Киши камолотида аёлнинг ўрни | Muslimaat.uz\nМанзилингиз:Муслимаат»Кутубхона»Китоблар»Киши камолотида аёлнинг ўрни\nBy Muslimaat on Dekabr 5, 2015 Китоблар\nАллоҳ таолодан тошбўрон қилинган шайтон (ёмонлиги)дан паноҳ сўрайман. Бисмиллаҳир роҳманир роҳим.\n«Эркагу аёл – ким мўмин ҳолида яхши амал қилса, Биз унга яхши ҳаёт кечиртирамиз ва албатта, уларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлармиз» (Наҳл 97-оят).\nسُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢)\n«Сенинг Роббинг – иззат Робби улар қилган васфдан покдир. Ва Пайғамбарларга салом бўлсин! Оламларнинг Робби Аллоҳга ҳамдлар бўлсин!» (Соффат. 180-182 оятлар).\nЭй, Аллоҳим! Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга ва саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оиласига салавоту саломлар юбориб, барака бер(ёғдир)гин.\nИнсон – бу дунёда бир неча кунлик меҳмон. У бу дунёга на ўз хоҳиши билан келади ва на ўз хоҳиши билан кетади. Банданинг бу оралиқ вақтда тўхтаб, ўз хоҳиш-истакларича ҳаёт ўтказишга ҳаққи йўқдир. Унинг Ҳожаси ва Яратувчиси, уни йўқдан бор қилди. Бас, Унинг амри билан бу дунёга келади ва бу дунёдан кетади. Унинг амрларига қулоқ солиб амал қилса, нажот топади. Яшашдан мақсад Аллоҳ таолога бандалик қилиш, ҳаётдан мақсад эса Аллоҳ таолони зикр қилишдир. Аллоҳ таолога қулликни ўз ўрнига қўйган киши ҳақиқий маънодаги бандадир. Аксинча, бошдан-оёқ Аллоҳ таоло буюрмаган ишларга одатланиб қолган нопок банда алдов ва фириб исканжасида ўзини-ўзи еб битиради.\nЭркак ва аёл Аллоҳ таолога муқарраб бўлишда тенгдир\nАллоҳ таоло эркагу аёлга қурбиятни ҳосил қилиш эшикларини очиб қўйган. Аллоҳ таоло бу ҳақда шундай марҳамат қилади:\nАёлларда «Валийлик даражасига кўтарилиш – эркакларнинг ишлари» деган нотўғри тушунча мавжуддир. Улар намоз ўқиш, рўза тутиш ва уй юмушлари билан машғул бўлиш бизнинг ишларимиз деб, ҳаётни шу тарзда ўтказиб юборадилар. Ислом тарихига назар солсак, бу умматнинг аёллари Ислом майдонида қанчалар камолот топганлари ва илм денгизида қанчалар шўнғиганлари бизга кундек равшан бўлади.\nАёллар дин ишларида кечаю кундуз банд бўлганлар ва валоят даражасини топишда эркаклардан ортда қолмаганлар. Аллоҳ таолога қурбат ҳосил қилиш, Уни таниш ва розилигига эришиш эркакларга қанчалар муҳим бўлса, шунчалар аёлларга ҳам аҳамиятлидир. Бу муҳим истакларга эришиш учун диний илмларни ўрганиш ва уларга ихлос билан амал қилиш талаб этилади.\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмон эркак ва аёлга фарздир». Илм талаб қилиш эркакларга қанчалар зарур бўлса, аёлларга ҳам шунчалар зарурдир. Балки мен ожиз банда: «Бир одамнинг ўғил ва қиз фарзандлари бўлса, иккисидан бирини ўқитишга қурби етса, қизини ўқитиши керак бўлади», дейман. Чунки ўғил боланинг ўқиши ўзига, аёл кишининг ўқиши хонадонгадир, яъни қиз бола ўқиса, хонадон ўқийди. Аёлларда умумий тарзда диний саводхонлик ортса, келгуси насл тарбияли ва илмли бўлади.\nСиз етук шахслар ортида ким турганлиги ҳақида бир оз фикр юритсангиз, албатта, нигоҳингиз бир аёлга олиб боради. У аёл гоҳо хотини, гоҳо онаси, гоҳо синглиси ва гоҳо қизи шаклида намоён бўлади. Камолот чўққисига кўтарилган шахслар ҳаётини ўрганиб чиқсак, доимо бу шахслар ортида қайсидир бир аёлнинг кўмаги, тарбияси кўзга ташланади.\n1. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таолонинг маҳбуби, аввалги ва охиргиларнинг саййиди ва фаришталар имомидирлар. Аллоҳ таоло у Зотга шундай мартаба берган: Аллоҳ таолодан кейин улуғлик Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламгадир.\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга илк ваҳий нозил қилинганда у Зот безовта бўлдилар. Уйларига келиб:«Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар», дедилар. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам илк мартаба Жаброил алайҳиссаломни ўз суратида кўрган эдилар ва илк бор ваҳий нозил қилинишини бошдан кечиргандилар. Қалбларида қаттиқ қўрқинч пайдо бўлиб, бир нарсадан хавфсирай бошлаган эдилар.\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларига бирор кор-ҳол етишидан қўрқаётганларини Хадича розияллоҳу анҳога айтдилар. Хадича онамиз Расулуллоҳга тасаллий бериш мақсадида: «Ҳаргиз бундай бўлмайди. Сиз силаи раҳм (қариндош-уруғ ҳолидан хабар оласиз) қиласиз, йўқчиликни ўзингизга лозим тутгансиз, меҳмонга икром кўрсатасиз, ночорларнинг ҳолидан хабар оласиз ва ҳақдорларга ёрдам қўлини чўзасиз. Бу яхши хислатлар сизда бор экан, Аллоҳ таоло ҳаргиз сизни ташлаб қўймайди», дедилар. Аёлларининг гапларини эшитган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қалбларига бир оз хотиржамлик етди. Расулуллоҳ ҳаётларида аёл меҳнати хотин қиёфасида гавдаланади. Хадича онамиз Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга тасалли бериш билан бир қаторда, барча молу дунёларини у Зотнинг оёғи остига ташладилар ва ушбу ҳадя Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга илк Ислом даврида жуда фойда берди.\n2. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу ҳақларида Аллоҳ таолонинг маҳбуби Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «ғордаги шериклари», «сафардаги ҳамроҳлари» деб айтилади. Сиз ҳижрат сафарига эътибор берсангиз, унинг ортида ҳам аёл меҳнати қиз шаклида намоён бўлади.\nҲадисларда келишича, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу уйларига ташриф буюриб, ёлғиз суҳбатлашишни истаётганларини билдирдилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳу: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, аёлим ва икки қизимдан ўзга ҳеч ким йўқ», дедилар.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам хотиржам бўлиб: «Ҳижрат қилишга амр бўлди», дедилар. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг катта қизлари Асмо розияллоҳу анҳо шу заҳоти ёпинчиқларини икки бўлакка бўлиб, бирини бошларига ташладилар. Иккинчиси билан Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг нарсаларини тугдилар. Асмо розияллоҳу Расулуллоҳнинг нарсаларини бир тугунга боғлаб уларни кузатиб юбордилар. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу ўз аёлларига: «Сиз овқат тайёрланг», дедилар. Катта қизлари Асмо розияллоҳу анҳога: «Сиз ёш қизчасиз, сиздан одамлар шубҳаланмайдилар. Сиз бу овқатни бизга – Савр ғорига етказиб берасиз», дедилар. Асмо розияллоҳу анҳо бу ишни маъқуллаб, энди Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан дадалари Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуни кузатиб тургандилар, боболари Абу Қуҳофа кириб келиб, Абу Бакр розияллоҳу анҳу ҳақида сўрадилар. Болалар: «Ҳозиргина чиқиб кетди», деб жавоб бердилар. Абу Қуҳофанинг диллари бир оз безовта бўлиб: «Барча молу дунёни ўзи билан олиб кетдими?» деб сўради. Асмо розияллоҳу анҳо уддабуронлик билан бир уюм тош устига мато ёпиб: «Бизга буни қолдириб кетдилар», деди. Абу Қуҳофа (кўзи ожиз бўлгани боис) мато устини қўл билан сийпалаб: «Абу Бакр ортидан кўп бойлик қолдириб кетибди», деди. «Бобом шу билан хотиржам бўлдилар. Лекин дадам ўзлари билан беш минг дирҳам олиб, бизга Аллоҳ билан Унинг Расулининг номини қолдирган эдилар. Уларни овқатларини етказиб турар эдим, – деб эслайди Асмо розияллоҳу анҳо,– иккинчи кун Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига овқат олиб бордим. У Зот: «Бугун чеҳрангда зарба асорати бор бўлиши билан бир қаторда ғамгин кўринасан», дедилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Асмо нима бўлди?» деб сўрадилар. Асмо розияллоҳу анҳонинг кўзларидан ёш оқар эди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Асмога юзланиб: «Нимага йиғлаяпсан?» дедилар. Асмо розияллоҳу анҳо:«Кеча овқат бериб орқага қайтаётганимда, йўлда Абу Жаҳлни учратиб қолдим. У сочларимдан маҳкам тутиб, сочларимни тортиб: «Асмо, сен отангнинг қаердалигини, Пайғамбарингнинг қайдалигини биласан. Улар қаерда?» деди. Эй Аллоҳнинг маҳбуби мен унга: «Ҳа, биламан», деб тўғрисини айтдим. У: «Улар қаерда?» деб сўради. Мен: «Уларни ҳаргиз сенга айтмайман», деб жавоб бердим. У қаттиқ ураман деб, дўқ-пўписа қилди. Эй Аллоҳнинг маҳбуби мен: «Қўлингдан келганини қил. Мен сенга ҳеч нарса айтмайман», дедим. Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Жаҳл тўсатдан менга қаттиқ тарсаки туширди ва пастга йиқилдим. Пешонам катта тошга тегиб ёрилди. Кўзларимга ёш келиб, қаттиқ азият чекдим. Абу Жаҳл сочимдан тортиб тургизиб: «Асмо, қаттиқ ураман», деди. Мен: «Эй Абу Жаҳл, жонимни сенинг ихтиёрингга топшираман. Лекин Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни ҳаргиз сенга топширмайман», дедим.\nҚаранг, ўзи ёш қизча бўлишига қарамай, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга шунчалар ихлос ва муҳаббат қўйганларидан: «Жонимни олсанг, ол. Барибир, уларнинг қаердалигини сенга айтмайман», дедилар.\nАбу Бакр розияллоҳу анҳунинг бу машҳур сафарлари ортида бир аёлнинг меҳнати қиз шаклида кўзга ташланади.\n3. Умар розияллоҳу анҳу. Унга «Мустафо хоҳиши» деб ном берилган. Бунинг сабаби қуйида келувчи жумлалар орқали сизга намоён бўлади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни шаҳид қилиш истагида бир бор қилич яланғочлади. Йўлда, бир саҳобий: «Қаёққа шитоб билан кетмоқдасан?» деб сўради. У: «Муҳаммадни (соллаллоҳу алайҳи васаллам) қатл қилишни хоҳлайман. Шунда на бамбук қолади ва на най қолади», деди.\nإِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي.\nСубҳаналлоҳ, Аллоҳ таоло шу йигит воситасида Ислом динига қувват берди. Бу йигитга Ислом неъмати берилди. Унинг ортида синглиси Фотимани меҳнати кўзга ташланади. Бу етук шахс ортида аёл меҳнати сингил шаклида намоён бўлади. Бунга ўхшаган бир неча мисоллар мавжуд.\n5. Китобларда келтирилишича, Аллоҳ таоло Имом Моликни ҳижрат ҳовлиси имоми қилди. Мадинаи Мунавварада муқим туриб, талабалардан ҳадис эшитар ва уларга ҳадис айтар эди. Унинг икки олима ва ҳофиза қизлари парда ортида ўтиришиб, дарсда иштирок этардилар. Дарс мобайнида ибораларни ўқишда бирор киши хатога йўл қўйса, парда ортидан икки таёқни бир-бирига уруштириб овоз чиқарар эдилар. Имом Молик бу орқали иборани ўқишда бирор камчиликка йўл қўйилганини билиб олар эдилар.\nЯна бир бор етук шахслар ортида аёл меҳнати ётиши маълум бўлди. Унинг қизлари таълим бериш жараёнида ёрдамчига айланган эдилар. Субҳаналлоҳ, бу турдаги минглаб мисоллар Ислом тарихида бисёрдир. Шунинг учун ҳам ожиз банда «Етук шахслар ортида аёл меҳнати кўзга ташланади», деб таъкидлади. Бу аёл меҳнати гоҳо хотин, гоҳо она, гоҳо сингил ва гоҳо қиз шаклида намоён бўлади. Бу мисолдан ўтиб, яна шу умматнинг авлиёлари ҳаётини ўрганиб чиқсангиз, бундан кўп мисолларни учратасиз.\n6. Аллоҳ таоло Имом Ғаззолийни Ислом динининг катта шахсига айлантирди. Сиз қунт билан олим тарихини ўрганиб чиқсангиз, унинг ортида она мисолида аёл меҳнати кўзингизга ташланади.\nИмом Ғаззолий билан Муҳаммад Ғаззолий ака-ука бўлганлар. Ёшлик чоғларида етим қолиб, оналари тарбиясида униб-ўсдилар. У иккалаларининг оналари ҳақида ажойиб бир нақл китобларда ёзиб қолдирилган. Оналари у иккисига шундай тарбия бериб, уларни яхшиликлар сари етаклади, натижада у иккиси ҳам етук олим бўлиб етишдилар. Ака-укаларнинг табиати бир-биридан фарқ қилар эди. Имом Ғаззолий катта вақтини воизлик, хатиблик ва имомгарчиликда ўтказар эди. Унинг укаси олим ва яхши инсон эди. Лекин масжидда намоз ўқимай, ўзи ёлғиз намоз ўқир эди. Бир куни Имом Ғаззолий ўз онасига: «Она, одамлар менга: «Сен катта воиз, хатиб ва имом бўлсанг-у, уканг ортингда намоз ўқимаса» деб, эътироз билдирмоқдалар. Она сиз укамга айтинг менинг ортимда туриб намоз ўқисин», деди. Она чақириб насиҳат қилди. Эртаси куни Аҳмад Ғаззолий акаси ортида намоз ўқишга борди. Лекин бир ракаатни ўқиб бўлгач, иккинчи ракаатда жамоатдан ташқарига чиқиб, намозни ўзи ёлғиз ўқиди.\nИмом Ғаззолий намозни ўқиб бўлгандан кейин, қаттиқ тушкунликка тушиб, уйга ғамгин ҳолда қайтди. Она ўғлига: «Қаттиқ паришонхотир кўринасан», деди. Она укам бормаса, яхши бўлар эди. У бир ракаат ўқигандан кейин жамоатдан чиқиб, ўзи ёлғиз намоз ўқиди. Она кичик ўғлини чақириб: «Ўғлим, нега бундай қилдинг?» деб сўради. Аҳмад Ғаззолий: «Мен унинг ортида намоз ўқиётувдим. Биринчи ракаатни аниқ яхши адо қилди. Иккинчи ракаатда унинг эътибори Аллоҳ томонидан ўзга томон бурилди. Шунинг учун жамоатдан ташқарига чиқиб, алоҳида намоз ўқидим», деди.