Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси » Йўлдош Солижонов. Покиза ниятнинг нурли йўллари (Ўзбекистон халқ шоири Усмон Азим портретига чизгилар )\nАсосий Адабий танқид Йўлдош Солижонов. Покиза ниятнинг нурли йўллари (Ўзбекистон халқ шоири Усмон Азим портретига чизгилар )\nЙўлдош Солижонов. Покиза ниятнинг нурли йўллари (Ўзбекистон халқ шоири Усмон Азим портретига чизгилар )\nЎқилди: 1 372\nҲозирги ўзбек шеъриятида ўз йўлини топган, ўз овозига эга бўлган, ўзига хос поэтик олам яратган ижодкорлардан бири шубҳасиз, Ўзбекистон халқ шоири Усмон Азимовдир. Шоир илк ижодий қадамларидан бошлаб, замондошини ғафлат уйқусидан уйғотиш, ўзига келтириш, хушёр торттириш, ўзлигини англаш ҳамда англатиш ниятида турли жанрлар ва шаклларда асарлар яратиб келаётир. Бу покиза ниятларини амалга ошириш учун у ўқувчи билан ранг-баранг оҳангларда суҳбат қуради, ҳар хил усуллар билан кўнглига йўл топишга уринади. Дастлаб шуни таъкидлашни истардимки, Усмон Азим шеъриятдан кўзлаган бу ғоявий-бадиий ниятларини, энг аввало, китобларига муносиб ном қўйишдан бошлайди. Одатда, бадиий асар учун танланган ном санъаткорнинг поэтик оламига очиладиган эшикнинг олтин калити ҳисобланади. Калит қулфга қанчалик мос бўлса, эшик шунча тез ва осон очилади, бинонинг кўрку-таровати бутун гўзаллиги билан намоён бўлади. Сарлавҳа орқали ижодкор ўзи айтмоқчи бўлган асосий фикрнинг биринчи дастлабки ғиштини қўяди. Шу билан бирга бу номлар муаллифнинг ижодий ўсишини, бадиий-эстетик принципларининг такомиллашувини босқичма-босқич англатиб ҳам туради.\nШу нуқтаи назардан қаралганда, Усмон Азимнинг илк тўплами “Инсонни тушуниш” деб аталган (1978). Ўз-ўзидан англашиниб турибдики, шоир биринчи галда инсонни тушунишни, унинг қалбига киришни хоҳлайди. Шоир ижодига хос бу фазилатни тўпламга ихчамгина сўзбоши ёзган атоқли шоир Шуҳрат ҳам қувонч ва қониқиш билан Усмон Азим дастлабки шеърларидаёқ “ўзига хос, ҳали тенгдошлари идрок этиб олмаган янги гап айтди. Бу гаплар чиндан ҳам шеъриятимизда янгилик бўлди” дея таъкидлаган эди. Бу янгилик шундан иборат эдики, Усмон Азим ўзи учун муқаддас ҳисобланган адабиёт даргоҳига кириб келар экан, дастлаб ўз олдига “Инсонни тушуниш керак!” деган қутлуғ ниятни қўяди ва бу принципига то ҳозиргача қатьий амал қилиб келаётир.\nБиринчи тўплами нашр этилгандан кейин бир йил ўтгач, шоирнинг “Ҳолат” деб аталган иккинчи китоби босилиб чиқди. Тўпламда шундай сарлавҳали шеър йўқ, бироқ ундаги барча шеърлар инсон руҳиятини, психологик ҳамда психофизиологик ҳолатини, сурати-ю сийратини англаш ва тушунишга бағишланган. Ижодкорнинг эстетик нияти айниқса, “Параллель чизиқлар” сарлавҳали шеърида очиқ кўринади. Унда тўғриликнинг нурли истиқболи, эгриликнинг фожиали якун топиши, қинғир йўллар билан ҳаёт кечирувчи кимсаларнинг “Ел қўзғалса қалтирашиб, сокин паноҳ излашиб”, чақмоқлардан чекиниб, ҳатто оловлар олдида музлаб яшашларидан норозилик кайфияти аниқ поэтик образлар орқали ифодаланади. Уларни рад этар экан, лирик қаҳрамон-шоир эгри йўллардан юриб мақсадига эришгандан кўра, параллель чизиқлар сингари одамлар билан ёнма-ён ҳаракат қилишни афзал кўради. Бу шеърни ўқиб, тўғрилик ва эгрилик ўртасидаги кураш туғёнлари китобхон қалбида ҳам давом этади. Назаримда, У.Азимнинг шеърлари инсонга хос ана шундай жўшқин туйғулар даражасини аниқ кўрсатадиган барометрга ўхшайди. Чунки бу шеърлар шахснинг мураккаб кечинмаларини, оний кайфиятларини, изтироб ва қувончларини жуда равшан, ишонарли ва таьсирчан акс эттира олади. Шу жиҳатдан мана бу сатрларига қулоқ солинг-а:\nКетгин энди. Севмайман-ку,\nМени қолдиргин ёлғиз!\nТугаяпти сабрим… Тағин –\nОёғингга чўкмай тиз…\nИзоҳсиз ҳам тушунарлики, бу парчада муҳаббати рад этилган ошиқнинг севгилиси олдидаги ҳам мағрурона ҳолати, ҳам айни пайтдаги ожизлиги параллел равишда аниқ ва жозибали тасвирланган.\nУсмон Азим ўз мақсадини амалга ошириш йўлида тинмай изланадиган ижодкор. У энди ўз “Ҳолат”ини англашни ҳам истамаётган кимсаларга бундай кўникиш “Оқибат”и (шеърлар ва достон. Т., АСН, 1980) оғир йўқотишларга олиб келишини айтиб огоҳлантирмоқчи бўлади. Эҳтимол, шунинг учундир, ушбу тўпламдаги шеърларнинг ҳаммаси ҳам кўтаринки руҳда ёзилмагандек таассурот қолдиради. Аммо бу лирик қаҳрамоннинг тушкунликка тушганлигини англатмайди. Аксинча, бугунини ўтказиш билан овора бўлиб, эртасига бефарқ қараётган замондошининг ҳақиқий башарасини кўрсатиш учун юзига “Кўзгу” (1983) тутади. Айнан ана шу номдаги шеърни ўқиб, бу рамзий поэтик тимсолда шоир қандай улуғвор ниятларни кўзда тутганлигига ишонч ҳосил қилиш мумкин. Унда тасвирланишича, ўзи хийла ёш бўлса-да, аллақачон “Юзига ажин, Сочига оқ оралаган одам Кўзгуга боқди. У кўрмоқчи эди ўзини.” Бироқ кўзгуда унинг қиёфаси эмас, балки “бир жуфт қўл” кўринади. Бу қўллар “ялмоғиз чўнтакка, юҳо қоринга хизмат қилиб” келган. Бу билан кўзгуга боқаётган шахснинг умри бекор, ёлғонлар оғушида, кунлари “ёзилмаган варақлар каби бўм-бўш”, фақат қорин ғамида ўтганлигига ишора қилинади. Афсуски, бу одам ўзининг эртаси, келажагига ҳам бефарқ: шоирнинг ачиниш билан тасвирлашича, у “Беғубор кўзларида осмон акс этган Бола”га ёрдам бериш ўрнига қўлларини ушлаб, пулдор бир одамнинг тинимсиз муштлашига кўмаклашади. Шоир “Бошини чангаллаб, кўзгуга” ҳиссиз термулиб турган бу одамни уйғотишни истайди. Аммо бу ғоят душвор вазифадир. Шунга қарамай, шоир ўз ниятини амалга ошириш учун бундай кимсаларга уйғониш йўллари ҳақида “Дарс” (1986) беришга уринади. Усмон Азимнинг “Уйғониш азоби” (1991) деб аталган навбатдаги китоби ҳам ана шундай лоқайд, бепарво кимсаларга уйғотиш азоблари ҳақида сабоқ беради.\nБунинг учун шоир аввало, ижодда ростгўйликни мақсад қилиб олади. Ўйлаб кўринг, Шўро сиёсати мамлакатдаги барча миллатларни йўқотиб, русларга қўшиб юбориш (ассимиляция) билан “умумсовет халқи”ни яратиш, ягона маданият, адабиёт ва санъатни вужудга келтириш, бунга қарши чиқувчиларни ким бўлмасин жазога мустаҳиқ этиш учун заҳарли тишини қайраб турган бир шароитда ўз миллатининг дардига шу йўл билан малҳам излашга интилиши чиндан ҳам янгилик ва жасорат эмасми?! Шоир бу ниятини қатьият билан амалга ошириш учун шундай онт ичган эди:\nҚалбингизга дарё бўлиб кираман бир кун,\nШеър юртидан садо бўлиб кираман бир кун.\nУмрим ўтар бағрингизга баҳор солгани,\nКуз билан жанг қила-қила ўтаман бир кун.\nКўриниб турибдики, шоир она халқининг бағрига баҳор (истиқлол тимсоли) нафасини олиб кириш учун бутун умрини “Куз (мустамлакачи рамзи) билан жанг” қилишга бағишлайди. Ажабки, шоир ижодида ушбу рамзий тимсоллар шеърдан шеърга, тўпламдан тўпламга барқарорлашиб, ўсиб, кенгайиб, тиниқлашиб бораверди. Масалан, навбатдаги шеъларидан бирида шундай сатрларни ўқиймиз: “Тонг титрайди кеч кузакнинг қучоғида, Юлдузларни ўчирмоқда гулгун шафақ.” Агар У.Азим қўллаган куз, баҳор тимсолларини унинг поэтик нияти мезонлари билан ўлчайдиган бўлсак, тонг (истиқлол арафаси) умрининг сўнгги кунларини кечираётган кузак (куз эмас! Тугаб қолган, чириган кузак-Й.С.) бағрида титраб-титраб бўлса-да,“гулгун шафақ”қа (мустақиллик) интилаётганига ишора қилинади. Бу Усмон Азим шеърларида образ, фикр, туйғу доимий ҳаракатда эканлигидан далолат беради. Бу ҳаракат мунтазам давом этади, гоҳ иккинчи бир ҳаракат билан тўқнашади, баьзан улар бирлашиб ягона мақсад сари йўл олади. Ҳаракатлар динамикаси, тўқнашуви ва бирлашиши натижасида шеьрларда кучли драматизм, чуқур психологик ҳолат вужудга келади.\nШоирнинг куз фаслига бағишланган талай шеърлари ва туркумларидан ташқари алоҳида “Куз” деб аталган тўплами ҳам нашр этилган (2001). Тўғри, уларнинг барчасида ҳам бу фасл юқоридаги рамзий тимсол сифатида тасвирланмаган бўлиши мумкин. Бироқ шуниси аниқки, шоир учун куз шунчаки табиатнинг олтин фасли эмас, балки висол онларини кутиб сарғайган севги, умр дафтарининг заъфарон варақлари, қиш олдидан изҳор қилинаётган тазарруь фасли бўлиб кўринади. Хуллас, куз бу ўткинчи ҳаётни фалсафий мушоҳада қилишга уринаётган шоир Усмон Азимнинг қалб кечинмаларини турли ранг ва бўёқларда акс эттиришга хизмат қилувчи образ даражасига кўтарилади.\nУсмон Азим шеърларининг асосини Ватанни англаш, ўзликка қайтиш, вафодорлик, фидойилик туйғуси ташкил этишини алоҳида таькидлаш зарур. Унинг шеърларни ўқиб, Ватан тақдири шоирнинг “улуғ дард”ига айланганини, агар “Шеърда суратин чизса Тўрт мучаси соғ” бўлишини истаётганини англаш қийин эмас. Мабодо лирик қаҳрамон-шоир минг бир бўлакка бўлиниб кетса ҳам “Ватан” деган сўзни эшитганда қайтадан бирлашиб, тирила бошлайди, қаддини тиклайди. У Ватан сўзидан вужудига қувват, мақсадига журъат, юрагига жасорат олади. Шоирнинг хулосаси шуки, “Ватандан бошқа бир сўз қалбимга мос тушмади.” Бу мўътабар сўзнинг туб маъносини ўқувчига чуқурроқ англатиш учун Усмон Азим ижодда турли шакл ва усуллардан фойдаланади. Унинг китобларини варақлар эканмиз, гоҳ халқона ўланлар-у, Ғарб адабиётига хос балладаларга, гоҳ “чапани ёки жайдари шеърлар”га, буюк “Хамса”га татаббуъ тарзида ёзилган сатрларга, японча хокку билан ёнма-ён ўзбекона учликларга дуч келамиз. Лекин ҳаммасининг асоси, илдизи битта: Инсонга муҳаббат, муҳаббатда вафо, вафода қатьият, қатьиятда интизом, интизомда имонлилик…\nШоир ижодида Ватан образига параллел равишда Эрк тимсоли ҳам мунтазам ифодаланади. Усмон Азим катта гап айтадиган, дангалчи шоир сифатида бўлинган, майдалашган, “Мисқол-мисқол эрк”ни тан олмайди, унга “Эрк керакдир бутунлигича.” Ижодкорнинг “Эрк ҳақида шеърлар” деб аталган алоҳида туркуми ҳам бор. Эркка ташна лирик қаҳрамон учун “Эрк – манзилмас, эрк – йўл”дир. Бу йўл жуда олис ва машаққатли, уни фақат юриб, излаб, курашиб топиш мумкин. Бироқ у бундан чўчимайди, чунки бундай фазилатлар Усмон Азимнинг лирик қаҳрамони табиатига хосдир. У шоир шеърларида танлаган йўлидан қайтмайдиган, ўзини аямайдиган жасур инсон қиёфасида намоён бўлади. У уйқусираганларга, лоқайдларга, эътиқодсизларга ашаддий ёв! Шу боисдан Усмон Азим шеърларининг хулосалари ниҳоятда бақувват, залворли, ҳайқириқ, жонкуярлик, изтиробдан иборат. Халқини, миллатини уйғотишни истаган шоирнинг дарди шу қадар ҳароратлики, уларни кўтаролмай “Қоғозлар ёнди”, энди “Дардимни битгани менга тош керак” дейди шоир.\nУсмон Азим ўз шеърларида ҳаёт ҳақиқатини янада таьсирлироқ ифодалаб бериш учун талай бадиий образлардан фойдаланади. Бунинг учун Элбек бахши билан Эломон бахши, Оқботир билан Қоработир, Алпомиш образларига ва яна табиат унсурлари ҳамда йил фаслларига кўп мурожаат қилади. Масалан, шоирнинг “Бахшиёна” тўплами бошдан охиригача Элбек бахши билан Эломон бахши айтишувлари асосига қурилган. Уларнинг айтишувлари орқали ижод аҳлининг халқ олдидаги бурчи, сўз қадри, инсон эрки улуғланади. Кейинги йилларда босилиб чиққан “Ғусса” (1994), “Узун тун” (1994), “Бор экану йўқ экан” (1995) сингари тўпламларида шоирнинг бу идеаллари янада кенгаяди. “Сайланма”си эса (1995) оташнафас шоир Усмон Азимнинг ўқувчилари олдидаги чорак асрлик ижодий ҳисоботидир. “Сайланма” шоирнинг аввалги китоблардан олинган сара шеърларидан ташқари, шартли равишда, “Кўнгил”, “Тазарруъ боғлари”, “Турмуш суратлари”, “Ҳурлик ҳақида шеърлар”, “Балладалар”, “Севги ҳақида шеърлар”, “Чапани ёхуд жайдари шеърлар”, ““Хамса”га татаббу”, “Уч драматик баллада” деб номланган бўлимлардан ташкил топган. Улар таркибидаги ҳар бир шеър орқали маълум мақсад илгари сурилади. Ҳам шаклан, ҳам мазмунан бундай ўзига хослик шоирнинг “Куз” деб аталган тўпламида (2001) янада мукаммалроқ намоён бўлган.\nТўпламни шоир етти дафтарга ажратади. Ҳар бир дафтарга киритилган шеърлар мундарижасига қараб алоҳида номлар қўйилган. Биринчи дафтар “Севги” деб аталиб, унда шоир кўнглининг энг тубидан жой олган муҳаббати ҳақида сўз боради. Маълумки, ҳар бир шоир қаламида ишқ васфи ўзига хос парда ва оҳангларда куйланади. Ижодкорларнинг муҳаббатга қараши ҳам ранг-баранг, бир-бирига ўхшамаган ташбеҳлар билан бойитилган, баьзида эса бири иккинчисини тўлдирадиган дил изҳорларидир. Алқисса, “Муҳаббат инсониятни ҳайвонот оламидан суғириб олган куч” (Зигмунд Фрейд) экан, ҳар бир санъаткор бу мавзуга қўл уриши, уни ёниб куйлаши табиий ҳолдир. Айниқса, инсон ҳаёти ва унинг ҳис-туйғуларини куйлашга масъул бўлган санъат тури – адабиёт бу мавзудан ҳеч қачон воз кеча олмайди. Зеро, муҳаббат мумтоз адабиётимизнинг илк намуналаридан тортиб, то ҳозирги кунгача абадий ва ўлмас мавзу бўлиб қолаверади.\nУсмон Азим ҳам қалбига “титроқли дунё” солган севги хусусида жўшиб ёзади, уни ўзича талқин қилади. Назаримда, бу шоир ўқувчига муҳаббатнинг лаззатли висол онлари, айрилиқнинг ширин азоби ёки маҳбубанинг истиғноли ноз-карашмалари ҳақида ёниб-куйиб шеърлар ёзмайди. У кўпроқ инсон зотининг муҳаббат қаршисидаги ҳайратини, унга қандай қилиб лойиқ бўлиш ва эришиш ҳақидаги ўй-фикрларини, аросатдаги ошиқнинг ҳис-туйғуларини тасвирлашга эътибор беради. Ошиқ-шоирнинг кўзига рўпарасида турган реал маъшуқа эмас, балки “қайтмас бўлиб кетиб бораётган Икки шафақ аро бир ёруғ жаҳон…” кўринади. Бинобарин, Усмон Азимнинг севги ҳақидаги шеърлари яхлит олганда ана шу шафақ олдидаги ҳайратидан туғилган, унга етишиш истагини ифодаловчи дил изҳоридир. Чунки ўзи айтганидек:\nҲатто қалбимдаги энг юксак осмон (ҳам)\nБундай шафақзорни тополмас ҳаргиз.\nШу билан бирга унинг дилида шубҳа уйғонади: “Энди қандай яшайман?” Чунки ошиқнинг қалбини “Бениҳоя, бесарҳад соғинч” емиряпти. Натижада унинг умри вайронага айланиб, вужуди завол топмоқда. “Руҳим (эса) бир хўрсиниш, бир қатра ёш”га айланди. Шу боис лирик қаҳрамоннинг жони азобда, вужуди дарддан тўлғонади. Эски аламлар унинг жисмини эзади, ёндиради, андуҳлар қалбидаги умид ғунчаларини уза бошлайди:\nБу кеча келтирди қанақа хатар,\nҚай олис аламлар эзар жисмимни?\nҚалбга яқин келди қай улуғ кадар –\nЖонимдан бир ингроқ узди исмингни?\nБироқ, лирик қаҳрамон-шоирнинг бу оҳ-нолалари кишини севгининг азоб-уқубати олдида таслим бўлишга чақирмайди, узлатга чекинган ошиқнинг руҳий тушкунлигини англатмайди ва ўқувчини ҳам шу кўйга солмайди. Аксинча, ижодкор муҳаббатнинг бу қирраларига урғу бериш орқали уни қадрлаш, эҳтиёт қилиш ғоясини илгари суради.\nТўпламдаги иккинчи дафтар “Тазарру боғлари” деб номланган. Дафтардан “Муқаддима” ва “Хотима”дан ташқари йилнинг тўрт фасли номи билан аталган “Қишки боғдан келган шеърлар”, “Баҳорги боғдан келган шеьрлар”, “Ёзги боғдан келган шеьрлар”, “Кузги боғлардан келган шеърлар” ўрин олган. Боғ бу – инсон (лирик қаҳрамон-шоир) умрининг рамзий харитаси. Шоир бу боғ қаршисида чуқур ўйга толади, “Термулдимми – йиғи томоқда” хиқиллайди, ақл ўткинчи “фалакнинг чархи, инсон умрининг нархи” ҳақида мушоҳада юритади. Киши умрини йил фаслларига нисбат бериб тасвирлаш анъанаси буюк Шарқ адабиётига хос хусусиятдир. Бунинг энг яхши намунаси Алишер Навоийнинг “Хазойин ул-маъоний” девони ҳисобланади. Бизга аёнки, Навоий ҳазратлари инсон умрини йилнинг тўрт фаслига кўра тартиб билан Баҳор-Ёз-Куз-Қиш тарзида белгилаган. Усмон Азим эса устоз Навоийдан дуо олган ҳолда бу тартибга бошқачароқ ёндашади. Усмон таснифининг фарқли томони шундаки, у умр дафтарини ёшлик давридан эмас, балки кексалик пайтини ифодаловчи “Қишки боғ” кечинмаларини тасвирлашдан бошлайди. Менимча, Усмон Азим қўллаган ушбу ретроспектив усулнинг чуқур фалсафий ҳамда бадиий асоси бор. Гап шундаки, одамзод ўз ҳаётининг “Бу гўзал боғ ичра баҳор денгизи, Мавжлари – ям-яшил, уфқи – қирмизи” рангга бўялган ёшлик даврини, ҳеч нарсага парво қилмай “Ҳурлик ичра мастона” кечган ёз – йигитлик пайтини бошларига қор ёққан, қиш ва куз енгиб, “Ёлворса ҳам қайтмайди(ган) баҳор”ини қўмсаш ҳолатига тушган паллада эслаши, уни ақл тарозисида ўлчаб, ўша ўткинчи кунлардан маьлум хулосалар чиқариши бадиий мантиққа кўпроқ тўғри келади. Зеро, бу ёшда фикр юритаётган лирик қаҳрамон мутафаккир қиёфасида намоён бўлиб, тавба-тазаррусини, руҳий кечинмаларини ишонарли тасвирлайди.\nШоир ҳар фаслдаги руҳий кечинмаларини табиат ҳодисаларига муқояса қилган ҳолда қоғозга туширади. Лирик қаҳрамон юрагига тинмай қор ёғади, гўё “Навоийнинг сатридай йиғлаб” ёғади оппоқ қорлар. Баҳор келади. Ошиқ кўнглида яна умид ғунчалай бошлайди. Ёз фаслида эса соғинчига соғинч қўшилаверади. Қайси фаслда бўлмасин, ошиқ дард чекади, алам ютади, изтироб симиради. Аммо бу тушкунликка олиб келмайди. Чунки:\nЮлдузлар ўтида бошим машъалдир,\nЕрнинг зах қаьрида оёқларим – муз.\nЮрагим – наврўзу руҳим – ҳамалдир,\nЖонимда – саратон, қисматимда – куз.\nЗеро, вужудида саратон ҳарорати уфуриб турган, юраги наврўздан, руҳи ҳамалдан қувват олаётган ошиқ кузга осонликча бўйин эгмайди.\nАжабки, ушбу бўлимдан ўрин олган “Кузги боғлардан келган шеърлар” бошқа боғлардаги шеърларга қараганда ҳажми кўпроқ, мазмун томонидан чуқурроқ ва изтироблироқдир. Бунинг сабабини шоир ёш жиҳатдан умрининг куз фаслига қадам қўйганлиги (“Дунёнгда мен қирқ йил яшадим тикка”, “Мана, мен қирқ йил дардингга тўйдим”), энди баҳор узоқ, ёз олисга чекиниб, қиш фаслини хотиржам кутиб олиш учун тавба-тазарру қилиш муддати яқинлашганлигидан излаш тўғрироқ бўлади. Бу фикримизни “Кузги боғлардан келган шеърлар”нинг уч дафтарга ажратилганлиги ҳам тасдиқлайди. Агар “Кузги боғ 1”да лирик қаҳрамон кайфиятида озгина исёнкорлик мавжуд бўлса, “Кузги боғ 11”га кирган шеърларида куз фасли заҳматларига кўникиш (“Куз – мана сен томон узатган қўлим, Боққа чўз қўлингни… Ярашамизми?”), сўнгги “Кузги боғ 111”да эса юрак тош каби бироз оғирлашиб қолганлиги, энди “Унда имон азон” айтишга даьват қилаётганлиги,ана шу йўл билан “тош кўнгилни тарошлаб”, “Поклик сари сокин” қадам ташлаш, ўтган гуноҳларни куз хазонлари сингари ёндириб, тиниқ бўлишни истаган лирик қаҳрамоннинг шукрона ҳолати устуворлик қилади.\nКитобдан жой олган учинчи дафтар “Тоғ ва дашт қўшиқлари”, тўртинчи дафтар “Хотира парчалари”, бешинчиси “Баҳсларнинг давоми”, кейингиси “Сукунатлар ва қичқириқлар”, сўнггиси “Тугалланмаган китоб” деб номланган. Номлар тагмаъноли бўлиб, ижодкорнинг ғоявий ниятларини аниқ ифодалашга хизмат қилади. Аввало, бу етти дафтар рамзий маънода дунёнинг етти қитьасини англаш истагини уйғотади. “Тугалланмаган китоб” эса ҳаётнинг давомийлиги, санъаткорнинг халқ ва адабиёт олдидаги масьулиятини чуқур англаб ижод қилаётганлигига ишорадир. Бинобарин, Усмон Азим ҳали бу тугалланмаган китобини ижодининг бош принципига айланган ростмана сўзлар, образлар, оҳанг ва ранглар билан янада бойитади.\nУсмон Азим шеърлари ҳаёт ҳақиқатини, кўнгил оғриқларини бехато акс эттиради. Шоирнинг мавзу кўлами ғоят кенг ва ранг-баранг. Унинг ижод хазинасидан ҳаётий ва илоҳий ишқ мотивлари, тавба-тазарруъ, табиатдаги эврилишлар, бахшиёна ўланларгина эмас, балки ижтимоий ҳаёт инсоният олдига қўяётган долзарб муаммолар тўғрисидаги шеърлар, достонлар, драмалар, насрий асарлар, публицистик мақолалар ҳам кенг ўрин олган. У қайси жанрда асар яратмасин, юрагидаги дардларини тўкар экан, “…оқ қоғизга ногаҳон тушди Қисматимнинг қоп-қора қони” дейди. Зеро, шоир қисмати у мансуб бўлган она халқининг қисматидир. Шунинг учун ҳам лирик қаҳрамоннинг юраги эзилади, унинг ҳатто кулгусида ҳам дард бор, йиғи бор: “Юракка айланди ҳатто суягим, Ҳатто кулгуларим – ҳарир йиғига.” Шу билан бирга Усмон Азим ижодида шеър ва шоир қисмати ҳам устувор масала сифатида илгари сурилади. Бир ёндав аёвсиз дардлардан қийналаётган шоир, бир ёнда эса унинг ҳукмидаги лирик қаҳрамон. У ўз соҳибини мени “Уйқу босди, мана кўзимни,Уйғонмоққа сўз топгин қутлуғ” деб изланишга мажбур қилади. Шу маънода шоир шеърларида бўй кўрсатаётган лирик қаҳрамон қатьиятли, ростгўй, имонли, сабрли, иродали инсондир, у Усмон Азимнинг ўзидир деб хулоса чиқарсак, тўғрироқ бўлади.\nБиз шоирнинг ўтган 40 йил мобайнида эълон қилган китоблари номларидан сизиб чиқадиган маьноларга асосланиб, унинг ижодий камолотини қуйидаги босқичларга ажратишни лозим топдик: 1. Усмон Азим дастлаб “Инсонни тушуниш”, унинг мураккаб “Ҳолат”ини англаш ва тадқиқ қилишни ўрганди. 2. У замондошларига бепарволик, лоқайдлик, мутелик фожиали “Оқибат”ларга олиб келишини айтиб огоҳлантирди ва ўқувчиси юзига ҳақиқатнинг олмос “Кўзгу”си (шеърият)ни тутди ҳамда уларга ўзликни англаш, кўзни эртароқ очиш мавзусида “Дарс” бера бошлади. 3. Шоир одамларнинг қиёфасини бўлиб ташлашдан манфаатдор бўлган (“Сурат парчалари”) ва ёлғон асосига қурилган жамиятда рост сўзни айтолмай қийналган (“Бахшиёна”) халқининг “Уйғониш азоби”га ҳамдард бўлди. Уни уйғотиш қийинчиликларидан “Ғусса”га тушди, “Узун тун”лар азоб чекиб, тўлғаниб чиқди. 4. Аммо ҳар доим Эрк “Соғинч”и билан яшади, охири “Юрак”ни худди Данкодек юлиб олиб, “Фонус” сингари боши узра баланд кўтарди-да, халқини эзгуликка бошлади. У ҳамон йўлда, манзил эса нурафшон…\nҲа, Усмон Азим мудроқ кўнгилларни уйғотиш истагида ҳамиша бедор яшаб, рост сўзларга суяниб қалам тебратаётган шоирлар сирасидандир. Айнан ана шу фазилати билан бу шеърлар ўқувчилар қалбига ўрнашиб, акс-садо бермоқда. Чунки шоир ҳанузгача устози Шуҳрат домла фотиҳа берганидек, ҳар доим “янги гап айтиб” келаётган, тенгдоши Мирза Кенжабек таькидлаганидек, ҳамиша ростгўй шоир бўлиб қолаётир. Зеро, шеъриятнинг ростгўйлик “пичоғини қалбига санчиб” ижод қилаётган бу шоир ҳеч қачон ёлғон гапирмаган ва гапирмайди ҳам (“Шоирлар айтади фақат ростини”, “Курашда ҳам, ғамда ҳам, Байроғим бўлди виждон…”). Чунки у ўз ижодига ҳадисларда айтилган қуйидаги дуони асос қилиб олган: “Одамларга ҳақ сўздан кўра яхшироқ садақа йўқдир.” Буни шоирнинг ўзи ҳам қаҳрамони Элбек бахши тилидан “Шоирлари ёлғон айтса ўлади эл” деган. Бу сўзлар Усмон Азим учун шунчаки шиор эмас, балки ҳаётий ва ижодий аъмолига айланганлигини барча асарлари исботлаб турибди.


