СССРни тиклашга қаратилган лойиҳами? Евроосиё иқтисодий иттифоқи ҳақида мустақил эксперт муносабати\nСССРни тиклашга қаратилган лойиҳами? Евроосиё иқтисодий...\n08.10.2019 11:46 1 4795\nМарказий Осиё минтақасида кечаётган интеграцион жараёнларда Евроосиё иқтисодий иттифоқи (ЕОИИ) фаол иштирок этмоқда. Иттифоққа ҳозирга қадар Россия, Беларусь, Арманистон билан биргаликда қардош қўшниларимиз – Қозоғистон ва Қирғизистон тўлақонли аъзо бўлиб кирган.\nМарказий Осиё мамлакатлари йиллар давомида бир ёқадан бош чиқариб, ягона минтақавий ташкилот теграсида бирлаша олмагани сабаб Россия етакчилигида тузилган, чуқур иқтисодий ҳамкорликни тарғиб этадиган, хусусан, товарлар, хизматлар, капитал ва ишчи кучининг эркин харакатланишига асосланган ЕОИИ этагидан тутишга мажбур бўлди. Сўнгги пайтларда Ўзбекистоннинг ушбу иттифоққа аъзо бўлиши борасида ҳам баҳс-мунозаралар кучайди. Келинг, мазкур тузилманинг Ўзбекистон ҳамда минтақа давлатлари учун мусбат ва манфий жиҳатларини таҳлил этиб кўрсак.\nИкки ёндашув: иқтисодми ё геосиёсат?\nЕОИИга нисбатан асосан икки хил ёндашув шаклланган. Биринчи ва кенг тарқалган ёндашувга кўра, мазкур иттифоқ Кремлнинг собиқ СССР давлатларини қайта бирлаштириш, уларни Россия манфаатларига бўйсундиришга қаратилган лойиҳадир. Айни чоғда, Россия раҳбарияти ЕОИИ СССРни қайта тиклаш йўлидаги лойиҳа эканини такрор-такрор рад этиб келади. Аммо аксар тадқиқотчилар Москва раддияларига ишонмайди. Бу ёндашув вакиллари иқтисодий иттифоққа қўшилиш охир-оқибат минтақа мамлакатлари мустақиллиги ва суверенитетини чеклашга олиб келади деб ишонади.\nИккинчи гуруҳ таҳлилчилар эса ЕОИИни фақат иқтисодий мақсадларни кўзловчи ташкилот ўлароқ баҳолайди. Хусусан, Қозоғистон ва Беларусь раҳбарлари иттифоқ фақат иқтисодий тузилма экани, уни ташкил этишдан сиёсий мақсад кўзланмаган, умумий ташқи сиёсат юргизиш ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмас деб ҳисоблайди. Ушбу ёндашув тарафдорлари ташкилот мақсадларини сиёсийлаштирмай, иқтисодий жиҳатларга кўпроқ аҳамият беришга чақиради.\nЯнги аъзоларга ёрдам: Қирғизистон тажрибаси\nСир эмас, Россия раҳбарияти бир пайтлар Совет Иттифоқи таркибида бўлган Марказий Осиё мамлакатларини ЕОИИга аъзо бўлишга даъват этиб келади. Бу борада хайрихоҳ мамлакатларга ҳатто иқтисодий ва бошқа характердаги ёрдам ваъда қилинган. Хусусан, Қирғизистон иттифоққа аъзо бўлаётганда, интеграциялашув жараёнида иқтисодиётдаги эҳтимолий структуравий ўзгаришлар оқибатини енгиллаштириш, иқтисодий ва молиявий йўқотишларни компенсация қилиш ва мамлакатнинг божхона, фотосанитар ва бошқа инфратузилмасини иқтисодий иттифоқ стандартларига мослаштириш учун Россия томонидан 200 миллион АҚШ доллари миқдорида молиявий ёрдам кўрсатилган.\nБундан ташқари, мамлакатда тадбиркорликни ривожлантириш ва янги ишлаб чиқариш қувватларини ошириш учун расмий Москва ҳисобидан Қирғизистон–Россия сармоя жамғармаси ташкил этилган. Мазкур жамғарма ҳозиргача ваъда қилинган 1 миллиард АҚШ долларидан 300 миллион АҚШ долларини қабул қилган.\nУмуман, янги аъзоларга бундай ғамхўрлик кўрсатиш халқаро тажрибада мавжуд. Масалан, Европа иттифоқи иқтисодий жиҳатдан қолоқроқ янги аъзо мамлакатларга умумий ғазнадан ҳар йили салмоқли иқтисодий-молиявий кўмак кўрсатади. ЕОИИда эса янги аъзоларни қабул қилишга доир харажатларнинг деярли барчасини Россия ўз зиммасига олиб келган.\nАрманистон ва Қирғизистон аъзолик истагини билдирганида, дастлаб Беларусь ва Қозоғистон иқтисодий жиҳатдан қолоқ мамлакатларни қабул қилишга қаршилик кўрсатган. Бироқ кейинчалик Қозоғистон ҳам Қирғизистонга фотосанитар лабораторияларни ЕОИИ даражасига етказиш учун 100 миллион АҚШ доллари миқдорида кўмак ваъда қилган. Аввало, бу ёрдамни ажратиш узоқ муддат пайсалга солинган. Қолаверса, 2017 йил кузида Қирғизистонда президент сайлови пайтида Остона томонидан мухолиф номзод очиқчасига қўллаб-қувватланиши натижасида муносабатлар бузилган ва ушбу ёрдам шартномаси ҳам денонсация қилинган.\nҚирғизистонда иттифоққа аъзо бўлгач, муайян қийинчиликларга дуч келгани рост. Аммо орадан уч йил ўтиб, мамлакат раҳбарияти ва маҳаллий кузатувчилар якдиллик билан иттифоққа аъзо бўлиш тўғри қарор бўлганини қайд этганлар. Алалхусус, мамлакат иқтисодиётида тебранишлар бўлиши ҳақидаги башорат ўзини оқламади: озиқ-овқат маҳсулотлари нархи кўтарилиб кетмади, маҳаллий саноат корхоналари янги рақобат муҳитида касодга учрамади. Асосийси, Россия ва Қозоғистонда меҳнат қилаётган 600 мингдан ортиқ қирғизистонлик муҳожир ҳаёти, дейлик, Ўзбекистон ёки Тожикистон ватандошларига нисбатан анча осонлашди ва пировардида улар ватанига жўнатаётган маблағ миқдори ҳам сезиларли ошди.\nИттифоқ ички низолардан холи эмас\n2019 йили ташкил топганининг 5 йиллигини катта тантана билан нишонланган ЕОИИ аъзолари ўртасида савдо-иқтисодий жабҳада, кези келганда, сиёсий фронтда келишмовчиликлар ҳам рўй бериб туради. Масалан, Қозоғистон Қирғизистонни Хитой товарларини ЕОИИ қоидаларига зид равишда қайта экспорт қилишда айблайди. Худди шунга ўхшаш зиддият Россия ва Беларусь муносабатларида ҳам кузатилади.\nАслида, бундай кичик «савдо урушлари» ва иқтисодий низолар Европа иттифоқидан тортиб АСЕАНга қадар – дунёдаги бошқа минтақавий интеграцион бирлашмаларда ҳам рўй бериб туради.\nЕОИИ тарафдорлари ҳам ташкилот доирасида кўзда тутилган савдо-иқтисодий механизмлар тўлақонли амалга ошмаётганини тан оладилар. «Россия иттифоқни тузишга тузиб қўйди, лекин ҳозиргача рисоладагидек фаолият юритишига эриша олмаётир», деб ҳисобловчилар ҳам бор.\nСиёсий жиҳатдан ҳам Россия кутилган натижага эриша олмаётгани кундай равшан бўлиб бораётир. Иттифоқ аъзолари ташқи сиёсатда Россиядан тамомила мустақил. Айниқса, Беларусь ва Қозоғистон раҳбарлари иттифоқ фаолиятига сиёсий тус берилишига, Россия тарафидан суверенитет ва мустақилликни чеклашга ҳар қандай уринишларга қарши чиқиб келган. Лўнда қилиб айтганда, аъзо мамлакатлар ҳам анойи эмас. Боз устига, барча бир ёқадан бош чиқариб ҳаракат қилса, баъзилар хавотирланаётгандек, Россия аъзо мамлакатлар мустақиллигини чеклай олмайди.\nАъзолик навбати Тожикистонга келдими?\nЕвроосиё иқтисодий иттифоқи Марказий Осиё йўналишида кенгайишда давом этса, галдаги аъзо Тожикистон бўлиши мумкин.\nТожикистон аъзоликка расман қизиқиш билдирган. Мамлакат ҳозирда иттифоқда кечаётган жараёнларни, хусусан, янги аъзо бўлган Арманистон ва Қирғизистон тажрибасини ўрганиб, Душанбе расмийлари таъбири билан айтганда, аъзоликнинг барча ижобий ва салбий оқибатларини таҳлил-тадқиқ этмоқда. Иттифоқнинг бошқа МДҲ мамлакатлари ҳисобидан кенгайишини тарғиб қилаётган Россия ҳукумати ҳам ҳозирча Тожикистонга нисбатан мажбурлов чораларини қўллагани йўқ. Тожикистон ҳукуматига «бафуржа ўйлаб олишингиз мумкин» қабилида муҳлат берилган.\nҚирғизистон ЕОИИга аъзо бўлишдан асосан ютганини айтмоқда. Хўш, у ҳолда Тожикистон нега қарор қабул қилишда бу қадар иккиланяпти? Боз устига, Россия ва Қозоғистонда меҳнат қилаётган тожикистонлик муҳожирлар сони қирғизистонликларга нисбатан бир неча баробар баробар кўп экани инобатга олинса, расмий Душанбенинг иттифоққа аъзо бўлишни чўзиб келаётгани ҳатто таажжуб уйғотади.\nГап шундаки, Россия Тожикистонга «ЕОИИ эшиклари сизларга очиқ, бемалол кираверинглар» қабилида мулозимат кўрсатишдан нарига ўтмаяпти. Тожикистонга Қирғизистон каби молиявий ва иқтисодий ёрдам дастури таклиф этилмаяпти. Интеграциялашув жараёнида вужудга келиши мумкин бўлган эҳтимолий молиявий йўқотишларни компенсация қилиш, мамлакатнинг божхона, фотосанитар ва бошқа инфратузилмасини иттифоқ стандартларига мослаштириш учун молиявий ёки техник ёрдам борасида ҳам лом-лим дейилмаяпти.\nБизнингча, шундай ёрдам дастури Тожикистонга таклиф этилса, мумлакатнинг иттифоққа аъзо бўлиши тезлашади. Қолаверса, Душанбе расмийлари ҳам Қирғизистон–Россия сармоя жамғармаси каби фонд тузилишини талаб этиши мумкин. Табиийки, буларнинг бари катта харажат талаб этади. Ҳозирги кунда Ғарб санкцияларидан азият чекаётган Россияга бундай қўшимча харажатлар оғирлик қилиши мумкин.\nШунга қарамай, расмий Душанбе иттифоққа аъзолик йўлидаги дастлабки қадамларни ташлади. Тожикистон ҳукумати МДҲ мамлакатлари ўртасида мавжуд «эркин савдо зонаси» шартномасидаги мажбуриятларини бажариш мақсадида 2019 йил 1 январдан Россия, Қозоғистон, Беларусь ва Қирғизистонда ишлаб чиқарилган товарларга божхона йиғимларини бекор қилди. Бу эса Тожикистонни ЕОИИ тартибларига бир қадар яқинлаштирди.\nБу ўринда манфаатлар тўқнашуви омилини ҳам ёддан кўтармаслик лозим. Тожикистонда хориждан (асосан Хитой ва Туркиядан) импорт қилишга ихтисослашган ва мамлакат юқори доираларига алоқадор савдо ширкатлари мавжуд. ЕОИИга аъзолик мазкур ширкатларни тайёр даромад манбаларидан маҳрум этиши мумкин. Мазкур кучлар «Тожикистонга бу жараёнга тайёр эмас», «Россияга қарам бўлиб қолишни истамаймиз» каби сабаблар билан мамлакатнинг иттифоққа аъзо бўлишини йиллар давомида чўзиб юриши ҳам эҳтимолдан холи эмас. Албатта, Россияда муҳожирликда юрган кўп сонли фуқаролардан кўра сердаромад ширкатларнинг ҳукуматга таъсир ўтказиш имкони юқорироқ.\nЎзбекистон раҳбарияти нима дейди?\nТожикистондан фарқли ўлароқ, Ўзбекистон ҳозиргача ЕОИИга кириш борасида қатъий нияти борлигини очиқ билдирмаган. Президент Шавкат Мирзиёев Олий Мажлис Сенатининг жорий йил 21 июнда бўлиб ўтган 20-ялпи мажлисида ЕОИИга кириш масаласига тўхталиб, аъзо бўлиш ва бўлмаслик ортидан келиб чиқадиган фойда-зарарлар хусусида фикр билдирди. «Ҳар томонини ўйлаб, манфаатларимизга мос жиҳатини танлашимиз керак», деб таъкидлади давлатимиз раҳбари.\nЎзбекистон раҳбарининг ЕОИИга кириш эҳтимоли ҳақидаги фикри айрим хорижий таҳлил марказлари томонидан «сенсация» деб баҳоланди.\nНегаки, бунга қадар мамлакатимиз ташқи ишлар вазири бир неча бор Ўзбекистон ЕОИИга киришни режалаштирмаётир, бу тузилмага аъзолик ташқи сиёсатда устувор йуналиш эмас деган мазмунда баёнот берган эди. Бундан ташқари, ўз вақтида мамлакат ташқи савдо вазири ўринбосари ҳам иттифоққа кириш Ўзбекистонга фойда келтирмаслигини қайд этганди.\nОхирги 3 йил ичида мамлакатимизнинг ЕОИИ мамлакатлари, хусусан, Россия, Қозоғистон, Беларусь ва Қирғизистон билан муносабатлари, айниқса, савдо ва инвестицион алоқалари анча яхшиланиб бораётганини кузатиш мумкин. Хусусан, Россия билан бу борада катта қадамлар ташланмоқдаки, бу жараён кўплаб кузатувчиларда Ўзбекистон ҳам иттифоққа киришга замин ҳозирламоқдами, деган иштибоҳларни уйғотяпти.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 2017 йили март ойида Россияга қилган давлат ташрифи давомида мазкур мамлакатнинг кўплаб маҳсулотларига божхона йиғимлари бекор қилинганини эълон қилган эди. Ўз навбатида, Россия ҳам Ўзбекистон қишлоқ хўжалик маҳсулотларига «яшил коридор» – соддалаштирилган тизим орқали ўз бозорига кириш ҳуқуқини тақдим этди. Ўзаро савдони соддалаштиришга қаратилган бундай чора-тадбирлар доимий равишда Қозоғистон, Қирғизистон ва Беларусь билан ҳам амалга оширилаётир.\nТаъкидлаш лозимки, Ўзбекистонда ҳозиргача ЕОИИга кириш оқибатлари на давлат, на экспертлар даражасида синчиклаб ўрганилган. Мазкур тузилманинг қайси қоидалари бизни қониқтирмайди; мазкур жараён ишлаб чиқарувчиларимизга қандай таъсир кўрсатади – бу борада аниқ ҳисоб-китоблар йўқ. Бизда ҳам Тожикистондагидек «биз бунга тайёр эмасмиз», «суверенитетимиз чекланиши мумкин» каби эҳтиросли гаплардан нарига ўтилмаяпти.\nЯна бир гап. Бизда ҳам Хитой, Туркия ва бошқа мамлакатлардан импорт орқали жуда катта фойда кўраётган амалдорларга алоқадор фирмалар мавжуд бўлиши мумкин. Расмий маълумотларга кўра, 2018 йилгача мамлакатимизга чет элдан халқ истеъмол молларини импорт қилаётган 4 фоиз компания улушига мамлакатимизга умумий ҳисобда олиб кирилаётган товарларнинг 50 фоизи, божхона имтиёзларининг эса 68 фоизи тўғри келган экан. Бундай имтиёзларни ким қандай қилиб олишини ҳаммамиз жуда яхши биламиз. Қолаверса, мамлакатдаги самарадорлиги паст кўплаб монопол тузилмалар ҳам иттифоққа киришга қарши бўлса ажаб эмас.\nҚишлоқ хўжалик маҳсулотлари экспорти билан шуғулланувчи ширкатлар, тўқимачилик, кийим-кечак ва пойабзал ишлаб чиқарувчиларимиз аллақачон ЕОИИ мамлакатлари бозорларини эгаллай бошлаган, экспорт ҳажми йилдан йилга ошиб боряпти. Энг асосийси, иқтисодий иттифоқ мамлакатларида бизнинг бир неча миллион муҳожир юртдошларимиз меҳнат қилиб, мамлакатимизга миллиардлаб доллар маблағ жўнатмоқда. Таҳлил ва ҳисоб-китоб жараёнида ЕОИИга аъзолик ушбу ҳамюртларимизнинг оғирини анча енгил қилиши ҳам инобатга олиниши керак.\nМенимча, мамлакатимиз ЕОИИга қанча тез кирса, шунча соз. Чунки тўлақонли аъзо бўлганимиздагина бу ташкилот тақдим қиладиган барча имкониятлардан самарали фойдалана оламиз.\nРоссияга бизга мустамлакачи кўзи билан қарайдиган мамлакат сифатида муносабатда бўлишимиз хато. «ЕОИИда аъзо бўлсак, мустақиллигимизни йўқотамиз, Россия бизга ўз сиёсий мафкурасини тиқиштира бошлайди» деган қарашга ҳам қўшилмайман. Биз ўзимизни Россия олдида кичик ва заиф мамлакат деб ҳис этиш комплексидан қутилишимиз керак.\nРоссиянинг ўзи ҳам кези келганда ЕОИИни бошқара олмай қоляпти. Аъзо мамлакатлар ҳам мазкур тузилма доирасида нафақат ўз мустақиллигини қўшқўллаб топширмайди, балки Россия билан талашиб-тортишиб ўз манфаатларини ҳимоя қилмоқда. Ўзбекистон ҳам иттифоққа аъзо бўлса, бошқа мамлакатлар қатори ўз манфаатларини, зарур бўлса, тиш-тирноғи билан ҳимоя қила олишига ишонишимиз керак.