Пауло Коэло. Мактуб | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиПауло Коэльо (1947; Бразилия)Пауло Коэло. Мактуб\nПауло Коэло. Мактуб\nЧоп этилган 05.04.2018 05.03.2018 МуаллифZiyouz.uz\nНг Чик хотирасига\n“Мактуб” – бу “ёзилган” демакдир. Араблар безовталаниб, “Бу унчалик тўғри таржима эмас», дейдилар, ҳолбуки, ҳақиқатдан ҳам барча нарса аллақачон ёзиб бўлинган, Худо меҳрибончилик билан бизга ёрдам бериш учунгина уларни ёзган.\nДарҳақиқат, “Мактуб”га луғатларда “ёзилган”, “буюрилган”, “тақдирда белгиланган”, “хат” маънолари берилади. Бу маъноларнинг барчасини муаллиф тақдир битиги экани билан изоҳламоқда. Тақдир битиги эса ҳар бир фалсафий дунёқараш, айниқса, диний тасаввурларда ўзига хос тарзда акс этади. Тақдир диний фалсафанинг нозик ва сирли, айни чоғда, жозибали жиҳати экани барчага маълум. Бу масалани англаш жуда мураккаб, шу сабабдан айни мана шу масалада баҳс ва мунозаралар чексиз. Лекин икки нарса аниқ. Биринчиси – Аллоҳ таоло барча нарсани олдиндан билувчи Зот бўлгани учун ҳам тақдирни битиб қўйган. Иккинчиси – Инсон ўз ихтиёри билан қилган амаллари юзасидан жавоб беради, яъни тақдир уни бу ихтиёрда мажбур этмаган, балки унинг аввалдан шу ишни қилишини билган Зот тарафидан тақдир китобида (лавҳул-маҳфуз) қайд қилинган, холос. Замон ва макон чегаралари махлуқотлар учун. Зеро, Аллоҳ азал ва абад бўлиб, замонни ҳам, маконни ҳам Ўзи яратган. У ҳамма замон ва маконларни бирдай кўради. Тақдир битиги айни унинг Яратувчилик қудратидандир.\nМуаллиф тақдир битиги инсонга Яратганнинг марҳамати эканини ёзар экан, бу масалага турли жиҳатдан ёндашиш мумкинлигини кўрсатади. Аввало, инсон бошига келган мусибат, синовларга бардош бериши, ноумид бўлмай олға интилиши учун тақдирга тан бера олиши муҳимдир. Кимки мағлубиятини тақдирдан билиб, сабру матонат ва умид билан ўз йўлида давом этса, унга дунёда омад, охиратда мукофот берилиши тайин. Бинобарин, омадларни ҳам тақдирнинг мукофоти деб билиш ва шукр қилиш камтарликни ошириб, мол-дунёга бўлган хирсни сўндиради. Бундан ташқари, инсон ҳаётида учраётган ҳолатларда унинг учун белгиланган аломатларга эътиборли бўлиб боради. Аломат борасида бўлса муаллиф кейинги қиссада қисман тўхталиб ўтган.\nСайёҳ Нью-Йоркда эди. Учрашув тонгида ухлаб қолди, меҳмонхонадан чиқаётганида, машинасини полиция томонидан ортиб кетилаётганини кўрди. Оқибати – жуда кеч етиб келди. Тушлик одатий вақтдан анча чўзилди. Бу муддатда у (машинани тақиқланган ерда қолдиргани учун) тўлайдиган жаримаси ҳақида ўйларди. Яхшиликка бўлсин. Лоп этиб хотирасига кеча кўчадан бир доллар топиб олгани келди. Ана шу доллар ҳамда бугун эрталабдан буён содир бўлаётган воқеликлар ўртасидаги ажабланарли боғлиқликни ҳис қилди.\n“Ким билсин, балки бу пулни топиб олиши тақдир этилган одамдан аввал мен олгандирман? Эҳтимол, бунга муҳтож одамнинг йўлидан олиб қўйгандирман? Балки, айни одам ўз насибасини олишида халал бергандирман?” У тезроқ ўша пулдан қутилиш зарурлигини англаб етганида, йўлкада ўтирган тиланчига кўзи тушди. Пулни дарҳол унга тутқазди, ўзини елкасидан тоғ ағдарилгандек сезди.\n“Бир дақиқа, – дейди тиланчи. – Мен садақа тиланмайман. Мен шоирман, сизга қайтиш ҳақида шеър ўқиб бермоқчиман”. “Яхши, фақат биронта қисқароғини, илтимос, шошиб тургандим”, – деди сайёҳ. Тиланчи: “Ҳамонки яшаётган экансан, демак етиб келишинг лозим бўлган ерга ҳали етмагансан”.\nМуаллиф сайёҳнинг ўй ва ҳаракатлари воситасида инсон амаллари билан тақдири ўртасидаги боғлиқликни кўрсатмоқчидек. Одатда, инсон омадсизлиги учун ўзидан ўтган қусурларни ҳамиша ҳам таҳлил этавермайди. Аксинча, омадсизликнинг сабабини ўзидан ташқаридагиларга боғлай бошлайди. Лекин шу билан биргаликда бу қадар чуқур таҳлил одамни асосий йўлдан чалғитиб қўяди. Йўлимизда аломатлар бор – бу аниқ, аммо ҳаммаси ҳам биз учун эмас.\nКалтакесак ҳақида ўйлаб кўргина. У умрининг катта қисмини қушларга ҳавас қилиб ерда ўтказади ва ўз турқидан, тақдиридан надомат чекади. “Мен ерда судралишга маҳкум этилган, бесўнақай, хунук, энг бадбахт махлуқман”, деб ўйлайди у. Ахийри, бир куни Она Табиат унга пилла қўйишни буюради. Калтакесак ажабланади (шу топгача у ҳеч қачон пилла қўймаган эди). У ўзига қабр қуриб ўлимга тайёр туриши лозим экан, деб тушунади. Ҳамон бахтсиз бўлса-да, Худога ёлворади: “Эндигина нарсаларнинг шу ҳолатига кўниккан эдим. Парвардигорим, сен мендан ўша арзимас нарсани ҳам олиб қўймоқчимисан?” Ноилож у пиллага ўралиб, охирини кута бошлайди.\nБир неча кун ўтиб, калтакесак гўзал бир капалакка айланади. У осмонда парвоз қилар ва бундан завқланар эди. У ҳаёт ажойиботлари ва Худонинг ҳикматларига лол қоларди.\nБаъзан тақдир зарбаларидан зада бўлиб, надомат чекувчилар ҳам учрайди. Уларнинг баъзилари бир кун келиб, боридан-да аянчлироқ ҳолатга тушадилар, аммо бунинг ҳикмати янглиғ катта бир омадга учрашлари мумкин. Бундай бўлмаслиги ҳам мумкин, албатта. Ана ўша надомат ва армонлари билан дунёни тарк этиш ҳам мумкин. Бу ўринда ҳақиқий бахт нима эканини англаш жуда муҳим. Агар киши бахтни фақат дунё лаззатларида деб билса, унда армонсиз одамнинг ўзи қолмайди. Чунки, лаззатлар шундай нарсаки, улар ўз номи билан лаззат, уларга тўйиб бўлмайди. Бахтни иймон бутунлигида деб, эътиқод қилган киши ҳеч қачон надоматлар денгизига ғарқ бўлмайди, аксинча, буюк саодат – Яратган Жамолига етишув ишқи билан хотиржам яшайди.\nБу одам Пиреней водийларида кезар чоғда кекса чўпонни учратди. Чўпон у билан ўз таомини баҳам кўрди, улар узоқ вақт ҳаёт ҳақида суҳбат қурдилар. Агар одам Худога ишонса, ўзининг эркин эмаслигини тан олиши лозим. Ҳолбуки, Худо унинг ҳар бир қадамини кузатиб туради, деди у. Бунга жавобан, чўпон уни бир ғорга олиб борди. У ерда ҳар бир овоз соф ҳолда садо берар эди. “Ҳаёт мана шу деворлар, тақдир эса, биздан чиқаётган овозлардир”, деди чўпон. “Биз нима қилмайлик барчаси унинг қалбида акс этади ва бизга худди шундай бўлиб қайтади. Худо биз қилаётган амалларимизнинг акс садосидир”.\nБирон бир эътиқод менинг ҳаёт йўлимдаги эркинликларимни чегаралаб қўяди, деган хулоса билан эътиқодсиз яшайдиганлар жуда оз бўлса-да, топилади. Аммо иймон-эътиқодсиз яшаш кишини субутсиз, масъулиятларга эътиборсиз бўлиб қолишига асос яратиши мумкин. Айни чоғда тақдирни Худо ёзиб бўлган, биз ҳеч нима қила олмаймиз, деган хулоса ҳам беҳуда бўлиб, бизнинг ўз ихтиёримиз билан қилаётган амалларимиз тақдир битигига айланганини англаш муҳим.\nФранция ва Испания оралиғида тоғ тизмалари бор. Шу тоғларнинг бирида Аргелес қишлоғи жойлашган. Қишлоқдан водийга кетаверишда эса бир тепалик бор. Ҳар куни чошгоҳда бир қария тепаликка чиқади, қайтиб тушади. Сайёҳ илк бора Аргелесга келганида бундан бехабар эди. Иккинчи бор келганида ўша одам билан йўлда учрашиб қолиб, унга эътибор қилди. Ҳар гал қишлоққа келганида қариянинг кийими, қалпоғи, ҳассаси, кўзойнагига узоқ разм солди. Қачон ўша қишлоқни эсласа, ўша қарияни ҳам хотирлайди. У фақат бир мартагина қария билан гаплашганди. Ўшанда қарияга бир оз ҳазил аралаш деган: “Сиз Худони ана у бизни ўраб турган азим тоғларда яшайди деб ўйлайсизми?” “Худо – деди қария. – Унга изн берилган жойлардагина яшайди”.\nҚария, Худога ишонган одамнинг қалбида Худо яшайди, демоқчи.\nУстоз бир кечани шогирдлари билан ўтказди, суҳбатлашиб ўтиришлари учун гулхан ёқишни буюрди. “Руҳий камолот йўли гулханга ўхшайди. Олов ёқмоқчи бўлган одам, албатта, оловнинг диққинафас тутунига, кўзларининг ачишиб, ёшланишига тайёр туриши лозим. Шу кўйи унинг иймони уйғонади. Эртами кечми олов тамом ёнгач, тутун йўқолади, аланга иссиқлик ва фароғат беради, атрофдаги барча нарсаларни ёритади”. “Оловни кимдир ёқиб бериб, бизни тутундан холи қилса-чи?” – деб сўради шогирдлардан бири. – “Кимдир шундай қилса, у сохта устоздир. Устоз қаерда истамасин ўша ерда олов топа билади ва истаган вақтида уни ўчира олади. Олов ёқишга ўргатмаган бўлса, барча нарсаларни қоронғуликда қолдирган бўлади”.\nУстоз деди: “Кўзингни юм. Кўзинг очиқ ҳолатда бўлса ҳам, шамолдаги қушлар галасини тасаввур қил. Энди, айтгин-чи, нечта қуш кўрдинг: Бештами? Ўн биттами? Ўн олтитами? Жавоб қандай бўлишидан қатъи назар, барча учун ҳам нечта қуш кўрганини айтиб бера олиш осон эмас – бу кичик синовнинг хулосаси бор. Қушлар галасини тасаввур қила оласан, лекин қанча қуш борлиги тасаввурингга сиғмайди. Тасаввурингдаги нарса ҳамон кўз ўнгингда, шунинг ўзи саволнинг жавобидир. Сен тасаввур этаётган қушлар галасида нечта қуш борлигини сендан бошқа яна ким айтиб бера олади?!”\nИнсоннинг ҳаётий мақсадини айни шу инсоннинг ўзидан бошқа ҳеч ким аниқроқ айтиб беролмайди. Устозлардан сабоқ олинади, аммо мақсадни ҳар ким ўзи учун ўзи белгилайди.\nБир одам Сцета ибодатхонаси яқинида яшовчи зоҳидни зиёрат қилмоқчи бўлди. Саҳро бўйлаб кезиб, ахийри ўша тақводорни топди. “Руҳий камолот йўлидаги биринчи қадам нимадан иборат эканлигини билмоқчи эдим”, – деди у. Зоҳид уни кичкина бир қудуқ олдига олиб келди ва қудуқ сувидаги ўз аксига қарашни буюрди. У энди қарайман деганида, зоҳид сувга тош ташлаб юборди ва сув бети ҳаракатланиб кетди. “Сен тош ташлайверар экансан, мен сувда ўз аксимни кўра олмайман”, – деди у. “Худди шу каби инсон онги Худони излайвериб толиққан бўлса, Уни топиши маҳолдир”, – деди тақводор. “Мана шу – биринчи қадам!”\nСивилла номи билан бир гуруҳ машҳур башоратчи аёллар Рим империяси келажаги ҳақида тўққизта китоб ёзадилар. Китобларни Тиберийга олиб келадилар. “Қанча туради?”, – деб сўради Рим императори. – “Юз бўнак олтин”, – дея жавоб берди Сивиллалар. Тиберий дарғазаб ҳолда уларни ҳайдайди.\nСивиллалар учта китобни ёқиб юборадилар ва яна унинг олдига қайтадилар. “Улар ҳамон юз бўнак олтинга тенг”, дейишади Тиберийга. У кулди ва рад этди: “Нега энди мен олти китобга тўққиз китоб нархини беришим керак экан?” Сивиллалар яна уч китобни ёқиб, қолган учтаси билан келдилар. “Қиймати – ҳамон юз олтин бўлаги”. Тиберий қизиқиб, сотиб олишга қарор қилди. Аммо у ўз империяси тақдирининг фақат учдан бир қисминигина ўқишга муваффақ бўлганди. Устоз деди: “Ҳаётда имкон бор экан, асло савдолашмаслик лозим”.\nОқ танли тадқиқотчи Африка марказидаги манзилига тезроқ етиш ташвишида ҳаммолларга тезроқ юриши эвазига қўшимча ҳақ тўлашни ваъда қилди. Бир неча кун давомида ҳаммоллар анча сезиларли даражада тезлашдилар. Лекин барибир, бир куни чошгоҳда ҳаммоллар юкларни ерга отиб, ўтириб олдилар. Ваъда қилинаётган пулнинг қийматидан қатъи назар, олға юришдан бош тортдилар. Тадқиқотчи улардан нима сабабдан бундай қилаётганларини сўраганида, дедилар: “Биз шу қадар тез ҳаракат қилдикки, эндиликда нима қилаётганимизни ўзимиз англамай қолдик. Энди биз руҳларимиз ортимиздан етиб келишини кутишимиз лозим”.