Қулман Очилов. Руҳни ғубор босганда (очерк) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиҚулман Очилов (1957)Қулман Очилов. Руҳни ғубор босганда (очерк)\nҚўшнимизнинг қизи Ўрол опа ҳақида гап кетса, кўпинча ҳамма, аввало, унинг сочларини тилга оларди: сочи товонини ўпади. Менинг ҳам ҳалигача кўз олдимда у кишининг икки ўрим сочи турибди. Саратоннинг сокин оқшомлари олдидан опамиз ҳовли супурганларида сочларини ё бошига турмаклаб, ёки белига белбоғдек боғлаб олардилар. Аммо ҳар икки ҳолда ҳам алп йигитнинг билакларидан йўғон ўримларни эплашлари қийин бўларди. Катталар-ку, ўз йўлига, ҳатто ҳали қўлига китоб ушламаган болалар ҳам, у кишининг ёйилган сочларини кўришса, йиғлаётган бўлса, йиғисидан тўхтаб қолганларини яхши эслайман. Ўрол опа балки ўз чиройи билан Кўкдаламизнинг олди қизи бўлмагандирлар, лекин соч ва ақл бобида у киши ягона эдилар.\nОпамиз ўн биринчи синфга ўтганларида у кишининг ёнида бир йигит пайдо бўлди. Йигитки, кўкрак тугмалари доим очиқ қуюқ қора ёли кўриниб, калта енгидан мушаклари ўйноқлаб чиқиб турарди. Кипригининг тагигача соқол босган. Опамиз қанчалик нозик ва маъсума бўлсалар, акамиз шунчалик бақувват, дадил ва алп эдилар. Эрталаблари, ҳали дастурхон бўйига ўтирмасимиздан, дераза оша кўчага қарашга шошилардик ва ҳар тонг қўшнимиз Ҳасан буванинг кўримсизгина уйи ёнида ўша йигитни кўрардик. Тамаки тутатганича опамизнинг уйи томон ўҳтин-ўҳтин қараб қўядилар. Бир пайт оқ-қора атлас кўйлакда, ўша замонларда қишлоғимизда айни урф бўлган оқ туфлисини кийиб, икки ўрим сочи ерга тегай-тегай деб опамиз чиқардилар. Улар бир-бир босиб мактабга йўл олардилар. Катталар кўпроқ деразадан (хуфиёна), биз, болалар югуриб кўчага чиқиб, уларни ҳайрат ва ҳавас билан кузатиб қолардик. Баъзи аёлларнинг, қизларнинг ҳавасданми-ҳасадданми, билмайман, чуқур хўрсинганларини эслайман. Кейин ҳамманинг жағи очиларди. Бировлар йигит-қизнинг кифтини келтириб сўкса, бировлар алқарди. Аммо ким нима деса, орқаворатдан айтарди. Узуқ-юлуқ гаплардан билиб олганим — йигитнинг оти Михли. Кўкдалада унга тенг келиб муштлашадиган йўқ. Ҳамма чўчийди. Яқинда узоқ муддатли «сафардан» қайтган. Одамлар: «ҳаммаёғи бўялиб кетибди», дейишганида, Михли аканинг бақувват билакларию қўлларидаги турли ёзув ва расмлар кўз олдимга келарди. Хуллас, хонадонларда эрталаб бошланган ғийбат энди тинай деганида, пешин келар ва опамиз Михли аканинг ҳамроҳлигида мактабдан қайтардилар. Энди ҳамма қиз ва йигитни Ҳасан буванинг шалвираб қолган уйигача нигоҳлари билан кузатиб қўярди.\nҚишлоғимизда бир-бирига офушта кўнгиллар кўп бўлган, ҳозир ҳам кам эмас. Аммо ҳеч бир йигит ҳеч қачон ўз маъшуқасини мана шундай барчанинг ҳавасию ҳасадини, ғазабию асабини қўзитиб, очиқдан-очиқ кутмаган, кузатмаган. Бу узоқ ёбонда жойлашган овулимизда айни замонларда ҳам ғайри одатий ҳол, келгусида ҳам шундай бўлиб қолса ажаб эмас.\nМихли акани биз қишнинг қор-бўронию кўкламнинг жаласида ҳам, ёзнинг жазирамасию кузнинг ёғинли-сочинли дамларида ҳам – деярли ҳар куни Ҳасан буванинг пастқамгина уйи ёнида, Ўрол опани кутган-кузатган ҳолда кўрадиган бўлиб қолдик. Айтишларича, у шофёрлик қилар, аммо ҳар қандай шароитда ҳам ҳеч бўлмаганда кунига бир марта келиб, опамизни кўриб кетарди. Секин-аста бунга кўпчилик кўникди. Кечагина «Афтларинг қурсин, беҳаёлар!» деб лабини буриштираётганларга ҳам акамизнинг бу собитлиги боис шекилли, инсоф кирди. Момоларимизнинг икки ёшга ўзларича бахт тилаганлари, оталаримизнинг эса илгари «жанжални пулга сотиб олишни хуш кўрадиган» Михли акага «худо ақл бериб, босилиб қолганлиги» ҳақидаги гурунглари қулоғимизга чалинадиган бўлди.\nКейин опамиз мактабни тугатдилар. Ҳамма тўйдан гапира бошлади. Аммо ундан ҳадеганда дарак бўлавермади. Қанчалик рост-ёлғон, билмайман, бу орада қизнинг кекса ота-онаси, улла-булла бу ер ютгурни куёв қилмаймиз, деб кўз ёши қилиб ўтиришганмиш, деган гаплар тарқалди. Лекин бундай миш-мишлар энди қувватга кириб, қишлоқ бўйлаб дадил ўрмалай бошлаганида кутилмаган воқеа юз берди: совуқ кузнинг рутубатли оқшомларидан бирида каттакон юк машинаси келдию опамизни сеплари билан олди-кетди. Ҳасан бува уларнинг ортидан ҳассасига суянганича ўксиб-ўксиб йиғлаб қолди.\nЙиллар ўтди. Кеча кўча чангитишдан ўзга ташвиши бўлмаган тенгдошларимизнинг овози дўриллаб, ёнидан сарвқомат қиз ўтса, хаёли қочадиган бўлиб қолди. Опамизнинг қаровсиз қолган хаста ота-онаси куёвининг ҳовлисига кўчиб ўтди. Шу орада келин-куёвлар ҳақида яна пичир-пичир гаплар қулоққа чалина бошлади: бечоралар, тирноққа зор эмиш. Бундай ҳолларда пичир-пичирлар секин-аста бичиш-тўқишлар билан тўйиниб кетиши табиий. Бировлар «бояқишларга кўз тегди», деса, яна бировлар «ота-онасини норози қилган фарзандга бу ҳам кам. Ҳасан бува билан кампирининг қарғиши урган уларни», дерди. Айримларнинг фикрича, келин-куёв бир-бирини беҳад севса ҳам шундай бўлар экан. Хуллас, гап кўп эди.\nЕтти-саккиз йил бурун қишлоқ аҳли уларни ним табассум билан эслаган, кузатган бўлса, энди эр-хотиннинг ортидан ачиниш билан қараб қоларди. Илгари тўй-томошаларнинг тўрида хотин-қизларнинг сараси бўлиб ўтирадиган опамиз энди бундай шодиёна йиғинларга кам келадиган, кейинчалик умуман кўринмайдиган бўлиб қолдилар.\n– Уйда ёлғиз ўзинг зерикиб ўтиргунча тўй-томошаларга чиқсанг бўлмайдими, деб ёзғирардим баъзан, –эслаганди кейинчалик Михли ака.–Шунда янгангиз: «Қандай бораман, – дерди кўзига ёш олиб, – дугоналарим боласини эргаштириб келса, мен ёстиқни кўтариб бораманми?» Янгангизни-ку қўяверинг, ўзимнинг ҳам йиғлаб чиққан кечаларим кўп бўлган.\nҲа, ўзбек учун фарзандсизликдан кўра катта бахтсизлик бўлмас экан. Ўрол опанинг икки ўрим сочи яккалашиб, илгари қад-қоматларига ярашиб турадиган кўйлаклари энди шалвираб қолган эди. Эр-хотинни кўпинча автобус бекатида тўрхалта кўтарган ҳолда кўрардик: ҳали қайсидир шаҳардаги шифохонага, ҳали қайсидир табиб, эшон ёки мулланинг ҳузурига нажот истаб кетаётган бўлардилар.\nЯнгамиз ҳам, акамиз ҳам кун-бакун чўкиб борарди.\n…Ўша кун аниқ эсимда. Туни билан ёмғир тинимсиз ёғиб, тонгда қуёш чарақлаб кетган, осмон келинчакнинг ойнасидек тип-тиниқ эди. Уйларнинг остонасигача томир отиб келган ям-яшил ўт-ўланлар, томларда, деворларда, кўча бўйларида алвон кўрпадек очилиб ётган лолақизғалдоқлар дилни шунчалар қувонтирардики, уларни кўзларингга суртгинг келарди. Эрталаб йўлим қишлоғимиз ўртасидаги қабристон ёнидан ўтадиган бўлди. Қарасам, хилхонанинг этагироғида бир эр-хотин куймаланиб юрибди. Сесканиб кетдим. Кимнингдир гўдаги нобуд бўлибди-да, деб ўйладим. Аммо эркак билан аёл бўш майдончада эмас, Шакарчи буванинг қабри ёнида куймаланишарди. Яқинроқ борсам – Михли ака билан Ўрол опа экан.\nЯнгамиз сал нарида кўлмакдан челакларда сув ташир, акамиз эса липпасини тортиб, кетмон билан лой қорарди.\nШакарчи бува тахмин қилишларича, 20-йиллар охирида бўлган қаттиқ очарчилик туфайли Ҳисор тоғларидан чўлга энган минглаб одамлар қаторида биз томонларга егулик излаб келиб қолган. Айтишларича, ўша йили Чироқчи ёбонларида ҳам янтоқдан ўзга гиёҳ кўкармаган. Оч қолган аҳолининг янтоқ шакарини еб жон сақламоқдан ўзга чораси қолмаган. Тоғдан даштга егулик ахтариб тушганларнинг аҳволи янада аянчлироқ бўлган. Ўша қаҳатчилик йилларида юртимизда минглаб-миллионлаб инсонларнинг очликдан қирилиб кетганлиги тарихдан маълум. Ҳамқишлоқларимиз отахонга янтоқзорда дуч келишган. Тахмин этишларича, у киши ҳам ошқозонига янтоқ шакарининг тиқилишидан жон берганлар. Отахон ким, қаердан, ёши нечада, қариндош-уруғлари қандай одамлар – ҳеч ким билолмаган. Кўкдала аҳли унга «Шакарчи бува» деган ном ва саксон ёш бериб, бандаликни бажо келтирган жойи янтоқзорга дафн этган. Қишлоғимиз кенгайиш палласига қадам қўйгач, у ер қабристонга айланган.\n…Михли ака билан унинг аёли ишга ихлос билан киришган эди. Акамиз лой қориса, янгамиз сув қуйиб турардилар, куёви пахса урса, опамиз «кафтча» билан лой кесиб берадилар. Қабрнинг атрофини икки пахса баландлигида ўраб чиқдилар. Бундан бутун Кўкдала аҳли қувонди. Аммо ҳаммадан ҳам эр-хотиннинг шодлиги чексиз эди. Дили ғам-ҳасратдан, боши дарддан аримайдиган ва саратонда ҳам қалин чопон кийиб юргувчи янгамиз, айниқса, беҳад очилиб кетгандилар.\n– Иккинчи пахсани бошлаганимизда, – деганди кейинчалик Михли ака, – янгангиз тандир кесагини ялайдиган одат чиқардилар. Кейин билсак, шунга боши қоронғу бўлган эканлар.\nБу икки ёшга илҳом рағбат берди: бир куни бульдозер пайдо бўлдию бутун қабристон атрофини тупроқ девор билан ўраб чиқди. Сўнг унинг устидан симли тўсиқ тортиб чиқилди. Оёқ ости бўлиб ётган қабристонга файз кирди. Бу ўзгаришни кўрган-билганлар Михли акани алқайдиган, қариялар дуо қиладиган бўлди.\nКейинчалик унинг оиласи қишлоғимиздаги серфарзанд оилалардан бирига айланди десам, ишонинг: Михли Қўлдошев саккиз фарзанднинг отаси бўлди. Ўша йили дунёга келган тўнғичи Толмасбек яқинда ҳарбий хизматга кетди.\nШу билан эртакнамо бу ҳикоямизга якун ясаб, «зарур» хулосани чиқараверсак бўларди. Аммо ҳаёт, умр мураккаб, ҳамиша биз истагандек кечавермайди. Шу боис энди воқеалар тизгинини бироз тортсак-да, шууримизда жонлана бошлаган саволларга жавоб изласак.\nАввало, Михли ака билан аёли нега айнан Шакарчи буванинг бошига нажот истаб келди?\n– Ўн олти-ўн етти ёшларимда ўнг қўлимга данакдай сўгал чиқди, – деб эслайди Михли ака. – Дўхтирга бордим. Операция қилиб кесиб ташлади. Лекин кўп ўтмай, сўгал яна, бу гал тағин ҳам каттароқ, кўпроқ бўлиб чиқди. Яна операция қилишди. Яна чиқди. Кимдир маслаҳат берди: Шакарчи буванинг тупроғидан сурт, кўрмагандай бўлиб кетасан. Мен бундай ирим-сиримларга асло ишонмас, кўпчилик тенгдошларим каби уларга эскилик сарқити деб қарардим. Кулиб қўяқолдим. Лекин сўгалим тобора ўсиб, биров билан қўл бериб кўришишга ҳам уяла бошлагач, фикримдан қайтдим. Мендан нима кетди, деб ўйладим ва бир куни йўл-йўлакай мозорга кириб, Шакарчи буванинг қабридан икки чимдим тупроқ олдим. Намлаб сўгалимга суртдим. Ишонасизми, уч кундан кейин данакдай ўсимтадан ном-нишон қолмади. Бунда қандай сир борлигини ҳалигача тушунолмайман.\nМихли аканинг гапларига шуни қўшимча қилиш мумкинки, менинг ўзим ҳам қўлимда тошган сўгаллардан айнан шу табаррук отахонинг қабридан олинган чимдим тупроқни суртиш орқали қутилган эдим.\nСўгалдан қутилгач, Михли ака Шакарчи бувани унутгани табиий. Унутмаса-да, ташландиқ қабристон ёнидан барча ҳамқишлоқлари каби бефарқ ўтиб юраверди. Кейинчалик, бошига фарзандсизлик дарди тушгач, номаълум қарияни яна эслади. Эр-хотин шифохонаю табиблардан нажот топавермагач, Михли аканинг кўнглига яна зиёрат, савоб каби эзгу ниятлар кела бошлайди. Аммо кўнглининг бошқа бир буржидаги шубҳа-гумонлар боис иккиланади. Шундай қилиб, туни билан ёмғир ёғиб чиққан тонгда у туш кўради:\n– Бир чол ухлаб ётган жойимда тепамга келиб: «Тур, болам, ғафлат босиб ётаверма, – деди. – Зиёратга кеч қоласан». Сапчиб турдиму янгангизни уйғотдим. Ўйлаб юрганларимни, кўрган тушимни айтдим…\nБу воқеаларни нима деб изоҳлаш мумкин? Нафақат вилоят, мамлакатимизнинг энг йирик шифохоналарига не-не табибларга бош уриб бориб, дардига малҳам тополмаган икки ёш нега уни кўхна қабрдан, қабристондан топди? Сўгал-чи? Бунда қандай сир-синоат, мўъжиза бор? Сиздан бир ўтинчим: мени яна хурофий гапларни тарғиб қилаяпти, деб айблашга шошилманг. Жоҳилликнинг энг улуғи, назаримда, ўзганинг фикрига ўжарлик билан қўл силташдир. Юқоридаги воқеани эса нима деб атамайлик, икки ошуфта қалбнинг орзулари айнан ана шундай ушалганлиги – уларнинг уйи мозордан болаларнинг гавжум бозорига айланганлиги рост.\nШакарчи бува воқеасини ҳамма ҳар хил талқин этиши табиий. Дейлик кимдир парвардигорнинг марҳамати дейиши, яна биров шифосини Шакарчи бува дафн этилган тупроқ таркибидан қидирмоқ керак, деган фикрни айтиши мумкин. Мен бу каби мулоҳазаларга зътироз билдирмаган ҳолда, уни бошқачароқ изоҳлагим келади: Михли ака билан опамиз топган нажот – руҳий покланишда!\nҲар куни уйқудан туриб, юз-қўлимизни ювамиз. Кунда-кунора, ҳеч бўлмаганда ҳафтада бир марта душ ёки ҳаммомда чўмилиб, танамизни поклаймиз. Ҳатто эринмасдан ўтириб юз-қўлимизга оро берамиз. Хушбичим кўринмоқ, танимизни чиниқтирмоқ ниятида жисмоний тарбия билан шуғулланамиз. Энди ўзимизга савол берайлик: биз ўз руҳимизни ҳам ана шундай поклаяпмизми? Тоблаяпмизми? Ишончим комилки, бу саволга нафақат ёшлар, кўпчилик, ёши улуғларимиз ҳам «ҳа» деб жавоб беришлари қийин. Ҳамма ҳам руҳий тарбияга эътибор беравермайди. Шўролар замонидаги «янгича – коммунистик тарбия» ёлғон, дахрийлик ва кўзбўямачилик деб аталмиш муз тоғининг устига қурилган экан. Истиқлол қуёши балқигач, эриб кетди. Жамиятимиздаги босқинчилик, қотиллик, ўғрилик, иккиюзламачилик, сотқинлик, қўрқоқлик каби ёвуз иллатлар ушбу тоғнинг булғанч сувидан баҳра олиб ривожланган эди. Бундай асоратлардан қутилишимиз осон эмас. Чунки инсон танаси кирласа – тозалаш осон, аммо унинг руҳини моғор босса, поклаш жуда қийин кечади. Яна ҳам қийинроғи киши ўз танасидаги кирни тез ва осон илғайди, аммо руҳини босаётган ғуборни, иллатни бир умр сезмасдан, тан олмасдан ўтиши мумкин. Шунинг учун бўлса керак, ота-боболаримиз ўзларининг руҳий поклигини, жисмоний поклигидан устун қўйганлар. Уларнинг эшикларида қулф, қўрғонларида қоровул бўлмаганлигининг боиси ҳам ана шу покликда.\nМен бир ақидага қаттиқ ишонаман: инсон томонидан қилинган барча гуноҳлар ҳам, эзгу-савоб ишлар ҳам унинг ўзига, ҳеч бўлмаганда вафотидан сўнг эса-да, қайтади. Уйлаб кўрсангиз бунга мисолларни кўп топасиз.\nХалқимизнинг «Бегуноҳ – парвардигор», деган ибораси бор. Бу барча инсон боласининг ўзига яраша катта-кичик гуноҳлари бўлади, дегани. Ҳаётда баъзан билиб, баъзан билмасдан зарарли, гуноҳ ишларга қўл урамиз. Аммо кейинчалик шундай ноинсоний қилмишларимизни ювишга уринмаймиз. Ҳеч бўлмаганда, афсус-надомат чекиб, виждонимиз олдида тавба-тазарру қилмаймиз. Келгусида ножўя ишлардан тийилишни ният қилмаймиз. Натижада, бундай ёт унсурларга кўникиб, ҳатто ўрганиб борамиз. Руҳимизга лоқайдлик, танбаллик, дангасалик, жоҳиллик, шафқатсизлик каби иллатлар ин қуриб, уни кирлай бошлайди. Бундай кир кўнгиллар йиғилиб, бутун бир жамиятни инқирозга олиб келади. Инсон, жамият хасталанади.\n«Инсон ўз руҳини қачон, қандай поклаб юриши мумкин?» – деб савол бераман ўзимга ва жавоб топгандек бўламан. Инсон руҳини пок сақламоғи учун, авалло, доимо яхши ниятлар оғушида ва ана шу эзгу истакларини амалга ошириши учун интилиб яшамоғи керак. Унда ўзи яшаётган жамият, халқи, умуман, инсонлар олдида масъулият ҳисси устувор бўлмоғи зарур. Бундай саодатга эришмоқчи бўлсангиз, улуғларимизнинг тажрибасидан ибрат олинг:\nҳар куни қилган ёки қилмоқчи бўлаётган юмушларингизни адолат ва виждон тарозусига солиб кўринг. Яхши ниятлар қилинг.\nМихли ака ўша кўклам ёмғири далаларни, боғларни яшнатиб юборган тонг янгамиз билан хароба хилхонадаги ташландиқ қабрни саришталамоқ ниятида иш бошлаганида икки ёш қалбда, вужудда, шуурида кескин ўзгаришлар юз берганлиги табиий. Тасаввур қилинг: атроф кўклам тароватидан беҳад гўзаллашиб кетган. Сиз қайлиғингиз билан бутун қишлоқ аҳлининг – минглаб юртдошларингизнинг кўз олдида кўпчиликнинг хаёлига келмаган хайрли ишни қилаяпсиз. Ён-верингиздан ўтган ёшу қари сизни алқаб, дуо қилади. Оқшомлари давраларда сизни эслашади. Бундан сизнинг ихлосингиз, илҳомингиз, умидингиз ва, энг асосийси, қувончингиз янада ошади. Вужудингизда, руҳингизда ҳузур-ҳаловат, фахр ва енгиллик туясиз. Бундай ишонч, ихлос ва кўтаринки кайфиятни қай бир дори-дармон ёки шифохонада топиш мумкин? У ғубор ва мудроқ босиб ётган руҳни баҳор ёмғири майсаларни ювгани каби поклаб, ёшартириб юбормайдими! Руҳи пок, тетик ва хотиржам киши хасталикни тез, осон енгиши қадимдан маълум.\nҚашқадарё вилояти, Чироқчи туманидаги Кўкдала қишлоғида яшовчи Михли Қўлдошев билан рафиқаси бундан ўн тўққиз йил бурун топган нажот ана шу покланишдандир. Фақат…\nЎшанда эътиборимни тортгани: Михли ака қўшнисининг тўйига ҳаммадан кейин, одамлар тарқалиб бўлгач чиқди. Аввалига, мен уни таний олмадим. Илгариги ўктам юришларидан, дадил гапиришларидан асар ҳам қолмабди. Чоллардек, оёғини базўр судраб босади. Соч-соқоли дувва оқариб, эти устихонига ёпишган. Мунгли кўзларининг остида ёноқлари беўхшов бўртиб турибди. Юзи ғамдан қорайиб кетган.\n– Бечора, хотинидан айрилиб қолди, – деди тўй эгаси пичирлаб.\n– Анчадан бери касал эди. Михлининг уни олиб бормаган хастахонаси қолмади. Бир йилча бўлди узилганига. Жўжабирдек саккиз гўдаги билан ёлғиз ўтирибди…\nУнинг бошига тушган фожиадан бехабар бўлса керак, кимдир бола-чақасининг аҳволини сўради. Михли аканинг кўзларида ёш ғилтиллади.\n“Дуруст”, – дея олди аранг.\nТўйдан чиққач, ўз-ўзидан қабристонга боргим келаверди. Ўйлаб кўрсам, узоқ Тошкентда қўним топиб, қишлоғимга кам келадиган, қабристонни эса сўнгги ўн беш йил ичида умуман зиёрат қилмаган эканман. Хафа бўлиб кетдим. Нафақат ўзимнинг лоқайдлигимдан, қишлоғимизнинг қоқ марказидаги ягона хилхонанинг аянчли аҳволидан. Унга қачонлардир ўралган тупроқ девор аллақачон деворлигини йўқотиб, симли тўсиқлардан ном-нишон қолмаган. Қабрлар орасида икки сигир, уч-тўрт қўй қуриб-қовжираб ётган хас-хашакларни териб еб юрибди. Шакарчи буванинг сағанаси ҳам бошқа барча қабрлар каби деярли теп-текис бўлиб ётибди. Ёнгинасидан ёлғизоёқ йўл тушибди… Ҳар қадамда қўй-қийи, молнинг таппилари… Атрофдан эса қабристонда мангу уйқуда ётган инсонларнинг қариндош-уруғлари, хеш-ақраболари ўтиб-қайтиб турибди.\n«Наҳотки, – деб ўйладим алам билан, – эзгу ишларга қўл урмоғимиз, марҳумлар олдидаги инсоний бурчимизни адо этмоғимиз учун бошимизга қандайдир кулфат тушиши шарт? Наҳотки савобнинг ҳам куни савдога қолган?..»\nАянчлиси шуки, оёқ ости бўлиб кетган бундай қабристонларга биргина Кўкдалада эмас, Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Сурхондарё, қўйингки, жумҳуриятимизнинг барча вилоятларида дуч келиш мумкин. Аждодларимизнинг хоки бундай хор бўлиб ётар экан, биз ўз руҳимизни, виждонимизни пок, дея олмаймиз. Фуқароларининг руҳини ғубор босган миллатда, жамиятда эса юксалиш бўлмайди.\n«Оила ва жамият» газетаси, 1991 йил.\n← Аввалги Аввалги Қулман Очилов. Тўғри (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Ғафур Ғулом. Менинг ярим асрлик дўстим (1965)