ЧАҚАЛОҚНИ 6 ОЙ ЭМИЗИШ КЕРАК БЎЛАДИ...МИ? - Ўзбекистон овози газетаси\nҲомиладор аёллар ва болаларнинг овқатланиши билан боғлиқ муаммолар нимада ҳамда уларнинг ечими қандай? Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги Ўзбекистон ХДП фракциясининг йиғилишида мазкур савол депутатлар диққат марказида бўлди. «Гўдаклар ва кичик ёшдаги болаларнинг овқатланиши тўғрисида»ги қонун лойиҳаси иккинчи ўқишда муҳокама қилинар экан, аввалги ўқишдаги таклифлар, фикр-мулоҳазалар инобатга олингани таъкидланди.\n— Ушбу қонун лойиҳаси ишлаб чиқилишининг қатор омиллари мавжуд. Аввало, мазкур йўналишдаги масалаларни яхлит равишда тартибга солувчи ягона ҳужжат йўқлигидир. Болалар овқати (хомашё)га «ишлаб чиқариш-олиб келиш-сақлаш-сотиш» занжири бўйича ҳамда маҳсулотнинг қадоқланиши, сифати ва хавфсизлигига талаблар ўрнатилмаган. Шу билан бирга, ушбу тизим устидан назоратни амалга оширишнинг ҳуқуқий асоси белгиланмаган. Демак, шу ва бошқа сабабларга кўра лойиҳа долзарб аҳамият касб этади.\nҚонун лойиҳасидан кўзланган асосий вазифалар болаларимизнинг соғлом овқатланиши учун шароит яратиш, она сути билан озиқлантиришни қўллаб-қувватлаш ва тарғиб қилишдан иборат. Шунингдек, гўдаклар ва кичик ёшдаги болаларнинг озиқ-овқат маҳсулотларига, уларнинг рекламасига, ўрамига (идишига), шунингдек, тамғаланишига, уларни ташиш, сақлаш ва ишлатишга доир талабларни белгилаш назарда тутиляпти.\nЛойиҳадаги камчиликлар тузатилгани, ҳавола меъёрлар ўрни аниқ тушунчалар билан тўлдирилгани мақсадга мувофиқдир. Масалан, лойиҳада тизимдаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қисқа шаклда айтиб ўтилган эди. Иккинчи ўқишда эса оналар, гўдаклар ва кичик ёшдаги болаларнинг ҳаёти ҳамда соғлиғини сақлаш бўйича ижтимоий, иқтисодий, ҳуқуқий ҳамда ташкилий чора-тадбирларни амалга ошириш назарда тутилмоқда. Ҳомиладор аёллар, эмизувчи оналар, гўдаклар ва кичик ёшдаги болаларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш белгиланмоқда. Бу каби тўлдириш ва тузатишларни деярли ҳар бир моддада кўриш мумкин. Ана шуларни инобатга олиб, қонун лойиҳасини қўллаб-қувватлайман.\n— Гўдаклар ва кичик ёшдаги болалар учун мўлжалланган озиқ-овқат маҳсулотлари улар организмининг физиологик хусусиятлари ҳамда эҳтиёжларига жавоб берадиган бўлиши шартлиги белгиланмоқда. Она сути билан озиқлантириш имкони бўлмаганда, унинг ўрнини босувчи озуқа махсус саноат асосида ишлаб чиқарилган, кимёвий таркиби ва озуқалик қиймати бўйича она сутига яқинлаштирилган бўлиши қайд этилмоқда.\nАсосийси, соҳада масъул орган мавқеи ва ваколатлари ҳамда бошқа ташкилотлар, хусусан, жамоат ташкилотларининг ваколатлари белгилаб қўйилмоқда. Шу билан бирга, она сути билан боқишни тарғиб қилиш ва давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чоралари белгиланмоқда.\nГўдакларни олти ойгача истисносиз кўкрак сути билан боқишни тарғиб этиш масаласи муҳим саналади. Табиий озиқлантириш соғлом авлодни тарбиялашга хизмат қилиб, болага инсонийлик, меҳр-оқибат, садоқат тушунчалари гўдаклигиданоқ сингади. Бошқа ҳар қандай маҳсулот қанчалар сифатли бўлмасин, она сути энг яхши озуқа эканини унутмаслигимиз, ёшларга буни уқтириб боришимиз зарур.\nЎзбекистон Республикаси Ҳисоб палатаси тўғрисидаги қонун лойиҳаси ҳам қизғин муҳокамаларга сабаб бўлди. Фракция аъзолари Олий Мажлис томонидан кўриб чиқилаётган, қабул қилинаётган қатор ҳужжатларда Ҳисоб палатасининг алоҳида ўрин тутаётганини таъкидлади.\n— Номланишидан кўриниб турибдики, мазкур қонун лойиҳаси Ҳисоб палатаси фаолиятини тартибга солишни назарда тутади. Унда палатанинг ҳуқуқий мақоми, асосий вазифалари, фаолият юритиш тамойиллари қамраб олинган.\nЖумладан, Солиқ ва бюджет сиёсати концепцияси ва келгуси йилга мўлжалланган Давлат бюджети лойиҳаси, йил якуни бўйича унинг ижроси юзасидан тайёрланадиган ҳисобот ҳар томонлама пишиқ, пухта бўлиши муҳим.\nШундан келиб чиқиб, таклиф этилаётган қонун лойиҳаси ва унда назарда тутилган меъёрлар бугунги кун талабларига ҳар томонлама мос бўлиши лозим.\nҲисоб палатаси мустақил равишда, холис, шаффоф, муҳими, қонунга таянган ҳолда фаолият олиб бориши зарур. Лойиҳада ушбу жиҳатлар инобатга олинган ва қатор хорижий мамлакатлар тажрибалари ўрганилган. Ўйлаймизки, мазкур лойиҳа кучга киргач, палата ишини янада такомиллаштиришга хизмат қилади.\nБаҳс-мунозара, фикрлар хилма-хиллиги асосида ўтган йиғилишда яна қатор қонун лойиҳалари биринчи ва иккинчи ўқишда кўриб чиқилди. Ҳавола меъёрлардан бутунлай воз кечиш, қонунлар матнини ўқилганда аниқ тушунадиган тарзда ёзиш кераклиги алоҳида таъкидланди.