\nҲамиша ҳам мантиқий иш кўришга интилаверма. Шундан сўнг авлиё Павел деди: “Оламнинг донишмандлиги Худо наздида телбаликдир”. Мантиқийлик – кунда битта пайпоқ кийгандек гап. Бир хил ҳаракат. Аммо сайёралар ҳаракати-чи? Бу қаёққа кетади? Токи бошқаларга зарар келтирмас экансан, ўз фикрларингни оз миқдорда ўзгартирасан. Ўзингга ўзинг тап тортмай қарши гапир. Бу сенинг ҳаққинг. Бошқалар нима деб ўйласалар ўйлайверсинлар, улар барибир нимадир ўйлайдилар-ку. Шундай экан, чиранма. Олам сени ўраб олишига қўйиб бер. Ўз таажжубингдан шодлан. “Худо донишмандларни ҳайратга солиш учун ерда номақбул нарсаларни ихтиёр қилган”.\nОлим Роджер Пенроуз дўстлари билан баралла суҳбатлашиб борар эди. У фақат кўчани кесиб ўтаётгандагина жим бўларди. “Кўчани кесиб ўтаётганимда бошимга ажойиб фикр келганди”, – деди Пенроуз. – “Лекин йўлдан ўтганимизда, бизлар суҳбатимизни тўхтаб қолган жойидан давом эттира бошладик, бир неча лаҳза олдин миямга келган фикрни бўлса унутиб қўйдим”. Кун тиккага келганида Пенроуз сабабини ўзи ҳам билмаган ҳолда жуда хушвақт эди (эйфория): “Мен бир нарсани кашф қилганимни сезардим”. У ўз кунини дақиқама-дақиқа ортга айлантира бошлади, кўчани кесиб ўтаётган чоғда бошига келган фикрини эслади. Бу гал ёзиб олди. Замонавий физикада инқилобий вазиятни юзага келтирган қора туйнуклар назарияси ғояси Пенроузга йўлни кесиб ўтаётганимиздаги сукунатни тиклай билиш қобилияти билан қайтди.\nСаҳрода яшовчи авлиё Антоний ҳузурига ёш бир йигит келди. “Авлиё ота, бор-будимни сотиб, қашшоқларга тарқатдим. Шу ерда яшаш учун зарур бўлган айрим нарсаларнигина қолдирдим. Нажот йўлини кўрсатишингизни тилайман”. Авлиё Антоний сақлаб қолган нарсаларни сотиб, пулига шаҳардан озгина гўшт сотиб олишни, қайтишда гўштни танасига боғлаб келишини тайинлади. Ёш йигит айтилганидек қилди.\nЙўлда гўшт илинжидаги итлар ва бургутлар унга ҳужум қилишди. “Мен келдим”, – дея хабар берди авлиё отага йигит жароҳатланган танаси ва увада кийимларини кўрсатиб. “Кимдир янги йўлга кирар чоғида эскисидан бирон нима олиб қолса, уни ўзининг ўтмиши қиймалаб ташлайди”, – деди авлиё.\nУстоз деди: “Сенга бугун берилган барча марҳаматдан баҳраманд бўл. Худонинг марҳаматини сақлаб қўйиб бўлмайди. Илоҳ марҳамати сақланадиган ва керак бўлганда фойдаланиладиган идиш йўқ. Фойдаланмасанг, тез ғойиб бўлади. Худо ҳаётимизга кириб келгандаёқ, бизнинг ижодкор шахс эканимизни билган. Бизга ҳайкал йўниш учун бир кун тупроқ, бошқа куни мўйқалам билан мато ёки қалам билан қоғоз беради. Лекин ҳеч қачон тупроқни матода, қаламни эса ҳайкалтарошликда ишлата билмаймиз. Ҳар куннинг ўз мўъжизаси бор. Худонинг марҳаматини қабул этинг, меҳнат қилинг, арзимас бўлса-да, ўз санъат дурдонангизни бугуноқ яратинг. Эртага бошқасини оласиз”.\nГўзал ўсимликлар билан ўралган ибодатхона – Испаниянинг Рио Педра соҳили учун асл воҳадир. У ерда унча катта бўлмаган дарё қудратли оқимга айланади, ўнлаб шаршараларга ажралиб тушади. Сайёҳ сувнинг оҳангини тинглаб, шу ердан ўтиб борарди. Қоя ортидаги бир ғор унинг диққатини тортди. Замонлар нуратгану табиатнинг матонатли қўли билан бунёд бўлган шаклу шамойилга тасанно ўқиди. Р.Таҳурнинг пластинкага ёзилган шеърини эслади: “Бу қояларни болға эмас, сув ўзининг тоти, рақси ва қўшиғи ила гўзал айлаган”. Қаерда куч бўлса, фақат бузиши, нафосат эса йўниши мумкин.\nТонгда Будда шогирдлари билан ўтирар экан, бир одам келди. “Худо борми?” – дея сўради. “Ҳа, Худо бор” – дея жавоб қилди Будда. Нонуштадан сўнг бошқа бир одам келди: “Худо борми?” “Йўқ, Худо йўқ”, – жавоб қилди Будда. Кун заволида учинчи одам ҳам худди шу саволни берди, жавобан: “Буни ўзинг учун ўзинг ҳал қилишинг лозим” – деди Будда.\n“Устоз, бу қандай гап?” – деди шогирдлардан бири. – “Бир саволга уч хил жавоб?” “Улар ҳар хил одамлар эди”, – жавоб берди Будда. – “Ҳар бир одам ўзигагина хос йўлда Худони топажак: айримлар қатъият, бошқалар инкор, яна баъзилар шубҳа билан”.\nУстоз илоҳий сўзларни тарғиб қилиб юрган чоғида, шогирдларининг эътиборсизлиги туфайли уйи ёниб кетади. “Ишониб топширилган уйга етарли эътибор бермадик”, – деди шогирдлардан бири. Зудлик билан ёнғин ўрнида янги уй тиклаш ҳаракатини бошлайдилар. Лекин кутилганидан барвақтроқ қайтган устоз уларнинг ишларига гувоҳ бўлади. “Демак, нарсаларимиз янги уйни қидираётган экан-да”, – деди у қувониб. Ҳижолатдаги шогирд бўлган воқеани сўзлаб беради. “Мен бир нарсани тушунмайман”, – дейди устоз. “Мен ҳаётга ишонадиган ва унда янги саҳифа очаётган кишиларнигина кўриб турибман. Ким ўзида бор нарсани йўқотган бўлса, у бошқалардан кўра, яхшироқ ҳолатдадир, чунки шу дамдан ҳамма нарса яхшиланади (янгиланади)”.\nЁш Наполеон Тулон даги тўпга тутиш вақтида шамолдаги арқон каби қалтирар эди. Сипоҳ уни дўстига кўрсатди: “Қара, у ўлимдан қўрқмоқда”. “Ҳа, мен қўрқаман”, – жавоб қилди Наполеон. – “Аммо барибир курашни давом эттираман. Сизлар қўрқинчимнинг ярмини туйганларингда ҳам дарҳол қочиб қолар эдинглар”. Устоз деди: “Қўрқинч кўнгилчанглик белгиси эмас. Қўрқинч бизни қадрга, бардошга олиб чиқади. Кимки қўрқинчни ҳис қилса-ю, чўчитишга йўл қўймай ҳаракатида қатъий давом этса, жасоратини исботлаган ҳисобдир. Лекин мушкул вазиятларда хавф-хатарни эътиборга олмаса, ўз масъулиятсизлигини исботлайди, холос”.\nТонгда устоз шогирди билан далалар бўйлаб ўтиб борарди. Шогирд, Худога етишиш учун қандай парҳез лозим, дея сўрайди. Устоз доим барча таом муқаддас деб айтса-да, шогирд тўла ишонмасди. “Бизни Худога яқин қилувчи қандайдир бир таом бўлиши лозим”, – дерди у. “Яхши, балки сен ҳақдирсан. Масалан, ҳув анави қўзиқоринлар”, – дейди устоз. Шогирд поклик ва маърифат берувчи қўзиқоринларни ўйлаб ҳаяжонланди. Лекин қўзиқоринлардан бирини энгашиб олаётган чоғида “Улар заҳарли! Агар улардан бирини есам, тил тортмай ўламан-ку!”, – деди ва қўрқиб кетди. “Унда мен сени тезликда Худога етказувчи бошқа бир емишни билмайман”, – деди устоз.\nСайёҳ 1981 йилнинг қишида аёли билан Прага кўчаларини кезар экан, ён-атрофдаги бинолар суратини чизаётган бир болани кўриб қолади. Ажнабий суратлардан бирини сотиб олишга қарор қилди. Пулни узатаётганида боланинг қўлида қўлқоп йўқлигини пайқади, ҳаво -20 дан совуқ. “Нега қўлқоп киймайсан?” сўради у. “Қалам билан чиза олишим учун”. Улар Прага ҳақида бир оз суҳбатлашишди. Бола сайёҳнинг рафиқаси портретини бепул ишлаб бермоқчи бўлди. Ёш рассом ҳали ишини якунламай туриб, ажнабий бир ғаройиб ҳодиса рўй берганини англаб қолди – у бола билан беш дақиқача суҳбатлашди, иккаласи ҳам ўз тилларида гаплашишди. Улар ўзаро суҳбатлашиш истагида хатти-ҳаракат, табассум, имо-ишораларнинг сўзсиз тил оламига кириб қолган эдилар.\nҲасан дўстини бир кўзи ожиз хайру садақа сўраб ўтирган масжид эшиги олдига олиб келди. “Бу мамлакатдаги энг донишмад инсондир”, – деди дўсти. “Қачондан буён кўзингиз ожиз?” сўради Ҳасан у одамдан. “Туғилганимдан бери”, – деб жавоб берди у. “Қандай қилиб донишманд бўлдингиз?” “Кўзим ожизлигига эътибор қилмай, мунажжим бўлишга интилдим. Осмонни кўролмаганим сабаб юлдузлар, Қуёш, сайёраларни тасаввур қилишим лозим эди. Худо яратган нарсаларга кириб борганим сари, Унинг ҳикматидан баҳраманд бўла бошладим”.\nЖурналист Волтер Карелли аргентиналик ёзувчи Хорхе Луис Борхесдан интервью олади. Суҳбат якунида улар сўзлардан холи тил ва инсониятнинг бошқаларни англаш иқтидори ҳақида суҳбатлаша бошлайдилар. “Мен сизга бир мисол келтираман”, – дейди Борхес. Ва у ғаройиб бир тилда гапира бошлайди. Кейин тўхтаб, журналистдан нима деганини сўрайди. Карелли жавоб бермасидан аввал, унинг ёнидаги фотограф: “Бу бизнинг ифтихоримиз”, – дейди. “Тўппа-тўғри”, – тасдиқди Борхес. “Мен буни фин тилида айтдим”.\nЦиркдаги ҳайвон ўргатувчи жуда оддий ҳийла билан филларга таъсир қилади – ҳайвонлар ҳали ёш бўлган вақтида бир оёғини дарахт танасига боғлайди. Ёш филча қанчалик уринмасин, ўзини ундан қутқара олмайди. Бора-бора у дарахт танасини ўзидан кучли деб тушуна бошлайди. Улғайиб кучга тўлганида, дарахт танасига боғлаб қўйилса, қутилиш учун ҳаракат ҳам қилмайди. Худди филлар каби кўпинча бизнинг ҳам оёқларимиз жуда мўрт иплар билан боғланган бўлади. Лекин болалигимиздан дарахт танасининг кучли эканига кўникиб қолганмиз, қаршилик кўрсатишга журъатимиз етмайди. Эркинликни қўлга киритиш учун оддий бир жасорат етарли эканини англамай юраверамиз.\nАббат Жузеппа шу қадар кўп ибодат қилар эдики, ҳеч нарсадан хавотирланмай ҳам қолган, унинг эҳтирослари тамом енгилганди, дейди руҳоний. Бу сўзлар Сцетадаги ибодатхона донишмандларидан бирининг қулоғига етди. У кечки дастурхондан сўнг шогирдларини йиғиб, “Эшитдингизми, аббат Жузеппада васваса қолмабди, курашсиз қалб ожизлашади. Келинглар, Худодан аббат Жузеппага оғир синов сўрайлик. Агар у бу синовга бардош бера олса, биз яна бошқасини, тағин яна бошқасини сўрайверамиз. Шу тарзда у яна синовларга қарши кураша бошлагач, биз: “Парвардигоро, бу иблисни йўқот”, – дея дуо қиламиз. Унинг Худога “Парвардигоро, зулматни енгиш учун менга куч ато эт”, – деб дуо қилишини сўраймиз.\nКун ичида бир вақт борки, кўриш қийинлашади – бу завол вақтидир. Нур ва зулмат аралашиб, ҳар бир нарса на тўла ёруғ ва на тўла қоронғу. Аксар диний қарашларда бу фурсат муқаддас саналади. Католик мазҳаби кеч соат олтида “Салом Марям” дейиш лозимлигини уқтиради. Инклар (Кечуа) одатига кўра, икки дўст кечгача бирга бўлсалар, кеч кирганда яна бир бор қайта “Хайрли кеч” тилаб саломлашади. Ғира-шира вақтида инсон ва сайёра ўртасидаги мувозанат текширилади. Худо Ернинг айланишда давом этишга қуввати етадими-йўқми билиш учун сояни нур билан аралаштиради. Агар Ер қўрқувни енгса, зулмат тушади ва тонгдан янги кун бошланади.\nЗавол вақтининг ўзига хослиги борасида турли тушунтиришлар бор. Жумладан, Шарқ табобатида бу вақтда ухлаган одамнинг руҳий касалликка йўлиқиши, китоб ўқиса кўзи хиралашиши, Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) ҳадисларида эса бу вақтда “кироман котибайн” – ҳар бир инсон елкаларидаги котиб фаришталар алмашинуви ҳақида гап боради. Аммо рамзий маъно борлигини ҳам унутмаслик керак. Инсон ҳаётида айрим ҳолларда ҳақиқатни англаб етиш қийин бўлган муҳмал ва мужмал вақтлар кечади. Кишининг иймон-иродаси синалади.