Мусулмон учун қўлланма. – Самарқанд – Ер юзининг сайқалидир…\n14/11/2016 04/06/2017 admin\nҚадрли ўқувчилар! Сиз азизларнинг диққатингизга ҳавола қилишни ният қилаётганим китобчада мусулмонинг ким бўлишлиги ва унинг ибодатлари асосан нималарни қамраб олишларини кўрсатиш билан бир қаторда, инсон зотини яхшиликларга ундайдиган, у-ларга яхшиликларни, хушахлоқни, чиройли тартибни, юмшоқ интизомни тарғиб қила-диган қатор насиҳатларни ҳам киритишни мақсад этдим. Шу сабабдан китобнинг илк сўзларини икки олам сарвари пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алейҳис ва саллам ҳазратларининг келажак ҳақидаги муборак башоратларига бағишлайман. Бал –ки Пайғамбар ҳазратлари кўзда тутган ўша келажакнинг бир қисми биз яшаётган за-монда содир бўлаётганга ўхшайди. Чунки уларнинг ичида бизнинг ҳаётимизда учраб турганлари ҳам мавжуд.\n2. “Пора, ҳадя – совға номи билан бериладиган бўлади; кўз қўрқитиш учун гуноҳ– сиз одамлар ўлдирилади.” (Имоми Ғозалий).\n3. “Пайғамбарман, дейдиганлар пайдо бўлади, аммо мендан сўнгра дунёга пайғам– бар келмайди.” (Мишқот).\n7. “Суннатни бидъат каби, бидъатни суннат каби қабул этадиганлар чиқадилар. Суннатга эргашганлар озайиб қоладилар, ғариб бўладилар, бидъатга амал қилган– лар эса, кўпаяди ва уларнинг ёрдамчилари ҳам кўп бўлади.” (Ширъа).\n9. “Кейин келганлари, аввал келган олимларни жоҳилликда айблайдиган бўлади–лар.” (Ибни Асоқир).\n13. “Ҳажга, ҳукмдорлар саёҳат, бой-бадавлатлар тижорат, камбағаллар тиланиш, мансабдорлар кўргазма учун борадиган бўладилар.” (Хотиб).\n15. “Чалғу асбоблари, музика ҳамма жойларга тарқалади, хавфсизликни сақлаш кучлари кўпаяди.” (Байҳақий).\n18. “Истанбул фатҳ этилажак, уларнинг қумондони қандай буюк амирдир, аскар-лари ўшандай аскарлардир.” (Ҳоким, Имоми Аҳмад, Имоми Суютий).\n24. “Ёмон аёллар кўпайиб, зино оммавийлашса, бунгача кўрилмамиш хасталик-ларга дучор бўлинади, ўлчашларда, торозида ҳийлага йўл қўйилса, кун кечириш қийинчилиги бош кўрсата бошлайди.”(Байҳақий).\n26. “Бойга, бадавлатга унинг бойлиги учун таъзим қилинадиган бўлади, фоҳиша–лик ёйилади. Валодизино(ўйнашдан бўлган)лар кўпаяди. Каттага ҳурмат, кичикка шафқат-марҳамат этилмайдиган бўлиб қолади. Бўрилар қўзи терисига бурканган бўладилар.” (Ҳоким).\n28. “Зилзила, фитна, қотиллик кўпаймаганича қиёмат содир бўлмайди.”(Бухорий).\nНадоматлар бўлсинки, юқорида келтирилган башоратларнинг жуда кўпчилиги бизнинг замондошларимизнинг ҳаёт тарзига айланиб бўлди. Оллоҳдан бандаларини ислоҳ эти-шини сўраб дуода бўламиз. Мазкур сатрларни ўқиганлар ҳам шундай дуода бўлишар-лар деган умидда бўламиз.\nИслом олимларнинг қуйидаги фикрлари ҳам бугунимиз ва келажагимиз учун мулоҳаза қилишга лойиқдир. Масалан, уларнинг билдиришларича, бирор ўлкада диндорлик (Яго-на Оллоҳу таоло унутилса) озайса, қуйидагилар зуҳр этиши муқаррар:\nБиз сўзимизни “Оллоҳ бас, боқи ҳавас”, яъни Оллоҳ учун бўлганлари ширин ва ёқим-лидир, қолганлари эса қуруқ ҳавасдир каби гўзал сўзлар билан бошлашни танладик. Биз Оллоҳу таолони таниган бўлсак, У бизга иймонни насиб кўрган бўлса, кифоя ва басдир. Демак, Унга ҳамду санолар бўлсин, биз мусулмон бўлиш шарафига соҳиб бўлдик, иншооллоҳ соадатга эришганлардан бўлдик, демакдир.\nЯхши маълумки, бизнинг замонимизни (айниқса ўзларига Ғарб исми берилганларнинг яшаш тарзларини), ўзларини маданий ҳисоблаган баъзи қисмлар модерн ҳаёт деб аташни яхши кўришади. Аслинда улар “модерн дунё” дейишлари билан бутун дунёни ғарблаштиришни, бутун жаҳонни бугунги Ғарб аталмишларнинг бузиқ ҳаёт тарзига солишни кўзда тутадилар. “Модерн” ҳаёт, “цивилизация” каби атамаларни истеъмолга киритишнинг ўзи ҳам Ғарб ҳаёт тарзини илғор, модерн каби кўрсатиш мақсадида қи-линган бир ҳамладир. Бошқача, яъни очиқчасига ифодаланса, “модерн” ҳаёт, “модерн” дунё сингари атамаларни қўллашаётганлар, бутун дунё мамлакатлари ва уларда истиқомат қилишаётган кишилар Ғарб – Овропа маданиятига уйғун яшашлари зарур, ана шундай қилишсалар, улар “модерн” дунёда яшашган бўладилар, дейишмоқчилар ва ҳатто шунга инсониятни мажбур қилишмоқчилар. Ўшандай тушунадиган кишилар учун Овропа маданиятига уйғун бўлмаган ҳаёт тарзи қолоқлик, маданиятсизлик ҳисоб-ланади. Шу сабабдан энг аввал Овропа маднияти(цивилизацияси) ва ҳақиқий инсоний маданият нима эканлигини ҳам жуда яхши билиш, уларни кўриш шарт. Ундан сўнгра бу икки маданиятни таққослаш мумкин бўлади. Ана ўшанда ҳақиқий инсоний маданият (цивилизация) ва Овропа маданияти(циви-лизацияси) бир-бирига таққосланади. Ана ўшанда ҳақиқий мадданий – модерн ҳаётни кўриш ва танлаш мумкин бўлади.\nЭнди келинг биз номлаётган икки – Овропа(Ғарб) ва Ҳақиқий инсоний маданиятни англашга, танишга ва уларни тўғри кўра олишга уринайлик. Унинг учун қуйидагилар-дан бошлашни мумкин кўрмоқчиман. Одамизот, башариятнинг тарихи давомида қандай яшадилар ёки қандай маданий ҳаёт кечирдилар ва бугунги ҳаётларида қандай яшашаяптилар? Бутун дунёни, ер юзидаги барча халқларни айни бир хил яшаш тарзига ёки бошқача айнан бир хил маданий ҳаётга келтириш мумкинми? Бутун дунёда яшаша-ётган инсонларни бир хилликка, бир хил ҳаёт тарзига қамашга уриниш, башариятни орасидан чиқиб бўлмас бошқа бир буюк мантиқсзликка тақаб қўймайдими? Аммо буларга қарамасдан бугунги “модерн” дунё, яъни АҚШ раҳбарлик қилаётган бутун Ғарб(Америка ва Овропа), жаҳонни бир хилликка келтиришга уринишаяптилар, Овро-панинг бугунги бузуқ, уларича “модерн” маданиятига барчани қамаб қўйишмоқчилар.\nАҚШ раҳбарлик қилаётган бутун Ғарб зўр бериб ўз ҳаёт тарзларини мажбурий тарқа-тишга ва қабул қилдиришга уринаётган экан, келинг, уларнинг “маданият-цивилиза-ция”сига – Овропа цивилизациясига, модерн ҳаётларига бир қараб кўрайлик …\nҚани у қанақа маданият, қанақа модерн ҳаёт экан? Масалан, бугунги Овропа мадани-яти, уларнинг маданийлиги нималар билан белгиланади? У маданиятнинг асосий ало-матлари нималарда кўринади?\nБугун Овропада, ҳақиқий маданийликка, инсонийликка, инсоният маданияти (цивилиза -цияси)га уйғун нималарни кўриш мумкин? Улардан нималарни маданият намунаси ў-лароқ қабул қилса бўлади? Умуман ўшандайлари, маданият намунаси бўла оладиганлар -и Овропада мавжудми бугун?\nСаволларни санашни истаганча давом эттириш ҳам мумкин, албатта. Бироқ шу санал -ганларини аниқлаштирсак ҳам Опропа(Ғарб)нинг бугунги “маданияти – цивилизация-си”ни таърифлашга, танишга кифоя бўлар деб ўйлаймиз.\nАлбатта Овропада бир қатор тарихан ўзларига хос маданий ҳаётга, яшаш тарзига соҳиб ва бугун бизнинг замонимизда миллатлар деб аталадиган одамизот гуруҳлари яшашади . Бизнинг фикримизча, улар ҳам бугун ўзларининг тарихий миллий маданиятидан шун-чалар узоқлашганларки, ҳатто улар тарихий-миллийлигини битирганларига анча замон кечди дейилса бўлади.\nБугунги Овропада маданият дейилганда, опера-балет театрларида қулоқларнинг эши-тиш пардасини йиртиб юборадиган даражада юксак сасли куйланаётган куйлар, кино залларида номойиш қилинаётган инсонга уйғун адабдан ўта узоқ саҳналар, одамизоти ҳаёт тарзига мутлақо уйғун бўлмаган воқеаларни тасвирлаган, ур-йиқит, ўлдир-сўй, ёқ-алов қўй, гўдаклар, аёллар, қариялар устига бомбалар отишни тарғиб қилаётган филм-лар тушунилади. Ҳатто Ғарбда болаларга мўлжалланган чизги(мульт) филмларининг барчасида ур-йиқитни, от, ёқ, ўт қўйни тарғиб қилади. Албатта Овропада бугун ҳам Овропа бадиий адабиёти тушуначаси ҳам мавжуд. Бироқ бу тушунча ҳам бузуқ бир шаклда давом қилаяпти, дейишга тўғри келади. Ғарб ёзувчиларининг бадиий асарлари -да ҳам бутун бузғунчилик ва одамизотини бузғувчилар ҳақида ҳикоялар тўплангандир. Бу асарлар ҳам одамизотини, ёшларда яхшиликни тарбиялашни эмас, балки одамзоти-ни бузишни, уларни ўлдир, сўй-қирни тарғиб этишга қаратилгандир.\nИнсон, инсониятнинг маданийлигини, маданиятини, уларнинг модернлигини кўрсата-диган энг асосий кўрсаткич(аломат), оддий омманинг кунлик турмуш тарзи, яъни юриш -туришлари, ташқи қиёфаси(кийинишлари) ва ички ҳиссиёти, ўзаро муомалаларидан ташкил топади.\nАна шу каби маданийликнинг, маданиятнинг ана шу аломатларини Овропа(Ғарб)нинг бугунги ҳаётида излаб кўрилса, уларда қисқача тубандаги манзарани-тубандаги яшаш – ҳаёт кечириш тарзини, яъни маданий ҳаётни (агар уни маданият дейиш мумкин бўлса) кузатиш мумкин:\nа) Хотин-қизларнинг ишдами, кўчадами, театр ва умуман бошқа жамоат жойларидами, сайр боғларидами, қаерда истасангиз ўша жойда, ярим ёлонғоч юришлари; хотин-қиз-ларнинг ва жамоатчилик орасида, жамоат жойларида кийинишлари, уларнинг тўшакда-ги кийинишларидан ҳеч фарқ қилмасликлари манзарасини;\nб)Эркакларнинг кийинишларида эса, ўз эркаклик жинси аломатларини кийнишлари билан на қадар кўрсатадиган имконлари бўлса ўшандай шаклда кўрсатиб кийинишлари ёки аёлларга ўхшаш юриш, кийинишга ҳаракат қилишлари ва аёлларга ўхшаш беўхшов қилиқлар қилишлари манзарасини;\nв)Ҳар иккала жинсдаги кишиларнинг кўчаларда ва исталган жойда очиқчаси ва намойишкорона севишиш(ўпишиш, қучоқлашиб юриш каби)лар ва бундай “севишиш-лар”нинг эркак-эркак; аёл-аёллар орасида ҳам ўзаро бемалол кўрсатилишлари манзара-сини кузатиш мумкин. Бу манзаларнинг маданият, инсоният маданияти билан ҳеч ало-қаси борми, бўлиши мумкинми …?\nг) Маданиятнинг, маданий ҳаётнинг муҳим кўрсаткичи – аломатларидан бошқа бири ҳисобланадиган кишиларнинг ўзаро инсоний муносабатларини Ғарбда қараб кўрсак, нималарни кўрасиз? Бундай инсоний муносабатлардан бири ва асосийси, энг муҳими оила масаласи (эр-хотин, ота-оналарнинг фарзанд(бола)ларга ва фарзанднинг ота-онага муносабатлари), оилавий турмуш – оиловий яшаш тарзи масаласидир. Бу масала Овропа(Ғарб)да қандай аҳволда?\nБугун Овропа(Ғарб)да оила тугатилган дейилса, ҳеч хато қилинган бўлмайди. Ҳақиқат- да Овропада бугун оила мавжуд эмас, кишилар оилавий ҳаётда яшамайдилар. Ота-она-лар фарзандлари ва фарзандлар ота-оналари олдида масъулиятли каби тушунчаларини анчадан буён унутишган. Бир дуруст ўйлаб қаранг, бу турмуш, бу ҳаёт, бундай оила, оила аъзоларининг бундай бир-бирларига муносабатлари одамизотга, инсон ҳаёт тарзи-га уйғунми? Бунинг маданият, маданий ҳаёт, модернлик билан қандай алоқаси бор? Бу ҳолнинг, бу ҳаётнинг маданият билан бирон хил алоқаси бўлиши мумкинми? Йўқ, ал-батта. Бу ҳаёт, бу муносабат ҳақиқатан ҳайвонийдир дейилса бир мунча мантиққа уй-ғун келади. Бу муносабат, айнан ҳайвонларнинг бир-бирларига муносабати-ку, ахир. Бундай муҳитни, бундай муносабатни фақат ҳайвонлар орасида учратиш мумкин … Ҳатто ҳайвонлар орасида ҳам ўзаро муносабатларнинг ўзларига хос бир тартиби бор. Масалан, шерларнинг, чумолиларнинг ҳаётларини кузатсангиз, овропалининг бугунги турмуш тарзидан, Овропа инсони тартибидан тартиблироқ, маданиятидан маданийроқ-лигини кўрасиз.\nҚисқача мана юқорида тасвирлашга ҳаракат қилганимиз ҳаётий вазиятни, яшаш тарзи-ни бугунги “модерн”чилар Овропа-Ғарб “цивилизация”си деб атайди ва ана шундай яшашни модерн яшаш ҳисоблашадилар. Энг ачинарлиси шуки, бугунги Овропа ўзлари каби яшамаган ёки яшашни истамаганларни қолоқ, маданиятсиз ҳисоблайди ва уларни ўзларига ўхшаш ҳаёт кечиришга мажбур қилиш йўлларини ахтарадилар. Дунёнинг кўпгина бурчакларида бу бузуқ ҳаёт тарзи турли хил йўллар билан халқларга мажбурий қабул эттирилмоқда ёки қабул қилишдан бошқа ҳол қолмайдиган вазият вужудга кел-тирилмоқда. Ҳатто бу мажбурийликни амалга ошириш учун хилма-хил ҳарбий куч қўл-лаш системалари ишлатилмоқда, ҳарбий қуроллар ишга солинмоқда. Бугунги замони-мизда давом эттирилаётган Ўрта Шарқ, Марказий Осиё ва дунёнинг бошқа Фаластин, Кашмир, Чеченистон ва ҳ.к каби жойларида кетаётган ҳақиқий урушлар, бегуноҳ ин-сонларнинг қонини оқизишлар Овропа “цивилизациясини” мажбуран тарқатиш уруш-ларига, усулларига айланиб қолмоқда. Ўзларини ўзлари “Эркин дунё” аташни севади-ган Ғарб, ўзларининг инсониятга сирли душманликларини амалга ошириш мақсадида дунёдаги барча террористик ҳаракатларни тайёрлаш назарияларини тайёрловчи ва қа-тор террористик ҳаракатларни амалга оширувчиларга, дунёнинг турли бурчакларида хилма-хил миллий ризоларни авж олдириш ўчоқларини қурувчи, уларни келтириб чи-қариш режаларини тузувчи марказларга айланиб қолмоқда. Бугун дунё, АҚШ бошлиқ “Эркин дунё”ни, “сайёр террористлар тайёрлаш дунёси,” деб аташга асос берадиган вазиятга келиб улгурди.