011. Ҳуд сураси\nМаккада тушган, 123 оятдан иборат\n1. Алиф, лам, ро. Бу ҳикматли ва хабардор Зот ўзгармас оятларини муфассал баён қилган ва тушунтирган Китобдир.\nЯъни оятлари қиёматгача асло ўзгармайдиган Қуръони Карим инсониятни яккаю-ягона Аллоҳ таолонинг ибодатига чақириш учун юборилган. Аллоҳ таоло Китобида Ўзининг амр-фармонлари, қайтариқларини очиқ-равшан ва муфассал баён этиб қўйган. Буларни бандаларига етказиш учун пайғамбарларини ер юзига йўллаган.\n2. (Эй Муҳаммад), айтинг: «У Аллоҳдан бошқасига сиғинмасликни ўргатади. Ҳақиқатан мен Унинг огоҳлантирувчиси ва суюнтирувчисиман.\n3. Парвардигорингиздан мағфират тиланглар, маълум муддатгача сизларни яхшиликлардан фойдалантириши, ҳар бир муносибига Ўзининг фазлидан бериши учун Унга илтижо қилинглар, агар бундан юз ўгирсангиз, улуғ Кундаги азобланишингиздан қўрқаман.\n4. Аллоҳга қайтасизлар, У эса ҳамма нарсага қодирдир».\n5. Мана, Ундан беркитиш учун дилларидагини яширишади. Лекин билишмайдики, кийимларига ўраниб олишса ҳам, У нимани яшираётганларини ҳам, дилларидаги пинҳон сирларини ҳам билади.\nИмом Бухорийнинг Абдуллоҳ ибн Аббосдан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича, ушбу ояти карима карамли саҳобалардан бўлган ҳаёли зотлар ҳақида туширилган.\nЎН ИККИНЧИ ЖУЗ\n6. Ер юзида Аллоҳ ризқ бермаган бирор ўрмаловчи жонзот йўқдир. У қароргоҳларини ҳам, оромгоҳларини ҳам билади. Ҳаммаси очиқ-ойдин Китобдадир.\nЯъни Ер юзида қимирлаган бирор махлуқ йўқки, ризққа (еб-ичишга, маскан ва кийимга, тўғри йўлга йўлланишга) муҳтож бўлмасин. Барча жонзотга кундалик ризқини етказиб туришни Аллоҳ таоло фазли-карами билан зиммасига олган. Кимга қанча ва қачон ризқ ато этишни Унинг Ўзи билади. Бандаларнинг тирикчилик ғамида елиб-югуришлари ана шу илоҳий ризқнинг дарвозасидир, холос. Уламолар ояти каримадаги «қароргоҳ»ни банданинг бу дунёдаги турар жойи ёки ота-онасининг пушти камари деб, «оромгоҳ»ини эса қабри ёки онасининг бачадони, деб изоҳлашган. «Очиқ-ойдин Китоб»дан мурод, Лавҳул Маҳфуздир (Юнус сураси 61-оят изоҳига қаранг).\n7. У қайсинингизнинг амали яхшилигини синаш учун осмонлару ва Ерни олти кунда яратди, Арши сув устидадир. (Эй Муҳаммад), агар «Ўлгандан кейин, албатта, қайта тириласизлар», десангиз, кофирлар: «Бу сеҳрдан бошқа нарса эмас!» дейишади.\nСув ҳамма нарсага ҳаёт манбаи бўлиб хизмат қилиши учун осмонлар ва Ердан олдин сув яратилган: «Важаална минал маи куллий шайъин». Ўша пайтда Аллоҳнинг Арши сув устида бўлган, ҳозир осмонлар устидадир. Аллоҳ таолонинг бутун оламларни яратишдан, бу қадар ажойиб ва ўзгармас низом асосида бошқаришдан муроди инсонларнинг Ер юзини обод қилиш йўлида, Аллоҳнинг буюк мўъжизалари ва яратиш ҳикмати ҳақида тафаккур билан Унинг розилигини топиш учун қандай яхши ишлар қилишларини имтиҳон қилиш эди. Модомики дунё ҳаёти бир синов экан, имтиҳондан яхши ўтганлару ўта олмаганларни ҳисоб-китоб қиладиган жой ҳам бўлиши аниқ. Бу жой Аллоҳ таоло яратганидан кейин вафот этиб, яна қайта тирилувчи барча инсонларнинг тўпланадиган ери бўлмиш охират майдонидир. Макка мушриклари Қуръони Каримдан ёки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тилларидан Қиёмат воқеаларини эшитганларида доимо таажжубга тушиб, «Бу гаплар сеҳр-жодудан бошқа нарса эмас», дейишган.\nАқида китобларида келтирилишича, Арш оёқли бир тахт бўлиб, уни фаришталар кўтариб туришади. У махлуқотларнинг шифтидир. Аллоҳ таолонинг Аршга эҳтиёжи йўқ, уни Ўзи билган ҳикмат учун яратган. Аршга ишонамиз, аммо унинг ҳажми, ҳолати, сифатини фақат Аллоҳ таолонинг Ўзи билади.\n8. Агар уларга азобни маълум муддатга кечиктирсак, балки «уни нима тўхтатиб турибди?» дейишар?! Огоҳ бўлишсинки, азоб келадиган кунда ҳеч нарса ундан тўсолмайди ва улар ўзлари масхара қилган нарсалар билан чирмаб олинади.\n9. Ҳақиқатан, Биз инсонга бирор неъматни бериб, сўнг ундан тортиб олсак, у, албатта, ноумид ва ношукр бўлади.\n10. Агар унга кулфат етганидан кейин неъматларимиздан тоттириб қўйсак: «Энди кулфатларим ариди», дейди ва хурсанд бўлиб керилади.\n11. Сабр кўрсатиб, яхшиликлар қилувчилар бундан мустасно. Ана шуларга мағфират ва катта мукофотлар бор.\nКофир ва мушрикларга, Аллоҳ таолога итоатсизлик қилувчиларга Унинг қаттиқ азоби келиши муқаррардир. Азобни қачон юбориш эса Ўзининг ихтиёридадир. Шўрлик гуноҳкорлар Парвардигор берган муҳлатдан фойдаланиб қолиш ўрнига беҳуда эътирозлар ва масхара қилишлар билан баттар гуноҳларини кўпайтиришади. Улар билишмайдики, агар Аллоҳ таолонинг азоби келиб қолса, уларнинг жонларини бир лаҳзада олиб қўяди. Инсонларда яна шундай кайфият ҳам бор: Аллоҳ таоло ато этиб қўйган неъматлар ва яхшиликларнинг қадрига етишмайди-да, бир кун келиб бу неъматларни тортиб олса, бундан ҳушёр тортиш ва ўзини ўнглаш, тавба қилиб, Парвардигорга ёлбориш ўрнига дарров маъюс тортиб, тушкунликка тушишади. Агар Аллоҳ таоло уларга нажот бериб, кулфат ва машаққатларини аритиб қўйса, тезда бу марҳаматни унутиб, яна беҳуда ғурур ва нодонликларига боришади. Лекин сабрли, солиҳ амаллар қилувчи бандалар бундай эмаслар, уларга Аллоҳ таолонинг мағфирати ва катта мукофотлари насиб бўлади.\n12. (Эй Муҳаммад), балки уларнинг: «Унга нега хазина туширилмаган ё нега бир фаришта келмаган?» дейишгани учун ўзингизга ваҳий қилинган нарсаларнинг баъзисидан кечиб, юрагингиз сиқилаётгандир?! Сиз огоҳлантирувчисиз холос, ҳамма нарса Аллоҳнинг зиммасидадир!\nЯъни ваҳийнинг баъзи ўринларини қабул қилиб, баъзиларини тарк этиш Пайғамбаримизнинг (алайҳиссалом) эътиқодларига зид нарсадир, у Зот асло бундай қилмайдилар ҳам. Ушбу ояти карима у кишига ва Расулуллоҳ орқали бутун инсонларга тасалли, панд-насиҳат бўлиб келяпти. Мушрик ва кофирларнинг сиз ўқиб эшиттираётган оятларга аҳамият бермасликлари, уларнинг: «Агар Муҳаммад чин Пайғамбар бўлганида Аллоҳ унга катта бойлик-хазиналарни бериб қўйган ёки унга бирор фариштани юборган бўларди!» деган иддаолари сизни оятларимизни тўла етказишдан иккилантирмасин, сиз бундай таъналарга парво қилмай, зиммангиздаги вазифани адо этаверинг, сизнинг бурчингиз гуноҳкорларни ёмон оқибатдан огоҳлантириш, холос, қолган барча ишларга Аллоҳ таолонинг Ўзи мутасаддидир.\n13. Ёки: «Буларни ўзи тўқиган», дейишяптими? Унда: «Агар ростгўй бўлсангиз, Аллоҳдан бошқа кимни бўлса ҳам чорлаб, шунга ўхшаш ўнта сурани тўқинглар-чи!» денг.\nЯъни эй мушриклар, агар Қуръони Карим мен тўқиган нарса бўлса, у ҳолда сиз Аллоҳ таолога шерик қилаётган бутларингизнинг барини тўплаб, шунга ўхшаш ўнтагина сурани тўқиб кўринглар-чи! Аслида буни арабларнинг энг кучли сўз усталари ҳам асло уддалай олишмайди. Шундай бўлгач, бунинг илоҳий Китоб эканига нега ишонмайсизлар, ундаги амр-фармонларни бажаришга нега итоатсизлик қиласизлар?\n14. Агар улар жавоб бера олишмаса, билингки, Қуръон Аллоҳнинг илми билан туширилган. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқдир! Энди мусулмон бўларсизлар?!\nБут-санамларингиз бу таклифга жавоб бера олмайди, улар бирор сурага ўхшаш нарсани келтира олмайди ҳам. Чунки Қуръони Карим Аллоҳ таоло ҳузуридан, Унинг илми билан туширилган. Унда ўзга бирор илоҳ йўқдир! Шу далиллардан кейин энди Исломга кирарсизлар?!