\nҲикмат излаб юрган одам, “Худо ҳар икки йилда бир марта шу тоғда кўринади” деганлари учун бу ерга келди. Йил давомида ўсган барча нарсани еб тугатади. Озиқ-овқат қолмайди, шаҳарга қайтишга мажбур бўлади. “Худо адолатсиз экан!” нидо қилади у. “Наҳотки, билмаган бўлса, унинг овозини эшитиш учун бир йил кутдим. Ахир очман, шаҳарга қайтишга мажбурман”. Шу вақт фаришта пайдо бўлади. “Худо сен билан сўзлашишни кўп истади. Бир йил сени синади. Ўз озиқ-овқатингни етиштиришингни кутди. Аммо сен нима хоҳладинг? Киши ўз яшаётган ерида ҳосил етиштирмаса, у Худо билан сўзлашишга лойиқ эмас”.\n“Йўлни кесиб ўтаётган мана бу камтар авлиёга қарагин-а”, – деди бир шайтон бошқасига. – “Бориб унинг қалбини забт этиш лозим”. “У сени эшитмайди, у фақат раҳмоний нарсалар билан банд”, эътироз билдирди шериги. Лекин шайтон ўзининг доимий шошқалоқлиги билан фаришта Жаброил кийимини кийди ва ўша одам қаршисида пайдо бўлди: “Сенга ёрдам бериш учун келдим”. “Сиз ким биландир янглиштирган бўлсангиз керак, мен ҳаётим давомида фаришта ёрдамига лойиқ бирон амал қилган эмасман”, – дея нимани рад этганини ўзи ҳам билмаган ҳолда йўлида давом этди авлиё.\nҲавво Одамнинг боғида сайр қилар экан, унга илон йўлиқди: “Мана бу олмани е”. Ҳавво Худо ўргатилганидек рад қилди. “Бу олмани ейсан”, қатъий деди илон. “Шу йўсин сен эринг учун янада гўзалроқ бўласан”. “Ҳожати йўқ, унда мендан бошқа ҳеч ким йўқ”, – жавоб берди Ҳавво. Илон кулди: “Албатта, бор”. Ҳавво ишонмагач, уни тепалик ўртасидаги қудуққа олиб борди: “У пастда. Одам уни худди шу ерга беркитган”. Ҳавво пастга қараб, сувда гўзал аёл аксини кўрди. Кейин эса, илон тавсия қилга олмани еди.\nУстоз деди: “Ҳар куни дуо қилинг. Ҳатто дуоларингиз сўзсиз ва ҳеч нарса сўрамаган ҳолда, шунингдек, тушуниш қийин бўлса ҳам. Дуони ўзингизга одат қилиб олинг. Агар олдинига бундай қилиш қийин кечса, ўзингиз учун: ‘’Мен шу ҳафта ҳар куни дуо қиламан’’, – денг. Ва бу аҳдингизни ҳар куни янгиланг. Шуни ёдда тутинг, бу билан нафақат сизнинг руҳий олам билан алоқангиз кучаяди, балки шу билан бирга, сиз ўз иродангизни ҳам чиниқтирасиз. Муайян услублар билан биз яшаш учун зарур бўлган тартибга ўрганамиз. Бир кун дуо қилишни унутиб қўйиб, кейинги кун икки ҳисса кўп дуо қилиш дуруст эмас. Ёки бир кун етти марта дуо қилиб, қолган кунлар бутун ҳафта давомида ўз вазифасини адо этиб бўлгандек ҳис қилиш ҳам ярамайди. Баъзи бир нарсалар, лозим даражадаги суръат ва давомийликда кечиши керак”.\nУстоз деди: “Чорраҳа муқаддас ҳисобланади. Унда зиёратчи қарор қабул қилиши лозим. Мана нима учун ҳам маъбудлар чорраҳада ухлашади ва тамадди қилишади. Йўллар кесишадиган жойда иккита катта куч туташади: танланадиган ва воз кечиладиган йўл. Иккаласи қисқа оралиқда ягона йўлга айланади. Зиёратчи дам олиши, озгина ухлаши ва бу ерга ўрнашган маъбудлардан маслаҳат олиши мумкин. Лекин ҳеч ким у ерда абадий қолиши мумкин эмас: танлаб бўлгач, ўзи воз кечган йўл ҳақида ўйламай, кетиши керак. Акс ҳолда, чорраҳа лаънатга қолади”.\nСайёҳнинг дўсти бир неча ҳафтани Непал ибодатхонасида ўтказмоқчи бўлди. Чошгоҳда ибодатхонадаги беҳисоб эҳромларнинг бирига кирди ва меҳробда табассум қилиб ўтирган монахни кўрди. “Нега куляпсан?”, – сўради у. “Мен бананлар моҳиятини англадим”, деди монах қопчасини очиб ундан бузилган бананни чиқарар экан. “Бу ўз йўлини босиб бўлган ва фойдаланилмаган ҳаёт, унинг учун энди жуда кеч”. Сўнг қопчасидан ҳали кўм-кўк бананни чиқарди. Бананни кўрсатиб, қайтиб қопчасига солди. “Бу ҳали ўз йўлини бошламаган, ўз мавридини кутмоқда”. Ниҳоят, қопчасидан ғарқ пишган бананни олди, уни артиб, савол берувчи билан бўлишди: “Бу – ҳақиқий вақт. Сен уни бехавотир босиб ўтишни англа”.\nАфрикалик донишманд шогирдини чангалзордан олиб ўтар эди. У жуда кекса бўлса-да, тез юрар, ёш шогирд бўлса кўп қоқиларди. Қоқилади, сўкинади, сотқин ерга туфлайди ва яна устози ортидан эргашади. Узоқ юргач муқаддас ерга етадилар. Донишманд тўхтамасдан ортга бурилди ва саёҳатини бошлаган тарафга қараб қайта бошлайди. “Сиз бугун менга ҳеч нима ўргатмадингиз”, – дейди ғўр шогирд яна бир қоқилиб тушгач. “Бир нарса ўргатдим, лекин сен буни билмадинг ҳам”, – дейди донишманд. “Мен сенга ҳаётдаги хатолар устида ишлашни ўргатдим”. “Хўш, мен уларга қандай муомалада бўлай?” “Худди шу йиқилишларинг каби”, – жавоб берди донишманд. “Йиқилган жойингни лаънатлагандан кўра, нима йиқилишингга мажбур этгани ҳақида фикрлашинг лозим”.\nБир куни Сцетадаги ибодатхона бош руҳонийси олдига бир зоҳид келади. “Маънавий устозим мени қандай йўналтиришни билмайди. Мен уни тарк этишим лозимми?”, – сўрайди у. Руҳоний ҳеч нима демайди ва зоҳид саҳрога қайтади. Ҳафта ўтгач такрор руҳоний зиёратига келади. “Маънавий йўлга бошловчим қандай йўналтиришни билмайди. Уни тарк этмоқчиман”. “Бу оқиллик”, – деди руҳоний. “Киши қалби қаноатланмаётганини ҳис қилса, у насиҳат сўрай олмайди. Мустақил қарор қабул қилиш эса, сенинг бундан буён ҳаётда олға силжишинг учун зарурдир”.\nУстоз деди: “Сўз қудратдир. Сўз олам ва одамни ўзгартиради. Ҳаммамиз эшитганмиз: Одамларга ўзимиз ҳақимиздаги яхши нарсаларни гапирмаслигимиз керак, гўёки уларнинг ҳасади туфайли бахтимиз тўзийди. Бўлмаган гап. Ғолиблар ўз ҳаётларидаги мўжизалар ҳақида фахр билан сўзлашади. Агар ўзингиздан ижобий қувват таратсангиз, сизга хайрихоҳлардан янада кўпроқ ана шундай ижобий қувват оласиз. Ҳасад ва бузилиш масаласига келсак, фақат ана шундай қувват таратсангизгина юзага келиши мумкин. Чўчиманг. Ҳаётингиздаги яхши нарсалар ҳақида сизни эшитаётган ҳар бир одамга сўйлайверинг. Олам Руҳи сизнинг бахтли бўлишингизни ортиқ истайди”.\n“Ким зўр қиличбоз?” – устозидан сўради жангчи. “Ибодатхона майдонига бор”, – деди устоз. “У ерда бир қоя бор. Қояга ҳақорат ёғдир”. “Бу нега ахир, қоя жавоб бермайди-ку”. “Яхши, у ҳолда қиличинг билан унга бир тушир”, – деди устоз. “Имкони йўқ, қиличим синади. Қўлим билан ҳужум қилсам, бармоқларимга заҳм етади, қояга эса ҳеч нима бўлмайди. Бу менинг саволимга жавоб эмас”. “Энг зўри шу қояга ўхшашидир”, – деди устози. “У қиличини қинидан суғирмасданоқ, ҳеч ким унга бас келолмаслигини намойиш этиб турибди”.\nСайёҳ Испаниянинг Наварра вилоятидаги Сан Мартин де Юнкс қишлоғига келди, черков калитини сақлайдиган аёлни топди. Аёл камоли эҳтиром билан тор зиналардан кўтарилиб, эшикни очди. Ўрта аср эҳромидаги қоронғулик, жим-житлик сайёҳни ҳаяжонга солди. Суҳбат асносида пешин чоғида ҳам гўзал санъат асарларини кўриш мумкинлигини билиб олади. “Муайян қисмларини фақат тонгда кўриш мумкин”, изоҳ беради аёл. “Афсонада айтилишича, черков қурувчилари бу билан одамларга, Худо ўз қудратини аниқ бир вақтдагина намойиш этади, демоқчи бўлганлар”.\nҲайкалтарош Микеланжелодан бетакрор асарларни қандай яратганлигини сўрашди. “Жуда оддий”, – жавоб берди у. “Мен мармар бўлагига қараганимда, унда ҳайкални кўраман. Ишим ундан ортиқча жойларини олиб ташлаш бўлади, холос”. Устоз деди: “Ҳар биримиз яратишимиз тақдир этилган санъат асари бор. Бу ҳаётимизнинг марказий нуқтасидир, ўзимизни алдашга қанчалик ҳаракат қилмайлик – бу бахтимиз учун жуда зарур эканини биламиз. Одатда, бу санъат асари йиллар қўрқинчи, айбдорлик ва беқарорлик чангига беланган бўлади. Агар барча ортиқча нарсаларни олиб ташлашга қарор қилсак, агар ўз салоҳиятимизга шубҳа қилмасак, узоққа борамиз. Бу шарафли яшашнинг ягона йўлидир”.\nЎлим тўшагидаги қария ёш йигитни чорлаб, унга қаҳрамонлик ҳақидаги воқеани айтиб беради: у урушда бир одамнинг омон қолишига ёрдам беради. Яна бошпана, озиқ-овқат ва ҳимоя билан таъминлайди. Қутқарилган одам эса бехавотир жойга етиб олгач, қутқарувчисини сотиб, уни душманлар қўлига топширмоқчи бўлган. “Қандай қутилиб қолдингиз?” – сўрайди йигит. “Мен қочмадим. Ўша сотқин мен эдим”, – деди чол. “Лекин, ўзимни қаҳрамон ўрнига қўйиб сўзлашим, у менга қанчалик яхшилик қилганини ҳис қилиш имконини бермоқда”.\nИспан даъватчиси уч ацтек авлиёси яшайдиган оролга боради. “Сизлар қандай ибодат қиласизлар?” сўрайди авлиё ота. “Бизда фақат биргина дуо бор”, – жавоб берди ацтекларнинг бири. Биз, “Парвардигоро, сен уч ягонасан ва биз ҳам учтамиз. Бизга раҳминг келсин”, – деймиз. “Мен сизларга Худо эшитадиган бир дуони ўргатмоқчи эдим”, – деди даъватчи. Шундан сўнг дуони ўргатиб йўлида давом этди. Испанияга қайтар вақтда яна шу оролда бўлди. Кема қирғоққа яқин келганида унга қараб соҳилдан уч авлиёнинг сув юзасида юриб келаётганини кўрди. “Ота, ота”, – деди улардан бири. “Илтимос, бизга ўша Худо эшитадиган дуони яна бир бор ўргатиб қўй. Биз унутиб қўйибмиз”. “Ҳожати йўқ”, – деди авлиё ота, мўжизани кузата туриб. Шу тариқа у Худодан истиғфор ўтинди, ҳолбуки, Худо ҳамма тилларни тушинади.\nКекса хитой донишманди қорли майдондан ўтиб бораётиб йиғлаётган аёлни кўриб қолади. “Нега йиғидасиз?” сўрайди у. “Сабаби – ҳаётим, кўзгудаги ёшлигим, гўзаллигим ва севган инсоним ҳақида ўйлаяпман. Хотирлаш имконини бериши Худонинг шафқатсизлигидандир . У ҳаётимнинг баҳорини эслаб, йиғлашимни билган-ку, ахир”. Донишманд қорли майдонда бир нуқтага тикилиб турди-да ўйлади. Аёл йиғидан тинди: “Сиз нимани кўриб қолдингиз?”. “Атиргуллар боғини”, – жавоб берди донишманд. “Хотирлаш имконини берган Худо менга ғамхўр. Қишда доим баҳорни хотирлашимни ва табассум қилишимни У билган, ахир”.\nУстознинг юзлаб шогирдлари бор. Барчаси вақтида ибодатни адо этади. Фақат биттаси – майхўри бундан мустасно. Устоз оламдан ўтар кунида шу шогирдини чақиради ва ўз сирларининг махфий жиҳатларини унга ўргатади. Бошқа шогирдлар норизо бўлишди: “Қанчалар номус! Биз устоз учун боримизни аямагандик”. Устоз жавоб берди: “Бу сирларни ўзим яхши билган одамгагина айтишим лозим эди. Яхши кўринадиганлар, одатда, ўз манманлиги, кибр ва чидамсизликларини яширишга уринадилар. Шу боис ман сармастлик нуқсони аён кўриниб турган ягона шогирдни танладим”.\nПадари бузруг Абрам Сцета ибодатхонаси яқинида кекса бир донишманд яшашидан хабардор эди. Ўша одамни топиб сўради: “Агар ёнингизда аёлни кўрсангиз, у аёл эмаслигига ўзингизни ишонтира оласизми?” “Йўқ”, – деди донишманд. “Лекин ўзимни бошқара оламан”. Падари бузруг давом қилди: “Агар саҳрода тилла тангаларни кўриб қолсангиз, уларни тош ҳисоблаб кетаверасизми?” “Йўқ”, – деди донишманд. “Лекин ўзимни бошқара оламан, уларни ўша ерда қолдираман”. Падари бузруг яна сўради: “Икки оға-ини билан кўришдингиз, уларнинг бири сизни ёмон кўради, бошқаси эса хуш кўради, у иккисини ҳам тенг кўрармидингиз?” Зоҳид айтди: “Ичимдан зил кетсам-да, ҳурмат қилганга ва ёмон кўрганга бир хил муомалада бўлардим”. “Сизга ким донишманд саналишини айтаман”, – деди падари бузруг шогирдларига: “Донишманд шуки, ўз ҳиссиётларини ўлдирмаган ҳолда, уларни бошқара биладиган кишидир”.