\nЎзбекистон дунёга очиляпти, протекционистик тартиблардан воз кечиб экспортга ихтисослашган саноат йўналишларини ривожлантиришга ҳаракат қиляпти. Ушбу саъй-ҳаракатлар мувафаққияти учун маҳсулотларимизга янги бозорлар керак. ЕОИИга аъзо бўлиш орқали ишлаб чиқарувчиаримизга катта бозорлар очилади.\nИкки томонлама ҳамкорлик интеграцион ташкилот доирасида ҳамкорликдан афзал деган янглиш қарашдан воз кечишимиз керак. Интеграцион ташкилотлар доирасида фаолият юритиш, бошқалар билан тил топишишни пухта ўрганиш вақти келди. Кимнингдир қош-қовоғига боғлиқ икки томонлама келишувлар асосида эмас, балки интеграцион тузилма доирасида янги бозорларга киришнинг қулайликлари кўп.\nБизнингча, фақат Марказий Осиёдаги 5 мамлакатни бирлаштирувчи ташкилот тузиш ғоясига ишонмаган маъқул. Бу ғояни Ўзбекистонга боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра рўёбга чиқариш мумкин эмас.\nЕОИИга аъзо бўлсак, Ғарб мамлакатлари назарида бизнинг қадримиз пасаяди, бизга бошқача нигоҳ билан қарашади деган хато тушунчадан воз кечиш керак.\nЕОИИга аъзолик мамлакатимизнинг хорижий инвесторларга жозибадорлигини камайтиради деган фикрлар ҳам асоссиз. Сармоядорларни жалб этиш, биринчи навбатда, уларнинг мувафаққиятли фаолияти учун яратилган шарт-шароитларга боғлиқ.\nРоссияда меҳнат қилаётган ҳамюртларимизнинг иқтисодиётимизга қўшаётган ҳиссаси ўта салмоқлидир. Айнан уларнинг меҳнат шароитини яхшилаш учун ҳам ЕОИИга киришимиз керак. Россиядан бошқа йўл билан бу борада енгиллик олишнинг имкони йўқ.\nИттифоққа кириш оқибатида ишлаб чиқарувчилар касодга учраши мумкин. Аммо бунинг учун дод-вой қилмаган маъқул. Аввало, маҳаллий ишлаб чиқарувчилар кучли рақобат муҳитида ишлашни ўрганиши керак. Қолаверса, айни пайтда бирор бир маҳаллий ишлаб чиқарувчи мамлакатимизга муҳожир ватандошларимизчалик фойда келтирмаётгани ҳам айни ҳақиқат. Демак, ЕОИИга кирсак, мудраб ётган, самарадорлиги паст кўплаб давлат корхоналари рақобатбардош муҳитда яшаб қолиш учун ҳаракат қилишга мажбур бўлади. Ҳозирги шароитда уларнинг самарадорлигини оширишнинг бошқа йўли кўринмаётир.\nФарҳод Мирзабоев, мустақил таҳлилчи\nМуаллифнинг фикри таҳририят нуқтаи назаридан фарқ қилиши ва унга мос келмаслиги мумкин.\nЎзбекистон Россия Евроосиё иқтисодий иттифоқи ЕОИИ\nИқтисодиёт Кеча, 19:50\nКоронавирус Кеча, 14:59\nЎзбекистон коронавирусга қарши дори ишлаб чиқаришни бошлади\nХориж Кеча, 14:04


26 ноябр 2020, Тошкент вақти: 21:26\n"МТС-Ўзбекистон" фаолиятини тўхтатган дастлабки пайтларда "Билайн"нинг Тошкентдаги офиси (суратда) олдида турнақатор навбатлар пайдо бўлганди.\n“Билайн” Ўзбекистон уяли алоқа бозорида мижозлари сонини 10 миллиондан оширолган биринчи алоқа операторига айланди.\nМаҳаллий ахборот агентликларининг хабар қилишларича, ўтган йили “Билайн” савдо белгиси остида ишлайдиган Vimpelcom Ltd корхонасининг Ўзбекистонда топган фойдаси 463 миллион АҚШ долларини ташкил қилган.\nМаълумотларга кўра, Vimpelcom Ltd ўтган йил якунларига кўра ўз мижозлари сонини 60 фоизга ошириб, 10 миллион 194 минг кишига етказишга муваффақ бўлган.\n2012 йилнинг тўртинчи чорагида “Билайн”га уланган ҳар бир абонент алоқа учун ўртача 5,3 АҚШ доллари сарфлаган.\n“Билайн” оператори мижозлари сонининг бирданига ўсиб кетишига, кузатувчиларга кўра, ўтган йили “МТС-Ўзбекистон” мамлакат алоқа бозоридан чиқиб кетиши сабаб бўлган.\n“МТС-Ўзбекистон” савдо белгиси остида ишлайдиган ва 9 миллиондан кўпроқ абонентга эга бўлган “Ўздунробита" мобил ширкати ўтган йил ёзидан фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлганди. Икки кун муқаддам эса “Ўздунробита" кредиторлари йиғилиш ўтказиб, ширкатнинг банкрот деб тан олиниши ва уни тугатиш жараёнини бошлаш тўғрисида судга илтимоснома жўнатди.\nМТС ширкати расмийси Шамил Байгинга кўра, банкротлик ҳақидаги узил-кесил қарор Тошкент шаҳар хўжалик судининг 11 мартда бўладиган мажлисида қабул қилиниши керак.\nТошкент шаҳар Хўжалик судининг 2012 йил ноябрида чиқарган қарорига мувофиқ, "Ўздунробита" ширкати ўз зиммасига юклатилган 600 миллион долларлик молиявий даъволарни саккиз ой муддат ичида тўлаб битириши керак эди.\nАгар 11 март куни Тошкент хўжалик суди "Ўздунробита" кредиторлари қабул қилган қарорни қўлласа, Ўзбекистон Республикасининг "Банкротлик тўғрисида"ги қонунига мувофиқ, ширкат 12 ой ичида тугатилиши керак.\nАйни пайтда Тошкент шаҳар Хўжалик суди бошқача қарор чиқариши ёки суд мажлисини бошқа кунга қолдириши мумкинлиги ҳам эҳтимолдан соқит қилинмаяпти.\n"Ўздунробита"нинг Ўзбекистон алоқа бозоридан чиқиб кетиши мамлакатдаги бошқа операторлар мижозлари сонини оширибгина қолмай, уларни алоқа сифатини яхшилаш учун қўшимча сарф-харажатларни амалга оширишга ҳам мажбур қилган.\nХусусан, бугунги кунда мижозлари сони 10 миллиондан ошгани айтилаётган “Билайн”нинг ўтган йилги капитал харажатлари, ширкат расмийлари тарқатган маълумотларга кўра, 137 миллион АҚШ долларидан ошиб кетган.


9 октябрь, 2019, 11:36\nПортугалиялик мутаҳассис Лондонда иш бошлаши мумкин\nDaily Mail хабарига кўра, Жозе Моуриньо "Тоттенхэм" бош мураббийи бўлиши мумкин. Айни дамда клуб устози Почеттинонинг режалари силлиқ амалга ошмаяпти. Португалиялик мутаҳассис эса бу вазиятини кузатиб бормоқда.\n"Тоттенхэм" рахбари Даниэль Леви аргентиналик мутаҳасисга ишониши ва уни уни қуллаб-қувватлашига қарамасдан Почеттино клубни 2020-йил ёзида тарк этиши ва Мадриднинг "Реал" клуби бош мураббийлигига тайинланиши мумкин.\nЭслатиб ўтамиз, ушбу мавсумда "Тоттенхэм" АПЛда 11 очко билан 9 ўринни банд этиб турибди.\nKelaversin, jose oldingidek kuchli emas\nЖозе илтимос нефти ёки истиклол келинг супер лига уйнасин\nLekin yaxshi bo'ladi.\nМоуриньо қайси футболчиларни танлайди?


Исмат Хушев: Икки қудратли давлат муносабатлари – муҳожиротдаги ўзбек журналисти нигоҳида… | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\n09/07/2013 Ismat Khushev Бош мақола\nМарказий Осиёдаги икки қудратли давлат муносабатлари…\nСуратда: журналист Исмат Хушев (орқа планда) Ўзбекистон Президенти Ислом Каримов ва Қозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоев билан Тошкент аэропортида, 1993 йил.\nТошкентда ўзбекнинг “оқ сарой-у, кўк сарой”лари билан беллашадиган Қозоғистоннинг кўркам ва маҳобатли элчихонаси очилди…\n(Лабзакда – элчихона майдонида – буюк қозоқ оқини Абайга улкан ҳайкал ўрнатилди)\nКейинги пайтларда Тошкентга келаётган чет эл давлати раҳбарларини асосан ташқи ишлар вазири, нари борса бош вазир кутиб оларди.\nЎзбекистон Президенти олий мартабали меҳмонларни протокол бўйича “Дўрмон”даги резиденциясида кутиб олар, расмий сафар тугагандан сўнг эса яна шу ердан эҳтиром билан кузатиб қўяр эди.\nБу ҳозир бутун дунёдаги аксар давлат ва мамлакат раҳбарлари амал қилаётган расмий тамоил.\nЛекин Нурсултон Назарбоевга нисбатан ўзбек раҳбари бу протоколни бузишга қарор қилди.\nҚозоғистон Президентини Ислом Каримов Тошкент аэропортидаги самолёт пиллапояси ёнида шахсан кутиб олди.\nБу – Марказий Осиё лидерлигига даъвогар бўлган икки мустақил давлат раҳбарларининг ўзъаро иноқ ва ишончли муносбатидан далолат сифатида ширин бир таассурот қолдириши мумкин бир қарашда.\nАслини олганда эса Қозоғистон ва Ўзбекистон орасида, хусусан Нурсултон Назарбоев ва Ислом Каримовнинг ўзъаро муносабатида кейинги йилларда ўз ечимини топган аниқ ва равшан жавоблардан кўра сирли ва сукунатли саволлар кўпроқ.\nУларнинг самолёт пиллапояси ёнида бир бирини бағрига маҳкам босиб, қучоқлашларида мен бу гап олдинги меҳр ва соғинчни сезмадим.\nАэропортдаги бу галги кутиб олиш менинг тасаввуримда сиёсий дипломатик ўйин сифатида таасурот қолдирди. Нега?\nҚозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоевнинг Тошкентга қилган бу галги сафари расмий ўзбек матбуотида гарчи “давлатлараро ҳамда минтақавий аҳамиятга молик долзарб масалалар муҳокамаси учун қулай имконият” сифатида талқин этилса-да, аммо ундаги асосий воқеа Абай ҳайкали ва Қозоғистон элчихонаси очилиши билан боғлиқ бўлди.\nҲа, Абай кўчасининг бошида Лабзакда Абайга улкан ҳайкал қўйилди.\nҲайкал ортидаги майдонда Қозоғистон элчихонаси қад ростлади.\nУ – Тошкент шаҳридаги жамики маъмурий бинолардан улканроқ ва кўркамроқ мўҳташам бир бинога айландики, буни бутун лойиҳа ва архитектура ечими билан Остонадаги Президент саройининг айнан кўчирма нусхаси (аналогияси) десак, муболаға бўлмас…\nМен ҳали Тошкентда эканман, Лабзакдаги қурилиш атрофларини айланиб, жуда тез суратлар билан қад ростлаётган элчихона биносининг кўзни қамштирувчи оқ мармарли заррин деворларига боқиб, ажиб ҳайратларга ошно бўлган эдим.\nҲали қуриб битказилмаган бу улкан кошонага боқиб, унинг бугунги қудрат ва маҳобатини тасаввур қила олган эдим ўшанда. Адашмаган эканман.\nБугун Тошкентнинг энг гўзал ва хушманзара гўшаларининг бирида буюк қозоқ оқини Абай Қўнанбоевга ўрнатилган бу ҳайкал ва қурилган бу улкан кошона – Қозоғистон ижтимоий сиёсий ҳаётининг, хусусан, Назарбоев асос солган сал кам чорак асрлик довруғли қозоқ салтанатининг ўзига хос тимсоли ёки иньикоси бўлди!\nБиз бугун телевизордан кўриб, суратларини томошо қилган бу улкан бунёдкорлик ишлари – Қозоғистоннинг куч ва қудратини кўрсатувчи тимсоллардан бирига айланди.\nШу кунга қадар биз ҳар куни камтар дастурхонимиздаги қозоқ буғдойининг бетакрор ва ўзига хос ширин таъмига тан берсак, бугун унинг меъморий ва архитектура истеъдодига, моддий қудрат ва имкониятига ҳам тан бердик.\nБундай улкан меъморий иншоотларни, масалан, Қирғизистон ёкиТожикистон, ҳатто Болтиқ бўйи ва Кавказ орти республикалари ҳам қуришини тасаввур қилиб бўлмайди.\nБугун икки давлат раҳбарлари иштирокида очилган бу элчихона – қозоқ ўзбек дўстигининг азалий кошонаси сифатида қардош халқларимизнинг миннатдор хотирасида абадул абад яшаб қолишига ишонгим келади…\nДарҳақиқат, буюк қозоқ халқининг ўзига хос янги элчихона биноси ва бино олдида – Олатовдай баланд ва муҳташам Абай ҳайкалининг қад ростлаши катта ва унутилмас ҳодиса бўлди.\nШу билан бирга янги қурилган маҳобатли элчихона атрофида паст баланд ва катта кичик шов шувлар ҳам талайгина.\nЎзбекистонда қозоқ халқи ва миллатига мансуб обьектлар, қурилишлар, ижтимоий сиёсий масканлар сўниб бораётган бир пайтда Тошкентда – Қозоғистон қудратини эслатувчи буюк ва ҳайбатли бир машъал порлади.\nКейинги йилларда расмий Тошкент ташаббусидан холи ҳолатда Ўзбекистоннинг бир қанча вилятларидаги қозоқ марказлари, дўстлик масканлари парокандаликка учради.\nБунга Қозоғистондаги бугунги ҳаётнинг оҳанграбодек ўзига тортиш кучи таъсир қилгани ва асосий рол ўйнагани ҳам сир эмас…\nЯширмайман, мен бир пайтлар журналист сифатида бу “Оҳанграбодек тортиш” билан шуғулланганда Қозоғистон ҳукуматининг Ватанга қайтган ҳар бир қозоқ оиласига оёққа туриб, ўзини ўнглаб олиши учун ўн минг (10 000) АҚШ долларидан “подёмний” пул беришини эшитиб, аввалига рости ишонмаган эдим.\nНазарбоевнинг бу хайрли ва савобли ишлари боис кейинги йилларда Ўзбекистоннинг қозоқлар яшайдиган бутун бир районлари деярли бўшаб қолди.\nХусусан, қозоқлар зич жойлашган Қорақалпоғистон Автоном Республикаси ва Навоий вилоятидан Қозоғистонга кўчиб ўтиш катта бир оқимга айланди.\nАна шу жараёнда Қозоғистоннинг Чимкент ва Жамбул вилоятларига кўчиб бориб ҳар бир оила – хўжалик ҳисобига (бир оилада бир неча хўжалик бўлиши мумкин) 40 000, 50 000 АҚШ доллари олган оилалар борлигини биламан.\nНега Ўзбекистон эмас, айнан Қозоғистон ўз халқини Ватанга чақириб оляпти деб савол бериш мумкин Ўзбекистонга қайтиш орзусида юрган баъзи ватандошларим.\nГап шундаки, Қозоғистоннинг бу ёғида бир миллиарддан зиёд аҳолига эга Хитой бўлса, у ёғида бепоён Россия ястаниб ётибди.\nЎз аҳолисининг ниҳоятда кўплигидан нима қиларини билмай боши қотиб қолган Хитой эрта бир кун Манғишлоқдек эгасиз ерлари ҳаддан зиёд кўп бўлган Қозоғистонга кўз олайтирмайди деб ким кафолат бера олади?\nҚозоғистон – ер юзи (территорияси) кенглиги бўйича дунёда олтинчи (6) ўринда. Аҳолиси эса жуда кам. Шунинг учун ҳам ўз ерларини авайлаб асраб, кўркам ва обод сақлаш учун, унга одам керак.\nРостдан ҳам Қозоғистоннинг одам яшамайдиган, Манғишлоқдек ҳаддан ташқари эгасиз ерлари кўп…\nМуроджон Мансуровнинг бир романи ҳам бор эди. Геологлар оиласи тимсолида беҳудуд ва кимсасиз чўлда йўқолиб кетган одамлар тақдирини беришга ҳаракат қилган…\nДарвоқе, Абай ҳайкали ҳақида…\nАбай кўчасининг бошида – Лабзакда – “Ленинград” меҳмонхонасига туташган жойда Абайга улкан ҳайкал қўйилди.\nЙўқ, “Ленинград” меҳмонхонаси эмас, узр. Унинг номи ҳозир “”Осиё” деб ўзгартирилган. Умуман бизда кейинги йилларда номи ўзгармаган жой қолмади ҳисоб.\nҲар бир бино ва иншоот айтиш мумкинки ўз даврининг фарзанди. Ўтган замондан келгуси замонга ёки боболардан фарзандларга меросдир.\nҚизиқ, ўтган замонларнинг фарзандлари номини замон руҳига мослаб ёппасига ўзгартираверсак қандай бўларкин? Қандай таассурот қолади одамлар назарида?\nЭчки ёки қўйга белги солгандай қилиб “Москва”ни – “Чорсу”, “Ленинград”ни “Осиё” қилиб қўйдик. “Иван”ни – “Эшмурод” қилдик, “Анатолий” – “Тўхтамурод” бўлди…\nНима фарқи бор, тарихий бинолар замоннинг руҳини эслатиб тураверса бўлмасмиди?