\n15. Ким дунё ҳаёти ва унинг зийнатларини истаса, қилмишларига ярашасини берамиз, бунда зиён кўришмайди.\n16. Уларга охиратда оловдан бошқа насиба йўқ ва бу дунёдаги ишлари фойдасиз, қилган барча амаллари беҳудадир.\n17. Парвардигоридан аниқ ҳужжатга эга бўлган, кетидан Унинг гувоҳи келиб хабар берган, бунгача Мусонинг китоби дастур ва раҳмат бўлиб турган кишилар улар билан тенг бўлармиди? Ана шундайларгина Қуръонга ишонишади. Қавмлардан ким уни инкор қилса, борар жойи дўзахдир. (Эй Муҳаммад), бу ҳақда шубҳага борманг, чунки унинг Парвардигорингиздан келгани ҳақдир, лекин кўплар ишонишмайди.\nҚуръони Карим Аллоҳ таолонинг охирги Китобидир, Китобдаги амр-фармонлар қиёматгача инсонларга дастуриламалдир. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом ва у Зотнинг умматлари бунга иймон келтиришган. Қуръони Каримнинг илоҳий дастур эканига Парвардигорнинг биринчи гувоҳи Жаброил алайҳиссалом бўлсалар, иккинчи гувоҳ Мусо алайҳиссаломга туширилган Тавротдир. Ким Қуръонга ишонса, икки дунё саодатига эришади, ким уни инкор этса, бундайларнинг борар жойи абадий азоб макони дўзахдир.\n18. Аллоҳга туҳмат қилувчидан ҳам золимроқ ким бор? Бундайлар Парвардигорга рўбарў бўлишганида, гувоҳлар: «Туҳматчилар мана шулардир!» дейишади. Огоҳ бўлинглар, Аллоҳнинг лаънати золимларгадир.\nОяти каримадаги «гувоҳлар» Аллоҳ таолонинг фаришталаридир. Улар пайғамбарларнинг инсонларни ҳақ йўлга чақиришгани, кофирларнинг эса буни инкор этишганига гувоҳлик беришади ҳамда уларнинг «Қуръонни Муҳаммаднинг ўзи ёзган», деб Аллоҳ шаънига туҳмат қилиб, Унинг Пайғамбарини ёлғончига чиқаришганини исбот этишади.\n19. Бундайлар Аллоҳнинг йўлидан қайтармоқчи ва чалғитмоқчи бўлишади ва охиратга ишонишмайди.\n20. Улар ер юзида қочиб қутулишолмайди, Аллоҳдан бошқа ҳимоячи ҳам бўлмайди. На эшитишга қодир бўлмаганлари, на кўрмаганлари учун азоб кўпайтириб берилади.\nЮқоридаги икки ояти каримада тавсифланганлар золим мушриклардир. Улар ўзларининг гуноҳлари етмай, бошқа кишиларни ҳам Аллоҳ таолонинг ҳақ йўлидан тўсмоқчи ёки чалғитмоқчи бўлишади. Ўзлари охиратга ишонишмагани у ёқда қолиб, ўзгаларни ҳам бунга ишонмасликка мажбурлашади. «Охират, жаннат ва дўзах ҳақидаги гаплар бари афсона, бу дунёда айшингни суриб қол, қиёмат руҳонийларнинг ўйлаб топган гапи» қабилидаги ёлғон-туҳматлар қилишгача боришади. Энди ўзлари ҳақни инкор қилишгани ва бошқаларни ҳам бундан тўсишгани учун уларга азоб икки баравар кўпайтириб берилади. Ҳақиқатни англашга адоватлари шу даражада қаттиқ эдики, уни на эшита олишди, на кўра олишди.\n21. Улар ўзларига зиён қилишди, уларнинг ишонганлари ташлаб қочди.\n22. Шубҳасиз, улар охиратда ҳам энг зиёнкорлардир.\n23. Иймон келтирган, яхши ишларни қилган ва Парвардигорларига итоатда бўлганлар жаннатийлардир ва унда мангу қолишади.\n24. Икки гуруҳнинг мисоли кар ва кўр одам билан эшитувчи ва кўрувчи кабидир. Уларни тенглаб бўлармиди?! Нега ўйлаб кўрмайсизлар?!\nИкки гуруҳ, яъни мусулмонлар ва кофирларни бир-бирига асло тенглаб-ўхшатиб бўлмайди. Кофирлар худди кўр ва кар кимсалар каби ҳақиқатни эшитишни ҳам, кўришни ҳам исташмайди. Мўминлар эса эшитишади ҳам, кўришади ҳам.\n25. Биз, ҳақиқатан, Нуҳни қавмига юбордик ва у деди: «Мен сизларни огоҳлантирувчиман.\n26. «Аллоҳдан бошқага сиғинманглар, чунки қўрқинчли кунда азобга гирифтор бўлишларингдан қўрқаман».\nҚавмига пайғамбар қилиб ююорилган Нуҳ алайҳиссалом уларни Вад, Сувоъ, Яғус, Наср деб номлаб олишган бутларига сиғинмасликка, ягона Аллоҳга қуллик қилишга чақирди. Аммо қавми Нуҳ алайҳиссалом қўрқинчли кундан (қиёмат ёки тўфон балоси) огоҳлантирганига қарамай, итоатсизлик қилиб, ҳалокатга учради.\n27. Шунда қавмнинг кофир оқсоқоллари: «Сенинг ҳам бизга ўхшаган инсонлигингни кўряпмиз, сенга орамиздаги зоти пастларгина, шунда ҳам тушунмаганликларидан эргашаётганини кўряпмиз, аммо бизлардан устунликларингни кўрмаяпмиз, аксинча, ёлғончилардан ҳисоблаяпмиз», дейишди.\nЯъни сен ҳам (эй Нуҳ,) бизга ўхшаган бир инсон экансан-ку, сенга эргашаётганлар эса қавмининг бизга ўхшаган аслзода оқсоқоллари эмас, балки зоти паст, майда ҳунармандлардир. Улар ҳам мулоҳаза қилиб ўтирмай, бир-бирларига тақлид қилиб сенга қўшилиб кетишган. Сизлар иймонга келганингиз билан бизлардан ҳеч қандай афзалликларинг йўқ, аксинча, ёлғончисизлар.\n28. У айтди: «Эй қавмим, айтинг-чи, агар Парвардигоримдан аниқ далилим бўлса, У раҳматидан менга ато этса, аммо булар сизларга аён бўлмаса, ёқтирмаган нарсаларингга мажбурлармидик?!»\nНуҳ алайҳиссаломга Аллоҳ таоло ҳузуридан берилган раҳмат пайғамбарлик рутбасидир, аммо Аллоҳ тавҳидига ишонмаган гумроҳлар Унинг пайғамбарини ҳам танишни истамайди. Пайғамбарларнинг вазифаси инсонларни Аллоҳни танишга чақиришдир, улардан баҳра олганлар ҳақ йўлга киришади, баҳра олмаганларни эса бунга мажбурланмайди.\n29. «Эй қавмим, даъватим учун сизлардан мол-дунё сўрамайман, мукофотим ёлғиз Аллоҳ зиммасидадир. Лекин менга ишонганларни ҳайдолмайман, улар, албатта, Парвардигорларига рўпара бўлишади. Лекин сизларнинг жоҳил эканларингни кўряпман».\n30. «Эй қавмим, агар уларни ҳайдасам, Аллоҳ азобидан мени ким қутқаради? Нега ўйламайсизлар?!»\n31. «Ва сизларга Аллоҳнинг хазиналарига эгаман ҳам, ғайбни биламан ҳам деяётганим йўқ, фаришталардан ҳам эмасман, назарга илмаётганларингизга Аллоҳ яхшилик юбормайди, деб айтолмайман ҳам. Уларнинг дилидагиларни Аллоҳ яхшироқ билади, яна золимлардан бўлиб қолмай!».\nБарча замонларда пайғамбарларга (уларга Аллоҳнинг саломи бўлсин) ҳаммадан олдин, ҳаммадан кўпроқ ғариб ва фақир кишилар иймон келтиришган эди. Аслзода ва бадавлат кишилар, қавм оқсоқоллари шуларга ўхшаб ўзимиз каби бир инсонга эргашайликми, деган хаёлда ор ва кибрга боришган, пайғамбарлардан уларни ҳайдаб юборишни талаб этишган эди. Лекин пайғамбарлик ахлоқи ва шафқати ҳаргиз бу шартни қабул қилишга йўл қўймас эди.\n32. Улар: «Эй Нуҳ, биз билан баҳслашишни жуда кўпайтириб юбординг, агар ростгўй бўлсанг, ваъда қилган азобингни кўрсат-чи!» дейишди.\n33. Нуҳ айтди: «Аллоҳ хоҳласа, албатта, келтиради, ундан қоча олмайсизлар!»\n34. «Агар Аллоҳ сизларни адаштиришни хоҳлаган бўлса, сизларга насиҳат қилишни истаганим билан фойдаси бўлмайди. У Парвардигорингиздир ва Унинг ҳузурига қайтариласизлар!»\n35. (Эй Муҳаммад), ёки улар: «Қуръонни ўзи тўқиб олган», дейишяптими? «Агар уни тўқиган бўлсам, гуноҳи ўзимгадир, сизларнинг гуноҳларингизга дахлим йўқ», денг.\n36. Ва Нуҳга айтилди: «Қавмингнинг олдин иймон келтирганларидан ташқари бошқа ҳеч ким иймонга келмайди, уларнинг қилмишларига қайғурма!»\n37. «Бизнинг кузатувимизда ва амримиз билан бир кема яса ва золимлар ҳақида Менга сўз очма, улар, албатта, ғарқ қилинадилар».\nНуҳ алайҳиссалом қавми у зотга итоатсизлик қилавергач, Аллоҳ таоло ваҳий орқали маълум қиляптики, энди ҳар қанча тиришсанг ҳам, бу осий қавм сенга эргашмайди, олдин иймонга келган кишиларгина бундан мустасно. Энди иймонсизлар билан тортишиб ўтирма, уларнинг гуноҳини кечиришни сўраб, Менга сўз қилиб юрма! Бизнинг назоратимизда ва Биз айтгандай қилиб бир кема яса, ўзинг ва иймон келтирганларни қутқариб, қолган барча золимларни сувга ғарқ қиламиз.