Шифокорлар электрон рецепт расмийлаштиришни бошлайди | NORMA.UZ\nБу “электрон соғлиқни сақлаш” тизимини яратиш доирасидаги навбатдаги қадам (ВМнинг 2.07.2019 йилдаги 549-сон қарорига қаранг).\nЭслатиб ўтамиз, “электрон соғлиқни сақлаш”ни жорий этиш – мамлакатимиз тиббиётини ислоҳ қилишнинг устувор йўналишларидан бири. Унинг доирасида онлайн-навбат, электрон ҳужжатлар айланиши ва бошқа интеграциялашган ахборот тизимлари ва маълумотлар базаларини жорий этиш йўли билан соҳани босқичма-босқич рақамлаштириш кўзланмоқда (7.12.2018 йиладги ПФ-5590-сон Фармонга қаранг).\nДорилар шу жумладан электрон рецептлар асосида чакана сотилади. Бу шифокорнинг дори препаратини тайёрлаш ва (ёки) бериш ҳамда унинг қўлланилиш усули тўғрисидаги кўрсатмасини ўз ичига олган, ЭРИ билан тасдиқланган ва электрон ҳужжатнинг бошқа реквизитларга эга бўлган электрон ҳужжатдир.\nДори воситаларини электрон рецептлар асосида чакана реализация қилиш учун Фармацевтика маҳсулотларининг ҳаракатини назорат қилиш ва ҳисобга олишнинг ахборот тизими ишга туширилади (уни 1 июлдан жорий этишлари керак эди, таҳр.). Дори воситаларини беришда фармацевт тегишли катакларга берилган препаратнинг номи, серия рақами, исми, отасининг исми, фамилиясини киритиб, уни электрон имзо билан тасдиқлаши керак.\nШу муносабат билан дорихона ва уларнинг филиалларида интернетга доимий кириш имконини берувчи компьютер ёки бошқа турдаги телекоммуникация тармоқлари билан ўзаро боғланадиган техник воситалари бўлиши керак. Бу лицензия олиш учун янги талаб.


Фикр кучи орқали мулоқот қилишни қачон бошлаймиз? - Terabayt.Uz\nФикр кучи орқали мулоқот қилишни қачон бошлаймиз?\nЯқинда Марк Цукерберг ва Жерри Сайнфелднинг Facebook’даги онлайн-конференцияси юз минг мартадан ошиқ кўрилди. Биринчи навбатда, Цукербергнинг таъкидлашича, интернетнинг ва инсониятнинг келажаги телепатик қобилиятларимизни техник жиҳатлар билан намоён этадиган технологиялар билан боғлиқдир. Унингча, биз ўз шахсий тажрибамизни реал вақт режимида ёзиб олишимиз ва ўз фикр ҳамда туйғуларимизни дўстларимиз ва яқинларимизга улаша олишимиз мумкин эди. У буни «коммуникациянинг келажаги» деб атади. Хўш, ҳозир биз телепатик йўл билан алоқага киришиш босқичига қай даражада яқинмиз?\nМия тўлқинларидан фойдаланишга бағишланган олдинги тадқиқотлар ҳақидаги ҳикоялар худди фантастик романлардан олинган парчаларга ўхшаб кетади. Масалан, ўз фикр кучи билан компьютерни бошқарган маймунлар, телепатия йўли билан бошқа бировни бошқарган одам… Нисбатан кейинги тажрибалар доирасида эса «органик компьютер» деб аталувчи объектлардан фойдаланилди. Булар – бир неча маймунлар ва каламушларнинг ўзаро боғланган миялари эди.\nВашингтон университети нейробиологлари электрон ёрдамчи ишида телепатия тамойилидан фойдаланганликларини маълум қилишди. Мазкур тажрибада университетнинг икки нафар ходими, ўз мия импульсларининг Интернет-узатмасидангина фойдаланган ҳолда, бир-биридан бир миль узоқликда туришди. Улар «20 та савол бер» ўйинини ўйнашди. Бу тариқа ўзаро мулоқотда Дьюк университети тадқиқотчиси Мигель Николелис ишлари натижаларига таянилди.\nЎтган аср 90-йиллар охирларида у миядан чиқувчи электр импульслари устида тажриба олиб борган; бунда ҳар бир нейронни алоҳида, синчиклаб текширган. Николелис ва унинг ҳамкасблари тез орада, ҳар бир нейрон айнан нималарга масъул эканлигини ҳам аниқлашди. Масалан, бир вақтда импульс ишлаб чиқарувчи 48 та махсус нейрон каламушни ҳаракатланишга рағбатлантиради. Маймунларни тадқиқ этишга қайтиб, Николелис ва унинг жамоаси бир хил баландликда бараварига овоз чиқарувчи нейронларнинг 100 хил турини аниқлашга муваффақ бўлишди. Уларнинг кейин амалга оширган ишлари эса кишини ҳайратга солади!\nНиколелис жамоаси маймуннинг миясига датчик улади ва унинг ёрдамида жойстикни ҳаракатлантиришга уриниб кўрди. Бунда экрандаги нуқтанинг ҳаракатларини кузатиб туришди. Тажриба давомида нейрофизиологлар мия тузилишига оид айрим саволларга ойдинлик киритиб олишди. Жойстикни олиб ташлагач, маймунни бошқа қурилмага улашди. Энди экрандаги нуқтани маймун фақат ўз фикр кучи билангина сура олган эди. Бу – фикрни яққол кузатишга эришилган илк тажриба эди.\nБу ютуқ нейрофизиологларни янги йўналиш – миядан мияга таъсир этиш (BBI) бўйича ишлар бошлашга илҳомлантирди. Айни дамда одамларда ўтказилган шундай тажрибалар натижалари кам. Бунинг асосий сабаби жонли инсон миясига датчиклар ўрнатишни тақиқловчи ахлоқ меъёрларига бориб тақалади. Бу борада энг самарали натижаларга Вашингтон университети тадқиқотчилари Шантель Прат ва Андреа Стокко эришганлар.\nАввало, уларнинг мақсади бир инсон миясидан бошқасининг миясига сигнал юбориб, унда жисмоний реакция чақириш бўлган. Бунинг учун олимлар кампуснинг турли хоналарида бўлган икки нафар тадқиқотчини ёллашди. Улардан ҳар бирига мия тўлқинларини ўлчовчи электроэнцефалографик шлем (ЭЭГ) кийдирилди. Битта хонада ўтирган иштирокчи видео-ўйин лавҳаларини тасаввур қила бошлади – гўёки ўт очиш тугмачасини босиб отаётгандек эди. Иккинчи иштирокчига эса шовқин ўтказмайдиган қулоқчин кийдирилди. Унинг бошига транскраниаль магнит стимуляцияси (TMS) катушкалари ўрнатилган эди. Бу қурилма фокусланган электр сигналларини нурлантириб беради. У бармоқлардан биттасини бошқарувчи мия қисмига уланган эди. Биринчи иштирокчи фикран тасаввуридаги нишонга қарата ўт очганида, иккинчисининг бармоғи ҳам тепкини босиб «ўт очди». Шу тариқа, бир киши фикр орқали иккинчисини бошқарди.\nАммо телепатиянинг бунақа моделида битта муаммо мавжуд: Прат маълумотларига кўра, телепатик сигналларни қабул қилган одам, бу сигналлар ўз миясидан ёки бошқа бирор жойдан келаётганини била олмайди. Телепатик коммуникация тараққиётининг келажаги, олимнинг фикрича, шуни аниқлаштиришга ёрдам беради: «Мен ўзим фикрлаяпманми, ёки бошқа бировнинг бошимдаги фикрларини ўқияпманми?» Лекин, барибир, мазкур тадқиқотлар аллақачон ўз меваларини бера бошлаган.\nНиколелиснинг иши эса «миядан компьютерга» интерфейсларининг яратилишига олиб келди. Бугунги кунда фалажланган одамлар робот-протезлар томонидан юборилган мия сигналлари орқали юра олишади. Худди шу технологиялар кишиларга ўз тери сезгиларини тиклашга ёрдам беряпти. Булардан ташқари, Прат фикрича, ўргатувчи иловаларни яратишда ҳам улардан фойдаланиш мумкин.\nУшбу технологияларнинг имкониятларидан яна бири – одамзод миясини бошқа жониворлар – айнан ҳиссий англаш тажрибаси бизнинг имкониятларимиз чегарасидан чиқувчи жонзодларнинг миялари билан боғлашда намоён бўлади. Демак, келажакда биз ҳам итларнинг ҳид билиш сезгисини, дельфинларнинг сигналларини ҳам ҳис қила оладиган бўлишимиз мумкин. Тўғри, булар ҳозирча фақат назарий фаразлар.\nПрат ўзи фикрларни узатишга ишонмаса-да, бошқа олимлар бунинг мумкинлигини инкор этишмаяпти. Гарвард университети ўтказган бир тажрибада, Ҳиндистонда жойлашган иштирокчига EEG ва TMS-жиҳозлар кийдирилди, улар эса интернет орқали Франциядаги иккинчи иштирокчи билан боғланган эди. Ҳиндистондаги киши «чао» ва «хола» сўзларини ўқиди ва улар электрон почта орқали иккинчисига етиб борди. Бу сигналлар сўзларга айлантирилувчи чақноқ сингари эди. Олинган натижаларни янада юксалтириб, Вашингтон университети олимлари «20 та савол бер» ўйинини ўйнашга қарор қилишди.\nБунда икки киши компьютер орқали ўзаро уланди. Улардан биринчисига EEG-шлем кийдирилди. Иккинчисини эса TMS-катушка билан жиҳозлашди. Иккинчисига компьютер экранида бирор жониворнинг, масалан, акуланинг фотосурати кўрсатилди. Кейин унга: «Бу жонивор уча оладими?» сингари савол берилди. Биринчи иштирокчидан фикран «ҳа» ёки «йўқ» дейиши (хадди иккинчи иштирокчининг жавоби тўғрилигини тасдиқлаш ёки рад этиши) сўралди. Бу фикрлар иккинчи иштирокчига интернет орқали юборилди. Олинган ахборот иккинчи иштирокчининг кўзига фосфен ёки ёруғлик чақноғи орқали кўрсатилди, агар жавоб «ҳа» бўлса, унинг тўғри йўлда эканлиги кўрсатилди. «20 та савол бер» ўйини давомида олинган натижалар (72% тўғри жавоб) эса, ҳеч қанақа уланишсиз тасодифий берилган жавобларга (18%и тўғри) қараганда катта фарқ билан тўғри бўлиб чиқди.\nХўш, хулосаларга келсак… Миядан мияга хабар юбориш имкони бўлар балки, аммо узоқ масофага ёруғлик чақноғи юборишдан то сўз ёки тасвирни бошқа мияга юборишгача ҳали анча бор.\nБугунги кунда одам-компьютер интерфейси нимага ўхшайди? Бу – миянинг нариги томондаги инсон мияси билан ўзаро таъсирланишидир.\nХўш, агарда кутилган натижаларга эришсак нима бўлади? Реклама берувчилар энди энг сўнгги хилват жойимиз – миямизга ҳам кириб боришадими? Буларнинг ўзимиз учун оқибати қандай бўлади? Биз янада сезгирроқ, туйғуларимиз кучлироқ бўлиб қоладими? Ёки, эҳтимол, чидамлироқ бўлармиз?\nАфтидан, бунақа интенсивлик тобеликнинг янгича шаклига олиб келиши ҳам мумкин. Миядан мияга мурожаат қилиш технологиясидан ёки телепатиядан кундалик фойдаланиш тажрибаси туфайли кейинги авлод вакиллари таълим олишда ёки ишга жойлашишда қийинчиликларга дуч келмаслиги мумкин, аммо улар реал, жонли инсоний мулоқотда катта муаммоларга йўлиқадилар. Улар шунчаки, жонли мулоқотни ортиқча қувват сарфламасдан эришиладиган янги турдаги мулоқотга алмаштириб қўяқолишади.\nЎзимиз ҳам баъзида, суҳбатдошимизнинг фикрларини ўқий олишни орзу қилиб қолишимиз – бор гап. Бироқ бу технологияларни тижоратга айлантириб юбориш – бу энди буткул бошқа масала.\n#мия импульслари #мулоқот #нейронлар #телепатия #технологиялар #фикр кучи