Бугун Қирғизистонда Евроосиё иқтисодий ҳамкорлик ташкилотига аъзо давлатлар экспертлари божхона тўловлари ва чегараларни қўриқлашда ҳамкорлик хусусидаги муҳокамаларни давом эттирдилар.\n16 январ 2021, Тошкент вақти: 08:35\nЭкспертлар учрашуви республика пойтахти Бишкекда бошланди, Чўлпонота шаҳрида давом этади. Муҳокамаларда Молдавия ва Украина кузатувчилари қатнашмоқда.\nУчрашув хулосалари Евроосиё иқтисодий ҳамкорлик ташкилоти Интеграция қўмитасининг 26 июлда Чўлпонотада бўлиб ўтадиган кенгаш йиғилишига тақдим этилади.\nЕвроосиё иқтисодий ҳамкорлик ташкилотига Қозоғистон, Қирғизистон, Россия ва Тожикистон аъзодир.


Шерзод Шерматов: “Президентимиз ўқитувчининг маошини 1000 долларга етказиш керак, деб айтади” - zarnews.uz\nШерзод Шерматов: “Президентимиз ўқитувчининг маошини 1000 долларга етказиш керак, деб айтади”\nЎзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигида Халқ таълими вазирлиги мутасаддилари иштирокида “Ўқитувчиларнинг жамиятдаги нуфузини ошириш билан боғлиқ муаммолар ва уларнинг ечимлари” мавзусида матбуот анжумани бўлиб ўтгани ҳақида хабар қилади “Халқ сўзи” газетасининг расмий сайти.\nАнжуманда Шерзод Шерматов сўзга чиқиб, жамиятда ўқитувчининг мақомини юксалтириш, мавқеини ошириш, ижтимоий таъминланганлик даражасини кўтариш, ўқитувчини ўз хизмат вазифасидан ташқари ишлардан озод қилиш сингари соҳаларда амалга оширилаётган ишлар хусусида гапирди.\n– Давлатимиз раҳбарининг энг биринчи қарори ҳам ўқитувчининг мақомини оширишга қаратилган эди, - деди халқ таълими вазири. – Вақти келиб, жамиятда ўқитувчининг мавқеи бундан ҳам юксалади. Президентимиз ҳар бир видеоселекторда “Ўқитувчилар ойлигини 1000 долларга чиқармагунча тўхтамаймиз”, деб кўп айтадилар. Насиб қилса, албатта, шу даражага борамиз, - деди Ш.Шерматов. Шунингдек, сайтда айтилишича, вазир шундай дейди:\n- Буюк Британияда хусусий мактабларга эътибор катта бўлгани билан битирувчиларнинг атиги 7 фоизи хусусий мактаб ўқувчиларидир. Бизда охирги икки йилда хусусий мактаблар сони тўрт баравар ошди, аммо бу ҳали ҳеч қанча фоизни ташкил қилмайди. Келгусида ҳамма ёқни хусусий мактаблар босиб кетишидан асло қўрқмаслик керак.\nДавлат мактабларига эътибор камаймайди. Бизнинг ҳозир энг биринчи муаммомиз коинотни тадқиқ этиш эмас, мактабларни сув билан таъминлашдан иборат. Аксарият мактабларда элементар нарсалар етишмайди. Қишда иситиш муаммо. Шундай ҳолатда кучли кадрларни етиштириш мумкинми?!\nЎқитувчиларга бетон қуйдирган туман ХТБ мудири ишдан олинди\nЎқитувчилар учун имтиёзли тариф режалари ишга туширилди\nСамарқандда 2766 нафар педагог тоифасидан норози\nШерзод Шерматов: «Мажбурий обуна бекор қилинди, дегани газета ўқимаслик керак дегани эмас»


Сирдарёда депутатлар халқни қўллаб-қувватлашмоқда | O'zLiDeP\nСирдарёда депутатлар халқни қўллаб-қувватлашмоқда\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев барча мутасадди идоралар раҳбарлари, ҳокимларга қайта-қайта мурожаат қилиб жойларда нарх-навонинг ошиб кетмаслиги, кам таъминланган, ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли қатламини қўллаб -қувватлашга алоҳида эътибор қаратиш ва бу борадаги назоратни сусайтирмасликни таъкидламоқда. Ҳеч бир фуқаро ўз муаммоси билан ёлғиз қолмаслигига эътибор қаратиш лозимлигини бот-бот ёдга солмоқда.\nСирдарё вилоятининг туман ва шаҳарларида Президентимиз кўрсатмаларига тўла амал қилинган ҳолда O`zLiDePдан сайланган депутатлар томонидан пандемия даврида аҳоли учун бирмунча қулайликлар яратишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.\nГулистон шаҳар Кенгаши депутати Т.Дадабоев “Навбаҳор” маҳалла фуқаролар йиғини аҳолиси учун кўчма озиқ-овқат маҳсулотлари ва дори-дармонларни етказиб беришни ташкил қилди. Ҳудуд аҳолиси ўз уйларидан чиқиб эҳтиёжлари учун зарур бўлган маҳсулотлар ва дори-дармонларни узлуксиз харид қилиш имкониятига эга бўлишди.\nҲудудда истиқомат қилувчи аҳоли бундай қулайлик ва беминнат ёрдамдан бениҳоят миннатдор бўлишмоқда.\nШаҳарнинг “Дўстлик” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудида истиқомат қилувчи А.Эсановлар оиласи томонидан яратилган боққа ҳавас қилмасликнинг иложи йўқ. Баҳор кўчасидаги бу хонадонда серҳосил олма, ўрик, олхўри, шафтоли, беҳи каби юзлаб мевали дарахт кўчатлари парвариш қилинмоқда. Оила аъзолари\n2 сотих майдондаги томорқадан омилкорлик билан фойдаланиб, яхшигина даромад олиб келишмоқда.\nБугунги карантин даврида барча оила аъзолари томорқага экилган экинлар парвариши билан банд.\nШунингдек, Гулистон туман кенгаши депутати Шоҳиджон Обиджонов ўз сайлов округи ҳудудидаги аҳолининг ўз томорқаларидан фойдаланиши учун амалий ёрдам кўрсатмоқда. Депутат томонидан аҳолига зарур кўчатлар ва уруғлар етказиб бериш йўлга қўйилиши баробарида аҳолининг қатор муаммоларининг ечимини топишда ҳам амалий кўмаклашилмоқда.\nO`zLiDePдан сайланган Сирдарё туман Кенгаши депутати Зарпулла Ҳакимов ўзи сайланган ҳудуд аҳолисининг карантин даврида ўз уйларида бўлиб бирор бир фойдали меҳнат билан шуғулланишларига алоҳида эътибор беряпти.\nПендемия даврида аҳолини қўллаб –қувватлаш, уларнинг оғирини енгил қилиш мақсадида туманнинг “Деҳқонобод” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудида арзон нархларда озиқ-овқат маҳсулотлари сотувини ташкил қилди. Айниқса, бугунги кунда аҳолига рўзғор учун энг керакли бўлган маҳсулотлардан – картошка ва пиёз ўз вақтида етказиб ериляпти.\n“Инсоф” МЧЖ тасарруфида депутат томонидан ташкил этилган савдо дўконида эса аҳоли эҳтиёжи учун зарур бўлган барча озиқ-овқат маҳсулотларидан тортиб рўзғор учун керакли барча заруриятлар арзон нархларда сотиляпти.


Навоий ва таълим « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nНавоий ва таълим\n09 February 2020 - 11:55\nНавоий ҳақида баҳсу мунозаралар шу кунларда кучайди. Телекўрсатувлардан бирида яна Навоий илмий-тадқиқот институтини ташкил қилиш таклифи билдирилди. Балки шундай институт керакдир. Бироқ бу институтда нари борса 30-40, кўпи билан 100 одам Навоий асарларини ўрганади, асосий халқ оммаси эса Навоий асарларини ўрганиш масаласида ҳозиргидай саводсиз бўлиб қолаверади.\nЖуда кўп соҳалардаги ишларимиз хўжакўрсинга қилинади. Совет даврига хос “урра”-“уррачилик”, дабдабабозлик, баландпарвозликдан ҳамон халос бўла олганимиз йўқ. Навоийни ўрганиш соҳасида ҳам шу аҳвол.\nҲазратнинг жилд-жилд асарларини фақат хўжакўрсинга чиқараяпмиз. Чунки Навоий адабий тилини бугунги кунда тушуниш амримаҳол. Навоийнинг айрим иборалари, айрим байтлари, айрим ғазалларини тушунишда манаман деган навоийшунос олимлар ҳам тилини тишлаб қолади. Биз эса оммавий китобхонга мўлжаллаб унинг асарларини асил ҳолида оммавий чоп қилишни канда қилмаяпсиз. Бу асарларни ким ўқийди? Ҳатто йирик олимлар тўла тушуна олмаган Навоийнинг назмий ва насрий асарларини оддий китобхон қандай тушунади? Бу асарлар, башарти, сотиб олинган тақдирда ҳам хонадонлардаги оилавий кутубхоналарда чанг босиб ётаверади.\nБу билан Навоий асарларини аслиятда нашр қилмаслик керак, деб даъво қилмоқчи эмасман. Мазкур асарларнинг замонбоп табдил-таржима-шарҳ нашрларини ҳам параллел равишда нашр қилишни кучайтириш керак. Лекин бу ҳам иш бериши даргумон. Чунки одамлар китобдан бегоналашган давр келди.\nНавоийни ўрганишнинг, ўқитишнинг ягона йўли мактаб дастури бўлиб қолди.\nЮртимизда йилига ярим миллон йигит-қиз ўрта мактабни битиради. Агар биз бошланғич синфлардан Навоий асарларини пухта ўқитиш-ўргатишни йўлга қўйсак, яқин ўн йилликда миллионлаб навоийхон аҳолига эга бўламиз.\nМактабда замонавий фанлар билан бир қаторда нима учун Навоий чуқур ўргатилиши керак? Энг зарур замонавий фанлар қаторида Навоий асарлари аҳлоқан гўзал авлодни табриялаш учун керак.\nСовет даврида коммунистик нуқтаи назардан келиб чиққан ҳолда, ўшанда ҳам жуда юзаки равишда Навоий мактабда ўргатиларди. Навоийни мактабда ўқитиш борасида ҳамон мана шундай юзаки ва тор услубдан йироқ кета олганимиз йўқ.\nҚадимда мадрасаларда Саъдийнинг “Гулистон” ва “Бўстон” каби дидактик асарлари қунт билан ўргатилган. Булар шунчаки дидактик асарлар эмас, балки ҳар бир ўғил-қизни аҳлоқан тўкис қилиб тарбиялайдиган теран панд-насиҳатлардан иборат шоҳ асарлар ҳисобланади ва шунинг учун ҳам асрлар мобайнида мадрасаларда асосий дарслик бўлиб келган.\nҲозирги мактаб ўқув дастурларида ҳамма нарса бору ҳаёт учун зарур мана шундай теран панду насиҳат асарларига етарлича ўрин йўқ.\nСаъдийнинг мазкур асарлари каби Навоийнинг “Маҳбуб ул қулуб” асари ҳам ёшлар тўғри ҳаёт йўлини танлаб олишларида йўлчи юлдуз вазифасини ўтайдиган дастурий асарлар сирасига киради. Шахсан ўзим бу шоҳ асарни эллик ёшлардан кейин астойдил ўқидим. Албатта, мен билан бугунги ёшлар ўртасида осмон билан ерча фарқ бор. Бироқ:\n1. Навоийнинг “Маҳбуб ул қулуб” асарини мактаб ўқувчиларига лоақал 4-5 синфдан қунт билан ўқитишни йўлга қўйиш керак.\n2. Навоийнинг “Ҳайрат ул аброр” достони ҳам мактабда камида икки йил қунт билан ўқитилиши шарт.\nНавоийдан ўнта ғазал, бешта рубоий ёдлаган билан ўқувчи ҳеч қачон унинг ижоди моҳиятини англай олмайди.\nҚолаверса, ёшлар мактабда Навоийни пухта ўқиб-ўрганмас экан, кейинчалик бу ишга сидқидилдан киришмайди. Навоий ижоди билан шуғулланадиган мутахассислар истисно, албатта.\nКелгуси авлод баркамол бўлиши, биздан бахтли яшаши керак, деб жар солишни яхши кўрамиз. Башарти, бу ниятимиз самимий экан, комилликни Навоий каби маънавиятимиз пирларидан ўрганайлик.