\nҲатто шахсан Москва, Украина ва Белоруссия маблағларига қурилган “Москва”. “Украина”, “Белорус” гастрономлари эшматвой ва тошматвой қилиб ўзгартирилди.\nБир замонлар иттифоқ маҳсулотларидан пештахталари лопиллаб турган бу савдо масканлари бугун деярли бўм бўш бўлиб қолди.\nХаридорга магазиннинг – у ёки бу савдо ўчоғининг номи қандай аталиши муҳимми ёки унинг маҳсулотга бойлиги ва тўлалигими?\nЁки гап меҳмонхоналарнинг номидами ёки мазмунидами? Чунки “Москва” меҳмонхонаси номи “Чорсу” қилиб ўзгартирилганидан бўён дарвозасига каттакон қулф осиқлик, деразаларидан гувиллаб шамол кириб ётибди.\nТуркларга арзон сотиб қўйилди деб улардан қайтариб тортиб олингач юз берган шармандали ҳол бу…\n“Россия” меҳмонхонасининг ҳам номи ўзгарди. Ваҳоланки, Эшмат ва Тошмат каби ўзбек лўғатидан ном топилмади шекилли, унга “Мир гранд” деб ном қўйилди.\n“Саёҳат” меҳмонхонаси номини ўзгартиришга навбат етмади шекилли, ҳозирча бу даргоҳ ўз ҳолича турибди…\nЗангори экрандан икки давлат раҳбарлари ўтказган матбуот анжуманини кўриб беихтиёр чўчиб турдим.\nДейлик, Ислом Каримов билан Нурсултон Назарбоев ачом-қучом қилиб, хушнуд бир кайфият билан матбуот анжумани ўтказиб турган бир пайтда бирорта азамат журналист ўрнидан туриб Собир Раҳимовни сўраб қолса нима бўларди?\nХайрият ҳеч ким буни сўрамади. Ислом Каримов енгил тин олиб матубот анжуманини тугатаркан, у ҳам қалтис саволлар бўлишини кутганлигини сездим.\nЛекин бундай саволлар берилмади.\nНега унинг ҳайкалини Тошкентдан суғуриб ташладик. Унинг гуноҳи нимада?\nҚозоқлар жуда андишали ва ориятли халқ экан.\nСобир Раҳимовнинг Тошкентдан ҳайкали олиб ташлангандан кўп ўтмай жасоратли ўзбек генералига Чимкент вилоятининг қоқ марказида маҳобатли ҳайкал ўрнатилди…\nЛекин ҳайкални ўрнатаркан, инсофли ва диёнатли қозоқлар бир оғиз ҳам бизга маломат тошини отишмади.\nБаъзан ғазабим ичимга сиғмай кетади. Ким Президентни чалғитаяпти? Бу қайси нодоннинг иши?\nКўп миллатли ва элатли мамлакатда шундай бемаъни сиёсат олиб бориш мумкинми?\nЎзбекистон республикаси фақат ўзбекларники деган гап нотўғри!\nЎзбекистондаги барча миллат ва элатлар Ватанга нисбатан тенг ҳуқуқли бўлиши керак!\nБуни яхши биламиз ва айтишдан чарчамаймиз.\nЛекин амалда ўзбек зиёлиларининг бошини ёнғоқдек чақиб келяпти бу нодон сиёсат.\nБизда бир иш қилинса сабаби айтилмайди, изоҳ берилмайди.\nФақат матбуотда Сенатнинг манбаси номаълум, сирли ва ғалати Қарори эълон қилинади, холос: “Шу туманнинг аҳолиси талаб ва истакларини ҳисобга олиб, мазкур аҳоли яшайдиган ҳудудга фалончининг номини олиб, пистончининг номини қўйишга қарор қилинди…”\nЭътибор беринг: “Шу туманнинг аҳолиси талаб ва истакларини ҳисобга олиб…”\nТуман аҳолиси ҳам конкрет шахслардан иборат бўлиши керак-ку. Конкрет бир маҳалла ёки район шундай бир бемаъни таклиф қилган экан, нега бунинг манбасини очиқ ойдин айтиб ошкор қилиш мумкин эмас?\nАхир бундай нозик масалалар аввало умумхалқ муҳокамасига чиқарилиб, кейин ақл ва идрок билан, оғир босиқ, вазмин ҳолатда ҳал қилиниши керак эмасми?\nБир пайтлар юздан зиёд миллат ва элатлари бор бўлган бўлган каттакон бир оиладан ажралиб, энди мустақил бўлдик деб истаган беманигарчиликни қилиш мумкин деб ўйлаганлар хато қилишади.\nУлуғ Ватан урушида халқим деб, Ватаним деб жон фидо қилган бир инсоннинг номи ўз Ватанидан ноҳақ ўчирилса, бир пайтлар эҳтиром кўрсатиб қўйлган ҳайкали қўпориб ташланса ва бунга жиддий бир изоҳ берилмаса, бу не ноҳақлик ва не кўргулик бу?\nХалқаро ва миллатлараро муносабатларга бу калтабин сиёсат ўз таъсирини кўрсатмай қолмайди.\nҚозоғизстон ҳеч бир маломат ва изоҳсиз Чимкентнинг энг кўркам майдонларининг бирини Собир Раҳимов номи билан атаб, унга Тошкентдагидан ҳам улкан ва байҳабат ҳайкал ўрнатди.\nЯқинда Тошкентда бўлганимда қозоғистонлик дўстларимнинг докторлик ҳимоясида иштирок этиш учун уч кунлик сафар билан Сайрамга борган эдим. Йўл йўлакай Чимкентга ҳам кириб генерал Собир Раҳимов ҳайкалини ўз кўзим билан кўриб, зиёрат қилдим.\nМен Чимкентда кўрган ўша манзара то ҳануз кўз ўнгимда сақланиб қолган. Унда эски ва жангговор шинелини елкасига ташлаб олган ғуссали ўзбек генерали узоқ узоқларга боқиб турарди.\nБу ҳолни кўрдиму, томоғимга аччиқ бир нарса келиб тиқилгандай бўлди.\nВо ажаб! Ўз юртидан ҳеч бир изоҳсиз бадарға қилинган Собир Раҳимов узоқ узоқларга эмас, агар яхшироқ разм солсангиз айнан Тошкентга, ажиб бир хаёл ва ўкинч билан ўзи туғилиб ўсган она Ўзбекистонга ўйчан ва маъюс, айтиш мумкинки дардли боқиб турганини илғашингиз мумкин…\nБиринчи ўзбек генерали Собир Раҳимов бизга нима ёмонлик қилган эди?\nЎзбекистон раҳбарига шунақанги бемаъни ғояларни ташвиқ қилаётган ғоявий маслаҳатчилар Президентнинг қулоғига эртадан кечгача шивир шивир қилиш ўрнига, майдонга ёки матбуотга чиқиб халққа изоҳ беришлари керак!\nҲар бир замон – ўзи қурган ва ўзи бунёд этган бино ва иншоотларда ўзини ва ўз даврининг номлари ва белгиларини ўчиришга шошмаслиги керак.\nКейинги пайтларда “Халқлар дўстлиги” саройини – “Истиқлол” деб, шу номдаги шоҳ кўчани -“Бунёдкор” деб ўзгартириш каби асоссиз шошма шоширликларга йўл қўйилди.\nБу бемаъни ишлар халқимиз томонидан ижобий қабул қилинмади. Жамоатчилик бунга кўникмаяпти…\nБиз Абай ҳайкали ҳақида гаплашаётган эдик.\nДарвоқе, ҳайкаллар ҳақида.\nБир пайтлар Тошкентда Ленин ҳайкалидан улкан ва маҳобатли ҳайкал йўқ эди. Давр ва тузимлар ўзгариб, эгасидан кейин бу ҳайкалнинг ўзи ҳам йўқликка йўл олди.\nЛенин ҳайкалини бутун республикадаги ном поми билан биринчи бўлиб суғурган эдик.\nҲолбуки бизга болаликдан:\nдеб тўғри йўлни кўрсатган, бизга яхши насиҳатлар қилган донишманд бобомизни бир зумда ер билан яксон қилдик.\nҚайсидир СНГ давлатларида бу каби ҳайкалларга аввалгидай кунда таъзим бажо қилинмаса-да, улар ўз даврининг қадриятлари сифатида ҳануз иззат ва этиборда.\nКалинин ҳайкали ва майдони ҳам бор эди Эски жувада.\nСўнг Джержинский, Фрунзе, Куйбишевларга навбат келди. Уларни ҳам Ленинни кўмган қабристонга олиб бориб кўмдик.\nҲатто бир нарсадан қуриқ қолгандай чўлтоқ ҳассаси билан лўккиллаб қаёққадир югуриб кетаётган улуғ пролетар ёзувчиси Максим Горький ҳам ўзи билиб билмай, беихтиёр уларнинг ортидан йўл олди…\nАжаб, ўзбек ўз хўжасининг кўнглини олай деб бир ишга киришса шу қадар астойдил киришадики, асли сўраманг.\nМулозимларимиз бошқа миллатга тааллуқли ҳайкалларни қўпоришга қизишиб кетиб, беихтиёр сўраб нетиб ўтирмай ўзимизникиларни ҳам йўқ қилиб юборишганларини сезмай қолишди.\nРеспублика оқсоқоли Йўлдош Охунбобоев ҳайкали бир кечада гум бўлди.\nОлдин, Акмал Икромов ҳайкали бор эди Акмал Икромов районида, Собир Раҳимов ҳайкали бор эди Собир Раҳимов районида. Уларни ҳам номлари билан бирга суғуриб ташладик…\nКейин навбат ёзувчиларга келди.\nҲатто маърифатпарвар ва ҳур фикрлилиги учун бир пайтлар тошбўрон қилинган оташин инқилобий шоир ва драматург Ҳамза ҳам бизнинг кунларда қайтадан мустақиллик тошбўронига учради. Унинг Ҳамза районидаги ҳайкали ҳам негадир олиб ташланди.\nҲатто Усмон Юсупов ва ниҳоят қаҳрамонимиз Собир Раҳимов ҳам аяб ўтирилмади.\nБир туркум коммунист арбоблар ҳеч бир сўроқсиз дорга осилиб турган бир пайтда саксонинчи йилларда обрў эътибори ер билан битта қилинган Шароф Рашидовга шаҳар марказида қайтадан бюст қўйилди…\nБундай масалалар албатта қайсидир мезонда халқ муҳокамасидан ўтиши керак. Референдум қилиш балки шарт эмасдир. Шаҳар сессияси бор, Республика депутатлари палатаси бор, Сенат бор.\nБугун кўмиб, эртага қўпораверсак қандай бўларкин?\nҲар бир давр арбобларининг кайфиятига қараб иш тутаверсак, тарихий қадриятларни асраб авайлашда кечириб бўлмас хатоликлар келиб чиқиши турган гап.\nДарвоқе, биз куни кеча Лабзакда очилган буюк қозоқ оқинининг улкан ва маҳобатли ҳайкали ҳақида гаплашаётган эдик.\nҲозир Ўзбекистонда Абай билан бўйлашадиган ҳайкал қолмади…\nХуллас, Назарбоев ҳеч қандай ташвиқот ва тарғиботсиз мустақил Қозоғистоннинг бугунги бўю, бастини яққол кўрсатувчи қудрат тимсоли сифатида муҳташам ва кўркам элчихона биносини Тошкентнинг қоқ марказида кўз кўз қилиб қурди.\nБуюк саркарда Амир Темурнинг “Бизнинг кимлигимизни билмоқчи бўлсанг, биз қурган иморатларга нигоҳ ташла!” деган ҳикматли гапларини эсладим беихтиёр қозоқларнинг Тошкентда янги қурган элчихонасини кўриб…\nҚозоқ ва ўзбек халқларининг дўстлиги мустаҳкам ва абадий илдизларга эга.\nУзоққа бориб ўтирмайлик, биргина Ғафур Ғулом билан Собит Муқоновнинг сўзларини эслаш кифоя. Бу гапларда катта ҳикмат бор.\nБу дўстлик атрофида мустақиллик йилларида жуда кўп сўзлар бўляпти.\nЛекин яшириб нима қиламиз, чорак асрдан бўён баландпарвоз гаплардан амалий ишга ўтиш жуда оғир кечаяпти.\nБиргина Собир Раҳимов ҳайкалига бўлган тушунарсиз муносбатни олиб кўрайлик.\nКимнингдир ўйламай қўйган бу ножўя қадами ўзбек халқининг елкасида маломат юки бўлиб турибди.\nЎзбекистон хали бунга етарлича изоҳ беролгани йўқ. Қозоқ бўлгани учун десак, уят. Бошқа гуноҳини изоҳлаб беролмаяпмиз.\nБу Президент атрофидаги тасодифий ва ғоявий “доҳийлар”нинг иши. Уларнинг бу “доҳийлиги” ҳали бизга жуда қимматга тушиши мумкин.\nБиз жим турган, ўйламай босилган бу қадамга жавоб беролмай лол қотиб турган бир пайтда қозоқлар ўз сўзини айта билди: Чимкентнинг қоқ марказида ўз юртидан – Ўзбекистондан қувилган ўзбек қаҳрамонига атаб муносиб ҳайкал ўрнатишди.\nБу калтабин ўзбек сиёсатчиларининг ҳатти ҳаракатига берилган энг яхши ва мукаммал жавоб бўлди!\nМайли, яхши ва умидли гаплардан ҳам гаплашайлик.\nНазарбоевни Каримов томонидан Тошкент аэропортида эҳтиром билан кутиб олиниши барибир кўнгилларга илиқ бир туйғу, ишонч уйғотди.\nБу икки жасоратли ва улуғ йўлбошчи сал кам чорак асрдан бўён шу икки қардош халқ дарду ташвишини, орзу умидини ўз елкаларида баҳоли қудрат кўтариб келишяпти.\nЙўлбошчилик эса ҳеч қачон осон бўлмаган!\nШу икки халқ ор номуси, шон шуҳрати, давлат Қомуси ва Байроғи уларнинг қўлида.\nБир замонлар Кўнаев ва Рашидов ҳам бу байроқни имкон даражасида баланд кўтаришга муваффақ бўлишганди.\nХудди кечагидек ёдимда:\n1992 йил ноябрь ойида – ўша пайтда “Ўзбекистон овози” газетаси Бош муҳаррири Шароф Убайдуллаев ташаббуси билан ташкил этилган матбуот анжуманида Шароф Рашидовнинг 75 йиллик юбилейи муносабати билан Тошкентга ҳаммадан олдин келган Динмуҳаммад Кўнаев ўзбек журналистлари билан бўлиб ўтган матбуот конференциясида сўзга чиқиб, шундай деган эди:\n“Мен Шароф Рашидовнинг бир оғиз илтимосига кўра бир миллион гектарлик Бўстонлиқ районини тоғу тошлари ва еру сувлари билан ва ҳатто эл улуси билан Ўзбекистонга тақдим этган эдим. Шароф Рашидовнинг икки халқ келажагини ўйлаб, узоқни кўзлаб айтган бир оғиз сўзи билан биз шундай қарорга келган эдик!”\nБугунги кунда мана шундай амалий қадамларни қўйишда ўта сустлик кўзга ташланади.\nҚаранг, бир пайтлар бир миллион гектарлик ерни бизга берган қозоқларга биз Катта Ўзбек Трактининг Чиноз Сирдарё ва Жиззах қисмидаги дунё харитасига кирган арзимаган автомоиль йўлини 25 йилдан бўён на бериш ва на бермаслигимизни билмай, сан салорликка йўл қўйиб юрганимиз уят эмасми?\nЁ бериш керак, ё очиш керак бу йўлни! Нимасини ўйлаймиз 25 йилдан бўён. Уят эмасми?\nЁки Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг минг километрлаб чўзилган чегара ҳудудларида шу кунларда юз бераётган нохуш ва шармандали аҳвол бу икки халқнинг минг йиллик тарихида ҳам бўлган эмас.\nБунга ўхшаш нохуш ҳоллар талайгина.\nЭндиги масала буларнинг газак олиб кетишига, ортиқ такрорланишига йўл қўймаслик.\nМарказий Осиёда бугун Қозоғистон ва Ўзбекистон табиийки – бўйи бўйига тенг Чотқол ва Олатовдек қадди баланд қўш чинорлардир.\nБу икки буюк ва қудратли давлатнинг қўлни қўлга бериб, елкама елка туриши уларнинг дунё харитасидаги ўрнини шак шубҳасиз безайди.\nУлар иккалови бирлашса, дунё хартасида ўзларига нуфузли ўрин ва муҳим стратегик аҳамият касб этиши турган гап.\nАэропортда бир бирини кутиб олиш ва кузатиб қўйишлар ўз йўлига. Энг муҳими биз тилга олган муаммоларни ҳал этишда гап.\nЯна матбуот анжуманига қайтсак.\nБизда ҳамма нарса силлиқ. Биз оппозицион руҳдаги саволлардан абадий қутулганмиз.\nЛекин Қозоғистонда бундай эмас. У ерда ҳақиқий мухолиф партиялар, давлат раҳбарининг юзи, кўзи демай истаган қалтис саволини берадиган мухбирлар бор.\nУ ерда дунёнинг етакчи оммавий ахборот воситалари журналистлари фаолият олиб боришади.\nУлар одатда Назарбоевни аяб ўтиришмайди.\nАгар биз бугун Тошкентдаги матубот анжуманини хаёлан Остонага кўчирсак, у ерда Ислом Каримовга берилиши муқаррар бўлган бир қатор жиддий саволлар томоққа тиқилган суяк бўлиши мумкинлигини беихтиёр англаб етамиз.\nБу саволлар нималардан иборат бўлиши мумкин?\nСобир Раҳимов номи ва ҳайкалининг қўпорилиши, Қозоқ ўзбек чегарасида минг минг ўзбек тупроқ ялаб, ўз чегарасидан чиқиб кетолмай боши тошга тегиб ётганлиги, арзимаган бир неча қарич ер учун Тошкент Сирдарё Жиззах ҳудудидаги Катта Ўзбек Трактининг чегара йўли 25 йилдан бўён фойдаланилмай сансалор бўлиб ётганлиги каби қатор оғриқли саволлардан иборат бўлиши мумкин.\nМаслаҳатни бошқалар берган. Негаки мен бу бемаъни ғоялар Президентдан чиққанига ишонмайман!\nЛекин бу қалтис саволлар кўтарилганда бу масалаҳатчилар четда қолишади ва уларга жавоб бериш биринчи шахсан раҳбарнинг зиммасига тушади.