\nБугун дунё мана шундай ўзларига “модерн” дунё номини тоқиб олиб, ўзларининг бузуқ ниятлари, яъни бутун дунё инсонларини ҳайвонлаштириш режаларини амалга ошираёт -ган террорист Ғарб (АҚШ ва Овропа) тарафидан бошқариладиган вазиятга келди, де-йишга асослар ўртага чиқди.\nДунёнинг АҚШ бошлиқ Овропа давлатлари тарғиб қилишаётган “модерн” ҳаётга қар-ши ва ҳақиқий маданий ҳаёт тарзи, ҳақиқий инсоний ҳаёт тарзи ҳам мавжудлигини таъкидладик. Бу ҳақиқий ҳаёт, бу инсоний ҳаёт тарзи исломий ҳаёт тарзи-дир. Бу ҳаёт, Исломга уйғун яшаш ҳаётидир. Бу мусулмон, мусулмонлар ҳаёт тарзидир. Бу Қуръони каримга уйғун яшаш тарзидир. Бу Ягона яратувчи Оллоҳу таолонинг қонуну қоида-ларига уйғун яшаш тарзидир. Хуллас, бу ислом шариатига кўра турмуш, ўзаро муомала тарзидир.\nБиз, Оллоҳнинг изни ила қуйида мусулмон ким? Мусулмонлар ҳаёт тарзи нима? Ислом ва маданият каби савол ва масалалар ҳақида, мусулмон ўлароқ яшаш тарзининг ҳақи-қий маданият, инсоният тарихий ва хозирги маданиятининг қандай қисмини ташкил этишини, “Мусулмон учун қўлланма” номи билан аталган китобчамизда баён этишни ният қилдик.\n“Мусулмон учун қўлланма” деб атаганимиз китоб, оддий бир мусулмоннинг Исло-миятга уйғун, Ислом шариатида мусулмон ҳаёти кечириши учун зарур бўлган маълу-мотлар ҳақида бир ёрдамчи кўрсатма, қўлланма бўлиб хизмат қилар деган умиддамиз. Қўлланма, ўзбек тилида ўқийдиган мусулмонлар учун хайрларга васила бўлишини ис-таб дуоларда бўламиз …\nКитобимизнинг бундан қуйидаги барча қисмларида Овропанинг ёки Ғарбнинг “мо-дерн” ҳаётига, уларнинг “цивилизация” атагани маданиятларига қарши ҳақиқий ин-соний маданият, Оллоҳу таолонинг қонунларига уйғун ҳаёт тарзи, ҳақиқий цивилиза-ция ҳақида ҳикоя қилишга ҳаракат этилади. Бунинг учун эса, ҳақиқий инсоний мадани-ятни, ҳаёт тарзини ўзида ташийдиган ҳақиқий мусулмонни, мусулмонларни танишдан бошлаймиз.\n1. Мусулмон кимдир …?\nБиламизки, Қуръони каримнинг биринчи сураси Фотиҳа-и шарифа бир вақтнинг ўзида бир буюк дуо ҳамдир. Шу сабабдан бу китобнинг биринчи параграфини “Ҳамду сано бутун одамларнинг хожаси, жазо (қиёмат) кунининг эгаси – подшоҳи бўлмиш меҳ–рибон ва раҳмли Оллоҳу таоло учундир. Сенгагина ибодат қиламиз ва Сендангина мадад сўраймиз” (Фотиҳа, 2-3,5) дуо келтириш билан бошлашни лозим кўрдим.\nЭнди сарлавҳамизнинг саволига жавоб берсак: мусулмон иймон келтирган, иймонли кишидир. Иймонни қандай тушунамиз, иймон ўзи нимадир? “Иймон” сўзи арабча сўз бўлиб, унинг луғовий маъноси ўзбек тилида бирор кишини тўғри сўзли билиш ёки унга ишониш-инониш каби ифодаланади. Ислом динида, яъни исломиятда иймон, бутун жонли ва жонсиз борликларни яратган ва яшатувчи якка-ю Ягона Яратувчи – Оллоҳнинг борлигига, дунё ва охиратнинг мавжудлигига, бу дунё тугаши ва қиёмат кунининг келиши муқаррарлигига ва ниҳоят Унинг энг охирги элчиси-расули, Пайғамбари Муҳаммад Мустафо алейҳиссалом эканлигига қалбдан ишониш, инонишдир.\nИслом дини ҳақидаги китобларда иймонли киши, яъни мусулмон кишиси-мусулмон, “Аманту”(ўзбекча “инондик” маъносини беради)ни тилда такролаши ва унда сўзланганларга қалбдан тўла ва батамом ҳеч шак-шубҳасиз ишониш лозимлиги айтилади.\n“Аманту”ни тилда сўзлаб, дилда тасдиқ этган ҳар қандай бир киши иймонли, мусулмон бўлиш шарафига эришган бўлади. Мусулмонларнинг муқаддас китоби Қуръони каримнинг иймонли кишилар-мусулмонларга аталган ояти каримаси мазмунида, “Сустланмангиз ва ғамгин бўлмангиз! Агар иймон эгалари бўлсангизлар, сизлар устун бўлгувчидирсизлар” (Ол-и Имрон, 139), марҳамат буюрилади.\nХуллас, Оллоҳу таоло Қуръони карим “Мўминлар” сурасининг бошланғич оятларида мазмунан, “Дарҳақиқат мўминлар нажот топдилар. Улар намозларида (қўрқув ва умид билан) бўйин эгувчи кишилардир. Улар беҳуда-фойдасиз(сўз ва амаллардан) юз ўгирадилар, закотни(адо) қилгувчидирлар. Авратларини (ҳаромдан-зино) қўрийдилар, … улар маломат қилмаслар, … Улар ўзларига ишонилган омонатларга ва (ўзгаларга) берган аҳду паймонларига риоя қиладилар …” (Мўминлар, 1-8), каби мусулмон(мўмин)ларнинг ўта гўзал таърифи тавсифини марҳамат буюради.\nҚуръони каримда мўминларнинг таърифи ва хусусиятлари белгиланган жуда кўпгина бошқа ояти карималар ҳам мавжуддир. Мўмин(мусулмон) ким ва қандай киши бўлиши, унинг таърифи ва тавсифи Қуръони каримда буюрилганларидан бошқача янада чуқур роқ мазмунда ифодалиниши имконсиздир. Шунинг учун Ислом олимлари Оллоҳу тао лонинг марҳаматига суяниб, ўзини мусулмон ҳисоблайдиган киши, иймонли, маърифат ли, атрофидагиларни яхшиликларга ва тўғриликка чақирадиган ва бошқарадиган, ёмон ликни яхшиликка буриб юборадиган кишидир каби хулоса келтирганлардир.\nАна ўшандай мўминлар, билганини ўргатадиган, билмаганини ўрганадиган кишидир. У ёлғон сўзламайди. Онасини, отасини, қўшниларини, дўстлару танишларини иззат-ҳур мат қилади. Кичикларга ва ҳайвонларга шафқатли бўлади. Ҳеч бир махлуққа зарар бер майди. Ҳатто ўзига ёмонлик қилганларга ҳам ёмонлик қилмайди. Аксинча, қўлидан кел ганича уларга яхшилик қилишга уринади. Диний вазифаларини, қонуний бурчларини бажаради. Ҳийла-ю хиёнат, ҳасад қилмайди, гина сақламайди. Дини ва дунёси учун меҳнат қилади. Фитна чиқармасликка қатъи риоя қилади.\nБирор киши хушахлоқли бўлса, у Расуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам)нинг ахлоқи ни қабул қилган ва Унинг йўлида юрган ҳисобланади. Расуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам)нинг ибратли хулқу атворининг кўринишлари жуда кўпдир. Ҳар бир мусулмон уларни ўрганиши ва ўшандай хулқу атворга соҳиб бўлишга ҳаракат қилиши лозим. Шундай қилингандагина киши дунёда ва охиратда фалокатлардан, қийинчилик ва таш вишлардан қутилиши ва у икки жаҳон сарварининг шафоатига сазовор бўлиши мумкин.\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам) ушбу дуони жуда кўп ўқирдилар: “Аллоҳумма инни асалука-ссиҳҳота вал офият вал амоната ва ҳуснал хулқи вамдоа билқодири бироҳматика ё Арҳомарроҳимийн” (Унинг ўзбекча маъноси: Ё Раббий! Сендан соғлик, саломатлик, омонатга хиёнат қилмаслик, хушахлоқ ва қадардан рози бўлишни сўрайман. Эй марҳаматлиларнинг энг марҳаматлиси! Сўраганларимни менга марҳамат эт!).\nИслом олимлари тарбияда ва хушахлоқлиликда Ислом динининг намунасини кўрсатув чилари бўлиб, исломиятни дунёга ана шунақа кўринишда танитганлардир. Пайғамбари миз(соллаллоҳу алейҳи ва саллам), “Хулқингизни Оллоҳу таолонинг ахлоқи билан жилалантиринг,” дея марҳамат қилганлар. Оллоҳу таолонинг сифатларидан бири эса, Саттордир, яъни гуноҳларни ёпувчидир. Демак, мусулмон ҳам дин қардошининг айиб лари ва қусурларини ёпиши керакдир. Оллоҳу таоло бандаларининг гуноҳларини авф этгувчидир. Мусулмонлар ҳам бир-бирларининг қусурларини, қабоҳатларини авф этиш лари лозимдир. Оллоҳу таоло каримдир, роҳимдир, яъни Унинг лутфи, эҳсони мўлдир ва марҳамати кўпдир. Мусулмонлар жумард ва марҳаматли бўлишлари керакдир. Ах лоқ, хулқ нинг бутун хуши-чиройи ҳам ана шундадир. Ибни Ота ҳазратлари марҳамат қиладиларки, “Ахлоқ яхши бўлганидан сўнгра, ўқилган намознинг, тутилган рўзанинг аҳамияти қолмайди. Ҳатто садақа беришга ва мужаҳадага (яъни нафснинг истакларини енгишга ҳаракатга) ҳам ҳожат қолмайди. Бу йўлда юксалганлар намоз ўқиш ва рўза тутиш, садақа бериш ва мужаҳада билан эмас, балки фақат яхши хулқ атворлари билан юксалдилар. Чунки Расуллоҳ(соллаллоҳу алейҳи ва саллам), «Қиёмат куни хулқу атвори, ахлоқи энг яхши бўлганлар менга энг яқин турадилар,” дея марҳамат қилганлар.\nАбу Ҳафс Ҳаддод ҳазратларидан, “Яхши ахлоқли бўлиш учун нималар лозим бўлади?” деб сўрадилар. У ўз жавобида, “Авлиёнинг ҳақларига риоят қилиш, дўстлар билан ях ши муомалада бўлиш, кичикларга насиҳат қилиш, дунёлик учун ҳеч кимга душманлик қилмаслик, ўз нафсидан кўра бошқаларникини афзал кўриш, молу дунё йиғишдан қочиш, ўз йўлида бўлмаганлар билан суҳбат қилмаслик, дин ва дунё ишларида ёрдамлашиш лозимдир,” дея марҳамат қилдилар.\nҲақиқий мусулмоннинг абадий ҳаёти жаннатдир. Жаннат насиб бўладиган кишини эса, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам) ҳазратлари тубандагича таърифлайди: “Диқ қат қилинг! Жаҳаннамга кириши ҳаром ва Жаҳаннамнинг уни ёқиши ҳам ҳаром бўлган кишини билдираман. У киши, содда, кишиларга ҳар доим ҳеч андишасиз ёрдамга киришадиган, иссиқ қонли ва юмшоқ кўнгулли кишидир.” (Аҳмад, “Муснад”). “Кишилар орасига аралашиб, уларнинг азиятларига сабр қилган мусулмон, янада хайрли мусулмондир.”\nМусулмонлар, диний бирлик ва баробарликка жиддий аҳамият беришади, мамлакат -ларининг ривожланиши учун моддий ва маънавий соҳада самарали ишлашади, меҳнат қилишади, дин ва фан билимларини яхши ўрганиши ва ҳаромлардан сақланиши зарур. Улар Оллоҳ, Ислом давлати ва Оллоҳ бандалари олдидаги вазифаларини, бурчларини садоқатли адо этишга ҳаракат қиладилар. Мусулмонлар, Исломнинг гўзал ахлоқи билан безаниб, хеч кимга зарар келтирмайдилар. Улар фитнага, анархияга йўл бермасликлари шарт. Динимиз бизга ана шундай бўлишни амр этмоқда. Нафсга ва шайтонга берилмас лик, ёмон таниш – билишларга, қулоқсиз-ахлоқсиз, ёлғондакам исёнчи кишиларга, анар хистларга алданмаслик, Оллоҳу таолога қарши гуноҳлардан сақланиш мусулмон киши сининг энг асосий хусусияти ва вазифасидир.\nОллоҳу таоло қуллари(бандалари)га уч хил вазифа тайин қилди. Улардан биринчиси, ҳар бир банданинг шахсий вазифасидир. Яъни хар бир мусулмон, ўзини етук бир шакл-да етиштириши, соғлигига аҳамият бериши, адабли, яхши хулқли бўлиши, ибодатлари-ни давомли қилиши, илм ва гўзал ахлоқ ўрганиши, ҳалол топиши учун меҳнат қилиши, унинг зарурий ва шахсий вазифасидир.\nИккинчи вазифаси, унинг оиласидаги вазифадир, яъни унинг иккинчи вазифаси, хотини, ота-онаси, болалари ва қардошлари олдидаги вазифаларини қилиши – бажари шидир.\nУчинчи вазифа эса, мусулмоннинг жамият олдидаги вазифасидир. Қўшнилар, ўқитув чи, ўқувчи, оила, қарамоғида бўлганлар, ҳукумат ва давлат, барча ватандошлар, дини ва миллати бошқа бўлганлар олдидаги вазифалар, хар бир мусулмоннинг учинчи хил вази фасини ташкил этади. Мусулмон киши, ҳаммага яхшилик кўрсатиши, қўли ёки тили би лан бирор кимсани хафа килмаслиги, унга зарар бермаслиги, хиёнат қилмаслиги, барча га фойдали бўлиши, динига зиён бермайдиган қонунларга ва мусулмон бўлмаган мамла катларнинг қонунларига қарши исён этмаслиги, ҳамманинг ҳақини ва зарурий солиқлар ни вақтида тўлаши лозимдир. Оллоҳу таоло, мусулмонларга Ислом ҳукумати ва давлат и ишларига аралашмай, аксинча унга ёрдам этишни ва фитналар чиқармасликни амр этади.\nМусулмонлар, Оллоҳу таоло тақиқлаган, зарарли нарсаларни олмайди, қўлланмайди, тингламайди ва уларга қарамайди. Ҳеч кимга ёмонлик қилмайди ва ҳеч кимсага ёмон-лик истамайди. Ҳатто ўзига зарар берганларга ҳам қаршилик кўрсатмай, сабр килади, уларни тартибга чақиради. Ширин сўз ва табассум билан кулиб, уларга насиҳат килади. Мусулмонлар, Оллоҳу таоло амр этган яхши нарсаларни ўрганмоқ, ўргатмоқ ва уларни бажармоққа уринадилар. Фан билимлари, кофирларда бўлса ҳам, уларни оладилар ва таҳлил этадилар. Тарих давомида инсонликнинг устун бир борлиқ эканлигини тушин-маганлар, Ислом динига душманлик қилдилар, ёшларни алдатишга уриндилар ва ҳеч нарсага эриша олмай йиқилиб – суриниб, бу дунё завқларини қолдириб, Жаҳаннамга кетдилар. Уларнинг жуда кўпларининг исмлари унутилиб, улардан ному нишон қолма-ди, бироқ Ислом куёши дунёга ўз нурини ёйишни давом қилмоқда.\nМусулмонлар, бир-бирларини ҳурмат қиладилар, бир-бирига ёрдамлашадилар. Дин йўлида ва дунё ишларида қийинчиликларга учраганларини дарҳол қутқормоққа ҳаракат қилишадилар. Улар Рамазон-и шарифга, рўза тутганларга, жомеларга, азонга, намоз ўкиганларга, Оллоҳ йўлида юрганларга севги ва ҳурмат кўрсатадилар. Қуръони карим ўқилаётганда овоз чиқармасдан ва ҳурмат билан уни тинглайдилар. Қуръони каримни ҳар доим ҳар қандай китобнинг устига қўядилар ва унинг устига ҳеч нарса кўймайди-лар. Қуръони каримни чалги ва ичкилик бўлган ерларда, ўйин орасида, завқ ерларида ўқимайдилар. Борди-ю, у муқаддас китоб уйғунсиз ерларда ўқилаётган бўлса ва у ерда ўқишни тўхтаттириш имкони бўлмаса, уни тингламай у ердан узоқлашадилар. Қуръони каримни ёки унинг варақларини, сатрларини ёки сўзлари – калималарини ҳамда бутун муҳтарам исмларни ва ёзувларни ҳақир ва нотоза жойларда кўриб қолсалар, қалблари эзилган, ичлари ачиган бир ҳолда уларни дарҳол ердан оладилар ва тавоф қиладилар. Банда ва ҳайвонлар ҳақларини назорат қиладилар. Кофирларнинг, жумладан турист кофирларнинг ҳам молларига, жонларига ва шарафларига ҳужум ёки хиёнат қилмай-дилар. Исломнинг гўзал ахлоқи билан яшаб, барчанинг севги ва ҳурматига сазовор бўладилар.