[2021-03-04 20:36:09] Notice: Undefined variable: http_accept_language in /opt/www/vhosts/olympicboxing.uz/httpdocs/index.php on line 64\nЖаҳон Чемпионатидан хабарлар\n16 апрель куни Болгариянинг София шаҳрида бўлиб ўтаётган бокс бўйича ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионатининг учинчи кунида, вакилларимиздан, 64 килограммгача вазн тоифасида рингга кўтарилган Махмуд Ғоипов дастлабки жангини грузиялик Адамиа Нукрига қарши ўтказди ва якунда уч раундни тўлиқ ўз фойдасига ҳал қилгани ҳолда, кейинги босқичга йўлланма олди.\nБугун терма жамоамиз вакилларидан Абдулхай Шорахматов (52 кг) жазоирлик Аит Бекка Джугуртага, Рахматулло Гофуров (91 кг) кубалик Йордан Фернандесга ҳамда, Шохрухбек Эркинов (+91) словакиялик Лукас Гарликга қарши рингга чиқади.\nБоксчиларимизга зафарлар тилаб қоламиз.\nЖаҳон Чемпионатида яна бир ғалаба\nБолгариянинг София шаҳрида страт олган бокс бўйича ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионатининг иккинчи кунида ҳамюртларимиздан Шукуржон Раҳимов (вазн тоифаси 56 кг) грузиялик рақиби Уча Масурадзени 3:0 ҳисобида рингга қулатди. 60 килограмм вазн тоифасида баҳсларга киришган Иқболжон Холдарев мисрлик Мухамед Саяделахлни иккинчи раундда техник нокаутга учратди. Боксчиларимиз мусобақанинг кейинги босқичига йўл олдилар.\nБугун маҳоратли боксчиларимиздан Махмуд Гаипов (64 кг) Грузия терма жамоаси аъзоси Нукри Адамияга қарши рингга чиқади.\nБоксчимизга зафарлар тилаб қоламиз.\nЖаҳон Чемпионатидаги илк зафар\n14 апрель куни бокс бўйича ёшлар ўртасида София шаҳрида ўтказилаётган жаҳон Чемпионатида ҳамюртимиз Сулаймон Латипов (оғирлик вазни 49 кг) дастлабки жангда туркманистонлик Байрамхон Перманов устидан катта устунлик 3:0 ҳисобида ғалабага эришди.\nБугун иқтидорли боксчиларимиздан Шукуржон Рахимов (56 кг) грузиялик Уча Масурадзе, Иқболжон Холдарев (60 кг) мисрлик Саяделахл Мухамедга қарши рингга чиқади.\nСофиялик ёшлар Нанкинда\nАИБАнинг расмий сайтидаги қуйидаги мақолани баъзи қисқартиришлар билан кўрсатмоқдамиз.\nБокс бўйича АИБА Ёшлар жаҳон Чемпионатининг 12 апрель куни ўтказилган техник йиғилишида маълум қилинишича, 2014 йил 14 апрель София шаҳрида (Болгария) бошланадиган Жаҳон чемпионати, нафақат шу йилнинг оламшумул мусобақаси бўлиб қолмасдан балки, 2014 йил Нанкинда ўтказиладиган Ёшлар Олимпия ўйинларига сараловчи босқич ҳамдир. Олимпиадада 10 та вазн тоифаси бўйича эркаклар баҳси ва 3 та Олимпия вазн тоифаси бўйича аёллар баҳси ўтказилиши кутилмоқда.\nВоқеа: АИБА Ёшлар жаҳон Чемпионати\nЎтказилиш жойи: София ш. Болгария\nЎтказилиш муддати: 2014 йил 11-24 апрель\nБокс бўйича Ўзбекистон терма жамоаси Жаҳон Чемпионатига йўл олди\nБокс бўйича Ўзбекистон ёшлар терма жамоаси, шу йилнинг 14-25 апрель кунлари София шаҳрининг (Болгария) “Арена Армеец” саройида ўтказиладиган Жаҳон Чемпионатига йўл олди. 105 та давлатдан ташриф буюрган 1996-1997 йилларда таваллуд топган 600 нафардан зиёд боксчилар, жумладан, 100 нафар аёл ва 175 нафар захирадаги боксчилар 10 та медаллар тўплами учун беллашишади. Ушбу мусобақа боксчиларимиз учун 2014 йили Нанкин шаҳрида (Хитой) ёшлар ўртасида бўладиган навбатдаги ёзги Олимпия ўйинларига тайёргарлик босқичи вазифасини ўтайди.\nЎзбекистон терма жамоа таркибига: Сулаймон Латипов\nБокс бўйича “Баркамол авлод-2014” мусобақаси\n2014 йил 18 мартдан 20 мартга қадар, Чирчиқ шаҳри Олимпия захиралари коллежида “Баркамол авлод -2014” мусобақасининг оралиқ босқичи бўлиб ўтди. Республиканинг барча вилоятларидан 1996-1997- йилларда таваллуд топган 96 нафар боксчи иштирок этди. Вилоятлар номидан иштирок этаётган боксчилар билан танишинг:\nНаврўз байрами билан муборакбод этамиз!\nЎзбекистон бокс Федерацияси ва Ўзбекистон Республикаси боксни ривожлантириш қўллаб-қувватлаш жамғармаси халқимизни Наврўз айёми билан муборакбод этади!\nУшбу мунаввар кунда барчангизга саломатлик, оилангизга тинчлик ва осойишталик, Ватанимиз равнақи йўлида амалга ошираётган съай-ҳаракатларингизга омад ва улкан ютуқлар тилаб қоламиз.\nБоксчиларнинг ёшлар ўртасидаги София-2014 АИБА Жаҳон Чемпионатида рекорд даражадаги иштироки\nҲалқаро бокс Уюшмаси (АИБА) нинг расмий сайтида эълон қилинишича, ёшлар ўртасидаги София-2014 АИБА Жаҳон Чемпионатига иштирокчиларни қайд қилиш якунланди. Ҳалқаро бокс Уюшмаси чемпионат ҳар томонлама эсда қоларли даражада ўтишига аминдир.\nЖаҳон Чемпионати, ушбу йили Нанкин шаҳрида бўлиб ўтадиган ёшлар Олимпия ўйинларида иштирок этиш учун якуний саралаш босқичи ҳисобланади. Шу муносабат билан, 105 та Миллий Федерация 606 нафар боксчини (506 нафар эркак ва 100 нафар аёл) мусобақада иштирок учун қайд этди. Агарда, 175 нафар спортчи\nЎзбекистон бокс Федерациясида машҳур боксчилар иштирокида ўтказилган учрашув\nТошкент ш. 13 март 2014 й.\nЎзбекистон бокс Федерациясида машҳур боксчилар\nиштирокида ўтказилган учрашув\nЎзбекистон Республикаси боксни ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш жамғармаси бокс спорт турини оммалаштириш, ёшлар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш мақсадида ўқув муассаса талабалари, ёш спортчилар учун Ўзбекистонда хизмат кўрсатган боксчилар, спорт усталари иштирокида мунтазам равишда учрашув ҳамда, тадбирлар ташкил этиши анъанага айланди. Сўнгги пайтларда шаҳримизнинг турли ўқув муассасаларида Осиё, Олимпия ўйинлари ва халқаро мусобақалар ғолиб ва совриндорлари бўлмиш Ўткирбек Хайдаров, Жасурбек Латипов, Рустам Саидов, Эльшод Расулов иштирокида учрашувлар уюштирилгани бунга мисолдир.\nХалқаро турнир ва Инчхон шаҳрида (Корея Республикаси) бўлиб ўтадиган Осиё Ўйинларига тайёргарлик кўриш мақсадида, пойтахтимизда бокс бўйича Ўзбекистон терма жамоаси ўз ўқув-йиғин машғулотларини олиб бориши доирасида,Ўзбекистон Республикаси боксни ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш жамғармаси Атланта шаҳридаги (АҚШ) Олимпия Ўйинлари бронза совриндори, “Ўзбекистонда ҳизмат кўрсатган спортчи” Карим Тўляганов ва Ўзбекистон фахрийлар уюшмаси аъзоси, фахрли Спорт устаси, кўп маротаба Ўзбекистон чемпиони, халқаро АИБА тоифаси ҳаками, Ўзбекистон терма жамоаси собиқ мураббийи Темур Касимович Гулямов иштирокида терма жамоа аъзолари учун учрашув ташкил этди.\nЮбилей билан муборакбод этамиз!\nСпорт устаси, МҚ ҳаками, машхур мураббий, Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган ёшлар устози, бокс фахрийси, бокс ҳақидаги кўплаб нашрлар муаллифи Колемасов Алексей Николаевич бугун 75 ёшни қарши олди!\nЎзбекистон бокс Федерацияси, Ўзбекистон Республикаси боксни ривожлантириш қўллаб-қувватлаш жамғармаси ва Федерация спортчилари Алексей Николаевичга узоқ умр, соғлик-саломатлик, оиласига тинчлик – хотиржамлик тилаб қолади.\nБокс бўйича Ўзбекистон терма жамоасининг ўқув-йиғин машғулотлари\nБокс бўйича Ўзбекистон терма жамоаси, Инчхон шаҳрида (Корея Республикаси) бўлиб ўтадиган Осиё Ўйинлари ҳамда, ҳалқаро мусобақаларга тайёргарлик кўриш мақсадида, шу кунларда Урумчи шаҳрида (Хитой) ўтказилаётган ўқув-йиғин машғулотларида Хитой, Қирғизистон, Россия ва СУАР (Синцзян-Уйгур Мухторият округи) терма жамоалари билан биргаликда фаол иштирок этмоқда.\nМашғулотларда иштирок этиш имкониятини 6 нафар спортчимиз: Равшанбек Умурзоқов (60 кг гача), Анвар Тўрапов (64 кг гача), Нодир Қосимов (69 кг гача), Шухрат Абдуллаев (75 кг гача), Зухриддин Махкамов (81 кг гача) ва Сардорбек Бегалиев (91 кг гача) қўлга киритдилар.\nЖамоа мураббийи Пўлатжон Шахбозов.\nМашғулотлар 13 март куни якунланади.\n“Ўзбекистоннинг кучли ўсмирлари ўртасидаги турнир”\n2014 йил 24 февралдан 2 мартга қадар, Бекобод шаҳри “Ёшлик” спорт комплексида бокс бўйича “Ўзбекистоннинг кучли ўсмирлари ўртасидаги турнир” ОАЖ «Узметкомбинат» ва бошқа хамкорлар кўмагида Ўзбекистон бокс Федерацияси томонидан ўтказилди. Мусобақада Юртимизнинг барча вилоятларидан 1998-1999 йилларда таваллуд топган 180 нафардан ортиқ боксчилар ўз маҳоратларини синаб кўрдилар. Турнир давомида 172 та баҳс олиб борилиб,14 тўплам соврин ўз эгаларига топширилди.\nБокс бўйича “Ўзбекистоннинг кучли ўсмирлари ўртасидаги турнир” ғолиб ва совриндорлари\n44 кг вазн тоифасида\nI- Холматов О, (Сирдарьё)\nII- Баратов Б., (Бухоро ш.)\nIII- Назиров А., (Фарғона ш.), Хакимов М., (Андижон ш.)\nБолгариядаги “Странджа” Ҳалқаро турнири якунланди\n1 март куни София шаҳридаги (Болгария) “Арена Армеец” спорт комплексида бокс бўйича “Странджа” Ҳалқаро турнирининг финал учрашувлари бўлиб ўтди. Турнирда 22 давлатдан ташриф буюрган 150 нафар спортчи совринли ўринлар учун белашишди. Терма жамоамиз аъзоси Камолжон Мелиев (49 кг) мусобақанинг финал босқичида эронлик Таганихулар Хуман устидан 2:1 ҳисобида ғалаба қозониб, олтин медалга сазовор бўлди. Жалолов Баходир (+91) англиялик Фрейзер Кларкга 0:3 ҳисобида имкониятни бой бериб, кумуш медални қўлга киритди.\nБолгариядаги “Странджа” ҳалқаро турнири янгиликлари\n27 февраль куни София шаҳри (Болгария) “Арена Армеец” спорт комплексида “Странджа” Ҳалқаро турнирининг чорак финал баҳслари бўлиб ўтди.\nҲамюртимиз Камолжон Мелиев (49 кг) украиналик Максим Чулачеевни 3:0 ҳисобида, Баходир Жалолов (+91) украиналик Алексей Жукни 3:0 ҳисобида мағлубиятга учратди. Йигитларимиз мусобақанинг финал босқичида ўз маҳоратларини кўрсатадилар. Афсуски, Ботиржон Маҳмудов (69 кг)\n“Странджа” Ҳалқаро турнири Болгарияда старт олди\n26 февраль куни София шаҳрида (Болгария) бокс бўйича 65-Ҳалқаро “Старанджа” турнири старт олди. “Арена Армеец” спорт комплексида 22 давлатдан ташриф буюрган 122 нафар эркак ва 31 нафар аёл боксчилар совринли ўринлар учун белашишади.\nМусобақанинг дастлабки баҳсларидаёқ Эльшод Расулов (81 кг) уэльслик рақиби Еванс Калумни иккинчи раундда техник накаутга учратди. Ўзбек боксчилардан Ботиржон Махмудов (69 кг) эса, бразилиялик Суарес Джонатанни 3:0 ҳисобида рингга қулатди.\n“ХТСУ Николай Павлюков ҳотираси” га бағишланган бокс бўйича ёшлар ўртасида ҳалқаро турнир якунланди\nАнапа шаҳри (Россия) “Волей Град” спорт саройида Халқаро тоифадаги спорт устаси Николай Павлюков ҳотирасига бағишланган бокс бўйича ёшлар ўртасида VII ҳалқаро турнир ўз ниҳоясига етди. Ушбу турнирда Армения, Озарбайджон, Ўзбекистон, Белоруссия, Қозоғистон, Куба, Эстония, Латвия, Грузия, Германия, Ирландия, АҚШ, Болгария, Молдавия, Сербия, Украина, Афғонистон ва Россия давлатидан келган 144 нафар спортчи совринли ўринлар учун баҳслар олиб боришди.\n2014 йил 23 февраль куни Анапа шаҳрининг “Волей Град” спорт саройида мусобақанинг финал баҳслари бўлиб ўтди. Абдулхай Шорахматов (56 кг) ва Обиджон Тохиров (81 кг) лар турнирнинг кумуш медалини қўлга киритдилар. Махмуд Гаипов, Сунатилло Баходиров (64 кг), Шукуржон Рахимов (56 кг), Музаффар Рашидов (60 кг) лар эса, бронза медални кўлга киритишга муваффақ бўлдилар.\nТерма жамоамиз умумкоманда ҳисобида Россия термасига йўл бериб, иккинчи ўринни эгалладилар.\nЙигитларимизни зафарлари билан табриклаймиз!\n“ХТСУ Николай Павлюков ҳотираси” га бағишланган бокс бўйича ёшлар ўртасида ҳалқаро турнирга старт берилди\nЖорий йилнинг 20 февраль куни, Анапа шаҳри (Россия) “Волей Град” спорт саройида Халқаро тоифадаги спорт устаси Николай Павлюков ҳотирасига бағишланган бокс бўйича ёшлар ўртасида VII ҳалқаро турнир бошланди. Ушбу турнирда 1996-1997- йилларда таваллуд топган Армения, Озарбайджон, Ўзбекистон, Белоруссия, Қозоғистон, Куба, Эстония, Латвия, Грузия, Германия, Ирландия, АҚШ, Болгария, Молдавия, Сербия, Украина, Афғонистон ва Россиялик спортчилар совринли ўринлар учун беллашишади.\nДастлабки баҳсларда ҳамюртимиз\nБокс бўйича Буюк Британия, Рссия, Ўзбекистон ва Қозоғистон терма жамоаларининг матч учрашувлари якунланди\nОстона шаҳри (Қозоғистон) “Жастар” спорт саройида бокс бўйича Буюк Британия, Рссия, Ўзбекистон ва Қозоғистон терма жамоаларининг матч учрашувлари якунланди.\nМусобақанинг якунлов кунида Ўзбекистон терма жамоаси Буюк Британия термасини 8:2 ҳисобида доғда қолдирди. Ўзбек боксчилари умумкоманда ҳисобида иккинчи ўринни эгаллаб, турнирнинг кумуш совринларини қўлга киритдилар. Маълумки, терма жамоамиз вакиллари россиялик спортчиларни 6:4 ҳисобида ортда қолдирган эдилар.\nЙигитларимизни зафарлари билан табриклаймиз!!!\nОстона шаҳрида терма жамоаларнинг иккинчи матч учрашувлари\nОстона шаҳри (Қозоғистон) “Жастар” спорт саройида Буюк Британия, Россия, Ўзбекистон ва Қозоғистон терма жамоаларининг иккинчи мусобақа учрашувлари бўлиб ўтди.\nЎзбекистон бокс бўйича терма жамоаси мезбон терма жамоа вакилларига 3:7 ҳисоби билан имкониятни бой берди, Россия эса Буюк Британия жамоасини 7:3 ҳисоби билан доғда қолдирди.\nЭслатиб ўтамиз, эртага турнирда дам олиш куни.19 февраль куни соат 14:00 да Ўзбекистон терма жамоаси Буюк Британия термасига қарши рингга чиқса, соат 17:00 да Россия терма жамоаси мусобақа етакчиси қозоғистонлик боксчилар билан баҳс олиб боради.\n“Странджа” Ҳалқаро турнири Болгарияда\n25 февралдан то 2 мартгача София шаҳрида (Болгария) бокс бўйича 65 - Анъанавий “Странджа” ҳалқаро турнири бўлиб ўтади. «Арена Армеец»спорт мажмуасида ўтказиладиган турнирда Россия, Украина, Ўзбекистон, Англия, Уэльс, Италия, Германия, Бразилия, Хитой, Эквадор и бошқа давлатлардан келган боксчилар совринли ўринлар учун баҳслар олиб боради. Шубҳасиз, турнир AIBA қоидаларига асосан ўтказилади.\nБу йилги мусобақада Ўзбекистон шарафини бокс бўйича эркаклар ва аёллар терма жамоалари ҳимоя қилади.\nСтраницы: Предыдущая1 ... 153154155156157 ... 159Следующая


Европа Парламенти Туркманистондаги инсон ҳуқуқлари аҳволини қаттиқ танқид остига олиш ҳақидаги резолюцияни қабул қилди.\n24 январ 2021, Тошкент вақти: 05:43\nоктябр 24, 2003\nҲужжат ,жумладан, Туркманистон хукуматини маҳаллий қамоқхоналарда сақланаëтган маҳбусларга азоб беришни тўхтатишга чақиради.\nЕвропа Парламенти асосий диққатини Туркманистондаги эркин сиëсатнинг бузилиши,муxолифат кучларига босим ўтказиш ва диний камчиликнинг кузатилишига ўз эътиборини қаратган.\nШунингдек, Европарламент виждон тутқинларини ҳибсдан озод этишга чақирди.\nШу билан бирга,ҳужжатда Қозоқстон,Қирғизистон,Тожикистон ва Ўзбекистон турмаларидаги сиëсий маҳбуслар- Муҳтор Аблязов, Ғалимжон Жакянов, Сергей Дуванов, Фелик Қулов ва Муҳаммад Бекжоновни озод қилиниши талаб қилинган.


МЮ собиқ дарвозабони фаолиятини якунлади\n7 октябрь, 2019, 19:03 188\nТеглар:Манчестер Юнайтед | Эвертон\n40 ёшли дарвозабон 2016 йилдан бери "Колорадо" сафида тўп сураётган эди\nАмерика терма жамоаси собиқ дарвозабони Тим Ховард футболчилик фаолиятини якунлади. Олдинроқ футболчи билан хайрлашув ўйини ўтказилган. Унда МЛС чемпионати вакиллари "Колорадо" "Даллас"га қарши тўп сурган эди.\nХовард фаолияти давомида 703 та ўйин ўтказиб 300 тасида ғалаба қозонган ва 2142 та сейв билан 211 маротаба дарвозаси дахлсизлигини сақлаб қолган.\nДарвозабон "Метро Старз", "Манчестер Юнайтед" клубларида, кейинроқ ўн мавсум "Эвертон" сафида тўп суриб, фаолиятини "Колорада" клубида якунлади. Шунингдек Ховард ҳисобида АҚШ терма жамоаси сафида 121 ўйин ҳам бор.\nДембеле учун АПЛнинг икки клуби курашмоқда\nВидео Расман! "Манчестер Юнайтед"нинг собиқ дарвозабони фаолиятини якунлади (видео)\n"Манчестер Юнайтед" ҳимоячисига "Эвертон" харидор бўлмоқда


