Инсон хуқуқлари – энг олий қадрият – MILLATLARARO MUNOSABATLAR VA XORIJIY MAMLAKATLAR BILAN DO'STLIK ALOQALARI QO`MITASI\nМустақил давлатимизнинг асосий қонуни – Конституциямиз қабул қилинганига ҳам 25 йил тўлди. Ўзбек халқи тарихида кескин бурилиш ясаган, аҳамияти жиҳатидан асрларга татигулик ҳуқуқий ҳужжатлар қаторида Конституциямизни алоҳида эҳтиром билан тилга оламиз.\nКонституция, аслида миллатнинг юзи, жамият тараққиётининг асосидир.\nБиринчи Президентимиз И.А.Каримов ўзининг «Ўзбекистон – келажаги буюк давлат» асарида шундай ёзган эди: «Биз сўнгги етмиш йил ичида давлатга қарамлик ва сиғиниш ҳолатида яшадик, мамлакатнинг барча бойликлари, мулкнинг эгаси – давлат деб ҳисоблаб келдик. Ана шу масалада ҳам конституцияда туб бурилиш ясалган. Яъни «Давлат, унинг идоралари ва мансабдор шахслар жамият ҳамда фуқаролар олдида масъулдирлар». Собиқ тоталитар давлат шароитида бундай фикрни ҳеч ким ҳаёлига ҳам келтира олмасди. Эндиликда инсон, унинг хаёти, эрки, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа ажралмас хуқуқ ва эркинликлари муқаддас саналиб, улар давлат томонидан кафолатланади» деб таъкидланган.\nЎзбекистонда конституциявий ислоҳотнинг бошланғич босқичи 1991 йил 31 августдан то 1992 йил 8 декабргача бўлган даврни ўз ичига олади. Бу босқичнинг ўзига хос ҳусусияти «Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг асослари тўғрисида»ги конституциявий қонун билан белгиланади. Бу ҳужжат Ўзбекистоннинг мустақил давлат сифатида қўйган илк қадамларининг конституциявий-хуқукий асосини ташкил этди. Шу давр мобайнида Конституция лойиҳаси тайёрланиб, умумхалқ муҳокамаси учун эълон килинди. Конституциямизнинг қабул қилиниши халқимиз тарихидаги катта ижтимоий-сиёсий воқеа бўлиб қолди. Ҳозирги кунда 8–декабрь санаси мамлакат миқёсида байрам тарзида нишонланиши анъанага айланди. Зеро, бош қомусимиз мамлакатимиз тараққиётининг асосий йўналишларини белгилашда ҳал қилувчи сиёсий ва хуқуқий хужжатдир.\nДунёдаги ривожланган демократик давлатларда ҳеч бир шахс, ҳеч бир фуқаро ўз ижтимоий-шахсий ҳаётини, ўзининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоясини Конституциясиз тасаввур эта олмайди. Ҳар бир шахснинг кундалик ҳаётида Конституцияда белгилаб қўйилган ҳуқуқ ва эркинликларга бевосита мурожаат қилади ҳамда асосий қонунга ўзининг хуқуқ ва эркинликларини кафолатлаб берувчи олий юридик ҳужжат сифатида қарайди. Конституциянинг мазмун-моҳиятини чуқур англаб олиши ҳамда шахсий ҳаётида учраб турадиган муаммоларнинг ечимини айнан Конституциядан топа билиши зарур. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг бошқа бирор давлат конституциясида ёзилмаган жиҳатларига эътибор қаратсак.\nКонституциямизнинг 45-моддасига кўра, вояга етмаганлар, меҳнатга лаёқатсизлар ва ёлғиз кексаларнинг ҳуқуқлари давлат ҳимоясидадир.\nБу норма орқали аҳолининг бошқаларга қараганда ижтимоий ҳимоя ва ёрдамга кўпроқ муҳтож бўлган қатлами ҳуқуқларига алоҳида эътибор қаратилиши қатъий белгилаб қўйилган. Албатта, бундай мазмундаги модданинг энг асосий қонунимизда ўз ифодасини топиши ҳам бежизга эмас. Чунки ўзбек халқининг асрлар давомида шаклланган қадриятлари орасида ҳам муҳтожларга ёрдам бериш, ногиронлар, кам таъминланганлар ҳолидан хабар олиш, етимлар бошини силаш азалдан масъулиятли вазифа ҳисобланган.\n18-моддада жинси, тили, ёши, ирқи, миллий мансублиги, эътиқоди, динга муносабати, ижтимоий келиб чиқиши, хизмат тури, ижтимоий мавқеи, турар жойи, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қанча вақт яшаётганлигидан қатъи назар ҳар кимга билим олишда тенг ҳуқуқлар кафолатланиши, бошқа давлатлар фуқароларининг Ўзбекистон Республикасида халқаро шартномаларга мувофиқ билим олиш ҳуқуқига эга эканлиги ҳамда Республикада истиқомат қилаётган фуқаролиги бўлмаган шахслар билим олишда Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг ҳуқуқларга эга эканлигини хуқуқий асосда мустаҳкамланиши асосий қонуннинг янада инсонпарвар ва демократик характерга эга эканлигидан далолат беради.\nШуни ҳам айтиб ўтиш жоизки, Биринчи Президентимиз И.А.Каримовнинг «Биз таълим тизимида ўқувчиларнинг нафақат кенг билим ва кўникмаларни эгаллаши, айни пайтда чет мамлакатлардаги тенгдошлари билан фаол мулоқот қилиш, бугунги кунда рўй бераётган барча воқеа – ҳодисалар, янгилик ва ўзгаришлардан атрофлича хабардор бўлиш, жаҳондаги улкан интеллектуал бойликни эгаллашнинг энг муҳим шарти ҳисобланган хорижий тилларни ҳам чукур ўрганишлари учун катта аҳамият бермокдамиз», – каби сўзлари баркамол авлод таълим-тарбиясида муҳим аҳамият касб этади.\nКонституциямиз қабул қилинган кун давлатимизда кенг нишонланиши билан бир қаторда, кириб келаетган йилларга ном бериш одат тусига айланиб қолди.\nЖумладан, 1997 йил – Инсон манфаатлари йили, 2002 йил – Қарияларни қадрлаш йили, 2004 йил – Меҳр ва мурувват йили, 2007 – йил Ижтимоий ҳимоя йили, 2015 йил – Кексаларни эъзозлаш йили, 2016 йил-Соғлом она ва бола йили, 2017 йил эса «Халк билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили» деб номланиши мамлакатимизда истиқомат қилаётган барча аҳоли хусусан, ёшлар ва қарияларнинг ҳаёт тарзини, турмуш даражасини, соғлиғини мустаҳкамлаш ва ҳимоялашга, фуқароларнинг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлашга қаратилган ислоҳотларни янада кучайтиришга йўналтирилганлиги билан аҳамиятлидир.\nДавлатимиз раҳбари Ш.М.Мирзиеев томонидан илгари сурилган 2017-2021 йилларда Узбекистон Республикасини ривожлантириш бўйича «Ҳаракатлар стратегияси»да ҳам юртимизда қонун устуворлигини таъминлаш, аҳолининг сиёсий-ҳукукий маданияти, ижтимоий фаоллигини, ҳуқуқий саводхонлигини ошириш муҳим аҳамият касб этади.\nУлуғ бобокалонимиз Амир Темур айтганларидай, «Қаерда қонун ҳукмронлик қилса, шу ерда эркинлик бўлади». Конституциямизнинг 15-моддасида Конституция – давлатимизнинг асосий қонуни эканлиги, у бошка барча қонунлар ва меъёрий-ҳукукий ҳужжатлардан юқори туриши белгиланган. Шундай экан, мамлакатимизда Конституция туфайли фукаролар ва миллатлараро тотувлик таъминланиб, аҳоли турмуш фаровонлиги ошмокда, таълим, илм-фан соҳаларида улкан муваффакиятларга эришилмокда.\nТДМРХОМ «Ижтимоий-гуманитар фанлар» кафедраси ўқитувчиси,\nТДМРХОМ 1-курс магистранти


Ноябр ойида истеъмол бозорида товар ва хизматлар ўртача 1,2 фоизга ошди. Йил бошидан буён истеъмол секторида нархлар ўсиши 8,6 фоизни ташкил этган бўлса, йиллик кўрсаткичда 10,3 фоизга етди. Бу ҳақда Давлат статистика қўмитаси ҳисоботида айтилади.\nОй давомида нархлар ва тарифлар ўсиши бўйича етакчи ўринларни озиқ-овқат маҳсулотлари эгаллади, улар ўртача 1,9 фоизга ошган. Шу даврда ноозиқ-овқат товарлари 0,8 фоизга, аҳолига пуллик хизматлар 0,5 фоизга қимматлашди.\nЙиллик кўрсаткичда озиқ-овқат маҳсулотлари 13,4 фоизга қимматлашди ва уч асосий гуруҳ орасида нархлар ўсиши бўйича етакчиликни сақлаб қолди. 2020 йил ноябрь ойидан бошлаб ноозиқ-овқат маҳсулотлари нархи 7,9 фоизга, хизматлар нархи 8,1 фоизга ошди.\nНоябрь ойида асосий озиқ-овқат маҳсулотлари (мева-сабзавотлардан ташқари) орасида тухум (5,4 фоиз), сут ва шакар (4,1 фоиз), товуқ гўшти (3,9 фоиз), бошқа парранда гўшти нархларининг сезиларли ўсиши кузатилди (3,7 фоиз). Бир ой давомида буғдой унининг нархи 1,6 фоизга ошди. Гуручнинг барча тури (-0,8 фоиз), шунингдек, мол ва қўй гўшти (0,1-0,8 фоиз) нархларининг бироз пасайиши қайд этилди.\nНоябр ойида турар жой бинолари ижараси 1,2 фоизга ошди. Шу билан бирга, коммунал хизматларнинг асосий турлари бўйича нархлар ва тарифлар ўтган ой даражасида сақланиб қолди.\nЎзбекистонда талабаларнинг деярли ярми педагогика соҳасида ўқиши маълум бўлди\nЎзбекистон 2021 йилда энг кўп импорт маҳсулотни Россия ва Хитойдан олиб кирган\n08:32 / 21.01.2022\nБозорлардаги асосий маҳсулотларнинг нархи эълон қилинди


Анбиёлар маъсумдирлар, етказиш ва ҳукмда хато қилмайдилар - | Hizb-Uzbekiston.info\nHome›МАТБУОТ БАЁНОТИ›Анбиёлар маъсумдирлар, етказиш ва ҳукмда хато қилмайдилар\nАнбиёлар маъсумдирлар, етказиш ва ҳукмда хато қилмайдилар\n«Сайҳа» газетасининг 2017 йил 28 январ шанба кунги сонида «Маҳдий: Нубувват тажрибаси ҳукмда хатолардан холи эмас» сарлавҳали мақола нашр қилинди. Мақолада бундай сўзлар келган: «Инсоний тажриба хатодан холи бўлмайди, шу жумладан, анбиёлар таржибаси ҳам», «Чунки инсоний тажрибада, шу жумладан, анбиёлар таржибасида ҳукмга оид хатолар топилади…».\nБундай мункар қаршисида биз Ҳизб ут-Таҳрир-Судан вилояти аъзолари бунга ўхшаш гаплардан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз ва қуйидагиларни таъкидлаймиз:\nБиринчидан: Анбиё ва росуллар олиб келган нарсалар Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло даргоҳидан ваҳидир, инсоний тажриба эмас. Аллоҳ Азза ва Жалла бундай дейди:\n«(Эй Муҳаммад), Азиз ва Ҳаким Аллоҳ сизга ва сиздан аввалги (анбиё)ларга мана шундай ваҳий қилур» [Шуро 3]\nҲукмда ва бошқа насалардаги инсоний тажрибалар нафс-ҳаводир. Нафс-ҳаво эса доимо залолат ва хатодан холи эмас. Аллоҳ Субҳанаҳу бундай дейди:\n«Сўнгра (Эй Муҳаммад), Биз сизни (дин) ишидан бир шариат устида (барқарор) қилдик. Бас, сиз (фақат мана шу шариатга) эргашинг ва билмайдиган кимсаларнинг ҳавойи нафсларига эргашманг!»\nДемак, шариат Роббул оламиндан келган ҳукмлардир, шундай бўлгач, қандай қилиб анбиёлар ҳукмда хато қилишлари мумкин, ахир ҳукмлар Роббиларидан келган бўлса?!\nИккинчидан: Анбиё ва росуллар маъсумдирлар. Агар битта масалада маъсум бўлмасликлари мумкин, деган хато келиб чиқса, у ҳолда ҳамма масалада бузилиш мумкин деган хато келиб чиқади. Бундай ҳолатда, нубувват ва рисолатнинг барчаси вайрон бўлади.\nУчинчидан: Қуръони Карим Набий САВнинг ёмон кўрилган амални қилмаганига, аксинча, ул зотнинг ҳар бир амаллари фарз, мандуб ва мубоҳ каби Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг ваҳиси эканига далил келтирди. Аллоҳ Таоло бундай деди:\nإِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ\n«Мен фақат ўзимга ваҳий қилинган нарсаларгагина эргашурман. Айтинг (эй Муҳаммад): «Кўр билан кўргувчи (залолатда юрувчи билан Аллоҳнинг йўлида юргувчи) киши баробар бўлурми, тафаккур қилмайсизларми?!» [Анъом 50]\n«Қачон уларга бирон оят келтирмасангиз, «Ўзинг тўқий қолмайсанми?» дейишади. Айтинг: Мен фақат Роббимдан келган ваҳигагана эргашурман. Бу (Қуръон) имон келтирадиган кавм учун Роббингиз тарафидан кўрсатма, ҳидоят ва раҳматдир» [Аъроф 203]\nШу билан бирга, Росулуллоҳ САВ ҳам мусулмонларга ибрат бўлиб, инсонлар сиёсат, ижтимо, ибодат, муомалот каби бутун ҳаётий ишларида ҳукмларни шу зотдан олардилар. Аллоҳ Азза ва Жалла бундай дейди:\n«Росулуллоҳ сизларга ато этган нарсани олинглар, у зот сизларни қайтарган нарсадан қайтинглар ва Аллоҳдан қўрқинглар, албатта Аллоҳнинг жазоси қаттиқдир» [Ҳашр 7]\nҲукмда ёки ҳаётнинг бошқа бирор соҳасида ҳабибимиз САВ келтирган йўлдан бошқа йўлга эргашишнинг ўзи ботил бўлиб, бундай йўл эргашган кимсани ҳалокатга элтади. Биз қонунчилик ишларида Набийимиз САВга эргашишга буюрилганмиз, бу борада ул зотнинг амалларига ва сўзларига эргашамиз, чунки уларнинг барчаси ваҳидир, токи Аллоҳ бизни яхши кўриши ва раҳматига дохил қилиши учун ул зотдан ўрнак оламиз. Аллоҳ Таоло бундай дейди:\n«(Эй Муҳаммад) – агар Аллоҳни севсангиз, менга эргашинглар. Шунда Аллоҳ сизларни севади ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Аллоҳ мағфират қилгувчи, меҳрибондир, денг» [Оли Имрон 31]\nТўртинчидан: Бугун исломий юртлардаги мавжуд қонунлар, шу жумладан, Судандаги қонунлар ҳам, нафс-ҳаво устига қурилгандир, ҳатто мустамлакачи кофирлар нафс-ҳаволари устига бино бўлган. Бас, шундай экан, кимда-ким ислоҳни истаса, Уммат орасидаги Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик давлатини барпо этиш орқали исломий ҳаётни қайта бошлашга ҳаракат қилаётган холис инсонлар билан бирга ҳаракат қилсин. Аллақачон замони келиб қолган ушбу рошид Халифаликкина Уммат ва унинг етакчиларини залолатдан ва оғир гуноҳлардан сақлайди.\n«Улар Аллоҳнинг нурини оғизлари (яъни беҳуда гаплари) билан ўчирмоқчи бўлурлар. Аллоҳ эса, гарчи кофирлар истамасалар-да, Ўз нурини тўла ёйгувчидир» [Саф 8]