\nБизнинг ғоявий масалаҳатчиларимиз эса бундай пайтда ҳар қачонгидек яна панада бўлишади.\nҲар бир нозик масалани ўзларича “доҳиёна” ҳал қилаётган ғоявий “донишманд”лар аввало ўз халқига ҳисоб бериши керак.\nАгар юқорида биз тилга олган муаммолар қандай юзага келгани ўз пайтида ечиб берилганида эди бу муаммолар бугунги даражада аланга олмас эди.\nВаҳоланки бу масалалар ва бу саволлар Ўзбекистонда то ҳануз жуда кўпчиликнинг юрагида оғриқли бир тутун бўлиб тутаб ётибди…\nҚозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоев билан Ўзбекистон Президенти Ислом Каримов ўтган асрнинг саксонинчи йиллар охирларида олдинма кейин ҳокимиятга келишган.\nҚозоғистонда бир муддат раҳбарлик қилган Москванинг номзоди Колбинга қарши қозоқлар бош кўтаргандан кейин, бу исён танклар билан бостирилган оғир ва фожиали пайтда Назарбоев ҳокимиятга келган бўлса, Фарғонада туркларга қарши қилинган қатлиом туфайли зудлик билан Москвага чақириб олинган Нишонов ўрнига Ислом Каримов Ўзбекистоннинг биринчи раҳбари этиб тайинланган эди.\nИккалови ҳам КПСС Марказий Комитети Сиёсий Бюроси қўллови ва қарори билан аввал компартияларнинг биринчи секретари, кейинчалик эса бирин кетин мустақил давлат Президентлари этиб сайландилар.\nАжаб, аллақачон орадан бир бирини қувиб сал кам чорак аср вақт ўтиб кетибди.\nАйтиш мумкинки, Марказий Осиёда бир бири билан рақобат қилиши мумкин бўлган ва минтақа лидерлигига даъвогар давлат ҳам шу иккови.\nЎтган салкам чорак аср мобайнида Марказий Осиё давлатларининг Қозоғистон ва Ўзбекистондан бошқа деярли барчасида Президентлар бирин кетин алмашиб кетди. Лекин бу икки давлат раҳбарлари ҳануз бошқарув жиловини бировга берганлари йўқ.\nБугун уларнинг иккалови ҳам етмишлардан ошиб қолишди. Аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, Ислом Каримов (1938) – 75 да, Нурсултон Назарбоев (1940) – 73 да!\nЎтган бу йилларда ҳар иккала мустақил давлат ҳам оламшумул ва тарихий ютуқларни қўлга киритди.\nЛекин икки қўлимизни кўксимизга қўйиб, соф виждон билан айтишмиз керак: Қозоғистон жуда кўп масалаларда Ўзбекистондан анча илгарилаб кетгани ҳам сир эмас.\nБугун ҳар бир қозоқ хонадонида биттадан ўзбек – хизматда, биттадан ўзбечка – “иззатда” деган аччиқ ва кинояли гапда ҳам маълум маънода жон бор.\nМен яқинда Тошкентга борганимда Москвада бирга ўқиган дўстимнинг докторлик ҳимоясида иштирок этиш учун Сайрамга сафар қилганимни муқаддам айтган эдим. Ўшанда мен қозоқлар бир бирини кўрганда ҳол аҳвол сўрашиб бўлгандан кейинги қўшимча савол жавобларига эътибор қилдим.\nУлар бир бири билан: “Санда ҳозир нечта “қул бор” деб сўрашаркан. Бу дегани хонадонингда нечта ўзбек қулликда дегани экан.\nБугун ҳар бир қозоқнинг бой бадавлатлик даражаси ҳам асосан мана шу мезон билан ўлчаниб, баҳоланаркан…\nИқтисодда, ижтимоий-сиёсий ҳаётнинг бошқа жабҳаларида ҳам Қозоғистон биздан анча илгарилаб кетди.\nЛекин Ислом Каримов ҳеч қачон буни тан олмаган ва тан олишни истамайди ҳам.\nБу икки раҳбар бир бирларига яхши муносабат қилиб, ўзъаро “дипломатия”ни сақлаганлари билан давлатларимиз орасидаги низо ва келишмовчиликлардан халқларимиз яхши хабардор.\nБиз улар ҳақида юқорида баҳоли қудрат айтиб ўтдик.\nИслом Каримов ва Нурсултон Назарбоев у ёки бу байрам муносабати билан бир бирларига мустаҳкам соғлиқ тилаб табрик телеграммаси йўлларкан, айни пайтда ҳар иккала давлат чекистлари ва хуфия хизмати идоралари бу икки Президент соғлиғи ҳақидаги турли миш мишларни кечаю кундуз аниқлаш ва текшириш билан банд…\nБир сўз билан айтганда, Қозоғистон билан Ўзбекистон муносабатлари ҳеч қачон самимий бўлмаган.\nМен ҳали Ислом Каримовга яқин бўлиб юрганда ҳам Назарбоев Тошкентга жуда кўп келарди. Ва ҳар гал аэропортдаёқ улар матбуот анжумани ўтказиб, бир бирларини мақташни бошлаб юборишарди. Лекин мақташдан – амалий ишга ўтиш қийин кечарди…\nБундай кутиб олиш ва кузатиб қўйишларда баъзан мен ҳам иштирок этиб қолардим. (Сурат берилади)\nИслом аканинг қизиқ бир одати бор эди. Ҳар гал бирорта қўшни далат раҳбари бизга келаркан, унинг шарафига ўша миллатга алоқадор кимнидир юқори давлат лавозимига тайинлаб, сўнг уни олий мартабали меҳмон тилида роса мақтаб гапиртирарди…\nЭсимда, ҳали барҳаёт Ҳайдар Алиев шарафига асли ўзбекистонлик Ойдин Азимов Озарбойжоннинг Ўзбекистондаги элчиси бўлди.\nАсқар Акаев шарафига қирғиз тилини яхши билган Аҳмаджон Мелибоев Ўзбекистон Президентининг Давлат маслаҳатчиси этиб тайинланди.\nНурсултон Назарбоев ҳурматига асли қозоқ миллатига мансуб Турсунхон Худойберганов аввал Ўзбекистон Президентининг ҳуқуқни ҳимоя қилиш ва куч ишлатар тизимлари бўйича, сўнг кадрлар сиёсати бўйича Давлат маслаҳатчиси лавозимлари билан сийланди.\nБу мулозимларнинг ҳар уччалови ҳам ўша давлат раҳбарлари келган пайтда берилган зиёфат ва банкетларда қадаҳ кўтариб, ўз она тилларида нутқ ирод этганларида меҳмонларнинг қувонч ва ҳаяжонларини кўриш Ислом Каримовга хуш ёқар эди.\nКейин бу одат ҳам ўз самарасини бермаган шекилли, ҳозир бу мулозимларнинг уччалови ҳам лавозимларидан бўшатилган…\nФарғонадан бир корейс олиб келинган эди. Баҳатбат корйс Жанубий Борганда)\nЧжен маҳаллий саноат министри бўлди бир икки корейслар келган да кўринди.\nБиз бугун бир бири билан қучоқлашиб кўришаётган Марказий Осиё лидерларига ҳурматимизни сақлаган ҳолда, ҳаётнинг бу ажиб ҳақиқатларини ҳам очиқ ойдин эътироф этишимиз керак бўлади…\nИслом Каримовнинг аэропортга чиқиб қозоқ ҳамкасбини кутиб олишида мен самимиятни сезмадим деганда ана шу очиқ, лекин аччиқ ҳақиқатларни назарда тутган эдим…\nЯна бир гап. Қозоғистон ҳеч қачон Ўзбекистонни ва унинг Президентини тан олмаган. Олдин жуда қаттиқ инкор бор эди.\nКуни кеча Қозоғистон Президенти Тошкентда туриб айтган мана бу гаплар эса мен учун жуда катта янгилик бўлди: “Ўзбекистон – бугун Марказий Осиёда энг буюк ва қудратли давлат!” деди Нурсултон Назарбоев мийиғида кулиб.\nҚозоқларнинг содда эмаслигини, улар ҳар бир гапни, хусусан, Ўзбекистон ҳақидагини олдин етти ўйлаб, кейин айтишини ҳисобга олсак, бу ерда қандай сир бўлиши мумкин?\nМенинг назаримда йигирма беш йилга яқин вақт бир бири билан рақобат қилиб келган бу икки лидер ниҳоят бир бирларини қўллаш лозимлигини англаб етишган кўринади.\nЭнди Ислом Каримов ҳам Остонага борса бутун жаҳон оммавий ахборот воситалари олдида айни гапни айтиши керак.\nБу иккала кекса сиёсатчилар шу пайтга қадар бири бирини доим инкор этсалар-да, лекин энди улар бир бирига суяниши лозимлигини ниҳоят англаб етган кўринадилар.\nАгар, худо кўрсатмасин, Марказий Осиёда ҳам араб дунёсидаги шамоллар эсгудай ва довуллари етиб келгудай бўлса бўлса, президентлик муддати (срок) ни чўзишда бир бирига “устоз” бўлиб келган бу икки тажрибали ва ҳушёр лидернинг ҳар иккаласи ҳам бу қоядан баравар қулаши мумкинлигини яхши билади. Илдизлари омонатгина бўлиб турган бу икки чинорнинг аҳволи ўзингизга маълум.\nАкс ҳолда ўз дунёсида буюк саналган бу икки арбоб – бу икки чинор шоҳлик салтанатига қандай келган бўлсалар, худди шундай кутилмаганда баб баравар қулашлари мумкин.\nБу чинор атрофида, афсуски, барги хазон мўл бўлади…\n“Дунё ўзбеклари” изоҳи: Аслида бу сиёсий шарҳни расмий Тошкентнинг Ўзбекистон Ахборот Агентлиги (ЎзА) ёзиши керак эди.\nЛекин уларнинг бу мавзудаги берган расмий мақолаларини ўқиб, биз уларда оддий бир хабар кўрдик, холос. Лекин журналистиканинг энг муҳим мезонларидан бири – таҳлилни кўрмадик.\nШунинг учун ҳам олис Канададан туриб ўзимиз баҳоли қудрат уларнинг вазифасини бажаришга ҳаракат қилдик.\nБуни қай даражада уддалаганимизни эса зукко ўқувчилар ҳал қилиши лозим, расмий идоралар эмас…\n15 июнь, 2013 йил, Торонто шаҳри, Канада.\nИсмат Хушев билан юзма юз: Хуфия идорада биринчи миллий раҳбар (4-кўрсатув)


Дунёдаги молиявий бўҳрондан тортиб ўз жамиятмиз муаммоларигача - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\nЖурнал Ҳаракат №4 (73) 2008. Кечагина ўтган кунларимиз\nАбдураҳим Пўлат - Дунёдаги молиявий бўҳрондан тортиб ўз жамиятмиз муаммоларигача\n1. АҚШдаги ишларни кўриб ҳам Ўзбекистонни ўйлашиимз керак\nАҚШнинг иқтисодида, ҳозирча банк-молия системасида, бўлаётган бўхрон туфайли бутун дунё оғир кунларни кечирмоқда. Росссия ўзининг бу жараёнлардан четда эканлигини урғулаётган бўлса ҳам, аслида унинг раҳбарияти катта ташвишдалиги шубҳасиз.\nЎтган жума куни АҚШнинг шарқий қисмида таъсирли бўлган бир банк банкротлигини эълон қилди. Унинг юз минлаб муштарийлари (клиентлари) паника ичида қолган пайтда, АҚШ ҳукумати банкнинг бошқарувини ўз қўлига олди ва ҳаммани ҳотиржам қилиб, банк 90 кун ичида муштарийларни имкон борича задаламайдиган шаклда сотилажагини эълон қилди.\nКеча эса, АҚШнинг ипотека бозоридаги икки дев молиявий корпорация (Fannie Мае и Freddie Mac) оғир аҳволда эканлиги (банкротлик остонасида бўлса керак) эълон қилиниши билан, ҳукумат, аниқроғи, Молия Вазирлиги ва Марказий Банк ролини ўйновчи Федерал Резерв Системаси бу икки корпорацияга ёрдам беражагини очиқлади. Яъни, уларни яқинлашаётган банкротликдан қутқарилиши билдирилди. Ҳукуматни ваъдалари амалга ошса, бу икки корпорациянинг ўз қарзлари бўйича мажбуриятлари, АҚШ ҳукуматининг ўз қарзлари олдидаги мажбурятлари каби давлат кафолатига эга бўлади.\nБилмаганлар учун айтиб ўтиш лозим, ипотека – сотиб олинаётган ташилмас мулкни (квартира, уй ва шу кабиларни) гаровга қўйиб туриб, уни сотиб олиш учун ўша гаров асосида қарз олишдир. Масалан, банкдан олинган қарз билан уй сотиб олинсаю, нима сабаб биландир қарз тўланмаса, банк гаровга қўйилган уйни қарз ҳисобига олиб қўйишга ҳақли.\nАслида, банкрот бўлган банк ва Fannie Мае и Freddie Mac ширкатлари хусусий бўлиб, уларнинг тақдири билан ҳукуматнинг шуғулланиши бозор иқтисоди шароитида ёшаётган мамлакат учун тушунилмас нарсадек кўринади. Шу сабабли масаланинг моҳиятига етиш муҳимдир.\nМен ўз тушунчаларимни бундай 40 йилча аввал бўлган бир воқеани англатишдан бошламоқчиман.\n1970-73 йиллари СССР Фандар Академиясининг Москвадаги Ҳисобаш Марказида аспирант эдим. Ёши катталар билишади, ўша пайтда аспирантлар бир йиллик филосифия дарси ўтиб, кандидатлик имтохони топширишарди. Шундай дарслардан бирида социализм системасининг капитализмдан афзалликлари муҳокама қилинди.\nТабиий, коммунистик системанинг маҳсули бўлган аспирантларининг бири олиб бири қўйиб, капатализмда хусусий мулк эгалари меҳнаткашларни эксплуатация қилиши, ўз мулкини ўз манфаати учун нима қилса қилаберишини, бизда эса, ҳамма нарса халқ манфаатларига бўйсундирилганини гапиришди. Мен ўзимни ўша вақтлардаёқ диссидент, капитализмнинг шайдосию социалистик тузумнинг танқидчиси бўлган одам сифатида кўрсатиш ниятим йўқ. Анча-мунча зиёлилар каби ибтидоий миллатчи бўлсам ҳам, мавжуд тузумнинг моҳияти, демократия-диктатура масалалари хусусида ортиқча бош қотирмасдим. Демократия масалалари билан 70-йилларнинг ўрталарида қизиқа бошлаганман ва демократиягина келажагимиз эканлигини тушуна бошлаганман.\nЛекин ўша философия дарсида, ўзим учун ҳам кутилмаганда, тўсатдан шундай гапира бошладим: “Капитализмда ҳам хусусий мулк эгаси ўз мулкнинг абсолют эгаси эмас. Фараз қилинг, АҚШнинг энг катта бойи, масалан Рокфеллер ёки Форднинг авлодларидан бири, нима сабадандир, ўлими олдидан бутун меросини СССРга беришга васият қилди. Аминманки, давлатнинг керакли органлари дарҳол ишга аралашадилар, керак бўлса, қандайдир қонунлар чиқарилади, катта мулкнинг СССРга қолишининг олди олинади.\nАйни замонда, ўзимизнинг СССРда катта-кичик давлат магазинларининг мудирлари, турли давлат корхоналарининг директорлари давлат мулкидан ўз мулкларидек фойдаланишларинии ҳамма билади. Масалан, мен туғилиб ўсган қишлоқ ҳудудидаги каттагина “Қишлоқ магазини”нинг (Сельмаг) 50-чи йилларда мудири бўлган одам ҳамма ўғил ва куёвларига “ЗИМ” автомобиллари олиб берарди. Ҳали вояга етмаган қизи учун ҳали “ёғи тозаланмаган” “ЗИМ” олиб қўйгани ҳақида ривоятларни мактабда ўқиб юрганимда эшитганман. Ваҳоланки, унинг ойлиги бор-йўғи 100 сўм атрофида бўлган. Шулардан келиб чиқиб, мулкчилик масаласида икки системанинг фарқлари билан бир қаторда, мулкни ишлатишдан олинадиган фойдани ўзлаштиришдаги ўхшашликларини ҳам ҳисобга олиш керак.”\nБу анча-мунча ибтидоий фикрлашларим ҳам, моҳиятан тўғри бўлгани учундир, ҳаммага катта таъсир қилди. Бу дарсдаги 10-15 аспирантининг ҳаммаси комсомол эди. Бир неча кундан кейин бўлиб ўтган косомол ташкилотининг мажлисида ҳам улар кўпчиликни ташкил қилардилар. Ва улар дод-войлар билан қаршилик кўрсатишимга қарамасдан, мени комсомол ташкилотининг котиби қилиб сайлаб қўйишган. Бу иш – сиёсий иш, сен эса, сиёсатчилигингни философия семинарида кўрсатдинг, деб кулишган.\nМана орадан шунча вақт ўтиб, мулкчилик масаласидаги нисбийлик ва менинг салкам 40 йил аввал экспромт қилиб айтган фикрларим қанчалик ҳақиқатга яқинлигини кўриб турибмиз. АҚШдек демократик давлатда ҳукумат хусусий мулк асосидаги муассасаларни банкротликдан қутқармоқда, Россиядаги ярим авторитар ярим диктаторликда эса, мамлакатнинг энг бой одами Ходорковскийнинг мулки давлат даражасидаги лўттибозлик билан (бир неча миллиардлик ЮКОСнинг бир кунликка тузилган ширкатга сотилишини эсланг) феълан давлат мулкига айлантирилди.\nДемоқчиманки, мулкчилик масаласи социалистик системада ҳам оддий масала бўлмаган, капитализмда ҳам оддий эмас.