\nОна Имом Ғаззолийдан: «Нима гап?» деб сўради. «Она, укам жуда тўғри гапирди. Мен намоздан олдин бир фиқҳий китобни ўқиб, нифоснинг нозик масалаларига шўнғиб кетган эдим. Намозга киришгандан кейин биринчи ракаатни тўлиқ Аллоҳга таважжуҳ билан адо қилдим. Иккинчи ракаатда нифос масаласи хаёлимга келиб, бир оз зеҳнимни банд қилди. Шунинг учун мендан бу хатолик ўтди». Оналари чуқур нафас олиб: «Афсус, иккалангиз ҳам менинг коримга ярамадингиз», деди. Ушбу жавобни эшитган икки ака-ука жуда ғамгин бўлиб қолдилар. Имом Ғаззолий: «Хато мендан ўтибди. Бундай қилмаслигим керак эди. Онажон, мени кечиринг», дедилар. Акалари эса: «Бу нарса менга кашф бўлгани учун намозни бузган эдим. Мен нима учун сизнинг бирор корингизга ярамайман?», деди. Она: «Сизлардан бирингиз намозда туриб олиб нифос масаласини фикр қилса, иккинчиси ортида туриб унинг дилини кузатиб турса, сиз иккалангиздан бирортангиз намозда Аллоҳ таолога таважжуҳ қилмадиларинг. Шу боис сизлар мени бирор коримга ярамадинглар, деб айтдим», дедилар\nЎйлантирадиган жойи шундаки, она болаларига тасаввуфнинг нозик қирраларини тушунтириб берадиган даражада бўлса, қандай қилиб, у онадан Имом Ғаззолийлар етишиб чиқмасин. Албатта, бундай оналардан етук фарзандлар дунёга келади. Бу ўринда ҳам етук шахс ортида аёл меҳнати она сиймосида кўзга ташланади.\n7. Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳ илм олиш ниятида сафарга отланган вақтларида, оналари бир неча тилла тангани у кишининг кийимларига тикиб қўйиб, ўғлим ҳаргиз ёлғон сўзламанг деб, насиҳат қилдилар. Йўлда қароқчилар талон-тарож қилдилар. Улардан бири: «Сенда мол борми?» деб, сўради. Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳ: «Ҳа, бор», деб тўғри жавоб берди. Бўлган воқеа сардорга етказилди. Сардор болани ҳузурига чақириб: «Нимага ёлғон гапирмадинг? Сен на молингни, на жонингни ўйламоқдасан» деди. «Онам сафар олдидан «тўғри сўзла» деб таъкидлаган эди. Мен онамга тўғри сўзлашга ваъда бердим. Мен берган сўзимни ҳимоя қиламан. Берган сўзимга вафо қилишда жоним ҳимояси парвойимга келмайди», деб жавоб берди бола.\nҚароқчиларга бу гап жуда таъсир қилди. Улар Аллоҳ таолога берган ваъдаларини эсладилар ва болани ҳолати билан ўзларини солиштириб, биз берган ваъдаларимизга нега содиқ турмас эканмиз деб, Аллоҳ таолога тавба қилдилар ва тузалиш йўлига ўтдилар. Шундан сўнг улар қўлидан ёмонлик ўрнига яхшилик кела бошлади. Вақти келиб бола Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳга айланди.\nТафаккур қилинг–а, бир етук шахсни камолотга етишишида аёл меҳнати қандай ҳам зарур–а?! Сизга бу ўринда аёл меҳнати она тимсолида намоён бўлмоқда.\n8. Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳ борасида Жунайд Бағдодий шундай фикрларни билдирганлар: «Аллоҳ таоло Жаброил алайҳиссаломга фаришталар ичида улуғ обрў-эътибор берган бўлса, авлиёлар ичида бундай мартабага Боязид Бистомий сазовар бўлган».\nЖунайд Бағдодий сўзида давом этиб, Боязид Бистомий ҳақидаги қуйидаги воқеани сўзлаб берди: «Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳ ёшлигида етим қолиб, онаси қўлида тарбия топдилар. Мадраса ёшига етганларида оналари бир устоз қўлига олиб бориб топширдилар ва шундай дедилар: «Устоз, болани олдингизга олинг. Кўп уйга рухсат берманг. Зеро, уйга борса, фикри чалғиб, илмдан маҳрум бўлиб қолиши мумкин. Бир куни бола қалбида онасини бориб кўриш истаги туғилиб, устоздан рухсат сўради. Устоз кўп дарс бериб, дарсни ёдлаб топшириб, кейин кетасан, деган шарт қўйди. Бола тезлик билан берилган топшириқни ёдлаб бериб, уйига борди ва дарвозани тақиллатди. Боязид Бистомийнинг оналари бу вақтда таҳорат қилаётган эдилар. Эшикнинг тақиллаши овозидан ўғли келганини тушунди. Дарвоза олдига бориб: «Ким?» деди. У: «Боязид Бистомийман» деб жавоб берди. Она: «Менинг ҳам Боязид Бистомий деган ўғлим бор эди. Уни Аллоҳ таоло йўлида мадрасага бердим. Эшигимни келиб тақиллатаётган қайси Боязид?» дедилар.\nБоязид Бистомий онасининг бу сўзларидан қуйидагиларни тушунди:«Онам менга эшикни тақиллатиш ўрнига мадрасага бориб Аллоҳ таоло эшигини тақиллатгин. Аллоҳ билан боғланишни барча нарсадан устун деб билгин, демоқчилар» деб орқаларига қайтиб кетдилар ва олим бўлганларидан кейин мадрасадан чиқдилар. Натижада у зотни Аллоҳ таоло машҳур Боязид Бистомийга айлантирди. Бу етук шахс ортига назар солсангиз, аёл меҳнати она сиймосида сизга намоён бўлади.\n10. Аллоҳ таоло машҳур «Тушлар таъбири» китобининг муаллифи Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳга улуғ мартабаларни ато қилган. Ҳар бир олим олдида бугун ҳам Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳнинг асарлари мавжуддир. Унга қараб тушлар таъбири айтилиб келинади. Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳнинг барча қироатларни пухта ўзлаштирган Ҳафса исмли синглиси бўлиб, 32 йил уй масжидидан бесабаб ташқарига чиқмай аёл ва болаларга диний таълимдан сабоқ берди.\nМуҳаммад ибн Сирин Қуръон лафзларини талаффузида бирор қийинчиликга дуч келса, бир болани сингиллари Ҳафса олдига юборар эди. Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳ болага Ҳафса бу лафзни қандай талаффуз қилса, шундай талаффуз қилгин деб, тайинлар эди. Баъзи тобеинлар ибодатда, илмда у аёлга тенг келадиган обид ва олимни кўрмаганмиз, дер эдилар. Баъзи китобларда Ибн Сириннинг синглиси Ҳафсани фазилатда Ҳасани Басрий раҳматуллоҳи алайҳга тенглаштирилган. Баъзилар Саид ибн Мусайябдан Ҳафсани илму тақвода устун деб билишган.\nУнинг хизматчисидан бекаси ҳақида: «У борасида нима дейсан?» деб сўрашган. У: «Қуръони Каримни яхши тиловат қилади. Ҳар доим ибодат билан мшғул. Ҳар ишни шариатга мувофиқ қилади. Лекин унинг менга маълум бўлмаган қандайдир гуноҳи юўлса керак, ҳар куни хуфтондан кейин намозга такбир айтиб, йиғлай бошлайди, то фажргача қоим ҳолда йиғи давом этади» деб жавов берган. Бечора чўри бекам катта-катта гуноҳлари сабабли кечаларини йиғлаб ўтказмоқда, деб тушунар экан. Сиз кечаларини қандай ўтказишни ва динга қандай хизмат қилиш кераклигини бу аёлдан ўрганинг. Зеро, ҳар бир етук шахс ортида аёл меҳнати гоҳо она, гоҳо хотин, гоҳо сингил ва гоҳо қиз сиймосида кўзга ташланади.\n11. Муиниддин Ажмирий раҳматуллоҳи алайҳ Бенгалга ташриф буюрдилар, сафари давомида бир неча одамлар у кишининг қўлида Исломни қабул қилдилар ва тавбага байъат қилдилар. Уйга мамнун ҳолда қайт Муиниддинни кўрган онаси: «Ўғлим, нимадан бунча хурсандсиз?» деб сўради. Ажмирий раҳматуллоҳи алайҳ:«Она, сафарим давомида 100 минг киши қўлимда мусулмон бўлди ва яна 70 минг киши қилган ишларидан тавба қилди. Шу боис бугун жуда мамнунман», деди. Она: «Ўғлим, бу сизнинг камолотингиз эмас. Балки менинг камолотимдир», деди. Ўғил: «Она, бу қанақасига?» деди. Она: «Сизни бирор марта таҳоратсиз эмизмаганман. Шунинг баракотидан бугун 100 лаб кишилар сизнинг қўлингизда Исломни қабул қилиб, тавба қиляптилар», деди.\nҚаранг, бу етук шахс ортида ҳам бир аёл меҳнати она сиймосида намоён бўлмоқда.\n12.Қутбиддин Бахтиёр Кокий раҳматуллоҳи алайҳ ҳозирда Қутуб минор яқинида ётибдилар. У киши борасида ҳам машҳур воқеа бор. Қутбиддин Бахтиёр исмига уланган «Кокий» лафзи нон деган маънони англатади.\nВоқеа шундай бўлган. Бола дунёга келиб вояга етгач икки ота-она ўзаро «Қандай қилиб уни яхши инсонга айлантириш мумкин?» деган мазмунда машварат қилдилар. Она бир тавсияга амал қилишни маъқул деб топиб, унга эртадан амал қилмоқчи бўлди. Эртаси куни бола мактабга кетганидан сўнг она бир неча нон пишириб шкаф ичига беркитиб қўйди. Бола мактабдан келиб шоша-пиша:«Она, қорним очди. Менга овқат беринг», деди. Она: «Болам, бизга ҳам ризқни Аллоҳ таоло беради. У раззоқдир. У ризқларни ўз эгасига етказувчидир. У ҳам Молик, ҳам Холиқдир» деди. Она Аллоҳ таолони болага таништириб: «Ўғлим, сизнинг ризқингизни ҳам Аллоҳ таоло беради. Шу боис ризқингизни Ундан сўрашингиз керак», деди.\nБола: «Она, мен қандай қилиб, ризқимни сўрайман?» деди. Она: «Жойнамозни солинг», деди. Бола жойнамозни солиб, унга аттаҳиётда ўтирадиган каби ўтирди ва кичик-кичик маъсум қўлларини кўтарди. Она: «Ўғлим, дуо қилинг», деди. Бола: «Аллоҳим, мактабдан қорним очиб келдим. Менга егулик бергин?, – деб сўраб, – она. энди нима қилай?» деди. Она: «Ўғлим, Аллоҳ таоло сизга юборган овқатни қидиринг», деди. Бола уйни у ер-бу ерини бироз қидириб, охири шкаф ичини очди ва у ердан ўз насибасини олиб еди. Шу пайт бола қалбида бир ҳис пайдо бўлди ва онасидан Аллоҳ ҳақида кун бўйи сўраб-суриштирди. Она: «Ўғлим, Аллоҳ таоло барча парранда ва ҳайвонларга ҳам ризқ беради. Унинг хазинаси қанчалар мўл экани ҳеч кимга маълум эмас. У ҳаргиз тугамайди», деб, болага Аллоҳ таоло ҳақида маълумот берди. Бола кундан-кун Аллоҳ таоло борасидаги маълумотларини кўпайтириш ҳаракатида бўлди. Она бола қалбида Аллоҳ таоло билан боғлиқлик бора-бора зиёдалашиб бораётганидан мамнун эди.\nБола қалбида Аллоҳ таолонинг муҳаббати Унинг Раззоқ эканини билган кундан пайдо бўлган эди. Зеро, инсон фитратида эҳсон қилувчини суйишлик бор. Бола ҳар кун уйқудан олдин онасидан Аллоҳ таоло ҳақида гапириб беришини сўрар эди. Она боласида кундан-кун Аллоҳ таолога нисбатан куртак отаётган муҳаббатни кўриб хурсанд бўлар эди.\nОна, одатдагидек, бола тарбиясида танлаган услубида бардавом бўлди. Кунлардан бир кун қариндош-уруғларини зиёрат қилиш мақсадида қариндошлариникига борди ва у ерда қайсидир сабабга кўра боласини мактабдан қайтиш маҳалини унутиб қўйди. Бир вақт боласи эсига тушиб, шоша-пиша ёпинчиғини бошига ташлаб, уйи томон катта-катта, тез-тез қадам қўя бошлади. Йўлда она Аллоҳ таолога илтижо қилиб: «Эй, Аллоҳим боламни Сенга яқин бўлиши мақсадида ушбу ишни қилган эдим. Бугун маълум сабабларга кўра бу ишни қила олмадим. Энди шунча қилган ишларимни зоя қилмагин. Боламга қилган тадбирим маълум бўлиб қолса, унинг қалбидаги Сенга нисбатан яқинлик ҳисси узулиши мумкин. Менинг қилган меҳнатимни зоя қилма», деб йиғлаб Аллоҳ таолодан йўл -бўйи сўраб борди. Уйига етиб келиб она боласига қаради, у тинч ухлаб ётган эди. Шошиб одатдагидек таом тайёрлаб яшириб қўйди ва бола олдига келиб оҳиста уйғотиб: «Ўғлим, қорнингиз жуда очгандир?» деб сўради. Бола: «Менинг қорним очмади», деди. Она: «Нимага?» деди. Бола: «Мадрасадан оч қорин билан келдим, одатдагидек, жойнамозни солдим ва унинг устида ўтириб, хокисорлик билан Аллоҳ таолодан ризқ беришини сўрадим ва онам уйда йўқлигини ҳам айтдим. Кейин уйларнинг бурчакларини қидира бошладим ва бир жойда нонга кўзим тушди. Уни олиб едим. Она бу нондақа ширин нонни олдин сира емаган эдим», деди.\nАллоҳ таоло ушбу мурғак болани келажакда Қутбуддин Бахтиёр Кокийга айлантирди. Унинг қўлига 100 лаб инсонлар мурид тушдилар. Мана шу етук шахс ортида ҳам она меҳнати кўзга ташланади. Тарихда бундай мисоллар бисёр. Уларни эшитиб инсон ҳайрон бўлади.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аёллари Ойша розияллоҳу анҳо бу уммат аёлларининг олими эдилар. Қуръонни биринчилардан бўлиб ёдлаган эдилар. Аёлларнинг эркаклардан олдинлаб кетганлари ҳақида бир неча ривоятлар келган. Мисол тариқасида улардан баъзиларини келтирамиз.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Пайғамбар бўлишларига эътибор қаратсак, у кишига ҳаммадан олдин аёллари Хадича розияллоҳу анҳо ҳурмат кўрсатганлари маълум бўлади. Бу борада Хадича розияллоҳу анҳо бу уммат эркак ва аёллари ичида пешқадамдирлар. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни Пайғамбар сифатида тан олган биринчи инсон аёл – Хадича розияллоҳу анҳо бўлган.\nАёллар ичида Қуръони каримни ҳифз қилишда Ойша розияллоҳу анҳога тенг келадигани бўлмаган. У киши ҳам фақиҳа, ҳам олима бўлганлар. Манбаларда келтирилишича, саҳобийларнинг барчаси илмли бўлган. Лекин улар ичида 149 таси олим сифатида ажралиб турганлар. Булар бирор фиқҳий масала юзасидан гап гапирсалар бошқа гапларни тарк этишиб, ўша 149 та олим ичига кирувчи саҳобийни гапларини олар эдилар. Шу 149 та саҳобий ичида ҳам 14 та саҳобийлар алоҳида эътиборга эга бўлганлар. 14 та олим саҳобийлар ичида Ойша розияллоҳу анҳо ҳам борлар. Катта-катта саҳобийлар у кишидан фиқҳий масала сўрашса, парда ортида ўтириб, уларга жавоб берар эдилар ва улар Ойша розияллоҳу анҳо томонидан берилган жавобга қониқиш ҳосил қилар эдилар. Аллоҳ таоло Ойша розияллоҳу анҳога қанчалар фаросат берганлигини қуйидаги воқеадан билиб олсангиз бўлади.\nНабий саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Эй Ойша, сиз менга сарёғ билан ҳурмо аралашмасидан тайёрланган таомдан маҳбубсиз», дедилар. Ойша розияллоҳу анҳо бунга жавобан: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, сиз менга сарёғ билан асал қоришмасидан тайёрланган таомдан маҳбубсиз», дедилар. Набий саллаллоҳу алайҳи васаллам кулиб: «Сизнинг жавобингиз мени жавобимдан яхши бўлди», дедилар. Аллоҳ таоло у кишига қанчалар имтиёз берган бўлса, шунчалар фаросат берди.