, жонимга онаизорим оро кирди: секин имлаб чақириб, қочириб юборди. Дўхтирлар иккинчи сафар ҳам қуруқ қўл билан қайтиб кетишди. Энг қизиғи, калмошиначилар учинчи марта келганида содир бўлди. Пахтазордан ўрган ўтимни орқалаб, ашулани ванг қўйиб уйга келдим. Ҳовлимиз этакдаги молхона остонасидан ҳатлагунча ҳам уйимизда калдўхтирлар пойлаб туришганини сезмабман.\nХуллас, елкамдаги юкни сигирнинг охурига ташлаб, қайтиб чиқаётганда, оқ халатликлар шарпасини пайқаб қолдим. Шартта изимга қайтиб, охур ичидаги ўтнинг остига узала тушдим. Молхона остонасидан биринчи бўлиб Ориф дўхтир ҳатлади. Охур тахтасининг тирқишидан кўриб ётибман: орқасида иккита ҳамшираси ҳам бор. Улар ним қоронғи молхонани айланиб чиқишди. Ориф дўхтир, ҳайрат билан деди:\n– Вой, қисталоғ-ей, ҳозиргина, шу эшикдан кириб кетувди-ю! Қаёқдан қочиб кетақолдийкин?\nБироздан сўнг ҳафсаласи пир бўлган Ориф дўхтирнинг овози ташқаридан, дарвозахонага яқинроқ жойдан эшитилди:\n– Бу сафар ҳам қўлдан чиқардик. Тожибу, болангнинг товонида кулдиргичи борми, дейман? Кетдик!\nКалмашина ҳам ўжар ўргимчакдан баттар тажовузкор эди. Бир пойлаган ўлжасини тутиб ямлаб ютмагунча, изғийверарди-изғийверарди.\nЎша кал боланинг исми нима эди, деб қизиқяпсиз-а? Айтсак, бинойидек, “тандур” лақаби ёнига “кал” сўзи ҳам қўшилиб, қўшлақабли бўлиб кетмаслигимиз учун индамаганимиз маъқулмикин?\nТешикмозорлик Қўйливойнинг беш ёшли набираси Бегижон бобосидан сўраяпти:\n– Оппоғдада, сочим қачон сизникидай оқаради?\n– Мендай бўлганингда, болам.\n– Қачон сиздай бўламан?\n– Яна қирқ беш йилдан кейин.\n– Қирқ беш йилдан кейин сиз кимдай бўласиз?\n– Ҳа, болам-а, насиб этса… сендай бўламан.\nЮқорида эслаганимиз Тўлқинжон бригадирга эргашиб Тешикмозорга келган Собир тракторчи кўтармага сўртавой ошқовоқлар экиб бойиб кетди ва йиллар ўтиб, катта опамизга уйланди. У киши биз учун энди – Собиржон почча.\nСобиржон поччанинг тўрт ғилдиракли “Белорусь” трактори бўлар, у киши учун йил-ўн икки ой “сезон” ҳисобланарди. Ишсиз қолган куни деярли бўлмасди. Чунки тиркама аравали транспортга худонинг битмиш куни эҳтиёжмандлар чиқиб турар, иш топилмаган пайтларда эса Собир почча бизникига келиб, отамиз билан гурунглаше-еб ўтиришни хуш кўрарди.\nКеч куз. Колхозда пахта терими тугаб одамлар ғўзапоя йиғиштиришга тушган. Пахта “задания”сидан қутилган деҳқонлар ерга қор тушмай туриб экин-тикинларини саранжомлаб олишга киришган кунлар. Ўзингиз биласиз, ғўзапоя ғамлаш ҳам қишлоқ аҳли учун энг муҳим ташвишлардан. Бусиз унинг ўчоғи гуриллаб, қозони қайнамайди. Тандири қизиб, сандали бозилламайди.\nҚўйингки, тиркама араваси бор тракторчиларнинг куни туққан. Собир поччанинг ҳам мартабаси чандон ошиб, одамлар унинг изига тузоқ қўйган кунлар.\nТаҳсилдан таътилга келган студент болам бир маза қилсин, дедиларми, онамиз тушликка ошни катта дамладилар. Дастурхон атрофида бутун оиламиз жам. Собир почча ҳам шу ердалар.\nОнам пиширган паловни обдан соғинган эканман. Қоринлар чирманда бўлиб кетгунча туширдим. Ошдан кейин отам билан поччамизнинг узилиб қолган узундан-узоқ суҳбатлари қайта тикланди. Ноилож, ҳазми таом учун кўчага чиқдим. Қарасам, поччамнинг трактори шудгор четида “пилиқ-пилиқ”, “пилиқ-пилиқ” қилиб ишлаб турибди. Ўша кезларда ёнилғи зовурдаги сувдан ҳам қадрсиз. Тракторчилар бир-икки соат дам олиш пайтида моторни ўчириб ўтирмасди. Сездим, поччам тиркама аравасини кимнингдир пайкалида ғўзапоя юклаш учун қолдириб келган.\nШу тракторни бир ҳайдамайсанми, деган шум фикр кечди хаёлимдан. Шартта рулга ўтирдим. Собир почча бажарадиган амалларни тахминан такрорладим. Трактор аста ўрнидан жилди. Қувончим ичимга сиғмайди: яшшавор, Ҳабишвой! Мана, ўқишни тугатмай туриб, трактор ҳайдашни ҳам ўрганиб олдинг…\nШудгорнинг ғўзапояси йиғиштириб олинган жойларида анчагача сайр қилдим. Колхознинг тинкани қуритиб ташлайдиган меҳнатидан ўлгудай ҳориб, ўзининг экин-тикини, ўтин-чўпига қолганда, силласи қуриган ҳамқишлоқларим онда-сонда келадиган бир талаба боланинг трактор ҳайдашини сезмаётгандай, ҳорғинтобгина, ўз ишлари билан андармон. Уларнинг бу пайтдаги ҳолатини тушунса бўларди. Бошқа пайт бўлса-ку, йўқ ердан қийтиқ чиқаришиб:\n“Тешикмозорнинг тошкентлик “тандири” (ҳа, дарвоқе, айтиш эсимдан чиқибди. Тандир бу бизнинг тешикмозорликлар орасидаги оилавий “унвон” – лақабимиз) ўзини тракторга ортиб қаёққа кетяпти?”га ўхшаш гапларни бири қўйиб, бири айтиб, аскияга чорлаб туришарди.\nХуллас, тракторчилик ҳам ярим соатга етмай, меъдага тегди. Энди уни тўхтатиш керак. Бироқ бу “темир дев”ни юргизишнинг ҳавосини олибман-у, тўхтатишини кузатмаган эканман. У қилдим, бу қилдим, қани энди “дев” қулоқ солса. Юрагимга ваҳима тушди. Хаёлимга лоп этиб, пайкалнинг тепароғида карчопка қилинган ғўзапоясини ўроқ билан тупроқдан суғуриб тахлаётган Ўсканбой ака келди. Тракторчининг укаси-ку, ҳарқалай. Илтимос қиламан. Эҳтимол, ўзи ёнимга сакраб чиқиб ўчириб берар…\nРулни ўша томон бурдим. Аста Ўсканбой акага яқинлашаман ва ҳали чалароқ қолган салом-аликни тўлдирган бўламан:\n– Чарчамаяпсизми, Ўсканбой ака?\nЎсканбой ака нима дейсан, дегандай бошини сал кўтаради-ю, ишини қизғанибми ё ҳазилга мадори келмаганиданми, унчалик парво қилмай, машғулотида давом этади. Қарасам, узоқлашиб кетяпман. Жон ҳалпида яна қичқирдим:\n– Манави шалдироқ аравани тўхтатолмаяпман!\nБу сафар у менга бир маъноли қараш қилади-ю, ўзини ҳеч нарса эшитмаганга солиб, ишида давом этади. Шаҳардан келган, бекорчи бола тантиқлик қиляпти, деган хаёлга борди, деб ўйладим. Трактор эса табиийки, ўша-ўша, қайсар… Рулни буриб яна Ўсканбой акага яқинлашаман:\n– Ҳазили йўқ… Ёрдам берворинг?\nУ энди айнан бизнинг қишлоғимиз одамларидангина эшитиш мумкин бўлган жавобни берди. Нима дейди, денг? Айтсам, куласиз:\n– Парво қимай ҳайдовур. Ёғи тугаса ўзи тўхтайди.\nЎсканбойнинг беписандлиги бироз иззат-нафсимга тегади.\nКўрсатиб қўй унга, ҳазил қандай бўлишини, дейди қайлардандир келган шайтоним. Тракторни Ўскан акага ажратилган, ҳали ғўзапояси йиғиштириб олинмаган шудгор томон бураман. “Белорусь”нинг ғилдираклари энди унинг ғўзапояларини пайҳон қила бошлайди.\n– Ҳа-ҳов! Нима қилганинг бу? – ўроқ дўлайиб, пўписа қилади у.\nМен ҳам Ўсканбойнинг жавобини ўз оҳангида ўзига қайтараман:\n– Парво қилманг! Ёғи тугай деб қолди.\nҲар ҳолда, Ўсканбой ака билан ошимиз пишмади. Бир бечоранинг ўтинини пайҳон қилиш ҳам инсофдан эмас эди. Тракторни яна уйимиз томон бурдим. “Темир дев” ҳеч нарса бўлмагандай, бир меъёрда, биғиллаганча олға интилади.\nНима қилсам экан? Ўзим билан ўзим ўйлашиб тракторнинг олди ғилдираклари катта ўқариққа мункиб қолганини сезмабман: бир-икки бор силтанди-ю, уни ўчди.