Алишер Усмоновнинг «Металлоинвест» компанияси 2015 йилда акцияларини сотувга чиқармайди\n22:16 / 26.05.2015\nДунёда темир рудаси захиралари ҳажми бўйича 2-ўринда турувчи Алишер Усмоновнинг «Металлоинвест» компанияси 2015 йилда ўз акцияларини биржага сотувга чиқармайди. Бу ҳақда компания бош директори Андрей Варичев маълум қилди, деб ёзмоқда ТАСС.\n“Жорий йилда компания ўз акцияларини сотувга чиқармайди. Бироқ биз қисқа муддатли истиқболда бунинг амалга ошиши имкониятини инкор этмаймиз. Кўп кўрсаткичлар бўйича биз бунга тайёрмиз. Қарорни қабул қилишимиз билан акцияларни етарлича тез суръатда сотувга чиқаришимиз мумкин бўлали”, деб айтмоқда Варичев.\nКомпания темир рудаси баҳолари бўйича ўзининг прогнозини янгилади. Янги прогнозга кўра, темир рудаси нархи ҳозирги паст кўрсаткичда қолади ва 2023 йилда бир тонна учун 60-70 минг долларни ташкил қилади.\nАввалроқ “Металлоинвест”нинг даромади 1,5 баробарга ошгани маълум қилинганди.


Зулҳижжа ойи аввалги 10 кунида қилинадиган амалларнинг фазилатлари – Дарё уз Янгиликлар\nГлавная / Жамият / Зулҳижжа ойи аввалги 10 кунида қилинадиган амалларнинг фазилатлари\nAkbar 2 weeks ago\tЖамият Comments Off on Зулҳижжа ойи аввалги 10 кунида қилинадиган амалларнинг фазилатлари 7 Показы\nЯқингинада Рамазон рўзасини тутиб, Рамазон ҳайитини ҳам байрам қилган, хайрли дуоларда бўлган эдик. Орадан ҳеч қанча вақт ўтмай, Ислом дунёсининг энг йирик байрами Қурбон ҳайити нишонланишига ҳам саноқли кунлар қолди.\n“Аллоҳ учун ибодат қилинишга Зулҳижжанинг ўн кунидан севимлироқ кунлар йўқдир. Унинг ҳар кунлик рўзаси бир йиллик рўзага, ҳар тундаги ибодат Лайлатул қадрдаги ибодатга тенгдир”, — деганлар.\nИмом Термизий, Имом Ибн Можа ва Имом Байҳақий ривоятлари.\nЮқоридаги муборак ҳадиси шариф биз ҳозирда истиқомат қилиб турганимиз ҳижрий-шамсий йилнинг 11-ойи бўлмиш Зулҳижжа ойининг аввалги ўн кунлиги ҳақидадир.\nМаълумот ўрнида 1441 ҳижрий-шамсий йилнинг Зулҳижжа ойининг 1-10-кунлари 2020 милодий йилнинг 22-31 июл кунларига тўғри келмоқда.\nҚолаверса, Аллоҳ таоло Қуръони Каримда баъзи нарсалар билан қасам ичган, муфассирларнинг айтишича, бу қасам ичилган нарсалар Аллоҳ таоло наздида қадри баландлигидан далолатдир. Хусусан, Қуръони Каримнинг Фажр сураси 1-2 оятларида “Қасамёд этаман тонг (вақти) билан, «ўн кеча» билан”, – дея эълон қилади.\nМашҳур муфассир Ибн Касир раҳимаҳуллоҳ суранинг иккинчи оятидаги “ўн кеча”ни тафсир қилар эканлар, улуғ саҳоба Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилиб, бу “ўн кун”дан мурод Зулҳижжа ойининг дастлабки ўн кунидир, деганлар.\nЗулҳижжа ойининг дастлабки ўн кунининг ва бу кунлардаги амалларнинг фазилатлари борасида Имом Бухорий ва бошқа муҳаддисларимиздан кўплаб саҳиҳ ҳадиси шарифлар ривоят қилинган. Жумладан, Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи васаллам:\nТаҳлил — Лаа илааҳа иллаллоҳ;\nТакбир — Аллоҳу акбар;\nҲамд — Алҳамдулиллаҳ, дейишликдир.\nТобеинлардан Саид ибн Жубайр раҳимаҳуллоҳ Зулҳижжанинг ўн куни кирганда солиҳ амаллар ва ибодатга шу даражада киришиб, амал қилганларки, ҳатто охирига бориб қодир бўлмай қолганлар. Азизлар, саҳобийлар ва уларга эргашганларнинг амали солиҳ ва ибодатлар масаласидаги ғам-ташвишлари, ҳар бир кунни ғанимат билишлари шундай бўлган.\nУламолар бу кундаги афзал амаллар ва фазилатли ибодатларни зикр қилишиб, уларнинг ичида қуйидагиларни алоҳида ажратиб кўрсатишган:\nНамоз ўқишни кўпайтириш, хусусан фарз намозларни вақтида ўқишнинг янада фазилатли бўлиши;\nРўза тутиш, зеро рўза афзал солиҳ амаллардан биридир. Аммо, Зулҳижжанинг ўнинчи кунидан ўн учинчи кунигача, яъни тўрт кун рўза тутиш ҳаромдир. Шу боис дастлабки тўққиз кунда рўза тутиш фазилатли ҳисобланади;\nҲадисда келганидек бу кунда Аллоҳ таолога таҳлил, такбир ва ҳамду-санони кўпайтириш. Имом Бухорийдан ривоят қилинадики, Ибн Умар ва Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳумолар Зулҳижжанинг ўн кунлигида бозорга чиқиб, такбир айтишарди ва мусулмонлар ҳам уларга эргашиб такбирни такрорлашарди.\nАрафа куни рўза тутиш фазилати. Бу йил тақвимда 30 июл – пайшанба кунига тўғри келмоқда. Зеро, бу кундаги рўзанинг фазилати ҳадиси шарифда ўтган ва кейинги бир йилдаги кичик хато-камчиликларга каффорат бўлади, деб ривоят қилинган;\nҚурбон ҳайити кунидаги қурбонлик қилиш фазилати. Моли нисобга етган ҳар бир мўминга қурбонлик қилиш вожибдир. Ўзбекистон Мусулмонлари идораси 2020 йил учун нисоб миқдорини 21 250 000 сўм қилиб белгилаган эди;\nҲайит кунлари қавму қариндошлар ва ёру дўстлар ўзаро хабарлашиши, муҳтожлар ҳолидан хабар олишлари ҳамда бир-бирларини хурсанд қилишлари фазилати. Бу йилги Қурбон ҳайити кунлари карантин кунларига тўғри келиши муносабати билан, эпидемиологик ҳолатни инобатга олган ҳолда ушбу қоидаларга қатъий равишда риоя қилиш муҳим ҳисобланади. Бу хусусда Ўзбекистон Мусулмонлар идораси Уламолар кенгашининг 2020 йилги Рамазон Ҳайити учун фатвоси ҳам эълон қилинганди.\nХайру эҳсонларни кўпайтириш фазилати.\nАллоҳ таоло юртимиз мусулмонларига ҳам бу йилги Зулҳижжа ойининг 10 кунлигини Ўзига гўзал ибодатда ўтказишликни, кейинги йил Рамазон ва Қурбон ҳайити байрамларини барча мўмин-мусулмонлар тан сиҳатликда, ваболар даф бўлган ҳолда кенгчиликда нишонлашни насиб этсин!\nМақола материали muslim.uz сайтидан олинди.\nПред. Олимлар 100 йил давомида изланган металл емирувчи бактерияни тасодифан топиб олишди\nСледующая Коронавирусдан даволанаётган Тўра Боболов видеомурожаат йўллаб, аҳволи анча яхши эканини маълум қилди


Москвалик шифокорлар гуруҳи коронавирусга қарши курашиш учун Ўзбекистонга учиб келяпти\nМосквалик 35 нафар шифокордан иборат гуруҳ Ўзбекистонда маҳаллий мутахассисларга COVID-19 билан касалланганларни даволашда маслаҳат, услубий ва амалий ёрдам кўрсатиш учун келади.\nМосква шаҳар Соғлиқни сақлаш департаменти матбуот хизматининг хабар беришича, кўп тармоқли тиббиёт гуруҳига Л.А.Ворохобов номидаги 67-сонли шаҳар клиник касалхонаси жарроҳи Константин Покровский раҳбарлик қилмоқда. Илгари у Владикавказ ва Тива Республикасидаги ҳамкасбларига ёрдам берган шифокорлар гуруҳларини бошқарган.\n«Бу Москва Соғлиқни сақлаш департаменти шифокорларининг коронавирус билан курашишда ёрдам бериш учун иккинчи давлатлараро тиббий ташрифидир. Июль ойида пойтахт шифокорлари Қозоғистондаги ҳамкасбларига ёрдам беришди», - дейилади хабарда.\nКўп тармоқли гуруҳ таркибига юқумли касалликлар бўйича шифокорлар, анестезиолог-реаниматологлар, рентгенологлар, лаборатория диагностикаси бўйича шифокор, анестезистлар - ҳамширалар, эпидемиологлар, кислород-газлаштириш хизмати бошлиғи, пульмонологлар ва терапевтлар киради.\n«Бу пойтахтдаги ўн бешта етакчи шифохона, шунингдек, Москва Соғлиқни сақлаш департаментининг учта болалар ва иккита юқумли касалликлар шифохоналари шифокорларидир», - дейилади матбуот хизмати хабарида.\nТиббий гуруҳлар ишга киришиш учун зарур бўлган барча нарсалар, шу жумладан шахсий ҳимоя воситалари билан жиҳозланган.\nЎзбекистонда россиялик мутахассислар вазиятни баҳолайди ҳамда маҳаллий шифохоналар шифокорларига консультатив-диагностик ёрдам кўрсатади. Жамоалар COVID касалхоналарига ташриф буюради, касаллик профилактикасида ёрдам беради, «қизил» ҳудуддаги беморларни қабул қилади ва текширишдан ўтказади, турли мутахассисликдаги шифокорлар учун ўқув семинарларини ўтказади.\nДунёдаги вазият: Британияда вакцина кўнгиллиларда синалмоқда, Европанинг қатор давлатларида антирекордлар


Diyor24 – 2 sahifasi\nЕр ости туннелининг узунлиги 270 метрни ташкил қилади. Туннель топилган ҳудуд эгасига нисбатан текширув бошланган. Ўш вилояти Қора-Сув тумани Телман қишлоғида Қирғизистонни Ўзбекистон билан боғловчи узунлиги 270 метр бўлган ер ости туннели топилди. Бу ҳақда Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитасига…\nБирорта вилоят, туман ёки шаҳар ҳокими спортнинг барча турлари бўйича тизимли ишлашни йўлга қўя олгани йўқ — Президент\nПрезидент раислигида спортни оммалаштириш, спорт таълимини яхшилаш ва иқтидорли спортчиларни тайёрлаш бўйича йиғилишда спорт мактаблари билан олимпия захиралари коллежлари ва олий спорт маҳорати мактаблари ўртасида селекция борасида узвий “занжир” йўлга қўйилмагани қайд этилди. Мисол учун, республикадаги 279 та болалар ва…\nХорижда таҳсил олаётган талабалар сони қанча?\nДавлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2021/22-ўқув йили бошига республикамиздаги барча олий таълим муассасаларида таълим олаётган талабалар сони 808,4 минг нафарни ташкил этган. Шундан: Талаба йигитлар – 439,4 минг нафар Талаба қизлар – 369 минг нафар ЮНЕСКОнинг статистика институти маълумотларига кўра,…\nAvvalgi 1 2 3 … 470 Keyingi