\nҲазрати Ойша розияллоҳу анҳо билан Фотима розияллоҳу анҳо тез-тез ўтириб гаплашиб, ўзаро кулишиб турар эдилар. Бир куни Фотима розияллоҳу анҳо Ойша розияллоҳу анҳо олдида кулимсираб турган эдилар. Ойша розияллоҳу анҳо: «Нима гап?» дедилар. Фотима розияллоҳу анҳо: «Дилимга бир гап келди», дедилар. Ойша розияллоҳу анҳо: «Нима гап?» дедилар. Фотима онамиз: «Сиз Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг қизи бўлсангиз, мен Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизлариман», дедилар. Бу гапни эшитган Ойша онамиз бир оз безовта бўлиб, Пайғамбаримизни таърифлашга киришдилар. Эй Фотима, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам сабабли бизга иймон насиб қилди, у киши сабабли Қуръон бизга насиб бўлди, у киши орқали Аллоҳ таолони танидик, у киши сабабли Ислом бизга келди деб, Пайғамбаримизга жуда кўп ва чиройли таърифлар бериб:«Фотима менинг хаёлимга ҳам бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» деб сўрадилар. Ойша розияллоҳу анҳо дедилар: «Эй Фотима, сизнинг рафиқангиз Али Муртазо бўлса, менинг рафиқам Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар». Бу сўзларни эшитган Фотима онамиз жим бўлиб қолдилар. Ойша онамиз: «Фотима, менинг хаёлимга яна бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» дедилар. Оиша онамиз: «Эй Фотима, қиёмат куни ҳар бир инсон жуфт-жуфти билан юрганида, сизнинг қўлингиз Али муртазо қўлида, менинг қўлим эса Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам қўлларида бўлади», дедилар. Даврага бир оз сукунат тушгач яна Ойша онамиз: «Фотима, менинг хаёлимга бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» деб сўрадилар. Ойша онамиз:«Эй Фотима, сиз жаннатда жаннатий аёлларнинг сардори сифатида бир тахтда бўласиз. Сизни ёнингизда Али розияллоҳу анҳу бўлади. Мен ҳам бир тахтда бўламан. Лекин менинг ёнимда Расулуллоҳ бўладилар», дедилар.\nАллоҳ таоло Ойша онамизга шунчалар фаҳм-фаросат бергандиғки, ўзлари ҳам бу ҳақда бот-бот таъкидлар эдилар. Ойша онамиз Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга теккан ягона бокира аёл бўлганлар. У зот ёшликдан Пайғамбаримиз назоратида ўсдилар ва у кишининг хизматларида қоим бўлдилар. У киши балоғатга етганларидан кейин илк назарлари Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тушган. Пайғамбаримизнинг бошқа олган аёллари ё тул, ё талоқ қилинган бўлганлар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Бадр кунидан бир кун олдин кечаси бир нарса қидириб юрган эдилар. Ойша онамиз: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби! Нима излаяпсиз?» деб сўрадилар. Расулуллоҳ: «Ислом байроғи учун бир мато изламоқдаман», дедилар. Шунда Ойша онамиз ўзларининг усти қора йўл-йўл, ости оқ бир ёпинчиқларини олиб чиқиб бердилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Ойша онамизнинг шу матоларини Ислом байроғига айлантирдилар. Ойша онамиз бундан фахрланиб, айтиб юрар эдилар.\nОйша онамизга берилган яна бир инъомлардан бири, Аллоҳ таоло саломини Жаброил алайҳиссалом томонидан қабул қилиб олишлари бўлган. Яна шундай икромлар сирасига Оиша онамизнинг Қуръони каримда бароатлари зикр қилинишидир. У киши буни ҳам жуда кўп эслаб айтардилар: «Юсуф алайҳиссаломга ҳам, Марям онамизга ҳам менга қилинган туҳмат бўлган. Уларнинг маъсумлигига Аллоҳ таоло бир чақалоқни гувоҳ қилиб гапиртирган. Лекин менинг маъсумлигимни Ўзининг каломи Қуръон билан собит қилган». Бу ҳақда Нур сурасининг 16 ояти нозил қилинган. Яна бир улуғ неъматлардан бири Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўлим тўшакларида ётганларида Ойша онамиз уйларида бўлганлар. У Зот бу дунёдан абадий дунёга риҳлат қилаётганларида бошлари Ойша онамиз кўксиларида бўлган. Бу ҳақда Ойша онамиз жуда кўп гапирар эдилар. Бу инсон қандай ҳам улуғ насиба эгаси-я!\nИкки кишининг кўкси Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига иззат бахш этиб, сиддиқ мақомига эга бўлди. Улардан бири Расулуллоҳнинг рафиқалари, мусулмонлар онаси Ойша розияллоҳу анҳо. У киши Пайғамбаримиз вафот этаётганларида ўз кўксиларини Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига бахш этиб икром кўрсатдилар ва Аллоҳ таоло у кишига сиддиқа номини берди. Иккинчилари Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу бўлиб, ғорда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бошларига кўксиларини бахш қилиб, сиддиқ номига эга бўлганлар.\nОйша сиддиқа розияллоҳу анҳога берилган шундай буюк эҳтиромлар ҳақида баъзи-баъзида савол пайдо бўлади. Эй Уммул мўминун, Набий алайҳиссаломнинг мунаввар юзлари сизнинг кўз олдингизда эди. Ҳабибимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юзлари Қуръон каби эди. Сиз бир қори аёл сифатида ўтириб, ушу Қуръондан тиловат қилаётган эдингиз. Шу маҳал Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар. Ойша онамиз ўзларига насиб қилган яна бир буюк неъматлар сифатида Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишининг кўксиларида бу оламдан риҳлат қилганларини ҳисоблар эдилар. Қиёмат куни ўша кўксидан бошларини кўтариб, умматларини шафоат қиладилар. Аллоҳ таоло Ойша онамизга кўплаб улуғ-улуғ неъматларни инъом қилган. Кўплаб бизгача етиб келган ҳадисларнинг ривояти ҳам Ойша онамизга тегишлидир. У кишининг илмий мартаба ва илмий мақомлари жуда катта бўлган.\nАёллар диний илмларни эгаллашда эркаклардан ортда қолиб кетмаганлар. Бир куни Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам хизматларига бир саҳобий аёл ҳозир бўлиб: «Эй Аллоҳ таолонинг ҳабиби! Эркаклар амалда бизни ортда қолдирмоқдалар. Улар сиз билан жиҳодга борадилар. Жаноза намозини ўқийдилар. Беш вақт масжидда намоз ўқийдилар. Биз эса уйдан ташқарига чиқмаймиз. Болаларга тарбия берамиз. Уй ишлари билан банд бўламиз. Эркаклар топаётган у яхши амалларни қила олмаймиз», деб савол берди.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Савол берувчи гўзал савол берди», дедилар. Шундан сўнг Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Гап шундаки, кечалари фарзанди сабабли иссиқ ўрнидан турадиган аёлларга сарҳадларни душман ҳужумидан ҳимоя қилувчи чегарачиларга бериладиган ажр берилади. Уйида намоз ўқувчи аёлларга масжидда жамоат билан биринчи такбирга лоҳиқ бўлган кишига бериладиган ажр берилади», дедилар. Аёллар шу қадар нозик саволларни Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга берар эдилар. У Зот эса гўзал савол бўлди, деб таъкидлаб қўярдилар.\nБир саҳобий аёл Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари! Эркаклар сизнинг даврангизда илм олиб, олим бўлишмоқда. Биз, аёлларга бундай имконият йўқ. Шунинг учун бизга бир кун тайин қилинг. Биз чақириғингизга «лаббай» деб ҳозир бўламиз», деди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам чоршанба кунини аёллар учун тайин қилдилар. Аёллар шу куни тўпланиб Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан ўз динларини ўргана бошладилар. Аёлларнинг диний саводхонлиги эркаклардан кам эмас эди. Аллоҳ таоло уларга ҳам эркакларга баробар равишда илм ато қилди.\nСаҳобийлар замонасида аёлларнинг илмий даражаси\nШунда бир саҳобий аёл ўрнидан туриб: «Эй Амирал мўминин! Бу ҳукмни сиз Қуръон ё суннатдан олдингизми, ё фақирларни ҳаётини изга солиш мақсадида ўзингиз ижтиҳод қилдингизми?» деди. Умар розияллоҳу анҳу:«Мен турмуш тарзини тартибга солиш мақсадида айтдим», дедилар.\nШунда аёл:«Аллоҳ таоло Қуръони каримда маҳрни равшан оятлар билан баён қилиб қўйган. Энди сиз қандай қилиб, маҳр борасида ғарибларни турмуш тарзига енгиллик туғдириш ва уларда уйланишга рағбат уйғотиш мақсадида бирор ҳукм айтишингиз мумкин?» деди. Умар розияллоҳу анҳу ҳайрон бўлиб: «Ўша возиҳ оят қайси?» деб сўрадилар. Саҳобий аёл қуйидаги оятни ўқиб берди:\n«وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا»\n«Ва агар хотин ўрнига бошқа хотин олмоқчи бўлсангиз ва уларнинг бирига ҳаддан зиёд маҳр берган бўлсангиз ҳам, ундан ҳеч нарсани қайтариб олманг. Уни бўҳтон ва катта гуноҳ ҳолида оласизми?» (Нисо 20-оят)”.\nАёл ўз сўзида давом этиб, «Аллоҳ таоло ушбу оятда маҳрни тилла ва кумуш ўлчов бирликларининг энг каттаси «қинтор» билан зикр қилмоқда. Сиз бўлсангиз маҳрга арзимаган миқдорни тайин қилмоқчисиз», деди. Амирул мўминин ортга қайтиб, минбарга чиқдилар ва одамларга қараб: «Умар хато қилганди, бир сингил ҳиммат кўрсатиб, акасининг хатосига ишора қилди», дедилар. Ана шу вақтларда аёлларнинг илмий савияси жуда юқори бўлган экан. Улар ўзаро суҳбат чоғида ҳам илмий суҳбат қуришар экан.\nҲажжож ибн Юсуф билан бир кампир ўртасидаги ўзаро илмий суҳбат халқ орасида жуда кенг ёйилган. Бу воқеа манбаларда шундай баён қилинган. Бир камбирнинг боласига жуда зулм қилинди. Бир куни кампир Ҳажжож олдига келиб: «Эй золим Ҳажжож! Фарзандимга зулм беришдан тийил. Агар шу тариқа давом этаверсанг, Аллоҳ таоло аввалги 15 порада «калла» лафзини йўқ қилиб ташлаганидек, сени ҳам ер юзидан йўқ қилиб ташлайди. Ҳажжож ҳофиз, қори, муқри эди. У бир оз ўйланиб: «Ҳақиқатда аввалги 15 пора ичида «калла» лафзи йўқ экан. Агар «калла» лафзи бўлганида сени ҳам жазолаган бўлар эдим», деди.\nБу ривоятдан буни тушуниш керакки, ўша даврда аёллар бошқалар билан суҳбатлашиш давомида илмий гаплар айтишган. Ўша даврда аёлларининг илмий савиялари қанчалар юқори бўлган-а!\n«مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ»\n“Бу Аллоҳнинг фазлидир (ва уни) хоҳлаган кишисига берадир. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир” (Жума 4-оят). Қиёмат куни шу аёл кабилар Аллоҳ таоло ҳузурида жам бўладилар. Замонамизнинг аёллари асосий вақтларини ғийбат, иғво, мазах ва бўҳтон билан ўтказмоқдалар. Нари борса, ҳозирги аёллар 5 вақт намозни тўлиқ қилиб ўқиганлари ўқийди. Ўқимаганлари эса асосий “вазифалари” ғийбат билан вақтларини ўтказадилар. Бундай аёллар қиёмат куни Аллоҳ таоло ҳузурида Қуръон оятлари билан сўзлашувчи сингари аёллар олдида ўзларини қандай ҳис қилар эканлар. Тарихга назар солсак, бу уммат аёллари ичидан олима, тақводор ва фарзанд тарбиясида ўрнак бўладиган, Аллоҳ таолонинг ҳузурида баланд мартабаларни топишда эркаклардан сира ортда қолмайдиган аёллар ўтганлари маълум бўлади.\nҚуръонни сақлаб қолишда аёлларнинг меҳнати\nҲаким ат-Термизий 70 та муҳаддис аёлдан сабоқ олганлиги манбаларда келтирилган. Улар ҳадис қоидаларига мувофиқ ҳадис ривоят қилганлар. Ҳар уй у даврда гулшан бўлган. Қизлар айни у даврда дин хизматига қаттиқ бел боғлаганлар. Ривоятлардан бирида келтирилишича, Қуръони каримни сақланишида шу умматнинг қизлари ҳам ўз ҳиссаларини қўшганлар. У даврда Қуръони каримни босмахоналарда нашр қилиб, тарқатиш учун босмахоналар бўлмаган. Қизлар мана шу борада катта хизмат қилганлар. Қизлар диний таълимни тугатгандан кейин, никоҳгача бир оз вақт бўлса, уй юмушларидан фориғ бўлгандан кейин таҳорат билан жойнамоз устида ўтириб, Аллоҳ таоло каломи Қуръони каримни ҳусни хат ила ёзишга киришганлар. Ҳар куни оз-оз ёзиб маълум муддатда Уни тугатганлар. Қизларни ота-оналари ушбу улар томонидан ёзилган Қуръонни олиб, муқова қилиб берганлар. Ушбу Қуръон нусхаси қиз сепига қўшиб берилган. Қизлар ўзлари билан Қуръонни ушбу нусхасини олиб кетганлар. Бир томондан Қуръони каримни ёзма нусхасини улар қўлга киритган бўлсалар, бошқа томондан Қуръони каримни нусхалари кундан-кун кўпая борган ва уммат орасида ёйилган.\nУммат эркаклари Қуръон ҳифзидан қанчалар хизмат қилган бўлсалар, аёллари ҳам шунчалар меҳнат қилганлар. Аёллар дин ташвишида сира эркаклардан ортда қолмаганлар.\nАёллар катта-катта мартабаларни ҳосил қилиш учун жуда катта маърифатли гапларни гапиришган. Робия ал-Басрия кечалари таҳажжуд ўқиб бўлгач, этакларини ёзиб ўтириб, дуо қилар эканлар. Уларнинг дуолари ичида энг ажойиби қуйидагилар: «Эй Аллоҳ! Ҳозир кун кетиб, кеч келди. Ҳар шахс ўз молики ҳузурига кетди. Моликим, менинг сенга муҳаббатим бор. Этакларимни ёзиб Сенинг ҳузурингда ўтирибман. Эй Аллоҳим! Дунё подшоҳлари дарвозаларини ёпган бир пайтда Сенинг дарвозаларинг ҳали-ҳануз очиқдир. Эй Аллоҳим! Мен сендан ёлвориб сўрайман. Эй Аллоҳим! Осмонни ерга йиқилишини даф қилганинг каби шайтонни менга эга чиқишини даф қилгин».\nШу каби дуолардан кейин у кишига Аллоҳ таоло илм ва маърифат ато этди. Уларни бу қилган ишлари биз учун катта сабоқ. Бундан маълум бўладики, бу уммат аёллари вилоят ҳосил қилишда эркаклардан ортда қолмаганлар. Балки эркаклар билан қадамма-қадам келганлар.\nШу уммат ичида Абдуллоҳ ибн Масъуддек фақиҳ назарингизга келса, албатта, Ойша розияллоҳу анҳо ҳам келиши керак. Зайд ибн Собит ҳофиз бўлиб, назарингизга келса, албатта, Ҳафса бинти Умар ҳам келиши керак. Ҳамза розияллоҳу анҳу шу умматнинг шаҳидлар саййиди деб, хаёл қилсангиз, албатта, Сумайя розияллоҳу анҳо ҳам хаёлингизга келиши керак. Илк шаҳид бўлганларга назар солсангиз, албатта, аёл киши биринчилардан бўлиб шаҳид бўлгани кўзингизга кўринади. Бу майдонда ҳам аёллар эркаклардан ўтиб кетганлар.