\n38. У кема ясаётганида қавмининг оқсоқоллари унинг олдидан ўтаётиб устидан кулишарди. Шунда у айтди: «Ҳозир бизни масхара қилаётган бўлсанглар, биз ҳам ҳали сизлар каби масхара қиламиз».\n39. «Кимга шармандали жазо келиши ва ҳамишалик азоб тушишини яқинда билиб оласизлар».\nНуҳ алайҳиссалом Аллоҳ таолонинг амри билан ўзига эргашганларни ва барча жонзотлардан бир жуфтдан жойлаш учун бир йил мобайнида улкан бир кема ясади. Қавмнинг мутакаббир оқсоқоллари ҳар гал у киши олдидан қилаётган ишларини масхара қилиб, устларидан кулиб ўтишар эди. Шунда Аллоҳ таоло пайғамбарига буюрдики, уларни бу дунёда шармандаю шармисор қиладиган, охиратда эса абадий қийноққа соладиган жазолар кутиб тургани ҳақида огоҳлантиринг.\n40. Амримиз келиб, таннур жунбушга келганида: «Ҳар нарсанинг жуфтидан, аҳли-аёлингни, олдин ҳукм қилинганлардан ташқари иймон келтирганларни кемага чиқар!» дедик. Аммо иймон келтирганлар озчилик эди.\nОяти каримадаги «таннур» сўзини муфассирлар турлича тафсир қилишган: Абдуллоҳ ибн Аббос (Аллоҳ ундан рози бўлсин) қилган тафсирда «Таннур»дан мурод, бутун ер юзи назарда тутилган, дейилади. Яъни ер юзидаги барча сув манбалари қайнаб-тошиб кетди, маъноси бор. Ибн Касир: «Бу олдинги ва кейинги барча уламолар сўзидир», дейди.\nАллоҳ таолонинг амри билан тўфон бошлангач, Нуҳ алайҳиссаломга насли давом этиши учун ҳар бир жонзотдан бир урғочи ва бир эркагини, ўзининг аҳли-аёлини ва пайғамбарга ишониб, иймонга келганларни кемага чиқариш буюрилди. Кемадаги одамлар сони ҳақида ҳам турлича фикр айтилган: кўплар улар сони саксонта, ярми эркак, ярми аёл эди, дейди. Имом Табарий фикрича, муайян бир сон тайин этилмагани яхши. Лекин ғарқ этилганлар ичида Нуҳ алайҳиссаломнинг Воила исмли хотини ва ундан Ём исмли (лақаби Канъон) ўғли бўлган.\n41. Нуҳ: «Кемага чиқинглар, унинг юриши ҳам, туриши ҳам Аллоҳнинг исми биландир. Парвардигорим, албатта, меҳрибон ва раҳмлидир», деди.\nУшбу ояти шарифадан маълум бўляптики, барча ишлар қатори кема, улов кабиларга миниш чоғида «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм» дейиш керак экан.\n42. Кема тоғдай тўлқинлар узра сузиб кетаётганида Нуҳ кемадан қолган ўғлига: «Ўғлим, биз билан юр, кофирлар билан қолма!» деди.\nНуҳ алайҳиссалом ўғли Канъоннинг баъзи мунофиқона муомалаларидан уни мусулмон гумон қилиб ёки кофир бўлса ҳам, тўфон ҳодисасини кўриб, балки, иймонга келар, деган умидда уни кемага чақирди.\n43. У: «Тоққа чиқиб оламан, у мени сувдан қутқаради, деди. Нуҳ: «Бугун, Аллоҳ раҳм қилганлардан ташқари, Унинг азобидан ҳеч ким қутула олмайди», деди. Шу заҳоти тўлқин уларни айирди ва ўғли ғарқ бўлди.\nАллоҳ таоло жазо сифатида бир бало-кулфатни юборганида Унинг азобидан на тоғлару, на дарахтлар, на қутқарув гуруҳлари – ҳеч нарса асраб қололмайди. Нуҳ алайҳиссаломнинг ўғли ҳам кофирлиги сабабли отасидан жудо бўлиб, сув остида қолди.\n44. «Эй Ер, сувингни ютгил, эй осмон, ўзингни тутгил!» деган амр бўлди. Сув камая-камая қуриди ва кема Жудий тоғида ўрнашди ҳамда «Золимлар ҳалок бўлсин!» дейилди.\nЯъни Ер юзидаги ҳамма сув илоҳий буйруқдан кейин батамом қуриди, булутлардан ёғаётган ёмғир ҳам тўхтади. Кема Жудий тоғига бориб ўрнашди. Ушбу тўфон бутун дунёда бўлганми ё у айрим мамлакатгагина хосмиди, деган ихтилофлар ҳам бор. Бутун Ер юзида тўфон бўлган деювчилар ҳозир дунёдаги барча инсонлар Нуҳ алайҳиссаломнинг уч ўғли Сом, Ҳом, Ёфасдан тарқаган, дейишади. Жудий тоғини ҳам Шомда, Туркияда, Арманистонда деб тахмин қилувчилар бор.\n45. Нуҳ Парвардигорига нидо қилиб: «Эй Парвардигорим, ўғлим ҳақиқатан аҳлимдандир, ваъданг ҳақдир, Сен ҳукм қилувчиларнинг энг доносисан!» деди.\n46. У: «Эй Нуҳ, у сенинг аҳлингдан эмас! Унинг қилмишлари яхши эмас! Билмаган нарсангни Мендан сўрама! Жоҳиллардан бўлмаслигингни насиҳат қиламан», деди.\nЯъни у оилангдан бўлсаям, нажот топувчилардан эмасдир, унинг қилган ишлари нақадар ёмонлигини Ўзим биламан, сен эса билмаган нарсаларингга суяниб, уни қутқаришни Мендан сўрама, жоҳиллардан бўлиб қолмаслигинг учун сенга бу насиҳатлар қилиняпти.\n47. Нуҳ: «Парвардигоро, билмаган нарсамни сўрашдан Сендан паноҳ тилайман, агар мени кечирмасанг ва раҳм қилмасанг, албатта, золимлардан бўлиб қоламан», деди.\n48. Шунда буюрилди: «Эй Нуҳ, Биз сенга ва ҳамроҳларингга берган тинчлик-баракотларимиз билан кемадан тушинглар! Шундай умматлар ҳам бўладики, уларни бироз нафлантирамиз-да, сўнгра уларга Биздан қаттиқ азоблар етади».\nЯъни энди сизларга келган тўфон балосидан сўнг Аллоҳ таоло ҳузуридан тинчлик замони ва баракотлар юборилди, кемадан тушиб бемалол яшайверинглар. Аммо сизлардан кейин баъзи қавмларга ҳам гуноҳлари сабабидан турли бало-офатлар юборилади ва улар гуноҳда бардавом бўлганлари, тавба қилмаганлари боис ҳалок бўлишади.\n49. (Эй Муҳаммад), булар сизга етказилган ғайбий хабарлардир, буларни олдин сиз ҳам, умматингиз ҳам билмас эдинглар. Сабр қилинг, тақводорларнинг оқибати яхшидир.\nМана, Нуҳ алайҳиссалом ва ҳамроҳларининг оқибати нажот ва ғалаба билан якун топди. Эй Муҳаммад (алайҳиссалом), шундай оқибат сизга ва умматларингизга ҳам бўлади. Бунинг учун сизлар ҳам Нуҳ алайҳиссалом ва ҳамроҳлари сабр қилганидай сабрли бўлинглар.\n50. Биз Од қавмига биродарлари Ҳудни пайғамбар қилиб юбордик. У айтди: «Эй қавмим, Аллоҳга сиғининглар, сизнинг Ундан ўзга илоҳингиз йўқ, сизлар фақат тўқиб чиқаргансизлар, холос!»;\n51. «Эй қавмим, даъватим учун сизлардан ҳақ сўрамайман, мукофотим мени яратган Зот зиммасидадир, нега тушунмайсизлар?!»\nУшбу суранинг 29-оятида Нуҳ алайҳиссалом каби Ҳуд алайҳиссалом ҳам қилган даъватлари эвазига қавмидан ҳақ ҳам, мол-дунё ё мукофот ҳам сўрамаётганини таъкидламоқда. Токи одамлар уларнинг меҳнатини дунёвий тамаъга йўймаслиги, даъват ва панд-насиҳатлар холис, беғараз, таъсирчан бўлиши учун пайғамбарлар ҳақ талаб этишмаган, ишларининг мукофотини Аллоҳ таолодан умид қилишган.\n52. «Эй қавмим, Парвардигорингиздан мағфират сўранглар, кейин Унга тавба қилинглар! Шунда У осмондан ёмғирлар ёғдиради, қувватингизга қувват қўшади. Гуноҳкор бўлиб, юз ўгирманглар!».\nОд қавми Аллоҳ таолонинг берган неъматларига ношукрлик қилгани, куч-қувватига мағрур бўлиб, кибр ва исёнга боргани ҳамда пайғамбар Ҳуд алайҳиссаломга итоатсизлик этгани учун Парвардигор уларга бало юборади. Уч йилгача ёғиндан маҳрум бўлишади, қурғоқчилик ва қаҳатчилик бошланади. Шунда Ҳуд алайҳиссалом: «Агар иймонга келсанглар, Аллоҳ таоло осмондан ёмғирлар ёғдириб, баракотини беради ва қаҳатчиликдан қутқаради, яна олдингидай бақувват бўласизлар, фақат гуноҳга ботиб, ҳақ йўлдан юз ўгириб кетманглар», деб огоҳлантирди.\n53. Улар айтишди: «Эй Ҳуд, бизга очиқ далил келтирмадинг, сенинг сўзларинг билан маъбудларимиздан кечмаймиз, сенга асло ишонмаймиз ҳам».\n54. «Маъбудларимиздан баъзилари сенга ёмонлик қилибди», деймиз, холос». Шунда Ҳуд деди: «Аллоҳни гувоҳ қиламан, сизлар ҳам гувоҳ бўлинглар, шерик қилаётганларингизга дахлим йўқ!»\n55. «Ўзигагина суянаман. Менга фитна қилсанглар ҳам, муҳлат бермасанглар ҳам, майли!»\nЯъни ўзларинг ва Аллоҳ таолога шерик қилган сохта маъбудларинг бирлашиб, мени йўқотиш йўлида нима фитна бўлса, қилаверинглар. Қутулиб кетишим учун муҳлат ҳам бериб ўтирманглар, мен Парвардигоримнинг Ўзигагина суянаман!