\n“Сиз нега Сантяго йўли ҳақидаги ҳикояни сўзламадингиз”, деди зиёратчи сайёҳга икковлон анжумандан чиққан чоғларида. “Эътибор берсам, кўпчилик зиёратчилар Сантяго йўлида бўладими ёки ҳаёт йўлларидами, бундан қатъи назар ҳамма қатори қадам босишга ҳаракат қиладилар. Ўз зиёратим аввалида мен ҳам гуруҳимдагилардек юришга ҳаракат қилдим. Толдим, жисмимдан имконидан ортиғини талаб қилдим. Диққатим ошди, чап оёғим эти шилиниб кетди. Икки кун юра олмадим ва тушундимки, фақат ўз суръатимда юрсамгина Сантягога етиб боришим мумкин экан. Бу мени бошқалардан анча узоқда қолдирди, олис йўлни ёлғиз босиб ўтдим. Аммо шу воқеа туфайли бутун йўлни босиб ўтишга муваффақ бўлган суръатимни ҳурматлай бошладим. Ҳаётимда мана шу услубни қўллайдиган бўлдим”.\nЛидия қироли Крез, Форсга ҳужум қилиш учун қарор қилиб, юнон коҳини билан маслаҳатлашади. “Тақдирингизга улкан бир империяни йўқ қилиш битилган”, – дейди коҳин. Бахтиёр Крез уруш очади. Икки кунлик жангдан сўнг Лидия Форс томонидан эгалланади, пойтахт таланади, Крез асир тушади. Ғазабланган ҳолда ўзининг Юнонистондаги элчисига коҳинни топишини, нақадар янглишганини айтишини тайинлайди. “Хато сизларда”, – дейди коҳин элчига. “Сиз улкан империя – Лидияни барбод қилдингиз”.\nОлмон файласуфи Ф.Ницше айтганди: “Оламда бўлаётган нарсаларни доимий муҳокама қилиш билан вақтни ўтказиш шарт эмас; вақти-вақтида хато қилиб туриш инсон табиатининг ажралмас қисмидир”. Устоз деди: “Шундай одамлар борки, ҳатто майда чуйда нарсаларда ҳам ўзларини ҳақ деб ҳисоблайдилар. Улар тез-тез ўзларига хато қилиш учун изн бермайдилар. Натижада, олға ҳаракат қилишдан қўрқиш ҳиссинигина қўлга киритадилар. Хато қилишдан қўрқиш қаршимизда турган эшикни қулфлаш демакдир. Қўрқувни бартараф эта олсак, ўз озодлигимиз йўлида дадил қадам ташлаган бўламиз”.\nСцета ибодатхонаси бош руҳонийсидан сўрашди: “Худо розилиги учун қандай ишлар қилиш керак?” Нистерос Ота жавоб берди: “Иброҳим муҳожирларга жой берди ва Худо ундан қувонди. Илёс бегоналарни хушламасди ва Худо ундан ҳам рози эди. Довуд ўз ишларидан фахрланар ва Худо бундан ҳам рози эди. Римлик соқий меҳроб олдида қилган ишларидан уялди, Худо рози бўлди. Жон Баптист саҳрога кетди ва Худо рози. Юҳанно буюк шаҳар Ниневияга кетди ва Худо ундан ҳам рози. Қалбингдан сўра, у нимани истайди. Агар қалбингиз ўз орзуларингиз билан бир йўлда бўлса, Худо розилиги шундан”.\nБуддавий устоз шогирдлари билан борар экан, уларнинг ўзаро ким яхшироқ экани борасида баҳслашаётганларини эшитиб қолади. “Ўн беш йилдан бери медитация билан шуғулланаман”, – дейди улардан бири. “Ота-онам уйидан чиқиб кетганимдан буён меҳр улашиб келмоқдаман”, – дейди бошқаси. “Ҳамиша Будда насиҳатларига амал қилиб келмоқдаман”, – дейди учинчиси. Қоқ пешин чоғи улар дам олиш учун бир олма тагида тўхтайдилар. Дарахт мевалари кўплигидан ерга тегай-тегай деб қолган эди. “Дарахт мева билан тўлиб тошганида шохлари ерга эгилади. Ҳақиқий донишманд – камтарин инсондир. Дарахт мевасиз бўлса, шохлари юқоридан серрайиб қарайди. Нодон ўзини ҳаммадан ақлли билади”.\nРастада бир одам кўза сотарди. Аёл келиб, уларни кўздан кечира бошлади. Айримларига жуда чиройли безак берилган, баъзилари умуман безаксиз. Аёл кўзаларнинг нархини сўрайди. Уларнинг бари бир нархда. “Безакли кўза безаксизи билан бир нархдами, ахир?” ҳайратланди у. “Нега кўпроқ куч ва вақт сарфланган маҳсулотнинг нархи камроқ сарфлангани билан бир хилда?” “Мен – рассомман”, – деди сотувчи. – “Мен ўзим ясаган кўзага нарх қўяман, унинг гўзаллигига эмас. Гўзаллик бу эркинликдир”.\nШаҳзодани чўқинтириш маросимига уч пари таклиф этилди. Биринчиси шаҳзодага ўз муҳаббатини топиш неъматини берди. Иккинчиси хоҳлаган ишларини қила олиши учун маблағ берди. Учинчиси гўзаллик. Бироқ барча эртакларда бўлганидек ялмоғиз пайдо бўлди. Таклиф этилмаганидан аламзада ялмоғиз шаҳзодани дуои бад қилди: “Сенда ҳамма нарса бор экан, аммо яна бир арзимас туҳфани ҳам олақол. Сен неки ишга қўл урсанг, барчасига қобил, иқтидорли бўласан”. Шаҳзода гўзал, бадавлат ва муҳаббатли бўлиб ўса бошлади. Лекин у Ер юзидаги бирон вазифани охиригача адо этолмасди. У жуда истеъдодли рассом, ҳайкалтарош, мусиқачи, математик эди, аммо ҳеч қачон ўз ишини якунлай олмасди. Сабаби тезда бошқа ишни қўлига олишга мажбур бўлар эди. Устоз деди: “Барча йўллар бир жойга олиб боради. Аммо йўлни ўзингиз танлайсиз ва охиригача борасиз. Барча йўллар билан боришга интилманг”.\nУстоз деди: “Ёз! Нима бўлишидан қатъи назар, хатми, кундаликми ёки ўзинг бажармайдиган оддий эслатмаларми, телефонда гаплашган гапингми – ёзавер! Ёзув воситасида биз Худога ва атрофдагиларга яқинлашамиз. Агар сен Оламдаги ўз вазифангни яхши билиб олмоқчи бўлсанг, ёз. Ўз қалбингни сатрларга сиғдиришга интил, ҳатто уни ҳеч ким ўқимаса-да ёки бирон кишининг ўқимаслигини истасанг-да ёзавер. Оддий ёзув бизга ўз фикрларимизни уюштиришга ва атрофимиздаги нарсаларни янада тиниқроқ англашга ёрдам беради. Қоғоз ва қалам мўъжиза содир этади – оғриқни қолдиради, орзуларни амалга оштиради, йўқотилган умидни олиб келади. Сўз кучга эгадир”.\nМилтон Эрикссон Қўшма штатларда минглаб одамлар устида амалиёт ўтказган янги психологик тренинг асосчиси. У 12 ёшлигида полиомиелит билан касалланган. Ўн ой ўтгач, врач унинг ота-онасига: “Эрталабгача бормайди”, – деганини эслайди. Эрикссон онасининг йиғисини эшитади. “Тонггача ўлмасликка ҳаракат қилсам, онам бу қадар ғуссага ботмас”, – ўйлайди у. Тонг отгунича ухламасликка ҳаракат қилади. Қуёш чиққанида қичқириб онасини чорлайди: “Ҳой, онажон, мен ҳамон яшаяпман!”. Уйдаги қувонч шу қадар улкан эдики, шу кўйи у бир умр ўз уйидан қайғуни ҳайдагани учун кечалари ухламасликка ҳаракат қилди. 1990 йилда инсониятнинг ўз қобиқларидан ташқари чиқишига имкон берувчи ноёб китобларни қолдириб, 75 ёшида вафот этди.\nЁш диндор бош руҳонийга: “Менинг юрагим олам муҳаббати билан тўлиб-тошган, иблис васвасасидан озод. Эндиги қадамим қандай кечади?” Падари бузруг шогирдини тавбага муҳтож бўлган бетоб одам зиёратига олиб борди. Оила аъзоларига хотиржамлик бергач, Падари бузруг уй бурчагидаги бир сандиққа эътибор қилди: “Сандиқда нима бор?” “Тоғамнинг ҳеч қачон кийилмаган кийимлари”, – деди унинг жияни. “У буларни кийиш учун алоҳида сабаб бўлиши керак дея ҳисоблар эди, оқибатда, улар сандиқда чирий бошлади”. Руҳоний қайта туриб шогирдига: “Сандиқни унутма”, – деди. “Агарки қалбингда руҳий хазина бор экан, ҳозироқ тасарруф эт, акс ҳолда у йўқолиб битиши мумкин”.\nСайёҳ икки дўсти билан Нью-Йорк кўчаларини айланар эди. Бирдан ниманингдир муҳокамаси баҳсга айланиб, икки ҳамроҳи бир-бирларини ҳақоратлай бошлашди. Ўзларини тутиб олгач, қаҳвахонага киришди. Бири иккинчисидан узр сўради. “Ўзинг билган одамга зарар етказиш жуда оддий иш эканини англадим”, – деди у. “Агар ажнабий бўлганингда ўзимни бир оз назорат қилган бўлардим. Лекин биз дўст бўлганимиз учун ва сен менинг қандай эканимни яхши билганинг учун ҳам қаттиқ итоб қилдим. Одамнинг табиати шундай”. Балки бу инсоннинг асл табиатидир. Лекин биз бу билан курашмоғимиз лозим.\nБир гуруҳ яҳудий донишмандлари ер юзидаги энг мухтасар Конституция тузиш учун тўпланадилар. Йиғилишда, уларнинг ҳар бири навбатма-навбат бир оёқда мувозанатини йўқотгунча турган ҳолда Конституция лойиҳасини шакллантиришга келишиб олдилар. Инсониятни бошқара олувчи қонунни шакллантира олган уларнинг орасида энг донишманди дея тан олинадиган бўлди. “Худо жинояткорларни жазолайди”, – деди бири. Бошқалар бу қонун эмас – таҳдид, дейишди. Бу ибора қабул қилинмади. Шу чоғда, раввин Хиллел йиғилишга қўшилди. У бир оёқда туриб деди: “Бошқалар сизнинг устингиздан юритишини хоҳламаган ишларни бошқалар устидан юритманг. Бу – Қонун. Бошқа ҳаммаси изоҳлардир”. Шу тарзда раввин Хиллел энг зўр донишманд деб тан олинди.\nЁзувчи Жорж Бернард Шоу ҳайкалтарош дўсти Ж.Эпстайннинг меҳмонхонасидаги улкан тош бўлагига эътибор қилди. “Бу тош нега керак?” – сўради Шоу. “Ҳозирча билмайман. Бу ҳақда ўйлаяпман”, – жавоб берди Эпстайн. Шоу ҳайрон: “Сен ўз илҳомингни режалаштирмоқчимисан? Ахир рассомсан, эркинлигинг, фикрларингни ўзинг хоҳлаган вақтда ўзгартириш истагинг ҳақида ўйламайсанми?” “Бу (ўз фикрингни ўзгартириш) – бор-йўғи 5 грамм келадиган қоғозни буклаётганингдагина иш берадиган ҳолатдир. Агар 4 тонналик нарса устида ишлаётган бўлсанг, сен бошқача ўйлашингга тўғри келади”, – деди Эпстайн. Устоз деди: “Ҳар биримиз ўз ишимизни яхшироқ бажариш йўлини биламиз. Аммо инсон қийинчиликлар кутаётганини ҳис қилса ҳам ўз олдига чигал вазифалар қўяверади”.\nСаҳро афсоналаридан бирида яқин бир воҳага кўчиш мақсадида юкларини туясига ортаётган киши ҳақида ҳикоя қилинади. Туя устига гиламлар, идиш-товоқ, кийим-кечак – бор нарсани ортади, жонивор ҳам буни кўтаради. Улар йўлга тушган чоғида отаси унга совға қилган чиройли мовий патни эслаб қолади. Патни топиб чиқиб, туя устига қўяди. Шу чоғда жонивор йиқилиб, жон беради. “Туям биргина шу патни кўтаролмади-я”, – деб ўйлайди у. Баъзан бизнинг кичкинагина ҳазилимиз сўнгги томчи сифатида ғам-андуҳ косасини тошириб юборади.\n“Баъзан одамлар кинога шу қадар берилиб кетадиларки, натижада, ҳақиқатни унутиб қўядилар”, – деди нотаниш киши сайёҳга. “Сиз “Ўн Васият” фильмини эслайсизми? “Албатта. Мусо – Чарлтон Хестон – ўз асосини уриб, денгизни очади ва Бани Исроил Қизил денгиздан ўтиб кетади”. “Библияга кўра бундай эмас, у ерда Худо Мусога кўрсатма беради: Бани Исроилга олға юришни буюр. Улар юра бошлагачгина Мусо асосини кўтаради ва денгиз очилади”, – дейди у киши. Зотан фақат журъатгина йўлларни очишга сабаб бўлади”.\nҚуйидаги сўзлар виолонче созандаси Пабло Касальсом томонидан ёзилган: “Мен доим қайта туғиламан. Ҳар тонг – ҳаётни янгитдан бошлаш демакдир. Саксон йил аввал умримни худди шу тарзда бошлаган эдим – лекин бу бир механик дастур дегани эмас. Бахтим учун ўта муҳим. Уйғонаман ва фортопианода иккита куй ва Бахнинг фугасини ижро этмаман. Куйлар уйимга барака олиб кираётгандек бўлади. Бу ҳаёт асрори ва инсон яратилишидаги мўъжиза билан боғланишни тиклаш йўлидир. Саксон йиллик куй мен учун ҳеч қачон бир хил туюлган эмас – у ҳар гал менга қандайдир янги, ғаройиб хаёлотни ўргатади”.\nПабло Пикассодан иқтибос: “Худо – рассомдир. У жирафа, фил ва чумолини яратди. Ҳолбуки, У ҳеч қачон ўз услубини изламади, балки, нени истаса шуни қилди”. Устоз деди: “Биз ўз йўлимизни бошлаган вақтда кучли қўрқинч юзага келади. Ҳамма ишни тўғри бажаришга мажбурлигимизни ҳис қиламиз. Алал-оқибат ҳаёт бир маротаба берилажагини англаган ҳолда, “Ҳаммаси мана бундай бўлса тўғри бўлади”, деган қоидани ким ўйлаб топган, деб қоламиз. Худо филни, жирафа, чумолини яратди – нима учун биз қандайдир қоидалар изидан боришимиз лозим? Булар бошқалар ўз шахсиятларини қандай намоён қилаётганларини аниқлаш учунгина мавжуд. Кўпинча, биз бошқалар хатти-ҳаракатига қойил қолишимиз, бошқалар хатосидан сақланишимиз мумкин. Албатта, яшаш яхши – лекин биз буни фақат ўзимиз учунгина қиламиз”.