\nХолид ибн Валид шу уммат генерали сифатида баҳоланса, Зирор розияллоҳу анҳунинг сингиллари Хавла ҳам бу номга ҳақлидир. Манбаларда ёзилишича, Зирор розияллоҳу анҳу кофирлар қўлига аср тушди. Холид ибн Валиднинг қўшини жуда оз эди. Мушриклар сон жиҳатидан жуда кўп эдилар. Холид ибн Валид уни қандай қилиб қутқариб олишни билмай, ҳайрон бўлиб турар эди. Шу вақт ниқобли бир чавандоз майдонда пайдо бўлди. У қиличини яланғочлаганча кофирлар томон бостириб борди ва уларни сабзини кесгандақа янчиб ташлай бошлади. Кофирлар бу ҳолатдан қўрқувга тушиб, у ёқ-бу ёқларга қочиб кетдилар. У асрга тушган Зирор розияллоҳу анҳуни қутқариб ортга қайтди. Холид ибн Валид мужоҳид олдига келиб: «Сиз кимсиз?» деб сўради. Сизда шунчалар шижоат ва баҳодирлик сифатлари намоён. Жавобида: «Мен Зирорнинг синглиси Хавламан», деган аёл овози эшитилди. Хавла: «Акамни кофирлар тутқунликка олиб кетишаётган эди. Мен бугун акамга керакман, деган фикрда ниқоб тақдим ва уларга қарши майдонга от чоптириб чиқдим», дедилар.\nМусулмон эркаклар ичида Холид ибн Валид генерал бўлса, Хавла ҳам мусулмон аёллар ичида генералдир. Шу уммат ичида Ҳасан Басрий катта машойих бўлса, Робия аёллар ичида катта машойихдир. Бу уммат аёллари муҳаддис ҳам, қори ҳам ва олим ҳам бўлганлар ва ҳатто улар динниёйишда ҳам жонбозлик кўрсатганлар.\nБугунлик кунда мен ожиз фақир ҳам бу хуш неъматдан насибадорман. Шундай масканга бориб бир қанча болаларга таълим бераман. Болалар Қуръон ўқийдилар. Ўз кўксиларини Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадислари билан мунаввар қиладилар. Булар чиройли насибали болалардир. Уларни Аллоҳ таоло ўз бандалари орасидан диний таълим бериш учун танлаб олди. Улар яхши насибали болалардир. Чунки Аллоҳ таоло уларни ўз дини хизмати учун қабул қилди. Бу ҳақда Фотир суратининг 32- оятида шундай марҳамат қилинади:\n«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا»\n«Сўнгра бу китобни Ўз бандаларимиздан танлаб олганларимизга мерос қилдик» (Фотир. 32-оят). Қуръони Каримнинг гувоҳлик беришича, Аллоҳ таоло Ўзи танлаб олган бандаларга, Ўзига маҳбуб бўлган бандаларга Қуръонни ҳифз қилдиради. Диний илмни ўрганувчи толиб ва толибалар Аллоҳ таолонинг маҳбубларидирлар. Ҳадиси покда шундай ривоят келади: «Аллоҳ таоло қиёмат куни олимларни қоим қилиб: «Эй олимлар жамоаси! Мен сизларнинг кўксиларингизни илм учун танлаб олдим. Бугун сизларни одамлар олдида шарманда қилишни хоҳламайман. Бас, ҳисоб-китобсиз жаннат дарвозалари сизлар учун очиқдир», дейди. Аллоҳ таоло қанчалар раҳимли бўлса, шунчалар карамлидир».\nҲадисларда келишича, шу умматнинг омиллари қиёмат куни Ҳавзи Кавсар олдига йиғиладилар ва Аллоҳ таолонинг фаришталари уларга жом-жом ҳавз сувидан ичирадилар. Лекин шу уммат олим аёллари ва эркаклари Ҳавз Кавсар олдига келадилар ва Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз қўллари билан Ҳавз Кавсар жомини уларга берадилар. Бу қанчалар яхши насиба-я! Аллоҳ таолонинг севимли Пайғамбари ўз олим умматларига иззат кўрсатса-я! Лекин тилимиз олим бўлиб, қалбимиз жоҳил бўлмасин. Димоғимизда илм бўлиб, жисмимизда суннатга риоя қилмаслик бўлиши жуда ёмон. Бу иккиюзламачиликдан Аллоҳ таолонинг Ўзи асрасин.\nШайтон танланган бандалар ортидан қолмай эргашиб юради. Масжидга борса ҳам, мадрасага борса ҳам, шайтон улар ортидан эргашиб юради. Шайтон толиби илмларнинг вақтини зоя қилишни, илмдан манфаат кўрмасликларини хоҳлайди. Шу боис шайтондан сақланиб, нафси ёмонликларини назорат остига олиш лозим. Шунда Аллоҳ таоло илм зиёнати билан у кишини зийнатлайди. Сиз бутун вужудингизга шу гапни сингдириб олинг: «Аллоҳ таоло динда биз учун иззат ато қилади».\nИнсонда маънавий баландлик бўлса, қадди-қоматсиз ҳам баланд бўлади. Инсонда ҳаё бўлса, сурмасиз ҳам инсон кўзи чиройли кўринади. Инсон пешонасида сажда нишони бўлса, гримсиз ҳам юзи чиройли кўринади.\nШу боис тақво ва парҳезда ҳаёт ўтказувчи инсонларни Аллоҳ таоло икки дунёда саодатли қилади. Эй, Аллоҳим! Ҳаммамизга иззат ато қилгин, ҳаммамизни ёмон кунлардан ва ёмон тунлардан ҳамда ёмон ишлардан сақлагин. Иззат кетидан келадиган хорликдан Ўзинг асрагин! Тараддудга тушиб қолишдан Ўзинг асрагин! Тойилишдан Ўзинг асрагин! Бизни барча ёмонликдан асрагин! Бизда на қувват, на куч бор. Барча қувват ва қудрат Ўзинга тегишлидир. Бас, Ўзингдангина ёрдам сўраймиз. Кетар чоғимизда иймон билан кетиш насибасини бергин. Иймонимизни сақлаб қолишимизга кўмак бергин.\nЭй Аллоҳим, бизга иймонимизни асраб қолишни тақдир қилгин ва дининг хизматига қабул қилгин ва мақбул бандаларинг қаторига қўшгин.\nМавлоно Зулфиқор Соҳиб Нақшбандий\nFevral 27, 2012 0\nFevral 15, 2012 0\nFevral 6, 2012 0


Президенти И.Каримовнинг "Юксак маънавият енгилмас куч" асарининг мазмун моҳиятини тушунтириб беринг.\nКўкрак қафасидаги оғриқларнинг диагностик алгоритми\nСаркаидоз касаллигининг 1 босқич критерийлари.\nСурункали обструктив ўпка касаллигининг базис давоси.\nБемор 28 ёш. Яқинда оғир ОРВИ ўтқазган. Уйда даволанган. Қолдиқ белгилари сифатида йўтал қолган, нафас сиқиш хуружлари билан, айниқса эрталаб, ўткир хидларга кучаювчи. Анамнезида овқат аллергияси. Объектив: икки томондан везикуляр нафас фонида тарқоқ қуруқ хииллашлар эшитилади. Сизнинг ташхисингиз\nПлевра бўшлиғида сероз ва экссудат суюқлиги йиғилиши билан кечадиган касалликларни сананг.\nБемор 46 ёш, 18 йил мобайнида тамаки чекади, оғир зотилжам билан касал, цефазолин билан даволанмоқда. Даволанишни 3 кунида ўнг курак тагида ва ўнг қовурға ости сохасида ўткир оғриқлар пайдо бўлган, чапга иррадиация билан. Тана температураси юқори гектик, титраш, терлаш, юрак тез уруши, юзининг ўнг тарафи қизариши кузатилмоқда. Оғриқлар чуқур нафасда кучаяди. Беморда қандай асорат ривожланган. Сизнинг тактикангиз.\nЎзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг Хотира ва қадрлаш куни муносабати билан 2012 йил 9 майда оммавий ахборот воситаларига берган интервьюсида белгиланган дастурий йўналишлардан келиб чиқадиган вазифалар тўғрисида гапириб беринг. Бронх-ўпка хасталикларида физикал текширувлар (перкуссия, аускультация).\nСурункали обструктив бронхит касаллигининг бронхоэктатик касаллиги билан қиёсий ташхислаш.\nУпканинг сурункали обструктив касаллигини базис давоси деганда нимани тушунасиз\nБемор 64 ёш, 40 йил мобайнида тамаки чекади. Эрталаблари қийин ажралувчи балғамли йўтал қийнайди, доим балғам ташлайди. Тез-тез шамоллайди. Яқинда нафас сиқиш хуружлари билан хансираш қўшилган.\nЎзбекистон Республикаси Президенти И.Каримовнинг "Тарихий хотирасиз келажак йўқ" асарида қандай муаммолар илгари сурилган? уткир зотилжам касаллигининг таснифига замонавий ёндошув.\nСурункали обструктив бронхит касаллигининг трахея экспиратор стенози билан қиёсий ташхиси.\nАнтихолинергик дори воситаларининг обструктив касалликларда ишлатиш принципларини айтиб беринг.\nБемор 60 ёш, кечаси уйқу бермайдиган доимий қийновчи йўталга шикоят қилади. Кўкрак қафасининг юқори қисмида кучли оғриқлар безовта қилади. Суяк ва бўғимларда оғриқлар, гўштли овқатларга иштахасизлик, дармонсизлик кузатилади. 16 ёшидан тамаки чекади. Объектив: 1 даражали кахексия, бўйин ва ўмров усти лимфа тугунлари катталашган, кўпроқ ўнгдан. Балғам "малинали желе" рангида. Ўпкада дағал нафас фонида нам хириллашлар эшитилади. Қорин юмшоқ, Ўнг биқин сохасида оғриқ бор. Тахминий диагноз. Қиёсий ташхис, даволаш.\nГудпасчер синдромининг клиник белгилари.\nБемор 22 ёш. Тез-тез шамоллаш кузатилади, қийин даволанади, асорат сифатида қийин ажралувчи балғам билан йўтал қолади. Хамрох касалликлари панкреатит, коньюктивит. Тахминий диагноз, қиёсий ташхис, даволаш.\nЙўталнинг диагностик алгоритми .\nЎткир ўпка-юрак етишмовчилиги ва унинг асоратларини диагностика принциплари ва даволаш.\nКуп йиллардан бери кандли диабет билан огрийдиган 67 ёшли бемор (бошка касалликлари йук), кечаги кундан тана хароратини 39,6 кутарилиши ва умумий холсизлик ва бош огриши безовна кила бошлаган. Бугундан у аёлда йутал ва йутал пайтида чап кукрак кафасида огрик сеза бошлаган. Текширув пайтида бемор бироз холсиз , эс хуши меёрида. Перкуссияда кукрак кафаси пастки кисмларида аник сусайган нафас ва аускультацияда бронхиал нафас эшитилади. Юрак уриш сони 96 та минутига. НОС - 26 та. Кандай ташхисни гумон килаяпсиз\nЎзбекистоннинг тинчлиги ва барқарорлигига хавф солаётган тахдидларни айтиб беринг\nСурункали обструктив ўпка касаллигининг таснифи.\nСурункали ўпка-юрак етишмовчилиги ва унинг асоратларини диагностика принциплари ва даволаш.\n15 ёшли успирин киз онаси билан врач кабулига келган. Онасининг гапи буйича кизини охирги 6-ой давомида кучли йутал безовна килади. Оиласининг бошка аъзолари соглом. Бемор озмаган. Болалик пайтида бир неча йил давомида экзема безовта килган. Охирги 2 хафта давомида бемор эрталаб кукрак кафасидаги сикувчи огрик билан уйгониб кетган. Курик пайтида нафас олиши ва кукрак кафаси харакати меёрида, териси жуда курук. Экзема белгилари йук. Бурун шиллик кавати шишган. Аускультацияда везикуляр нафас, жадаллаштирилган нафасда иккала томондан таркок курук хуштакли хириллашлар эшитилади. Сизнинг ташхисингиз.\nЭкссудат ва транссудатлар пайдо бўлиш сабаблари ва уларнинг диагностикаси.\n40- ёшли аёл унг кукрак кафасида огрик, тана хароратини 37,2-37,6 С кутарилиши, сабабсиз холсизлик, иштаха сусайиши, тана вазнини камайиши, кам микдордаги шиллик балгам билан йуталга, хансирашга шикоят килади. Анамнезидан: юкоридаги холатлар беморни бир ойлардан бери безовта кила бошлаган ва купайиб борган. Йигирма йилдан бери кунига ярим кути сигарета чекади. Отаси упка ракидан улган. Объектив: териси рангпар, лимфа тугунлари катталашган, кукрак кафаси цилиндрик шаклда. Перкутор: упка товуши, дагал нафас, хириллашлар йук. НОС минутига 18 та. Юрак тонлари аник, ритмик, ЮУС минутига 88 та, А/Б 110/60 мм.см.уст.. Ташхис куйинг.\nПлевритларнинг диагностик алгоритми.\n27 ёшли аёл кабулга келган. Шиллик-йирингли балгам билан йуталга, кукрак кафасидаги огрикка, тана хароратини кутарилишига, чарчашга шикоят килади. 3 хафтадан бери огрийди. Тана харорати кутарилганда аспирин кабул килган, алтейка илдиз дамламасини кабул килган, фойдаси булмаган. Объектив: бемор озгин, териси нам. Упкада унгдан курак остидан кискарган перкутор товуш, шу жойда нафас сусайган, хириллашлар йук. НОС минутига 20 та. ЮУС минутига 105 та. А/Б 110/70 мм.см.уст. Шифокор беморга 3 мартали балгам анализи топширишни тавсия килди. Балгам анализда туберкулез микобактерияси аникланди. Сизнинг ташхисингиз.\nАнафилактический шок, клиникаси, давоси.\n56 ёшли эркак бемор, купрок эрталаб ажралувчи яшил рангдаги балгам ажралиши билан кузатиладиган йуталга, жисмоний харакатда хансирашга. Анамнезидан: йигирма йилдан бери кунига 1 пачкадан сигарета чекади. Объектив: тери копламлари одатдаги рангда, кукрак кафаси цилиндрик. Перкуссияда: упка товуши. Аускультатив: везикуляр нафас, жадаллаштирилган нафасда якка курук хириллашлар эшитилади. ОФВ1 - 67%. Упка рентгеноскопиясида: сурункали бронхит. УСОК огирлик даражаси кандай критерияларга асосан куйилади.\nПульмонологияда ишлатиладиган қўзғатувчи ва дилятацион синамалар.\nЎпка абсцессининг консерватив даволаш усуллари.\n48 ёшли эркак беморга поликлиникада шикояти, анамнези, объектив курик ва ФВД текширувга асосан УСОК 2 боскич ташхиси куйилган. Кандай дорилар УСОКни даволашни рационал алгоритмига тугри келади.\nЎпканинг ўткир йирингли процессларининг таснифи.\nБеморга поликлиникада шикояти, анамнези, объектив белгиларга асосан упканинг сурункали обструктив касаллигига гумон пайдо булган. Бронхиал астма касаллиги билан таккослама ташхислаш учун кандай лаборатор текширув утказиш лозим.\nПульмонологияда ишлатиладиган мукорегуляторлар ва уларнинг асосий вакиллари.\n23 ёшли эркак шифокорга умумий холсизлик, бош огриши, тана хароратини 37,5˚С кутарилиши ва курук йуталга шикоят билан мурожат килган. Икки кундан бери касал, касалликни совук котиш билан боглайди. Объектив: тана харорати 37,2˚С. Умумий холати коникари. Периферик лимфа тугунлари катталашмаган. Упкада тиник перкутор товуш. Дагал нафас, таркок курук хижилловчи ва хуштакли товуш эшитилади. НОС - минутига 16 та. Юрак тонлари аник, ритмик, ЮУС - минутига 72 та, А/Б - 120/80 мм.см.уст. сизнинг ташхисингиз.\nШегрен синдромининг клиникаси ва диагностикаси.