Марҳабо Қўчқорова. Замонавий прозада руҳият талқини | Улуғбек Ҳамдам расмий саҳифаси\nМарҳабо Қўчқорова. Замонавий прозада руҳият талқини\n(Улуғбек Ҳамдам насрий асарлари мисолида)\nАдабиётимиз тарихини кузатадиган бўлсак, ўтган асрда Абдурауф Фитрат, Чўлпон, Ойбек каби истеъдод соҳиблари ҳам шоир, ҳам носир, ҳам драматург, ҳам таржимон сифатида ўзларининг адабий шахсиятларини намоён этишган. Шу кеча-кундузда биз билан ҳамнафас яшаётган Улуғбек Ҳамдамов ҳам олим, шоир, романнавис, ҳикоянавис, таржимон сифатида адабий жамоатчиликка яхши маълум. Ҳақиқатан ҳам у Фитрат, Чўлпон, Ойбек каби етук зиёлиларимизнинг муносиб издоши.\nУлуғбек Ҳамдамовнинг «Узоқдаги Дилнура» номли қисса, ҳикоя ва шеърлари жамланган янги китоби нашр этилди. (Узоқдаги Дилнура. Тошкент: Академнашр, 2010, 232 бет). Мазкур тўпламга адибнинг «Ёлғизлик» қиссаси, «Тош», «Узоқдаги Дилнура», «Лола», «Қайтиш», «Оташ», «Яхши одамлар» ҳикоялари ҳамда «Қирқ ёшнинг таваллоси» сарлавҳаси остидаги янги шеърлари тартиб берилган. Филология фанлари доктори Б.Каримов китобнинг кириш сўзида муаллифни турли жанр ва услубда ижод этаётган ижодкор сифатида қайд этиб шундай дейди: «Улуғбек адабий-танқидий мақолалари, шеърий туркумлари, насрий асарлари билан адабий жамоатчилик эътиборини тортди. Ижодкорнинг кўнгил хазинаси турли жанр ва услубдаги асарлар шаклида майдонга чиқади ҳамда муаллифнинг адабий шахсиятини намоён этади». Мазкур тўпламга киритилган илк асар – «Ёлғизлик» қиссаси Б.Каримов, Қ.Йўлдошев, Р.Раҳмат каби олим, тадқиқотчилар таъкидлаганидек, ноанъанавий услубда битилган.\nАдабиётшунос Қ.Йўлдошев ҳам қиссанинг моҳияти ҳақида жуда жўяли фикрлар билдириб: «Ёлғизлик» қиссасида эса айнан тартибсизлик, бўлганда ҳам, воқеликдаги эмас, инсон хаёлотидаги, кечинмаларидаги тартибсизликнинг ўзи тасвирга олинган: Билъакс, ўй-хаёлларнинг тартибсиз ва ноизчил оқимини беришнинг ўзига бадиий мақсад деб, қарайди. Маълумки, хаёлотда изчиллик, мунтазамлик бўлмайди. Шунинг учун одам хаёлни эмас, хаёл одамни етаклаб юради» — дейди.\nТўпламдаги муқаддимада Б.Каримов Қ.Йўлдошев фикрларига ҳамоҳанг шундай эътироф этади: «Ёлғизлик» муайян бир қизиқ воқеа-ҳодисанинг бадиий талқинига бағишланган эмас, унда анъанавий образлар, тасвирлар, манзаралар, диалоглар йўқ: у – монолог қисса. Шу маънода «Ёлғизлик» инсон руҳиятидаги жўшқин ва тушкун, ўйчан ва ўйсиз кайфиятлар, исмсиз изтироблар маҳсули сифатида пайдо бўлган». Шунингдек, Раҳимжон Раҳмат ҳам «Ёлғизлик» қиссасига ёзган сўнгсўзида ёзувчи мазкур асарида «инсон қалбининг ҳамишалик безовта, таҳликали қисмини тасвирлашга уринган» — деб тўғри таъкидлайди.\nҚисқаси Қ.Йўлдошев, Б.Каримов каби олимларимизнинг «Ёлғизлик» қиссаси матнидан келиб чиқиб билдирган барча фикрлари ўринли. Биз уларнинг фикрларига қўшимча сифатида баъзи мулоҳазаларимизни билдиришимиз мумкин. Бу қисса аввало, элитар адабиёт намунаси. Уни ҳар қандай тасодифий китобхон ўқиб, ҳазм қила олмайди. Бундан шундай хулоса келиб чиқмаслиги керакки, демак, «Ёлғизлик» тор доирадаги филологлар учунгина тушунарли бўлган асар. Мен илк маротаба «Ёлғизлик»нинг биринчи нашри (Ёлғизлик. Тошкент: Қатортол-Камолот, 1998, 112 бет)ни 2001 йилларда ўқиб чиқдим. Асар мутоаласидан сўнг руҳиятимда тушунтириб бўлмас алғов-далғовлик пайдо бўлди. Мен шу пайтгача бу типдаги асарни ўқимаган эдим. Мен кўниккан турли жанр анъанавий романтик ёки реалистик услубда яратилган асарлардан тубдан фарқ қиларди. «Ёлғизлик»да муайян бир сюжет чизиғи, муайян одамлар тақдири, биз севиб ўқийдиган «диалог»лар ҳам йўқ. Унда ёлғиз кўнгил кечинмалари акс этган. Қисса биз тил билан ифодалаб бера олмайдиган онг остидаги, хотираларимиз пучмоқларидаги яширин майл-истаклар, изтироблар, армонлар, орзуларимизнинг узуқ-юлуқ тасвирларидан иборат.\n«Ёлғизлик» асарининг жанри ҳақида ҳам турлича қарашлар бор. Олимларимиз томонидан у ҳеч бир жанр қолипига тушмайдиган ғайриодатий асар деб баҳоланди. Жумладан, юқорида Б.Каримов «монолог қисса» деса, Қ.Йўлдошев «…миллий насримизда одам ўзгача тушунилган ва унинг психологияси шу йўсинда чуқур тадқиқ этилган дастлабки асар…» деб баҳолайди.\nҲар икала олим ҳам қиссага хос хусусиятларни жуда тўғри белгилайди. Аммо асарни монолог-қисса, психологик-қисса деб аташ билан унинг жанри тўла акс этмаяпти. Бизнингча, «Ёлғизлик» асарида кундалик, иқрорнома, эссе каби уч жанр унсурлари ажиб тарзда уйғунлашиб кетган. Бинобарин, қисса даставвал кундалик жанри асосига қурилганлиги билан эътиборни тортади. Шу билан бирга, кундалик соҳибининг ич-ичида кечган иқрорлари тафсилотининг берилиши билан иқрорнома жанрини ҳам эсга солади. Учинчи мулоҳазамиз, қиссада қаҳрамоннинг (кундалик эгаси – йигит) ҳаёт, жамият, адабиёт, фалсафа, дин ҳақидаги турфа фикрлар оқими асарни «эссе» дейишимизга асос беради. Ҳар ҳолда, асар жанрини соф кундалик ёки иқрорнома деб атасак ҳам нотўғри бўлади.\nХуллас, асар адабий қонуниятларини кўздан кечира туриб, «эссе-қисса» деб атаса тўғри бўлади, деган хулосага келдик. Б.Каримов асар композициясини қуйидагича жуда тўғри кузатади: «Қиссанинг композицияси ҳажм жиҳатидан бир-бирига тенг келмайдиган уч қисмдан таркиб топган. Асардаги асосий моҳият иккинчи қисмида намоён бўлади. Биринчи қисм воқеалар тафсилоти, ижодкор йигит дафтаридаги қайдларни ўқишга киришув учун муқаддима вазифасини ўтаса, муаллифнинг асл мудаоси рўёбга чиққач, учинчи қисм шу дафтарни ёпиш ҳамда қиссани якунлаш учун хулоса вазифасида келади». Олим жуда тўғри эътироф этганидек, қиссанинг иккинчи қисмида унутилган кундалик дафтар муаллиф-қаҳрамон томонидан ўқилади.\nБизнингча, қиссанинг I қисмидаги тасвирлар II қисмидаги тафсилотлар, иқрорлар, тизгинсиз хаёл тафтишларига уйқаш келади. Яъни қулфланмаган очиқ эшик – қаҳрамон қалбини очишга ишора бўлса, уйдаги бесаранжомлик – инсон ҳиссиётлари, хаёлотидаги тартибсиз ўй-фикрларни ўқишга тайёргарлик кўришга китобхонни огоҳлантиргандек бўлади. “Ёқимли шовуллаётган дарахтзор” – инсоннинг ботинига, ҳис-туйғуларига қулоқ солишга даъват этаётгандек. Таъбир жоиз бўлса, У.Ҳамдамов “Ёлғизлик” эссе-қиссасида инсон ботинидаги ва зоҳиридаги “Мен” тўқнаш келган саҳналарни юзма-юз туриб таҳлил эта олган дейиш мумкин. Кези келганда, айтиш лозим, мазкур қиссадан сўнг яратилган ёзувчининг барча бадиий асарлари “Ёлғизлик”нинг фарзандларидир. “Ёлғизлик” томири бақувват, улкан дарахт бўлса, унинг шохларида ҳил-ҳил бўлиб пишиб етилган мевалар – “Мувозанат”, “Исён ва итоат”, “Сабо ва Самандар” каби роман ва ўнлаб ҳикоялар, назм жавоҳирлари бўлиб яралди. Бу фикримизнинг исботи ёзувчининг мухбир билан бўлган суҳбатида ёрқин акс этган: “…мен яна бир нарсани айтишим керак: мен битта асарни икки хил “изм”да ёзишга уриниб кўрдим. “Мувозанат” уч-тўрт йил аввал нашр қилинган “Ёлғизлик” деб номланган дунёни бадиий идрок этиш даражасига кўра модернистик руҳдаги қиссамнинг реализмдаги кўриниши холос. Мен “Ёлғизлик”да сувратни “йиғиштириб қўйиб” фақат моҳиятдан баҳс этмоқчи бўлганман”.\n“Узоқдаги Дилнура” китобига киритилган “Ўзим билан юзма-юз” қисмида берилган “Ёлғизлик” қиссасидан ташқари, олтита ҳикоя киритилган. Ҳикояларни услуб жиҳатидан иккига ажратиш мумкин: анъанавий реалистик услубдаги ҳикоялар (“Узоқдаги Дилнура”, “Яхши одамлар”) ва ноанъанавий модернистик услубдаги ҳикоялар (“Тош”, “Лола”, “Қайтиш”, “Оташ”).\n“Узоқдаги Дилнура” да бошқа ҳикоялардан фарқли равишда ёзувчи қаҳрамон руҳиятини очишда диалогдан унумли фойдаланган. Ҳикоя қаҳрамони Козим олис қишлоқдан шаҳарга келиб, ўз мавқеини тиклаб олган тадбиркор, учар йигитлардан ҳисобланади. Улуғбек Ҳамдамнинг барча насрий асарларида маълум маънода автобиографик деталлар етакчилик қилади, ёзувчининг шахсий ҳаётий тажрибалари, қариндош-уруғлари, дўстлари ҳаёти ва қисматига доир реал воқеалар биринчидан, адибга бадиий асар учун хом-ашё вазифасини ўтаса, иккинчидан, бетакрор ва оригинал тақдир эгалари, руҳият талқинларини кашф этишга имкон берган. Хусусан, “Узоқдаги Дилнура” ҳикояси қаҳрамони Юнус амаки образи ёзувчининг тоғаси. Демак, бу образнинг ҳаётий прототипи мавжуд. Адибнинг тоғаси билан боғлиқ болалик хотиралари бадиий тўқима ҳақиқатга айлантирилган. Ҳикояда Козим ҳаёти мисолида жуда муҳим ижтимоий, маънавий-ахлоқий муаммолар ўртага ташланган.\nКозим руҳиятида меҳр-оқибат, қон-қариндошлик сингари инсоний ҳислар билан бирга бойлик ва айш-ишратга ҳирс қўйиш каби бир-бирига зид туйғулар яшайди. Улуғбек Ҳамдам шу пайтгача яратган Юсуф (“Мувозанат”), Акбар (“Исён ва итоат”), Шердил (“Сабо ва Самандар”) каби қаҳрамонлари сингари Козим образини ҳам идеал инсон сифатида тасвирламайди. Аксинча, унинг руҳиятидаги икки хил бир-бирига зид қиёфани очиб беради. Ҳикояда баъзи бир яланғоч-очиқ сатрлар ҳам учрайди. Хуллас, У.Ҳамдам инсон руҳиятининг сирли, кўп қиррали, кенг оламини бадиий талқин этишда ҳам реализм, ҳам модернизм услуби анъаналаридан унумли фойдаланиб, турфа дунёқарашга эга замондошларимизнинг ички руҳий дунёсини кашф этади. Ёзувчи жамиятимиздаги турфа хил савиядаги ижтимоий қатламларни жуда яқиндан билаши ҳикояда ёрқин сезилиб турибди.\nАдиб асарларида қаҳрамон руҳиятини очишда, асосан, қарама-қарши туйғулар коллизияси етакчилик қилади. Натижада руҳий тасвирда ҳар томонлама ишонарли, ёрқин образлар ва характерлар яратилганини кузатиш мумкин.\nЁзувчининг “Қайтиш” ҳикояси оммабоп, бироз енгил планда ёзилган “Узоқдаги Дилнура” ҳикоясидан тубдан фарқ этади. Чунки “Узоқдаги Дилнура”да муайян воқеалар, қаҳрамонлар, шунингдек, диалог сингари бадиий тасвирий воситалар етакчилик қилган бўлса, “Қайтиш” ҳикояси автор баёни ва қаҳрамоннинг ички монологи асосига қурилган. Ҳатто қаҳрамоннинг исми ҳам номаълум, шунчаки “У” дейилади. Ҳикояга хос тасвир услуби “Ёлғизлик” қиссасини эсга солади. “Ёлғизлик”даги ўзини-ўзи тафтиш этиш оҳанги мазкур ҳикояга ҳам бирдек тегишли. Асар қаҳрамони қирқ йил хизмат қилган ишхонасидан кетади. Маълумки, инсон жамиятда севган касби, кундалик фаолияти, оиласи, дўстлари билан тирик. Шу тариқа, унинг ҳаёти маълум маънода мазмун касб этади. “Қайтиш” ҳикояси қаҳрамони олтмиш ёшдан ошган эркак. Хотини вафот этган, бола-чақаси ўз-ўзи билан овора бўлиб кетган. Кўринадики, ёзувчи “нима сабабдан ишдан кетиши” аҳамиятсиз бўлган ёлғиз эркак руҳиятини таҳлил этади. Янада аниқроғи қирқ йил давомида уёқ-буёғига қарамасдан, бош кўтармасдан ишлаган эркакнинг руҳиятини очиб беради. Албатта, қирқ йил давомида инсон ҳеч нарсани ҳис қилмасдан меҳнат қилиши бўрттирилган бўлса-да, бундай тасвирда ёзувчининг аниқ бадиий нияти, мақсади борлиги яққол кўзга ташланади. Бизнингча, ёзувчи ҳикояни “Қайтиш” деб номлар экан, мазкур сўзда ҳам қаҳрамон руҳиятига дахлдор рамзий-мажозий маъно акс этган. Яъни “У” қирқ йиллик хизматдан сўнг, ўз кўнгли билан ёлғиз қолади. У қачонлардир қуёш тафтини, гуллар ифорини, қушлар чуғур-чуғурини ҳис этар эди. “У” қирқ йиллик машаққатли меҳнат фаолияти давомида ҳис этишдан маҳрум бўлган. Узоқ вақтдан сўнг “ишдан кетган эркак” ҳиссизлик оламидан яна инсоний ҳисларни қалбида туя билиш ҳолатига қайтади. Йиғлаш, кулиш, нафратланиш, завқ олиш булар инсонга хос бўлган инсоний хислатлар. Шу маънода, ҳикоя “Қайтиш” деб номланади. Кўриниб турибдики, мазкур ҳикояда бугунги шиддаткор ва тезкор замоннинг фожеаси, ишга кўмилиб қолган замондошимизнинг маънавий трагик ҳолати талқин этилган.\nУ.Ҳамдам асарларини кузатиш жараёнида унинг кўпчилик асарларида эркаклар руҳияти ва характери чуқур очилганини англаш мумкин. Яна бир нарсани айтиш лозим, ёзувчи ўзидан йигирма-ўттиз йил олдин илгарилаб юради. Йигирма беш-ўттиз ёш орасида ўттиз беш-қирқ яшар эркак (Юсуф “Мувозанат” романи), қирқ яшарлигида олтмиш ёшли эркак (“У” – “Қайтиш” ҳикояси), қирқ ёшида қирқ яшар (Самандар, Шердил “Сабо ва Самандар” романи) ва ҳакозо юздан зиёд эркак ва аёллар образини яратган. Бу тахлит фикр беихтиёр адабиётшунос Ҳ.Умуровнинг қуйидаги жумлаларини эсга туширади: “Адабиётнинг шу вазифаси ва ёзувчилик касбининг шу фазилати туфайли биз қолоқ киши таржимаи ҳолининг илғор киши томонидан (Абдулла Қодирий томонидан Калвак Маҳзум ва Тошпўлат тажанг «Хотиралари»нинг ёзилиши ) ёки аёл ички дунёсининг эркак томонидан ҳар тарафлама, тушунарли ва ёрқин тасвирлаб берилиши (Флоберда Бовари хоним, Толстойда Анна Каренина, Ҳамзада Холисхон саргузаштлари) каби ажойиб ҳодисаларнинг гувоҳи бўламиз”.\nХудди шунингдек, У.Ҳамдам бадиий прозасида ҳам кексайиб, мункиллаб қолган ёлғиз кампир (Лариса хола «Исён ва итоат»), меҳнатдан бошқани билмайдиган деҳқон (Турсунбой жонталаш «Исён ва итоат»), севгида куйиб, адо бўлган сўққабош эркак (Отабек — Оташ «Оташ»), тадбиркор учар йигит (Козим «Узоқдаги Дилнура») каби ранг-баранг образларнинг ҳаёти ва қисмати билан дучлашамиз.\n«Оташ» ҳикоясида қаламга олинган қаҳрамон тақдири ва унинг ҳаёти билан боғлиқ воқеалар «Қайтиш» ва «Узоқдаги Дилнура» асарларидан ҳам мутлақо ўзгача. «Оташ»да ҳам қирқ ёш остонасида турган ёлғиз эркак руҳияти чуқур тадқиқ этилади. Ҳикоя қаҳрамони асл исми Отабек, лақаби Оташ, касби рассомчилик. Агар эътибор берилса, асарнинг «Оташ» деб аталишида икки хил маъно англашилади. Зоҳирий маъно ҳикоя шунчаки қаҳрамоннинг иккинчи номи билан аталгандек таассурот қолдиради. Асарнинг «Оташ» деб аталишидаги ботиний маъноси эса ҳикоя қаҳрамонининг йиллар давомида бир аёл туфайли ишқида олов бўлиб ёниб адо бўлган, унинг оташли муҳаббати нафратга айланган аччиқ қисматига ишорадир. Мумтоз адабиётимизда ошиқларни (Фарҳод, Мажнун, Баҳром) маъшуқанинг васли олов мисоли ичини ёндириб-куйдирган. Улуғбек Ҳамдамнинг Отабеги – замонавий ошиқ йигит образи, ХХ аср бошларида яратилган Отабек, Анвар каби севги тимсолларидан тубдан фарқ этади. Агар эътибор берилса, ёзувчи буюк ўзбек адиби Абдулла Қодирийнинг ақл, ҳусн, ошиқликда идеал образ даражасига кўтарилган Отабек исмини мазкур ҳикоя қаҳрамони исми сифатида танлайди. Албатта, бунда ҳам ёзувчининг муайян бадиий изланишлари, ижодий таъсирлари ўз самарасини намойиш этиб турибди. У.Ҳамдам яратган Отабек (Оташ) жамиятда нормал ҳаёт кечира олмаган руҳий касал бир одам, у ўзининг хатти-ҳаракатлари билан қалбимизни тирнайди. Албатта, бу масаланинг бир томони. Масаланинг иккинчи томони ҳам бор, яъни ҳақиқатан ҳам ҳаётда У.Ҳамдамнинг Отабеги сингари шахслар учраб туради. Шу маънода, биз ёзувчини шундай образ яратгани учун айблай олмаймиз.\nҲикояда бир қатор бадиий тасвирлар, жумладан, туш, пейзаж, қаҳрамон томонидан чизилган суратлар, телефон каби барча деталлар яхлит ҳолда бирлашиб, асар қаҳрамони Оташ (Отабек)нинг руҳий дунёсини кашф этишга қаратилганини ҳис этиш мумкин. Оташ севгида омадсизликка учраган бахтсиз эркак тимсоли.\nЯна асарда муваффақиятли чиққан ўринлардан бири сурат билан боғлиқ тасвирлар дейиш мумкин. Оташ умри давомида рассом бўлиб, икки хил сурат чизади, биттаси дарахт, иккинчиси севгилиси Солиянинг сурати. У шу даражада кўп суратлар чизадики, унинг тўрт фаслдаги барча кўринишлари ижодида барқ уради. Бора-бора рассом йигит чизган дарахтларда севгилисининг қиёфаси ўзи сезмаган ҳолда чизилаверади.\n“Ёлғизлик” эссе-қиссасида дарахт ва дарахтзор тасвирига кўп ўринлар ажаратилган, жумладан: “Ташқарига кўз солдим – дарахтзор. У ҳам ўз ҳаракатига муносиб равишда ёқимли шовулларди”. “Оташ”да дарахт образи янада бадиийлаштирилади: “Сираси, у дарахтни турли кўринишларда чизган эди: ҳамма фасллардаги, ҳамма кўринишлардаги дарахт расмларини солганди. Назарида, дарахт инсон кўнглидаги кераксиз ҳою ҳавасларни ташқарига қувиб ҳайдарди. Дунёнинг ўткинчилиги ва умрнинг омонатлиги тўғрисидаги энг гўзал, энг таъсирли қўшиқ дарахтга тегишли эди. Шохларида хоҳ япроқ бўлсин, хоҳ бўлмасин, қатъий назар, тинглай билгич – қалб қулоғи очиқ одамлар учун дарахтлар ҳамма вақт – қишин-ёзин ҳикмат айтадилар, ҳа…”. Умуман, дарахт образи У.Ҳамдам ижодида жуда кўп бора мурожааат қилинган рамзий образ. Дарахт ва дарахтзор ёзувчига илҳом берувчи табиат манзарасидир. Хуллас, «Оташ» ҳикоясида муҳаббат билан нафрат ўртасидаги бир қадам йўл Отабек ҳаёти мисолида ишонарли кўрсатиб берилган.\nАдибнинг «Тош» ҳикояси рамзий модернистик асар бўлиб, ҳикоя сарлавҳасидан сўнг қўйилган «Ёки ёвузликнинг туғилиши» иловаси асарда илгари сурилмоқчи бўлган ғояни топиш учун калит вазифасини ўтайди. «Тош», «Оташ», «Лола» ҳикояларидаги кўпчилик фикрлар, аслида «Ёлғизлик» қиссасидан ситилиб чиққан сатрлар дейилса бўлади. «Тош» ҳикоясида воқеалар I шахс “мен” тилидан баён этилади. Таъбир жоиз бўлса, мазкур ҳикоя қаҳрамонини муаллиф-қаҳрамон дейиш мумкин. Асарда бир қарашда жуда арзимас бир воқеа баён этилаётгандек таассурот уйғотади. Муаллиф-қаҳрамон оғир тушкунликда чоғида бироз кайфиятини яхшилаш мақсадида кўчага чиқади. Олдидан ўтиб кетаётган гўзал жувоннинг хуш бўйи, хушбичим қадди-қомати таъсирида унга асир бўлиб, орқасидан соядек эргашиб кетаверади. Аёл балиқ сотиб олмоқчи бўлади, тарози палласига қўйилган тирик балиқ питирлаб, сотувчига унинг вазнини ўлчашга халақит беради. Шу онда сотувчи тарози тоши билан балиқ бошини уриб, ўлдиради. Бу воқеаларга гувоҳ бўлиб турган муаллиф-қаҳрамон кўнгли айниб қусиб ташлайди. Шу ўринда балиққа навбатга турган кишиларнинг ва Аёлнинг унга муносабати баён этилади. Ҳикоянинг бор-йўқ сюжети шу. Аммо сатрлар, фикрлар, аёл ҳақидаги, бадбин ва некбин кайфиятлар ҳақидаги мулоҳазалар оддий эмас, уларда ёзувчининг фалсафий-эстетик дунёқараши мужассам. Ёзувчи акс эттирган гўзал аёл образида, унинг лабларидаги қонга ўхшаш қирмизиликда, сотувчининг шафқатсизларча балиқ бошини мажақлашида, балиқ сотиб олишга узундан-узун навбатда турган оломон тимсолида, аслида инсоннинг ёвуз қиёфаси рамзий маънода ўз ифодасини топган. Муаллиф-қаҳрамон қусиб ташлагач, оломон норози ҳолда тўнғиллайди. Фақат битта қаҳрамоннинг ўзига жуда ўхшаш, аммо кексайиб қолган мўйсафид қусиқ устига тупроқ ташлайди. Демак, бундан шундай хулоса чиқариш мумкин, кекса мўйсафид – ҳаёт гарчанд ёвузлик ва ёмонликларга тўлиб-тошган бўлса-да, жамиятда битта бўлса ҳам яхши инсон топилади. Шу маънода, кекса мўйсафид – эзгулик рамзи. Афсуски, ҳикоя некбин кайфият билан эмас, бадбин кайфият билан якунланади. Яъни ҳикоя якунида муаллиф-қаҳрамоннинг туши баён этилади. Маълумки, туш инсон руҳиятини узуқ-юлуқ тасвирларда акс эттирувчи бир жараён. Уйқуда ҳам инсоннинг майллари, истаклари, хоҳишлари, шахсий ҳаётида содир бўлаётган воқеаларга муносабати қайсидир маънода акс этади. Тушда ҳикоя-қаҳрамони юрагидаги “тош” энди қўлига ўтади. У ўша тош билан одамларни уриб мажақлайди. Ҳатто тоғнинг тепасига чиқиб, қуёшни тош бўрон қилишдек ёвуз ният билан ёнади. Ҳикояда тош образига бот-бот урғу берилади. Жумладан, қаҳрамон юрагидаги тош – тушкун кайфият рамзи, сотувчи қўлидаги тарози тоши – қотиллик рамзи, тушдаги қаҳрамон қўлидаги тош – ёвузлик рамзи маъносини ифодалайди. Хуллас, ҳажман кичик бир ҳикояда профессионал ёзувчининг ўткир қалами кўриниш бериб турибди.\n“Лола” ҳикояси “Ёлғизлик” қисса ва ҳикоялар тўпламида дастлаб “Гардкам” номи билан эълон этилган. Тадқиқотчи Г.Сатторова мазкур асарни “ҳикоя реал воқеалар эмас, ёзувчи субъектив дунёсида кечадиган нореал воқеалар асосига қурилган”- деб тўғри таъкидлайди. Ҳикояда лола образига бот-бот урғу берилади. Назаримизда, ҳикоянинг “Гардкам” деб аталишида бироз мавҳумлик мавжуд эди. Иккинчи нашрда ҳикоя сарлавҳаси “Лола” деб аталиб, ҳикоя матни бироз таҳрир этилган. Г.Сатторова ҳикояни таҳлил этиб, шундай дейди: “Лолани муайян мақсад рамзи деб белгилаш ўринсиз. … ҳикоя Шарқ фалсафасига хос комилликни тарғиб этади. …Хуллас, “Гардкам” қаҳрамони интилган идеал моддий эмас, балки илоҳий, руҳоний идеалдир”.\nБизнингча, ҳикояни Г.Сатторова мулоҳазаларидан бошқачароқ тарзда таҳлил этиш мумкин. Аввало ҳикоянинг композициясига эътибор қаратадиган бўлсак, “Лола”да ҳам худди “Тош” ҳикоясидаги каби воқеалар I шахс “мен” тилидан баён этилади. Биринчи сатр “Шундоқ рўбарўмда қоя – қиррадор тошли, тик ва баҳайбат. Устида ҳилпираб турган алвонранг, ваҳшийларча гўзал лолага ҳамма ўзини уради”. Беихтиёр бу сатрлар шоир Ойбекнинг “Нафис чайқалади бир туп наъматак, Юксакда шамолнинг беланчагида” шеърини ёдга солади. Мазкур ҳикоядаги қоялар тепасидаги гўзал лола образи Ойбекнинг “Наъматак” шеъридаги наъматак образидан таъсирланиб яратилган. Аммо У.Ҳамдамнинг лола образи пейзаж тасвири эмас, унда ёзувчининг муайян бадиий мақсади, рамзий эстетик идеали акс этган. “Лола” ҳикояси кўп жиҳатдан француз ёзувчиси А.Камюнинг “Сизиф ҳақидаги афсона” эссесини эсга туширади. Ҳар иккала асарни ёнма-ён қўйиб таҳлил этиш мумкин.\nА.Камю эссечилиги теран фалсафа ва жозибадор сўз санъатини ўзида мужассамлаштирган. Унинг эсселарида ҳаёт машаққатлари, бу азобу қийноқлар гирдобига ташланган инсон ҳақидаги фикрлари тобора чуқурлашганини, ана шу теран ўйлар силсиласида ижодкор ўз шахсиятини, борлиғини ҳам фош этганини кўрамиз. Бундай саросимали ўйлар ижодкорнинг “Сизиф ҳақида афсона” эссесида ёрқин кўзга ташланади. Альбер Камю бу ҳақда шундай ёзади: “Бу эссе ХХ аср замони учун ҳали номаълум бўлган абсурд фалсафа ҳақида эмас, абсурд туйғулар, абсурд дунёқараш ҳақидадир”.\nСизиф жаҳаннамнинг бесамар заҳматкашига айланади. Ёзувчи бадиий тасвиридаги харсангтош – ҳаётнинг чексиз ва битмас-туганмас азоб-уқубатлари тимсоли. Сизиф курашчан ва саботли инсон тимсолидир. Камю Сизифни абсурд қаҳрамон, деб атайди. Сизиф ноҳақликдан, ўлим ва зулматдан нафратланади. У ҳаётни, гўзалликни қаттиқ севади. Аслида, у бемаъни ишга маҳкум қилинган шунчаки бир қаҳрамон эмас, энг олий манзилга кўз тиккан инсон рамзидир. Унинг иродаси тошдан ҳам мустаҳкам. У енгилмас, жисман қийноқлар остида бўлсада, руҳан худолардан устун чиқади. Бу маънисиз ишни такрор-такрор бажаришига сабаб, харсангтош – Сизифнинг шахсий ғам-ташвиши. Шунинг учун ҳам у азобли тақдиридан воз кеча олмайди. У худоларга қарши иш қилади. Алал оқибатда мангу жазога ҳукм қилинади. Сизиф сингари бугунги кун одами ҳам худди шундай туганмас азоб-уқубатли ҳар куни, ҳар соатда меҳнат қилиш, қайғуриш, азобланишга маҳкум қилинган. Ваҳоланки, “харсангтош бугун ҳам думалашда давом этмоқда”.\nХудди шунингдек, “Лола” ҳикояси қаҳрамони – эзгу ниятли, юрагида ўти бор, истеъдодли, меҳнаткаш инсонларнинг рамзий тимсоли. Биринчи қояга чиқиш жараёнида ҳалок бўлган одамлар- бадниятли, манфур, ишёқмас, ҳийлагар, разил инсонлар рамзи. Муаллиф-қаҳрамон биринчи тик қояни забт этади. Бироқ қарангки, олдинда сон-саноқсиз яна шундай қоялар пайдо бўлиб қолади. Бизнингча, қоялар – бу ҳаёт машаққатларининг рамзий тимсоли. Забт этилган биринчи қоя – одамзоднинг буюк кашфиётлари, янгилиги, забт этилмаган янги чўққилар – ҳаётнинг бардавомийлигни, янги машаққатлар, чекилажак заҳматлар рамзи дейиш мумкин. Узоқдаги Лолани – Оллоҳ рамзи дейиш мумкин. Ҳар ҳолда Лола образини – бирон бир мафкуравий идеал деб айтишдан йироқмиз. Бироқ, яна Лола образини орзу, мақсад, ният, ҳақ васли рамзи дейиш ҳам мумкиндир.\nХуллас, Сизиф сингари “Лола” ҳикояси қаҳрамони ҳам янги-янги чўққиларни забт этишдан чарчамайди. Бу эса инсоннинг метин иродасини, маънисиз ҳаётдан маъно топиб яшаётган ақлу-заковатини мазкур кичик бир ҳикояда намойиш этиб турибди.\n“Яхши одамлар” ҳикояси “Узоқдаги Дилнура” китобига киритилган ҳажм жиҳатидан энг йирик ҳикоя. Асарнинг бош қаҳрамони Иброҳим қаҳратон қиш кунида ўғли билан машина эшигини оча олмасдан анчагина қийинчилик ичида қолишади. Иброҳимнинг бора-бора атрофдагиларга ишончи сусайиб, кўзига ҳамма пул ундириш мақсадида унга ёрдамга келаётгандек бўлаверади. Унинг қалбида батамом ёруғлик, яхшиликка умид ўчган пайтида нотаниш Йўловчилар келиб, унга холис хизмат кўрсатишади. Ҳикоя якуни ҳаётда яхши инсонлар борлигига ишонч руҳи билан якун топади.\nУлуғбек Ҳамдамовнинг шу кунгача жами ўн битта китоби нашр этилган. Шулардан саккизтаси бадиий асарлар:\n«Ёлғизлик». Қисса ва ҳикоялар. Тошкент: Қатортол-Камолат, 1998. 112 бет;\n«Тангрига элтувчи исён». Шеърлар. Тошкент: Янги аср авлоди, 2001, 100 бет;\n«Исён ва итоат». Роман. Тошкент: Янги аср авлоди, 2003, 140 бет;\n«Мувозанат». Роман. Тошкент: Минҳож, 2004, 200 бет;\n«Атиргул». Шеърлар. Тошкент: Сано-стандарт, 2005, 224 бет;\n«Сени кутдим». Шеърлар. Тошкент: Фан, 2007, 232 бет:\n«Сабо ва Самандар». Роман. Тошкент: Муҳаррир, 2009, 310 бет:\n«Узоқдаги Дилнура». Қисса ва ҳикоялар ва шеърлар. ТОшкент: Академнашр, 2010, 232 бет.\nҚолаверса, иккитаси илмий монография ва адабий-танқидий мақолалардан ташкил топган:\n«Бадиий тафаккур тадрижи». Илмий монография ва мақолалар. Тошкент: Янги аср авлоди, 2002, 200 бет:\n«Янгиланиш эҳтиёжи». Адабий-танқидий мақолалар. Тошкент: Фан, 2007, 196 бет.\nЯна бир китоб таржима асар:\nЖалолиддин Румий «Ичиндаги ичиндадур» Турк тилидан Улуғбек Ҳамдам таржимаси. Тошкент: Янги аср авлоди, 2003, 200 бет.\nШулар орасида «Мувозанат» романи ва «Ёлғизлик» қиссаси икки қайта нашр этилди. Маълумки, У.Ҳамдамовнинг «Ёлғизлик» китобидан сўнг нашр этилган «Мувозанат» романи жуда катта шов-шувли баҳсларга сабабчи бўлган асар бўлди. Катта адабиётшуносларимиздан М.Қўшжонов, О.Шарафиддинов, У.Норматов, А.Расулов, С.Содиқ, Д.Қуронов ва ёзувчи П.Қодиров, Ж.Абдуллахоновлар романга ижобий баҳо беришди. Шунингдек, И.Ёқубов, З.Пардаева, Ш.Дониёрова, М.Пирназарова каби олим ва тадқиқотчиларимизнинг илмий монография, диссертация ишлари ва кичик мақолалари доирасида тадқиқ этилди. Шу билан бирга роман бадиий савиясининг кемтиклиги, хусусан, бадиий асар тилининг ночорлиги ҳақида М.Чориева, Ҳ.Карвонли каби ёш ёзувчи ижодкорлар томонидан танқид этилди.\n«Талабалар дунёси» журналида ёш олима З.Мирзаеванинг «Мувозанат»нинг Америкадаги талқини» мақоласи эълон этилди. Мақоланинг аҳамиятли жиҳати шундаки, унда муаллиф Мичиган университети тадқиқотчиси Рейчел Харэлнинг «Ўтиш даврида ўзбек адабий овозлари. Улуғбек Ҳамдамнинг «Мувозанат» романи воқеаси» мақоласи хусусида хабар беради. Мақолада муаллиф америкалик ўзбекшунос олимларнинг ўзбек адабиёти бўйича олиб борган тадқиқотларига хос текшириш методи, хусусан, Р.Харэлнинг «Мувозанат» романи борасидаги фикр-мулоҳазаларини таҳлил чиғириғидан ўтказади. Ҳатто тадқиқотчи ўзи бевосита роман таҳлилига ҳам киришиб кетади. Муҳими, мазкур мақола ҳозирги ўзбек адабиётида баҳсларга сабаб бўлган «Мувозанат»нинг Америкадаги талқини бўлгани боис бугунги адабиётшуносларимизнинг узоқ бир қитъадаги муҳим адабий жараёндан воқиф этади. Биз ўзбек олимлари У.Ҳамдамовни бадиий ижод билан шуғулланса тузукми, илмий ижод биланми? – каби мунозараларга кўмилиб ўтирган бир пайтимизда америкалик тадқиқотчининг «Мувозанат» романи ҳақидаги кузатишлари кишини лол қолдириб, ёзувчига нисбатан хайрихоҳлик ҳисларимизни янада мустаҳкамлади.\n“Мувозанат” романида элликка яқин қаҳрамонлар иштирок этади. Америка ёзувчиси Артур Хейлининг “Оқшом хабарлари” романида бош қаҳрамон ва иккинчи даражали образлар деган қолиплар кўзга ташланмайди. Қаҳрамонлар ўзларининг руҳий дунёси, хатти-ҳаракати, шахсий муаммолари билан баравар равишда иштирок этади. Ҳар бирининг эҳтиёжлари атрофлича қаламга олинади. Артур Хейли билан У.Ҳамдам романларида айнан шундай ҳолат кўзга ташаланади.\nИқтисод фанида “эҳтиёжлар чексизлиги” деган атама бор. Мундоқ дўппини бошдан олиб, ўйлаб кўрадиган бўлсак, инсон эҳтиёжи шу даражада кенгки, унга нафақат моддий, балки, маънавий, руҳий эҳтиёжлар ҳам киради. Севиш ва севилиш, дўстлашиш ёки, энг оддий мисол, сувга ташналик ҳам битта эҳтиёж саналади. Қайсики, бирининг талаби қондирилмас экан, ўша жараён инсоннинг ботини ёки зоҳирини инқирозга олиб келади. “Мувозанат” асаридаги Юсуф, Саид, Миразим, Заҳро, Амир сингари қаҳрамонлар жамиятда, ўз шахсий ҳаётида, ботиний ва зоҳирий оламида ўзи билан ўзи курашади. Қайсидир бири иделлашмаган севгиси учун, баъзиси маънавий-руҳий эҳтиёж учун курашади. Ёзувчининг ўзи таъкидлаганидек, ҳаётда маълум бир вазнни сақлаб қолишга қаратилган инсон руҳияти мувозанатни сақлаб қололмай, қарсиллаб синади. Ҳатто, асарнинг энг иқтидорли, ақлли, ҳаётга, жамиятга, атрофдаги инсонларга холис назар билан қаровчи Юсуфда ҳам худди шу ҳолат юз беради.\nАсарда 90-йиллардан кейинги ўзбек миллатининг чекка-чекка қишлоқларидаги, шунингдек, тиғиз ва сершовқин шаҳар ҳаёти, бу икки хил оламда кечаётган инсоннинг изтироблари, дарду алами қаламга олинади. Айниқса, ночорлик, қўли калталик, инсонни нақадар майиб-мажруҳ, забунсиз қилиб қўйиши ёрқин ва жонли лавҳаларда ишонарли ҳикоя қилинган. Асарда иккита қаҳрамоннинг руҳий фожеаси, шу фожиага элтган сабаблар, воқеалар тизимининг драматизми юқори пафос билан ифодаланган. Биринчиси, Юсуфнинг ҳаёти, айниқса, ўғлининг ўлими китобхонни ларзага солади. Иккинчиси, Амирнинг ҳаёти. Унинг рафиқаси Гулшоданинг ўлими олдидан ўғлига қилган насиҳатлари ниҳотда таъсирли чиққан. Ҳаётнинг бешафқат кўчаларида юракда нафрат ва шафқатсизлик, совуққонлик уруғларининг униб-ўсиши “Мувозанат” романининг қаҳрамонлари руҳияти тадқиқи мисолида яна бир бор таҳлилдан ўтади. Муаллиф асарда биз энг олий туйғулар деб инонган, гоҳида унга саждалар қилган, эмранган Муҳаббат, Дўстлик, Биргалик туйғулар ҳам нақадар омонат эканлиги фош этилади. Хусусан, бу Юсуф, Миразим, Саиднинг ўзаро дўстона муносабатларида исботланади. Асарда ҳатто дўстлик ҳам вақт ўтиши билан ўз самимиятини йўқотади, деган фалсафа илгари сурилади. Чунончи, асар қаҳрамони Юсуф ўз дўстларига ишонган эди. Аммо дўстлари унга вафо қилишмайди. Рафиқаси билан не бир умидлар билан бир ёстиққа бош қўйган эди, лекин, мақсадлар, интилишлар, эҳтиёжлар бошқа-бошқа бўлгани учун улар ажралишади. Натижада Юсуф иккинчи бор мувозанатини йўқотади. У ўзининг фанини, касбини севар эди. Бироқ замона зайли, моддий қийинчиликлар туфайли ўз ишини ташлаб, фирмага ишга киради. Бироқ асар охирида яна аудиторияга қайтади. Унинг мақсади, ота-онаси, акасига ёрдам бериш эди. Акаси Амирнинг замонга мослашишига кўмаклашмоқ истайди. Лекин бу унинг қўлидан келмайди. Юсуф тиришиб-тирмашиб ўз мувозанатини сақлашга ҳаракат қилади. Аммо акаси Амир жамият билан ҳамнафас яшай олмайди. Юсуф фавқулодда сақлаб турган мувозанат асар охирида синади: “Юсуфнинг ичида нимадир қарсиллаб синди”, — дейди. Демак, Юсуфнинг ичида қарсиллаб синган нарса рамзий маънода инсон ботинидаги, уни ҳаётда тутиб турган иродаси, мувозанати эди, дейиш мумкин.\nНазаримизда, ёзувчи замонавий ўзбек образини иделлаштиришга ҳаракат қилган. Унинг Миразим, Саид сингари “қўли узун” қаҳрамонлари Америка, Франция давлатларига саёҳат қиладилар. Айниқса, франциялик Матильда билан боғлиқ воқеалар зўрма-зўраки киритилганлиги сезилиб қолган. Шу ўринда ёзувчи замонавий ўзбекнинг имкониятларини кўрсатишга ҳаракат қилган.\nАсарда оилавий фожиалар кўзга ташланади. Юсуф билан Ойгул, Миразим билан Заҳро, Саид билан Манзура, Амир билан Гулшодаларнинг, эпизодик образлар Эргаш билан Латофатларнинг оилавий, шахсий фожеалари кўрсатилади. Мундоқ ўйлаб қаралса, уларнинг ҳар бири ўзича бахтсиз. Эр-хотин ўртасидаги муносабатлар ич-ичидан емирилиб кетган. Оила – жамиятнинг муҳим бўлаги. У бахтсиз, сарсон-саргардон экан, азобу – уқубатлари адоқсиз экан, бунга ким айбдор деган ҳақли савол туғилади. Тўғри, одатда, сабаблар ва оқибатлар мавжуд жамиятдан изланади. Бу мантиқан тўғри ҳам. Асарда мустабид тузумнинг аянчли оқибатлари қурбони бўлган оилалар фожиаси кўрсатилади.\nБизнингча, Юсуфнинг орзу, интилишлари билан тоғ рамзий моҳият касб этади. Чунки, унинг кўзлари доимо Улуғтоққа қадалган. Асарда фожиавий тақдирлардан ташқари табиат тасвирлари ҳам қаҳрамонлар руҳиятига мутаносиб равишда акс эттирилган.\nРомандаги барча воқеаларни ҳаракатга келтирувчи образнинг Юсуф деб аталиши ҳам бежиз эмас, албатта. Чунки, Шарқ адабиётида Ёқубнинг ҳуснда ва ақлу камолотда етук еттинчи ўғли Юсуф исмлидир. Адиб бу қадим анъанани ижодий давом эттирган ҳолда ўз қаҳрамонига Юсуф деб ном беради. Бундан ташқари, романда 90-йиллардан кейинги ўзбек халқининг эврилишлар давридаги тушкун кайфияти жуда ёрқин деталларда очилган. Чунончи, чойхона тасвири ёки бильярд ўйини муваффақиятли чиққан ўринлардан. Умумий бир хулосага келадиган бўлсак, “Мувозанат” романи айрим жузъий камчиликларга қарамасдан, мустақиллик даври ўзбек романчилигининг шоҳ асари бўлиб қолишига ишонамиз.\nАсар “Туриши керак… Туриши керак…” деган мантиқий давомийликка эга жумла билан якунланади. Бу эса Юсуфнинг янги курашларга чоғланаётганидан дарак бериб турибди. Асарнинг бу тарзда оптимистик руҳ билан тугалланиши эса китобхон кўнглига таскин беради.\nХулоса шуки, Улуғбек Ҳамдам насрий асарларида ёзувчининг илк асари “Ёлғизлик”да бошланган йигит руҳиятини чуқур талқин этиш тизими унинг роман ва ҳикояларида ҳам изчилликда давом этди. Зеро, “руҳий таҳлил қонуний бадиий ҳодиса бўлиб (Чернишевский) ижодий маҳоратнинг камолати даражасини, унинг таъсир доирасини белгиловчи сифат белгисидир”.\nБир куни ойинаи жаҳонда денгиз тубидаги ҳаёт ҳақидаги илмий-маърифий кўрсатув берилди. Океаншунос тадқиқотчиларнинг аниқлашича, океан ва денгиз тубида маржонлар йиғилиб-йиғилиб сув остида улкан маржон қояларини пайдо қиларкан. Афсуски, кучли тўфонлар чоғида маржон қоялар ҳар томонга сочилиб, барбод бўлар экан. Аммо тўфон тингач, маржонлар яна қайтадан йиғилиб-йиғилиб яна олдингидек ҳайбатли маржон қояларни пайдо этаркан. Истеъдодли шахсларни ҳам ўша океан тубидаги маржон қояларга ўхшатиш мумкин. Зеро, ҳар қандай давр тўфонлари бу “маржон қоялар”ни қулата олмайди. Маълум бир муддат истеъдодлар тўзитиб юборилиши мумкин, аммо улар маржон қоялар сингари албатта, тўфон тингач, яна улкан ва буюк истеъдодларини кўз-кўз этиб намоён бўлишаверади!\n Карим Б. Улуғбекнинг дил изҳори. // Узоқдаги Дилнура. Т.: Академнашр, 2010. – Б. 3.\n Йўлдошев Қ. Дардчил туйғу ва безовта руҳ. // Ёниқ сўз. Тошкент: янги аср авлоди, 2006, — Б. 511.\n Б.Карим. Улуғбекнинг дил изҳори. // Узоқдаги Дилнура. Тошкент: Академнашр, 2010. – Б. 4.\n Раҳмат Р. «Бир ёруғлик излайман ҳамон…» // Ёлғизлик. Тошкент: Қатортол-Камолот, 1998. – Б. 92.\n Йўлдошев Қ. Дардчил туйғу ва безовта руҳ. // Ёниқ сўз. Тошкент: янги аср авлоди. 2006. –Б. 512.\n Карим Б. Улуғбекнинг дил изҳори. Тошкент: Академнашр, 2010. – Б. 3.\n Ҳамдам У. Умумдард тасвири. / Янгиланиш эҳтиёжи. Тошкент: Фан, 2007. – Б. 184.\n Умуров Ҳ. Қаҳрамон маънавий олами ва эпиклик. Тошкент: Фан, 1995. – Б. 3-4.\n Ҳамдам У. Ёлғизлик. / Узоқдаги Дилнура. Т.: Академнашр, 2010. – Б. 10.\n Ҳамдам У. Оташ. / Узоқдаги Дилнура. Т.: Академнашр, 2010. – Б. 136.\n Гардкам / Ёлғизлик. Тошкент: Қатортол-Камолат, 1998. Б. 101-105.\n Сатторова Г. Миллий характер ва бадиий талқин. ТОшкент: Фан, 2007, — Б. 106.\n Ўша китоб. – Б. 107-108.\n Лола / Узоқдаги Дилнура. Тошкент: Академнашр, 2010. Б. 123.\n Камю А. Творчество и свобода. Статьи, эссе и записные книжки. — Москва: Радуга, 1990. — С. 8.\n Мирзаева З. «Мувозанат»нинг Америкадаги талқини» // Талабалар дунёси. 2009. №10. – Б. 10-12.\n Умуров Ҳ. Қаҳрамон маънавий олами ва эпиклик. Тошкент: Фан, 1995. – Б. 3.\n← Нургали Сыздыкбаев. Мифопоэтика Улугбека Хамдама: Бунт и Смирение\tМатёқуб Қўшжонов. Шиддат билан ёзилган роман →