\nЮқорида саналган ва таъкидланган сифатларга эга бўлмаган кишилар, ўзларини қандай ва ким аташларидан, қандай ва қанақа ибодат қилишларидан қатъи назар улар мусул-мон(мўмин) бўла олмайдилар. Уларни, ҳеч бир васила ила мусулмонлар сафида ҳисоблаш мумкин эмас.\n3. Қалбни барча ёмонликлардан тозалаш ва нафсни тарбиялашга (Нафс доим ёмон ликларни истайди ва уларга этаклайди, ундайди. Нафснинг бу истакларидан қайтишга ва қутилишга ҳаракатда бўлиб, қалбга Оллоҳу таоло севгисини жойлаштиради. Бунинг учун тасаввуф олимларининг суҳбатларида бўлишга ҳаракат қилади ва ундай суҳбатлар топилмаган ҳолларда, у олимларнинг асарлари ўқилади, ўқиганларига уйғун амал, иш қилинади ва ибодат этилади).\nМусулмон, инсонликнинг нишони ҳисобланган муомалада юмшоқлик ва мулойимлик кўрсатадиган кишидир. Бунинг акси эса, мусулмон кишисида ҳеч учрамайди. Чунки буниси бошқаларга жабр(азият) бўлиб, у инсонликка ярашмайдиган, аксинча инсонга иснот келтирувчи бир салбий хусусиятдир. Яратилганлар ҳақидан кўрсатилган яхши лик, гўзаллик ва карам, Яратувчининг ёрдамига эришадиган бир усул-йўлдир.\nС. Амир Ғилол(раҳматуллоҳи алейҳ).[С. Амир Ғилол ҳазратлари саййиддир, Нақшбан дий ҳазратларининг устози эди. Бухоронинг Суҳорий қишлоғида туғилди ва 1370 (ҳ. 772) йили ўша жойда вафот қилди.] Дедиларки, “Билингизки, қалбнинг, тилнинг ва ба даннинг тоза бўлиши ҳалол озиқ-овқат истеъмол этишга боғлидир.”\nБиринчиси, ёқимли бўлиш, яъни доим табассумли, ширин сўзли бўлиш. Чунки табас сум ва ширин сўз асирнинг жиҳоди, ютуқнинг калитидир. Ҳамма ёқдирганини тинглай ди, аммо ёқтирмаганини ҳеч тингларми? Демакки, агар сен ёқимсиз бириси бўлсанг, ин жу маржон тарқатсанг-да, сендан қочадилар. Оллоҳу таоло Расулига, “Эй Ҳабибим, сен асҳобингга қўполлик кўрсатганингда эди, ёнингда ҳеч кимни топа олмасдинг. Ҳамма тарқалиб кетишган бўларди”, дея марҳаматда бўлади. Кимки хулқсиз, ахлоқи ёмон бўлса, у якка-ю ёлғиз қолишга маҳкумдир. Бирор хулқсиз киши-ни кўриб, унинг юзи қурсин, э уни мен кўрмайин деб ўзини четга олишсалар, ундай киши учун бундан ҳам бошқачароқ ёмон вазият бўлиши мумкин эмас. Хуллас, мусул-мон кишисидан бош қалар қочадиган эмас, аксинча у кишиларга ҳаво ва сув каби зарур кишилардан бўлиши лозим.\nИккинчиси, мутлақо жумард бўлиш зарур. Мусулмон кишиси, бирор нарсаси бўлса, уни бошқа муҳтожлар билан шериклашади, уларга керагини беради, йўқ бўлса сукут сақлайди. Аммо мусулмон, доим ёрдамчи бўлишнинг бирор чорасини ахтаради ва топа ди, ва асло ҳеч кимни алдатишга уринмайди.\nУчинчиси, мусулмон кишиси, сўзлаганларидан, бировларга қўлидан келганича этган ёрдамларидан ўзига бирор манфаат, ҳадя, мақтов кутмайди. Ундай бирор нарсани асло хаёлига ҳам келтирмайди. Аммо мусулмоннинг сўзлари доим бошқаларга фойдали бў-лади. Ана шундай хусусиятга эга бўлишган олимларнинг, авлиё зотларнинг китоблари ҳам, ўзлари ҳам ҳамиша ҳурмат билан хотирланганлар ва хотирланадилар.\nЭнг яхши, энг улуғ ибрат, ўрнак Пайғамбар (соллаллоҳу алейҳи вассалом) ҳазратлари-дир. Мулойимлик, жўмардлик барчаси Ундадир. У бу дунёдалигида бутун манфаатлари ни, ҳаёти-жонини ўртага қўйди. Ҳеч замон, ҳеч кимдан бир нарса кутмади. Аксинча турли хил азиятларни ҳақоратларни, жафони, қийинчиликни Ўзлари чекдилар. Ўша жа-фоларни кўрсатганларга жавоб ўрнида, “Билмайдилар, билганларида бундай қилмаган бўларди лар”, каби сўзларни сўзладилар.\nБугунги кунларимизда ўзларини мусулмон кўрсатувчи бузуғунчилар сони жуда кў-пайиб кетди. Уларнинг ҳар бири мусулмон эътиқоди ҳақида ҳам хилма-хил сўзлар, таърифлар ёзадилар. Шунинг учун Аҳли суннат олимларининг ихтилофсиз қабул этишган тўғри Ислом эътиқодининг шартлари ҳам қуйида бир ЭСЛАТМА ўлароқ келтиришни лозим кўрдик:\n“Имони энг қувватли бўлган мўмин, хушахлоқ, адабли мўминдир.”(Тобароний, Дайламий).\n“Баззозия”да, “Ҳаромлардан қочадиган ва ибодатларини тўла қиладиган кишининг иймони қувватлидир, ундай киши комил бир иймонга эгадир. Ибодатларни тўла қилса-да, аммо шунга қарамасдан иймонимга бирор зарар келар деб қўрқадиган ва гуноҳлар-им жуда кўп, ибодатларим мени қутқара олмайди,” каби ўйланадиган кишининг иймони қувватли демакдир,” дея кўрсатилади;\n19. Қиёматнинг аломатларидан бўлишган Дажжол, Даббат-ул-арз, ҳазрати Маҳдийнинг келишига, ҳазрати Исонинг кўкдан тушишига , қуёшнинг ғарбдан чиқишига ва қиёмат келишининг бошқа аломатларига инониш.\nБухорий ва Муслим нақл этган ҳадиси шарифда,“Қуёш ғарбдан чиқмагануча қиёмат бўлмайди. Қуёш ғарбдан чиққанида ҳамма иймон келтирадилар, аммо у вақт кеч бўлади ва у келтирилган иймонлар фойда бермайди,” дейилади.\n(Бизнинг замонимизда баъзилар, “Овропанинг мусулмон бўлишини, қуёшнинг ғарбдан чиқиши” каби изоҳлашадилар. Бу тўғри эмасдир. Бундай изоҳ имоми Аъзам ҳазратларининг сўзига зиддир. Ислом олимларидан ҳеч бири бунақа изоҳ бермагандир-лар. Ҳақиқатан ҳам, қизиқ, Овропа мусулмон бўлганида, нега иймон фойда бермай қолади? Замонавий фан ҳам қуёшнинг ғарбдан чиқишини исботламоқдадир.)\n21. Кофирлар абадий Жаҳаннамда қоладилар ва уларнинг азоблари енгиллаштирил-майди, аксинча замон ўтиши билан азоблар кўпайтирилади.\nБу маълумотларни “Фикҳи акбар”, “Ниҳбат-ул-лаоли”, “К.Носиҳин”, “Мактубот-и Раббоний”, “Ф.Фавоид” номли китоблардан олиб, Туркияда нашр қилинаётган “Turkıye” газетаси 19.02.2014 сонида эълон қилинди. Биз уларни ўзбекчалаштириб китобимизнинг шу параграфида келтиришни лозим топдик.\n2. Мусулмонларнинг дини.\nМусулмонларнинг дини Исломдир. Улар Оллоҳу таолонинг чин дини Ислом динига эътиқод қиладилар. Шу сабабдан дин – Ислом динида учрайдиган асосий терминлар -атамаларнинг таърифларини, диний хусусларни билдирадиган билимлар, ўзбек тилида ўқийдиган мусулмонлар учун лозим бўлган аҳамиятли билимлардан ҳисобланади.\nОддий мусулмонлар орасида кўпинча дин ва миллат тушунчаларини яхши ажрата олмасликлари гувоҳи бўламиз. Масалан, “дин” сўзининг луғавий маъноси, ўзбекчада йўл, иш ва мукофот каби маъноларни англатади. Миллат сўзининг луғавий маъноси эса, ўзбек тилида ёзув – мақола ёзмоқ кабиларга келади. Бироқ, бирор Пайғамбарнинг Оллоҳу таолодан хабар берганлари ва уларга инониш(ишониш)га Дин ёки Миллат, яна бошқача “Усули дин” ҳам дейилади. Яъни Оллоҳу таолонинг пайғамбарлар тарафидан билдирилган амрлари ва тақиқларига “Дин” дейилади. Пайғамбарларнинг (алейҳимус солавоту ваттаслимот), айтилгани каби маънода таблиғ қилинган дин лари, миллатлари- нинг ҳаммаси бир хилдир. Дин булоқ сувлари сингаридир. Бирор Пайғамбарнинг амр ёки тақиқ этган нарсаларига “Аҳқоми динийя” ва “Фуруъи дин” дейилгандир. Пайғамбарларнинг динларида баъзи фарқлар ҳам мавжуддир1, албатта.\nБугун дин деганимизда иймон этиладиган нарсалар ва Ислом биргаликда тушунилмоқдадир. Тўғри тушунчаларга, бизнинг севимли Пайғамбаримиз Муҳаммад алейҳис-салом хабар қилган динга “Ислом дини” ёки “Исломият” дейилади. Бу динни қабул этганлар мўмин ёки мусулмондирлар. Мусулмонларнинг йўл кўрсатувчи, асосий ва буюк китоби Муҳаммад алейҳиссаломга Оллоҳу таоло тарафидан воҳий этилган “Қуръони карим”дир. Бу китобда Оллоҳу таолонинг дини Ислом эканлиги ҳақида, “Албатта Оллоҳ наздида мақбул бўладиган дин фақат Ислом динидир. Уларга (Аҳли китобларга – яҳудий ва насронийларга) (Ислом ва Муҳаммаднинг ҳақ пайғамбар лиги ҳақида) ҳужжат келганидан кейин фақат ўзаро ҳасад-адоват қилганлари сабаблигина талашиб-тортишдилар. Ким Оллоҳнинг оятларини инкор қилса, бас, Оллоҳ тез ҳисоб-китоб қилгувчи зотдир” (Ол-и Имрон, 19), “Кимда – ким Исломдан ўзга дин истаса, бас (унинг “дини” Оллоҳ ҳузурида) ҳаргиз қабул қилинмайди ва у охиратда зиён кўргувчилардандир.” (Ол-и Имрон, 85), каби марҳамат қилинади. Демак, Оллоҳу таоло наздида Исломгача бўлган динларнинг барчаси бекор қилингандир. Дин, бутун борлиқнинг ва инсон ларнинг ягона Яратувчиси -Оллоҳу таолога ибодат қилинадиган усулни, тартибни – саодат йўлини кўрсатадиган дин эса, фақат Ислом динидир.\nЮқорида айтилгани сингари, Муҳаммад алейҳиссалом келтирган ва таблиғ этган дин, “Ислом” ва унинг амру тақиқлари “Исломият”, дейилади. “Қуръони карим”, Оллоҳу таоло тарафидан Муҳаммадга (соллаллоҳу алейҳи вассалом) нозил этилгандир. Бу китоб асосида энг охирги дин – Исломни таблиғ қилган энг устун-буюк пайғамбар Ҳазрати Муҳаммад Мустафо алейҳиссаломдир. Пайғамбарларнинг ҳар бири энг буюк раҳбарлардан ҳисобланади.\nИслом динини олимларимиз,“Ат-таъзиму лиамриллоҳ ва-шшафақоту ли халқиллоҳ”, яъни Аллоҳу таолонинг амрларига итоат(таъзим) ва Унинг яратганларига шафқат кўр-сатишдир каби таъриф этганлардир. Демак, Ислом дини итоат(Оллоҳу таолога) ва шаф-қат(бутун борлиққа) динидир. Бу динда ибодат қилувчилар – мусулмонлар, итоаткор-таъзимкор (фақат Оллоҳу таолога) ва жонли, жонсиз барчага меҳр-шафқатли кишилардир.\nТамим ад-Дорий(р.а)дан ривоят қилинишига кўра, Расулуллоҳ саллоллаҳу алейҳи ва саллам “Дин саммимият дир”, дея марҳамат этдилар. Биз ундан “ким учун”, деб сўра-дик. Пайғамбар жаноблари, “Аллоҳ, Унинг китоби, Расули, мўминларнинг йўлбош–чилари ва барча мусулмонлар учун дин самимиятдир”, дедилар. (Бухорий, Иймон 42, Муслим, Иймон 95).\nСамимият, барча ибодатларни турли хил риёлардан, кўргазмалардан ва манфаатни кўз -лаб қилишлардан тоза лаб, уларнинг фақат Аллоҳ ризоси учун қилинишидир.\nСамимият, диндорликнинг айни ўзи, узаги, нифоқ ва иккиюзламачиликдан узоқ бўл- ган бир қалб софлигидир.\nСамимият, ичдан, чин кўнгулдан ва соф, тўғри бир вазиятда ихлос билан Аллоҳга йўна лишдир.\nКиши мусулмон бўлиш шарафига эришганидан сўнгра, унинг ўз оиласи, у билан муомалада бўладиган бошқа мум сулмон қардошлари ва мусулмон бўлмаган кишилар, ораларида яшаётган жамоа, жамият олдида мўмин-мусулмонга махсус(хос) вазифалари ва бурчлари ҳамда ҳақлари бордир. Бу вазифалар ва бурчларнинг бажарилиши-адо эти-лиш ҳукмлари Исломиятда “Афъали мукаллафин” деб номлангандир. “Афъали мукаллафин” номи берилган амалларнинг исмларини қуйида бир-бир келтирамиз.\nа) Ибодатлар қилиш, б) Ҳалол ва ҳаромларни ўрганиш, в) Намоз ўқиш, мўминнинг энг асосий ва муҳим вазифа ларидир.\nМусулмоннинг ибодатлари ва намоз ўқиши , умуман ҳалол ва ҳаромларни жуда яхши ажрата олиши, уларни ўргани ши, уни бошқа(мусулмон бўлмаган)лардан ажратиб турадиган аломатлари, унинг мусулмонлик тарзидир.\nОллоҳу таоло тарафидан Қуръони каримда қилиниши, бажарилиши очиқчасига марҳамат этилган-буюрилган нар салар, амаллар Ҳалоллар ёки Фарзлар дейилади. Оллоҳу таоло тарафидан Қуръони каримда қилиниши очиқча сига ман этилган, тақиқланган нарсалар эса Ҳаромлардир. Ҳаромларнинг қилиниши ва қўлланиши Оллоҳу таоло тарафидан сўзсиз, батамом ман қилингандир. Мусулмон кишиси ҳаром ҳисобланган ҳеч бир ишни, амални қилиши, ҳаром нарсани истеъмол этиши мутлақо мумкин эмас. Мўминнинг ҳаромга ҳалол, ҳалолга ҳаром дейиши ҳам динда мутлақо тақиқлангандир. Агар у ўшандай дейдиган бўлса, унинг иймони кетади, кофир бўлиб қолади. Ҳаром бўлган нарсаларни тарк этиш, улардан сақланиш мусулмонга фарздир ва шундай қилишнинг жуда кўп савоби бордир.\n1. Ҳаром Ли-айниҳий : одам ўлдириш, зино қилиш, ливота(гомосексиализм); қимор ўйнаш; шароб ва ҳар хил спиртли ичимликлар ичиш; ёлғон сўзлаш, ўғирлик қилиш; чўчқа гўшти ейиш; қон ичиш; ўлимса ейиш, хотин-қизлар нинг боши, қўллари бўрбой-лари очиқ кўчага чиқишлари ҳаромдир ва уларни бажарган мусулмон катта гуноҳ қил-ган ҳисобланади. Бирор мусулмон бу айтилган гуноҳларни қилаётганида бисмилла сўз-ласа ёки уларнинг ҳалол эканлигига ишонса, ёки уларнинг Оллоҳу таоло тарафидан ҳаром этилганига диққат қилмаса, ундай мусулмон кофир бўлган бўлади. Уларнинг ҳаромликларига ишонган ҳолда, уларни қилса, кофир бўлмайди, фақат гуноҳкор бўла-ди, жаҳаннам азобига лойиқ бўлади. Агар ўша гуноҳларни ўжарлик қилиб давом этти-раверса ва ўша замон ўлса унинг иймонсиз кетиши мумкин бўлади.