\nЕлкамдан тоғ ағдарилди. Оёғимни қўлимга олиб уйга чопдим. Кирсам, отам билан Собир почча ёнбошлаше-еб, ҳамон ўша мен чиқиб кетган палладаги мавзунинг мойини чиқаришиб ётибди.\n– Собир ака, – дейман ўзимни хотиржамгина кўрсатишга ҳаракат қилиб. – Тракторингизни кўчага тўхтатувдингизми?\n– Ҳа, нима эди?\n– Кимдир уни, ҳов, шудгорнинг ўртасига оббориб қўйипти!\n– Э қўёвуринг, бу депарада уни ҳайдаб кетадиган одамнинг ўзи йўқ. Топилсаям, узоққа опкетолмайди. Жонига тегиб бирон ерга ташлаб кетади, – деди-ю, суҳбатни келган жойидан яна давом эттирди…\nЎскан аканинг нима учун ўшанда менга ёрдам бермагани боисини кейинроқ эсладим. Қайсидир укамизнинг суннат тўйи эди, адашмасам. Ҳовлимиз саҳнига жой қилинган. Ош тортилгач, аския бошланиб кетди. Мавзуга негадир “арава” пайрови танланган эди. Ҳар томондан чўқиланаётган Мўйсинбой акага (Ўсканбойнинг акаси. Лақаби… ҳай майли, айтақолай: “арава”) кимдир:\n– Сизга раҳмимиз кепкетяпти, Мўйсинбой! Бугунги тўйдан бир “арава” гаппинан қайтадаған бўлдингиз. Ярим-ёлчисини, анови, укангиз Ўсканбойга юклавормасак, йўлда гупчагингиз айрилиб кетиб, уятли бўпқолмасангиз гўргайди! – деб аскияга якун ясагани ёдимга тушди…\nТешикмозорлик Қўйливой отанинг олти ёшли набираси Жавоҳир бобосига деяпти:\n– Оппоғдада, катта бўлсам, сизга “Мерседес” оббераман.\n– Яшанг, ўғлим! Бувингизга нима олиб берасиз?\n– Бувимларгами? Чак машина олиб бераман.\n– Уларгаям “Мерседес” обберақолинг.\n– Обберарди-им, “права”лари йўғу?..\n– Биратўла “права”синиям оберақоласиз…\n– Ҳозирдан бунақа қинғир ишларга бошламанг-да, одамни, оппоғдада!\nТешикмозор аёллари ҳам фавқулодда очиқкўнгил, дилсўз, шу билан бирга, чийратма гапларга анчагина чечан бўлишади. Рашкчиликда-ку, дунё аёллари бир томону тешикмозорлик аёллар бир томон. Хожаларини ўзга аёл тугул, ўзининг соясидан ҳам қизғанишади. Бу борада эрларининг бирон хато-патосини сезиб қолишса борми, илмоқ-ишора, қоқитма гаплари билан этларини узиб-узиб олишларини бир кўрсангиз. Ҳол-аҳвол сўрашишларини айтмайсизми? Қарғишлариям ўзларига бирам ярашимли. Мана, тешикмозорлик икки қўшни аёл гуваласи тўкилибгина турган деворнинг икки томонида туришволишиб, суҳбатлашишяпти:\n– Ҳой, қўшни! Сабохон! Бияққа бир қаранг!\n– Эссонмисиз, Қумри опа?\n– Бунда-ай, деволдан овоз бераям демайсиз?\n– Кеча, овоз берай деб мўраласам, мўйловини шопдай қилиб, эрингиз Раҳим акам турипти. Ўлақолмасам деб индамайгина писақолдим. Нимагадир Раҳим акамни кўрсам, қочқим келади.\n– Шу, шарти кетиб, парти қолган гўрсўхтанинг нимасидан қочасиз?\n– Ундай деманг… Нимагадир, хўжайинингизнинг сири бор, одамни босадаған…\n– Ҳе, сири бўмаям ўлсин, бўйнинг узулгурнинг. Дўконидаги биттасиминан искалашиб юради, деб эшитаман. Нима қилай, ўзимдан саккиз ёш кичкина бўлса, бу гўрсўхта!..\n– Вой, ўлмасам! Қанақа қилиб?..\n– Ҳа, акангизга, бошпутимни ўзгартириб текканман. Ўзи билмайди, буни. Айтиб-нетиб юрманг, тағин. Билиб қолса, мени отамникига оббориб қўйиб, дўконидаги анови мегажинини опкеволади.\n– Ўлиппами, айтиб.\n– Манави, кастрилкани олинг. Қўй ёғи. Эрингизга ош қилиб беринг. Хурсанд бўлади. Раҳим акангизнинг пули кўп. Еб тугатмасак, мен ўлганимдан кейин бошқалар келиб ейди.\n– Ундай деманг, опа! Узо-оқ яшанглар. Қўй ёғига ош қилиб бермасам ҳам бунингиз қутуриб ётибди. Калтак емаган куним йўқ. Кеча кечқурун, десангиз, Қумри опа, бунингизи хўйи бир тутди, бир тутди! Бир гапига қарши, гап қиғандим, шунақаям… уриб ташладики!..\n– А-а, ашнақами?..\n– Ҳа-а! Қочиб бориб, товуқнинг катагига кириб, аранг жон сақлаппан. Илоё иловандо, тепган оёқларинг акашак, урган қўлларинг қўшмашак бўлиб, қўлларимга қарў-ўб, мўлтираб ўтирмасанг, розимасман, деб қарғадим, қарғадим, катакка кирволиб! Қарғадим-у, орқасидан, астопилло келтирдим. Нима қилсаям олтита ойтовоғминан, еттита емахўрни шунингиздан топдим-да, опўш!..\n– Ҳай, қўшни, катакни яхши эслатдингиз. Товуқларингиз туғяптими?\n– Ўлат теккан. Ҳаммаси судрали-и-б юрибди. Ома, туғяпти.\n– Тухумини нима қиляпсиз?\n– Егани қўрқяппиз.\n– Бизникидаям, шу овҳол. Катта тоғора тўла тухум… Шу бугунчаям, емай туринглар. Кечқурун анови бўйнинг узилгур Раҳим акангиз уйга келар-у. Беш-олтитасини пишириб, едириб кўрай. Эрта-индин ўлмаса, сизлар ҳам еяверасизлар, тузукми?!\n“Шарқ юлдузи” журнали, 2014 йил, 2-3-сонлар\nРукнларАбдунаби Бойқўзиев (1954)\n← Аввалги Аввалги Собир Рустамхонли (1946)\nКейинги → Кейинги: Бетимсол энергия манбаи


Дунё қишлоқ хўжалиги | Ekobarqaror | Page 5\n21.06.2014 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nГерманиялик фермер Лутц Герике даромаднинг янги манбаини топди. Энди у еридаги ҳар бир эгатни шаҳарликларга ижарага бермоқда. Чунки Европада озиқ-овқат маҳсулотлари нархлари ошиши натижасида томорқани ижарага олиб, сабзавотлар етиштириш шаҳарликларга арзонроққа тушмоқда. Бундан ташқари, тоза ҳаводаги жисмоний меҳнат, сабзавотларнинг кимёвий ўғитлар билан заҳарланмаганлигига ишонч ҳосил қилиш ижарачилар ижарачиларга жуда мақбулдир. Ижара 40 квадрат метр учун бир йилга 180 евро туради. Шаҳарликларнинг ўз қўллари билан етиштирган сабзавотларнинг таннархи анча арзон ҳам.\nЛутц Герике ерини ижарага беришдан илгари асосан сотишга исмалоқ етиштирган. Аммо ҳамма шаҳарликлар ҳам ерда меҳнат қилишнинг уддасидан чиқа олмайдилар. Лутц Герикенинг фикрича, уларнинг баъзилари биринчи кундан сўнг мутлақо фермер хўжаликларида қайтиб қораларини кўрсатмайдилар. Германияда томорқани ижарага бериш тобора оммалашмоқда. Бугунги кунда 14 та немис шаҳарлари яқинидаги фермер хўжаликлари мазкур тажрибани қўллашаётир.\nТупроқ, сув, атроф-муҳит турфа хил кимёвий ва маиший чиқиндилар билан заҳарланаётган, етиштирилаётган озиқ-овқат маҳсулотларининг таркиби ўзгариб, инсоният соғлиғи хавф остида қолаётган бир пайтда муаммонинг ечими сифатида экологик тоза қишлоқ хўжалиги майдонга чиқади ва у атроф-муҳитни ифлосланишидан сақлаб қолиш учун энг мақбул йўналиш ҳисобланади. Германияда экологик тоза қишлоқ хўжалиги 1920-йилларда Рудольф Штайнернинг “биодинамик” фалсафий қарашлари ҳамда органик-биологик деҳқончилик ҳаракати асосида вужудга келган оқим асосида яратилди.