\n50 ёшли бемор аёл шифохонага бош огриши, тана хароратини кутарилиши, унг кукрак кафасидаги кескин санчувчи огрикка, хансирашга, занг рангидаги балгам билан йутал шикояти билан келтирилган. Касаллик совук котишдан кейин уткир бошланган. Касалликнинг иккинчи куни. Объектив: тана харорати 39,4˚С. Умумий ахволи огир, юзи гиперемик, лабларида учук тошган, НОС минутига - 28 та. При курикда унг кукрак кафаси нафас олишда оркада колмокда, пайпаслашда унгдан овоз титраши бироз кучайган, перкуссияда унг упка пастки кисмида тумтоклашган товуш, аускультатив унг томон пастки кисмида сусайган везикуляр нафас фонида крепитация эшитилади. Юрак тонлари сусайган. Пульс минутига 110 та. А/Б 110/80 мм.см.уст.. сизнинг ташхисингиз.\nСурункали обструктив ўпка касаллигининг патогенези.\nСтафилакокк зотилжами терапияси хусусиятлари.\n30ёшли бемор аёл бош огришига карши аспирин кабул килгандан кейин пайдо булган нафас сикиши хуружига, хансирашга, бурундан кийин нафас олиши ва йуталга шикоят килади.Объектив: умумий ахволи коникарли. Кукрак кафаси оддий шаклда, иккала кисми нафас актида бир хил иштирок этади. Перкутор оддий упка товуши, упка чегаралари меъёрида. Дагал нафас, нафас чикариш чузилган, жадаллаштирилган нафасда якка курук хуштакли хириллашлар бор. ПСВ - 80%. Юрак тонлари тиник, ритмик, ЮУС минутига 80 та. А/Б 120/80. Ташхис куйинг.\nСурункали обструктив ўпка касаллигини қиёсий ташхислаш. (эмфизематоз ва бронхитик турлари).\n48 ёшли автобус хайдовчиси, узок йулдан келди. Авваллари чекан. Йулда унинг чап оёги шишиб, харакатланиши кийин булди. Кеча унда бирдан уткир хансираш хуружи пайдо булди ва бироз йутал пайдо булди. Текширувда: чап оёги шишган, НОС минутига 23 та. ЮУС минутига 110 та, тана харорати 37,9 С. Рентгенографияда чапдан тиркишсимон ателектаз ва худди шу томонлан плевра суюклигини йигилиши куринади. Сизнинг ташхисингиз.\n38 ёшли аёл. Хуштакли товуш билан эшитиладиган нафас олишни кийинлашишига, кийин ажралувчи окимтир балгам билан йуталга, нафас сикиш хуружлари кунига 5-6 маротабагача ва асосан кечаси кузатилади. Нафас сикиш хуружлари чанг билан ва хар хил хидларга кузатилади. Объектив: умумий ахволи огир, бемор кулига тиралган холатда утирибди. Нафас олиши тезлашган, дистанцион хириллашлар эшитилади. Нафас чикариш кийинлашган, НОС минутига 30 та. Нафас олишда ёрдамчи мушаклар иштирок этади. Перкуттор: упка устида кутисом товуш , аускультатив: дагал нафас, нафас чикариш чузилган, таркок курук хуштакли хириллашлар эшитилади. ЮУС минутига 120 та., А/Б 110/70 мм.см.уст. ПСВ - 35%. Сизнинг ташхисингиз.\nЎпка саркоидози патогенези.\n32 ёшли эркак, яшил рангли ажралиши билан йуталга, холсизликка, терлашга шикоят килади. Анамнезидан: 10 йилдан бери кунига ярим пачка сигарета чеккан. Холатини ёмонлашишини бир хафта олдин булиб утган уткир респиратор вирусли инфекция билан боглайди. Объектив: упка товуши, дагал нафас, хириллашлар йук. Шишлар йук. ОФВ1 меъёрнинг 86%. Сизнинг ташхисингиз.\nЎпка ўткир йирингли процессларининг этиологияси, патогенези, патоморфологияси.\nБронхиал астма касаллигининг 1поғонаси даволаш принциплари\n46 ёшли эркак, озгина жисмоний харакатдаги хансирашга, балгам билан йуталга шикоят килади, балгам ок тиник рангда. Анамнезидан: йигирма беш йилдан купрок вакт давомида кунига бир пачка сигарета чекади. 15 йилдан бери йуталади, йутал совукда купаяди, хансирашга 10 йилдан ортган. Кунига 1-3 таб. Эуфиллин ичади. Объектив: диффуз цианоз, кукрак кафаси эмфизематоз. Перкуттор: кутисимон товуш, нафас сусайган, курук хириллашлар бор. Шишлар йук. ОФВ1 меъёрнинг 60%. Сизнинг ташхисингиз.\nЗотилжамни туберкулезнинг инфильтратив тури билан қиёсий ташхислаш.\nСурункали ўпка-юракнинг патогенетик терапияси.\nШифокор 50 ёшли огир ахволдаги беморга чакирилди. Бир неча маротаба кусган. Тушакдан турмайди, овкат емайди, факат суюклик истеъмол килади. Хуши карахт холатда, тинч холатда хансираш, йирингли балгам билан йуталади, тана харорати 39˚С. Деярли бир хафтадан бери огрийди, тана харорати 38˚С кутарилган, балгамли йутал, ёнбошдаги огриклар безовта килади. Охирги икки кун ичида бемор ахволи огирлашган. Шифокорларга мурожат килмаган, даволанмаган. Ахволи огир. НОС минутига 40 та., ЮУС минутига 140 та. Унг томон пастки кисмида сусайган перкутор товуш, сусайган нафас, майда пуфакли нам хириллашлар эшитилади. Сизнинг ташхисингиз.\nПикфлоуметриянинг бронхиал астма мониторингидаги ўрни (зонал ёндашув)\nКабулда 32 ёшли эркак шиллик -йирингли балгам билан йуталга, чукур нафасда чап кукрак кафасидаги огрикка, тана хароратини 38 ˚С гача кутарилишига, холсизликка, терлашга шикоят килади. Бир хафта олдин юкори тана харорати булган, бурун битган, йутал булган. Турт кундан кейин ахволи яхшиланган. Ишлашни давом эттирган. Кечадан яна ахволи кайтадан ёмонлашган. Куп йилдан бери кунига 1 пачкадан сигарета чекади. Объектив: умумий ахволи коникарли, тана харорати 38,1 С, НОС минутига 20 та, ЮУС минутига - 100 та. Чапдан курак пастидан чегараланган жойда кискарган перкутор товуш, сусайган нафас ва майда пуфакли нам хириллашлар эшитилади. Ташхис куйинг.\nДифференциальная диагностика бронхиальной астма билан юрак астмасини қиёсий ташхислаш.\nЎпка саркаидозини даволаш.\n48 ёшли автобус хайдовчиси, узок йулдан келди. Авваллари чеккан. Йулда унинг чап оёги шишиб, харакатланиши кийин булди. Кеча унда бирдан уткир хансираш хуружи пайдо булди ва бироз йутал пайдо булди. Текширувда: чап оёги шишган, НОС минутига 23 та. ЮУС минутига 110 та, тана харорати 37,9 С. Рентгенографияда чапдан тиркишсимон ателектаз ва худди шу томонлан плевра суюклигини йигилиши куринади. Сизнинг ташхисингиз.\nИдеопатик фиброзланувчи альвеолитнинг клиникаси, диагностикаси.\n40 ёшли эркак бир йил аввал камокда булган. Камокда эканлигида унда кон туфлаш кузатилган, поликлиникада курикдан кейин беморга бронхиал астма ташхиси куйилган. Кандай текширув ташхисни тасдиклайди.\nНозокомиал зотилжамлар диагностик критерийлари ва даволаш.\nЎпка гемосидерози клиникаси, диагностикаси.\nСурункали обструктив ўпка касаллигида диспансер гурухлар ва ундаги текширув хажми.\n32 ёшли беморга бронхиал астма III погона ташхис куйилган яллигланишга карши таъсир килувчи, узок вакт ишлатса буладиган дори воситасини айтинг?\nТамаки чекиш - сурункали обструктив ўпка касаллигининг ривожланиш предиктори.\n56 ёшли бемор эрталаблари ажралувчи яшил рангли балгамли йуталга, жисмоний зурикишда хансирашга шикоят килади. Анамнезидан: йигирма йилдан купрок вакт давомида кунига бир пачкадан купрок сигарета чекади. Объектив: териси оддий рангда, кукрак кафаси цилиндрик. Перкуттор: упка товуши, аускультатив: везикуляр нафас, жадаллаштирилган нафасда якка курук хуштакли хириллашлар эшитилади. ОФВ1 - 67%. Рентгеноскопик сурункали бронхит расми. Кандай белгиларга асосан УСОК нинг огирлик даражаси куйилади.\nСогликни саклашни ислох килиш деганда нимани тушунасиз\nБронхиал астма касаллигини даволашда кулланиладиган базис дори воситаларини айтинг\nБронхоэктаз касаллигининг клиникасини айтиб беринг\nНафас аъзоларида учрайдиган уткир респиратор вирус касалликлари хакида тушунча беринг\n25 ёшли бемор йигит грипп дан кейин йутал ва тана хароратини кутарилиши кузатилади. Аускультатив упкада икки томондан пастки булакларида нам хириллашлар эшитилади. Кушимча кандай текширувлар аник ташхис куйишга ёрдам беради.\nПрезидент И.А. Каримовнинг "Миллий истиклол гояси" асаридаги асосий гояни билишнинг ахамияти нимада\nУпканинг сурункали обструктив касаллиги ривожланиш патогенезини айтиб беринг\nСпонтан пневмоторакс касаллигини келиб чикиш сабаблари\nБронхиал астмада бронхлар гиперреактивлигининг аниклашнинг энг оддий усулларин айтинг.\nБеморда май ойида бурун битиши, бурундан суюклик ажралиши, йутал, нафас сикиши безовта килади. Аждодларида бувисида бронхиал астма касаллиги булган, бемор объектив курикда холати адекват, териси тоза бурун шиллик каватлари шишган. Упкада аускульатив одий везикуляр нафас. Кандай текширув усули ташхис куйишга ёрдам беради.\nБеморда май ойида бурун битиши, бурундан суюклик ажралиши, йутал, нафас сикиши безовта килади. Аждодларида бувисида бронхиал астма касаллиги булган, бемор объектив курикда холати адекват, териси тоза бурун шиллик каватлари шишган. Упкада аускультатив оддий везикуляр нафас. Патогенетик даво муолажасини айтинг.\nБронхиал астмада гормонал терапия принциплари.\n40- ёшли эркак унг кукрак афасида огрик, тана хароратини 37,2-37,6 С кутарилиши, сабабсиз холсизлик, иштаха сусайиши, тана вазнини камайиши, кам микдордаги шиллик балгам билан йуталга, хансирашга шикоят килади. Анамнезидан: юкоридаги холатлар беморни бир ойлардан бери безовта кила бошлаган ва купайиб борган. Йигирма йилдан бери кунига ярим кути сигарета чекади. Отаси упка ракидан улган. Объектив: териси рангпар, лимфа тугунлари катталашган, кукрак кафаси цилиндрик шаклда. Перкутор: упка товуши, дагал нафас, хириллашлар йук. НОС минутига 18 та. Юрак тонлари аник, ритмик, ЮУС минутига 88 та, А/Б 110/60 мм.см.уст.. Ташхис куйинг.\nИктисодни ривожлантиришда "Узбек модели" деганда нимани тушунасиз\nЗотилжамни замонавий ташхислашдаги кулайликлар нимадан иборат\nАллергик касалликларни даволашда ишлатиладиган асосий дорилар\nУпка касалликларини текширишда пикфлоуметрия текшириш\nКабулда 40 ёшли аёл шиллик -йирингли балгам билан йуталга, чукур нафасда чап кукрак кафасидаги огрикка, тана хароратини 38 ˚С гача кутарилишига, холсизликка, терлашга шикоят килади. Бир хафта олдин юкори тана харорати булган, бурун битган, йутал булган. Турт кундан кейин ахволи яхшиланган. Ишлашни давом эттирган. Кечадан яна ахволи кайтадан ёмонлашган. Объектив: умумий ахволи коникарли, тана харорати 38,1 С, НОС минутига 20 та, ЮУС минутига - 100 та. Чапдан курак пастидан чегараланган жойда кискарган перкутор товуш, сусайган нафас вам айда пуфакли нам хириллашлар эшитилади. Ташхис куйинг.\nБронхиал астма касаллигининг III поғонаси даволаш принциплари.\nПневмотороксда шошилинч ёрдам принциплари\n55 ёшли аёл шифохонага нафас сикиши, йутал, балгам кийин ажралиши, томогидаги огриклар, холсизлика шикоят килиб келган. Анамнезидан беморда касаллик совук сув истемол килгандан кейин бошланган. Бемор уйида амбулатор шароитда цефазолин, амброксол олган ахволи яхшиланмаган. Объектив курикда упкада перкутор икки томондан сусайган перкутор товуш, аускультатив икки томондан сусайган везикуляр нафас эшитилади. Рентгеноскопияда икки томонлама зотилжам белгилари аникланди. Антибактериал терапия учун кандай дори ишлатилади.\nШифохонадан ташкари зотилжамни даволашни узига хос принциплари\nШифохонага 51 ёшли эркак йирингли балгам билан йуталга, чукур нафасда чап кукрак кафасидаги огрикка, тана хароратини 38 ˚С гача кутарилишига, холсизликка, терлашга шикоят килади. Бир хафта олдин юкори тана харорати булган, бурун битган, йутал булган. Турт кундан кейин ахволи яхшиланган. Ишлашни давом эттирган. Кечадан яна ахволи кайтадан ёмонлашган. Куп йилдан бери кунига 1 пачкадан сигарета чекади. Объектив: умумий ахволи коникарли, тана харорати 38,1 С, НОС минутига 20 та, ЮУС минутига - 100 та. Чапдан курак пастидан чегараланган жойда кискарган перкутор товуш, сусайган нафас вам айда пуфакли нам хириллашлар эшитилади. Ташхис куйинг.\nИстиклол, унинг мохияти, вазифалари ва жамият хаётидаги ўрни ("Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллари" рисоласи асосида).\nХОБЛ ни туберкулезнинг инфильтратив тури билан қиёсий ташхислаш.\nБронхиал астманинг поғонавий диагностик критерийлари.\nПоликлиника 44 ёшли бемор мурожат килди. Бир неча маротаба кусган. Иштахаси пасайган, факат суюклик истемол килади. Хуши узида, жисмоний харакатда хансираш, йирингли балгам билан йуталади, тана харорати 39˚С. Деярли бир хафтадан бери огрийди, тана харорати 38˚С кутарилган, балгамли йутал, ёнбошдаги огриклар безовта килади. Охирги икки кун ичида бемор ахволи огирлашган. Шифокорларга мурожат килмаган, даволанмаган. НОС минутига 24 та., ЮУС минутига 98 та. Унг томон пастки кисмида сусайган перкуттор товуш, сусайган нафас, майда пуфакли нам хириллашлар эшитилади. Сизнинг ташхисингиз.\nМаънавий - маърифий тушунчаларнинг жамият, ва ёш авлодни тарбиялашдаги ахамияти нималардан иборат?\nБронхоэктаз касаллигида бронх йўллари шиллиқ қаватининг яллиғланиш хусусиятлари.\nАнтихолинэргик дори воситаларнинг ишлатиш принциплари.\n40 ёшли аёл. Нафас сикиш хуружлари кунига 4-5 маротабагача ва асосан кечаси кузатиладиган хуштакли товуш билан эшитиладиган нафас олишни кийинлашишига, кийин ажралувчи окимтир балгам билан йуталга. Нафас сикиш хуружлари чанг билан ва хар хил хидларга кузатилади. Объектив: умумий ахволи огир, бемор кулига тиралган холатда утирибди. Нафас олиши тезлашган, дистанцион хариллашлар эшитилади. Нафас чикариш кийинлашган, НОС минутига 30 та. Нафас олишда ёрдамчи мушаклар иштирок этади. Перкуттор: упка устида кутисом товуш , аускультатив: дагал нафас, нафас чикариш чузилган, таркок курук хуштакли хириллашлар эшитилади. ЮУС минутига 100 та., А/Б 110/70 мм.