ЎЗБЕКИСТОН ХДП ФРАКЦИЯСИ ЎЗ ФАОЛИЯТИДАН ҚОНИҚАДИМИ? - Ўзбекистон овози газетаси\nТадбир аввалида жорий йилнинг 14 июль куни Президентимиз раҳбарлигида ўтган видеоселектор йиғилишида кўтарилган долзарб масалалар, уларнинг ечими бўйича белгиланган чора-тадбирларга алоҳида тўхталиб ўтилди. Шунингдек, партия фракцияси аъзолари видеоселекторда ёшлар ва хотин-қизларнинг бандлигини таъминлаш, муаммоларини ҳал этиш бўйича зарур йўналишлар кўрсатиб берилганини алоҳида таъкидлашди. Мазкур масалаларга партия ташкилотлари, хусусан, депутатлар чуқур қараши, ҳудудларда жамоатчилик ҳамда депутатлик назоратини ўрнатиш лозимлигини билдиришди. Cўнгра Ўзбекистон ХДП фракцияси раиси Улуғбек Иноятов олти ойлик фаолияти юзасидан маълумот берди.\n— Бу йил барча соҳа вакиллари сингари депутатлар учун ҳам синовли келди, — деди Улуғбек Иноятов. — Шунга қарамай, Ўзбекистон ХДП фракцияси ўз фаолиятини партиямиз Сайловолди дастури ва Олий Мажлис Қонунчилик палатаси иш режалари асосида амалга ошириб келмоқда.\nЖумладан, партиямиз томонидан пандемия шароитида қилиниши лозим бўлган ишлар юзасидан йўл харитаси ишлаб чиқилди. Фракция аъзолари, маҳаллий Кенгашлар депутатлари, партия ташкилотлари фаоллари томонидан республика миқёсида “Саховат ва кўмак” хайрия акцияси ўтказилди.\nШунингдек, партия ходимлари ва депутатларидан иборат “Партия кўнгиллилар жамоалари” ҳам ташкил этилди. Уларга ҳудудий партия кенгашлари масъулларидан 214 нафари, маҳаллий Кенгашлар депутатларидан 1600 нафари жалб этилди. Жамоа бугунга қадар 7000 га яқин маҳаллада бўлиб, электоратимиз муаммоларини ўрганди, тарғибот ишларини олиб борди. Депутатлар жараён давомида ҳудудларда карантин қоидаларига риоя қилиш ҳолати, ёрдам пулларининг манзиллилиги бўйича жамоатчилик назоратини ўрнатиш масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратди.\nАйтиш керакки, мазкур хайрия тадбирлари мобайнида 75 мингдан зиёд эҳтиёжманд оилаларга 46 миллиард 110 миллион сўмлик озиқ-овқат маҳсулотлари, дори-дармон воситалари тарқатилди.\nБутун дунё аҳолиси кўринмас ёв билан курашаётган бир даврда Бухоро ҳамда Сирдарё вилоятида юз берган табиий офат, Сардоба сув омборидаги фавқулодда вазиятдан жабрланганларга кўмаклашиш учун Ўзбекистон ХДП бу вилоятларга 200 миллион сўмлик ҳомийлик маблағлари ажратди.\nТаъкидлаш лозимки, қонун ижодкорлиги борасида ҳам самарали иш олиб борилди. Ўтган ярим йил давомида фракция аъзолари томонидан 107 та қонун лойиҳаси юзасидан 245 таклиф ишлаб чиқилди ва масъул қўмиталарга тақдим этилди. Шунингдек, 30 дан ортиқ қонун лойиҳаси жойларга юборилиб, партия ташкилотлари, маҳаллий Кенгашлар депутатларининг таклифлари олинди. Фракциямиз билдирган таклифларнинг 114 таси инобатга олинди.\nФракциямиз парламент назоратини амалга оширишга ҳам алоҳида эътибор қаратмоқда. Жорий йил Давлат дастурида белгиланган вазифалардан ҳамда партия Сайловолди дастуридан келиб чиқиб, долзарб муаммолар юзасидан 18 вазирлик ва ташкилотларнинг ахборотлари эшитилди. Эшитув якунлари юзасидан муаммоларни бартараф этишга қаратилган тегишли вазифалар белгилаб олинди.\nТадбирнинг иккинчи қисмида оммавий ахборот воситалари ходимлари фракция аъзоларига ўзларини қизиқтирган саволлар билан мурожаат қилди.\n— Маълумки, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари белгиланган муддатда ҳудудларга чиқиб, аҳолини ўйлантираётган масалаларни ўрганади, таҳлил қилади ҳамда зарурий ҳолларда қонунчиликка таклиф билан чиқади. Мана шу борада Халқ демократик партиясининг фаолияти қандай бўлди?\nУлуғбек ВАФОЕВ, Ўзбекистон ХДП фракцияси аъзоси:\n— Республикамизнинг турли ҳудудларида бўламиз. Одамлар билан суҳбатлашамиз. Хурсанд бўладиган жиҳати, улар ўзларини ўйлантираётган масалалар биз, депутатлар орқали ечим топишига ишонишмоқда. Муаммоларини борича баён этишади. Учрашувларда мамлакатимизнинг бошқа-бошқа ҳудудларида истиқомат қилаётган инсонларни бир масала ўйлантираётганини билиб, рости, куйинамиз. Баъзи ҳолларда камчиликлар ечим топиши учун қонунларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш кераклигини англаймиз. Мана шу ўрганишлар натижасида қонунчиликка берган биринчи таклифимиз ногиронлиги бўлган фарзанди бор оналарга ҳам нафақа тайинлаш бўлди. Бугунгача ҳолат қандай эди? Бундай оналар фақат болалари учун ногиронлик нафақасини олади. Нафақа миқдори 468 минг сўм. Ногиронлиги бўлган бола давлат муассасаларидан бирида таҳсил олиб, тарбияланганда ойига миллионлаб маблағ сафланарди. Айни вақтда бола тарбияси билан банд онанинг эҳтиёжи ҳисобга олинмаган. Бир ўйлаб кўрайлик, бу қайси адолат мезонига тўғри келади?\nШунингдек, учрашувларда асосан ёшга доир пенсияга чиқишда турли муаммолар юзасидан мурожаатлар бўлади. Масалан, пенсия тайинлаш ҳақидаги қонунчиликка кўра болани парвариш қилиш бўйича берилган таътилнинг фақат биттаси меҳнат стажига киритилади. Шунингдек, туғруқолди 26 кунлик таътил меҳнат стажига киритилмайди. Ваҳоланки, аёлга касаллик варақаси берилади. Мана шу борада ҳам қонунчиликка ўзгартириш киритиш бўйича таклифлар берганмиз.\n— Пандемия даврида аҳолини қўллаб-қувватлаш мақсадида хорижий давлатлар ўз фуқароларига пул маблағлари тарқатди. Мамлакатимизда шу амалиёт нега жорий этилмаяпти?\nШарофиддин НАЗАРОВ, Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги ЎзХДП фракцияси аъзоси:\n— Бу саволга аниқ ва тушунарли жавоб берилиши лозим, деб ўйлайман. Негаки, бу масала аҳоли орасида кўплаб муҳокамаларга сабаб бўлмоқда. Масалан, АҚШ давлатини оладиган бўлсак, пандемия вақтида аҳолига дастлаб 1400 АҚШ доллари, кейинроқ яна маълум миқдорда пул маблағи берилди. Бироқ COVID-19 дан даволанишлари учун тиббий суғуртага эга фуқаролар 30 минг, суғуртаси бўлмаганлар эса 60 минг АҚШ долларигача сарфлашди. Ҳатто баъзи оилаларда бу кўрсаткич 1 миллион АҚШ долларигача етди.\nБизда эса ёндашув бошқача бўлди. Бунда асосан мамлакатимиздаги вазият ҳамда тиббиёт соҳасидаги ўзига хос тизим сабаб бўлди. Даволанишга кетадиган харажатларнинг асосий қисмини давлат ўз зиммасига олди. Шунингдек, аҳолига манзилли ёрдам бериш мақсадида улар бир неча тоифага ажратилди. Эҳтиёжманд оилалар рўйхати шакллантирилиб, зарурий озиқ-овқат маҳсулотлари етказиб берилди. Ўзим ҳам сайлов округимдаги, Чироқчи тумани «Тарағай» қишлоғида истиқомат қилаётган ана шундай 36 оилада бўлдим. Одамлар вақтида белгиланган маҳсулотларни олаётганини билдим. Суҳбат жараёнида кўмак пул маблағ кўринишида бўлганида бошқа мақсадларда фойдаланиши мумкинлигини ҳам айтишди. Иккинчи гуруҳ бугун кун кечиришга имкони бор, лекин иш фаолиятини юритишга эҳтиёжи юқори бўлганлардир. Уларнинг манфаатини ўйлаб, 48 триллион сўмдан ортиқ кредит маблағи ажратилди. Шунингдек, карантиннинг иккинчи кучайтирилган даврида ҳам зарурий дори-дармон, озиқ-овқат маҳсулотларини етказиб беришни давлат ўз зиммасига олди. Бунинг учун 120 мингдан ортиқ оила рўйхати шакллантирилди. Дунёда бундай тизимли ёндашган давлатлар саноқли. Бугунги кунгача давлат томонидан ижтимоий соҳа, соғлиқни сақлаш, тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш мақсадида пандемия билан боғлиқ харажатлар учун 6 миллиард АҚШ долларидан ортиқ маблағ ишлатилган. Буларнинг барчасини халқимизга тўғри тушунтиришимиз лозим.