«Ўзтемирйўлназорат» жамоаси ғолиб! — Ishonch Gazetasi\nТемирйўлчилар ва транспорт қурувчилари касаба уюшмаси Республика кенгаши ташаббуси билан «Локомотив» марказий жисмоний спорт клубида тармоқ тасарруфидаги корхона аёллари ўртасида спартакиада ўтказилди.\n100 нафарга яқин иштирокчи спортнинг стол тенниси, 100 метрга югуриш, шашка, баскетбол тўпини саватга тушириш ҳамда арқон тортиш турлари бўйича ўзаро беллашдилар. Ходимлар ўртасида соғломлаштириш, оммавий спортни кенг тарғиб этиш ва уларнинг бўш вақтларини мазмунли ташкил этиш мақсадида ташкил этилган турнир қизғин ва муросасиз курашларга бой бўлди.\nЯкуний натижаларга кўра, стол теннисида 1-ўринни «Тошкент механика заводи» АЖ ходими С.Федина эгаллаган бўлса, 100 метрга югуриш баҳсларида «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ ходими Н.Беренгер маррага биринчи бўлиб етиб келди. Баскетбол тўпини саватга туширишда «Тошкент йўловчи вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи» АЖ ходими Д.Эрматова энг яхши натижани қайд этди. Шашкада Марказий темир йўл касалхонаси ходими Ў. Дрозд энг кўп очко жамғарди.\nЭнг қизиқарли беллашув жамоавий арқон тортиш бўйича кечди десак, асло муболаға бўлмайди. Спартакиадага пухта ҳозирлик кўрган Транспорт вазирлиги ҳузуридаги «Ўзтемирйўлназорат» инспекцияси жамоаси вакиллари чапдастликлари билан йиғилганлар олқишига сазовор бўлишди. Чаққон ва зийрак қизлардан ташкил топган жамоа бешта учрашувнинг барчасида рақибларини мағлуб этиб, ғолибликни қўлга киритди.\n– Мусобақадан катта завқ олдим, – дейди «Ўзтемирйўлназорат» инспекцияси жамоаси аъзоси Юля Семёнова. – Энг аввало, танишлар орттирдим, ҳамкасбларимни кўрдим. Инспекциямизда касаба уюшмаси ташаббуси билан ташкил этиладиган спортнинг сузиш, стол тенниси, шашка каби турлари бўйича мусобақаларда қатнашиб тураман. Тўплаган малакамиз бугун иш бериб, арқон тортиш баҳсларида ғолибликни қўлга киритдик. Бундан жуда мамнунмиз.\nЯкунда барча иштирокчилар муносиб тақдирландилар.\n«Ўзтемирйўлназорат» инспекцияси Ахборот хизмати бошлиғи


Иммунитет тушганда қандай овқатланиш керак? — manzur.uz\nИммунитет тушса одам турли касалликларга тез чалинади. Ҳолсизлик, уйқу босиши, иштаҳа бўлмаслиги, тери, соч ва тирноқлар ҳолатининг бузилиши — булар барчаси иммунитет етишмаслиги белгилари бўлиб, меъёрида овқатланмаслик оқибатида келиб чиқади.\nmanzur.uz / 19.01.2019 799\nИммунитет тушса одам турли касалликларга тез чалинади. Ҳолсизлик, уйқу босиши, иштаҳа бўлмаслиги, тери, соч ва тирноқлар ҳолатининг бузилиши — булар барчаси иммунитет етишмаслиги белгилари бўлиб, меъёрида овқатланмаслик оқибатида келиб чиқади. Шу боис организмни қувватлантириш, қандай маҳсулотларни кўпроқ истеъмол қилиш ҳақида тўлиқроқ маълумотга эга бўлиш талаб этилади.\nХўш, иммунтитет нима ўзи? Иммун тизими инсон аъзолари, ҳужайралар, тўқималар ва бошқа ҳаётий муҳим элементларни ўз ичига олган мураккаб тизимдир. Унда оқсил ва ҳужайралар алмашинуви тез содир бўлади, тана ҳужайралари ҳар куни янги синтезланган иммуноглобулин ва ферментлар билан тўлдирилиб туриши керак. Шунинг учун кундалик овқат таркиби қувватни тикловчи, иммунитетни мустаҳкамловчи аминокислоталар, ёғлар ва углеводларга бой бўлиши лозим.\nҚайси вақтда одам ўз овқатланишига эътибор бермайди? Бу саволга биринчи ўринда, иш кўплиги, стресслар оқибатида иштаҳа бузилишини ва баъзан бошқа ижтимоий сабабларни рўкач қилиб кўрсатамиз. Аммо булар қимматли соғлигимизни қўлдан бой беришга сабаб бўлолмайди.\nТабиий неъматлар, янги пишган ва қуритилган мева-сабзавотлар, кўкатлар ҳамда сут-қатиқ маҳсулотлари витаминлар конидир. Тез тайёрланадиган, сунъий тайёрланган шўрва ва бўтқалар, консервантларни ўз ичига олган егуликлар эса организмнинг ҳимоя тизимини қувватлантира олмайди. Шу билан бирга доим бир хил таркибли овқат истеъмол қилиш иммунитетни заифлаштиради.\nСув, суюқлик ҳимоя тизимига қувват беради. Агар одамда иммунитет тушиши билан қабзият, ошқозон-ичак тизими муаммолари, тез-тез шамоллаш, тери тошмалари кузатилса, у кам суюқлик ичади, деб таҳмин қилиш мумкин.\nСут-қатиқ маҳсулотларини етарли миқдорда истеъмол қилмаган одамлар ичагида чиритувчи бактериалар кўпайиб, токсик метаболитлар ҳосил бўлади. Сут-қатиқ, кефир, йогурт таркибидаги фойдали бактериялар ичакларда токсинлар бош кўтаришининг олдини олади.\nСаримсоқпиёз ва лавлаги иммунитетни кўтаришда энг кучли восита. Улар ҳатто ривожланиб келаётган саратон, сил ва бошқа жиддий касалликларнинг ҳам олдини олиши мумкин.\nСульфидларга бой бўлган редиска, турп моддалар алмашинувини яхшилаб, тромб ҳосил бўлишидан асрайди.\nАнтиоксидантларга бой малина, клупнай каби резавор мевалар юрак-қонтомир хасталикларига қарши курашади. Брокколи, гулкарам, сабзи, селдир иммун тизимини қувватлантирувчи, турли ўсмаларнинг олдини олувчи антиоксидант таъсирга эга.\nБодринг таркибида эса холестеринни камайтириб танага мадор бўладиган моддалар мавжуд.\nАсалнинг беқиёс фойдаси, шифобахш наъматак дамламасини билмайдиганлар кам бўлса керак.\nЯшил маҳсулотлардаги пектин ва хлорофилл қонни гемоглобин ва кислород билан таъминлашда ҳамда азот алмашинувини кучайтиришда муҳим роль ўйнайди.\nБалиқ, гўшт, тухум, дуккакли экинлар ва дон маҳсулотлари организмдаги иммун таначаларини синтез қилишга ёрдам беради.\nЁнғоқнинг танага куч-қувват ато этиши азалдан маълум.\nҚўзиқорин таркибида эса Д витамини мавжуд. У бу витамин бўлган ягона табиий маҳсулотдир.\nИммунитетни тиклашда тўғри овқатланишнинг ўзи камлик қилади. Шу билан бирга носоғлом одатлардан воз кечиш, бадантарбия қилишга одатланиш, стрессдан сақланиш ҳам муҳим аҳамиятга эга.\nKalit so`zlar: витамин, иммунитет, овқатланиш\nmanzur.uz / 11.06.2021 47\nmanzur.uz / 12.05.2021 366\nВакцина олгандан сўнг оёқ томирларим бўртиб чиқди…\nmanzur.uz / 10.05.2021 156\nmanzur.uz / 04.05.2021 271\nmanzur.uz / 27.04.2021 403


Kutubxona | Турпнинг шифобахш хусусиятлари\nQo'shdi: admin (25.02.2020 / 03:30)\nТУРП (Raphanus sativus L.) — карамдошлар оиласига мансуб икки йиллик ўсимлик. 5 минг йил муқаддам Қадимги Миср, Юнонистон ва Римда экилган.\nҲозирги пайтда дунёдаги деярли барча мамлакатларида экилади. Турп фақат очиқ ерда етиштирилади ва намсевар ўсимликдир. Намлик етишмаса илдизмеваси яхши ўсмайди. Илдизмеваси йирик, 200 г дан 4—5 кг гача. Таркибида ўртача 1,92% оқсил, 1,58% қанд, 1,55% бириктирувчи модда, 8—29 мг %.витамин С ва бошқалар бор. Асосан янгилигида истеъмол қилинади. Таркибида цингага қарши витамин бор, модда алмашинуви, овқат ҳазмини яхшилайди. Ўзбекистонда турпнинг Марғилон ва Андижон-9 тезпишар навлари давлат реестрига киритилган.\nҲосилдорлиги: Марғилон нави 350—360 ц/га; Андижон-9 нави 480—500 ц/га.\nТурп - инсон саломатлигини мустаҳкамлашда тенги йўқ сабзавот. Унинг илдизмеваси минерал моддаларга бой, ўртача 13 % қуруқ моддалар, 2 % оқсил, 8,4 % углеводлар, С, В1, В2 витаминлари, органик кислоталар, эфир мойи ва глюкозидлардан иборат.\nБошқа сабзавотларда мавжуд бўлмаган ўзига хос таъмига қараб, кўп таомларга қўшимча салатга қўшиб истеъмол қилинади. Турп таркибида углеводлар, ферментлар, витаминлар, эфир мойлари бор. Илдизмевасида 90% гача сув, шунингдек, қанд, бириктирувчи модда, унинг фитонцид ва бактерицид хусуиятларини белгиловчи олтингугуртли моддалар, кислоталар, натрий тузи, калий, кальций, магний, фосфор, темир, аминокислоталар ва бошқалар бор.\nТурп ўзининг таркибига кўра қиш фаслида, баҳор бошланишида, халқимиз “илик узилди” деб атайдиган кунларда, организмда етишмаётган витаминлар ва минерал тузлар ўрнини тўлдиришда жуда фойдалидир. У микробларга қарши куашувчан кучли хусусиятларга эга.\nШарбати ичак йўллари фаолиятининг тўғри юритилишига, сочларни мустаҳкамлашга истеъмол қилинади. Бу сабзавот кишининг овқат ҳазм қилиш тизимига ижобий таъсир кўрсатади. Унинг истеъмоли атеросклерознинг, шишларнинг, ўт пуфаги ва пешоб йўлларида тош пайдо бўлишининг олдини олишда яхши фойда беради.\nХалқ табобатида қирғичдан чиқарилган турпдан радикулитни даволашда фойдаланилади. Қирғичдан ўтказилган хом турп ва унинг шарбати иштаҳа очувчи, ўт пуфагини бўшатувчи энг яхши восита ва организмдаги ортиқча суюқликни чиқариб юборувчи табиий дори сифатида тавсия этилади. Аччиқликка мойил глюкозид ва хушбўй эфир мойлари мавжудлигидан турп ўзининг хусусиятлари билан пешоб йўлларидаги тош пайдо бўлиш касалликларида уларни эритиб, тушириб юборишдек мислсиз шифобахшликка эга.\nЎзининг фойдали шифобахш хусусиятлари билан турп иштаҳани, овқат ҳазм қилишни, организмда модда алмашинуви жараёнини яхшилайди, ошқозон соки ва ўт суюқлиги меъёрда ажралишига ёрдам беради.\nТурп атеросклерозни даволашда ёрдам берувчи сабзавотдир. Халқ табобатида подаграда, буйракда тош пайдо бўлиш касалликларида турпни овқатга қўшиб истеъмол қилиш тавсия этилади. Турп пешоб ҳайдаш хусусиятига эга.\nТурпни асалга қўшиб йўтални, бронхитни, юқори нафас йўллари катарини даволашда истеъмол қилинади. Шарбатини қовуқ, юрак, бронхлар, ревматизм касалликларида ичилади, шунингдек, бу шарбат балғам кўчирувчидир.\nТурп ўт пайдо бўлишини кўпайтиради, овқат ҳазм қилиш безлари фаолиятини яхшилайди, ичаклар перистальтикаси (ошқозон ва ичакларнинг тўлқинсимон керилиш ёки сиқилиш ҳаракати) ни яхшилайди, антисклеротик хусусиятга эга. Унинг бу хусусиятлари иштаҳани очишда, ичаклар атонияси (мушак ва тўқималар фаолияти тонусининг пасайиши)ни даволашда, қабзиятда, холециститда ва ўт пуфагида пайдо бўлган тош касалликларини даволаш жараёнида фойда беради.\nТурп билан даволаш\nТурп шарбатини сабзи ва лавлаги шарбати билан қўшиб истеъмол қилиш — камқонлиликни даволашда яхши восита. Бунинг учун хом турп илдизмевасини майда тишли қирғичдан ўтказиш, чиқарилган шарбатига худди шу йўл билан олинган сабзи ва лавлаги шарбатларидан тенг миқдорда қўшиш, сопол идишга солиб, 2-3 соат олдиндан қиздириб қўйилган духовкага қўйиш лозим. Бу аралашма шарбатни 1 ош қошиғидан кунига 3 маҳал, овқатланишдан 15-20 минут олдин ичилади. Бир курс муолажа - 2-3 ой. Бундай аралашма шарбатни дори сифатида даволаниш учун ичиш қуйидаги ҳолларда мумкин эмас: ошқозон яраси, гиперацид гастрит, подагра ва модда алмашинуви бузилиши билан боғлиқ бошқа касалликларда.\nТурпнинг янги олинган шарбати бронхит, йўтал, жигар касалликлари, атеросклероз ва пешоб йўлларидаги тош касалликларини даволашда ( 1 ош қошиғидан кунига 3 маҳал) яхши натижа беради...\nШамоллаш билан боғлиқ касалликларда турп шарбатига асал қўшиб ичилади: турп мевасида чуқур ўйилади, асал билан тўлдирилади, устидан турп бўлагидан “қопқоқ” билан беркитилади, 4 соат давомида иссиқ жойда тиндирилади, ҳосил бўлган шарбат идишга қуйиб олинади. 1 ош қошиғидан, болаларга 1 чой қошиғидан кунига 3 маҳал ичилади.\nБалғам кўчирувчи восита сифатида – шарбатига асал қўшиб истеъмол қилинса, яхши натижа беради. Шарбати ва бўтқасидан ревматизмда, радикулитда ва невритда компресс қилиб фойдаланилади.\nБир бош хом турпни юпқа бўлакларга бўлинади (6-8 бўлак), ҳар бир бўлакка шакар сепиб қўйилади. Ҳосил бўлган ширин шарбатдан ҳар соатда бир ош қошиғидан ичилади. Қисқа муддатда болаларда энг оғир йўталлардан ҳам фориғ бўлишга сабаб бўлади. Турпнинг илдизмеваси бош мия ва юрак қон томир атеросклерозининг олдини олиш ва уни даволашда мислсиз муолажа воситасидир. Муолажа давомида турп шарбати билан олма шарбати қўшиб ичиш тавсия этилади.\nТурпдан совуқ ингаляция учун ҳам фойдаланилади. Илдизмеваси қирғичдан чиқарилиб, шиша банкага солиб, маҳкам ёпилади. Ярим соат ўтгач, муолажа бошланади, бунинг учун: шиша банка қопқоғини очиб, ундан 5-6 марта чуқур нафас олинади, нафасни бир оз вақт ушлаб туриб сўнг чиқарилади. Бу муолажа кун давомида 6-8 марта такрорланади.\nТурп бўғин касалликларида ва модда алмашинуви бузилишида ҳам даволаниш мақсадида истеъмол қилинади. Унинг янги олинган шарбатини касал бўғимларга суртилади, радикулит, миозит ва невралгияда горчичник ўрнига ишлатилади. Қирғичдан чиқарилган турп ва шарбати компресс сифатида касалланган аъзоларга қўйилади.\n1,5 стакан турп шарбати 1 стакан асалга, ярим ош қошиғида туз қўшиб яхшилаб аралаштирилади, тайёрланган аралашмали идишни ишлатишдан олдин яхшилаб силкитиб, касал аъзоларга суртилади ёки компресс сифатида ишлатилади, шунингдек, 1 ош қошиғидан кунига 3 маҳал ичилади.\nКуч-қувват камайиб, ҳолсизлик ҳолати кузатилганида, турп ёрдамида 3 кунда қувватни тиклаб олиш мумкин, бунинг учун турпдан олинган янги шарбатни ҳар соатда 4 ош қошиғидан истеъмол қилиб, кетидан илиқ сув ичилади.\nТурп шарбати шамоллаш ва стоматологик касалликларда оғиз бўшлиғини чайиш учун ҳам ишлатилади. Турп пешоб ҳайдаш хусусиятига эга, шунинг учун уни қирғичдан ўтказиб, баданда кучли шиш, қандли диабет ва пешоб йўллари шамоллаш касалликларида истеъмол қилиш тавсия этилади.\nТурп кенг маънода шифобахш хусусиятларга эга бўлиб, қуйидаги касалликларни даволашда фойда ва ижобий натижа бериши мумкин:\nСариқ касаллиги: Турп жигар ва ошқозон касалликларини даволашда қўл келади. Чунки у ажойиб детоксикант қонни ажойиб равишда тозаловчи табиий восита. Унинг бу хусусиятлари сариқ касаллигини даволашда қўл келади, чунки у касалланган билирубин моддасини чиқариб юбориб, бундай янги соғлом моддани ишлаб чиқаришга омилдир.\nБавосилда: Турп қўпол тўқималарга бой, яъний бошқа сўз билан айтганда сингиши қийин, бадҳазм углеводларга бой. Унинг бу хусусияти овқат ҳазм қилишни енгиллаштиради, суюқликни организмда кўпроқ сақлаб туради, қабзиятни бартараф этади (бу бавосир касаллиги келиб чиқишининг асосий сабаларидан бири), оқибатда касалликнинг кечишини сезиларли енгиллаштиради. Детоксикация жараёнини қўллаб, бавосирдан тез фориғ бўлишга ёрдам қилади. Турп шарбати инсон организмининг овқат ҳазм қилиш ва уни ажратиш системаларини тинчлантиради, бу эса, ўз навбатида бавосирни енгиллаштиради.\nПешоб ва жинсий йўллар иллатларида: турп диуретик хусусиятга яъний пешоб ишлаб чиқаришни кўпайтириш хусусиятига эга. Турп шарбати шамоллашни даволайди ва пешоб чиқариш вақтидаги ачишишга барҳам беради. У буйракларни тозалайди ва буйраклар ҳамда пешоб йўлида инфекция тарқалишига қаршилик қилади. Шундай қилиб, турп пешоб чиқариш йўлларидаги иллатларни даволашда сезиларли ёрдам беради.\nТери касалликларида: турпда мавжуд бўлган витамин С, фосфор, цинк ва В группасига кирувчи баъзи витаминлар инсон териси учун жуда фойдали. Унда мавжуд бўлган сув тери учун зарур бўлган намликни сақлашга ёрдам беради. Қирғичдан чиқарилган турпдан қилинган маска юз терисини ажойиб равишда тозалаб, тиниқлаштиради. Ўзининг дезинфекцияловчи хусусиятлари сабабли турп қуруқшаган, тошма тошган, ёрилган терини даволашда чиройли ёрдам беради, шунингдек юз териси ҳужайраларини янгилайди.\nБуйраклар иллатларида: Диуретик хусусияти билан турп ажойиб тозаловчи ва дезинфекцияловчи восита сифатида кўпгина буйрак иллатларини даволашда ёрдам беради. Унинг диуретик хусусиятлари буйракларда йиғилиб қолган токсинларни ювишда ёрдам беради. Турпнинг тозаловчи хусусиятлари қонда токсин моддалари тўпланишининг олдини олиб, шу йўл билан уларнинг буйракларда йиғилишини пасайтиради.\nУнинг дезинфекцияловчи хусусияти буйракларни ҳар қандай инфекцидан ҳимоя қилади. Шундай қилиб, турп буйракларнинг умумий саломатлик ҳолатига даволовчи таъсир кўрсатади.\nҲашаротлар чаққанида: Турп шамоллашга қарши курашиш хусусиятларига эга, терининг қичишини тинчлантиради, шу сабабдан ҳашаротлар: ари, қовоғари, асалари в.б. чаққанида ундан фаол даволовчи восита сифатида фойдаланиш мумкин. Турп шарбати шунингдек оғриқни пасайтиради, шишни қайтаради ва ҳашарот чақишидан озорланган аъзони тинчлантиради.\nТана ҳарорати кўтарилиши: Турп тана ҳароратини пасайтиради, кўтарилган ҳарорат натижасида келиб чиққан шамоллашни олиб бартараф қилади. Бундай ҳолатда турп шарбатига бироз туз қўшиб ичиш фойда беради. Ажойиб дезинфекцияловчи восита сифатида турп шунингдек, ҳароратнинг кўтарилишига сабаб бўлувчи инфекцияларга қарши курашади.\nНафас йўллари касалликлари, бронхит ва астма: турп нафас олиш системасини (бурун, томоқ, ўпка) шамоллаш, инфекция ва аллергиядан келиб чиққан тиқилмалардан тозалайди. У инсон нафас олиш йўлларини дезинфекциялайди ва ҳимоя қилади.\nТурп истеъмоли тўғри келмайдиган ҳолатлар – булар жигар ва буйракларнинг ўткир шамоллаши, баъзи ошқозон касалликларида – масалан, гастритнинг гиперацид кўринишида, - ва ичакларда, агар бу шиллиқ парда шамоллаши билан боғлиқ бўлса,, шунингдек айрим юрак қон томир касалликларида – турп истеъмол қилиш мумкин эмас.\n- Ичак (йўғон ва ингичка) шамоллашида;\n- Ошқозон ва ўникки бармоқли ичак ярасида;\n- Жигар ва буйраклар (тош пайдо бўлган ҳолатдан ташқари) касалликларида;\n- Кислоталилик юқори бўлган гастритда;\n- Яқинда инфарктни бошидан кечирган кишиларда\nтурпни меъёридан ортиқ истеъмол қилиш мумкин эмас..