Бакиевнинг уйи куйди\n13 апрел 2021, Тошкент вақти: 08:35\nБакиевлар ота уйидан қолган ярим вайрона.\nҲокимиятдан ҳайдалган президент Қурмонбек Бакиевнинг Жалолободдаги ота уйига 14 майда ўт қўйилди¸ унинг тарафдорлари уйи ҳам босқинга учради. Айни пайтда¸ муваққат ҳукумат жанубда назорат ўрнатилгани ва вазиятнинг осойишта эканини айтмоқда.\nЖалолободдаги сўнгги воқеалар ҳақида маҳаллий вақт билан кечқурун Озодликнинг Ўшдаги мухбири хабар қилди.\nШерзод Юсуф: Сўнгги маълумотларга кўра, Жалолободнинг Тейит қишлоғидаги Бакиевнинг яқинларининг уйига ўт қўйганлар сўнгра Жалолободддаги Бакиев тарафдорларини молиявий қўллаб турганлар уйларига ҳам боришган. Сўнгги маълумотларга кўра, тахминан соат кечки 8 ларда Жалолободда "Қора Ойбек" лақаби билан танилган Қурмонбек Бакиевнинг укаси Аҳмад Бакиев тарафдорининг уйига боришган ва унинг уйидаги жиҳозларни ташқарига улоқтириб ташлашган. Бироқ Бакиев тарафдорларининг уйлари аҳоли зич жойлашган маҳаллаларда бўлгани учун уларнинг уйига ўт қўйилмаган.\nОзодлик: Бунга жалолободлик, қолаверса, Тейитда истиқомат қилувчиларнинг муносабати қандай?\nШерзод Юсуф: Бу ерда аҳамият бериш керак бўлган гап шундаки, маълумотларга кўра, 14 май куни Жалолободда муваққат ҳукумат тарафдорлари ва бакиевчилар ўртасида бўлган тўқнашувда муваққат ҳукумат томонидан тайинланган Жалолобод вилоят губернатори Бектур Асанов кўринмаган. Хабарларга кўра, Жалолобод давлат маъмурияти биносини бакиевчилардан тортиб олишда¸ асосан¸ жалолободлик ўзбеклар иштирок этган. Шундан келиб чиқибми, жалолободлик, қолаверса, Тейитда истиқомат қилувчи қирғизлар ўзбекларни ҳатто қўлламоқда.\nОзодлик: Шерзод¸ ушбу воқеаларда жабрланганлар борми?\n- Жабрланганлар йўқ. Бакиев яқинлари ва тарафдорлари уйларига борилганида у ерда одам бўлмаган.\nАйни пайтда¸ 14 май куни эрталаб Ўш Қирғиз драма театри олдида 13 май куни собиқ президент тарафдорлари томонидан эгаллаб олинган вилоят давлат маъмурияти биносини бўшатиш учун муваққат ҳукуматнинг бир неча юз тарафдори йиғилди.\n- Кеча биз муштлашсак бўлар эди. Бироқ биз ўзимизнинг биродарларни тўқнаштирмайлик¸ дедик. Кучимиз бор эди. Тунда биз уларга бинони бўшатишлари кераклигини айтдик, бироқ улар ҳозиргача туришибди. Худо хоҳласа¸ биз сизлар билан бир оила бошқарадиган эмас, халқ бошқарадиган давлат тузамиз. Энди ҳозир биз сизлар билан ўша томонга бориб бакиевчиларга ўзимизнинг нуқтаи назаримизни тушунтирайлик, деди Қирғизистон муваққат ҳукумати томонидан тайинланган Ўш вилояти губернатори Сўўрўнбай Жеенбеков.\nМуваққат ҳукумат тарафдорлари кўнгилли гуруҳларга бирлашдилар.\nШундан сўнг муваққат ҳукумат тарафдорлари Ўш вилоят давлат маъмурияти биноси олдига келишди. Бироқ уларни 13 май куни Ўш вилояти давлат маъмурияти биносини босиб олган аввалги ҳукумат тарафдорлари тошбўрон билан кутиб олди ва ўртада бир бирини тошбўрон қилиш бошланди.\nМаҳаллий вақт билан соат 11.40да аввалги ҳукумат тарафдорлари Ўш вилоят давлат маъмурияти биносидан қочиб кетишди ва уларнинг ўрнини муваққат ҳукумат тарафдорлари эгаллашди.\nСоат 14.30ларда муваққат ҳукумати тарафдорлари билан Қирғизистон мудофа вазири Исмоил Исақов учрашди.\nИсмоил Исақов йиғилганларни бинони босиб олган аввалги ҳукумат тарафдорлари билан низога бормасликка чақирди.\n- Мен кеча шу ерга келганлар билан гаплашдим. Уларнинг кўпчилиги тушунмовчилик билан келишибди. Алданганлар экан. Кўплари бакиевчиларнинг пул берамиз¸ деган гапларига ишониб келган экан. Бироқ нима бўлганда ҳам улар бизнинг қардошлар, ердошларимиз. Улар билан биз бирга яшаймиз. Хеч қачон уларга “сен бундай қилдинг” деманглар. Ҳуқуқ тартибот органлари ўзлари воқеани ўрганиб ҳар кимга баҳо беради, деди Исмоил Исақов.\nАйни пайтда 13 май куни бакиевчилар томонидан эгаллаб олинган Жалолобод вилояти ҳокимиятини муваққат ҳукумат назоратига ўтказиш жараёни анча мураккаб кечди.\n14 май куни Жалолбод вилоятида муваққат ҳукумат тарафдорлари ва уларга мухолифлар ўртасида отишма содир бўлган. Хабарларда айтилишича, бакиевчилар муваққат ҳукумат тарафдорларига қарши ўқ отганлар.\nАйни пайтда Жалолобод вилоятини муваққат ҳукумат тўла назоратга олган. Отишма натижасида 37 одам жароҳатланган¸ 5 одам оғир аҳволда экани, бир кишининг эса ўлгани айтилмоқда.\nМуваққат Мудофаа вазири Исмоил Исақовга кўра, ҳозирда Жалолбодда бўлиб ўтган воқеани ўрганиш учун Қирғизистон Ички ишлар вазири воқеа жойига жўнатилган.\nИсмоил Исақов Боткен вилояти тўғрисида гапирар экан, “Боткенни бакиевчилар эгаллаб олди” деган маълумотларни рад этди:\n- Боткенда вазият яхши. Барча хабарлар ёлғон. Ҳозир мен Боткен вилояти губернатори билан гаплашдим. Одамлар йиғилган экан, бироқ улар билан губернатор учрашиб гаплашганидан кейин¸ тарқаб кетишган, деди Исмоил Исақов.\nҚирғизистон жанубидаги уч вилоят ҳокимликларини 13 май куни эгаллаб олиниши ва тартибсизликларни уюштиришда айбланиб, мамлакатнинг энг кекса сиёсатчиси Усен Сидиқов қамоққа олинди. 14 май куни соат 16 да муваққат ҳукумат мамлакат жанубида тўла назорат ўрнатилганини эълон қилди.


Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси » Адабий дўстлик – абадий дўстлик\nАсосий Адабий ҳаёт Адабий дўстлик – абадий дўстлик\nДИЛЛАР ДОҒИСТОНДА ДИЙДОРЛАШДИ\nБулбуллар ичра тинмас забонман,\nҲамон ёнингдаман, танангда жонман.\nАгар ошиқларинг ўн мингта бўлса,\nБилгилки, аларнинг сардори менман.\nДоғистоннинг улуғ шоири Расул Ҳамзатовнинг мазкур шеъри ҳақида кўп ўйлаганмиз. Бу ёрга нисбатан айтилган дил изҳорими ёки… Негадир ҳар гал қалб бир сўзни такрорларди. Ватан! Бу улуғ шеърият ҳар бир юракнинг ўз гулзори, ўз булбули бўлиши кераклигини таъкидларди. Зеро, шоир айтгандай ҳар булбулнинг ўз қўшиғи бор. У дунёнинг турли қитъалари, мамлакатлари, ўлкаларида сайраши мумкин. У қаерда, қайси вақтда бўлмасин, аввало, бир муқаддас тушунча ҳақида куйлайди:\nБулбул қўшиғини тинглаяпсанми,\nУнда янграётган тантана тинмас.\nНима ҳақда куйлар англаяпсанми,\nАммо номаълумдир, ҳеч кимса билмас.\nИймоним комилдур, ишонч-ла айтгум,\nВатан ҳақидадур бу қўшиқ — бонглар.\nАгар ўзга мавзу бўлганда шаксиз,\nЖонига тегарди аллақачонлар.\n“Доғистоннинг улуғ шоири”. Расул Ҳамзатов ҳамиша унга нисбат бериб айтилган бундай таърифга қарши бўлган экан. Унинг қарашича, “улуғ” нисбати, фақат бу дунёдан ўтган, ўз ижоди билан даврлар синовларига бардош бериб, халқ қалбидан жой олган шоирларга нисбатан қўлланилиши мумкин.\nАдабиёт, шеърият, шоирлар йўли азал-азалдан ҳамиша дунёнинг улкан чорраҳаларида кесишган. Шарқда Бағдод, Самарқанд, ўарбда Афина ва Рим… Аммо шоир даҳоси кичик бир ўлка ҳудудини дунёнинг энг таниқли адиблари йўли кесишадиган нуқтага айлантиришга қодир экан. Айнан Расул Ҳамзатов ижоди ва шахси сабаб Доғистон ана шундай адабий марказлардан бирига айланди.\nТўғриси, Россия Федерациясининг Доғистон Республикаси Маданият вазири Зарина Бўтаева ва Доғистон Ёзувчилар уюшмаси раиси Магомед Аҳмедов томонидан юборилган таклифномага асосан, Расул Ҳамзатов таваллудининг 95 йиллиги муносабати билан бўлиб ўтадиган XXXII Халқаро “Оқ турналар куни” фестивалида иштирок этиш учун уюшмамиз томонидан номзодимиз кўрсатилганини эшитиб, ўзимизда йўқ хурсанд бўлдик.\nДоғистонда бўлиб ўтадиган тадбирлар мундарижаси бизни янада қувонтирди. Махачқала шаҳридаги Тарки-Таудаги шоир қабрини зиёрат қилиш, пойтахт марказидаги Расул Ҳамзатов ҳайкали пойига гуллар қўйиш, у яшаган хонадонга ташриф буюриш, шоирнинг оила аъзолари билан учрашиш, Доғистон Ёзувчилар уюшмасида ташкил этиладиган давра суҳбатида иштирок этиш, шоирнинг 95 йиллигига бағишланган тантанали тадбирда қатнашиш, Расул Ҳамзатов туғилган Хунзах тумани Цада овулига бориш, у туғилиб ўсган хонадон – ҳозирда унинг отаси Доғистон халқ шоири, Ҳамзат Цадаса уй-музейига ташриф буюриш…\nКутилган кун келди. Ислом Каримов номидаги Тошкент халқаро аэропортида ишларимиз жуда тез битди. Аввалгидек узоқ вақт кутиш, ортиқча қоғозбозлик йўқ. Яшил коридордан ўтиб, рўйхатдан ўтиш пунктига бордик. Юкларимизни биратўла Махачқалада олишимиз мумкинлигини айтишганда қувониб кетдик. Белгиланган йўлаклардан ўтиб самолётга ўтирдик. Хаёлимизда бўлажак тадбирлар…\nУ тоғлар бағрини макон этган қуш,\nТиканзор, буталар жаннатдан афзал.\nУ миллат кўраётган энг чиройлик туш,\nҲақ ўзи кўнглига бергандур сайқал.\nУ қушнинг куйлаган қўшиғи мангу,\nБир кун гар тўхтаса сози дафъатан.\nДоғистон халқи, сиз чекмангиз қайғу,\nҚолур Расул Ҳамзат отлиғ бир Ватан!\nСамолётимиз кўкка парвоз қилди. Зум ўтмай у қуюқ булутлар қопламини ёриб ўтиб маъво сатҳига чиқиб олди. Осмон кўм-кўк чексиз уммонни эслатади. Бу мовий олам узра атлас нурларини сочиб қуёш чарақлаб турибди. Пастда оппоқ булутлар, гўёки оппоқ қорлар узра кетаётгандаймиз.\nСуҳбатимиз, мулоҳазаларимиз адабиёт ҳақида бўлади. Адабиётнинг қанчалар улуғ ва қудратли куч эканига Тошкентда ўтган “Ўзбек мумтоз ва замонавий адабиётини халқаро миқёсда ўрганиш ва тарғиб қилишнинг долзарб масалалари” мавзусидаги халқаро конференцияда яна бир бор гувоҳ бўлдик.\nДавлатимиз раҳбарининг “Адабий дўстлигимиз абадий дўстликка айлансин” деган даъватлари, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси қошида “Ўзбек адабиётининг хорижий дўстлари кенгаши”ни тузиш ҳақидаги таклифлари нечоғли узоқни кўзлаб айтилганини дилдан ўтказдик.\n2015 йил Доғистонда “Адабиёт йили” деб эълон қилинган эди. Ўша йили Доғистон адабиётининг энг яхши анъаналарини асраш ва ривожлантириш, дунё адабиётидаги ўрнини мустаҳкамлаш, Доғистон Ёзувчилар уюшмаси фаолиятини қўллаб-қувватлаш, ёш ижодкорларнинг интилишларини рағбатлантириш, турли миллат ва элатлар аҳил яшаётган бу заминда барча тиллар ва адабиётларни ривожлантириш йўлида муҳим ишлар амалга оширилган.\nБиз Доғистон адабиётидан кўпроқ Ҳамзат Цадаса, Абу Толиб, Расул Ҳамзатов, Фазу Алиевани биламиз. Аслида бу кўп миллатли адабиёт вакилларидан иборат гулзорда киши кўнглини шеъриятнинг муаттар бўйларидан баҳраманд этувчи турфа гуллар, Ватаннинг чин ошиғи бўлган булбуллар жуда кўп. Сулаймон Стальский, Али Казиев, Абдулла Магомедов, Хандулай, Тагир Хрюгский, Омарла Батирай, Анхил Марин, Ирчи-Казак, Маҳмуд-Козаб-Росо, Юсуп Хаппалаев каби қанчадан-қанча куйчилар, шоирлар, ёзувчилар ўтган. Уларнинг ижоди билан танишар эканмиз, Расул Ҳамзатов асрлар давомида ўз анъаналари, рамзлари, қадриятлари асосида ривожланиб келган бир бутун ҳикматгўй ва булбулзабон Доғистон заминида камол топгани бежиз эмаслигини англаймиз.\nЭрта тонгда Махачқала аэропортига қўндик. Биз тушган машина текис, равон йўлдан кетиб борарди. Ҳамроҳларимиз бири қўйиб, бири ўзларининг Ўзбекистон ҳақидаги таассуротлари ва ҳайратларини сўйлаб кетишди. Бизни шундоқ Каспий денгизи соҳилида жойлашган “Приморская” меҳмонхонасига олиб келишди. Ичкарига кирибоқ, балкон сари ошиқдик. Чексиз мовий баҳр, оппоқ тўлқинлар, узоқда сузиб юрган кемалар… Тўлқинлар гувиллаб соҳилга урилади, қанчалик шиддат билан мавжланиб келган бўлса, шунчалар осойишта ортга қайтади. Бу ҳолат билан инсон умри, ҳаёти орасида ўхшашлик бордек туюлади.\nЭрталаб меҳмонхонага Доғистон Ёзувчилар уюшмаси раиси, Доғистон халқ шоири, Расул Ҳамзатовнинг шогирди Магомед Аҳмедов келди. Салом-аликдан сўнг унинг биринчи гапи шу бўлди:\n– Президентингизнинг Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси тўғрисидаги қарорини ўқидим. Омадинглар бор экан. Қандай зўр Президент, қандай эътибор!\nНонуштадан сўнг меҳмонлар билан Доғистон Ёзувчилар уюшмасига ташриф буюрдик. Бу бинода Расул Ҳамзатов 50 йилдан кўп, умрининг охиригача уюшма раиси сифатида фаолият юритган. Миллий ширинликлар билан тузалган дастурхон атрофида, бир пиёла чой устида дўстона танишув ва адабий алоқаларни ривожлантириш, ҳар бир ҳудудга хос тажрибалар билан танишишга қаратилган дўстона суҳбат бўлиб ўтди. Биз уларга Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси учун давлат раҳбари ташаббуси билан Алишер Навоий номидаги Миллий боғ ҳудудида алоҳида миллий ва замонавий меъморчилик анъаналарини мужассамлаштирган янги бино қуриб берилгани, унга ёнма-ён ҳудудда “Адиблар хиёбони” ташкил этилгани, шундай йўлнинг нариги бетида ёзувчилар учун 120 хонадонли уй қурилгани, “Ижод”, “Илҳом” фондлари, “Дўстлар клублари”, ижод мактаблари, қўйингки, барча-барча ўзгаришлар, адабиёт ривожига кўрсатилаётган юксак эътибор ҳақида гапириб бердик. Россия Федерацияси Ёзувчилар уюшмаси раиси Николай Иванов “Барчамизнинг номимиздан Президент Шавкат Мирзиёевга адабиёт ривожига кўрсатаётган эътибори учун раҳматимиз ва миннатдорлигимизни етказишингизни сўраймиз!”, деди.\nБир зумда ҳамма бир-бири билан танишиб кетди. Суҳбат давомида нафақат бугунги, балки шу пайтгача бўлган адабий алоқалар ҳақида сўз кетди, ёзувчилар қаторида ўафур ўулом, Зулфия, Шукрулло, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов номлари ҳам тилга олинди. Биз, ўз навбатида, анжуманга келган ёзувчи ва шоирларга Алишер Навоийнинг рус тилидаги “Сокровишница мыслей” ҳамда беш тилдаги “Ҳикматлар” китобини, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг адабий нашрлари бўлган “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетаси, “Шарқ юлдузи”, “Звезда Востока”, “Жаҳон адабиёти”, “Ёшлик” журналларини тақдим қилдик.\nГарчи қўшиғини эшитиб таъсирланган, шеърини ўқиган бўлсак-да, “Турналар” биз ўйлагандан ҳам кўра машҳурлигини шу ерда билдик. Деворда “Турналар” шеърига бағишланган турли давлат ва ўлкалардаги ўндан ортиқ монументал ёдгорликлар сурати турарди. Улар қаторида Чирчиқ шаҳридаги обида сурати ҳам бор.\nДоғистонда “Оқ турналар куни” фестиваль байрамини нишонлаш шоир ҳаётлик пайтиданоқ бошланган бўлиб, бу йил у ЮНЕСКО шафелигида ўттиз иккинчи марта ўтказилаётган экан. Биз шоир шеърлари асосида тайёрлаб борган “Оқ турналар” китобининг биринчисини Доғистон Ёзувчилар уюшмасига тақдим этдик.\nХудди биздаги каби бу диёр халқи ҳам адабиёт, шеъриятни нон ва сув каби ҳаёт учун зарур неъмат деб билади. “Бошқа ёзувчиларнинг кутубхоналари китобларга тўла, менинг кутубхонам эса халқ билан тўла. Халқдан оламан, халққа бераман”, деб ёзганди бир пайтлар Расул Ҳамзатов. Устозлар, замондошлари таъкидлашганидек, у барча буюк шоирлар каби олганидан кўра кўпроқ берди. Шунинг учун ҳам унинг асарларида ҳар бир тоғлик шоирдек гаплашади. Ҳар бир шоирнинг қалбида ўша тоғлик шивирлаб туради.\nБу йил Расул Ҳамзатов ҳаёт бўлганида 95 ёшга кирган бўларди. Тарки Таудаги қабристон, дарвозадан кириб ўнг томонга 30-40 метр чамаси юрилгандан кейин, шоирнинг қабр тоши кўзга ташланади. Дабдабадан холи, қора мармардан ишланган қабр тошида фақат исм-шариф битилган. Бир зумда улуғ шоирга эҳтиром сифатида унинг пойи гулларга тўлди. Биз ҳам қўлимиздаги қирмиз атиргулларни қабр пойига қўйдик, дуолар қилдик. Маҳаллий аҳоли вакиллари бизнинг Ўзбекистондан эканимиз, шоир хотирасига кўрсатаётган эҳтиромимиздан ниҳоятда таъсирланганини айтишди. Шундай олис юртдан Расул Ҳамзатов хотирасига ҳурмат бажо келтириш учун келганимизга миннатдорлик билдиришди.\nЗиёратдан кўнглимиз ёришиб қайтдик. Шу куни шаҳардаги Расул Ҳамзатов ҳайкали пойига ҳам гуллар қўйилди. Рус драма театрида шоирнинг 95 йиллигига бағишланган жуда катта адабий-мусиқий кеча бўлиб ўтди. Унда биз ҳам шоир даҳосига ўз эҳтиромимизни билдирдик.\nТадбир шу қадар пухта тайёрланган, ундаги ҳар бир чиқиш, экрандаги тасвирлар шу қадар бир-бири билан уйғун эдики, қойил қолмасликнинг иложи йўқ эди. Унда Россия халқларининг дўстлиги, Доғистондаги кўп миллатли оиланинг ҳамжиҳатлиги ифода этилганди. Шоир шеърлари, қўшиқлари турли тилларда янгради. Концертда дўстлик, миллий халқ маданияти ва санъатига чексиз меҳр, тоғликларга хос улуғворлик, шоир даҳоси, ижодига чексиз муҳаббат мужассам эди.\nРоссия Федерацияси Президенти гранти, “Россия оқ турналар халқ бирлиги” маърифий лойиҳаси бўйича “Кўп тилли Россия шеърияти” рукни асосида турли миллатга мансуб ушбу юрт шоир ва ёзувчиларининг китоблари чоп этилаётгани барчани қувонтирди. Айниқса, бу рукндаги авар шоиралари Сабигат Магаметова, Беку Меседа Расулова, қўмиқ шоираси Шеит-хоним Алишева, даргин шоираси Аминат Абдулманопова, лезгин шоираси Билола Адилова, қабардин шоираси Бати Балкизова ижодига бағишланган рус тилига қилинган таржималар асосидаги китоблар улар шеъриятининг дунё бўйлаб таралиши учун кенг йўл очади.\nНавбатдаги ташрифимиз Расул Ҳамзатов хонадонига бўлди. Бизни шоирнинг қизи Салихат Ҳамзатова кутиб олди. У айни пайтда шоир номидаги уй-музейнинг директори ҳисобланади. Деярли бутун дунёнинг энг машҳур шоир ва ёзувчилари, таржимон ва олимлари ташриф буюрган бу хонадонга келиш анча ҳаяжонли эди. Ўз даврида Ўзбекистон халқ шоирлари Зулфия, Шукрулло, Эркин Воҳидов, Муҳаммад Юсуф ва бошқалар бу хонадонда азиз меҳмон бўлишган. У қанчадан-қанча шеърият, адабиёт ҳақидаги ҳаётбахш, бетакрор суҳбатлар, ўтли шеърият кечалари, мушоираларга гувоҳ бўлган.\nДоғистонликлар анъанасига кўра бир хонадон, катта сулолада бир исм еттитагача одамга қўйилиши мумкин экан. Шу маънода Расул Ҳамзатов аёли, уч қизининг бири, ҳатто набирасининг исми ҳам Фатимат экан. Шоир уларнинг барчасини бирдай севар, ҳазиллашиб шундай дер экан: “Мен математик эмас, фатиматикман, фатиматик фанлари доктори…”. Бу сўз шоирнинг меҳр-муҳаббатга тўла мутойибаси сифатида халқ орасида тарқалиб кетган. Анъанага кўра хонадонда тўкин дастурхон атрофида бошланган суҳбатлар тилакларга, мушоирага айланди.\n– Мен фурсатдан фойдаланиб ўзбекистонлик дўстларимизга алоҳида миннатдорлик билдирмоқчиман, – деди Салихат Ҳамзатова. – Кеча театрдаги чиқишингиздан нафақат мен, балки бутун халқимиз қаттиқ таъсирланди. Отамни, унинг ижодини Ўзбекистонда бу қадар қадрли ва севимли эканлигини эшитиш биз учун катта бахт. Ватанингизда ҳам “Турналар” ёдгорлиги ўрнатилгани мени ҳайратга солди. Сиз тайёрлаб келган отамнинг ўзбек тилидаги шеърларининг янги таржималари асосидаги “Оқ турналар” китоби учун ҳам раҳмат айтмоқчиман. Ўйлайманки, ҳали сизлар томонингиздан отамнинг кўп шеърлари ўзбек тилига таржима қилинади.\nДоғистон Республикаси бу кўп миллатли аҳил оилани эслатади. Унда турли миллат ва элат вакиллари дўст-қадрдон, қуда-анда бўлиб яшаб келяпти.\nДоғистонда кечган кунлар тадбирларга, ижодий учрашувларга бой бўлди. Расул Ҳамзатов номидаги 50-мактабда ўқувчилар билан бўлган учрашувлардан ниҳоятда катта таассуротлар олдик. Айниқса, мактабдаги тадбир, унда турли миллатга мансуб ўқувчи қизларнинг турли тилларда Расул Ҳамзатов шеърларини ўқишлари, таълим даргоҳининг директори Махач Изиевнинг сўзларини эшитиш ниҳоятда мароқли эди. Мактабда ташкил этилган “Менинг Доғистоним” музейи ўқувчиларнинг шоир ижодига хос бадиий композициялар асосидаги чиқишлари ниҳоятда таъсирли эди.\nЭртаси куни Доғистонда ташкил этилган “Шеърият театри”га ташриф буюрдик. Дастур бўйича бу ерда “Овул ва бутун жаҳон шоири” мавзусида Россия шеърият кечаси ўтказилиши мўлжалланган эди.\nҲар бир тил, унда яратилган адабиёт, инсониятнинг энг катта ва нодир бойлигидир. Ҳар бир тил ўзи алоҳида бир дунё. Шоир ва ёзувчилар туфайли биз ана шу дунёга кирамиз, қалбан улғаямиз, руҳан покланамиз. Айтишларича, “Шеърият театри” Расул Ҳамзатовнинг энг катта орзуси бўлган экан. Икки қаватли, ҳовлиси кўркам, ўнг томонда Расул Ҳамзатов, чап томонда Александр Пушкин ҳайкаллари ўрнатилган. Давлат бюджети асосида молиялаштириладиган бу кошона ҳақиқатдан ҳам шеърият ошёни саналган Доғистоннинг ўзига хос туморидай эди.\nМезбонлар эртаси куни учта йўналиш бўйича Доғистон бўйлаб сафар тайёргарлиги кўрилганини айтишди. Уччаласи ҳам тарихий жойлар – Дарбанд, Гуним ва Хунзах. Биз Расул Ҳамзатов туғилган Хунзахга, Цада овулига боришимизни айтдик. Эртасига тонг саҳарда йўлга тушдик. Кета-кетгунча Доғистон халқ шоираси Залму Батирова, Қорачой-Черкас Республикаси халқ шоираси Лариса Шебзухова, таниқли россиялик шоирлар, Доғистон шеърияти таржимонлари Юрий Шчербаков, Виктор Петров, Валерий Латинин ва бошқалар билан қизғин суҳбат қуриб кетдик.\n– Бу ҳали тоғлар эмас, ҳақиқий тоғларни Хунзахда кўрасизлар, – дейди кулиб мезбонлар.\nГарчи куз фасли бошланган бўлса-да, тоғлардаги дарахтлар ҳали ям-яшил, пастдаги водийлар кўм-кўк.\n– Уч марта ҳаж сафарида бўлдим. Энди ягона орзум Самарқанддаги Имом Бухорий қабрини зиёрат қилишдир, – дейди кекса ҳамроҳимиз, Доғистон халқ шоираси Залму Батирова. – Таниқли ўзбек шоираси Зулфия билан жуда қадрдон эдик. У Расул Ҳамзатовнинг 75 йиллигига бағишланган анжуманга келганида икки кун хонадонимизда меҳмон бўлган эди. Ажойиб шоира, бетакрор қалб соҳибаси эди.\nБиз Залму хонимга ҳозирда Ўзбекистонда истеъдодли қизлар учун Зулфия номидаги давлат мукофоти таъсис этилгани, совриндор қизлар давлат гранти асосида кириш имтиҳонларисиз олий ўқув юртларига қабул қилиниши, Тошкент шаҳридаги Адиблар хиёбони ва Жиззах шаҳрида Зулфия ва Ҳамид Олимжонга ҳайкаллар ўрнатилгани, 2015 йилда шоиранинг 100 йиллиги кенг нишонлангани, давлатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Жиззах шаҳрида икки улуғ ижодкор номидаги ижод мактаби барпо этилгани ҳақида сўзлаб бердик.\nОпа бундан ниҳоятда қувонди. Машина ойнасидан тоғларга тикилди. Бу унинг қишлоғига элтадиган йўл, эҳтимол, шу тобда умрнинг ўткинчилиги-ю, тоғларнинг абадий эканлиги, ҳақиқий шеърият ҳам худди мана шу тоғлар каби мангуликка дахлдор бўлажаги ҳақида ўйлаётгандир.\nТоғ манзаралари бизни бир зум зерикишга қўймайди. Хунзах туманига кираверишда ҳудуд ҳокимлиги раҳбарияти, аҳоли вакиллари, икки ёнига Россия ва Доғистон байроқлари ўрнатилган машиналар кутиб олди. Тоғликлар одати бўйича меҳмонлар миллий таомлар ва ширинликлар билан иззат қилинди. Шундан сўнг яна йўлга тушдик. Айтишларича, улар ҳар байрамни нафақат Доғистонни, балки Цада овулини бутун дунёга танитган шоири Расул Ҳамзатовни барча дўстлари ва меҳмонларини шу жойда кутиб олиб, яна шу жойдан кузатишар экан. Хунзах тумани нимаси биландир биздаги Бойсунни эслатарди. Яна бир қизиқ жойи Доғистоннинг машҳур кишилари, олимлар, ёзувчи ва адибларининг кўпчилиги шу ҳудуддан етишиб чиққан экан.\nНиҳоят, Цада овулига етиб келдик. Атрофи кўм-кўк тоғлар билан ўралган жуда катта ям-яшил сайхонлик. Унинг ўртасига иккинчи жаҳон уруши қатнашчиларига бағишлаб, шоирнинг машҳур шеъри асосида “Оқ турналар” ёдгорлиги ўрнатилган. Тумонат одам йиғилган, ҳаво бироз салқин, узоқдаги тоғлар бошида қорамтир булутлар ўша жойда ёмғир ёғаётганидан дарак беради. Ёдгорликнинг икки томонига хотира лавҳалари ўрнатилган. Бизни Доғистон миллий кийимидаги йигит ва қиз нон-туз билан кутиб олди. Уларнинг атрофида оппоқ турналар либосидаги болалар. Лавҳаларга кўз ташлайман. Иккинчи жаҳон уруши даврида биргина мана шу тоғли Хунзах туманидан 2634 нафар йигит урушга чақирилиб, улардан 1227 нафари қайтади. 1407 нафаридан эса қора хат келади. Шоир “Турналар” шеърини Японияга қилган сафари давомида ёзади. Атом бомбасидан нурланган қизга шифо тилаб, эзгу ниятлар ила миллионлаб болаларнинг оқ турналар ясаб кўкка учиришидан шоир қаттиқ таъсирланади. Шеър асосида яратилган қўшиқ Расул Ҳамзатовни бутун дунёга машҳур қилади. Марк Бернес ижросидаги қўшиқ миллионлаб кишилар қалбидан жой олади. Қанчадан-қанча юртларда, жумладан, шоир туғилган Цада овулида ҳам “Оқ турналар” ёдгорлиги ўрнатилади. Расул Ҳамзатовнинг икки акаси ҳам фронтдан қайтмаган. 1986 йилда Гуним ҳудудида биринчи марта жангчи аскарлар хотирасига “Турналар” ёдгорлиги ўрнатилади. Ёдгорлик пойидаги мангу оловни ёқиш учун Иккинчи жаҳон урушида тўртта ўғлидан жудо бўлган она хонадонидан олов олиб келинади.\n“Турналар” монументи пойида Расул Ҳамзатовга бағишланган музей бўлиб, унда ушбу шеърнинг жаҳоннинг турли тиллардаги таржималари ўрин олган. Бизга берилган сўз давомида “Турналар” шеърининг ўзбек тилидаги таржимасини ҳам ўқиб бердик. “Оқ турналар” китобидан бир нусхани эса туман раҳбариятига тақдим қилиб, келгусида музейда ушбу шеърнинг ўзбек тилидаги таржимаси ҳам ўрин олиши умидида эканлигимизни айтдик. Анжуман ниҳоятда қизиқарли ўтди, шеърлар қўшиқларга, қўшиқлар куй ва рақсларга уланди.\nЦада қишлоғидаги Расул Ҳамзатов туғилган ва болалиги ўтган, шоирнинг отаси Доғистон халқ шоири Ҳамзат Цадаса уйига, тўғрироғи, уй-музейига йўл оламиз.\nПаст шифтли, икки қаватдан иборат уй. Оддий хонадон, тарихий расмлар, ашёлар, шоирнинг отаси, онаси, овулдошлари билан тушган суратлари, Ҳамзат Цадаса ҳаёти ва ижодидан сўйловчи нодир намуналар… Девордаги бир сурат эътиборимизни тортди. Унда Ҳамзат Цадаса минбарда, ортида Алишер Навоийнинг портрети турарди. Яқинроқ бориб ўқиймиз: “Алишер Навоийнинг 500 йиллиги, Тошкент, 1948 йил”, “Ҳамзат Цадаса ва ёзувчи Кравченко, Тошкент, 1948 йил”. Айтишларича, Ҳамзат Цадаса ўз ўлкасининг таниқли шоири бўлиш билан бирга, арабшунос олим ҳам бўлган экан. Буни музейдан ўрин олган араб ёзувидаги кўплаб нодир китоблар ҳам тасдиқлаб турибди.\nНавбатдаги кун илтимосимизга биноан бизни маҳаллий халқ тилида “Узбек городок” деб аталадиган жойга олиб боришди. Айтишларича, 1970 йилда Доғистонда зилзила содир бўлади. Қурилиш-тиклаш ишларида ватандошларимиз ҳам иштирок этади. Бу ҳудуддаги бир қанча беш қаватли уйларни тошкентлик бинокорлар қуриб беришади. Барча қурилиш материаллари ҳам Ўзбекистондан келтирилади. Айланамиз, қатор уйлар, унга ёндош жойда бозор, унинг ёнида “Тошкент” номли савдо магазини. Барибир Ватандан олисда Она юртинг, давлатинг пойтахти номи ёзилган жойларни кўриш кишига ўзгача руҳ бағишлайди.\nАзим шеърият туфайли бугун дунёнинг қайси бир бурчагида бўлмасин, Расул Ҳамзатов деса Доғистонни, Доғистон деса Расул Ҳамзатовни эслашади. У ана шундай буюк муҳаббат билан нафақат Доғистонни, Россияни, унинг турфа халқларини, дунё аҳлини сева билди, севганда ҳам бирини иккинчисидан айирмай, бирини тепа, бирини паст, бирини оқ, бирини қора демай севди. “Бутун ер юзи аҳолисини қулочимни кенг олиб бағримга босишни қанчалар истардим…”, дерди у. Унинг оламга, инсониятга бўлган севгиси, улкан муҳаббат ва эътироф бўлиб ўзига қайтди.\nСафаримиз давомида Ҳамзат Цадаса ёдгорлигини ҳам зиёрат қилдик. Айтишларича, Ҳамзат Цадаса асал бермайдиган арилар ва тухум бермайдиган товуқларни ёқтирмаган экан. Ўзи ҳам ҳамиша одамлар дарди, қувончи билан яшаб, оддий одамларни куйлаб, уларга хизмат қилиб ўтган экан.\nХунзахда бўлганимизда кўнглимиздан бир фикр ўтди. Расул Ҳамзатов мана шу тоғлар бағридаги овулда, оддий хонадонда дунёга келди. Шу ердан бориб ўз сўзи, шеърияти билан дунёни забт этди. У бу ерларни ташлаб кетмади. Балки қалбига кўчириб олиб кетди.\nАдабиёт, шеъриятнинг бирлаштирувчи кучи бор, дейдилар. Ҳар йили “Оқ турналар куни” фестивалида Расул Ҳамзатов шеърияти дунёнинг қанчадан-қанча мамлакатларидан келган шоир ва ёзувчиларни Доғистон заминида бирлаштиради. Қалбларни қалбларга, элларни элларга боғлайди. Дунёда дўстликдан ортиқ неъмат йўқ. Дунё шоирлари мана шундай тадбирлар боис дўст бўлиб яшаса, улар мансуб бўлган халқлар ҳеч қачон бир-бирларига ёв назари билан қарамайдилар. Қани энди бир бутун дунё халқлари бир-бирлари билан дўст, оға-ини бўлиб яшашса! Дунё шоирларининг энг катта орзуси ҳам аслида шу эмасми?!\n…Самолётимиз қанча денгизу дарёлар, тоғлару чўллар, шаҳарлару қишлоқлар узра учиб ўтади. Кейинги кунларда кўнглимизда авж олган Ватанга, яқинларга бўлган соғинч борган сари каттара бошлайди. Эҳтимол, Расул Ҳамзатов ҳам ўзга юртларга борганда Доғистонни шундай ичикиб соғингандир. Ватанни севмасдан, соғинмасдан яшаш мумкинми ўзи?! Аслида шоирнинг шоирлиги ана шу соғинчлар, ана шу улкан муҳаббат билан эмасми?!\nОлис манзилларни ортда қолдириб, самолётимиз пастлай бошлайди. Заминга боқамиз: дарахтлар, далалар, қадрдон манзаралар, барчаси кўзимизга иссиқ кўринади. Самолёт аста қўнади. Салондаги барча бирдек қарсак чалиб юборади, биз ҳам! Ана шу аснода кўзларимиздан бир томчи ёш сизиб чиқади. Унда Ватаннинг, Ўзбекистоннинг қуёши жилваланади.\nСайт бўлими: Адабий ҳаёт, Ёднома, Жаҳон насри, Жаҳон шеърияти, Мақолалар, Муносабат, Таваллуд кун, Фотогалерея, Янгиликлар Теглар: 95 йиллик, Адабий дўстлик – абадий дўстлик, Доғистон, Ёзувчилар уюшмаси, Жўрабек ЖАҲОН, Минҳожиддин МИРЗО, Расул Ҳамзатов