\n2. Ҳаром Ли-ғайриҳий : Бу хил ҳаромлар, асли эътибори билан ҳалол бўлиб, ҳалолга бошқаларнинг ҳақлари аралашиши ҳисобидан ҳаром бўлиб қолган нарсалардир. Масалан, бир кишининг боғига кириб, боғ эгасининг ижозатисиз боғдаги мевадан ейиш ҳаромдир. Чунки бу ерда меванинг ўзи ҳалолдир, бироқ унинг эгаси ижозат бермагани учун мевага киши (боғ эгасининг) ҳақи аралашди. Шунинг учун ўша мевани ейиш, еган кишига ҳаром дир.\nБировнинг уй ашёсини ёки пулини ўғирлаб ишлатиш; омонатга хиёнат қилиш; пора олиш; фоиз олиш (сутхўрлик қилиш) ва қимор ўйнаш билан молу мулкли бўлиш кабилар Ли-ғайриҳий ҳаромлардир. Бу ҳаромларни қилаётгани да киши (мусулмон), уларни бисмилла билан бошласа ёки уларни ҳалолдир деса кофир бўлмайди. Чунки уларнинг асли ҳалол бўлиб, уларга бошқа кишининг ҳақи аралашгани учун ҳаромдир. У аралашган ҳақлар қайтариб олиниши мумкин ва кўпинча қайтариб олинади. Киши ҳақини ейиш, ўзлаштириш энг буюк гуноҳлардандир.\nМубоҳлар. Ҳаромлар ва ҳалоллар орасида бўлган, яъни қилиниши амр этилмаган ва тақиқ ҳам қилинмаган нарса лар, гуноҳ ёки тоат бўлганлиги билдирилмаган ишлар ҳам мавжуддир. Буларнинг барчаси мубоҳдирлар. Мубоҳлар яхши ният билан қилинса савоб бўлади, ёмон ниятда қилинса гуноҳ бўлади ва унинг учун қиёматда азоб бордир. Масалан, ухлаш, ҳар хил овқатлар ейиш, ҳалол бўлиш ниятида турли кийимлар кийиш сингари ишлар мубоҳлар дир. Бу ишларни исломиятга эргашиш, унинг амрларига риоят этиш мақсадида қилинса савоб бўлади. Ибодатларни жойида ўринли бажариш учун сиҳҳату саломатликни сақлаш мақсадида еб-ичиш ҳам ана шунақа мубоҳлардандир.\nА) Ибодат, Оллоҳу таолонинг амрларини ва тақиқларини Пайғамбаримиз соллаллоҳу алейҳи вассаллом кўрсатга ни каби ҳеч хатосиз ўрнида бажаришдир. Ибодатларнинг 1. Фарзлари, 2. Вожиблари, 3. Суннатлари, 4. Мустаҳоб лари каби турлари мавжуддир. Буларга қўшимча, 5. Макруҳ; 6. Муфсид исмлар билан аталадиган амаллар ҳам бор-дир. Ҳар бир мусулмон кишиси ибодатларнинг бу саналган турларини билиши ва адо этиши фарз, шартдир.\n1. Фарз. Бажарилиши, адо этилиши Оллоҳу таоло тарафидан кескин буюрилган нарса- лар ва амалларга Фарзлар дейилади, яъни Оллоҳу таоло адо этилишини Қуръони каримда очиқча кўрсатган ибодатлар Фарз ибодатлардир.\nФарзи кифоя: мусулмонлардан бир нечасининг ёки фақат бирининг бажариши билан бошқаларидан масъулият кўтариладиган фарзлардир. Масалан, берилган саломга алик олиш: бир неча одамлар тўпланиб турганларида уларга салом берилганида у тўпламда-гилардан бирсининг алик олиши кифоядир; мўрдани ювиш, жаноза намози ўқиш, Қуръони каримни ёд олиб қори бўлиш, жиҳод қилиш, ҳунарига, тижоратига зарур бўлганидан ортиқча дин ва фан билимларини ўрганиш каби фарзлар, фарзи кифоядир.\n2. Вожиб. Бажарилиши – адо этилиши фарзларга яқин бўлган, яъни Қуръони каримда бажарилишининг далиллари фарзлар каби очиқ билдирилмаган амрларга Вожибамаллар дейилади. Масалан, витр ва байрам намозларини ўқиш; бойлиги тоқоза қилса, қурбонлик қилиш; фитра(садақа-и фитр) бериш вожиб ибодатлардир. Вожибнинг ҳукми фарз кабидир. Ибодатнинг вожиблигига инонмаслик кофир бўлишга сабаб бўлмайди. Бироқ вожибларни адо қилмаслик жаҳаннам азобини чекишга сабаб бўлади.\n3. Суннат. Оллоҳу таоло очиқчасига билдирмаган бўлиб, фақат Пайғамбар ҳазратлари адо этилишини мақтаган, ўзлари давомли адо эган ёки қилнишини (адо этилишини) кўриб, уларни ман этмаган нарсаларга, амалларга Суннат дейилади. Масалан, Азон ўқиш, қамот келтириш, жамоат билан намоз ўқиш,таҳорат олаётганида мисвоқ ишла-тиш, уйланган кечаси меҳмонларга зиёфат бериш ва ўғил боласини суннат қилдириш, суннат ибодатлардир. Суннатни ёқтирмаслик – ёмон кўриш, куфрдир. Суннатни ёқти-риб, уни қилмаган киши гуноҳкор бўлмайди, азоб кўрмайди. Бироқ суннатларни узрсиз ва давомли тарк этган жазога лойиқ кўрилади ва савобдан маҳрум қолади.\nУларнинг бирнчиси, Суннати муаккада дейилиб, Пайғамбар ҳазратларининг жуда оз вақтлар қилмагани, асосан доим адо этган қувватли суннатларидир. Масалан, Бомдод намозининг суннати, пешин намозининг илк ва кейинги суннатлари. Шом намозининг суннати, хуфтоннинг икки ракаъат суннати муаккада суннатлардир. Бу суннатлар асло узрсиз тарк этилмайди. Уларни ёқтирмаган киши кофир бўлади.\nИккинчиси эса, Суннати ғайри муаккада, деб аталиб, Пайғамбар ҳазратларининг ибодат мақсадида баъзан-баъзан адо қилган амалларидир. Асрнинг ва хуфтоннинг биринчи тўрт ракаъатли суннатлари(баъзи мамлакат ларда, масалан, Туркияда бу суннатлар ўқилади) ғайри муаккада суннатлардир. Бу суннатлар кўпинча тарк этил-салар ҳам унча зарар бўлмайди.Узрсиз доим тарк этилса, жазога лойиқ ва шафоатдан маҳрум бўлишга сабаб бўлади, дейилади.\n“Барча илоҳий китобларнинг калити, Бисмиллоҳирроҳмонирраҳимдир.”\nМусулмон бир киши ҳар қандай бир ижобий ва яхши ишини Басмала – Бисмиллоҳирраҳмонирраҳим дейиш билан бошлайди. Бу мусулмоннинг адабидан далолатдир.\nШу сабабдан ҳар доим ижобий, хайрли ва яхши ишларни Басмала билан бошлаш лозим! Лавҳи маҳфузда биринчи жойда Басмала ёзиб қўйилган. Одам алейҳиссаломга илк дафа келган ёзув ҳам Басмаладир. Мусулмонлар Басмала ёрдамида Сиротдан ўтадилар. Жаннатга даъватноманинг имзоси Басмаладир.\nБасмаланинг маъносини эса Ислом олимлари тубандагича изоҳлайдилар: “Ҳар бир мавжуд бўлганга, уни яра тиш ва борлиқда турдириш, йўқ бўлишдан қўриқлаш билан яхшилик этган Оллоҳу таолонинг ёрдами билан шу ишни бошламоқдаман. Орифлар, Уни илоҳ ўлароқ таниди. Олимлар, Унинг марҳамати билан ризққа эришди. Гуноҳкорлар, Унинг раҳмати билан жаҳаннамдан қутилди.”\nҲадиси шарифларда марҳамат қилинадики,“Басмала билан бошланмаган ҳар қандай муҳим иш чала қола ди.”\n“Устоз бирор ўқувчи болага Басмала ўргатса ва у бола ҳам Басмалани қайтарса, Оллоҳу таоло ўша бола нинг ота-онаси ва устозининг Жаҳаннамга кирмасликлари учун далил ёздиради.”\n4. Мустаҳоб. Буни бошқача мандуб, одоб ҳам деб аташади. Мустаҳоб, суннати ғайри муаккада ҳукмидадир. Пайғам бар ҳазратларининг умрида бир марта бўлса ҳам адо этганлари, яхши кўрганлари хусуслар, Ҳазрати Пайғамбар ях ши кўриб ёқтирган нарса ва амаллар Мустаҳоб амаллар деб аталади. Масалан, янги дунёга келган гўдакка еттинчи куни исм берилиши, янги туғилган ўғил ва қиз болалар учун ақиқа хайвони сўйиш маросими; чиройли кийиниш; ёқимли ҳидли нарсалар суртиниш каби хусуслар мустаҳоб амал(ибодат)лардир. Саналган мустаҳоблар адо қилинса савоби кўп бўлади. Борди-ю булар адо этилмаса, зарари бўлмайди. Мустаҳоб ибодатлар бажарилмагани учун азоб берилмайди, шафоатга таъсири бўлмайди.\nТоҳриман макруҳ, вожибни тарк этиш бўлиб, ҳаромга яқин макруҳлардир. Бундай макруҳларга йўл қўйиш гуноҳга сабаб бўлиб, азоб берилишини юзага келтиради. Маса-лан, Қуёш туғаётган ва ботаётганда, у тик тепада бўлган вақт ларда намоз ўқиш тоҳри-ман макруҳга мисол бўлади. Бундай макруҳларга атайлаб йўл қўйганлар гуноҳкор бўлади-лар ва жаҳаннамда азоб чекадилар. Намознинг вожибларини тарк этган ва намозда тоҳриман макруҳларга йўл қўй ган киши ўша намозини иода этиши вожибдир. Агар бу макруҳларни унутиш оқибатида содир этган бўлса, намозни саждаи саҳв этиш билан тугатиш лозим бўлади.\nВ) Намоз ўқиш. Мусулмоннинг бу вазифаси ҳам аслида буюк бир ибодатдир. Шу билан бирга намоз, намоз ўқиш мусулмон учун алоҳида энг муҳим фарз вазифадир. Шунинг учун бу вазифани алоҳида бир бўлим шаклида тушунти ришга ҳаракат қиламиз.\nОллоҳу таоло Намоз ўқишни, Қуръони каримда, “Намоз ўқиш, Парвардигорларига рўбарў бўлишларини ва шубҳасиз, Унга қайтажакларини биладиган шикастанафс зотларга (оғир эмасдир). Сизни васат(ўрта, адо латли, тўғри йўлда бўлган) бир миллат(уммат) қилдик”(Бақара, 143) каби баҳолайди ва ҳеч бир жон ўз кучидан ташқари ибодату амаллар қилишга буюрилмаслиги ҳақида эса, “Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зот лар – Биз ҳеч бир жонни тоқатидан ташқари нарсага таклиф қилмаймиз –Улар жаннат эгалари бўлиб, унда абадий қолажаклар”(Аъроф – 7, 42), каби марҳамат буюрилади.\nНамоз мўминнинг меърожидир. Мўминни бошқалардан ажратадиган муҳим аломат ва фарқ унинг намоз ибода тидир. Намоз мўмин учун энг муҳим фарз ибодатлардан бири-дир. Шунинг учун намоз ўқишга ва намоз ибодатига ҳар бир мусулмон алоҳида аҳами-ят бериши ва уни лозими каби адо этиши шарт. Шу сабабдан намоз ибодатининг қан-дай адо этилишини, унинг ўқилишини алоҳида кўрсатамиз.\nНамоз мўминнинг меърожи дейилди, демак мусулмон намоз ўқишга турар экан, у ўзини Оллоҳу таолонинг ҳузурида сингари ҳис этиши лозим бўлади. Бунинг учун ҳаммасидан аввал мусулмон киши тоза бўлиши, яъни мусулмоннинг кийимининг, танаси – баданининг ёки намоз ўқиладиган жойининг бирор жойида нотоза(намозни бузадиган ното за)лик бўлмаслиги шарт. Мўминнинг намоз ўқиши учун тазоланиши, унинг таҳорат олиши билан амалга оширила ди. “Таҳорат” сўзининг ўзбекчадаги маъноси ҳам тозалик демакдир. Пайғамбар ҳазратлари (соллаллоҳу алейҳи ва ссалам) “Намознинг калити тозалик, бошланиши такбир, тамомланиши эса салом”дир каби марҳамат қил ганлардир.\nТаҳоратланиш – таҳорат олиш.\nНотоза модда(нарса)ларнинг баъзилари аслидан нотозадир. Баъзилари эса, асли эъти-бори билан тоза бўлиб, нотоза нарсаларнинг аралашиши ёки тегиши оқибатида нотоза бўлиб қолгандирлар. Бунга мисол, масалан, идрор(сийдик) кийимга тегиши натижасида кийим нотоза(бенамоз) бўлиб қолади. Идрор аслида ўзи нотозадир. Кийим эса, аслида тоза бўлиб, идирор тегиши, сачраши оқибатида нотоза бўлиб қолгандир. Намоз ўқий-диган мусулмоннинг эса, кийими ҳам, бадани ҳам тоза бўлиши шарт. Шунинг учун намоз ўқилишига туришдан аввал мусулмоннинг кийими тозаланган, ўзи эса таҳоратли бўлиши лозим. Ана шундай тозаланиш нажосатдан таҳорат деб аталади.\n2. Ҳодасдан таҳорат. Ҳодас, баъзи ибодатларнинг қилинишига диний жиҳатдан маний бўлган ҳукмий бир нотозаликдир. Масалан, таҳоратсизлик,таҳорат синган бир хол, жу-нублик(жинсий алоқадан кейинги вазиятда бўлиш), ҳайз холати ва нифос каби ҳоллар каби … Ҳодасдан таҳорат эса, ана шундай ҳодас ҳолатдан тозалинишдир. Бу ғусл таҳорати ёки таҳорат олиш йўли билан амалга оширилади.\n6.Ҳар бир аъзони ювганда яхшилаб ишқаш;\n9. Қулоқни масҳ этаёганда чиначоқнинг учлари билан қулоқ тешикларини масҳ этиш; 10. Бурунга ва оғизга сувни ўнг қўл билан олиш;\nКийимлар тирсакгача тирилади ва басмала айтилади. Нима учун, қандай сабабга кўра таяммум олиниши лозим бўлса, ўшанга ният қилинади. Бармоқлар ораси очиқ бир шаклда тоза тупроққа ёки тупроқ жинсидаги бир нарсага бир марта урилиб, қўлларнинг ичи билан юз бутунлай масҳ қилинади. Такрор қўлларни тупроққа уриб энди чап қўл-нинг ичи билан ўнг қўл тирсакгача, ўнг қўлнинг ичи билан чап қўл тирсакларгача масҳ қилинади. Ва шундай қилиб таяммум олинган бўлади.\nҚуръони каримнинг Моида сураси 6-ояти каримаси мазмунида, “Агар жунуб бўлсан-гиз, чўмилингиз!” каби марҳамат буюрилади.\n1. Баданнинг сув тегиши қийин бўлган жойлар: киндик чуқури, қулоқларнинг ич қисмлари, қўлтиқ остилари, сирға тақиладиган қулоқ тешиклари, мўйлав, соч ва соқол тиблари қурқ қолмаслиги учун уларнинг яхшилаб ювилишига.\n4. Тирноқлардаги ва лаплардаги бўёқлар таҳоратга ва ғуслга ҳалақит берадиган нарсалардир. Шу сабабдан тирноқ лар ва лаплар бўёлган бўлмаслигига диққат этилиши шартдир.\nНамознинг фарзлари ўн иккитадир. Улардан олтитаси намоз бошламасидан аввал бажа-риладиган (намоздан таш қаридаги) фарзлардир. Булар бошқача намознинг шартлари деб аталади. Қолган олтитаси намознинг ичида бажа риладиган фарзлар бўлиб, бу-ларга намознинг рукнлари дейилади. Намоз кераги каби адо этилиши учун ҳар бир намоз ўқилганида бу ўн икки фарзлар лозим бўлгани каби бажарилиши шартдир, фарздир.\nЮқорироқда айтилгани каби намоз ўқишга турадиган киши(муссулмон)нинг турли хил нотозаликлардан тозалани шидир. Таҳорати бўлмаганлар таҳорат олади, ғусл олиниши лозим бўлганлар ғусл таҳорати олиши керак бўлади.\nБу таҳорат ҳақида ҳам юқорида айтиб ўтилди. Намозга турадиган мусулмоннинг бада-нида, кийимида ва намоз ўқийдиган жойида бўлган нотозаликлар тозаланиши, яъни на-жосатдан таҳорат олиниши керакдир.