Сайёрамиздаги энг гўзал ва ҳайратланарли миллий боғлар - XABARDOR.UZ\nСайёрамиздаги энг гўзал ва ҳайратланарли миллий боғлар\n1872 йилда президент Уилсс Грант қарорига асосан Снейк дарёсининг шимоли-шарқий қисмидаги 898,3 минг гектарли ер дунёдаги биринчи миллий боғга айланади ва унга Йеллоустон номи берилади. Миллий боғларнинг қўриқхоналардан фарқи шундаки, уларнинг ҳудудида сайёҳлар киришига рухсат этилади ва хўжалик ишлари билан чекланган миқдорда шуғулланиш белгиланади.\nҲозирги кунда дунёда 7000га яқин миллий боғлар мавжуд. Уларнинг ҳар бирига сайр қилиш ёввойи табиат оламига назар солиш, камёб ўсимликлар билан танишиш ва ҳайвонлар, қушлар ҳаётини яқиндан кузатишга имкон беради. Қуйидаги рўйхатдаги боғлар эса айнан таниқли саёҳатчилар ва машҳур нашрлар томонидан энг чиройли, бузилмаган ҳолатдаги табиат ўчоқлари деб тан олинган.\nМайдони: 19 804 км²\nБоғ номи шу ҳудудда яшаган «Какаду» қабиласи номидан келиб чиққан. Барча томондан боғ ўйиқлар билан ўралган, бу эса ажойиб биологик захирани шакллантирган. Боғда 1700дан ортиқ турдаги ўсимликлар қайд этилган. Шунингдек, ҳайвонот оламида 280 турдаги қушлар, 117 хил судралиб юрувчилар, 77 хил балиқлар, 1000 турдаги ҳашарот ва 60 хилдаги сутэмизувчилар яшайди. Боғ яна турфа хил табиат ҳудудлари билан ҳам машҳур: шубҳали ботқоқлардан тортиб, қуёшли текисликлар ва борса келмас ўрмонларгача.\nМайдони: 14 763 км²\nБу боғда 500 турдаги қушлар ва 3 миллиондан ортиқ катта ҳайвонлар боқилади. Қуруқ ва ёғингарчилик мавсумида боғда ғаройиб ҳодисалар — октябрдрдан ноябргача шимолий адирлардан жанубий ўлкаларга, апрель-июнда эса ғарб ва шимолга ҳаракатланадиган ҳайвонларнинг кўчишини кузатиш мумкин. Шимолда боғ Кениянинг Масаи-Мара қўриқхонаси билан чегарадош бўлиб, у боғнинг давоми саналади. Боғнинг жанубий-шарқида Нгоронгоронинг биосферали қўриқхонаси жойлашган.\nФьордленд, Янги Зеландия\nМайдони: 12 500 км²\nЯнги Зеландиянинг йирик миллий боғи Жанубий оролнинг тоғли жануби-ғарбий қисмини эгаллайди. Янги Зеландиянинг энг чекка ҳудудларидан бирида ноодатий фиордлар, шаршаралар ва тоғ тизмалари жойлашган. Фиордленд тоғлари сайёрадаги энг намли ҳудудлар қаторига киради. Боғ ичида денгиз мушуклари, пингвинлар, ноёб турдаги қушлар, шунингдек, қора маржонларнинг дунёдаги энг катта уяси мавжуд.\nМайдон: 6641 км²\nБоғ Альберт провинциясидаги Калгари шаҳри ғарбидан 110—180 км масофада жойлашган. Музликлар, муз майдонлар ва муз кўллари, зич игнабаргли ўрмонлар ва альп манзаралари ҳар йили миллионлаб сайёҳларни ўзига жалб этади. Боғда 56 турдаги сутэмизувчилар боқиларди. Уларнинг кўпини дурбин орқали кўриш мумкин. Боғ марказида Канаданинг энг кўп аҳоли пунктига эга Банф шаҳри мавжуд бўлиб, у денгиз сатҳидан 1463 метр баландликда жойлашган.\nМайдони: 4927 км²\nАҚШнинг энг қадимий боғларидан бири Аризона штатида жойлашган. Унинг асосий бойлиги Колорадо дарёдаги даралар ҳисобланади. Унинг узунлиги 350 км, чуқурлиги эса 1900 метрни ташкил этади. Дара тахминан 10 миллион йил аввал шаклланган: бу ерда Ернинг 4 бутун геологик даври акс этган. У минора, пирамида ва маъбадлар шаклини ёдга солувчи кўплаб ғаройиб қоялар билан қопланган.\nМайдон: 3081 км²\nМазкур боғ Сьерра-Невада тоғининг ғарбий этагида жойлашган. Унинг асосий кўнгилочар майдонларига баҳайбат секвойя, Эль-Капитан қояси, гумбазсимон Хаф-Доум ва кўплаб шаршаралар киради. Йосемити беш асосий ўсимликлар ҳудудини ўз ичига олади. Ҳимояланган ҳудудда сайёҳлик йўналишларининг давомийлиги т 1300 км.ни ташкил этади.\nМайдони: 2420 км²\nБоғ Чили жанубидаги Пуэрто-Наталес шаҳрининг шимолидан 140 километр масофада жойлашган. Боғнинг асосий манзарали ерлари баландлиги 3000 метрга етадиган кўп сонли тоғлар, тор ва чуқур кўрфазлар, музликлар ва кўллар ҳисобланади. Боғнинг энг баланд нуқтаси — 3050 метр баландликдаги Пайне-Гранде тоғидир. Бу масканнинг яна бир кўнгилочар нуқтаси улкан, турли хилдаги фауналардир: бу ерда 118 турдаги қушлар ва 26 хил сут эмизувчилар, жумладан, гуанако, пума, Анд тоғи кийиги, Жанубий Америка тулкиси боқилади. Боғда Патагониянинг деярли барча манзаралари мужассам.\nЛейк-Дистрикт, Буюк Британия\nМайдони: 2292 км²\nИстироҳат боғи ўз номини кўлларга бойлиги туфайли олган. Боғ ҳудуди музликлар натижасида ҳосил бўлган. Ҳимояланган майдон чегаралари деярли Камберленд тоғлари билан мос келади. Боғда Англиянинг тўртта энг катта кўллари— Уиндермир, Алсуотер, Бассентуэйт, Деруэнт-Уотер ва Англиянинг энг баланд тоғи Скофел-Пайк мавжуд.\nМайдони: 1227 км²\nБоғ Хонсю оролининг марказий қисмида жойлашган. Боғ таркибига бешта дунёга машҳур бўлган Фужи кўллари киритилган. Унинг яна бошқа қадамжоларига Фужи тоғи, шаршаралар, тоғ кўли, иссиқ булоқлар ва қулқонли оролларни мисол қилса бўлади. Хиёбон бўйлаб бир изли осма темир йўллар ўтган бўлиб, улар орқали боғнинг асосий чиройини томоша қилиш мумкин. Пиёда юришни хоҳловчилар ҳам боғни исталганича кўздан кечриши мумкин.\nШвейцария миллий боғи, Швейцария\nМайдони: 172,4 км²\nШвейцариядаги ягона миллий боғ Энгадин водийсида жойлашган. Боғ ўз ичига денгиз сатҳидан 1400 ва 3174 метр баландликдаги Альп ҳудудини олади. Ёввойи табиат шароитида боғда тоғ эчкилари, қора эчки, суғурлар, шимол қуёни, калтакесаклар ва саноқсиз қушларни кузатиш мумкин. Боғда умумий 80 км узунликдаги 21 сайёҳлик изи ажратилган.\nМайдони: 6.81 км²\nМануэль-Антонио энг кичик милллий боғлардан бири саналади. Кичик ҳудудга қарамай, боғ чеккаларида нам тропик ўрмон, пляж ва қояли кўллар бор. Боғ 184дан ортиқ қуш ва 109га яқин сутэмизувчиларнинг, жумладан, маҳаллий рамзлар бўлган — игуана, маймунларнинг уйи саналади.\nБоғ Хитойнинг жанубида, Лицзян дарёси яқинида жойлашган. Хитойчадан таржима қилинганда «Гуйлинь» сўзи «Кассия дарахтлари ўрмони» деган маънони англатади. Бу ном тасодифан берилмаган, ахир маҳаллий оҳактош устунлари тошли ўрмонни ёдга солади. Тоғлар дуккак, дарахтлар ва гуллардан иборат қуриган ўсимликлар билан қопланган. Табиатнинг бор гўзаллигини томоша қилишнинг энг яхши усули — Лицзян дарёси бўйлаб Гуйлиндан Яншога қайиқда сайр қилиш керак.