Наполеон Бонапарт Исломга қандай муносабатда бўлган? | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n4220 18:05 23.01.2022\n“Аллоҳ таолонинг бирлиги ва борлигини Мусо алайҳиссалом ўз миллатига, Исо алайҳиссалом ўз умматига, Муҳаммад алайҳиссалом эса бутун инсониятга билдирди”.\nXVIII асрнинг охири – XIX асрнинг бошларида таъсири бутун Европага ёйилган асосий воқеалар Францияда бошланди. Йиллар давомида олиб борилган тўхтовсиз урушлар натижасида Франция ўз ҳудудини анча кенгайтириб олди. Франция Ғарбий Европанинг энг катта ва дунёнинг энг қудратли давлатига айланди. Сўзсиз бу муваффақиятларнинг барчаси Наполеон Бонапарт шахси билан боғлиқ.\nБугунги кунгача Франция императорининг ҳаёт йўли ҳақида юзларча китоб ёзилган. Баъзи китобларда Наполеон мусулмонларга жуда илиқ муносабатда бўлгани, ҳатто Исломни қабул қилгани айтилади. Қизиқ бу гаплар қанчалик ҳақиқатга яқин экан? Бугун мақоламизда Франция императорининг мусулмонларга бўлган муносабати ва Ислом динини қабул қилгани борасида билдирилган фикрлар ҳақида сўз юритамиз.\nНаполеон нима учун Мисрга юриш қилган?\nБир нечта ҳарбий юришларда муваффақият қозонган Наполен Бонапарт Директория (1795-1799 йилларда Франция Республикасини бошқарган ҳукумат)га хат ёзади. Унда шундай дейилган эди:\n“Биз Англияни енгиш учун Мисрга эга бўлишимиз керак”.\nТез орада, Наполеон Директорияга юриш режасини тақдим этди ва ҳукумат уни тасдиқлади. Бонапарт бу юришга катта тайёргарлик кўрди. У Александр Македонский Шарққа юриш қилаётганида ўзи билан турли олимларни олиб кетганини эслаб, 167 нафар ботаник, кимёгар, тарихчи ва бошқа олимларни ўзига ҳамроҳ қилиб олди. 1798 йил 19 май куни Наполеон Бонапарт 38 минглик қўшин ва 350 кема билан Тулон портидан Мисрга қараб суза бошлади. Ўша вақтда Миср расмий равишда Усмонийлар империясига қарашли эди, аммо амалда уни маҳаллий ҳарбий-феодал мулкдорлар бошқарган. Наполеон олти ҳафта ичида Ўрта Ер денгизини кечиб ўтди. Унинг қўшини Александрия шаҳри яқинида қирғоққа тушди. Шу тариқа, Наполеон Бонапарт Миср ерларини эгаллашга киришди.\nНаполеоннинг мусулмонларга бўлган муносабати\nНаполен Бонапарт Мисрга ҳужум қилиш арафасида қўмондонларига шундай дейди:\n“Биламанки, кўпчилигимиз иймонли кишилар эмасмиз. Лекин биз урушадиган ўлка мусулмонлар мамлакатидир. Биз уларнинг динини ҳурмат қилишимиз, урф-одатлари ва байрамларига аралашмаслигимиз лозим”.\nБу сўзлардан тушунишимиз мумкинки император мусулмонларга яхши муносабатда бўлган ва ўз аскарларидан ҳам шуни талаб қилган.\n1 июль куни Наполеон қўшини Искандария шаҳри яқинида соҳилга тушади ва эртаси куни шаҳарни эгаллайди. Бонапарт шаҳар аҳолисини майдонга йиғиб шундай деди:\n“Эй қозилар, шайхлар, имомлар! Халқингизга бизнинг ҳам мусулмонлигимизни айтинг. Шаҳодат этамизки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад (алайҳиссалом) Унинг элчисидир. Сизларга бир саволим бор: “Биз Исломга тажовуз қилган Папани йўқ қилмадикми?”.\nБаъзи тарихчилар императорнинг бу сўзларини дипломатик ҳийла деб таъкидлашади. Бироқ Наполеоннинг дўсти Жоржнинг хотираномаси бу борадаги қарашларини янада ойдинлаштиради. Жорж ўз хотира дафтарларида “император Наполеоннинг бўғиқ овозда Қуръон ўқиганини ва Муҳаммад пайғамбарнинг дини барча динларнинг энг олийси” деганини очиқ ёзган.\nНаполеон Бонапарт ҳақида Ислом тарихчилари ўз асрларида ёзиб қолдиришган. 1839 йилда M.Десгранге араб тарихчиларининг Наполеон ҳақида ёзиб қолдирган маълумотларини француз тилига таржима қилиб, “Imprimerie Royale” журналида нашр эттиради. Араб тарихчиларининг таъкидлашича, Наполеон Мисрни забт этиш вақтида мусулмон уламоларни ҳурмат қилган. Ҳатто, император мусулмонларнинг мажлисларида қатнашиб, дин уламоларидан Ислом ҳақида маълумот олган.\nНаполеон Кодекси ва қонунчилиги\n1815 йил тахтдан туширилиб, Муқаддас Елена оролига сургун қилинган Наполеон шундай деган эди:\n“Менинг ҳақиқий шуҳратим 40 та жангда ғолиб бўлганимда эмас. Ватерлоо бу ғалабалар ҳақидаги ҳамма хотираларни ўчириб юборди. Аммо, бир нарса борки, у ҳеч қачон унутилиши мумкин эмас, у абадий яшайди – бу менинг Фуқаролик кодексим”.\nНаполеон яратган фуқаролик кодекси барча камчиликларга қарамасдан жуда ката меҳнат ва жасорат маҳсулидир. У бир йил ичида – 1803 йил март ойидан 1804 йилнинг мартигача қабул қилинган ва жами 2281 та моддани ўзида мужассамлаштирган. Баъзи тарихчиларнинг таъкидлашича, Бонапарт Қадимги Рим ҳуқуқини усталик билан янги капиталистик муносабатлар шароитига мослаштирган деб таъкидлашади. Лекин бошқа тарихчилар Наполеон Ислом динидаги қонун қоидалар асосида ўз кодексини яратган деган фикрни илгари суришади.\nНаполеоннинг насронийлик, яҳудийлик ва Исломга берган таърифи\nНаполеон ўз дўстлари билан кўп маротаба мактуб алмашган. Кейинчалик бу мактублар “Cорреспонданcэ де Наполéон, Жоурнал де Саинте Ҳéлèне” номли китоб шаклида нашр этилган. Ушбу китобда император насронийлик, яҳудийлик ва Ислом ҳақида шундай ёзади:\n“Мусо Пайғамбар яҳудийларни тўғри йўлга бошлаши керак бўлган Аллоҳнинг элчиси эди. Аммо яҳудийлар унинг таълимотини фақат фойдали томонларини сақлаб қолишган. Кейинчалик улар бу ғояларни дунё бўйлаб тарқатиш ўрнига, Мусонинг хабарларини “Худонинг танланган халқи”, деган ғояга алмаштиришди”.\n“Исо Пайғамбарнинг ўлимидан кейин, – деб ёзади Наполеон ўз хотира дафтарларида Римдаги сиёсий гуруҳ халқни бошқариш дастакларини динда кўрди. Шундай қилиб, улар Исони Худонинг даражасига кўтардилар ва у Худонинг бир қисми бўлди”.\nНаполеон ўз хотира дафтарларида Ислом динига қуйидагича таъриф беради:\n“Тарихнинг маълум бир даврида Муҳаммад исмли бир киши пайдо бўлди. Бу одам Мусо, Исо ва бошқа барча пайғамбарлар айтган бир нарсани айтди. Оламда ягона Худо бор”.\n1815 йилнинг 18 июль куни Ватерлоо (ҳозирги Бельгия ҳудудидаги қишлоқ) жангида Наполеон мағлубиятга учради. Император Атлантика океанидаги муқаддас Елена оролига сургун қилинди. Наполеон бу ерда то ўлимигача аниқроғи, 1821 йилгача бўлди. Баьзи маълумотларга кўра, Наполеон Бонапарт вафот этганида ёстиғи остидан Қуръон китоби топилган экан.\nНаполеон умрининг охирида барон Гургога “менга Муҳаммад пайғамбарнинг дини кўпроқ ёқади, у бизнинг динимиздан мукаммалроқ. Агар яна ҳокимиятни эгаллай олсам, Ислом аҳкомларига асосланган давлат қурар эдим”, деган.\nНаполеон Бонапарт Ислом динига киргани ҳақида аниқ маълумот йўқ. Унинг жасади қолдиқлари ўлимидан 19 йил ўтиб, Францияга олиб келинган ва ўзининг васиятига биноан Париждаги Ногиронлар қасрида насронийлар удумига кўра дафн қилинган.\nМахсус Ислом Тарих Миср\n177 11:25 20.05.2022\n338 11:00 20.05.2022\n181 10:35 20.05.2022\n607 10:05 20.05.2022\n130 09:40 20.05.2022\n334 08:56 20.05.2022


Маурисио: "Хатолар устида ишлаш керак" - Offside.uz – Offside'да бўлинг, офсайдда қолманг!\nМаурисио: "Хатолар устида ишлаш керак"\n"Зенит"нинг бразилиялик ярим ҳимоячиси Маурисио Россия терма жамоасининг Европа Чемпионатидаги, Бразилия терма жамоасининг эса Америка Кубогидаги муваффақиятсизлиги ҳақидаги фикрлари билан ўртоқлашди.\n— Европа Чемпионатини кузатиб боряпсизми?\n— Албатта. Афсус, Россия ҳам, Бразилия ҳам узоққа бора олмади. Мен ушбу терма жамоаларга мухлислик қиламан. Ҳозир улар йўлга қўйган хатоларини кўриб чиқишлари керак ва тезроқ бу муаммони ечимини топиш керак. Биз бўлса чиройли ўйин намойиш этаётган терма жамоалар ўйинини кузатиб турамиз.\n— Россиянинг Европа Чемпионатидаги мағлубияти ҳаммамиз учун фожеа. Бразилияда қандай?\n— Худди Россиядагидек. Чунки, биз анчадан бери ҳеч нарса ютмадик, бу жуда қайғулик. Мен Бразилияда бўлганимда ва дўстларим билан учрашганимда шу ҳақда суҳбатлашдик. Барча ғалаба кутганди. Юқорида айтиб ўтганимдек, йўлга қўйилган хатолар устида ишлаш керак ва тўғри хулоса чиқариш керак, шундагина барчаси яхши бўлади.\n— Сўнгги уч кунда терма жамоамизнинг барча футболчилари жиддий танқид остига олинди. У ерда ҳам шундайми?\n— Албатта. Умуман олганда, бутун дунёда шундай. Ўйлайманки, хатони фақат футболчилар қилмайди. Ҳамма хато қилади. Ўқитувчи, Президент, Директор — ҳаммада учраб турадиган ҳолат. Хатоларни ўнглаш керак, - деди Маурисио "Зенит" клуби расмий сайтига берган интервьюсида.\n23/06, 19:39 0


Афғонлар келажакка умид билан қарамоқдалар\n17 октябр 2021, Тошкент вақти: 09:22\nАфғонистонда ўтказилган сўнгги сўров натижаларига кўра, келажакка умид билан қараëтган афғонистонликлар жорий йилда ўтган йилга нисбатан кўпайган.\nХалқаро медиа гуруҳлари томонидан ўтказилган сўровда қарийб 1500 киши иштирок этган. Респондентларнинг 70 фоизи Афғонистон тўғри йўналишда кетмоқда, деб ҳисоблашларини билдирганлар. Айтилишича, ўтган йили сўровда қатнашган афғонистонликларнинг 40 фоизигина шундай фикрда бўлган.\nФуқароларнинг тўртдан уч қисми қонунбузарчиликлар рўй бергани айтилаётганига қарамай кузда ўтказилган президент сайлови натижаларидан қониқиш ҳосил қилганликларини айтганлар.\nСўралганларнинг аксари, шунингдек, президент Ҳамид Карзайнинг мамлакатда хавфсизлик ва иқтисодий вазиятни яхшилай олишига ишонишларини билдирганлар.\nАҚШ қўшинларининг 2001 йилда Афғонистонга бостириб кирганининг яхши ёки ёмон бўлгани хусусида берилган саволга жавобан респондентларнинг 83 фоизи ҳарбийларнинг киритилиши ижобий ҳодиса дея баҳолаган.