Кейинги пайтларда айнан Норвегия ўзбекистонлик қочқинлар бошпана излаëтган давлатга айланмоқда.\nҲозирча исми-шарифи жамоатчиликка ошкор этилмаëтган Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги собиқ офицери ўзининг "Оскар" деб тақдим этилишини сўраган.\nБу шахс Норвегияда истиқомат қилаётган ўзбекистонлик ҳуқуқ фаоли ва журналист Евгений Дьяконовга мурожаат қилиб¸ ундан ўз жамоатчилик ҳимоячиси ва матбуот вакили бўлишини илтимос қилган.\nДьяконовнинг Озодликка айтишича, шу муносабат билан куни-кеча у шошилинч тарзда Норвегия махфий полицияси - PST га чақиртирилган.\n“Мен аввалига бу чақириқ террорчиликда айбланиб қўлга олинган ўзбекистонлик йигит билан боғлиқ бўлса керак, деб ўйладим”, дейди журналист.\n- Маҳкамадан икки нафар полициячи назоратида портфел кўтарган, кишанланмаган одам чиқиб ёнимга келди. У мени қаердандир танир экан, мен уни биринчи кўришим. У ўзи ҳақида, Ўзбекистон Ички ишлар вазирлигида капитан бўлиб ишлаганини, раҳбарият билан муросаси келишмай ишдан бўшатилгани, аммо бўшатилишидан олдин ишхонадан 8 килограмм махфий ҳужжат олиб чиққанини гапириб берди. Ўзбекистон Ички Ишлар вазирлиги капитани лавозимида ишлаганлиги айтилаётган бу шахс Тошкентдаги Жиноят қидирув ва террорчиликка қарши кураш Бош бошқармасига Ўзбекистоннинг қайсидир вилоятидан ўтказилган. Ҳужжатлар ўғирлангани аниқланганидан кейин “Оскар” ҳаётининг жиддий хавф остига қолганини англаб, Норвегияга оиласи билан чиқиб кетган, дейди Дьяконов.\nАйрим ҳуқуқ фаолларининг таъкидича¸ Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги ходимлари¸ айниқда террорчиликка қарши кураш бошқармаси ходимлари алоҳида назоратда туради ва уларнинг хорижга чиқишини махфий хизматлар диққат билан кузатадилар. Бундай вазиятда қандай қилиб “Оскар” 8 килограмм махфий ҳужжат ва оиласи билан Ўзбекистондан бемалол чиқиб кета олди?\nАслида бугун Норвегиядан сиëсий бошпана сўраëтган капитан жавоб бериши лозим бу саволимизга ҳам унинг жамоатчилик ҳимоячиси Евгений Дьяконов тушунтириш беришга уринди.\n- У Қозоғистонга айланма йўллар орқали оиласи билан қочиб ўтган ва кейин фақат поезд ва денгиз йўли билан Норвегияга кириб борган. Мен у билан ярим соатча гаплашдим ва у мендан ўзининг жамоатчилик вакили бўлишимни сўради. Ҳужжатларнинг барчаси икки нусхада эди, иккинчи нусхани менга топширди. Бир нечта дискларни айтмаганда¸ бу ҳужжатларнинг аксари Ички ишлар вазирлиги бланкаларида ёзилган ёки қўлёзма шаклидаги ксерокопия қилинган маълумотномалар, аризалар, хабарномалардан иборат.\nҚизиғи, топширилган ҳужжатлар муҳимлиги жиҳатидан менга иккинчи даражали бўлиб кўринди. “Агент Тошкент буни хабар қилади”, “Агент Виктория маълумотига кўра...”.. Лекин жосусларнинг бирорта аниқ исми, фамилияси келтирилмаган. Тўғриси, менимча ¸ у ўзида энг муҳим ҳужжатларни сақлаб қолгани бўлиши мумкин. Менга эса номуҳимларини топширган, дейди журналист Евгений Дьяконов.\nСуҳбатдошга кўра, ҳужжатлар сўнгги 10 йил давомида Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги томонидан амалга оширилган амалиётларга тегишли. Хусусан уларда¸ ИИВ нинг Миллий хавфсизлик хизматига параллел равишда бутун дунë бўйича ўз жосуслик тармоғига эга эканлиги акс этган.\n- Кўриниб турибдики, у узоқ тайёргарлик кўрган. Олиб келинган қоғозлар ғижимланган ҳолда эканлиги кўриниб турибди. У тақдим этган ҳужжатларда Норвегияда фаолият кўрсатаётган инсон ҳуқуқлари ташкилотлари, хусусан Норвегия Ҳелсинки гуруҳи, Халқаро Амнистия, Норвегия Ҳюман Райтс Уотчда Ўзбекистон махфий хизмати билан алоқада бўлган шахслар борлиги кўрсатилган. Ички ишлар ходимлари 10 йилдан буён Россия, Қозоғистон, Европанинг деярли барча давлатлари¸ ҳатто АҚШ ва Канадада яшаётган муҳожирлар, умуман ўзбеклар ҳақида маълумотлар тўплаган, лекин келтирилган ҳужжатларнинг асосий қисми Дания, Швеция ва Норвегия давлатларига тегишли¸ дейди Дьяконов.\nНорвегиядан қочқинлик сўраëтган милиция капитани ўзига сўзчи қилиб танлаган Дьяконовга кўра, Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги жосусларига хорижда яшаётган гуруҳларни назорат қилиш мақсадида ўзбек жамоалари ичига кириш вазифаси топширилган.\nУнинг айтишича, Норвегияга олиб келинган қоғозларда Ўзбекистон Ички ишлар вазирлигининг нафақат ташқи, балки ички фаолиятига доир ҳужжат нусхалари мавжуд. Масалан, Ички ишлар вазирлигининг Ўзбекистон банкларига кимнинг, кимдан, қанча миқдорда ва қаердан пул ўтказмалари олаётгани тўғрисидаги рўйхатларни мунтазам равишда ўз ихтиëрига топшириш ҳақида берган буйруғи нусхалари ҳам бор.\nЭнг муҳими, дейди Евгений Дьяконов, бу амалиётларда Ўзбекистон Миллий хавфсизлик хизматининг ҳам иштирок этгани кўрсатилмаган.\nЎзбекистонлик журналист ва ҳуқуқ фаоли¸ ҳозирча бу ҳужжатларнинг қанчалик ҳақиқий эканлиги тўғрисида бирор хулоса чиқариш эрта эканини айтади.\nЕвгений Дьяконов билан суҳбат якунида унга норвег полициясига яқин манбадан ўзбекистонлик капитан тақдирига оид янги хабар етиб келди ва суҳбатдошимиз бу хабарни Озодликка ҳам маълум қилди\nНорвегиядан сиёсий бошпана сўраëтган "қаҳрамон"имиз Норвегия ҳудудига дастлаб Финляндия орқали кемада кириб келгани боис¸ норвег полицияси уни душанба куни Финляндияга депортация қилиш ҳақида қарор чиқарган. Шенген келишувига кўра¸ у ëки бу қочқин сиëсий бошпанани ўзи қадам қўйган биринчи Шенген давлати ҳудудида сўраши шарт.\nБМТ ҳужжатларида Ўзбекистон қийноқлар қўлланувчи давлат сифатида эътироф этилгани боис¸ Дублин конвенциясига мувофиқ¸ Норвегия сиëсий бошпана сўраëтган шахсни Ўзбекистонга депортация қила олмайди.\nҲозирча Норвегия полицияси бу ҳодиса тўғрисида бирор расмий маълумот тарқатганича йўқ.