\n56. «Парвардигорим ва сизларнинг ҳам Парвардигорингиз Аллоҳгагина таваккал қиламан. Бирор жонзот йўқки, У пешонасидан тутмаган бўлсин. Парвардигорим йўли тўғридир!»\nОяти каримадаги «жонзотнинг пешонасидан тутиш» ибораси Аллоҳ таоло яратган барча жонзотлар – инсон, жин ва фаришта, ҳайвонот ва қурт-қумурсқа – барининг инон-ихтиёрига ёлғиз Ўзи эгадир, Унинг бу борадаги адли ва карамига зид келувчи бирор ҳукм бўлимайди, маъносидадир.\n57. «Агар бундан юз ўгирсанглар, менга юклатилган нарсани сизларга етказдим, энди Парвардигорим сизлардан бошқа қавмни келтиради, Унга халал беролмайсизлар! Парвардигорим, ҳақиқатан, ҳамма нарсани асровчидир».\nЯъни эй саркаш қавм, сизларнинг яхши панд-насиҳатдан юз ўгирганингиздан на менга, на Парвардигоримга заррача нуқсон етмайди, аксинча, бундан ўзларингга катта зарар келади. Аллоҳ таоло золим қавмларни ҳалок қилиб, бошқа бир қавмни дунёга келтиради ва яшаш жойларингиз, мол-мулкларингизни уларга мерос қилиб беради. Гумроҳларнинг итоатсизлигидан дунёдаги илоҳий низомда заррача тартибсизлик бўлмайди, чунки бунинг асровчиси Парвардигордир!\n58. Амримиз келганида Ҳудни ва унга ишонганларни раҳматимиз билан асраб қолдик ва оғир азоблардан қутқардик.\nАллоҳ таоло огоҳлантириб ваъда қилган амр етиб келди: Од қавм етти кун ва саккиз кеча эсган қайноқ шамол бўронидан батамом ҳалок бўлиб, ер юзидан беному нишон кетди. Ҳуд алайҳиссалом ўзига эргашган тўрт минг нафар уммати билан Аллоҳ таоло паноҳида омон қолди.\n59. Ана шу Од қавми Парвардигорларининг оятларини инкор этиб, Унинг пайғамбарларига итоатсизлик қилди ва ҳар хил қайсар золимлар буйруғига эргашиб кетди.\n60. Лаънат уларни бу дунёда ҳам, қиёмат куни ҳам қувиб юради. Огоҳ бўлинглар, Од Парвардигорини инкор қилган эди, огоҳ бўлинглар, Ҳуднинг қавми Од ҳалок бўлсин!\n61. Самуд қавмига биродарлари Солиҳни юбордик. У: «Эй қавмим, фақат Аллоҳга сиғининглар, ундан ўзга илоҳларингиз йўқ, У сизларни ердан яратди ва уни сизларга обод қилди. Шунинг учун Ундан мағфират сўранглар, кейин Унга тавба қилинглар. Ҳақиқатан Парвардигорим яқин ва ижобат қилувчидир.\nЯъни Аллоҳ таоло олдин Одам алайҳиссаломни ердан-тупроқдан яратди. Унинг зурриёдлари Ерда яшаши, наслини давом эттириши учун кейин турли неъматлар (сув, ўсимликлар, чорва ҳайвонлари кабилар)ни пайдо қилди. Булар инсонларнинг пайдо бўлиши ва яшаши учун зарурий моддалардир.\n62. Улар: «Эй Солиҳ, олдин умидимиз сендан эди. Энди ота-боболаримиз сиғиниб келган нарсаларга сиғинишдан қайтармоқчимисан? Биз сен даъват этаётган нарсадан қаттиқ шубҳадамиз», дейишди.\n63. Шунда у деди: «Қавмим, айтинг-чи, менда Парвардигоримнинг аниқ ҳужжати туриб, Унинг раҳмати берилган бўлса-ю, Унга итоатсизлик қилсам, Аллоҳнинг азобидан мени ким қутқаради? Сизлар эса менга зиённи кўпайтирасизлар, холос!»;\nЯъни Аллоҳ таоло мени Ўз карами билан тўғри йўлга солиб қўйган бўлса-ю, мен Унга эмас, сизларга бўйсунсам, Унинг жазосидан бирортангиз қутқариб қололмайсизлар, аксинча, менга етказадиган зарарларинг ортади, холос.\n64. «Эй қавмим, Аллоҳнинг ушбу туяси сизларга бир далил бўлсин, у Аллоҳнинг ерида ўтлаб юраверсин, унга зиён етказманглар, акс ҳолда азобга қоласизлар».\nСаркаш Самуд қавми пайғамбар Солиҳ алайҳиссаломнинг даъватларига жавобан: «Аллоҳ таоло бизга мўъжиза тариқасида тошдан бир урғочи туя юборсин», деб талаб қилди. Солиҳ алайҳиссалом дуо қилиб сўраганида Аллоҳ таоло қавмни имтиҳон қилиш учун бир урғочи туяни боласи билан юборди. Фақат бир шарт билан: «Туяга тегманглар, у Аллоҳнинг ерида бемалол ўтлаб юраверсин», дейилди. Аммо исёнда давом этган қавм туяни сўйиб юборди ва Аллоҳга шаккоклик қилгани учун мангу жазога гирифтор бўлди.\n65. Лекин улар туяни сўйишди. Шунда у: «Уйларингда уч кун яшаб туринглар, бу сизларга ҳақиқий жазо ваъдасидир», деди.\n66. Амримиз келганида Солиҳни ва у билан иймонга келганларни раҳматимиз ила асраб қолдик ва ўша кун шармандачилигидан қутқардик. Парвардигорингиз ҳақиқатан қудратли ва улуғдир!\n67. Золимларни эса ҳайқириқ тутди ва ҳаммалари тонгда уйларида ўлик ҳолда ётишарди.\n68. Гўё бу ерда ҳеч яшамагандек. Огоҳ бўлинглар, Самуд Парвардигорига куфр келтирди, огоҳ бўлинглар, Самуд ҳалок бўлсин!\nСамуд қавмининг бу итоатсизлиги асрлар оша инсонларга ибрат бўлиб келяпти. «Ҳўлу қуруқ баробар», деганларидай, бир жамиятда гуноҳ ва фисқ ишлар кўпайса, осийлар ва ёмонлар қатори бу ишлардан қайтармаган, бепарво ҳолда томошабин бўлиб турган яхши кишилар ҳам Аллоҳ таолонинг жазосидан қуруқ қолишмайди. Бир донишманддан: «Солиҳ пайғамбарнинг туясини бир-икки киши ўлдиргани ҳолда нега Аллоҳ таоло бутун қавмни ҳалок қилди?» деб сўрашганида: «Чунки бошқалар бунга рози бўлиб туришган эди…», деб жавоб берган экан.\n69. Ҳақиқатан, фаришталаримиз Иброҳимга хушхабар келтиришди ва «Ассалом» дейишди. У ҳам «Ассалом» деди ва тезда қовурилган бузоқ келтирди.\n70. Уларнинг таом емаётганини кўриб, у ҳайрон бўлди ва қўрқувга тушди. Улар: «Қўрқма, биз Лут қавмига юборилганмиз», дейишди.\nИброҳим алайҳиссалом олдиларига Аллоҳ таолонинг Жаброил, Микоил, Исрофил каби бир неча фаришталари одам суратида келишганди. Улар саломлашишгач, Иброҳим меҳмон қилиш мақсадида пиширилган бузоқ келтирди. Фаришталар таом ейишмагани учун Иброҳим хавотирланиб қўрқувга тушди. Шунда фаришталар: «Қўрқма, биз Лут алайҳиссалом қавмини жазолаш учун юборилганмиз», дейишди.\n71. Ёнида турган хотини кулди. Шунда Биз унга Исҳоқ ҳақида, Исҳоқдан кейин Яъқуб ҳақида хушхабар бердик.\nҲазрати Иброҳимнинг хотини Сора меҳмонларга хизмат қилар эди. У фаришталардан ўзларининг омон қолишганини эшитиб, хурсанд бўлди. Бунинг устига фаришталар эр-хотиннинг яқинда Исҳоқ исмли фарзандлари бўлишини, ҳатто унинг ўғли Яъқубни ҳам кўражаклари хушхабарини етказишганида Сора ниҳоятда таажжубга тушди. Чунки ҳазрати Сора тўқсон тўққиз ёшда, эрлари эса юздан ошиб кетган эди. Бундай кекса кишиларнинг фарзанд кўришлари ҳақиқатан ҳайратланарли эди.\n72. У: «Вой шўрим, ўзим қари бўлсам, эрим чол бўлса, туғармидим?! Жуда қизиқ-ку!» деди.\n73. Улар: «Аллоҳнинг амридан ажабланяпсанми? Ушбу хонадон аҳлига Аллоҳнинг раҳмати ва баракотлари бўлсин, У ҳақиқатан мақтовга сазовор, олийшарафдир!» дейишди.\n74. Иброҳимнинг қўрқуви кетиб, хушхабар етгач, Биз билан Лут қавми ҳақида тортиша бошлади.\n75. Иброҳим аслида ҳалим, тазаррули ва Аллоҳга юкунувчидир.\nИброҳим алайҳиссалом пайғамбарларга хос сифатлар эгаси эдилар, у киши ҳалим, юмшоқ табиатли, ҳамма ишда дарров Парвардигорларига қайтадиган киши эдилар. Лекин Лут қавмига азоб юборилганидан хабар топгач, қавмни ҳалокатдан асрашни сўраб Аллоҳ таолога ёлбора бошладилар. Шунда фаришталар илоҳий ҳукм ўқиб бўлингани, энди азоб келиши муқаррар эканини айтиб, уни тортишиб ўтиришдан қайтаришди.\n76. Эй Иброҳим, бундан қайт, Парвардигорингнинг ҳукми келиб бўлган, уларга қайтарилмайдиган азоб, албатта, келади.\n77. Фаришталаримиз Лут олдига келишганида, улардан ташвиш тортиб ғамга ботди ва: «Бугун оғир кундир», деди.\nЛут алайҳиссалом қавми жуда оғир гуноҳга, яъни бесоқолбозлик балосига мубтало эди. Олдиларига келган фаришталарни бошда танимаган Лут алайҳиссалом бу хушсурат, чиройли, келишган йигитчаларни кўриб, қавмим яна ёмон қилиғини бошлайди, деб ўйлаб жуда қайғуга ботди, ташвишга тушди. «Бугун жуда оғир кун бўлади, шекилли», деб хавфсиради. Кейинги воқеалар унинг ташвиши бежиз бўлмаганини кўрсатди.