\nБир нечта яҳудий художўйлари сенагогада ибодат қилар эдилар. Улар бир гўдакнинг: “A, B, C, D”, деган овозини эшитадилар. Муқаддас ёзувга диққатларини қаратишга ҳаракат қиладилар, лекин овоз яна такрорланади: “A, B, C, D”. Ибодатни тўхтатиб ортларига қараганларида бола ҳамон алифбо ҳарфларини куйлар эди. Раввин боладан сўради: “Нима учун бундай қилмоқдасан?” “Чунки мен муқаддас сатрларни билмайман”. Агар ҳарфларни ифодаласам, Худо улардан сўзлар тузади ва сўзлардан лозим бўлган сатрларни шакллантиради, дея умид қилдим”. “Сабоғинг учун сендан миннатдорман”, – деди раввин. “Балки мен ҳам сен Худога ҳарфларни бағишлаганинг каби Ер юзидаги кунларимни бағишларман”. Устоз деди: “Фараз қилинг, биздаги мавжуд Илоҳий руҳ, гўёки кинотеатр экранида намойиш этилаётган фильмга ўхшаш. Экранда турли вазиятлар содир бўлади – одамлар севадилар, ажраладилар, хазина топадилар, номаълум ўлкаларни кашф этадилар. Қандай фильмлиги муҳим эмас. Экран ҳамиша ўша-ўша. Одамлар кўзидан ёш оқадими, қон томадими бари бир – экран оқ рангига доғ туширмайди. Киноэкран каби Худо ҳар бир ҳаётий қайғу ёки қувонч ортидадир. Буни биз ўз фильмимиз тугаганда биламиз”.\nҚирол тинчлик шартномасини имзолаши лозим бўлган элчисини узоқ юртга юборади. Элчи фурсатдан саёҳат мақсадида фойдаланиш учун дўстларига хабар беради. Дўстлари ундан ташрифни қолдиришини сўрайдилар. Элчи сафарга чиққанида эса битим тузишга кеч бўлгани, уруш бошлангани, қиролнинг режалари, элчини ушлаб қолган одамларнинг ҳам ишлари бузилгани маълум бўлади. Устоз: “Ҳаётимизда фақат битта муҳим нарса бор: ўз тақдиримиз билан яшамоқ –шу биз учун вазифа қилиб белгиланган. Бироқ ҳамиша орзуларимизни йўққа чиқарувчи нокерак ташвишлар билан ўзимизни овора қилиб қўямиз”.\nСайёҳ Сидней бандаргоҳидаги шаҳарнинг икки қисмини боғловчи кўприкда турар экан, бир австралиялик келиб газетадаги эълонни ўқиб беришини сўрайди. “Ҳарфлари жуда кичкина”, – дейди у. “Кўзойнагимни уйда қолдирибман, усиз ўқий олмайман”. Сайёҳ ҳам кўзойнаксиз эканини айтиб, узр сўрайди. “Ҳа, менимча, бу эълонни унутганим яхши”, – дейди у одам. Австралиялик суҳбатни давом эттириш ниятида унга: “Фақат иккимиздаги ҳолат эмас, илоҳий назар ҳам хира тортган. Бу унинг қарилигидан эмас, шуни истаганидан. Унга яқин бўлганлар хато қилсалар аниқ-тиниқ кўрмайди. Адолатсиз бўлишни истамай ўша одамни кечиради”, – деди. “Яхши ишлар борасида-чи?”, – дея сўради сайёҳ. “Худо ҳеч қачон кўзойнагини уйида қолдирмайди”, – дея кулди у ва нари кетди.\n“Ибодатдан ҳам муҳимроқ бирон нарса борми?” – сўради шогирд устозидан. У ён атрофдаги бутадан шох қирқиб келишга буюрди. Шогирд итоат этди. “Бута омонми?” – сўради устоз. “У ҳозирга қадар қандай омонликда бўлса ўшандай”, – жавоб беради шогирд. “Энди унинг илдизини қирқиб кел”, – дейди устоз. “Бу иш билан бута қурийди”, – инжилади шогирд. “Ибодат дарахтнинг шохлари, иймон унинг илдизларидир”, тушунтиради устоз. “Ибодатсиз иймон бўлиши мумкин, аммо иймонсиз ҳеч қандай ибодат бўлмайди”.\nМуқаддас Тереза д’Авилья айтади: “Ёдда сақланг: Худо барчамизни таклиф қилган – У соф Ҳақиқат экан, биз унинг таклифига шубҳа қилмаслигимиз лозим”. У айтади: “Барчангиз ҳузуримга келинг, ичишни истаганларга сув бераман”. Агар таклиф барчамиз учун бўлмаганида эди, Худо айтарди: “Чанқаганлар ҳузуримга келинг, ҳолбуки, сиз ҳеч нима йўқотмайсиз. Лекин мен фақат тайёргарлик кўрганларгагина сув бераман”. У ҳеч қандай шартлар қўймайди. Унинг муҳаббати бўлган ҳаёт сувини олиш учун келиб сўрашнинг ўзи кифоядир.\nДзен монахлари, медитация чоғида тош қаршисига ўтирадилар ва дейдилар: “То шу тош бир оз ўсмагунича шу ерда кутаман”. Устоз деди: “Атрофимиздаги барча нарсалар доимий ўзгаришда. Қуёш ҳар куни янги олам устида порлайди. Биз ўзгармас деб атайдиган нарсалар янги таклиф ва имкониятлар билан тўлиқдир. Аммо биз ҳар бир кун бошқасидан қандай фарқланишини билмаймиз.\nБугун қаердадир сизни хазина кутиб тургандир. Бу балки лаҳзалик табассум, балки жуда катта ғалаба, ҳар нечук, аҳамиятсиз. Ҳаёт катта ва кичик мўжизалардан иборат. Ҳеч нима зерикарли эмас, чунки ҳамма нарса ҳамиша ўзгариб турибди. Зерикиш олам моҳиятига зиддир. Шоир Т.С.Элиот ёзганидек: “Кўп йўлларни босиб, ўз уйингга қайт, бор нарсага илк маротаба кўраётгандек боқ”.\nТаржима ва изоҳлар муаллифи Сарвар Cобит\n“Жаҳон адабиёти”, 2013 йил, 9-сон\n Бапендида яшовчи яқиндагина авлиёлик рутбасини олган аёл. Яшаш учун бирон нарсаси бўлмаган ҳолда, 30 йил давомида черков қурган ва қашшоқларга ёрдам берган. Пауло Коэлога ўзининг ёзувчилик иқтидорига ишониши учун ёрдам берган.\n Пиреней – Испания, Франция, Андора бўйлаб ўтган Бикай қўлтиғи ва Ўрта ер денгизи оралиғидаги тоғ тизмаси. Узунлиги 450 км, баландлиги 3404 метргача (Ането чўққиси). Мўътадил ва субтропик иқлим оралиғида.\n Сивиллалар (Сибиллалар) – антик давр муаллифлари томонидан зикр этилган афсонавий башоратгўйлар; 12 тагача Сивилла бўлган. Машҳурроғи Кум Сивилласи бўлиб, қадимги Римда расмий башоратчилик билан шуғулланувчилар фойдаланадиган, мақол ва башоратлардан иборат “Сивиллалар китоби” унга нисбат берилади.\n Тиберий (Tiberius) (милоддан аввалги 42 ва милодий 37 йй.) – Рим мператори. Августнинг 14-авлоди. Империянинг молиявий ҳолатини яхшилашга эришган.\n Павел – насроний афсоналаридаги ҳаворийлардан бири. Черков Янги аҳддаги 14 та мактубни унга мансуб деб қарайди.\n Буюк Антоний (тах. 250 – 356 йй.), насроний монахлиги асосчиси, зоҳид. Унинг фаолияти қонуний бўлган.\n Будда (санскр., сўзма-сўз. — нурланган) — буддавийлик асосчиси бўлган бу шахснинг исми Сидхартха Гаутама (милоддан аввалги 623-544), Шимолий Ҳиндистондаги шакя қабиласи шоҳининг ўғли.\n Наполеон I (Наполеон Бонапарт) (1769 — 1821 йй.) – француз императори. Хизматни 1785 йилда артиллерия кичик лейтенанти рутбасидан бошлаган; Буюк Франция инқилоби ва Директория чоғида кўтарилган. 1799 йил ноябрида давлат тўнтариши қилиб, биринчи консул вазифасини олган. Секин асталик билан бутун ҳокимиятни ўз қўлга олган ва 1804 йилда император деб эълон қилинган.\n Тулон – Франциянинг Ўрта ер денгизи соҳилидаги порт шаҳар.\n Прага – Чехия пойтахти. Валтва дарёсининг Элбага қуйилиш бўйида жойлашган.\n Непал (Непал Қироллиги) – Жанубий Осиёдаги мамлакат. Ҳимолайнинг марказий қисмлари орқали Ҳитой ва Ҳиндистон билан чегарадош.\n Наварра – Испания шимолидаги тарихий вилоят. Бош шаҳри — Памплона.\n Ацтеклар – Мексикадаги энг катта ҳинду халқларидан бири.\n Худо барча диний таълимотларга кўра меҳрибондир. Унда шафқатсизлик эмас, балки “қаҳр” сифати борки, Унинг қаҳру-ғазаби фақат Ўз иродаси биландир. Бинобарин, худо аслида биз яхши кўрган бирон нарсадан бизни мосуво этган бўлса, бунинг ўзига хос ҳикмати мажуд. Фақат уни ҳамма ҳам билавермайди. “Эҳтимол, сизлар ёқтирмаган нарса (аслида) ўзларингиз учун яхши, ёқтирган нарсаларингиз эса (аслида) ёмондир. Аллоҳ билур сизлар эса билмассизлар” (“Бақара” сураси 216-оят).– тарж.).\nЛидия – қадимда аҳолиси лидия қабилаларидан иборат бўлган Кичик Осиёдаги мамлакат. Мелоддан аввалги 7-6 асрлардаги мустақил давлат. Мелодан аввалги 6-4 асрларда форслар ҳукмида бўлган, кейин Александра Македонский давлатига, Селевкидлар, Пергамлар ва Римга қарам бўлган (Осиё вилоятининг бир қисмини ташкил этган).\n Крез (мелоддан аввалги 595-546 йй.) – Лидиянинг сўнги подшоҳи (мелоддан аввалги 560 йилдан бошлаб ҳукм сурган).\n Ниневия – Оссуриянинг қадимги шаҳри.\n Эпстайн (Epstein) Жакоб (Ёқуб) (1880-1959) — америка ва инглиз ҳайкалтароши.\n Мусо – Библияга кўра, яҳудийларни Фиръавн зулмидан қутқариб Мисрдан олиб чиқиб кетиш учун Худо томонидан танланган пайғамбар. У яҳудийларни Қизил денгиздан олиб ўтади. Сино тоғида Худо томнидан унга 10 насиҳатдан иборат ваҳий нозил бўлади.\n Касальс (Casals) Пабло (1876-1973) — испан виолончелисти, дирижер ва бастакор. 75 йил атрофида чиқишлар қилган. Бах ва бошқаларнинг асарлари интерпретатори. Кўплаб мусиқа жамоалари ва ташкилотлари асосчиси.\nРукнларПауло Коэльо (1947; Бразилия)\n← Аввалги Аввалги Тоғай Мурод: “Имзо эмас, сўз йиғинг”\nКейинги → Кейинги: Марк Твен. Яхши ёзай десангиз


БАУРЖОНГА ҚЎМОНДОН ВЕЛОСИПЕД СОВҒА ҚИЛДИ\nБауржон Нукус шаҳри, Дўстлик кўчасидаги 23-уйда истиқомат қилади. У келажакда ҳарбий бўлишни орзу қилади. Афсуски, туғма ногирон. Ҳарбий соҳада спортнинг ўрни, аҳамияти беқиёс эканлигини яхши билади. Агар жисмоний имконияти чекланмаганида... у, албатта, ҳарбий хизматчи бўлиб, Ватанини ҳимоя қиларди. Яқинларининг айтишича, Бауржон тенгдошларига нисбатан зукко ва тиришқоқ экан. У ҳар доим яқинлари меҳри муҳаббатини ҳис қилиб яшаяпти. Яқинлари – унинг суянчиқлари. Лекин шундай бўлса-да, ҳамма истакларини уларга айтишга бир оз истиҳола қилади. Бауржоннинг яна бир орзуси бор, у велосипеди бўлишини жуда-жуда хоҳлайди.\nБауржон Есенов Шимоли-ғарбий ҳарбий округ қўмондонига ёзган мактубида ўз орзуларини, истакларини шундай баён этади. Бауржоннинг мактуби эътиборсиз қолмади. Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни шахсан ҳарбий округ қўшинлари қўмондони полковник Д. Чориев уларнинг уйига ташриф буюрди. Қўмондоннинг қўлидан байрам совғаси – велосипедни қабул қилиб олган Бауржоннинг ўша дамдаги қувончини таърифлашга сўз ожиз. Бу манзарани ҳаяжон билан кузатаётган она кўз ёшларини тиёлмади.\n– Кутилмаган воқеа бўлди. Дарвозадан кириб келган ҳарбийларни кўриб, шошиб қолдим. Ўғлимнинг қувонганини кўрсангиз эди, – дейди Совле опа. – Бауржон ҳарбийларни жуда яхши кўради. Қўмондон билан суҳбатда ўғлим бу ҳақда уларга ҳам тўлқинланиб гапирди. Ўғлим велосипед ҳайдашга қизиқади. Лекин унинг бу истагини амалга оширишга моддий имкониятимиз тўғри келмасди. Яхшиларнинг кўмагида Бауржоннинг истаги амалга ошди. Бу кунни ҳеч қачон унутмаймиз. Илоҳим, ҳаёти, куну туни эзгуликка эш яхшиларнинг умри зиёда бўлсин.\nШунингдек, округ қўмондонлигининг ташаббускор гуруҳи байрам муносабати билан Нукус шаҳар, Донолар кўчаси, 56-уйда истиқомат қилувчи, хизмат вазифасини бажариш вақтида ногиронлик орттирган собиқ ҳарбий хизматчи, I гуруҳ ногирони Қалила Жумановнинг ҳам хонадонига ташриф буюрди. Ташриф давомида Қ. Жумановнинг фарзандлари Дилшодбек, Сардор ва Моҳинурга спорт кийимлари, шахмат тўплами ва бошқа қимматбаҳо совғалар топширилди.