\nНамозга турадиган мусулмоннинг ёпиқ туриши лозим бўлган жойларининг ёпиқ бўлиши. Масалан, эркакларда ба даннинг киндикдан бошлаб оёқ ошиқларигача, хотин-қизларда қўллар билак ошиқларигача, юз ва оёқнинг тўпиқдан паст қисмидан бошқа ҳамма жойлари сатр-и авратдир. Мусулмон намозга турганида ана ўша сатр-и аврат тўла ёпиқ бўлиши шартдир.\n4.Истиқболи Қибла(Намоз ўқишга турилганда Қиблага қараб йўналиш олиш).\nҚайси вақт намозини ўқиш вақти кирса, ўша намозни ўқишни қалбдан ният қилиш –исташдир, яъни овоз чиқармай ниятни дилдан кечиришдир. Ниятни тилда айтиш ҳам жоиздир, деганлар бор.\nНамознинг рукнлари-намознинг ичидаги шартлари(бу ҳам олтитадир).\nНамозни тугатишдаги, намозда охирги ўтиришга Қаъда-и охира дейилади. Яъни намоз ўқишнинг охирида “Аттоҳий ёту”ни ўқишга кетадиган вақтча ўтиришдир.\n1. Бомдод намози, икки ракаъат фарз ва икки ракаъат суннат шаклида ўқилади. Бу на-мознинг – бомдод намози нинг кириш вақти: фажрнинг туғишидан, яъни шарқий уфқда оқоришнинг бошланишидир. Ана шу вақтдан бошлаб қуёш туғишигача бўлган вақт ичида бомдод намози ўқилса соҳиҳ бўлади. Барча намозлар, уларнинг вақтлари кирга-нидан сўнгра ҳеч кечиктирмай дарҳол ўқилса савоби буюк бўлади.\n2. Пешин намози, тўрт ракаъат биринчи суннат ва 4 ракаъат фарз, яна икки ракаъат иккинчи суннат шаклида ўқилади. Унинг кириш ва битиш вақти қуёш тик тепадан оғиши, яъни соялар энг қисқариб, яна узая бошлаши билан бошланади ва аср намози-нинг вақти кириши билан тугайди.\n3. Аср намози, Тўрт ракаъат фарздан иборат бўлиб, пешин намоз вақти битганидан аср намозини ўқиш вақти кир ган ҳисобланади ва шом намози вақтининг кириши билан аср намози вақти тугаган бўлади.\nАср намози вақти, Имоми Абу Юсуф ва Имоми Муҳаммадларга кўра, жисмларнинг сояси, уларнинг бўйларича узай ганидан бошланади ва қуёш ботганича давом этади. Бироқ бу ерда бир истисно бор, қуёш ботиш олдида уфқ сарғайга нидан сўнгра, яъни қуёш уфқ чизиғига бир найза узунлигича яқинлашганидан кейин аср намозини ўқиш ҳаромдир. Аммо бирор узр билан бу вақтгача аср намозини ўқий олмаган киши, намоз-ни қазога қолдирмаслик учун бу вақтда ҳам асрни ўқиса жоиздир.\n4. Шом намози, уч ракаъат фарз ва икки ракаъат суннат шаклида ўқилади. Намоз вақти қуёшнинг ботишидан бошланади. Жуғрофик минтақаларда қуёшнинг ботиш вақти фарқли бўлишларидан шом намозлари ҳар хил ўлка ларда турли вақтларда бошланиш-лари мумкин. Уфқ қизариши тугаши билан Шом намозининг вақти ҳам тугаган бўлади.\n5. Хуфтон намози, тўрт ракаъат фарз ва икки ракаъат суннатдир. Витри вожиб намози ҳам одатда уч ракаъат бўлиб, хуфтоннинг суннатидан сўнгра дарҳол ўқилади. Аслида Витр намозини хуфтондан сўнгра эрталаб(фажр)гача кечанинг исталган вақтида ўқиса бўлаверади. Олимларнинг кўпчилиги витри вожибни кечаси уйқудан уйғониб ўқилса савоби катта бўлиши ҳақида сўзлайдилар.\nХуфтон намозининг вақти шом намозининг вақти битишидан бошланади ва фожрнинг оқоришигача давом қилади. Имоми аъзам Абу Ҳанифа(раҳматуллоҳи алейҳ)га кўра, Хуфтон намозининг вақти осмондаги оқлик йўқ бўлганидан бошланади. Аср намози вақтини тушунтирилганда исмлари тилга олинган икки имомга кўра, хуфтон намозини, унинг вақти кирганидан ярим соат сўнгра ўқилса, тўртала имомларга кўра ҳам хуфтон намози вақтида ўқилган бўла ди.\nНамоз ўқилиши таҳриман макруҳ, яъни ҳаром бўлган учта вақт бордир. Бу уч вақтда бошланган фарз намозлари со ҳиҳ бўлмайди. Бу вақтлар қуёш туғаётган вақт, у ботаёт-ган вақт ва қуёш тик тепада бўлган вақтлардир. Мазкур уч вақтда жаноза намози ўқиш, сажда-и тиловат ва сажда-и саҳв қилиш ҳам жоиз эмасдир. Қуёш ботаётганида ўша кун-нинг узрли кечитирилган аср намози ўқилиши мумкин.\nМуқаддас китобимиз Қуръони каримда, Оллоҳу таоло, “Эй мўминлар, қачон Жумъа кунидаги намозга чорлан са (яъни азон ўқилса), дарҳол Оллоҳнинг зикрига бори-нглар ва савдо – сотиқни тўхтатинглар! Агар бил саларингиз, мана шу (яъни Оллоҳ – нинг зикрига – Жумъа намозини ўқишга шошилиш) ўзларингиз учун яхши роқдир. Энди қачон намоз адо қилингач ҳар ерга тарқалиб, Оллоҳнинг фазлу марҳамати-дан(ризқу рўз) истайверинглар. Оллоҳни кўп зикр қилингларки, шояд нажот топурсизлар,” (“Жума” сураси 9-10 оятлар), каби марҳамат буюради.\n6.Қавма, руку ҳолатидан тўғриланиб, бир марта “Субҳонараббиял азиийм” дейишга кетадиган вақт давомида тик туришдир.\n8.Жалса, икки сажда орасида бир марта “Субҳонараббиял азиим” дейишга кетадиган вақтча ўтириш, деганидир.\nМасалан, икки ракаъат бомдод намози фарзини ўқиш тартибини тўласинча қуйида келтирамиз. Беш вақт намозлари нинг қолганларида ҳам тўрт ракаъат фарз ва суннат намозларининг биринчи икки ракаъати айни шаклда адо этила дилар.\n2. “Аузубиллоҳиминашшайтонрражиим, бисмиллоҳирраҳмонирроҳим” дейилади. 3. Намоз ўқишга ният қилинади: “Оллоҳ ризоси учун бугунги икки ракаъат бомдод намозининг фарзини ўқишга ният қилдим ва Қиб лам бўлган Каъбага йўналдим(жамоат билан намоз ўқилаётган бўлинса, ҳозир бўлган имомга уйдим-эргашдим), дейилади” ва шундай қилиб, бомдоднинг икки ракаъат фарз намозини ўқишга ният қилинган бўлади. Шу билан иф титоҳ такбирини олишга тайёр бўлган бўлинади.\n4. Эр киши икки кафтларини қиблага қаратган шаклда бош бармоқларини қулоқлар уч- лари(қулоқларнинг юмшоқ қисмлари)га қадар келтиради(хотин-қизлар ҳам кафтларини қиблага очиб, қўлларини кўксига келтирадилар) ва намозга турган киши ўзи эшитади-ган овозда “Оллоҳу акбар” дейилишининг сўнггида қўлларини киндик остида, ўнг қўлнинг чиначоқ ва бош бармоқлари билан чап қўлнинг билаги ушланган шаклда боғ-лайди. Хотин-қизлар эса, қўлларини кўкрак қафаси устида ўнг қўл бармоқлари чап қўл бармоқлари устига қўйишиб боғлайдилар.\n5. Кўрсатилган тўрт қисм давомида ва бундан сўнгра намоз ичидаги вақт давомиди дунё сўзларини сўзлаш, еб-ичиш, кулиш каби ҳаракатлар жоиз эмас, ҳаромдир. Кўзлар олдинда саждада пешона қўйиладиган жойга қараган бўлади.\n7. Энди Аузу ва басмалалар айтилиб, аввал Фотиҳо сураси ва унинг орқасидан бирорта замми сура деб аталадиган сура ёки Қуръони каримдан оятлар ўқилади. Бу ўқиладиган замми сура ёки оятлар ракаъатларга кўра бошқа-бошқа бўлишлари мумкин. Аммо на-мознинг ҳар бир ракаъти Фотиҳо сурасини ўқиш билан бошланади. Ана шундай қилиб, Қиём (тик туриш) ва қироат(Қуръони каримдан ўқиш) тамомланган бўлади.\n9. Энди бу ракаъатда(бизнинг мисолимизда бомдод намози фарзининг 2-ракаътида) Аузу айтилмасдан фақат басмалла айтилиб, Фотиҳо сураси ва зам сура ўқилади ва биринчи ракаъатдагидек руку, сажда қилиниб, ўтирилади. Бу ўтириш икки ракаътли намознинг охирги ўтириши, яъни бу намозда Қаъда-и охира бўлади. Бу ўтириш (Қаъ-да-и охира)да, навбати билан “Аттаҳийёту” “Аллаҳумма солли”, “Оллҳуммаборик”, “Роббано” ва “Роббағфирли” дуолари ўқилади ва бошни аввал ўнг елкага ва кейин уни чап елкага буриб салом берилади, яъни икки тарафга ҳам бир хил “Ассаломуалай-кум вароҳматуллоҳ,” дейилади ва икки ракаъатли намоз ўқиб битирилган – адо этил-ган бўлади. Юқорида номерлаганларимиз 1-дан 9-гача тушунтиришларнинг барчаси намозда кетма-кет узлуксиз бажарилади. Биринчи марта намоз ўқиётган кишиларга қулайлик туғдириш ниятида бу ердаги номерлашларни келтирдик.\nНамозини битирган мусулмон ўз дуосида Пайғамбаримиз ҳазратларига ва унинг олий асҳобига, аҳли байтига сало-ту салом йўллайди ва ўзига, бутун яқинларига ва барча мў-минларга яхши ният билан дуоларда бўлади.\nҚуръони каримдан Намозда ўқиладиган суралар баъзиларининг кириллда ёзилиш ва ўқилишлари:\nОдатда Бомдод, Шом намозлари дуосидан сўнгра ўқиладиган бир дуо(бу Ҳашр сурасининг охирги уч оятларидир): “\nЭслатма 3: А) Эркакларнинг сажда қилиш тартиби: сажда қилинганда энг аввал тиззаларимиз( ўнг тизза, кейин чап тизза) ерга текизилади, ундан кейин навбат билан қўллар(аввал ўнг қўл, кейин чапи), бурун ва пешона ерга текизилади, аммо тирсакларга ерга текизилмаган бўлади. Саждада бўлин-ганида кўзлар очиқ бўлиб, бурун учига қараган бўлади. Қўллар қулоқларга парралел бўлиб, бармоқлар ораси жуда қаттиқ ёпишган бўлмасдан қиблага йўналган бўлади. Оёқлар тик бўлиб, уларнинг бармоқлари қиблага қараб эгилган бўлади, тўпиклар бир-бирларига тегигишган бўлишлари лозимдир.\nСаждадан ўтирилганида эркаклар чап оёқ устига ўтириб, ўнг оёқни сажидададек тутадилар .\nБ) Хотин қизларнинг сажда қилишлари: Буларда ҳам тиззалар, қўллар, бурун ва пешона эркаклар каби ерга текизи лади. Қўллар вужудга яқин тутилади, тирсаклар ерга текизил-ган бўлиб, тиззалар қоринга яқин тутилади, қўллар тўғри қиблага узатилган ва оёқлар тик бўлиб, тўпиклар бир-бирига текизилган бўлади.\nЭслатма 4: Барча икки ва тўрт ракаъат фарз ва суннат намозлари худди юқорида икки ракаъат фарз намозини ўқиш ни тушунтирилгани каби ўқилади. Уларда бўладиган фарқлар, 1.Икки ракаъат суннатлар ҳам худди икки ракаъат фарз каби ҳеч ўзгаришсиз ўқилади.\nЭнди ўзим ва бу насиҳатларнинг тўпланиши ҳақида икки оғиз сўз:\nМен жуда чалкаш ва англаниши анчагина қийин бўлган бир ҳаёт кечирдим. Мен ҳаётимнинг совет даври деб аталадиган қисмини қисқача тубандаги каби таърифладим:\nТуғилдим, тоғ бағри бир қишлоқда,\nЎсдим, дўмалаб чангу тупроқда,\nШукрки, ўқидим олий даргоҳда,\nИшладим, кимга, нега, қай чоғда?\nСаволга жавобим фақат салбий,\nЁ Оллоҳим! Мен қулинг, бир осий!\nҲақиқатан мен, Ўзбекистоннинг Ғалла орол тумани, Ғубдун тоғи бағрида жойлашган “Катта қишлоқ” номли бир маконда бу ёлғончи дунёга келдим. Болалик ва ўсмирлик даврим чанг ва тупроқли қишлоқ даласида кечди. Бироқ советлар бошланғич ва ўрта мактабида ўқидим. Советларнинг университети(Олий ўқув юрти)га талаба бўлишга ҳам муяссар бўлдим. Уларнинг ўрта олий мактабларида фоалият ўтказишга мажбур қолдим. Яшашнинг бошқа йўли ҳам, имкони ҳам йўқ эди, ахир. Шунинг учун иш фаолиятимни “Ишладим, кимга, нега, қай чоғда” каби ифодаладим. Чунки совет жамияти менинг бутун дунё қарашларимга зид жамият эди. Мен советларнинг бутун қонун-қоидаларига мос келмайдиган фикрдаги одам эдим. Аммо у замонлар ўз фикрини эркин ифодалашга заррача ҳам имкон мавжуд эмасди. Шу сабаб мен нима учун, нега ишлаяпман, меҳнат қилаяпман, кимга хизмат қилаяпман дердим. Бу қандай давр? Мен қайси чоғдаман, дея ўзимга савол берардим?\nОллоҳга чексиз ҳамду санолар бўлсинки, мен ва менга ўхшаш кишилар учун ёд бўлган “совет жамияти”, “совет давлати” сингари терминлар тилга олинмайдиган давр ҳам келди. Бу давр 1991 август ойида бошлнганди. Бу вақтга келиб, коммунизм (ноинсоний бир ғоя) тарғиботчи ҳисобланган совет давлат қулади. Дунёда коммунизм хавфи сиёсат саҳнасидан батамом туширилди. Шу муносабат билан Ўзбекистон дея аталадиган бир ўлка рус коммунистик истибдодидан қутилиб, мустақил республика эълон қилинди. Оллоҳга шукр, бугун дунёда Ўзбекистон Республикаси номи билан аталадиган мустақил давлат мавжуд. Дунё давлатлари байроқлари осиладиган БМТ биноси олди Унинг шанли байроғи ҳам ҳилпирамоқда.\n2. К и м м а н?\nЭл севган бир ўғул бўлдимми мен?\nЭл ичида хайрларга толдимми мен?\nЭлда муқим бўлиб қолдимми мен?\nЭлга хизмат недир, билдимми мен?\nБуларга ҳам жавоб йўқ ижобий,\n3. Н е г а …?\nЭлдан, юртдан кетдим узоқларга,\nЭргашдим қайсидир сайёҳларга,\nҚисматмиш, ризқ топдим уёқларда,\nЁзсам гар оқ-қора сиёҳларда,\nМен –муҳожир, бўларми инсофий?\nЭй Оллоҳим! Мен қулинг, бир осий!\n4. М е н м у ҳ о ж и р м и?\nЧорок аср кечди муҳожир гўё,\nУмр ўтмоқда, сассиз мисли рўё,\nВатан эмасми шараф ва ҳаё?\nШундай! Бошқа борми жавобим ё?\nЖавоб изларман жонли, виждоний,\n5. А р з и р м и …?\nОдамман истагим баландпарвоз,\nИзларим дунёда қолсин бироз,\nСавол кўп, жавобларим эса оз,\nМен фақирга бу оламда андоз,\nТопиларми, ҳеч қурса жисмоний?\nЭй Оллоҳим! Мен қулинг бир осий!\n6. М е н ҳам б и р м е ҳ м о н …\nБу дунё кимларни кўрмади, ё?\nҚанча пайғамбар, қанча фузало?\nБари меҳмонди, кетди алвидо,\nКимга абадий макон бу дунё?\nҲеч кимга, чун бу олам меҳмоний,\n7. Ш у к р …\nШукрки мусулмонман, Алҳамдуллоҳ!\nОрқада қолар, неъмати Оллоҳ –\nФарзандларим, умримгадир изоҳ,\nОз бўлса-да ижодим ҳам гувоҳ.\nВатан – Туркистон, мен-туркистоний,\n8. У м и д …\nБўлса Оллоҳга умид ва ихлос!\nҚилинса меҳнат қиёматга хос!\nИншооллоҳ, зулмнинг изи қолмас,\nВатан ҳам бўлар золимдан халос.\nТақдир Оллоҳдан, инонч инсоний,\n1. Ҳар бир намоздан сўнгра 70 марта “Астоҳфируллоҳ” ўқиш лозим. Намоздан сўнгра бу дуони ўқиганни ва унинг ёнида бўлганларни, дарддан, ташвишлардан, хасталиклар-дан қутқаради.