Имом Молик ва у кишининг мазҳаби | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n17:00 15.07.2018 958\nМоликий мазҳаб асосчиси имом Абу Абдуллоҳ Молик ибн Анас ибн Молик ибн Аби Омир ал-Асбаҳий ҳижрий 93-санада таваллуд топдилар.\nИмом Молик бир эшитишларида ўттизта ҳадисни ёд олар эдилар. У киши ўз замонасининг кўзга кўринган уламо-ларидан дарс олдилар. Ихлос ва эътиқод билан қилинган ҳаракатлар самараси ўлароқ, имом Молик ўз даврининг етук алломаси бўлиб имом Авзоъий, имом Шофеъий, Яҳё ибн Са-ъийд каби кишиларга устозлик қилдилар.\nИмом Молик Мадийнаи Мунавварадан бошқа ёққа чиқишни ёқтирмас эдилар. Ҳатто, халийфалар илтимос қи-либ, Ироққа келишларини сўраганда ҳам, рози бўлмаганлар.\nУ киши Мадийнаи Мунаввара ичида доимо пиёда юрар эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жус-салари кўмилган шаҳарда улов минмайман, дер эдилар.\nАгар ҳадис айтмоқчи бўлсалар, аввал тоҳарат қилар, ўриндиққа яхшилаб жойлашиб олиб, соқолларини тартибга келтирар ва виқору ҳайбат билан ўтириб ҳадис айтишни бошлар эдилар. У кишидан «Нима учун бундай қиласиз?» деб сўрашса, «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини улуғлашни яхши кўраман», дер эканлар. Илм-нинг қадрига етган ва уни улуғлаган Имомни Аллоҳ таоло ҳам улуғликка етказди: шаръий илм ила унинг мартабасини улуғ қилди, кишилар ўртасида обрўсини орттирди, виқорли ва ҳайбатли қилди.\nБу ҳақда Саъийд ибн Ҳинд Андалусий айтадиларки: «Мен халийфа Абдурроҳман ибн Муовиядек ҳайбатли одам-ни кўрмаган эдим. Имом Моликнинг олдиларига кирганимда, у кишининг ҳайбати олдида Ибн Муовиянинг ҳайбати ҳеч нарса бўлмай қолди». Имом Моликдаги ҳайбат ва виқор – илмнинг ҳайбати ва виқори эди.\nИмом Шофеъий ёшликларида имом Моликдан дарс ол-моқчи бўлиб Макканинг волийидан бу ишда ёрдам сўраб, Мадийнанинг волийига хат олиб борганларида бўлган ҳолни ўзлари ҳикоя қилиб берадилар:\n«Макка волийи олдига кириб, ундан Мадийна волийига ва имом Моликка мактуб ёздириб олдим. Мадийнага келиб мактубни волийга бердим. Волий мактубни ўқиб бўлиб: «Эй, йигит Мадийнадан Маккагача ялангоёқ юриб борганим мен учун Молик ибн Анаснинг эшигига борганимдан афзалроқ», деди. Мен «Аллоҳ амирни ислоҳ қилсин, агар одам юбориб чақиртирсангиз, қандоқ бўлар экан», дедим. У «Нима деяп-сан, мен одамларим билан Ақиқ тупроғини кечиб бориб би-рор ҳожатимизни раво қилсак, хурсанд бўлар эдим», деди. Асрга боришга келишдик ва уловларимизни миниб жўнадик. Амир айтганидек, тупроқ кечдик. Бир одам олдинга чиқиб эшикни қоқди. Бир қора жория чиқди. Амир унга: «Хўжангга менинг эшик олдида турганимни айт», деди.\nҚиз кириб, кечикиб чиқди ва: «Хўжам сизга салом айт-дилар. Саволингиз бўлса, қоғозга ёзиб берсангиз, жавоби чиқар экан. Гаплашмоқчи бўлсангиз, мажлис кунини ўзингиз биласиз, ўша куни келар экансиз», деди. Амир қизга: «Сен у кишига менда Макка волийининг муҳим мактуби борлигини айтгин», деди.\nҚиз кириб, қўлида курси билан қайтиб чиқди ва уни ерга қўйди. Сўнгра имом Молик виқор ва ҳайбат билан чиқиб келди. У киши узун бўйли, хушқомат эканлар. Яхшилаб жой-лашиб ўтирдилар. Волий мактубни узатди.\nИмом уни ўқиб, бу одам ундоқ киши, унга у қил, бу қил, деган жойига келганда мактубни ирғитиб юбордилар ва: «Субҳаналлоҳи, Расулуллоҳнинг илми ҳам восита билан олинадиган бўлдими?» дедилар. Валий тутилиб, гапира ол-май қолди.\nШунда мен олдинга чиқиб, ўз ҳолим ва ҳожатим ҳақида гапира бошладим. У киши менга бироз қараб турдилар-да: «исминг нима?» дедилар. Мен: «Муҳаммад!» дедим. У киши: «Эй, Муҳаммад! Аллоҳга тақво қил, гуноҳлардан четда бўл, сенинг шаънинг улуғ бўлади», дедилар.\nУлар, имом Молик сизларнинг мулкингизга норози, шу-нинг учун фалон масалада ундоқ деди, пистонида бундоқ деди, деб у кишининг дийний фатволарини сиёсатга йўйи-шар эдилар.\nШундай иғволар оқибатида, ўша пайтдаги халийфа Мансурнинг амакиси Жаъфар ибн Сулаймон имом Моликни жазолашга фармон берди. У кишининг кийимларини ечиб, кейин қамчилаб уришди. Қўлларидан тортиб, куракларини чиқаришди.\nБу ҳодиса зудлик билан Ислом оламига тарқалди. Ҳамма норози бўлди. Африкадаги диёрлар халийфаликка очиқ қарши чиқдилар ва имом Молик мазҳабларини расман қабул қилганликларини эълон қилдилар.\nВазият шу даражага ўзгардики, ўша пайтда аббосийлар ҳукмига қарши қуролли кураш олиб бораётган Муҳаммад Нафсузакийя бошлиқ ҳаракат ҳукмдорлар учун имом Молик хатари олдида ҳеч нарса бўлмай қолди.\nБуни яхши англаган халийфа Мансур волий Жаъфар ибн Сулаймонни ишдан бўшатди ва пойтахтга олиб бориб жазо-лади. Уламоларга беҳурматлик қилганлар доимо тезда жазо-га гирифтор бўладилар.\nСўнгра халийфа имом Моликни пойтахтга чақирди. Ҳаж вақтида келиб халийфа Мансур шунчалик ёлбориб, иззат икром кўрсатдики, имом Молик ноилож қолиб, хатони ке-чирганларини, Мансур илмли, фазлли одам эканини киши-ларга айтишга мажбур бўлдилар.\nАна шундай қаҳрамонликларга тўла улуғ ҳаёт ҳижрий 179- санада ниҳоясига етди. Имом Молик розияллоҳу анҳу-нинг ҳам ҳадисда, ҳам фиқҳда пешқадамликларини Ислом уммати, хусусан улуғ уламолар тан олганлар.\nИмом Молик ўз фиқҳи мазҳабларига биринчи манба қилиб Қуръони Каримни, иккинчи манбаъ қилиб суннати на-бавияни олганлар. Баъзи олимлар: имом Молик фиқҳинниг учинчи масдари саҳобаларнинг гапи бўлган, дейишади. Чун-ки, улар Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга яшаганлар. У кишининг тарбиясини топганлар.\nШунинг учун, шаръий масалаларда ўзларича, эътибор-сиз нарсаларни айтмайдилар. Аммо кўпчилик уламолар: Қуръон ва суннатдан сўнг имом Молик мазҳаби манбаълари-да тартибни эътиборга олмаса ҳам бўлади, дейишади.\nЛекин шу нарса аниқки, имом Молик Мадийнаи Мунав-вара аҳолисининг амалларини қиёсдан устун қўядилар. Эҳтимол, у кишининг доимо Мадийнада яшаганлари бунга сабаб бўлгандир. Мадийна Набий соллаллоҳу алайҳи васал-лам ва у кишининг саҳобалари яшаган шаҳар, албатта, шаҳар аҳолиси улардан кўп нарсани ўрганганлар, шунинг учун ҳам уларнинг ишини манбаъ қилиб олса бўлади.\nАллоҳ таоло имом Моликни раҳмат айласин, Ислом ва мусулмонлар учун қилган меҳнатларининг савобини кўпай-тириб берсин.


Юрак ҳам бор экан. Андижон вилояти...\n04.08.2019 14:30 2 10581\nАндижон вилояти ҳокими Шуҳрат Абдураҳмонов ҳаммани мажбурий меҳнатга жалб қилиш бўйича шошилинч топшириқ берди. Бу ҳақда ҳуқуқшунос-блогер Хушнудбек Худойбердиев хабар бериб ўтди.\n«Андижон вилояти ҳокими Шуҳрат Абдураҳмоновнинг қилган ишини қаранг.\n2 августда Президент ёниб-куйиб, қайғуриб, жон куйдириб селектор қилди, бу кишим эса 3 август куни ҳаммани мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳақида ШОШИЛИНЧ ТОПШИРИҚ берибди. Мақсад — Президентга ишлар жадал кетаётганлиги ҳақида кўрсатиладиган видеони чиройли чиқариш учун экан.\nҚойил, шунчаки қойил! Юрак ҳам нақ китнинг юраги экан!» — дея ёзади Хушнуд Худойбердиев.\nЭслатиб ўтамиз, шу кунларда Бухорода бюджет ташкилотлари ходимлари қабристонни тозалаш бўйича мажбурий меҳнатга жалб этилгани хабар қилинган эди.\nмажбурий меҳнат Шуҳрат Абдураҳмонов\nЖамият 29/01, 18:51


“Андижон” эртага “Бунёдкор” ёшларига қарши ўйин ўтказади\n16 март, 2017, 15:45\nАввал хабар берганимиздек, «Андижон» жамоаси мавсумлар оралиғидаги сўнгги йиғинини Тошкентда олиб бормоқда. Пойтахтдаги йиғин чоғида футболчилар кунига икки маҳалдан шуғулланиб, бир қатор синов-назорат ўйинларида ҳам майдонга тушмоқда. Хусусан Қозоғистоннинг «Каспий» ва Бухоронинг «Нурафшон» жамоаси билан нурсиз (0:0) дуранг қайд этди. Тошкентнинг «Ўрикзор»и эса 3:1 ҳисобида таслим этилди.\nКлуб матбуот хизматининг маълум қилишича, кеча «бургутлар» навбатдаги ўртоқлик ўйинини «Хоразм»га қарши ўтказиб, 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди. Учрашувда аввалига урганчликлар стандарт вазиятдан ҳисобни очган бўлса, сўнгра андижонликлардан Фарруҳ Шотурсунов билан Шаҳбоз Жумабоев жавоб қайтарди.\nТаркибга марказий ҳимоячи Тимур Кагиров келиб қўшилганини маълум қиламиз. Мухлислар яхши билишса керак, тажрибали футболчи илгари ҳам «Андижон» (2005 ва 2008 йиллар) сафида ўйнаганди.\nЭртага андижонликлар «Бунёдкор» ёшларига қарши синов-назорат баҳсида майдонга тушади. Шундан сўнг «Андижон»нинг Тошкентдаги йиғини якунига етади.


“Бухоро” - “Насаф”: 40-учрашув арафасида\n10 август, 2017, 10:52\nИккинчи даврани муваффақият билан бошлаган “Насаф” жамоаси Олий Лига 17-тур учрашувини сафарда “Бухоро” жамоасига қарши ўтказади. Ушбу учрашув 12 август шанба куни “Бухоро” спорт мажмусида соат 19:00да бошланади.\nУчрашув ҳаками ҳақида маълумот: Валентин Коваленко жорий чемпионатда "аждарлар" иштирокидаги битта учрашувни бошқарган. Унда қаршиликлар мағлубиятга учраган. ЎзПФЛ 14-тур. “Пахтакор” – “Насаф” 2:1. Учрашув 19 июн куни бўлиб ўтган.\nМазкур жамоалар миллий чемпионатда шу пайтгача ўзаро 39 марта куч синашганлар. Ўзаро бўлиб ўтган учрашувларнинг 21 тасида "Насаф"нинг қўли баланд келган. 9 учрашувда муроса кўчаси танланган бўлса, 9 учрашувда бухоролик футболчилар ғалабага эришган.\nТўплар нисбати бўйича ҳам устунлик қаршиликлар томонида — 69:38. “Насаф”нинг “Бухоро” жамоаси устидан қозонган энг йирик ҳисобдаги ғалабаси — 6:0. “Бухоро” жамоаси эса 5:1 — энг йирик ҳисобда ғалабага эришган.


Депутат аралашуви билан бемор ногиронликка чиқарилди | "Адолат" СДП\nДепутат аралашуви билан бемор ногиронликка чиқарилди\nХалқ депутатлари Хоразм вилоят Кенгаши депутати Тоҳир Палвановни сайловчилар билан учрашувларининг бирида беш йилдан буён "бел чурраси" касаллиги билан юраолмай азият чекиб келаётган, 1973 йилда туғилган хивалик Марҳабо Жуманиёзова ногиронликка чиқариб беришда амалий ёрдам сўраб мурожаат этган эди. Депутат аралашгач, бу масала ижобий ечимини топди.\nОдам соғлиғини йўқотиб қўйгач, далдага, моддий ва маънавий кўмакка жуда ҳам мухтож бўлиб қолар экан, - дейди Марҳабо Жуманиёзова. - Депутатимиз Тоҳиржон Палвановга хали номзодлик пайтида муаммом тўғрисида баён этган эдим. Тез фурсатда мени ногиронлик рўйхатига киритди. Эндиликда доваланишим учун моддий томондан қийналиб қолмайман. Депутатдан миннатдорман, оиламиз билан унга овоз бериб адашмаган эканмиз. Инсон қадрли улуғланган юртда яшаётганимдан ҳурсандман.\nШунингдек, депутатга Афғон уруши қатнашчилари бўлган жангчи - фахрийларнинг тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги мурожаатлари ҳам қаноатлантирилди ва январ ойининг охирги ҳафтасида бепул тиббий кўрик ташкил этилиши режалаштирилди.\nБир сўз билан айтганда, Тоҳир Палвановнинг партия етакчиси, тажрибали тиббиёт соҳаси вакили ҳамда депутат сифатида олиб бораётган самарали фаолияти мамлакатимизда инсонлар қадрини улуғлашдек, олижаноб ва ҳайрли амалларни адо этаётгани билан аҳамиятлидир.\n"Адолат" СДП Хоразм вилоят Кенгаши матбуот котиби


Шаҳзода Гаррининг рафиқаси қироллик оиласини ирқчиликда айблади\nШаҳзода Гаррининг рафиқаси қироллик оиласини ирқчиликда...\n08.03.2021 16:04 0 1389\nКалифорнияда истиқомат қилаётган британ шаҳзодаси Гарри ва рафиқаси, актриса Меган Маркл америкалик таниқли телебошловчи Опра Уинфрига катта интервью беришди.\nИнтервьюдан маълум бўлишича, улар Британия қироллик оиласида ирқчиликка тўқнаш келишган. Марклнинг айтишича, оила аъзоларидан бири ундан туғилажак боласининг ранги қай даражада қора бўлишини сўраган. Гап шундаки, Меган Марклнинг онаси қора танли. Актриса айнан ким бу саволни берганини айтишни эп кўрмади.\nАктрисанинг айтишича, унинг ўғли Арчига ҳеч қандай мақом берилмаган, бунинг ҳеч қандай аҳамияти йўқлигини таъкидлаган она боласи муносиб қўриқчилар билан таъминланишини исташини айтди.\nШаҳзода Гарри эса қиролича Елизавета II билан муносабатлари жуда яхшилигини, бироқ отаси, шаҳзода Чарльз билан унча чиқишмаслигини яшириб ўтирмади. Акаси Уильям билан эса, айтишича, «йўллари бошқа-бошқа».\nЁш оила «Netflix» ва «Spotify» билан шартномалар тузганидан сўнг қироллик оиласи уларни молиявий қўллашни тўхтатган эди. Шаҳзоданинг айтишича, ҳозирча пули бор — онаси, марҳум малика Диана мерос қолдирган.\nМеган Маркл Шаҳзода Гарри\nХориж 10/03, 11:38\nЖанжалли интервьюга муносабат билдирган таниқли бошловчи ишдан кетди\nХориж 26/06, 13:15\nШаҳзода Гарри ва Меган Маркл АҚШда иш топишди


Қорақалпоғистонда банкка қарздор тадбиркорнинг «Исузу»си сотилди — Kar24.uz\nСб. Июн 6th, 2020\nАмударё туман иқтисодий суди “Замонга мос қурилиш” МЧЖга “Ипотека” банкнинг Қорақалпоғистон филиалига тўлаши учун 134 млн.546 минг сўм қарздорлик бўича қарор чиқарди. МИБ Нукус шаҳар бўлими ушбу талабни бажариш учун қарздорга 15 кун эҳтиёрий муҳлат берди. Бу ҳақда “Истиқлол ва қонун” хабар бермоқда.\nАммо МЧЖ бир неча марта огоҳлантиришларга қарамай қарзни тўламади. Натижада, МИБ МЧЖга тегишли “Исузу” автомашинасини хатлади. Сўнгра ушбу автомашина сотиш учун онлайн аукционга қўйилди ва сотилди. Яъни банкнинг 156 млн. сўм қарздорлиги бутунлай қопланди.\nPrevious Раҳбарлик лавозимларига ўз номзодларини қўймоқчи бўлган ёшлар учун очиқ танлов эълон қилинди\nNext МИБ қорақалпоғистонлик нечта оиланинг ажрашишини сақлаб қолганини биласизми?


Жамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Обид Асомов Аҳмадбой сабабли йўқотганлари ҳақида гапирди\t12:06, 04 июль\tЎтган ҳафтада Миллий телерадиокомпаниянинг бир йўла бир нечта телеканали орқали “Аҳмадбой васвасаси” номли кўрсатув намойиш этилди.\nКўрсатувда Аҳмад Турсунбоев билан боғлиқ бўлган барча фактлар фош этилди. Кўрсатувдаги лавҳалардан бирида Аҳмад Турсунбоев 2015 йилнинг ноябрь ойида Меҳрибонлик уйи болалари учун ўтказиб берган суннат тўйи ва унда Ўзбекистоннинг энг машҳур санъаткорларининг иштироки ҳам намойиш этилди. Мазкур лавҳада қизиқчи Обид Асомовнинг тўйдаги бошловчилиги акс этгани боис аксарият мухлислар унга Аҳмадбой билан қандай боғлиқлиги борлиги ва унга нималар берганилиги ҳақидаги саволлар билан мурожаат қилишди.\n“Бугун бутун мамлакатимизда саломдан кейин бир савол “кўрдингми Аҳмадбой машмашасини!” Аслида бу курсатувга муносабат билдирмасдим, лекин телефоним тутаб кетди! Бутун дунёдан қўнғироқлар! Мен ҳам кўрдим шу кўрсатувни фақат баъзи жойларига тушунмадим! Фирибгар ушланибди жинояти фош бўлибди, жазо олиши муқаррар лекин... Биз санъаткорлар нима қилиб юрибмиз? Тушунмаган томошабин бизни ҳам ҳамтовоққа чиқариб қўйяпти! Айбимиз тўйда хизмат қилганимизми? Аввало тўй ўтган йили янглишмасам ноябрь ойида бўлган эди! Менга шунақа бир бой йигит ўзини фарзандига қўшиб етим болаларни ҳам суннат қилиб беряпти дейишди! Жуда катта тўйхона камида икки минг киши бўлдиёв! Саньаткорлар жуда кўп! Аҳмадбойни ўша куни танидим! Тўйхонада ҳар соҳа вакиллари казо-казолардан тортиб, телевидение ходимларигача бор эди! Биз санъаткормиз бизнесменми, олимми, ҳаммолми айтилган жойга борамиз, тирикчилик! Шахсан мен ҳеч нарсани унга топширганим йўқ! Ўша тўйда унутилмас воқеа бўлган, тўй оҳирида ўша куни кийган янги туфлимни кимдир илиб кетди! Аҳмадбой уйдан ўзини туфлисини обчиқиб берди! Туфли уйда ! Мабодо керак бўлса ! Мен йўқотган туфлигимга розиман!”\nШоу-бизнес вакиллари хонандалар Муниса Ризаева ва Азиза Низомовани табрикламоқда(Фото) Қиличбек Мадалиев концерт кунларини маълум қилди\n5 йил давомида яратилган 6 дақиқалик мультфильм қалбларни ларзага солди(Видео) «Майсаранинг иши» яна саҳнага қайтди\nПенелопа Круснинг 10 қиёфаси