\nКези келиб қолганидан фойдаланиб, мулкчиликни тўғри тушуниш билан боғлиқ бўлган яна бир воқеани айтиб бермоқчиман.\nБундан икки йилча аввал ҳозир бор-йўқлиги номаълум бўлган (бор бўлса ҳар ҳолда товуши чиқарди) Демократик Ўзбекистон Конгресси ташкилоти фаолларини амалда фаолият олиб бораётган мухолифатга яқинлаштириш учун бир қатор қадамлар қилдим. Хусусан, бу ташкилотнинг Вашингтон атрофида яшайдиган 4-5 аъзоси билан Нью-Йоркка келиб, бу ердагилар иштирокида мажлис ўтказдик.\nНью-Йоркка кетар эканмиз, йўлда, Боҳодир Чориев бошқараётган минивенда, бир масала устида бахс бўлиб қолди. Улар Ўзбекистоннинг бойлигини президент қизлари ўмариб кетаётганидан катта ташвишда эдилар. Мен бошқача фикр билдирдим: “Биринчидан, Ўзбекистоннинг бойлиги икки қиз ўмариб кета оладиган ўлчовда эмас. Иккинчидан, тан олиш керакки, ҳамма диктатураларда, “катта”ларнинг болаларини пичоғи мой устида бўлган ва бўлади. Аммо, коммунистик режимларда уларнинг хусусий мулки бўлмаган. Ҳозир эса бор. Лекин, улар мулкни ҳеч қаерга ташиб кетолмайдилар. Уларнинг ширкатлари ишлаяпти, у ерда одамлар ишлаяпти, одамларга хизмат кўрсатилаяпти. Мулкни ишлатишдан олинган фойдани ҳам еб-ичиб тугатиб бўлмайди, демак, унинг асосий қисми мулкни кўпайтиришга кетади.\nАгар улар мулкка ноқонуний етишишган бўлса, вақти келади, мулк қонуний йўллар билан эгасига, яъни халққа қайтарилади. Чет элларда катта пуллари бўлса, Филиппин диктатори Маркосни эслашлари лозим. У ўлгандан кейин, ҳукумат Маркоснинг хотини номида бўлган ҳамма пулларни чет эл банкаларидан қайтариб олганди. Бизда ҳам шундай бўлади. Шунинг учун биз президент ва унинг қизларини эмас, Ўзбекистоннинг ва миллатимизнинг келажагини нишон/мақсад қилиб фаолият олиб боришимиз керак.Мавжуд режимни ўзгартириш - ўша буюк мақсадимиз йўлидаги муҳим, аммо кичик бир қадамдир, холос”.\nМен ҳозир ҳам ўша фикримдаман.\nАйни замонда, ўрта асрларнинг судхўрлигидан мутлақо фарқ қиладиган замонавий банк-молия системаси ислом динига тўғри келмайди, деб ислом дунёсини қолоқликка дучор қилаётган чала муллалар ва ўзлари ўтирган курсини маҳкам ушлашдан бошқа нарсани ўйламаганлари сабабли жиддий, демак, машаққатли ислоҳотлар ўтказмасдан, иқтисоднинг моторларидан бири бўлмиш банк-молия системасини ибтидоийликда ушлаб туришга интилаётган исломкаримчиларга қарши курашиш қанчалик муҳимлигини яна бир марта урғулашни истайман.\n14 июль 2008 йил\n2 Ҳар бир халқнинг фахрланадиган фарзандлари, тарафига тупурадиган кимсалари бор\nИнтернет ҳозир қизиқарли катта бир дунё. У ерда ҳаётини ўтказаётганлар кўпайиб бормоқда. Аммо мен бир неча сайтнигина мунтазам кўриб боришимни кўп марта такрорладим. Бу сайтларнинг сони ҳам камайса камайдику, кўпаймади. Масалан, “Московские новости” газетасининг сайти бекилиб кетди, “Центразия” аввалги жозибалигини йўқотди. Кўнгилочар сайтлар билан умуман ишим йўқ. Аммо, уйда болаларим ҳамма сайтларда, кўнгилочарларида ҳам кўп изғиб юришади.\nКуни кеча мендан суюнчи олишди: “Қаранг, бизникига келган амаки ўз видеоларини youtube сайтига қўйибди”. Қўярда қўймай бир видеаони кўрсатишди ҳам. Менимча, бизнинг танишимиз Аброр исмли йигит иштирокидаги фильм ғирт масхарабозликдан бошқа нарса эмасди. Унинг бирдан бир одамларни ўзига тортиши мумкин бўлган жиҳати – фильм АҚШ Конгрессининг дунёга машҳур Капитол биноси фонида олинганидир.\nАброр Шаҳрихонлик бирликчи (балки, собиқ) сафдошимизнинг ўғли. Мухолифатдаги фаолияти туфайли тазйиқлар остида қолган кишининг ўғли сифатида, менинг ҳам ёрдамим билан, АҚШда яшаш ҳуқуқини олган. Унинг исми сайтимизда, масалан, Андижон воқеаларининг АҚШда протест қилиниши бўйича 2005 йил 23 май куни берилган хабарда, «Бирлик» Партиясининг маҳаллий ташкилоти раҳбари сифатида тилга олинган.\nАброр бир ўзбек дўсти билан бизнинг Вашингтон яқинидаги уйимизда бўлишган ва бир ташландиқсифат хонамизни ремонт қилиб, менинг шу сатрларни ҳам ёзаётганим иш кабинетига, офисга айлантириб беришган. Бунинг учун улардан бир умр миннатдорман.\nУ 2 йилча аввал менга охирги марта телефон қилиб, ўртада турган одамлар уни яқинда Ўзбекистондан келган ўзбек артист қиз билан бўлғуси келин сифатида таништиришганини айтди. Хурсанд бўлиб, уни табрикладим. Лекин, ўша телефон суҳбатидан маълум бўлишича, бўлғуси келинга Аброрнинг ўзбек мухолифатига алоқаси борлиги ёқмабди. Аммо, деди ўша пайтдаги сафдошим, келинликка номзод ўша фикрида турадиган бўлса, унинг бир жойига шундай тепаманки, жойини топиб кетади. Мен ҳар доим ҳаммага гапирадиганимдек, бундай ҳолларда тоқатлироқ бўлиш, қизиққонлик қилмасликни маслаҳат бердим.\nБир оздан кейин кўриндики, агар иш кимдир тарафидан бировни тепишигача етиб борса, артист қизимиз ҳеч кимга бўш келадиганлардан эмас. Шу билан улар уйланишди, Аброр фақат мени эмас, бошқа бир қатор дўстларини ҳам унутди. Ҳар ҳолда тепилишдан қўрқди.\nҲозир видеодаги масхарабозликни кўрмасам, балки уни эсламасдим ҳам. Бу – мен учун майдалашмасдан ва ортиқча эътибор бермасдан ўтиб кетаверадиган воқеа бўлиши керак эди. Чунки, Бирлик” катта даргоҳ, биров келади, биров кетади, шунга ҳам ота гўри қозихонами?\nАммо, мен ўзбек жамияти жиддий курашларга тайёр эмаслигини гапирар эканман, унинг сўнги асрларда ривожланмаганининг сабабларини, энди ривожланиш учун бошқаларнинг юзлаб йиллик тажрибасини тезлик билан ўзлаштиришимиз лозимлигини айтмоқдаман. Жараёнларни тезлатиш учун ҳар бир воқеадан, ҳар бир имкониятдан фойдалиш, улардан сабоқ чиқариш лозимлигини урғуламоқдаман. Ҳозир шу сатрларни ҳам ўша фикрларимдан келиб чиқиб ёзмоқдаман.\nАброрнинг воқеаси – сабоқ чиқариладиган воқеадир. Чунки, у бирликчининг ўғли эканлиги, “Бирлик” туфайли отасининг тазйиқлар остида қолгани, балки, келажакда ўзи ҳам тазйиқлар остида қолиши мумкинлиги туфайли АҚШда яшаш ҳаққини олган. Қолаверса, ўзбек халқининг аянчли аҳволини рўкач қилиб, бир нарсаларга эришган. Энди эса, халқни унутиб, Капитол фонида масхарабозлик қилиш билан ўзини хурсанд қилиб юрибди.\nШундай бўлса ҳам, ҳеч кимни миллатимизнинг оғир аҳволидан ўзига фойда чиқарган Аброр ва у кабиларни қоралашга чақирмоқчимасман. Аксинча, уларнинг исмини, мен 53-54-чиларни қилганим каби, абадийлаштиришга даъват қилмоқчиман.\nЎзбек халқи сўнги юз йилликларда ибтидоий аҳволга келтириб қўйилган бўлса ҳам, унинг унутилмас буюк тарихи бор. Замонавий математиканинг асосларини яратган Ал Хоразмий, муқаддас китобларимизга сўнги тартибни берган Ал Бухорий, ўзи қурдирган расадхонада ишлаб чиққан астрономик жадваллари ҳалигача илмий аҳамиятини йўқотмаган Мирзо Улуғбек, қолаверса, бугунги ҳолимизнинг меъмори Ислом Каримов президент қилиб сайланаётганда “Нима қилаяпсизлар, бундай одамни президент қилиб бўлмайди”, деб ҳайқиргани учун режим жаллодлари тарафидан осиб ўлдирилган, ўзбекнинг Робин Гуди дейиш мумкин бўлган бирликчи Шовруқ Рўзимурод каби фахрланишимиз керак бўлган фарзандлари бор.\nАммо ҳар қандай халқнинг буюк фарзандлари қатори, тарафига қараб тупирилиши керак бўлган кимсалари ҳам бўлар экан. Русларнинг буюк шоири Сергей Есенин бу хусусда қуйидаги икки сатрни ёзгани ҳақида ривоятлар бор:\nЛюд культурный, люд московский!\nНе плюньте в урну - есть Маяковский!\nҲозир иккита сўзни бир бирига қофиялаб - шеър яратдим деб, қўлбола сайтларда эълон қилишдан тортинмайдиган ўзбек шоирлари кўпайиб кетган. Уларга “уй вазифаси” каби топшириқ билан мурожаат қиламан. Есениндан ўрнак олиб, шундай икки сатрлик асар яратинг-ки, бугунги чуқуридан ахир бир кун чиқадиган халқимиз қайси тарафга тупуришини олдиндан билсин. Шу баҳонада, балки, тупириладиган инсонларнинг номини абадийлаштирган ҳам бўласиз.\n30 июль 2008 йил\n3. Бошқалар минг йилда ўтган йўлни бир неча ўн йилда босиб ўтишимиз керак\nМен бу каби мавзуларни ўзим ёзишим керак эмаслигини, бу - партия лидерияга ярашмаслигини жуда яхши биламан. Мен куйиниб-пишиб ёзаётган муаммолар вақти келиб, менсиз ҳам ҳал бўлишини бундан ҳам яхши биламан. Ўзбек жамияти замонавий, биз ҳар қадамда ўрнак сифатида кўрсатадиган жамиятлар даражасига етиб келгач, у муаммолар ўз-ўзидан ҳал бўлишини ҳам ўша яхши билишимдан ҳам яхши биламан.\nҲамма масала шундаки, у миллатлар минг йиллардан бери курашда тобланиб, ривожланган жамиятлар яратдилар, ўларнинг тажрибасини ўрганиб, минг йиллик йўлни ҳеч бўлмаса, бир неча ўн йилда ўтайлик, деб куймоқдаман. Одамзод тарихида бўлмаган ишни – воқеаларнинг табиий оқишини тезлатиш ишини елкамга олганман. Бу оқим, ўз табиатидан келиб чиқиб, яъни, тезлашишни истамаётгани туфайли, менга қарши бўлиб қолаётганини ҳам биламан. Аммо, атрофимда мени қўллаб-қувватлайдиган кичик бир гуруҳга ярата олсам ҳам етарли, у оқимни тезлаштиролишимизга ишонаман.\nМусо пайғамбар юз йиллаб мисрликларнинг қули бўлган ўз халқини озод қилгандан кейин, ўша вақтнинг имконлари билан ҳам бир неча ҳафатада етиб олиш мумкин бўлган ўз юрти Фаластинга яҳудийларни 40 йил айлантириб олиб боргани айтилади. Қуллик руҳидаги халқ қуллик руҳидаги давлат тузади, шунинг учун юртимга озодликда туғилган авлад билан боришим керак дея, шундай қилган Мусо пайғамбар.\nБизнинг олдимизда ҳам шу каби вазифа бор. Аммо, қирқ йил вақтимиз йўқ.\nМуҳимлиги билан бундан қолишмайдиган, балки ундан ҳам муҳимроқ иккинчи вазифа бор олдимизда. Бу вазифа - миллатни миллат мақсадлари йўлида бошқарувчи лидерларнинг миллат назорати остида бўлишига эришиш.\nБу вазифани, табиий оқимга қўйиб берсак, қирқ йилда ҳам бажариб бўлмайди. Бошқа жамиятларда бунинг учун юз йиллаб вақт кетган. Менинг мақсадим – шок терапиясига асосланган ҳамлалар ишлатиш ва шиддат билан олдинга кетиш.\nҲозир иложи борича қисқа шаклда айнан шулар ҳақида ёзмоқчиман.\nХоинлигини ҳамма биладиган, аммо ҳамма ҳам гапиришни истайвермайдиган 53-54 лақабли Салой Мадамин, Дадахон Ҳасан ва уларнинг атрофидаги кишиларга ҳеч қандай ғаразлигим, хусуматим, рашким йўқ. Нимга ҳам бўлсин. Ахир у бечораларнинг ўзи дод-вой, йиғи-сиғи қилиб юришибдику, биз “Бирлик”ни туздик, Абдураҳим Пўлат қўлимиздан олиб қўйди деб. Яна йиғламоқдаларку, “Эрк”ни туздик, уни ҳам Абдураҳим Пўлат йўқ қилдириб юборди деб. Демак, ғаразлик, хусумат, рашк уларда бўлади, менда эмас.\nАммо, мен уларнинг миллатга қилган хоинликларини шу миллат фарзанди сифатида ҳеч кечиролмайман. Сиёсатчи сифатида эса, бу хоинларнинг ишини ўрнак сифатида кўрсатиб, жамиятда маъсулиятсиз одамлар, хато қилганлар ва хоинларни жазолаш механизмларини яратмоқдаман. Мен уларни яратиб бўлдим ҳам. Аммо, ибтижоий жамиятимиз бу механизмни ҳали қандай ишлатишни билмаяпти. Ишонаманки, бу энг қисқа вақтда ҳал бўладиган нарса. Ўзбек жамияти мен яратган механизмлар ва мен кўрсатиб берган хоинлик мислолларини қурол қилиб олишга мажбур ббўлади. Бошқа йўл йўқ.\nБошқа йўл йўқлигининг сабби ҳам аниқ. Ҳозир ўзбек демократик мухолифати сафларида арзимаган манфаатлари учун сафдошларини соттиб кетишга тайёр турганлар, оз бўлса ҳам, бор. Улар ҳам кузатиб боришмоқда, Абдураҳим Пўлат хоин деб эълон қилганларни жамият ҳам шундай қабул қиладими ёки йўқми деб. Қабул қилинмаётганини кўришлари билан хоинлик оммавийлашади. Бу каби воқеаларнинг олдини олишнингг бирдан бир йўли – менинг айтганларимни қабул қилишдир.\nКеча сафдошимиз (собиқми ёки йўқми, билмайман) жиззахлик ҳуқуқ ҳимоячиси Батиёр Ҳамронинг туғилган куни экан. Унга ҳам ҳеч қандай хусуматим йўқ. Аммо, у ҳам катта хоинларнинг изидан кетиб, муҳим пайтда “Бирлик”га кичкина хоинлик қилган. Катта хоинларнинг қўлида катта пичоқ бўлгани сабабли, улар “Бирлик”га катта зарар келтирдилар. Бахтиёрнинг қўлидаги пичоқ кичкина бўлгани уни оқламайди. Хоин моҳияти билан хоиндир.\nЎзбек жамияти бу ҳақиқатни тушуниб етмас экан, қул бўлиб қолаверамиз. Аминманки, жамиятимиз буларни яқин орада тушунади, мен яратаётган механизмларни қурол қилиб олади. Бошқа йўл йўқ.\nЧунки, буюк Жавахарлар Неру айтганидек, сотқинлик бор ерда қуллик бор.\nЎзбеклар қулликдан чиқишни истайдилар.\n7 август 2008 йил


Туркманистон пойтахтида полиция калта иштон кийганларни тўхтатиб, огоҳлантириш бермоқда\nТуркманистон пойтахти Ашхободда калта иштон кийган эркак ва аёллар полиция тарафидан тўхтатилиб, огоҳлантириш олмоқда.\nҲуқуқ -тартибот идоралари ходимлари ўз ҳаракатларининг сабабларини изоҳламайдилар.\nОзодлик радиосининг туркман хизмати хабарига кўра, 7 сентябр куни бир киши Туркманистон-Туркия банкининг "Мустақилликнинг 15 йиллиги" савдо маркази яқинидаги филиалига маошини олиш учун келганида, полиция калта иштон кийганини пеш қилиб уни киритмаган.\nБанк ходимларидан бири у анчадан буён навбатда тургани учун қўйиб юборишни сўраган. Аммо полициячи рад жавобини берган.\nГувоҳнинг айтишича, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органи ходими банкдаги навбатларнинг қолган қисмини огоҳлантирган, энди "жамоат жойларига шортикда келган фуқаролар ичкарига киритилмайди" деб.\nЖурналистлар Ашхобод Ички ишлар бошқармасидан, шунингдек, Туркманистон-Туркия банкидан бу холатга изоҳ ололмади.\nТуркманистонда давлат муассасалари ходимлари ва университет талабаларининг кийиниш одоби ҳақидаги қонун йигирма йилдан буён амалда.\nБу қонунга кўра, жамоат жойларида шортик кийиш тақиқланган.\nИкки ой аввал "Озодлик" радиосининг туркман хизмати Туркманистон шарқида полиция аёлларни жинси шим ёки қисилган ва калта кўйлак кийгани, шунингдек сочларини бўягани учун қўлга олгани ҳақда хабар берган эди.