Семинар “Freedom house”нинг Тошкентдаги ваколатхонаси раҳбари ўринбосари Эл Павелски ва АҚШдан ташриф буюрган мутахассис Боб ван Норман раҳбарлигида ўтказилди.\n“Freedom house”нинг инсон ҳуқуқлари бўйича мутахассиси Суҳроб Исмоиловнинг сўзларига қараганда, ташкилот инсон ҳуқуқлари бўйича тўрт ойлик курс ташкил этган бўлиб, мазкур курс қатнашчилари ҳар ойда бир марта йиғилиб, машғулотлар олиб боради. Бу семинарларда инсон ҳуқуқлари соҳасининг барча қирралари, ҳуқуқ ҳимоячиларининг ОАВ ва жамоатчилик билан ишлаши ҳамда бошқа масалалар ўргатилади.\n“Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти Наманган вилояти бўлими бошқаруви аъзоси Ғофуржон Тошбоевнинг таъкидлашича, семинарда Ўзбекистоннинг фуқаролик ҳуқуқлари ва жиноий ҳуқуқлар бўйича қонунлари, уларни ижро этиш механизмлари бўйича тушунтиришлар берилган. Судларда кишиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш йўллари чуқур ўргатилган.\n“Мазлум” нодавлат ташкилоти директори Аъзам Турғуновнинг фикрича, семинарларда ўргатилган қонун-қоидалар бўйича олиб қаралганда, Ўзбекистондаги суд тизими жуда аянчли аҳволда экани кўринади. Чунки ҳар қадамда қонун бузилишларини кузатиш мумкин.\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари жамияти Жиззах тумани бўлими раиси Маъмуржон Арзиев семинарда қатнашгандан сўнг демократия инсон ҳуқуқларининг тикланишидан бошланади деган, фикрга келганини маълум қилди. Унинг айтишича, инсон ҳуқуқлари қаерда амал қилса, фуқаролар ўз ҳуқуқини билиб, ҳимоя қила олса, ўша жойда демократия кўринишлари намоён бўлади.\n“Диолог” демократия ва инсон ҳуқуқлари маркази раҳбари Жўрабек Ражаббоев семинарда жуда кўп нарса ўрганганидан мамнун эканини айтди.\n“Жаҳон инсон ҳуқуқлари декларациясининг 14-моддасига кўра киши айбни ўз бўйнига олса, уни шу асосда жазолаш мумкин эмас экан. Яъни киши ўзининг айбсизлигини исбот қилиши керак эмас. Унинг айбдорлигини ҳибсга олганлар исботлаб бериши керак экан”, деди Ж.Ражаббоев.


Марк Эспер Туркия президентининг америкалик ҳарбийлар учун Инжирлик базаси ёпилиши мумкинлиги ҳақидаги баёнотига муносабат билдирди.\nТОШКЕНТ, 17 дек — Sputnik. Пентагон раҳбари Марк Эспер Туркия президенти Таййиб Эрдоғаннинг америкалик ҳарбийлар учун Инжирлик базаси ёпилиши мумкинлиги ҳақидаги баёнотига муносабат билдирди.\n“Бу хабар менга илгарироқ етказилмаган эди. Илк бор бу ҳақда газеталарда ўқидим... шунинг учун мудофаа вазиридаги ҳамкасбим (Туркия – Sputnik) билан улар аслида нимани назарда тутишгани ва улар нақадар жиддий эканликларини билиб олиш учун гаплашишим керак”, - деди Эспер журналистларга.\nЭспернинг журналистлар билан мулоқоти стенограммаси Пентагон сайтида эълон қилинган.\nЭслатиб ўтамиз, Туркия президенти Анқара Инжирлик ва Кюрежик базаларини АҚШ санкцияларига жавобан ёпиши мумкинлигини маълум қилган эди.