см.уст. ПСВ - 55%. Сизнинг ташхисингиз.\nОрол денгизи экологик катастрофаси туфайли давлат микёсида олиб борилаётган ишлар кулами хакида тушунча беринг\nБронхлар яллигланишида иммунитетни ахамиятини айтиб беринг\nУпка-юрак етшмовчилигини даволашни асосий принципларини айтинг\nАСИТ терапияни утказиш конунларини айтиб беринг\nБемор 28 ёш. Яқинда оғир ОРВИ ўтқазган. Уйда даволанган. Қолдиқ белгилари сифатида йўтал қолган, нафас сиқиш хуружлари билан, айниқса эрталаб, ўткир хидларга кучаювчи. Анамнезида овқат аллергияси. Объектив: икки томондан везикуляр нафас фонида тарқоқ қуруқ хириллашлар эшитилади. Тахминий диагноз. Ташхислаш ва даволаш тактикаси?\nМустакиллик учун курашган аждодларимиз хакида айтиб беринг\n38 ёшли аёл, кукимтир рангли балгам ажралиши билан йуталга, холсизликка, терлашга шикоят килади. Анамнезидан: Холатини ёмонлашишини бир хафта олдин булиб утган уткир респиратор вирусли инфекция билан боглайди. Объектив: упка товуши, дагал нафас, хириллашлар йук. Шишлар йук. ОФВ1 меъёрнинг 86%. Сизнинг ташхисингиз. Даволаш асослари.\nДиний экстремистик окимнинг жамият ривожланишига киладиган асосий тахдидлари нималардан иборат\nИнтерстициал зотилжамни даволаш принципини айтинг\nУпка касалликларини даволашда гормонларнинг урни хакида гапириб беринг\nТромбоэмболия касаллигини консерватив давоси нима.\nЖамият ривожланишида соглом турмуш тарзи тушунчаси кандай ахамиятга эга\nУзбекистонда пульмонологик касалликлар таркалганлик даражаси, статистик курсаткичлари хакида гапириб беринг\nПневмосклероз касаллигини келиб чикиш сабаблари хакида айтиб беринг\nПульмонологик касалликларни дориларсиз даволаш деганда нимани тушунасиз\nБемор 64 ёш, 40 йил мобайнида тамаки чекади. Эрталаблари қийин ажралувчи балғамли йўтал қийнайди, доим балғам ташлайди. Тез-тез шамоллайди. Яқинда нафас сиқиш хуружлари билан хансираш қўшилган.Тахминий диагноз, қиёсий ташхис, даволаш.\nОбструктив синдромнинг патогенези (обструкциянинг қайтар ва қайтмас компонентлари).\nКуппартиявийлик деганда нимани тушунасиз ва унинг жамиятдаги ўрни қандай?\nЎпка-юрак касалликларини таснифи.\nАтипик зотилжами терапияси хусусиятлари.\nБемор 22 ёш. Тез-тез шамоллаш кузатилади, қийин даволанади, асорат сифатида қийин ажралувчи балғам билан йўтал қолади. Хамрох касалликлари панкреатит, коньюктивит.Тахминий диагноз, қиёсий ташхис, даволаш.\nСогликни саклашни боскичма боскич ислох килиш деганда нимани тушунасиз\nИнгаляцион гормонал терапияни ишлатишни афзалликлари нималардан иборат\nИммун танкислик зотилжамини даволашни узига хос принциплари нималардан иборат\nПульмонологик касалликларда антимикотик дориларни ишлатиш асосий принциплари нима\n32 ёшли бемор аёл. Яқинда оғир ОРВИ ўтқазган. Қолдиқ белгилари сифатида йўтал қолган, нафас сиқиш хуружлари билан, айниқса эрталаб, ўткир хидларга кучаювчи. Анамнезида овқат аллергияси. Объектив: икки томондан везикуляр нафас фонида тарқоқ қуруқ хириллашлар эшитилади. Ташхислаш ва даволаш тактикаси?\nОИВ/ОИТС касаллигини таркалишига карши давлат микёсида олиб борилаётган ишлар кулами хакида тушунча беринг\nПрофпатология тушунчаси нима, кандай касалликлар киради\nЗотилжамни янги классификациясининг асосий мохияти нимадан иборат\nАнтибиотиклар классификациясига таъриф беринг\n50 ёшли эркак, 20 йил мобайнида тамаки чекади, 5 кундан бери тана харорати кутарилиши, йутал, кукимтир балгам ажралиши туфайли уйида, цефтриаксон билан даволанмоқда. Даволанишни 3 кунида ўнг курак тагида ва ўнг қовурға ости сохасида ўткир оғриқлар пайдо бўлган, чапга иррадиация билан. Тана температураси юқори гектик, титраш, терлаш, юрак тез уруши, юзининг ўнг тарафи қизариши кузатилмоқда. Оғриқлар чуқур нафасда кучаяди. Беморда қандай асорат ривожланган. Сизнинг тактикангиз.\nУзбекистон республикасида ёшларга оид давлат сиёсатининг асослари нималардан иборат\nИммунитет тушунчасига кенгайтирилган таъриф беринг\nИнфекцион токсик шокни даволаш принципи нима\nБемор 55 ёш, 30 йил мобайнида тамаки чекади. Эрталаблари қийин ажралувчи балғамли йўтал қийнайди, доим балғам ташлайди. Тез-тез шамоллайди. Яқинда нафас сиқиш хуружлари пайдо булган беморда астма касаллиги билан ташхислаш алгоритмини айтинг.\nБронхиал астма касаллиги патогенези.\nЭкзоген аллергик альвеолит касаллигини даволаш принциплари.\nБемор 40 ёш. Тез-тез шамоллаш кузатилади, қийин даволанади, асорат сифатида қийин ажралувчи балғам билан йўтал қолади. Хамрох касалликлари панкреатит, коньюктивит. Тахминий диагноз, қиёсий ташхис, даволаш.\nПрезидент И.А.Каримовнинг Ўзбекистон тинчлиги ва барқарорлигига хавф солаётган тахдидларга карши курашишдаги урни мохиятини айтиб беринг\nСурункали бронхит патогенези, клиникаси ва диагностикаси.\n20 ёшли успирин киз поликлиникага аллерголог врач кабулига келган. Онасининг гапи буйича кизини охирги 6-ой давомида кучли йутал безовна килади. Оиласининг бошка аъзолари соглом. Бемор озмаган. Болалик пайтида бир неча йил давомида экзема безоавта килган. Охирги 2 хафта давомида бемор эрталаб кукрак кафасидаги сикувчи огрик билан уйгониб кетаган. Курик пайтида нафас олиши ва кукрак кафаси харакати меъёрида, териси жуда курук. Экзема белгилари йук. Бурун шиллик кафати шишган. Аускультацияда везикуляр нафас, жадаллаштирилган нафасда иккала томондан таркок курук хуштакли хириллашлар эшитилади. Сизнинг ташхисингиз.\nУзбекистоннинг Марказий Осиё мамлакатлари иктисодига таъсирини ижобий хусусиятларини айтиб беринг.\nТашқи нафас функциясининг рестриктив ўзгаришлари белгилари.\n30 ёшли аёл кабулга келган. Шиллик-йирингли балгам билан йуталга, кукрак кафасидаги огрикка, тана хароратини кутарилишига, чарчашга шикоят килади. 3 хафтадан бери огрийди. Тана харорати кутарилганда аспирин кабул килган, алтейка илдиз дамламасини кабул килган, фойдаси булмаган. Объектив: бемор озгин, териси нам. Упкада унгдан курак остидан кискарган перкуттор товуш, шу жойда нафас сусайган, хириллашлар йук. НОС минутига 20 та. ЮУС минутига 90 та. А/Б 110/70 мм.см.уст. Шифокор беморга 3 мартали балгам анализи топширишни тавсия килди. Балгам анализда туберкулез микобактерияси аникланди. Сизнинг ташхисингиз.\nПрезиденти И.Каримовнинг "Юксак маънавият енгилмас куч" асарининг мазмунидан келиб чиккан холда асарнинг жамият ривожланишига таъсирини тушунтириб беринг.\nХансираш алгоритмини айтиб беринг\nПневмоканиоз кандай касаллик.\n35 ёшли аёл поликлиникага мурожат килди. Яқинда оғир ОРВИ ўтқазган. Уйда даволанган. Қолдиқ белгилари сифатида йўтал қолган, нафас сиқиш хуружлари билан, айниқса эрталаб, ўткир хидларга кучаювчи. Анамнезида овқат аллергияси. Объектив: икки томондан везикуляр нафас фонида тарқоқ қуруқ хириллашлар эшитилади. Шифокор беморга антибактериал терапия буюрди. Айтингчи шифокорнинг тактикаси тугри булганми.\nПрезидент И.А.Каримоавнинг "Ғояга карши факат гоя, жахолатга карши факат маърифат билан курашиш керак" тушунчасининг ахамияти нимада?\nДори аллергияси нима, клиникаси ва диагностикаси.\nБемор 60 ёш, кечаси уйқу бермайдиган доимий қийновчи йўталга шикоят қилади. Кўкрак қафасининг юқори қисмида кучли оғриқлар безовта қилади. Суяк ва бўғимларда оғриқлар, гўштли овқатларга иштахасизлик, дармонсизлик кузатилади. 16 ёшидан тамаки чекади. Объектив: 1 даражали кахексия, бўйин ва ўмровусти лимфа тугунлари катталашган, кўпроқ ўнгдан. Балғам "малинали желе" рангида. Ўпкада дағал нафас фонида нам хириллашлар эшитилади. Қорин юмшоқ, Ўнг биқин сохасида оғриқ бор. Тахминий диагноз. Қиёсий ташхис, даволаш.\nуткир зотилжам касаллигининг таснифига замонавий ёндошув.\nХомиладорларда бронхиал астма касаллигини даволаш хсусиятлари нима\nБемор 55 ёш, кечаси кучайувчи йўталга шикоят қилади. Кўкрак қафасининг юқори қисмида кучли оғриқлар безовта қилади. Суяк ва бўғимларда оғриқлар, гўштли овқатларга иштахасизлик, дармонсизлик кузатилади. 16 ёшидан тамаки чекади. Объектив: 1 даражали кахексия, бўйин ва ўмровусти лимфа тугунлари катталашган, кўпроқ ўнгдан. Балғам "малинали желе" рангида. Ўпкада дағал нафас фонида нам хириллашлар эшитилади. Қорин юмшоқ, Ўнг биқин сохасида оғриқ бор. Тахминий диагноз. Қиёсий ташхис, даволаш.\nДавлатимизнинг экологияни яхшилаш максадида олиб бораётган ишлари кулами хакида тушунча беринг.\nПневмоцистали зотилжамни даволаш алгоритмини айтиб беринг Зотилжамни янги классификациясининг асосий мохияти нмадан иборат\nАнтимикотиклар классификациясига тариф беринг\nБемор 55 ёш, 22 йил мобайнида тамаки чекади, оғир зотилжам билан касал, цефазолин билан даволанмоқда. Даволанишни 3 кунида ўнг курак тагида ва ўнг қовурға ости сохасида ўткир оғриқлар пайдо бўлган, чапга иррадиация билан. Тана температураси юқори гектик, титраш, терлаш, юрак тез уруши, юзининг ўнг тарафи қизариши кузатилмоқда. Оғриқлар чуқур нафасда кучаяди. Беморда қандай асорат ривожланган. Сизнинг тактикангиз.


InfinBank — Пластик карталарга хизмат кўрсатиш бўлим бошлиғи Ином Усманов билан интервью.\nПластик карталарга хизмат кўрсатиш бўлим бошлиғи Ином Усманов билан интервью.\n«InfinBank» хусусий очиқ акциядорлик тижорат банки ўз фаолияти бошиданоқ, ўзини ишончли ва универсал банк сифатида намоён қилиб келмоқда. У банк хизматлари бозорида ўз жойига эга бўлиш устида фаол иш олиб бормоқда ва бугун ушбу вазифанинг уддасидан чиқаётганлиги тўғрисида дадил гапириш мумкин.\nҲозирги кунда «InfinBank» корпоратив мижозларга, кичик ва ўрта бизнес вакилларига ҳамда жисмоний шахсларга банк хизматларининг кенг кўламини тақдим қилиб келмоқда. Бундай хизматларнинг биттаси бўлиб пластик тўлов карталарни чиқариш ва уларга хизмат кўрсатиш ҳисобланади. Уларнинг афзалликлари, фойдаланиш шартлари ва уларни олиш тартиби ҳақида бизга интервьюда Пластик карталарга хизмат кўрсатиш бўлим бошлиғи Ином Усманов гапириб берди.\n— Бугунги кунда банк қайси пластик карталар турига хизмат кўрсатади?\n— «InfinBank» ХОАТБ жисмоний ва юридик шахслар ҳамда хусусий тадбиркорларнинг сўмдаги пластик карталарни чиқариб, уларга хизмат кўрсатиб келмоқда. Бугунги кунга келиб банк томонидан эмиссия қилинган пластик карталарнинг сони 22124 донани ташкил қилади, улардан 10000 донадан кўпроғи — Uzkart ONLINE карталаридир. Уларнинг афзал томони бўлиб, улар йўқолган тақдирда дарҳол ва тезкор блоклаш ҳисобланади. Бундан ташқари, пластик карта эгасининг карта ҳисобварағига «СМС-хабар бериш» хизматини улаш, шунингдек Интернет орқали он-лайн харидларни амалга ошириш имконияти. «СМС-хабар бериш» хизмати уланганидан сўнг пластик карта эгаси пластик картадан қилинган пул харажатлари тўғрисида СМС куринишда телефонга маълумот олади. Он-лайн пластик карта эгаларида «Шахсий кабинет» орқали Ucell мобил алоқа компаниясининг хизматларига ҳақ тўлаш имконияти ҳам пайдо бўлади. Ҳақ тўлашни амалга ошириш учун uzkart.uz сайтда «Шахсий кабинетда» рўйхатдан ўтиш керак.\n— Ушбу пластик карталарнинг турлари учун қайси тарифлар амал қилади?\n— Агар жисмоний шахс сўмдаги дебет пластик картасини очмоқчи бўлса, ундан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тўлов кунидаги курси бўйича 5 EUR миқдорида ҳақ олинади. Сўмдаги корпаратив пластик картасини очиш учун юридик шахс Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тўлов кунидаги курси бўйича 20 EUR миқдорида ҳақ тўлаши керак. Якка тартибдаги тадбиркорга сўмдаги корпаратив пластик картасини чиқариш учун ҳақ Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тўлов кунидаги курси бўйича 20 EUR ташкил қилади. Жисмоний шахснинг сўмдаги дебет пластик картаси йўқолган ёки яроқсиз ҳолга келган тақдирда, уни қайта чиқариш учун ҳақ Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тўлов кунидаги курси бўйича 5 EUR ташкил қилади. Сўмдаги корпоратив пластик картаси йўқолган ёки яроқсиз ҳолга келган тақдирда, уни қайта чиқариш учун ҳақ Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тўлов кунидаги курси бўйича 25 EUR ташкил қилади. Сўмдаги пластик картанинг амал қилиш муддати тугаганидан сўнг уни қайта чиқариш бепул амалга оширилади.\n— Ҳозирги кунда «InfinBank» қайси халқаро пластик карталарни эмиссия қилади?