Қурбонлик фазилати — XUTBA.UZ\n17 08 2018 - 10:21 / - Тавсиялар\nМеҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи ила бошлайман.\nОрифлар султони Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳи айтадилар:\nЯхши киши суҳбати ортиқдир, яхши ишдан.\nЁмон киши суҳбати ёмонроқдир, ёмон ишдан.\nУлуғлар сўзларига таянган ҳолда суҳбатимизни иложи борича чиройли қилишга ҳаракат қиламиз. Чунки Аллоҳ таоло ҳаракат қилувчи ва ғайратини Ўзи йўлида сарфловчи бандасига ёрдамини аямайди. Абдураҳмон Жомий раҳматуллоҳи алайҳи “Шарҳи мулла”да агар банда яхши ишга ўзини сарф айласа, Аллоҳ унинг ёрдамчиси бўлади, деган сўзни келтиради.\nАллоҳ севган банданинг учта белги, аломати бор.\nтавозеси ерга ўхшайди.\nҲожилар уй тавоф этмоқ билан, муҳаббат аҳли эса кўнгил иморати билан дийдор истарлар, дейди Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳ. Ориф киши ҳеч бир амалига шод бўлмайди. Ҳеч бир амалига рози ҳам бўлмайди. Аллоҳни таниган кишилар қанча амалларини пухта қилсалар ҳам уни кам санайди ва ҳеч у амалларига кўнгиллари тўлмайди, амалларни назарига асло олмайди. Биз ҳам амалларни қилишда гўё ўшалардек бўлмоғимиз даркор. Отамнинг айтишича, Жарқўрғонда бир чўпон қурбонлик ҳақидаги суҳбатларни эшитгандан сўнг ҳар йили қишлоқ оралаб хой кишилар чиқинглар! Ким қурбонлик қилишга имкон қилмаган бўлса, бу қўйлардан олсин, деб айланиб юраркан. Қаранг! Қурбонлик куни уларнинг қалбларига тўлиқ хурсанчиликни солмоқда. Буни аслида ҳозирги кунда деярли кўп бойлар амалга оширса, бўлади. Баъзи бойлар ўзлари қодир бўла туриб ўзларининг жонларини ўйлаб, қурбонликни қилишмаганига хайрон бўламиз. Шуни билинг! Бу дунё синов дунёси. Аллоҳ ҳар бир бандасини бойлик бериб синаб кўради. Шу синов муддатидан ўтолмасангиз Аллоҳнинг жазоси қаттиқ бўлади. Юқори савоб амалига юқори жазо тайинланади. Тезроқ ғафлат уйқусидан уйғонинг ва олдинги қодир бўлган қазо қурбонликларни ҳам қилиб қўйинг, у ҳақида ҳам албатта сўраласиз. Мен бу сахийликни гўё Иброҳим алайҳиссаломнинг сахийлигига ўхшатгим келди. Иброҳим алайҳиссаломнинг қўйлари саноқсиз бўлган. Қўйларини қўриқлайдиган итларининг сони 30 мингта бўлган. Уларнинг ҳар бирининг бўйнида тиллодан занжирлари бўлган. Туя ва қорамоллари ҳам беҳисоб бўлган, бой бир пайғамбар бўлган. Бир тасаввур қилинг! Қанча қўй бўлиши мумкин! Аллоҳ таоло у пайғамбарни кўп мақтайверганидан улар ҳасад қилишиб, Аллоҳ таолодан фаришталар Я Аллоҳ нимага сен Иброҳимни Халилим- дўстим (“Ваттахозаллоҳу Иброҳийма халийла”) дейсан. Агар сен ундан бутун бойликларини олиб қўйсанг, у Сенга ибодат қилмай қўяди, дейишади. Шунда Аллоҳ таоло бўлмаса синаб кўринглар, дейди. Икки фаришта инсон суратида қўй боқаётган Иброҳим алайҳиссаломнинг олдига келиб, “Эй Иброҳим, бизларга молларингдан бермайсанми? деди. “Бир мартагина тасбеҳ айтсангиз молларимнинг учдан бир қисмини бериб юбораман”, деди. Бу сўздан синовга келган фаришталар хижолат бўлган ҳолда тасбеҳ айтишди. Иброҳим алайҳиссаломнинг ўзи яна айтди: “Яна бир марта айтсангиз учдан икки қисми сизларники”. Улар тасбеҳ айтишди. Иброҳим алайҳиссалом: Агар яна бир марта тасбеҳ айтсангиз ҳамма молларим сизларники”, деди. Улар тасбеҳ айтишди. Бунга бутун осмондаги фаришталар гувоҳ бўлишиб, хайратда қолди. Кейин икки фаришта хижолат бўлиб, “Ббиз синовга келган фаришталармиз. Бизга мол керакмас”, дейишди. Иброҳим алайҳиссалом: Мен сўзимдан қайтмайман, нима қилсангиз ўзингиз хал қилинг, деди. Аллоҳ у молларни вақфга айлантирди. Бутун дунёга у пайғамбарнинг моллари тарқаб кетди.\nҚурбонлик фазилатига сахийлар ва сахий бўлмаса ҳам Унга мухлис бўлган бандалар етишади. Чунки Аллоҳ таоло шундай деган: “Лекин Унга сиздан тақво етадир”. Қурбонлик масаласида ҳақиқий тақво зарур ва лобуд. Ихлоссиз гўшт ейиш мақсадида ёки бошқа мақсадлар ила қилсангиз, амалингизга яраша савоб берилади. Айниқса, бу масалага жиддий ёндашиш, иложи бўлса бунга эътиборни тўғри қаратиб, уни қилиш учун хатто жонингизни ҳам аямайдиган даражада қилишга шариат чақиради. Биз шариатга амал қилишни саҳобайи киромлардан ўрганишимиз керак. Улар илоҳий амрга ўзларини тўлиқ фидо қилишга улгурган. Улар шариатнинг ҳар қандай қийин синовларини ҳам бажаришга тайёр бўлган. Шунинг учун биз ҳам саҳобалардек амал қилсак, худди шундай савобга ва мақомга эришамиз.\nКимга қурбонлик вожиб бўлса, унинг зиммасига қурбонлик қилиш зарур ва қилиши ҳам керак. Моли ҳақиқий ёки ўлик нисобга етмаган кишиларга қурбонлик қилиш вожиб эмас. Аммо моли нисобга етмаса ҳам қурбонлик қилишга қурби етса ва у сабабли бўйнида вожиб бўлган бошқа ҳақлар зойил бўлмаса, бундай кишиларга ҳам қурбонлик қилиш муносибдир. Чунки қурбонликда шундай фазилатлар борки, уни тарк қилган одам жуда кўп манфаатлардан маҳрум бўлиб қолади. Кимнинг мутлақо шароити бўлмаса, энди у чорасиз. Аллоҳ таоло айтади:\n“Сиз парвардигорингизга намоз ўқинг ва қурбонлик қилинг” (Кавсар, 2-оят).\nوَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ.\n“Ва туяларни сиз учун Аллоҳнинг нишонларидан қилдик. Уларда сизга яхшилик бор. Уларга олд оёқларидан бири боғлиқ турган ҳолида Аллоҳнинг номини зикр қилинг. Ёнлари ерга текканида эса, бас, улардан енг ва қаноатли ва тиланган камбағалларни ҳам таомлантиринг. Шундай қилиб, Биз уларни сизга бўйинсундириб қўйдик. Шоядки шукр қилсангиз. Уларнинг гўштлари ҳам, қонлари ҳам зинҳор Аллоҳга етмайдир. Лекин Унга сиздан тақво етадир. Шундай қилиб, сизни ҳидоят қилгани эвазига Аллоҳга такбир айтишингиз учун уларни сизга бўйинсундириб қўйди. Яхшилик қилгувчиларга башорат беринг” (Ҳаж сураси, 36-37 оятлар).\nДемак, Аллоҳ таоло туя, қўй, эчкиларни сўйишни диннинг шиорларидан қилди. Бу амалларни бажаришда Аллоҳ таолонинг азамати ва динининг улуғлиги зоҳир бўлади. Ундан ташқари жониворларни сўйишда биз учун бошқа фойдалар ҳам бор. Дунёвий фойда масалан, ейиш, ичиш бўлса, ухровий фойда эса чексиз савобдир. Қурбонликдаги ихлос, хоссатан Аллоҳ таоло ва савоб олиш мақсади билан қилишдир.\nعن الحسين بن علي رضي الله عنهماقال: «قال رسول اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ ضَحَّى طَيِّبَةً بِهَا نَفْسُهُ مُحْتَسِباً لأُضْحِيَّتِهِ كَانَتْ لَهُ حِجاباً مِنَ النَّارِ»\n“Кимки қурбонликни дили хурсанд ва савоб умидида қилса, у (қурбонлик) у учун дўзахдан парда бўлади”, дедилар (Табароний ривояти).\nعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا عَمِلَ ابْنُ آدَمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَمَلًا أَحَبَّ إلَى اللَّهِ مِنْ هِرَاقَةِ دَمٍ وَإِنَّهُ لَتَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقُرُونِهَا وَأَظْلَافِهَا وَأَشْعَارِهَا وَأَنَّ الدَّمَ لَيَقَعُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَكَانٍ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ فَطِيبُوا بِهَا نَفْسًا» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالتِّرْمِذِيُّ\n“Қурбонлик куни Одам боласи қурбонлик қилишидан кўра бирор бир амал Аллоҳ таолога зиёда маҳбуб эмас. Қурбонликка сўйилган жонивор қиёмат куни ўз шохи, туёғи ва юнлари билан келади. Қурбонлик қони ерга тушишидан аввал Аллоҳ таолонинг ҳузурида хос мақомга эга бўлади. Шунинг учун мамнуният ила қурбонлик қилинглар” дедилар” (Ибни Можа, Термизий ривояти).\nعن زيد بن ارقم رضى الله عنه قال قلنا يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ما هذه الاضاحي قال سنة ابيكم ابراهيم قال قلنا فما لنا منها قال بكل شعرة حسنة قلنا يارسول الله فالصوف قال فكل شعرة من الصوف حسنة\n“Эй, Аллоҳнинг Расули! юнг-чи?” дедик.\n“Юнглардан ҳар бирига битта ҳасана” дедилар”.\nعن ابي سعيد الخدرى رضى الله عنه قال قال رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لفاطمة قومي إلى اضحيتك فاشهديها فان لك باول قطرة تقطر من دمها يغفر لك ما سلف من ذنوبك قالت يا رسول الله هذا لنا اهل البيت خاصة اولنا وللمسلمين عامة قال بل لنا وللمسلمين عامة\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Фотима розияллоҳу анҳога:\n“Қурбонлигингиз олдида туриб гувоҳ бўлинг. Чунки қурбонлик қонининг биринчи қатраси томчиси билан ўтган гуноҳларингиз мағфират қилинади” дедилар.\n“Эй, Аллоҳнинг Расули, бу фақат биз оли байт учунми ёки биз ва барча мусулмонлар учунми?” дедилар.\n“Биз ва барча мусулмонлар учун” дедилар”.\nАбул Қосим Асбаҳоний Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилади. Унинг лафзи: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Эй Фотима тур ва гувоҳ бўлгин қурбонлигингга. Чунки қурбонлик қонининг биринчи қатраси томчиси билан ўтган гуноҳларингиз мағфират қилинади” дедилар. Қурбонлигинг гўшти ва қони қиёмат кунида тарозингга 70 марта зиёда қилиб тортилади, дедилар. Абу Саъид розияллоҳу анҳу айтади: “Эй, Аллоҳнинг Расули, бу фақат Муҳаммад оиласи учун хосми?”. Чунки улар яхшиликда хосланган оиладандир. Ёки барча мусулмонлар учунми?” дедилар. Шунда у зот:\n“Муҳаммад оиласи учун ва барча мусулмонлар учун” дедилар”.\nБаъзи машойиҳларимиз Ҳазрати Алининг бу келтирган ҳадисларини яхши санашди. Яна ҳам тўғрисини Аллоҳ билади. Қаранг ва фикр қилинг! Бу фазилати илохийга бир арзимаган амалимиз ортидан хисоби йўқ ва фазилати чексиз бўлган Аллоҳнинг туҳфасини бизларга хабар бермоқда.\nМисол тариқасида 35 кг қўй сўйсангиз сизга 2450 кг қўйнинг вазнидаги оғирликни тарозингизга қиёмат даҳшати хавф солиб турганда қўймоқда. Энди биз буни яхшироқ тушунишимиз учун яна кенгроқ мисоллар келтирамиз:\n40кг қўй – 2800кг вазнидаги оғирликни;\n45кг қўй – 3150 кг вазнидаги оғирликни;\n50кг қўй – 3500 кг вазнидаги оғирликни;\n60кг қўй – 4200 кг вазнидаги оғирликни;\n70кг қўй – 4900 кг вазнидаги оғирликни;\n80кг қўй – 5600 кг вазнидаги оғирликни;\n90 кг қўй – 6300 кг вазнидаги оғирликни;\n100 кг қўй – 7000 кг вазнидаги оғирликни;\n120 кг қўй – 8400 кг вазнидаги оғирликни сизга зиёда қилиб беради. Биз қиладиган амалимизни шу тартибда ҳисоблаб кўрсак қурбонлик амалини қилишга янада рағбатимиз зиёда бўлади.\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Зулҳижжанинг 10 куни, қурбонлик қилиш кунидир. Бу кунда ҳар ким қурбонлик қилса, Аллоҳ таоло қурбонлик қонининг ҳар қатраси баробарига унинг ва аҳли оиласининг гуноҳларини мағфират этади. Қурбонликнинг гўштидан таом тайёрлаб мусулмонларга берса ёки гўштини садақа қилса, унинг савоб тарозисини Уҳуд тоғидан ҳам оғирроқ қилади”, — деб марҳамат қилган эдилар (Мажолис). Бу ҳадиси шариф юқоридаги ҳадисдан ҳам кўпроқ савоб борлигини ҳабарини бермоқда. Биз кўпроқ савобли амалларни аҳтариб уни амал қилишимиз керак. Чунки гуноҳлар атрофингизда сочилиб ётибди. Ҳар қадам гуноҳ шу сабабдан гуноҳлардан савобларимизни сақлай билайлик. Чунки Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳи – Гуноҳ 1 бўлгани билан 100 та тоатни емириб ташлайди. Кичгина ширк бўлган риёкорлик эса барча гуноҳлардан ҳам ёмонроқдир деган.\nБиз инсонлар баъзиларнинг озгина моддий ёрдами деб, ўзимизни анча хор қиламиз. Аллоҳнинг чексиз савоби дейилса ўзимизни ғофил қиламиз. Аслида-чи кимлигимизни жуда яхши билиб олайлик. “Унвонул баёнда” келтирилади: Инсоннинг юзининг суви оғирлиги дунёнинг барча бойлигини берса ҳам арзимаслигини айтади. Яъни: инсоннинг бир марта юзининг уятдан қизаришига дунёнинг барча матоҳлари арзимас экан. Тарозига қўйса оғир келаркан. Энди биз нимага Аллоҳ Қуръоннинг кўп жойларида ҳисобсиз савобларни айтса ҳам унга бепорво бўлишимиз керак. Шуни билинг! Инсонлардан сўрайдиган нарсаларингиз қанчалик қадрли бўлмасин у сизни қадрингизни туширади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда шундай дейилган:\nعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَفَعَهُ : اسْتَفْرِهُوا ضَحَايَاكُمْ ، فَإِنَّهَا مَطَايَاكُمْ عَلَى الصِّرَاطِ\n“Ёш, навқирон, бақувват жониворларни қурбонлик қилинглар. Чунки улар (қиёмат куни) сирот устидаги уловларингиздир” (Талхийсул ҳабийр)\nЯна бир ҳадисда: “Қурбонликни катта қилинг, чунки Сирот кўпригидан ўтаётганингизда у сизга уловлик вазифасини бажаради”.\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: «مَنْ وَجَدَ سَعَةً لأَنْ يُضَحِّىَ فَلَمْ يُضَحِّ فَلاَ يَحْضُرْ مُصَلاَّنَا»\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳар ким қурбонлик қилишга қодир бўлса-ю, қурбонлик қилмаса, вафотидан кейин мажусийлар ёки насронийлар қаторида тирилади”, дедилар.\nҲазрати Али розияллоҳу анҳу “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: “Кимки қурбонлик қилиш учун бозорга борса, Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло унинг ҳар бир қадамига ўнта савоб ато этади ва гуноҳларини авф этади. Қурбонликни савдо қилаётган вақтида, унинг ҳар бир айтган сўзини тасбеҳ ўрнига қабул қилади. Қурбонлик учун берган ҳар бир дирҳамга 700 дирҳам савобини беради. Қурбонликнинг ҳар қатра қонидан ўнта фариштани яратади ва улар қиёматгача у банда учун истиғфор айтадилар. Қурбонлик гўштининг ҳар луқмоси учун Исмоил алайҳиссалом фарзанларидан бир қулни озод қилгандек савобини беради”, дедилар.\nКамбағал кишилар учун ҳам насиба бор. Камбағал киши учун қурбонлик қилиш муносиб ва мустаҳаб бўлган амаллардандир. Бу нарса Қуръон оятларидан маълум бўлади. Аллоҳ таоло:“Инсонлар байтуллоҳга пиёда келишади” дейди. Бу оятдан маълум бўладики пиёда келувчилар камбағал бўладилар.\nАшраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ ўзларининг маърузаларида қуйидаги ҳикояни келтирганлар:\n“Бир киши қурбонлик кунларида қурбонлик қилиш ўрнига уни қийматини бева-бечораларга садақа қилар эди. Бир кеча туш кўрди. Қарасаки, қиёмат қоим бўлибди. Сирот кўприги қоим қилинган. Нариги томони жаннат, жуда кўпчилик ўз уловларига миниб, сирот кўпригидан ўтиб жаннатга кирмоқдалар. У киши эса. ҳайрон, қандай ўтишни ва нимага минишни чорасини топа олмас эди. Одамларга уловлар қаердан келаётганини тушунмай ҳайрон ҳолатда турганида ғойибдан овоз келиб, бу уловлар уларнинг дунёда тайёрлаб қўйган уловларидир. Уларнинг қилган қурбонликларидир. Сиз қурбонлик қилмаганлигингиз учун уловдан маҳрумсиз, деган овоз келди. Уйқудан уйғонгач тавба қилди.\nҲалол ҳайвонларнинг етти аъзосини ейиш жоиз бўлмайди. Улар:\n3. Эркак ҳайвоннинг тухуми;\n4. Сийдик халта;\nОдам алайҳиссаломдан то Исо алайҳиссаломгача қурбонлик гўштини ейиш жоиз бўлмаган. Улар даврида қурбонлик Аллоҳнинг ҳузурида мақбул бўлса, бир олов келиб, уни куйдириб юборар эди. Уммати Муҳаммадияга келиб, Аллоҳ таоло қурбонлик қилувчига ўзини қурбонлиги гўштини ейишни ҳалол қилди. Сизларга тақдим қилмоқчи бўлган маълумотларимиз шулардан иборат эди. Чиройли эътиборларингиз учун раҳмат! Вассаламу алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу.\nАллоҳим барча мусулмонларни қурбонлик қилиш файзи барокати билан сийлагин. Қиёмат дахшати пайтида бизга бу амалларимизни парда қилгин ва кучини кўрсатгин.\nАллоҳумма солли ва саллим ва барик алайҳ.\nКАЛИТ СЎЗ: жонлиқ, қурбонлик\nҚУЧОҚЛАШИБ КЎРИШИШ ОДОБЛАРИ\n2018 2019 2021 Дин Ислом динининг моҳияти Кибр Меъёр Мохи рамазон Неъмат Омонат Рост Сийрат Соф ислом Устоз Хатмона амаллар гап дуо закот илм ислоҳ китоб кўришиш мазхаб махаббат мехр муаллим намоз огоҳ бўлинг одоб она ота падар ризқ рўза сабр соғинч тарих таровиҳ фурқон хайит хизмат шифо шукр қуръон


Исроил ҳарбийлари Ғазо секторига душанба куни эрта тонгда бир қатор оғир ҳаво ҳужумларини уюштирдилар, чунки улар жангариларнинг 15 километрлик туннелларини ва ХАМАСнинг тўққиз қўмондонининг уйларини вайрон қилдилар, халқаро дипломатлар жанговар ҳаракатларни тўхтатиш учун иш олиб бордилар. юзлаб одамларнинг ҳаётига зомин бўлган бир ҳафта давом этган уруш.\nСўнгги ҳужумлар Ғазодаги “Исломий Жиҳод” жангари гуруҳи раҳбарларидан бирини ўлдирди, уни Исроил ҳарбийлари сўнгги кунларда Исроилга қилинган минглаб ракета ҳужумларида айблади.\nИсроил ҳозирча Ғазони бошқараётган жангари гуруҳ Хамасга қарши ҳужумларини давом эттириш ниятида эканлигини айтди ва Қўшма Штатлар иккала томонга ҳам ўт очишни тўхтатиш учун босим ўтказмаслигини билдирди.\nҒазо Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, камида 200 нафар фаластинлик, шу жумладан 59 бола ва 35 аёл ҳалок бўлган, 1300 киши яраланган. Исроилда саккиз киши, шу жумладан беш ёшли бола ва бир аскар, Ғазодаги тинч аҳоли пунктларидан Исроилдаги тинч аҳоли пунктларига ракета ҳужумларининг давом этиши натижасида ўлдирилди.\nИсроил ичида яҳудийлар ва араблар ўртасида ҳам тўқнашувлар бўлиб, ўнлаб одамлар жароҳат олган. Ўтган ҳафта марказий Лод шаҳрида бир гуруҳ араб фуқаролари ҳужумига учраган исроиллик эркак олган жароҳатларидан вафот этди, деди политсия.\nДушанба куни Ғазода тунги ҳаво ҳужумлари кўп қаватли бетон бинонинг бир қаватининг бузилишига олиб келди. Аёл бузилган хонада кийим-кечак, ахлат ва майдаланган мебелларни йиғиб юрган. Битта зарба битта хонанинг деворини бузиб ташлади, тўшакка тўла очиқ шкафи бутунлигича қолди. Болалар йўлда чиқиндилар орасидан ўтиб кетишди.\nГувоҳларнинг сўзларига кўра, ҳаво ҳужумидан азият чеккан кўчадаги машина эгилиб, парчаланиб кетган, томи йиртилиб кетган ва ҳайдовчининг ён эшигидан қолган нарса қонга ботган. Машина эндигина ҳайдаб чиққан денгиз бўйидаги кафе ёрилиб, ёниб кетди. Қутқарувчилар ёнғинни кичик ўчириш воситаси билан ўчиришга ҳаракат қилишди. Қурбонлар ҳақида ҳали ҳеч нарса маълум эмас.\nҒазо мери Яҳё Сарраж Ал-Жазеера телеканалига берган зарбалар йўллар ва бошқа инфратузилмаларга катта зарар этказганини айтди. “Агар тажовуз давом этса, биз шароитлар ёмонлашишини кутмоқдамиз”, деди у.\nБМТ ҳудуддаги ягона электр стантсиясида ёқилғи этишмаслиги хавфи борлиги ҳақида огоҳлантирган ва Сарраж Ғазода ҳам эҳтиёт қисмлар этишмаётганини айтган. Ғазода электр ҳар куни аллақачон саккиздан 12 соатгача узиб қўйилган ва муслук суви ичилмайди. Ҳудудий электр тарқатиш компанияси вакили Муҳаммад Табет Ғазони икки ёки уч кун давомида электр энергияси билан таъминлаш учун ёқилғи борлигини айтди.\nАёл киши бошқарган автобус!


ТАДБИРКОРЛАРГА КЎМАКЛАШАМИЗ » "Жиззах ҳақиқати" ва "Джизакская правда" газеталари таҳририяти сайти\n"Жиззах ҳақиқати" ва "Джизакская правда" газеталари таҳририяти сайти » Тафсилотлар » ТАДБИРКОРЛАРГА КЎМАКЛАШАМИЗ\n05 июль 2017 13:49 Просмотров: 85 Комментариев: 0 Напечатать\nЖиззах шаҳридаги тадбиркорликка кўмаклашиш марказида навбатдаги ўқув уюштирилди. Вилоят, шаҳар ва туман ҳокимликлари, молия муассасалари вакиллари ҳамда озиқ-овқат ишлаб чиқарувчилар иштирокида бўлиб ўтган тадбир аввалида мамлакатимизда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликка яратилаётган имкониятлар ҳақида маълумот берилди. Чунончи, республика Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 31 майдаги "Жиззах вилоятида ишлаб чиқариш тармоқларини ривожлантиришни тубдан жадаллаштириш, тадбиркорлик фаолиятини рағбатлантиришнинг янги ёндашувлари ва методларини синаб кўришга доир комплекс чора-тадбирлар тўғрисида”ги ҳамда 2017 йил 5 июндаги "Жиззах вилоятининг ишламай турган ва кам қувватли корхоналари фаолиятини тиклаш ва улардан самарали фойдаланиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорларининг мазмун-моҳияти тилга олинди. Мазкур ҳуқуқий ҳужжатлар асосида вилоятимизда озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқаришга оид 212 миллиард сўмлик 174 та лойиҳани амалга ошириш кўзда тутилаяпти. Айтганча, мазкур ўқув ҳам юқорида номлари келтирилган ҳуқуқий ҳужжатлар ижроси доирасида уюштирилди.\nСеминар-тренинг давомида "Ўзбекозиқовқатхолдинг” холдинг компаниясининг вакиллари томонидан республикамиз озиқ-овқат тизимида кечаётган ислоҳотлар, хусусан, илғор технологияларни қўллаш ҳамда амалга оширилаётган самарали лойиҳалар тўғрисида атрофлича сўз юритилди. Шунингдек, соҳага ажратилаётган маблағлар, кредит ҳужжатларини расмийлаштириш, халқаро молия муассасаларининг кредит линиялари, тўловларнинг имтиёзли даври, муддатлари ва фоизлари тўғрисида маърузалар тингланди. Тадбирда бу йўналишдаги лойиҳаларнинг ҳаётга жадал татбиқ этилишига ҳисса қўшаётган хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ҳақида ахборот берилди.\n— Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сақлаш музлаткичларини барпо этиш фаолияти билан шуғулланамиз, — дейди "IFT” компаниясининг молиявий директори Мурод Файзиходжаев. — Бугунгача республикамизда 20 мингдан ошиқ ана шундай музлаткичларни ишга туширдик. Биз томонимиздан тақдим этилаётган сиғими 500 тоннадан 1000 тоннагача бўлган музлаткичларда маҳсулотларни 4 ойдан 12 ойгача сақлаш мумкин. Бундан ташқари тадбиркор ва фермерларга хориждан иссиқхоналар, маҳсулотларни сақлаш қутилари тайёрлаш ҳамда мева ва сабзавотларни саралаш, қуритиш, қайта ишлаш, қадоқлаш ускуналарини келтириб бераяпмиз. Бу технологиялар ресурс тежамкорлиги билан ажралиб туради. Жумладан, бир русумдаги иссиқхонамиз ҳар метр квадрат жойдан 45 килограммдан помидор олиш имконини беради. Бугунги каби тадбирлар эса юртимизда энг самарадор технологияларнинг жорий этилишига хизмат қилади.\nЎқув давомида озиқ-овқат соҳасида муваффақиятли фаолият кўрсатаётган бир қатор ишбилармонлар йиғилганларга ўз тажрибалари, режа ва имкониятлари ҳақида сўзлаб бердилар. Тадбир якунида семинар-тренинг қатнашчилари мутахассислардан ўзларини қизиқтирган саволларга жавоблар олишди. Дарвоқе, вилоятимиз тадбиркорларини ўқитиш жорий йилнинг 11 августига қадар давом этади. Ушбу семинар-теренинглар "Ўзвинсаноат-холдинг”, "Ўзқурилишматериаллари”, "Ўзфармсаноат” каби 9 та ташкилот ташаббуси билан уюштирилаяпти.


Дунё ва мусулмонлар “Эрон” - Favvora | билим чашмасидан отилган фаввора\n2016-04-24 2196 Ko'rilgan Дунё ва мусулмонлар\nБу юртни Искандар Мақдуний (Александр Македонский) ҳам ишғол этган. Унинг вафотидан сўнг Салавкийлар таркибида бўлган. Милоддан аввалги 3-асрда эса Эрон ва ҳозирги Туркманистон ҳудудларида Парфия подшоҳлиги вужудга келган. Милодий 224-йилга келиб Парфия давлати ичидаги Форсия ҳукумдори Ардашер Парфиянинг сўнгги подшоси Арбатан V ни урушда енгиб, Сосонийлар давлатини тузган. 3-аср ўрталарида Монийлик, 5-аср охирларида эса Маздакийлик вужудга келган. 7-асрда Эронни ислом лашкарлари Саъд ибн Абу Ваққос қўмондонлиги остида (636-йили) Қодисия жангида Хуросон ҳокими бўлиб турган, Эрон қўшинига қўмондон қилиб юборилган Рустамни ўлдириб, фатх этганлар. Бу жангда 6 минг мусулмон аскарлари ва 10 минг Эрон аскарлари ҳалок бўлган. Мусулмонлар қўлига кўплаб ўлжалар тушган, шулар қаторида Эроннинг ўша вақтдаги байроғи қўлга киритилган. У байроқ қимматбаҳо тошлар билан безатилган бўлиб, уни 1 млн 200 минг дирҳамга баҳолашган. Бу пайтгача Эрон (Форс) давлати Рум сингари йирик давлат бўлиб, ҳар жиҳатдан такомиллашган, бироқ оташпарастлик динида эди. Ислом бу ерлага етиб келмасдан олдин, шу юрт фарзанди бўлган Салмон розияллоҳу анҳу илм ва ҳақ талабида Мадинага борган ва у ерда пайғамбар билан кўришиб, сахоба бўлиш шарафига Аллоҳ уни муяссар этган эди. Шунинг учун у киши Салмон Форсий (Форс, Эронлик) деган нисбатга эга бўлганлар.\n900-йилда Хуросон ва шарқий Эрон Сомонийлар қўл остига, сўнг Ўрта Осиёнинг бир қисми ҳамда ҳозирги Афғонистон ҳудуди билан биргаликда Ғазнавийлар давлатига кирган. 11-асрда эса туркий Салжуқийлар Эрон ерини эгаллади. 12-аср охирида Хоразмшоҳлар, 1220-56 йиллар давомида эса уни мўғуллар босиб олди. 16-аср бошида эса Сафавийлар қўлига ўтди ва шиа йўналиши давлат дини деб эълон қилинди (1502-й).\n18-асрга келиб Нодиршоҳ раҳбарлигида Эрон катта империяга айланган. 1747-йили фитна натижасида шоҳ ўлдирилди ва Эрон парчаланиб кетди. Кейин Қажарлар сулоласи ўрнатилди. 19-асрда Россия Эроннинг Кавказ орти ҳудудларини эгаллади. 1860-йилдан Британиянинг ҳамда Россиянинг ярим мустамлакасига айланди. 1905-11 йиллари Эронда инқилоб қилишга уринилди бироқ 1911-йилнинг охирида инқилоб Англия ва Россия томонидан бостирилди.\n1-жаҳон уруши вақтида (1914-18) урушга кирган давлатларнинг ҳарбий майдонига айланди. 1919-йили Англия биратўла босиб олди. 1921-йили 21-февралда Ризохон қўмондонлиги остида давлат тўнтаришини амалга оширди. Англия – Эрон битими бекор қилинди. 1925-йили 12-декабрда Ризохонни Ризошоҳ Паҳлавий номи билан эълон қилинди. 1941-йили августда (2-жаҳон урушида) Эрон ҳудудига совет ва инглиз қўшинлари киргизилди. Шу йилнинг 16-сентябрда Ризошоҳ тахтдан воз кечди ва ўрнига унинг ўғли Мухаммад Ризо Паҳлавий ўтирди.\nИккинчи жаҳон урушидан сўнг Эронда мустамлакачиларга қарши ҳаракатлар авж олди. Ҳукумат АҚШ ва Англия ёрдамига таяниб, бу ҳаракатларга чек қўйиб борди. Руҳонийлар ҳаракати ҳам авж олгани муносабати билан Оятулло Ҳумайний 1964-йили Францияга сургун бўлди. У киши ўша ерда туриб ҳам етакчилик ишларини давом этказди.\nНиҳоят 1979-йили февралда Эронда инқилоб бўлди ва шоҳ Мухаммад Ризо Паҳлавий Эрондан чиқиб кетишга мажбур бўлди. 79-ёшли Оятуллоҳ Ҳумайний Эронга келди ва етакчиликни давом этказди. У Эрон давлатининг Олий Расмий Раҳбари яъни, Эрон Ислом Республикаси Раҳбари бўлди. У вафот этгач, 1989-йилдан Саид Али Хоманайи раҳбар бўлди. Ундан кейинги Олий Расмий шахс – Эрон президентидир. 2005-йилдан Маҳмуд Ахмадий Нажод президентдир.\nЭронда исломга алоқаси бўлмаган партия ва ташкилотлар фаолияти ман қилинган. 5 йиллик бепул мажбурий бошланғич таълим жорий қилинган. Мамлакатдаги саводхонлик кўрсатгичи 85%. Ўғил болалар ва қизлар алоҳида ўқитилади.\nЭрон нефт саноати ривожланган мамлакатдир. Ундан ташқари газ, кўмир, хром, қўрғошин-рух, мис, марганец ва темир рудалари қазиб олиш катта аҳамиятга эга. Деҳқончилик, мевачилик, чорвачилик ва балиқчилик ҳам ривожланган. Ташқи дунёдан жуда оз нарса харид қилади. Ҳайвонот олами ҳам бой. Кўп сайёҳлар ташриф буюришади. 2001-йилги кўрсатгичларга биноан Эронга ташриф буюрган сайёҳликдан 1 млрд 112 млн АҚШ доллари миқдорида даромад тушган.\nЙирик шаҳарлари: Машхад, Исфахон, Табриз, Шероз, Карманшоҳ. Эроннинг Хуросон тарихий вилояти мавжуд. Аввал бу ҳудудда Темурийлар давлати мавжуд бўлиб, Мирзо Улуғбекнинг отаси Шохрух ўша ерда истиқомат этган ва давлат ишини юргизган. Хуросон вилоятидаги Нишопур шаҳрида 2 йирик мухаддис аллома Имом Бухорий ва унинг шогирди Имом Тирмизий 5 йил бирга истиқомат қилганлар.\nЭрон давлатининг рамзи (герби)да ҳам байроғининг ўртасида ҳам “Аллоҳ” калимаси битилган.