Home icon Бош саҳифа»Адабиётшунослик»Шекспир машъали\nДраматургия санъатида ҳанузгача\nШекспир билан ҳеч ким тенглаша олгани йўқ. Унинг номи ёнига фақат\nунинг ўз номинигина ёзиш мумкин...\nШекспирдан мерос ўттиз етти драмадан ўттиз тўртининг сюжети ва мазмуни ҳар турдаги бошқа асар ё манбалардан олиниб, “Қирол Лир” трагедиясига Холиншед “хроникалари”га кўпроқ таянилганлиги илмда айтилган.\nБундоқ қаралганда, ушбу трагедиянинг бошланишида фожиа ё бир кулфат нафаси сезилмайди. Қартайган қирол елкасидан “давлат юкини” “ёш, навқирон елкаларга” оширмоқ учун мол-мулкини уч қизига бўлиб беради. Сарой аҳли йиғинида у ёлғиз бир нарсани билмоқ истайди:\nХулласки, қизларим, айтинг, бугун сизни деб\nДавлат билан салтанатдан кечар эканмиз,\nКим ортиқроқ ардоқлайди, севади бизни?\nСизда қанча баланд бўлса меҳру оқибат\nБизда шунча юксак бўлур ҳиммат, саховат...\nГапни тўнғич қиз Гонерилья бошлаб, булбули гўёдай сайрашга тушади:\nОтажоним, меҳрим нечук баён айлайин?\nАрдоқлсиз кўзим нури, эрку нафасдан.\nҚимматлисиз жаҳоннинг бор бойликларидан,\nҲаёт, номус, саломатлик, ҳусну ҳавасдан...\nБу чечанлик замирида манфаат ва риё яширинганини Лир жаноблари фаҳмлолмайди. Қизга катта мулк инъом этади. Ўртанчи қиз – Регана эса сўзни мухтасар қилади:\nОпам билан бирдек бизнинг табиатимиз,\nҚийматимиз айни. Менинг айтар сўзимни\nОпам айтиб бўлди, айтди муҳаббатимни...\nРегана ҳам опасиникидан кам бўлмаган ҳиссага эришади. Навбат кичик қиз Карделияники. У жим. Отасининг “Сен нима дейсан, қизалоғим?” деган саволига “Ҳеч нарса, шоҳим”, дея жавоб беради. Хушомад, сунъий лутфу назокатларга ўрганиб, кўникиб кетган қирол бу “совуққонлик”ни қабул қилолмайди. Тийнати топ-тоза фарзандини, хуллас, ҳе йўқ, бе йўқ оқ қилади.\nБийрон тиллар бирданига танглайга ёпишади-қолади. Ҳамма сукутга чўмади. Лекин Кент деган бир зотнинг овозидан жимлик бузилади. Кент – саройдаги яккаю ягона бамаъни, ҳақгўй мулозим. Фожиани олдиндан пайқайди. Қиролни у инсофга чақиради:\nЎзингни бос, ғазабингни жиловла, шоҳим,\nТожу тахтинг берма. Бошим гаров қўяман,\nКенжа қизинг муҳаббати сенга зиёда,\nКамсуқумлик – каммеҳрлик дегани эмас...\nАллақачон тўғри сўзга тоқати қолмаган шоҳ Кентни ҳам юртдан бадарға қилади:\nМукофотим, сенга беш кун муҳлат бераман,\nТайёргарлик кўриб, олис сафарга отлан...\nШундай қилиб, Англия қиролига бирин-бирин қора кунлар юзлаша бошлайди. Мамлакатдаги умумий аҳвол ва аянч вазиятга саройдаги нуфузли амалдор, катта ўйинчи Глостер таъриф бериб дейди: “...Муҳаббат сўниб, дўстлик соврилиб, оға-инилар бир-бирлари билан қир-пичоқ бўлишади. Шаҳарда исён, қишлоқларда ғалаён, саройларда хиёнат авж олиб, ўғиллар, оталардан юз ўгиради... Қирол билан боғлиқ можарони олиб қаранг – ота қизига мухолиф. Қаҳру-ғазаб, сотқинлик, ҳалокатли ур-сурлар энди қабргача бизга ҳамроҳ бўлади...”.\nШаҳаншоҳ булардан бехабар – ғафлатда. Фақат унга мақбул, қаҳр-ғазаб қўзғамайдиган воқеа-ҳодисалардан хабар берилади. Кўпчилик бир-бирини алдаб-аврайди, айни пайтда сарой маъмурлари бирлашиб битта одамни – Қиролни алдашади. Юқоридаги гапларнинг бир учини Глостер Лирга етказиши мумкин. Йўқ, у миқ этмайди. Ҳамтовоқлари қатори подшоҳнинг тизгинсиз қаҳр-ғазабидан қўрқади.\nҲокимият борки, менда қудрат, иқтидор,\nОғизларни муҳрлашга етади қурбим...\nЛирнинг бош ақидаси, асосий амали шу. Салтанатни у доимо худди шу тарзда бошқарган. Ва сўнгги нафасгача қудрат, иқтидор менда қолади, деб ўйлаган. Уни, аввало, қиз ва куёвлар довдиратади. Ёлғон ҳурмат-эҳтиром деворлари шунда қулаб, меҳру оқибат “парда”лари чок-чокидан сўкилиб, - йиртилиб кетади. Алданиш Қирол Лирнинг гирибонига ёпишади. Тожу тахт, шону шуҳрат, иззату икромга ноил айлаган қисмат – қанча баланд кўтарган бўлса, уни ўшанча ерга уради. Қанча сийлаган бўлса, ундан-да ортиқ таҳқирлайди.\nМамлакатни оғзига қаратган, халқу халойиқни сўзсиз-садосиз бўйин эгишга мажбурлаб келган ҳокими мутлақ тахтидан четлашгач, масхарабози таъбири билан айтганда, “рақамсиз нул”га менгзаб қолади. Ҳийла ва хиёнат кекса қиролни кулфат ўпқонига ирғитади. Шундай жазога у лойиқ эди. Давлат тепасида экан, икки оёқли шайтон киму – одам ким, манманлик, худкомлик оғуси нимаю - ҳиммат ва виждон кимёси нима – булар хусусида Лир бош қотирмаганди. Унингча, подшоҳлик давр-даврони қандоқ улуғвор бошланса, охиригача шундоқ давом топиши лозим эди. Ёши саксонга борганда руҳида бир бўрон ғалаён солмагунча, ҳақиқатни англай олмаслигини, садоқат дегани – садоқатсизлик, куч-қувват дегани – ожизлик, нотавонлик бўлиб чиқишини у хаёлга ҳам йўлатмаган. Маҳрумият алами Лирни фикр кенглигига олиб чиқади – “тахт бебақо, дунё бевафо”лигини англайди. Оддий одамлар турмушини билгач, кўзи кўр, қулоғи кар бир ҳолатда яшаб, умри хатолик, адашув ичида ўтганлигига ҳаёт уни иқрор қилади. Кечикиб, кутилмаган зарбаларга йўлиқиб – ақл-ҳушни бой бериб бўлса ҳамки, Лир дунёнинг аччиқ ҳақиқатларини, хусусан, давлат ишларида одамийлик, меҳр-садоқат хомхаёлдан унча фарқланмаслигини англашга муваффақ бўлади. Қирол Лир шу жиҳатдан кўнгилга яқин, ачинишга лойиқ қаҳрамон. Мустабидлик уни ҳалокат гирдобига итқитганда, одамийлик, асл одамлар кўмаги уни ҳаётга қайтарди. У ҳеч бўлмаса Кент ва Корделияни қадрлай билганида, азоб оловига эҳтимол бунчалик қоврилмасди. Била-кўра қабоҳатга унинг йўл бериши ҳам ажабланарли. Ахир, салтанатга ҳаром ва ҳаромзодаларни яқинлатиб бўладими?\nШекспир давлат, ҳокимиятдаги ботиний зиддият, кўзга ташланмас талашувларни тасвирлаганда, ақл бовар этавермайдиган ҳодиса ва тақдирларни китобхон муҳокамасига ташлайди. Масалан, “Қирол Лир”даги Эдмундни эслайлик. У – Глостернинг ҳароми ўғли. Жисму жонида шумлик, ифлослик қайнайдиган шу нобакор ҳам отасининг қапталида – сарой хизматчиси. Маккорлик ила калтабин Глостерни ўзига у оғдириб олади. Ҳалол, мард, тадбиркор ўғил Эдгардни отадан ажратиб, ота дилида душманлик ўтини ёқади. Глостер эса “айшу ишрат”дан туғилган болани қонуний ўғлидан кўпроқ суяди. Маълум бир муддат содиқ фарзанд ролини бажаргач, Эдмунднинг асл қиёфаси очилади. У Яго, Ричард III, Макбет қавмидан – ашаддий шуҳратпараст, худбин. Мақсад йўлида ҳар бир нарсани мижжа қоқмай қурбон айлайди. Эдмунд аввал акаси Эдгарга туҳмат қилиб, унинг қувилишига эришади. Сўнгра мартабада баландга чиқиш учун отаси Глостерни дарбадар Лирга хайрихоҳликда қоралаб, иккала кўзини ҳам ўйиб олинишига кўмаклашади. Асирликдаги Лир ва Корделияни ўлимга жўнатади.\nУнинг “Ҳаромзодаларни ўзинг қўллагил, Худо!” деган илтижоси ижобат бўлгандай, Лирнинг икки қизини ҳам бошини гангитиб, опа-сингил орасидаги рақобатни душманликка айлантиради. Эдмундни деб Гонерилья бева синглиси Реганани заҳарлайди. Эрига хиёнати фош бўлгач, Гонерилья ҳам ўзини ўлдиради. Булар даҳшат ва қўрқинч эмасми?\nҚирол Лирнинг тақдири оила ва фарзанд, давлат ва шахс, амал ва ахлоқ, нафс ва виждон сингари ўнлаб масалалар хусусида тўхтовсиз мулоҳаза-мушоҳада юритишга кенг имкон беради. Бадиий асарнинг боқийлиги ҳам шунда.\nҚирқ ёшга яқинлашганда Шекспир ижодиётида фожиавийлик пафоси устунлик қила бошлайди. Кўпчилик эътироф этганидек, “Ҳамлет” Шекспир адабий меросининг чўққиси. Бу юксакликни ишғол айлай олган иккинчи бир асарни дунё адабиёти ҳанузгача билмайди. Эҳтимол шу боисдан ҳам энг тилга тушган, энг кўп ўқиб-ўрганилган ва қарама-қарши фикр-мулоҳазалар “бозор”ини энг кўп қизитган китоб ҳам “Ҳамлет”дир. “Ҳамлет”ни Шекспир ўттиз етти ёшида яратган. Демак, у - ижодий куч тўлиб-тошган, фикр-қарашлар тиниқлашиб-теранлашган, руҳоният ҳадди аълосига кўтарилган бир фаслнинг маҳсули.\n“Ҳамлет” 1601 йилда саҳнага қўйилади. 1603 йили нашр қилинган. Орадан бир йил ўтгач, қайта босилади. Бу нашрдаги матн жиддий ўзгартирилган ва кенгайтирилган эди. Улкан шекспиршунос А.Аникистнинг ёзишича, айнан иккинчи нашрда асарнинг фалсафий моҳияти чуқурлаштирилиб, Ҳамлетнинг мутафаккир сифатидаги қиёфаси бутун мураккабликлари билан ёритиб берилган.\nҲамлетнинг “шахсий варақа”сида дунё фарзанди, жаҳон қаҳрамони деб битилган. Унинг руҳи оламни тўлдиришга қодир. Ҳамлетга қўшилиб унсиз фарёд чеккан кишини эъзозлаш лозим. Демак, Ҳамлетни тушунадиган, дунёга файласуф, мутафаккир кўзи билан қарайдиган битта шахс ортган. Ҳамлетдан кўп нарса ўрганса бўлади. Масалан, шоирлик ва файласуфликни, мутафаккирлик ва ҳақпарастликни, тўғрилик ва азоб-уқубатга таҳаммулни, бурчга садоқат ва муросасизликни. Айтаверса, булар бисёрдир.\nҲамлет фазилатга бой, хислатга кон Шахс бўлмаганида, жаҳон минтақаларида яшай олмас ва инсонлик шарафи, диёнат матлаби учун то ҳануз курашолмасди. Ҳамлет қалбидаги ёлқин Прометей оловидан ёруғ ва ҳароратлироқ. У ботинни нурлантиради, инсонда ўзига ишонч ҳиссини кучайтиради. Аланга ичида куймасликни, “мени писта пўчоғига жойланг, ўшанда ҳам ўзимни сарвари коинот деб ҳис қиламан”, дея олиш сир-асрорини ўргатади. Ҳамлет шахсияти орқали ўзини англашга жаҳд этган кишида ахлоқий заифлик, руҳий ногиронлик, ақлий маҳдудлик билан видолашувдан ўзга чора қолмайди. Чунки у ўзни таҳлил қилиш “тажриба”сини ўргатади. Ҳамлет – давлат одами. Ҳамлет – оила посбони; жамият ғамхўри. Ҳамлет – шараф ва номус қасоскори. Ҳамлет – таназзулга гирифтор бир салтанат келажаги. У – ошиқ, содиқ ва фидоий. Оламни қучоққа сиғдириб бўлмагани сингари, Ҳамлет табиатини тўла-тўкис кашф айлаш имконсиз. Бироқ сиртдан қаралса, Ҳамлетни билишдан осони йўқ: хиёнатдан қақшаган бир валиаҳд. Амакининг қўли қон, она жиноятга шерик... Онг ва идроки унинг қотилликни аниқлаш билан банд. Бироқ ишончли бандани топиш амри маҳол. Ўз ёғига ўзи қоврилавериб умидсизликка тушгач, ўлим – нажот, сукут – фароғат деган қарор ила ниҳоят...\nҚўполроқ равишда белгиланганда, булар Шекспир тасвирлаган фожианинг “пўчоғи”. Мағизни пўчоғдан, ботинни зоҳирдан айириш эса ўқувчига ҳавола. “Ҳамлет” матнида фикр, мазмун бир “қатлам”ни ташкил этса, руҳ, туйғу, қайғу, моҳият бир неча қатламда аксини топган. Булардан ҳар бирининг ранг, оҳанг, сир, ҳақиқат, ўзаро бирикиш ва таъсир йўлларини бехато аниқлаш ва англаш – дарё сувини ариққа сиғдиришни кўзлашдай бир гап. “Ҳамлет”нинг такрорланмаслиги балки шундадир.\nАсар ғояси – бу! Кўзланган мақсад – мана бу! Илгари сурилмоқчи бўлган сарбон туйғу, бош ҳақиқат ана бундай! Шекспирда бу хил муддао йўқ. Бир рангда камида у тўрт-беш рангни уйғунлаштирган, бир оҳангда оз деганда, ўндан ортиқ нола ва садо аксини берган. Биров қорани тезроқ кўради, бошқаси қизил ёки яшилни. Кимнингдир эшитгани фиғону нола, кимдир абадият симфониясини тинглайди... Ҳамлет образи хусусида сўзлаганда масаланинг ана шу томони билан ҳисоблашиш шарт.\nНақл қилинишича, парилар емак емас, ҳид билан яшашар экан. Бутун умри мобайнида уларнинг иши ёлғиз хаёл суриш бўларкан. Чунки парилар хаёлдан яратилган эмиш. Шу боис пари зоти ҳақиқатни хушламас – хаёлдан яйрашаркан. Севгиси ҳам хаёл экан. Қўрқоқлар ҳам париларга яқин бўлиб, курашдан, жасоратдан эмас, улар тўғрисидаги чиройли, оромбахш ҳикоятлардан завқланишармиш. Бундайларнинг журъат йўли орзу, жангу жадал майдони хаёлдан нари ўтмасмиш. Шайх Фаридиддин Аттор:\nЧи доне ту ки мардон дард чи доранд,\nВале донанд дард онҳоки марданд,\nЯъни, мардлар дарди, қандай дардлигини сен қаёндан билурсен. Аммо кимларки дардни англаса, ўшалар мард, дейди. Ҳамлет хаёлда ҳам, дардда ҳам мард. Ҳамлет образини мабодо шарқлик бир ижодкор яратганда эди, ҳол ва фазилатларни албатта, тасаввуфга боғлаб ёритиш зарурияти туғиларди. Шарқлик ориф ва дарвишларга Ҳамлет шу қадар руҳдош. “Мен жон деб сизга бирор нима берардиму, лекин ҳеч вақойим йўқ – жонимдан ўзга, жонимдан ўзга, жонимдан ўзга...”. Унинг бу сўзларини тарки дунё туйғусига соҳиб ҳар бир киши тез тушунади. Таркни ҳам тарк айлаган фақир ё дарвиш эса яна ҳам осон англайди.\nТасаввуф ва Ғарб дунёси, тасаввуфнинг ғарб маданияти, адабиёт ва санъатига таъсири мавзуи бизда деярли ўрганилмаган. Ҳолбуки, XII асрлардаёқ ғарбликлар тасаввуф таълимотига эътибор қаратиб, мутасаввиф олим ва ижодкорларнинг айрим асарларини ўқиб, ўзлаштиришга киришган. Маълумки, тасаввуф маданияти ва тафаккури Ислом маданияти ва тушунчасининг ажралмас бир қисми. Бирор бир шайхга хоҳ мансуб бўлсин, хоҳ мансуб бўлмасин, бу бой ва беқиёс ирфон хазинасидан ҳар бир мусулмон фойдалана олган ва талаб даражасида буни лозим деб билган. Зеро, “Тасаввуф йўли ақл, қуруқ мантиқ, далил ва исбот йўли эмас – кашф ва виждон йўли эрур... Тасаввуф йўлига кириш ва бир тариқат шайхига интисоб этиш Исломда на фарз, на вожиб ва на суннатдир, мусоит шартларга кўра бир фазилат ва камол ҳоли эди” (Ибн Халдун).\nТасаввуф руҳи ва латофати шу боисдан ҳам ғарб зиёлиларини мафтун айлай олганди. Тасаввуфнинг асосий хусусиятлари нима, сўфийлик бўстонидан баҳрамандлик учун, аввало, нималарга диққат қилиш зарур – бундай саволлар ғарб тадқиқотчиларини ҳанузгача жавоб топишга чорлаб келади. Улардан бири ёзади: “Тасаввуфнинг нима эканлигини аслда очиқ-ойдин таърифлаб бўлмайди. Чунки уни фақат сўфийлик тарбияси ва тажрибаси доирасида англаш мумкиндир.\nНима тасаввуф эмас? Мана шу ҳақида гапириш ўнғай: у афсона аралаш бир ҳикмат, Исломнинг ботиний бир жиҳати, диний бир тизим эмас; арабларнинг яширин бир тариқати, сеҳр, мистизм ёки анъана деб ҳам бўлмайди уни. Аммо булрдан ҳар бирида тасаввуфнинг уруғлари бор. Чунки тасаввуф яхлит бир таълимот, махсус бир замон ва маконга хос ҳаракат ҳам эмас. У – шаклсиз ҳаракат. Сўфизм руҳдаги уйғониш жараёнларини бошлайдиган ўзига хос асосдир. Айтиш мумкинки, тасаввуф инсон фарзандининг маънавий-руҳий уйғоқлигини тарғиб ва ташвиқ этувчи комиллик муждасидир” (“Юнг психологияси ва сўфизм”, Истанбул, 1997, 23-24-бет). Чиндан ҳам тасаввуф маъанавий-руҳий бедорлик ва комиллик муждасидирки, ғарбнинг Данте, Гёте, Толстой сингари даҳо санъаткорлари уни кўнгул орқали қабул қилиб, руҳоний юксалишга хизмат эттиришган. Тасаввуф ва Шекспир ижодиёти мавзуи ниҳоятда қизиқарли. Буни ўрганиш Шарқ ва Шекспир деган сарлавҳа билан бошланиши керак. Шунда тахминларга унча ўрин қолмайди.\nШекспир бадиий ижод билан шуғулланаётган пайтларда ғарб олами Шарқнинг машҳур аллома ва файласуфлари қаторида сўфий ва мутасаввифларининг фаолиятидан ҳам яхши хабардор эди. Масалан, Мишель Монтен билан Имом Ғаззолий шахси ва ижодиёти ҳақида бемалол суҳбатлашиш мумкин эди. Муҳиддин Ибн Арабий мероси яна ҳам баланд ҳавас ила ўрганилар, хусусан, комил инсон тушунчасига иштиёқ ортиб борарди. Илм-фан ва санъат орқали инсонни камолга етказиш ғоясига маҳкам ёпишган Ғарб Фаридиддин Аттор, Мавлоно Румий асарлари таъсирида Ишқ ва ирфон тўғрисида ҳам ўйлай бошлаганди. Зеро, ғарбликларнинг нафсга қараши, нафсни таниши тамомила ўзгача эди. Яъни нафс куч-қувват, ҳузур-ҳаловат манбаи, шахсий зафар ва муваффақият гарови саналарди.\nҲамлет эса инсон ёмон хулқ-атвор, тубан ҳис-туйғулар қули экан, демак, у нафс қули, нафсоний ва шаҳвоний ҳирслар малайи, деган тушунчага таянарди. Бир ўринда у “Дарвеш ўзи орзу қилган роҳатига етади”, дейди. Орзу айлаган роҳат-фароғатга Ҳамлет гарчи эришмаган бўлса-да, моддий дунёнинг қонли, қайғули ҳодисотлари, тахтпарстлик жиноят ва хиёнатлари, бир-биридан жирканч макр ва оқибатсизликлар уни ҳақ йўли, ҳақиқат ишқидан четлаштира олмаганди. У ғарбнинг дорсиз Мансури Ҳалложи эди...\n“Бидъатлардан баланд туриш лозим. Тангри таолонинг иродаси бўлмаса, ҳаттоки чумчуқ ҳам йиқилиб тушмайди”. Ҳамлетнинг ушбу гапларини чуқурроқ ўйлаган киши қонида ҳукмдорлик туйғуси жўшган шаҳзода деб эмас, уни чин маънодаги таваккулчи, вақтнинг кескир қиличидан чўчимайдиган даниялик бир дарвеш деб ўйлайди. Нақл этилишича, бир дарвеш ўлим фурсати етганини сезгач, кўзларини очиб кулибди. Ёнидагилар ҳайрон қолиб, бунинг сабабини сўрашганда, у: “Нима учун кулмайин, дунё, шайтон ва нафсдан ажралиш замони яқинлашди...” деган экан. Навқиронлигига қарамай Ҳамлетда ҳам шундай майл кучли эди. Ёшига номуносиб бир равишда у тафаккурда илдамлаб, фаҳм-фаросати жуда эрта нурланиб кетганди. Одамлар онгидаги зулмат ва жаҳолат қоронғулигидан қийналиб, бўғилиши унинг сийрат ойдинлигидандир. Ўзгаларда йўқ ва ўзида бор нарса шу боисдан уни азобга солади. Ўзи бошқача бўлолмаганидек, ўзгаларни ўзгартириш осон эмаслигини тан олгиси келмайди.\nДарвеш кўрганини айтади, авом эшитганини – бу фикрнинг Ҳамлетга бевосита алоқадор жиҳати шундаки, у ҳам қалб кўзи ила кўргани, кўриб мушоҳада қилган нарса ва ҳодисалардан сўзлайди. Ҳақиқатни билиш ва одам танишда чин дарвеш хато қилмаганидек, Ҳамлет ҳам бунда адашмайди. Кўрган, таниган, билганлари орасида асл ва самимий инсон ўлароқ у биргина Ҳорациони тан олади:\n“Сен – бутун бир одамдирсан, яхлит бир инсон”,\nОмадсиз, бахтсиз кимсалар дили одатда нафрат, ғазаб ва аламга тўлиб-тошиб ётади. Мавриди келса, келмаса, бировларга нафрат сочиб, алам азобидан қутилмоқ бўлади. Шунга яқин ҳолат Ҳамлетда ҳам бордай туюлади. Агар қотил амаки акасини ўлдириб, тахтни эгаллаб, янгасига уйланмаганда Ҳамлетнинг мавқеи ҳам, аҳвол-руҳияси ҳам бутунлай бошқача бўлиши мумкинмиди?\nКлавдий ўрнида Ҳамлет ўтирганда салтанат тарбияли, маърифатли бир Шахс тасарруфига ўтарди. Шундай дейишга асос берадиган далиллар эса бир талай. Ҳамлет – нафсшунос, яъни нафсни жиловлаб, руҳий ва фикрий ҳаёт завқига толиб бир зот. Бизнинг Бобур Мирзо “Нафс тавсанини ром қил ўзунгга” деса, Ҳамлет “Ўз нафсидан устун турган дунёда ким бор?” дейди. Бу – “нафс тавсани”ни жиловлай билган кимсани топмадим, дегани эди.\nТожу тахт, салтанатга эришиш йўли, кўп ҳолларда макр ва ҳийла, ғирромлик ва қабоҳат йўлидир. Ҳасад ва адоват бунда зудлик ила ҳиммат ва садоқат “тўни”га бурканса, ёлғон ва қўрқув мардлик, жасорат қиёфасида майдонга чиққан. Аслида эса бунақа вазиятларда ҳукмдор – амалдорларига, мансаб ва мартаба эгалари – ҳоқону султонларига ишонишмаган. Фитна шундан алангаланган, бири – иккинчисидан қонли ва қўрқинчли фожиалар тахт, амал ҳирсининг ҳосили эди. Шарқда ҳам, Ғарбда ҳам шундоқ бўлган. Ҳукмдорлик иддаоси ила ота – болага, бола – отага, оға-ини - қариндошга, ини ва қариндош – оғага қилич кўтариб, қон тўкканки, бу ҳодисанинг совуқ сиёқи дунёнинг ҳамма жойида айтарли бир хилдир. Ёвузлик ва бераҳмлик шу сабабдан у ёки бу давлат тарихининг ажралмас узвига айланиб қолган. Ҳамлетга нечоғлик оғир эди: тириклар жим, тириклар жиноятни хаспўшлаш, яшириш билан овора. Отасининг арвоҳи эса тинчитмайди уни... Кимдан у қасд олади – амакиси ва онасиданми? Ҳасрат ва кулфатини кимга изҳор этади? Полоний ва гумашталаригами? Ўз оловида ўзи ёнади. Ўзи айтиб, у ўзи инграйди. Қалби “Қасос!” дейди. Журъат етишмайди. Журъатсизлик, сусткашлик учун яна ўзини-ўзи айблайди. Ўзига ўзи маломатгўйлик қилади:\nО, қасос – интиқом!\nГапнинг пўскалласи шуки, эшшакман, эшшак!\nАхир кимман, ўлдирилган отанинг ўғли,\nДўзах, само интиқомга чорлаб турса-ю,\nМен бу ёқда фоҳишадек кўз ёши тўксам.\nВа қарғасам бир чўрию чувринди каби!\nТуф-ей, лаънат! Уйғон, менинг идроким, уйғон!\nХуллас, Ҳамлет ҳаракатга тушади. Аммо ҳақиқатни охиригача билмоқ учун “маданий” бир тадбир ташкил этади:\nАктёрлар амакимнинг кўзи ўнгида\nОтам қатли саҳнасини этсинлар ижро.\nЎзим ундан кўз узмайман. Кўраман, қани,\nҚандай таъсир этар? Унда ўзим биламан,\nНе қилишим лозим бўлса, кейин қиламан...\nҲаммаси шаҳзода айтган ва талаб қилгандай бўлади: саҳнадаги ижро ҳам, амакининг аҳволи ҳам унга интиқомдан ўзга чора йўқлигини тўла-тўкис тасдиқлайди. Бунда Шекспирнинг трагедия ичида трагедия яратиш, бир трагедия доирасида гўё ўзга бир мустақил фожиани “саҳналаштриш” маҳоратига қойил дейиш керак.\nАсарнинг илк саҳнасида онаси билан суҳбатлашаркан, Ҳамлетга у:\nҚачонгача марҳум отанг изини излаб,\nТупроқларга кўз тикасан маъюс, гирёна.\nБу азалнинг буйруғидир: тириклик ўлар,\nФонийликдан боқийликка равона бўлар,\nдейди. Бундоқ қаралганда, тўғри фикр. Буни шаҳзода “Ҳа, азалнинг буйруғи шу” дея гўё эътироф қилгандай бўлса-да, яна шундай гапни ҳам айтади:\nМенинг ғамим бегонадир бўёққа, илло,\nМана мен, деб ўртага ҳам тушмагай асло...\nДемак, “мана мен, деб” юз кўрсатмас жиноятни очиш, аниқроғи, уни фош қила билишига шаҳзода аввалданоқ ишонган.\nОллоҳ таоло ақл деса – ақл, хотира деса – хотира, мушоҳада деса – мушоҳада – ҳамма-ҳаммасини Ҳамлетга қўшқўллаб берган. Офелия айтмоқчи: у - аъён, у - аскар, у – олим:\nДавлат, салтанатнинг умид гули эди ул,\nНазокату нафосатнинг тимсоли эди.\nАна шу малакни Ҳамлет севган. Муҳаббат одамни не-не қийинчилик, не-не азоб-уқубат гирдобидан қутқазмайди дейсиз? Ҳамлет эса...\nҲеч эсимдан чиқмайди: атоқли ва оташин шоир Ҳамид Олимжоннинг Офелия ўлимига бағишланган шеърини биринчи марта ўқиганимда юракка шундоқ бир парча олов ёпишгандай бўлган. Мана бундай сатрлар қандай яралади – сўз билан изоҳлаш душвор:\nҚанча дод қилсанг – у қанча шикоят,\nҚанча ёлворсангу қанча тўксанг ёш,\n“Қордай оқ бўлсанг-у муз қадар тоза”,\nҲеч замон кор этмас, шум фалак бадкор,\nЎқилур севгингга қора жаноза...\nЖавоб бериб кўр-чи, номард табиат,\nБунчалар гўзални нечун яратдинг?!\nНечун яратдинг-у ўтларга отдинг?\nШеър бир гўзалга эмас, умуман, гўзалликка битилган марсияга ўхшарди. Шоирнинг фалак ва табиатга хитоблари жудоликнинг беҳад қайғули эканини таъкидларди. Аммо ростини айтсам, “Шубҳа оташида ёнар тафаккур”, “Занжирдадир севги, қафасдадир жон”, “Севгувчи йигитни солмишдир йўлга, Тунда эртак айтган бир мудҳиш арвоҳ” сингари гаплар замиридаги ҳасратни мен англай олмасдим. Биринчидан, “Ҳамлет”ни ҳали ўқимаган бўлсам, иккинчидан, Ҳамлет ва Офелиянинг фожиаси ҳам Лайли ва Мажнун, Фарҳод ва Ширинникига монанд бир фожиа бўлиши керак, деб ўйлаганман. “Ҳамлет”ни кейин ўқидим. Бу –тамомила ўзга бир асар, бошқа бир дунё, англашга кучим ҳали ожиз бир фожиа эди. Аммо Ҳамлетдан ажралиб, энди йироқлашиб бўлмаслигига ақлим етарди.\nҲамлет ролини саҳнада ижро этган хориж актёрларидан бири “Таассурот – бу пьеса”, дейди. Ўқувчи ва томошабин у ёки бу асарни ўқиганда ё саҳнада кўрганда шахсий таассурот асосида ўз мустақил бир “асари”ни яратолмаса – на шеър, на драма, на насрий китоб – ҳеч нарсани у ўртача миқёсда ҳам ҳис этолмайди. Таассурот тилга кириб, шакл ахтаргандачи? Зўр китобнинг – зўрлиги, бўш ва хомхатала ижод намунасининг яроқсизлиги ўз-ўзидан билиниб қолади. Чунки “эстетик туйғу” дейилган ҳис-туйғу сийратга ташқаридан олиб кирилмайди – руҳ ва кўнгилда бори ҳаракатлантирилади. Худди шу учун малакали адабиётшунос олим, ёзувчига нисбатан баъзан оддий китобхон бадиий асарни нозик ҳис қилиб, пухтароқ англайди. Ушбу фикрга ёрқин бир далил “Ҳамлет”дир. Бу трагедияни тарихчи, адабиётшунос, диншунос, файласуф, психолог, хуллас, жуда кўп фан соҳаси вакиллари тадқиқ ва таҳлил қилишган. Ҳамлетга берилган таъриф-тавсифлар жамланса, “Ҳамлет ўзи ким?” деган саволга жавоб беролмай қоласиз. Бири Ҳамлет – жасур шаҳзода, олим, мутафаккир деса, бошқа бири Ҳамлет – бадбин ва хаёлпараст дейди. Яна бировлар тасаввурида Ҳамлет худбин, қатъиятсиз; норози ва нотавонлар пешвоси қиёфасида кўринади. Уильсон Нойт деган бир олимга кўра, Клавдий “соғлом маънавий ҳаёт” соҳиби, ҳам ўзига, ҳам атрофидагаларига ишонадиган, фаолиятда эркин, яратувчи ҳукмдор – “буюк бир инсон”. Ҳамлет дунёдаги қора кучларнинг тимсоли. Макбет сингари Ҳамлет ҳам “ёвузлик ғояси ва ўлимнинг куч-қудратини ифодаловчи қаҳрамон”. Албатта, бунақа гап-сўзлар танқидга ҳам арзимайди. Ҳамлет номики, ёвузлик ғояси ва ўлим билан боғланса, эзгулик ва ҳақиқат хусусида ўйлашга ҳожат қолмайди.\nҚанчадан-қанча шоир, олим, адиб ва актёр “Ҳамлет – бу мен...”, “Ҳамлет – бу биз...”, “Ҳамлетнинг фожиаси – бизнинг фожиамиз...” дейишган. Анатоль Франс хаёлан Ҳамлетга мурожаат қилиб, “Шаҳзодам, Сиз барча аср, барча мамлакатларга мансубсиз. Уч аср мобайнида Сиз зарра қадар қариганингиз йўқ. Сизнинг қалбингиз бизники билан тенгдош...”, дейди. Ҳамлетни тушуниш – унинг идрок оловида ёниш, ўз “мен”ингда Ҳамлетга бир ҳолдошлик борлигига чиппа-чин инонмоқдир. Ҳамлет инсондаги онг ости туйғуларни ўйғотиб юборадиган, виждон ҳали ўлмаган, руҳ кучи ҳали сўнмаган бўлса, кимлигингни ҳар нечук сенга танитадиган Шахс.\n“Ҳамлет”ни қайта-қайта ўқигандан сўнг шунга мен амин бўлганманки, ҳассос ва жафокаш шаҳзода “анъанавий” ахлоқчиликка ҳам, якранг фикр-мулоҳазага ҳам қарши. Атрофдагиларга муҳим ва аҳамиятли ҳисобланган нарсалардан аксарияти унга бачкана ва аҳамиятсиз; сарой муҳитидаги ҳар бир турланиш ва тусланиш, ҳар бир маккорлик ва мунофиқлик унинг онгида азоб, идрокида изтироб қўзғайди. Шу учун ҳам фикр ва мушоҳадада Ҳамлет фаолдир.\nБир қатор олим ва тадқиқотчилар ўша давр ҳаётининг бўғиқ, тубан ва даҳшатли томонлари – сотқинлик, биродаркушлик, амалпарастлик; халқ ўртасидаги алоқаларнинг бузилиб кетиши Ҳамлетнинг дунёдан совишига сабаб бўлганини айтишган. Умуман олганда, бу гапни маъқуллаш мумкин. Ҳамлет дунёқараши ва характерига теранроқ нигоҳ ташланса, охирги нафасигача у ҳаётдан юз бурмаганлиги, аксинча, ҳаётни булғаган, унинг табиий, муқаддас ҳақиқатларини оёқости қилганлардан безганлиги маълум бўлади. Ҳаёт ярамас, ҳаёт доғули деган ақида йўқ Ҳамлетда. Асосий мақсади, сўнгсиз ҳасарати унинг ҳаётни, жамият ва муҳитни инсон қавми жавр-жафолари – хору зорлик, адолатсизлик, жинояткорлик, гуноҳкорлик ва ҳайвонликдан ҳар қалай тозалаш. Инсон қиёфасидаги шайтонларга қарши Ҳамлет ўзича жангга киришади. Ҳиссиёт, эҳтирос, ғазаб “лашкари”ни бу жангда олдинга чиқариш ёки тушкунликка берилиш ғаним фойдасига хизмат қилишини у ҳисобга олмайди. Инсоф билан айтганда, Ҳамлетнинг буюклиги исёнкорлигида эди. Ғанимлар ҳам қўл қовуштириб ўтирмасдан, энг аввало, шу исён ўтини ўчиришга интилишади.\nИрода дейилганда, дарвишлар Ҳақ ва ҳақиқатни излаш дарди ила қалбнинг ҳаракат бошлаши ва бундан ҳеч толиқмасликни назарда тутишган. Ибн Халдуннинг таърифлашича, “Ирода – ҳар қандай қўрқувни хасдай куйдириб ташловчи қалбдаги ёнишдир”. Ҳамлет қалбида айнан шундай олов гурилларди...\nҲамлет – беҳад мураккаб, зидддиятли Шахс. Унинг ақл ва фикр ҳаётини яхшироқ билай десангиз, туйғу, кечинма ва ҳолатларини назардан қочирасиз. Кўнгил аҳволини бундоқ кузатмоқ бўлсангиз, руҳидаги эврилиш, мистик мушоҳадасидаги сирни илғолмай қоласиз.\nҲамлет туйғу, эҳтирос, хаёл кишисидай кўринса-да, у тадқиқчи, реалист, ростгўй. Офелиянинг “Заҳарсиз, шаҳзодам, заққумсиз”, деган таънаси асосли – Ҳамлетнинг тили аччиқ. Сўзлари қиличдай кескир. Унинг фикр-туйғуларини ифодалаш тарзидан чўчиган тадқиқотчилар ҳам бўлган. “Ҳозир ҳалол киши дегани ўн мингдан биттаси бўлади” дейди у. Юз мингга – ўн, миллионга – юзта ҳалол ва диёнатли киши тўғри келса, бундай жамиятнинг жаҳаннамдан нима фарқи бор?\nБошқаларни яхши билиши учун инсон, аввало, ўзини билмоғи зарур, деган тушунча бизда кенг тарқалган. Бу эса айни пайтда ўзингда ўзгаларни кўриш дегани. Ҳамлетда бунинг тескариси. Унингча, “бировни яхши билдингми, бас, ўзингни ҳам яхши биласан”. Бу “тажриба”дан қайсиси ўнғай ва афзал? Бизнингча, иккинчиси. Негаки, бошқалар билан боғланиш, ўзни қиёслаш, кўпчиликка хос фазилат ёки ахлоқий иллатларнинг “манба”сини аниқлаш кейингисида бир мунча осон кўчади. Чунончи: “У ким?” деган савол айни пайтда “Мен кимман?” деган саволни унутмасликни ҳам талаб этади.\nОзрик исмли бир кимса ҳақида Ҳамлетнинг гапини эшитинг: “У эҳтимолки, онасининг кўкрагини ҳам хушомадлар билан оғзига олгандир. Ҳозирги хотинмижозларнинг ҳаммаси ҳам шунақа. Улар юриш-туриш, одоб-назокатнинг фақат ташқи томонларини эгаллаб олишганлари учун беҳад-беҳисоб дид ва майллар гирдобида юзага қалқиб чиқишади, аммо бир пуфласанг, бас, пуфакдек ёрилиб, ғойиб бўлишади”.\nОдам ҳам шунча узоқни кўриб, тўхтовсиз урчийдиган маразликни шунча олдиндан таърифлаши мумкинми? Бизнингча, бу ўринда аввало Шекспирга тан бериш керак. Қайсидир бир маънода, Ҳамлетда – Шекспир, Шекспирда – Ҳамлет яшайди. Айрим тушунча ва хусусиятлар Ҳамлетга мансубми ё Шекспирга – буни баъзан ажратолмайсиз. Рақиблардан бирига Ҳамлет бундай дейди: “Сиз мени ўз мақомингизга солиб чалмоқчи бўласиз. Менинг пардаларимни босаман деб ўйлайсиз... Барча паст-баланд пардаларим сизга гўё беш панжадай аён... Мени чолғу деб аташингиз, бузишингиз мумкин. Лекин чалолмайсиз”. Ҳамлет сингари Шекспирнинг “чолғувчи”си ҳам ўзи бўлган. Негаки, дунёда фавқулодда сийрак учрайдиган Шекспир каби зотларнинг “Мен”ига дахл қилиш мумкин эмас. Ўзи ҳаракатга тушмаса, ўзи оҳанг таратмаса, ўзи майдонга чиқмаса, уларга қўл чўзиш, уларни “чалишга” уринишдан ҳеч фойда чиқмайди. Демак, “Ҳамлет – бу Шекспир”, дейилиши ҳам унча эътирозлимас.\nОлмон файласуфи Ф.Нитше “Дунёни оптимистлар эмас – пессимистлар қутқазади”, дейди. Нимадан ёки кимдан? Буни Нитше очиқ-ойдин айтмаган. Назаримизда, у риё, ёлғон, ожизлик “лашкар”ларини кўзда тутган. Ҳамлетдаги “бадбинлик”да ҳам шиддатли бир халоскорлик кайфияти бор.\nУнингча, инсондаги ҳамма ёмон сифатлар – тамагирлик, хушомад, олчоқлик, корчалонлик ва бошқалар - ўзни камситиш ва ихтиёрий равишда ўзни таҳқирлаш ҳисобланади. Қисмат унга “арслон қудратини” бахш айлаганига инонганидан Ҳамлет ахлоқий-маънавий таназзулни тўхтатса бўлади, деб ўйлайди. Лекин ҳаёт уни шундай аччиқ ҳақиқатларга юзлаштирадики, инсоннинг феъл-атвори, ижтимоий, маданий қиёфасини ўзгартириш муаммоларнинг энг муаммоси эканини у тан олишга мажбур бўлади. Шунда ҳам Ҳамлет инсон ҳақидаги олий тушунча ва иқрорларидан чекинмайди. Ҳамлетнинг мутафаккирлиги ҳам ана шунда. “Сўнгги пайтларда негадир бутун хушчақчақлигим ва машғулотларга бўлган иштиёқимни йўқотиб қўйдим, - дейди у. – Шу қадар шикастаманки, шу коинот гулшани, шу курраи замин кўзларимга унумсиз, тап-тақир бир қоя бўлиб кўринади, самовотга туташган мана шу чексиз ҳаво чодири, заррин шуълалар билан музайян ана шу шоҳона гумбаз назаримда, қўланса ва заҳарли буғларнинг йиғиндисидир, холос. Табиатнинг қандай ажойиб хилқатидир инсон! Унинг заковати қанчалар баланд! Лаёқати нақадар чексиз! Суврат ва сийрати нақадар мумтоз ва мукаммал! Туриш-турмуши фаришталарга нақадар яқин! Назар-ниҳояти Тангри таолога қанчалар қарин! Оламнинг зийнати! Тамоми тирикликнинг тожи давлати...”\nМодомики шундай экан, Ҳамлетнинг одамлардан нима учун ҳафсаласи пир бўлади? Офелиядан ҳам совиб, ўлимга – била туриб, нега ажалга қучоқ очади? Ҳаёт ва мамот масаласини у ўзича шундай ҳал қилган эди:\nЎлиш. Ўзни унутиш. Бас, тамом – вассалом:\nРуҳий изтироблар, таннинг азобларига\nБиламизки, чегарадир шу оғир уйқу...\nБу фикрларни ҳар ким ҳар хил қабул қилиши, ақл ва тафаккур даражасига қараб турлича изоҳлаши ёки баҳолаши табиий.\nКимдир “Бу – ғирт ожизлик!” дер. Бошқа биров “Бу – касалманд хаёл ҳукми”, деб айтар. Яна кимдир бундан ҳам кескинроқ гапирар. Ҳамлет эса бундай эътироз ва айбномаларга “Одамнинг энг биринчи вазифаси ва олий бурчи – Одам бўлиш”, деган жавоб билан кифояланарди. Унинг ўзидан ҳам, ўзгалардан ҳам асосий талаби шу. Ихтилофга туб сабаб ҳам мана шу.\nШарқда ақл – ақли кулл, ақли жуз – улуғ ақл ва кичик ақл дея иккига ажратилган. Ақли куллга – илоҳий ақл, ақли жузга – ақли маош, турмуш ва тирикчилик ташвишларидан четга чиқолмайдиган ақл ҳам дейилган. Башариятнинг асосий қисми ҳамиша паст босқичдаги ақли жуз бошқарувида кун ўтказган. Бу ақл одамни моддий оламга боғлаб, парчинлаб ташлаши боис ўзининг тор, биқиқ чегарасидан нарини кўриш, шаҳодат дунёсидан йироқроқдаги ҳодиса ва ҳақиқатлар мушоҳадасига изн бермаган. Ва маърифат, ишқ кашф қилган нарсаларни ёлғонга чиқариб, инкор қилган. Ҳолбуки, фақат суратни кўриб, ёлғиз зоҳирга суяниб, ҳақиқат дейиш – бу тинимсиз зайлда шайтон ишини такрорлашнинг худди ўзи. Агар Иблис Ҳазрати Одамнинг тупроғдан яратилган вужудини кўриш билан чекланмасдан, унинг руҳи, диний салоҳиятини ҳам англай билганда эди, балки, Ҳақнинг қаҳр ва лаънатига йўлиқмасди. Ҳеч шак-шубҳа йўқки, Ҳамлет “Ҳаммамизни қўрқоқ қилиб қўяр тафаккур, Ноқис ақл сочган ўша хира шуъладан, Азму қарор ранги ўчиб, бўзрайиб қолур...”, деганда ақли жуздан юзага келадиган авбошлик, зулм, муноқаша ва майдакашликларга диққатни қаратган.\nМашҳур “Утопия” китобининг муаллифи англиялик Томас Мор золим ҳукмдор тўғрисида баҳс юритиб, “Ўзгалар оҳ-воҳ чекиб йиғлаётган бир пайтда дабдаба ва ҳузур-ҳаловатда кун кечириш – бу давлатга эмас, зиндонга қоровул бўлиш демак”, деб таъкидлайди. Ҳамлет эса “Дания – зиндон” дейди. Розенкрацнинг “Унда бутун дунё – зиндон”, деган фикрига жавобан айтадики, “Балли, кўплаб қамоқхоналари, чоҳлари бўлган ғаройиб бир зиндон, лекин энг қулинг ўргилсини – шу Дания”.\nҲамлет ҳақлимиди шундай дейишга? Ҳа, ҳақли эди. Дания давлати қотил қирол қўлига ўтган. Унинг бутун фикру зикри жиноятни бекитиш, Ҳамлетни авраб-алдаб, ўртадан йўқотиш. Аҳли сарой шу телбасифат ҳукмдор кўнглини овлаш, фармойишини бажариш билан овора. Халқ эзиладими, инграйдими, ўлиб ё тириладими – бу билан бировнинг иши йўқ. Ҳамлетни мана шу даҳшатга солади. Зулм ва разолат занжиридаги Дания уни беҳад бездириб, эзиб юборади. Ҳамлет бир вақтлар: “Замон издан чиқди, о, бу машъум бир алам, Уни изга солмоқ учун туғилгандайман”, деб ўйлаган бўлса, ниҳоят ҳаммасидан чарчайди. Ҳамма-ҳаммасига қўл силтайди: ҳатто севгилисига ҳам.\nИздан чиққан замонасини Ҳамлет изга сололмайди. Мурод-мақсадига эришолмайди. Аммо у мағлуб ҳам эмас эди. Тафаккур ва виждонда, тўғрилик ва ҳақиқатда енгилмаган Шахсни мағлуб дейиш ноинсофлик. Шу маънода Ҳамлет ғолиб эди. Музаффар эди. Муҳаббатда ҳам шаҳзода йўлни тўғри танлай билганди.\nҲамлетнинг кўнгли совиганини сезган Офелия севгилисидан олган ҳадяларни қайтара туриб дейди:\n“Энди ола қолинг, чунки номусли қизлар,\nБевафонинг совғасига назар солмаслар.\nҲамлет: О, сиз номусли қизмисиз?\nҲамлет: Яна латофатлисиз?\nОфелия: Нима демоқчи бўласиз, шаҳзодам?\nҲамлет: Демоқчиманки, номусли ва латофатли бўлсангиз, сиздаги номуснинг латофатга сира алоқаси йўқ”.\nНаҳотки! Офелияни Ҳамлет яхши кўрганми? Яхши кўрган. Маъсумлигига ишонганми? Ишонган. Нима учун яна ажаблангандай, қизнинг устидан кулгандай, уни калака қилгандай, “О, сиз номусли қизмисиз?” дея сўраш керак? Умуман олганда, Офелия бегуноҳ. Бироқ у кимнинг фарзанди? Қандай муҳитда тарбияланган? “Ҳамлет унда бузуқ сарой муҳрини кўрган... Оддий маънода Офелия покиза, айни пайтда у – қандайдир нопокликнинг бир парчаси ҳам”, дейди инглиз олими Кетти. Офелияга нисбатан Ҳамлет балки ҳаддан зиёд шафқатсизлик қилгандир. Савол ханжари ила маъшуқаси кўнглини тилиб ташлагандир. На чора? Ахир, ким биландир тақдирини боғлаётган кишига насл-насабни унут деб бўлмайди-ку! Айниқса, Ҳамлетга!\nОдам қисмати чини билан жуда чигал. Бир “тугун” очилса, иккинчиси очилмайди, бир “ришта” боғланса, бошқа бири чирт узилади. Ҳамлет Офелияга “Мен сизни севмаганман”, деса-да, ундан кўнгил узолмайди. Поклик, мусаффолигингни асра, деган мазмунда: “Ҳеч биримизга ишонма. Яхшиси узлатга чекин... Қордек оқ, муздек мусаффо бўлсанг ҳам, туҳматдан қочиб қутулолмайсан. Узлатга чекин, узлатга...” дейди.\nДарвешлик маслагида узлат гуноҳ ва гуноҳкорлардан, жаҳл ва жоҳиллардан четлашиш. Шунингдек, ўткинчи ва кераксиз ишларга машғул бўлиш билан умр кечирадиган мунофиқ, товламачилардан узоқлашмоқдир. Узлат деганида Ҳамлет шундай маъноларни кўзламаганми? Балки у Офелияни роҳибаликка ундагандир? Нима бўлмасин, Ҳамлетнинг қайта-қайта “Узлатга чекин, узлатга” дейишида шарқлик дарвеш ёки мутасаввиф нуқтаи назарига тескари бир иддао йўқ.\nХуллас, “Ҳамлет”нинг аслиятдан таржимаси, асар моҳияти ва бадиий оламини янада кенгроқ, пухтароқ билиш, унга янада яқинлашишга илҳомлантириши шак-шубҳасиздир.\nЭски манбаларда айтилишича, бир ҳоқон хат ёзганда, ўзини мамнун этадиган даражада гўзал бўлса, дарҳол уни йиртиб ташлаб, бошқа бир мактуб битар экан. Ундан бунинг сабабини сўрашганда, “Чиройли сўз кибр воситаси бўлур”, деган. Қадим Хитой файласуфи Лао Эр эса “Чиройли сўз – ёлғон сўз”, дейди. Бадиий ижодда сўзнинг гўзали - деҳқондай оддийси, табиийси, дард билан топишгани. Маъно агар тоза бўлмаса, чуқурлик касб этмаса, самимиятга инонтиролмаса, сўз жарангию, туйғу жилваси ёқимсиздан ёқимсиздир. Шекспирнинг матн устидаги меҳнатини тасаввур этсанг, беихтиёр “Сўзнинг жонига, чидамига балли!” дегинг келади. “Отелло”нинг охирги саҳналаридаги драматик манзаралар, Дездемона ва Отеллонинг ўлим олди ҳолатлари – буларни сўз билан гавдалантирмоқ учун сеҳргарлик керак. Шекспир эса ҳақиқатда сўзнинг магик куч-қувватидан фойдалана билган санъаткор. Ўлмас “Отелло” трагедияси ҳам бунинг бир мисоли. Нечоғлик қайғули, мунгли бўлмасин, у дунёдаги энг гўзал севги қиссаларидан биридир. Бу қисса жозибаси кишини сархуш айлайди. Отеллони ошиқ десангиз – мард ошиқ, Дездемонани маъшуқа десангиз – дилбар маъшуқа. Юрак-юракдан бир-бирига уларнинг талпиниши, ҳис-туйғулардаги муштараклик лаҳзалари бир тушга ўхшайди. Румийнинг бир ажойиб рубоийси бор:\nДилдор зариф аст, гуноҳаш ин аст,\nЗебову латиф аст, гуноҳаш ин аст.\nОхир ба чи айб мегурезанд аз ў?!\nАз айб афиф аст, гуноҳаш ин аст?\nМазмуни: дилдор нозикфаҳм, зийрак, гўзалдир – гуноҳи шу. Ниҳоятда зебо ва латофатлидир – гуноҳи шу. Ахир, нима айби учун ундан қочишади? У мутлақо беайб мусаффодир – гуноҳи мана шу! Ушбу сўзлар гўёки Дездемонани ўйлаб, шу санам таърифи учун битилганга ўхшайди. Унинг ҳам “гуноҳи” – латифлиги, “айби” – покизалиги. Отелло дилида қўзғалган ишқ ва номус кураши ҳамма тоза ҳисларни кул қилиб юборишини у ақлига яқин ҳам йўлатолмасди. Ахир, Дездемона аслзода, саркарда араб ўғлонининг жону жаҳони эди. Эри уни мажнун бўлиб севганди.\nТуҳмат балоси кутилмаган ёқдан Мавр қалбига чанг солади. Яго отлиғ малъун Отеллони шундоқ аянч бир ҳолатга соладики, у англаб-англолмай, кўриб-кўролмай, эшитиб – ишонолмай қолади. Жангу жадалларда чиниққан, не-не хавфу хатарларни енгиб ўтган софдил, матонатли бир шахс Ягонинг қўғирчоғига айланади. Нима учун? Отелло шарқлик. Шарқ одами инончлидир, қалбга, қалб таассуротларига тез ва осон берилади. Кўнгил, номус дейилдими – ҳаммасини унутади. Кўнгил ҳаётига алоҳида аҳамият берганлигидан у ҳиссиётли. Серҳаяжон. Шу боисдан кўп ҳолларда унинг ҳис-туйғуларини ақл жиловлолмай қолади. Шунда у узоқни кўролмайди. Шунинг оқибатини холис муҳокама этолмайди. Отелло образини яратишда Шекспир масаланинг шу томонларини тўла-тўкис инобатга олган эди. Отеллога Яго ҳужум бошлаган илк “майдон” – Маврнинг ишончи бўлганлиги тасодиф эмасди:\nУнинг менга эътимоди, ишончи баланд,\nБу қўл келар ниятимнинг ижроси учун.\nЯгонинг Кассиога ҳам адовати бор: у кўз тиккан мартабага Кассио лойиқ кўрилган. Демак, унинг ҳам илдизига болта урмоқ шарт. Флоренциялик Кассио келишган йигит. Дездемонанинг ҳурмат-эътибори унга ёмон эмас. Пайт пойлаб “қора араб”нинг қулоғига “Кассио хотининг билан опоқ-чопоқ...” деб қўйилса – вассалом:\nМавр табиатан софдил, содда эмасми,\nБу гапларга ишонади, лаққа тушади.\nҲа, муқаррар шундоқ бўлур: жаҳаннам ва тун\nЁпирилиб, босар жумла жаҳонни бутун...\nБулар ҳали режа, натижага қадар бўлган йўлни довдирамасдан босиб ўтиш лозим эди. Бу йўлчиликда ўзни қандай тутиш, қандай “ҳунар”лар кўрсатиш, қанчалик тубанлашиш – Шекспир буларни доҳиёна бир санъат билан тасвирлаб берган. Яго характерининг ғоявий-бадиий талқини – инсон моҳиятини очишдаги Шекспирнинг буюк хизмати ҳисобланади. Одам қалби ва номусига Яго ўтказган зулм ва жафо жаҳаннамда ҳам учрамас. Отеллонинг шубҳа оташида ўртаниб ёнишлари, “Мен кўкларга совураман ишқимни буткул, Қўзғол бўм-бўш жаҳаннамдан, қора интиқом!” дея оҳ-фарёд чекишларини тинглаб, дўзах азоби ҳам бунчалик бўлмасов, дегинг келади.\nҚабоҳатни Яго макр ва ҳийла ила яшира оладиган кимса. Ғафлат қопқонига тушган Отелло буни на сезади, на гумон қила олади. Унингча, “Яго – ҳалол йигит”. Доно одам. Ягонинг кимлиги ва қилмишларини хаёлга келтирмаса ҳам унга “Мен биламан, оқибатли, номуслидирсан”, дейди. Ҳолбуки, Яго аллақачон унга қарши ичдан жанг эълон қилиб, қасосга бел боғлаган. Сабаб нима интиқомга? Биринчи сабаб – ҳасад. Отелло тагли-тугли мард йигит. Мартаба-мавқеи ҳам баланд. Дездемонадай иффатли, доно, садоқатда тенгсиз бир малакнинг умр йўлдоши. Мана шуларнинг барчаси Яго бағрини тилка-пора этади. Табиатан у ахмоқ, овсар, ҳавоий бир кимса эмас. Қатъиятсизлик, бўшанглик, ўз фойдасини билмаслик, фикрсизликни Яго ёмон кўради. Масалан, Микель Кассиога “Қари бир қизчалик фикр этмайдиган зот. Нари борса, китобий бир билим эгаси... Гап сотишга уста, лекин амалдан йироқ”, дея баҳо беради. Умуман, давлат мулозимлари, амалдорлар тўғрисидаги мулоҳазаларига ҳам эътироз билдиролмайсиз:\nБиласизки, қанча содиқ муттаҳамлар бор.\nХўжайинга хизмат қилар, тизза чўкиб хор...\nЛекин бордир яна бошқа мулозимлар ҳам –\nКўринишда садоқатнинг тимсоли, аммо\nЮраклари ўзларидан ўзгани билмас.\nХўжайини учун куйиб-пишади гўё,\nАслида-чи, ҳамёнини тўлдиради, бас.\nБошқанимас, ўз-ўзини эъзозлайди, ҳа.\nЎйлайманки, бундайларда ақлу тамиз бор.\nТақсир, мен ҳам шундайларнинг бири бўламан...\nЎзгаларни танқид қилиш, айблаш осон. Ўзини иккиюзламачи, ўзидан бошқани ўйламайдиган юлғичлардан бири сифатида эътироф айлаш – бунақаси бениҳоя сийрак учраса керак. Бу ўринда масаланинг бошқа бир жиҳати, тўғрироғи, асосий қирраларини унутмаслик лозим. Юзига ниқоб тортиб яшайдиган кимса асл қиёфасини кўрсатмасликка уринади. Дили ҳасадга таслим кишининг рости нимаю, ёлғони нима – буни фарқлаш мушкул. Яго шунақа махлуқ. Ҳасад ва хусуматдан ичи қорайиб кетган, бироқ ҳеч тап тортмасдан “Мен – бир оқкўнгил одам...”, деб сўзлайверади. Отелло қалбида рашк оловини гуриллатиб, Мавр аҳволига ачингандай “Тангрим, авлодимни асра рашк балосидан!” дея илтижо қилади. Суврат ва сийрат бирлигидан у тамоман йироқ, лекин Отелло ишончига янада чуқурроқ кириб боришни кўзлаб, “Бир хил бўлур эр кишида суврат ва сийрат, Агар бир хил бўлмас эса, унга минг лаънат” демоққа куч топади. Зўр келганда эса ўзни “фош айлаш” орқали яшириниш “усули”ни ишлатади:\n... Бир ўлат бор каби гўё табиатимда –\nҲамма жойда излаганим нуқул хиёнат\nХиёнатни кўргандайман ҳар бир қадамда...\nБу гап ҳам дил қаърида хуруж қилиб ётган хиёнатни хаспўшлаш мақсадида айтилган.\n“Қора қўчқор”, “араб айғири”, “қора шайтон” дея таҳқирлагани Отеллодан Ягонинг жабр чеккан бир жойи йўқ. Кассио билан муносабати хусусида ҳам шундай дейиш мумкин.\nМаълумки, шубҳа, гумон ахлоқий кучсизлик, маънавий ожизликнинг асосий “унсур”и. Туҳмат ва бўҳтон ана шуни бекитишнинг жирканч бир усули. Яго ҳам шу усулга ёпишади:\nАён гапки, мен Маврни ёмон кўраман,\nХотиним-ла дон олишган деган гаплар бор.\nАниқ билолмадим, бу гап чинмидир, ёлғон?\nЛекин менга кифоядир ана шу гумон...\nЯгонинг Маврни ёмон кўриши рост. Хотини билан “дон олишган”лиги ҳақидаги тахмини ёлғон. Бу уйдирмага унинг ишонмаслиги шундоқ билиниб турибди. Асл мақсад Отелло бағридан Дездемонани юлиб олмоқ: “Хотиним-чун хотинини олмагунча то Бирор нарса юрагимга бермас тасалли...”\nХуллас, Яго “универсал” қаҳрамон. Ҳар бир ижтимоий табақанинг – ишчи ёки у хизматчими, ижодкор ё олимми, санъаткор ё дин аҳлими, бундан қатъий назар, ўзининг яголари бўлади. Яго фалсафасининг асосий мазмуни эса, “Мен ёлғиз ўзимга хизмат қиламан! Ўзим учун яшайман...”\nШекспир яратган образларнинг аксарияти – ҳамма давр, барча замонларга мансуб образлар. Давлат ва салтанат бор экан, у ёки бу минтақада, у ё бу тарзда Ҳамлет ғам-кулфати қайтарилаверади. Қирол Лир оламдан ўтиб кетгани билан Лирни йўлдан оздириб, манманлик жарига қулатган майллар ўлмаган... Мустабидлик тарихи – узоқ ва давомли тарих. Демак, Макбетни унутишнинг иложи йўқ. Қанчадан-қанча одамлар сохта саховат, бетайин ҳиммат қурбони бўлишган. Шўрлик Тимон аҳволи уларникидан минг карра аянчли. У бири-биридан риёкор, беоқибат хушомадгўй – нафс бандаларига инониб, бор-будидан ажралади. Одамга қанча ишонган бўлса, ўшанча ундан безади ва қочади. Алалоқибат, унинг кўзига жумлаи жаҳон талончихонага ўхшаб кўринади:\nЙўқол ҳамманг! Аямасдан бир-бирин таланг,\nЎзингиздан нафратланинг. Ҳа, мана олтин:\nОлинг, яна учраганни сўйинг, бўғизланг,\nУнутмангки, учраганнинг бариси – ўғри.\nБойлик ҳукмрон, пул, олтин ҳирси ғалаён айлаган жойда бундан бошқача бўлмайди. Афиналик сармоядорнинг мусибати курраи заминда бир хил.\nТимон образи орқали Шекспир инсон психологиясининг энг мубҳам, айтиш жоизки, энг қоронғу “гўша”ларини ҳам ёритиб берган. Шу қадар реал ёритганки, Тимоннинг “Сенга ёлғиз бир шартим бор: одамлардан қоч! Ҳаммасига лаънат ўқи! Шафқатни унут...” деган сўзлари ўқувчида кескин эътироз туғдирмайди. Зеро, алданган, хушомад ва мақтовга буркаб ташланган, дўст, биродар, улфатим деган кимсалардан чўнг оқибатсизлик кўрган одам “Мен севмайман, жирканаман аҳли башардан!” дейиши ғайритабиий бир иқрор эмас. “Афиналик Тимон” – бу ҳаёт саҳнаси. Ҳаётда Тимонникига монанд саргузашт ва фожиалар тез-тез учраган, ҳозир ҳам бор, кейин ҳам такрорланаверади. Бироқ Тимон айтган юқоридаги фикрларни асло қабул қилиб бўлмайди. Бу образ, инсонни чуқурроқ билмай юракка яқинлатиш, аҳмоқона ҳотамтойлик кишини қандоқ боши берк кўчаларга тортқилаши ва устига қандай бало-қазолар ёғдиришини тушуниш маъносида ибратлидир.\nШекспир трагедияларидаги образлардан кўпчилигининг тақдири ва аҳвол-руҳияси кишини қаттиқ ўйлатади, фикрдан фикрга, зиддиятдан зиддиятга йўл очади. Бунча ёвузлик, бунча ҳасад, хусумат, бунча макр, риё, бу қадар кийну адоват, қаҳру ғазаб инсон қалбига қаёндан ва қандай қилиб кириб боради? Қандай томир ёзиб, улғаяди? Бошқа бир юракни қандай маҳв айлайди?\nБуюк Шекспир ана шундай саволларга – асрлар мобайнида башариятни қийнаб, қақшатиб келган жумбоқларга жавоб излаган. Унинг изланишлари – санъаткор, файлсауф, муаррих ва мутафаккир куйиб-ёнишларини ўзида мужассамлаштирганлиги билан ҳам алоҳида қиймат касб этади. Шекспир учун тарих бир восита. У трагедиларида асосан ўзи яшаган ҳаёт ғам-ғуссалари, одамлар орасидаги тортишув ва курашлардан юзага келган фожиаларни акс эттирган. Шекспир одам бундоқ бўлмоғи керак, мана сенга идеал инсон тимсоли, деб таъкидламаган. Аксинча, кўзни каттароқ очиб қара, фикрла: мана, сен мақтаган, улуғлаган инсоннинг аҳволи, яхши ва ёмонлиги; бир-бирига муносабати, ҳаётдаги ўрни, деган тушунча асосида ижод қилган. Ягони ким дейсиз? Одамми у? Яго жасад ичидаги ҳасад, худпарастликнинг олий тимсоли. Қанча яхшилик, қанча ҳиммат ва меҳрибонлик кўрмасин, бари бир Яго разил – ёмонлик қилади. Ҳатто Макбет унчалик мараз ва жирканч эмас. Уни писмиқлик ёки қўрқоқликда айблай олмайсиз. Макбетдаги ҳокимиятпарстлик, мустабидлик ҳирси – даҳшат.\nХуллас, ҳаёт ҳақиқатларига содиқликда, инсон табиатига хос – хоҳ манфий, хоҳ мусбат, хоҳ юксак, хоҳ тубан ва жирканч – ҳар қандай ҳис-туйғу, фикр ва тушунчани бўямай, бежамай характер яратишда Шекспир панжасига панжа урадиган санъаткор жаҳон адабиётида камдан камдир. Вақт бир жойда тўхтаб қолмаганидек, давр ўзгариб, замон алмашиниб бораверади. Шекспир асарлари мазмун-моҳиятига булар соя ташлай олмагани сингари, ғоявий-мафкуравий тўсиқ ҳам қўёлмайди. Шекспир асрларни бемалол ошиб ўтадиган, инсоният мавжуд экан, таъсири сусаймайдиган ҳис ва ҳақиқатларни тасвирлаб берган. Дездемона – софлик ва садоқат маъбудаси. Ҳеч бир давр кишиси унга бошқача баҳо беролмайди ва уни ўзгача қиёфада тасаввур ҳам этолмайди. Ягочиликни илдиз-илдизидан қуритиш – бу Одам қавми қони ва жонидан ҳасад, адоват, қасос ҳирсини йўқотиш демак. Бунинг эса сираям иложи йўқ. Демак, башарият Шекспирни ўқиб, ўрганиш, унинг инсоншунослик мактабидан таълим олишга ҳамиша муҳтож.\nШекспир таваллудининг тўрт юз йиллиги муносабати билан Москвада босилган бир китобда “Шекспир Чехославакияда”, “Шекспир Эстонияда”, “Шекспир Болгарияда”, “Шекспир Грузияда”, “Шекспир украин адабиётшунослигида” номи остида мақолалар берилган. Шекспирнинг қанча юрт, қанча мамлакатга кириб борганлиги шу йўсинда аниқланадиган бўлса, дунёдаги ҳеч бир йирик давлат, ҳеч бир миллат номи четда қолмайди. Буюклик ва боқийликда бундан зиёд яна қанақа “ҳужжат” лозим? Биз ҳам “Шекспир Ўзбекистонда” дейишга ҳақлимиз.\nШекспир драмалари таржимасига қўл урган ижодкорларни эсланг: Чўлпон, Ғафур Ғулом, Мақсуд Шайхзода, Асқад Мухтор...\nДунёга довруғ таратган Шекспир трагедиялари қаҳрамонлари ролини ўзбек театри саҳнасида ижро этган актёрлар кимлар эди? Аброр Ҳидоятов, Олим Хўжаев, Сора Эшонтўраева, Шукур Бурҳон, Наби Раҳимов...\nБундан йигирма икки йил муқаддам Она тилимизда Шекспир асарларининг беш жилдда босилиши маданий ҳаётимизда улкан воқеа бўлган эди. Ўтган асрнинг тўқсонинчи йиллари бошларида Ўзбекистон халқ шоири Жамол Камол томонидан илк бора инглиз тилидан ўгирилиб, Шекспирнинг беш драмасини ўз ичига олган “Отелло” китоби нашр этилди. Таржимон аслиятдан ўгириш ишига киришиб кетиб, адибнинг ўн иккита энг етук асарини ўзбекчалаштирди. Бу айтишга осон. Бундай меҳнатни уддалаш учун тил билишдан ташқари, Шекспир дунёсига зўр ихлос, юксак дид ва илҳом билан кира билиш ва чинакам шоирона маҳорат зарур. Таржимада аслиятдаги кўнгил оҳанги, руҳий манзара, маъно товланишлари ўзининг ёрқин ифодасини топмаса, китобхон уни қабул қилмайди. Бизнингча, Жамол Камол улуғ Шекспир қаҳрамонларини ўзбекчада нуқсонсиз гапиртира олган. Унда Сиз она тилимизнинг куч-қудрати, гўзал ва латифлиги, сеҳр ва жозибасини чуқур ҳис этиб турасиз. Тил – дилнинг калити, мазкур таржималарга биринчи галда мутахассислар, хусусан таржимашуносларнинг пири Ғайбулла Саломов юқори баҳо берганлиги бежиз эмас. Ўйлаймизки, уларнинг ҳар бири алоҳида ўрганиш ва фикр айтишга лойиқдир. Ҳукмингизга ҳавола этилаётган ушбу “Сайланма” бир таржимоннинг ўн икки таржимасини ўзида жамлаши ва китобхонларга етказиши билан ҳам алоҳида эътиборга моликдир. Яна бир диққатга сазовор томони...\nБизнинг дилкаш, меҳрибон шофирконлик бир акамиз бор. Ҳаётнинг оқу қораси, пасту баландини яхши билгувчи, донишманд инсон. Энг севимли машғулоти – китобхонлик. Фикри меҳнатдан тўхтаб, занглаб қолмаганлиги боис ҳам кўп мутоала қилади. Тарихчи билан – тарихчидай, файласуф билан – файлсуфдай сўзлаша олади. Мусиқа, адабиёт, хусусан, шеърият – жону дили. Навоий, Бобур, Қодирий ё Ойбекдан гап бошланса, кўзлари ёниб, баъзан ҳатто ёшланиб кетади. Рус адабиёти классикларини чанқоқлик ила ўқиб ўрганган. Масалан, Толстой бобо тўғрисида у киши билан соатлаб гурунглашмоқ мумкин. Ясная Полянага атай бориб, Толстой мозорини зиёрат ҳам қилган...\nХуллас калом, қайси бир мавзуда у киши билан суҳбалашманг, дил яйраб, ақл қаноатланади. Ўтган йил охирларида у киши Жамол Камолнинг иттифоқо бир мақоласини ўқиб қолади. Буюк актёримиз Олим Хўжаевни хотирлаб ёзилган ўша мақолада шундай жумлалар бор: “Сабабдан-сабаб, дейдилар, раҳматли Олим Хўжаев сабабчи бўлди-ю, “Ҳамлет” таржимасига қўл урдим. “Ҳамлет” таржимаси сабаб инглиз тилини ўргандим. Инглиз тилини билганим боис Шекспирнинг энг етук ўн иккита асарини она тилимизга ўгирдим... Ва ниҳоят, мана, уларни яхлит ҳолда китобхонларга тақдим этиш орзусига тушдим. Уч жилдга жамлаб, нашрга тайёрладим...\nАммо, ҳайҳот!... Бугун Олим Хўжаев йўқ... Ҳаттоки уларни нашр этиш учун зарур маблағ ҳам йўқ...”.\nЖамол Камолнинг куйинишини ҳам, ҳаяжонини ҳам тушуниш мумкин. Не-не машаққат билан, заҳмат чекиб қилинган таржималар қоғоз папкаларда жамланиб, босилмай ётса, албатта, кўнгилда бундан ачиниш, куйиниш кайфияти уйғонади... Қолаверса, Шекспир халқимиз юрагидан жой олган, “Қирол Лир”, “Отелло”, “Ҳамлет”, “Макбет”, “Кориолан” каби шоҳ асарларни ўқиган, саҳнада кўрган элнинг бу буюк ижодкорга меҳру ихлоси бағоят баланд. Биз маданиятимиз, маънавиятимизни Шекспир, Данте, Гёте, Бальзак, Пушкин, Толстой, Чехов... сингари даҳоларсиз тасаввур қилолмаймиз, мабодо шундай қиладиган бўлсак, унда ихтиёрий равишда маҳдудликка юз тутамиз. Оллоҳ ана шундан асрасин. Менинг ўйлашимча, ҳеч қачон бундай бўлмайди. Биз энди бировларнинг оғзига термулиб, чизган чизиғи бўйича елиб-югурадиган миллат эмасмиз. Мутелик, ношудлик, қўрқув ва сотқинликдан қутулишга азм этган элмиз. Маданият, маънавият ва адабиёт атрофида бирлашув ҳам муқаррардир. Буни тасдиқлайдиган далиллар етиб ортади.\nМақола сўнгида Жамол Камол “Шекспир нашр этилади. Бу хайрли ишни қўллаб-қувватлайдиган олийжаноб инсонлар топилади”, деганда адашмаган. Шунақа одамни бугун Шекспирнинг “ўзи” топганига нима дейсиз?\nБиз сизга таърифлаган акамиз Шекспирга ҳам муҳиблигидан, “Отелло” китобини топиб, қайта ўқийди. Бу гал ўқишда “Ҳамлет” кўнглини янада кучлироқ ўртаса, “Афиналик Тимон” уни янги, аммо оғир мушоҳадаю мулоҳазалар билан чулғаб олади. Рости гап, шу одам шарқлик бирор ижодкор китобини чиқазишга пул сарфласа, мен асло ажабланмасдим. Лекин Шекспирнинг уч жилдлик сайланмаси нашрига ҳомийлик қилиш ташаббусини бўйнига оларкан, бундан ҳам қувондим, ҳам ҳайратландим.\nДемак, Шекспир биздан йироқ эмас. Демак, Шекспир яратган қаҳрамонларнинг дарди, ҳасрати, қайғу ва қувончлари, адашув ва изтироблари юртдошларимиз қалбида аск-садо бераверади. Зеро, Шекспир мероси – абадий сўнмас машъала. Унинг нури неча асрларким, дунё халқларининг кўнглини мунаввар этиб, ўз теграсида бирлаштириб келади, инсонларни инсонларга танитади, элларни элларга яқинлаштиради, ҳеч қачон зулматнинг зиёдан ғолиб келолмаслигига китобхонни ҳам, томошабинни ҳам ишонтиради, йўлдан адашганларга йўл кўрсатади, эзилган, жабру чекканларни суяйди... Кечмиш айёмлар тарихи буни яққол тасдиқлаб турибди.\nЎйлаймизки, маҳдуд мафкура бўғовларидан буткул халос бўлган ҳур ва эркин тафаккур шекспирхонликни янги босқичга кўтаради. Халқимиз Шекспирни ўқийверади. Шекспир асарлари бизга мангу маънавий йўлдош бўлиб қолади. Ва мислсиз ижод замонлар оша барча насллар учун маънавиятнинг юксак манзилларини ёритувчи ёрқин бир машъала ўлароқ, ярқираб, нур сочиб, яшайверади.