Суд уч миллиард рубль пора олганликда айбланаётган депутатни ҳибсга олишни рад этди\nРоссияда Екатеринбург шаҳрининг Ленин туман суди терговчининг депутатни ҳибсга олиш ҳақидаги илтимосномани рад этди.\nТОШКЕНТ, 15 мар – Sputnik. Россияда Екатеринбург шаҳрининг Ленин туман суди уч миллиард рубль пора олганликда айбланаётган Давлат думаси депутати Вадим Белоусовни ҳибсга олишни рад этди. Бу ҳақда РИА Новости хабар қилди.\nХабарда ёзилишича, Екатеринбург шаҳрининг Ленин туман суди терговчининг депутатни ҳибсга олиш ҳақидаги илтимосномани рад этган. Ҳозир терговчи ушбу қарор устидан шикоят келтириши учун 3 кун муҳлати бор.\nРоссиялик сенатор парламент йиғилиши ўзида қўлга олинди\nДепутат ҳимоячисининг сўзларига кўра, Белоусов терговчининг олдига Давлат думаси делегацияси таркибида Беларусга сафар қилиш масаласини келишиб олиш учун келган, “бироқ терговчи судга уни ҳибсга олиш тўғрисидаги илтимоснома билан мурожаат этган”.\n2018 йилнинг декабрида Давлат думаси депутат Вадим Белоусовни дахлсизликдан маҳрум этгани ва унга қарши РФ ЖКнинг "Пора олиш" моддаси билан жиноий иш қўзғатишга розилик берганди.\nТергов версиясига кўра, 2010-2014 йиллар оралиғида Белоусов Челябинск области собиқ губернатори Михаил Юрьевич билан биргаликда “Автобан” холдинг раҳбаридан ҳимоя учун пора олган. Натижада, холдинг ташкилотларига йўлларга хизмат кўрсатиш соҳасидаги аукционларда ғалаба таъминлаб берилган, пора берганлар назоратидаги шахслар эса давлат корхоналари директорлари лавозимига тайинланган. Пора миқдори уч миллиард рублдан ошгани маълум қилинган.


Ангела Меркел АҚШнинг жосуслик ҳаракатларини "номақбул" дея атади\n“The Guardian” Эдвард Сноуден сиздирган навбатдаги ахборотларни эълон қилди.\nГермания канцлери Ангела Меркелнинг матбуот котиби Қўшма Штатлар европалик иттифоқчилари ортидан жосуслик қилганига оид хабарлар рост бўлиб чиқса, америкаликлар ҳаракатини “қабул қилиб бўлмайди”, дея баён қилди.\nШтефен Зайберт душанба куни қилган чиқишида, АҚШ махфий хизматлари Европа расмийлари ортидан кузатув ўрнатганига оид хабарлар Меркелда “жирканиш” ҳиссини уйғотганини қўшимча қилди.\nДушанба куни Британияда чиқадиган “The Guardian” газетаси АҚШ ҳукуматидан қочиб юрган собиқ разведка ходими Эдвард Сноуден сиздирган навбатдаги ахборотларни эълон қилиб, Вашингтон европалик ва бошқа иттифоқчи мамлакатларга доир 38 элчихона ва ваколатхона ортидан кузатув олиб борганини хабар қилди.\nЭлчихоналари кузатув остида бўлган мамлакатлар орасида Франция, Италия, Греция, Япония ва Туркия каби мамлакатлар борлиги айтилмоқда.\nБундан аввал Германияда чиқадиган “Der Spiegel” журнали Европа Иттифоқининг Вашингтон, Ню Йорк ва Брюсселдаги идоралари АҚШ жосуслик химзатлари кузатувида бўлгани ва бу жараён Германиядан туриб бошқарилганини ёзган эди.\nНемис нашрининг ёзишича, Британия ва Канада каби баъзи мамлакатлар кузатув остида бўлмаган махсус мамлакатлар рўйхатига киритилган.\nРасмий Вашингтон ўз кузатув дастурига оид тарқалаётган айбловлар юзасидан изоҳ беришини ваъда қилди.


Ўшлик ўзбек аёллари:"Шовинизм, нафрат ва адоват энг юқори поғонасига етди"\nҚирғизистон жанубидаги ўзбек аёллари БМТ Бош котиби Бан Ки Мун ва Россия Федерацияси президенти Дмитрий Медведевга этник ўзбекларга мамлакатдан чиқиб кетишга кўмак кўрсатиш илтимоси билан мурожаат жўнатдилар.\n“Фарғона.ру” сайтида имзосиз босилган ушбу мактуб “Қирғизистоннинг жиноий режимдаги ҳукумати гаровида қолган ўзбек оналари очиқ мурожаати” деб сарлавҳаланган.\nОзодлик мухбирларига етиб келган маълумотга кўра, бу мактуб Ўш шаҳри яқинидаги Фурқат мавзесида яшовчи аёллар томонидан ёзилган.\n“Жаноблар, Сиз, балки ўзингиз Қирғизистон жанубида бўлаётган воқеалар ҳақида маълумотларга эгасиз. Қирғин натижасида уч мингдан ортиқ эркаклар, қариялар, болалар ва хомиладор аёллар ваҳшийларча ўлдирилди, ёндирилди, зўрланди ва калтакланди. 2000 дан ортиқроқ уй ёввойи варварлар тўдаси томонидан таланди, ёндирилди ва вайрон этилди. Бу қирғин ташкилотчилари ва ижрочиларидан бирортаси жазога тортилмади. Таланган мол-мулк эгаларига қайтарилмади. Халқда “Қарға қарғанинг кўзини чўқимайди”, деб бекорга айтишмайди.\nДемократик ҳамжамият ҳам жим турибди, Қирғизистон ҳукуматининг жиноий ҳаракатларини ҳеч ким қораламади, ҳеч ким уларни мамлакатнинг тинч аҳолисига қарши оммавий зўравонлик ташкиллаштиргани учун жавобгарликка тортишга чақирмади. Дунё ҳамжамияти бу энди Қирғизистоннинг ички иши бўлмай қолганини англаб етадиган пайт келди”, деб ёзилади мурожаатда.\nМактуб муаллифлари ўзлариринг Қирғизистонда бегона эканликларини, қўрқув. Ташвишли ва ҳавотирли вазиятда яшаётганликларини аётиб ўтадилар.\n“Ўзини “титул” қирғиз миллати деб атаганларнинг миллатчилиги шовинизм, нафрат ва адоватнинг энг юқори поғонасига етди”, дейилади мактубда.\nЎзбек оналарининг ёзишларича, Қирғизистон жанубида ўзбекларни хўрлаш қирғиз ҳукуматининг бевосита иштирокида амалга оширилмоқда.\n“Айни пайтда ҳеч қандай айби бўлмаган 3000 йигит, эркак милиция, миллий хавфсизлик хизмати изоляторларида ва драма театри ертўласида сақланмоқда. Бу ерда уларни даҳшатли қийноқларга, зўравонликларга ва хўрлашларга дучор қилмоқдалар. Оқибатда уларнинг кўпчилиги ўлмоқда”, деб ёзилади мактубда.\nОналар, шунингдек, Ўшда 16 ёшдан катта бўлган ўзбек эркаклари пул ундириш мақсадида ҳеч қандай айбсиз қамоққа олинаётганини, бу борада ҳуқуқ-тартибот тузилмаларига шикоят қилинса, ўғирланган ўзбек эркаклари дом-дараксиз йўқолиб қолаётгани ҳақида ҳам ёзадилар.\nБундан ташқари мактубда молия полицияси ҳам ўзбекларга босим кўрсатаётгани айтилади:\n“Ўйлари ёндирилган ўзбеклар мажбурий тарзда молия полициясига чақирилмоқда ва у ерда ўз уйларини ўзлари ёқиб юборгани тўғрисида “кўрсатма” беришга мажбур қилинмоқда. Акс ҳолда улар қийноқларга солинаяпти”, дейилади мурожаатда.\nФурқатлик аёллар мурожаатида айтилишича, Ўш шаҳар мэри Мелис Мирзакматов уларни қўрқитмоқда.\n“Айни пайтда жиноий ҳукумат очиқдан-очиқ Қирғизистон қирғизларнинг ери эканини айтиб, биз-ўзбеклар ўз Ватанимизни тезликда ташлаб чиқиб кетишимиз шартлигини айтишмоқда. Бўлмаса, улар бизни ўлдириш билан қўрқитишаяпти. Ўш шаҳри мэри Мелис Мирзакматов, унинг яқинлари ва қуролли одамлар ўзбек аҳолисини йиғиб, агар биз ЕХҲТ полициясига қирғин, талончилик ва ўт қўйишлар ҳақида гапириб берсак, бизни ўлдиришга таҳдид қилишаяпти. Ишонинг, бу қуруқ пўписа эмас, улар бу ишни қилишади ва уларни ҳеч ким тўхтата олмайди, жиноятчилар нафақт жазосиз қолишади, балки Қирғизистон жиноий ҳукумати уларга давлат мукофотларини ҳам тақдим этади”, дейилади мактубда.\nМурожаат сўнггида эса ўзбек миллатига мансуб шахслар Қирғизистон аэропортларида милиция ходимлари томонидан таҳқирланаётгани, ўзбекларнинг пуллари ва қимматбаҳо буюмларини тортиб олаётгани, маҳаллий ҳокимият тузилмалари эса ўзбекларга четга чиқиб кетиш ҳуқуқини берувчи ҳужжатлар учун катта миқдорда пора талаб қилаётгани таъкидланади.\n“Биз– Қирғизистондаги миллатчи жиноий ҳукуматнинг гаровида қолган ўзбек оналари, кўзимизда ёш, юрагимизда оғриқ билан, мамлакат жанубидаги мутлақ иложсизлик вазиятидан келиб чиққан ҳолда Сизларга мурожаат қилаяпмиз ва ўзбек миллатига мансуб одамларни қуллиқ ҳамда этник тозалаш ҳудудидан чиқиб кетишларига кўмак кўрсатишингизни илтимос қиламиз. Бизга пул, моддий ёки инсонпарварлик ёрдамининг кераги йўқ. Бизга фақат Сиз Ўзбекистон ҳукумати билан ҳамкорликда ташкил этишингизни илтимос қилажагимиз- Ўзбекистон орқали чет ўлкаларга чиқиб кетишимизга шароит яратувчи “яшил йўлак” керак ҳолос...\nҲа, биз ўзимиз учун оғир бўлган қарорни қабул қилдик. Лекин эртами – кечми тарих ва ҳаёт ҳамма нарсани ўз ўрнига келтиради. Одамлар ҳақиқатни биладилар ва умид қиламизки, бизнинг танловимиз тинч меҳнат ва бунёдкорлик эканини ва асло қонли қассос ҳамда қўшни халққа нисбатан ҳайвонларча адоват эмаслигини тушуниб етадилар. Худо ҳамма нарсани кўриб, билиб турибди. Аллоҳга кифоя қилдик!”, деб якунланади Қирғизистон жанубидаги ўзбек оналарининг БМТ Бош котиби Бан Ки Мун ва Россия Федерацияси президенти Дмитрий Медведевга жўнатган мурожаатида.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - УМР БАҲОРИ\nИнсон умри фаслларга ўхшайди. Ёшлик-навқиронлик баҳорга қиёс қилиниши бежиз эмас. Баҳор эса шундай фаслки, ерга тушган ҳар қандай уруғ гуркирайди, бошқа мавсумларда бундай хусусият йўқ. Зеро, кузда йиғилиб, қиш учун захира қилинадиган ҳосил салмоғи кўкламдаги меҳнат, ҳаракатларга боғлиқ. Шу сабабли ҳам, динимиз ёшлар тарбияси, таълим олишлари, илм-ҳунар эгаллашларига алоҳида аҳамият қаратади. Ҳикматларда айтилганидек: “Ёшликда олинган билим тошга ўйилган нақш кабидир”.\nДинимиз ёшларга тарбия беришни вожиб қилиб қўйган. Чунки ёшликда ғайрат, шижоат, зеҳн кучли, феъл-атвор, ақл, жисм ўсиш ва ривожланишда; бу даврда қилинган ишлар, ибодатлар мукаммал ва тўлиқ бўлади. Ҳамма даврларнинг уламо ва олимлари илмни ёшликда олган. Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) айтади: “Аллоҳ таоло пайғамбарларига бу улуғ вазифани ақлан ва жисмонан кучга тўлган ёшлик чоғларида инъом қилган, шунингдек, олимларга ҳам илм ёшлик чоғида берилган” (Имом Табароний ривояти).\nЮсуфга (алайҳиссалом) илм ва ҳикмат ёшлик чоғларида берилгани Қуръони каримда бундай баён қилинади: “Вояга етгач, унга ҳукм (ҳакамлик) ва илм ато этдик...” (Юсуф, 22). Яна бир ояти каримада бундай дейилади: “...унга (Яҳёга) гўдаклик чоғидаёқ ҳикмат (ва илм) ато этдик” (Марям, 12).\nЁшлик шундай фазилатли давр. Ўз ўрнида, катталар зиммасига масъулиятлар ҳам юклайди. Икки дунё саодатига етишимиз фақат ўзимиз эмас, фарзандларимизнинг ҳам илм, ҳалол касб, чиройли хулқ эгаси бўлиши йўлида ғайрат қилишимизга ҳам боғлиқ. Бу вазифани Пайғамбаримизнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳадиси шарифлари бундай ифодалайди: “Ҳеч бир ота боласига одоб-ахлоқдан ҳам яхшироқ нарса беролмайди”.\nЮқорида ёшликни тупроғида ҳар қандай уруғ гуркирайдиган фасл – баҳорга ўхшатдик. Нияти бузуқ кимсалар буни яхши билганлари учун ёшларни ўз йўлларига солиб, ғаразли мақсадларига эришмоқчи бўладилар. Биз болаларимизни ўз ҳолига ташлаб қўйсак, ғанимларга ёрдамлашган бўламиз. Ҳозирги давр эса ёшлар тарбиясига ҳар кунгидан ҳам жиддий ёндашишни тақозо қилмоқда. Энг олдин ҳар борада ёшларга ўрнак бўлайлик. Уларнинг бир он бўлсин вақтлари беҳуда ўтишига йўл қўймайлик. Тирикчиликнинг ҳеч битмас иш-юмушлари билан овора бўлиб, фарзандларимизга эътиборсизлик қилмайлик. Токи, икки дунёда ўзимизга, аҳлимизга ҳам хайрли оқибат насиб этсин.\nАнгор тумани “Абу Исо ат-Термизий” жоме масжиди имом-хатиби


Паҳлавон Содиқ: “Рейтер” мухбирининг ўзбекча саволига Бош вазир русча жавоб берди!”\nPosted on 13/01/2018 by nurbek in Ўзбекистон, Хабарлар with 0 Comments\nПрезидент матбуот хизматининг биринчи брифингидан илк таассуротлар шу:\nБиринчидан, Алламжанов ўзини Президентнинг матбуот котибидек эмас, балки Президентдек тутди. Матбуот котиби журналистлар қаршисига биринчи бўлиб чиқадиган одам.\nАлламжановни эса унинг ўринбосари Ҳожиматов журналистларга таништирди. Кейин у иккала Ҳожиматовни журналистларга тақдим қилди. Тақдим қиларкан, “Ман ўзимни матбуот хизматимни ходимларини ҳам сизлар билан таништирмоқчийдим” деб айтди.\nВаҳоланки, бу унинг матбуот хизмати эмас, балки Президентнинг матбуот хизматидир. Матбуот котибининг айтишича, унинг ўринбосарларининг бири маҳаллий, иккинчиси хорижий матбуот билан шуғулланаркан. Ўзи нима билан шуғулланади? (Ақлга келган биринчи нарса “Автотест”).\nИккинчидан, формат нотўғри танланган. Бу формат Пресс-клубни такрорлайди.\nПрезидентнинг матбуот котиби журналистларнинг барча саволларига ўзи жавоб бериши керак.\nУ Президентнинг гапираётган оғзи бўлиши керак.\nМенга матбуот котиби вазифасини ўзидан соқит қилаётгандек туюлди.\nВа ниҳоят, учинчи жиҳат – тил масаласи.\n“Халқаро матбуотни инобатга олиб, русча олиб борсак”, дейилди.\nАммо халқаро матбуотдан битта “Рейтер” мухбири савол берди. У ҳам ўзбекчада!\nЎзбекча саволларга Бош вазир ўринбосари кипригини қоқмасдан, русча жавоб берди!!!\nУндан кўра, ўзбекча гапиролмаслигини бошидан айтиб қўйса, бўларди.\nМенимча, ўзбекча таржима ҳам йўлга қўйилиши керак.\nКомментларда асосий норозилик ҳам тил масаласида бўлди.\nХуллас, нотўғри формат ва нотўғри одамлар.