\n2. Намозларнинг охирида ўқиладиган дуолардан сўнгра, ҳар бири басмаладан бошлаб 11 марта Ихлос ва бир мартадан “Кул-аъвузу”лар ўқилади. Бундан сўнгра, 67 марта фа-қат “Астоғфируллоҳ” ўқилади. Ўн марта, “Субҳоноллоҳи ва биҳамдиҳи субҳонолло- ҳилъазийм”, дейилади. Энг сўнгида, “Субҳона Раббика …” ояти каримаси ўқилади.\n3. 40 кун бомдод намозининг суннати ва фарзи орасида 41 марта “Фотиҳа” (Басмала-нинг охиридаги “мим”, Фотиҳанинг Лом ҳарфи билан бирликда) ўқилади, яъни “Ро-ҳим -илҳамду”, дейилади. Бундан сўнгра қилинган дуо қабул бўлади.\n5. Таҳажжуд замонида ва доим 100 марта “Астоғфируллоҳаъазийм аллази ло илоҳа илло ҳув ал ҳайял қайбма ва атубу илейҳ”, деб юриш лозим. Буни аср намозининг дуосидан 100 марта ўқиш лозим.\n*Авлиёнинг кароматига инониш лозимдир. Авлиёнинг кароматига инонмаган, бидъат соҳиби, йўлдан чиққан бўлади.\nМатериал “Туркия” газетасининг “Кўнгул бағчаси” рубрикасидан олинди. Суҳбатни газетанинг мухбирларидан Меҳмет Ўруч тайёрлаган. Уни ўзбекчалаштирган таржимон Алибой Йўляхши.\nҚабр саволи ҳақдир. Буни инкор этган Аҳли суннат эътиқодидан чиққан ҳисобланади. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алеҳи ва саллам), ҳазрати Алий ҳам қатнашаётган бир йиғилишда ҳазрати Умарга, “Ё Умар сен ўлганингдан сўнгра сени бир тор мозорга қўядилар. Сенинг қошингга Мункар ва Накир келади. Уларнинг кўзларидан яшин чиқиб турган ва овозлари мамақолдироқ каби гўриллаган бўлади. Ўша вақт сен нима қиласан?” дея марҳакмат қилдилар. Ҳазрати Умар ҳам савол бериб, “Ё Расуллоҳ, ўша вақт ҳам ақлим мана ҳозиргидай бошимда бўладими?” Расулуллоҳ ҳазратлари “Ҳа, шундай бўлади ё Умар!” деганди, Ҳазрати Умар, “Ундай бўлса улардан қўрқмайман. Оллоҳнинг ёрдамида уларга лозим бўлганидай жавоб бераман” деб жавоб қилди.\nМусулмон бўлмаганлар абадий жаҳаннамда қоладилар. Бутун ер юзидаги инсонлар беш бўлакдан иборатдир. Улар: мушриклар, мунофиқлар, гуноҳ қилган мўминлар, гуноҳ қилиб, орқасидан дарҳол тавба қилган мусулмонлар ва тавба қилишда танбаллик қилган гуноҳкор мусулмонлардир. Мушрик(христианлар, яҳудийлар ва бошқа мусулмон бўлмаган ҳар бир киши) ва мунофиқ (мусулмон бщлмаксдан, ўзини мусулмон каби кўрсатган) ҳолида ўлганлар Жаҳаннамга кирадилар ва у ерда абадий қоладилар. Гуноҳсиз ёки гуноҳи учун тавба қилиб вафот қилган мўмин, Жаннатга киради ва у ерда абадий қолади. Гуноҳкор мўмин, Оллоҳу таолонинг адолатига кўра Унинг истаги билан гуноҳига яраша ё азоб чекади, ёки афв қилинади.\nСирот кўприги ҳақиқатдир. Пайғамбаримиз (соллалллоҳу алейҳи ва саллам) бир ҳадиси шарифларида марҳамат қиладиларки, “Оллоҳу таоло, Жаҳаннам устига қилдан ингичка, қиличдан кескир, кечадан қоронғи ва етти навбатда ўтадиган бир кўприк яратгандир. Кўприкдан ўтиш навбатининг ҳар бирида минг марта юқорига юриш, минг марта энишга юриш ва минг марта тўғри текисликда юришлардан иборат бўлиб, пиёда юрилганда уч минг йиллик йўлдир. Кўприкдан ўтишнинг ҳар бир навбатида бандаси сўроққа тутилади. Биринчи ўтишда, иймондан; иккинчи ўтишда намоздан; учинчи ўтишда закотдан, тўртинчи ўтишда рўзадан, бешинчи ўтишда ҳаждан, олтинчи ўтишда таҳорат ва ғуслдан; еттинчи ўтишда ота-она ва бандаси ҳақидан сўроққа тутилади. Бу саволларга жавоб бера олса, кўприкдан яшиндан тез ўтиб Жаннатга киради. Жавоб бера олмаса, Жаҳаннамга йиқилиб тушади.”\nМатериал “Туркия” газетасининг “Инсон ва жамият” рубрикасидан олинди. Уни газета ходимларидан Меҳмат Ўруч тайёрлаган. Унинг ўзбекчалаш вариантинни тайёрлаган таржимон Алибой Йўляхши.\nИмоми Ғозалий ҳазратлари марҳамат қиладиларки, Инсон ўғли ҳаёти давомида унинг шаҳвати ва ғазаби(ачиқланиши, қаҳрланиши, ўпкаланиши) ҳам давом қилади. Шунингдек, унинг дунёга боғлиқлиги ва бошқа хил сифатлари ҳам йўқ бўлмайди. Баъзиларнинг фикрича, ана шу хусусиятлар йўқ қилинса, барча ёмонликларга ҳам барҳам бериш мумкин бўлади. Бироқ булар бўлмайдиган бўлса, инсон ҳаёти дейилган тушунча ҳам ўртадан олинади, яъни ҳаётнинг ўзи ҳам маъносини йўқотади. Инсон ҳаёти, унинг шаҳват орзуси билан давом этишга маҳкум этилган. Бордию жинсий орзу, шаҳват тўхтатилса, бунинг оқибати қандай бўлади? Масалан, одамзотининг ейишга бўлган шаҳвати(истаги), орзуси тўхтатилса, унинг тириклиги битади, у ҳалок бўлган бўлади. Худди шунга ўхшаш, инсоннинг ғазаби (қаҳри, ачиқланиши) ўртадан олиб ташланса, унинг жиҳодга(масалан, ўзини ҳимоя қилишга), бола чақасини турли хил хавф хатардан қўриқлашга бўлган орзуси йўқ этилган бўлади.\nДемак, ҳаётнинг давоми учун шаҳват яшаши лозим ва унга ҳаётнинг давоми учун эҳтиёж бордир. У ҳолда шаҳватни ёмонликларга қўлламаслик учун уни тарбия қилиб, фақат яхшиликлар қилиш учун қўллайдиган бўлиш лозимдир. Одамзод дунёда қолиш замони даврида (яъни бу дунё ҳаёти даврида) дунёликларга ҳам эга бўлиш мажбуриятидир. Шунинг учун уни дунёликларни мол мулк этишга бошқаради. Шу сабабдан эса, инсон ўғли, бу дунёликлар унга бу дунёда вақтинчалик яшаш учун бир восита, асл ғоя охират ва охират ҳаёти эканлигини тушуниб этиши лозим бўлади. Тарбия ана шундай йўлда олиб борилса, инсон зоти дунёликларни ғоя қилиб олиш таҳликасидан қутилган бўлади.\nҚаҳру ғазаб ва ачиқланиш учун ҳам шу айтганларимиз мос келади. Инсоннинг ғазабланиш сифатига боғланган ғоя, ўзини ва бола чақасини қўришдан иборатдир. Оллоҳу таоло Қуръони каримда Фатҳ сурасининг 29-ояти каримаси мазмунида, “Муҳаммад Оллоҳнинг пайғамбаридир. У билан бирга бўлган (мўмин)лар кофирларга қаҳрли, ўз ораларида (мўминлар билан) эса раҳм шафқатлидирлар,” каби буюргандир. Оллоҳу таоло мўминларни шиддатли ҳам яратгандир. Шиддат эса, қаҳр ва ғазабдан келиб чиқади. Бордию қаҳру ғазаб йўқотиладиган бўлса, жиҳод ҳам, жиҳод ҳақида тушунча ҳам йўқ бўлади. Ҳатто Пайғамбарлар ҳам батамом шаҳватсиз ва қаҳру ғазабсиз эмас эдилар. Зеро Ҳазрати Пайғамбар, “Мен ҳам фақат бир башарман. Ҳар бир башар ғазаблангани сингари мен ҳам ғазабланаман,” дея марҳамат қилгандир.\nМуҳтарам Расулуллоҳнинг ҳузурида, унинг хушига ёқмаган бирор сўз сўзланса, унинг муборак юзлари қизариб кетарди. Бироқ ҳар қандай ҳолда ҳам ҳақиқатдан бошқасини сўзламасди. Ҳазрати Пайғамбарнинг ғазаби уни ҳақиқатнинг чегарасидан ташқарига чиқармасди. Чунки Оллоҳу таоло, “… ғазабларини ичларига ютадиганлар, одамларнинг (хато камчиликларини) афв этадиганлардир” каби буюргандир (Ол и Имрон, 134).\nБу ояти каримада келтирган мазмунга диққат қилинса, Оллоҳу таоло ояти каримада “Ғазабларини йўқ этганлар” дея буюрмаяпти. Шундай экан, қаҳру ғазаб ва шаҳватни муносиб чегарада тутиш, ақлдан ташқарига чиқиб кетмайдиган даражада тарбия этиш, ҳатто уларни ақлнинг ҳимоясига олиш, уларга ақлни ҳукмрон қилиш лозимдир. Бу эса мумкин бўлган бир ишдир. Хулқу хўйнинг тарбияси ҳам мана шунинг ўзидир.\nМатериал “Туркия” газетасининг 05.09.10 сонида босилган “Инсон ва жамият” рубрикасидан олинди. Уни газетанинг ходими Меҳмет Ўруч тайёрлаган.\nСевилган ва севилмаган.\nМасалан, Оллоҳу таоло Исо алейҳиссаломга, “Агар еру кўкдаги бутун махлуқларнинг ибодатини қилсанг– да, дўстларимни севмасанг ва дўст бўлмаганлардан узоқлашмасанг, ҳеч бир фойдаси бўлмайди”, дея марҳамат буюрди.\n3. Етук инсон, чиройли сўзлаган эмас, балки сўзлаганини қилган ва қила оладиганини сўзлаган кишидир.\n5. Сукут сақлаш, чармасдан қилинадиган ибодат, харажатсиз тақиладиган зийнат, ҳукмдорликка муҳтож бўлмасдан қўлга олинадиган мулку давлат, деворга эҳтиёж бўлмасдан қуриладиган қалъа, меҳнат қилмасдан топилган бойлик ва ниҳоят барча айбларни ёпадиган усул(ёпинчи)дир.\n«Анъанавий Ислом култури(маданияти)”, Ислом дини ва ислом шариати дейиш ўрнида бу иборани ишлатаётир. Ислом дини ва шариатини аҳамиятсиз ҳолга тушириш учун “анъанавий култур” таъбирини қўлламоқдадир.\n«Анъанавий Ислом тушунчаси”, бу ерда ҳам Ислом дини ва шариати маъносида бу иборани қўлламоқда. Яъни бу китобни чатиштирганлардан бошқаларнинг, яъни Аҳли суннатнинг тушунчаларини шундай атамоқда. Бироқ бу билан уларнинг тушунчаларини аҳамиятсиз ҳолга тушуришни кўзда тутмоқдадир ва уларни кераксиз ҳисобламоқдадир.\n«Анъанавий Мусулмон”, Бу таъбирни динига боғли, Аҳли суннат мусулмон кишисини ифодаламоқ учун қўллайди. Диндор дейишни мутлақо истамагани учун шундай иборани ўйлаб топади. Яъни бу билан ҳақиқий мусулмонларни ақлини ишлатмайдиган, фақатгина анъаналарга мос ҳаракат қиладиган кишилар маъносида ишлатади.\n«Ўта диндор”, диннинг амрига тўла уйғун бўлган мусулмонни танқид қилиш учун диндор сўзи ёнига “ўта” сўзини тиркамоқда. Бу билан диндорликни ёмон кўрсатишга ҳаракат қилинаяпти.\n“Ўзгариш”, “Замоннинг талабига уйғун бир шаклда динда ўзгаришга бориш лозим”, дейиш билан динда реформа қилишни очиқчасига қўллаб чиқмоқдадир. —–\nҲазрати Усмон бин Аффон марҳамат қилдиларки, “Мна бу ўн нарсанинг зое бўлиши ниҳоятда ёмондир. 1 – Савол сўролмаган олим. 2 – Амал қилинмаган илм. 3 – Қабул бўлмаган тўғри тушунча. 4 – Ишлатилмаган қурол. 5 – Ичида намоз ўқилмаган масжид. 6 – Ўқилмаган Қуръони карим. 7 – Садақага аталиб берилмаган мол. 8 – Минилмаган от, улов (миниш воситаси). 9 – Дунё молига тушкун бўлган кишидаги фикҳ илми. 10 – Охират йўлчилиги учун ҳозирлик кўрмаган умр.”\nҲазрати Абу Бакр марҳамат қилдиларки, “Мана шу ўнта хислат ўзида бўлган киши, барча офатлардан қутилади. 1 – Ҳамиша тўғри бўлиб, қаноат қилган қалб. 2 – Комил бир шаклдаги сабр ва ҳамиша шукрда бўлиш. 3 – Эҳтиёж соҳиби бўлиш 4 – Ҳамиша ташаккурда бўлиш ва оз ейиш. 5 – Доим Оллоҳдан қўрқиб ҳаракатда бўлиш. 6 – Баданин доим машшақатда ва мутавозида тутиш. 7 – Ҳамиша юмшоқ ва марҳаматли бўлиш. 8 – Ҳамиша бошқаларни ҳурмат қилиш, Оллоҳни севиш ва ҳаёли бўлиш. 9 – Фойдали илм ва унга амал қилиш 10 – Ҳамиша иймонли ва ақлли бўлиш.\nҲазрати Умар бин Ҳаттоб марҳамат қилдиларки, “Мана бу ўн нарса, бу щн нарсасиз кўркам бўла олмайди: 1 – Варосиз ақл. 2 – Илмсиз амал. 3 – Оллоҳдан қўрқмасдан мақсадга эришмоқ. 4 – Адолатсиз султон. 5 – Адабсиз, илм ва жасорат кабиларнинг эгаси бўлиш. 6 – Қалб сукути бўлмасдан хурсанд бўлиш. 7 – Жўмард бўлмасдан бой бўлиш. 8 – Қаноатсиз камбағаллик. 9 – Тавозесиз ҳисоб ва насаб эгаси бўлиш. 10 – Оллоҳу таолонинг ризоси бўлмасдан қилинган жиҳод.”\nҲазрати Али бин Толиб марҳамат қилдиларки, “Илм, энг хайрли меросдир. Адаб, энг фойдали қозончдир. Тақво, (охират учун) энг хайрли озуқдир, ибодат, энг хайрли сармоядир. Солиҳ амал, жаннат учун энг хайрли василадир. Хушахлоқ, энг хайрли дўстдир. Яхши хулқ, юмшоқлик ҳар бир ишда энг хайрли вазир ва ёрдамчидир. Оллоҳу таолонинг тақсимига қаноат қилиш, энг хайли бадавлатликдир. Ўлим, энг хайрли тарбия этувчидир.”\nМатериални қардошимиз Меҳмет Ўруч “Туркия” газетасининг Инсон ва жамият рубрикаси учун тайрлаган ва газетанинг 12.01.2011 сонида эълон қилингандир.\nАфият ўн нарсада бўлади(афият, хайрли бўлсин, хуш келсин, хуш бўлсин, иштаҳонгиз очилсин каби маъноларда қўлланиладиган бир сўз).\nРасули акрам ҳазратлари марҳамат қилдиларки, “Афият ўн нарсадир. Уларнинг бештаси бу дунёда, қолган бештасида охиратда бўлади. Бу дунёдагилари шулардадир: 1 – Илм, 2 – Ибодат, 3 – Ҳалол ризқ, 4 – Ғазаб ва қийинчиликларга қарши сабр, 5 – Неъматга шукр.\nИмоми Раббоний ҳазратлари марҳамат қиладиларки, “Жаҳаннамдан қутилиш учун эътиқодда ва амалда динни келтирганга эргашишдан бошқа чора йўқдир. Устоз ахтаришдан мақсад, Исломиятни ўрганишдир. Улардан кўриб, эътиқодда ва Исломиятга эргашишда қулайликни қўлга киритишдир. Бошқачаси, яъни истаганини қилиб, истаганини еб, фақат муршиднинг этагига ёпишиш билан азобдан қутилиш бўлмайди. Шу каби ўйлаш, хаёлга берилишдир. Қиёматда Оллоҳу таоло ижозат бермасидан ҳеч ким бирор кимсага шафоат қила олмайди. Ижозат олган ҳам рози бўлганига шафоат қила олади. Рози этмоқ учун эса, Исломиятга эргашиш лозимдир. Ана шундан кейингина инсоний қусурлари бўлса, фақат ана шундай қусурлар шафоат билан афв бўлади.”\nМана бу ўн нарса кимда бўлса, улар Оллоҳу таолонинг ғазабига васила бўлади: 1 – Камбағаллардаги кибр, 2 – Олимлардаги димоҳ, 3 – Аёлларнинг ҳаёсизлиги, 4 – Қарияларнинг дунёни севиши, 5 – Ёшларнинг танбаллиги, 6 – Султонларда зулм, 7 – Урушда қўрқоқлик, 8 – Зоҳидларда ужб, 9 – Обидларда, кўп ибодат қилганларда риё. 10 – Бадавлатларда ҳасислик.