Президент Навоийда амалдорлар учун қурилган хизмат уйларини бориб кўрди\nПрезидент Навоий вилояти бўйлаб сафари давомида Кармана туманидаги Мустақиллик массивида барпо этилаётган қулай, арзон ва замонавий уй-жойлар, профилактика инспекторлари учун яшаш жойи, давлат идоралари раҳбарлари учун қурилган хизмат уйлари билан танишди. Бу ҳақда ЎзА хабар берган.\nҚишлоқ жойларда қурилаётган намунавий лойиҳалар асосидаги замонавий массивлар мамлакат қиёфасини тубдан ўзгартириб, аҳоли турмуш фаровонлигини юксалтиришга хизмат қилмоқда. Жорий йилда Навоий вилоятида янгиланган намунавий лойиҳалар асосида 1 минг 185 уй-жой қурилиши режалаштирилган.\nНавоий вилояти Кармана тумани “Талқоқ” маҳалла фуқаролар йиғинида янгиланган лойиҳалар асосида 32 хонадонга мўлжалланган икки қаватли ва 46 оила учун 2 сотихли уйлар барпо этилди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёевнинг 2016 йил 21 октябрдаги “2017-2021 йилларда қишлоқ жойларда янгиланган намунавий лойиҳалар бўйича арзон уй-жойлар қуриш дастури тўғрисида”ги қарори асосида қурилаётган уйлар аҳоли турмуш фаровонлигини юксалтиришда муҳим омил бўлмоқда.\nБугун мазкур маҳаллада 1 минг 23 хонадон бўлиб, аҳоли сони қарийб 5 мингга етди. Замонавий уйларда истиқомат қилаётганларнинг аксарияти ёш оилалардир.\nПрезидентнинг 2016 йил 22 декабрдаги “Маҳаллий ҳокимликлар ва давлат органларининг ҳудудий бўлинмалари раҳбарлари учун хизмат уй-жойларини қуриш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан Навоий вилоятида 2017-2018 йилларда 105 хизмат уйи қурилиши белгиланган бўлиб, жорий йилда 60 уй-жой учун пудратчилар танланиб, қурилиш ишлари жадал суръатларда олиб борилмоқда.\nКармана тумани раҳбарлари учун Мустақиллик массивида 9 хизмат уйидан 4 тасида қурилиш тугалланиб, коммуникация тармоқларига уланди. Қолган 5 уй мамлакатимиз мустақиллигининг 26 йиллиги арафасида фойдаланишга топширилади.\nПрезидент янгиланган намунавий лойиҳалар асосидаги замонавий уй-жойлар билан давлат идоралари раҳбарлари учун хизмат уйлари ёнма-ён қурилаётгани халқ билан мулоқот ва инсон манфаатларини таъминлашда муҳим аҳамият касб этишини таъкидлади.\n2017 йилда профилактика инспекторлари учун 2 сотих бўлган ер участкаларида 3 хонали 94 уй-жой қурилиши режалаштирилган бўлиб, ушбу уй-жойларни қуриш учун 12,2 миллиард сўм маблағ ажратилади.\nБугунги кунда намуна сифатида Кармана тумани Мустақиллик массивида битта уй қуриб битказилди.\nШавкат Мирзиёев Нурота туманидаги Чашма зиёратгоҳи ёнидаги музей биноси, “Ҳунармандчилик маркази” мажмуаси, 50 ўринга мўлжалланган меҳмонхона лойиҳалари билан ҳам танишди.\nДавлат раҳбари ушбу лойиҳаларни сифатли ва вақтида амалга ошириш, Чашма зиёратгоҳи майдонини янада кенгайтириш ва ободонлаштириш бўйича мутасаддиларга кўрсатмалар берди.\nКармана хизмат уйлари\nҚаршида профилактика инспекторларига шахсий автомашиналарни топшириш маросими бўлиб ўтди