Тарих гувоҳ бўлган буюк салтанат (2019 йил, 14 сон) | insonvaqonun.uz\nБош саҳифа/Олам ва одам/Тарих гувоҳ бўлган буюк салтанат (2019 йил, 14 сон)\nТарих гувоҳ бўлган буюк салтанат (2019 йил, 14 сон)\nБУЮК салтанат соҳиби Амир Темур барпо этган қудратли давлат ҳар томонлама тараққий этди. Мўғуллар истибдоди даврида топталган юрт қайтадан ўзлигини намоён қилди. Дунё, хусусан, Европа давлатлари билан турли соҳаларда алоқалар ривожланди. Ўша даврлардан Амир Темур ва у барпо этган қудратли давлатга қизиқиш тобора ортиб борди. Бу эса тарихий манбаларда ўз аксини топганлиги билан аҳамиятлидир.\nМашҳур сайёҳ ва элчи Руи Гонсалес де Клавихонинг “Кундалик”лари Темур ва темурийлар даври тарихидан хабар берувчи муҳим асарлардан бири ҳисобланади.\nТарихий манбаларда келтирилган маълумотларга қараганда, XIV асрнинг 80-90-йилларида Темур давлатининг шон-шуҳрати Оврўпо мамлакатларигача бориб етди. Англия, Франция, Испания, Генуя ва Византия сингари давлатларнинг ҳукмдорлари Амир Темур билан сиёсий ва иқтисодий муносабатлар ўрнатишга интилиб, улуғ жаҳонгир ҳузурига мунтазам равишда ўз элчиларини юбориб турдилар. Масалан, Кастилия қироли Генрих III нинг элчиси дон Пелагия де Сатоматир ва дон Фердинанд де Паласуелос 1402 йили Темур Қорабоғда турганда унинг ҳузурига келишган ва ўша йилнинг 20 июлида Амир Темур билан Боязид I Йилдирим (1389-1402) қўшинлари ўртасида бўлган энг катта қирғинбарот урушни ўз кўзлари билан кўришган эди. Жангдан кейин уюштирилган катта қабул маросимида булардан бошқа яна бирталай мамлакатнинг элчилари ҳам қатнашдилар. Хуллас, ўша йиллари Темур билан Оврўпо давлатлари ўртасидаги савдо ва сиёсий муносабатлар қандай бўлганлигини жуда кўп расмий ҳужжатлардан ҳам билиб олиш мумкин.\nСамарқанд ва у ерда Амир Темур қурдирган бинолардан баъзилари ҳақида Клавихо қуйидагиларни ёзади:\nСамарқанднинг бойлиги ҳақида. “бу юрт дон-дун, май, мева-чева, парранда гўшти, (бошқа) ҳар хил гўшт, қўйингки, ҳамма нарсага бойдир... бир жуфт семиз қўйнинг нархи 1 дукат” (Дукат — Испанияда ўша вақтда амалда бўлган олтин пул).\nКатта хиёбон ва савдо расталари ҳақида. “Самарқанд шаҳрида ҳар йили Хитой, Ҳиндистон, Татаристон ва бошқа мамлакатлардан, шунингдек, бениҳоят бой Самарқанд салтанатининг ўзидан келтирилган моллар сотилади. Шаҳарга келтирилган молларни бир сафда тартиб билан жойлаштириб сотадиган кенг жой (шу пайтгача) йўқ эди. Подшоҳ икки тарафида қатор дўконлар жойлаштирилган савдо растасидан иборат кўча ўтказишни буюрди. Мазкур кўча шаҳарнинг бир чеккасидан чиқиши лозим эди. Подшоҳ бу ишни икки мирзосига топшириб, улар кечаю кундуз (тинмай) меҳнат қилдилар. Йўлга тушган уйлар кимники бўлишидан қатъи назар, бетўхтов бузилди... Кўчанинг икки тарафига дўконлар қурилди, ҳар бир дўкон олдида мармар билан қопланган юксак курсилар ўрнатилган. Ҳар бир дўкон иккита хонадан иборат эди. Кўчанинг тепаси гумбаз шаклида ёпилган бўлиб, ёруғлик тушиб турадиган туйнукчалар қўйилган”.\n“Тузукот”да ҳам Амир Темур ва темурийлар даврини ўрганиш учун зарур маълумот ва хабарлар мавжуд. Унда Чиғатой улуси (Олтой, Eттисув, Шарқий Туркистон, Мовароуннаҳр ва Шимолий Афғонистон ерлари)нинг 1342-1405 йиллардаги тарихи, давлат ва қўшиннинг тузилиши, Амир Темур давлатининг қўшни мамлакатлар билан олиб борган сиёсий муносабатлари тарихи ўз ифодасини топган.\n“Тузукоти Темурий” икки қисмдан таркиб топган. Биринчи қисмда Амир Темурнинг давлатни барпо этиш ва мустаҳкамлаш, қўшинларни ташкил этиш юзасидан тузуклари, режаларидан иборат бўлиб, ҳатто қўшиннинг жанговар тартиби жадваллар воситасида ифодаланган. Иккинчи қисмда 13 кенгаш ва унинг бўлимларида Амир Темурнинг ҳокимият тепасига келиши ва ҳарбий юришлари тафсилотлари берилади.\nАсарда айтилишича, Амир Темур қўриқ ва бўз ерларни ўзлаштирганларни рағбатлантирган. Бундай ишга қўл урганларга Амир Темур ҳукумати катта имтиёзлар берган. Бу ҳақда “Тузукот”да қуйидагиларни ўқиймиз: “Биринчи йили ундан ҳеч нарса олмасинлар, иккинчи йили раият ўз розилиги билан берганини олсинлар, учинчи йили эса қонун-қоидага мувофиқ хирож йиғилсин”. “Ўлик” ерларни ҳосилдор ерларга айлантириш шарт-шароитлари ҳақидаги кўрсатмалар ҳам диққатга сазовордир: “Хароб бўлиб ётган ерлар эгасиз бўлса, холиса (давлат ерларини бошқарувчи маҳкама) тарафидан обод қилинсин. Агар эгаси бўлса-ю, обод қилишга қурби етмаса, унга турли асбоблар ва керакли нарсалар берсинлар, токи ўз ерини обод қилиб олсин. Яна амр қилдимки, хароб бўлиб ётган ерларда коризлар қурсинлар, бузилган кўприкларни тузатсинлар, ариқлар ва дарёлар устига кўприклар солсинлар, йўл устида, ҳар бир манзилгоҳга работлар қурсинлар”.\nАмир Темур замонида солиқлар муайян тартибда белгиланган эди. Энг муҳими, ердан олинадиган хирож миқдори ҳам, чорвадан олинадиган солиқ миқдори ҳам белгиланган эди. Муҳосиллар (солиқ йиғувчилар)нинг фаолияти устидан назорат ўрнатилган. “Амр қилдимки, дейилади “Тузукот”да, раиятдан мол-хирож йиғишда оғир аҳволга тушириб қўйишдан ёки мамлакатни қашшоқ қилиб қўйишдан эҳтиёт бўлиш зарур, чунки раиятни хонавайрон қилиш давлат хазинасининг камбағаллашувига олиб келади. Хазинанинг ғариб бўлиб қолиши эса, сипоҳнинг тарқалиб кетишига сабаб бўлади. Сипоҳнинг тарқоқлиги, ўз навбатида, салтанатнинг заифлашувига олиб боради”.\nАмир Темурда муҳим ажойиб хислат — қўл остидагиларнинг гуноҳини кечира олиш қобилияти ҳам бўлган. Амир Темур эслайди: “Менга ёмонликлар қилиб, бошим узра шамшир кўтариб, ишимга кўп зиён етказганларни ҳам илтижо билан тавба-тазарру қилиб келгач, ҳурматлаб, ёмон қилмишларини хотирамдан ўчирдим”.\nАмир Темур очкўз, зиқна, ёвуз ва нафс бандаларини ёқтирмас эди, айниқса, ўзининг кечаги валинеъматини унутганларга нисбатан шафқатсиз эди. “Қайси бир сипоҳий туз ҳаққи ва вафодорликни унутиб, хизмат вақтида ўз соҳибидан юз ўгириб, менинг олдимга келган бўлса, ундай одамни ўзимга энг ёмон душман деб билдим.\nШуни айтиш керакки, буюк соҳибқирон Амир Темур жамиятдаги барча табақаларнинг ҳақ-ҳуқуқлари ва манфаатларини эътиборга олган мардлар ва номардларга нисбатан алоҳида тартиб асосида иш юритган.\nДарҳақиқат, Амир Темур барпо этган буюк салтанат дунё халқлари тақдирида, уларнинг ўзаро ҳамжиҳатлик асосида юксалишида муҳим омил бўлиб хизмат қилди. Амир Темурнинг тарихий хизмати ҳам ана шундадир.


Ақли заиф, демак... хатарли эмас!\nБу воқеа Қозоғистондаги энг йирик одам ўғирлиги бўлиб, жиноят олами тарихида қолади. Полиция ходимларининг саъй-ҳаракатлари туфайли ўғирланган қизга зарар етказилмай, озод этилди. Жиноятчилар қўлга тушиб, жазосини ўтай бошлади. Лекин, орадан бир йўл ўтиб, босқинчилар гуруҳига бошчилик қилган Али Артаев яна бош кўтарди.\n27 ёшли Ингушетия фуқароси Шимкентга келиб, Қорасув мавзесидан уй сотиб олади ва хотини билан яшай бошлайди. Ҳеч қаерда ишламаса ҳам пули етарли эди. У шимкентлик тадбиркор Аскеровдан 30 минг долларга «Тойота» автомашинасини сотиб олади. Сал ўтмай, унинг хаёлида босқинчилик режаси ғужғон ўйнай бошлайди. «Бу тадбиркорнинг пули кўпга ўхшайди, ўйлайди у. Камида бундай 10-15та машинага етадиган пулни уйида сақласа керак. Балки, 16 ёшли қизини гаровга олсак, пулни ўзи бериб юборар?»\nТелефонини ишга солиб, аллакимлар билан гаплашади. Икки қариндоши ва укалари унга ёрдам берадиган бўлишади.\nАскеровнинг қизи Алияни куппа-кундузи ўғирлашиб, ижарага олган квартираларига қамаб қўйишди. Жиноятда иштирок этган икки қариндоши, укалари Магомет ва Ринатга навбатдаги вазифани тушунтирди.\n– Шундай қўрқитингларки, полицияга хабар қилишни хаёлига ҳам келтиришмасин. Биз сўраган пулни дарҳол олиб келиб берадиган бўлсин. Бу бизнинг биринчи ишимиз эмас, шунинг учун сизларга ўргатишнинг ҳожати йўқ.\nРинат тадбиркорга қўнғироқ қилиб, қуйидаги матнни ўқиб берадиган бўлди.: «Қизинг бизнинг қўлимизда. Агар у сенга керак бўлса, пулини тўлаб, олиб кетавер. Баҳоси 250 минг доллар. Полицияга хабар қилишни хаёлингга ҳам келтирма, қизингни ўлдириб, уйингни портлатиб юборамиз. Биз сўраган пулни бер-да, хотиржам яшайвер».\nАли бу вақтда пулни бехатар қабул қилиб олиш йўлларини ўйлаб топди: олди-берди Қирғизистонда, Бишкек шаҳридаги «Дўстуқ» меҳмонхонаси олдида амалга оширилади. Артаев Аскеровга қўнғироқ қилди ва талабини билдирди. Қозоғистон ва Қирғизистон полицияси ўртасида келишув йўқлиги, бундай ишларда уларнинг тажрибасизлиги бизга қўл келади, деб ўйлади Артаев ва тадбиркорга қўнғироқ қилди. Пулни меҳмонхона олдида турган оқ «БМВ» машинасига олиб келиб беришни буюрди. Аскеров пулни олиб келганини, лекин, қизини бўшатмагунларича бир тийин ҳам бермаслигини айтди. Бу сўзни эшитиб, Алининг ғазаби қайнади. «Балки, полицияга ҳам хабар қилгандирсан, мен ҳозироқ қизингни ўлдиришни буюраман», деб алоқани узиб қўйди. Аскеров жиноий гуруҳ аъзоси, биринчи бўлиб қўнғироқ қилган Магомет билан боғланади. Телефон орқали олиб келган пулларни видеога тушириб, унга жўнатади. «Қизимни бўшатиб юбор ва менинг машинамдаги пулларни олиб кет», дейди ва машинасининг рақамини айтади.\nКўп ўтмай, Али Магометга қўнғироқ қилиб, қизни ўлдиришни буюради. У эса «Мен аввал пулни оламан, ўлдириш қочмас», деб жавоб беради ва Шимкентга қўнғироқ қилиб, қизни бўшатиб юборишни буюради. Бир оздан сўнг қиз отасига қўнғироқ қилиб, уйга келганини айтади. Магомет икки шериги билан Аскеровнинг машинасидаги пулни олади ва шу заҳоти полиция қуршовида қолади. Беш кун давом этган операция давомида жиноий гуруҳнинг ярми қўлга олинса, ярми қочиб қолади.\nЯна бир жиноят\nАли икки ой Бишкекдаги меҳмонхоналарда яшаб юрди, кейин Шимкентга қайтди. «Қозоғистондан тезда чиқиб кетишим керак, лекин, укаларим учун ундан қасос оламан», деб Али яна ишга киришади. «Гувоҳлар бўлмаса, жиноий иш ёпилади ва мени ҳеч ким изламайди», деб ўйлайди у. Жиноятни амалга ошириш учун иккита шерик ҳам, милтиқ ҳам топилади. Қорасув мавзесидаги квартирага тунги 23.00да такси чақирилади. Уч йўловчи орқага ўтиришади. Аскеровлар оиласини ҳаётдан маҳрум қилишга саноқли дақиқалар қолганди, лекин...\nТакси ҳайдовчиси «Олиб кетаётган милтиқларинг полицияда рўйхатдан ўтганми? “ – деб сўрайди.\n– Биз такси чақирган эдик, шекилли, прокурорни эмас. Юравер, икки баравар ҳақ тўлаймиз, – дейди Али.\n– Ўн баравар ҳақ тўласангиз ҳам мен саволимга жавоб кутяпман, – деб жавоб беради ҳайдовчи.\nБундан ғазабланган Али ҳайдовчининг елкасига милтиқни тираб, «Яшашдан умидинг бўлса, ҳайда машинани”, деб буюради. Ҳайдовчи «дарҳол машинадан тушинглар!» деб чўнтагидан қаламтарош чиқаради. Али икки марта ўқ узади, улар нишонга тегмайди: такси ҳайдовчиси милтиқни қўли билан у ёқ бу ёққа буриб юбориб, пичоғи билан Алига ҳамла қилади ва юзини тилиб, елкасини яралайди. Учинчи ўқ ҳам нишонга тегмагач, Али милтиқнинг қўндоғи билан ҳайдовчининг бошига уриб ўлдиради. Жиноятчилар таксидан тушиб, ярани боғлаш учун уйга кириб кетишади. Бўлиб ўтган воқеани диспетчер эшитиб турганди, дарҳол полицияга хабар қилади. Полиция айтилган манзилга етиб келиб, жиноятчилар кирган квартира эшигини тақиллатишади. Али шериклари билан полиция келганини сезиб, балкон орқали қўшни уйга ўтиб, қочиб қолишади. Тезкор гуруҳ уйни тинтув қилиб, ТТ тўппончаси ва икки қутичада автомат ўқларини топади.\nҚамоқхона ўрнига – жиннихона\nТергов пайтида Артаев гуруҳи Қозоғистон ва Россияда бир қанча жиноятлар содир этгани маълум бўлади. ҚР ЖКнинг бир неча моддаси билан айбланади. Суд терговнинг фикрига қўшилади, лекин Артаевнинг адвокати қозилар ҳайъатига суд-тиббий экспертиза хулосасини узатади. Унда Артаевнинг руҳий касаллиги туфайли жиноят содир этилаётган пайтда ўз ҳаракатини назорат қила олмай қолгани ёзилган эди.\nАлбатта, тиббиёт билан баҳслашиш қийин, лекин, жиноий ишни ўқиб, унинг одам ўғирлаш пайтида гуруҳни моҳирона бошқарганидан воқиф бўлиб, ҳайрон қолмасликнинг иложи йўқ.\nСуд-тиббий экспертиза хулосасининг яна бир жиҳатига эътиборингизни қаратамиз: «Руҳий аҳволи туфайли Артаев жамиятга хавф туғдирмайди. Шунинг учун уни умумий типдаги руҳий касалхонада узоқ муддат даволаш тавсия этилади».\nЛекин, бу хулоса билан тадбиркор Аскеров ва такси ҳайдовчиси Амирбековларнинг оила аъзолари келишмай, кассация аризаси ёзишди. Фойдаси бўлмади. Суд А. Артаевни махсус руҳий касалхонада қатъий назорат остида даволашга ҳукм чиқарди.\nВаҳшийлик қонида бўлса...\nУни Алмати вилояти, Ақтас қишлоғидаги (Талғар яқинида) руҳий касалхонага юборишди. Бу ерда асосан, жиноят содир этган руҳий касаллар даволанар экан. Артаев бу ерга келтирилгач, кўп ўтмай, фавқулодда ҳодиса юз берди. Артаев ҳамхонаси Шесталь билан санитарларга ташланиб, бир ҳамширани гаровга олишди ва бензин тўлдирилган автобус келтиришни талаб қилишди. Санитарлар бир амаллаб ҳамширани озод этишган ва Артаевни махсус хонага жойлаштиришган.\nМана сизга «жамиятга хавф туғдирмаслик»нинг бир кўриниши. Артаев ҳозирча Ақтасдан нари кетолмайди, чунки, жиноят содир этган руҳий касаллар даволанадиган касалхона республикамизда ягона. Лекин, ўзини соғайгандай кўрсатса, чиқариб юборишлари ҳам мумкин. Чунки касалхона беморларга тўлиб кетган, давлат ҳисобидан соғлом одамни бу ерда ушлаб туришнинг кимга кераги бор?\nЭҳтиёт бўлинг, руҳий касал!\nБаъзан, кўчада кетаётиб, руҳий касал одамни учратиб қоламиз. Уларнинг баъзилари, ҳақиқатан ҳам жамиятимиз учун хавфли эмас бўлса, баъзилари пичоқ кўтариб, одамларга ҳамла қилиши ҳам турган гап.\n– Мен Ўзбекистондан кўчиб келдим, руҳий касалман, – деди ўзини Рустам деб таништирган 50 ёшлардаги киши. – Касалим қўзиганда нима қилаётганимни билмай қоламан. Ҳатто бегона одамни уриб юборишим ҳам мумкин. Ўзбекистондаги шифокорлар касалим қачон қўзишини билиб, бир кун аввал ўзлари олиб кетиб, даволашарди, бу ердаги шифокорларнинг руҳий касаллар билан иши йўққа ўхшайди. Балки, касбий маҳорати, тажрибаси йўқдир. Ҳозир, икки давлат орасидаги муносабатлар тикланаётган пайтда улар Ўзбекистонга бориб, тажрибасини орттириб келса бўладику. Сўраб, ўрганган олим, деб бежиз айтишмаганку ахир!\nХитойнинг Хэнань вилоятида жойлашган руҳий касалликлар хусусий шифохонаси мижози таом истеъмол қилиш учун мўлжалланган таёқча билан уч аёлни ўлдириб, яна бирига жароҳат етказди. Бу ҳақда «ТАСС» хабар берди. Тожикистонда фарзандларини ўлдирган аёл ҳам руҳий касал бўлгани аниқланди. Германияда болта билан одамларга ташланган шахс – руҳий хаста. Бу мазмундаги мақолалар интернет тармоқларида беҳисоб. Шундай экан, кўчада, жамоат жойларида руҳий хаста одамни учратсангиз ва у ҳаётингизга хавф туғдираётган бўлса, эҳтиёт чораларини кўриб, 102 га хабар қилишингиз мумкин.\nАвазхон АБДУФАТТОҲ ўғли, 2017-08-21, 19:48 197