Жамият 13:10 / 18.10.2017 34505\nЎзбекистон Республикаси йўл ҳаракати қоидаларининг 72 бандига мувофиқ транспорт воситалари ажратилган бўлак ва йўл ёқаси, тротуар ва пиёдалар йўлагида ҳаракатланиши тақиқланади. Бу ҳақда Тошкент шаҳар ички ишлар бош бошқармаси йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси ОАВ ва жамоатчилик билан ишлаш бўлими инспектори майёр Алишер Абдуқодиров “Правда Востока” нашрига айтиб ўтди.\nҚайд этилишича, Ўзбекистон Республикаси маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига асосан транспорт воситаси ҳайдовчилари пиёдалар йўлагида ҳаракатлангани учун энг кам иш ҳақининг иккидан бир қисми миқдорида жарима тўлайди.\nУшбу қоидабузарликни маъмурий жазо қўлланилгандан сўнг бир йил мобайнида содир этса, энг кам иш ҳақининг 1 баробаридан 4 баробаригача жарима ёки транспорт воситасидан фойдаланиш ҳуқуқидан 6 ой муддатга маҳрум этиш чоралари кўрилади.\nТаъкидланишича, пиёда қоидабузарлик юзасидан йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматига мурожаат қилиши мумкин. Бунда унинг тасдиқловчи фото ёки видео тасвири, шунингдек, гувоҳлари бўлиши талаб этилади.\n17:58 / 20.03.2018 2815\n14:40 / 19.03.2018 45503\n12:45 / 19.03.2018 68547