Иммун тизимимиз яхши ишласа, касал бўлмаймиз! » Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz\nНовости Узбекистана → Менинг Ўзбекистоним → Иммун тизимимиз яхши ишласа, касал бўлмаймиз!\n18-03-2020 07:33 0 436 Рейтинг1 Чоп этиш\nИммун тизимимиз яхши ишласа, касал бўлмаймиз!\nТиббиётда “иммунология” деган атама мавжуд бўлиб, у лотин тилида эркин, маълум нарсалардан холи организмнинг бегона тузилмаларга нисбатан реакциясини ўрганувчи тиббий-биологик фан деганидир.\nБизнинг бугунги суҳбатдошимиз, ҳамюртимиз бўлган таниқли олим, академик Раҳим Мусаевич Хаитов. Асли самарқандлик бўлган Раҳим Мусаевич Самарқанд давлат тиббиёт институти битирувчиси, ўз пайтида Совет Иттифоқидаги энг ёш тиббиёт фанлари номзоди саналади. Ҳозирги кунда Р.М.Хаитов Россия фанлар академияси ва Россия тиббиёт фанлари академияси академиги. У чорак асрдан кўпроқ вақт давомида директор лавозимида ишлади, ҳозирда эса – Россия тиббиёт-биология Федерал агентлигининг “Иммунология институти” Давлат илмий марказида илмий раҳбар, Россия Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бош аллерголог-иммунологи, А.И Евдокимов номидаги Москва давлат тиббиёт-стоматология университетида иммунология ва аллергология кафедраси мудири, Россия аллергологлар ва клиник иммунологлар уюшмаси Президенти, “Иммунология” ҳамда “Физиология ва имммун тизим патологияси” журналларининг бош муҳаррири, РФ Давлат мукофотлари, Ўзбек ССРнинг давлат мукофоти, ҳамда РФ Ҳукумати мукофотлари соҳиби. Россиянинг III ва IV даражали “Ватан олдидаги хизматлари учун”, ҳамда қатор хорижий мамлакатларнинг турли орденлари билан мукофотланган. “Россия Федерациясини фан арбоби” фахрий унвони билан тақдирланган. Эслатиб ўтамиз, авваллари шифокорлар камдан-кам ҳолларда икки карра, яъни ҳам йирик, ҳам тиббиёт академиялари академиклари бўлган. Академиклар Н.Н.Блохин, Е.И. Чазов, Р.В.Петровлар шулар жумласидан.\nР.М. Хаитов устози Россиянинг машҳур олими, Р.В Петров билан бирга биринчи бўлиб, радиация билан зарарланиш билан боғлиқ инфекцион ва иммунологик жараёнларни тадқиқ этган. Тана иммун тизими бегона моддага боғлиқлиги аниқланган. Р.В Петров ва Р.М.Хаитов томонидан иммун тизимининг тана ҳужайралари билан ўзаро алоқаси механизмлари аниқланган, инсон геномининг иммун реакциянинг бошқарилишини амалга оширувчи бир қисми ўрганилган. Улар томонидан инсоннинг репродуктив жараён, атроф-муҳит таъсирига қаршилик каби муҳим биологик функцияларини амалга оширишда имммунитет реакцияси генларнинг функциясини баҳолаш усуллари ишлаб чиқилган.\nБиринчи марта, болалар боғчасига, 1947 йил\nУшбу олимлар томонидан шунингдек, органлар ва инсон тўқималари мослигининг янги генлари аниқланган ҳамда органлар ва илик кўчириш учун бир-бирига мос тўқимали жуфтликларни танлаш тизими жорий этилди. Олимлар иммун тизимининг муҳим ролини эътиборга олган ҳолда истиқболли ген диагностистикаси асослари, қатор аутоиммун ва онкологик касалликларни даволаш усулари ва регулятор омиллар асосида янги препаратларни яратиш бўйича кўплаб ишларни амалга оширган. Улар биринчи бўлиб сунъий антигенлар - инсон иммун тизимининг имкониятларини сафарбар қилувчи нанотузилмаларни яратган. Қатор юқумли касалликларга қарши самарали иммуномодуляторлар, нановакциналар, аллергиялар иммунотерапияси учун кўплаб янги туркумдаги дори воситалари яратилиб, тиббий амалиётда қўлланилмоқда.\nР.М.Хаитов ва Р.В Петров томонидан катталар ва болаларнинг кенг қатламида иммун ва алллергологик даражани баҳолаш амалга оширилган, Россиянинг иммунологик харитаси тузилган. Журналист Раҳимжон Султонов таҳририятимизни илтимосига кўра, ҳамюртимиз, машҳур олим, Россия Федерацияси Фанлар академияси академиги Раҳим Мусаевич Хаитов билан суҳбатлашди.\nОнаси Закия Маруфовна Расули ва отаси Муса Назарович Хаитов, 1966 йил\n- Раҳим Мусаевич, бизнинг саволларига жавоб беришга розилик билдирганингиз учун сизга миннатдорчилик билдирамиз. Бизга маълумки, барча ғалабаларимиз, ютуқларимизнинг асосий манбаси - асосан бизнинг ота-онамиздир. Сизнинг ота-онангиз қандай инсонлар бўлишган? Шахсан мен отангиз Мусо Назаровични танирдим. У киши билан Самарқандда, Тошкентда бўлиб ўтган бир неча йиғилишларда, Республика Олий Совети сессияларида ва бошқа вазиятларда кўп бор учрашиш бахтига муяссар бўлганман. У жуда доно, мулоҳазали киши, ҳаётнинг ўзи ўша пайтда бошқарувчилар олдига қўйган вазифаларни бажариш учун жон куйдирувчи инсон бўлган. Онангиз Закия Маруфовнани эса ҳеч қачон кўрмаганман. Улар ҳақида сўзлаб берсангиз.\n- Дарҳақиқат, менинг ота-онам ажойиб инсонлар бўлишган. Мен уларнинг тарбияси туфайли Самарқанддаги мактабни, тиббиёт институтини аъло баҳолар билан тугатдим. Улар мени меҳнатга, сабрли бўлишга, тиббиёт, илм-фанга меҳр қўйишга, қанчалик оғир бўлмасин мақсад сари интилишга ўргатганлар. Ота-онам ниҳоятда ўқимишли, олий маълумотли шифокорлар бўлишган. Отам - терапевт, онам – акушер-гинеколог бўлганлар. Онам машҳур оилада туғилган, унинг отаси, бобом Маруф Расулий журналист, маърифатчи бўлганлар, еттита тилни билганлар, Самарқанддаги мактаб ва кўча ўз даврида бобомнинг номи билан аталган.\nШаҳарда онамнинг ҳурмати қанчалик баланд бўлганини яхши эслайман - кўпчилик фарзандлари онамнинг қўлида туғилишини ҳоҳларди, миннатдор бўлган ота-оналар ва болалар жуда кўп эди. Шу билан бирга онам ниҳоятда кўнгилчан, болалари ва набираларини жуда яхши кўрарди. Биз онамни жуда яхши кўрардик. Ҳа, айтгандай, менинг энг севимли дарслигим бўлган “Иммунология” ота-онам хотирасига бағишланган. Бу китоб бир неччи маротиба рус тилида чоп этилди, инглиз ва қозоқ тилларида таржима қилинди. Яқинда бу дарслик ўзбек тилида ҳам таржима қилинди ва шу йил Москвадаги тиббий уқув адабиётлари «ГЭОТАР – Медиа» нашриётида чоп этилади.-\nБўлажак шифокор талабалар пахта теримида, 1962 йил\n---Кўриб турганимиздек, Хаитовлар оиласида тиббиёт авлоддан авлодга ўтиб келмоқда. Сиз иммунонлогияга қандай қилиб кириб келгансиз? Бу соҳага қизиқиш қачон пайдо бўлган? Бу Самарқандда содир бўлганми ёки Москвадами? Бунинг жиддий бир сабаби бўлганми?\n- Ҳа, сулоламиз - шифокорлар сулоласи. Мен отамнинг таъсири туфайли тиббиёт институтининг биринчи босқичиданоқ илмий иш билан шуғуллана бошлаганман. Иккинчи босқичда газета ва журналларда менинг мақолаларим чоп этилган. Бир куни дарсдан сўнг Самарқанддаги марказий кўчалардан бирида кетаётиб, одатдагидек, китоб дўконига кирдим ва тиббий адабиётлар бўлимида янги китобга кўзим тушди: Р.В. Петров: “Нур билан зарарланиш иммунологияси”. Радиация тиббиётига қизиққаним боис, шу заҳотиёқ қўлланмани сотиб олдим. Уни бир ўтиришда ўқиб чиқдим ва “Иммунология” фанига меҳр қўйдим. Ўша пайтдан бошлаб мен асосан иммунология тадқиқотлари билан шуғулланганман. Иммунология билан жиддий шуғулланиш мақсадида Москвага, профессор Р.В.Петровнинг олдига бориш орзуим эди. Кейин ота-онам менга оқ фотиҳа берди ва мен Москвага жўнаб кетдим. СССР Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Биофизика институтига бориб, Р.В. Петровнинг ҳузурига кирдим.\nР.В. Петров учрашув чоғида ҳеч қандай тавсияномалар ва телефон қўнғироқларисиз, шунчаки кўчадан келганим учун бўлса керак, бўш иш ўринлари йўқлиги, бироқ цитогенетик тадқиқотларнинг янги услубларини ўзлаштирсам, мени ўз лабораториясига ишга олишини айтди. Яна бу услубларни ҳеч қим йўлга қўя олмагани, ўша пайтда мамлакатда умуман бўлмаганини ҳам қўшимча қилди. Мен уч ҳафтада бу ишни охирига битирдим. Шундан кейин Петров: “Энди сени енгиб бўлмайди!” деб куйди.. Икки йилдан сўнг мен докторлик диссертациямни ҳимоя қилдим ва мени Москвада олиб қолишди. Ўша пайтларда бу ниҳоятда қийин бўлсада, ярим йил ичида менга лаборатория, прописка ва уй беришди, кейин мен бу уйга оилам - турмуш ўртоғим ва фарзандларимни кўчириб келдим.\nИ.П.Павлов номли Самарқанд Тиббиёт институти лабораториясида, 1963 йил\n-Агар адашмасам, ҳозирги кунда Сиз Россия фанлар академиясининг ўзбек миллатига мансуб ягона ҳақиқий аъзосисиз. Шунингдек, Сиз иммунология фанининг дунё миқёсидаги машъаллари қаторига кирасиз. Ёшлигингиздаги иммунология ва ҳозирги иммунология даврини қандай баҳолайсиз? У қандай босқичлардан ўтди?\n- Иммунология доимо жадал ривожланиб келган фан. Ёшлигимда мен хизмат сафари билан хорижда, айниқса АҚШда кўп бўлганман (университетларда ойлаб ишлаганман, маърузалар ўқиганман). Иммунологияни ҳаёт ҳақидаги энг муҳим фанлар қаторига олиб чиққан муҳим кашфиётларим айнан ёшлик йилларимда амалга оширилган. Бир тасаввур қилинг-а, ҳар икки-уч йилда, баъзан ҳар йили, имммунологлар физиология ва медицина бўйича Нобель мукофотига сазовор бўлмоқда. Иммунология билан шуғулланишни бошлаганимда ёшим 20 да эди. Ўтган вақт давомида иммунология ниҳоятда ўзгарди. Бугунги кунда бу фан тиббиёт ходимлари, биологлар, биокимёгарлар, тиббиётга яқин бошқа соҳа вакиллари фаолиятининг узвий бўлагига айланиб қолди.\nЮрий Гагарин билан Иссиқкўлда, 1964 йил\nБўлажак шифокор талабалар ҳарбий йиғинида, 1965 йил\n- Иммунология ҳам фаннинг бошқа соҳаси каби инсон, умуман халқ ҳаётини яхшилашга, мамлакатларни ривожлантиришга ҳисса қўшиши керак. Бугунги кунда бу қайси жиҳатларда намоён бўлмоқда?\n- Иммунология ҳақиқатан ҳам аҳолининг биокимёвий хавфсизлигидир. Бу касалликлар диагностикаси, уларнинг олдини олиш ва даволашнинг ниҳоятда аниқ усулларидир. Оддий мисол: инсоният кўплаб инфекцияларга қарши иммунитетни шакллантирадиган вакциналарсиз яшай олмаган бўларди.\n- Тошкентда Ўзбекистон ФА Иммунология ва инсон геномикаси институти фаолият юритади. Адашмасам, мазкур институт бир пайтлар Бутуниттифоқ институтининг филиали бўлган. Мен бир пайтлар у ерда академик Рэм Викторович Петров қаторида сизнинг ҳам портретингизни кўрганман. Бугунги кунда бизнинг институтимиз ва Сиз узоқ йиллар давомида бошчилик қилган, ҳозирда ўғлингиз Мусо Раҳимович раҳбарлик қилаётган Россия Иммунология институти ўртасидаги илмий алоқалар қай даражада?\nХаитов: 1980-йилларда ўша пайтдаги Иттифоқ ҳукумати даврида Институтингиз филиалини қаерда очамиз, деб сўрашди. Мен биринчи бўлиб, Ўзбекистонда, Тошкентда деб жавоб бердим. Нима учун? Чунки мен Ўзбекистон, Ватаним учун катта иммунологлар мактаби (бир неча ўнлаб фан докторлари ва номзодлари)ни тайёрлаганман. Бу СССРдаги бошқа республикаларда йўқ эди. Улар рози бўлишди. Ҳозирги кунда у менинг ўқувчим академик Т.У. Арипова (у менинг раҳбарлигим остида номзодлик ва докторлик ишини ҳимоя қилган) раҳбарлик қилаётган Ўзбекистон ФА Иммунология ва инсон геномикаси институти деб аталади. Биз ҳанузгача ҳамкорлик қиламиз, биргаликда анжуманлар ўтказамиз, имммунологиянинг аллергиялар ва иммунитетга боғлиқ касалликларга ташҳис қўйиш ва уларнинг терапияси бўйича янги услубларни ўзлаштиришда ўзаро ҳамкорлик қиламиз. Мен Иммунология институтида ташкил қилинадиган конференцияларда маъруза ўқиш учун тез-тез Тошкентга бориб тураман. Жорий йилнинг куз ойларида ҳам Ўзбекистонга ва албатта ушбу институтга ташриф буюришни режалаштираяпман.\n-Мен оддий инсон сифатида экология, атроф-муҳитнинг нохуш таъсири, хусусан, турли фаол моддалар қўшилган ҳолда етиштирилган озиқ-овқат маҳсулотларини ҳаддан ташқари кўп истеъмол қилиш имммун тизимимизга салбий таъсир кўрсатади, деган фикрдаман. Инсон ҳаётига бу салбий таъсирларни камайтириш учун илм-фаннинг роли қандай бўлмоқда?\n-Авваламбор, биз соғлом турмуш тарзини тарғиб қиламиз. Ҳа, тўғри иммун тизим кўплаб салбий омиллар, экология, чекиш, бошқа зарарли одатларга боғлиқдир. Биз иммун тизимимизни асрашимиз, у заифлашса, уни даволашимиз лозим. Ҳозирги кунда иммунодефицитлар диагностикасининг жуда аниқ услублари, иммун функцияни тиклайдиган ва кучайтирадиган яхши иммунотроп дорилар бор.\n-Суҳбатимиз давомида бизнинг минтақамиз, хусусан Ўзбекистонда ҳам кенг тарқалган қариндошлар ўртасидаги никоҳ масаласига тўхталиб ўтсак. Бундай никоҳлар кам бўлиши учун давлатимиз томонидан кўплаб чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Гарчи қонунлар ва меъёрий ҳужжатлар қабул қилинган, турли тушунтириш ишлари олиб борилишига қарамай, уларнинг сони камайганича йўқ. Сизнинг фанингиз қариндошлар ўртасидаги никоҳнинг инсон генетикаси, унинг иммун тизимига таъсирини ўрганадими?\n- Маълумки, қариндошлар ўртасидаги никоҳнинг оқибати хайрли эмас. Чунки бундай никоҳлар дефект ёки зарарли генларнинг учрашишига ёрдам беради. Ана шундай генлар орасида аллергия, кўплаб иммунодефицит ва бошқа касалликларга мойилликни таъминловчи генлар ҳам бўлади. Бу генeтик тоза линиялардаги ҳайвонлар, маълум генлари олиб ташланган ҳайвонларда ўтказилган тажрибаларда исботланган.\n-Сўнгги пайтларда реклама роликларида ҳам иммунитетни мустаҳкамлаш ҳақида кўп гапирилаяпти. Сизнинг бу ҳақдаги фикрингиз қандай?\n-Албатта имммунитетни мустаҳкамлаш керак! “Иммунитет” атамасининг бу қадар оммалашиб кетиши бежиз эмас. Аҳолининг кенг қатламлари инсон организмида бизни барча генетик жиҳатдан бегона бўлган нарсалардан ҳимоя қилувчи муҳим бир тизим мавжудлиги борлигини англаб етди. Мен юқорида айтиб ўтганимдек, ушбу тизим соғлом бўлса, биз ҳам соғлом бўламиз. У бизни турли зарарли микроорганизмлар - бактериялар, вируслар, бегона оқсиллар шунингдек, ички душманлар - мутант тўқималардан ҳам ишончли ҳимоя қилади.\n- Соғлом одамда ундай ҳужайралар қандай пайдо бўлади?\n- Бизнинг органларимиз ва тўқималаримизда доимо ҳужайраларнинг кўпайиш жараёни юз беради. Ҳар онда миллионлаб ҳужайралар бўлинади, яъни ДНК кўпайиши юз беради. Ушбу катталикни ҳисобга олган ҳолда генетик материални ўқишда хатолар мутлақо нормал ҳолат. Ушбу муваффақиятсизликлар мутацияларга олиб келиши мумкин, бироқ нормал даражада фаолият юритадига иммун тизим шу заҳотиёқ бегона ҳужайраларни аниқлайди ва уларни йўқ қилади.\nЗарарланган ҳужайралар билан ҳам шундай ҳол юз беради: иммун тизимимиздаги бош органларимизда бири тимус бези бу ҳолатда махсус ҳужайралар бўлинмалари, лимфоцит-киллерларни ишлаб чиқади. Бироқ иммунитет маълум сабабларга кўра, заифлашса, жиддий муаммолар юз бериши мумкин. тез-тез содир бўлиб турадиган ўткир респиратор вирус инфекцияси ва сурункали зотилжам - энг даҳшатлиси эмас. Мутация қилган ҳужайралар омон қолиб, фаол тарзда кўпая бошлайди ва саратон касаллигини келтириб чиқаради.\nБунинг тескариси бўлиши ҳам мумкин. Иммун тизим жуда кўп тажовузкор аутоантил оқсилларни ишлаб чиқара бошлайди. Улар шахсий тўқималар ва органларга ҳужум қилади. Кейин жиддий аутоиммун хасталиклар пайдо бўлади: буйрак, юрак, бўғинлар зарарланади, модда алмашинуви бузилади, ревматизм, қандли диабет касалликлари ривожланади. Бу ҳам иммунодефицитнинг бир кўринишидир: маълум сабабларга кўра организмда ушбу жараёнларни назорат остида ушлайдиган иммуномодулятор-ҳужайралари етишмайди.\n-Бунинг олдини олиш учун нима қилиш керак? Иммунитетни дори-дармолар ёрдамида ошириш лозимми?\n-Асло бундай қилиш керак эмас! Нормал ишлайдиган иммун тизимининг ўзи барча ишни эплайди. Ҳар қандай нотўғри аралашув унинг мувозанатини ишдан чиқариши мумкин. Бизникилар мустақил даволанишни хуш кўради: ўткир респиратор вирус инфекцияси белгилари борлигини сезиши билан дарҳол дорихонага бориб, қўлларига илинган иммуномодуляторларни сотиб олишади. Бироздан сўнг эса, иммунологнинг қабулига келиб, тез-тез касалликка чалинаётгани, ҳеч нарса ёрдам бермаётганидан шикоят қилишади.\nИммуномодуляторлар – витаминлар ҳам, овқатга қўшиладиган биологик фаол қўшимчалар ҳам эмас. Улар имммунитетнинг маълум бир сарф этилган функциясини аниқ тиклашга йўналтирилган кучли дори воситаларидир. Мамлакатимизда совет давридан буён имммунология соҳасига қизиқиш катта, иммуномодуляторлар ҳам бошқа жойдагига қараганда анча кўп рўйхатга олинган – улар 50-60 та. Орадан анча вақт ўтди ва шифокорлар ҳам ушбу дори воситалари самарали, бошқаларининг фойдаси камроқ, яна баъзилари нохуш оқибатларни келтириб чиқаришини билишади. Уларни фақат шифокор кўрсатмасига асосан қабул қилиш керак. Мен ҳақиқий имммуномодуляторлар унчалик ҳам кўп эмас, беш-олти хил бўлса керак, деб ўйлайман.\n-Суст иммунитетнинг ўзи кўрсатгич ҳисобланмайдими?\n-Умумий иммунодефицитлар бўлмайди: бу тизим ниҳоятда мураккаб ва нозикдир. Бу худди улкан симфоник оркестрга ўхшайди: ҳар бир мусиқачи ўз ўрнида бўлиб, яхши ижро этган тақдирдагина у ажойиб янграйди. Агар уларнинг бирортаси мусиқани бузиб чалса ёки режиссёр касалликка чалиниб қолса, какофония бошланади. Организмда нормал ахборот алмашинуви бўмлайди, ҳужайралараро алоқа бузилади. Шундан сўнг бузилишлар бошланади.\nАгар беморнинг имммун тизимида бузилишлар кузатилса, саводли мутахассис унинг иммун тизимини даражасини аниқлаш учун қон таҳлиллари топширишга юбориши керак. Оддий қилиб, иммунитет паст дейилмайди, муаммо қаердалиги аниқланади. Ҳимоя антижисмлари ва оқсилларнинг пайдо бўлиши, қотил ҳужайраларнинг шаклланиши, медиаторларнинг ишлаб чиқилиши сингари ҳаммаси бўлиб қарийб 100 та турли параметрларга эътибор қаратилади. Айнан нима ишдан чиққани аниқланганидан сўнггина имммуномодулятор танланади. Айнан шу даволаш ҳисобланади.\nТиббиёт, умуман биология фанида кўплаб қийинчиликлар мавжудлигига қарамай, иммунологияда аҳвол жуда яхши. Россияда ихтисослашган лабораториялар кўп, малакали мутахассислар ҳам етарли (ўз вақтида мен аллерголог-иммунолог шифокори мутахассислиги тиббиёт мутахассисликлари рўйхатига киритишлари учун тегишли тузилмалардан рухсат олганман). Шарт-шароитлар ёрдамга муҳтож инсонга ёрдам бериш имконини беради. Фақат мурожаат қилинса бас.\nСССР нинг энг ёш профессори Калифорния университетида маъруза қилмоқда, 1978 йил\n-Ҳозирги кунда дунёни ташвишга солаётган янги хавф - коронавирус пайдо бўлди. Бу борада Сизнинг фикрингиз.\nКоронавируслар аввалдан маълум бўлган. Бу РНК вируслари туркумига кириб, улар турли ҳайвонларда бўлади ва инсонга ўтиши (юқиши) мумкин. Уларнинг аксарияти оддий шамоллаш ёки гастроэнтеритларни келтириб чиқаради. Одамлар мунтазам ҳайвонлардан оғир оқибатли, асосан нафас олиш тўқималарини зарарлайдиган коронавирусларнинг янги турларини юқтириб оладилар. Масалан, 2000-2001 йилларнинг бошларида атипик зотилжам касаллигини қўзғатувчи SARS-COV коронавируси, 2015 йилда – нафас олиш органларининг оғир шикастланишига сабаб бўлган MERS коронавирувчи пайдо бўлган эди. Бу сафар ҳам шундай бўлди. Тегишли вирус генлари мутацияси натижасида пайдо бўлган COVID-19 коронавирувси билан чиққан тажовузкор коронавирус инфекцияси пайдо бўлди.\nҲозирги кунда эпидемия ва пандемиялар йўқ, фақат турли мамлакатларда касалликка чалинганлар қайд этилмоқда, бироқ муаммо жиддий. Вирусга қарши вакцина ҳали-бери чиқмайди (бунинг учун йиллар керак бўлиши ҳам мумкин). Шунда ҳам агар будай вакцина яратишнинг уддасидан чиқишса. Шу боис даволаш касалликни даволаш биринчи масала. Дунёдаги барча фармацевтик саноат шунинг устида иш олиб бормоқда. Институтимизда Мусо Хаитов томонидан COVID-19 га қарши махсус РНК молекулалари асосида дори воситаларини яратиш ишлари бошланди. Бироқ махсус антивирус препарати ҳали мавжуд эмас. Шу боис, энг асосийси – бу карантин чора-тадбирларидир. Шуни қайд этиш керакки, COVID-19 дан асосан иммунитети суст одамлар нобуд бўлмоқда. Шунинг учун, кекса ва касалланган (вируснинг асосий қурбонлари)ларни даволашда инфекцияга қарши имммунитети кучайтирувчи дориларни қўшиш керак.\n-Иммунологиянинг келажаги қандай? Сизнингча, илм-фаннинг ушбу соҳаси қайси йўналишда ривожланади?\n-Менимча имммунологиянинг келажаги порлоқ. Бу энг аввало ҳали енгиб бўлинмаган инфекцияларга қарши вакциналарнинг яратилишидир. Булар саратон ва юқумли бўлмаган бошқа касалликларга қарши вакциналардир. Булар янги имммунотроп дори воситаларидир. Агар иммун тизимимиз яхши ишласа, биз касал бўлмаслигимиз керак. Оддий мисол: инсон организмида доимо генлар мутацияси юз беради. Натижада, саратонга айланиши мумкин бўлган зарарли ҳужайралар пайдо бўлиши мумкин.\nИммун тизим ҳужайралари ўзгарган ҳужайраларни дарҳол аниқлайди ва уларни йўқ қилади. Туғма иммунитет деб аталадиган ҳужайраларга таъсир қиладиган янги усул ва дориларни ихтиро қилиш керак. Улар бир дақиқа ичида бактерия ва вирусларни аниқлаб, уларни йўқ қилади. Афсуски, бу нарса ҳамиша ҳам ишлайвермайди, шунинг учун инсон касалликка чалинади. Бизнинг вазифамиз - тез орада ана шундай дори воситаларини яратишдир.\nҚизиқарли суҳбат учун ташаккур.\nСуҳбатни журналист Раҳимжон Султонов олиб борди.\nОта уйида оила даврасида. Москвадан навбатдаги гал келганда, 1971 йил\nМосква, Кремль. Россия Президенти В.В.Путин Р.М.Хаитовга «За заслуги перед Отечеством» IV степени (“Ватан олдидаги хизматлари учун” IV даражали) орденни тақдим қилмоқда, 2005 год\nОта ва ўғил. Ота Россия иккита академиясининг академиги, ўғил эса ҳозирча Россиянинг Фанлар академиясини мухбир-аъзоси\nСамарқанддаги биринчи Республика клиник шифохонаси бош корпуси олдида отаси М.Н.Хаитовга ўрнатилган бюст ёнида тиббиёт ходимлари билан\nБарча фотосуратлар Р.М.Хаитовнинг шахсий архивидан