АҚШ қамоқхоналарида чўчқа гўшти тақиқланди\n16:17 / 16.10.2015\nБарака Обама (Barak Obama) маъмурияти мамлакат қамоқхоналари менюсидан чўчқа гўштини олиб ташлаш ҳақида қарор қабул қилди деб ёзади muxlis.uz сайти. Маълумотларга кўра, ҳозирда АҚШ Қамоқхоналар Федерал буюроси бошқарувидаги 120 пенитенциар федерал уюшмада 206 000 махбусни кунига уч маҳал озиқ-овқат билан таъминланади ва қонун янги йилда кучга киради.\nБу қарор махбуслар орасида ўтказилган сўровдан кейин қабул қилинган. Аниқланишича, кўпчилик махбусларга чўчқа гўшти таъми умуман ёқмайди.\n«Нима учун одамларга ёқмайдиган таомлар тайёрланиши керак?», - дейди АҚШ Қамоқхоналар бюроси вакили Эдмонд Росс (Edmond Ross). У ҳозирда АҚШ ҳукуматига бошқа гўштларга нисбатан қиммат тушиши ҳақида ҳам хабарлар бор.


Нукусда 9 ойда 93 та корхона янгидан ишга туширилди- Kruz.uz\nНукусда 9 ойда 93 та корхона янгидан ишга туширилди\n10:34, 06.12.2017 1148 0 Иқтисодиёт\nКуни кеча Халқ депутатлари Нукус шаҳар Кенгашидаги O’zLiDeP депутатлик гуруҳининг навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтди. Йиғилишда партиянинг Нукус шаҳар Кенгаши ходимлари, депутатлик гуруҳи аъзолари, мутасадди ташкилот вакиллари, БПТ фаоллари, “Ёш либераллар клуби” аъзолари ва оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди. Тадбирда депутатлик гуруҳи фаолиятини жонлантириш, халқ билан депутат алоқасини янада мустаҳкамлаш, уларнинг аҳоли билан мулоқот қилиши масалалари муҳокама этилди.\nЙиғилишда Нукус шаҳар молия бўлими бошлиқ ўринбосари А.Сапаров маҳаллий бюджетнинг 2017 йил 9 ой якуни бўйича ва Нукус шаҳри аҳолиси бандлигини таъминлаш дастурининг бажарилиши бўйича бандликка кўмаклашиш маркази масъул ходими ҳисоботи тингланди.\nҲисоботда қайд этилишича, 2017 йилнинг 9 ойи давомида руйхатга олинган кичик бизнес субъектларининг сони 3868 тани ташкил этади. Жорий йил ҳисобида 31 та корхона модернизация ва қайта кенгайтириш ҳисобидан 93 та корхона янгидан ишга туширилиб, давлат бюджетига 5 млрд 624 млн сўм миқдорида қўшимча даромад туширилди.\nШаҳарнинг ташқи савдо айланмасида, кичик бизнеснинг улуши 2,3 фоизни ташкил этиб, уларга ажратилган кредитлар 20874,2 млн сўмни ташкил этади. Қисқа муддатли кредитларга 2504,9 млн сўм, узоқ муддатли кредитларга 18369,3 млн сўм ажратилган.\nЯнги корхоналарнинг ишга туширилиши муносабати билан Нукус шаҳрида жорий йил ҳисобида 6968 та янги иш ўрни ташкил этиш назарда тутилган бўлиб, ҳозиргача 5872 та янги иш ўринлари ташкил этилди.\nЙиғилиш якунида депутатлик гуруҳи вакиллари ва “Ёш либераллар клуби” фаоллари муҳокама этилган масалалар бўйича ўзларининг фикр-мулоҳозаларини билдириб ўтишди.\nO’zLiDeP Нукус шаҳар\n21:07, 13.02.2020 1392\n10:19, 10.02.2020 2528\n17:06, 07.02.2020 6248\nмусиқа қўлбола Элликқалъа Zo'r-TV Департамент Аяз қалъа Теша Мўминов Инвестициялар бўйича қўмитаси раиси Санкт-Петербург сувга ташлаган\n23:35, 14.02.2020 1336\n00:35, 15.02.2020 747


Тошкентда ажиотаж: 18 мингга яқин одам чегирма сабаб савдо мажмуасига ёпирилди\n15:28 / 23.04.2022\nКуни кеча ижтимоий тармоқларда Тошкентдаги “Атлас” савдо мажмуасида маиший техникалар учун 70-90 фоизгача чегирма бўлиши ҳақида хабарлар тарқалди. Бугун, 23 апрел куни эрталабдан минглаб одамлар бу савдо мажмуасида тўпланди.\nШундан сўнг, Тошкент шаҳар ИИББ савдо дўкони ёпилгани, шу сабабли арзонлаштирилган нархда сотув бўлмаслигини маълум қилди. Ажиотаж сабаб Чилонзор тумани йўлларида бир неча километрлик тирбандликлар юзага келди.\nKun.uz мухбири воқеа жойига етиб борган вақтда савдо мажмуаси олдида тўпланган фуқаролар тарқатиб юборилганига гувоҳ бўлди.\nКейинроқ қўшимча маълумот берган пойтахт ИИББ савдо мажмуаси олдида 18 мингга яқин фуқаролар тўплангани, лекин мажмуа бир вақтнинг ўзида шунча фуқарони сиғдира олмаслигини билдирди.\n«Савдо мажмуаси бир вақтнинг ўзида бу каби кўплаб фуқароларни қабул қилиш имконига эга эмаслиги сабабли, шунингдек фуқароларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида савдо мажмуаси ёпилди. Ҳозирда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан савдо мажмуасидаги вазият назоратга олинди», – дейилади расмий баёнотда.\nШунингдек, ИИББ кун иссиқлиги ва тиқилинч бўлганлиги сабабли бир нафар аёл ҳушидан кетгани, шу ернинг ўзида унга биринчи тиббий ёрдам кўрсатилиб, уйига юборилганини маълум қилди.\nҲозирга келиб, вазият ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан назоратга олинган.


Остона расман Нур-Султон номини олди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nҚозоғистоннинг янги президенти Қосим-Жўмарт Тўқаев мамлакат пойтахти Остонани Нур-Султон дея қайта номлаш тўғрисидаги фармонини имзолади. Бу ҳақда Kun.uz хабар бермоқда.\n«Қозоғистон Республикаси пойтахти Остона шаҳри — Қозоғистон Республикаси пойтахти Нур-Султон дея қайта номлансин», — дейилган фармон матнида. Фармон эълон қилинганидан бошлаб кучга кирган.\nЯнгиликлар » Дунё » Остона расман Нур-Султон номини олди


Ўзбекистонда ҳаваскор футбол командалари кўпаймоқда\nШу кунларда Полша ва Украинада футбол бўйича 2012 йилги Европа чемпионатининг финал босқичи давом этмоқда. Европанинг энг кучли футболчилари беллашувини ўзбекистонлик футбол ишқибозлари ҳам европаликлардан қолишмасдан кузатмоқда. Ўзбекистонда футболга қизиқиш кейинги йилларда жуда ошганини кузатиш мумкин. Футбол фанатларининг ўзлари ҳам ҳаваскор командаларни тузиб, кунда майдонга тушаётганларини айтади.\nЎзбекистонлик футбол ишқибозларининг Озодликка айтишича, ҳозир ҳаваскор футбол ривожланишига ҳам алохида эътибор қаратилмоқда. Ҳаваскор командалар ўйнасин учун қатор-қатор футбол майдонлари ташкил қилинган.\n22 ёшли Умиджон ҳам Тошкент шаҳар туманларидан бирининг солиқ инспекцияси ташкил қилган футбол командасида тўп суради. “Ҳозир ўзини ҳурмат қилган ҳар қандай ташкилот ёки маҳалланинг ўз командаси бор”, дейди Умиджон.\n- Ҳаваскор команда энди битта жойда ишлайдиганлар, битта жойда ўқийдиган, маҳаллалардан йиғилган. Менинг практикам солиқ инспекциясида бўлгани учун инспекциядагилар билан ўйнайман. Маҳаллада йиғилиб маҳалладагилар билан ўйнайман. Бозорда нима қиладиган тадбиркорлар бор. Улар билан ўйнаймиз. Улар битта команда бўлиб келади. Мисол учун, бозор бўлиши мумкин, бошқа бўлиши мумкин. Келади битта команда бўлиб, биз ҳам битта команда бўлиб ўйнаймиз. Ҳозир 7 ёшдан 70 ёшгача бўлганлар ҳам футбол ўйнамоқда, дейди суҳбатдошимиз.\nҲаваскорлар шунчаки кўчада эмас, сунъий чим тўшалган футбол майдонларида беллашиш имконига эга, дея давом этади Умиджон.\n- Сунъий қопламали майдонлар кўпайиб кетди ҳозир. Биз турадиган мавзенинг атрофида 5-6-7та майдон бор. Тошкент бўйича умуман кўпайиб кетди. Мисол учун¸ Юнусобод тарафда 6-7 та поля бирданига қурилган. Ораси сетка билан ажратилган. Полянинг сифатига қараб бир соатига 40-50 минг қилиб қўйилган. Ҳозир ҳеч қайси поляда бўш вақтнинг ўзи йўқ. Чунки ҳар хил командалар ëзилиб қўйилади аниқ келишини. Эҳтиëж катта, дейди тошкентлик ҳаваскор футболчи.\nҲаваскор футбол командаларини ташкил қилиш бўйича пионерлар ўзбекистонлик эстрада вакилларидир. 1990 йиллар охирларида стадионларга ишқибозларни тўплаган ҳаваскор командалардан бирида Обид Асомов ҳам тўп сурган.\nОбид Асомов ўзбек эстрада юлдузлари тузган илк ҳаваскор командада тўп сурган.\n- Анча олдин, Муҳриддин Холиқов деган хонандамиз бўларди раҳматли, шу ҳазил-ҳазил билан мусиқачиларни йиғиб футбол командаси ташкил қилдида. Шу баҳона билан кейин Равшан Комилов деган хонандамиз ўзининг футбол командасини қилди. Ўзининг мусиқачиларини йиғса, 11 киши бўлиб қоладида. Бу ëқда Нуриддин Ҳайдаров бир команда қилди. Мода бўлиб кетди. Янглишмасам Самарқанддан Мардон Мавлонов ҳам бир командаси билан келиб ўйнаб кетди худди бир нарсани қойил қиладигандай. Санъаткорлар ичида қайси санъаткорнинг командаси зўр, энди бу ҳам обрў, ғурурда. Артистдан қанақа футболчи чиқади? Мақсад халқни стадионга жалб қилиш. 15 минутдан икки тайм 30 минут футбол бўлади. Қолгани концерт бўлади.\nЎзбекистонликларнинг футболга қизиқишини орттириш учун эстрада юлдузлари аввалдан ўзаро келишиб олган пайтлар ҳам бўлган, дея эслайди Обид Асомов.\n- Лекин халққа қизиқ бўлиши учун озгина театрлаштириб, томошабинга қизиқ бўладию, лекин олдидан келишилган бўлади. Футболчилардан кимдир мени чалиб йиқитади, 11 метрлик қўйиб беришади, мен гол ураман. Шоу бу, ростакамига футбол эмас. Томошабинга қизиқ бўлиши керак. Шунинг учун уни сценарий асосида уни олдидан футболчилар билан тайëрлаб, ўзи 15 минутдан ярим соат ўйнаймиз бор-йўғи, шунинг учун ҳатто дарвозабон билан келишиб “Ака, бу ëқ тарафни бўш қилиб турасиз. Бу ëққа ураман” деб, ëлғондан йиқилиб, қочиб, тез ëрдам машиналари келиб, олиб кетиб, у ëқдан тузалиб қайтиб келиб, хуллас мана шунақа нималар бўлдида. Мен ўшанда қилган буюк ишим, ҳеч эсимдан чиқмайди, Миржалол “Ака, сиз дарвоза атрофида айланиб юринг. Мен ўзим битта коптокни жўнатаман” деди. Ваъдасининг устидан чиқди, шундоқ ошириб бердики, шундоқ сал оëғимни теккизган эдим, гол бўлди.\nЛекин, дея эслайди яна Обид Асомов, артист ҳаваскор футболчилар ўйинга қизиқиб кетиб, кўпинча жиддий ўйнар эди.\n- Мен айтаëтганларим катта стадионларда қилганларимиз шоу сифатида ўтди. Лекин ўша пайтда Муҳриддин акам бир бошлаб бердилар раҳматли. У ерда энди жиддий, нима дейди ютганга бир яшик пиво деган жойлари ҳам бор эди. Ютқазган команда чойхонада катта дастурхон қилиб 30-40 кишилик меҳмондорчилик. Жиддий ўйнардик у пайтда. Бориб битта стадион гаплашилади. Томошабинлар ҳам йиғилади. Кун иссиғида бир-икки кун олдин бориб тўйдан кейин йиғилиб тренировка қилишади. Ўша пайтда ростакамига футбол ўйнардик. Бу 90-йилларда бўлаëтган гап. У пайтда Юлдуз Усмонова командасини ташкил қилди. Юлдуз янглишмасам ҳали ҳам югуриб туради болалари билан. Ўзи ўйнамайдию болаларининг ҳаммасини югуртиради. Ҳеч эсимдан чиқмайди, Ғиëс Бойтоев деган ҳофизимиз бечора ростакамига оëғини чиқариб олди ўшанда. Валижон Шамшиев деган қизиқчимиз ҳам йиқилиб болницага тушиб қолди. Икки ҳафта болницада ëтди бечора, дейди Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист ва ҳаваскор футболчи Обид Асомов.\nЎзбекистон Футбол федерацияси вакиллари ҳаваскор футбол мавзусида Озодлик билан гаплашишни истамади.\nЎзбекистон футбол ишқибозлари клуби етакчиси Абдураҳмон Фозилов ҳаваскор футболга катта эътибор берилаётгани келгусида Ўзбекистон футболини катта зафарларга элтишига ишонишини айтади.