\nАнас бин Молик ҳазратлари марҳамат қилдиларки: “Ер юзи кишиларга ҳар куни қуйидагиларни айтади: Эй одам ўғли! Устимда ишлаб чарчайсан, чапга, ўнгга бориб келасан. Юриб, айланиб энг сўнггида менга келасан! Менинг устимда юрасан-да, яна Оллоҳу таолога исён ҳам этасан. Бироқ эртага менинг ичимда азоб кўрасан! Ҳозир тириксан. Устимда куласан. Аммо эртага менинг ичимда йиғларсан! Ҳозир устимда хурсандсан, фақат эртага ичимда маҳсун бўласан! Ҳозир устимда молу мулк йиғаяпсан. Эртага эса, бу молу дунёни Оллоҳ йўлида сарфламаганинг учун пушаймон бўласан! Ҳозир сен устимда ҳаром еяпсан, эртага менинг қаъримда сени қуртлар еяжак! Ҳозир сен менинг устимда кибрланаяпсан, бироқ эртага менинг ичимда залил бўлажаксан! Ҳозир сен менинг устимда бемалол юраяпсан, аммо эртага мендаги бир чуқурга йиқилажаксан! Ҳозир мениг устимда қуёш ва ой ёруғида юраяпсан, аммо эртага менинг ичимда қоронғилик ичига қопланажаксан! Ҳозир кишилар тўпланадиган жойларда бўласан, улар билан бирга юрасан, эртага эса, якка ўзинг қолажаксан!”\nМолик бин Динор ҳазратлари марҳамат қиладиларки, “Амалларнинг энг яхшиси, уларнинг ихлос билан қилинганидир. Илми билан амал қилмаган олимнинг насиҳатлари, тош қояларига ёққан ёмғир каби оқи-да кетади, уларнинг кўнгулларга ҳеч қандай таъсири бўлмайди. Баҳор ёмғири, ер юзини яшилликларга белагани сингари, Қуръони карим ўқиш ҳам қалбларни нурлантиради, нурга тўлдиради. Ушбу беш нарса бадбахтликнинг аломатларидир. Биринчиси, кўзнинг қаримаслиги, иккинчси, қалбнинг қаттиқлиги, учинчиси, ҳаёсизлик, тўртинчиси, молу дунёга тушкунлик, бешинчиси, ризқига рози бўлмасликдир.”\nМатериал, “Turkiyegazetasi”нинг 17.01.2011 сонида берилган “Инсон ва жамият” рубрикаси учун қардошимиз Меҳмет Ўруч тарафидан тайёрланган мақоланинг ўзбекчалашган варианти шаклида тайёрланди.\nСалмони Форсий анча ёшга кириб, қариб қолганида ҳам илм ўрганарди. Бунинг ҳам сабабини сўраганларида, “Илм кўпдир, бироқ умр қисқа. Шундай экан, энг аввал динда зарурий лозим бўлган илмларни ўрган! Қалб ва баданнинг муносабатлари, кўр ва чўлоқнинг аҳволига ўхшайди. Масалан, кўр бир дарахтнинг остига ўтиради – да, аммо унда мева борлигини кўролмайди. Чўлоқ эса, ўша дарахтдаги мевани кўради, бироқ уни ололмайди. Илоҳий илмларни қалб билан билиш, инониш лозимдир, бадан эса, улар билан амал қилиши лозимки, охиратдаги сўнгсиз неъматларга етишиш мумкин бўлмин” дея жавоб қайтарди, Салмон Форсий ҳазратлари.\nСад бин Аби Воққос** ҳазратлари, Расулуллоҳдан сўради, “Ё Расулуллоҳ! Мен учун бир дуо марҳамат этки, Оллоҳу таоло менинг барча дуоларимни қабул этсин!” Жавобда марҳамат қилдиларки, “Дуонинг қабул бўлиши учун ҳалолидан енглар! Жуда кўп кишилар борки, уларнинг еганлари, кийганлари ҳаром- да, аммо қўлларини кўтариб дуо қиладилар. Ундай дуо қандай қилиб қабул бўлинсин!”\nБу материал, нинг 18.01.2011сонида берилган. Уни дин қардошимиз Муҳмат Ўруч тайёрлаганлар. Биз уни ўзбекчага ағдариб қадрли ўқучиларимизга ҳавола қилмоқдамиз. Бу маърифатли материал, ҳурматли ўқувчиларимзнинг эътиборидан четда қолмас, деб ўйлаймиз.\nРасули акрам жаноблари марҳамат қилади: “Шундай уч нарса борки, уларнинг барчаси ҳақдир. Биринчиси шулкиЮ ким бир ҳақсизликка, зулмга учраса-ю, аммо уларни қилганни Оллоҳ ризоси учун кечирса, Оллоҳ унинг шарафини ортиради. Иккинчиси, кимки молу дунёсини кўпайтириш мақсадида тиланишга уринса, Оллоҳ унинг молу дунёсини камайтиради. Учинчиси эса, ким Оллоҳ ризоси учун бирор эҳсонда бўладиган бўлса, Оллоҳ унинг молу дунёсини кўпайтиради.\nЯна бир уч нарса бордирки, ким уларга етишса дунёда ва охиратда энг хайрли нарсага эришган бўлади. Улар, Оллоҳу таолонинг ҳукмига рози бўлиш, балоларга сабр қилиш ва мўл-кўллик ва раҳотлик онларда Оллоҳни унутмасликдир.\nЛукмон ҳаким ҳазратлари, ўғлига қилган насиҳатлардан бирида қуйидагиларни марҳамат этганлардир: “Эй ўғилжоним, уч нарса борки, улар фақапт уч нарса воситасида билинади. 1. Юмшоқ, хушахлоқ, ғазабланганда; 2. Жасурлик, урушда; 3. Яхши дўст, қийинчилик, бошга иш тушган кунларда билинади.”\nҲазрати Усмон, бирор замон боласи дунёгк келганида, уни етти кунлигида қўлига оларди. Унинг яқинлари ундан бундай одатнинг сабабини сўраганларида у шундай жавоб қиларди: “Қалбимга унинг севгиси тушишини кутаман. Агар у яшамай ўлиб қоладиган бўлса, етти кунлик сабрим ва матонатим сабабли оладиган савобим катта бўлади.”\nМатериал, Туркия газетасининг “Инсон ва жамият” рубрикасидан олинди. Уни қардошимиз Меҳмет Ўруч тайёрлаганлар. Туркия туркчасидан ўзбекчалаштирган таржимон, Алибой Йўляхшидир.\nМаъруфий Карҳий* ҳазратлари марҳамат қиладики, “Дунё, молу мулк, сўз, уйқу ва ейиш каби тўрт нарсадан иборатдир. Ният тўғри бўлмаса, молу мулк, кишини Оллоҳу таолога қарши инсёнкор этади. Сўз кишини Оллоҳу таолодан бошқа нарсаларга овоз беришга бошқаради. Уйқу(соғлиққа керагидан ортиқчаси), кишини Оллоҳу таолони унутишга олиб боради. Еб- ичиш(киши нормал қувватини сақлашга лойиғидан ортиқчаси) эса, кишининг қалбини қаттиқлаштиради.\nФ4 – Молу давлатингни, сарватингни қаердан топинг ва қаерларда сарфладинг?”\n1 – Солиҳа хоним(хотин), 2 – Солиҳ ва яхши ака-ука, опа-сингиллар(яъни қардошлар, ту-ишганлар), 3 – Яхши, мўмин-қобил фарзандлар, 4 – Ўзи жойида топилган ҳалол ризқ.”\nБундан бир аср бурун ҳеч биримиз йўқ эдик. Бундан бир аср сўнгра ҳам ҳеч биримиз бўлмаймиз. Демак биз, иккита йўқлик орасидаги жуда қисқа бир ҳаёт ичида эканмиз. Бундай қисқа ҳаётни энг қимматли ишлар билан унумли ва аҳамиятли қилиш керак бўлади. Чунки ҳаёт қисқа йўл узоқ, борадиган жойимиз эса охири бўлмаган сўнгсиздир. Ҳазили йўқ, ўлим албатта келади. Оллоҳу таоло қўрисин, биз инсонлар гугурт чўпининг оловига чидай олмаймиз, бир мўмин киши тана ҳароратининг иссиқлигига қўл тегизишдан чўчиймиз. Оллоҳ кўрсатмасин, Жаҳаннамдаги иссиқ эса, биз биладиган иссиқликлардан тамоман бошқача ва даҳшатлидир. Киши агар ўша иссиқликларни ўйлаб қараса, унинг уйқуси қочиб, иштаҳаси йўқолади. “Менинг аҳволим нима бўларкан” каби ўйлар хаёлидан чиқмай қолади.\n3 – Ёрдамчилари, хизматчилари билан тенгқурлар каби ўтириб туради. Улар билан бирга ўтириб овқатланади, чақчақлашади. Кибрланишдан сақланади. “Бир томчи сув эдим, бу ҳолга келдим. Мени бу ҳолга келтирган буюк Оллоҳга шукрлар бўлсин,” каби тавбада бўлади. Затон киши ўлганидан сўнгра бошига келадиганларни ўйласа, ҳумма нарсадан воз кечади. Кимки, бу уч хусусга риоят этса, Раббимизга кўп шукр этиши лозим бўлади.\nОлмониялик Габриела Шиака исли бир аёл, Қуръони каримнинг олмонча таржимасини ўқиётганида, Исро сурасининг мазмунан, “Агар улардан (ота онадан) бири ёки ҳар иккаласи сенинг ёнингда қалишсалар, эҳтиёт бўл! Ҳеч замон уларга “уф” ҳам дема, уларни озарлама, уларга ширин сўзли бўл!” дейилган 23-ояти каримасининг таъсиридан мусулмон бўлишга қарор қилиб, ўтган йил(2010) Рамазон ойининг 5-куни мусулмон бўлибди. Оллоҳу таоло ундан рози бўлсин.\nМатериал имаил почтамизга 09.01.2011 куни<http://www.dinimizislam.com> сайтидан келган мактуб асосида тайёрланди.\n16/12/2019 admin Оилa ҳақида …da fikr bildirishni o'chirish\nОла ҳақида …. Оила ҳар бир жамият биносининг мустаҳкам пиширилган ғиштидир. У Аллоҳу таолонинг одамизотни яратиши...\nИслом ахлоқи Оила


Гулноза ва Диёра Исроилга жўнаб кетди / Olamsport.com\nГулноза ва Диёра Исроилга жўнаб кетди\nТеглар : Гулноза МатниёзоваДиёра Келдиёрова\nЎзбекистон аёллар терма жамоасининг икки етакчи вакиласи - Диёра Келдиёрова ва Гулноза Матниязова Исроил давлатига жўнаб кетди.\nУшбу сафардан кўзланган мақсад - Исроил терма жамоаси аъзолари билан ўтказиладиган қўшма ўқув-машғулот йиғинида иштирок этиш. Дзюдочиларимиз билан бирга мураббий Сардор Ниязметов ҳам Исроил давлатига йўл олди.\nИсроилдаги ўқув-машғулот йиғини 12 кунга мўлжалланган. Кадетлар ўртасида жаҳон, катталарда Осиё чемпиони Диёра Келдиёрова, ўтган йилги Тошкент Гран-присининг кумуш медали соҳибаси, Осиё чемпионати совриндори Гулноза Матниязова Токио-2020 Олимпиадаси йўлланмалари учун даъвогарлик қилмоқда.\nҚизларимиз Европа мамлакатидаги машғулотлар орқали январь ойида Қатарда ўтказиладиган 2021 йилнинг илк мусобақасига тайёргарлик кўришади.\n"Атлетико" Симеонега 2024 йилга қадар мўлжалланган шартнома таклиф қилмоқчи. Мураббий инқироз сабаб маошининг камайишга тайёр 0\nUFC. Маҳмуд Мурадовнинг собиқ рақиби нокаут эвазига ғалаба қозонди (ВИДЕО) 0


Эрон ва Сурия таҳдидга қарши биргаликда курашишга келишди\nСурия Бош вазири Нажи Ал-Ўтари чоршанба куни Теҳронда Эрон Вице-президенти Муҳаммад Ризо Ориф билан учрашди. Музокарадан сўнг Эрон ва Сурия ўртасида тахдидга қарши ўзини-ўзи биргаликда мудофаа қилиш тўғрисида келишувга эришилгани эълон қилинди. Бу воқеа шундоқ ҳам таранг бўлган минтақадаги вазиятни янада кескинлаштирди. Студиядаги бугунги суҳбат ана шу мавзуда бўлади.\nҲ.Б.: Ҳасанжон, Эрон ва Сурия ўртасида бундай шартнома тузилишига нима туртки бўлди?\nҲ.: Ҳурмат, бир неча йилдан бери АҚШ Эронни атом станцияси қуриш баҳонасида ядровий қурол яратишга уринаётганликда айблаб келмоқда. Оқ Уй расмийлари фикрича, агар Эрон ядровий қуролга эга бўлса, бу дунёдаги барқарорликка путур етказади.\nЧоршанба куни АҚШ Сенатининг Разведка масалалари бўйича қўмитасида Эрон масаласи ҳам кўтарилди. Йиғилишда сўзга чиққан АҚШ Марказий разведка бошқармаси раҳбари Портер Госс Теҳрон расмийларининг ядровий дастури ҳақида ташвиш билдирди:\n”Биз Эронда икки мақсадда, хусусан ядро қуроли яратишда ҳам ишлатилиши мумкин бўлган технология борлигидан хавотирдамиз. Теҳрон расмийлари ўзининг ядровий дастури борасида шаффоф сиёсат олиб бормаяпти. Айни пайтда, Эрон узоқ масофага учадиган ракета борасидаги ишларни давом эттирмоқда”.\nАйни пайтда, АҚШ Сурияни 14 феврал куни Ливан собиқ Бош вазири Рафиқ Харирийга қарши суиқасд уюштирганликда айблади. ҚЎшма Штатлар Харирий ўлдирилганига норозилик тариқасида ўзининг Суриядаги элчисини Вашингтонга чақиртириб олди.\nЭрон ўзининг ядровий дастури туфайли, Сурия эса Рафиқ Харирий суиқасд қурбони бўлгани сабабли АҚШ босимига учрамоқда.\nМутахассислар фикрича, Эрон ва Сурия ўз-ўзини биргаликда мудофаа қилиш ҳақидада иттифоқ тузишига ана шу босим туртки бўлган.\nҲ.Б.: АҚШ расмийлари Эрон ва Сурия эришган келишувга қандай муносабат билдирди?\nҲ.: Чоршанба куни Сенатда чиқиш қилган АҚШ Мудофаа вазири Доналд Рамсфелд Сурия ҳукумати сиёсатини салбий баҳолади:\n”Сурия биз амалга ошириш учун уринаётган ишга зарар етказмоқда. Улар Ироққа тегишли молияларни ушлаб туриб қайтариб беришни хоҳламаяпти. Сурия баасчиларга бошпана берган. Мамлакат кучлари Ливанни босиб турибди. Улар Эрон билан бирга Ливан ва Исроилдаги Хизбуллоҳ аъзоларига ёрдам беряпти. Ироқда уруш ҳаракатлари пайтида АҚШ кучларини мағлубиятга учратиш учун Сурия жиҳодчиларнинг автобусларда мамлакат ҳудудлари орқали Ироққа ўтишига ёрдам берди”, - деди АҚШ Мудофаа вазири.\nҲ.Б.: Эрон ва Сурия АҚШ томонидан босимга учраётган экан, таҳдиддан биргаликда ҳимояланиш тўғрисида икки мамлакат эришган битимни АҚШга қарши иттифоқ дейиш мумкинми?\nҲ.: Ҳурмат, чоршанба куни Берлинга борган Эрон Ташқи ишлар вазири Камол Харрозий билдирган фикр бу саволингизга жавоб бўлиши мумкин:\n”Эрон ва Сурия бази масалаларда муштарак манфаатга эга. Бу мазкур давлатлар АҚШга қарши бирлашган фронт ташкил этди, дегани эмас. Лекин биз ҳаммамиз, яъни, Европа ва Яқин Шарқ мамлакатлари минтақада юз берган бўҳрон ва муаммоларни хал этишда бир-биримиз билан ҳамкорлик қилишимиз керак”, - деди Эрон Ташқи ишлар вазири Камол Харрозий.\nАйни пайтда, Эрон ва АҚШ муносабатларида кескинлик сақланиб қолмоқда. Чоршанба куни Эрон разведка хизмати бошлиғи Американи мамлакат ядровий иншоотлари тўғрисида маълумот йиғиш мақсадида мамлакат ҳаво кенглигида одамсиз бошқариладиган разведка самолёти учирганликда айблади.\nШунингдек, 16 феврал куни Эрон жанубидаги Дейлам шаҳридаги ядровий комплексдан тахминан 160 км нарида портлаш содир бўлди. Бу воқеа АҚШ ва Исроил Эроннинг ядровий объектларига ҳарбий зарба бериши мумкин, деган тахминларни кучайтирди. Аммо Эрон Ички ишлар вазирлиги матбуот вакили Жаҳонбахши Ханжани бундай гаплар асоссиз эканини таъкидлади.\nАҚШ ва Исроил расмийлари эса Эронда юз берган портлаш учун бу икки давлат алоқадор эмаслигини билдирди.