Россия ва Польша сув ости кемалари тўқнашиб кетгани маълум бўлди - Yoshlar.com\nРоссия ва Польша сув ости кемалари тўқнашиб кетгани маълум бўлди\nОАВда Болтиқ денгизида Россия ва Польша сув ости кемаларининг тўқнашиб кетгани маълум қилинди. Пиллаус яримороли соҳиллари яқинида Россия ҳарбий-денгиз кучларининг "Краснодар" сув ости кемаси Польшанинг Orzeł ("Ожел") сув ости кемасига урилиб кетган.\nУшбу воқеа бир неча кун аввал содир бўлган. Асосий маълумотларга кўра, Россия сув ости кемаси жиддий шикастлар олмаган ва ҳарбий-денгиз базасига мустақил равишда қайта олган. Польша сув ости кемаси эса тўқнашувдан кейин сув устига чиқишига тўғри келган ва у воқеа жойидан шатакка олиниб олиб кетилган.\nВаршава ОАВ эса бунинг аксини айтмоқда, айнан рус сув ости кемасига ёрдам керак бўлган.\n"Краснодар" сув ости кемаси 2015 йил ноябрда флот таркибига киритилган ва Россия мудофаа вазирлигининг бу турдаги 4-субмаринаси бўлган. Субмарина янгиланган инерциал навигацион мажмуа, энг янги турдаги ҳарбий ахборот-бошқарув тизими ва хорижга сотилмайдиган қурол-аслаҳа билан жиҳозланган. Шу билан бирга кема ноёб акустик махфийлик кўрсаткичларини сақлаб қолган ва шу сабабли америкаликлар бундай кемаларни "қора туйнуклар" деб атайдилар.\n"Ожел" сув ости кемаси эса Польшага совет замонларидан қолган ягона сув ости кемаси бўлиб, унинг қуролланишида 533 мм калибрли 6 та торпедо қурилмаси, 18 тагача торпедо ёки 28 та мина бор. Польша ҳарбий-денгиз кучлари ихтиёридаги қолган 4 та субмарина Британиядан қолган.\nЭслатиб ўтамиз, 18 апрелда Латвия қуролли кучлари Россия кемалари ва сув ости кемасини ўз чегаралари яқинида кўришганини маълум қилишган. Латвия томони маълумотларига кўра, Латвия чегаралари олдида нафақат Россия ҳарбий кемалари, балки самолётлари ҳам 2015 йилда 270 марта кўриниш берган. Россия мудофаа вазирлиги Болтиқбўйидаги ҳамкасбларининг эътирозларига "Россия ҳарбий-коинот кучларининг барча парвозлари ва кемаларнинг ҳаракатланиши халқаро ҳуқуқ меъёрларига қатъий риоя қилинган ҳолда амалга оширилиши" билан жавоб бериб келадилар.\nКомментарии (0) | Добавить: 29.04.2016


Нима учун психолог ва психотеропевтлар аниқ маслаҳатлар бермайди? • NeMolchi.uz\nBosh sahifa Jabrlanganlarga maslahat Нима учун психолог ва психотеропевтлар аниқ маслаҳатлар бермайди?\nНима учун психолог ва психотеропевтлар аниқ маслаҳатлар бермайди?\nҲаммамиз ҳам психолог ёки психотеропевтга мурожаат қилавермаймиз. Мурожаат қилган тақдирда айримларимизнинг биринчи учрашувдаёқ ҳафсаламиз пир бўлиб қайтамиз. Шифокордан аниқ жавоб олишни истаймиз. Нима учун муаммоларимизни хал қилувчи аниқ жавоблар мавжуд эмас?\nБир ўқишданоқ ҳамма муаммолар ечимини кўрсатиб берувчи китоб бўлса ажойиб бўлар эди-да! Лекин ҳар биримизнинг феълимиз ўзгача ва ўзимизга боғлиқ бўлган муаммолар бўлса, табиийки, бу китоб бизга тўғри келмайди. Мутахассис қабулига борганингизда сизни қийнаётган муаммо ҳақида гапирасиз, ундан қутилиш йўлини сўрайсиз-у, у сизга саволлар бераверади. Энг қизиғи, нима хоҳлаётганингизни ўзингиздан сўрайди!\nПсихотерапевт ҳам сиз ва мен каби оддий одамдир, фақат у бизнинг муаммоларимизни четдан назар солган ҳолда илмий баҳо бера оладиган инсондир. Айтганча сизнинг муаммоингизни тушуниши учун у ҳам сиз каби ажрашган, ота-онасидан айрилиб қолган, рухий тушкунликка тушиб кўрган бўлиш шарт эмас.\nПсихотерапевт ҳузурига бориб даволаниш – сиз ўз устингизда ўзингиз ишлашингиз керак дегани, агар ўзингиз даволанишни истамасангиз, психотерапевт сизга ҳеч қандай ёрдам бера олмайди.\nАйнан ўзимиз қабул қилган қарор орқали муаммони тугатамиз ва яна олға ҳаракат қиламиз\nПсихотерапевт сеҳргар эмаски, сизнинг муаммоингизни бир пастда йўқ қилиб берса, у сизга фақат муаммодан қутилиш йўлларини кўрсатади, холос, сиз эса ўша кўрсатилган йўлдан юришга ўзингизда куч топа билишингиз керак. Ўзингиздан бошқа ҳеч ким сизга нима яхши бўлишини билмайди, сиз ўша йўлни кўра билмайсиз, холос.\nДейлик, сизни даволовчи психотерапевт атеист (худосиз) ва сизга Аллоҳ йўқ, унга ишонма деса айтганини сўзсиз бажарармидингиз? Ёки бўлмаса оилангизни сақлаб қолиш ҳақида маслаҳат сураб келганда, у сизга: «Оила нимага керак, ундан кўра бор, даврингни сур!» деса сиз шартта оилангизни ташлаб ўйин-кулгуга берилиб кетмасангиз керак? Айрим ҳолатларда мижоз бир дард билан келади-ю суҳбатлашиш жараёнида муаммонинг оғриқли нуқтаси мутлақо бошқа жойда ва биз уни ич-ичимиздан тан олишни истамаймиз, ҳаттоки қўрқамиз.\nШундай қилиб юқоридагиларни умумлаштирган ҳолда айтиш мумкинки, инсон муаммоларни ўзи яратади, шу билан бирга уларнинг ечими ҳам ўзининг қўлида. Психотерапевт фақатгина бир йўл кўрсатувчидир.


Азизбек эртага навбатдаги нокаут учун жанг қилади\n24 март, 2017, 20:20\nПрофессионал бокс жангларида муваффақиятли иштирок этаётган Азизбек Абдуғофуров (5-0-0, 4 КО) Сингапурдаги бокс кечасида рингга кўтарилади.\nЎзбекистонлик боксчи профессионал рингда фақат кучли рақиблар билан жанг қилиб келмоқда. Ҳамюртимиз фаолияти давомида Европа ва Осиё давлатларининг тажрибали боксчиларини мағлубиятга учратди. Энди Азизбек профессионал бокс мактаби юқори даражада ривожланган Лотин Америкаси вакилига қарши рингга чиқади.\nАзизбек Абдуғофуров бўлажак жангга Қудратилло Абдуқаҳҳоров билан бирга Филиппинда ҳозирлик кўрди ва бу гали учрашувда ҳам боксчиларимиздан ишончли ғалаба ва нокаут кутамиз.


Истанбулда Россия ва Украина вакиллари ўртасида музокаралар бўлиб ўтмоқда\nБугун, сешанба куни Истанбулда Украина ва Россия вакиллари ўртасида музокаралар бўлиб ўтмоқда. Бу март ойи ўрталаридан бери биринчи юзма-юз музокаралар.\nТомонлар гуманитар масалаларни муҳокама қилиши ва ўт очишни тўхтатиш бўйича музокаралар олиб боришга ҳаракат қилиши кутилмоқда. Олдинги бир неча раундлар видео алоқа орқали ўтказилди. Музокаралар Истанбулдаги Долмабахче саройида матбуотга ёпиқ тарзда бўлмоқда.\nТуркия президенти Ражаб Тойиб Эрдўған музокаралар бошланишидан аввал иштирокчиларга мурожаат қилди. «Энди биз музокараларнинг аниқ натижалари бўлиши керак бўлган даврга кирдик. Ўт очишни тўхтатишга имкон қадар тезроқ эришиш барчанинг манфаатларига мос», — дея Эрдўғаннинг сўзларини келтирган NTV телеканали. Туркия президенти мумкин бўлган тараққиёт Россия ва Украинанинг «азиз дўстлар» деб атаган етакчилари ўртасидаги учрашувга йўл очишига умид билдирди.\nРасмий равишда делегация аъзоси бўлмаган россиялик тадбиркор Роман Абрамович Истанбулда воситачилик ҳаракатларида иштирок этмоқда. Агентликлар унинг Эрдўған билан музокаралар бошланишидан олдин олинган суратини тарқатмоқда.\nУкраина ташқи ишлар вазири Дмитрий Кулеба Украина телеканаллари эфирида айтганидек, Киевнинг минимал вазифаси «гуманитар муаммоларни ҳал қилиш»дир. «Максимал дастур — ўт очишни тўхтатиш.» «Биз одамлар, ерлар ва суверенитет билан савдо қилмаймиз. Бизнинг позициямиз темир-бетондир», деди Кулеба.\nFinancial Times газетасининг музокаралардан хабардор тўртта манбага таяниб ёзишича, Москва ва Киев можарони ҳал қилиш вариантларини муҳокама қилмоқда, жумладан, Украина хавфсизлик кафолатлари ва Европа Иттифоқига қўшилиш имконияти эвазига НАТОга қўшилишдан бош тортиши.\nУкраина музокаралар гуруҳи аъзоси Девид Арахамия Financial Times газетасига берган интервьюсида томонлар хавфсизлик кафолатлари ва Украинанинг Европа Иттифоқига қўшилиш имконияти бўйича келишувга яқин эканини, бироқ унинг фикрича, муваффақиятга эришиш истиқболига эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш кераклигини айтди.\nРоссия делегацияси раҳбари Владимир Мединский музокаралар ривожи ҳақида гапирар экан, «майда масалаларда позициялар яқинлашиб бораётганини, лекин асосий сиёсий масалаларда биз аслида вақтни белгилаяпмиз», деб таъкидлади. Демак, Донбасс ва Қрим мақоми масалаларида томонларнинг позициялари имкон қадар сақланиб қолмоқда.\n21 март куни Украина президенти Владимир Зеленский бу масалалар умумУкраина референдумига қўйилишини маълум қилди. Унинг таъкидлашича, Россия билан музокараларда мумкин бўлган «муросаларнинг маълум форматларига халқ жавоб бериши керак».\nУкраина президенти, шунингдек, рус қўшинлари 24 февралдаги босқиндан олдин эгаллаб турган позицияларига олиб чиқилиши кераклигини айтди. Ва шундан кейингина, унинг сўзларига кўра, маълум бир муросани муҳокама қилиш мумкин.\n24 февралда Россиянинг Украинага кенг кўламли бостириб кириши бошланди. Ҳозир мамлакат шимоли, жануби ва шарқида жанглар давом этмоқда.