19 май 2021, Тошкент вақти: 02:03\nБеларусь президентлигига номзод Сергей Тихановскийнинг рафиқаси Светлана Тихановская (ўртада), президентликка собиқ номзод Валерий Цепкалонинг рафиқаси Вероника Цепкало (чапда) ҳамда ҳибсга олинган собиқ номзод Виктор Бабариконинг вакили Мария Колесниковалар.\n25 июль куни Беларусь президентлигига номзод Светлана Тихановская илк маротаба уни қўлловчилар олдида сўзлади.\nОрша шаҳрида бўлиб ўтган раллида Тихановская сафига президентликка собиқ номзод Валерий Цепкалонинг рафиқаси Вероника Цепкало ҳамда ҳибсга олинган собиқ номзод Виктор Бабариконинг вакили Мария Колесниковалар қўшилди.\nАёллар ўзларини «жангчи қиз ўртоқлар» деб номлашди.\n- Бизнинг мақсадимиз бир – янги, адолатли сайловларга эришиш, - деди Тихановская.\nТихановская сиёсатчи эмаслигини, жон деб оддий ҳаётига қайтишини қўшимча қилди. Унинг сўзларига кўра, унда президентликка номзод бўлиш режаси бўлмаган, аммо блогер турмуш ўртоғи Сергей Тихановский қўлга олинганидан кейин, ўз номзодлигини кўрсатишга қарор қилган.\nТихановский президентликка номзод бўлиш истагини изҳор қилганидан кейин Беларусь расмийлари томонидан қамоққа олинган бир неча шахснинг биридир.\nТихановская турмуш ўртоғи ва бошқа номзодлар одамларга ҳақиқатни сўзлаб, ўз фикрларини изҳор қилгани учун қўлга олинганини айтди.\nТихановская расмийлар уларнинг турмуш ўртоқларидан қўрқади ва аёллари уларнинг ўрнини эгаллашини кутмаган, деб таъкидлади.\n- Бу масъулият энди бизнинг елкамизда. Биз аёллар Беларусни янги, ёрқин ва ажойиб келажак сари етаклашимиз керак. Биз бирга бўлсак, қўрқмаймиз ва биргаликда енгиб чиқамиз, - деди у.\nТаҳлилчилар 9 августга белгиланган сайловда мамлакатни 1994 йилдан бери бошқариб келаётган Александр Лукашенко ғалаба қозониши бу гал ҳар доимгидек жуда осон бўлмаслигини айтишмоқда.\nКолесникова «Белгазпромбанк» банкининг собиқ етакчиси Бабарико уйдирма айбловлар билан ҳибсга олингани, Беларусь расмийлари эркинлик учун курашаётган фаолларни йўқ қилиш учун курашаётганини айтди.\nКолесникова расмийларни ҳукуматдан қўрқмасликка ва «халққа яқинроқ бўлишга» чорлади.\nЦепкало эса сўнгги 15 йил ичида 750 минг одам яхшироқ ҳаёт излаб Беларусни тарк этганини айтди.\n- Болаларим ва оила аъзоларим шу мамлакатда яшашишини истайман. Биз белорусмиз ва болаларимизни Беларусда катта қилишни истаймиз, - деди у.\nТихановская 25 июль куни Бобруйск шаҳрида иккинчи раллини ўтказди.\nБеларуслик Нобель мукофоти совриндори, ёзувчи Светлана Алексиевич Тихановскаяни қўлламоқда.\nЁзувчи Озодликка берган интервьюсида:\n- Лукашенко сукунат сақловчи бу жамиятни осонликча лақиллатаман, эртак айтиб, таҳдидлар билан қўрқитаман, деб ўйлаган. Аслида эса бундай бўлмади, - деди.\n25 июль куни яна бир номзод Андрей Дмитриев Заславль ва Барановичи шаҳарларида ралли ўтказди.\nЯна икки номзод – Анна Конопацкая ва Сергей Черачан ралли ўтказиш режасини эълон қилгани йўқ.\nОршадаги ралли қатнашчилари Тихановскаяга овоз беришини айтишди.\n- Болалар ота-оналарини кўрмайдилар, чунки улар бошқа давлатга ишлагани кетган. Ҳозирги президент ўрнига келадиган ҳар қандай шахс ундан яхшироқ бўлади, чунки биз жарга қараб кетмаймиз, - деди ралли иштирокчиларидан бир.\nРаллида қатнашган бошқа бир шахс эса ҳукумат 26 йил олдин яхши ишлаганини, аммо одамлар ўзгаргани учун бугунга келиб «замон талабларига жавоб бермаётганини» айтди.


Мухлисимиз фикрлари: “Ислом ёт унсурлардан тозаланиши керак” « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\nМухлисимиз фикрлари: “Ислом ёт унсурлардан тозаланиши керак”\n08 August 2014 - 11:58\nСаҳифамизда 5 август куни “Мақсуд Бекжон: Қуръони карим илм эмас, Аллоҳнинг амрлари мажмуидир…” сарлавҳаси остида мақола эълон қилинди. Унда ЎХҲ саҳифаси таҳририяти томонидан бугунги кунда исломнинг сиёсий фаоллашуви борасида баъзи ватандошларга бир нечта саволлар билан мурожаат қилганимизни таъкидлаган эдик. Қуйида ушбу саволлар бўйича саҳифамизда эълон қилинган кўплаб танқидий мақолалар муаллифи, Ўзбекистонда туриб адолатсизликка қарши курашиб келаётган инсон Бахром Абдуллаевнинг фикрларини эътиборингизга ҳавола қилмоқчимиз.\nШуни алоҳида қайд қилишимиз лозимки, таҳририятимизга саволлар борасида юртдошларимиз томонидан билдирилган фикрлар ЎХҲ ҳаракати ёки унинг интернет саҳифаси таҳририятининг расмий позициясини ифода қилмайди.\nЖавоб: Мен авваламбор саволнинг ўзига аниқлик киритилишини сўраган бўлар эдим, яъни: мусулмонлар, мамлакат аҳолисини камчилигини ташкил этадиган мамлакатларда ҳам тобора ривожланиб бораётган исломий сиёсий фаоллик дейилганида нима назарда тутилган?\nНима ушбу назарда тутилаётган мамлакатларда яшовчи мусулмонлар, инсонлар ислом динини қабул қилишлари учун тарғибот-ташвиқотни ривожлантирмоқдаларми, ёки сиёсий курашни ривожлантирмоқдаларми, ёхуд қай йўсинда исломий сиёсий фаолликни ривожлантирмоқдалар?\nУшбу саволга, Мақсуд Бекжон томонидан жавоблар берилган бўлсада, аммо, мен бир холис фикрловчи сифатида, ушбу жавобдан келиб чиқиб, қуйидаги саволга жавоб топа олмаяпман:\nХўш шундай бўлганлигига аслида ким сабабчи? Бугунги кундаги ислом динимиз Оллоҳдан келган ваҳий асосида Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. жаноблари олиб келган якдил ислом билан қанчалик уйғун? Ҳар бирлари ўз ҳаракатлари, ҳаттоки террористик, экстремистик, радикал ва фундаментал ва бошқа-бошқа Қуръон арконларига мутлақо зид бўлган мақсадларни қўйган ҳаракатлар ўз номларини ислом билан аташларими?\nБуларнинг сони мингдан кўпми ёки озми, ким айта олади? Ёки, «Ироқ ва Шом Ислом Давлати» – деб ном олган ИШИД жангариларининг қабрларни бузишлари, аёлларни «жинсий жиҳод» мақсадида жангариларга турмушга чиқишга мажбурланаётганликлари ҳолда, ўзларини исломга мансуб ҳисоблаб, ислом давлати деб даъво қилишларими? Ваҳоланки, Оллоҳнинг Расули бўлмиш Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. мозорларни бузманглар деганлари, хотинларни розиликларига кўра никоҳга олинглар –деганлари қаерда қолди?\nЁхуд, ОЛЛОҲУ-АКБАР –дея қичқириқ остида ўз биродарларининг қонини тўкишга-жиҳодга отланган жангарилар (террористлар ва шунга ўхшаганлар) ҳам ўзларини ислом динига мансуб ислом ҳаракатлари деб ҳисоблашларими? Холбуки, ОЛЛОҲУ-АКБАР, яъни Оллоҳ буюкдир деб эътироф этишлиги, қон тўкишга асос ёки сабаб, ёҳуд изн берадими? Бирор бир инсонга, ислом динида шу каби жаҳолатга рухсат борми? Айнан мана шу каби, ислом номи остида олиб борилаётган террористик-экстремистик ва бошқа радикал харакатлар асосий сабаб бўлиб қолмаётибдимикан, ислом динини қоралашга ва ислом дунёсига, мусулмонларга қарши бошқа дин мансублари тарафидан бутун дунё бўйлаб босқинчилик ва мустамлакачилик сиёсати олиб борилаётганига, ислом динини камситиш ва маҳв этишга қаратилган ёппа ҳаракатга?\nҲолбуки, динлар ўртасида ўз мавқеи ва тарафдорлари учун кураш барча замонларда бўлган, бор ва давом этаверади ва бу ҳол табиий ҳолдир. Махатхир Мухаммад –«ИСЛОМ УЙҒОНИШИ ЗАРУР» – сарлавхали мақоласида, -«Биз уммат яна бахтли ҳаёт кечириши учун бизни ёмонловчилардан ўзгаришларини ўтиниб сўрашимиз керакмас, балки ўз бахт-саодатимиз учун ўзимиз ўзгаришимиз лозим»-дея жуда аниқ ва тўғри жавоб айтган. Қуръонда токи биз ўзимизнинг аянчли аҳволимизни ўзгартиришга ҳаракат қилмас эканмиз, Оллоҳ уни ўзгартирмаслиги айтилади. Кўпчилик мусулмонлар бу ўгитни назар-писанд қилмасликда давом этмоқдалар ва унинг ўрнига фақатгина бизга нажот сўраб, аввалги асрларда ўтган шараф қайтарилишини ўтиниб дуо қилмоқдалар. Аммо Қуръон ёвуз кучлардан сақланиш учун бўйинга осиб юриш мумкин бўлган тумор эмас. Оллоҳ ўз онгини ривожлантирган кишиларга ёрдам беради – деган жавоблари билан ушбу саволларнинг барчасига ҳам жуда аниқлик ва мантиқан тўғри жавобларни берган деб ўйлайман.\nМенинг фикрим бўйича, авваламбор қалбида, Қуръонга мувофиқ, Оллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, деб гувоҳлик берган ҳар қандай одам мусулмон бўлишини, агарда бундан бошқа ҳеч қандай қўшимча шарт талаб қилинмайдиган бўлса, бу даъвони ҳақиқат деб ҳисобловчи барча одамларни Исломга мансуб мўмин кишилар деб санаш лозим бўлишини асос қилиб олган ҳолатда, шу билан бирга Соф Исломни ҳар қандай радикал – экстремистик ҳаракатлардан, инсонпарварлик ва бағрикенглик тамойилларига зид сиёсат юритадиган ақидапарастлардан тозалаш зарур бўлади, яъни уларнинг исломга ҳеч қандай алоқаси йўқлигини қатъият билан бутун дунёга эълон қилиб бориш ва керак бўлса уларга қарши якдиллик билан курашиш лозим бўлади. Ундан кейин соф ислом дунёси, (яъни ўзини исломга мансуб деб даво қилаётган, аслида исломга мутлақо алоқаси йўқ ва исломга зид бўлган қон тўкиш каби хунрезликларни олға сурувчи жаҳолат ғояларидан буткул халос бўлган), Олоҳнинг ердаги Расули бўлмиш пайҳамбаримиз Муҳамад с.а.в. жаноблари олиб келган ИСЛОМ олами, биргаликда диний исломий билимлар билан бир қаторда дунёвий билимларга ҳам катта эътибор ва эхтиёж сезмоқлиги лозим бўлади. Ушбу вазифани, менинг фикру ожизим бўйича, ислом дунёсида Оллоҳнинг уйи саналмиш Каъбатуллоҳ бўлган ва уни шахсан супуриб тозалаб турадиган Саудия Арабистони Подшоҳи ўз зиммаларига олса, худди яна бир улкан савоб ишни олган бўлардилар деб ўйлайман!\nСабаби-ки, Оллоҳнинг уйи Каъбатуллоҳни тозалаш қанчалар улуғ савоб бўлса, Оллоҳ томонидан мусулмон аҳлига иноят этилган ИСЛОМНИ ёт унсурлардан тозалаш ҳам улуғ савоб иш бўлади деб ўйлайман. Менинг фикру мулоҳазаларим ислом дунёсини заррача қизиқтирса, ушбу савобли ишларни қандай йўл ва йўсинда амалга ошириш лозимлиги ҳақидаги ўз фикру мулоҳазаларим билан ўртоқлашишга тайёрман, ҳамда иложиҳ бўлса менинг, бир мўмин мусулмоннинг илтимосини ислом дунёси маркази саналмиш Саудия Арабистонига ҳам етказишларини таҳририятдан илтимос қилган бўлар эдим! Зеро, савоб ишни ҳар ким ҳар кун ва чин қалбдан адо этмоқлиги ҳам фарз ҳам қарздир!\nЭътиборларингиз учун рахмат!!!\nЯна учрашиш ва фикру мулоҳаза юритишни ҳаммамизга Оллоҳ насиб айласин!