Муносабат: нотўғри ахборот тарқатиш – оғир гуноҳ – oliymahad.uz\nОёғингизга ботаётган тикон сиз излаб бораётган гулнинг хабарчисидир”.\nМавлоно Румий (қ.с.)\nБугун Ўзбекистонда рўй бераётган ўзгаришлар, янгиланишлар нафақат юртимиз одамларини, балки ён-атрофимиздаги ҳамда узоқлардаги барча дўсту ёрларимизни ҳайратга солмоқда. Бу ҳайрат ичида олиб борилаётган ислоҳотларга хайрихоҳлик, қўллаб-қувватлаш, ҳар доим бирга бўлиш каби эзгу ниятларнинг мужассамлиги шундоқ билиниб турибди. Давлатимиз раҳбарининг сўнги бир йил ичида Республикамиз тараққиёти, халқимиз фаровонлиги, ички ва ташқи сиёсатимиз йўлида бошлаган саъй-ҳаракатлари Марказий Осиё геосиёсий ҳолатини ҳам ўзгартириб юборди. Айниқса, қўшнилар билан иқтисодий, савдо-сотиқ, илмий-маърифий каби барча соҳаларга қаратилган тенг ва очиқ ҳамкорликни йўлга қўйилиши кутилмаган ҳодиса бўлди.\n– Ўзбекистонда ислом цивилизацияси маркази ва 2 та халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилди. Вилоятларда калом, ҳадис, фиқҳ, ақида, тасаввуф илмларини ўрганишга ихтисослашган 5 та илмий мактаб иш бошлади.\n– Исломий таълим муассасалари сони 11 тага етказилди. Бухорода Олий мадраса ташкил этилди. Тошкент ислом институтида 3 йиллик махсус сиртқи бўлим очилди, диний ўқув юртлари қошида ўқув курслари юритилди, Қуръони карим қироати бўйича “Таҳфизул Қуръон” гуруҳлари фаолият бошлади, қабул квоталари 150 фоизга оширилди.\n– Ўтган йил охирида Президентимиз “Ўзбекистон Ислом академиясини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорга имзо чекдилар. Унга кўра, академияда “Қуръоншунослик”, “Фиқҳ илми”, “Ҳадисшунослик” ва “Калом илми” мутахассисликлари бўйича магистрлар, шунингдек, ушбу соҳада чуқур тадқиқотлар олиб борувчи илмий-педагог кадрлар тайёрланади.\n– Яна шуни қайд этиш керакки, оммавий ахборот воситаларида диний ходимлар чиқишлари кескин кўпайтирилди. “Ҳидоят сари” ва “Зиё” кўрсатувлари эфир сони икки бараварга оширилди. “Ўзбекистон-24” телеканалида имом-хатиблар иштирокида давра суҳбати қилинмоқда. “Маданият ва маърифат” телеканалида уламолар иштирокида кўрсатувлар эфирга узатилмоқда. Шунингдек, “Зиё чашмаси” номли радио эшиттириш ва 50 га яқин диний маърифий веб-сайтлар иш олиб бормоқда.\n– Яна фахр билан айтиш керакки, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раҳбарлиги остида Мисрдаги “Дорус-салом” нашриёти ва Азҳари шариф ҳузуридаги илмий академия билан Қуръони каримни чоп этиш бўйича келишувга эришилиб, ўзимизда Қуръони карим чоп этилмоқда. Шу ўринда қайд этиш керакки, кўзи ожиз мўмин-мусулмонлар учун брайль ёзувидаги Қуръони карим нусхасини чоп этиш бўйича Ўзбекистон дунёдаги учинчи давлат ҳисобланади.\nЛекин ҳамма нарса ҳам биз ўйлагандек силлиқ бўлмас экан. Демоқчимизки Ўзбекистондаги бу ўзгаришларни кўролмайдиган, қалблари ҳасад ва нифоқ билан заҳарланган кишилар ҳали ҳам топилиб тургани ҳам ҳақиқат. Афсус билан айтиш керакки, динимизнинг шиддат билан тараққий этиб бораётганини кўролмайдиганлар ғаразли ниятларини ҳар хил тусда намоён этмоқдалар. Хабарингиз бор, бир неча ҳафта илгари АҚШ Давлат департаментининг Ўзбекистонни “Виждон эркинлиги ва диний эркинлик соҳасида бузилишлар туфайли алоҳида ташвишга сабаб бўлаётган” мамлакатлар рўйхатига киритгани мўмин-мусулмонларнинг ҳақли эътирозига сабаб бўлди. Мусулмонлар идорасининг бунга жавобан тарқатган раддияси нафақат мусулмонлар балки бошқа дин вакиллари томонидан ҳам қўллаб-қувватланди. Сабаб бундай бирёқлама, ассосиз ёндашувларни тарқатишдан кўзланган асосий мақсад одамларни ҳақиқий ҳолатдан чалғитиш, улар орасига нифоқ солишдан бошқа нарса эмас.\nБошқа қатор ишларда бўлгани каби дин соҳасидаги ишларнинг бош ташаббускори муҳтарам Президентимиз экани бундай кимсаларни қаттиқ саросимага солмоқда. Айниқса, долзарб муаммоларни Давлатимиз раҳбари томонидан ҳал этилиши, кутилмаган ташаббуслар қилиниши, ислоҳотлар амалда ўз ифодасини топаётгани бундай кимсаларни эсанкиратиб қўйди. Натижада тирноқ ичидан кир қидиришга ўрганиб қолган нохолис нашрлар нима қиларини билмай қолди. Шундай бўлсада, “букрини гўр тўғрилайди деганларидек” улар қабиҳ ишида давом этмоқда.\nНима эмиш, “Эллик фоиздан кўп ўзбекистонликлар ўзини диндор, деб ҳисоблар экан”, деган мутлақо асоссиз хабарлар тарқатилди. The Telegraph.со.uk (Буюк Британия) нашри эълон қилган бундай мантиқсиз мақолани ўқиб кўпчилик таажжубга тушди. Қандай қилиб, аҳолининг 94 фоизи Ислом динига амал қиладиган мусулмонларга бундай нисбат бериш мумкин. Асл вазиятдан хабардор бўлмай туриб, бундай ёзишга ким уларга ҳуқуқ берди?\nЯна бир хорижий нашр хабарида: “Ўзбекистонда имомлар одамларни давлат газеталарига обуна бўлишга мажбур этмоқда”, деган маълумотларни тарқатди. Шу кеча кундузда бундай хабарни тарқатишдан “Озодлик”ка не наф? Бу нима дегани? Аслида, бу каби асоссиз уйдирма хабарларни тарқатишдан мақсад Ўзбекистондаги диний соҳада олиб борилаётган ижобий ўзгаришларни ёмонлаб кўрсатиш, мўмин-мусулмонлар орасига фитна уруғини сочишдан ўзга нарса эмас. Турли кучлар таъсири остидаги бу каби нашрлар асл воқеликни бузиб, одамларимизни тўғри йўлдан чалғитишга интилаётгани яққол сезилиб турибди.\nМазкур хабарда имом-хатиб намозхонларни давлат газета-журналларига мажбурий обуна қилдираётгани ҳақида сўз кетади. Мақола эълон қилингандан кейин унда тилга олинган Тошкент вилояти Янгийўл тумани “Эски Қовунчи” жоме масжиди имом-хатиби Баҳодир Мадумаров билан суҳбатлашдик. Имом-хатиб “Озодлик” радиоси мухбири билан бўлган телефон орқали мулоқотни эътироф этди. Бироқ эълон қилинган материалда мутлақо бошқа нарсалар, қўшиб ёзишлар, бўҳтонлар борлигини таъкидлади. Айниқса, имом-хатиб обуна ёки китоб сотиб олиш бўйича одамларни мажбурламагани, балки тавсия этганини маълум қилди. Қолаверса, хабарда иддао қилинганидек ҳеч ким ўқимайдиган нашрлар эмас, балки одамлар керак бўлса олиб мутолаа қиладиган диний нашрлар, Қуръони карим тафсири, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадиси шарифларига оид адабиётлар эканини қайд этди. Мазкур нашрлар нархи ҳақида ҳам гап бўлмагани ва хабарда сўзлари келтирилган “Шарифжон” исмли шахс топилмаганини имом-хатиб қайғуриб таъкидлади. Имом-домла куйиниш билан сўзида давом этиб, мухбир мавзуни бошқа томонга буришга ҳаракат қилгани, ҳақиқатга зид, ғирт ёлғон гапларни тарқатишга уринганини айтиб, ёлғон гувоҳлик бериш динимизда қаттиқ қораланганини келтирди. Жумладан, Ибн Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ёлғон гувоҳлик берувчининг икки оёғи қўзғалмай туриб, Аллоҳ унга дўзахни вожиб қилади”, деганларини баён этди. Имом-хатиб сўзининг якунида ушбу айтганлари ҳақида ҳар қандай баҳсга тайёр эканини ҳамда Озодликнинг бу хатти-ҳаракатидан мутлақо норози эканини қатъий баён этди.\nНима бўлган тақдирда ҳам имом-хатибнинг маърифатга, китобхонликка даъват этишининг қандай ёмон жойи бор? У ҳолда имом ёшларни бутунлай бузиб ташлашгача олиб келаётган тутуруқсиз, таг-туги йўқ “маданият”ларга, жоҳиллик ва бекорчиликка чақирсинми?..\nҲар бир иш ниятга боғлиқ азиз дўстлар. Динимизда яхши биласиз ниятга жуда ҳам катта эътибор берилади. Ҳадиси шарифларда “Мўминнинг нияти амалидан яхшидир” дейилган. Шу кунларда бўлиб ўтган бир воқеа эса юқоридаги ҳолатнинг бутунлай тескарисидир. Айнан ниятга боғлиқ жуда ҳам ажойиб ҳолатдир. Бир куни бўлимга қўнғироқ бўлиб қолди. Телефон гўшагини кўтарсам, мен Подробно.уз сайтидан бўламан, сизларга бир нечта саволим бор эди қандай гаплашсак бўлади, деди. Мен қўл телефонимни бериб, саволларини телеграмм орқали жўнатиш мумкинлигини маълум қилдим. Маълум вақт ўтиб саволларни олдим ва ички тартибга кўра идоранинг фатво бўлими билан уларни ўрганиб, суҳбатлашиб олдик. Кейин мухбирга “Саволларингиз учун раҳмат. Бироқ бир жиҳатини маълум қилмоқчи эдим. Биз ҳамма саволингизга жавоб берамиз, фақат уларнинг аксариятига алоҳида шахсларга, алоҳида ҳолатлардан келиб чиқиб ҳукм чиқаришга тўғри келмоқда. Чунки динимизда айрим масалаларга маълум шарт-шароитдан келиб чиқиб, алоҳида ҳукмлар чиқарилади. Мумкин бўлса, шуни бир ўйлаб кўрсангиз. Иложи бўлса бундай тартибда берилмагани ҳаммамиз учун яхши бўларди”, деб ёзув қолдирдим. Шунда мухбирдан тушунарли деган жавоб келди. Шу орада Президентимизнинг “Ўзбекистон Ислом академиясини ташки этиш ҳақида”ги Фармонлари чиқиб қолди. Бошқа томондан республикамизда Қуръон мусобақаси ҳам бошланиб кетган эди. Мен сайтимизга жойлаштирилган ҳар икки хабарни олиб мухбир телеграмига ташлаб, “маълумот учун” деб ёзиб ҳам қўйдим. Бир неча дақиқадан сўнг мухбир қайтадан алоқага чиқиб, ҳар икки мақола ҳақида янада тўлиқроқ маълумотлар сўради. Мен ҳамма сўраган маълумотларини бердим. Шу билан кечга яқин сайтларни кузатиб туриб, шу сайтга ҳам бир назар ташлай дедим, қарасам сайтнинг бош янгиликларида Ислом академияси ҳақидаги хабарга кўзим тушди. Тезда телеграмга кириб мухбирга хабар учун “ташаккур” қолдирдим. Шунда бир зумда “бошқа яна битта янгилик ҳам берилган”, деб қорилар мусобақаси ҳақидаги хабарнинг электрон манзилини бериб юборди.\nМана сизга икки хил ҳолат, икки хил манзара. Бундай ҳолат ҳозирги кунда идорамизда тез-тез рўй бериб турсада айнан шу воқеа менга жуда ҳам қаттиқ таъсир қилди. Чунки мухбирнинг нияти холис эди. У идорага, унинг фаолиятига объектив баҳо беришни ният қилган эди. Мана шу холислик унинг қаламини ножўя ҳаракатдан тўхтатиб турган эди. Агар ният нохолис бўлса эди берилган жавобимиздан ҳам бир нималар яратиб тарқатиши мумкин эди. Гарчи бу нашр русийзабон аудиторияга мос бўлсада, мавжуд ҳолатга объектив ёндашувни ўзларига мақсад қилиб олган эди. Ва у мавжуд ҳолатга холис баҳо бериб, тўғри ахборотни тарқатди. Мен бундан жуда ҳам таъсирландим ва ҳам хурсанд бўлдим.\nКези келганда айтиш керакки, нохолис хабарларни эълон қилишда хориждаги қўштирноқ ичидаги “дўстларимиз” нашрлари аҳволини тушунса бўлади. Ўзимиздаги “uz” доменидаги айрим сайтлар амалдаги қонунчилик талабларидан келиб чиқиб холисликни асосий принцип қилиб оладиган бўлсалар ҳеч қачон ташқи хабарлар бизнинг ахборот маконимизга таҳдид сола олмайди. Ахир ҳақиқий ҳолатни билатуриб, бузиб талқин қилиш очиқ-ойдин адолатсизликдир.