Россия ва АҚШ Суриядаги ҳаракатларини мувофиқлаштириш бўйича ҳужжат тайёрламоқда\nРоссия ва АҚШ ҳарбийлари Сурияда олиб борилаётган ИШИДга қарши операциялар чоғидаги хатти-ҳаракатларни мувофиқлаштириб бориш юзасидан ҳужжат тайёрламоқдалар. Бу ҳақда Россия мудофаа вазири ўринбосари Анатолий Антонов баёнот берди.\n“Афсуски, америкаликлар бизнинг ҳамкорлигимизни фақат учувчилар ўртасида алоқаларнинг техник жиҳатлари билан чекламоқда. Америкаликлар бизга ҳужжат етказишди, ўша бўйича ишламоқдамиз. Бош штабда бу ҳужжат умуман олганда маъқулланди, биз унинг мундарижаси устида ишламоқдамиз”, - унинг сўзларини келтиради ТАСС агентлиги.


"Толибон" жангарилари кўнгилли аскарларнинг ўн ёшли қўмондонини ўлдирди\nАфғонистонда "Толибон" жангарилари кўнгилли аскарларнинг ўн ёшли қўмондони Васил Аҳмадни бошига иккита ўқ узиш билан ўлдирди. Бу ҳақда The New York Times нашри Афғонистон ҳукуматига иқтибос келтирган ҳолда хабар бермоқда.\nБир неча ой аввал аскарлар сафини тарк этиб, 4-синфга ўқишга борган бола Урузган вилоятининг Таринкот шаҳрида ўлдирилди.\nУнинг амакиси Мулла Абдул Самад "Толибон" қўмондони бўлган, бироқ 36 нафар қўл остидагилари билан ҳукумат кучлари томонга ўтганди. Уларнинг орасида Аҳмаднинг отаси ҳам бўлган, у ҳам ўлдирилган.\nЎтган йил ёзида урузганлик кўнгилли аскарлар толиблар қуршовига тушиб қолиб, катта талофатлар кўрган. Самад ярадор бўлган, унинг акаси – Василнинг отаси ўлдирилган, улар билан бирга бўлган 10 ёшли Васил эса отрядга қўмондонлик қилишни ўз зиммасига олган.\n"У менинг одамларимни мен ярадор бўлганимда 44 кун муваффақиятли бошқарди", деб эсламоқда Самад ўз жияни ҳақида.\nСамад оёққа тургач, кўнгилли аскарлар толиблар қуршовини августда ёриб ўтишга муваффақ бўлган. Таринкотда Самад одамлари қаҳрамонлар каби кутиб олинган. Аҳмаднинг полиция кийимида автомат ушлаб тушган фотосуратлари ижтимоий тармоқларда оммалашиб кетган. Маҳаллий ҳукуматнинг боланинг жанг қилишидан норозилиги, бола жанг қилиш ўрнига мактабда таълим олиши кераклигини айтганига қарамасдан, жасур болакай медаллар билан тақдирланганди.


Самарқанд таксиларига таксометрлар ўрнатилиши бошланди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n26-12-2014 | 00:32\nZAMIN.UZ / Авто / 26 Декабр 2014 года1 065\nСамарқанд таксиларига таксометрлар ўрнатилиши бошланди\nЯнги йилда Самарқанд шаҳри кўчаларида таксометрлар ўрнатилган таксилар пайдо бўлади. Бу ҳақда “Зарафшон” газетаси хабар бермоқда.Масъулияти чекланган жамият шаклидаги «Дилшод транс сервис» автокорхонаси ходимлари бу ишга биринчи бўлиб киришдилар. Айни пайтда жамият тасарруфидаги Nexia, Matiz, Damas русумли 80та автоуловнинг 20тасига шундай ускуналар ўрнатилди.“Бу эса йўловчи учун ҳам, ҳайдовчи учун ҳам қўшимча қулайлик туғдириб, хизмат кўрсатиш маданиятини оширади. Таксига ўтирган йўловчининг ҳайдовчи билан савдолашишига ҳожат йўқ. Чунки таксометрда хизмат ҳақи аниқ кўриниб туради”, – дейилади газета хабарида.Манба: Kun.uz


Ўзни улуғ ишларга қайра… — Ishonch Gazetasi\nЎзбекэлнинг келиб чиқиш илдизини Олтин Ўрдага – Ўзбекхон ва Абулхайрхонга боғлаш унчалик ҳам тўғримас. Гарчи, иккала хон ҳам Ўзбек уруғидан бўлса-да. Гарчи, Олтин Ўрданинг давлат тили Ўзбек тили бўлса-да…\nОлимлар билиб, билмай ёхуд шўро кўрсатмаси билан Ўзбек тарихини бузиб ёзишган. Ваҳоланки, Ўзбек Ўзбекхондан икки-уч минг йил ўнжа тарихга кириб келган.\n«Ўз» (бек) УЗ ўзагидан ўсиб чиққан. Ўғиз ҳам, ғуз ҳам, юз ҳам, жуз ҳам УЗдан туғилган.\nЭнг қадимги битиклардаги «Уз»лар, «Аз»лар (Уз, Аз илдизи бир атама) қўшиқларини эсланг. Уз номи минг-минг йилларни кечиб келаётганига ишонч туясиз.\nОлимлар теран излансалар: Қонгли, Қипчоқ, Қорлуқ, Олтибек, Қўнғирот, Уйғур, Қирғиз, Найманлар… ҳам «Ўздан унган» деган фикрга келадилар.\nЎрхун-Энасой битигида аниқ кўрсатилган: «УЗ», «Бек». Бу икки бирикмада юзйилликларда «Ўзбек» туғилган.\nМилоддан минг йиллар олдинги Хитой солномасида шундай сўз бор: «Таи (Таиланд) ёзуви Хун ёзувига ўхшайди». Идрок қилинг, бундан чин ечим чиқади. Биласиз, Хун-Турк бир эл. Демак, ёзувимиз ҳам Чин, Рум, Юнон, Араб ёзувлари каби эски.\nАгар Шумер (Сумер) тарихини кўз олдимизга келтирсак, Ер юзи эллари энди уйғонаётган замонда (7 минг йил аввал) Сумерлар биринчи ёзув, мактаб, давлат, қонун, мадҳия, шеър, қўшиқ, дин (Тангричилик дини), хастахона, аптека, ҳаммом, мусиқа, арава, эгар, узанги, омоч, ариқ – анҳор, экин экиш, экмек (нон), пирог (пишлоқ, пирог шундан олинган), узум, май (вино), қурол… яратишган.\nШумер туркий авлод. Буни Америка, Оврўпа олимлари (Роулсон, Кромер, Оперхайэм…) тўлиқ тан олишган ва кўплаб илмий китоблар ёзишган. Мен ҳам бир кезлари сумерлар тўғрисида «Дунё цивилизацияси бешиги» деган эссе ёзганман. У чет эл сайтларида, жумладан, «Дунё ўзбеклари»да ҳам босилган.\nСумер тили энг-энг эски тил. Буюк Туркий тил. Сумер граматикаси турк граматикаси билан бир хил. Ўзаги ўзгармайдиган агглюнатив тил. Шумерча сўзларга эътибор беринг: Тангри, Ўти (Қуёш), Туғ (Туғ-туғмоқ) ав (эв, уй, уй), Тир, Тири (Тирик), ама (она), ада (ота), мен, Билги (доно), кенг, энг (жуда) …\nБиз Кошғарли Маҳмуд ва ҳатто Алишер Навоий тилини тушунишда қийналамиз. Буларга ҳали минг йил ҳам кечмаган. Шундан келиб чиқиб мушоҳада қилсак, сумер тилини англашимизнинг ўзи бир мўъжиза! Ахир, орадан 7 минг йил ўтяпти!\nЯна ҳам ҳайратланарлиси, қондошларимиз қандай қилиб биздан (Марказий Осиёдан) Месопатамиянинг қуйи қисмига: Тигрет – Тифрет дарёлари оралиғига бориб қолишган ва очунга маданият уруғини тарқатишган? Ақл бовар қилмайди!\nШумер тили ўз замонида (бир неча юз йилликлар давомида) худди ҳозирги инглиз тилидай жаҳон тили ҳисобланган. Бу тўғрида очун олимлари аниқ далиллар билан асарлар битишган. Жумладан, ўзимизнинг академигимиз Зоир Зиёт («Шумерлар») ҳам, ўзимизнинг Ўлжас Сулаймонов  («Аз и я») ҳам қалин – қалин китоблар ёзишган. Ўзимизнинг Маҳкам Маҳмуд ҳам сумерлар ҳақида қалам тебратган.\nЕтти минг йил олдин, кейинги юз йилликларда 18 марта жаҳон тили даражасига кўтарилган тилимиз бугунги кунга келиб, яримжон ҳолга тушиб қолгани жуда ачинарли, жуда қайғули! Бунга ким айбдор?\nБиринчи навбатда: Ўзимиз, Босқинлар, Ички сотқинлар.\n«Ўзимиз» деганимнинг сабаби бизда бирлик етишмайди. Метин бирлик! Оқилларимиз, ойдинларимиз, онглиларимиз, қисқаси, миллатимиз жонкуярларини биржон, биртан бўлиб қўлламаймиз. Ўлимдан, зулмдан, қийноқдан, сургундан қўрқамиз. Менинг улуғ отам Аҳмат Оқсоқол айтган: «Ўлимдан қўрққан эл озод бўлолмайди».\nТуркистоннинг бир бутунлиги учун курашган буюк ватансеварларимиз Мустафо Чўқай, Турар Рисқул, Мунаввар Қориларни қувватладикми?\nЮртсевар, тилсевар бўлмиш Озодлик курашчиларини-чи?\nВатанимиз, миллатимиз, тилимиз учун жонларини фидо қилган Беҳбудий, Авлоний, Фитрат, Чўлпонларни қўллаб-қувватладикми?\nЭй, Ўзбек, қадим, жуда қадим замонларда Уз номи билан донгли бўлган, Ўзбек, аҳилликни йўқотма! Йўқотсанг, ўзингни, тилингни, давлатингни йўқотасан!\nИноқ бўл, элим! Сергак бўл, элим!\nКим юртингга, элингга, тилингга таҳдид ва хиёнат қилса, кечирма элим! Асло кечирма!!! Кураш!!! Ўлимдан қўрқмай кураш!!! Бир жон, бир тан бўлиб кураш!!!\nБиринчи галда тилнинг тозалиги учун кураш. Олмон, инглиз, рус каби.\nТил яшаса: Миллат яшайди, Давлат яшайди.\nМенинг айрим ёзар, олим, йўлдошларим «Шавкат Мирзиёев Ота Туркдек иш тутади» дейишяпти. Балки Тангри оғзиларига солгандир? Фаришталардан омин-да…\nЕр юзи халқлари орасида ўзбекнинг нуфузи ўсяпти. Шунга яраша залворли қадамлар ҳам бўляпти. Президент Шавкат Мирзиёев тилимиз камоли учун қутлуғ ишлар қилмоқда. Туркий тилли давлатлар КЕНГАШИга аъзо бўлиши ҳам шундан бир далолат.\nМана давлат раҳбари Тил кунида шундай деди: Она тилимиз – миллий маънавиятимизнинг битмас-туганмас булоғидир. Шундай экан, унга муносиб ҳурмат ва эҳтиром кўрсатиш барчамизнинг нафақат вазифамиз, балки муқаддас инсоний бурчимиздир.\nТангри насиб этди, Юртбошининг фармони билан Вазирлар Маҳкамасида Давлат тилини ривожлантириш тузилмаси ва «Тил кенгаши» – Атамалар комиссияси тузилди. Бу ЎЗЛИКни англашда муҳим восита бўлди.\nЎзбек тилини ёт сўзлардан имкон қадар тозалаш лозим. Инглиз, рус, олмонлар ўз тилларини ажнабий сўзлардан тозалашгани мисол. Ўзгалардан ибрат олиш айбмас. Балки фазилат.\nҲар қандай ёт сўзининг ўзбекчаси бор. Мабода бўлмаса, Туркия турклари каби уни ясаш жоиз. Масалан, турклар: Конституцияни – «Онаяса», компьютерни – «Билгисаяр», мактабни – «Ўқул», матриархатни – «Онаэркли», патриархатни – «Отаэркли» дейишади.\nЎрганиш – билим булоғи.\nБиз катта элмиз. Дунёда ҳам ўз ўрнимиз бор. Тилчиларимиз шунга яраша иш тутишлари лозим. Бироқ уларда фаоллик сезилмаяпти. Сезилса, аллазамонлар ишга шўнғиган бўлардилар. Шаҳар, туманлар ўзбек тушунмайдиган атамаларга тўлиб-тошмасди.\nҲар қадамда «Супер маркет», «Карзинка Уз», «Дискотека»…\nБу Ўзбекюртми ё четюртми?!\nШаҳар, туман ҳокимлари қаерга қарашяпти? Уларнинг ичида Ватан, Миллат, Тилни ўйлайдиган саводлилар борми?\nЎзбекистондаги барча ажнабий атамалар «ТИЛ КЕНГАШИ» элагидан ўтади ва ўзбекчалаштирилади. Менимча, биринчи галда Ўзбекистон Ўзбекэл ёки Ўзбекюртга айлантирилади. «Истон» биздан эмас. Вилоят, ҳоким, вазирлар ҳам. Буларнинг ўрнига ўлка, бошқон, боқон…лар ишлатилса, мақсадга мувофиқ бўлар. Бундан-да мағизли ўзбекча-туркча атамалар бор. Ўйлаш, фикрлаш, изланиш лозим.\nЖиззах ва Самарқанд ўлкаларининг тоғли туманларида, жумладан, Боғдонда ҳам якшанба, душанба, сешанба, чоршанба, пайшанба, жума…лар ишлатилмайди. Чунки сўз маъноларини билишмайди. Ўзимизнинг ота тилимизда булар оддий, тушунарли, гўзал жаранглайди: Биринчи кун, Иккинчи кун, Учинчи кун, Тўртинчи кун, Бешинчи кун, Олтинчи кун, Бозор…\nХудди шундек, «Наврўз»ни ҳам ҳазм этишмайди. Уни соддагина қилиб, ўз тилимизда айтишади: ЙИЛБОШИ.\nАнуштегин авлодлари – Хоразм ўғизлари ҳам кунларни айни шундай айтишади.\n«Биз қадим миллатмиз!», «Бизнинг тилимиз буюк!» деб бонг ураётган, кир йўллар билан тилини тиқиштираётган ўпкаларга уч-тўрт савол бераман:\n– Шумерлар замонида (7 минг аср ўнжа) сендан ном-нишон бормиди?\n– Тўнғу Ҳоқон (Миллоддан 1200 олдин буюк Хун империясига асос солган йўлбошчи) даврида-чи?\n– Ўғизхон (Эрадан 2 юз йил бурун марказлашган буюк Хун Салтанатини тузган, Ер юзини, жумладан, Хитойни ҳам олган очунолар) замонида-чи?\n– Хоразмшоҳлар (буюк империя: 1097 – 1231. Аждодларимиз бундай 18 та империя яратган) даврида-чи?\n– Темур Ҳоқон (14-аср. 29 та давлатни бир туғ остига бирлаштирган очунолар) замонида-чи?\n– Истами Ҳоқон (6-аср, буюк турк салтанати ҳоқони) даврида ҳали исминг йўқ эди, шекилли?\n– Навоий замонида (15-аср) тилинг чиққанмиди?\nКим ўзга элни, ўзга тилни ерга урса, у башарият душмани. Ўз халқининг ҳам ёви.\nАждодларимиз ўзбек тилини ривожлантиришда мисли кўрилмаган даражада хизмат қилганлар. Ҳа, мисли кўрилмаган даражада…\nМана яна шундай кунлар келмоқда. Қутлуғ кунлар. Ўзни англаш вақти. Ўзни англасак, Ватан нелигини биламиз, Ватанга жонфидо бўламиз. Бу кунларни ТАРИХ унутмайди. Яна дунёга УЗ бўлиб, Ўзбек бўлиб СЎЗ айтамиз. Худди улуғ аждодлар мисол…\nБу дунёда қанча яшаганинг эмас, қандай яшаганинг муҳим\nКурашчиларимиз Нур-Султон шаҳрида “Токио – 2020” йўлланмаси учун беллашмоқда