«Ёмон шароитга мослашиш эмас, уни ўзгартириш керак» — хориждан қайтган физик билан суҳбат\n11:31 / 09.02.2021\nФизика-математика фанлари доктори Умид Халилов Kun.uz'нинг «Илм-фан суҳбатлари» рукнига берган интервьюсида Бельгиядаги 12 йиллик ҳаёти ва илмий изланишлари, Ўзбекистонга қайтиш сабаблари ва илмий лойиҳалари ҳақида сўзлаб берди.\nУмид Халилов / Фото: Kun.uz\nЎзбекистонда узоқ вақт илм-фанга эътиборсизлик туфайли кўплаб ватандошларимиз ўз илмий карьерасини чет элда қуришди.\nБугун дунёнинг нуфузли илмий масканларида ватандошларимиз кўплиги қувонарли. Шу билан бирга, уларни Ўзбекистонда илм-фанни ривожлантириш ва замонавий илмий мактаблар ташкил қилиш жараёнига қайта жалб қила олиш осон эмас.\nЮртга қайтиб, бу ердаги илм-фан юксалишига ўз ҳиссасини қўшаётган олимлардан бири – физика-математика фанлари доктори Умид Халиловдир. Олим ҳозирда ЎзФА Ион-плазма ва лазер технологиялари институти етакчи илмий ходими сифатида ишлаб келмоқда.\nУмид Халилов Kun.uz'нинг «Илм-фан суҳбатлари» рукнига берган интервьюсида Бельгиядаги 12 йиллик ҳаёти ва илмий изланишлари, Ўзбекистонга қайтиш сабаблари ва илмий лойиҳалари ҳақида ҳикоя қилди.\n— Умид ака, яқинда фан доктори илмий даражасига диссертация ёзмасдан муносиб кўрилдингиз. Кўпинча ҳимояолди жараёнларини бошдан ўтказган олимлар кўпгина вақт ва қоғоз исроф бўлишини айтишади. Сизда бу қандай кечди?\n— ЎзФА Электроника (ҳозирги Ион-плазма ва лазер технологиялари институти)да ишлаб юрган кезларим, илмий тадқиқотимни давом эттириш учун 2009 йилда Бельгияга кетгандим. У ердаги Антверпен университетида 12 йилга яқин вақт илмий фаолият билан машғул бўлдим. Шундай бўлса-да, институт билан алоқани доим сақлаб келганман, ҳамкорликни узмаганмиз. Бу даргоҳдаги устозлардан маслаҳатлар олиб турардик.\n2013 йилда Антверпен университетидаги PhD ҳимоямдан кейин, албатта, ҳамма қатори фан докторлиги ҳақида ўйлаб юрардим. Тошкентга келганимдан сўнг шундай бир имконият туғилдики, диссертация ёзмасдан ҳимоя қилиш мумкин. Шарти – юқори импакт-факторли журналларда чиққан мақолалар ва улар кўрсаткичи 1дан юқори бўлиши лозим. Бу бизга жуда маъқул тушди, сабаби хорижда мақола ёзиб чиқариш осонмас, бу диссертациянинг бир қисмидай гап.\nИлмий ғояларимни мақолалар шаклида илмий жамоатчиликка тақдим этиб келардим. Scopus базасида чиққан мақолаларим сони 12тадан кўп эди. Мақолаларимдаги ўртача импакт-фактор 7,47 чиқди ва ижобий хулоса берилди.\nШундан кейин мақолаларимдаги тезисларни ўзбекча, тушунарли ҳолатга келтириб, маъруза қилишга тайёрландик.\nҚоғоз масалалари ростан ҳам бор, кўпчилик шу қоғоз ишлари сабабли ҳам докторлик қилишдан қочaди. Лекин, ОАК томонидан ҳам таъкидлаб айтилдики, келажакда бу нарсалар босқичма-босқич қисқариши керак.\n— Бельгияда қилган илмий ишларингиз мазмуни нималардан иборат? Ва Ўзбекистон учун долзарблиги нимада?\n— Мен тадқиқ қилаётган соҳа нанотехнологияга оид бўлиб, наноматериаллар синтези, яъни наноматериаллар олиш билан шуғулланаман. Нано дегани, оддий тушунтирганда, метрни миллиард бўлакка бўлсангиз, шулардан биридан нано келиб чиқади.\nМен қиладиган иш ўша ўлчамдаги структураларни ўстириш ҳисобланади. Бу, албатта, қўл билан ёки бирор бир механизм билан бўладиган иш эмас. Бунга молекула нуқтайи назаридан қараш керак. Биз молекула функцияларини ўрганиб, уларни бошқариш асосида структура қуришга ҳаракат қиламиз.\nБуни Ўзбекистонга фойдаси ҳақида гапиришдан аввал унинг дунёдаги аҳамияти тўғрисида тўхталиб ўтиш керак. Маълумки, кремний технологияси шу вақтгача замонавий технология тараққиётида муҳим ўрин тутиб келган. Чунки компьютер, телевизор, уяли телефон ва шунга ўхшаш ҳаётимизга киришиб кетган қурилмаларнинг асоси бўлган транзисторларнинг ишлаб чиқарилиши бевосита шу технологияга алоқадор.\nТранзисторларни кичрайтириш орқали қурилмада уларнинг сонини оширамиз ва бу қурилманинг янада кучайишига сабаб бўлади. Миниатюризация шу даражада критик нуқтага етдики, кремний технологияси транзисторларни ундан зиёд кичрайтиролмай қолди. Яъни транзисторларни бундан зиёд кичрайтириш улар асосидаги қурилмалар фаоллиги учун самарасиз бўлиб қолди.\nНима қилиш керак? Жуда кўп муқобил вариантлар кўриб чиқилди. Шулардан бири – углерод нанотехнологияси. Мен айнан мана шу углерод нанотехнологияси бўйича тадқиқотлар олиб бораман. Яъни углерод наноматериаллари миниатюризацияси билан шуғулланаман. Улар синтезини бошқариш орқали наноқурилмалар қувватини оширишни кўзлаяпмиз. Бу аслида бутун дунёда кетаётган технологик жараён ва мен қилаётган иш бу занжирнинг бир ҳалқаси, десам ҳам бўлади.\nАниқроқ айтадиган бўлсам, мен бу технологик жараёндаги экспериментларга ёрдамчи, уларга ғоя берувчи компьютерда (жараёнларни) моделлаштириш билан шуғулланаман. Бу соҳа фақат Ўзбекистонда эмас, дунёда янги соҳалардан бўлиб, нафақат нанотехнологияда, балки иқтисодиётнинг бошқа секторларида (жумладан, қишлоқ хўжалиги, курилиш, нефт-газ, медицина ва бошқа) эҳтимолий молиявий йўқотишларни прогноз қилиш ва уларнинг олдини олишда жуда муҳим ўрин тутади.\n— Компьютер моделлаштириш иш фаолиятимизга қанчалик енгиллик беради?\n— Ўзбекистонда Марказий Осиё компьютер моделлаштириш илмий марказини очишни режа қилганмиз. 2017 йилдан буён бу ғоя устида гуруҳ бўлиб ишлаб келяпмиз. Компьютер моделлаштириш нима дегани? Чапани қилиб тушунтирганда, унда қишлоқ хўжалиги, қурилиш саноати ёхуд иқтисодий жараёнларми – барчаси моделлаштириш усули билан тегишли қонуниятлар асосида таҳлил қилинади, эҳтимолий хавф ва ўзгаришлар кўриб чиқилади.\nДейлик, нефт-газ соҳасида қарасак, қувурнинг қаерида кучланиш кўпаяди, қувурларнинг чидамлилиги, емирилиши, нефтнинг қувур деворида ишқаланиши, қаерда ёрилиш хавфи юқорилиги моделлаштириш орқали аниқланади.\nЁки Сардоба воқеасини қарасак, агар бизда моделлаштириш гуруҳи бўлганда эди, қуришдан аввал уни моделлаштирган, қайси қисми заиф бўлиб қолиши мумкинлиги ва бошқа ҳолатлар аниқланган бўларди.\nМоделлаштириш биринчи навбатда иқтисодга жуда катта ижобий таъсир кўрсатади. Масалан, моделлаштириш асосида уй қурсангиз қайси қурилиш материалидан қанча ишлатиш кераклиги, сув сатҳи, ер рельефининг ҳолати, борингки, шамол йўналишларигача ҳисобга оласиз. Яқинда Жиззахда қулаган кўп қаватли бино моделлаштирилса, бугунги аянчли ҳол ва иқтисодий зарар бўлмасди.\nШу билан бирга айтиб ўтиш муҳимки, моделлаштириш оддий шахсий компьютерда бажариладиган иш эмас. Бунинг учун суперкомпьютерлар мажмуаси керак бўлади. Қолаверса, бир-икки киши эмас, бу ишлар илмий гуруҳлар томонидан бажарилади.\nТасаввур қилинг, бир уй компьютерлар мажмуаси. Мен Германиянинг Юлих шаҳрида худди шундай – бутун бошли кўп қаватли уйдан иборат компьютерлар мажмуасини кўргандим. Бу жуда қиммат деб ўйлашингиз мумкин, аслида, унинг нархи иқтисодга келтирадиган фойдаси олдида жуда арзон ҳисобланади.\n— Бу борада Ўзбекистондаги ишлар ва илмий ҳамкорлик қай ҳолатда?\n— Ўзбекистонда бу жараёнлар жуда тарқоқ ҳолда, ҳар ким ўзича, ҳар бир илмий гуруҳ ўзи қайсидир томонларини ўрганади. Ўзбекистонга қайтганимдан кейин сўнгги вақтларда билдимки, 2та илмий гуруҳ негадир бир-бири билан қўшилиб ишлагиси йўқ, негалигини тушуна олмадим.\nМен яқинда каттароқ илмий лойиҳа қилиб илмий гуруҳларни жалб қилмоқчи бўлдим, лекин охир-оқибатда лойиҳани биттагина гуруҳ топширадиган бўлдик. Агар кучларни бирлаштирадиган бўлсак, катта самара беради, деб ҳисоблайман. Бирлашиш дегани фақатгина бирга ўтириб ишлаш эмас, балки бир ғоя устида фикрларини, ўз йўналишига доир ечимларини улашиш деб тушунса бўлади.\nХорижнинг етакчи давлатларида бир масала қўйиладиган бўлса, илмий гуруҳлар имкон даражасида бирлашишга ва муаммони бўлишиб олиб ҳал қилишга ҳаракат қилишади. Тараққиёт ҳам бирлашишда, аслида.\n— 12 йил ичида Ўзбекистонда илмий соҳада нималар ўзгарганини кўрдингиз?\n— Биринчи навбатда, илмга ажратилаётган маблағ кўпайган. Мен аспирантлар ётоқхонасида 8 йил оилам билан яшаб, барча қийинчиликни бошдан кечирганман. У вақтда ётоқхона атрофида илмий ходимларга тегишли бирорта ҳам машина кўрмаганман, хаёлимга ҳам келмасди. Бугун эса бемалол илм қилиш мумкин, маош юқори.\nИккинчидан, чет элга чиқиш имконияти кўпайди. Бельгияда бўлиб турганимда, кўплаб олимларимиз 2–3 ойлик стажировкага борганини кўрдим. Инновацион ривожланиш вазирлиги ҳам ғояларни хориж билан ҳамкорликда қилинглар, деяпти. Бундан фойдаланиш керак, холос.\nМасаланинг бошқа томони ҳам бор. Бундан ўн йиллар олдин ва ҳозир ҳам одамларда яхши ойлик тўлашганда эди, зўр ишлаган бўлардик, деган тушунча мавжуд. Ўзим мисолимда айтиб бераман, Бельгияга бордик, ойлик ҳамма нарсага етади, озиқ-овқатдан тортиб кийим-кечаккача бор, ортиқча ўйлов йўқ. Лекин барибир иш унумим паст, кам ишлаяпман. Нимага? Чунки ўзимизни ўзимиз алдаб юрганмиз, дангасалигимизни тан олмаганмиз. Мен шуни тушундим. Ўзим учун хулосалар чиқардим.\nТўғри, Ўзбекистонда етишмовчилик бор, лекин дангасалик бўлар экан, қанча пул ажратса ҳам етишмаяпти, дегувчилар топилади.\nУзоқ вақт ривожланган давлатда юриб, кейин Ўзбекистонга келсангиз, кўп камчиликларни кўраркансиз, кейин одамларга айтсангиз, улар ўрганиб қолгани учун ҳечқиси йўқ, сен ҳам мослашиб кетасан, дейди. Айнан энг ёмони мослашиб кетиш, инсон бир шароитга, агар у ёмон бўлса, мослашиши керак эмас. Ўзгартириш ўзимизнинг қўлимизда.\nҲар куни-кунора мажлисга чақиришдан ёки менга иш режангизни, натижангизни беринг, деб ҳар ҳафтада сўрашдан нима маъни бор? Ундан кўра мақолангизни беринг десин, шунинг ичида ҳаммаси бор.\nЧет элда эса 9дан 5гача иш, келиш-келмаслик мажбурий эмас, икки ҳафтада бир мажлис бўлади, шунда пичоққа илинадиган бир нарса айтолмасангиз, тамом, сиз билан шартномани узайтиришмайди. Яъни ишнинг сифати муҳим.\nБиз шаклга, ҳужжатбозликка кўп эътибор берамиз. Бино қураётганда, унинг ичида одамлар бўлиши, илмли бўлиши иккинчи ўринда; муҳими бино чиройли бўлсин. Ёки янги лаборатория қурилса, унга чет элдан жиҳозлар бўлиши керак, лекин ишлатилиши шартмас, текшириш келса, кўрсатиш учун турса бўлди. Кераксиз қиммат аппаратдан керакли арзони афзал, кўп нарсаларда оддий ечим бор. Фақат шунга хоҳиш бўлиши керак.\n— Илм – пул – сармоя – тараққиёт. Шу занжир ҳақида қандай фикрдасиз?\n— Илм билан шуғулланишни бизнес деб тасаввур қилсак, унда ғоя ва янгиликларимизни қандай сотишни ҳам билишимиз керак. Масалан, илмий ғоямиз бор дейлик, агар у пул олиб келмаса, у ғоялигича қолиб кетаверади.\nОлимнинг ғоясини реклама қиладиган энг яхши йўл бу – мақола. Мақолани журналларга бериш ва берганда юқори импакт-фактори бор журналларга бериш унга, албатта, яхшигина лойиҳа олиб келади. Ғоя яхши бўлса, унинг харидори топиб келади.\nАгар жамият ҳаётини енгил қилишга йўналтирилган ғоялар берсангиз, яъни ишлайдиган ғояларни берсангиз, у албатта пул ва сармоя олиб келиши керак. Бу эса ўз навбатида жамиятнинг тараққиёти учун хизмат қилади.\n— Монополия ва илм. Илмда ҳам монополия бўладими?\n— Монополия доимо тараққиётга қаршилик қилган. Рақобат бор жойда ҳамма нарса ривожланади, монополия эса рақобатни ўлдиради. Шу жумладан, илмда ҳам рақобат керак. Бошқа илмий гуруҳларни тан олмаслик, бир олим ёш кадрни менга муаммо туғдиради, деб ёнига йўлатмаслиги, унга тўсқинлик қилиши илмда бўлиб турган монополиянинг кўринишларидан.\nБирор илмий гуруҳ ёки олим бир мавзуни фақат ўзим ўрганаман деса, илмни монополия қилиб оладиган бўлса, ўсиш ҳам бўлмайди. Юқорида ҳам айтдим, нега иккита гуруҳ бирга ишлашни хоҳламайди, мен ишлаётган соҳага у аралашмасин дейди. Бу ҳам монополиянинг кўриниши-да.\nАгар тенг кучли иккита рақобатчи бўлса, бу ҳам ривожланишга, ҳам нархлар тушишига олиб келади. Масалан, нега ҳозиргача Ўзбекистон автомобил ишлаб чиқариш компанияси танқид остига олинади. Нархлар юқори, рақобат йўқ. Мен Бельгияда Wolkswagen миниб юрардим, қайтаётганимда 700 долларга сотиб келдим. Бу ерда-чи, ўша пулга машина ололмайсиз. Рақобатчи унсурлар бўлмагани учун шундай. Илм ҳам рақобатга очиқ бўлиши керак.\n— Сиз учун илм ва олимлик нима?\n— Илм мен учун Яратгандан омонат. Ана шу омонатни ҳис қилган ва унга хиёнат қилмайдиган инсонни олим деб ҳисоблайман.\n— Бельгияда ўтган 12 йил сиз ва оилангизга нима берди?\n— Бу ўтган даврда жуда катта нарса олдим. Биринчидан, дангаса эканимни англадим. Иккинчидан, менга илм қилиш учун шароит берилди. У ерда худди балиқ океанда сузгандек яшадим. Дейлик, Японияда конференция бўляпти, хабар берилгандан кейин маблағ ва бошқа шароитлар тўғрилаб бериларди, ўша пайтда Ўзбекистондан боришни тасаввур қилолмасдим.\nУчинчидан, энг муҳими, ўзимга бўлган ишончни топдим, мен мана шу ишончни йўқотиб қўйгандим, мендан олим чиқмайди, деган фикрга ҳам борганман.\nЭнди оилам ҳақида айтсам, фарзандларим дунёқараши кенг бўлиб келди, улар қишлоқнинг бир чеккасида яшаса ҳам, Нью-Йоркда яшаса ҳам кўникадиган даражага етишди.\nУлар яна шуни билишдики, илми кучли бўлиши учун Ҳарвардда ўқиши шартмас, қаерда бўлса ҳам чин дилдан ўқиса ва доимо олдинга интилса, яхши мутахассис бўлиши мумкинлигига ишонишди. Кўпроқ менинг ҳаётимга ҳам қарашади, мен Термиз давлат университетини битирганман.\nУндан ташқари, шундай хулосага келдимки, хорижда мусофирчиликда юрганимиз бизга ўзлигимизни англашга ёрдам берган экан. Бир қизиқ воқеани айтиб бераман. Қизим Бельгияга кетаётганда ҳали мактабга бормасди. Қайтганда эса мактабни битириб бўлганди, унда ўзбек тили бўйича муаммолар бор, биз уйда гаплашганимиз билан унга етарли бўлмади.\nЎзбекистонга келиб ўзбекчани яхшироқ ўрганиши учун курсга қатнаяпти, изоҳли луғат керак бўлиб қолди. Китоб дўконга борсам, Ўзбек тилининг изоҳли луғати кириллчада. У ҳали кириллча ёзув тугул ўзбек тилини яхши билмаяпти, бу луғатни ўқиш учун кириллни ўрганиши керакми?! Кейин сотувчидан сўрадим:\n– Бу китобни менинг отам ҳам, мен ҳам ўқимаймиз, кимга чиқарилган бу? — десам, «Ёшларга», деди.\n– Лотинча графикада ўқитилаётганига қанча бўлди? – дея сўрадим.\n– Бизга нима дейсиз, биз чиқармаганмиз-ку, – дейди.\nҚизим: «Наҳотки, улар ҳатто мактабда лотин графикасида ўқиётган фарзандларини ўйлашмайди», деб жуда ҳайрон бўлганди ўшанда.\n— Қачондир биз ҳам кенг миқёсда илм ишлаб чиқарувчи миллатга айланамизми?\n— Аждодларимиз қанақа эди-ю, биз қандаймиз. Бир ҳикоя эсга тушади. Товуқ бургутнинг тухумини очиради ва товуқ босган тухумдан чиққан бургут товуқлар билан қўшилиб юраверар экан, осмонда бургутлар учганини кўрса, ёнига келиб товуқ айтарканки, сен улардай бўлолмайсан. Демоқчиманки, биз бургутлигимизни унутиб қўйдик.\nМаълум муддат мустамлака бўлганимиз, қолаверса, шу пайтда динимизни ва ўзлигимизни йўқотиб қўйганимиз ҳам сабаб бўлган. Агар халқимиз ўнгланса, яна ўз ихтирочилигини қилиб кетади.\nАфсуски, бизда китоб ўқиш масаласи орқада қолди. Яқинда Хитойга борганимда ҳам кузатдимки, одамлари китоб, газета ўқийдими ёки бошқа нарса, лекин вақтини бекорчиликка сарфламайди. Нафақат Хитойда, ҳамма ривожланган давлатларда шунга гувоҳ бўлганман.\n— Келажак режаларингиз.\n— Ҳозир янги бир лойиҳамиз бор, шунга ёшларни жалб этяпмиз. Материалшуносликда моделлаштириш бўйича иқтидорли бакалавр ва магистрларни ҳамкорликка чақираман. Улар магистр ҳимоясидан сўнг PhD даражаси олиш бўйича илмий изланишларини давом эттиришлари мумкин, шунингдек, улар орасидан танлаб олинган PhD талабалари билан келажакда Европа давлатлари билан ҳамкорликда double-PhD тайёрлаш режалаштириляпти.\nИштирокчилар қуйидаги таянч билимларга эга бўлиши муҳим: математика, физика, кимё, дастурлаш тили ва инглиз тили. Қизиқувчилар @CMS_practice орқали ҳар куни 17:30 да ташкил этилаётган zoom-дарсларда қатнашиб, кўпроқ маълумот олиши мумкин.\nИнновацион ривожланиш вазирлигига 5 йиллик катта лойиҳа бердик, экспертлар томонидан тасдиқланди. Ион-плазма ва лазер технологиялари институти ва Бельгия қироллигининг Антверпен университети ҳамкорлигида олиб борилади. Бу компьютер моделлаштиришни юртимизда ҳам кенг ёйиш имконини беради.\n07:48 / 28.01.2021\nЯнги физика дарслиги яратилди, уни ўзлаштирган ўқувчининг репетиторга эҳтиёжи қолмаслиги керак — мутахассис\n17:03 / 06.10.2020\n«Жаҳон бўйича айрим изотопларнинг ярми Ўзбекистондан олинади» — Ядро физикаси институти директори билан суҳбат\n13:52 / 02.03.2019\nНобель мукофоти лауреати Жорес Алфёров вафот этди