Қорақалпоғистонда тадбиркорлар дуч келаётган муаммолар ўз ечимини топдими? - Халқ сўзи\n19:10 28 Август 2020 Иқтисодиёт\nҲудудларда саноатни жадал ривожлантириш, илм-фан ва инновацияларни қамраб олган «саноат кластерлари»ни ташкил қилиш, ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш, корхоналарнинг муаммоларини ҳал қилиш ва қўшимча захираларни сафарбар этиш мақсадида айни вақтда мазкур комиссия Раиси бошчилигидаги ишчи гуруҳ Қорақалпоғистон Республикасида бўлиб турибди.\nҚайд этилишича, Қорақалпоғистон Республикасида жорий йилнинг иккинчи ярим йиллигида 7,8 триллион сўмлик саноат маҳсулотларини ишлаб чиқариш режалаштирилган, 5 та йирик лойиҳани фойдаланишга топшириш мўлжалланган. Тўқимачилик, кимё тармоқларидаги мазкур лойиҳалар ҳисобидан 500 та янги иш ўрни ташкил этилиши кўзда тутилмоқда.\nМазкур ташриф доирасида комиссия аъзоси — Давлат божхона қўмитаси раиси ўринбосари М.Салиев ҳам бугун бир қатор ташқи иқтисодий фаолият иштирокчилари билан учрашувлар ўтказди.\nТаъкидлаш жоизки, юқорида қайд этилган Фармон билан Давлат божхона қўмитаси раиси ўринбосари М. Салиев зиммасига — мамлакатнинг экспорт салоҳиятини ривожлантиришда божхона тартиб-таомилларини янада соддалаштириш, ушбу йўналишга замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жалб этиш юзасидан шахсий жавобгарлик юкланган.\n«Нукус» ташқи иқтисодий фаолият божхона постида бўлиб ўтган учрашувда асосий эътибор тадбиркорлик субъектларининг фаолиятида, хусусан рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқарилишида тўсқинлик қилаётган мавжуд муаммо ва масалаларга қаратилди.\nМасалан, Мўйноқ туманидаги наслли қора молларни кўпайтириш билан шуғулланувчи “Muynaq AgroSnab” фермер хўжалиги қўшни Қирғизистон Республикаси билан наслли қора мол ва қўйларни сотиб олиш учун қиймати 250 минг АҚШ долларига тенг бўлган шартнома тузган.\nАммо, тадбиркор коронавирусга қарши кучайтирилган тартиб даврида жорий қилинган чекловлар сабабли шартнома доирасида етказиладиган наслли қора мол ва қўйларни саралаб олиши учун Қирғизистон Республикасига бора олмаяпти.\nЙилига 146 миллион дона шприц ва инфузион системалар ишлаб чиқариш қувватига эга “Nukus Med Tex” қўшма корхонаси вакиллари эса ўзлари ишлаб чиқараётган маҳсулотларга мувофиқлик сертификатларини олишда вақтдан ютқазишмоқда.\nЧунки мазкур сертификатларни берувчи Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат марказининг ҳанузгача Нукус филиали ташкил этилмаган. Корхона эгалари эса қўшимча вақт ва харажатлар сарфлаб марказнинг Хоразм филиалига мурожаат қилишмоқда.\nУчрашувларда тилга олинган шу каби масалаларни тезкорлик билан ҳал этиш юзасидан мутасаддиларга аниқ топшириқлар берилди.


ЎзА - Эртага – 3 октябрь куни мамлакатимизда кутилаётган об-ҳаво маълумоти\nЭртага – 3 октябрь куни мамлакатимизда кутилаётган об-ҳаво маълумоти\n02.10.2017 14:49 Чоп этиш версияси\nРеспублика Гидрометеорология марказининг хабар беришича, 3 октябрь куни Тошкентда ҳаво ўзгариб туради, вақти-вақти билан ёмғир ёғади. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 5-10 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 12-17 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 12-14, кундузи 17-19 даража илиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 7-12 метр тезликда шамол эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 8-13, кундузи 10-15 даража илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 10-15, кундузи 15-20 даража илиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах, Сирдарё ва Қашқадарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 10-15, кундузи 15-20 даража илиқ бўлади.\nСурхондарё вилоятида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 12-17, кундузи 20-25 даража илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 7-12, кундузи 15-20 даража илиқ бўлади.\nРеспубликамизнинг тоғли ҳудудларида ҳаво ўзгариб туради, айрим туманларда вақти-вақти билан ёғингарчилик бўлади (ёмғир қорга айланиши мумкин). Шарқдан эсаётган шамол ўз йўналишини ўзгартириб, ғарбдан секундига 7-12 метр тезликда эсади, баъзи жойларда секундига 15-20 метргача кучайиши мумкин. Кечаси 2-7, кундузи 7-12 даража илиқ бўлади.


Суйима Ғаниева (1932-2018) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек зиёлилариСуйима Ғаниева (1932-2018)\nuyimaСуйима Ғаниева 1932 йилда Тошкент шаҳрида туғилган. 1952 йилда Ўрта Осиё давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети)нинг шарқшунослик факультетини тамомлаган. 1953-1956 йилларда Ленинград давлат университети аспирантурасида таълим олган. У Ўзбекистон Республикаси Давлат мукофоти, «Эл-юрт ҳурмати», «Буюк хизматлари учун» орденлари ва Ўзбекистон Қаҳрамони фахрий унвони билан мукофотланган.\n← Аввалги Аввалги Шуҳрат Аббосов (1931-2018)\nКейинги → Кейинги: Анвар қори Турсунов (1958-2018)


7. Тадбиркорнинг тикув машиналари қайтариб берилди\n8. Институтда солиқчи ва талабалар нега тортишди?\n9. "Навбаҳор" жамоаси "Сурхон"ни йирик ҳисобда енгди!\n11. Самарқандда жанговар дуранг: "Динамо"-"Навбаҳор" 2:2\n13. НамДУда инновация: "Электрон деканат" қандай тизим?\n14. Она тилимизни қачон қадрлашни ўрганамиз?\n15. Мумбайда Наманган инвестицион салоҳияти кўрсатилди


Туркияда бир кунда рекорд даражада кўп одамда коронавирус аниқланди — Sof.uz\nТуркияда бир кунда рекорд даражада кўп одамда коронавирус аниқланди\n4.04 23:22 701 Тиббиёт\nТуркияда 3 апрель куни коронавирусга чалиниш билан боғлиқ 44 756 та янги ҳолат қайд этилди, деб ёзади «РБК» мамлакат Соғлиқни сақлаш вазирлигига таяниб.\nБу бир кеча-кундузда касалланганлар сони бўйича янги рекорд ҳисобланади. Бундан аввалги рекорд 2 апрель куни қайд этилган, ўшанда 42 308 кишида вирус аниқланган эди.\nМамлакатда COVID-19 юқтирганларнинг умумий сони 3 миллион кишидан ошди, шуларнинг 32 мингдан ортиғи вафот этган.\nТуркия ҳукумати коронавирус хавфи туфайли 12 апрелдан 12 майгача дам олиш кунлари амал қилувчи комендантлик соатини жорий қилди. Бу даврда кафе ва ресторанлар таомларни хўрандалар фақат уйга олиб кетиши шарти билан ишлайди. Президент Ражаб Тоййиб Эрдўғон 29 март куни маълум қилишича, коронавирус билан касалланиш бўйича энг юқори хавфни билдирувчи қизил тоифага аллақачон 58 та шаҳар кирган, у ерларда Туркия аҳолисининг 80 фоизи истиқомат қилади.\n«Агар беморлар ва ўлимлар сонини биз гуманитар ва тижорий алоқалар олиб борувчи мамлакатлардан кўра тезроқ қисқартира олмасак, глобал нормаллашув жараёнида ортда қолиб кетамиз», — деди Эрдўғон.\nТуркияда баъзи йирик шаҳарларда, шу жумладан, Истанбул ва Измирда коронавирус пандемиясининг учинчи тўлқини бошлангани ҳақида ноябрь охирида маълум қилинган эди. Ўша пайтларда мамлакатда дам олиш кунлари амал қилувчи комендантлик соати киритилган эди. Шунингдек, Янги йил байрамлари даврида ҳам комендантлик соати эълон қилинган. Март бошида эса Туркияда баъзи чекловлар бекор қилинганди. Сайёҳлик мавсуми Туркияда апрель ойида очилиши режалаштирилмоқда.


Ўзбек тили от қўйишдан ожиз қолганда тўнни бошқага кийдирамизми? – oliymahad.uz\nТилнинг куч-қудрати, салоҳияти янги тушунча ва атамаларга от қўя олишида ҳам кўринади. «Дарё» колумнисти Ориф Толиб бу галги мақоласида айни шу масала ҳақида сўз юритади.\nЧет сўз тилни бойитадими ё камбағаллаштиради?\nҲеч бир тил ёлғиз ўзи ривожланмайди. Бошқа тиллардан сўз олади-сўз беради, бойийди-бойитади. Лекин бу жараённинг ҳам ўз қонун-қоидалари, меъёрлари бор. Чет тилидан кирган сўз тилни қачон бойитади-ю, қачон камбағаллаштиради? Агар ўзга тил сўзи бир тилдаги йўқ сўз ўрнини тўлдирса ёки бор сўз билан ёнма-ён ишлатилса, фойдаланувчиларга қўшимча вариант тақдим этса, у тилни бойитади. Лекин тилда бор сўз ўрнини эгалласа, уни сиқиб чиқарса, бу тилни камбағаллаштириш бўлади.\nЯнги тушунчаларга от қўя олмайдиган ёки от қўйишга интилмайдиган тил мустақиллигини, куч-қудрати ва салоҳиятини йўқотаётган тилдир. Бугун ўзбек тилининг бу борадаги ҳолати қониқарли эмас, назаримда. Хўш, бунга сабаб нима?\n«Або Муслими соҳибқиронларимиз бўлмаса…»\nЎзбек тилининг софлиги, илм-фан ва интернет тилига айланиши учун астойдил курашадиган, амалий ҳаракатлар қиладиган, илмий тадқиқотларни қўллаб-қувватлайдиган ташкилот йўқ. Балки, қайсидир идора бунга масъулдир. Лекин ҳали бу борада кўзга кўринарли иш қилингани йўқ.\nХўш, четдан кираётган сўз ва атамаларга от қўйишда ёки ўзлаштиришда қандай муаммолар бор. Мен пайқаган иккита ҳолат бор:\nБугун четдан кираётган тушунчаларни ўзбекча аташга интилиш жуда пасайиб кетди. Тайёрини олиб қўя қолишга ўтилди, ўзбек тили паққос истеъмолчига айланяпти.\nЎзлашма сўзларни ўзбекчалаштириш, сўнг уларни татбиқ этишда назорат йўқ. Шу сабаб бир атама бир неча хил вариантда таржима қилиняпти. Таржимасиз олинаётган сўзларнинг имлосида эса хилмахилликлар кузатиляпти.\nМасалан, сўнгги пайтларда ўзлаштирилган бодикамера, тепловизор, челленж, фриланс, навигатор каби сўзларни ўгиришга уриниб ҳам кўрилгани йўқ. Бодикамера сўзини олайлик. Тўғри, камера сўзи ўзбекчага аллақачон кириб улгурган. Уни таржима қилишга уриниш муваффақиятли чиқмаслиги эҳтимоли катта. Лекин инглизча body (тана) сўзини ҳам ҳеч бир ўзгаришсиз қабул қилиш қарамликдан бошқа нарса эмас. Бу бўйича кичик сўровнома ўтказиб кўргандим. Бодикамера сўзи ўрнига танкамера, хоскамера, ёнкамера каби яхши вариантлар таклиф қилинди. Дастлаб эшитганда сал сунъийроқ туюлиши мумкин. Лекин ОАВ, қонунчилик, қўлланмалар шу сўзни мунтазам ишлатаверса, тилга сингиши аниқ.\nАлбатта, орада ўгириб бўлмайдиган атамалар ҳам учрайди. Бунда нима қилинади? Аслиятдаги сўз ўзлаштирилади. Ўзлаштиришда эса маълум қонун-қоидаларга амал қилинади: ўзбек тили табиати, имло қоидалари ҳисобга олинади.\nҲозирги шароитда нима қилиш керак? «Бу муаммони ечиб бергани Або Муслими соҳибқиронларимиз бўлмаса…» деб ўтириш керакми? Йўқ. Атамашунослик, атамаларни жорий қилиш жиддий изланиш ва меҳнат талаб қилади, лекин ечими имконсиз муаммо ҳам эмас. Менимча, тил соҳасига масъул Маънавият ва давлат тилини ривожлантириш масалалари департаменти бу борада амалий ҳаракатларга киришиши зарур.\n2020 йил 29 январда Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атамалар комиссиясининг фаолиятини ташкил қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори қабул қилинган. Лекин унда асосий эътибор норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тилига, унда қўлланадиган атамаларга қаратилган. Бу ҳам жуда муҳим йўналиш. Лекин янги атамалар фақат бу билан чекланмайди-да. Турмушимизга, иқтисодиёт ва халқ хўжалиги соҳларига, илм-фанга кириб келаётган атамаларнинг аҳамияти ҳам кам эмас.\nЯқинда ахборот технологиялари соҳасидаги бир китобни таҳрирладим. Иш жараёнида мавжуд луғатлар анча эскиргани, кўп сўз ва атамаларнинг таржимаси йўқлиги, луғатлар асосан рус тилидан таржима қилинганига гувоҳ бўлдим. Ахборот технологиялари энг тез ўзгараётган, ривожланаётган соҳа. Бу йўналишдаги луғатлар мунтазам тўлдирилиб бориши, камида йилда бир марта қайта нашр этилиши керак. Луғат тузишда асосий эътибор аслиятдан – инглиз тилидан ўгиришга қаратилиши керак. Ҳозир оддий upload, download, verification, validation сўзларини таржима қилишда хилмахилликлар учрайди. Дастурлаш тилларига оид жуда кўп сўз ва атамалар шунчаки таржимасиз ишлатиляпти.\nБошқа соҳалар ҳам мунтазам ўзгаришда, ривожланишда. Табиийки, уларга оид луғатлар, қўлланмалар ва китобларни ҳам ўзбекчалаштириш эҳтиёжи бор.\nЯқинда Қурилиш вазирлиги расмийси: «Қурилиш соҳасида ўзбекча техник луғат йўқлиги вазирлик масаласи ҳисобланмайди», деб баёнот берган эди. Агар вазирлик ва қўмиталар давлат тилига шундай муносабатда бўладиган бўлса, ўзбек тилининг қадр-қиймати йўқолаверади.\nМенимча, ҳар бир вазирлик, қўмита, агентлик ўз соҳаси бўйича луғатлар ишлаб чиқишга масъул бўлиши керак. Улар ЎзФА Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети, Ўзбекистон Миллий университети каби илм даргоҳлари ёки тузувчилар жамоаси билан шартнома тузиб, луғат ишлаб чиқиш жараёнини молиялаштириши зарур. Луғатлар тайёрлашга соҳанинг малакали мутахассислари, луғацҳунослар, тилшунос ва бошқа мутахассислар жалб қилиниши лозим. Луғатларнинг минг-икки минг нусхада босилиши эҳтиёжни қондирмайди. Улар электрон кўринишда ҳам тақдим этилиши керак.\nХориж тажрибаси ва миллий тажриба\nДунё мамлакатларида тил софлигини сақлаш бўйича турли ташкилотлар фаолият олиб боради. Масалан, Францияда Атамашунослик ва неологизмлар бўйича марказий қўмита бор экан, у француз тилининг софлиги учун курашади. Яқинда бу ташкилот интернет билан боғлиқ бир қанча французча неологизмларни истеъмолга киритибди. Энди француз сайтлари ва оммавий ахборот воситаларида инглизча атамалар ва уларнинг таржима вариантлари ўрнига ана шу янги киритилган сўзлар қўлланади.\nРоссияда ҳам тил софлиги масаласи юқори минбарларда муҳокамаларга сабаб бўлди. Атамашунослик бўйича қўмита тузиш таклифлари илгари сурилди.\nЁн қўшнимиз Тожикистонда ҳам Тил ва атамашунослик қўмитаси бор.\nЎзимизда ҳам шундай қўмита фаолият юритган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 1989 йил 26 декабрдаги фармойиши билан Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида Республика атамашунослик қўмитаси тузилган ва у 2003 йили тугатилган.\nАйни дамда Маънавият ва давлат тилини ривожлантириш масалалари департаментида атамашунослик ва топонимик объектларга ном бериш фаолиятини мувофиқлаштириш бўлими бор. Унда жами уч киши фаолият юритади. Менимча, ўзбек тилидаги атамалар билан боғлиқ муаммоларни ҳал этиш уч кишининг жисмоний имкониятидан ташқарида.\nДепартаментда янги атамаларни жорий қилиш бўйича каттароқ жамоа ишлаши керак. Жамоатчилик асосида эмас, ҳақ тўланадиган шаклда, доимий асосда ишлаши зарур. Чунки бу катта меҳнатни талаб қилади. Турли соҳаларга оид янги атамлар жамоатчилик эътиборига ҳавола этилиши, таклиф ва мулоҳазалар ўрганилиши, мутахассислардан хулоса олиниши керак. Бундан сўнг атамаларнинг тасдиқланган вариантлари эълон қилинади ва амалиётга жорий этилади.\nВаколатли ташкилот қабул қилган атамаларга устунлик берилиши керак. Оммавий ахборот воситалари, дарсликлар, китоб ва қўлланмаларда айнан ана шу атамалар ишлатилиши зарур. Шунда хилмахилликлар, чалкашликлар барҳам топади. Ҳар қандай хорижий сўз ўзбек тилини пайҳон қилиб кириб келавермайди.\nУмид қиламизки, Департамент бошчилигида янги атама ва неологизмлар луғатлари чоп этилади, иқтисодиёт ва илм-фанга оид мавжуд луғатларнинг рўйхатини тузилиб, уларнинг сифат даражаси ўрганилади, бу борадаги муаммоларни ҳал этиш бўйича амалий қадамлар ташланади.\nСоҳа тилининг маҳаллийлашиши тилга қувват беради\nИнглиз тилига ўртача ҳар икки соатда битта янги сўз қўшилар экан. Бу – инглиз тили бир йилда ўртача 4000 та сўзга бойийди дегани. Тўғри, янги сўзлар жонли тилда фаол ишлатилмайдиган, илм-фаннинг қайсидир соҳасидагина қўлланадиган хос сўзлар бўлиши мумкин. Лекин бу янги ихтиролар, кашфиётлар, тадқиқотлар инглиз тили воситасида амалга ошаётганидан дарак. Янги тушунчаларга от қўйиш ана шу янгиликларнинг ижодкорлари – шу тил эгаларининг ҳаққи бўлади. Агар бундай янгиликлар ўзбек тили орқали амалга ошса, бизнинг сўзларимиз ҳам дунёга чиқади, жаҳоннинг турли нуқталарида ишлатилади.\nЎзбек тили от қўйишдан ожиз эмас. У жуда кўп тушунчаларни номлай олади. Тилнинг ана шу имкониятидан фойдаланмаслик, унинг салоҳиятига ишончсизлик билан қараш кучсизланишга олиб келади. Эртага энг оддий сўзларни ифодалашга ҳам хоҳиш йўқолиши, ўзбек тили рашкини, ғайратини бой бериши мумкин. Бу эса тил учун, миллат учун фожиадир.\nТил ривожига адабиёт ёки санъат асарлари билангина эришилмайди. У иқтисодиёт, саноат, илм-фан, технологиялар ва бошқа соҳалар тараққиёти билан ҳам чамбарчас боғлиқ. Биз бу соҳаларни ўстириш, уларга оид билимларни ўзбек тилида сифатли тақдим этиш орқали алалоқибат ўзбек тилини ривожлантирамиз, унга куч берамиз. Атамаларни ўзбекчалаштиришнинг муҳим жиҳатларидан бири ҳам ана шу.\n2395020cookie-checkЎзбек тили от қўйишдан ожиз қолганда тўнни бошқага кийдирамизми?no\nОлдингиҚадимги хат турларига оид нодир манба “Мажмуъатул-хутут” асари ҳақидаКейингиЎқишга қайта тиклаш тартиби бўйича эълон!