Вулқон туфайли Бали аэропорти яна бир кун ёпиқ бўлади\n09:28 / 28.11.2017\nИндонезия ҳукумати Бали оролидаги Агунг вулқони отилишидан кейин ҳавога кўтарилган вулқон кули сабабли Нгурах-Рай халқаро аэропортининг яна бир кунга ёпилишига кўрсатма берди.\n26 ноябрда вулқоннинг ҳафта ичидаги иккинчи отилиши юз берди, ундан чиққан кул устуни бир неча километрга чўзилган. Шу сабабли мамлакат ҳукумати ҳаво транспорти учун хавфлиликнинг қизил даражасини киритган ҳамда Бали ва Ломбокдаги аэропортларни ёпишга мажбур бўлган. 27 ноябрда Ломбокдаги аэропорт яна ишлай бошлаган, бироқ Балидаги аэропортни 29 ноябргача ёпиб туришга қарор қилинган.\nАэропорт 29 ноябрь маҳаллий вақт билан соат 7 гача ёпиқ бўлади. Таъкидланишича, аэропортдаги барча рейслар бекор қилинади.\nАгунг 21 ноябрда отилишни бошлаганди. Вулқондан чиққан тутун кратердан 700 метр баландроққа кўтарилган. Якшанба куни иккинчи отилиш бошланган, вулқон лава отмаган, бироқ тутун устуни 4 минг метргача етган.\nИндонезия ҳукумати вулқон атрофидаги 40 мингга яқин одамни эвакуация қилган ва 100 минг кишига ўз уйларини тарк этишга кўрсатма берган.\nаэропорт Бали Агунг вулқони\nАэропортда хўмрайиб кутиб олувчи чегарачилар нега табассум қила олмайди?\nВизасиз келган илк сайёҳларни Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси раисининг ўзи кутиб олди\nЭнди фоҳишахонага борган шахс ҳам жазоланади


МУСУЛМОН ИСПАНИЯСИДАГИ ИШЛАР АҲВОЛИ. Ватанида одамларни қиличдан ўтказиб, ўзларига йўл очган аббосийлар қисқа муддатда давлат тепасида мустаҳкам ўрнашиб олдилар. У ер-бу ерда қўзғолонлар кўтарилиб турар, бироқ икки аббосий уларга биринчи бўлиб қатъий чек қўйди. Лекин Ифриқияда ва олис Испанияда кўп жиҳатдан бунга осонликча эришолмадилар. Испанияда ишлар аҳволи бирмунча муддат нохуш бўлиб турди. Араблар билан барбарлар жанжаллашиб қолдилар. Очиқ-ошкора, кескин бўлмаса ҳам, ҳар ҳолда бир-бирлари билан илгаригидек яқин эмасдилар. Устига-устак, шимолий ва жанубий араблар эндиликда бир-бирларига очиқдан-очиқ қарши ҳаракат қилаётган эдилар. Бунинг устига Испания ҳукумати заифлашиб қолганди. Кейинчалик умавийлар фитналарга берилиб кетиб, ҳокимларни шу даражада тез-тез алмаштирадиган бўлиб қолдиларки, бу зўрға турган давлат хавфсизлиги учун катта зарар эди. Бундай ҳолат хорижийлар ғоясини бутун мағрибда ёйиш иштиёқида бўлган барбарларга дадиллик бағишлади. Халифа Шом қўшинини барбарлар қўзғолонини бостиришга юборди. Қўшин топширилган вазифани бажаргач, Испания бўйлаб юришни давом эттирди. Бу шомликларнинг иттифоқ тузганлигини англатарди. Уларнинг қўмондони Башир қулай вазиятдан фойдаланиб, ҳокимиятни қўлга киритди ва ўзини Қурдоба (Кордова) амири деб эълон қилди. Лекин ҳокимият тепасида узоқ ўтирмади, унинг ўрнини бошқа бир ҳоким эгаллади. Шундай қилиб, бир неча йил давомида ҳокимлик тахтига 23 кишининг бири миниб, бири тушиб турди. Мусулмонлар Испаниясидаги бундай тартибсизликлар шароитида давлат битта зарбаданоқ осонгина кунпаякун бўлиши аниқ эди.\nАБДУРАҲМОН. Энг сўнгги умавий шаҳзода Абдураҳмон Сеутага йўналганида мусулмонлар Испанияси худди шу аҳволда эди. У Фаластиндан бошлаб бутун йўлини ниқоб кийган ҳолда содиқ бир хизматкори ҳамкорлигида босиб ўтди. Ҳаёти хавф-хатар остида қолганда қанча марталаб ўзини гаровга қўйиб ҳаракат қилди, лекин жасур ва тадбиркор йигит ҳамма тўсиқларни босиб ўта олди. Онасининг қариндошларига етиб борганида ундан зарур ёрдамни аямадилар. Сал ўтиб, у катта қўшинга эга бўлди. Шундан кейин Испания устидан ўтиб, Иберия ярим оролини забт этишга киришди. Кетма-кет шаҳарларни қўлга киритиб, ниҳоят аббосий ҳоким Юсуф ал-Фихрийни мағлуб қилди. 750 йилда вилоят пойтахти Қурдоба таслим бўлди. Шундан кейин у бутун мусулмонлар Испаниясига ҳокими мутлақ бўлиб, мамлакатни аббосийлар халифалигидан бутунлай ажратиб оларкан, Қурдобада умавийлар амирлигига асос солдики, мазкур сулола шу ерда яна 300 йилга яқин ҳукмронлик қилди.\nАБДУРАҲМОН СИРЛАРИНИ ОШКОР ҚИЛАДИ. Шу даврда иккинчи аббосий халифа – қудратли Мансур Бағдодда подшоҳлик қилар эди. Унга, ҳатто, олис Испаниядаги умавий ҳукмдорнинг номаъқул хатти-ҳаракатлари ёқинқирамади. Натижа шу бўлдики, у Ал-Ала билан Ибн Мағис исмли ҳокимини танлаб, кучли қўриқчи кучлар қуршовида Испания тождори сифатида шу ёққа жўнатди. Халифа испан халқи Ал-Алани ўз ҳокимлигига қабул қилиш учун қудратли аббосий халифанинг исмини эшитиши бас, деб ўйлаган, лекин Абдураҳмон қандай одам эканлигини ҳисобга олмаган эди. Ал-Ала Қурдобага етиб келганида Ифриқияда аббосийларга мансуб кучлардан тўпланган қўшин жуда камлик қилганини билди. Абдураҳмон уларни осонликча енгиб, Ал-Ала ҳамда унинг ҳарбий бошлиқлари ва маслаҳатчилари танасини бошидан жудо қилди. Кесилган бошларни эса бўхчага солиб, зарбоф шойи газламага ўраб-чирмаб халифа Мансурга совға қилиб жўнатди. Тугун очилганда Мансур бошчилигидаги бутун аббосийлар саройи донг қотиб қолди. Ҳоким ва унинг маслаҳатчилари бошларини кўрган Мансур: «Аллоҳга минг қатла шукрким, У шундай душмандан мени денгизлар ёрдамида сақлаб турибди!» дея хитоб қилди. Буни ҳошимийлар унутмаган бўлсалар, ҳойнаҳой умавийлар ҳам эсдан чиқаришмаганди.\nБУЮК КАРЛНИНГ ИСПАНИЯГА ЮРИШИ. Абдураҳмон ҳали ўз душманларини тўлиқ даф эта олмаган эди. Шом тахтини зўравонлик билан эгаллаган Балжнинг ўгай ўғли Ибн Башир энди фаранг қироли Буюк Карлдан мадад кутарди. Карл насронийлар учун курашчи сифатида машҳур эди. У мусулмонларга имкони борича зарар етказиш ниятида таклифни жон деб қабул қилиб, катта қўшин билан етиб келди, чунки у аббосийлар билан элчилар алмашганди, кейинчалик эса аббосий халифалик ҳукмдори улуғ Хорун ар-Рашид билан дўст тутинди. Ўша даврда Оврупонинг энг катта насроний қуролбардори (риъари) бўлган жияни Роланд, унинг жасур дўсти Оливер ва дониёлик Ожиер раҳбарлигида барча қуролбардорларни бошлаб келди. Карл Пиренеяни босиб ўтиб, мусулмон қўшинлари билан бўлган бир неча жангда қатнашаркан, жуда катта қаршиликка учради. Шу аснода ўзи яқиндагина қўлга киритган саксонлар Олмонияси исён кўтарганлиги тўғрисида хабар унинг қулоғига етади. Кучларнинг бир қисмини олиб, орқага йўл олади, уларнинг бошқа бўлагини Роланд бошчилигида қолдириб кетмоқчи бўлганида у ҳам қайтиб кетишга ижозат сўрайди. Бундай вазият мусулмонларга жуда қўл келиб, улар Роланд қўшинининг орқасидан зарба беришади. Франклар эса кўплаб шиддатли ҳужумларни қайтаришга мажбур бўладилар. Пиренея тоғлари ўртасига бориб етган Роланд қўшинлари устига маҳаллий тобликлар ёпирилдилар. Роланд ифодалаб бўлмайдиган танг аҳволга тушиб қолган эди. Лекин мард жангчи чекинмасдан олишувга қарор беради. Бўлиб ўтган саваш қўшиқлар ва афсоналарга мавзу бўлиб қолди. (Фаранг қаҳрамонлик достонидаги «Шансе де Роланд» («Роланд ҳақида қўшиқ»)да шу жангдаги бош воқеа тўғрисида куйланади.) Роланднинг қаҳрамонларча курашган лашкарларига нисбатан кучда беқиёс тоғликлар ўз рақибларининг ҳаммасини қиличдан ўтказадилар. Оғир ярадор бўлган Роланд бор кучи билан ўзининг машҳур шохкарнайини янгратиб чалади. Афсоналарда бу карнай сеҳрли хусусиятга эга бўлганлиги хусусида гап кетади. Унинг товуши, даъвати кўплаб чақирим масофадан эшитилиб туради. Роланднинг қалбларни ларзага солувчи даъвати унинг анча узоқда бўлган амакиси Буюк Карл қулоғига ҳам етиб боради. У Роланд хавф остида қолганлигини дарҳол пайқаб, орқага қайтишга ошиқади, бироқ, афсуски, вақт бой берилган эди. Роланд ва унинг шериклари мангуга кўз юмишганди. Ўша Ронсвел жангидаги мағлубиятдан руҳи тушиб кетган Буюк Карл Испанияга ҳужум қилишга бошқа жазм этолмади.\nАБДУРАҲМОННИНГ ЮТУҚЛАРИ. Абдураҳмон халифаликка даъвогар эмасди. У ўзини амир деб аташ билан шахсий мавқеини мустаҳкамлаб олган эди, холос. Ғоят истеъдодли бу киши тараққийпарвар кайфиятда бўлиб, кейинги қамал пайтида зарар кўрган барча шаҳарларга товон тўлади, ариқлар қаздириб, суғориш шахобчаларини ривожлантирди, янги мевали боғлар яратиб, ажойиб бинолар бунёд эттирди. 786 йили у ўз номи билан боғлиқ фусункор иморат – Қурдобадаги Масжил ал-Қурдобага пойдевор қўйдирди, унинг қурилишини Абдураҳмоннинг авлодлари ниҳоясига етказдилар. Мазкур жомеъ масжиди испан мусулмонлари санъати ёки баъзан номланишича, мавритан санъатининг мафтункор намунаси бўлиб қолди. Абдураҳмон ҳам мусулмонларнинг муросасиз гуруҳларини – араблар, барбарлар, шомликлар, африқоликлар, янги мусулмонлар ва ҳатто готларни бирлаштиришга ҳаракат қилди. Унинг интилишлари муваффақият келтирди, испан мусулмонлари 250 йил мобайнида бир оила бўлиб яшаб, Оврупонинг энг жозибадор маданиятларини такомиллаштириш билан бирга Шарқда аббосийлар диққатини ҳам тортиб турдилар. Испания араблари Оврупога устозлик хизматини ўташди. Қурдоба, Толедо ва Севиля дорилфунунлари эса араблар, ажам халқлари, шунингдек, насронийлар ва яҳудийлар учун ҳам маданият ва олийжаноблик манбаи бўлиб келди. Абдураҳмон забт этилган халқларга ҳамда Ислом дунёсининг бошқа халқларига бир хил муносабатда бўларди. Уларни Ислом динини қабул қилишга, мусулмон қонун-қоидалари ёки анъаналарига бўйсунишга мажбурламади. Қариялар, ёшлар ва руҳонийлар солиқдан озод қилинди. Қисқаси, бу ажойиб ҳокими мутлақ янги тартибларни – янги турмуш тарзини жорий этди.\nАЛ-ҲАКАМ (796-822 йиллар). 788 йили Абдураҳмон вафот этгач, унинг ўрнини Ҳишом I исмли ўғли – ажойиб инсон, ўз ҳаётини ўқишга ва хайрли ишларга тўлиқ бағишлаган киши эгаллади. 796 йилда тахтга ўтирган Ҳишомнинг ўғли бўлмиш Ал-Ҳакам отаси ва бобосига мутлақо ўхшамай, кўплаб бемаънигарчиликларга йўл қўйди. Араб тилини билмайдиган калондимоғ ғайридинлардан тансоқчи тутди. Улар билан аҳоли орасида доимо англашилмовчиликлар келиб чиқарди. Бир неча марта исён ҳам кўтарилиб, Ал-Ҳакам уларни шафқатсиз бостириб турди, оқибатда минглаб испан араблари мамлакатдан бош олиб чиқиб кетдилар. Уларнинг кўплари кемаларда Шарққа томон йўл олиб, Юнонистондан жануброқда жойлашган Крит оролини ишғол этишди. Бу орол 150 йил араблар ҳукмронлиги остида бўлди.\nАБДУРАҲМОН II (822-852 йиллар). Ал-Ҳакамнинг ўғли Абдураҳмон II бошқача одам эди. Чинакамига маърифатли бу киши санъатга ҳомийлик қилиб, саройига бошқа мамлакатлардан шоирлар ва ҳунарпешаларни, созанда ва хонандаларни таклиф қиларди. Амир ҳукмдорлиги битта ибратли мисолни эсга солади. Мусулмон усталари ва испан дорилфунунларининг шуҳрати шу даражада узоқ-узоқларга ёйилиб кетдики, кўплаб насронийлар ҳам бу ерга таълим олишга кела бошладилар. Араб тили фан тилига айланди. Уни билиш мажбурий эди, араб китоблари Фарангистон ва Италияда сотиладиган бўлди. Ишларнинг бундай йўналишидан ташвишга тушган Рим папаси қарши чоралар кўришга даъват этди. Айрим насроний мутаассиблари иғвогарликлар уюштиришни ният қилдилар. Улар Ислом динини қабул қилиш баҳонаси билан қози саройига кириб олишга муваффақ бўлиб, у ерда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ва у зотнинг маслакдошлари шаънига уятли, ҳақорат сўзларни ёғдира кетдилар. Ўша даврда бундай шаккоклик учун ўлим жазоси тайин эди, зеро мусулмонлар бугун ҳам Ислом ёки Пайғамбар алайҳиссаломга нисбатан заррача ҳурматсизликка тоқат қилолмайдилар. Табиийки, мунофиқлар қатл этилди, лекин бу мутаассибларни тўхтата олмади. Айрим аёллар ҳам мазкур ҳаракатларга қўшилдилар. Уларнинг хатти-ҳаракатлари шу даражада кескин эдики, қози уларнинг мутаассиб эркакларнинг безориларча қилмишларидан фарқлай олмай қолди. Бу аёллар ҳам ўлимга ҳукм этилишлари вожиб эди. Уларнинг кўпларига шундай қисмат насиб қилди. Яхшиямки, ушбу ҳаракат узоқ давом этмади.\nМУЗОРИБЛАР ВА МУВАЛЛИЙЛАР. Абдураҳмон II ворислари даврида бошқа тартибсизликлар ҳам бўлиб турди. Номусулмонларнинг ўзларини муваллийлар деб атаган ҳамда насронийларнинг арабча турмуш тарзини қабул қилиб, музориблар номини олган ўғлонлари энди араблар билан тенг ҳуқуқ талаб қила бошладилар. Уларнинг баъзилари бундан ҳам ошириб, талабларига ватанпарварлик тусини бердилар ва хатти-ҳаракатларини миллий шон-шараф иши деб эълон қилдилар. Улар испанларга мансуб бўлиб, албатта ўз ҳуқуқлари учун курашишга ҳақли эдилар. Натижада бир неча қўзғолон бостирилди. Бироқ баъзан шимоли-ғарбдаги майда насроний қиролликлар билан тил бириктириб турадиган қўзғолончилар шимолий қирол Леон бошчилигида иттифоқ туздилар. Ўзини Умар ибн Ҳафсун деб атаган истеъдодли киши ҳарбий хизматни ташлаб уйига қайтиб келгач, «хўрланган қувғиндилар» тўдасини ташкил этиши бундан ҳам ёмон бўлди. Қирол саройида тарбия топган бу таниқли музориб отлиқ аскарлар қўшинининг мансабдорларидан бири бўлиб, ўз вақтида мусулмон динини қабул қилган эди. У ҳам ўзини Испания учун курашчи деб эълон қилиб, кўпгина шаҳарларга ҳужумлар уюштирди, қишлоқ аҳолисига ҳам тинчлик бермади. Ҳатто, Ифриқиянинг ярим мустақил аббосий ҳокимлари бўлган аълобийларга ёрдам сўраб мурожаат қилди. Лекин бундан натижа чиқмагач, у ҳақиқий қиёфасини кўрсатиб, ўзини Самуэл деб атади ва барча насронийларни очиқдан-очиқ атрофида уюшишга чорлади. Қурдоба амирлари қийин аҳволда қолдилар: уларга ҳамма томондан тазйиқ ўтказила бошланди.