\n— «InfinBank» ХОАТБ «VISA International» халқаро тўлов тизимининг ассоциацияланган аъзоси ҳисобланади — банкка ушбу мавқени бериш тўғрисидаги ижобий қарор 2013 йил 7 майда қабул қилинди. «VISA» халқаро тўлов тизимида аъзолик қилиш банк фаолиятининг молиявий ва бошқарув кўрсаткичлари халқаро тўлов тизими талабларига жавоб бериши, шунингдек банк универсал, мустаҳкам, барқарор молия институти сифатида ривожланиш статегик режасининг навбатдаги босқичига эришганлиги тўғрисида далолат беради. Халқаро тўлов тизимининг ассоциацияланган аъзоси мавқеи «InfinBank» ўз хизматлар рўйхатини сезиларли даражада кенгайтириш ҳамда мижзларга ҳозирги кунда Ўзбекистоннинг карта бизнеси пешқадамларида — йирик банкларда мавжуд бўлган даражада замонавий банк маҳсулотларини таклиф қилиш имкониятини беради. Шуни айтиш лозимки, бошлангич босқичда банк томонидан «VISA» халқаро тўлов тизимининг иккита «Classic» ва «Gold» асосий банк карталар турини эмисся қилиш режалаштирилмоқда. Ўз дизайни ва логотипига эга «VISA» тўлов карталарини эмиссия қилиш жорий йилнинг III-чорак бошига режалаштирилган. Ҳозирги кунда банкда ушбу лойиҳани жорий этиш бўйича тайёргарлик ишлари олиб борилмоқда.\n— «Infinbank» бошқа халқаро тўлов карталари мавжудми?\n— 2013 йилдан бери «InfinBank"да «China UnionPay» халқаро пластик карталари (ХПК) чиқарилмоқда. Банк 2012 дан бери «China UnionPay» халқаро тўлов тизимининг ассоциацияланган аъзоси ҳисобланади. «China UnionPay» ХПК асосий афзалликлари қаторига — уларни нафақат Хитойда, балки Туркия, БАА, Корея, Англия, Италия, Япония, Таиланд, Малайзия, Сингапур, Россия, Қозоғистон каби дунёнинг 200 дан кўпроқ мамлакатларида кенг қўллаш, шунингдек кам ҳақ олиниши киради. Таъкидлаб ўтаманки, «China UnionPay» пластик картаси он-лайн режимида ишлайди.\n— «China UnionPay» халқаро пластик картасини олиш ва ундан фойдаланиш тартиби қандай?\n— «China UnionPay» халқаро тўлов картасини очиш ва улиш учун «InfinBank» бўлимига мурожаат қилиш, банк картаси орқали ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун икки томонлама шартномани тузиш ва банкнинг тарифларига мувофиқ картани расмийлаштириш учун банк хизматларини тўлаш керак. Банк мижозлари ХПКдан хорижда турли хизматларга (меҳмонхона, савдо нуқталари, транспорт хизматлари) ҳақ тўлаш ёки банкомат орқали нақд пул олиш учун фойдаланишлари мумкин.\n— Корпоратив банк пластик карталаридан фойдаланиш шартлари қандай?\n— Корпоратив банк карталари эгалари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги қарори билан тасдиқланган «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида низом"да, унга киритилган ўзгартиришларни ҳисобга олган ҳолда, назарда тутилган харажатларга ҳақ тўлаш учун савдо ва сервис корхоналарида картадан фойдаланган ҳолда, миллий валютада нақдсиз ҳисоб-китобларни амалга оширишлари мумкин. Корпоратив карталардан фойдаланган ҳолда, нақдсиз тўлов учун ишлатилаётган пул маблағлари қатъий муайян мақсадлар учун корпоратив банк картаси эгасининг ҳисобдорлиги остида ишлатиладиган маблағларидир. Қайд қилиш лозимки, корпоратив банк картаси эгаси корпоратив банк картасини ҳисобот остида олган пайтдан кечи билан 10 кун ичида юридик шахс бухгалтериясига корпоратив банк картаси орқали сарфланган маблағлар тўғрисида ҳисоботни тақдим қилиши шарт.\n— Карта йўқолиб қолган тақдирда, у ва ундаги қолдиқ қандай қилиб тикланади?\n— Пластик карта йўқолган ёки яроқсиз ҳолга келган тақдирда, мижоз у йўқ бўлиши (йўқотилиши, ўғрилаб кетганлиги) тўғрисида аризани банкка тақдим қилиши керак. Мижознинг аризасига биноан банк мижознинг картасини блоклаб қўяди ва янгисини чиқаради. Карта ҳисобварағидаги пул маблағлар қолдиғи янги пластик картага ўтказилади.\nСўнгги янгиланиш 27.05.2020


Патронаж хизматида уч босқичли янги тизим жорий этилди – nuqtai nazar\n29.11.2018 Изоҳлар, Расмий1 119\nБуйруғга кўра, патронаж хизматида уч босқичли янги тизим жорий этилади.\nПатронаж ишларининг биринчи босқичида ҳар олти ойда аҳоли янгидан рўйхатдан ўтказилади ва патронаж хизматига эҳтиёжи борлар аниқланади.\nИккинчи босқичда патронаж ҳамшираси, умумий амалиёт шифокори ва тор мутахассислар иштирокида хонадонларда мақсадли патронаж тадбирлари ташкил этилади. Унда патронаж парваришга муҳтож ёлғиз қариялар, ногиронлар ва ўзгалар парваришига муҳтож шахслар, 1 ёшгача ва ногирон болалар, ҳомиладорлар, янги туққан оналарга патронаж хизмати кўрсатилади. Мақсадли патронаж ҳар ҳафта белгиланган режа асосида ташкил этилади.\nУчинчи босқич патронаж тадбирларини ташкил этишда бирламчи тиббий-санитария тизими ходимларига вилоят ва республика миқёсидаги даволаш муассасалари ва ихтисослашган илмий-амалий марказлар олимлари яқиндан кўмак беради.\nПатронаж тадбирлари доирасида сурункали касалликка чалинган, ихтисослашган тиббий кўмакка муҳтож беморлар қамраб олинади. Беморларни касаллигига қараб амбулатор ёки стационар шароитда туман, вилоят ҳамда республика муассасаларида даволаш чоралари кўрилади.\nҲозирда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва ҳудудий тиббиёт муассасаларида янги тартибдаги патронаж ишларини уюшқоқлик билан ташкил этиш ва тизимли мониторинг қилиш мақсадида махсус ишчи гуруҳи шакллантирилган.


≡Саломатлик 13:47, 07.06.2018 ✔638\n≡Саломатлик 13:46, 07.06.2018 ✔512\nБолани овқатланишга ўргатинг\n≡Саломатлик 15:42, 31.05.2018 ✔579\nКўкрак сутидан айиришни қайси вақтда бажарган маъқул?\nЖило ва майинлик бағишлайди\n≡Саломатлик 15:41, 31.05.2018 ✔452\nҚуруқ соч, асосан, ички аъзолардаги хасталиклар ёки нотўғри парвариш туфайлидир. Уни тез-тез ювиш, терига мос бўлмаган шампундан фойдаланиш, иссиқ ҳароратда қуритиш, кимёвий бўёқларда бўяш ва нотўғри овқатланиш ҳам сочни заифлаштириб қўйиши мумкин.\n≡Саломатлик 15:36, 31.05.2018 ✔547\nҲОМИЛАДОРЛИК: НИМА МУМКИН, НИМА МУМКИН ЭМАС?\n≡Саломатлик 18:08, 24.05.2018 ✔509\nҲомиладорлик даврида бўлажак онани бир қанча саволлар қийнайди. Атрофдагиларнинг ҳар хил фикрлар билдириб, турли маслаҳатлар бериши уларни иккилантириб қўяди.\n≡Саломатлик 18:06, 24.05.2018 ✔545\nЁзнинг энг севимли ва тансиқ меваларидан бири гилоснинг инсон танаси учун бир қанча фойдали томонлари бор. У витаминларга бой бўлиб, иммунитетни мустаҳкамлаш, буйрак ишини яхшилаш, овқат ҳазм қилиш тизимини фаоллаштириш ҳамда қон томир йўлларини ювиш каби вазифаларни бажаради.\nТАБИИЙ ВА ФОЙДАЛИ БЎЁҚ\n≡Саломатлик 18:06, 24.05.2018 ✔514\nҲамиша ёш ва гўзал кўринишда сочнинг аҳамияти беқиёс. Аёллар сочи янада жило сочиб туриши учун турли бўёқ ва хинадан фойдаланади. Азалдан гўзал ва соғлом сочни парваришлашда ишлатилган хина ўсимлиги бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмади. Хўш, қайси хусусиятига кўра у соч бўёғи ўрнида ҳам қўлланади? Бугунги замонавий бўёқлардан фарқли жиҳатлари нимада?\nКУТИЛМАГАНДА «УШЛАБ ҚОЛАДИГАН» КАСАЛЛИК\n≡Саломатлик 16:20, 17.05.2018 ✔563\n— Кейинги пайтда белим тўсатдан «тутиб» қолиб, қаттиқ оғриқ беради. Шифокорга учрашдим. «Сизда остеохондроз бор экан» деди. Бундай ҳолатда кимга мурожаат қилиш керак?\n≡Саломатлик 16:19, 17.05.2018 ✔619\n≡Саломатлик 19:16, 10.05.2018 ✔523\nКЎЗИНГИЗ ХИРАЛАШЯПТИМИ: САБАБИ БЕШТА\n≡Саломатлик 19:16, 10.05.2018 ✔638\nҚОННИ ТОЗАЛАБ, КЎПАЙТИРУВЧИ МЕВА\n≡Саломатлик 19:15, 10.05.2018 ✔956\nҲозир айни ғарқ пишган мевалардан бири тут таркибидаги шира қонни кўпайтириш ва тозалашга ёрдам беради. Томоқ оғриғи ва шамоллаганда эса тут барги қайнатмаси иситмани туширади, чанқоқни босади.\nБУРУН ТЕЗ-ТЕЗ ҚОНАСА...\n≡Саломатлик 15:09, 03.05.2018 ✔596\nчуқур тиббий текширув зарур\nБаъзида бурун қонаши тўсатдан юз беради. Бу, айниқса, болаларда кўп кузатилади. Бурундан сурункали қон оқиши тананинг борган сари дармонсизланишига олиб келиб, охир-оқибат камқонлик касаллигини пайдо қилади.\nЭРТАПИШАР ҚУЛУПНАЙ ЗАРАРЛИ…МИ?\n≡Саломатлик 15:08, 03.05.2018 ✔592\nСевимли мева — қулупнай ғарқ пишган палла ҳозир. Унда 5-12 фоиз углевод, лимон, олма кислотаси ва фенол бирикмалар бор. Қолаверса, А, В витаминлари ҳамда темир минераллари мавжуд.


Ўзбекистон чемпионатининг тантанали очилиш маросими ўтказилди – O'zbekiston milliy paralimpiya assotsiatsiyasi\nЎзбекистон чемпионатининг тантанали очилиш маросими ўтказилди\nПойтахтимиздаги Мудофаа вазирлигига қарашли МҲСК спорт мажумаси залида ўсмирлар ўртасида Ўзбекистон чемпионати бўлиб ўтмоқда.\nУч кун давомида жами 20 та вазн тоифасида мамлакатимизнинг 2005-2006 йилларда таваллуд топган энг кучли ўсмир дзюдочилари аниқланади. Мусобақа иштирокчилари сонининг 800 нафардан зиёд экани беллашувларнинг муросасиз ўтишига замин яратмоқда.\nМусобақанинг иккинчи кун кечки дастурида тантанали очилиш маросими ўтказилди. Унда Ўзбекистон Республикаси Жисмоний тарбия ва спорт, Халқ таълими ҳамда Мудофа вазирликлари, МОҚ мутасадди раҳбарлари иштирок этишди. Тадбирда сўзга чиққанлар мамлакатимизда барча спорт турлари қатори дзюдо ҳам йилдан-йилга ривожланиб, ушбу яккакураш билан шуғулланаётганлар сони ортиб бораётгани ҳамда ҳукуматимиз томонидан ҳар томонлама қўллаб-қувватланаётгани таъкидлашди.\n«Сир эмас, ўзбек дзюдоси нафақат минтақа, балки дунёда ҳам ўз ўрни ва мавқейига эга ҳисобланади. Ҳозирда терма жамоамиз аъзолари дзюдо ватани – Токиода ўтказиладиган Олимпия ўйинлари йўлидаги муҳим рейтинг мусобақаларига тайёргарлик кўришяпти. Уларни номма-ном айтмасак ҳам бундан яхши хабардорсиз. Ушбу ўтказилаётган Ўзбекистон чемпионати иштирокчилари орасидан ҳам яқин йилларда терма жамоа сафида Олимпиадада шохсупага кўтариладиган дзюдочилар етишиб чиқишига ишонаман. Бу мусобақада биз янги номлар, янги чемпионларни кашф этамиз. Насиб қилса, айнан сизлар яқин келажакда ўзбек дзюдоси юлдузларига айланасизлар. Бунинг учун ўз устингизда ишлашдан, меҳнат қилишдан тўхтаманг«, – деди МОҚ раиси ўринбосари, Ўзбекистон дзюдо федерацияси раиси Азизжон Камилов.\nШундан сўнг Ўзбекистон чемпионатининг иккинчи кунги баҳслари доирасида жами 8 та вазн тоифасидаги финал беллашувларига навбат берилди.\nМаълумот учун, ўсмирлар ўртасидаги мамлакат чемпионати 2020 йилги Ўзбекистон дзюдо федерацияси тақвим режасидан ўрин олган охирги мусобақа ҳисобланади. Бунгача ёшлар ҳамда катталар ўртасидаги Ўзбекистон чемпионати ҳам юқори савияда ташкил этилган эди.\nМўминжон Абдуллаев ва Яҳё Имомовни табриклаймиз!


“Дон”ни тинч қўймаётган “Класс-Доминатор”ми?\n03 июл 2022, Тошкент вақти: 19:36\n“Ўзметроном” сайти Россияда ишлаб чиқариладиган “Дон” ғалла ўриш комбайнларининг Ўзбекистон бозорига кириб келишига тўсқинликлар яратиш бошлангани ҳақида маълумот тарқатди.\nСайтнинг ёзишича, “Дон” комбайнларининг Ўзбекистон бозорига кириб келишини таъминлаш мақсадида ташкил этилган “Ўздонмаш” қўшма корхонаси фаолияти айни пайтда прокуратура томонидан қаттиқ текширилмоқда. Ўзбекистон томонидан таъсисчиси Хатирчидаги “Янгийўл” машина-трактор парки, Россия томонидан таъсисчиси “Донснаб” очиқ акциядорлик жамияти бўлган бу қўшма корхонанинг банкдаги ҳисоб рақами ва конвертация учун мўлжалланган 435 миллион сўм маблағи прокуратура томонидан ҳибс этилган. Бунинг оқибатида “Ўздонмаш”нинг Ўзбекистонга 350 та комбайн олиб келиш билан боғлиқ шартномаси бажарилмай қолиши мумкин.\nСайт Россия комбайнларини Ўзбекистон бозоридан сиқиб чиқариш фикри “Класс-Доминатор” комбайнини ишлаб чиқарадиган германиялик рақобатчилардан чиққан бўлиши мумкинлигини тахмин қилган. Бошқа кузатувчилар эса расмий Тошкент шу йўл билан инсон ҳуқуқларига кўз юмишга тайëр турган Германияга хушомад қилмоқчи бўлаётганини айтмоқда.\nУ ҳар икки комбайннинг ҳам ўзига яраша яхши томонлари борлигини айтади.\n“Ҳар иккаласига ҳам талаб бор. Немис комбайни кичик далалардаги ғаллани ўришга қулай. Рус комбайнлари эса колхозларга мўлжалланган. Рус комбайни сомонни бутун чиқаради. Мол боқаман, деган фермерга шу яхши. Немис комбайни сомонни кукунга айлантириб, ерга сепиб юборади”, - дейди Файзулла ака.\n90-йилларда Наманган машинасозлик заводи бош директори бўлган, собиқ Ўзбекистон халқ депутати Абдувоҳид Паттаев немис комбайнларининг Россия комбайнларидан сифат жиҳатдан афзал эканини билдирди.\n“Немис комбайнлари қиммат бўлса ҳам сифат жиҳатдан яхши. Арзоннинг шўрваси татимайди”, - дейди А.Паттаев.\nСирдарëлик собиқ фермер, ҳозир Швецияда яшовчи Муҳиддин Қурбонов эса ўзбек деҳқони учун рус комбайнлари қулай эканини таъкидлади. Бироқ А.Паттаев собиқ фермернинг бу фикрини қўллаб-қувватламади ва ўзбек фермерларини Россия қарамлигидан қутқариш керак, деган фикрни илгари сурди.\nМ.Қурбонов эса ўз фикрига исбот сифатида бир вақтлар сиёсий сабабларга кўра ўзбек деҳқонига АҚШнинг “Кейс” комбайнлари тиқиштирилгани ва унинг оқибатларини эслатди.\n“Фалон пулга олиб келинганди “Кейс”лар. Қани энди улар? Ҳаммаси товуққа катак бўлиб, ишламасдан ëтибди. Рус комбайнлари яхши”, - дейди М.Қурбонов.\nТашқи сиёсатда қаер илиқ туюлса, ўзини ўша томонга уриб ётган Ўзбекистонда ғалла ўришга мўлжалланган комбайнлар ҳам мамлакатнинг бошқа давлатлар билан муносабати даражасини намоён этувчи барометр каби кўринмоқда.