08:43 10 Апрел 2020\n12:18 11.10.2018 Ҳавола олиш\nЎзбекистонга кириб келаётган 10 нафар фуқароларнинг қўл юкларида божхона ходимининг оғзаки сўровида маълум қилинмаган 121 млн. сўмга яқин 82 дона турли заргарлик буюмлари мавжудлиги аниқланди.\nТОШКЕНТ, 11 окт – Sputnik. “Ғишткўприк” пости божхона ходимлари ва Тошкент вилояти ИИБ вакили билан хамкорликда постга пиёда ҳолда кириб келган М. Р.га тегишли бўлган қўл юклари холислар иштирокида божхона кўригидан ўтказилди, деб хабар қилди ДБҚ матбуот хизмати.\nХабарда айтилишича, оғзаки сўровда божхона ходимига маълум қилинмаган, қиймати қарийб 61 млн. сўмлик, умумий вазни 1217 граммдан иборат бўлган оқ металлдан ясалган 184 дона ҳар хил турдаги заргарлик буюмларини яширинча олиб келинаётганлиги аниқланди.\nЯна бир ҳолат фуқаро А. А. нинг қўл юклари божхона кўригидан ўтказилганида, унинг қўл юклари орасида божхона ходимига оғзаки сўровда маълум қилинмаган, қиймати 42 680 000 сўмлик умумий оғирлиги 194 грамм бўлган 28 дона сариқ металлдан ясалган заргарлик буюмлари олиб кирилаётганилиги фош этилди.\nБу постда Ўзбекистонга кириб келаётган 10 нафар фуқароларнинг қўл юкларида божхона ходимининг оғзаки сўровида маълум қилинмаган 121 млн. сўмга яқин 82 дона умумий оғирлиги 600 граммдан ортиқ бўлган турли заргарлик буюмлари мавжудлиги аниқланди.


Ушбу смартфонни сотиб олманг! - Terabayt.Uz\nТаниқли видеоблогер JerryRigEverything флагман LG G8 смартфонини синаб кўрди. Ўзгача техник синовлари билан машхур бўлган блогер, смартфонни илк тестлардан муваффақиятли ўтганини маълум қилди. Кейинроқ эса ушбу смартфонни очиб, унинг ички тузилиши билан қизиқиб кўрмоқчи бўлди.\nУшбу роликда блогер қурилмани очиш жараёни акс этган. Жараён давомида аккумулятор смартфонга жуда қаттиқ маҳкамлангани ва уни смартфонга ёки аккумуляторнинг ўзига зарар етказмасдан чиқариб олишнинг иложи йўқлиги маълум бўлди.\n“Бу умуман кечириб бўлмас. Агар сизда иккита телефондан бирини танлаш имконияти мавжуд бўлса, унда ишлаб чиқарувчи батареяни елимлаб ташлашни бас қилмагунича LG G8'ни сотиб олмаслигингиз керак. Батарея умрбоқий эмас. Кимдир уни алмаштиришга мажбур бўлади. Ушбу кун келганда эса аккумуляторни алмаштириш бугун бўлганидек қийин бўлмаслиги керак”, - деб айтган блогер ўз видеосида.\nЎҚИНГ: Redmi Note 7 чиндан ҳам «ёнғоқчақар»ми? JerryRigEverything «жонли» видеотестини томоша қиламиз!\n#LG #Android смартфон #флагман #блогерлар #JerryRigEverything


29-30 январь ''Йил қўшиғи-2014'' ўзбек санъати олами вакиллари учун катта байрам ва қувончли кун сифатида ёдда қоладиган бўлди » PopCorn.uz - Шоу Бизнес олами хақиқати\n29-30 январь ''Йил қўшиғи-2014'' ўзбек санъати олами вакиллари учун катта байрам ва қувончли кун сифатида ёдда қоладиган бўлди\nСана: 31.01.2015 3771 қайноқ\n29-январь куни, ''Йил қўшиғи-2014'' мукофоти гала-концертининг биринчи куни, кеча эса концертнинг иккинчи куни яъни давоми бўлиб яна ўнта ғолиб қўшиқлар аниқланди.Концерт репертуари кечаги каби Умидаҳон ижросидаги ''Алла'' қўшиғи билан бошланди. Сўнгра ретро қўшиқлар кетма-кетлиги уланди. Саҳнада Алишер Рўзметов, Отабек Муталҳўжаев ҳамда Ёдгор Мирзажонов ''Дилбарим'' таронасини биргаликда ижро этдилар.\n''Мафтунингман'' кинофильмидан Oйбек ва Нигора ҳамда ёш истеъдодли хонанда Музаффар Мирзараҳимов иштрокида саҳна кўриниши намойиш этилиб, барчани кўнглидан ўрин эгаллаган ''Мафтун бўлдим'' , ''Маҳаллада дув-дув гап'' фильмида янграган қўшиқларни ижро этишди.\nНиҳоят, концертнинг асосий қисми бошланиб 2014 йилнинг энг сара ва энг хит тароналари эгалари саҳнага бирин-кетин чорланди. Марҳамат танишинг.\nОтабек Муҳаммадзохиднинг ''Телба денглар'' қўшиғи, матн ва мусиқа муаллифи хонанданинг ўзи. Мукофотни Ўзбекистон ҳалқ артисти Зулайҳо Бойҳонова топширди ва ''ЭлДиДо'' гурухи билан бирга ''Ҳай-ҳай'' таронасини куйлашди.\nАлишер Файз ''Ёлғон эканку'', шоир Насрулло Садрий, бастакор Фазлиддин Раҳмонов. Таниқли шоир Бобур Бобомурод мукофотни топширди.\nЗиёданинг “Севади ёрим мани” таронаси. Баҳодир Низамов сўзи, Умид Обидов мусиқаси. Саҳнада Алишер Файз тақдирлади.\nШоҳрухҳон ''Менинг кўшиғим'', сўзлари хонанданинг ўзига тегишли, мусиқасини Жасур Бадалбоев басталаган. Мукофотни Райҳон топшириб, муборакбод этди.\nРайҳон ''Излама'' таронаси, шоира Зуҳра, бастакор Убайдулла Каримов. Мукофот топшириш учун таниқли композитор Шуҳрат Зокиров чиқди.\nСахнада ''Диёр'' гурухи жуфтлиги ўз қўшиғи билан концертга янада файз киритди.\nДилфуза Раҳимованинг ''Лелей'' таронаси, шоир Суҳроб Раҳимов, бастакор Азиз Авезов. Маҳмуд Номозов мукофотлаб, ўз қўшиғи билан кечагани давом эттирди.\nБаҳром Назаров ''Айрилдим'' сўзи Ҳушнуд Дарвеш, мусиқасини хонанданинг ўзи басталаган. Мукофотлаш учун Ўзбекистон ҳамда Қоракалпоғистон ҳалқ артисти Озодбек Назарбеков чиқди. ''Лола'' қўшиғини ижро этиб, томошабинларни ҳушнуд этди.\n''Уммон'' гурухининг ''Эслаб қол'' матн ва мусиқа муаллифи гурух аъзоси Зоҳид Рисқиев. Мукофотни ''Шарқ'' вокал чолғу ансамбли тақдим этди. ''Палов'' қўшиғи ва кичик саҳна кўриниши намойиш этишди.\nШаҳзоданинг ''Қайнона'' қўшиғи, шеърини Комил Фозилов, мусиқасини Калин Марару яратган. Мазкур хит тарона учун ''Келинлар қўзғалони'' кинофильмидан саҳна кўриниши намойиш этилди. Тақдирлаш учун Жаҳонгир Фозилжонов чиқди ва ''Тўйлар муборак'' қўшиғи учун у ҳам мукофотланди. Ботир Алиев сўзи, Элдор Қаюмов мусиқаси. Ўзбекистон ҳалқ артисти Гулсанам Мамазоитова мукофотлади.\nБарча ғолиб тароналар учун ''Йил қўшиғи-2014'' статуэткалари топширилгач, тақдирланган санъаткорлар саҳнага жам бўлиб ''Йил қўшиғи'' гимнини куйлашди.\n- Бугунги мукофот учун аввало ''Излама'' қўшиғимнинг муаллифларидан миннатдорман. Композитор ва аранжировкачи Убайдулла Каримовга алоҳида ташаккуримни билдираман. Бу таронам мен учун жудаям қадрли. Айтиш лозимки, ҳар бир ижодим маҳсули фақат мухлисларим учун уларнинг меҳри мени илҳомлантиради. Мухлисларимни концертимда кутиб коламан.\n''Ниҳол'', ''Эътироф-2013'' мукофотлари ҳамда ''Шуҳрат'' медали сохибаси Зиёда:\n- ''Севади ёрим мани'' қўшиғим ва унга ишланган видеоклипни яратилишида жуда кийинчиликларга дуч келганман. Бугунги соврин ҳамма машаққатларим учун олий мукофот, деб биламан. Ҳар бир ижодкор учун унинг меҳнати қадрлангани катта бахт. ''Йил қўшиғи-2014'' мукофоти мен учун энг қувончли онларни ҳадя этди, бунинг учун ташкилотчиларга рахмат.\n''Йил қўшиғи-2014'' тақдирлаш маросими бу йил илк бора ўтказилди. Бу эса ҳали келаси йиллар давомида бундан-да ажойиб концерт дастурлари намойиши давом этиши ва йилдан-йилга хит тароналар сараланишининг илк дебочаси, десак муболаға бўлмайди. Барча ғолибларни сайтимиз ижодкорлари номидан муборакбод этамиз ва дилтортар, хит тароналар кутиб қоламиз.\nSayida 01 2 2015 14:32\nBarchani shunday quvonchli kun bilan tabriklayman\nShoh 01 2 2015 14:32\nMarosim alo darajada otti\nDilafrruz 01 2 2015 14:33\nHaqqoniy bolganiga hich ham ishonmayman((( Qaniydi bizda ham haqqoniy taqdirlashlar bolsa\nZuma 01 2 2015 14:34\nshax 01 2 2015 14:36\nShaxzodaning korinishiga gap yoq!!!!! Super!!!!\nmalika 01 2 2015 18:04\nshirinani joniga wu ko'ynegi omon bo'sin