\nАБДУРАҲМОН III (912-961 йиллар). Шундай вазиятда Исломга янги саркарда зарур эди. Абдураҳмон III қиёфасида ана шундай киши пайдо бўлди. Ҳокимият тепасига келганда у 23 ёшда эди. Қобилиятли, куч-ғайратга тўлган бу йигит вазифасини қатъий дадиллик билан бажаришга киришди. Тез орада бутун амирликни ўзига бўйсундириб, беш йил мобайнида мусулмонлар Испаниясининг олий ҳукмдори бўлиб турди.\nФОТИМИЙЛАР ВА НАСРОНИЙЛАР БИЛАН БЎЛГАН ЖАНГЛАР. Шавкатли, омадли жангчи Абдураҳмон III умри жангларда ўтди. Шимолдаги насронийларнинг иккита саркори унинг асосий душманлари бўлиб, улар бир нечта митти қиролликлар билан уюшиб, Исломга ҳал қилувчи зарба бериш тадоригини кўрмоқда эдилар. Ўз Ватани ва эътиқоди учун курашаётганликларидан уларни ҳеч ким қораламасди. Мусулмонларга хоҳлаган пайтларида ҳужум қила олишлари мумкинлигига қарамасдан, улар қарийб 500 йил тек қўйилди. Ифриқиядаги аълобийлар ҳукмдорлигига барҳам бериб, Шимолий Африқода ҳоким бўлиб олган номусулмонлар ҳам уларнинг рақиблари эди. Шиаларнинг ғояларини жонкуярлик билан ва мутаассибларча тарғиб қилувчи фотимийлар мазҳаби ана шулар жумласига киради. Мазкур мазҳаб умавий амирларга қарши курашиши мақсадида ўз айғоқчиларини Испанияга юборади. Унинг тарафдорлари Пайғамбар алайҳиссаломнинг қизлари Фотима розийаллоҳу анҳо томонларидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ворис сифатида ўзларини ҳокимият даъвогарлари деб билиб, уммавийларни эса ўзларига душман деб эълон қилган эдилар. Улар ранжитиш хавфли бўлган Абдураҳмон III га писандсизлик билан қарагандилар. Абдураҳмон душман юртидан туриб уруш олиб боришга қарор қилди: ўзини Марокаш ҳокими деб эълон қилиб, ҳаракатларни ўша ердан бошлаб юборди. Фотимийларнинг кемаларига ҳужум қилиш мақсадида Барбара денгизи соҳиллари (ҳозирги Жазоир ва Тунис) томон кемалар йўллади. Бундай ҳужумлар ва қарши ҳужумлар узоқ йиллар давом этди.\nНАСРОНИЙЛАРГА ҚАРШИ ТАДБИРЛАР. Шимолдаги насронийларга қарши чора-тадбирлар анча аниқ ва муҳимроқ эди. Леон қироли Ордано мусулмонларининг чегараларига юришлар уюштириб, урушга киришди. Абдураҳмон дастлаб уларга чоғроқ қўшин юбориб кўрди, Ордано уни тор-мор қилиб, асир олган мусулмон лашкарбошисининг бошини кесиб, Сан Эстебан қасрини ўраб турган девор устига тўнғиз калласи билан ёнма-ён ходага тикиб қўйди. Абдураҳмон насронийлар узоқ вақт унутолмайдиган даражада Орданонинг адабини бериб қўйишга сарой аҳли олдида ваъда қилди. У шимолга юриш давомида Ордано билан тўқнашиб, унинг устидан ғалаба қозонди, насронийларнинг муҳим шаҳарларини, Сан Эстебанни забт этиб, ер билан яксон қилди. Ордано Наварра қироли Санчодан мадад кутар эди, бироқ Абдураҳмон уларнинг бирлашган кучларини яксон этади. Шундан кейин улар юртига юриш қилди, бир неча йилдан сўнг Наварра пойтахти Тамплонни эгаллаб, култепага айлантирди. Натижада кўп йиллар мобайнида тинчлик қарор топмади.\nЯНГИ ПОЙТАХТ (929 йил). Абдураҳмон III ан-Носир (эътиқод ҳомийси) унвонига сазовор бўлиб, умавий аждодлари халифалигини тикларкан, Қурдобани ўзининг янги пойтахти сифатида танлади. Шундай қилиб, Ислом дунёсидаги иккита халифалик – Бағдодда аббосийлар, Испанияда эса умавийлар халифаликлари вужудга келди. Ислом ҳимоячиси бўлган Абдураҳмон шимоллик насронийлар устидан кўплаб ғалабаларга эришиб катта шуҳрат қозонди. Аммо у 939 йили Леон қироли ва Наварра қироличасининг бирлашган насроний қўшинлари кучини етарлича баҳоламай, хатога йўл қўйиб, ўзининг ҳукмдорлик давридаги биринчи мағлубият аламини татиб кўрди. Шунга қарамай, бу унинг обрўсига путур етказа олмади: чунки мусулмон қўшинларининг қудрати олдида бундай муваффақиятсизликлар жуда арзимас бўлиб кўринарди. Сулҳ тузилиб, маълум муддатга дўстона муносабатлар ўрнатилди. Анчадан кейин қиролича Тота Наварра ўз ўғли Санчо Фатуга тиббий ёрдам кўрсатиш, шунингдек, ҳокимиятни тортиб олмоқчи бўлган бир кимсадан ҳимоя қилиш илтимоси билан бош эгиб келди. Абдураҳмон унинг ҳар иккала хоҳишини ҳам бажо келтирди.\nАБДУРАҲМОН III ЗАФАРЛАРИ. Ўзига хос буюк подшоҳ бўлган Абдураҳмон III улкан маъмур ва бунёдкор раҳбар эди. У Қурдобада қурдирган Заҳро (Гўзал) номли ажойиб кўшк мусулмон санъатининг мўъжизаси саналарди. Кишилар узоқ-яқиндан уни кўриб завқланишга келишарди. Кейинчалик африқолик сипоҳлар уни вайрон қилдилар. Абдураҳмон ўз ҳукмдорлиги даврида анча хайрли ишларни амалга оширди. Қурдобани пойтахтга айлантирди. Қўшинлари қувватини оширди, азим ҳарбий-денгиз кучларини барпо этди, саноат ривожини рағбатлантириб турди ҳамда суғориш шахобчалари ва умуман қишлоқ хўжалиги аҳволини яхшилашга эришди. Шу даврга келиб мусулмонларнинг саноат ва савдо ишига ғайрат билан киришган янги синфи вужудга келди. Энди фақат ҳарбий бошлиқларгина табақаланишга интилишарди, бошқа мусулмонларнинг эса ташвишлари етарли эди. Насронийлар ва яҳудийлар испан-араб миллатига қўшилиб ўтроқлашдилар. Янги халифа уларга хайрихоҳлик билан муносабатда бўларди; ҳамма жойда тинчлик ва фаровонлик ҳукмрон эди. Қурдоба дорилфунунлари ва бошқа мусулмон шаҳарлари барқ уриб ривожланди, аҳоли кўпая борди, пойтахт эса Оврупонинг биринчи шаҳрига айланди. Бу Испаниянинг олтин асри бўлди.\nАЛ-ҲАКАМ II (961-976 йиллар). Ҳарбий шахс ўрнига тинчликпарвар киши келди. Абдураҳмоннинг ўғли ва унинг вориси Ал-Ҳакам II ҳоким сифатида айни пайтида майдонга чиқди. Уни буюк Абдураҳмоннинг муносиб давомчиси, деб аташарди. Бу ўта сулҳпарвар киши 15 йиллик подшоҳлик даврини билимларни равнақ топтиришга, ўқув юртлари тармоғини кенгайтириш ва фанни рағбатлантиришга бағишлади. У Қурдоба дорилфунунини жаҳондаги энг йирик ва ажойиб билим масканига айлантиргунга қадар тиним билмади. Ўзи қурдирган кутубхонада 400 минг жилддан ортиқ китоб бўлиб, у китоблар, қўлёзмалар сотиб олишга, олимларни ишга жойлаштириш ҳамда мактаб таълимига жуда катта маблағ ажратарди. Унинг ўзи ҳам ўткир ақл-заковатли инсон эди: дорилфунун кутубхонасидаги минглаб жилд китоблар саҳифаларининг ҳошияларида шахсан ўз қўли билан ёзган белги ва қайдлар сақланиб қолган. У ўша дорилфунунга сарфланганчалик маблағларга бугунги кунда кўплаб шундай билим масканларини жиҳозлаш мумкин. Ал-Ҳакам юксак маълумотли киши бўлишидан ташқари испан арабларига доимий ғанимлик қилиб келаётган Шимолий Испания насронийларига қарши кескин курашчи эди. Саккиз йил (962-970) давом этган олишувдан кейин уларни сулҳ сўрашга мажбур қилди. Шу даврда фотимийлар билан ҳам уруш давом этаётган бўлиб, Ал-Ҳакам унда муваффақият қозонди. 973 йили фотимийларни Марокашдан қувиб чиқариб, Мағрибда улар тазйиқига барҳам берди. Шундан кейин фотимийлар Мисрда ўрнашиб қолдилар.\nҲОЖИБЛАР. Ал-Ҳакамнинг умри қисқа бўлди. Унинг кетидан ёш ўғли ҳамда истеъдодли шоҳбону – Шимолий Испаниянинг собиқ маликаси қолди. У муваққат подшоҳ бўлиб, қобилиятли маъмур излашга тушганида, буюк истеъдод соҳиби Муҳаммад ибн Абу Амир қиёфасида шундай кишини топгандай бўлди. Унинг қобилияти шу юксак лавозимга мос эди. Малика Абу Амирни ўзига давлат маслаҳатчиси қилиб тайинлади, сўнгра у бош маслаҳатчи ҳам бўлиб олди, ўзига ҳожиб (қирол саройи бошқарувчиси) номини муносиб билди. Тобора кўпроқ ишларни ўз қўлига ола борган ҳожиб қисқа муддат ичида якка ҳокимга айланди. Шу мавқеда у 30 йил мобайнида мусулмонлар Испаниясини бошқарди. Халқ ҳурматини қозониш учун донишманд кишиларга, илоҳиёт олимлари ва шоирларга сахийлик кўрсатиб турди. Бироқ у калтафаҳм уламолар таъсири остида кечириб бўлмас бир хатога йўл қўйди: Ал-Ҳакам шу қадар катта чиқимлар ҳисобига тўпланган барча фалсафий китобларни ўтда ёндиришга амр берди.\nҲОЖИБ – БОСҚИНЧИ. Ҳожиб фаолиятининг бу жиҳати у қадар мароқли бўлмаслиги мумкин, лекин масаланинг бошқа томони ҳам бор. У Ислом иши учун буюк курашчи эди. Албатта, бундай таъриф бир қадар ишончсиздай туюлади. Чунки Ислом тарихида мужоҳидлар ва бошқа йирикроқ фидокорлар ҳам бўлган. У ҳарбий кучларни кўпайтириб, шимолий чегараларга ҳужумлар уюштира бошлаган насроний шаҳзодаларга қарши йўллади. 985 йили Барселонани вайронага айлантириб, 987 йили Заморани эгаллади, 985 йили Леон қироллигининг пойтахти Леон шаҳрини қамал қилди. Уни қўлга киритгач, вайронага айлантириб, Қурдоба халифалиги таркибига қўшиб олди.\nЮришлар натижасида Галиъия ва Австриянинг олис шимоли-ғарбий вилоятларини ишғол қилди. Шимолдаги насроний шаҳзодаларига қарши 50 та ғазавот уруши олиб борган ҳам худди шу ҳожиб эди. 1002 йили у насронийларга қарши жангда сўнгги дамигача қўлида қилич билан курашиб ҳалок бўлди.\nҲОЖИБ АЛ-МАНСУР ВОРИСЛАРИ. Ал-Мансур (Музаффар) номини олган ҳожиб ҳам ғоят истеъдодли маъмур эди. Ақл-заковат бобида ва қувғинлар масаласида у анча эски ақидалар тарафдори бўлса-да, амалий ишларда фавқулодда қобилиятини намоён қила биларди. Насронийлар дунёсига даҳшат солган бу ҳукмдорнинг ўлими бутун Жанубий Оврупода тантана қилинди. Ҳожиб девонхонасида бош маслаҳатчи, яъни бош вазир қилиб дастлаб ўз ўғли Абдул Маликни, сўнгра иккинчи ўғли Абдураҳмонни тайинлади. Лекин улар отаси даражасида истеъдодли эмасликлари равшан бўлиб қолди. Абдураҳмон қўзғолон пайтида Қурдоба аҳолиси қўлидан ўлим топди. Абдураҳмон III тансоқчилар гуруҳини ташкил этганлиги ўша қўзғолон билан боғлиқ бўлиши эҳтимолдан холи эмас. Бундай урф кейинчалик мустаҳкам ўрнашиб, бутун мусулмон тарихи давомида хизмат қилиб келди. Ҳамма жойда тансоқчилар барча ишларга қодир одамлар сифатида донг таратиб, ҳукмдорларнинг заифлиги ёки қудрати уларга боғлиқ бўлиб қолди. Бунинг оқибати аббосийлар даврида ҳам, турклар, айюбийлар ёки Ҳиндистон султонлари даврида ҳам аянчли бўлди. Обрўли исломшунос тарихчиларнинг тасдиқлашларича, Испанияда иғвогарлик ва сиёсий қаллоблик даври бошланган эди. Ҳокимият маълум муддатга авлодлари ҳазрат Алидан бошланганлигига даъво қилувчи ва 30 йилга яқин ҳукмронликни қўлдан бермаган ҳомудийларга ўтди. Пайти келиб, улар ҳам бу ҳуқуқлардан маҳрум бўлдилар. Шундан кейин Давлат Кенгаши ҳукуматга бош бўлди. Испаниядаги умавийлар халифалиги оралиқ қиролликларига бўлиниб кетди. Улардан энг муҳимларини тилга олиш мақсадга мувофиқдир.\nСЕВИЛЯ ҚИРОЛЛИГИ. АЛ-МУТАМИД (1068-1091 йиллар). Қиролликлар ичида энг муҳими Севиля қозиси асос солган ҳокимият бўлди. Ал-Мутамид мазкур сулоланинг ғоят машҳур ҳокимларидан эдики, у ажойиб ёзувчи Ибн Ҳоллиқон мақтовига сазовор бўлган. Ал-Мутамид кучли шахс, қаттиққўл ҳукмдор эди; у ўз қироллиги сарҳадларини кенгайтирди, давлат ишларининг барчасини тартибга солди, илмни рағбатлантириб, шоир ва рассомларга раҳнамолик қилди. Унинг ўзи ҳам таниқли шоир эди, достонлари ҳали-ҳануз ўқиб келинади. Умри охирлаб қолаёзганда йўл қўйган хатоси уни қиролликдан маҳрум қилди: қўшни мусулмон қиролликларига қарши Галиъия қироли Алфонсо VI билан иттифоқ тузди. Унга кейинчалик ўзларини муробийлар, деб номлаган барбар мусулмонлари қўзғолонига қарши курашишга тўғри келди. Ана шу воқеалар сабабли ҳамма нарсасидан ажради: кўзлари ожиз бўлиб қолгани устига ғолиб муробийлар томонидан бадарға ҳам қилинди.\nБАРБАРЛАРНИНГ МАҒРИБДАГИ КЎТАРИЛИШИ. Муробийлар тўғрисида сўз очишдан олдин бироз орқага қайтиб, Мағрибда қандай воқеа юз берганлиги ҳақида ҳикоя қилиш зарур. Зеро, барбарларнинг муробийлар ва муваҳийлардан ташкил топган ҳарбий бўлинмалари айни шу жойда, Испанияда устунликка эришиш учун оёққа турган эдиларки, бунинг натижаси ўлароқ, икки юз йил мобайнида ҳукмронлик қилдилар. Шундан кўп ўтмай, Алининг ғарбдаги энг қатъиятли ва истеъдодли халифаларидан бири – Имом Ҳасаннинг неваралари ҳокимият тепасига келди. У Мадинада аббосийларга қарши жангда мағлубиятга учрагач, кейинги қирғинликлардан қочиб Мағрибга кўчиб кетади. Унга бир нечта маслакдошлари ҳамроҳ бўлди ва у Аббос авлодига қарши курашда Али розийаллоҳу анҳу наслларига мансублигидан фойдаланиб иш кўрди. Мағрибда хайрихоҳлик топиб, у ерда шиалар қироллигига асос солди. Унинг авлодлари шу минтақада қарийб икки юз йил ҳукм сурдилар. Али ворислари ҳосил қилган дастлабки сулола шу бўлди.\nАЪЛОБИЙЛАР (800-909). Умавийлар Испанияда ҳукмронлик қилган даврда мусулмонларнинг яна бир сулоласи Шимолий Африқода жойлашган эди. Сулолага халифа Хорун ар-Рашид томонидан Ифриқияда тартиб ўрнатишга юборилган додхоҳ Иброҳим ибн ал-Аълоб асос солганди. Бу истеъдодли киши Кайравонда қарор топгач, бутун минтақани (Жазоирнинг ярмини, Тунис, Киренаика ва Нумидияни) ўз ҳокимиятига тобе қилиб, ҳокими мутлақ сифатида ҳукм сура бошлади. Авлодлари дадил ва серғайрат кишилар бўлганлиги туфайли уларнинг қироллиги ҳам денгиз соҳилидаги қудратли давлатга айланди. Қиролликнинг ҳарбий денгиз кучлари Ўртаер денгизи оролларига ва Оврупонинг жанубий соҳилларига юришлар қилиб турарди. Аълобийлар 902 йилда Сиъилияни эгаллаганликларидан кейин ундан ҳарбий денгиз таянчи сифатида фойдаланиб, жанубда Малтани ва шимолда Сардинияни қўлга киритдилар. Улар мусулмонлар подшоҳлиги билан дўстона муносабатлар ўрнатиш орқали аълобийлар, Сиъилия ва арабларга тегишли Критнинг бирлашган денгиз кучлари билан Юнонистонга ҳужум қилдилар. Аълобийлар Сиъилияни араблаштириб, у ерда ажиб сиъилия-араб маданиятига пойдевор қўйдиларки, бу маданият уч юз йил мобайнида, ҳатто, араблар 1100 йилда Сиъилиядан қувғин қилинганларидан кейин ҳам гуллаб-яшнайверди. Зиёдатуллоҳ исмли аълобий Кайравонда улкан жомеъ масжиди қурди, у ҳозир ҳам чирой очиб турибди. Бироқ масжиднинг таркибий қисми сифатида унга тақаб бунёд этилган мадраса сақланмаган.