\nГермания Федератив Республикасида қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда биодинамик қишлоқ хўжалиги танланган бўлиб, у ернинг унумдорлигини сақлаб қолган ҳолда юқори ҳосил етиштириш, табиатдаги биохилма-хилликни тиклаш ва ундаги уйғунликни сақлаш, тупроқнинг биологик фаоллигини ошириш, пестицид, гербицид ҳамда бошқа кимёвий ўғитлардан воз кечиб, фақатгина унинг органик турини ишлатиш имконини берди. Шу билан бирга органик-биологик деҳқончиликдан кенг фойдаланилиб, унинг пойдевори XIX асрнинг охири XX асрнинг бошларида Ханс Мюллер аграр сиёсати натижасида қўйилади. Унга асосан қишлоқ хўжалиги корхоналари мустақил равишда фаолият юритиб, ўғитлар, ем-хашак, зараркунандаларга қарши кураш воситаларини ўзлари ишлаб чиқаришлари ва “тупроқ ҳосилдорлигини ўз кучлари билан оширишлари” зарур эди. Ишлаб чиқарилган маҳсулот “истеъмолчи соғлиғи ва табиатга зарар етказмаслиги” шарт қилиб белгилаб қўйилганди. Бугунги кунга келиб мазкур йўналиш қўллаб-қувватланиб, унинг асосий мақсади:\n- юқори қийматга эга бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш;\n- табиий экотизимни сақлаган ва унга зарар етказмаган ҳолда фаолият олиб бориш;\n- деҳқончиликда микроорганизмлар, тупроқ флораси ва фаунаси, ўсимликлар ва ҳайвонлар дунёсидан иборат бўлган биологик циклларни рағбатлантириш ва мустаҳкамлаш;\n- тупроқ унумдорлигини узоқ муддат сақлаш;\n- деҳқончиликда қайта тикланадиган манбалардан кенг фойдаланиш;\n- қорамол ва чорвани табиий ҳаёт тарзига монанд сақлаш ва ривожлантириш;\n- чорвани даволашда антибиотиклардан фойдаланмаслик;\n- қишлоқ хўжалиги фаолияти натижасида атроф-муҳитнинг ифлосланишига йўл қўймаслик;\n- деҳқончилик тизимида ирсий биохилма-хилликни сақлаш.\nУшбу усуллар 1972 йилда Францияда ташкил этилган IFOAM (International federation of organic agriculture movement) Органик қишлоқ хўжалиги учун халқаро ҳаракат федерацияси томонидан белгиланган бўлиб, бугунги кунда IFOAM га 108 та мамлакатдан 750 таси ташкилот аъзодир. Германиянинг экологик қишлоқ хўжалиги ёпиқ циклга эга. Қорамолчилик ва чорвачиликдан олинадиган органик ўғитлар ерга киритилгач, тупроқдаги азот миқдорини ошириш учун дуккаклилар билан алмашиниб экиш усулидан фойдаланилади. Экологик мувофиқликнинг яна бир омили ўсимликлар ҳимоясининг янги тизими ишлаб чиқилганидадир. Бу айнан касалликка, намгарчиликка чидамли қишлоқ хўжалик экинларини яратишдан иборат.\n1994 йилдан экологик қишлоқ хўжалиги Европа Иттифоқининг қарорига асосан молиявий кўмакка эга бўлди. 2007 йилнинг 1 январидан эса мазкур давлат кўмаги Европа Иттифоқининг қарорига асосан Европа иқтисодий жамғармасидан доимий равишда кўмак олиши белгиланди.\n2008 йили экологик тоза қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун 121 млн. евро сарфланган бўлса, 2013 йили мазкур маблағ 130 млн. еврони ташкил этди. 2002 йили Германияда экологик қишлоқ хўжалигини ривожлантириш учун федерал дастур (Bundesprogramm Ökologischer Landbau, BÖL) қабул қилиниб, унга кўра фермер хўжаликларида қайта ишлаб чиқариш, маҳсулотни сотувга тайёрлаш ва экологик маҳсулотни сотиш учун 15 йилга қўшимча 29 млн. евро маблағ ажратилди.\nБугунги кунда Германия 38% табиий озиқ-овқат маҳсулотларининг йирик экспортёри ҳисобланади. Европа Иттифоқининг ягона қишлоқ хўжалик сиёсатига кўра, агарда маҳсулот барча талабларга жавоб берса унга «organic» ёки «oekologisch» деган тамға қўйилади. Мамлакатда фермерлик ассоциациялар томонидан Европа Иттифоқини тўлдирувчи турли хил стандартлар ишлаб чиқилган. Ассоциациялар маҳсулотни сертификатлайдилар ва табиий маҳсулотларга Bioland, Demeter, Naturland каби белгиларни қўядилар. Ҳозирда Германияда 22 та хусусий назорат ташкилотлари фаолият юритиб, шундан 10 таси, яъни ABCert, Agreco, BCS, EcoControl, GfRS, IMO, Lacon импортерларни назорат қилиб, миллий белгисини Bio-Siegel ни қўйиш ҳуқуқига эга.\nМалакали фермерлар кўпаймоқда\nЕвропа Иттифоқи давлатлари ичида фақат Германияда энг кўп касб малакасига эга бўлган фермерлар фаолият юритади. Шунингдек, айнан Германияда фермерлар, тадбиркорларга давлат муассасалари, федерал ерлар ҳокимиятлари малака ошириш бўйича турли хил курслар ва тадбирларга таклиф этилади. Юқори тезликка эга бўлган интернетга уланган фермер хўжаликлари зарур маслаҳатларни масофадан туриб олишлари, шунингдек ўз малакаларини ҳам масофавий таълим орқали оширишлари мумкин. Айнан мунтазам равишда ўз устида ишлаш, жаҳон тажрибасини ўрганиш, янги инновацион усулларни қўллаш Германия фермерларининг даромадини ошиши омилларидан бири бўлаётир.\nБугунги кунда мамлакатда деҳқончилик билан шуғулланадиган фермер хўжаликлари кўпчиликни ташкил этиб, тарихий манбаларда Германияда деҳқончилик билан шуғулланиш эрамиздан аввал I асрга бориб тақалиши қайд этилган. Қишлоқ хўжалигининг ушбу йўналиши Зигерланд ва Шварцвальдда ривожланиб, иккинчи жаҳон урушига қадар оддий деҳқончилик сақланиб қолган. Шимолий ҳудудларда XIX асргача Moorbrandwirtschaft — ботқоқликларни қуритиб, экин экишга тайёрлаш кенг тарқалган. XVIII—XIX асрларда алмашлаб экиш тизими жорий этилади, чунки деҳқонлар фақат битта экинни экиш ер унумдорлигининг пасайишига олиб келишини тушуниб етишади. Деҳқончиликда 1939 йилга қадар сули, арпа, буғдой ва картошка, техник экинлардан шакар лавлаги, тамаки, зиғир, рапс, канакунжут, қулмоқ етиштирилган. Иккинчи жаҳон урушидан сўнг мазкур экинларни экиш кўпайган. Сабзавотлар ичида энг кўп етиштириладиган экинлардан бири карам, спаржа, дуккаклилар бўлиб, улар асосан қайта ишланиб, экспорт учун консерваланади. Гулкарамнинг кичик “ватани” бўлган Эрфуртда мазкур сабзавотнинг 5 дан ортиқ тури экилади. XIX аср ўрталаригача мамлакатда асосан ерга ишлов бериш учун омоч ишлатиларди. Сўнг ёғоч омоч ўрнини кўплаб фабрикаларда ишлаб чиқариладиган темир омочлар ва бороналар эгаллайди. Ҳосил ўроқ ва чалғи ёрдамида йиғилган. 1920- йиллардан бошлаб деҳқонлар ўз ерларига трактор ва бошқа қишлоқ хўжалиги техникаси билан ишлов бера бошлайдилар. 1959 йилдан эса экиш, ўриш, янчиш ва ташиш ишлари такомиллашиб бораётган техника воситасида бажарилади ҳамда 1970 йилга келиб қишлоқ хўжалигида қўл меҳнатидан деярли фойдаланилмайди.\nГерманияда сўнгги йилларда боғдорчиликка алоҳида эътибор берилмоқда ва аксарият ҳолатларда шаҳар атрофлари ва шаҳарларда у ландашафт дизайнининг бир бўлагига айланаётир. Боғдорчиликка ихтисослашган фермер хўжаликлари унчалик кўп бўлмасада, улар етиштираётган маҳсулот бемалол аҳоли эҳтиёжини қондирмоқда. Иссиқхоналарда етиштирилаётган цитрус, субтропик ва тропик мевалар бемалол Испания, Португалия, Греция, Африка мамлакатларидан келтирилаётган мевалар билан рақобатлашмоқда. Фермерлар кўпроқ олма, нок, олча, гилос, олхўри дарахтларини экишади, чунки уларнинг ҳосилдорлиги табиий шароитда ҳам анча юқоридир. Жанубий ва шарқий федерал ерларда кўпроқ узум етиштириш йўлга қўйилган бўлиб, асосан унинг винобоп, нордон навлари экилади.\nГермания қишлоқ хўжалиги юқори интенсивдир. Бу ерда бир гектар ерга АҚШ, Франция ва Англиядан кўра кўпроқ органик ўғитлар киритилади. Шу сабабли, қорамолчилик учун етиштириладиган озуқабоп экинларнинг ҳосили мўл. Замонавий техника ва фан ютуқларидан доимий равишда самарали фойдаланиб келаётган фермерлар аҳолини 90 фоизга сифатли гўшт ва 100 фоизга сут маҳсулотлари билан таъминлайдилар.