Ўзбекистонда «буханка» нархи соат сайин ўзгармоқда\nЎзбекистонда 15 сентябрдан қолипли нон - «буханка»нинг нархи кўтарилди. 2014 йил кузидан буён нархи 650 сўм бўлиб келган нон нархи 550 сўмгача ошган ва энди бу маҳсулот республика бўйлаб 650 сўмдан 1200 сўмгача сотилмоқда.\nХусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси «Kun.uz»га маълум қилишича, қолипли нон нархи соат сайин ўзгармоқда. Қўмита мониторинг натижаларини тақдим этган.\nОлинган оператив маълумотларга кўра, 600 граммли қолипли ноннинг донаси:\nҚорақалпоғистон - 700 сўм;\nАндижон вилояти - 800 сўм;\nБухоро вилояти - 750 сўм;\nЖиззах вилояти - 650-1100 сўм;\nҚашқадарё вилояти - 1000 сўм;\nНавоий вилояти - 1000-1200 сўм;\nНаманган вилояти -1000-1200 сўм;\nСамарқанд вилояти - 650-750 сўм;\nСурхондарё вилояти - 650-1000 сўм;\nСирдарё вилояти - 650-1000 сўм;\nТошкент вилояти - 650-1200 сўм;\nФарғона вилояти - 1000-1200 сўм;\nХоразм вилояти - 1000-1200 сўм;\nТошкент шаҳри - 1200 сўм.\n14 сентябрь куни Мамлакат аҳолисини ва иқтисодиёт тармоқларини рақобат ва бозор механизмларини жорий этиш асосида дон, ун ва нон билан ишончли таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисидаги ҳукумат қарори қабул қилинди.\nҚарорга кўра, 2018 йил 15 сентябрдан 1 килограмм 1-нав буғдой уннинг улгуржи нархи 1 400 сўм этиб белгиланди, қолипли нон эркин бозор нархи бўйича (ҳозирда нарх давлат томонидан тартибга солинган) сотиладиган бўлди.\nЭндиликда ишлаб чиқариш таннархи ошиши эвазига тандир ноннинг нархи ҳам ошиши кутилмоқда.\nМаълумот учун, Ўзбекистонда қолипли нон нархи охирги марта 2014 йил сентябрида 50 сўмга қимматлаб, 650 сўм этиб белгиланган эди.\nКиритилди: 23:40 15.09.2018. Ўқилди: 705 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Прoфессионал бокс: Ҳамюртимиз Жалоловнинг рақиби билан жанг ўтказади — Sof.uz\nПрoфессионал бокс: Ҳамюртимиз Жалоловнинг рақиби билан жанг ўтказади\n20.03 22:03 119 Спорт\nБугун бу ҳақда Қозоғистоннинг Sports.kz. нашри хабар тарқатди дея ёзмоқда "UzA" нашри.\nХабарда айтилишича, жорий йилнинг 25 март куни Олмаота шаҳрида профессионал бокс бўйича MTK Fight Night турнири ташкил этилади.\nУнда бир қатор жанглар ўтказилиб, жумладан, биринчи ярим ўрта вазн тоифасида қозоғистонлик Нурдос Толебай ҳамюртимиз, наманганлик иқтидорли боксчи Бургут Хожибоев билан WBOнинг ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионлиги камари учун баҳслашади.\nШунингдек, ушбу бокс кечасида истеъдодли боксимиз Баҳодир Жалоловдан Токио олимпиадасида мағлуб бўлган Қозоғистон терма жамоасининг собиқ сардори Камшибек Кункабаев профессионал боксдаги навбатдаги жангини ўтказади.\nКунакбаев ушбу жангда аслида Жанубий Африка вакили Жонн Мюллердан ўзига тегишли WBA Gold камарини ҳимоя қилиши лозим эди. Аммо африкалик боксчи жароҳат олганлиги сабабли бокс кечасида иштирок этмайдиган бўлди.\nБу эса Конкабаевга тезкорлик билан бошқа рақиб топиш лозимлигини англатди. Қозоғистон ва Ўзбекистон профессионал бокс мутахассисларининг келишувига кўра, мазкур бокс турнирида Кункабаевга қарши ўзбекистонлик Фаррух Жўраев жанг қиладиган бўлди.\nЭслатиб ўтамиз, профессионал боксда 6 та жанг ўтказган Ф.Жўраев ўтган йилнинг ноябрь ойида қозоғистонлик Бекзод Нурдаулетовга қарши рингга кўтарилиб, очколар эвазига имконитни бой берганди.\nЭнди Фаррух Жўраев Камишбек Кункабаевга тегишли WBA Gold камарига даъвогарлик қилади.