\nФОТИМИЙЛАР ИФРИҚИЯДА. Исмоилийлар аълобийларни тахтдан ағдардилар. Исмоилийлар ҳаракати шиа мазҳабидаги мужоҳидларнинг қарашлари билан қуролланган махфий ташкилот бўлиб, унинг аъзолари ўзларининг яширин имомларига сиғинардилар. Ўз мақсадлари ва эътиқодларига эришиш йўлида улар ҳеч қандай қурбондан қайтмас эдилар. Шу мақсадлар ва эътиқодларга биноан гўё исмоилийларнинг аллақандай олий доҳийси барча мавжуд фойдали ижтимоий-маданий ёхуд диний (ҳатто мусулмонликка мансуб бўлса ҳам) тартиб-қоидаларни йўқ қилиб, уларни ўзича қайта таъсис этар эмиш. Форслар юртида ва Арабистонда ана шундай исмоилийлар турли номлар билан пайдо бўлдилар. Ифриқияда улардан бири Убайдуллоҳ исмли киши янги доҳий сифатида кўринди. Ўзининг айтишича, у Али розийаллоҳу анҳунинг хотинлари Фотима розийаллоҳу анҳонинг авлодларидан экан. Унинг маслакдошлари билан режалар тузиб, кўтарган қўзғолони натижасида сўнгги аълобий ҳам тугатилди. Фотимийлар ўз пойтахтини Маҳдийда барқарор қилганликларидан кейин аълобийларнинг кучларини енгиб, Ўртаер денгизининг марказидаги ҳарбий денгиз давлатига айландилар. Сиъилия ва Сардиниядан устун келишгач, улар Сиъилиянинг маданий, маъмурий ва қишлоқ хўжалиги ривожига катта ҳисса қўшдилар. Сўнгра фотимийлар шарққа томон силжий бошлаб, X аср ўрталарига келганда Мисрни забт этдилар. Энди уларда йирик империя ҳосил бўлгандики, Мисрдан туриб уни икки юз йил бошқардилар.\nМАРОКАШ МУРОБИТЛАРИ. ЮСУФ ИБН ТАФШИН (1061-1106 йиллар). Севилянинг сўнгги қиролини ағдарган муробийлар испан-марокаш давлатини туздилар. Фотимийлар Мисрни ўзларига қароргоҳ қилиб олишгач, уларнинг ифриқиялик ҳокими ярим қарам ҳукмдорга айлана борди. Бу минтақада фотимийларнинг заифлашуви уч юз йиллаб араблар томонидан бошқариб келинаётган барбарлар учун қулай имкониятни вужудга келтирди. Улар куч тўплай бошладилар, диний жамоа бошлиғи қиёфасида ўзларига раҳнамо топдилар. Бу жамоа аъзолари ташландиқ монастирларда жойлашган эдилар. Мусулмонлар рохибхонаси «рибат» деб аталиб, муробитлар (рохибхоналарда яшовчилар) номи ҳам шундан келиб чиққан. Уларнинг доҳийси Абдулла ибн Ясин бутун Марокашни эгаллади. Унинг амакиваччаси Юсуф Тафшин Марокаш шаҳрига асос солиб, уни бутун муробитлар қироллигининг пойтахтига айлантирди. Шу ўринда Севилянинг сўнгги қироли Ал-Мутамид йўл қўйган хатони эслатиб ўтиш жоиз. У Алфонсо VI ни бошқа мусулмон давлатларига қарши ўзига иттифоқчи қилиб танлаб, рақибларидан Испанияни тортиб олган эди. Алфонсо VI эса мукофот тарзида ундан Севиля қироллигининг бир қисмини талаб қилди. Ал-Мутамид бунга рози бўлмаганидан кейин у қиролликка ҳужум қилди. Ал-Мутамид ёрдам сўраб Юсуф ибн Тафшинга мурожаат этди. Юсуф катта қўшин тортиб келгач, ўзини Испания императори деб атай бошлаган Алфонсо VI 1086 йили мағлуб бўлди. Юсуф кетганидан кейин ҳам Севиляда ишлар изга тушавермади. Испаниядаги мусулмонларнинг бошқа подшоҳликлари ҳали ҳам ўзаро курашни давом эттираётган эдилар. Кўпгина машҳур кишилар бутунлай Испанияга келиб, ундаги барча мусулмон қиролликларини ўз раҳбарлиги остида бирлаштиришни Юсуфдан ўтиниб сўрадилар. Шу ўтинч дилини эритдими ёки ҳарбий бошлиқларида Испаниянинг юксак маданиятли шаҳарларида яшаш хоҳиши туғилдими, ҳар ҳолда Юсуф 1090 йили келиб, бутун мусулмонлар Испаниясини ўз қарамоғига олди. Унга қарши жангга отланган Ал-Мутамид ожизлик қилди. Мағлуб бўлгач, уни давлат жиноятчиси сифатида Марокашга бадарға қилдилар. Муробитлар энди Испаниянинг ярмига ва Ғарбий Африқонинг каттагина қисмига эгалик қила бошладилар. Суннийлар мазҳабига мансуб бўлган Юсуф Бағдоддаги аббосийлар халифалигини Исломнинг олий раҳнамоси деб эътироф этар эди.\nСЎНГГИ МУРОБИТЛАР. СИД (1040-1090 йиллар). Юсуфнинг ўғли Али эътиқодли мусулмон раҳбар бўлиб етишди. Унинг даврида испан насронийлари ўзларининг насронийча исмлари билан бир қаторда кўпроқ мусулмонча исмларни ҳам қабул қилиб олган, араб тилини яхши биладиган бу музорибларнинг арабларга хос турмуш тарзини кечираётганлиги маълум бўлса-да, бошқа испанларга қўшилиб мусулмонларга қарши кураш бошладилар. Улар мусулмонлар томонида жанг қилаётган музориб Дон Родриго Диазни буюк курашчи билиб, «Сид», яъни доҳий, деб атадилар. Шундан кейин у мусулмонлардан юз ўгириб, Валенсия шаҳрини қўлга киритди ва насронийлар испанияси учун олишувни давом эттирди. Бу шавкатли жангчи, «туғма» қуролбардор шу даражада тартиб ва олийжаноблик билан савашардики, ҳатто рақиблари ҳам унга ҳурмат бажо келтирарди. Вафотидан кейин испанлар унга «Кантар де Мио Сид», яъни «Доҳий ҳақида қўшиқ» деган достон бағишладилар.\nМУВАҲИЙЛАР (1145-1212 йиллар). 1130 йилгача ҳукм сурган улуғвор муробитлар давлати бора-бора инқирозга юз тутди. Ношуд ҳукмдорлар, ички жанжаллар, мусулмонларга қарши уюшган насронийларнинг кучли қаршилиги муробитларни ҳолдан тойдирди. Шимоли-ғарбий Африқода барбарларнинг бошқа бир ҳарбий бошлиғи пайдо бўлганда, ишлар аянчли аҳволда эди. У ўзларини муваҳийлар, деб атаган сипоҳлар диний жамоасига раҳбарлик қиларди. Жамоасининг ишини яхши йўлга қўйган Ибн Тумарт исмли бу раҳбарнинг истеъдодли лашкарбошиси Абдул Мўмин ҳам унга ҳамфикр эди. Муваҳийлар давлатига амалда асос солган одам ҳам шу Абдул Мўмин бўлди. У 1145 йилда сўнгги муробит ҳукмдорини мағлубиятга учратиб, Марокашнинг барча шаҳарларини эгаллади. Мамлакат пойтахти Марокаш шаҳри қамал қилиниб, қўлга киритилди. Сўнгра у Испанияга бориб, Андалусияни бўйсундирди. 1150 йилга келиб, мусулмонлар Испаниянинг ярмидан тўлиқ қувиб чиқарилдилар. Шимоли-ғарбдаги кичик қисмини истисно қилганда, бу ярим оролни насронийлар ва мусулмонлар бўлиб олган эдилар. Лекин унинг Андалусия деб аталган қисми уч юз йил мобайнида мусулмонлардан дахлсиз қолди. Абдул Мўмин энди ўз қарамоғидаги ерларни кенгайтиришга киришди. У 1152 йили Жазоирни, 1158 йили Тунисни ва 1160 йили Триполитанияни истило қилди. Муробийлар Ифриқиянинг Жазоирдан наридаги ерларини ҳеч қачон қўлга киритолмагандилар. Мисрга чегарадош бўлган муваҳийлар аббосийлар халифалигини тан олмас эдилар. Мусулмонлар Испаниясининг шон-шуҳратининг тикланишида ҳам муваҳийларнинг хизмати катта бўлди.\nМАНСУР ВА УНИНГ ВОРИСЛАРИ (1184-1199 йиллар). Мўминнинг невараси Абу Юсуф Ёқуб муваҳийларнинг энг аълоси саналиб, Мансур тахаллусини олди. Абу Юсуф шу қадар қудратли ҳокими мутлақ бўлиб чиқдики, ҳатто буюк Салоҳиддин ҳам салиб юришларига қарши урушда унинг ёрдамига таянди. Султон Салоҳиддинга мадад сифатида у 180 та кема юборди. Муваҳийлар ўз пойтахтларини Марокашдан Севиляга ўтказиб, шаҳарни ободонлаштириш ва безашга киришдилар. Абу Юсуф қурдирган «Жиралда» минораси ҳозиргача сақланиб қолган, бироқ унга ёндош масжид аллақачон йўқ бўлиб кетган. Юсуф Марокашда бунёд эттирган касалхона ўша даврда дунёдаги энг йирик тиббий марказ ҳисобланарди. Муваҳийлар Испаниянинг уйғониш давридаги кўпгина буюк файласуфлари ва тарихчилари фаолиятига ҳомийлик кўрсатдилар. Муваҳийларнинг сўнгги ҳокими Абу Юсуфнинг ўғли Муҳаммад ан-Носир 1212 йилда Тулуза яқинида Испаниядаги насроний қиролликларнинг кучли иттифоқидан мағлубиятга учради. Ан-Носир енгилганидан кейин Андалусия кичик-кичик қиролликларга бўлиниб кетди. Уларнинг энг йириги Ғарнота (Гренада) 1492 йилгача, яъни бу вилоятнинг насронийлар авлодига мансуб сўнгги қироли таслим бўлиб, Испаниядан қувиб чиқарилгунга қадар гуркираб ривожланди. Ғарнотадаги Ҳумро обидаси носирийлар қўли билан қурилган. Ниҳоятда маданий ҳукмдорлар бўлган носирийлар 250 йилдан кўпроқ муддат насронийларга қарши туриб келдилар. Энди эса Испаниянинг қарийб бешдан тўрт қисми насронийлар қўлига ўтган эди.\nИСПАНИЯДАГИ МУСУЛМОН МАДАНИЯТИ. Испан мусулмонлари тарихда буюк хизмат кўрсатдилар. Улар ўрта аср Оврупосида энг аъло маданиятни яратиб инсониятга ато қилдилар. Инглизлар, фаранглар, италияликлар, испанлар онгига таъсир кўрсатдилар. Ниҳоят, испанлар мусулмонлардан ўзларини қўриқлашга муваффақ бўлганларида шу маданиятни вайрон қилиб, жонажон мамлакатларига беҳисоб зарар етказишди. Испан араблари бутун Оврупога илҳом бағишладилар, улар қолдирган китоблардаги хазина эса бу қитъаликлар учун юзлаб йиллар мобайнида фан ва билим сарчашмаси бўлиб хизмат қилди. Араблар Испанияси дунёга араб шарқи баравар кўп буюк адабиётчилар, файласуфлар, табиблар, олимлар, тарихчилар, жуғрофлар, мутасаввуфлар ва дастлабки саёҳатчиларни етиштириб берди.\nМУСУЛМОН ФАЙЛАСУФЛАРИ. Овруполиклар орасида араблар гўё юнонлар меросини олиб, фақат шарҳлаб бериб қўя қолишган, деган фикр мавжуд. Бирорта файласуф йўқки, ўзига қадар яратилган тафаккур хазинасига асосланмаган бўлсин, зеро фалсафа дунёқарашимиздаги ҳодисаларнинг моҳиятини топишдан бошқа нарса эмас. Ҳамма нарса юнонлардан ёки ҳиндлардан ёхуд хитойликлардан олинган, дейиш инсоният тараққиёти ва моҳиятини инкор этиш билан баравардир. Чиндан ҳам араблар ўз адабиёти ёки фалсафий негизларига эга бўлмаганлар, лекин улар неки бор, ҳаммасини ўрганиб, изоҳсиз қолиб кетаётган воқеа-ҳодисалар юзасидан жаҳонга ўзларининг таҳлилий хулосаларини бера билдилар. Арабларнинг хизматлари шундаки, фалсафий тартиб-қоидага кўра, улар ўз эътиқодларини ақл-идрокка монанд мушоҳадаларга мувофиқлаштирди. Оврупони ҳам ўша таомилга ўргатдиларки, у ерда мазкур асосда фан соҳасида уйғонишга эришилди. Шу муносабат билан тўрттала буюк мусулмон номларини алоҳида ажратиб кўрсатадилар. Уларнинг ҳаммаси тафаккур тарихида муҳим ўрин эгаллаганлар:\nА) Ибн Бажжоҳ – (1138 йилда вафот этган) файласуф, олим ва физик бўлган. У «Фалсафанинг мақсади инсонни Аллоҳ таолога яқинлаштиришдан иборат», деган фикрда бўлиб, одамнинг ўз-ўзини такомиллаштира бориш қобилиятига ишонарди.\nБ) Ибн Туфайл – (1185 йилда вафот этган) муваҳийлар, султон Абу Юсуф Яъқубнинг бош олими бўлиб хизмат қилган. У ўзининг тадрижий ривожланиш (эволюъия) назарияси билан машҳур. Ибн Туфайл инсоннинг билим чўққисини эгаллаш имкониятига амин эди.\nВ) Ибн Рушд – (Аверроэс, 1126-1198 йиллар) Абу Юсуф Яъқуб подшоҳлиги даврида яшаб, Севиля ва Кордованинг қозиси бўлган. У тиббий қомуси билан яхши таниш. Ибн Рушд Оврупода воқеа-ҳодисаларни шарҳлаб бериш устаси ҳисобланарди, унинг ҳур фикрлиги эса ҳар қандай ҳодисани тушунтириб беришга ёрдамлашарди. Ибн Рушд китоблари беш аср давомида ғарбда ҳам, шарқда ҳам дорилфунунларнинг ўқув қўлланмаси сифатида хизмат қилиб келди.\nГ) Мусс ибн Меймун – (113-1204 йиллар) яҳудийларга мансуб бўлиб, Кордовада таваллуд топган, лекин Испаниядан Мисрга кўчиб бориб, буюк Салоҳиддин саройида олимликка эришди. У эътиқодни ақлга мослаш бобидаги интилишлари билан муваффақият қозонди. Ниҳоятда инсонпарвар мутафаккир эди.\nАЛ-ИДРИСИЙ (1100-1166 йиллар). Испания мусулмонларининг рағбат кучи шу даражада катта бўлганки, ҳатто ўша даврнинг энг етакчи жуғрофи ҳам ғарблик араблардан эди. XII аср жуғрофи ва хариталар тузувчиси Ал-Идрисий 1100 йили Сеутда туғилиб, фаолияти туфайли Сиъилияга келиб қолди. Унинг энг яхши асарлари фотимийлар ўрнига келиб, сиъилия-араб маданиятини асраб қолган норман қироли Рогер II буюртмаси билан яратилган.\nИБН АРАБИЙ, ИБН ҲАЗМ. Мусулмонлар Испаниясидаги машҳур кишилар орасида улуғ мутасаввуфлардан Ибн Арабий ва Ибн Ҳазмни ҳам тилга олиб ўтиш зарур. Ибн Арабий 1165 йилда туғилиб, анча вақт Севиляда яшади. 1202 йилда Маккага ҳажга бориб, Арабистонда қолишга қарор қилди. Унга Дамашқ дорилфунунида мударрислик вазифасини таклиф қилишди, умрининг охиригача шу ерда сабоқ берди. Ибн Арабий айтишича, Аллоҳ – бу нур, дунё эса Аллоҳ таолонинг тажаллийсидир. У яна уқтирардики, инсон ўзини-ўзи такомилга етказа бориб, Вужуди Мутлаққа яқинлашуви мумкин. Ўз китобларида у фазолар оша саёҳат қилиш тўғрисида ёзган эди. Олимлар италян шоири Данте ўзининг «Илоҳий комедия»си учун мавзуни Ибн Арабийдан олган, деб тахмин қиладилар. Улуғ шахслардан яна бири буюк адиб Ҳазм 100 га яқин китоб ёзган. Шунингдек, уни тарихчи, шоир, мантиқчи, жамиятшунос сифатида ҳам эътироф этишади.\nИБН ХОЛДУН (1332-1406 йиллар). Испан мусулмонлари наслидан бўлган Абдураҳмон ибн Холдун тарихий воқеаларни тасвирлаш санъатининг мусулмонлар орасидаги энг улкан намояндаси ҳисобланади. У Тунисда туғилиб, фан оламига сафдошларидан кечроқ кириб келди. 