\nСут маҳсулотлари учун боқиладиган қорамолчилик асосан Альп тоғлари ёнбағрида яхши ривожланган. Бу ердаги табиий яйловларда мамлакатнинг 35 фоиз сигирлари боқилади. Қорамолчиликдан сўнг 2 ўринни эгаллаган Германия чўчқачилиги сон жиҳатидан (20 миллион бошдан ортиқ) Европа мамлакатлари ичида етакчидир.\nИрсий модификацияланмаган бройлер жўжалар\nБройлер жўжа гўшти деганда аввало 20 дақиқа ичида пишадиган ва табиий товуқ гўшти таъмидан анча йироқ бўлган парранда гўшти тушунилади. Дунё истеъмолчиларининг эътиборини ҳам унинг айнан шу жиҳатлари тортади. Германияда паррандачиликни ривожлантиришда бройлер жўжаларини озиқлантиришга, уларнинг озуқасига кимёвий моддалар аралаштирмасликка катта эътибор берилади Натижада бутун дунёда Гнермания экспорт қилаётган парранда гўшти ирсий модификацияланмаган, дея тан олинган. Паррандачилик билан кичик фермер хўжаликлари шуғулланиб, товуқ, ўрдак, ғоз кўпайтирилади.\nҲукумат томонидан иқтисодиётнинг мазкур муҳим йўналишига катта эътибор берилаётган бўлсада, юқори ривожланган замонавий техникага эга бўлган Германия қишлоқ хўжалигида муаммолар етарлича. Шулардан бири фермер хўжаликларига ажратилган ерларнинг кичиклигидир. Бу ерда ўртача ер майдони бор йўғи 15 гектарни ташкил этади. Сўнгги йиллардаги молиявий инқироз сабабли уларнинг кўпчилиги синиб, мутахассисларнинг фикрига кўра, фақатгина йирик фермер хўжаликлари рақобатда ғолиб бўлишлари мумкин. Майдони 80 гектар, йирик қорамолчилик ва паррандачилик фермаларига эга бўлган фермер хўжаликларидан атиги 5-6 гектар ерга эга бўлган ва тоғли ҳудудларда жойлашган фермер хўжаликлари азият чекмоқда. Германияда қишлоқ хўжалик маҳсулотларига давлат томонидан ягона нарх тарифи белгиланганлигини инобатга оладиган бўлсак, кичик фермер хўжаликлар рақобат бозорига дош бера олмай, ёпилмоқда.\nОт спортининг таянчи\nМамлакатда от спорти ва пойгага мўлжалланган, йирик ва оммабоп от зотларини кўпайтириш яхши йўлга қўйилган. Иккинчи жаҳон уруши йиллари отга бўлган талабнинг кучлилиги, йилқичиликни ривожлантиришга замин яратди. Маълумки, ХХ асрнинг биринчи ярмида авж олган техника инқилоби даврида соҳа ривожли паст даражага тушиб кетиши мумкинлигини олдиндан билган немислар, отларни кўпайтиришга янгича ёндошувларни излай бошлашган эди. Олмон йилқичиларининг асосий эътибори спорт мусобақаларида қатнашадиган отлар селекциясини яратишдан иборат бўлди. Ушбу йўналиш ҳаётий зарурият бўлиши билан бирга, йилқичиликни кенг кўламда ривожлантиришга ҳам хизмат қилди.\nАйни пайтда ҳам ёш урғочи қулунлар орасидан селекция ишлари учун яроқлилари саралаб олиниб кўпайтирилмоқда. Бунда ҳар бир от зоти ветеринария кўригидан ҳамда манеждаги ҳаракатлари, қаттиқ ерда юриши ва тўсиқлардан сакрай олиши бўйича синовдан ўтказилади. Синов якунлангач, Наслчилик иттифоқи ҳар бир қулун учун алоҳида қарор қабул қилади. Насл учун яроқсиз қулунлар бошқа мақсадларда фойдаланишга жалб этилади.\nНемис йилқичилигининг ажралиб турадиган яна бир жиҳати уни минтақавий ташкил қилиш ёки Наслчилик иттифоқи орқали юритишдир. Бу тажриба фақатгина Германияда жорий этилган. Наслчилик иттифоқлари бир ҳудудда яшовчи хўжалик юритувчиларни бирлаштирган. Яна шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, мамлакатда наслчилик материали доимий равишда янгиланиб турилади. Кўпайтириладиган зотлар Германия вилоятларининг номи билан юритиладики, бу нафақат зотларни, балки улар кўпайтириладиган жойлар номини ҳам билдиради. Булар сирасига Ганновер, Ольденбург, Мекленбург, Брансидебург вилоятларида яратилган зотли отларни мисол қилиб келтириш мумкин. Ушбу йўналишда ишларнинг тўғри йўлга қўйилиши натижасида германияликлар йилқичилик соҳасида олдинги ўринлардан бирини эгаллаб келишмоқда.\nГермания ва Ўзбекистон –ўзаро самарали ҳамкорлик\nГермания Ўзбекистон иқтисодиётига сармоя киритиш борасида муҳим рол эгаллаган давлатлардан бири саналади. Хусусан, молиявий ва техникавий жиҳатдан кўмак бериш соҳасида Халқаро ҳамкорлик бўйича Германия жамияти ҳамда Германия тараққиёт банки билан ҳамкорликда она ва бола саломатлигини муҳофаза қилиш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни рағбатлантириш ҳамда мамлакатнинг чекка ҳудудларини иқтисодий ривожлантиришга қаратилган қатор лойиҳалар амалга оширилмоқда. Шу билан бирга Ўзбекистонда фермерлар учун яратилган қулай иқтисодий шарт-шароитларда меҳнат қилаётган ўзбекистонлик аграр соҳа вакиллари германиялик шериклар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликни йўлга қўйишдан ҳамиша манфаатдордир.\nБугунги кунда Ўзбекистон ҳудудида Германия сармоялари иштирокидаги юздан зиёд корхона фаолият юритмоқда. Германиянинг экспортга йўналтирилган юқори сифатли маҳсулотларни ишлаб чиқарадиган “МАН”, “Кнауф” ва “Клаас” сингари етакчи компаниялари билан ҳамкорликда ташкил этилган қўшма корхоналар ана шулар жумласига киради.\nЖорий йилнинг май ойида Германия Таълим ва илмий изланишлар федерал вазирлиги порталида Ўзбекистон ва Германия ўртасидаги илмий ўқув дастур ва лойиҳалари бўйича ҳамкорликка бағишланган мақола чоп этилди. Унда Евроиттифоқнинг «Ўзбекистон учун аграр менежмент бўйича барқарор ўқув дастури» (Sustainable Agrarian Management Studies for Uzbekistan/SAMUz) янги таълим лойиҳаси ҳақида сўз юритилади. Германиянинг Юстус Либих номидаги Гиссен университети ушбу лойиҳанинг координатори вазифасини бажармоқда. Лойиҳа раҳбари, Гиссен университети профессори Михаэль Шмитцнинг маълум қилишича, SAMUz лойиҳасининг ўзига хослиги шундаки, Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги талабалари ва ёш тадқиқотчилари нафақат Германиянинг, балки Европадаги бошқа қўшни давлатларнинг бой илмий-техник тажрибаси билан танишиши мумкин бўлади. Лойиҳа 2014—2016 йилларга мўлжалланган бўлиб, Евроиттифоқнинг «Темпус» дастури томонидан молиялаштирилади. Лойиҳанинг умумий қиймати 750 минг долларни ташкил этади.\nГул учун жарима — 50 евро\nГерманияда 5000 турдаги пиво, 1500 хил колбаса, 300 хил нон ва 500 хил минерал сув ишлаб чиқарилади.\nДунёнинг ҳар учинчи пиво заводи Баварияда жойлашган.\nСақич илк маротаба Германияда Ханс Ригел томонидан кашф этилган.\nДунёда биринчи марта ёзги вақтга 1916 йили Германияда ўтилган.\n“Аспирин” ҳам Феликс Хоффман (Bayer AG) томонидан 1897 йили Германияда кашф қилинган.\nГерманияда ҳар қандай нарсани таъмирлаш жуда қиммат туради, ундан кўра уни ташлаб юбориб, янгисини сотиб олиш арзонроққа тушади.\nБолаларнинг ҳар қандай салбий хатти -ҳаракати учун ота-оналар айбдордир.