БМТ: Қозоғистон ҳукумат маълумотлари очиқлиги, онлайн хизмат кўрсатиш бўйича МДҲда етакчи NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистон ваколатли органлари раҳбарлари Исроил ва Эстониядан келган халқаро экспертлар ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг етакчи мутахассислари билан биргаликда электрон ҳукуматни ривожлантириш бўйича замонавий инновацион ечимларни муҳокама қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nЙил бошидан буён Қозоғистонда «Меҳнат» дастурида 500 мингга яқин одам иштирок этди NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазири Биржан Нуримбетов «Меҳнат» дастурида 9 ой давомида 494 минг киши иштирок этганлигини маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nКоронавирус дунёда: Италия чекловга қарши, Францияда кунига юз минг одам касалланмоқда NUR-SULTAN. Kazinform – Франция соғлиқни сақлаш органларининг маълум қилишича, мамлакатда кунига юз минг одам касалланмоқда, деб хабар беради Kazinform ВВСга таяниб.\nДавлат рамзларидан фойдаланиш қоидаларини қайта кўриб чиқиш керак – ҚР Президенти NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев Давлат рамзларидан фойдаланиш қоидаларини қайта кўриб чиқиш зарурлигини айтди, деб хабар беради Kazinform.\n2025 йилгача Қозоғистонда сифатли ичимлик суви муаммоси тўлиқ ҳал этилади NUR-SULTAN. Kazinform – 2025 йилга келиб сифатли ичимлик суви билан таъминлаш муаммоси тўлиқ ҳал этилади. Бу ҳақда ҚР Бош вазири Асқар Мамин Ҳукумат йиғилиши пайтида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистонда масжидда кунига беш маҳал намоз ўқишга рухсат берилди NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Бош вазири Асқар Мамин раислигида ҚР ҳудудларида коронавирус инфекцияси тарқалишини олдини олиш бўйича идоралараро комиссиясининг селектор йиғилиши бўлиб ўтди, деб беради Kazinform primeminister.kzга таяниб.\nЎзбекистонда яна 100га яқин кишида коронавирус аниқланди– ССВ TASHKENT. Kazinform – Ўзбекистонда бугун яна 98 одам коронавирус юқтирганлиги аниқланди, деб хабар беради Kazinform ЎР Соғлиқни сақлаш вазирлиги матбуот хизматига таяниб.\nҚозоғистонлик икки боксчи кучли ўнликка кирди NUR-SULTAN. Kazinform – Asianboxing.info сайти осиёлик боксчиларнинг ўнталигини эълон қилди. Улар орасида икки қозоғистонлик боксчи ҳам бор, деб хабар беради Kazinform Sports.kzга таяниб.\nNASA: Ойнинг қуёшли томонида сув бор VASHINGTON. EURONEWS - Kazinform – Сув нафақат Ой қутблари соясида, балки қуёш нури билан ёритилган томонида ҳам мавжуд. Бу ҳақда NASA маълум қилди, деб хабар беради Kazinform Euronewsга асосланиб.\nҚозоғистонда аҳолини сув билан таъминлаш даражаси 92,6 фоизга етди NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда аҳолини сув билан таъминлаш даражаси 92,6 фоизга етди. Бу ҳақда ҚР Индустрия ва инфратузилмаларни ривожлантириш вазири Бейбит Атамқулов маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистонда 2-чоракдан ўқувчилар сони 300дан кам мактаблар анъанавий форматга ўқийди NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Бош вазири Асқар Мамин раислигида ҚР ҳудудларида коронавирус инфекцияси тарқалишининг олдини олиш бўйича идоралараро комиссиясининг селектор йиғилиши бўлиб ўтди, деб хабар беради Kazinform primeminister.kzга асосланиб.\nАйни пайтда Қозоғистонда 3 088 киши коронавирусдан даволанмоқда NUR-SULTAN. Kazinform – Айни пайтда Қозоғистонда 3 088 киши коронавирусдан даволанмоқда. Улар орасида 248 нафари гўдак, деб хабар беради Kazinform Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Telegram-каналига асосланиб.\nОлимлар японларнинг узоқ умр кўриш сирини топди NUR-SULTAN. Kazinform – Япониянинг анъанавий матча чойи организмнинг қаришини секинлаштиради ва бир қатор касалликларнинг ривожланишига тўсқинлик қилади, деб хабар беради Kazinform Express нашрга асосланиб.\nҚозоғистонда 10 кишида пневмония қайд этилди NUR-SULTAN. Kazinform – Кеча Қозоғистонда пневмония билан касалланишнинг 10 та ҳолати ва 1 та ўлим холатлари қайд этилди, 17 киши соғайиб чиқди, дея хабар беради Kazinform coronavirus2020.kzга асосланиб.\nСўнгги суткада Қозоғистонда 91 киши коронавирусдан соғайди NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда ўтган суткада 142 одам коронавирус инфекциясини юқтирганлиги маълум бўлди, деб хабар беради Kazinform coronavirus2020.kzга таяниб.


Қишки Олимпиадада Ўзбекистон шарафини икки спортчи ҳимоя қилади. Бугун улар сафарга кузатилди - Daryo\n16:00, 04.02.2018 23490\nҚишки Олимпиадада Ўзбекистон шарафини икки спортчи ҳимоя қилади. Бугун улар сафарга кузатилди\n9—25 февраль кунлари бўлиб ўтадиган XXIII қишки Олимпиада ўйинларида Ўзбекистон шарафини икки спортчи ҳимоя қилади. Бугун — 4 февраль куни уларни Олимпиадага мезбонлик қилаётган Пхёнчханга кузатиш маросими бўлиб ўтди, деб ёзди МОҚ матбуот хизмати.\nЎзбекистонлик спортчилар фигурали учиш ва тоғ чанғисида медаллар учун кураш олиб боради. Фигурали учишда Миша Ге музга чиқса, тоғ чанғисида Комил Тўхтаев иштирок этади. Олимпиаданинг очилиш маросимида Ўзбекистон байроғини Комил Тўхтаев кўтариб чиқади.\nЖуда хурсандман. Олимпиадага бориш учун шароит яратиб берган қишки спорт турлари ассоциациясига миннатдорчилик билдираман. Менга билдирилаётган ишончи оқлайман деб умид қиламан.\nКомил Тўхтаев, тоғ чанғичиси\nКомил Тўхтаев Италия мезбонлик қилган халқаро мусобақада Олимпиадага йўлланма ютиб олганди. Миша Ге эса Финляндиядаги Жаҳон Чемпионатида муваффақиятли иштирок этиб, Олимпиада лицензиясига эга чиққан.\nСпортчиларни кузатиш маросимида МОҚ бош котиби Жасур Матчонов иштирок этиб, эҳтимолий медаллар ташкилот томонидан рағбатлантирилишини айтиб ўтди. МОҚ биринчи вице-президенти Ойбек Қосимов эса келгусида қишки Олимпиада ўйинларига бўлган эътибор бундан анча катта бўлишини таъкидлади. Чунки Ўзбекистонда қишки спорт турларига тегишли бўлган алоҳида 4 та федерация иш бошлайди: хоккей, фигурали учиш, тоғ чанғиси, сноуборд ва кёрлинг.\nПхёнчхан Олимпиадасида ўзбекистонлик ҳакам Саодат Нуманова ҳам бор. У фигурали учиш баҳсларида ҳакамлик вазифасини бажаради.\nМОҚ матбуот хизматининг хабар беришича, қишки Паралимпиадада Ёқутхон Холбекова чанғи пойгасида иштирок этади. Паралимпиада 8—18 март саналари оралиғида бўлиб ўтади.\n19:01, 10.06.2020 93079\n14:02, 07.06.2020 66832\n12:21, 17.06.2020 107360\n02:42, 02.10.2020 1061\n02:11, 02.10.2020 1364\n23:53 Бугун 5461\n23:52 Бугун 7256\n11:45, 30.09.2020 115816\n22:27, 29.09.2020 106685\n13:57, 30.09.2020 98229\n22:28, 30.09.2020 93396