\nАзиз юртдошлар, ҳар бир мўмин-мусулмон киши бундай ёлғон-яшиқларга, миш-миш гапларга учмаслиги, фитналардан огоҳ бўлиши даркор. Шунингдек, инсон ҳар қандай фитналарга алданмаслик, ниҳоятда ҳушёр бўлиши кераклиги ҳақида Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Мўмин киши зийрак, ҳушёр ва оқил бўлади”, деган ҳадислари моҳиятини чуқур тушуниш лозим. Ана шунда ҳар қандай салбий кучлар содир этмоқчи бўлган фитналарнинг олди олинади.\nЮртимиздаги бугунги ўзгариш ва янгиланишларни кўролмайдиган ҳасадгўй кимсалар халқимиз орасида норозилик кайфиятини уйғотиш мақсадида, турли уйдирмаларни фитна чиқариш илинжида оммавий ахборот воситалари орқали тарқатишга уринишади. Бунга алданиб қолмаслигимиз керак. Давлатимиз раҳбарининг халқимиз фаровонлиги, юртимиз тинчлиги, дину диёнатимиз йўлида олиб бораётган хайрли саъй-ҳаракатлари Аллоҳ таолонинг буюк марҳамати эканини ҳар доим ёдимизда тутишимиз лозим. Шу билан бирга бу неъматларнинг шукрини ҳар лаҳзада адо этишга, олдимизга қуйилаётган вазифаларни чин юракдан ихлос билан бажариб, Президентимизга камарбаста бўлишга ғайрат кўрсатишимиз даркор. Бизнинг бугунги танлаган йўлимиз кимларгадир ёқмаслиги аниқ. Уларнинг кўрсатаётган қаршилиги Мавлоно Румий ҳазрат айтганларидек, биз қидириб кетаётган гулнинг хабарчиларидир. Иншоаллоҳ, биз қидириб бораётган гул эса бу Аллоҳнинг розилигини топиш билан икки дунё саодатига эришишдан иборатдир.\nНохолис ахборот тарқатишда давом этаётган қўштирноқ ичидаги “дўстларимиз”га эса ҳар бир хабарни тарқатишда унинг фақат бир томонини кўрмасада, эртага олиб келадиган оқибатини ҳам яхшилаб ўйлаб кўришни маслаҳат берамиз. Чунки инсонлар орасида таги пуч, уйдирма гаплар тарқатиб, иккиланишлар пайдо қилиб, низо чиқишига сабабчи бўлиш динимиз ҳукми бўйича оғир гуноҳ саналади. Чунки Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “…Фитна қотилликдан ҳам ашаддийроқдир…”, деб очиқ-ойдин айтилган.\nШуларни инобатга олиб, бундай фаолият билан шуғулланаётган оммавий ахборот воситаларига Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти ҳақида тарқатган асоссиз хабарлари учун узр сўрашларини талаб этамиз. Шунингдек, ҳар қандай ахборотни тарқатишдан олдин аввалу охирини яхшилаб ўйлаб кўришни, ҳаққонийлигини аниқлаб олишга чақирамиз.\n238600cookie-checkМуносабат: нотўғри ахборот тарқатиш – оғир гуноҳno\nОлдингиСалмон Форсий розияллоҳу анҳу 350 йил яшаганми?КейингиДинимиз ривожига улкан ҳисса қўшган инсон ёди


«Сизга ҳавас қиламан, Сизни яхши кўраман, Ойижон!» - - Hikoyalar - www.Parvona.com - Музыкальный развлекательный портал!\n«Сизга ҳавас қиламан, Сизни яхши кўраман, Ойижон!»\nАссалому алайкум, ойижон!\nЎн йилдан бери Сизга «ойижон» деб мурожаат қиламан. Бир пайтлар бу сўзда менинг Сизга бўлган асл муносабатим акс этмасди. Янаям очиқроқ айтадиган бўлсам, Сизни ўз онамдек кўрмасдим.\nЎғлингиз билан севишиб турмуш қурганмиз, ҳамма қайнонадан омадинг чопди, ақлли аёл, маҳалла хотин-қизлар қўмитаси раиси, бундайларнинг оиласи тинч бўлади, дерди. Аммо илк кунларда Сиздан жуда қўрқардим. Эримнинг кўнгли менда, энди қайнонамнинг юрагига йўл топишим керак деб ўйлардим. Шунинг учун айтганларингизни сўзсиз бажаришга, ҳатто айтмасингизданоқ қилиб қўйишга интилардим. Ҳамма келинлар эрталаб соат 6 да турса, мен 5 бўлмасдан кўча супургани чопардим. Фақат ўзимизнинг эмас, қўшниларнинг ҳам эшигини супурардим. Қайнонам мени деб кўчадан мақтов эшитиб келсин, дердим. Аммо илк танбеҳни ана шу қўшниларни сабаб эшитганман Сиздан.\n— Ўзингизча қўшниларга яхши кўринаман, деб уринманг. Сув сепаётганингизда қўшнининг дарвозасига сачратибсиз, шуни маҳалла аёллари орасида гапириб юрибди. Мендан бемаслаҳат иш қилманг!\nШуни юрагимга қаттиқ олиб, кўзёш қилиб ўғлингизнинг дилини хира қилганимни эсласам, уялиб кетаман ҳозир. Аммо ўшанда ёш эдим, ота-онамдан фақат ширин сўз эшитиб катта бўлган эркатой...\nБиринчи қаттиқ жанжалимиз эса бешик тўйи муносабати билан чиқди.\n— Ойингиз ортиқча майда-чуйда қилиб ўтирмай, битта плазма телевизор олиб келақолсин.\nАммо мен буни ойимга айтолмасдим. Чунки қариндошларимиз чақалоққа керакли нарсаларни совға қилиб уйга ташлаб кетишган, онам уларни карнай-сурнай билан олиб келишга тайёргарлик кўраётганди. Шуларни Сизга айтгандим, яна мендан бемаслаҳат иш қилибсиз, деб уришдингиз. Мен қизалоғимни олиб уйга кетдим. Очиғи, кетмасам ҳам бўларди, лекин энди эрим мен билан фарзандини дейди, биздан воз кечмайди деган ишонч бор эди-да ичимда. Аммо бундай бўлмади... Бир ойдан кейин ойим келинилк уйимга олиб келиб ташлаб кетди. Шундан кейин аразлаб кетмайдиган бўлдим.\nАслини олганда, кўп нарсани Сиздан ўрганганман. Қайнотамга бўлган муносабатингиз ибратли эди. Адажоннинг жаҳллари чиққанда Сиз ҳеч қачон бир оғиз сўз демасдингиз. Шунингдек, уларга бирор марта бепардоз кўринганингизни эслолмайман. Бир гал қайнтоамнинг юраклари хуруж қилиб қолди. Тез ёрдам чақирдик. Ҳамма у кишининг атрофида парвона, сиз эса кўзгу олдида юзингизга упа сураётгандингиз: «Яна «скорийпомош»дагилар бу аёл бунча ўзига қарамай юраркан, эрининг юраги бекорга касал эмас экан-да» дейишмасин», дегандингиз ўшанда.\nМуносабатларимиздаги бурилиш нуқтаси мен оғир бетоб бўлиб қолганимда рўй берди. Шифокорлар бачадон саратони ташхисини қўйишди. Тез орада бачадонимни олиб ташлашди, узоқ муддат нур ва кимё муолажалари олдим. Шундай кунларда қизимни оқ ювиб-тараб ўзингиз қарадингиз. Ҳатто ўғлингиз дориларимга пул топа олмай акаларимга айтмоқчи бўлганида билагузугингизни сотиб юборганингизни, «Набирам етим бўлиб қолса, шу билагузуклар кўзимга балодек кўринади» деганингизни эшитиб, роса йиғладим. Худога шукрки, дард чекинди ва мен оилам бағрига эсон-омон қайтдим.\nМени энг ташвишга солаётган нарса оиламни сақлаб қолиш эди. Энди фарзанд кўра олмасдим. Эрим битта қиз билан ўтиб кетадими, ўғил қайғуси босмайдими, уни деб ўйлардим. Бир кун Сизга режамни айтдим:\n— Ойижон, фарзандингиз ўғил кўриши керак. Майли, бошқа аёлга уйлана қолсин. Мен Сизнинг ёнингизда хизматингизни қилиб юравераман. Қизим ота меҳридан бебаҳра қолмаса бўлди...\n— Бу нима деганингиз? Аёл киши ҳам шунақа тез таслим бўладими? Сиз кундош нималигини биласизми? Менга ҳам, ўғлимга ҳам бунақа қурбонликнинг кераги йўқ. Ўғлим сиз билан яшайди ва набирамни бирга катта қиласизлар.\nЖаҳл билан, қатъий оҳангда айтаётган бўлсангиз-да, мен ҳаётимда эшитган энг ёқимли сўзлар эди бу.\nМана, орадан шунча йиллар ўтди. Эрим билан тинч-тотув яшаяпмиз. Сиз ҳамон баланд пошнали туфлида, пардоз-андозли бўлиб, ҳамманинг ҳавасини келтириб юрибсиз. Ҳеч ким Сизни ёши етмишга яқинлашиб қолган демайди. Сизга ҳавас қиламан, Сизни яхши кўраман, Ойижон (энди бу сўзни жуда самимий айтаяпман).\nКатегория: Hikoyalar | Добавил: Админ (20 Дек 2016)\nПросмотров: | Комментарии: 0 | Теги: «Сизга ҳавас қиламан, Сизни яхши кўраман, Ойижон!» | Рейтинг: 0.0/0


Диктаторлар ҳам ҳар хил бўлади\nАҚШда чиқадиган Newsweek журнали ҳам Ислом Каримовни "мустабид" дея атади.\nЎзбекистон президентининг кенжа қизи Лола Каримова-Тиллаева отасини "диктатор", деб атаган француз нашрини судга бергани боис, шу кунларда "диктатор" деган калима Озодликда тез-тез қайтарилмоқда. "Эркин микрофон"га қўнғироқ қилган мухлисларимиз ҳам бундан мустасно эмас.\nКаримов мусбат диктатор\nдейди Қурултой эшиттиришига муносабат билдирган кекса ëшдаги Абдурасул ака Мамадалиев.\n- Кечаги куни Қурултой бўлдию, шунга муносабатим бор эди. Каримовнинг диктатор эканлиги ëки эмаслиги хусусидаги саволга мен бир ўхшатиш айтмоқчиман. Тасаввур қилинг улкан бир ҳашаматли, гўзал бир бинонинг ичига ўт тушди. Ўт ўчирувчи ўша ўтни ўчириш учун бинонинг бирорта эшигини бузиб ëки бирор деразасини синдириб, ичкарига кириб алангани ўчириб чиқди. Албатта биз ўша ўчирувчига раҳмат деймиз. Агар шу ўт ўчирувчи ўтни ўчирмаганда эди, ўша улкан, муҳташам, ҳашаматли бино бир ҳовуч кулга айланган бўларди. Диктаторлик сўзи аслида, менимча, асосий сўзни айтувчи маъносида мен ўзимча шарҳлайман. Мамлакатнинг асосий сўзини айтувчиси бўлиши керак. Агар шундай бўлмаса, демократия деган билан демократия оғзимизга узилиб тушадиган олма эмас.\nОзодлик: Сиз ўзингиз Каримовни диктатор деб ҳисоблайсизми йўқми?\n- Диктатор деб ҳисоблашини масалан мен ижобий маънода, диктаторликнинг мусбий маъносида айтишим мумкин. Чунки Ўзбекистон шароитида, умуман постсовет республикалари шароитида режали иқтисод ўрнида бозор иқтисодиëти жорий қилинди. Бозор иқтисодиëти дегани энди бу шафқатсиз иқтисодиëтда бу. Шафқатсиз бир ҳолатки, бунга энди беш қўл баробар эмас. Ҳар бир фуқаро гуллаб яшнаб кетиши мумкин эмас. Кимда иқтидор бўлади, кимдадир бўлмайди. Шунинг учун давлатдан ниманидир талаб қилиш тўғри келмайди. Чунки илгари социалистик иқтисод даврида ўзининг иқтисодий аҳволи ҳақида бирор ҳукуматнинг идорасининг эшигига бориб нола қилиб борса бўларди. Ҳозир унақа шароит, унақа ҳолат йўқ. Ҳозир халқ ўзини ўзи боқиши керак, ҳатто керак бўлса давлатни ҳам боқиши керак солиқлар асосида, дейди кекса ëшдаги Абдурасул ака Мамадалиев.\nКаримов ғирт диктатор\nдейди Самарқанддан қўнғироқ қилган 22 яшар тингловчимиз.\n- У кишининг фикрларига қўшилмайман. Нимага деганда менинг фикрим Каримов диктатор. Шунақа демоқчи эдим. Менинг ўзимнинг фикрим Каримов конкретно диктатор. Шунча йилдан бери бошқариб ноқонуний, ҳамма биладию бир киши чиқиб нима қилса агар, мен шу нимага қўшилмайман демоқчи эдимда. Ëшларни фарзандларим дегунча бўлажак мардикорлар деса агар, яхшироқ бўлармиди. Мана ëшларнинг кўпи нима бўлиб юрибди чет давлатларда. Айниқса Россияда, дейди самарқандлик суҳбатдошимиз.\nҲазораспдаги республика миқëсидаги йўл путурдан кетди\nЙўл таъмир идорасини сотиб юборишди, на Хоразм ҳокими, на Ҳазорасп ҳокиминиng йўл билан иши йўқ, йўл ëмон бўлгани боис машиналар ишдан чиқмоқда, дейди Hазораспнинг Оталик қишлоғидан телефон қилган йигит.\n- Мен Ҳазораспданман. Йўллар ëмон. Йўлга қарайдиган одам йўқ. Жуда бузилиб кетган. Йллар ëмон бўлиб кетган. Қарашмайди. Сотиб юборишдими ë нима қилишмоқчи булар билмайман. Ўзларини ҳам сотиб юборишади ҳали булар. Машиналар тўкилиб бўлди. Балонларнинг дискалари қийшайиб кетади. Майиб бўлди машиналар, дейди ҳазорасплик суҳбатдош йигит.