\nБола мактабга велосипедда бориши учун уни ҳайдаш ҳуқуқини берувчи ҳайдовчилик гувоҳномасига эга бўлиши керак.\nЧекилган сигарет қолдиғини ерга ташлаганлар учун жарима 20 евро, гулни узиб олганлик учун эса 50 еврони ташкил этади.\nИНСОНИЯТНИ ҚУТҚАРГАН САБЗАВОТ\n15.06.2014 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nКартошканинг сабзавот сифатида етиштирила бошлаганлигига минг йилдан ошган бўлсада, ҳудудимизда уни 19 асрнинг иккинчи ярмидан истеъмол қила бошлаганлар.Унгача ўзбек таомларини тайёрлашда сабзавотлардан асосан шолғом, сабзи, карам, қовоқ, лавлаги ишлатилган.\nИлк бора картошкани эрамиздан аввал 10 асрда Жанубий Америка ҳиндулари аввалига унинг ёввойи ҳолатидаги навларини териб, истеъмол қилишган. Кейинчалик картошка маданийлаштирилган. У пайтлари картошка майда, таъми аччиқ бўлиб, уни истеъмол қилиш учун сувда бир неча кун ивитилиб, қуёшда қуритилган, сўнг талқон ҳолатига келгунига қадар туйилган. Натижада, узоқ муддат сақлаш мумкин бўлган “оқ чуньо” ҳосил бўлган. Картошка ўз “саёҳати”ни кўчманчи қабилалар билан бирга бошлаган. Аммо 1500 йилга қадар у Кордельера тоғларидан фақатгина қирғоқбўйларигача тушган. Испан босқинчилари ҳиндуларнинг картошка далаларини пайҳон қилиб, унумдор тупроқ остида қандай бойлик яширинганини билишмаган ҳам.\nКартошкани турли халқлар ҳар хил ном билан атайдилар: пом-де-терр (ер олмаси), папас, потетес, тартуфель. XIX асрнинг охирларида рус шоири Александр Пушкин номи билан аталган «картофель а ля Пушкин» таоми машҳур бўлган. Қовурилиган картошкани шоир яхши кўриб, тановвул қилганини ҳамма ҳам билмаса керак. Бир куни уйига кеч қайтган шоир энагаси Арина Радионовна безовта қилгиси келмай, қайнатилган совуқ картошкани сариёғда қовуради. Таомнинг таъми унга жуда ҳам ёқиб тушганлиги боис, кейинчалик уни дўстларига ҳам таклиф этади ва улар таомга “Картофель а ля Пушкин” деб ном қўйишади.\nДАНАКСИЗ ОЛХЎРИ ВА АНАНС ҲИДЛИ БЕҲИ\nДунёда аҳоли фаровонлигининг ортиши ва қишлоқ хўжалигининг ривожига ўз ҳиссасини қўшиб келаётган олимлар бисёр. Аммо бугунги кунда бизга оддий бўлиб кўринган бўлсада, мураккаб маданийлаштириш ва селекция жараёнини бошидан кечирган қишлоқ хўжалик ўсимликлари талайгина. Америка Қўшма Штатларида селекционер, боғбон Лютер Бёрбенкни деҳқон ва боғбонларнинг отаси, деб аташади. Барча истеъмол қиладиган қишлоқ хўжалик маҳсулотларининг янги навларини яратишда етакчи бўлган селекционер ўз фаолияти давомида нафақат крахмал даражаси юқори бўлган картошка, ўта ширин олма, узоқ вақт сақланадиган нокнинг, балки данаксиз олхўри, тикансиз кактус навларини яратди.\n1849 йилнинг 7 март куни Ланкастере шаҳарчасида фермер оиласида 15 та фарзанддан 13 бўлиб дунёга келди. У ўз отасидан фалсафага ва бадиий адабиётга қизиқишни, онасидан эса ўсимлик дунёсига бўлган меҳрни олди. Онаси Оливия Росс жуда ҳам гулларни яхши кўрганлиги сабабли Бёрбенк хонадони доимо унинг меҳр билан ўстирилган гуллари қуршовида эди. Оливия боғ-паркда бо-бон бщлиб ишлагани боис, Бёрбанк доимий равишда боғда унинг ишларига қарашар, сўнг отасининг фермасида молларни боқарди. Улғайиб, мактаб ва коллежни битиргач, Бёрбанк Луненберг қишлоғида 17 акр ер сотиб олиб, у ерда сотиш учун сабзавотлар ва уларнинг уруғларини етиштира бошлайди ва илк бор ўзидан анча тажрибали бўлган деҳқонлар билан рақобатлишига тўғри келади. 1872—1874 йилларда у фаол равишда картошка селекцияси билан шуғулланади ва 1872 йили «Burbank» навли картошкани яратади. Бугунги кунда Америка ва Европа давлатларида етиштирилаётган картошканинг 55 фоизини ташкил этади. Аммо шимолнинг иқлими унинг селекция ишларига ёрдам бермаслигини тушунгач, ерини сотиб, зарур кийимлари ва янги яратган картошка навидан 10 донасини олиб, юмшоқ иқлимли Калифорнияга кўчиб ўтади. 1876 йилнинг кузида у Пеппер иссиқхонасида фаолиятини бошлайди, аммо тезда безгак касаллигига учрайди. Тузалгач, 1875 йилнинг октябрида дурадгорлик устахонасига ишга киради, кундузи яшаши учун маблағ топиш мақсадида устахонада ишлаб, тунда ўзи қурган кичкина иссиқхонада сабзавотларнинг янги навларини яратиш борасида бош қотиради.\nЎзи билан олиб келган 10 дона картошкани экаиб, уларни меҳр билан парваришлайди. Тез орада картошка экилган майдон кўпайиб, бу унга маблағ орттириш имконини беради. Бёрбанк картошкалари ўша пайти аҳоли томонидан ишлатиладиган майда қизил картошкага нисбатан оқ-сариқ, йирик ва силлиқ эди. Таъмининг тотлилиги аҳолини тез орада айнан «Burbank» навини сотиб олишга ундайди ва қисқа муддат ичида бутун Калифорния аҳолиси фақатгина Бёрбанк картошкаларини сотиб ола бошлайди.\nКартошкадан сўнг Бёрбанк мевали дарахтлар селекциясига қизиқиб қолади ва 1881 йили ўз иссиқхонасида 9 ой ичида 20 минг олхўри дарахтларини етиштириш бўйича йирик плантатор Уорреном Даттономдан буюртма олади. Унинг дўстлари бу фикрни фантастик деб ҳисоблаб, 9 ойда дарахт ўстириб бўлмаслигини айтишади. Аммо Бёрбанк ўз қарорида қтъийлигини билдиради. Бунинг учун у тез ўсадиган 20 минг дона бодом данакларини олиб, уларни яхўи ўғитланган ерга экади. 14 кундан сўнг данаклар униб чиққач, уларни бир биридан 10 см. узоқликда иссиқхонага экишади. Июль ойида ниҳолларнинг француз олхўриси билан чатиштириб, 10 кундан сўнг бодом шохлари кесиб ташланади. Олхўриларнинг бўйи 30 см.га етгач эса бодом шохлари бутунлай кесилади. 1 декабрга келиб экиш учун 19 500 та олхўри кўчати экишга тайёр эди. Хурсанд бўлган буюртмачи Бёрбанкни сеҳргар деб атаб, келишилган пулни икки баробар қилиб тўлайди.\nБёрбанк ўз ниҳолларини воситачиларсиз сотганлиги сабабли, уларнинг арзон нархи фермерларни қизиқтириб қолади ва тез орада наафақат Калифорния, балки бошқа штатлардан ҳам харидорлар оқиб кела бошлайди. Доимий равишда ўз фаолиятини вайд этиб борган Бёрбанк қуйидагиларни ёзиб қолдирган эди: “Табиат янги турдаги ўсимликни яратиш бўйича ҳар қандай муаммонинг ечимини топишга ёрдам беради. Бунинг учун инсон ўз ақлий қуввати билан, қийинчиликдардан қўрқмаган ҳолда бошлаган ишини ниҳоялаши лозим. Табиат қўрқоқлар ва дангасаларни ёқтирмайди, балки мингйилликнинг янги шаклини яратиш учун ҳаракат қиладиганларни қўллаб-қувватлайди”.\nБўрбанк сабзавот ва мевали дарахтларнинг янги, чидамли навларини яратиш борасида тинмай ишланишлар олиб борди. 1880—1881 йиллари у гейзерлар ҳудудини кўриб, шу ерда ишлашга қарор қилади. 1884 йили Япониядан келтирилган уруғлар унинг янги фаолиятини, экзотик мева ва сабзавотлар етиштириш даврини бошлаб беради. 1886 йили чоп этилган Чарльз Дарвиннинг “хонаки ҳолатда ҳайвонлар ва ўсимликларнинг ўзгариши” китоби Бёрбанкда катта таъсурот уйғотади ва ҳаёти давомида Дарвин ғояларини қўллаб-қувватлайди. 