1361 йилда Ғарнота султони ҳузурида хизматда бўлди, 1382 йилда Қоҳирага кетиб, у ерда Ал-Азҳар дорилфунунида мударрислик қилди. У соҳибқирон Темур билан Дамашқ қамали пайтида учрашди. Шу шаҳар тарихи муқаддимасида ёзиб қолдирган воқеалар баёнига оид ғоялари бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган.\nИБН БАТУТТАҲ (1304-1377 йиллар). Ўрта асрларнинг саёҳат бобидаги энг йирик намояндаси Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Батуттаҳ исмли мағриблик мусулмон эди. У Марокашда туғилиб, ўқишини тугатиши билан саёҳатга чиқади. Бутун мусулмон дунёсини айланиб, фақат Ҳиндистонда султон Муҳаммад Туғлақ подшолигида етти йил яшаган. Ибн Батуттаҳ Хитойга саёҳат қилди ва Шарқий Ҳиндистонда бўлди. Африқода у Саҳрои Кабирни кесиб ўтиб, Тимбуктага борди. Унинг саёҳатлари ўша давр дунёси тўғрисида қимматли маълумотлар берди, улар ҳозир ҳам мароқ билан ўқилади.\nСИЦИЛИЯ. Энди Ифриқияда пайдо бўлиб, Сиъилияни аълобийлардан тортиб олган ва сўнгра шарққа томон йўналиб, Мисрда қўним топгач, у ерда икки юз йил ҳукм сурган фотимийлар ҳақида бир неча сўз айтиш лозим. Аълобийлар IX аср охирида византияликларни суриб чиқариб, Палермони ўзларига пойтахт қилиб белгиладилар. Улар, шунингдек, Италиянинг жанубий томонларини босиб олганларидан кейин шу ердан Неапол ва Римга қарши ҳарбий ҳаракатлар олиб бордилар. Ўз пайтида улар Папа Жон Ушни (882-915 йиллар) товон тўлашга мажбур қилган эдилар. Ғайратли кишилар бўлган аълобийлар оролликларни тезда араб турмуш тарзига ўргатишди. Аълобийлар устидан ғолиб чиққан фотимийлар ишларни яхшилаш бобида бирорта муҳим муаммони эътиборсиз қолдирмадилар. Араблар икки юз йил мобайнида Сиъилияни маданият ва фан марказига айлантириш учун кўп ишларни амалга оширдилар, қалбийлар қабиласи эса бундан ҳам кўпроқ фойда келтирди. Фотимийлар Мисрга кўчиб ўтарканлар, Ҳасан ибн Али ал-Қалбийни Сиъилия ҳокими қилиб тайинладилар. Қалбийлар ҳукмронлиги даврида Палермо йирик шаҳарга айланди. Ўша пайтда уни бориб кўрган мусулмон сайёҳи Ибн Ҳавқал бу шаҳар ўзи кўрган шаҳарларнинг энг каттаси ва яхшиси эканлиги, у ерда 300 та масжид ва 300 дан кўпроқ олий билимгоҳ мавжудлиги тўғрисида ёзган. Ўн биринчи асрда Сицилияни босиб олган норманлар арабларнинг ўқимишлилигини, маҳорати ва алломалигини ҳамда муомала маданиятини шу қадар юксак қадрлардиларки, ҳатто уларнинг кўпларини ўз лавозимларида қолдирдилар. Норманлар амалда араб турмуш тарзини қабул қилдилар: арабча кийинардилар, сўзлашардилар, ўз тангаларига араб ҳарфларини зарблар эдилар ва ҳатто ҳижрий тақвимига мувофиқ саналарни нишонлаб турардилар. Олмон императори Федерике II даврида ҳам араб маданияти етакчи мавқени эгаллаб турди. Императорнинг ўзи эса Сиъилияда қолишни афзал кўрди, араб тилида сўзлашди, атрофни араблар билан қуршаб, маърифатли араб сингари яшади.\nСиъилия Италияга энг илғор мусулмон фанини ато қилди, Италия ҳамда Жанубий Оврупонинг ақл-заковат жиҳатидан уйғонишига кўмаклашдики, бу уйғониш даври номи билан машҳурдир.\nФОТИМИЙЛАР МИСРДА. Бу воқеа фотимийлар додхоҳи Жавҳар Мисрда тулунийлар сулоласини ағдариб, ҳукмронлик қилаётган икшидийлар уруғини тахтдан туширганидан кейин юз берди. Аббосий ҳоким Аҳмад ибн Тулун мустақил ҳукмдор бўлиб олгач, Мисрни яхши маъмуриятга эга қудратли давлатга айлантирди. Кўплаб масжид ва муҳим бинолар бунёд эттирди. Бироқ тулунийлардан кейин ҳокимиятни эгаллаган икшидийлар ҳеч бир жиҳатдан кўзга кўринарли сулола бўлолмадилар. Шундан сўнг Мисрда додхоҳ Жавҳар ҳам азим Ал-Азҳар масжидини қурдириб, уни олий мактабга айлантирди. Кейинроқ фотимийлар Шомни ҳамда Ҳижозни босиб олиб, Ўрта Шарқда қудратли давлатга эга бўлдилар. Энди ўзларини халифа ҳис қилиб, кескин шиаликни ёқладилар; суннийларга ва ҳатто бошқа шиа мазҳабларига тоқатсизлик билан муносабатда бўла бошлашди, суннийларнинг Бағдоддаги аббосий халифасидан батамом юз ўгирдилар. Бу мусулмон дунёсини учга бўлиб юборди: суннийлар Ғарби, шиалар Ўрта Шарқи ва суннийлар Шарқи. Суннийларга мансуб бўлган Ал-Мағриб ва Андалусия Ўрта Шарқдан ҳам, Шарқдан ҳам ажратиб қўйилди. Шундай қилиб, Ислом дунёсига хос бўлган тафаккурнинг ройишгина тимсоли ва бирлашув туйғуси борбод қилиниб, мусулмонлар оламини парчалаб ташлаш билан овруполик насронийларнинг салиб юришларига туртки берилди.\nФОТИМИЙЛАР ИНҚИРОЗИ. Эллигинчи халифа Низор ал-Азиз фотимийларнинг энг йирик вакили бўлиб етишди. Унинг ҳукмронлиги даврида фотимийларга қарам ерлар Бағдод халифасининг мулкидан ҳам кенгроқ эди. Ал-Азиз буюк бинокор ҳамда санъат ва ҳунармандчилик ҳомийси саналарди. У масжидлар, саройлар, кўприклар ва боғлар бунёд этди. Жуда кўнгилчан подшоҳ бўлганлигидан бирорта мусулмонни хафа қилган эмас. Фотимийлар турк қулларидан қирол тансоқчилари сифатида илгари шаклланиб қолган ҳарбий черикка эга эдилар. Ал-Азиз вафотидан кейин ўша черик кучая бошлади. Ислом бахтига қарши Ал-Азизнинг вориси Ҳаким ақлдан заиф эди. У талайгина бемаъни ишларга қўл урди, насронийларни ранжитаверди ва ўзининг шундай тоқатсизлиги билан салиб иғволари натижасида ўлдирилгач, ҳокимиятни амалда унинг лашкарлари қўлга олдилар.\nСАНЪАТ ВА ФАН. Халифа Ал-Азиз ўз пайтида Билимлар уйини (Дорул-Ҳикмани) қурдирган бўлса-да, фотимийлар даврида унда ҳеч қандай илмий фаолият олиб борилмади. Улар шиалар бўлганлигидан ўзларининг адабиётлари ва анъаналарига кўпроқ эътибор беришарди, ҳурфикрликка тоқатсизлик билан қарардилар. У ерда илм равнақига ҳисса қўша оладиган шоирлар, файласуфлар ва мутасаввуфлар камол топдилар, ўз даврининг бир неча буюк олимлари фаолият кўрсатдилар. Ибн ал-Ҳайсам улар орасида тилга олишга муносибларидандир. Бу физикнинг оптика соҳасидаги хизматлари катта. Фотимийлар кўплаб ажойиб иморатлар қуриб, мусулмон меъморчилиги шаън-шукуҳини дунёга ёйдилар. Уларнинг юксак қадрланадиган сопол, металл ва ёғоч буюмлари намуналарини ҳозир ҳам дунё кўргазмаларида учратиш мумкин.


Жорий йилда Россия ва Туркия ўртасида чартер рейслари амалга оширилмайди\n10:25 / 19.07.2016\nРоссия сайёҳлик фирмалари уюшмаси ижрочи директори Майя Ломидзенинг баёнот беришича, 2016-йилда Туркия ва Россия ўртасидаги чартер парвозлари қайта йўлга қўйилмайди, деб ёзмоқда «Известия» нашри.\nУнинг сўзларига кўра, 14-июлда Туркия делегацияси билан бўлиб ўтган учрашувда, Россия томони сайёҳларнинг хавфсизлигига оид масалани кун тартибига чиқарган. Туркия томони сайёҳлар учун хавфли жойларнинг рўйхатини тақдим этишини билдирган.\nЛомидзенинг айтишича, Туркияда ҳарбий давлат тўнтаришига уриниш, Россия фуқароларининг ушбу мамлакатда ҳордиқ чиқаришга бўлган хоҳишини сўндирган. Шу боис, Туркияга сайёҳлик йўлланмаларига бўлган талаб ҳам кескин пасайган.\nБироқ, ҳозирча йўлланма харид қилганлар уларни қайтариб беришга шошилаётганлари ҳам йўқ.\nУкраина ҳарбий-денгиз кучлари кемалари Россиянинг Қрим соҳилидаги иқтисодий ҳудудига кирди\n23:46 / 22.09.2018\nРоссия компанияси Ўзбекистонда ягона сall-марказни яратиши мумкин


ЖАМИЯТДА ИЖТИМОИЙ АДОЛАТ ТАМОЙИЛИ ҚАРОР ТОПМОҚДА | Uzbekistan Today\nБош саҳифа / Таҳлил / ЖАМИЯТДА ИЖТИМОИЙ АДОЛАТ ТАМОЙИЛИ ҚАРОР ТОПМОҚДА\nЖАМИЯТДА ИЖТИМОИЙ АДОЛАТ ТАМОЙИЛИ ҚАРОР ТОПМОҚДА\nМамлакатимизда давлат ва хўжалик бошқаруви органлари томонидан фуқаролар мурожаатларини ўз вақтида, тўлиқ ҳамда беғараз ўрганиш ва улар юзасидан қонуний чоралар кўришда ана шу тамойил устувор аҳамият касб этмоқда. Халқ билан очиқ ҳамда самарали мулоқот олиб бориш, жойларда аҳолини ўйлантираётган долзарб масалаларни ҳал қилиш улар фаолияти мезонига айланаётгани бугун ижтимоий ҳаётимизнинг барча жабҳасида сезиларли ўзгаришларга туртки бераяпти.\n“Ижтимоий фикр” жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази томонидан давлат ҳокимияти ва хўжалик бошқаруви органларининг ¬фуқаролар мурожаатлари билан ишлашини йилнинг ҳар чорагида мониторинг этиб бориш доирасида ўтказилган навбатдаги тадқиқот буни яна бир карра исботлади. Бу гал марказ мутахассислари ҳудудлардаги 2 мингта хонадонга ташриф буюриб, аҳоли кенг қатлами вакилларининг айни йўналишдаги фикр-мулоҳазаларини, муносабатини яқиндан ўрганди.\nЮртимизнинг барча ҳудудида турли ёшдаги ҳамда турли миллатга мансуб фуқаролар шуни таъкидладиларки, давлатимиз ¬раҳбари томонидан асос солинган ¬фуқаролар билан мулоқот қилишнинг янги тизими, “Халқ қабулхоналари”, “Виртуал қабулхона” инс¬титутлари инсон ҳуқуқларини муҳофаза этиш, жамиятда қонун ¬устуворлигини таъминлаш, одамларнинг ижтимоий адолатга ишончини оширишда муҳим ўрин -тутмоқда.\nТадқиқотнинг кўрсатишича, давлат ҳокимияти ва хўжалик бошқаруви органларига ўз ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини талаб қилиб мурожаат этишда шаҳарликлар қишлоқ аҳолисига қараганда фаолдир. Қизиғи, аёлларимиз мурожаат қилиш билан боғлиқ конс¬титуциявий ҳуқуқидан эркакларга нисбатан кенг фойдаланмоқдалар. Сўнгги пайтларда пенсионерларнинг, давлат ва нодавлат муассасалари, ташкилотлар ходимлари, тадбиркорлар мурожаатлари сонида ҳам ўсиш кузатилаяпти. Ҳудудий кесимда Сирдарё (44 фоиз), Андижон (35,6 фоиз), Фарғона (33,8 фоиз), Навоий (32,2 фоиз) вилоятлари ҳамда Қорақалпоғистон аҳолиси бу ¬борада етакчилик қилмоқда.\nФуқароларни қандай масалалар ўйлантираяпти?\nИжтимоий сўровда иштирок этганларнинг қарийб ярми ўз ҳуқуқ ва манфаатлари йўлида турли даражадаги ҳокимликларга муро¬жаат қилган. Ҳар учинчи респондент ¬тегишли масала бўйича маҳалла фуқаролар йиғини ёки туман (шаҳар)даги Халқ қабулхоналаридан ёрдам сўраган. Фуқароларнинг 8,2 фоизи суд, ҳуқуқни муҳофаза этиш ҳамда назорат органларига мурожаат йўллаган.\nТаҳлилларга кўра, 21 — 39 ёшдаги кишилар кўпинча ўзларини ташвишлантираётган муаммога чора топиш учун маҳалла фуқаролар йиғини мададига умид қилган бўлса, ўрта ва кекса ёшдаги респондентлар ҳар қандай масалада тўғридан-тўғри маҳаллий ҳокимликларга учраган.\nСўралганларнинг 34,9 фоизи хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатига ҳамда коммунал хизматлар кўрсатувчи ташкилотларга муро¬жаат этган. Бу, айниқса, Самарқанд, ¬Тошкент, Андижон ва Жиззах вилоятлари аҳолисига хос бўлиб, уларни кўпроқ ичимлик суви, табиий газ ҳамда электр энергияси таъминотидаги узилишлар ўйлантиради.\nҲар бешинчи респондент пенсия ва ижтимоий нафақаларнинг ҳисобланиши билан боғлиқ масалаларни ҳал қилиш учун Пенсия жамғармасига мурожаат этган. Ушбу мазмундаги мурожаатлар Андижон, Қашқадарё ҳамда Хоразм вилоятларида яшовчилар ўртасида тез-тез учрайди.\nБухоро ва Навоий вилоятларидагилар эса, бошқа ҳудудлар аҳолисидан фарқли ўлароқ, кредит ёки ссуда олишда муаммоларга дуч келмоқда. Оилавий-маиший масалаларда давлат органларига мурожаат йўллаган фуқаролар сони 14,7 фоиз камайган.\nМурожаат қилишдаги муаммолар\nТадқиқот асносида фуқароларнинг ўз мурожаатларини қай йўсинда йўллашни афзал билиши ҳам инобатга олинди. Иштирокчиларнинг 76,7 фоизи давлат идораларига ёзма тарзда, қабулхоналар орқали мурожаат этишни мақбул санайдилар. Қолган респондентлар учун интернет орқали, жумладан, ҳукумат портали (gov.uz) ҳамда ҳокимликлар, вазирликлар ва идораларнинг электрон манзилларига мурожаат йўллаш ҳар томонлама қулай.\nСўралганларнинг мутлақ қатта қисми мутасадди идора ёки ваколатли шахсга мурожаатини тақдим қилишда ҳеч қандай тўсиққа, мураккабликка дуч келмайди. Шу билан бирга, айрим ҳудудларда одамлар ўз мурожаатини расмийлаштириш ва юборишда эътирозга сабаб бўлгувчи ҳолатларга тўқнаш келмоқда. Қорақалпоғистонда 16,7 фоиз, Тошкент вилоятида 8,7 ва Самарқандда 8,3 фоиз аҳоли ана шундай фикр билдирган. Ҳар иккинчи фермер давлат органларига мурожаат йўллашда муайян қийинчиликларни четлаб ўтолмаган. Нодавлат муассасалар ходимларининг 16,7 фоизи, шунингдек, уй бекалари ҳамда бола парваришлаш учун таътилда бўлган аёллар бирмунча машаққатларни бошдан кечирган. Аксарияти мурожаатни рўйхатдан ўтказишда муаммоларга дуч келган бўлса, баъзи фуқароларнинг аризалари мутасаддилар томонидан қабул қилинмай, қайтарилган.\nКекса ёшдаги респондентлар ва имконияти чекланган шахслар интернет воситасида мурожаат этишни мушкул вазифа деб ¬билади.\n10,7 фоиз респондент мурожаатни ёзишда малакали ҳуқуқшунослар маслаҳатидан фойдаланган.\nШикоят ҳам бор, таклиф ҳам бисёр\nЎрганишлардан аён бўладики, давлат ташкилотларига келиб тушган мурожаатларнинг салмоқли қисми (87,6 фоизи) индивидуал мазмунга эгадир. Жамоавий мурожаатлар сони эса анча кам (12,4 фоиз) бўлиб, уларда маълум ҳудуддаги аҳолини ёки бир қанча фуқароларни ўйлантираётган муаммолар тилга олинади. Уюшган ҳолда ёзилган ариза ҳамда шикоятлар Қорақалпоғистон Республикасида (28,6 фоиз), Навоий (26,3 фоиз), Жиззах (22,2 фоиз) ва Тошкент (21,1 фоиз) вилоятларида, чунончи, шаҳарларда қишлоқ жойлардагига нисбатан кўпроқ учрайди.