\n78. Унинг олдига қавми шошилиб етиб келди. Улар олдин ёмон ишлар қилишарди. У: «Эй қавмим, манави қизларим сизларга покизароқ, Аллоҳдан қўрқинглар, меҳмонларим олдида мени шарманда қилманглар! Орангизда бирор маънилироқ одам йўқми?» деди.\nПайғамбарлари олдига ёш йигитчалар келганидан хабар топган расво қавм деворлардан ошиб, дарвозаларни синдириб, уникига шошқинч кириб келишди. Шунда ҳазрати Лут уларга ўз қизларига уйланишни, меҳмонларни тинч қўйишни таклиф этди. Аммо бузуқ қавм бунга рози бўлмади ва Аллоҳ таолонинг оғир азобига учради, улар яшаётган ўлка ер билан яксон бўлди, барчалари ҳалокатга юз тутди.\n79. Улар: «Бизга қизларинг керак эмаслигини биласан, нимани хоҳлаётганимиз ҳам маълум», дейишди.\n80. Лут: «Кошки эди, сизларга бас келолсам, қанийди, мустаҳкамроқ таянчим бўлса эди», деди.\n81. Меҳмонлар айтишди: «Эй Лут, биз Парвардигорингнинг фаришталаримиз, улар сенга ҳеч нарса қилишолмайди. Шунинг учун оилангни олиб, тунда чиқиб кет. Хотинингдан бошқа ҳеч ким ортига ўгирилмасин. У ҳам бошқаларга ўхшаб жазоланади. Уларга жазо тайин қилинган вақт тонгдир. Тонг ахир яқин эмасми?»\nКелган фаришталар айтишди: «Аллоҳ таоло қавмингни ҳалок қилиш учун бизни юборган. Қўрқма, булар сенга қўл теккиза олмайди. Тунда яқинларингни олиб, шаҳардан чиқиб кет, лекин ҳеч ким ортига ўгирилиб қарамасин, уларга тушган бало-офатларни кўрмасин», дейишди. Ҳазрати Лут хотинидан бошқа барча яқинларини олиб чиқиб кетди. Осмондан золимларнинг номи ёзилган сопол тошлар тушиб барчаларини ҳалок қилди, улар яшаган ўлка таги-туги билан осмонга кўтарилиб, кейин ерга чаппа урилди.\n82. Амримиз келганида Биз ўлкаларини ағдар-тўнтар қилиб ташладик ва устидан тинимсиз қаттиқ сопол тошлар ёғдирдик;\n83. уларга Парвардигоринг ҳузурида белги қўйилган эди. Булар золимлардан олисда эмасдир.\nАллоҳ таоло бузуқликка муккасидан кетган Лут қавмини жазолаш учун улар яшаб турган ўлкани ер билан яксон қилиб ташлади, Лут алайҳиссаломнинг оиласи ва оз сонли издошларигина омон қолишди. Бузуқларга шерик бўлган унинг хотини ҳам ҳалок бўлди. Тарихчилар ёзишича, Лут алайҳиссалом қавм ҳозирги Ўлик денгиз ўрнида макон тутган экан. Улар яшаган Садум ва Ғоморра шаҳарлари ер остида қолиб кетган, дейишади. Аллоҳ амрларига бўйсунмай, фаҳш ишлар ва бузғунчилик қилганлар Аллоҳ таолонинг азобидан ҳаргиз қочиб қутула олишмайди, бундай жазолар золимларни узоқ куттирмайди. Масалан, кейинчалик фаҳшга ботган Помпей шаҳри ҳам батамом ҳалокатга юз тутган. Асримизда ҳам бузуқликлар уяси бўлган юртларга Аллоҳ таолонинг балолари, кўз кўриб, қулоқ эшитмаган турли офатлар кетма-кет келаётгани бежиз эмас.\n84. Кейин Мадянга биродарлари Шуайбни юбордик. У айтди: «Эй қавмим, Аллоҳгагина сиғининглар, сизларнинг Ундан ўзга илоҳларингиз йўқ. Ўлчов ва тарозуни камитманглар! Сизларни тўкинликда кўриб турибман, аммо Улуғ кунда азобланишингиздан қўрқаман».\nЯъни бу турган яхши, тўкин ҳаётингиз расво феъл-атворингиз, алдамчиликларингиз касофатидан ёмонлашиб кетмасин.\n85. «Эй қавмим, ўлчаб ва тортиб беришда инсофли бўлинглар, одамларнинг нарсаларидан уриб қолманглар ва ер юзида бузғунчилик қилманглар».\nШирк ва куфрга гирифторлик, одамларга зулм ва ситам қилиб, тинч турган жамиятларни пароканда қилиш энг катта бузғунчиликдир. Одамлар билан муносабатларда инсоф ва адолатдан чекиниш, уларнинг ҳақидан уриб қолиш ҳам бузғунчиликка киради.\n86. Агар иймонли бўлсанглар, Аллоҳнинг қолдиргани сизларга яхшироқдир ва мен сизларга пойлоқчи эмасман.\n«Аллоҳнинг қолдиргани» тижоратдан олинган ҳалол-покиза, боқий қолувчи фойдадир. Агар тижоратчи иймонини ва инсофини унутса, ўлчаб ёки тортиб беришда ўзгалар ҳақидан уриб ё ёлғон гапириб, тижоратига ҳаром аралаштирса, унинг фойдаси вақтинчалик бўлади, баракаси кўтарилади ва тижоратчига юқмайди. Шунинг учун Шуайб алайҳиссалом қавмини бундан огоҳлантиряпти, Аллоҳ таоло қилмишларингизни кўриб-билиб турибди, мен сизларга доимий пойлоқчи эмасман, деб таъкидлаяпти.\n87. Улар: «Эй Шуайб, наҳотки ибодатларинг ота-боболаримиз сиғиниб келган нарсаларни ташлашга ёки молларимизни хоҳлаганимизча тасарруф этишдан қайтаришга буюраётган бўлса?! Ахир сен ҳалим ва тўғри кишисан-ку!» дейишди.\n88. У айтди: «Эй қавмим, менда Парвардигоримнинг аниқ ҳужжати турганини ва У яхши ризқларни берганини кўрмаяпсизларми? Сизларга зид ўлароқ қайтарган нарсаларимни ўзим қилмоқчи эмасман. Имкон борича, сизларга яхшилик қилишдан ўзгасини истамайман. Тавфиқ фақат Аллоҳдандир, Унгагина суянаман, Унгагина қайтажакман!»\nЯъни сизларни нимадан қайтарган бўлсам, энди уни ўзим қилармидим? Аллоҳ таоло марҳамати билан ҳалол ризқ бериб турган бўлса-ю, уни нопок этишни асло истамайман. Сизларга қўлимдан келганича яхшиликни хоҳлаганимдан ушбу насиҳатларни қиляпман, лекин бунга муваффақ этиш Алоҳ таолонинг Ўзидандир, шунинг учун Аллоҳга таваккал қиламан ва Ўзига қайтажакман.\n89. «Эй қавмим, ўртамидаги келишмовчиликлар Нуҳ қавмига, ё Ҳуд қавмига ёки Солиҳ қавмига келган балоларни сизларга ҳам келтирмасин. Лут қавми ҳам узоқлашгани йўқ!»\nЯъни ўтган умматлар пайғамбарларига қарши чиқиб, оқибатларини барбод этишди, Аллоҳ таолонинг жазосига учрашди. Сизлар ҳам улар каби менга ва қилган насиҳатларимга ўчакишиб, Аллоҳ таолонинг азобига гирифтор бўлманглар. Ҳазрати Нуҳ, ҳазрати Ҳуд, ҳазрати Солиҳлар қавмининг қандай жазога учрагани қиссалари сизларга яхши маълум, хусусан, Лут алайҳиссалом қавмининг замони сизлардан ҳали унча узоқлашгани ҳам йўқ.\n90. «Парвардигорларингдан мағфират сўранглар, Унга тавба-тазарру қилинглар. Парвардигорим, ҳақиқатан, раҳмли ва муҳаббатлидир».\n91. Улар: «Эй Шуайб, айтаётганларингнинг кўпини тушунмаяпмиз ва сени ичимиздаги заифлардан ҳисоблаймиз. Агар қариндошларинг бўлмаганида сени тошбўрон қилган бўлардик, чунки бизга азиз эмассан», дейишди.\n92. Шуайб айтди: «Эй қавмим, наҳот, қариндошларим сизларга Аллоҳдан азизроқ бўлса?! Ундан юз ўгиряпсизлар, ваҳоланки, Парвардигорим қилмишларингизни қамсаб олгандир».\n93. «Эй қавмим, билганларингни қилаверинглар, мен ҳам шундай қиламан. Яқинда кимга жазо келиб шарманда қилишини ҳам, ким ёлғончи эканини ҳам биласизлар. Кутинглар, мен ҳам сизлар билан кутаман».\n94. Амримиз келганида Шуайбни ва у билан иймонга келганларни раҳматимиз ила асраб қолдик. Золимларни эса даҳшатли овоз ушлади ва тонгда уйларида юзтубан ётишарди;\nУшбу ояти каримада Шуайб алайҳиссалом қавмини даҳшатли бир овоз, яъни фаришталар ҳайқириғи ҳалок этгани зикр қилиняпти. Аъроф сурасида саркаш қавм зилзила туфайли, Шуаро сурасида эса «азоби явми зилла» (устларига булутлар келиб) йўқ бўлгани айтилади. Ибн Касирнинг айтишича, Мадян қавми учала жазога ҳам учраган, Аллоҳ таоло ҳар қайси сурада уларнинг гуноҳларидан бир қисмини зикр этиб, шунга яраша жазолагани хабарини берган.\n95. Гўё бу ерда ҳеч яшамагандек. Самудлар ҳалок бўлганидек мадянлар ҳам ҳалок бўлсин!\n96. Кейин Биз Мусони ҳужжатларимиз ва аниқ далилларимиз билан юбордик;\n97. Фиръавн ва унинг аъёнларига. Улар Фиръавн амрига бўйсунишганди, Фиръавн амри эса нотўғри эди.