Байдибек туманидаги “Қапшағай” сув омбори бир неча йилдан буён таъмирланмаган. Бу масалани Байдибек тумани оқсоқоллари Туркистон вилояти ҳокими Ўмирзақ Шўкеев билан учрашувда кўтаришди.\nВилоят раҳбари Байдибек туманига хизмат сафари давомида туман оқсоқоллари билан учрашиб, долзарб масалалар юзасида фикр алмашди. Туман аҳли сув омборининг ҳолатидан ховотирда, уни таъмирлаб хавфнинг олдини олиш зарурлигини айтишди.\nВилоят ҳокими иншоот давлат хусусий тасарруфида бўлганлиги сабабли, бундай муҳим қарорлар вазирлик томонидан қабул қилинишини тушунтирди.\nВилоят мутасаддилари ушбу масала бўйича таклифларни ваколатли ташкилотга юборади.\n“Қапшағай” сув омбори 1982 йил қурилган. Сиғими 34 млн. куб метр. Минтақа раҳабари оқсоқоллар билан учрашувнинг муҳимлигини таъкидлади. Карантин чораларига риоя қилинган ҳолда ташкил этилган йиғилишда туман ҳудудини ободонлаштириш юзасидан қатор таклифлар муҳокама қилинди.\n– Дунёни қамраб олган эпидемия туфайли алоқалар узилиб, учрашувлар тўхтатилди. Ҳозир мамлакатимиз бўйича Туркистон вилояти “яшил” ҳудудда. Бу залворли ишлар натижасидир. Ҳозир сизлар билан учрашувни қайта жонлантиряпмиз. Ҳар туман оқсоқоллари билан учрашиб, камчиликлар, муваффақиятлар ва имкониятларимизни муҳокама қилмоқдамиз. Шунинг учун бу учрашув аҳамиятли, – деди вилоят ҳокими ўз сўзида.\nБайдибек туманининг оқсоқоллари тумандаги ижтимоий-иқтисодий масалаларни кўтариб, фикр-мулоҳазаларини ўртоқлашди. Ичимли сув, уй-жой масалалари кўтарилди. Туман марказида уй-жойга навбатда турганлар учун кўп қаватли уйлар барпо этишни таклиф қилишди. Вилоят раҳбари қишлоқда кўп қаватли уйлар қуриш мумкин эмаслигини тушунтирди.\n– Уй-жой барпо этиш таклифини қўллайман. Бироқ, қишлоқларда кўп қаватли уй қуришнинг ҳожати йўқ, сабаби инфратузилма масаласи бунга тўғаноқ бўлади. Шунинг учун қишлоқда хусусий уйлар барпо этиш керак. Бунинг учун ер етарли. Навбатда турган фуқароларга ер ажратиб бериш мақсадга мувофиқдир. Лойиҳасини кўриб чиқайлик, – деди Ўмирзақ Шўкеев.\nЙиғилишда сўзга чиққан Туркистон вилоят фахрийлар кенгашининг раиси Женисбек Мауленқулов элнинг бирлиги ва аҳиллигини мустаҳкамлашда фахрийларнинг хизмати беқиёслигини таъкидлади. У туманнинг муаммоли масалаларини кўтаргани учун оқсоқолларга миннатдорчилик билдирди.\nВилоят ҳокимининг матбуот хизмати, 2021-04-27, 01:23 74