Beeline абонентларга Beepul тўлов тизими орқали бепул интернет-пакетлар, дақиқалар ва SMS‘лар ҳадя қилмоқда - Terabayt.Uz\nBeeline абонентларга Beepul тўлов тизими орқали бепул интернет-пакетлар, дақиқалар ва SMS‘лар ҳадя қилмоқда\nBeeline алоқа оператори Beepul тўлов тизимида ноёб бонуслар жорий этилгани ҳақида хабар беради. Энди ҳар бир абонент Beepul орқали тўловларни амалга оширганда бонусли Beep‘ларни қўлга киритади ва уларни компания хизматларига алмаштириш мумкин.\n1000 сўмлик ҳаражат эвазига 1 BEEP тақдим этилади. Тўпланган BEEP‘ларни қуйидаги хизматларга алмаштириш мумкин:\nТармоқ ичида дақиқа\nЎзбекистон бўйлаб SMS\nДақиқа, SMS ва МБ пакетлари фақатгина аввалдан тўлов тизими абонентлари учун амал қилади.\nТўпланган BEEP‘лар миқдорини Beepul иловаси ёки *999# USSD-коди орқали билиш мумкин. Дақиқа, SMS ва Мб 7 кун муддатига тақдим этилади. BEEP бонус дастури 2017 йилнинг 30 сентябрь кунига қадар амал қилади. Beepul иловасини қуйидаги ҳаволалар орқали юклаб олиш мумкин:\n#Beeline #абонент #бепул интернет #тўлов тизими


Тоғ гули – Jurnalist\nR S2019-08-12T11:49:19+00:0018 Iyul, 2019|Умумий янгиликлар|\nМАҲМУД САЪДИЙ 80 ёшда\nОна заминимизнинг тоғ-адирларида латофатли бир гиёҳўсади. Нозик бўйи тиззага етар-етмас, қизларнинг сочидай тарам-тарам поялари кулранг, наштарсимон барглари пушти-пистоқи, яримшар шаклидаги тўп-тўп гуллари латиф новдалар учида талтайиб-эркаланиб соллонади. Эрта баҳор кезларида уни бахмалдай майсалардан фарқлаш қийин. Аммо, ёнига борганда шундай анбарий бўй вужудингизни чулғаб оладики, беихтиёр қошида сеҳрланиб қоласиз. Бу– тоғларнинг дилбар гиёҳи– кийикўт. Гўзаллигидан ташқари, айрича фазилатлари ҳам оз эмас бу сулувнинг: барги ва гулларини ҳидлаб тўймайсиз, ундан олинадиган эфир мойи ва ментал атир-упа саноатида, медицинада кенг ишлатилади, шифобахш малҳамлар тайёрланади…\nҚадим-қадимдан буён мумтоз адабиётда қиз-жувонлар – гулга ёхуд гулдай нозик гиёҳларга, йигитлар– забардаст чинорлару улкан қояларга қиёсланади. Шу боис, ёши етмишни қоралаётган кап-катта одамни гулга ўхшатишда ўхшовсизлик бордек туюлиши мумкин. Камина шундоғ иддаоларни кўра-била туриб, ҳозир таърифламоқчи бўлаётган инсоним– Маҳмуд Саъдий билан тоғ гули ўртасидаги ботиний яқинлик нималардан иборат эканини айтиб бермоқчиман.\nЎхшашликнинг илк белгиси шуки, бир қарашда бу одамда ҳам “ялт” этиб бошқалардан ажралиб тургувчи жиҳат йўқ: ўртабўй, серҳаракат, буғдойранг, кўзлари ўйчан, кийиниши содда, камтар, камсуқум. Авваллари сергап эди, ҳар гапга суқилиб туришни яхши кўрарди, “жонқовулим” деб эркаларди “жўқчи” укаларини. Ёши улғайган сари “оғир карвон” бўлди. Энди давраларда, гап-гурунгларда бирданига диққатни тортмайди– шовқин-суронсиз, оҳиста киради, индамай ўтириб эшитади, баҳс-мунозараларга ҳуда-беҳуда аралашмайди, эшитиб бўлгач, яна ўша оҳисталик билан, бошқаларга сездирмай чиқиб, ўз юмушлари билан машғул бўлади. Аммо баҳсга қўшилгудек бўлса борми, ундаги чуқур фалсафий тафаккур, теран мулоҳазалар, баҳс ва нутқ маданияти ҳайрон қолдиради сизни. Унинг ҳар битта сўзни худди китоблардагидек жой-жойида қўллаши, гапираётганда халқона ибораларни топиши, фикрини улуғ алломаларнинг қарашлари билан тўлдириши, энг муҳими, ҳар қайси масалада аниқ-тиниқ хулосаси борлиги ҳавасингизни келтиради. Маҳмуд ака, шунчаки даврада борлигини билдириб қўйиш ёки ўзини кўз-кўз қилиш учун эмас, чин адабиёт учун, адабий ва абадий ҳақиқатлар учун баҳслашади; баҳс чоғида ўзини эркин тутади, билдирилаётган мулоҳазаларга ҳурмат билан қарайди, ўз фикрида жуда қаттиқ туради, унча-мунчага тан бермайди, унча-мунчадан енгилмайди. Бироқ, бу зўраки-зўравонлик ёки ўжарлик қилиб икки оёқни бир этикка тиқиб олиш, дегани эмас. У ўз фикрига ишонади ва ҳимоя қилади, бошқаларни ҳам ишонтиради. Шу боисдан бир карра суҳбатини олган одам ундаги самимият чашмасидан баҳра олгач, чанқоғи босилади, кўнгли кўтарилади, меҳри ияди, бир умрлик дўст-биродар, ака-ука бўлиб қолишни истайди.\nЎхшашликнинг яна бир белгиси, уларнинг табиатида мусаффо ҳавонинг мўллигидир. Маҳмуд Саъдийнинг сеҳрли “ҳабдори”си– одамгарчилик! Одамларда “одамгарчилик” деган оддий хислатлар сийраклашиб, ноёблашиб бораётган замонда, у ана шу малҳами билан дилларга дармон бўлади, улуғлар дуосию ёшларнинг раҳматига кўмилиб юради. Ҳеч қачон бировнинг орқасидан тош отмайди, аксинча, билганича мақтайди, бисотидаги энг илиқ сўзлар билан таъриф-тавсиф қилади, ғанимлик мақомида бўлган “жўра”лардан ҳам меҳрини қизғанмайди.\nҲаётда шундай кимсалар борки, ёнингда ошнонгман, дейди-ю, аммо ютуқларингни кўрганда уйқуси қочади, хато қилишингни пойлаб ич-этини ейди, қулай фурсат келиши ҳамоно оёғингга чалим беради. Иши битиб, “эшаги” сувдан ўтиши билан на оғайни, на устозни танимай, кеккайиб кетувчи бундай кимсалар худбинлиги билан яхшиларнинг асабига тегади, шундан роҳат-фароғат олади. Маҳмуд Саъдий учун ҳам бундай башаралар бегона эмас. У безбетларни танийди. Уларнинг ичида бижғиб ётган фитналарни фаҳмлайди, сезади. Сезиб туради-ю, лекин шу сўқир дилларга ҳам эзгулик соғинади, уларни маърифатли, адолатли бўлишга ундагиси, эзгуликка чорлагиси келади.\n…Бир ошнамиз бор. Укаларимиз “Кўппак” деб лақаб қўйган. Турқи-таровати, ҳурпайиб юриши ҳаром эт еб тўйган кўппакнинг ғирт ўзи. Қопағонликда эса ҳар қанақа қутурган итни доғда қолдиради. Ягона фарқи– итдаги ёввойи мардлик йўқ унда. Одам зотига зимдан ташланиб, зимдан “тишлаб”, зимдан азоб бериб, сўнг ошкора роҳатланувчи бу исқирт қаерда ишламасин: гезетдами, журналдами, нашриётдами, албатта, содда мижоз кишилардан гуруҳ тузди ва ўзи панада туриб, тўдага “пир”лик қилди. Тўданинг тўдалашиб кўтарган шовқинлари фойда берган пайтлар ҳам бўлди. Яратган Эгамнинг карами кенг, ундан ҳам аямади марҳаматини, бандалари қатори амал, мартаба бериб синаб кўрди. У бўлса, шукр қилиш, мижғов қилиқларни ташлаш ўрнига иғвофурушликка баттарроқ ружу қўйди. Раҳбарини ағнатиб, жойини оламан дея тиртанглади. Ҳар ибтидонинг интиҳоси бўлгандек, вақти-соати билан унинг кирди-корлари фош бўлди. Мўътабар даргоҳдан қувилди. Осмондаги юлдузни кўзлаб юрган амалпараст газеталарнинг бирига аранг жойлашди. Ҳозир судралиб ишга бориб-келиб юради. Узоқдан кўзи тушган одам елкаси бўртган, ярғоқ боши ва икки қўлини осилтирганча имиллаб кетаётган бу шарпани одамдан кўра, жуни тўкилиб, эти устихонига ёпишган қари кўппак деб ўйлайди. Эски танишлар ҳам касалванд итдан ҳазар қилгандек ундан қочади, гаплашмайди. Бир ўзи ишга келади, бир ўзи шўппайиб ўтиради, яккамохов бўлиб тушлик қилади, кечқурун яна бир ўзи уйга қараб судралади.\nЯқинда десангиз, Маҳмуд Саъдийни шу ҳосуд билан Амир Темур хиёбонида кўриб қолдим. Дарров фаҳмладим: бадбахт бечорага ичи ачиган, кўнглини кўтаргиси, овутгиси, ҳаётга умид уйғотгиси келган.\n– Кимлиги маълум-ку, бир вақтлар сизни кўп маломат қилувди, – дедим эртаси куни Маҳмуд акага.\n– Хом сут эмган банда борки адашади, довдирайди, тўқишади. Хатоларини тушунган-тушунмаганидан, тавба-тазарру қилган-қилмаганидан қатъи назар у ҳам одам. Одам – одамга ғанимат, бир-биримиздан меҳрни қизғанмаслигим зарур, – деб жавоб берди у.\nХудбинлик ичи қора кимсага чиппа ёпишиб олади, қонини сўриб, силласини қуритади ва, охир-оқибат тузалмас касалга гирифтор қилади. Бу дард саратон ёки “парранда”, “чўчқа” тумови деган балойи азимлардан юз чандон даҳшатли бўлиб, беморни ҳаш-паш дегунча инсоний туйғулардан маҳрум қилади, ваҳший ҳайвонга айлантириб ташлайди. Маҳмуд Саъдий, Оллоҳ қарғишига дучор бўлган ана шундай каслар ҳам поклансин, ичидаги кирдан қутулсин, тузалсин, тўғри йўлга тушсин, одам бўлсин, одамдек яшасин, деб орзу қилади. Яна бир гал шу мавзуда гап очилганда Маҳмуд ака пиримиз Алишер Навоийнинг иниси Дарвеш Алига айтган насиҳатини эсга олиб, бундай деди: “Навосиз улуснинг навобахши бўл, Навоий ёмон бўлса, сен яхши бўл”. Начора, бу устознинг ақидаси. Камина эса ҳазрат Навоийнинг:\nНокасу ножинс авлодин киши бўсун дебон,\nКим кучук бирла хўдукка неча қилсанг тарбият,\nИт бўлур, доғи эшак, бўлмаслар асло одами, – деган байтларига кўпроқ ишонадиган бўлиб қолганман…\nЎхшашликнинг яна бир жиҳати шундаки, кийикўт, лолаю бинафшалар сингари довруғли бўлмаганидек Маҳмуд Саъдийнинг номи ҳам номдор шоирлару донгдор ҳофизлар сингари машҳур эмас. Бироқ, олиму журналистлар орасида шоҳона ҳурмати борлиги ижодкор аҳлига ойнадай маълум: ҳамма танийди, ҳурмат қилади, билади, қадрлайди. Унинг дўст-биродарларига, устоз – шогирдларига бўлган меҳр-оқибати, айниқса, самимий ва чексиз. Устозлар меҳри, устозлар олдидаги бурч эса унинг учун ҳамиша муқаддас. Таниқли адабиётшунос олим ва адиб, академик Матёқуб Қўшжонов ҳаётлигида кунда-кунора кўнгил сўраб турганларнинг биттаси раҳматлик Шукур Холмирзаев бўлса, биттаси шу– Маҳмуд Саъдий эди. Академик Иззат Султон ҳам Маҳмуд акани худди туғишган инисидек ардоқлар, иззат қиларди. Шогирдликни, одамгарчиликни жой-жойига қўйгани учун ҳам устозлар эъзозига сазовор бўлди. Устозлари мангулик сафарига кетганидан сўнг биринчи бўлиб хотира- бадиҳалар ёзган ҳам Маҳмуд Саъдий бўлди.\nМаҳмуд аканинг бадиҳалари, мақолалари тилининг ширинлиги ва образлилиги, халқ маталлари ва мақолларига бойлиги, фикрларнинг тиниқ ва мукаммаллиги билан ўқувчини мафтун этади. “Адабиётимизда истеъдодли шоирлар, ёзувчилар кўп, – дейди у таниқли олим ва адиб Иброҳим Ғафуров ижодига бағишланган “Фикрчан ижод” мақоласида. – Бироқ, афсуски, истеъдодли мунаққидлар, ҳатто қобилиятлилари ҳам бармоқ билан санарли даражада кам. Фикримча, ҳақиқий мунаққидлар шунинг учун кам учрайдики, бу соҳанинг масъулияти жуда катта. Танқидчи ҳам ёзувчи каби ҳаётни, одамларни, адабиётни, умуман, маданият тарихини чуқур билиши керак. Бироқ адиб фақат китобхон олдида масъулият сезса, танқидчи ҳам китобхон, ҳам ёзувчи олдида жавобгарлик ҳис қилади. Хуллас, жайдари қилиб айтсак, танқидчининг нони қаттиқ. Ана шундай масъулиятли ва нозик соҳада Иброҳим аканинг ўз ўрни бор”. “Шукруллонинг кўнгил чироғи” бадиҳасида эса мана бундай фалсафий сатрлар бор: “Дунёда инсондан қудратли зот йўқ. Инсон ҳар нарсага қодир. Агар у хоҳласа, астойдил жазм этса тоғларни талқон қилади, дарёларни тескари оқизади. Биров дардига дармон излаб келса, имкон йўқлигидан нолиш эса бир баҳона халос”. Бундай мисраларни битиш учун одамда юксак иқтидор билан бирга улкан ёзувчилик салоҳияти ҳам бўлиш керак, албатта.\nМаҳмуд ака нолиш, нолиниш каби мискин туйғулардан узоқ, ҳамиша “шукур” дейди, “шукур” қилади. Бетиним ўқийди, ишлайди, ёзади: мақола, рисола, тақриз, китоб…\nАммо, Маҳмуд Саъдий деган фикрли журналист, кенг мушоҳадали олим, синчков ношир, тажрибали муҳаррир, бағрикенг ака ва ҳақ сўзли отанинг қиёфасини безаб турган асосий фазилат бундаям эмас. Ундаги аҳли қалам қадрлайдиган энг камёб фазилат – зукко таҳрирчилигидир. Қўлига тушган қўлёзмага (агар унда “жон” бўлса) заргарона ишлов беради, ҳар сўз, ҳар иборани эринмай ялтиратади. Бугун ўрта авлод деб аталгувчи истеъдодли ёзувчи-шоирларнинг аксарияти таҳлилни раҳматлик Ваҳоб Рўзиматов ва Маҳмуд Саъдийдан ўрганган, дейишида ҳам асло лоф йўқ. Хом-хатала китоблар дўконларда қалашиб ётганини кўрганда адабиёт учун Маҳмуд Саъдийлар етишмаётгани, уларнинг қадри, ўрни билинаётгани янаям яққолроқ сезилади.\nУ биронта асар таҳририга киришганда уй-рўзғор ташвишларини, режалаштирган юмушларини, ёзилажак рисола ё мақолаларини, мухтасар ифодалаганда ЎЗИни тамомила унутади. Бутун вужуди билан “мардикорлик”ка шўнғиб кетадики, бу типдаги кишиларни ҳеч иккиланмай “таҳрирчи-могиканлар” деб атаса бўлади. “Мардикор” сўзи қанчалар қўпол ва ножоиз эшитилмасин адабиёт жабҳасида бировнинг китоби учун “тер”тўкиб ишлайдиган муҳаррирлар борган сайин озайиб бораётгани, нашриётчилик соҳасида ушбу вазифани бажарувчи фидойилар етишмаётгани ҳеч кимга сир эмас. Маҳмуд ака эса қайта-қайта таъкидлаш зарурки, бутун умрини, бор куч-ғайратини худди шундай машаққатли “қора иш”га бағишлаб келаётир. У, эҳтимол, ўзгалар учун тўккан пешона терини ўзига – ўз ижодига сарфлаганида халқ ёзувчиси ёки академик деган музаффар унвонларга сазовор бўлиши мумкин эди. Том-том қиссаю романларни, папка-папка илмий тадқиқоту монографияларни “қоғозли конфет”дай чиройли тарзда таҳрир қилган одамнинг қўлидан келарди бу. Эҳтимол, ўшанда тилига кучи етмаган айрим ноқобиллар беписандлик ила: “Маҳмуд Саъдий оғзакидан “беш”, ёзмадан эса…” деб ҳирингламаган бўларди. Эҳтимол, Маҳмуд ака, ўз ибораси билан айтганда “ёмон ёзгандан– ёзмаган маъқул”, ақидасига амал қилгандир. Эҳтимол… Ҳа, “эҳтимол”лар кўп. Аммо, уларнинг барчаси бизнинг тахминларимиз, халос. Ҳақиқат эса ойдай равшан: Маҳмуд Саъдий жамики “эҳтимол”лардан бохабар ҳолда ҳаётини таҳрирчиликка бағишлади ва бағишлаётир. Ҳали-ҳамон таҳрир ва таҳлил деб аталмиш соҳани кўзларининг нури билан нурлантириб яшайди. У қўл учида, алдам-қалдам ишлолмайди. Бор кучини, иқтидорини, илмини сўзларни пишитишга, томчида қуёш акс этганидек ўрни-ўрнида қўллашга – маънодорлик юқтиришга сарфлайди. Мисралардаги ранглар жилосини аниқ-тиниқ кўради, сўз товушларининг нозик оҳангларига қулоқ солади, сатрлар замиридаги ҳаётий ва фалсафий мазмуннинг нақадар чуқур ёки саёзлигини ўлчаб-тортиб кўради, руҳий ҳолат сувратларига заррин ранглар беради. Асарни пароканда руҳий ҳолатлардан, ёлғон пафосдан, жозибасиз манзаралардан, ялтироқ тасвирлардан, иярчан, нурсиз ифодалардан битта-битталаб “артиб”, тозалайди. Мижғов, илмилиқ, салқи, бетайин, жилтир, ўлармон сўзларни иқи суймайди.Оламни образли кўриш иқтидори, тагдор ва сермаъно иборалар, ҳиссиётнинг қуюқлиги, хаёлотнинг юксаклиги, ойнадай тиниқ манзаралар эса жони-дили, шундай қўлёзмалар қўлига тушганда ёш боладай яйраб-қувнаб кетади. Шу боисданми, “дарвеш”, “девонафеъл” деб эъзозлашади баъзилар устозни. Мен ҳам дафтардай биринчи китоби чиққанда ҳисобидан айрилиб, қўрқиб юрган пайтларидан буён Маҳмуд Саъдийнинг меҳр булоғидан баҳраманд бўлиб келаётганларнинг бири сифатида ҳамиша устозга қуллуқ қиламан. Қани энди, тоғларимизда кийикўтдек шифобахш гиёҳлар, ҳаётда эса Маҳмуд Саъдийдек “дарвеш”лар кўпроқ бўлса…\n1939 йил 2 февралда Самарқанд вилоятининг Нарпай туманида туғилган. Мактабни тамомлаганидан кейин ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети филология факультетининг журналистика бўлимида таҳсил олди.