Пул жазавасида ёки шифокор ва бемор мулоқоти — Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин алдындагы Маалымат жана массалык коммуникациялар департаменти\nМақоламизнинг асосий қаҳрамони бўлган келинчак ҳақиқий мутахассис шифокорнинг тўғри ташҳиси, муолажаларидан сўнг соғайиб кетгани бизни қувонтирди. Ахир, воқеа бошқача бўлиб кетиши ҳам мумкин эди.\nШифокорлик касби, ҳаётимиз посбонлари бўлган ўз касбининг ҳақиқий фидойилари бўлган оқ халатли халоскорлар ҳақида ҳар қанча илиқ сўзларни гапирсак арзийди. Аммо, улар орасида фақат ўз манфаатини ўйлаб, беморлар саломатлигини, керак бўлса ҳаётини хавф остига қўйган шифокорлар ҳам борлигини эшитиб, одамнинг энсаси қотиши турган гап. Бу кўнгилсиз воқеа тўғрисида менга хусусий даволаш масканларидан бирига келинини шифокор қабулига олиб борган мижоз ҳикоя қилиб берди. Унинг гапларига кўра, аёл келинини аёллар шифокорига олиб борган, ёши катта, кўринишидан етарли тажрибага эга бўлиб кўринган аёл Муқаддас опага (исми ўзгартирилган) бир кўришда маъқул келди. Шу боис унга ёзилиб, қабулига келинини олиб кирди.\nКелини ёш ва тортинчоқ бўлгани учун уни ўзи етаклаб кириб, аҳволни тушунтиришга уринди. Бемор тайёрлангунга қадар ғазаб отига минган шифокор ( агар уни шифокор деб аташ мумкин бўлса) унга дунёдаги барча ёмон сўзларни ёпиштирди. Эмиш, куёвга чиқишга ақли етган қиз, қандай қилиб, шифокорга келгач, ўзини тутишни билмайди, яна алламбалолар. Хуллас, куракда турмайдиган, сийқаси чиққан гаплар… Бироқ, воқеанинг энг ачинарлиси шифокор беморни кўриб бўлгандан кейин бошланган. У беморни кўз ўнгида унинг қайнонасига келини тузатиб бўлмайдиган «дард»га учрагани, унинг тақдири онколог кўриб бўлгандан кейин ҳал бўлишини айтиб, зарда билан эшикни ёпиб қўйган.\nКелинчакнинг бундан кейинги аҳволини тасвирлашга тил ожиз бўлган. У тушкунликка тушиб, ҳатто жонига суиқасд қилмоқчи бўлганини яқинлари гапириб берган. Келинчакни врач қабулидан кейинги уч куни гўё узоқ йилларга айлангандай эди, у овқат ейиш, ҳатто яқинлари билан гаплашишдан ҳам бош тортган. Охири, ота-онасининг ёрдами билан қайта анализларни пойтахтга юбориладиган лаборатория орқали топшириб, бошқа мутахассисга кўринган. Маълум бўлишича, келинчакка ўз ишини яхши билмайдиган, билимсиз, бунинг устига қўпол ва дилозор шифокор қўйган»ташҳис» нотўғри экан. Шифокорнинг чаласаводлиги ва нафси ўпқонлиги беморни ёмон аҳволга солгани ачинарли ҳолдир. Уни одамлар тақдирини шу тариқа «ҳал қилиш»га ҳақи борми?\nАйтган пулини чўнтагига солиб қўйишган бўлса. Ёки, пул озлик қилдимикан? Ундай бўлса, гапни айлантирмай, муддаога ўтиб қўя қолмайдими?\nШифокор қабулига бемор энг аввало даво топиш, қолаверса, унинг бир оғиз далдасига мунтазир бўлиб келади. Бу ерда эса шифокорнинг мақсадини англаш қийин. Шундай экан, бундай шифокорлар ҳақида нима дейиш мумкин?\nАфсуски, бугунги кунда беморларни атайлаб ташвишга солиб, улардан пул ундиришга «устаси фаранг» бўлиб кетганлар тўғрисидаги ҳар хил гаплар қулоққа чалиниб қолмоқда. Наҳотки, ингсон умри, унинг соғлиги, пул олдида сариқ чақалик қимматга эга бўлмаса?\nБу вазиятда беморга ота-онаси, тажрибали шифокор ёрдам бермаганида, унинг ҳоли не кечарди?\nМуқаддас опа бошқалардан ҳам айнан мана шу шифокор ҳақида бўлмағур гапларни эшитиб, таъби хира тортди. Дунёда ягона бойлик бўлган саломатликни бундай кимсаларга топшириб бўладими?\nБугунги кунда хусусий шифохоналар сони тобора кўпайиб бормоқда. Бу албатта беморлар учун қулай имкониятдир, чунки улар орасида ўзингизга маъқул келганини танлаб олсангиз бўлади.\nШундай бўлса ҳам, «Етти ўлчаб, бир кесган «маъқул. Бирон шифокорни танлашда эса унинг сохта табассумига маҳлиё бўлмай, айнан мана шу шифокордан даво топган беморларнинг фикрларини яхшилаб ўрганиб чиқиш зарурлигини ҳаётий тажриба тасдиқлаб турипти.\nДаволаш муассасаларида ўз ишининг усталари ишласа, беморлар учун ажойиб туҳфа бўлган бўлар эди.\nФақат ўз нафси балоси йўлида «хизмат» қиладиган шифокорлар эса Гиппократ қасамёдини гоҳо бўлса ҳам ёдга олиб туришса, фойдадан ҳоли бўлмасди…\nсоғликни сақлаш аълочиси\n7 йил ичида Россия ыанча ёрдам кхрсатди?\nЫамкорлик уфылари Токон Мамитов


Kutubxona - Bahodir Abdurazzoq. U (qissa) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Bahodir Abdurazzoq. U (qissa) / Kiril\nАсар номи У (қисса)\n«Ёшлик» журнали 2010 йил, 6-cонлар\n– Кўйлагингизни ечинг, сиз уйғонгунча ямаб қўяман.\nАёл эса унинг йиртилган куйлагига, чиройли юзининг тирналган жойларига, бўйни ва кўкрагидаги доғларга қараб лабини тишлаганча бош чайқаб қўйди. У қизнинг бундай абгор ҳолатидан шубҳаланса-да, бироқ кўнглининг бир четида унга меҳр уйғонганди. Қиз ҳақиқатан ҳам гўзал эди. Бутун умри чўлда ўтиб, феъли саҳродек қаттиқ ва ўзгарувчан, қаҳру ғазаби баъзан тошиб ичидан чиқиб кетадиган, тийиқсизроқ бўлса-да, қизнинг маъсум таровати олдида ия бошлади. У секингина қизнинг сархил матодан тикилган бойвуччаларга хос кўйлагининг титилган жойларини чоклай бошлади.\nЎтовнинг соясига ташланган шолчада ўтириб чўпон билан бир косадан айрон ичиб ўтирган Нургелди ичкаридан чиқиб келган аёлнинг қўлидаги бегимнинг кийимларини кўриб юраги шувиллаб кетган бўлса-да, билинтирмади. Аёл имо билан чўпонни ёнига чақирди. Бироздан кейин эса у қиёфаси тундлашиб қайтиб келди.\nНургелди худди шундай гап бўлишидан қўрққанди. Ҳақиқатан ҳам шу гап айтилди. Бунга эса жавоб қайтариш лозим. Лекин Нургелди унга жавоб қайтаришга улгура олмади. Ўтовда қий-чув кўтарилди. Олислашиб кетаётган от туёғи товуши эшитила бошлади.\n– Эр кишининг қўлидан келмайдирғон ишнинг ўзи йўқтур. Унинг учун юракда жаҳд бўлса бас. Олло Одаматонинг қийшиқ қовурғасиндан Момоҳавони бунёд этканинда, унинг кангул сурурини шул лаззатга боғлаб қўймишдур. Эрта баҳорда униб чиққан чечак агар ёмғир бўлмаса қуриб хасга айлангани сингари Момоҳавонинг насли ҳам шу сурурдан бенасиб қолса қовжирай бошлайдир.\n– Лут пайғамбарнинг қисмати не бўлганини эшитганмисизлар, – чол тишсиз милкини чапиллатганча бир тишламгина гўштни узоқ чайналиб ютгач, уларга ифодасиз кўзини тикканча қаради. – Лут пайғамбар ҳам Унинг танлаганларидан бири эди. Шул зот бир сабаб билан қавмидан бадарға бўлиб, овлоқ ғорда иккита бўй етган қизи билан яшай бошлади. У қариб қолган, умри ниҳоялаётган эсада ўз наслини давом эттирадиган ўғил фарзанд кўрмаган эди. Бир куни қизлари отасини шу муаммодан халос қилишнинг оқилона йўлини топадилар. Ўша тунда катта қизи отасига чоғир ичириб маст қилгач қўйнига киради ва ундан ҳомила орттиради. Кейинги тунда эса кичик қизи опасининг ишини такрорлаб, ул ҳам ҳомилали бўлади. Отаси тезда ўлим топади. Қизларидан икки ўғил дунёга келади. Шу икки ўғилдан улкан Лут қавми вужудга келади. Кўрдингизми, У Лутга шафқат қилиб, ундан қавм бунёд этди. Илло сизлар ҳам бу саҳрода беиз кетмагайсиз. Сиздан қавм бунёдга келса не ажаб. Сизлар ҳам қовушинглар. Тирикликнинг асоси шунинг ўзи эмасми, бўталарим, – у бироз танаффус қилганидан сўнг гапини давом эттираркан. – Сизнинг фарзандингиз туғилади. У сизнинг наслингизни давом эттиргуси. Кун келади, сиз бу саҳрони тарк этасизлар. Шунда ул фарзанд шу ерда қолади.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Bahodir_Abdurazzoq._U_(qissa)_/_Kiril&oldid=8117" dan olindi


Туман биттаю муносабат ҳар хил\n23 октябр 2021, Тошкент вақти: 01:25\nНогиронлиги шунлоқ ҳам кўриниб турган ўзбекистонликларни қайтадан текширувдан ўтказиб уларни ногиронлик нафақасидан маҳрум қилиш кейинги пайтларда одатий тус олмоқда.\nОзодликка қўнғироқ қилган ургутлик суҳбатдош ўзи яшаётган туманда ер адолатли тақсимланмаётгани, бошқа қишлоқларда одамларга ер берилаётган бир пайтда ўз қишлоғида одамлар парча ерга зор бўлиб ўтирганидан шикоят қилди.\n"Туман ҳокими адолат қилмаяпти"\nСамарқанд вилоятининг Ургут туманидан телефон қилган ва ўз исмини таништиришни истамаган тингловчимиз уй-жой учун бериладиган ер участкалари масаласида маҳаллий ҳукумат чеклов қўяётганидан норози бўлди.\nБу тингловчига кўра, айни пайтда, чеклов ҳамма ҳудудлар учун бирдай қўлланилмаяпти.\n- Тўртта келиним бор. Уй-жой масаласида қийналаяпман. Туман ҳокими сувли ерлардан мумкин эмас, деб қарор чиқарган.\nОзодлик: Сувли жой деганингиз суғориладиган, экин экса бўладиган жойларда-а?\n- Ҳа. Мен яқинда бизга қўшни қишлоққа тўйга бориб қолдим. У ерларда бемалол фермерлар ерларини сотиб, талон-тарож қилишаяпти.\nОзодлик: Экин экиладиган ерларини уй-жой учун сотишаяптими?\n- Ҳа. Нима учун туман биттаю, аҳвол бир хил эмас, ҳар хил?\nОзодлик: Сизларга қанақа жойлардан ер таклиф қилишаяпти?\n- Коттеж қурилаяпти. Нархи баланд. 65 миллион. Унга бизнинг пулимиз етмайди.\nОзодлик: Сизларга қуруқ ер берилмаяптию, мана шунақа коттеж уй қурдиришга имконият таклиф қилинаяптими?\n- Ҳа. Унинг нархи баланд. 65 миллион, дейди ургутлик ўзини таништиришни истамаган суҳбатдошимиз.\nАнгренлик ногирон ёрдамга муҳтож\nТошкент вилоятининг Ангрен шаҳридан телефон қилган биринчи гуруҳ ногирони Жўрабек Саидазимов эса шаҳар ижтимоий таъминот тизилмалари раҳбарларидан норози бўлди.\nУнинг сўзларига кўра, бу мутасаддилар вилоят ҳокимлигининг буйруғини уч йилдан буён бажармай келмоқда.\n- Ангрен шаҳриданман. Биринчи гуруҳ кўзи ожиз ногирониман. Ангрен шаҳри ҳокимига 3 йилдан бери “Уйимни таъмирлаб беринглар” деб мурожаат қилаяпман. Ҳалигача таъмирлаб бермайди. "Отангга бор, онангга бор" қилиб, овора қилаяпти.\nОзодлик: Ўзи шунақа имтиëзингиз борми? Улар уйингизни таъмирлаб бериши керакми?\n- Ҳа. Мана Тошкент вилоятининг ҳокими Рустам Холматов буларга “Таъмирлаб бер” деб буйруқ берган. Келиб уйимни ҳам кўрган. Мана бу ердагиларга буйруқ бериб кетган. Булар “хўп” деб ваъда берадию, ҳоким кетгандан кейи яна ўзининг ҳолига тушади. Битта ўзимман. Ўғлим билан қизим бор. Уларни ишга жойламайди. Олдимизда янги Ангрен ГРЭСи бор. Бир-икки мурожаат қилиб чиқсам, “300 минг бер, 400 минг бер, кейин ишга оламиз” деб пора сўрайди. Мен битта нафақага яшайман. Аëлим иккинчи гуруҳ ногирони руҳий касал бўйича. Шунга сизлардан ëрдам бўлиб қоладими, деб қўнғироқ қилган эдим-да.\nОзодлик: Болаларингиз ўқиганми? Касб-ҳунари борми?\n- Ўғлим ўқимаган. Қизим коллежни битирган бухгалтерияни. Соҳаси бўйича иш йўқ. ГРЭСга чиқсак, пора сўрайди. Пора берганлар ишга кириб кетади, бизга ўхшаган камбағаллар орқада қолиб кетаяпти, дейди Ангрен шаҳридан телефон қилган биринчи гуруҳ ногирони Жўрабек Саидазимов.\n"Мени шифокорлар ногирон қилди"\nБухоро вилоятининг Ғиждувон туманидан телефон қилган ва 1-гуруҳ ногирони бўлган яна бир тингловчимиз Қаюм Халилов туман соғлиқни сақлаш бўлими ва шифохоналаридан норози бўлиб, телефон қилаётганини айтди.\n- Ўзимизнинг туманимиздаги соғлиқни сақлаш тизимида ишлайдиган оғайнилардан жуда ҳам норозиман. Биринчи гуруҳ ногирони бўлиб қолишимга асосан сабабчи мана шулар. 25 йилдан бу ëғига мен сахарний диабет билан касалланган эдим. Йилнинг бошидан Самарқандга бориб беш ой қатнаб, кўзимни даволатиб келдим. Профессор даволаб айтдики, "энди қон босимингни кўтармасанг, сахарингни кўтармасанг, шундай юрасан", деди. Мен келгандан кейин бу ерда булар менга икки кун инсулин бермади. Кўзимнинг орқасидаги қон томирлар ëрилиб, биратўла кўр бўлиб қолдим. Рўйхатда турамизку биз. Бизларга амбулаториядан бериши керак эди. Бунисини қўйинг. Қондаги қанд миқдорини ўлчайдиган дори келтиришмайди. Билмадим, қандай қилиб бундай масъулиятсиз одамларга тумандаги шунча одамларнинг соғлиғини топшириб қўйибдилар.\nОзодлик: Қаюм бува, хабар олиб турадиган бола-чақаларингиз борми?\n- Битта ўғлим билан бирга тураман. Сиздан битта илтимосим. Мана шу уйда қолганимни Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон Олий советининг инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятига етказсангизлар имконларингиз борича. Мана шу ерда бир бобой кутиб ëтибди-да ўлимини ва ўшаларни. Қани ўлимим олдинроқ келадими ëки булар келиб хабар оладими мендан, дейди Бухоро вилоятининг Ғиждувон туманидан телефон қилган ва 1-гуруҳ ногирони бўлган яна бир тингловчимиз Қаюм Халилов.\n"Фермерлар давлатнинг батрагига айланган"\nЯна бир тингловчимиз эса сурхондарёлик, асли олий маълумотли, тарих фани бўйича ўқитувчи бўлган Алишер ака.\nУ собиқ совет тизими тарқалиши арафасида касби бўйича ишини йўқотган ва шундан сўнг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини тайёрлаш корхонасида ишлаган.\nСовет тизимида бундай корхоналар “заготконтора” дейиларди ва ҳамиша иш қайнайдиган жой бўларди, дея хотирлаган Алишер ака ҳозир шу ишдан ҳам мосуво бўлиб, қурилишда бетон қоряпти.\n- Қишлоқ хўжалик маҳсулотларини топширардик. Давлатга топширардик.\nОзодлик: Сиз қайси конторада ишлагансиз?\n- Сурхондарë заготконторасида.\nОзодлик: Мустақиллик даврида ишлаганмисиз ëки совет давридами?\n- Мустақиллик даврида. Совет даврининг охирларини озгина кўриб қолдик.\nОзодлик: Ҳозир борми у контора?\n- Йўқ, контора тугаб кетди. СССР тарқагандан кейин заготконтора ҳам ўз-ўзидан йўқ бўлиб кетди спрос бўлмагандан кейин. Фермерлар давлатнинг қули, батраги бўлиб қолди. Қандай план берса, шуни бажариб бераяпти-ку. Масалан, пахта деса пахта, ғалла деса ғалла.\nОзодлик: Пахтани пахта пунктига, ғаллани ғалла пунктига топширади. Қора экин экаëтган фермерлар қаëққа топшираяпти?\n- Ундай экин экишга ҳозир рухсат йўқ. Фақат катта шаҳарларнинг атрофида бир-иккита катта колхоз-совхозларда бор. Масалан, Тошкент йиғиштириб бераяпти Самарқанд учун, Бухоро учун. Қолганлари фақат пахта, ғалла.\nОзодлик: Озми-кўпми қора экин экилаëтган жойда заготконтора сақланиб қолганми?\n- Менимча, номига бор. фақат қоғозда. Бирга ишлаган одамларни кўрдим. Буларнинг ҳаммаси бошқа ишнинг бошини тутган, кимдир бизнесда, кимдир киракашлик қилаяпти. Тақдир тақозоси билан мана олий маълумотли одам бетон қориб юрибман, дейди тарих фани бўйича ўқитувчи бўлган Алишер ака.\nЭркин микрофон - Туман биттаю муносабат ҳар хил