\n98. Қиёмат куни у қавмига бош бўлиб уларни дўзахга олиб тушади. Улар тушган жой нақадар ёмондир!\n99. Уларни дунёда ҳам, охиратда ҳам лаънат таъқиб қилади. Берилган «ёрдам» нақадар ёмондир!\nФиръавннинг қавми ва аъёнлари бу дунёда унга эргашиб, нимани буюрса, шунга итоат қилиб юришган эди. Улар на пайғамбарлар насиҳатига қулоқ солар, на бўлаётган ишлар ҳақида фикр юритишар эди. Қиёмат куни келганида Фиръавн барчаларини етаклаб дўзахга туширди. Кофир ва мушрик ҳукмдорларга эргашган кимсаларнинг ҳоли жуда аянчли бўлди: улар дунё ва охиратда лаънатга дучор бўлишди, гумроҳликлари учун дўзах оташи билан «мукофотланишди».\n100. (Эй Муҳаммад), булар Биз сизга баён қилган ўлкаларнинг қиссаларидир. Уларнинг сақланганлари ҳам, йўқолганлари ҳам бор.\nЮқорида қиссалари келтирилган қавмлар пайғамбарларига итоат этишмади, уларни калака қилишди, хўрлашди, ҳатто жисман қийнашгача боришди. Оқибатда Аллоҳ таолонинг қаттиқ ва аламли азобига гирифтор бўлишди. Бундай золимлар яшаган жойларнинг баъзилари (масалан, Мисрдаги Фиръавн макони) бугунгача сақланиб қолган, баъзиларини эса Аллоҳ таоло батамом ер юзидан супириб ташлашни ирода қилган.\n101. Биз уларга зулм қилмадик, лекин улар ўзларига зулм қилишди. Парвардигорингизнинг амри келганида Аллоҳни қўйиб сиғиниб юрган маъбудлари асло ёрдам бера олмади, аксинча, ҳалокатларини тезлаштирди.\nАллоҳ таоло бирор қавмни жазолашни истаса, ҳеч ким унинг азобидан қутқара олмайди. Бундай ҳолатларда улар сиғиниб юрган маъбудлари ҳам ҳеч нарса қилолмайди, ваҳоланки, адашганларнинг ҳалокатига ана шу бут-санамлар, маъбудлар сабабчи эди.\n102. Парвардигорингиз мушрик қавмлар ўлкаларини ана шундай жазолайди. Унинг жазоси ҳақиқатан азобли ва қаттиқдир.\n103. Албатта, бунда охират жазосидан қўрққанга ибрат бордир. Ушбу кун одамлар тўпланадиган ва ҳамма гувоҳ бўладиган Кундир!\nЯъни Ер юзида олдин ва кейин яшаб ўтган барча инсонлар қиёмат куни Ҳашр майдонига тўпланади, ҳар бир инсоннинг қилган яхши-ёмон ишлари ҳисоб-китоб қилиниб, шунга яраша илоҳий мукофот ё жазосини олади. Буни ҳамма кўриб, шахсан гувоҳ бўлиб туради.\n104. Биз уни маълум муддатгача кечиктириб турамиз.\n105. Ўша кун келганида Унинг изнисиз ҳеч ким гапира олмайди. Улар орасида бадбахтлари ҳам, бахтлилари ҳам бўлади.\n106. Бадбахтлар дўзахда бўлишади, у ерда фақат инграб-сиқташади.\nҚиёмат кунининг даҳшати ва ҳайбатидан Аллоҳ таолодан ўзга бирор кимса ҳатто гапиргани лаб қимирлата олмайди. Ўша куни Маҳшаргоҳга тўпланган халойиқ иккига бўлинади: бир томонда бадбахтлар гуруҳи, иккинчи томонда некбин, саодатманд инсонлар гуруҳи. Дунёда ширк ва куфр ботқоғига ботиб, бахтини бой берганлар, албатта, дўзахга тушади. У ерда илоҳий азобга чидай олмай гоҳ эшак каби бўкирса, гоҳ инграб-додлайди. Бу азоб-қийноқлар бир зум ҳам тўхтатилмайди, улар дўзахда абадий қолишади.\n107. Парвардигорингиз хоҳишига кўра, улар осмонлару Ер тургунча ўша жойда абадий қолишади. Парвардигорингиз нимани хоҳласа, албатта, ўшани қилади.\n108. Аммо бахтлилар жаннатда бўлишади, Парвардигорингиз хоҳишига кўра, улар осмонлару Ер тургунча ўша жойда абадий қолишади. Бу туганмас мукофотдир.\nАллоҳ таолонинг амр-фармонларига итоатда бўлган бахтиёр инсонларнинг мукофоти эса абадий қолинадиган жаннатдир. Жаннатдаги шодмон ва фароғатли ҳаёт асло туганмасдир, осмонлару Ер тургунча боқийдир. Лекин иймонлари саломат қолган мусулмонлар қилган гуноҳлари бадалига дўзахда Аллоҳ таоло хоҳлаганча бир муддат қолишгач, кейин ундан чиқарилиб, жаннатга киришади.\n109. (Эй Муҳаммад), улар сиғинаётган нарса хусусида шубҳа қилманг, улар ота-боболари сиғинаётгани каби сиғинишяпти. Биз уларнинг насибасини тўлиғича, камитмай берамиз.\nЯъни уларнинг ота-боболарига ҳам ширк ва куфрлари учун жазо берган эдик, буларга ҳам қилмишларига яраша жазоларини асло камайтирмай берамиз, охиратга боришгач, азобларимизни кўришади.\n110. Биз Мусога Китоб бердик, шунда у ҳақда ихтилоф қилинди. Агар Парвардигорингизнинг олдинги Сўзи бўлмаганида эди, ўрталарида ҳукм чиқарган бўлар эдик. Улар ҳақиқатан бунга шубҳа қилишади.\n111. Парвардигорингиз ҳамманинг қилганига ярашасини тўлиғича беради, чунки У барча ишлардан хабардордир.\n112. Демак, (эй Муҳаммад), буюрилганидек сиз ва сиз билан тавба қилганлар тўғри йўлда бўлинглар, ҳаддан ошманглар, чунки У нима қилаётганларингни кўриб туради.\n113. Дўзах ўти ўрамаслиги учун зулм қилувчиларга суянманглар, Аллоҳдан ўзга бирон дўстингиз йўқдир, кейин ёрдам ҳам берилмайди.\n114. Кундузнинг бошию охирида ва кечанинг бир қисмида намозни адо қилинглар, яхшиликлар, албатта, ёмонликларни кетказади. Булар фаросатлиларга эслатмадир.\nЯъни кундузнинг бошида бомдод ва пешин намозларини, охирида аср ва шом намозларини, кечанинг олд қисмида эса хуфтонни барча рукнларига амал қилиб адо этинглар. Чунки намоз барча гуноҳ ва фаҳш ишларга каффорат (эваз) бўлади. Ақлингизни ишлатиб, бу насиҳатлардан хулоса чиқаринглар.\n115. (Эй Муҳаммад), сабрли бўлинг, Аллоҳ яхшилик қилувчиларнинг мукофотини бермай қўймайди.\n116. Олдинги даврда ўтганлар ичида бузғунчиликлардан қайтарадиган фозил кишилар бўлганида эди! Фақат Биз қутқарган озчилик мустасно. Золимлари эса айш-ишратга берилиб, гуноҳкорлардан бўлишди.\nАллоҳ таоло олдин ўтган халқларнинг қиссаларини баён этиб Муҳаммад алайҳиссалом умматларини огоҳлантирадики, агар ўша халқларнинг фозил кишилари инсонларни яхшиликка чақириб, ёмонликдан қайтариб туришганида, яъни амри маъруф ва наҳйи мункарни кўпайтиришганида бу бало-офатлар бўлмас эди. Фақат Биз нажот берган озчиликкина шундай қилган, холос. Ўзига зулм қилганлар эса насиҳатларга қулоқ солмай, айш-ишратга, нафс ва шайтон йўлига кириб кетишди ҳамда гуноҳга ғарқ бўлишди. Ишончли ҳадисда айтилишича, қайси жамоанинг пешволари золимнинг қўлидан тутиб, зулмидан қайтармаса, халққа амри маъруф ва наҳйи мункар қилишдан ўзини тортса, Аллоҳ таоло тезда шундай бало-офатларни юборадики, бундан бирор киши, ҳатто ўша пешволарнинг ўзлари ҳам қочиб қутула олишмайди.\n117. Аҳолиси солиҳ шаҳарларни Парвардигорингиз ҳеч қачон вайрон қилмас эди.\n118. Агар Парвардигорингиз хоҳласа, инсонларни бир миллат қиларди, аммо улар келишмовчиликка боришаверади.\n119. Парвардигорингиз шафқат қилганлари мустасно. Уларни шунинг учун яратган. Бу билан Парвардигорингизнинг: «Дўзахни барча жин ва одамлар билан тўлдираман», деган Сўзи амалга ошади.\n120. (Эй Муҳаммад), дилингизга тасалли бериш учун пайғамбарлар қиссасини баён этаётирмиз. Уларда ҳақиқат, мўминларга насиҳат ва ибрат бордир.\n121. Иймон келтирмайдиганларга айтинг: «Билганларингни қилиб туринглар, биз ҳам шундай қиламиз».\n122. «Натижани кутиб туринглар, биз ҳам кутамиз».\n123. Аллоҳ осмонлару Ердаги яширин нарсаларни билади. Ҳаммаси Унинг измидадир. Унгагина сиғининг ва Унгагина суянинг. Парвардигорингиз қилаётганларингиздан бехабар эмасдир.\nЯъни эй Пайғамбар, сиз кофирларнинг куфр ва ширкларидан дилингизни бузманг, хафа бўлманг, вазифангизни сидқидил бажараверинг. Уларни Аллоҳ таолога ҳавола қилингки, У осмонлару Ердаги барча яширин-ошкор нарсаларни билиб туради. Ҳамма нарса Унинг измидадир, иш-муомалалар Унинг Ўзигагина қайтади. Шундай бўлгач, фақат Аллоҳ таолога сиғининг, Унгагина суянинг, яъни таваккал қилинг.\nПайғамбар алайҳиссалом: «Ҳуд» сураси сочларимни оқартирди», деганлар. Аллоҳ буюрганидай бандалик қилиш юки ҳатто Аллоҳ таолонинг суюмли Пайғамбарига бунчалик оғир тушган бўлса, бошқаларнинг ҳолига Аллоҳнинг Ўзи раҳм айласин!