Андижон вилояти прокуратура органлари томонидан 2015 йил давомида Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонуни талабларининг сўзсиз бажарилиши устидан назоратни таъминлаш борасида муайян ишлар амалга оширилди.\n- 206 та прокурор назорати ҳужжатлари қўлланилди;\n- 238 нафар мансабдор шахс интизомий ва маъмурий жавобгарликка тортилди.\nБевосита прокуратура органлари томонидан 6948 та мурожаатлар ҳал этилди.\nФуқароларнинг қабулига, шу жумладан, уларни бевосита прокурорлар томонидан жойларда қабул қилинишига жиддий эътибор қаратилиб, 8332 нафар фуқароларнинг қабули таъминланди.


18 май 2022, Тошкент вақти: 21:42\nРоссияда ўзини мустақил шифокорлар кўрикдан ўтказишини талаб қилиб очлик эълон қилган Алексей Навальний ҳимоясига митинглар бўлиб ўтди.\nРасмий ҳисоб-китобга кўра, 21 апрелдаги норозилик намойишларида Москвада қарийб 6 минг, Санкт-Петербургда эса тўрт ярим мингга яқин киши қатнашган.\n“Настояшее время” телеканали ушбу воқеалар ҳақида Ҳарвард университетининг кимё ва кимёвий биология факультети профессори, 1990 йилда АҚШга кўчиб кетган Евгений Шахнович билан суҳбатлашди.\n— Сиз Алексей Навальнийни ошкора қўллаб-қувватлаган, унинг ҳимояси учун битилган мактубга имзо қўйганлардан бирисиз. Айтинг-чи, нега?\n— Мен бундан ортиғини қила олмаслигимга ўкинаман холос. Ёшим ўтиб қолган, бир замонлар – 1968 йилда Совет Иттифоқи Чехословакияни истило қилганида, у пайтлар мен ёш бола эдим, етти киши Қизил майдонга чиққан. Ўшанда чех газеталари рус халқини ёмон кўрмаслик учун еттита сабаб борлиги ҳақида ёзганди. Бугунги кунда, эҳтимол, 100 минг ва ундан ортиқ киши чиқяпти. Бу — Россия ёшларига қойил қолиш, Россияга таҳсин айтиш ва Россиянинг келажагини кўриш учун 100 минг сабаб бор, дегани.\nУмуман, юз бераётган воқеалар — ўтакетган адолатсизлик ва ёлғонлардир, уларга қарши қўлимиздан нима келса қиламиз. Мен АҚШда яшайман, Ҳарвардда профессорман. Афсуски, имкониятларимиз унча кўп эмас, аммо қўлимиздан келган ёрдамни аямаймиз.\nВа биз, намойишга чиққан бу ажойиб ёш йигит-қизлар билан бирдамлигимизни билдирамиз, зеро улар ўз истиқболлари учун курашмоқдалар, улар озод мамлакат учун курашмоқдалар — улар бу мамлакатда яшашлари, оила қуришлари, фарзандларини ўстиришлари керак ахир. Мен уларга бу йўлда улкан муваффақият тилайман.\n— Бу каби норозилик акциялари сиз ёшларга тилаган ўша улкан муваффақиятни яқинлаштирадими?\n— Менимча, ҳа.\n— Чунки ёлғонга фақат ҳақиқат билан жавоб қайтарилади. Одамлар бу минглаб ёшларни ўз кўзи билан кўрса, бутун ёшлар кўчага чиқаётганига гувоҳ бўлса, ўйлайманки, секин-аста, бунақа ишлар бирданига бўлмайди, Совет Иттифоқида воқеалар қай йўсин ривожлангани ёдимда, алал-оқибат ҳақиқат барибир ғалаба қозонажак.\nБалки эртага‑ёқ бирон натижага эришишни кутмаган маъқулдир, гарчи Алексей Навальний билан боғли вазият жуда хатарли, шу маънода натижага мумкин қадар тезроқ эришиш керак. Бироқ, умуман олганда, “Сиёсий маҳкумларга озодлик” шиори, ФСБ ҳақидаги шиорлар — улар бари ҳақиқат. Фикримча, улар натижа беради. Бирданига эмас, балки эртага ҳам эмас, лекин натижа бериши аниқ.\n— Путин Федерал йиғилишга мурожаатномасида давлат илм-фанга ҳомийлик қилаётгани, Россия фани жадал тараққий этаётгани тўғрисида кўп гапирди, ҳолбуки биз бошқа рақамларни кўрамиз. Мана сизни россиялик олим дейиш мумкин, гарчи мамлакатдан кетган бўлсангиз ҳам. Айтинг-чи, Россия илм-фани аҳволини қандай баҳолайсиз?\n— Менинг муҳожирликка кетганимга 30 йилдан ошди, мен энди Америка олимиман, албатта, таги россиялик америкалик олим. Табиийки, Россия илм-фан оламида юз бераётган воқеаларни кузатиб бораман.\nОддий бир ҳақиқат бор: эркинлик йўқ мамлакатда илм ривожлана олмайди. Булар ўзаро боғлиқ нарсалар. Путин мурожаатномасида хоҳлаганини гапираверсин, лекин мен АҚШдаги университетларга Россиядан олимлар ишга жойлашиш илинжида келаётганини кўриб турибман-ку? Уларнинг кўпини, албатта, қабул қиляпмиз ҳам.\nИлм ва фан тараққий этишининг бирламчи шарти бу эркинликдир. Эркинлик йўқ экан, ҳақиқий илм ривожанмайди. Бинобарин, бугун кўчага чиқаётган одамлар, жумладан, илм-фан учун, илм-фаннинг келажаги учун ҳам курашяпти. Фаннинг аҳволи ҳақида гапираман десам гапимиз чўзилиб кетади. Шунинг учун қисқа қиламан: эркинлик йўқлиги Россия илм-фани ривожига жуда катта тўсиқ бўлиб турибди.


Олмаотада қозоқ тилидаги мини-маркет номи лотин имлосида, бошқа маълумотлар эса рус тилида ёзилган, 19 декабр. [Ксения Бондал/Карвонсарой]\nОЛМАОТА – Россиялик депутатларнинг Қозоғистонда тилга оид қонун борасида фикр билдириши мамлакатнинг ички ишларига жиддий аралашувини акс эттиради, дейди қозоғистонлик сиёсий таҳлилчилар ва фуқаролар.\n6 декабр куни Қозоғистон сенати ташқи белгилар, реклама, йўл белгилари, кўрсаткичлар, менюлар, нарх ва бошқа белгиларнинг давлат тили – қозоқ тилида бўлишини кўзда тутувчи қонун лойиҳасини тасдиқлади.\nҚонун лойиҳасида бундай белгилар рус тилига таржима қилинган бўлиши кераклигига оид аввалги талаблар бекор қилинган.\nАввалроқ, 6 октябр куни лойиҳани парламент қуйи палатаси – Мажлис маъқуллаган эди. Лойиҳа қонун сифатида кучга кириши учун иккала палата ва президент тасдиғидан ўтиши керак.\nКоронавирус пандемияси вақтида қозоқ ва рус тилларида ёзилган ижтимоий масофа сақлаш ҳақидаги огоҳлантириш, Олмаота, 20 декабр. [Ксения Бондал/Карвонсарой]\n2020 йил 10 декабр куни Россия телевидениесининг «Большая игра» кўрсатувида бошловчи Вячеслав Никонов Қозоғистон ҳудудларини «Россиянинг улкан совғаси» деб атаган. [Файл]\nЖорий қонунчиликка кўра, Қозоғистонда ҳар қандай визуал маълумот қозоқ ва рус тилларида бўлиши керак.\nАгар лойиҳа қонун сифатида тасдиқланса, ҳар қандай оммавий ахборот энг аввало қозоқ тилида, сўнг ихтиёрий равишда рус ва бошқа тилларда кўрсатилиши керак бўлади.\n«Нозик мавзуларни бўрттириб кўрсатиш»\nҚарор россиялик сиёсатчиларнинг норозилигига сабаб бўлди, қозоғистонликлар эса буни мамлакат ички ишларига аралашув деб ҳисобламоқда.\nДавлат думасининг Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДҲ) ишлари бўйича Евроосиё интеграцияси ва хорижлик ватандошлар билан алоқалар қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Константин Затулин бу масалани парламентга олиб чиқишга ваъда берган.\n«Аслида бу қарор рус тилидан фойдаланиш даражасининг пасайишига олиб келади», деб айтган у 11 декабр куни Gazeta.ru нашрига.\n«Бу ҳолат, жумладан муносабатларда ҳам нималарга олиб келишини биламиз», деди у. «Бу масалани келаси ҳафта қўмита учрашувида муҳокама қилсак керак.»\nРоссия «бундай қарорни ҳеч қанақасига олқишлай олмайди», деб айтган Затулин. Аммо Москва бу борада нима қилиши ёки қила олиши муҳокама мавзуси бўлиб қолмоқда.\n«Менимча биз бу ерда оқилона ҳаракат қилишимиз, муносабатларни кескинлаштирмаслигимиз ва бир вақтнинг ўзида аниқ позицияни эгаллашимиз керак», деб айтган у.\nҚозоғистонликлар наздида эса Затулиннинг позицияси Қозоғистон ички ишларига номуқобил аралашувни билдиради.\nРоссия давлат Думасининг айрим депутатлари ўз зиммаларига ортиқча юк олиб, бошқа мамлакатларнинг ўзларига тааллуқли бўлмаган ички ишларига аралашадилар, дейди Олмаота шаҳар кенгаши аъзоси Қайрат Қудайберген.\n«Улар (россияликлар) Қозоғистондаги рус тили масаласи борасида хавотир олмасалар ҳам бўлади», дейди у. «Биз русийзабон фуқароларимизни ҳурмат қиламиз, аммо айни вақтда ўз тилимиз ва маданиятимиз ҳам биз учун жуда муҳим.»\n«Давлат тилини ривожлантириш – ҳар қандай суверен давлат учун ички сиёсатнинг муҳим қисми», дейди у. «Россия депутатларининг бундай баёнотлари жуда нозик мавзуни бўрттиришга уринишдир.»\n«Қозоғистонда нафақат рус, балки ўзбек ва уйғур тилларида дарс берадиган мактаблар ҳам бор», дейди Қудайберген.\n«Аммо хорижлик депутатлар бошқа мамлакатларнинг ички ишларига бурун суқар экан, ўз давлатларида ҳам етарлича муаммолар борлигини унутиб қўйишмоқда», дейди у.\nҚудратли давлатнинг такаббурлиги\nҚозоғистон қонунларига ҳужумлар Россия империал психозининг яна бир кўриниши, дейди олмаоталик сиёсатшунос Дос Кошим.\n«Россия ҳали ҳам ўзини қудратли давлат, бизни эса ўзининг мустамлкаси деб билади», дейди у. «Мустақил давлатнинг тил сиёсатига аралашув Россиянинг сиёсий такаббурлигидан.»\n«Бундай баёнотлар одатда урушдан аввал қилинади», дейди Кошим. «Бир иттифоқ –Евроосиё иқтисодий иттифоқига аъзо эканлигимизга қарамай, баъзида Россия қандайдир амалий ҳаракат, иқтисодий санкция жорий қилиши, ҳатто ҳарбий ҳаракатни амалга оширишидан хавотирдаман.»\n«Биз Россиянинг ички ишларига аралаша олмаймиз, Россия ҳам бизнинг ички ишларимизга аралаша олмайди», деб айтган олмаоталик лойиҳа раҳбари Магжан Сулейменов.\n«Россиянинг жорий ҳукумати ўз фуқаролари орасида обрўсини йўқотаётгани сабабли, вазиятни тўғирлаш учун империал сиёсатни қайта тирилтирмоқда деб ўйлайман», дейди у.\n«Агар русийзабонлар ўз тилида гапиргани учун калтакланганида ёки Россия Федерацияси фуқароларига қозоқ тилини ўрганиш мажбурланганида Давлат Думасининг хавотирини тушунган бўлар эдим», дейди Сулейменов. «Бундай бўлаётгани йўқ. Россия Давлат Думаси депутатлари жиннилик қиляптилар.»\nҚозоғистоннинг ички ишларига бурун суққандан кўра, Россия депутатлари ўзларида етарли бўлган муаммоларини ҳал қилишлари керак, деб айтган у Россияга қарши Ғарб санкцияларини, россиялик ёшлар орасида сиёсий мухолифатнинг кучайиб бораётгани ва сўз эркинлиги йўқлигини назарда тутиб.\nҚозоқлар учун икки тилдан фойдаланиш муаммо бўлмаган.\nСулейменовга кўра, у қозоқзабон оилада ўсиб катта бўлган ва русийзабон мактабда таҳсил олган.\n«Менда ҳеч қачон муаммо ёки диссонанс бўлмаган», дейди у. «Уйда ўз она тилимда, мактабда эса рус тилида сўзлашганман.»\n«Ҳозир эса ишхонада рус тилида, кўча-кўйда эса қозоқ тилида гаплашаман. Дўкон ходими рус тилида мурожаат қилса, тинчгина рус тилига ўтаман», дейди у. «Бу мени умуман ташвишлантирмайди.»