“Эзгулик” президент фармонида таҳдидни кўряпти\n“Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди адвокатура тизими ислоҳотига оид президент фармонини ревизиядан ўтказиб, конституциявий меъёрларга мослигини ўрганиб чиқиши лозим”.\n“Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамиятининг 13 май кунги баёноти мана шу талаб билан якунланади.\nЭзгуликчилар фикрича, жорий йил 1 майида имзоланган фармони билан Ўзбекистон президенти бир қадам олға юргандай кўринади-ю, лекин аслида у икки қадам ортга чекинди.\nГап “Ўзбекистон Республикасида адвокатура институтини янада ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармон устида кетяпти. Бу шунга ўхшаш бошқа барча фармонлар каби яхши ниятлар изҳори билан бошланган бир ҳужжат.\n(Ахир ниятимиз ёмонлигидан қиляпмиз, деб бошланадиган бирор ҳужжат кўрганмисиз?!)\nБироқ “Эзгулик” жамияти фикрича, фармоннинг айрим бандлари адвокатура тўғрисидаги амалдаги қонунларга, Бош қонунга зиддир.\nЖамият вакили Абдураҳмон Ташанов эътиборни фармоннинг биринчи бандига қаратди. Унда “адвокатуранинг ўзини-ўзи бошқарадиган марказлаштирилган тизимини ташкил қилиш” лозимлиги уқтирилган.\nА.Ташанов фармондаги бу бандни шарҳлар экан: “Бутун дунë ëки илғор мамлакатлар тажрибасида адвокатларнинг бунақа марказлашган тизими йўқ. Бу нарса маъмурий буйруқбозликка асосланган. Бу Совет Иттифоқи даврида бўлар эди. Марказлаштирилган тизим яратишдан асосий мақсад адвокатурани тўла ҳукумат назорати остига олишдир”,- деди.\nБу фармонгача мамлакатда хусусий адвокатуралар бор эди ва улар давлатга ëки бирор маъмурий ташкилотга бўйсунмас эди. Улар қонун асосида ишлаб, фаолият юритаверар эди.\nБундан буён адвокатлар марказлаштирилади, ҳаммаси Адвокатлар палатаси, деган ташкилотга аъзо бўлади, аъзо бўлмаса, адвокатлик фаолияти билан шуғуллана олмайди.\nФармоннинг “Эзгулик” жамиятини ташвишга солаётган яна бир меъёри будир:\n“Ҳуқуқшунослик соҳасида махсус билимга эга бўлмаган шахсларнинг суд ишида иштирок этишига йўл қўймасликка қаратилган тарафлар вакиллиги институтини босқичма-босқич такомиллаштириш”.\nФармонлар ёзиладиган тил қанчалик чигал бўлмасин, бу меъёр оддий фуқаро учун тўғридай кўринавериши мумкин.\nЛекин Абдураҳмон Ташановнинг айтишича, бу меъёр замирида, аслида катта таҳдид ётибди.\n“Бундан кўзланган асосий мақсад - инсон ҳуқуқлари ва ноҳукумат ташкилотлар вакилларининг қонун асосида судда қатнашиши ва ахборотлар олишини тақиқлаш. Масалан, биргина “Эзгулик” кейинги 5 йилда 500дан ортиқ суд мажлисида иштирок этиб, у ердаги ноқонуний ҳолатлар, тергов пайтидаги қийноқлар бўйича маълумотлар тўплаган. Айнан бу нарсалар биз каби ноҳукумат ëки жамоат ташкилотлари фаолиятини жиловлашга, уларни судга қўймасликка қаратилган”,- деди А.Ташанов.\n90-йилларнинг ўрталарида камина Ўшдаги бир жамоат ташкилотининг вакили – жамоатчи ҳимоячи сифатида икки ўшлик устидан Фарғона шаҳри судида кўрилган судлов жараёнида иштирок этган эдим. Камида 10 марта борганман судга. Менинг иштироким судланувчи ҳамюртларим устидан чиқарилган ҳукмнинг юмшоқроқ бўлишига таъсир ўтказган, деган ўй иззат-нафсимга ором бериб келади.\nАбдураҳмон Ташанов сўзларига кўра, президент фармонидан ва унинг асосида қабул қилиниши кутилаётган қонунлардан сўнг шахсан менинг жамоатчи ҳимоячи сифатида Ўзбекистон судида иштирок этишим мутлақо имконсиз бўлиб қолади.\nХўш, бундай ўзига хос ислоҳотдан ким манфаатдор?\n“Албатта, марказлаштирилган адвокатурадан биринчи навбатда Ўзбекистонда шаклланган тизим, яъни ҳукумат манфаатдор”,- деди Абдураҳмон Ташанов.\nЖиззахлик адвокат Ғиёс Намозовнинг таъкидлашича, адвокатларнинг ягона тизим - Адвокатлар палатасига бирлашишининг ижобий томони кўпроқ. Палатага аъзо бўлса, адвокатнинг ҳуқуқлари чекланади, адвокатлар давлат томонидан жиловланади, деган талқинлар унчалик тўғри эмас.\nТошкентлик адвокат Руҳиддин Комилов эса адвокатлар ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қиладиган ҳар қандай марказлашишни қўллаб-қувватлаши, лекин бу фармон асосида ҳам навбатдаги ўйин ётган бўлса, унга қарши эканини айтди.\nҒиёс Намозовнинг билдиришича, фармонда жамоатчи вакиллар фуқаролик ишида қатнашиши тақиқланмаган.\n“Лекин фақат ҳимоячи ҳимоячи бўлиб қатнашсин. Фармонда жамоатчи вакил жиноят содир этганликда айбланаëтган шахснинг ҳимоячиси бўлиб қатнашиши бекор қилинган. Чунки давлат мажбурият олган”,- деди Ғиёс Намозов.\nРуҳиддин Комилов ҳам нодавлат ва жамоат ташкилотларининг инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишдаги баъзи фаолияти чекланишини тан олди.\n“Улар адвокат бўлмаса ҳам адвокат ҳуқуқларидан фойдаланган ҳолда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилади. Янги фармон бўйича улар жараëнларда иштирок эта олмай қолади. Бу зарар. Чунки судда жамоатчилик иштирок этмайди. Агар инсон ҳуқуқлари ташкилотлари инсон ҳуқуқларини ҳимоя қила олмаса ва фақат мониторинг билан чекланиб қолса, нотижорат, нодавлат ташкилотлар тўғрисидаги қонунимиз нимага керак бўлади”,- деди Руҳиддин Комилов.


Ҳокимлар ҳамда уларнинг таълим ва тарбия масалалари бўйича маслаҳатчилари фаолиятини мактаблар рейтинги орқали баҳолаш мезонлари тасдиқланди. Бу ҳақда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси хабар берди.\nҚайд этилишича, ҳукумат қарори билан умумий ўрта таълим муассасалари рейтингини аниқлаш тартиби тўғрисидаги янги низом тасдиқланди.\nНизомга 3-илова сифатида Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) ҳокимлари ҳамда уларнинг таълим ва тарбия масалалари бўйича маслаҳатчилари фаолиятини умумий ўрта таълим муассасалари рейтинги орқали баҳолаш мезонлари ва ҳисоблаш методикаси тасдиқланди.\nУнга кўра мазкур жараёнда қуйидаги кўрсаткичларга эътибор қаратилади:\n11-синф битирувчилари томонидан ОТМларга киришда тўплаган баллари;\nОТМга ўқишга кирганлар салмоғи;\nўқувчи ва ўқитувчиларнинг чет тилларини билиш даражаси;\n11-синф битирувчиларининг бандлиги;\nўқувчилар ўртасида содир этилган жиноятлар улуши (Бош прокуратура маълумоти асосида);\nпедагогларнинг сифати (салоҳияти);\nмактаблар моддий-техника базасини мустаҳкамлаш ва ўқув-тарбиявий муҳитни қўллаб-қувватлаш учун туман (шаҳар) маҳаллий бюджетининг орттирилган маблағлари ҳисобидан қилинган қўшимча харажатлар ҳажми (Молия вазирлиги маълумоти асосида);\nтаълим муассасасида маънавий-маърифий ва ўқув тарбиявий муҳит (Ўзбекистон президенти илгари сурган беш ташаббус доирасида қилинган ишлар асосида).


Финал. 20 декабрь, соат 15.30\n01.Марсело Бароверо (Д)\n26.Хулио Чиарини (Д)\n12.Аугусто Баталья (Д)\nЛуис Суарес (49, 68)\n90+3' Ўйин якунланди. "Барселона" — клублар ўртасида жаҳон чемпиони!\n89' "Барселона"да ўзгариш: Неймар ўрнига Жереми Матьё туширилди\n88' Эҳҳҳҳҳҳ, Неймар! Мессининг узатмасидан кейин бразилиялик ҳужумчи жарима майдончасига кираётганида йиқилди. Фол йўқ\n86' Неймар!!! Икки ҳимоячидан жуда чиройли ўтиб кетди, аммо зарба беришга улгурмади\n84' Вуууууҳ! Мартинес жарима майдончаси ташқарисидан зарба йўллади. Тўп Бравонинг қўли орқали устунга тегиб қайтди!\n81' "Барселона"да ўзгариш: Маскерано ўрнига Томас Фермален тушди\n77' Вуууууҳ! Қанотдан етказилган тўп учун курашда Аларио Пикедан устун келди ва бош билан зарба берди. Браво жамоасини голдан қутқарди!\n75' Чап қанотдан етказилган узатмани Пике подкат орқали тўпни ён томонга тепиб юборди\n72' ССержи Роберто сариқ карточка олди\n68' ГОООООООЛ! Луис Суарес, 0:3! Неймариннг ажойиб узатмасидан сўнг уругвайлик футболчи бош билан дарвозани ишғол қилди!\n67' Суарес чап қанотдан дарвозабон майдончаси яқинига узатма берди. Ҳимоячи қайтарган тўпни посбон эгаллаб олди\n67' "Барселона"да ўзгариш: Ракитич ўрнига Сержи Роберто туширилди\n65' Аларио юқоридан етказилган узатмани "Барса" жарима майдончаси ичида кўкраги билан қабул қилди, аммо тўп унинг оёғидан майдонни тарк этди\n61' Неймар сариқ карточка олди.\n60' "Ривер" чап қанотдан жарима тўпини ўйинга киритди. Пике бош билан қайтарди\n58' Неймар жарима майдончаси ташқарисидан зарба берди. Тўп устун юқорисидан ўтиб кетди\n57' Эҳҳҳҳ, Суарес! Бирга бир вазиятда дарвозабонни чалғита олмади!\n57' Эҳҳҳҳ, Мессси! Неймарнинг узатмасидан кейин Лео жарима майдончаси ичида зарба берди. Ноаниқ\n55' Месси ҳимоячидан қоиб кетиб, жарима майдончасига кирди ва бир амаллаб тўпни дарвозабоннинг устидан оширди. Ҳимоячи чизиқ устида тўпни қайтариб қолди\n53' Вуууууҳ! Месси жарима майдончасига узатма берди. Неймар тўпни эгаллади ва Леонинг келишини кутиб туриб, унинг ўзига тўпни қайтарди. Месси негадир кучсиз зарба берди. Дарвозабон тўпни эгаллаб олди\n49' ГООООЛ! Луис Суарес, 0:2! "Барселона" қарши ҳужумга ўтди ва Бускетснинг узатмасидан сўнг уругвайлик футболчи бирга бир вазиятда дарвозани ишғол қилди!\n45+1' Биринчи бўлим якунланди. Ҳозирча "Барселона" кичик ҳисобда олдинда бормоқда\n45+1' Вуууҳ! Мессининг узатмасидан кейин Суарес бирга бир вазиятга чиқди, ммо дарвозага аниқ зарба бера олмади\n44' "Ривер" жарима тўпини ўйинга киритди. Испанлар тўпни қайтаришди\n40' Суарес ва Альба ўзаро комбинация ташкил қилишди. Хорди офсайдда қолди\n38' Яхши вазият! Мессининг узатмасидан кейин Суарес ўнг томондан жарима майдончасига кирди ва Неймарнинг очилишини кутди. Бразилиялик ҳужумчи қулай позицияга очилмади ва Луиснинг узатмасини ҳимоячилар эгаллаб олишди\n36' ГООООЛ! Лионель Месси, 0:1! Месси ўнг қанотдан ёрдамга келган Алвесни тўп билан таъминлади ва Даниэль етказган узатмани Неймар бош билан қайтарди. Лео тўпни кўкраги билан қайтарди ва икки футболчи орасида бўлишига қарамай, дарвоза бурчагига тўпни жойлади!\n33' Месси томонидан йўлланган зарба "Ривер" посбонининг қўлига тегиб, майдонни тарк этди\n33' Понзиога сариқ карточка кўрсатилди. Тўпсиз қолган Алвеснинг ортидан тепгани учун\n30' "Ривер" футболчиси Аларио жарима майдончаси ташқарисидан зарба йўллади. Рекошет ҳолатида зарба хавфли чиқди. Браво тўпни эгаллаб олди\n28' Аргентиналиклар ўнг қанотдан жарима зарбасини ўйинга киритишди. Бош билан берилган зарба ноаниқ бўлди\n27' Родриго Мора олис масофадан аниқ зарба берди. Браво тўпни эгаллаб олди\n24' Неймар жарима майдончасининг чап томонидан нариги томондан етиб келган Алвес томон узатма берди. Бразилиялик ҳимоячининг зарбаси анқи бўлди, бироқ Бароверо тўпни эгаллаб олди\n23' "Барса" чап бурчакка яқин жойда жарима зарбасини тепишди. Неймар етказган узатмани ҳимоячилар жарима майдончаси ичида тўпни эгаллаб олишди\n21' Энрике шогирдлари энди тўпни тўла назорат қила бошлашди.\n19' Вуҳ! Неймар жарима майдончаси исида турган Мессига тўпни икки ҳимоячи орасида ўтказиб берди, Леонинг қайта паси эса бироз ноаниқ бўлди ва Неймар тўпни эгаллай олмади\n18' "Ривер Плейт" асло бўш келаётгани йўқ. Каталонияликлар тўпни тўлиқ назорат қилишмаяпти. Рақиб прессинг орқали жиддий қаршилик кўрсатмоқда\n16' Жорди Альба рақиб оёғига хавфли ташланди ва сариқ карточка олди\n14' Месси дарвозабон билан бирга бир вазиятга очилаётган Неймар томон узатма берди. Аргентиналик посбон ўз жарима майдончасини тарк этди ва тўпни тепиб юборди\n13' "Ривер"нинг ҳужумини Маскерано бартараф этди\n11' Вууууҳ! Олис масофадан етказилган узатмани Суарес бош билан орқага қайтарди. Иньестанинг зарбаси йўлига ҳимоячи ғов бўлди. Андрес дарҳол жарима майдончаси ичида турган Мессини тўп билан таъминлади. Унинг зарбаисни Бароверо қайтарди!\n10' Мессига нисбатан фол ишлатилди. Краневиттер сариқ карточка олди\n9' Суарес ўнг қанотдан жарима майдончасига кириб келди ва узатма берди. Иньестанинг зарбаси ҳимочига тегиб қайтди\n6' "Ривер" яхши қарши ҳужум ташкил қилди. Ҳужумчи ўнг томондан жарима майдончасига кирди ва олис устун томон узатма берди. Пике бош билан тўпни майдон ташқарисига чиқариб юборди\n4' Аргентиналиклар бурчак тўпини ишлашди ва уни ўйинга киритишди. Пике бош билан тўпни қайтарди\n2' Майдон марказида Мессига нисбатан фол ишлатилди. Дарвоқе, бугун "Барса"нинг ҳужумдаги "учнайзаси" асосий таркибда майдонга тушган\n1' "Ривер Плейт" (Аргентина) ва "Барселона" ўртасидаги ўйин бошланди!\n' Қадрли футбол мухлислари! Клублар ўртасидаги ЖЧнинг финал учрашувидан матнли онлайн трансляцияини бошлаймиз