АҚШда Афғонистоннинг уч аскари бедарак йўқолди\nҚўшма Штатларга ҳарбий машқларда қатнашгани борган афғонистонлик уч аскар бедарак кетди. Улар АҚШ шимоли-шарқидаги Кэйп Код шаҳарчасида жойлашган ҳарбий базада тайёргарликдан ўтаётган бўлган.\nБаза хавфсизлик хизмати аскарлар йўқолгани ҳақида 20 сентябрь куни маълум қилди. Учоволонни сўнгги бор база яқинидаги савдо марказида кўришган ва улар жамоатчилик учун хавф, деб кўрилмаган.\nҲарбийлар маҳаллий полиция билан бирга аскарларни қидириш устида иш олиб бормоқда.\nМинтақавий ҳамкорлик ҳарбий машқлари 2004 йилдан бери ҳар йили ўтказилади. Олти мамлакатдан 200дан ошиқ аскар иштирок этаётган бу йилги машқлар 24 сентябрь куни якунланади. Бу машқларда Афғонистондан 10дан ошиқ аскар қатнашяпти.


Жанубий Корея билан Ўзбекистоннинг савдо ва иқтисодий алоқалари янги босқичга кўтарилди - UzAnalytics\nЖанубий Корея президенти Мун Чжэ Ин (Moon Jae-in), 18 апрель, пайшанба куни Ўзбекистонга давлат ташрифи буюрди. Мун жаноблари жума куни Ўзбекистон раҳбари Шавкат Мирзиёев билан учрашди.\nМамлаатлар ўртасидаги икки томонлама муносабатларга 1991 йил декабрь ойида асос солинган, Жанубий Корея Ўзбекистон мустақиллигини биринчилар қаторида тан олган эди. Орадан бир ой ўтиб, яъни 1992 йил январида мамлакатлар ўртасида дипломатик алоқалар ўрнатилди. 26 йил давомида бўлиб ўтган 15 та саммит ўзаро ҳамкорлик жадал ривожланганига ёрқин мисолдир.\nЖума кунги учрашув президент Муннинг 2017 йил майида ҳокимиятга келгандан кейин Ўзбекистон янги раҳбари билан иккинчи учрашуви бўлди. Икки раҳбар илк марта 2017 йил ноябрида Мирзиёевнинг Сеулга сафари чоғида учрашган эди.\nИкки раҳбар мамлакатлар ўртасидаги савдо, иқтисодий ва сармоя бўйича хамкорлик масалаларини муҳокама қилди. Президент Муннинг Ўзбекистонга сафари давомида 12 миллиард долларлик битимлар имзоланди. Икки мамлакатнинг савдо алмашуви 2018 йилда 2 миллиард АҚШ долларига етди.\nЎзбекистон билан Корея Республикасининг стратегик шериклиги очиқлик, ўзаро англашув ва манфаатларни ўзаро ҳурмат қилиш принципларига таянади. Ўтган ойда Тошкентда Ўзбекистон ва Жанубий Корея ҳукуматлараро савдо ва иқтисодий комиссиясининг навбатдаги мажлиси бўлиб ўтди. Мажлисда Ўзбекистон бош вазири ўринбосари Элёр Ғаниев ва Корея Республикаси савдо, саноат ва энергетика вазири Сунг Юн Мо иштирок этди. Унда комиссия аъзолари савдо, иқтисодий ва сармоя солиш борасидаги ҳамкорликни кенгайтириш масалаларини муҳокама қилди.\nЎзбекистон ташқи иқтисодий фаолият миллий банки билан Корея экспорт банки Ўзбекистонда Жанубий Корея компаниялари иштирок этаётган инвестицион лойиҳалар ва савдо битимларини молиялаштириш учун 150 миллион доллар маблағ ажратиш бўйича шартнома имзолаган эди.\nМаълумки, олиймақом учрашувлар мунтазамлиги стратегик шериклик ривожланишига ёрдам беради. 2012 йил сентябрида Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримовнинг Корея республикасига давлат ташрифи чоғида қиймати 5 миллиард долларга тенг 60 та сармоя лойиҳаси имзоланган эди. Сеулдаги музокаралар чоғида Ислом Каримов ва Ли Мийон Бак давлатлар ўртасидаги ҳамкорликни кенгайтириш истиқболлари, минтақавий ва халқаро аҳамиятга молик долзарб масалаларни муҳокама қилган эди.\nЎзбекистон биринчи президенти Ислом Каримов (чапда) ва Корея собиқ президенти Ли Мийон Бак, 2012.\nЎзбекистонда Жанубий Кореянинг 600 дан ортиқ компанияси фаолият юритаётгани, 20 дан зиёд давлатлараро, ҳукуматлараро ва идоралараро битим, 60 дан ортиқ шартнома ва келишув имзолангани икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорлик алоқалари кенгайиб бораётганидан далолат беради. Ўзбекистонга сармоя киритган энг йирик ширкатлар “Корея миллий нефть корпорацияси” (KNOC), “Корея газ корпорацияси” (KoGas), “Daewoo International”, “Korean Air”, “Shindong Enercom”, “Haintex” ва “LG” ҳисобланади.\nШу жумладан, “Корея газ корпорацияси” (KoGas) “Ўзбекнефтгаз” миллий холдинг компанияси билан ҳамкорликда Ўзбекистон шимоли-ғарбидаги Устюрт ясси тоғлигида қиймати 4 миллиард АҚШ доллари бўлган газ-кимё мажмуасини 2016 йилда қуриб битирди. “Корея миллий нефть корпорацияси” эса Фарғона водийсида янги нефть конларини қидириб топиш лойиҳаларини амалга ошириш устида иш олиб бормоқда.\nШунингдек, икки давлат раҳбарлари мамлакатлар ўртасида ҳамкорлик ўзаро манфаатли алоқаларнинг ривожланишига хисса қўшаётганини таъкидлади. Улар соғлиқни сақлаш, тиббий хизмат, илм-фан ва давлат бошқаруви каби соҳаларда хамкорликни янада кенгайтиришга келишиб олди. Бундан ташқари, Корея раҳбари Корея ярим оролини ядровий синовдан холи зона сифатида қўллаб-қувватлашга чақирди ва “биз Корея ярим ороли ва Марказий Осиё ва Евросиёда тинчликка эришишга келишиб олдик. Президент Мирзиёев Корея ярим ороли ядродан халос этиш ва доимий тинчликка эришиш борасидаги саъй-ҳаракатларимизни қўллаб-қувватламоқда”, деди.\nПрезидент Мун маҳаллий оммавий ахборот воситаларига берган интервьюсида айни пайтда Ўзбекистонда истиқомат қилаётган 180 мингдан дан зиёд корейс миллатига мансуб ватандошни кўзда тутган ҳолда икки мамлакат орасидаги маданий алоқалар ривожланаётганини алоҳида қайд этди. Икки давлат раҳбарлари ўзбек ва корейс санъат усталари тайёрлаган концерт дастурини томоша қилди.


ЎзА - Шайхонтоҳур туманида аҳолини қийнаётган муаммолар ўрганилди\n16.05.2019 08:44 Чоп этиш версияси\nШайхонтоҳур туманида аҳолини қийнаётган муаммолар ўрганилди\nРеспублика ишчи гуруҳи ҳудудлардаги ҳақиқий аҳвол, аҳоли турмуш шароитини билиш, уй-жой, коммунал хизмат кўрсатиш ва йўл хўжалиги, энергия, сув таъминоти, ҳудудларни ободонлаштириш, ижтимоий турмуш тарзидаги мавжуд муаммоларни аниқлаш ҳамда ҳал этиш бўйича пойтахтимиз туманларида ўрганиш ўтказаяпти.\nНавбатдаги манзил – Шайхонтоҳур туманидаги аҳвол танқидий ўрганилди.\nШодлик маҳалласидаги 15-кўп қаватли уйнинг ертўласи кўздан кечирилганда, қувурлар янгисига алмаштирилгани, лекин аҳолининг эътиборсизлиги туфайли ертўлани сув босгани, чиқиндилар кўпайиб кетгани аён бўлди. 2-кўп қаватли уйнинг ертўласидаги ўттиз йиллик қувурлар фойдаланишга яроқсиз бўлиб қолган. Аҳоли ташаббуси билан бинонинг том қисми қайта ёпилган.\nИшчи гуруҳ вакиллари мазкур ҳолат юзасидан фуқаролар билан суҳбатлашди. Муаммоларни бартараф этиш бўйича мутасадди ташкилотлар вакилларига топшириқ берилди.\n588-мактабгача таълим муассасаси атрофдаги бино-иншоотларга қараганда анча пастликда жойлашгани туфайли ёмғир ёғиб, қор эриганда сув тўпланиб қолар экан. Оқова сув чиқиб кетадиган латок ва қувурлар ичи тўлиб қолган.\n– Бу масала юзасидан бир неча бор тумандаги тегишли ташкилотларга мурожаат қилганмиз, – дейди МТМ мудираси Саодат Тўрахонова. – 2018 йили баҳорда бўлган кучли ёмғир оқибатида муассасамиз атрофида 50 сантиметргача сув тўпланган. Оқибатда биноларимизнинг ички ва ташқи қисмига жиддий зарар етди.\nМазкур мактабгача таълим муассасаси атрофини ўраб турган темир тўсиқлар ҳам эскирган. Ишчи гуруҳ МТМдаги муаммоларни ижобий ҳал қилишга киришди.\n“Янги жарариқ” маҳалла фуқаролар йиғинида яшовчи Собитжон Саидкамоловлар оиласининг ижтимоий ҳолати ўрганилди. Оилада 3 нафар ногирон фуқаро яшамоқда. Шу кунга қадар маҳалла фаоллари ушбу оила ҳолидан хабар олиб турган бўлса-да, дори-дармон ва бошқа зарур эҳтиёжлар дегандай, оила сўнгги пайтларда молиявий қийинчиликка дуч келган. Ишчи гуруҳ вакиллари Саидкамоловлар оиласидаги ногирон инсонларга мунтазам тиббий ёрдам кўрсатиш зарурлигини инобатга олди.\nМазкур МФЙнинг 30 йилдан буён идора биноси йўқ. Улар ҳалигача қўшни маҳаллада жойлашган умумтаълим мактабидаги бир хонада фаолият олиб бормоқда. Аҳоли томонидан шу масала бўйича туман ҳокимлигига бир неча бор мурожаатлар қилинган.\n– Маҳалла раиси ҳамиша ҳудудда бўлаётган воқеа ва жараёнлардан хабардор бўлиши, зарур чора-тадбирларни бажариши керак, – дейди “Янги жарариқ” МФЙ раиси Шоҳида Юсупова. – Бироқ бундай имконият бизда йўқ. Маҳаллада бирор ҳолат содир бўлса, биз етиб келгунимизча 20-30 дақиқа вақт ўтади. Айниқса, кексалар пенсиясини олиши учун шунча вақт сарфлаб қўшни маҳаллага бориб келади. Бу аҳолининг ҳақли эътирозига сабаб бўлмоқда.\nАҳолининг елиб-югуриши натижасида маҳалла идораси учун ер майдони ажратилган эди. Лекин қурилиш ишлари учун тегишли қарор қабул қилинмаган. Ишчи гуруҳ ўрганишлари давомида маҳалла идораси учун ажратилган ер майдони кўздан кечирилди. Масалани ҳал этиш чоралари кўрилади.\n“Жарариқ” маҳала фуқаролар йиғинидан ўтган, шу кунга қадар аҳоли томонидан атрофи ўзбошимчалик билан ўзлаштирилган жарликдаги манзара ҳам аянчли эди. Ушбу жойга авваллари оқова сув тушиб турган. Аммо охирги пайтларда атрофга қурилган ноқонуний қурилишлар туфайли жарликнинг табиий йўли ёпилиб, оқар сув кетиш жойлари бекилиб қолган. Масалан, ушбу маҳаллада яшовчи Собит Ҳасановнинг ховлиси ҳам жарлик ёнида жойлашган.\nКуз-қиш пайтлари жарликка ортиқча сув тўпланиши туфайли ҳовли деворлари чўкиб, ёрилиб кетган. Шундай пайтларда сувда тўпланган чиқиндидан эса бадбўй ҳид атрофга тарқалар экан. Бу масала ҳам маҳалла аҳолиси ўртасида кўплаб муҳокамаларга сабаб бўлиб, бир неча йиллардан буён ўз ечимини топмай келмоқда.\n“Янгиобод” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги аҳоли хонадонлари, эски ва авария ҳолатидаги турар жойлар ўрганилди. Камолон 2-берк кўчаси 57-хонадонда истиқомат қилувчи Геннадий Ребченконинг кичкина ҳовлиси авария ҳолатида. Канализация тизимига уланмаган уйидан турли ҳашаротлар чиқиб туриш ҳолати ҳам учрайди. Ўтган асрнинг 50-йилларида қурилган уйнинг деворлари ёрилган, ҳожатхона ва ювиниш хоналари санитария-гигиена талабларига мутлақо жавоб бермайди. Уй эгасининг сўзларига кўра, бу аҳволни ўтган йили ҳам мутасадди ташкилотлар ўрганган. Аммо ҳалигача эски уйлар бузилиши ёки бузилмаслиги ҳақида маълумот йўқ.\nШу кўчанинг 47-хонадонида 1928 йилда туғилган меҳнат фахрийси Анастасия Воронцова ёлғиз ўзи истиқомат қилади. У яшаётган уй ҳам авария ҳолатида. Турли ўт-ўланлар одам бўйи ўсиб турибди. Момонинг айтишича, оилавий поликлиника соғлиғини назорат қилмоқда, туман ҳокимиятидан яқин бир йил ичида ҳеч ким келиб, хабар олмаган. Яхшики, қўшниси бор экан, ҳолидан хабар олиб турибди. Ҳовли олма, қўшни ол, деб шуни айтишса керакда.\n53-хонадонда яшовчи Маъмур Мирҳамидов неча йилдирки уй ҳужжатларини расмийлаштириш масаласида муаммоларга дуч келмоқда. Уй ҳужжатларини расмийлаштириш юзасидан Ягона дарчага мурожаат қилган. Аммо рад жавоби келган. Ҳовли жарликка яқин жойлашгани туфайли жарлик тобора уйни тортиб кетаяпти. Канализация муаммоси сабаб ишлатилган оқова сувлар жарликка қуйилиб, уни кенгайтириб юбормоқда. Ҳовлининг деворлари ёрилиб, жарликка қараб оғишни бошлаган. Бу яшаш учун жуда хавфли.\n– Ҳар йили турли идоралардан келишади. Уйлар эскирган, яшаш учун яроқсиз, тез орада бузилади, деб кетишади. Аммо ҳалигача ҳеч қандай ўзгариш бўлмади, – дейди фуқаро Маъмура Дадабоева. – Кўчамиз торлиги боис машина киролмайди. Худо кўрсатмасин, ёнғин бўлса, ёки бирор ҳодиса юз берса қаерга борамиз. Канализация йўқлиги сабабли оқова сувлар тўғри жарликка қуйилади. Жарлик кенгайиб бормоқда. Унга туташ уйлар авария ҳолатида. Бу масалаларни бартараф этишса яхши бўларди.\nДарҳақиқат, кўчалар тор, махсус автотранспорт воситалари ҳаракатлана олмайди. Кўча охиригача машинада боришнинг имкони йўқ. Устига устак, кўчага кириш учун Камолон қабристони ҳудудидан ўтиб келишингиз керак. Агар қабристонга майит олиб келинса уйларига қайтаётган фуқаролар маросим тугашини кутиши керак бўлади. Бу ҳол деярли ҳар куни такрорланади. Инсон ҳаётида яхши-ёмон кунлар бўлади. Айтайлик бир хонадонда тўй бўлса, куёв навкарнинг қабристон ичидан кириб келишини тасаввур қилаверинг.\nБу масала ҳал этиладиган бўлди. Қабристонга яқин жойлашган хонадон бузилиб, йўл ўтказиш таклифи билдирилди. Бу йўл кўчани катта йўлга боғлайди. Хонадон эгасига бошқа жойдан уй берилиши айтилди. Шунингдек, қабристон атрофи девор билан ўралади.\nЯнгиобод маҳалласи Ғ.Раҳимов кўчаси 21-уйда тўрт ака-ука яшайди. Фуқаро Баҳодир Раупов улардан бири. Баҳодир ака ва унинг турмуш ўртоғи Фотима Раупова 3-гуруҳ ногирони бўлиб, уларнинг 13 ёшли ёлғиз фарзанди 1-гуруҳ ногирони. Улар бир хонали уйда истиқомат килади. Ювиниш ва ҳожатхонаси умуман талабга жавоб бермайди. Фуқаро уй масаласида мутасадди идораларга мурожаат қилган...\nИшчи гуруҳ вакиллари бу масалада фуқарога керакли ёрдам кўрсатилишини маълум қилди.\nКейинги манзил 34-умумтаълим мактаби бўлди. Таълим даргоҳида 1894 ўқувчи таҳсил олмоқда. Мактабнинг умумий ҳолати яхши, аммо ёзги спорт майдони талабга жавоб бермайди. Югуриш майдони тошлар билан тўлган ва мактаб ўқувчилари учун ҳеч қандай шароит яратилмаган. Майдон қишда лой, ёзда чанг-тўзон бўлади. Мактаб директори Гулнора Ҳамидованинг айтишича, катта маблағ талаб этгани боис, бу муаммо қолиб кетмоқда.\nИшчи гуруҳ аъзолари “Олим Хўжаев” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги 15-уйни ҳам бориб кўрди. 1957 йилда бунёд этилган уй бир неча йил олдин трамвай депоси ходимлари ётоқхонаси бўлган. Айни дамда уй эскирган. Авария ҳолатида, фундаменти едирилиб, деворлари ёрилган. Яшаш учун яроқсиз. Ичкарига кирдик. Аҳвол ундан баттар. Ювиниш хонаси, ҳожатхона айтгулик эмас. Иситиш тизими йўқ. Деворлари нураган, аянчли ҳолатда. Ошхонасидаги вазият жуда оғир. Уйда 23 хонадон мавжуд. Бу 23 оила шундай аянчли шароитда яшаб келмоқда, дегани. Уларнинг айтишича, подвалда сув тошадими, уйдан чакка ўтадими, ширкатдагилар умуман хабар олмайди. Хўш, бу оилалар шу аҳволда яшайверадими?\nРеспублика ишчи гуруҳи вакиллари тез фурсатда бу муаммога ижобий ечим топиб, вазиятни ўнглаш ҳақида айтди.\n“Маннон Уйғур” маҳалла фуқаролар йиғини Уйғур кўчаси 392-хонадонда 4 оила – 28 киши яшайди. Улар уй-жойга муҳтож. Ёрдам кўрсатилмаган. Бундан ташқари, уйни қабристон билан девор ажратиб туради холос. Жуда яқин жойлашгани учун чаён, илон ва бошқа ҳашоратлар кўп чиқади.\nУлуғбек кўчасидаги 133а ва 145б уйларда кушхоналар яширин тарзда фаолият олиб бораяпти. Улардан тарқаган қўланса ҳиддан атрофдаги қўшнилар норози. Сузукота маҳалласидаги масжид орқасидан ўтган канал ифлосланган. Аҳолининг уйлари каналга жуда яқин қуриб ташланган. Канал атрофидаги симёғочлар эскириб, хавфли ҳолатга келган. Зангиота маҳалласидан оқиб ўтган канал ва унинг устидаги кўприк ҳолати ҳам аянчли. Қаровсиз қолган.\nРеспублика ишчи гуруҳи пойтахтимиз туманларидаги аҳволни ўрганишда давом этмоқда.\nАбдулазиз МУСАЕВ, Нурилло НАСРИЕВ, Оқил ҒУЛОМОВ (сурат), ЎзА