1893 йили у “Гуллар ва меваларнинг янги навларини яратиш” китобини чоп этади. Асар ўша пайтлари машҳур ботаник ва биологларнинг мақтовига сазовор бўлади. 1905 йили У Карнеги институтидан 100 минг доллар миқдорда янги навларни яратиш учун ёрдам олади. 1914—1915 йиллари АҚШда Бёрбанк томонидан яратилган 1250 та ўсимликнинг тавсифи, суратларини ўз ичига олган 12-жилдлик китоб нашр этилади. Олим ўз асарларида мева ва ўсимлик барглари ўртасидаги ўзаро боғлиқликка эътибор қаратиш лозимлигини таъкидлайди. Агарда баргларнинг ранги тиниқ, бирор бир жароҳатсиз бўлса, демак мевалар ҳам яхши бўлади.\nУнинг энг кўзга кўринган ишларидан бири 1914 йили плумкот меваси (олхўри ва ўрик чатишмаси), тиконсиз малина кўчати, ананас ҳидли беҳи, вазни 1 килограмм келадиган ширин пиёз, оқ еживика, юпқа пўстли ёнғоқ, ежемалина (малина ва еживика чатишмаси)сини, гуллардан: ҳидли георгие, мовийранг лола, магнолия ҳидли георгинлар, икки япроқли лилияларни яратган. Уман олганда машҳур селекционер 10 та олманинг янги нави, еживиканинг 16 та, малинанинг 13 та, мева берувчи кактуснинг 10 та, гилоснинг 10 та, анжирнинг 2 та, узумнинг 4 та, каштаннинг 6 та, беҳининг 11 та, ёнғоқнинг 3 та, олхўрининг 113 та навлари бўлган. Бундан ташқари у 9 хил ғалла ва емга мўлжалланган сабзавотлар, 26 та сабзавотлар ва 91 та манзарали ўсимликларнинг янги турларини етиштирган.\nАҚШ ҳукумати Федерал деҳқончилик вазирлигига бёрбанкни бош маслаҳатчи лавозимига тайинлайди. Тез орада унинг ғоясига кўра АҚШ маданий флорасини такомиллаштириш билан шуғулланувчи “Ўсимликлар индустрияси бюроси” ташкил қилинади. Ўз фаолияти давомида Бёрбанк 100 дан ортиқ медаллар соҳибига айланган.\nБиодинамик қишлоқ хўжалиги\nБиодинамик қишлоқ хўжалигининг туб моҳияти нимадан иборат? У қачон ва қаерда пайдо бўлган? Мазкур турдаги қишлоқ хўжалиги аграр мамлакатларга фойда келтирадими?\nОлимларнинг эътирофича, Ер сайёраси йилдан йилга тезкорлик билан кўпайиши, қазилма бойликларнинг камайиши, табиий заҳираларнинг тугаши, иқтисодий нобарқарорлик натижасида 25 йиллардан сўнг баъзи мамлакатларда очарчилик юзага келиши мумкин.\nАГРОТУРИЗМ ҚЎШИМЧА ДАРОМАД МАНБАИ\nТасаввур қилинг, қийғос очилиб ётган пахта даласига бир неча дақиқа завқ билан қараб турган сайёҳлар, уларга этак тарқатилгач, енг шимариб, теримга киришдилар.


Сахалинда Сурияга кетмоқчи бўлган мигрантлар қўлга олинди\n13:15 17.02.2017 Ҳавола олиш\nҚўлга олинганлар Россияда анчадан буён ноқонуний яшаб келишган. Улардан бири чегарани ноқонуний кесиб ўтгани учун жиноий жавобгарликка тортилган ҳамда экстремистик йўналишдаги жиноятлари учун Ўзбекистонда қидирувда бўлган\nТОШКЕНТ, 17 фев — Sputnik. Сахалинда "Ислом давлати" сафида Суриядаги жангларда қатнашиш учун кетаётган Марказий Осиёлик бир гуруҳ мигрантлар қўлга олинди, деб хабар берди РИА Новости Россия ФХХ (ФСБ) Сахалин вилояти чегара бошқармасига асосланиб.\nСамарқандда Сурияга йўл олмоқчи бўлган экстремистларга ҳукм ўқилди\n"Россия ФХХ Сахалин вилояти чегара бошқармаси Россия ФХХ ҳудудий бошқармаси билан ҳамкорликда учинчи давлат орқали Сурияга "Ислом давлати" сафида жанг қилиш учун кетаётган Марказий осиёликлардан иборат гуруҳни фош қилди. Гуруҳ аъзоларидан бири ғоявий етакчи бўлган", — дейилади хабарда.\nФХХнинг маълум қилишича, уларнинг барчаси Россияда анчадан буён ноқонуний яшаб келишган. Улардан бири чегарани ноқонуний кесиб ўтгани учун жиноий жавобгарликка тортилган ҳамда экстремистик йўналишдаги жиноятлари учун Ўзбекистонда қидирувда бўлган.\nХабар берилишича, қўлга олинган тўрт шахс суд қарорига кўра ўз ватанларига жўнатилган ва чора кўрилиши учун тегишли ҳамкор муассасага топширилган.


Бугун Марказий Осиёнинг 5 республикаси ташқи ишлар вазирлари ҳамда Афғонистон ташқи ишлар вазири ўринбосари Германияда тўпланади. Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон ташқи ишлар вазирлари ҳамда Афғонистон ташқи ишлар вазири муовини 2020 йил 28 январда Германия ташқи ишлар вазири Ҳайко Маас билан Берлинда учрашадилар. Германия ташқи ишлар вазирлигининг Берлиндаги биносида бўлиб ўтадиган анжуманда «Яшил Марказий Осиё» лойиҳасига старт берилади. Ушбу лойиҳа Марказий Осиёда иқлим ўзгариши билан боғлиқ масалалар устида ишлайди. Бу ҳақда Германиянинг Тошкентдаги элчихонаси Ахборот хизмати Kun.uz’га маълум қилди.\nУнда таъкидланишича, иқлим ўзгариши ташқи ва хавфсизлик сиёсатига кенг таъсир кўрсатади. Денгиз сатҳининг кўтарилиши, чўллар пайдо бўлиши ва экотизимнинг вайрон бўлиши дунёнинг барча аҳолисини кун кечириш учун зарур манбалардан янада кўпроқ маҳрум қилмоқда. Марказий Осиё ва Афғонистондаги иқлим ўзгариши, шу жумладан, баланд тоғларда жойлашган музликларнинг эриши, сув захиралари ва тупроққа жуда кучли таъсир кўрсатмоқда. Германия «Яшил Марказий Осиё» ташаббуси билан иқлим ўзгариши оқибатлари ва у билан боғлиқ таҳликалар борасидаги минтақавий мулоқотга кўмак беришни режалаштирмоқда. Шу билан расмий Берлин Европа Иттифоқининг Марказий Осиё бўйича 2019 йил 17 июнда қабул қилинган стратегиясига ҳам ўз ҳиссасини қўшмоқда.\nҲамкорлик сув захиралари, музликларни сақлаб қолиш, энергетика, биохилмахиллик, ер ресурсларини бошқариш ва қишлоқ хўжалигини қамраб олади ва субмиллий, миллий ҳамда минтақавий даражада амалга оширилади. Кейинги 4 йил мобайнида Марказий Осиё ва Афғонистонда «Яшил Марказий Осиё» номи остида экологик маълумотларни олиш имконияти яратилади, илмий ҳамкорлик кенгайтирилади ҳамда юқори даражадаги сиёсий мулоқот орқали ҳамкорликнинг аниқ амалга оширилишига имкон берилади.\n«Яшил Марказий Осиё» ташаббуси Марказий Осиёда сув ташаббусининг («Берлин жараёни») муваффақиятига асосланади. Ушбу жараён Германия томонидан 2008 йил изга туширилган бўлиб, у сув масалалари бўйича минтақавий ҳамкорликни кучайтириш ва шу тариқа Орол денгизи ҳавзасида сув ресурсларини барқарор бошқаришга бағишланган.\nДастур 2009 йилдан 2020 йилгача давом этди, қисман Европа Иттифоқи томонидан Марказий Осиёнинг барча беш мамлакатида молиялаштирилди ва масъул институтларга сув таъминотини барқарор бошқаришнинг ҳуқуқий асосларини ва амалий ёндашувларини ишлаб чиқишда ёрдам берди. Фаолият пилот лойиҳалар билан тўлдирилди. Булар сув инфратузилмасини янгилаш, сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий этиш ва олис ҳудудда кичик гидроэлектростанцияни қуриш, жуғрофий ахборот тизимлари ёрдамида маълумотлар базалари ва хариталарни яратиш кабилардир.\nДаромадлари суғориш деҳқончилик билан чамбарчас боғлиқ бўлган 500 мингдан ортиқ инсонлар ва дастурнинг тажриба ҳудудларида истиқомат қилувчи кўплаб одамлар ҳозирда сув таъминоти яхшиланишидан ва олдиндан режалаштириб бўладиган сув таъминоти имкониятларидан баҳраманд бўлмоқда.