Пиво ва сигарет, макарону консерваланган гўшт, пиёз ва саримсоқпиёз, зиравор ва қайлалар, картошка ва нўхат...\nБу товарларнинг Ўзбекистонга импорт қилинадиган қисми яқин кунлар ичида қимматлайди.\nЧунки 1 майдан бошлаб тилга олинган товарлар импортини чеклаш учун янги ҳукумат янги чекловлар жорий этди.\nПрезидент Каримовнинг “Маҳаллий истеъмол товарлари ишлаб чиқаришни кўпайтириш ва ассортиментини кенгайтиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори жорий ой бошида кучга кирди.\nМазкур қарор Ўзбекистонга импорти чекланган озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат товарлар рўйхатини янада кенгайтирди.\n1 апрелдан бошлаб Ўзбекистонга импорт қилинадиган маҳсулотларнинг 45 турига 10 %дан 30 %гача акциз солиғи солиниши белгиланган эди.\nҚўшимча акциз солиғига тортиладиган товарлар рўйхатида картошкадан тортиб велосипедгача бор эди.\nХусусан, пиво, сигарет, атир совун, тери ва трикотаждан тайёрланган кийимлар, совутгич, чангютгич, дазмол ва кондиционер каби кенг истеъмол товарлари импортига акциз ставкалари 1 апрелдан оширилган эди.\nПрезидент Каримов 30 апрелда имзолаган ва ва 1 майда кучга кирган ПП-1961 – қарорга биноан, акциз солиғи 1 апрелдан ошган товарлардан баъзиларига яна шу солиқ ставкалари оширилди.\nМасалан, Uzdaily.uz сайтига кўра, ҳукумат пивога акциз солиғини 100%, бироқ ҳар литрига 1,3 доллардан кам бўлмаган миқдорда белгилаган. 1 майгача бу товар учун солиқ ставкаси 70%, лекин ҳар литрига камида 1 доллар бўлганди.\nГўштдан қилинган тайёр ёки консерваланган маҳсулотлар импорт қилинса, акциз солиғи товар божхона қийматининг 70 %ини ташкил қилади. 1 майгача 50% эди.\nШунингдек, консерваланган мева-сабзавот маҳсулотлари учун акциз 30%дан 50%га ошди.\nМамлакатга макарон олиб кирувчилар ҳам акциз солиғи 20%дан 30%га ошганини билиб қўйиши керак. Турли зиравор ва қайлалар учун акцизлар эса, 50%дан 70%га ошди.\n1 майдан бошлаб тар сабзавотлар импорти ҳам акциз солиғи жорий этиш йўли билан чекланмоқда. Масалан, картошка учун 10, пиёз ва саримсоқпиёз учун 30, дуккаклилар учун 10%ли акциз жорий қилинди.\nФарғоналик Маъруфжон аканинг сўзларига қараганда, ҳукуматнинг бу йўналишдаги қадами умуман тўғри, лекин товарларнинг баъзи турлари бўйича жойлардаги бозор хусусиятларидан келиб чиқиш керак:\n- Масалан, пиёз импортини чеклаш зарур, дейди Маъруфжон ака, чунки, шу кунда Фарғона бозорларида пиёз ўта арзон. Ўтган йили қиммат бўлган бўлса керак, шунинг учун деҳқонлар кўпроқ экиб, бу йил анча арзон.\nАйни пайтда, картошка ҳар йилгидан қиммат. Чунки Фарғона бозорларида сотиладиган картошканинг катта қисми, асосан, импорт маҳсулотдир:\n- Балки, Қирғизистон билан муносабатлар совуқлашиб, йўллар ёпиқ бўлгани учунми, ҳар ҳолда картошка қиммат. Килоси 1700 дан бошланиб 2100 сўмгача, деди фарғоналик Маъруфжон ака.\nУнинг айтишича, бозорда маҳаллий саноат молларини ҳам топиш мумкин:\n- Фарғона пойафзал фабрикасида ишлаб чиқарилган шиппак сотиб олдим яқинда. 7000 минг сўм холос, арзон, деди деди фарғоналик Маъруфжон ака.\nЯна 1 майдан жорий этилган ёки оширилган акциз солиқларига қайтамиз.\nПрезидентнинг 30 апрел кунги қарорига биноан тамаки маҳсулотлари учун солиқ миқдори ҳам ошди. 1 майгача минг дона сигарет учун акциз 3 АҚШ доллари миқдорида бўлган бўлса, 1 майдан бошлаб бу кўрсаткич 5 долларга кўтарилди.\nИқтисодчи Миркомил Тошкандийнинг фикрича, ҳукуматнинг импортни чеклашдан икки мақсади бўлиши мумкин:\n- Биринчидан, тадбиркорларни, маҳаллий ишлаб чиқарувчини ҳимоя қилиш, иккинчидан давлат бюджети камомадини қоплаш, уни тўлдиришдир, деди Миркомил Тошкандий.\nЛекин иқтисодчи фикрича, импортни кескин чеклаш ортидан унинг салбий оқибатларини ҳам кутишга тўғри келади – контрабанда кучаяди.\nЎзбекистон Президентининг 1 майдан кучган кирган 30 апрел кунги қарори бу соҳадаги дастлабки ҳужжат эмас.\nПрезидент Каримов 2013 йил, 29 январ куни “Мамлакатнинг ўзида ишлаб чиқарилган маҳсулотлар рақобатбардошлигини янада ошириш ва товарларнинг мамлакатга ноқонуний олиб қирилишига қарши курашни кучайтиришнинг чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорни имзолаган, Вазирлар Маҳкамаси эса, 2013 йилнинг 4 мартида "Товарлар ва транспорт воситаларини Ўзбекистон Республикаси божхона чегараси орқали олиб ўтишни тартибга солишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги қарорни қабул қилган эди.\nТилга олинган икки ҳужжат импортни кескин қисқартириш учун асос бўлган бўлса, 30 апрел кунги қарор ўша асосни янада кучайтирди.\nТаҳлилчилар, хусусан, иқтисодчи Миркомил Тошкандий “1 апрелдан бошланган тақиқларнинг фойда-зарари тўғрисида бир нарса дейишга ҳали эрта”, деган фикрни билдирди.


«президент» тегли мақолалар – Газета.uz\n«президент» тегли мақолалар\n14 январ 2022, 22:00\n14 январь куни Ўзбекистонда содир бўлган энг муҳим хабарлар дайжести\nОнлайн аукционда сотилган қарийб 300 млрд сўмлик авторақамлар, 16 февраль воқеаларида қатнашганликда гумон қилинган шахснинг Ўзбекистонга қайтарилгани, Шароф Рашидов номи берилган СамДУ, эмланганлар ўртасидаги лотерея ўтказилиши ва унга автомобиль қўйилгани, хонадонида балиқ етиштирувчиларга бериладиган 81 млн сўмлик кредит, тунда «тез ёрдам» станциясига борган вазир ва бошқа хабарлар — «Газета.uz» нинг 14 январдаги энг муҳим хабарлари дайжестида.\n13 январ 2022, 10:56\n5 январ 2022, 09:04\nШавкат Мирзиёев қисқа муддатли таътилга чиқди\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 5 январдан қисқа муддатли меҳнат таътилига чиқди.\n31 декабр 2021, 23:59\n31 декабр 2021, 23:50\nШавкат Мирзиёев янги 2022 йилни Ўзбекистонда «Инсон қадрини улуғлаш ва фаол маҳалла йили» деб эълон қилишни таклиф этди. Президент йилни номлаш бўйича таклифини биринчи маротаба Янги йил арафасида эълон қилмоқда.\n28 декабр 2021, 14:26\nШавкат Мирзиёев Санкт-Петербург шаҳрига етиб келди\nШавкат Мирзиёев амалий ташриф билан Россиянинг Санкт-Петербург шаҳрига етиб келди. Ўзбекистон президенти мазкур ташриф давомида МДҲга аъзо давлатлар раҳбарларининг норасмий саммитида иштирок этади.\n23 декабр 2021, 10:03\n«Бири коррупцияга йўл очади, бошқаси дарров ғўддайиб, оёғи ердан узилади». Президент Тошкент вилояти ҳокимлари ҳақида\nШавкат Мирзиёев Олмалиқ шаҳрида фаоллар билан учрашувда Тошкент вилоятидаги кадрлар муаммоси ҳақида гапирди. «Бири коррупцияга йўл очади, бошқаси дарров ғўддайиб, оёғи ердан узилади. Мен амални бераман, лекин арқонни узун ташлаб қўяман», — деди у. Тошкент вилоятида сўнгги 6 йилда еттинчи ҳоким лавозимга тайинланди.\n18 декабр 2021, 17:34\nПрезидент «Фавқулодда ҳолат тўғрисида»ги қонунни имзолади, бу бутун мамлакатда умумий — 2 ойгача, республиканинг айрим ҳудудларида эса — 4 ойгача фавқулодда ҳолат жорий этишга имкон беради. Фавқулодда чекловлар қаторига — коммендантлик соати, карантин, ОАВлар фаолияти ва фуқаролар ҳаракатланиши эркинлигини чеклаш, қолаверса, жамоат тартиби муҳофазасини кучайтириш ва оммавий тадбирларни тақиқлаш киради.\n3 декабр 2021, 16:33\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 5−6 декабрь кунлари Қозоғистонга давлат ташрифини амалга оширади. Бу октябрдаги сайловдан кейин биринчи давлат ташрифи ҳисобланади.\n27 ноябр 2021, 13:34\nПрезидент музейларнинг даромад келтирадиган фаолият билан шуғулланишига рухсат берувчи қонунни имзолади. Илгари музейларга тижорий фаолиятни амалга ошириш тақиқланган эди. Хизмат кўрсатиш чоғида музейлар ашёлар ва коллекциялар бут сақланишини таъминлаши керак.\n25 ноябр 2021, 13:13\nПрезидент раислигидаги йиғилишда 500 минг гектарлик томорқалардан фойдаланиш учун 100 млн доллар ажратилиши маълум қилинди. Шавкат Мирзиёев аҳоли даромадини ошириш учун ҳар бир хонадонда камида 100 та парранда, қуён, қўй, эчки, асалари уялари боқишни йўлга қўйиш зарурлигини таъкидлади. Томорқа хўжалигини ривожлантириш учун субсидиялар, гаровсиз кредитлар ажратилади, ҳар бир туманда кооперациялар ташкил этилади.\n23 ноябр 2021, 11:22\nПрезидент «Янги Ўзбекистон маъмурий ислоҳотлари дастури»ни ишлаб чиқиш бўйича топшириқ берди\nПрезидент «2022−2023 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистон маъмурий ислоҳотлари дастурини ишлаб чиқиш» бўйича топшириқ берди. Унда давлат бошқаруви тизими ва маҳаллий давлат ҳокимияти органларини «аҳолининг фаровонлигини таъминлаш самарадорлиги»га эътибор қаратиш ҳамда «мобиль бошқарув аппарати»ни яратиш орқали уларнинг самарадорлигини ошириш мақсад қилинган.\n16 ноябр 2021, 17:41\nПрезидент тиббиёт ходимлари билан очиқ мулоқот ўтказади\nШавкат Мирзиёев навбатдаги очиқ мулоқотни тиббиёт соҳаси вакиллари, жумладан, олимлар, шифокорлар, фармацевтлар, ҳамширалар ва тизим ходимлари билан ўтказади. Шундан келиб чиқиб, ССВ аҳоли ва тиббиёт ходимларининг таклиф, муаммо ва камчиликларини ўрганиш мақсадида махсус «Call-марказ»ни ишга туширди.\n16 ноябр 2021, 15:47\nПрезидент қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ерларни хусусийлаштиришга оид қонунни имзолади\nЭнди тадбиркорлик, шаҳарсозлик, якка тартибда уй-жой қуриш ва уни ободонлаштириш учун берилган ерлар, қолаверса, хусусийлаштирилган давлат объектлари ҳудудларини хусусийлаштириш мумкин. Ариза бериш тартиби, уни рад этиш асослари, хусусийлаштирилган ерларни мулкдордан олиб қўйишни тартибга солувчи қонун президент томонидан имзоланди.\n6 ноябр 2021, 12:54\nКонституцияни такомиллаштириш таклифи билдирилди\nПрезидент Шавкат Мирзиёев инаугурацияга бағишланган маросимда Конституцияни такомиллаштириш масаласини кўриб чиқишга эътибор қаратди. «Туб бурилиш даврида кўпгина давлатларда конституциявий ислоҳотлар амалга оширилганини кўрамиз», — деди у.\n6 ноябр 2021, 11:03\nШавкат Мирзиёев Ўзбекистон президенти сифатида қасамёд қилди\nОктябрда президентликка қайта сайланган Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон президенти сифатида қасамёд қилди ва яна давлат раҳбари лавозимини бажаришга киришди.\n22 октябр 2021, 14:42\nЭнди унча оғир бўлмаган жиноятни содир этганлар ҳам фарзанд асраб олиши мумкин\nПрезидент фарзанд асраб олиш тартибларини соддалаштиришга қаратилган қонунни имзолади. Унга кўра, ҳаётга, соғлиққа қарши, гиёҳвандлик ва бошқа жиноятларни қасддан содир этганлар бола асраб олиши мумкин эмас деб белгиланмоқда. Унча оғир бўлмаган жиноятни содир этган ва жазо муддатини ўтаганларга эса фарзанд асраб олишга рухсат берилади. Қолаверса, фарзандликка олувчи ва олинувчи ёшидаги фарқ 15 ёшдан кам бўлмаслиги шарт.\n18 октябр 2021, 17:59\nДепутат ёрдамчиси институтини жорий этишга оид қонун қабул қилинди. Ёрдамчи депутатнинг вакили сифатида сайлов округида доимий фаолият юритади ва судланмаган бўлиши лозим. У депутат ва сайловчи ўртасидаги мунтазам алоқани яхшилашга кўмаклашади.\n15 октябр 2021, 10:29\nЭнди тадбиркорлар айланмадан олинадиган солиқни бўлиб-бўлиб тўлаши мумкин\nСолиқ кодексига қўшимча ва ўзгартишлар киритишга оид қонун президент томонидан имзоланди. Унга мувофиқ, энди тадбиркорлар айланмадан олинадиган солиқни бўлиб-бўлиб тўлаши мумкин. Қолаверса, ОТМлар қаторида касб-ҳунар мактаблари, коллежлар, техникумларда таълим олиш учун йўналтирилган даромадлар солиққа тортилмайди.\n20 сентябрь 2021, 16:39\nПрезидент Шавкат Мирзиёев пойтахтда амалга оширилаётган қурилиш лойиҳалари билан танишди. Республика онкология ва радиология тиббиёт марказининг 10 қаватли, 650 стационар ва 100 амбулатор ўринга эга бино лойиҳаси тақдим этилди. Шунингдек, «Янги Ўзбекистон» университетининг ўқув кампуси ва Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий боғи ҳудудидаги янги кутубхона лойиҳаси кўриб чиқилди.\nФарғона вилояти прокуратураси катта прокурори ҳибсга олинди (1)


Канадада ўрмон ёнғинлари туфайли бир шаҳарнинг жами аҳолиси эвакуация қилинади\n10:36 / 04.05.2016\nКанаданинг Альберт вилоятидаги Форт-Макмюррей шаҳрида яшовчи 60 минг киши ҳудудда рўй бераётган кучли ўрмон ёнғинлари туфайли эвакуация қилиниши бошланган. Бу ҳақда СВС телеканалида маълум қилинди.\nШаҳар ҳукумати шаҳардаги барча кишиларни олиб кетишга кўрсатма берган. 2011 йилги маълумотларда бу шаҳарда 61,3 минг киши яшаши қайд этилган.\nАйни вақтдаги ҳолат Альберт вилояти тарихидаги шунга ўхшаш илк вазият ҳисобланади. Одамлар шимолдаги Норалта ва Грэй-Вулф-Лодж шаҳарчаларига йўл олган. Шаҳардаги шифохона тўлиқ эвакуация қилинган. Хабарда келтирилишича, йирик йўллардан бирида тиқилинч юзага келган. Кўплаб йўлларни полициячилар тўсиб қўйишган.\nЎрмон ёнғинлари Форт-Макмюррей шаҳри яқинидаги туманларда бир неча турар жой биноларини йўқ қилгани ва шаҳарга яқинлашаётгани айтилган. Ҳозирча талофатлар ҳақида аниқ маълумотлар йўқ.\nБундан олдинроқ, вилоят ўт ўчириш хизмати раҳбари Дарби Аллен ёнғин қуруқ ҳаво ва кучли шамол туфайли тезлик билан тарқалаётгани ҳақида маълумот берганди. Айни вақтда ёнғин қамраб олган ҳудуд 1,8 минг гектарни ташкил қилади. Форт-Макмюррейда ёнғинга қарши ўт ўчирувчилар тайёр турибди. Ўт ўчириш ишларига авиация хизмати ҳам жалб этилган.\nФорт-Макмюррей шаҳри Альберт вилояти маркази Эдмонтдан 485 км шимоли-шарқда жойлашган.