..:: ISLOM.UZ ::.. - Дурдона ҳикматлар\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу Амр ибн Ос розияллоҳу анҳуни Мисрга волий қилиб жўнатаётганларида у кишидан: “Агар ўғри олдингга келса, уни нима қиласан?” деб сўрадилар. Амр ибн Ос: “Қўлини кесаман” деб жавоб бердилар. Шунда ҳазрати Умар: “Агар менинг олдимга оч қолган киши келса, мен сени қўлингни кесаман” дедилар.\nШундай саволлар борки, ўзимизнинг хатоларимизни ва жирканч ишларимизни яшириш учун бошқаларга бузуқ ниятда берамиз. Яна шундай саволлар борки, уни ўйламасдан берамиз, натижада ўзимизнинг сирларимиз ва бузуқ ниятларимиз очилиб, шарманда бўлиб қоламиз.\nМол-дунё сояга ўхшайди. Қувсанг етолмайсан, қочсанг етолмайди. Қувсанг қочади, қочсанг қувлайди.\nИслом дини муҳаббатни ҳаром қилмади, аксинча, муҳаббатга буюрди. Муҳаббатни Аллоҳ таолонинг ризосининг сояси остига жойлади. Шайх Мидрор Ҳаббол\nҲавосини ўзига йўл қилиб олиб, кейин “Шу Аллоҳнинг йўли” деб даъво қилган кимсадан жуда қаттиқ эҳтиёт бўлиш керак. Шайх Мидрор Ҳаббол\nТаълимнинг бузуқлиги ё муаллимнинг бузуқлигидан бўлади, ё китобнинг бузуқлигидан бўлади ёки умумий низом бузилганидан бўлади.\nПайғамбар алайҳиссаломга саловот айтиш билан оғзингизни хушбўйланг!\nБахт - руҳи руҳингга кўп жиҳатдан ўхшаш шахсни топиб, у билан бирга яшашингдир.\nЖароҳатли сўз ёғочга мих қоқиш кабидир. Узр сўраш эса, ўша михни ёғочдан суғуришдир. Аммо ёғочда михдан из қолади.\nҲар бир жим туриш ҳеч нарсани тушунмаслик белгиси бўлавермайди. Арслон ҳам жим турганидан кейин ўлжасига ташланади.\nМуваффақиятсизликка учрамайдиган ягона алоқа - инсоннинг Роббиси билан бўлган, унда гумонлар ва бузуқ ниятлар аралашмаган алоқасидир.\nСуҳбат пайтида овозингни эмас, гапларингни мазмунини кўтар!\nҚалбдан чиққан нарса қалбларни куйдиради. Тилдан чиққан нарса эса, қулоқлардан нарига ўтмайди. Ҳасан Басрий\nҲар бир биродарингни сенга онанг туғиб бермаган. Шундай биродарларинг ҳам бўладики, уни сенга кунлар ва вазиятлар туғиб беради.\nХатоларга узр сўраш сенинг улуғлигингга футур етказмайди. Аксинча, узур сўраган кишингни кўзига сени янада улуғроқ қилиб кўрсатади.\nҚийинчилик пайтида дўстларинг кимлигини билиб оласан. Дўстга иш тушмагунча унинг қанчалик дўстлигини билолмайсан.\nЖим туришнинг етти фойдаси:\nКироман котибийнга роҳат.\nЎзинг ёқтирмайдиган кимсага чиройли муомала қилишинг сенинг мунофиқлигингни эмас, балки уни кўтаришга етарли даражада пишиб-етилганингни билдиради.\nАгар устингда янги кун Қуёши порлаб турса, Унга ибодат қилишинг учун янги умр ато этган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин!\nВафодор дўстлар қўл билан кўзга ўхшашади. Агар қўл оғриса, кўз ёш тўкади. Агар кўз ёш тўкса, қўл унинг ёшларини артиб қўяди.\nҲамма касалликлар тузалади. Чунки, Яратгувчи энг буюк Табибдир.\nАллоҳ таоло ер юзида ёмон суҳбатдошдан кўра зарарлироқ нарсани яратмаган! Абул Асвад Дуалий\nТақволи қиз - эри учун хазина, ота-онаси учун фахр, фарзандлари учун ибратдир.\nҲақиқий дўст - гапирмасингдан сени тушунадиган, ҳужжат-далилсиз сени тасдиқлайдиган кишидир.\nЙўлнинг қийинлигидан умидсизликка тушма! Сирот ҳам жаҳаннам устидадир. Аммо у жаннатга олиб боради.\nКим Аллоҳга нисбатан яхши гумонда бўлса, Аллоҳ унинг гумонини ҳеч қачон ерда қолдирмайди!\nМодомики тўғри юрар экансан, соянг одамларга мойил бўлаётганига парво қилма!\n"Мен чарчадим" дема! Биз ҳам чарчаганмиз. "Мен яхшиман" дема! Биз ҳам яхшимиз. "Мен ғамгинман" дема! Бизда ҳам ғамлар бор. "Алҳамдулиллаҳ" деб, охиратинг учун амал қил! Ҳаммамиз кетувчилармиз.\nҲар қанча намунали бўлмагин, сени ёқтирмайдиганлар топилади. Ахир фаришталарни ҳам шайтонлар ёмон кўришади-ку!\nЎлгандан кейин ҳамма Аллоҳнинг олдига боради. Ҳақиқий бахтли инсон эса тириклигидаёқ Аллоҳнинг олдига борган кишидир.\nАгар дунёнинг барини қўлдан берсанг-у, аммо ўзинг Аллоҳ билан бирга бўлсанг, ҳеч нарсани қўлдан бермабсан.\nАгар дунёнинг барини қўлга киритсанг-у, аммо ўзинг Аллоҳдан узоқ бўлсанг, ҳеч нарсани қўлга киритмабсан.\nҲамма дунёни ўзгартириш ҳақида бош қотиради. Аммо ҳеч ким ўзини ўзгартириш ҳақида бош қотирмайди. Лев Толстой\nЎзинг кўтарилишга ҳаракат қилишинг уларнинг сени кўтариб қўйишларини кутишингдан анча енгилроқдир.\nЯхши гумон қилиб надомат қилишинг ёмон гумон қилиб надомат қилишингдан яхшидир.\nАгар ҳаётда бахтли яшамоқчи бўлсанг, ҳаётингни мақсадга боғлаб ол, шахслар ва нарсаларга эмас!\nАгар Аллоҳ сенинг дуойингни ижобат қилса, бу сенинг иймонингни зиёда қилади. Агар Аллоҳ сенинг дуойинг ижобатини кечиктирса, бу сенинг сабрингни зиёда қилади. Агар Аллоҳ сенинг дуойинг ижобатини охиратга захира қилиб қолдирса, бу сен учун энг хайрлисидир.\nЕтти қоидани зеҳнингга жойлаб ол:\nСенинг ҳаққингда ҳар қанча кўп хато қилса ҳам, ҳеч кимни ёмон кўрма!\nҲеч қачон безовта бўлма ва дуони кўпайтир!\nОбрўйинг ҳар қанча ошиб кетса ҳам, оддий ҳаёт кечир!\nБалолар ҳар қанча кўпайиб кетса ҳам, яхшиликни кут ва Роббингга яхши гумонда бўл!\nЎзинг ҳар қанча маҳрум қилинсанг ҳам, бошқаларга кўп-кўп беравер!\nЮрагингдан қон томиб турган бўлса ҳам, табассум қил!\nБиродаринг ҳақига ғоибона дуоларингни ҳеч қачон тўхтатма!\nОдамлар сени тўғрилигинг учун ёмон кўришлари мунофиқлигинг учун яхши кўришларидан яхшироқдир.\nКим тажрибалар денгизидан ичиб олмаган бўлса, ҳаёт саҳросида чанқоқликдан ўлиб кетади. Чунки, ҳаёт мадраса, замон ундаги устозлар, дарслар эса, тажрибалардир.\nКитобни оловда ёқишдан ҳам каттароқ жиноят бор: уни ўқимаслик!\nЎқимайдиган шахсдан қўрқма! Ўқиганини тушунмайдиган шахсдан эҳтиёт бўл!\nОдамдаги икки нарса давомли бўлмайди - ёшлиги ва қуввати.\nИкки нарса ҳаммага фойда келтиради - гўзал хулқ ва кўнгил кенглиги. Икки нарса инсон шаънини кўтаради - тавозуъ ва инсонларнинг ҳожатларини чиқариш.\nИкки нарса инсондан балони даф қилади - садақа ва силаи раҳм.\nОдамлар билан бўладиган алоқамиз худди дарахт баргларига ўхшайди. Баъзилари боқий қолиб, мева беради. Баъзилари ерга тўкилиб, ҳеч қачон тикланмайди.\nБошқанинг қалбини забт этиш учун ўзлигингдан воз кечишинг - ҳақиқий муваффақиятсизлик.\nАгар ишингизни танқид қиладиган одам бўлмаса, сиз кўп ҳолларда муваффақиятга эриша олмайсиз.\nАгар ўзингни бугун гуноҳ ва хатолардан сақласанг, шунда ўзингни эртанги кун оловидан ва бадбахтлигидан ҳам сақлаган бўласан.\nАтрофингдагиларни бахтиёр қилишга устаси фаранг бўлсангу, ўзингни бахтиёр қилишдан ожиз бўлсанг, бу жуда оғриқли туйғудир.\nАгар фалон ердаги дўконда бахт сотилаётган экан дейилса, одамлар бор молу дунёларини бериб, йиллаб навбат кутиб бўлса ҳам, уни сотиб олишга уринадилар. Ваҳоланки, ҳақиқий бахт пешоналарини Роббилари учун саждага қўйишларидадир!\nСенга етишишга интилмайдиган инсонга сен ҳам етишишга интилма.\nЭҳтиром муҳаббатдан устун туради.\nИнсоннинг йиқилиши муваффақиятсизлик эмас. Лекин ўша йиқилган жойида қолиб кетиши муваффақиятсизликдир.\nИнсонларни рози қилиш учун ўзгарма!