\nАйни вақтда давлат ҳокимияти органларига шикоят мазмунидаги мурожаатлар сони охирги чоракда бир оз камайган, таклифлар эса тегишинча ўсган. Ҳудудий кесимда шикоятлар пойтахтимизда (37,2 фоиз), Тошкент (28,9 фоиз) ҳамда Бухоро (25,9 фоиз) вилоятларида ўртача кўрсаткичдан юқорилиги кузатилади.\nКўпчилик респондентлар ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва қонуний манфаатларини тиклашда давлат органлари ёрдам бера олишига қатъий ишонади. “Сиз мурожаат этган давлат ташкилоти ёки хўжалик бошқаруви органининг раҳбар ёки масъул шахси сизни суҳбатлашиш учун қабул қилдими?” деган саволга уларнинг 83,1 фоизи тасдиқ жавобини берди. Ушбу кўрсаткич барқарор бўлиб, давлат ҳамда фуқаролар ўртасидаги ўзаро алоқаларнинг самарали ривожидан далолат беради.\nАйни чоғда сўралганларнинг 16,9 фоизи ариза ёки шикоят билан мурожаат этганда мансабдор шахслар томонидан қабул қилинмаган. Бундай жавобни кўпроқ Қорақалпоғистон Республикаси (34,3 фоиз), Сирдарё (36,4 фоиз), Бухоро (33,3 фоиз) ва Навоий вилоятлари (31,6 фоиз) аҳолиси билдирди. Мансабдор шахс томонидан қабулнинг рад этилиши сабаблари сифатида респондентлар қуйидагиларни кўрсатди: “раҳбарнинг вақти камлиги ёки йўқлиги”, “ходимларнинг ўта бандлиги” ёки “раҳбарнинг иш жойида йўқлиги” (таътилда, йиғилишда, хизмат сафарида эканлиги).\n“Сизга ўз аризангизни қайтариб олиш ёки ўзгартириш мақсадида бирор киши таҳдид қилиш, қўрқитиш билан руҳий босим ўтказдими?” саволига эса 95 фоиз иштирокчи “Йўқ” деб жавоб берди. Фуқароларнинг 50,6 фоизи ўз аризасига Ўзбекистон Республикасининг “Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида”ги Қонунида белгиланган ўн беш кунлик муддат ичида жавоб олган. 13,1 фоизи мурожаатларига жавобни бир ойлик муддат ичида олганлигини қайд этишди. Албатта, шикоят ёки аризани кўриб чиқиш учун қўшимча вақт ҳамда текшириш талаб қилинган ҳолларда, қонунан бунга йўл қўйилади.\nМониторинг ўз мурожаатига вақтида жавоб ололмаган фуқаролар сони кўпайганини ҳам аниқлади.\n52,3 фоиз иштирокчининг таъкидлашича, улар мурожаат этган ташкилот масалани ечиш юзасидан аниқ ҳаракатларни амалга оширган. 47,7 фоиз респондент, афсуски, ўз мурожаати бўйича ҳеч қандай амалий иш қилинмаганини келтирди. Бу рақам мониторинг жараёнида 20 фоиздан зиёд ошгани давлат ҳокимияти ва хўжалик бошқаруви органлари мурожаатлар билан ишлаш соҳасида янада жонланиши, халқ билан мулоқотни кенгайтириши, фаол ёндашувни намоён этиши заруратини кўрсатади.\nСўровнинг ярмидан кўп қатнашчилари — 58,7 фоизи давлат муассасаларига мурожаат қилиш натижаларидан тўла қониқадилар, 23,9 фоизи эса қисман. 72,6 фоиз фуқаро давлат ҳокимияти ҳамда хўжалик бошқаруви органларига мурожаатлари туфайли ўз муаммоларини ҳал этишга муваффақ бўлган.\nМурожаатига берилган жавобдан қониқмаган фуқароларнинг аксарияти мавжуд муаммосини ҳал қилиш учун кейинги қадамларни ташламаган. Респондентлар орасида ўз қонуний манфаатларини кўзлаб тегишли ташкилотга қайта ариза ёзган, назорат этувчи ёки юқори турувчи идораларга ушбу ташкилот устидан шикоят йўллаган ёхуд ёрдам сўраб прокуратура, суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органларга мурожаат этганлар ҳам бор.\nУмуман, 2017 йилнинг биринчи, иккинчи ҳамда учинчи чоракларида ўтказилган жамоатчилик фикри сўровлари мониторинги давлат ҳокимияти ва хўжалик бошқаруви органлари мурожаатлар билан ишлаш соҳасида ижобий ўзгаришларни қўлга киритаётганини тасдиқлади. Жисмоний ҳамда юридик шахслар мурожаатларига тезкор, муфассал ва холисона жавоб бериш, амалдаги қонун ¬талабларига риоя қилиш ана шулар сирасига киради.\nСўров натижаларига таяниб айтиш мумкинки, давлат идоралари халқ билан юзма-юз мулоқотни кенгайтириш, одамларда бугунги кундан розилик ҳамда эртанги кунга ишонч ҳиссини кучайтириш йўлидаги тизимли ишларни янада жадал суръатда давом эттириши ҳаётий заруратдир.\n«Ижтимоий фикр» жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази материаллари асосида\nФ. МАҲКАМОВА тайёрлади.\nЙил бошидан бери Россияга экпортнинг 13 фоизини ташкил этувчи мева ва сабзавот юборилди\nАмалдаги корхоналар сони йил бошидан бери 6,2 % га ошди\nМарказий Осиёдаги экстремизм таҳдиди ҳақидаги ҳақиқат ва афсоналар\nМирзиёев ўзбекистонликларнинг умидларини оқламоқда\nЯлпи ҳудудий маҳсулотларни баҳолаш ишлари амалга оширилди\nБиринчи кварталда инвестицияларнинг асосий қисми янги қурилишларга йўналтирилди\nХабибулла Муродхужаев: “Барча ҳудудда илм-фан салоҳиятини тиклаш бўйича аниқ вазифалар белгилаб берилмоқда”\nFT: “Ўзбекистонда илиқлик даври бошланмоқдами?”\n"Ўзбекистонда Дерадикаллашиш: иқтисодиётнинг барча турлари"\nПрезидент Шавкат Мирзиёев дори-дармон ишлаб чиқаришдаги камчиликларни бартараф этиш зарурлигини таъкидлади


Amazon ва Ford “гапирадиган” автомобиль тайёрламоқчи - Terabayt.Uz\nAmazon ва Ford “гапирадиган” автомобиль тайёрламоқчи\nФранцузлар ишлаган “Такси” кинокомедиясининг ўзбекча “гоблин” усулидаги таржимасида автомобиль овозли буйруққа кўра ҳаракатланади. АҚШ компаниялари ушбу фильмдан илҳомланган кўринади. Фақат улар тайёрлаган автомобиль эшитибгина қолмай, гапиради ҳам.\nAmazon ва Ford компаниялари биргаликда жаҳонда биринчи бўлиб “гапирувчи” автомобиль яратмоқчи. Машинага “Amazon Echo“ овозли интерфейс тизими ўрнатилиши тахмин қилиняпти. Экспертлар янги технологик автомобиль уй билан боғланиш ва айрим оддий буйруқларни бажартиришда қўл келади, деб ҳисоблайди.\nЯқиндагина смартфон ёрдамида уй билан боғланиш имкони яратилган эди. Энди “Amazon Echo” овозли интерфейс тизими ёрдамида машинани янада итоаткор қилиш режалаштириляпти.\nБу тизим биринчи бўлиб машҳур Ford Focus автомобили ва С-Max минивэнида синаб кўрилади. Келгуси йилнинг охирига қадар амалиётга жорий этилади.\n#Amazon #Ford #авто #автомобил


Наманган: хорижий автомобиллар билан савдо қилувчилар бож тўловлари масаласида қийналмоқдалар - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n03:37 msk, 14 Июль 2020\n21.04.2006 15:14 msk\nКейинги кунларда Наманган вилоят божхонаси биноси олдида норози кайфиятдаги одамларни кузатиш мумкин эди. Божхона бошқармаси олдида Болтиқбўйи мамлакатларидан Ўзбекистонга эски “Форд” микроавтобуслари ва “Форд Опель” юк ташувчи пикапларини олиб келиб сотувчи савдогарлар йиғилиш ўтказдилар. Бу машиналар Фарғона водийси аҳолиси орасида тезда оммалашиб кетди.\nБироқ, бир неча кун олдин божгирлар ҳеч қандай тушунтиришларсиз хориж машиналарига бож тўловларини расмийлаштиришни тўхтатиб қўйдилар. Бундан ташвишга тушган автомобил эгалари бож бошқармаси олдида йиғилдилар, аммо бундан натижа чиқмади.\nТашвишга асос бор. Микроавтобуслар шу кунгача божхона терминалида сақланмоқда. Сақланаётган ҳар бир кун учун автомашина эгаларидан 1800 дан 5000 сўмгача (1, 5 - 5 доллар) ҳақ олинади. Авваллари машиналар терминалда 2-3 кундан ортиқ сақланмас эди.\nҲайдовчилар ва таксичилар орасида турли тахминлар айтилмоқда. Баъзиларга кўра, вазирлар маҳкамаси йиғилишида президент И. А. Каримов мана бундай деганмиш:\n“Мен Ўзбекистонда автомобиллар фақат Асакада ишлаб чиқарилишини билардим. Бироқ, Наманганда “Форд” автомобилларини ишлаб чиқариш йўлга қўйилибди”.\nҲақиқатан ҳам “Форд” автомобилларини Ўзбекистонга Наманган вилоятидаги тадбиркорлар, асосан чустликлар олиб келади. Аввалги йиллари тадбиркорлар йўл ҳақини чиқариш мақсадида автомобиль салонларига Германиядаги ахлатхоналарда сараланиб, Болтиқбўйида сотиладиган эски телевизорлар, оргтехника, эски, лекин сифатли велосипедлар, ўйинчоқларни босиб келардилар. Бу нарсаларни Ўзбекистонда яхшигина пуллаш мумкин эди.\nЛекин тадбиркорлар буларнинг ҳаммаси янги маҳсулот олдида сариқ чақа эканини англаб етдилар. Улар микроавтобуслар салонига “Форд” машиналарини юклаб кела бошладилар. Бунинг учун микроавтобуснинг том қисми кесиб ташланса кифоя қиларди. Енгил машина микроавтобус салонига сиғади. Шундай қилиб, микроавтобуслар ва “Форд” машиналари Фарғона водийси аҳолиси ўртасида ўзининг қулайлиги ва ўзгартириш мумкинлиги билан оммалашиб кетди.\nАвтомобилчиларнинг айтишларича, бошқа шаҳарларда бож тўловларини тўлашда муаммо йўқ. Андижон ва Қўқонда ҳамма иш хамирдан қил суғургандек битмоқда.\nПрезидент қизларидан бири Россияда “Газель” автомобиллари партиясини сотиб олгани ва энди рақобатчиларидан қутулмоқчи бўлаётгани тўғрисида ҳам миш - мишлар юрибди. Бироқ, бу каби ахборотларни тасдиқлаш ёки рад этиш имконияти ҳозирча йўқ.\nНаманганлик “Дамас” микроавтобуслари ҳайдовчилари “Фарғона.Ру” мухбирига биринчи июлдан бошлаб уларнинг барчасини бир автокорхонага бирлаштиришларини, муайян ҳақ эвазига машиналарига давлат рақам белгиси берилишини айтдилар. Ҳар бир ҳайдовчи кунлик топганларини автокорхона кассасига тўлайди ва ойлик маош билан таъминланади. Бироқ, ҳамма харажатларни ҳайдовчиларнинг ўзлари қиладилар.\nНима бўлганда ҳам йўловчилар бундан зарар топмайди, деган умиддамиз. Негаки, ўтган йили шаҳар учун сотиб олинган “Отайўл”, “ПАЗ” автобуслари ишдан чиқиб қолмоқда. Лекин энди бу бошқа мақола учун мавзу.


Мандарин мевасини енгу, пўстлоғини ташлаб юборманг\nМандаринхўрлик бу нафақат ёқимли машғулот, балки турган–битгани организм учун фойдадир. Бир дона мандарин тановули кўз қовоқлари териси учун муҳим бўлган – А витаминини, асаб тизими фаолиятини рағбатлантирувчи – C ва В1 дармондориларини ва бўғимлар саломатлиги учун зарур ҳисобланган К витаминини улашади.\nЯнги сиқилган мандарин шарбати болалар учун парҳезбоп ичимлик ҳисобланади. Фарзандингизнинг аллергияга мойиллиги бўлмаса, шамоллаш ва гриппга қарши профилактика чораси сифатидаги мандарин шарбатидан фойдаланиш мумкин.\nХалқ табобатида мандарин пўстлоғидан тайёрланган қайнатма қуруқ йўтал хуружларини камайтиришда тавсия этилади.\nТумов ва бурун битиши безовта қилганида, мандарин пўстлоғи қайнатилиб, буғида нафас олинади.\nТез–тез боши оғриб турадиганлар учун ҳам мандариннинг нафи тегиши мумкин. Арчилган мандарин пўстлоғини 5-8 дақиқа давомида ҳидлаш, бош миядаги оғриқ рефлексини камайтириши мумкин.\nЗамбуруғлар «хужум» қилган тери ва тирноқларни мандарин шарбати билан тез–тез артиб турсангиз, безовталикдан асар ҳам қолмайди.\nЎн икки бармоқли ичак ва ошқозон яраси, гастрит, колит, ичак яллиғланиши, холецистит, гепатит ва кучли нефритда мандарин истеъмоли тавсия этилмайди.\nТеримга тиртиқ тушди, дебмидингиз...\nМандарин пўстлоғидаги эфир мойининг нақадар фойдали эканлигини билганингиздами... Айнан ушбу эфир мойи қўшилган крем ва зардоблар юздаги ҳар қандай муаммони ҳал қилолади. Шунингдек, целлюлит билан курашишда ҳам у тенгсиздир. Ҳомиладорликда қорин ва сон терисига тиртиқ тушдими, мандарин пўстлоғидан олинган эфир мойини ёрдамга чақиринг. Эфир мойини дорихона ҳамда гўзаллик воситалари сотиладиган дўконлардан топиш мумкин.\nХонимлар, ниқоб тайёрлаймиз!\nБир дона пўсти тозаланган мандаринни бўтқа ҳолига келтиринг-да, бир чой қошиқда асал ёки сметана билан аралаштириб олинг. Ниқобни косметика воситаларидан тозаланган юз терисига 15-20 дақиқага суртиб қўйинг. Гўзаллик муолажаси ҳафтасига икки маротаба бажарилса, юз териси майинлашади.\nЯрим ҳовуч қуритилган мандарин пўстлоғини майдалаб, талқон кўринишига келтиринг. Бир дона тухум сариғи, бир ош қошиқдан ун ва сметанани қўшиб, аралаштиринг. Скраб бўйин ва юз терисига суртилиб, енгил уқаланади. Сўнг 15 дақиқадан сўнг илиқ сувда чайиб олинади.\nОшхонага марҳамат қилсинлар!\nЧой дамлаётганда, чойнакка битта мандарин пўстлоғини қўшиб юборинг. Чойхўрликдан бош кўтаролмай қоласиз!\nҚуритилган мандарин пўстлоғини ошхона жовонларининг бурчагига қўйиб чиқинг. Ёқимли ифори анча пайтгача сизни хурсанд қилади.\nКийим жавонлари, айниқса, пайпоқлар сақланадиган бўлмага, албатта, қуритилган мандарин пўстлоғини ташлаб қўйинг. Оёқ терлаши ва кир ювиш воситаларининг аралаш ҳидидан ҳалос бўласиз.\nМандарин пўстлоғини ингичка тўғраб, озроқ шакар билан аралаштирасиз. Сўнг оловда қайнатиб олсангиз, кифоя. Сариёғли нон устига суртиб ейиш учун мазали жем тайёр!\nШампунь идишининг ичига майдаланган мандарин пўстлоғини солиб қўйиш мумкин. ҳавотирланманг, бундан соч ювиш воситаси зарар кўрмайди, аксинча, ҳиди янада яхшиланади.


Ислом Каримов: «Украинадаги урушда ғолиблар бўлмайди» - Anhor\nAnhor Все посты Ислом Каримов: «Украинадаги урушда ғолиблар бўлмайди»\nУкраинадаги урушда ғолиблар бўлмайди, ушбу низони фақат музокаралар йўли билан ҳал этиш керак. Бу ҳақда Ўзбекистон раҳбари Ислом Каримов Швейцария Конфедерацияси Президенти, ташқи ишлар вазири, Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг амалдаги раиси Дидье Буркхальтер билан учрашув давомида билдирди, дея хабар беради “12news” нашри.\n«2008 йили Бухарестда бўлиб ўтган НАТО саммитида Ўзбекистон афғон муаммосини фақат ҳарбий йўл билан ҳал этишнинг иложи йўқлигини билдирган эди. Позициямиз тўғри эканини вақтнинг ўзи кўрсатди. Шу боис Украинадаги низони фақат музокаралар йўли билан ҳал этиш лозим», — дея қайд этади Ислом Каримов.