“Российская газета”: “Шарқий экспресс”. Ёхуд Ўзбекистонда кадрлар сиёсати ва туризм инфратузилмаси қай аҳволда? Мутасаддилар жавоб берди - Халқ сўзи\n17:22 27 Ноябрь 2019 Welcome to uzbekistan\nРоссиянинг нуфузли “Российская газета” нашрида ушбу сарлавҳада Ўзбекистонда сўнгги йилларда амалга оширилаётган янгиланишлар, хусусан, туризм соҳасидаги туб ўзгаришларга бағишланган мақола эълон қилинди. Таниқли журналист Владимир Снегирев қаламига мансуб ушбу материални айрим жузъий қисқартиришлар билан эътиборингизга ҳавола этяпмиз.\n“Ўзбекистон Марказий Осиёдаги барча мамлакатлар билан чегарадош бўлган ягона давлатдир. Яқин-яқинларгача унинг чегараларига “қулф осилган” эди. Аммо сўнгги йилларда Тошкент очиқлик ва кенг халқаро ҳамкорлик йўлига чиқди. Бу амалда қандай бўляпти?\nБуюк Ипак йўли қаерга бошлайди?\nПусан университетининг лингвистика кафедраси профессори Азамат Акбаров Жанубий Кореяга келишдан олдин узоқ вақтлар Европа университетларида дарс бериб келган. У ўзининг 42 ёшида илм-фан соҳасида кўп ютуқларга эришди, ҳамкасблари орасида катта обрў қозонди, аммо ўзи туғилиб ўсган она Самарқандини ҳеч унута олмасди. Бинобарин, профессор Ўзбекистонда сўнгги йилларда рўй берган ўзгаришларни диққат билан кузатиб борди, айниқса, замонавий зиёли сифатида таълим тизимидаги ислоҳотларни алоҳида қизиқиш билан ўрганди. Ҳатто машҳур таълим интернет-порталида ўзининг танқидий колонкасини ҳам юритди. Доимий чиқишларида у коррупция, диссертантларнинг кўчирмакашликлари, паст даражада таълим бериш каби ўткир муаммоларни кўтариб чиқди...\nБуларнинг барчаси нима билан якунланди? Азамат Акбаровни ватанига таклиф этишди. У яқинда ташкил этилган туризм университетида ўқув жараёнини йўлга қўйиши керак эди. Профессор ортиқча ўйлаб ўтирмади.\nБиринчи проректор сифатида у ўз ишини инсоний фазилатлари ва малакаси замонавий талабларга жавоб бермайдиган, таниш-билишчилик ҳамда ошна-оғайнигарчилик орқали ишга кирган ўқитувчиларни лавозимидан бўшатишдан бошлади.\nЗотан, Азамат Акбаров аввалбошиданоқ Самарқанд шаҳридаги “Ипак йўли” туризм халқаро университетига шунчаки навбатчи ўқув муассасаси сифатида эмас, балки замонавий типдаги олий мактаб сифатида қаради. Шунинг учун ўқитувчилар ва талабаларга энг қатъий талабларни қўйди.\n- Битирувчиларимиз мисолида мамлакатимизга баҳо беришади, - дейди профессор. – Шу боис улар бенуқсон кўринишлари керак.\nМазкур таълим даргоҳида 13 та фаннинг барчаси инглиз тилида ўтилади. 70 нафар ўқитувчи – чет эллик. Ҳар бир хорижлик муаллимга ўқишсин, методика ва таълим бериш усулларини ўрганишсин деб икки нафардан маҳаллий ходим бириктириб қўйилган. Зеро, шу аснода кадрлар захираси ҳам шаклланади.\nБугунги кунда биринчи проректор ОТМда яна учта кафедра очишга тайёргарлик кўряпти. Булар медиа коммуникациялар(у ерда тревел-(саёҳатчи) журналистлар ва блогерлар тайёрланади), амалий хориж тиллари, IT технологиялар асосида смарт туризм йўналишларидир. Айни пайтда у Сорбонна раҳбарияти билан музокаралар олиб боряпти. Бундан кўзланган мақсад – самарқандлик талабалар учун Сена соҳилларида стажировка ўташ имкониятини яратиш.\n- Сизнинг танқидий колонкангиз нима бўлди? – сўраймиз профессордан. – Ташлаб қўйдингизми?\n- Ҳеч қанақасига. Бу кимгадир ёқадими-йўқми, юритишда давом этяпман.\nСиз билан ва сизсиз\nЎзбекистонга сафарим ҳақидаги ҳисоботни бежизга юқоридаги эпизоддан бошламадим. Сабаби у кўп жиҳатлари билан намуна бўла олади. Янги Президент Шавкат Мирзиёев бундан уч йил олдин мамлакат очиқлик, унинг демократик қадриятларга содиқлик, йирик иқтисодий ва ижтимоий ислоҳотлар йўлига ўтганини эълон қилганди.\nМазкур ўзгаришлар эса кадрлар салоҳиятига умуман бошқача ёндашувни талаб этиши тушунарли. Мана, Тошкент нима учун қачонлардир у ёки бу сабаб билан мамлакатни тарк этиб, хорижда яхши таълим олганларга, ёш, куч-ғайратга тўлганларга, мустақил фикрлайдиганларга диққатини қаратди. Азамат Акбаров ҳам ана шулар сирасига киради. Бинобарин, туризм янги иқтисодий сиёсатнинг устувор йўналишларидан бири сифатида танланган экан, уфқда мана шундай ёрқин ва илгари маҳаллий раҳбарлар ландшафти учун ноодатий бўлган кадрларнинг пайдо бўлиши табиийдир.\nУларнинг қаторидан жой олган яна бир янги танишим “МИФИ” Миллий ядро тадқиқот институти филиали ижрочи директори Алишер Санетуллаевдир. Мичиган университетининг ёш битирувчиси Тошкент яқинидаги ядро энергетикаси бўйича мутахассислар тайёрлайдиган янги ОТМга раҳбар этиб тайинланганига ҳали кўп вақт бўлгани йўқ. Жиззах вилоятида биринчи атом электр станциясини қуриш бўйича қарор қабул қилингандан сўнг бундай мутахассисларга талаб кўпайиши шубҳасиз. Ушбу қурилиш “Росатом” билан биргаликда олиб борилади, бугун бу ҳақда Ўзбекистонда кўп гапиришмоқда, ёзишяпти.\nУмуман олганда, Россия бу ердаги йирик ислоҳотларда муҳим ўрин эгаллаяпти. Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университети филиали ректори Қаландар Абдураҳмонов РИУ билан ҳамкорликда очилган замонавий “ақлли” аудиторияларни ғурур билан кўрсатди. Enter Engineering компанияси маъмурий директори Тимур Абдуллаев эса Humo Arena спорт-томоша мажмуаси бўйлаб экскурсия уюштириб берди...\n12500 ўринли трибунага эга ушбу ноёб иншоот очилишида Москвадан келган энг машҳур хоккей юлдузлари иштирок этибди.\nБутун мамлакат бўйлаб қулоч ёзган қурилиш майдонларига чет эллик инвесторлар аввалига журъатсиз муносабат билдирган бўлса, ҳозир уларнинг қизиқишлари жуда фаол даражага кўтарилган. Ҳатто бу хорижга пул ишлаш учун кетганларнинг ҳам эътиборини тортяпти. Суҳбатдошимнинг тасдиқлашича, яқин-яқинларгача Россияда Ўзбекистондан 6 миллиондан ортиқ меҳнат мигрантлари ишлаётган бўлса, бугун уларнинг ярми ватанига қайтиб келган.\nФақат паловгина эмас..\nКелинг, яна мақола бошида ҳикоя қилганим – Ўзбекистондаги ўзгаришларга қайтамиз. Бугун туризм, шубҳасиз, энг сезиларли кўрсаткичлардан биридир. Биргина далил: танишиш мақсадида республикага келганлар сони охирги уч йилда икки баробардан зиёдга кўпайган, сайёҳлик тармоғидан олинаётган даромадни эса эндиликда илгари пахта экспорти давлатга берган даромад билан қиёсласа бўлади.\nҲукуматда туризм соҳасига бош вазир ўринбосари Азиз Абдуҳакимов масъул. У ҳам ёш, жиддий – янги типдаги раҳбар. Японияда ўқиган, Тошкентда қатор юқори лавозимларда ишлаб, раҳбарликнинг яхши мактабини ўтаган. Айнан у асосий вазифасидан ташқари “Ипак йўли” туризм халқаро университети ректори ҳам ҳисобланади. Бу ҳам давлат томонидан туризмга эътибор қаратилаётганининг яна бир тасдиғидир.\nУ билан суҳбатимиз Самарқанддаги қадимги мадраса деворлари тагида кечди. Шу куни халқаро марафон иштирокчилари, 23 давлатдан келган югурувчилар финишга етиб келишган эди. Вақти-вақти билан бош вазир ўринбосари, узр сўраб, навбатдаги ғолибни тақдирлаш учун саҳнага кўтарилар эди. Шу орада унга бир қатор саволлар беришга улгурдим.\n— Бу сизларда бир марталик акциями ёки тез-тез уюштириб турасизларми?\nАзиз Абдуҳакимов: — Деярли ҳар куни. Биз Ўзбекистонни фестиваллар мамлакати деб эълон қилдик. Шунинг учун турли шаҳарларда халқаро турнирлар, фольклор байрамлари, ҳунармандчилик кўргазмалари, санъат намояндалари билан учрашувлар, конференциялар, ярмаркалар, кўрик-танловлар... доимо ўтказиб турилади.\nБиз дунёга очиқмиз деганимизда, бу шунчаки декларация эмас. Авваллари бор-йўғри 9 давлат фуқаролари Ўзбекистонга визасиз келишлари мумкин эди, бугун уларнинг сони 86 тага етди. Прогнозларга кўра, 2023 йилда 10 млн. нафар меҳмонни қабул қиламиз.\nШунга яраша қонунчилигимизда ҳам инқилобий ўзгаришлар қабул қилинди. Мисол учун, хориж фуқароларининг Ўзбекистонда бўлиши бўйича турли чекловлар олиб ташланди. Илгарилари улар ўз дўстлари ёки қариндошлари квартиралари ва уйларида қолиш ҳуқуқига эга эмас эдилар. Рўйхатдан ўтказиш тизимининг ўзи эса жуда ноқулай бўлиб, кўп вақт ва куч талаб этарди. Ҳозир эса рўйхатдан ўтмоқчи бўлсангиз, бундай процедура интернет орқали амалга оширилади ва дақиқалар кетади.\n— Бироқ Ўзбекистонга биринчи марта келишим эмас. Юртдошларингиз меҳмондўстлиги(айтганча, унинг тенги йўқ)ни эътироф этиш қаторида хизматлар соҳасида кўплаб муаммолар бор эди. Тўғриси, инфратузилма жаҳон стандартларидан анча узоқда эди.\nАзиз Абдуҳакимов: — Мутлақо ҳақсиз. Бу борада катта ўзгаришлар рўй бермоқда. Масалан, авваллари ресторанлар соат 11 гача ишларди. Энди охирги хўранда чиқиб кетмагунча ишини тўхтатмаяпти. Ёки олдинлари меҳмонхоналарга расмий никоҳга эга бўлмаганлар қўйилмасди. Ҳозир бундай эмас. Машинани ижарага олиб бўлмасди. Ҳозир бу ҳам худди Ғарбий Европа ёки Россиядаги каби ҳеч қандай муаммосиз амалга ошириляпти.\nМеҳмондўстликнинг замонавий инфратузилмасини яхши интернетсиз тасаввур этиб бўлмайди. Шунинг учун роутерлар сотиб олиш, тармоқни ётқизиш, трафикка тўлаш ва интернет қурилмаси билан боғлиқ бошқа харажатларни туробъектнинг солиқ солинадиган базасидан олиб ташлаганмиз. Ҳозир исталган меҳмонхонада, кўплаб кафе ва ресторанларда интернетдан фойдаланиш имконияти мавжуд. Цензура, техника билан боғлиқ ҳеч қандай чеклов йўқ.\nЯна бир янгилик. Бу МДҲ мамлакатлари орасида биринчиси ҳамдир. Уч ва тўрт юлдузли меҳмонхоналар қурилишида иштирок этаётган инвесторларга ажратилган маблағнинг 15 фоизидан 25 фоизигача давлат томонидан қайтариб берилади. Агар сиз бу ерга қандайдир бренд(франшиза), мисол учун меҳмонхона тармоғини олиб кирсангиз, давлат харажатларни қоплаб беради.\nАгар ушбу дастурни амалга ошириш бошлангунга қадар бизнинг хоналар фондимиз бор-йўғи 28 мингтага мўлжалланган бўлса, ҳозир уларнинг сони 44 мингтага етди. Биз яна 600 та янги меҳмонхона барпо этамиз.\nКомпенсация тизими туристлар билан чартер рейсларни амалга оширувчи хориж авиакомпанияларига нисбатан ҳам қўлланиляпти. Биз ҳар бир йўловчи учун 20 доллардан қайтаряпмиз. Нофаол мавсум – 15 ноябрдан 15 февралга қадар эса ҳар бир олиб келинган меҳмон учун 50 доллардан компенсация қилмоқдамиз.\nТўртта — Бухоро, Қарши, Термиз, Нукусдаги аэропортларда чет эл авиакомпанияларига эркин, олдиндан шартларсиз рейсларни амалга оширишлари учун “очиқ осмон” дастурини амалга оширмоқдамиз.\n— Буларнинг барчаси яхшию бироқ бундай катта оқимдаги туристларни профессионал қабул қилиш ва уларга хизмат кўрсатиш учун одамларни қаердан оласизлар?\nАзиз Абдуҳакимов: — Биринчидан, биз меҳмонхоналарни франшиза тизими бўйича фаол жалб этмоқдамиз. Бу бошиданоқ дунё стандартлари асосида хизмат кўрсатиш имконини беради. Масалан, юртимизга “Hilton”, “Radisson”, “Hyatt” кириб келди. Бундан ташқари, ҳар бир вилоятда меҳмон кутиш соҳасида мутахассисларни тайёрлаш бўйича ихтисослаштирилган коллежлар очилган. Бизнинг “Ипак йўли” туризм халқаро университети ҳақида эса аллақачон биласиз. Кўплаб меҳмонхоналарда хорижлик юқори малакали ходимлар ишламоқда. Туризмни ривожлантириш давлат қўмитасининг ўзида ҳам ушбу тармоқ юксак даражага етган Туркия, Япония, Жанубий Корея, Испания, Франциядан маслаҳатчилар бор.\n— Тоғ чанғиси курортлари бўйича савол. Очиғини айтганда, иссиқ Тошкентдан бир соатлик йўл юриб, чанғида учишдан роҳатланиш мумкинлигига унча ишонмай турибман.\nАзиз Абдуҳакимов: — У ҳолда декабрь ойларида Чимён тоғларимизга келинг. У ерда жаҳон даражасидаги янги тоғ чанғиси маркази очилади. Биз ушбу ишга тизимли асосда ёндашяпмиз. Аввалига давлат даражасида муайян ҳудуддаги қурилиш лойиҳаси қилинади. Бунда табиат билан шубҳасиз уйғунлашиш, қатъий экологик талаблар, транспорт қулайлиги, архитектура ечимларининг энг юқори даражаси каби кўплаб омиллар инобатга олинади. Шундан сўнггина пудратни хусусий қурувчиларга берамиз.\n— Шундай қилиб, Амирсойни Альп курортлари билан тенглаштирсам бўлар экан-да?\nАзиз Абдуҳакимов: — Қаранг, тоғларимиздан қор ноябрь ўртасидан бошлаб апрель ўрталаригача эримайди. Ўша Куршевелнинг тажрибасини ўрганган ҳолда, ҳатто мавсум авжида ҳам кўтаргич(подъёмник) олдида навбат кутишларни минимум даражага тушириш бўйича ақлли тизим ишлаб чиқдик. Бундай курортлар бизда яхлит тармоққа айланади.\n— Биз сиз билан қадимги Самарқанд шаҳрининг қоқ юрагида суҳбатлашяпмиз. Бу шаҳар бутунлигича энг буюк тарихий ёдгорликдир. Бундан ташқари, сизда Бухоро, Хива, Шаҳрисабз бор. Яна қандай жойлар хорижлик туристлар учун қизиқ бўлиши мумкин?\nАзиз Абдуҳакимов: — Термиз жуда машҳур йўналишлардан бирига айланяпти. У ерда кўплаб буддавийлик артефактлари бор. Александр Македонский асос солган шаҳар-қалъалар, юнон-бақтрия шоҳлиги ёдгорликлари, Кушон империяси қолдиқлари мавжуд. Тоғлар, водийлар, ғорлар ва шаршараларни ўз ичига олган бетакрор табиат. Ўзига хос турмуш тарзига эга қишлоқлар. Ошқозон-ичакни тозалаш учун шифобахш булоқ сувлари. Сизга ҳам у ерга албатта боришни тавсия қиламан.\nБиз ҳар бир меҳмон кўнгли тусаган саёҳат ёки ҳордиқни топа олиши учун туризм хизматларини диверсификация қилишга интиляпмиз. Тарихий ва диний муқаддас жойлар. Тоғ чанғиси курортлари. Зиёрат туризми. Этнотуризм. Экотуризм. Гастрономия. Агротуризм...\n—Агро? Бу нима дегани? Биринчи эшитишим.\nАзиз Абдуҳакимов: — Сайёҳлик индустриясининг юксалиб бораётган бренди. У илғор давлатлардаги шаҳар аҳолисини она заминга, табиатга интилишини қондиришга қаратилган. Хитойда, масалан, болалар нон ва помидорлар фабрикада тайёрланади деб билишади. Майдонга чиқиб, экиш ёки ҳосил йиғишда иштирок этиш учун катта талаб бор.\nЁки этнотуризмни олиб кўрайлик. Бу борада ҳам кўплаб янгиликлар бор. Бизда меҳмонлар маҳаллий аҳоли уйларида тўхтаб, у ерда яшаш имкониятлари яратилган қишлоқлар ва маҳаллалар пайдо бўлди. Тўғри, мавжуд қоидаларга кўра, бундай иморатлар замонавий санузел билан жиҳозланиши, қатъий гигиеник талабларга жавоб бериши керак. Аҳоли бундай хизматларни тақдим этишга тайёр. Чунки давлат уй-жойлар учун жиҳозлар, маиший техникалар сотиб олиш, миллий услубда интерьерлар ўрнатиш учун кредитлар беряпти.\nБиз туризмдан даромадларни ҳисоб-китоб қилишнинг халқаро тизимига ўтдик ва биринчи марта миллиард долларлик довонни босиб ўтди. Мақсад – икки ярим миллиард долларлик маррага етиш.\n— Суҳбатимиз мавзусига бевосита тааллуқли бўлмаган, аммо умумий вазиятни тушуниш учун яна бир савол бермоқчиман. Сиз Афғонистон билан чегарадошсиз. Биламизки, у ерда вазият нотинч. Бу қандайдир хавф туғдирмайдими?\nАзиз Абдуҳакимов: — Биз Амударёнинг нарёғида барқарор ривожланаётган, барқарор иқтисодиёт ва замонавий ижтимоий ҳаётга эга тинч мамлакат бўлишидан жуда манфаатдормиз. Бунга кўмак беришга ҳар томонлама ҳаракат қиляпмиз. Мисол учун, Президентимиз ташаббуси билан ёш афғонларни ўқитиш учун йирик таълим маркази очилди. Бу даргоҳда улар турли касблар бўйича кўникмаларни ўзлаштиришлари, ўқитувчилик, шифокорлик, агромажмуалар, АКТ мутахассислиги бўйича дипломлар олишлари мумкин. Ушбу лойиҳага йирик донор мамлакатлар қизиқиш билдирди, улар бунда мураккаб вазиятдан чиқиш йўлини кўришди.\nЧегара ҳудудларида ўзаро савдо зоналари, ўзига хос ярмаркалар ташкил этиляпти. Шундай қилиб икки қўшни мамлакат ишлаб чиқарувчилари автомобилдан тортиб михгача, ўзлари тайёрлаган маҳсулотларни айирбошлаш имконига эга бўлмоқда. Қолаверса, чегарада тиббиёт маркази барпо этдик. Афғон қардошларимиз соддалаштирилган виза режими ёрдамида бу ерга зарур консультация ва тиббиёт хизматларини олиш учун келишмоқда.\nЯқинда “Валдай” Халқаро муҳокама клуби илк бор Ўзбекистонни ўзининг 10-юбилей конференциясини ўтказиш манзили этиб танлади. Кўплаб мамлакатлардан таниқли экспертлар Самарқандда йиғилишди ва бу ҳам биз танлаган йўл тўғри эканлиги ва у тан олинганининг яна бир далолатидир.\nМен “Российская газета” муштарийларини Ўзбекистонга таклиф этаман. Уларга максимум эътибор ва меҳмондўстликни кафолат берамиз.\nМаълумот учун, “Российская газета” кундалик умуммиллий нашр бўлиб, унда давлат арбобларининг қабул қилинаётган қонунларга шарҳлари, ҳокимият, бизнес, маданият соҳасининг энг нуфузли вакиллари билан эксклюзив интервьюлар, дунёнинг турли нуқталаридан мухбирларнинг тезкор репортажлари, таҳлиллар ва прогнозлар бериб борилади.\nГазета ўз мамлакатидаги энг йирик 13 тафилиалларига, Буюк Британия, Албания, Беларусь, Болгария, Босния ва Герцеговина, Бельгия, Германия, Испания, АҚШ, Украина, Франция, Жанубий Корея, Хитой ва Туркияда мухбирлик пунктларига эга.\nС. МАХСУМОВ (“Халқ сўзи”) тайёрлади.