Қозоғистонда Остона иқтисодий форуми ўз ишини бошламоқда\n08:17 / 15.06.2017\n15 июнда Қозоғистон пойтахтида Остона иқтисодий форуми ўз ишини бошлайди. Форум 2 кун давом этади.\nФорум ташкилотчиларининг таъкидлашича, форум анъанавий тарзда ҳар йили ўтказиб келинади. "Остонада ҳар йили жаҳон иқтисодий ҳамжамияти вакиллари, кўплаб давлатларнинг амалдаги ва собиқ раҳбарлари, Нобель мукофоти совриндорлари, жаҳон илми намояндалари ва тадбиркорлар йиғилишади", деб айтилди форум сайтида.\nОстона иқтисодий форуми Қозоғистон пойтахтида 10-маротаба ўтказилмоқда, унинг жорий йилдаги мавзуси "Янги энергия – Янги иқтисодиёт" бўлади.\n"Форумни яратишдан мақсад иқтисодчи-мутахассислар глобал иқтисодиёт ўзгариши шароитида Марказий Осиё минтақаси ва жаҳондаги иқтисодий ривожланиш масалаларини муҳокама қилиша оладиган халқаро холис майдонни шакллантиришдан иборат", деб айтилди форум ташкилотчилари хабарида.\nФорум доирасида Қозоғистон президенти Нурсултон Назарбоев иштирокида ялпи мажлис ҳамда иқтисодиёт бўйича етакчи мутахассислар, жумладан Нобель мукофоти совриндорлари билан учрашувлар бўлиб ўтади. Умумий ҳисобда 20 та панел сессияси ўтказиш режалаштирилган. Асосий мавзулар барқарор иқтисодий ўсиш, жаҳон савдоси ва инфратузилмаси, инновациялар ва "яшил" иқтисодиёт бўлади.\nФорумнинг спикерлари сифатида "Қора турна" назарияси муаллифи Насим Толиб, "Иқтисодий қотил тавбаси" бестселлери муаллифи Жон Перкинс, Россия Фанлар академияси академиги Сергей Глазьев, "Глобаллашув якуни" бестселлери муаллифи Гарольд Жеймс, The Boston Consulting Group компанияси раиси Ханс Пол Брюкнер, DP World компанияси директорлар кенгаши раиси Султон Аҳмад бин Сулаймон ва бошқалар номи айтилган.\nОстона иқтисодий форуми


Эртага Ўзбекистон бўйлаб қандай об-ҳаво кутилмоқда? - Zamin.uz\nРеспублика Гидрометеорология хизмати эртага, 13 январь куни кутилаётган об-ҳаво маълумотини эълон қилди.\nҚашқадарё ва Сурхондарёда ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2° совуқ-3° илиқ, кундузи 7-12° илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5° совуқ, кундузи 3-8° илиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудларида ҳаво ўзгариб туради, Тошкент, Наманган вилоятларининг тоғ олди ва тоғли ҳудудларида баъзи жойларда ёғингарчилик (ёмғир, қор) бўлиши мумкин. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Қор кўчиши хавфи бор. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5° совуқ, кундузи 3° совуқ-2° илиқ бўлади. “Замин” янгиликларини “Инстаграм”да кузатиб боринг\n26-12-2020, 13:34, Ўзбекистон\n22-12-2020, 13:05, Ўзбекистон\n15-02-2020, 16:47, Ўзбекистон\n12-02-2020, 14:36, Ўзбекистон


10:13 / 11 июнь 403 pdf Ўқиш режими + -\nЎзбекистон мусулмонлари идораси тасарруфидаги олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасаларига 2020-2021 ўқув йили учун абитуриентлар ҳужжатлари масофавий тарзда qabul.muslim.uz сайти орқали қабул қилинади. Бу ҳақда muslim.uz сайти хабар берди.\nЎрта махсус ислом таълим муассасаларига:\n– 2020 йилнинг 15 июнидан 5 июлигача (шу куни ҳам).\nОлий диний таълим муассасаларига:\n– Тошкент ислом институти ва Мир Араб Олий мадрасасига\n2020 йилнинг 15 июнидан 15 июлигача (шу куни ҳам);\n– Ҳадис илми мактабига 2020 йилнинг 15 июнидан 5 июлигача (шу куни ҳам).\n– ўрта махсус ислом таълим муассасасини тамомлаганлик тўғрисидаги ҳужжат (диплом) электрон шаклда.\n08:00 / 11 июнь 1200\n12:00 / 11 июнь 833\nИордания 27халқаро Қуръон мусобақасида 38 давлатдан жами 39 та қори қатнашмоқда. Бу ҳақда AlRai нашри хабар беради. Танловда ғолиб чиққан 5 нафар ғолибга ташкилотчи давоми...\n724 14:30 / 19.06.2019\nЖанубий Ирландия полицияси маъмурияти соҳада ишлаётган мусулмон аёлларнинг ҳижобда юришлари мумкинлигини маълум қилди. IQNAнинг Iris Ligalrdquo ахборот сайтига таяниб давоми...\n1028 15:15 / 09.04.2019\n1996 10:01 / 17.01.2019\n2753 15:00 / 10.10.2018