Нейрожарроҳликни ривожлантириш учун – 7,88 млрд сўм ва 43,08 млн АҚШ доллари | NORMA.UZ\nВазирлар Маҳкамасининг 24.10.2017 йилдаги 867-сон «2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган нейрохирургия ёрдами кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори эълон қилинди.\nҲужжат билан тегишли чора-тадбирлар комплекси тасдиқланди.\nМасалан, Республика ихтисослаштирилган нейрохирургия илмий-амалий тиббиёт маркази (РИНИАТБ) биносининг қурилиши битказилмаган блоки поликлиника-диагностика бўлими сифатида реконструкция қилинади ҳамда марказнинг иситиш хонаси қурилади. Нафақат РИНИАТБ, балки тиббиёт олий таълим муассасалари клиникалари ва кўп тармоқли тиббиёт марказларининг нейрохирургия бўлимлари, шу жумладан, болалар бўлимлари ҳам замонавий диагностика ва даволаш ускуналари билан жиҳозланади. Маҳаллий врачлар хорижий мамлакатларнинг етакчи клиникаларида "нейрохирургия" ва "интервенцион нейрорадиология" мутахассисликлари бўйича қисқа муддатли ва узоқ муддатли малака ошириш курсларидан ўтишади.\nКомплекс чора-тадбирлар дастурлариии амалга оширишни молиялаштириш учун 7,88 млрд сўм ва 43,08 млн АҚШ доллари ажратилади. Маблағларни Давлат бюджети, давлат мақсадли жамғармалари, халқаро ташкилотлар, молиявий институтлар ва грант берувчилар қоплайди.


Қибрайдаги «қонли ариқ» ҳодисаси ўрганилди - Zamin.uz\n17:23 / 08.03.2021\nТошкент вилояти Қибрай тумани «Ўнгқўрғон» маҳалласидаги фермер хўжаликлари ўртасидан ўтган ариқдан ҳар куни икки маҳал қон оқади, деб маълумот берганди «Rost24.uz». Шунингдек, шу хусусида видео лавҳа ҳам тарқалди.\nТошкент вилояти ҳокимлиги ахборот хизмати хабарига кўра, мазкур масала юзасидан ишчи гуруҳ тузилиб, ҳолат жойига чиқиб ўрганилди ва қуйидагилар аниқланди:\nЎрганиш давомида «Обод Савдо Бизнес» МЧЖ га қарашли кушхонадан ҳосил бўлган оқова сувлар зах ариққа оқизилганлиги маълум бўлди.\nУшбу ҳолат юзасидан 2021 йил 26 феврал куни Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги назорат бўйича Қибрай тумани инспекцияси томонидан 20/21-сонли огоҳлантириш хати берилган. Ваҳоланки, «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонуннинг 19-моддаси, «Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида»ги қонуннинг 18-, 19-, 99-моддалари талаблари бузилиши рўй берган.\nБунинг оқибатида айбдорлар Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг 72 моддаси 1-қисми билан маъмурий жавобгарликка тортишига сабаб бўлади.\nУшбу ихтисослашган сўйиш корхонаси бинолари 2014 йилда «Нур Фаррух» фермер хўжалигидан «Обод Савдо Бизнес» МЧЖ таасаруфига ўтган ва Қибрай тумани ҳокимининг № 2494 сонли қарори 9 декабр 2014 йилда қабул қилинган. Ушбу ихтисослашган сўйиш корхонаси 2018 йил ишга туширилган, лекин ҳужжатлар кўздан кечирилганда, айнан ихтисослашган сўйиш корхонаси учун тегишли ташкилотларнинг хулосалари мавжудлиги тақдим қилинмади.\nОқова сувлар ва кушхона ҳудудидан чиқаётган оқовалар учун қилинган ўралар гидроизоляцияланган (бетондан ясалган) бўлиб, лекин оқоваларни йиғмасдан аксинча оқовалар далага ва зах ариққа туширилган.\nОқова сувларни ўрадан тортиб олиб кетилиши учун шартнома тузилмаган, маиший чиқиндиларни олиб кетиш учун ҳам «Тоза ҳудуд» билан шартнома мавжуд эмас. Қушхона худуди орқа томони дала қисмига кушхонани ювиш вақтида чиққан қон аралаш сувлар ва сўйилган мол ошқозонидан чиққан ем озуқа қолдиқлари бинонинг орқа дала қисмига чиқарилиш оқибатида тартибсиз ҳолатга келиб қолган.\nНатижада «Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида»ги қонуннинг 16-моддаси бузилган. Давлат ветеринария қўмитасининг 2018 йил 27 июлдаги ихтисослашган сўйиш корхоналарига нисбатан вақтинчалик ветеринария санитария қоида ва меъёрларини тасдиқлаш ҳақидаги 25-сонли қарори талаблари бузилган.\nВилоят ҳамда туман СЭО ва ЖСБ мутахассислари тамонидан ушбу аниқланган ҳолат ва тартиббузарликларни зудлик билан бартараф қилиш чораларини кўриш, қушхонадан чиқаётган оқовалар учун махсус гидроизоляцияланган ўра қурилиши назоратга олинди.\nҲозирги кунда юқоридаги камчиликларни бартараф этиш учун кўрсатмалар берилиб, қушхонадан чиқадиган оқова сувларни зах ариққа оқизилиши тўхтатилди. Ўрнатилган қувурлар ковлаб олинди.\nКамчиликларни 5 кун муддат ичида бартараф этиш бўйича корхона раҳбаридан тушунтириш хати олинди.\nҚибрай туман экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш инспекцияси томонидан корхона томонидан атроф-муҳитга етказилган зарар ҳисобланиб, тегишли ташкилотларга тақдим этилади, дейилади ҳокимлик хабарида. “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\n24-11-2020, 23:26, Жамият\nЯнгиликлар » Жамият » Қибрайдаги «қонли ариқ» ҳодисаси ўрганилди


«Машъал»га ҳам ютқаздик | "NAVBAHOR" FUTBOL JAMOASINING RASMIY WEB SAHIFASI\n«Машъал»га ҳам ютқаздик\nЖамоамиз Тошкентдаги йиғинни якунлади. Машғулотлар сўнггида эса Муборакнинг «Машъал» клуби билан куч синашилди. Якунда «газчилар» 2:0 ҳисобидаги ғалабани қўлга киритишди. Учрашувда мураббийлар штаби бўлимларда икки хил таркибни синовдан ўтказишди. Бунинг самараси ўлароқ танаффусга қадар ҳисоб очилмади. Танаффусдан кейин эса муборакликлар Мочалов дарвозасини икки бор нишонга олишди. Учрашувда «Навбаҳор» таркиби қуйидагича кўринишга эга бўлди..\nБиринчи бўлим: Виктор Мочалов, Қаҳрамон Мақаммаджонов, Фарруҳ Йўлдошев, Дурбек Умаралиев, Ботир Тўрабоев, Собир Ҳамидов, Азим Аҳмедов, Муҳаммад Расулов, Абдулазиз Султонов, Мўйдин Мамазулунов, Абдураззоқ Жўраев.\nИккинчи бўлим: Виктор Мочалов, Тимур Султонов, Аҳрол Рисқуллаев, Жаҳонгир Меҳмонов, Рустам Аъзамов, Леонид Кошелев, Акрам Баҳриддинов, Яннис Мандзукас, Илҳом Бойдедаев, Аюбхон Ғаппаров, Ғайрат Жўраев.\nЗахирадан Рўзимбой Аҳмедов майдонга тушди.\nТаркибларга назар ташлаб, янги ўйинчиларни майдонга тушганлигига гувоҳ бўлиш мумкин. Давралар оралиғида «Нефтчи» кўригида бўлган Мўйдин Мамазулунов ва навбатдаги чемпионат биринчи даврасини «Сўғдиёна»да ўтказган Дурбек Умаралиевлар шулар жумласидандир. Ушбу футболчилар «Машъал»га қарши ўйин арафасида сафга қўшилди. Тошкент йиғини якунига етгач, футболчиларга икки кунлик таътил эълон қилинди. Жамоамиз 30 июлдан Наманганда тўпланиб, иккинчи даврага тайёргарликнинг якуний қисмига киришади. 31 июлда эса футболчиларимиз Андижонда «Андижон» жамоаси билан давралар оралиғидаги сўнгги назорат учрашувини ўтказишади.


2019 йилдан бошлаб пенсияни ҳисоблаш учун иш ҳақи ҳисобланадиган ҳар қандай иш ҳисобга олинади | NORMA.UZ\nҚҲТБТ порталида «Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида»ги Қонунга пенсияларни ҳисоблаб чиқаришга оид тузатишлар лойиҳаси жойлаштирилган.\n2019 йил 1 январдан кейин меҳнат фаолияти учун пенсияни ҳисоблаб чиқаришда суғурта бадаллари ҳисобланиши инобатга олинмайди. Бу Президентнинг 29.06.2018 йилдаги «Ўзбекистон Республикасининг солиқ сиёсатини такомиллаштириш концепцияси тўғрисида»ги ПФ–5468-сон Фармони қабул қилиниши билан боғлиқ. Ҳужжатга мувофиқ, 2019 йилдан бошлаб фуқароларнинг бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига ушлаб қолинадиган суғурта бадаллари бекор қилинади. Тегишинча, ходимга иш ҳақи ҳисобланган бўлса, ҳар қандай иш (1.01.2019 йилдан кейин амалга ошириладиган) иш стажига қўшиб ҳисобланади.\nБунда ходим 1.01.2019 йилдан кейин амалга оширадиган меҳнат фаолияти учун пенсияни ҳисоблаб чиқаришда суғурта бадаллари асос қилиб олинмаслигини яна бир бор қайд этиб ўтамиз. 2018 йил охиригача ишланган давр учун пенсияни ҳисоблашда, аввалгидек, ходимнинг суғурта бадаллари ҳисобланган даромадлари олинади.\nМаълумот учун. Пенсияни ҳисоблаб чиқариш учун, ишдаги мавжуд танаффуслардан қатъи назар, охирги 10 йиллик меҳнат фаолияти давомидаги исталган кетма-кет 5 йилдаги (пенсия сўраб мурожаат этган кишининг танлови бўйича) иш ҳақи олинади.\nЭслатиб ўтамиз, пенсияни ҳисоблаб чиқариш учун иш ҳақига Солиқ кодексининг 172-моддасида кўрсатилган, суғурта бадаллари ҳисобланадиган меҳнатга ҳақ тўлаш тарзидаги барча даромадлар киритилади. Булар:\nҳақиқатда бажарилган иш учун ҳисобланган иш ҳақи;\nрағбатлантириш хусусиятига эга тўловлар (йиллик иш якунлари бўйича мукофот, таътилга қўшимча ҳақлар ва ҳ.к.);\nкомпенсация тўловлари (оғир, зарарли, ўта зарарли меҳнат шароитларида ишлаганлик учун устамалар; бир неча касбда, лавозимда ишлаганлик учун устамалар ва ҳ.к.);\nишланмаган вақт учун ҳақ тўлаш (йиллик асосий ва қўшимча таътилларга ҳақ тўлаш ва ҳ.к.);\nМудофаа, Ички ишлар, Фавқулодда вазиятлар вазирликларининг, ДХХнинг ҳарбий хизматчиларига, ИИОнинг оддий аскарлар, сержантлар ва офицерлар таркибига ҳамда ДБҚнинг ходимларига хизматни ўташи (хизмат мажбуриятларини бажариши) муносабати билан тўланадиган пул таъминоти, пул мукофотлари ва бошқа тўловлар.\nПенсия учун 2005 йилдан кейинги стаж автоматик тарзда тасдиқланади\nГость_пардаев меликул хуррамович,шурчи тумани.1959 :\nКонцепцияга таклиф:Туман кенгаши депутатлигига 2марта сайла.нганман.ойлик берилмайди.шу пенсияга чикканда туман ва вилоят депутатларига пенсиянинг 20%микдорида кушиб берилса яхши булар эди.