Композицион материаллар Конструкциялашга мўлжаланган толали композицион материаллар » Materialshunoslik » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatMaterialshunoslik Композицион материаллар Конструкциялашга мўлжаланган толали композицион материаллар\nКомпозицион материаллар Конструкциялашга мўлжаланган толали композицион материаллар\nFayl hajmi 18,85 kB\n1.\tКомпозитлар хақида тушунча.\n2.\tКомпозит материаллар.\n3.\tКонструкциялашга мўлжалланган композит материалларни тузилиши хақида маълумотлар.\n4.\tПластмассалар тавсифи.\n5.\tПластмассалар гурухи.\n6.\tПластмасса деталларга талаблар.\nБугун дунё янги техника ва технология тараққиётига қадам қўйди. Фан техникани ривожланиши натижасида металлургияда хам катта ўзгаришлар бўлмоқда. Металл ўрнига янги турдаги махсулотлар ишлаб чиқарилмоқда.\nМасалан: энг яхши пўлат ёки алюминий қотишмалари билан тенглаша оладиган материал – бу композит ёки композицион материаллардир.\nЭнциклопедик материалларга кўра «Композит»нинг маносини қўйидагича берилган: «Берилган йўналиши бўйича мустахкамловчиси бўлган металл ёки металлмас материаллар. Замонавий композицион материаллардан бири - темирбетон». Маълумки, темир-бетон олишда, пўлат арматура атрофида бетонни қотирилади. Натижада ўзига хос монолит хосил бўлиб, бетон асосан сиқувчи кучга, арматура чузувчи кучга ишлайди.\nБундан кўриниб турибдики, композит материалларини ишлаб чиқиш, асос ва мустахкамловчининг яхши хусусиятларини қўллашга мўлжаллангандир.\nБунга мисол тариқасида шиша пластикани олишимиз мумкин. Унда шиша ипни полимер смоласига ботирилади. Бу материал ёнмайди, ўтда қиздирилганда хам мустахкамлигини сақлайди, сув шиммайди, коррозияга чидамлидир. Бундан ташқари, мустахкамловчи – шиша ипи, кўп тарқалган органик ва неорганик толалар орасида кенг қўлланилиши бўйича олдинги ўринда тўради.\nАсоси полимер боғловчи бўлган композитлар хозирча кенг тарқалган. Бу материаллар 200 С температурагача бўлган мухитда ишлай олади. Композицион материалларнинг баъзи турлари, масалан: углерод боғловчиси, углерод толали композитлар 2500 С гача температурага бардош беради. Боғловчи турига қараб композитлар уч хил бўлади: полимерли, металл ва керамикали. Полимерлар хақида юқорида айтиб ўтилди. Металлкомпозитлар турига асосан алюминий ёки магний бўлган материаллар кириб, мустахкамловчи сифатида углеродли, борли ва бошқа толалар қўлланилади. Уларни ишчи температураси 400-500 С. Улардан сўнг асосан титан ёки никел қотишмали композитлар туради. Керамика туридаги карбид ёки нитрид кремнийли композитларни 1700-2000 С гача қўллаш мумкин.\nХамма композитларнинг фарқланувчи томони шундан иборатки, улар ўта мустахкам, енгил ва химиявий чидамлидир. Алюминий қотишмаси билан органик пластика базасида қатламли материаллар ишлаб чиқилди. Уни мавжуд бўлган алюминий қотишмалари билан солиштирилганда, уни қўйидаги афзалликлари бор: 10-20% зичлиги кам, 15-20% солиштирма мустахкамлик юқори, чарчашдан пайдо бўладиган ёриқларни ўсиш тезлиги 10 баробар камдир.\nМатериал қанча енгил бўлса, унинг зичлиги кам бўлиши маълумдир (бир хил мустахкамликда). Хисоб-китоб ишларида асосан солиштирма мустахкамлик ва бикрлик модулидан фойдаланилади, яъни материалнинг бу кўрсаткичлари солиштирма оғирлигига нисбати олинди. Шунинг учун солиштирма мустахкамлик ва солиштирма бикрлиги километрда ўлчанади, бошқача қилиб айтганда узунлик ўлчамига эгадир.\nКонструкцион материаллар ишлаб чиқаришда фан-техника яхши натижаларга эришмоқда. Агар 1940 йилда унга сифатли пўлатнинг мустахкамлиги 110-130кг/мм2 бўлса, 1985 йилда 200-250кг/мм2 га етди. Ўта мустахкам алюминий қотишмаларида уни мустахкамлиги 40кг/мм2 ва 50-60кг/мм2 (мос равишда 1940 ва 1985 йиллар). Ўта паст температурани, титраш юкланишини, чарчашдан ёрилишни ривожини, коррозияни ортиши ёки камайиши, оддий материалларнинг солиштирма мустахкамлиги ва бикрлиги ортиши билан, юқоридаги факторларни таъсири ортиб боради. Материалда тешик, хар хил кесимлар яқинида кучланишлар концентрациясига сезиш қобилияти ортади, коррозияга чидамлилиги камаяди, ёриқлар пайдо бўлиш эхтимоли ортади. Бошқача сўз билан айтганда мустахкамликни ортирилганда, ишлатиш ишончлилиги камайиши мумкин. Бунга мисол тариқасида алюминий қотишмаси тарихига бир назар солсак. Маълумки, дюралюминий – мис ва магний билан легирланган алюминий қотишмаси урушдан олдин пайдо бўлган. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, унга қўшимча қилиб рух қушилса, ва магний ва мисни фоизи ўзгартирилса, материалнинг мустахкамлиги бирдан ортиб кетади: яъни 40кг/мм2 дан 80кг/мм2 га. Бироқ бу материалнинг биринчи қисми заводдан чиқмай туриб ёрилиб кета бошлади, сабаб – коррозия. Буни натижасида, кейинчалик, ўта мустахкам алюминий қотишмаси олинди. У коррозияга чидамли, қатта юкланишга қаршилик қобилияти тўла қониқтиради.\nКонструкциялашга мўлжалланган толали композицион материаллар\nТолали композитлар кенг синфли материаллар бўлиб, аниқ чегараланган хар хил химиявий компонентлар хажмий қўшилиши каби бўлиб, улар материалларга монолитликни беради. Уларга, масалан: шиша пластиклар, иссиқдан химояланиш материаллари ва бошқалар киради.\nБундай материалларни ишлаб-чикишда, узликсиз ва дискеретли ярим кристал толалар, кўринишидаги бор, углерод ва хар хил бирикмалар (оксидлар, карбидлар, боридлар, нитридлар ва бошкалар) кристалларни, яна мустахкамлик ва бикрлик модули қиймати юқори бўлган металл симлар қўлланилади.\nАрмирловчи тўлдирувчилар моно-тола ва жгут, сим, тўр, ип, лента, қоғоз, холст ва бошқа толали материаллар кўринишида бўлиб, улар металл ва металлмас (полемерли, углеродли, керамикали ва бошқа) материаллар билан қўшилади.\nБикр армирловчи толалар, материалга юкланиш берилганда пайдо бўладиган асосий кучланишни қабул қилиб, толаларни жойлашиш йўналиши бўйича материалга мустахкамлик ва бикрлик беради. Хозирги вақтда армирловчи материалларни олиш учун асосан узлуксиз шишали, углеродли, борли, химиявий толалар ва симлар қўлланмоқда. Шиша ва органик толалар учун узулгунча узунлигини ортиши (2,5-5%), углеродли ва борли толалар узунлигини ортиришга (0,4-1,5%) нисбатан характерлидир. Кўриниб турибдики мустахкамлик ортишига қараб бу кўрсаткич ортиб бормоқда.\nБорли ва керамик толалар ўта қаттиқ ва температурани ортиши билан мустахкамлигини камайишига мойил эмас. Органик толалар учун максимал температура 300 С. углеродли толалар нейтрал ва тикловчи мухитда 2200 С гача қиздиришгача чидамлидир, у бунда ўз мустахкамлигини сақлайди. Ҳавода эса, 450 С дан оксидланишни бошлайди.\nСаноатда шиша-, карбид-, бор- ва органик толалар ипларини, эпоксидли ва полиамид боғловчилар асосида кўп ишлатилади, металл композитларда эса борли ва углерод толали ипларни, пўлат, вольфрам ва бошқа симларни, алюминий, магний, титан ва бошқа боғловчи материаллар асосида ишлатилади.\nМатрицаларнинг механик хоссалари композитларнинг хоссаларини белгилаб беради. Масалан, тола йўналишидаги суриш, сиқиш ва юкланишдаги нормал кучланишга чидамлилиги, яна чарчоқдан емирилишга қаршилиги. Матрицаларнинг мустахкамлик чегарасини ва толанинг эластиклик модули чегарасини ортиши билан, бир хил толаларда мустахкамланган композитларнинг чарчашдаги мустахкамлиги ортади. Мустахкамловчи толалар шакли, тола ва матрицанинг мустахкамлик ва деформацияланувчанлик тавсифи, композитларнинг физик-механик хоссалари анизотропиясини белгилайди. Уни, толаларнинг ўзаро жойлашини ва миқдорини ўзгартириб, созлаш мумкин. 1-расмда хар хил структурада армирланган композитларнинг кучланиши ва деформацияси орасидаги боғланиш келтирилган. Ундан кўринадики, композит энг юқори мустахкамлик ва бикрликка узлуксиз толалар ўзаро параллел жойлашганда (бунда юкланиш тола йўналиши бўйича берилган) эришилади. Бу кўрсаткич армирловчи толани мустахкамлик ва эластиклик модули ортиши билан ортиб боради.\nУглеродли толаларда армирланган енгил қотишмалар асосилаги композицион материални олишнинг икки усули мавжуд: дастлаб баръер қатлами билан қопланган углерод толаларини эркин чуктириш ва суюқ эритма билан босим остида мажбурлаб чуктириш.\nПластмассалар, уларнинг умумий хусусиятлари ва\nПластик массалар юқоримолекуляр бирикмалар полимерлар асосида олинади. Макромолекулалар орасидаги боғланиш турига боғлиқ холда чизиқли, тармоқланган ва тўрсимон структурали полимер материалларига бўлинади. Чизиқли ва тармоқли структурали материалларга термопластикли (термопласт), бириктирилган структуралига – термореактивли (реактопласт) лар киради. термопластлар қиздирилганда эрийди, совутилганда олдинги холатига қайтади. Реактопласт ўзини юқори ишчи температураси билан фарқланиб, қиздирилганда структураси бузилиб кетади, совутилгада олдинги холига қайтмайди.\nПластмассанинг механикавий пишиқлиги уни тўлдирувчисининг турига боғлиқ.\nПластмассаларнинг антифрикцион ва фрикцион хоссалари. Бир турдаги пластмассалар – фторопласт, полиамид, текстолит, ёғоч қатламли пластик (ДСП) ларда ишқаланиш коэффициенти паст ва емирилишга чидамлилиги юқори; асбопласт, фенолли пресскомпозит (асботолали тўлдирувчили) да ишқаланиш коэффициенти юқори.\nХамма пластмассалар – диэлектрик. Пластмассаларга коррозия таъсир этмайди, кўпгина пластмассалар (фторопластлар, полиэтилен, полипропилен, винопласт, эпоксид, полиэфир ва фенолформальдегид смолали шишапластиклар) агрессив мухитга чидамлидир. Шиша-пластик, шиша-текстолит, гетинакслар ўзининг титраш энергиясини ютиш қобилияти билан ажралиб туради. Иссиқликўтказувчанлик ва температура ўтказувчанлиги металларга нисбатан жуда паст, иссиқлик сиғими эса юқори.\nБаъзи шартларни ҳисобга олиб, конструкцион пластмассаларни уч гурухга булиш мумкин:\n-\tпаст мустахкамли, уларда чузилишдаги бузувчи кучланиш (σр) 500-600 кг с/см2 дан ортмайди;\n-\tўрта мустахкамли: σрқ600–1000 кг с/см2;\n-\tўрта мустахкамли: σр>1000 кг с/см2.\nПластмассадан тайёрланган деталлар факат -60 дан Қ200 С температура оралиғида яхши ишлайди. Фақат баъзи бир алохида маркали пластмассалар Қ350гача ишлаши мумкин.\nПластмассаларнинг НВ қаттиқлиги паст бўлиб, 30 дан 600 МПа\nПластмасса деталларининг конструкциясининг технологиялигига талаблар\nПластмасса деталлари асосан қўйиш, зичлаш йўли билан олинади. Шунинг учун, уларни конфигурацияси шаклқолипдан осон олинадиган бўлиши керак. Деталларни ички ва ташқи ён томонларида ўйиқлар ёки буртиклар қилинмаслик керак. Улар қолипни бўлакларга бўлиб қўллашга, конструкциясини мураккаблашишига олиб келмаслиги керак.\n1-расмда қўлланишга тавсия этилмайдиган конструкциялар келтирилган.\nДеталлар деворларининг минимал қиялиги қийматларини, девор баландлигига нисбатан қўйидагича олиш мумкин:\nДевор баландлиги, мм\t10\t10-50\t50-100\t100-200\t200\nҚиялик\t1:10\t1:20\t1:50\t1:100\t1:200\nДеталнинг ички деворлари қиялигини ташқи деворникидан ортиқроқ қилиш мақсадга мувофиқдир. Чунки детал қотиш жараёнида тортилишдан ички юзани сиқиб қолиб, уни ажратиб олишни қийинлаштиради. Агар конструкциядан имкон бўлса, ички юзани конуссимон, пирамидасимон ва шу каби конструктив шаклларида тайёрлаш керак.\nКонструктив қиялик қанча катта бўлса, деталниажратиб олиш шунча осон бўлади, яна пластмассани қотишидан хосил бўладиган ички кучланиш кам бўлади.\nТешикларни лойихалашда қўйидагиларга эътибор берилади. Қолдиқни ажратувчи теккислигига нисбатан тешик ўқини перпендикуляр ёки оғдириб қўйилмайди (1-расм). Бунда қолипдан детални олишдан олдин, стерженни олишга тўғри келади. Бу қолип – шакл конструкциясини қийинлаштиради. Тешик узунлиги (тешиб ўтилган ёки ўтмаганда хам) уни 3-5 диаметрдан ортмаслиги керак. Стерженнинг бикрлигини ортириш учун мумкин қадар уни узунлиги бўйича йўғонроқ, керакли диаметрни, узунлигини эса қисқароқ олиш керак (3-расм).\nМахкамланадиган жойлар деворини каттароқ олиш керак, қолипда чўзилиш бўлса деворлар ёрилиши мумкин (4-расм).\nДеталларнинг бикрлигини ортириш учун қўйиладиган қобирғаларини конструкциялашда қўйидагиларга эътибор берилади. Қобирға қалинлиги девор қалинлигини 0,6-0,8га тенг бўлиши керак, баландлиги эса қобирға диаметрини 3-5тасидан ортиқ олинмаслиги керак (5-расм). Пластмасса деталларни конструкциясида технологик факторлардан ташқари механик хоссаларига хам эътибор бериш керак: юмшоқлиги, бикрлигини ва мустахкамлигини камлиги, реактопластларда эса мўртлик хам мавжуд.\nЮқорида кўрганимиздан деталларни бикрлигини ортириш учун, уларга қобирғалар қилинади (6а-расм), деворларга эса бикрлик қобирғаси қилиш мумкин (6б-расм), ёки детални шу қисмини бошқа юзага тиралувчи қилиб тайёрлаш мумкин (6в-расм).\n1.\tО композитах, И.Н.Фринляндер и др. изд. «Знание» Москва, 1989 (3-39с).\n2.\tСправочник металлиста, в 5 томах. Изд. Машиностроение, 1976 (584-598с. 2-Т, 599-604с. 2-Т).\nTeglar: билан толалар материаллар мумкин мустахкамлик керак алюминий бўлган ю1179ори бўлиб бош1179а солиштирма ортиши асосан углеродли композитлар углерод композитларнинг бўлса бўйича\nКомпозицион материаллар ва буюмлар\nКеча нинг композицион бутунлиги\nСимметрия ва асимметрия. Композицион мувозанати