\nТил даъволари ҳудудий даъволар ортидан янграган\nМосквада беш йилдан кўпроқ яшаган семипалатинсклик (Семей) Арайлим Ибраевага кўра, хорижий Давлат думаси суверенитет, этика ва умуман соғлом фикрни ҳурмат қилган ҳолда Қозоғистон ва умуман бошқа мамлакатларнинг тил масаласини муҳокама қилмаслиги керак.\nАммо сўнгги йилларда Кремлнинг қўшниларига нисбатан сиёсати, рус тилининг қўлланилиши ва сақланишига жуда эътиборли экани ҳисобга олинса, депутатларнинг Қозоғистондаги бу масалани муҳокама қилмаслиги ғалати бўлар эди, дейди у.\n«Россия қандай салмоқли позицияни эгаллашини тасаввур қила олмайман», дейди Ибраева. «Фақат ўша кремлпараст масхарабозлар Қозоғистонга шимолдаги акасидан берилган совға ҳақида яна гапира бошлаши мумкин. Россия бундан ортиғига қодир эмас».\nСўнгги йилларда кремлпараст сиёсатчилар ва журналистларнинг бир қатор ҳудудий даъволари Қозоғистонда хавотир ва норозилик келтириб чиқарган.\nМасалан, 2020 йилнинг 10 декабр куни Россия давлат думасининг таълим ва фан бўйича қўмитаси раиси Вячеслав Никонов «Биринчи» давлат телеканалида чиқиш қилар экан, Қозоғистон суверенитетига бевосита дахл қилувчи сўзларни айтган.\n«Қозоғистон мавжуд эмас эди. Шимолий Қозоғистонда (руслар келгунига қадар) одамлар яшамаган. Қозоғистон ҳудуди – Россия ва Совет Иттифоқининг улкан совғасидир», деб айтган Никонов ўзи бошловчилик қиладиган «Большая Игра» (Катта ўйин) телешоусида.\n«Биринчи канал» кўрсатуви ортидан Россия Федерациясининг муваққат ишончли вакили Александр Комаров 2020 йил 12 декабр куни Қозоғистон ташқи ишлар вазирлигига чақиртирилган.\nБутун илғор ҳамжамият, МО Россия, энг аввало, Россия ҳудудидан ташқарида бўлган барчага нисбатан шовинизм ва тажовузкорлик эканлигини аниқ тушуниши керак! АҚШга кўпроқ эътибор қаратган маъқул! Ҳукумат тепасида муддатига нолга тенглаштирилган безори ўтирар экан, бу яхшиликка олиб келмайди! Путин - бу глобал ёвузлик, доимий шантаж ва шовинизм!\nТайга иттифоқидан кетиш вақти келди


ҚР Парламенти Сенати Раиси Тошкентдаги Тўле би мақбарасини зиёрат қилди\n6 Июнь 11:07\nTASHKENT. Kazinform - Биз бобокалонимиз Тўле би ҳаёти ва кўрсатмаларига алоҳида эътибор қаратишимиз керак. Бу ҳақда Қозоғистон Парламенти Сенатининг раиси Маулен Ашимбаев Fasebookдаги саҳифасида ёзди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\n50 дан ортиқ жаҳон кино юлдузлари Тошкентда ўтказиладиган халқаро кинофестивалнинг фахрий меҳмонлари бўлишади\nЎзбекистонда талабаларга ижара тўловининг бир қисмини қоплаб бериш тартиби белгиланди Ўзбекистон август ойида хориждан 236 624 дона мобил телефон импорт қилган Люк Бессон «Ипак йўли дурдонаси» Тошкент халқаро кинофестивалида иштирок этади\n«Кеча, муборак жума куни, Ўзбекистонга ташрифимиз чоғида бобокалонимиз Тўле би мақбарасини зиёрат қилдик. Тошкентда жойлашган ушбу мажмуа шаҳарнинг диққатга сазовар жойларидан биридир. Шунинг учун Марказий Осиёдан, жумладан Қозоғистон ва бошқа мамлакатлардан сайёҳлар жуда кўп. Тўле би қозоқ тарихида алоҳида ўрин тутади. Айниқса, хонлик даврида у жамоат ишларида ва муҳим қарорлар чиқаришда фаол қатнашган. Уруш пайтида у халқ бирлиги ва мамлакат яхлитлигини сақлашда катта ҳисса қўшди. Анъанавий урф-одатларимиз ва қонунларимиз тўплами – «Етти Низом»нинг ёзилиши ва қабул қилинишига ҳисса қўшгани тарихдан маълум. Абилайхоннинг мамлакат ҳукмдори сифатида шаклланишида Тўле би алоҳида рол ўйнаганлигини биламиз. Зеҳн-заковати билан адолатли қарорлар чиқариб, катта можораларнинг олдини олган бобокалонимиз барча қозоқни бирлаштиришни ният қилган эди. Тўле би сўзлари бугунги кунда бутун халқ учун ибрат эканига шубҳа йўқ», - деб ёзган Сенат Спикери.\nМ.Ашимбаевнинг таъкидлашича, бугунги кунда Президент топшириғига биноан мамлакат тарихий онгни тиклаш ва миллий қадриятларни тарғиб қилишга жиддий аҳамият бермоқда.\n«Шу нуқтаи назардан, биз бобокалонимиз Тўле би ҳаёти ва кўрсатмаларига алоҳида эътибор қаратишимиз керак. Шубҳасиз, бу бизнинг тарихимиз ва насабномамизни ўрганишда муҳим қадам бўлади. Шунинг учун келажакда тарихчиларимиз ушбу соҳага жиддий эътибор беради деб умид қиламиз», - деди Сенат спикери.\nЭслатиб ўтамиз, 4 июн куни Қозоғистон Парламенти Сенатининг раиси Маулен Ашимбаев Ўзбекистонга расмий ташрифи чоғида Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев билан учрашди.\n#Ташриф #Сенат Раиси #Марказий Осиё\n1 50 дан ортиқ жаҳон кино юлдузлари Тошкентда ўтказиладиган халқаро кинофестивалнинг фахрий меҳмонлари бўлишади\n2 ҚР Бош вазири эпидемиологик вазиятни назорат қилишни топширди\n5 Қозоғистонда 7 киши коронавирус пневмониясидан вафот этди\n6 Қозоғистонда бир кунда 1719 киши коронавирус юқтирган


Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси БСОА таркибида ҳамкорликни кенгайтиради | Uzbekistan Today\nБош саҳифа / Сиёсат / Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси БСОА таркиби...\nЎзбекистон Марказий сайлов комиссияси БСОА таркибида ҳамкорликни кенгайтиради\nЎзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси ва Корея Республикаси Миллий сайлов комиссияси 2 февраль куни Тошкентда ҳамкорлик тўғрисидаги меморандумни имзолади, деб хабар беради Марказий сайлов комиссияси матбуот хизмати.\nСешанба куни Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси раиси М. Абдусаломов ва Бутунжаҳон сайлов органлари ассоциацияси (БСОА) Бош котиби бошчилигидаги делегация ва Корея Республикаси Миллий сайлов комиссияси раиси Ким Ён Хи билан учрашув бўлиб ўтди.\nУчрашув якунида Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси ва Корея Республикаси Миллий сайлов комиссияси ўртасида, шунингдек, БСОА доирасида ҳамкорлик тўғрисидаги меморандумни имзолаш маросими ўтказилди.\nТаъкидлаб ўтилганидек, ҳужжат сайлов ва сайлов амалиёти соҳасида тажриба алмашишга хизмат қилади. Шунингдек, унда сайловларга тайёргарлик кўриш ва ўтказиш борасидаги ахборотлар, сайлов жараёнида замонавий ахборот ва коммуникация технологияларини жорий этишга қаратилган қўшма ҳаракатлар ва лойиҳаларни амалга ошириш ҳам кўзда тутилган.\nУчрашув давомида Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси ва Корея Республикаси Миллий сайлов комиссияси ҳамкорлиги бўйича, жумладан, БСОА билан алоқадор масалаларга оид фикрлар алмашилди.\nЎзбекистон Марказий сайлов комиссияси БСОА аъзоси ҳисобланади. Бу халқаро ташкилотнинг штаб-квартираси Инчхон шаҳри (Корея Республикаси)да жойлашган. Ҳозирги пайтда унинг таркибида 102 та мамлакатнинг 106 сайлов органи бирлашган.


“Ўзнефтмаҳсулот” бензинга бўлган навбатларнинг сабаблари ва ечимлари ҳақида тўхталди - www.Voydod.net\n“Ўзнефтмаҳсулот” бензинга бўлган навбатларнинг сабаблари ва ечимлари ҳақида тўхталди\nАйни кунларда республикамизнинг айрим ҳудудларидаги автомобилларга ёнилғи қуйишшохобчаларида автобензинга навбатлар кузатилмоқда. Мазкур ҳолат қуйида санаб ўтиладиган “Ўзнефтмаҳсулот” акциядорлик компаниясига боғлиқбўлмаган омиллар натижаси ўлароқ юзага келмоқда. Биринчидан, -“автобензиннинг нархи ошар экан”, – деган шов-шув хабарнинг тарқалгани. Шу муносабат билан, яна қайтатаъкидлаймизки, жорий йилнинг охирига қадар автобензин нархининг оширилиши кутилмаяпти. Иккинчидан, айрим шов-шув ишқибозлари томонидан аҳоли орасида - “декабр ойидаАЁҚШларда автобензин бўлмас экан”, – деган шов-шув гапнинг тарқатилаётгани. Бу хусусда “Ўзнефтмаҳсулот”акциядорлик компанияси шуни ишонтириб баён қиладики, декабр ойида ишлаб чиқаришни кўпайтириш ҳисобиданАЁҚШларга нафақат режалаштирилган миқдорда, балки унга қўшимча миқдорда ҳам автобензин етказиб беришмўлжалланмоқда. Учинчидан, шуни таъкидлаш лозимки, юқоридабаён этилган шов-шувларга учган автомобил эгалари автобензинни керагидан ортиқда харид қилиб, ғамлаб олишгаҳаракат қилишмоқда. Хусусан, айрим автомобил эгалари ўз уйлари ёки гаражларида автобензинни захира қилибқўйишга киришишган. Бундан ташқари, АЁҚШларда автобензинни автомобил бакини лиқ тўлдириб олиб, яқин-атрофдаканистраларга бўшатиш ва яна автобензин олишга қайтиш ҳолатлари кўпайиб қолди. Кези келганда шуни алоҳидақайд этиш керакки, хавфли ёнилғи моддаларининг махсус мослаштирилмаган жойларда сақланиши жуда кўнгилсизвоқеаларга олиб келиши мумкин.\nТўртинчидан, статистик маълумотларданкўриниб турганидек, бунга автомобиллар сонининг йилдан-йилга кўпайиб бораётганлиги ҳам муҳим омилларданбири бўлиб хизмат қилмоқдаки, мазкур ҳолат, ўз навбатида, бензин истеъмолининг борган сайин ортиб боришигаолиб келмоқда. “Ўзнефтмаҳсулот” акциядорлик компаниясимазкур вазиятни барқарорлаштириш учун нефтни қайта ишлаш заводларида автобензин ишлаб чиқариш миқдоринимумкин қадар кўпайтириш, шу жумладан четдан қўшимча миқдорда углеводород хом ашёсини келтириш ваистеъмолчиларни автобензин билан тегишли миқдорда таъминлаш юзасидан барча зарур чораларни кўрмоқда.Юқорида баён этилганларни инобатга олиб, компания раҳбарияти аҳолидан турли шов-шувларга ишонмасликни вахавотирга берилмасликни сўрайди.


Онахоннинг давлатимиз юксак мукофоти билан тақдирлангани бир зумда бутун қишлоққа, туманга ёйилди. Узоқ-яқиндан қариндош-уруғлари, яқинлари, маҳалладошлари уни қутлашга шошилдилар.\nБугун Умит момо 56 невара, 105 чевара, 45 эвараси ардоғида мазмунли ҳаёт кечирмоқда. Ўғил-қизларини ўқитди, эл-юрт корига камарбаста инсонлар қилиб камолга етказди. Неваралари ҳам ота-онасига муносиб фарзандлар бўлиб, турли соҳаларда самарали меҳнат қилишаяпти.\nКуни кеча вилоят ҳокими Э. Турдимов кенг жамоатчилик вакиллари билан Умит момо хонадонига ташриф буюриб, табаррук ёшли онахонга юксак мукофот — “Шуҳрат” медалини Президентимиз номидан топширди ҳамда энг улуғ, энг азиз байрам билан табриклади.\n— Шундай тинч-осойишта, фаровон ҳаётга етказганига шукр, — дейди момо. — Буларнинг барчаси мустақиллик бераётган имкониятлар самарасидир. Шундай дориламон кунларимизга кўз тегмасин. Биз, кексаларни қадрлаб, иззат-эҳтиром кўрсатаётган Юртбошимизга мингдан-минг раҳмат.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Солиқларни ўз вақтида тўлаш — ҳар биримизнинг бурчимиз\t«Нима қилдик Ватан учун?» »