ҚУРУЛТОЙ МУЛОҲАЗАЛАРИ « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\n12 June 2012 - 13:02\n– Вақт сув каби оқиб кетди. Бир йил бир ой каби ўтди менинг назаримда…\n–Ҳаракат тузилганда оёқларимиз ерга тегиб тегмай турарди. Чунки биз “араб баҳоридан” илоҳомланган ва унинг эрта ёки индин ватанимизга етиб келишидан шубҳаланмаган эдик. Орамиздан баъзи шошқалоқлар олти ойда мақсадга эришишимиз мумкинлиги ҳам эълон қилдилар. Кейин билсак, бу олти ойлик муддат уларнинг Ҳаракат сафидаги умрларининг муддати экан. Улар ҳаракатимизга қандай\nшитоб билан кирган бўлсалар, яна шундай шитоб билан сафларимизни тарк этдилар. Ҳаракат содиқ вакилларининг золим режимнинг фитна ва тазйиқлари ва вафосизларнинг турли –туман ўйинлари натижасида бели букилгандай бўлди. Бугун ўзимизни ўнглаб олдик, алҳамдулиллаҳ. Ҳаракатимизнинг бир йиллик ҳисоботини мана шундай қисқа хулосалашамиз мумкин: аввал ҳаволаниш, кейин эгилиш ва ниҳоят бугун оёқларимизни маҳкам ерга босиб, воқеалик қаршисида тик туриш.\n–Биз ҳақимизда бу қандай ҳаракат ўзи, дейдиганларнинг сони бир йилда камаймади, аксинча ортди. Бундай ортиш ҳаракатга бўлган умумий қизиқишнинг ортишига ҳамоҳангдир.\n–Ўзбекистон Халқ Ҳаракати ўзбек халқининг миллий ОЗОДЛИК Ҳаракатидир. Худди бир пайтлар Жанубий Африкада Нелсон Манделла, Мьянмада (Бурмада) Аунг Сан Суу Куйи ёки АҚШдаги ўтган асрнинг 60 йилларида ирқчи апартаид режимига қарши қора танлилар тузган ҳаракатлари каби ЭРКИНЛИК ҳаракатидир. Бундай ҳаракатларга қўшилганларнинг асосий сифати ўз юртларида ўзгаларга қул бўлишдан иборат эди. Худди шундай ўзбеклар ҳам бугун ўз юртларида ўзгаларга қулдирлар. ЎХҲ советлар замонида ўзбеклар ҳам бошқа халқлар каби мустақил халқдир, деган ва бу даъвоси учун умрини гаровга қўйган шоир ва сиёсатчи Муҳаммад Солиҳ бошқараётган бир ҳаракатдир.\n–Ўзбек халқи машҳур ва қадим халқдир. Бу албатта, аввало Жаноби Холиқнинг неъматидир. Аммо халқимизнинг асрлар оша мустабидлик ва жоҳилият ботқоғига ботиб қолгани ҳам бир ҳақиқат ҳисобланади. ЎХҲ халқимизни мана шу мустабидлик ва жаҳолат ботқоғидан қутқариш йўлида хизмат ва масъулиятни ўз зиммасига олган ҳаракатдир.\n–Халқимизнинг мустабидлик ва жаҳолат ботқоғига ботирган икки сабаб бор: Булардан биринчиси шахсларнинг ҳавойи нафсларига эргашишлари, иккинчиси эса (биринчи сабаб асос бўлиб) мустабидларга (маҳаллий хонларга, русларга, диктатор Каримов режимига) қул бўлишидир. Тўғри ташҳис давонинг ярмидир. Демак, биз ҳам тараққий қилган халқлар қаторида ўрин олайлик, дейдиган миллатимизнинг ҳар вакили аввало ҳавойи нафсини жиловлаши (ислоҳ қилиши) ва мустабид ким бўлишидан қатъий назар унга қарши Эркинлик ва Адолат байроғини очиши лозим бўлади.\nЎХҲ ўз курашида мана шу икки тамалга суянадиган ҳаракатдир, деб биламан.\n–Ҳаракатимиз ўтган даврда (умуман мухолифат Каримовнинг золим тузумида бўлгани каби) фавқулодда шартларда фаолият олиб боришга мажбур бўлди. Бу шартлар қуйидагилардан иборат: биз сургиндамиз (муҳожиратдамиз), шунинг учун ҳам қонуний, ҳуқуқий ва моддий имконларимиз ниҳоятда чегараланган. Фаолиятимиз жамоатчилик асосида ташкил қилинган. Яъни, маош билан таъминланган ва асосий вақтини ҳаракатимизнинг фаолиятига ажратадиган кадрларимиз деярли йўқ даражада.\n–Бундай фавқулоддийликни янада фавқулодий қилаётган диктатор Ислом Каримовнинг ўзбек халқига қарши зулм қилишга бўлган “иштаҳасининг” тобора ошиб бораётганидир. Бу диктатор Ўзбекистонда шахсий ва ижтимоий ташаббусларнинг (сўз ва фикр эркинлиги, сиёсий, диний, ижтимоий ва иқтисодий эркинликлар, сайлаш ва сайланиш эркинлиги, халқнинг норозилик намойишлари ўтказиш эркинлиги ва ҳ.к) барчасини қатл қилди. Шунинг учун ҳам режим қотил режимдир. Бундай қатлиом натижасида ЎХҲ нинг халқимиз билан алоқа қилиши ва бирлашиши ҳам фавқулодда қийинлашди. Қийинлашди, аммо имконсиз бўлмади. Бутун бу қийинчиликларга қарамасдан халқимиз ЎХҲ фаолиятидан бохабар ва бизни шу қийин имконлар чегарасида қўллаб–қувватлашга ҳаракат қилмоқда.\n–Бундай фавқулодийликни ортирган яна бир омил дунё сиёсати шамолининг диктатор Каримовнинг “кемасини” суздиргани, биз мухолифатчиларнинг карвонини эса тизгинлаганидир. Нима қилайлик зоримиз бор, зўримиз йўқ. Қолверса золимлар қилган ишлари, биз эса қилган ишимиз учун масъулмиз. Фавқулоддийликдан гапириш ўзни оқлаш эмас, мавжуд шартларни изоҳлаш эканлигини албатта ақл эгалари биладилар.\n–Фавқулоддийликнинг зидди табиийлик ва эркинликдир. ЎХҲ шахс ва жамият ҳаётининг бутун соҳаларида мана шундай табиийлик ва эркинликнинг ўрнатилишини истайди. Жамиятнинг Фавқулоддийликдан табиий ва эркинлик ҳолатини олишида ўтиш даври ниҳоятда муҳим роль ўйнайди. Чунки эркинлик дарвозаларининг очилиши мустабидлик хўрлаган инсонларни довдиратиб қўйиши, бу эса баъзиларнинг чегарасиз эркинлик, баъзиларнинг ўзларига хос ва ўзларига мос эркинлик талаб қилишларига олиб келиши мумкин.\nБундай шароитда жамиятда истиқрорни сақлаб қолиш учун халқнинг асосий қисми қўллаб– қувватлайдиган бир сиёсий ташкилот мавжуд бўлиши керак. ЎХҲ халқимизни мустабидлик (диктаторлик), жоҳилият ва фавқулоддийликдан табиийлик ва эркинлик жамиятига олиб ўтишда масъулият ва хизматни ўз зиммасига олишга ҳозир турмоғи лозим.\n–ЎХҲ ўтган бир йилдаги фаолияти мана шундай масъулият ва хизмат шиори остида амалга ошди, деб ўйлайман.\n–Ўтган бир йилда фаолиятимиз асосан ҳаракатимиз ғоя ва мақсадларини инсонларимизга таништириш ва жойларда ҳаракатнинг ташкилотларини шакллантиришга қаратилди. Бу ишда албатта камчиликларсиз, хатоларсиз, тушунмовчиликларсиз бўлмади. Фаолиятимизнинг силлиқина бўлмаганлиги ҳаракатнинг тўғри асосларга қурилгани ва фаолларимизнинг ихлос соҳибларига эканлигига далилдир.\nЧунки камчлик маълум бўлгани каби иш бор жойда бўлади, силлиқлик эса диктатор Каримов режимининг сифатидир.\n–Келажакда, яъни бу қурултойдан кейин нима қиламиз, деган савол ҳаракатимиз фаолларининг кун тартибида турган саволдир. Аввало биз зафардан эмас, сафардан масъул эканлигимизни унутмаслигимиз керак. Зафар тақдир масаласидир, сафар эса тадбир, демакдир. Тақдир ва тадбир икки томонлама бир –бирига боғланган ҳақиқатдир. Яъни, улар бир–бирини инкор қилмайди, аксинча умумий ҳақиқатни ифодалайди. Шундай экан, вазифамиз тақдирга таваккул қиилиб, тадбирда ҳикматни оширишдан иборат бўлиши керак. Яъни, ҳаракат ғоя ва мақсадларини тарғиб ва ташвиқотни янада кучайтиришимиз, мамлакатимизда ва хорижда ҳаракатимизнинг илдизларини чуқурлаштиришимиз керак бўлади.\nҲаракатимизнинг ғоявий ва амалий илдизлари қанчалик чуқур бўлса шунчалик яхшидир. Чунки ҳақиқий халқ ҳаракатидан ижтимоий ва сиёсий бўҳронларга дош берадиган кучда бўлиш талаб қилинади.\nЎХҲ Муассислар Мажлисининг аъзоси ва мувофиқлаштирувчиси.\n7 июнь 2012 йил. Осло, Норвегия