Франциялик олимлар коронавируснинг қандли диабетдан азият чекувчи инсонларга таъсири борасида биринчи тадқиқотни ўтказди. Бундай ташхис қўйилган ҳар ўнинчи бемор учун COVID-19 ҳалокатли эканлиги маълум бўлди, деб хабар қилади Diabetologia.\nТадқиқот натижасида олимлар 2020 йилнинг мартидан бери COVID-19’дан даволанган 1317 нафар қандли диабетдан азият чекувчи беморнинг маълумотларини таҳлил қилиб чиқди. 89 фоиз беморда иккинчи даражали қандли диабет бўлган. Кузатишларга кўра, орадан бир ҳафта ўтгач, беморларнинг 20 фоизи сунъий нафас олдиришга муҳтож бўлган, 10 фоизи эса вафот этган.\nМатериалларда таъкидланишича, даволанишга келган диабет билан оғрувчи инсонларнинг 65 фоизини эркаклар ташкил этган, уларнинг ўртача ёши — 70 да.\n«Олимлар қондаги шакар миқдорининг даражаси беморнинг прогнозига таъсир қилмаслигини маълум қилганди. Шунга қарамай, диабет асоратлари ва кексалик ўлим ҳолатининг ошишига олиб келади», — дея ҳисоблайди олимлар.\nМаълумотларга кўра, тадқиқотда биринчи даражали қандли диабетдан азият чекувчи беморлар сони кўп бўлмаган, бироқ улар орасида 65 ёшгача бўлганларнинг бирортасида ўлим ҳолати кузатилмаган.\n«Агар фақатгина ўлим ҳолати баҳоланса, у диабети бор эркакларда аёлларга нисбатан юқори», — дейди тадқиқот муаллифлари.\nАйни вақтда жамоа тадқиқотни давом эттириб, қандли диабети бор 3 мингга яқин бемор иштирокида ўтказилган натижаларни эълон қилиш ниятида.\nКиритилди: 11:55 31.05.2020. Ўқилди: 1245 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Мирзаали Муҳаммаджонов. Асорат (1990) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҚайта қуриш даври матбуотиМирзаали Муҳаммаджонов. Асорат (1990)\nЎзбекистон, табиий шарт-шароитлари, асрлар оша шаклланган дехқончилик маданияти билан, энг бой ва фаровон жумҳурият бўлиши мумкин эди. Афсуски, бундай бўлмади. Қайтанга халқ турмушида муайян турғунлик, сиҳат-саломатлигида жиддий бой беришлар, табиат мувозанатида улкан талофотлар рўй берди. Биз бугун совет ҳокимиятининг 72 йиллик тарихига назар солаётиб, бунинг сабаблари устида бош қотирмаслигимиз ва ниҳоят, янги аср бўсағасида меҳнаткаш, хокисор халқимизни қийнаган жумбоқларга жавоб изламаслигимиз мумкин эмас. Зеро, бу номутаносибликлар халқимизнинг миллий ўз-ўзини англаш жараёни билан чамбарчас боғлиқ муаммолардир.\nХўш, фожиаларимизнинг асосий илдизлари нимада? Мен, ер илми билан машғул бир олим сифатида, такрор айтаман: Фржиаларимизнинг бош манбаи пахта яккаҳокимлиги ва суғориладиган ерлар майдонининг чексиз кенгайтарилиши, сув омборларининг кўплаб қурилиши, ўрмонлар, боғ ва узумзорларнинг қийратилиши, заҳарли химикатларни ёппасига қўллашдир. Улар улкан экологик талофотлар ва номутаносибликларга олиб келди.\nҚишлоқ хўжалигини пахта яккаҳокимлиги асосида ривожлантириш оқибатида, жумҳурият хонавайрон даражага етди. Суғориладиган ерларнинг тўхтовсиз ориқлаб, унумсиз бўлиб бориши энг юқори нуқтага кўтарилди. Ер фойдали қатламининг деярли ярмини йўқотиб бўлди, минерал ўғитлар, пестицидлар, дефолиантлар, гербицидларнинг ҳад-ҳудудсиз ишлатилиши оқибатида, тупроқ барча неъматларини бой бериб, ўлик ҳолга айланди. 800 минг гектардан ортиқ суғориладиган ерлар қайтадан шўрланди. Ўсимликларнинг турли юқумли касалликлари кенг ёйилганлиги, шуиингдек, заҳари ҳам пахта яккаҳокимлигининг оқибатидир. Ниҳоят келиб чиққан сув танқислиги, бозорларнинг қимматлиги, сиҳат-саломатликнинг бой берилиши — булар ҳам нуқул пахта экиш ва унинг майдонини ҳадсиз кўпайтиришнинг машъул асоратларидир.\nХўш, бундай қалтис ва ночор вазиятдан қутулишнинг йўли борми? Ҳа, бор! Бунинг учун энг аввало жумҳуриятимиз қишлоқ хўжалигини қатъий илмий асосга қўйиш, туб қайта қуришни амалга ошириш керак. Надоматлар бўлсинки, қайта қуришнинг ўтган даврида бу сўзларни минг бор айтдим-ку, ҳеч вақо қилмадик. Бу ҳаммага аён — зарурат ҳисобга олиниб, пахта майдони ҳам, плани ҳам камайгани йўқ. Қайтанга бундай йўл номақбуллигини асословчилар сафи кенгайиб, улар рағбат топди.\nАслида эса жумҳуриятнинг ҳар бир деҳқончилик хўжалиги бир томонлама эмас, балки комплекс — ҳар томонлама ривожлантирилмоғи зарур эди. У ёки бу регионни ҳаддан ташқари фақат бир тур бўйича ихтисослаштириш ниҳоятда зарарли оқибатларга олиб келади. Биз пахта мисолида уни кўрдик. Регионда фақат бир хил экинга зўр бериш шахсий ва жамоат чорвачилигини издан чиқаради. Оқибатда, ҳозир жумҳуриятда ҳар юз гектар ҳайдаладиган ерга 41 бош қорамол (шунинг атиги 11 таси сигир) тўғри келади. Қишлоқдаги хўжаликларнинг 37 фоизи сигирга, 50 фоизи ҳатто қўйга ҳам эга эмас. Умуман, олганда, жумҳуриятда аҳоли жон бошига 22 килограммдан гўшт ва 132 литрдан сут етиштирилмоқда. Бутун мамлакат бўйича эса бу кўрсатгич 64 килограмм ва 341 литрни ташкил этади. Хўжаликларни ҳар томонлама ривожлантириш фақат иқтисодни мустаҳкамлаш жиҳатидангина эмас, айни пайтда табиат мувозанатини сақлаш, ишчи кучларидан мақсадга мувофиқ фойдаланиш учун ҳам ниҳоятда зарурдир. Бир сўз билан айтганда, тўла хўжалик ҳисоби, ўз-ўзини маблағ билан таъминлашга ўтиш шарт-шароитларида бозор ва маҳсулотнинг қадр-қиммати (бошқа ҳеч нарса эмас) ишлаб чиқаришни мувофиқлаштиришнинг бош дастури бўлиши керак. Бу принцип, қандай қилиб бўлса ҳам пахта бер, дейдиган сийқаси чиққан ақидапарастликни буткул рад этади.\nКолхоз ва совхозлар, ижарачилар, оилавий пудратчилар, кооперативлар ана шундагина даланинг унум-дорлигини бузмасдан ҳар қарич ердан кўпроқ самара олишдан манфаатдор бўлади. У ёки бу маҳсулотга давлат буюртмалари хўжаликлар билан мана шу принципда олди-берди қилишга асосланиши керак. Зинҳор-базинҳор мана бу маҳсулотдан истайсанми йўқми шунча нархда, шунча план берасан қабилида эмас! Ана шундагина хўжалик ҳам, деҳқон ҳам ўз эркига эга бўлади. Деҳқонга эрк беринг, у ўз ерига хўжайин бўлсин дегани\nИлмий асосланган принциплар ва илғор хўжаликларнинг тажрибаларидан келиб чиққан ҳолда, ҳозирги босқичда, пахтачилик хўжаликларида экин майдонларининг таркибини қуйидагича белгилаш мақсадга мувофиқдир.\nПахта — 50 фоиз атрофида.\nБеда ва бошқа озуқабопэкинлар— 30—35 фоиз.\nУруғлик учун дон (маккажўхори, жўхори, арпа) ва шоли — 6 фоиз.\nСабзавот — полиз, боғ ва узумзорлар—8—10 фоиз.\nИҳотазорлар, тутзорлар — 6 фоиз майдонни эгаллаши мумкин.\nСўзсиз, экинлар майдонининг бундай таркиби нисбийдир. Ҳар бир хўжалик тупроқ-иқлим шароитлари, у ёки бу маҳсулотга бўлган эҳтиёжидан келиб чиқиб, уни ўзгартириши мумкин. Масалан, ер шароити мелиоратив жиҳатдан ноўнғай жойлардаги хўжаликлар пахта ҳажмини 40—45 фоизга туширишлари, унинг ўрнига озуқа экинларни кўпайтиришлари мумкин. Ҳозир эса юқорида айтиб ўтганимиздек, жумҳурият қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг амал қилиб келинган номақбул услублари мутлақо ўзгарган эмас. Иш илмий асосда эмас, аввалгидек маъмуриятчилик усулида давом этаётир. Алмашлаб экиш тўла ўзлаштирилмади. Ҳайдаладиган ерлардаги беда майдони 14 фоизлигича қолмоқда. Ҳолбуки, унинг майдони 30—35 фоизни эгаллаши керак. Пахта экувчи хўжаликларда ғўзанинг салмоғи 70—75 фоиздан ҳам юқори, Балиқчи, Москва, Бўз, Ленин сингари бир талай ноҳияларда эса 76—80 фоизгача етади. Бошқача қилиб айтганда, пахтачилик ҳали очофат яккаҳокимлик бало-қазосидан қутулган эмас.\nЎтган 1988 йилнинг декабр ойида жумҳурият Фанлар академиясида бўлиб ўтган илмий ишлаб чиқариш кенгашида яқин икки-уч йил ичида пахта сотиш планини 4 миллион тоннага қадар тушириш, озуқа экинлари, сабзавот-полиз, боғ ва узумзорлар маидонини кенгайтириш учун 600 минг гектардан кўпроқ пахта учун нобоп бўлган ерларни ажратиш таклифи ўртага ташланганда, бу таклифни агросаноат комплексининг барча мутахассислари ва раҳбарлари маъқуллаган эдилар. Бу борадаги илмий асосланган таклифномаларни қўллаб-қувватловчи телеграмма ва хатлар, қўнғироқлар ниҳоятда кўп бўлган. Хўжалик раҳбарларининг бундан мамнунлиги бежиз эмас эди. Чунки, Меҳнатобод ноҳияси 10 йиллар мобайнида 8—10 центнердан ҳосил етиштириб келаётган бўлса, Қўрғонтепа, Марҳамат, Андижон, Хўжаобод, Жалолқудуқ ноҳияларида пахта учун нобоп жойларда деҳқончилик қилиш оқибатида, ҳосилдорлик 1,5—2 баравар камайиб кетган.\nМасалан, пахта учун нисбатан қулай келган ўтган 1988 йилнинг ўзида жумҳуриятдаги 400 минг гектар майдонда пахтадан 18—20 центнергача, 100 минг гектар майдонда эса 11—12 центнердан ҳосил етиштирилди. Албатта, бу рақамлар 1987 йилга нисбатан 2—4 баробар кам. Аммо сўнгги 8 йил мобайнида жумҳуриятдаги 700—750 минг гектар ерда ўстирилаётган ғўзанинг рентабеллик даражаси бутунлай ўзини оқламади. Шундай экан, биз бундай майдонларда пахтани нима учун етиштиряпмиз. Афсуски, бу саволга бирон жўяли жавоб тополмаймиз. Ҳолбуки, Манчестер дорулфунуни профессори Теодор Шанин Известия рўзномаси мухбирига берган интервьюсида айтганидек, бутун жаҳонда: Ишлаб чиқарувчининг манфаатдорлиги қанчалик юқори бўлса, социал соҳаларни ривожлантириш имконияти ҳам шунчалик юқори бўлади, деган назария машҳур. Биз эса пахта етиштиришда бундай назариялар билан ҳисоблашмай қўйганмиз.\nҲозир СССР ҳукумати пахтанинг харид нархини 40 фоиз атрофида оширишни мўлжалламоқда. Агар сўнгги йилларда тракторлар, унинг ёнилғи ва мойлаш материаллари, эҳтиёт қисмлари, минерат ўғитлар, заҳарли химикатлар ва бошқа маҳсулотларнинг реализация нархи 100 фоиз ва ундан ҳам кўпроқ ошганини ҳисобга оладиган бўлсак, пахтанинг харид нархи 40 фоиз ошиши пахтакорга амалда ҳеч нарса бермайди. Бизнингча, харид нархи товар ва моддий ресурсларининг ошган нархи қоплаганидан ташқари, ҳеч бўлмаганда, икки баробарга оширилиши керак. Бундан ташқари, деҳқончиликни илмий асосда юритиб, адирлар, шўрхок ва тошлоқ ерлар, шунингдек, мелиоратив жиҳатдан ноўнғай бўлган унумсиз жойларда пахта миллионлаб зарар кўришдан қутқариш мумкин.\nҲамма пахта яккаҳокимлиги қишлоқ хўжалигини даҳшатли аждаҳо янглиғ вайрон қилаётганини тан олади. Аммо яккаҳокимликни йўқ қилиш ниҳоятда қийин бўляпти. Чунки пахта учун бериладиган планлар бунга имкон бермаяпти. Масалан, бу йил учун 5 миллион 250 минг тонна пахта плани белгиланган. Тола ҳисобида эса 1710 минг тонна пахта етиштиришга буюртма берилган. Ҳолбуки, шунча миқдордаги толанинг ўзи амалда 5,4 миллион тонна пахта деган гапдир. Агар 1990—1995 йилларда ҳам ҳозир мўлжалланаётганидек, пахта етиштириш ҳажми 5 миллион тонна атрофида қолса, мутлақо аҳвол ўзгармайди. Ахир сўнгги уч йил мобайнида (1986—1988 йил) расмий маълумотларга қараганда, пахта хомашёси етиштириш ўртача 5 миллион 70 минг тоннани ташкил этди ва у пахта етиштириладиган зоналарда далаларнинг 70 фоизидан кўпроғини эгаллаган. Бундан шундай хулоса чиқади. Агар план шу ҳолича қолса, пахта яккаҳокимлиги бундан буён ҳам тантана қилаверади, деҳқонни яна эзиб-эзғилаб бораверади. Пахта етиштиришга белгиланган давлат буюртмаси миқ-дорини камайтирмасдан туриб, пахта етиштириладиган майдонларни камайтиришни талаб қилиш мантиқсизликдан бошқа нарса эмас. Деҳқонлар шу йилнинг бошидаёқ пахтачиликда қайта қуришнинг бўлмагани ва яна бўлмаслигига ишонч ҳосил қилиб, кўнгли совуган эди. Пахта яккаҳокимлиги қандай бўлса, шу ҳолича сақланиб турибди. Бошқача қилиб айтганда, давлат буюртмасининг тазйиқи деҳқонни сўзсиз асоратга мажбур этмоқда. Акс ҳолда, ўтган йили пахтакорлар планда кўрсатилганидан 40 минг гектар кўпроқ ерга пахта экмаган бўлур эдилар. Иттифоқ Давлат план қўмитаси жумҳурият бўйнига пахта планини сиртмоқдек осиб, хайрли режаларнинг амалга ошувига имкон бермай келяпти.\nЯна бир номутаносиблик ҳақида ҳам айтиб ўтмасам бўлмайди. Жумҳуриятни 1991 — 1995 йилларда социал-иқтисодий ривожлантириш режаси лойиҳасида пахта етиштиришнинг ҳажми 5 миллион тонна атрофида қолиши кўзда тутилган. Демакки, хўжаликларнинг инқирозга юз тутиши, иқтисодий ва экологик вайронагарчилик, халқнинг оч-ночорлиги давом этаверади. Қизиғи шундаки, буни ҳамма тушуниб турибди. Ҳатто Иттифоқ ва жумҳурият раҳбарлари ҳам. Аммо улар ўзларининг ҳаддидан ташқари марказлаштириш сиёсатларидан воз кечола маяптилар. Амалий ишга ўтилмас экан, аҳвол мураккаблашаверади, деҳқон кўнглидаги норозилик кучайиб бораверади. Буни англамаслик мумкин эмас.\nТўғри, турғунлик йилларида маъмурий буйруқбозликнинг қудратли машинаси якка ёлғиз ҳукмрон эди. Пахтага сиғиниш ҳам шахсга сиғинишни келтириб чиқарган эди. Хўш, бугунчи? Бугун бизга нима халақит беряпти. Партия ва ҳукуматнинг, СССР халқ депутатлари съездининг энг мўътабар ҳужжатларида, марказий ва жумҳурият матбуотида телевидениенинг Қайта қуриш прожекторида пахта яккаҳокимлигига барҳам бериб, қишлоқ хўжалигини қатъий илмий асосга қўйиш ҳақида жўровозлик билан гапсўз бўляпти. Иттифоқ органлари, жумҳурият раҳбарлари бу оқил, соғлом мантиққа асослансалар ёмон бўлмасди. Бир раҳбар чиқиб, яккаҳокимликни йўқотсак, сабзавот-полиз маҳсулотини қўйгани жой тополмай қоламиз, деб донолик қилса, яна бошқа бирови миллиардлаб сўм даромадни бой берамиз, деб валломатлик қилади. Бундай мулоҳазаларни фақат ҳаётни билмайдиган, ундан ажралиб қолган одамларгина айтиши мумкин.\nЖаҳон амалиёти ва тажрибаси у ёки бу экиннинг яккаҳокимлигига мутлақо йўл қўйиб бўлмаслигини аллақачон исботлаган. Мана шунинг учун ҳам, жаҳоннинг пахта етиштирувчи мамлакатлари ва регионларида алмашлаб экиш таркибида пахтанинг миқдори 30—50 фоиздан ошмайди. Бу нарса бизнинг мамлакатимизда ҳам фан томонидан исботланган. Аммо биз кўр-кўрона жаҳон тажрибаси ва фан йўл-йўриқларига қарама-қарши боришни давом эттиряпмиз.\nЖумҳуриятда экологик ва социал-иқтисодий жиҳатдан хавфли бўлган вазиятни келтириб чиқарган иккинчи нарса, бу — 60-йиллар бошларида Ўрта Осиё регионида катта ва кичик сув омборлари қуриш бўйича бошлаб юборилган улкан ишдир. Ҳозирги пайтда 51 жумҳурият ва 5 жумҳуриятлараро аҳамиятга молик сув омборлари мавжуд. Уларнинг бағрига 55.5 миллиард кубометр сув сиғади. Биз, айнан мана шунда жуда катта хатоликни кўриб турибмиз. Тўғри, айрим сув омборлари учун эҳтиёж бор эди. Аммо уларнинг аксарият қисми ҳеч қандай заруратсиз қурилгак, бундай кўплаб миқдордаги сув омборлари қурилишига чуқур илмий асосда ёндашилмаган. Кўплаб олимлар, мутахассислар ва амалиётчиларнинг фикрлари билан ҳисоблашилмаган. Экологик мувозанатнинг издан чиқиши ўйлаб ҳам ўтирилмади. Оролнинг қуриши эса маълум бўла туриб, бундай қалтис ишларга қўл урилди.\nАввало, шуни таъкидлаш керакки, кўплаб сув омборлари қурилиши муносабати билан, қишлоқлар, аҳоли турар жойлари, ўн минглаб гектар унумдор ерлар сув тагида қолиб кетди. Бундан ташқари, ҳар йили сув омборлари сатҳидан 5 миллиард куб метрга яқин сув ҳавога буғланиб кетмоқда. Ахир, бу Оролнинг сатҳини тутиб туриш учун ниҳоятда зарур бўлган озмунча сувми?\nБутун фожиа шундаки, сув омборларининг ўзи ҳам, Ундан оқиб чиқаётган муздек сув ҳам далаларимизнинг тУпроқ шароитларини ёмон томонга ўзгартириб юборди, ер ости сувлари сатҳи кўтарилди. Далаларнинг шўрланиши ва ботқоқланиши, тупроқ эрозияси, юз минг гектарлаб суғориладиган ва суғорилмайдиган майдонлардаги фойдали жониворларнинг нобуд бўлиши, тупроқнинг бой қатлами барҳам топиши — буларнинг ҳаммаси сув омборларининг бугун маълум бўлаётган зарарли жиҳатларидир.\nСув омборларининг муаллифлари ва тарафдорлар ундай иншоотлар қурилиши туфайли регионда қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштириш, икки баробар ошди, деб мақтанадилар. Аммо улар айнан бир шароитда ерларнинг унумдорлиги тушиб кетганлиги; аҳолини озиқ-овқат билан таъминлаш камайганлиги, Оролнинг ўлими ва Оролбўйида келиб чиққан экологик ҳалокатлар айнан мана шу сув омборлари қурилиши ва пахта яккаҳокимлигининг авж олдирилиши билан боғлиқ эканлиги хусусида лом-мим демайдилар. Сув омборларининг атроф-муҳитга етказаётган зиёнини Андижон сув омборидан фойдаланиш мисолида яққол кўриш мумкин. Бу иншоот ўз бағрига 1,9 миллиард куб метр сувни сиғдиради. Қўрғонтепа ноҳиясидаги сув омборидан 20 километр берида жойлашган Савай совхозидаги метеорология пункти маълумотларига кўра, 1987 йили, яъни сув омбори ишга тушганидан сўнг 10 йил, ўтгач, экинлар учун фойдали ҳарорат йиғиндиси 402 даражага, йил энг қулай келган 1988 йили эса 204 даражага камайиб кетган. Бу шундан далолат берадики, сув омбори атрофидаги Қурғонтепа, Жалолқудуқ, Хўжаобод ва Марҳамат ноҳияларида ғўза ўсадиган энг қулай кунлар сув омборининг таъсирида 20—35 кунга қисқарган. Андижон ноҳиясида ҳам сўнгги йилларда фойдали ҳарорат йиғиндиси 18 даражага камайган. Бошқа сувомборларида бўлгани сингари, Андижон сув омборининг қуйи қисмидан чиқадиган сувнинг ўртача ҳарорати ҳам сув омбори, қурилганига қадар Қорадарёдан оққан сувнинг ҳароратидан 5,5 даража пастдир.\nБундай совуқ сув билан экинларни суғориш ҳосилдорликни тушириб юбориши бизнинг кўпгина тадқиқотларимизда ўз ифодасини топган. Таққослаб текшириш: мобайнида шу нарса аниқландики, омборларда жамланган сув билан суғорилган далаларда ҳосилнинг етилиши 20 кунга кечикади, ҳосилдорлик эса 20—40 фоизга камаяди. .\nЭнг ташвшшш жиҳат шундаки, дарёлардан табиий равишда оқиб келаётган фойдали лойқа еув омборларида чўкиб, ундан экинлар бебаҳра қолади. Ҳолбуки, сув омборларида чўкиб қолаётган ана шу лойқалар экинга ҳаёт бағишловчи бирдан-бир зарур озиқ элементларига эга. Айниқса, бундай фойдали лойқа моддалар Амударё сувида кўп эди. Бу ҳақда ўтган асрда улуғ тупроқшунос В. В. Докучаев ҳам ёзган. Бизнинг эскидан суғориб келинган ерларимиз сув омборлари ишга тушгунга қадар, унумдор бўлганлигининг сабаби ҳам мана шунда. Масалан, Савай совхозида Андижон сув омбори ишга тушгунга қадар (1976—1977 йиллар пахта ҳосилдорлиги 35—36 центнерни ташкил этган бўлса, 1987—1988 йилларда бу ерда пахта ҳосилдорлиги ўртача 18—20 центнерга тушиб қолди. Шу йиллар мобайнида ҳосилдорлик Қўрғонтепа ноҳиясида 31,6 дан 21 центнерга, Марҳамат ноҳиясида эса 35 центнердан 17,5 центнерга тушди. Вилоятнинг Жалоқудуқ, Хўжаобод сингари бошқа ноҳиялари ҳам мана шундай нохуш аҳволдадир. Вилоятнинг мана шу тўрт ноҳияси пахтачилик учун қулай келган 1988 йили планни атиги 48—67 фоиз қилиб ўринлатди, холос. Фарғона вилоятининг Қува, Охунбобоев ва Олтиариқ ноҳиялари ҳам Каркидон ва Қўрғонтепа сув омборларининг салбий таъсирини бошдан кечирмоқда.\nАмударёда қурилган Туямўйин сув омбори эса Қорақалпоғистон, Хоразм ва Тошовуз вилоятлари учун мана шундай улкан зарар келтиряпти. Бу сув омбори 7, 3 миллиард куб метр сув сиғдира олади. Унинг таъсирида бўлган зонада ер ости сувлари тез кўтарилиб кетди. Далаларнинг ялпи суратда қайта шўрланиши бошланди. Аҳоли ўртасида касалликлар кўпайди. Сифатли ичимлик сув етишмовчилиги келиб чиқди. Боғлар ва тўқайзорлар, соябоп дарахтлар барбод бўляпти. Хўш, миллиардлаб сўм сарфлаб, сув омбори қуриш, сўнг бунинг оқибатида келиб чиққан экологик норасоликларни бартараф этиш учун яна миллиардлаб сўм маблағлар сарфлаб, каналлар, чап ва ўнг соҳил коллекторлари қуриш ақлга сиғадиган гапми? Шўркўл сув омборининг таъсирида Шофиркон ноҳиясидаги Ғиждувон ва Жилвон совхозларининг узумзор, боғзорларининг деярли ярми барҳам топди. Андижон ноҳиясидаги Москва жамоа хўжалиги ҳудудида ҳозир яна бир сув омбори қуриляпти. У 5 миллион куб метр сув жамлашга мўлжалланган. Оқибат, яқин атрофдаги ер ости сувлари ниҳоятда тез кўтарилиб кетди. Отчопар қишлоғи бутунлай вайрон бўлди. 150 хўжалик аҳоли бошқа жойларга кўчяпти.\nХўш, келгусида сув омборларига қандай ёндашишимиз керак? Бизнинг фикримизча, у ёки бу туман ёки региондаги табиат мувозанатини бузган, ернинг унумини пасайтирган, сизот сувлари сатҳи кўпайишига олиб келган сув омборлари ишини тўхтатиш мақсадга мувофиқдир. Уларда тўпланган сув эса дарё ўзанларига очиб юборнлиши, айни пайтда сув омборлари тагида чўкиб қолган лойқалардан қандай фойдаланиш тадбирлари ишлаб чиқилиши ва амалга оширилиши зарур. Сув ниҳоятда тақчил бўладиган ноҳиялардан бошқа жойлардаги барча сув омборлари эса вақти-вақти билан ишлатилиши зарур. Яъни фақат сел келадиган ҳам қиш пайтларида сув тўплаш, баҳор ва ёзда, далаларни ювиш пайтида эса айланма каналлар орқали, уларнинг сувини тўплаган лойқалари билан биргаликда далаларга оқизнш зарур. Айланма каналлари бўлмаган сув омборларида яқин уч йил ичида уларни қуриш керак. Янги сув омборлари қуришдан эса бутунлай воз кечиш лозим!\nЭнди йирик ГРЭСлар масаласи ҳам келиб ччқадис Албатта, бундай жумҳуриятлараро ГЭС ва сув омборлари муаммосп манфаатдор томонлар жалб этнлга ҳамда экологик ва иқтисодий шарт-шароитлар ҳисобга олинган ҳолда қайта экспертизадан ўтказилиб, синчиклаб муҳокама қилиниши керак. Ахир биз партия ва ҳукуматнинг Орол денгизига доир қарорини бажаришимиз, ўлиб бораётган денгизга ҳеч бўлмаганда, ўша қарорда белгиланган даражада сув қуймоғимиз зарур-ку, Бу йил эса Орол қатра ҳам сув олмади. Барча ортиқча ва тежалган сувлар, сув омборларини очиб юбориш орқали қўлга киритиладиган оби-ҳаёт манбалари ҳеч кж ёққа эмас, фақат Оролга оқизилиши керак!\nЯқинда бу борада дастлабки қадам қўйилди. Сўх сув омбори қурилиши тўхтатилди. Бундан буён эсй жумҳурият ҳудудидаги ва унга ёндош чегаралардаги сув омборларининг мақсадга мувофиқ ва номувофиқлигини аниқлаш мақсадида олимлар, мутахассислар, мутасадди ташкилотлар билан тинимсиз иш олиб бориш керак!\n← Аввалги Аввалги Ашурали Жўраев. Фалокат қўнғироғи (1989)\nКейинги → Кейинги: Шарифа Салимова. Аёл жиноятга қўл урди (1990)


МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИГА ҚАМРОВ ОРТМОҚДА » Навоий шахар хокимлиги расмий сайти » Официальный сайт хокимията г.Навои » Official site of Municipality of the city Navoi\nНавоий шахар хокимлиги расмий сайти » Navoiy shahri » МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИГА ҚАМРОВ ОРТМОҚДА\n26-12-2019 11:55 Navoiy shahri\nБугунги кунда Навоий шаҳрида 3-7 ёшдаги болалар 10304 нафарни ташкил этиб, шаҳардаги жами 47 та (34 та давлат ва 13 та нодавлат) мактабгача таълим ташкилотларида 11351 нафар кичкинтойлар тарбияланмоқда.\nШаҳарга яқин туманлардан келаётган 1047 нафар болалар ҳисобига қамров 110,2 фоизни ташкил этади. Шундан, 34 та давлат мактабгача таълим ташкилотларида 10279 нафар (90,5 фоиз), 10 та нодавлат мактабгача таълим ташкилотларида 543 нафар (4,8 фоиз) ҳамда 3 та давлат хусусий-шерикчилик асосидаги мактабгача таълим ташкилотларида 529 нафар (4,7 фоиз) болалар тарбияланади.\nЖорий йилда Навоий шаҳрида мактабгача таълим тизими моддий-техника базасини мустаҳкамлаш учун 1,1 млрд. сўм маблағ ажратилди. Шунингдек, шаҳардаги 9 та мактабгача таълим ташкилотларининг иситиш тизими 1 млрд. сўм маблағ эвазига мукаммал таъмирланди.