ЧАҚИРИЛМАГАН МЕҲМОННИНГ “ХУРМАЧА” ҚИЛИҚЛАРИ. » Мубарекское НГДУ\nМубарекское НГДУ » ЧАҚИРИЛМАГАН МЕҲМОННИНГ “ХУРМАЧА” ҚИЛИҚЛАРИ.\nЧАҚИРИЛМАГАН МЕҲМОННИНГ “ХУРМАЧА” ҚИЛИҚЛАРИ.\nАвтор: info от 21-04-2016, 20:51\n“Оммавий маданият” деган ниқоб остида аҳлоқий бузуқлик ва зўравонлик, индивидуализм, эгоцентризм ғояларини тарқатиш, керак бўлса, шунинг ҳисобидан бойлик орттириш, бошқа халқларнинг минг йиллик анъана ва қадриятлари, турмуш тарзининг маънавий негизларига беписандлик, уларни қўпоришга қаратилган хатарли таҳдидлар одамларни ташвишга солмоқда.\n“Қуёш шарқдан чиқади” дейишади, алломаларимиз. Шу боис, европаликлар “Нур шарқдан келади” деб бежиз айтишмаган. Ҳақиқатдан ҳам, қадимда Шарқ илм-фан соҳасида ҳам, аҳлоқ-одобда ҳам, маънавиятда ҳам дунё тамаддунига беқиёс таъсир ўтказиб келган.\nБугунги кунда, маънавий оламимизга “чақирилмаган меҳмон” сифатида ташриф буюрган “оммавий маданият” нинг асл мақсади эндигина ҳаётга қадам қўяётган ёшларимизнинг қалбини эгаллаш орқали, уларнинг маънавий дунёсини ғорат қилиш, ўз миллати қадриятларини менсимайдиган “дунё фуқароси”га айлантиришдан иборатдир. Ўз миллати қадриятларини менсимайдиган одам осонгина манқуртга айланади. Манқуртда эса на имон, на эътиқод ва на ғурур бор.\nҲохлаймизми, йўқми бугунги глобаллашув замонида инсон онги-тафаккури бўлмиш йигирма биринчи аср технологиялари миллионлаб одамлариннг ақлу-ҳушини олиб қўйгани сир эмас. Минглаб ёшларимиз ўзларининг кундалик ҳаётларини интернетсиз тасаввур қила олишмайди. Хақиқатда бугунги кунда фойдаланувчиларнинг сони кундан-кун ошиб бораётганини назарда тутсак, бу бизни ташвишга солмай қўймайди, албатта.\nИнтернет бугунги кунда ахборот маконининг муҳим бўғинига айланган. Унга жойлаштирилган сайтлар орқали ёшларимиз тезкор ахборот олиш, жаҳон адабиёти дурдоналаридан баҳраманд бўлиш, дўстлар орттириш ва улар билан қизғин мулоқот қилиш имкониятига эгадирлар. Афсуски, ундан ёвуз мақсадларни амалга ошириш қуроли сифатида фойдаланаётган кучлар “оммавий маданият” ниқоби остида инсонларнинг маънавий оламига ҳужум қилишмоқда. Маълумотларга қараганда, дунё мамлакатларининг айрим қўштирноқ ичидаги давлатлари бошқа давлатлар тинчлигига раҳна солувчи қўпорувчилик ишлари билан шуғулланишар экан. Улар орқали интернет тизимига юзлаб маънавиятсизликни, шаҳвонийликни тарғиб қилувчи сайтлар жойлаштирилган.\nНатижада, компьютер ўйинларининг аксариятини зўравонликни, ёвузликни ҳамда жангариликни тарғиб этувчи сайтларни ташкил этади.\nСир эмас, ғарб маданияти ниқобида юртимизга кириб келаётган ва ёшларимиз келажагига таҳдид солаётган зўравонлик, гиёҳвандлик, жангарилик, беҳаёлик, тажовузкорлик каби иллатлар ғайри аҳлоқий одатларнинг оммавий ахборот воситалари, журналлар, китоблар, рок мусиқа каби турли хил маҳсулотларнинг интернет орқали кириб келиши ва тарғиб қилиниши менталитетимизга, шарқона қадриятларимизга путур етказиши кундай равшан. Афсуски, бугун биз уларнинг аччиқ меваларини ҳам тотиб улгурдик.\nҲа, азизлар “Оммавий маданият” намоёндаларининг асл мақсади аҳлоқсизлик ва маданиятсизликнинг тарғиб этишаётгани бугун ҳеч кимга сир эмас. Шундай экан, ёшларимизни ана шундай ёвуз кучлар қурбонига айланиб қолишларидан сақлаб қолиш мумкинми? деган саволни ҳар-биримиз қалбимиздан такрор-такрор ўтказишимиз керак кўринади. Ва бу саволга албатта, ҳа деган жавобни топишимиз шарт. Бунинг учун ҳар-бир ота-она ўз фарзандига, ҳар-бир устоз ва мураббий ўз шогирдига ўзи намуна бўлиши, интернет ва телефондан фойдаланишда тўғри йўл кўрсатиши, тўғри тавсиялар ва йўл-йўриқлар бериши ва албатта, уларни доимий назоратда тутиб туришлари зарур.\nАфсуски, бу борада баъзи ота-оналар ва устозларнинг ўзлари ўрнак бўлишяпти. “Аждодларга ҳурматсизлик аҳлоқсизликнинг биринчи кўринишидир” деган иборани унутмаслигимиз лозим.\nРивожланиш тарихи 3 минг йилликларни безаб турган халқимиз аҳлоқ-одоб, тарбия бобида ўзга бир халқ, ўзга бир давлатнинг марҳаматига муҳтож бўлмаган, бўлмайди ҳам. Чунки биз жаҳон тамаддунига ўзининг буюк қадриятлари, маънавияти билан катта ҳисса қўша олган, мустамлака йилларида ҳам ўзлигини, дини ва эътиқодини йўқотмаган халқимиз. “Анъанавий луғатимизни безаб турган “ибо”, “ҳаё”, “андиша” деган қадриятларимиз ўзга халқлар тилига таржима қилиб бўлмайдиган қадриятлар сирасига киради”, ана шундай буюк тарихига эга ўзбек халқининг ўз менталитетига хос қадриятларини асраб-авайлашга барчамиз бирдек масъул эканлигимизни унутмаслигимиз лозим.\nБас, шундай экан, бугунги баркамол авлод “оммавий маданият” қутқуларига, сохта дабдабаларига учмасдан униб ўсишлари керак. Бунинг учун бизнинг ўз ғоямиз, ғоявий-мафкурамиз бор. У ҳам бўлса, юртбошимиз Истиқлолимизнинг илк кунлариданоқ белгилаб берган “фикрга қарши фикр, ғояга қарши ғоя, жаҳолатга қарши маърифат билан” курашишдан иборат.\nХулоса қилиб айтадиган бўлсак, “Оммавий маданият” ҳуружларидан фарзандларимизни, ёшларимизни ҳимоя қилишнинг самарали йўли уларнинг онг-тафаккурида, қалбларида кучли маънавий иммунитетни шакллантириб бориш бугуннинг кечиктириб бўлмайдиган долзарб вазифаси эканлигини ҳамиша ёдда тутишимиз керак.\nАна шундагина, аждодлар ўгитлари ва оталар ўрнагини юракдан ҳис қилган ёшларимиз қалбида Ватанга бўлган меҳр-муҳаббат ва садоқат худдики, тошга ўйилган нақшдек муҳрланиб қолади ва албатта “оммавий маданият” нинг салбий исканжасига тушиб қолмайди.\nМуборак туманКенгаши раиси\n“Муборакнефтгаз” МЧЖ ишчи – ходимлари ўртасида “Ажаб ханда” телевизион кўрс ...