\nУлардан мақтов эшитиш учун турланма!\nМуваффақиятсизлик туфайли хорланма!\nЮтуқ туфайли кибрланма!\nАслида дўстлар ўзгармайдилар! Фақат биз шошилиб баъзи кимсаларни дўст деб юборамиз, холос.\nЭркаклар кўзларини номаҳрамларга қарашдан тийсалар, аёллар зийнатларини кўз-кўз қилмасалар, ҳаётимиз муаммоларсиз ўтган бўларди.\nАгар замон сени кулдираётган бўлса, эҳтиёт бўл, чунки замон ҳеч кимни узоқ кулдирмайди.\nАгар истаган нарсаларингга эришиш учун курашмасанг, зиёнга учраганингда йиғлаб ўтирмагин!\nБаъзида жим туриш қичқиришдан ҳам оғирроқ таъсир қилади.\nЧанакам бахтли одам - вазиятлар ўзгарганда ҳам ўзгармайдиган дўстга эга бўлган кишидир.\nИймон Аллоҳ сари, Унинг қудрати сари эшик очганидек, қўрқоқлик иблис сари эшик очади.\nЭй дунё кўзига қоронғу бўлиб кетган инсон! Сабр қил! Агар шу сабринг туфайли Роббинг ҳузурида қандай мартабаларга эришишингни билганингда эди, ҳурсандликдан йиғлаб юборган бўлардинг!\nАёл киши машъалага ўхшайди. Агар эркак киши уни қандай ушлашни билса, йўлини ёритади. Агар ушлашни билмаса, қўлини куйдиради.\nИнсонларнинг қалблари жаннат эмас. У ерда абадий қоламан деб ўзингизни қийнаманг!\nАгар бир инсоннинг хулқи қандайлигини билмоқчи бўлсангиз, унинг ўзидан юқоридагиларга эмас, ўзидан пастдагиларга қилаётган муомаласига қаранг!\nАгар Раҳмоннинг зикри бўлмаганда эди, руҳларимиз ғамдан ўлган бўларди!\nАгар ибодат 99% Аллоҳ учун, 1% банда учун қилинса, у саробга айланади. Шунинг учун барча ибодатларимиз 100% Аллоҳ учун бўлиши даркор!\nЮз марта тўғри иш қилсанг, ҳеч ким эсламайди, бир марта хато иш қилсанг, ҳеч ким унутмайди!\nУчта нарса қайтиб келмайди:\nГапирилган сўз, отилган ўқ, ўтган кун.\nЭнг муҳтож одам - "Мен ҳеч кимга муҳтож эмасман" деган кимсадир.\nОдамлар неъмат берилган пайтда бир хил бўладилар. Агар уларга бало келса, кимнинг қандайлиги ошкор бўлади. Ҳасан Басрий\nОдамлар сенинг олдингга фақат ишлари тушганда келишяптими? Хафа бўлма! Сен худди шамга ўхшайсан. Одамларнинг уйида чироқ ўчиб, ҳаммаёқни зулмат қоплаганда шамга мурожаат қилишади.\nЭнг қўрқинчли нарсалардан бири - кунларнинг тез ўтаётганидир.\nЯхши китобни ўқиб, охирги саҳифасини очаётганингда, бир ажойиб дўстингни йўқотаётганингни ҳис қиласан.\nАгар узр сўраш нафсингизга оғир келса, қилган ёмонлигингиз бошқаларнинг нафсларига ундан-да оғирроқ келади.\nОдамларнинг сенга ҳожати тушиши неъматдир. Сен буни малол олма. Тағин бу неъмат ниқмат (ўч)га айланиб қолмасин. Билгинки, энг афзал кунинг қасд қилувчи (сўровчи) эмас, қасд қилинган (бировлар томонидан сўралган) кунингдир.\nАгар яхши кўрган инсонинг сенга хиёнат қилса, унга бир ит сотиб олиб бер. Ўша ит унга вафони ўргатсин!\nКўпчилигимизнинг муаммоимиз - танқидчининг танқиди (яхшилик сари бошлаши)дан мақтовчининг мақтови (вайрон қилиши)ни устун кўрамиз.\nЭй Роббим! Сендан ҳар бир беморга шифо беришингни, ҳар бир қарздорга нажот беришингни, ҳар бир ночорга кенг ризқ беришингни, ҳар бир ғамга ботганни ғамидан қутқаришингни, ҳар бир дуо қилувчининг дуосини ижобат қилишингни, ҳар бир тавба қилувчининг тавбасини қабул қилишингни, ҳар бир омин дегувчини Ўз паноҳингда асрашингни сўрайман!\nЙўқлигингда ҳам сени ҳимоя қиладиган энг афзал нарса - гўзал хулқларингдир.\nСен бир шахсга эҳтиром кўрсатаётганингда у ҳурматли инсон бўлгани учун эмас, аввало сен ўзингни ҳурмат қилганинг учун унга эҳтиром кўрсатаётганингни унутма!\nЭй Аллоҳим, табассумимни одат, сўзимни ибодат, ҳаётимни саодат, ризқимни зиёдат, хотимамни шаҳодат қилгин!\nАҳмад раҳимаҳуллоҳ дедилар: "Бу дунёда бир жаннат борки, ким ўша жаннатга кирмаган бўлса, охиратдаги жаннатга ҳам кирмайди". Шунда: "Дуёдаги жаннат нима, эй Имом?" деб сўрашди. "Аллоҳни яхши кўриш ва зикр қилиш" деб жавоб бердилар.\nИнсонларнинг яхшиси- икки кафтини инфоқ қилиш учун очган, жағини (тилини) ёмонликдан тийган кишидир.\nҲаёт менга Аллоҳдан бошқага суянмаслигим кераклигини ўргатди.\nГоҳида камбағаллар, фақирлар билан бирга ўтиринг. Қалбингизда тавозеъ сифати пайдо бўлади. Чунки, уларнинг энг катта орзулари сиз ҳозир яшаётганчалик ҳаётда яшашдир!\nБир аъробийга "Роббингга чиройли дуо қила оласанми?" дейилди.\nУ "Ҳа" деди.\n"Дуо қил!" дейилди унга.\nШунда у: "Эй Аллоҳ, сен бизга, Сендан сўрамасак ҳам, исломни бердинг. Энди Сендан сўраб турганимизда бизни жаннатдан маҳрум этма!" деди.\nАллоҳим, Сени рози қиладиган нарсани мақсадим қилгин! Қалбимни Сени рози қилмайдиган нарсадан буриб юборгин!\nҲақиқий бахт - сенинг исминг ҳар куни кимнингдир дуосида тилга олиниши, ўзинг эса буни сезмаслигингдир. Эй Аллоҳим, ҳар куни ҳаққимизга дуо қиладиган бандаларингни Ўзинг ҳифзу ҳимоянгда асрагин!\nОтаси ўлган эмас, балки, илми ва одоби йўқ чинакам етимдир.\nНе ажабки, камбағалда пул йўқ, бойда эса, хотиржамлик...\nКим Аллоҳдан қўрқса, ҳеч ким унга зарар келтиролмайди.\nКим инсонлардан қўрқса, ҳеч ким унга фойда келтиролмайди.\nҲақиқий гўзаллик бежирим кийимлар кийишда эмас, балки, хулқ ва одоб гўзаллигидадир.\nБалога учрашимиз эмас, саломат юрганимиз ажабланарлироқдир.\nКим хотиржамлик ва кенгчилик вақтида Аллоҳ билан тақво ва тоат ила муомала қилса, Аллоҳ танглик вақтида у бандаси билан лутф ва ёрдам ила муомала қилади. Ибн Ражаб раҳимаҳуллоҳ\nЯқинларнинг таъналари жуда "хатарлидир". Чунки, у жуда яқин масофадан келади.\nКимки ўзига гўзал хулқни атир қилиб сепиб олса, унинг атири ҳеч қачон, ҳатто тупроқ остига кирганидан кейин ҳам қуримайди!\nАллоҳнинг зикри қалбга роҳат, танга шифо, кўзга нур, ишларга муваффақиятдир.\nАллоҳни зикр қилиб роҳат қилганчалик, бошқа ҳеч нарса билан роҳатланиб бўлмайди!\nДунёда фақат икки хал одамлар мавжуд:\nБирлари фақат тўсиқларни кўрадилар.\nҚолганлари фақат имкониятларни.\nҚалбдан чиққан сўз қалбга боради.\nМен барча қийинчиликларни ўз бўйнимга олиб, унинг аламини ичимга ютиб, жим юраман. Улар эса мени "у ҳеч нарсани ҳис қилмайди, ҳиссиз" деб ўйлашади.\nМуҳаббат эҳтимомдир. Агар шундай бўлмаса, у қуруқ гапдан бошқа нарса бўлмай қолади.\nМуҳаббат бор. Фақат у "Мен сени яхши кўраман" деб қўйишнинг ўзи эмас. Ҳақиқий муҳаббат севган одамингга аҳамият қаратиш, унга кўп эътибор бериш, унинг ҳис-туйғулари билан қизиқиш деганидир.\nАллоҳим, бизларнинг қалбимизни пок, юзимизни нурли қилгин!\nКимнинг қалбида Аллоҳнинг нури зиё тарата бошласа, у қалбга зулмат яқинлашмайди.\nҲис-туйғулари чин бўлган кишилар ташқи кўринишларга парво қилмайдилар. Аббос Маҳмуд Аққод\nЎзгаларни иситиш учун ўзингизни ёндиришингиз шарт эмас.\nГоҳида инсонларнинг сенга энг яқини сендан энг узоқдагиси бўлади. Гоҳида инсонларнинг сендан энг узоғи сенга энг яқини бўлади. Яқинлик шуъур билан бўлади, ҳузур билан эмас.\nОнанг бошқалар учун оддий аёл. Аммо сен учун жаннатдир!\nАёл бамисоли атиргулга ўхшайди. Агар унга меҳрингни бериб қарасанг, ҳаётингни сурурга тўлдириш учун у сенга бор ифорини таратади.\nОнанг учун бир умр йиғлашинг мумкин, лекин ҳозир унинг кўз олдида йиғлама!\nМени поезднинг бошланиш қисми бўлган паровоз ажаблантиради: уни кутмаганни у ҳам кутмайди!\nЭвазига ҳеч нарса олмай, фақат беришни ўргансанг, чинакам бахтга эришасан.\nЧиройли сўзлар доим рост бўлавермаганидек, рост сўзлар ҳам доим чиройли бўлавермайди!\nБахтли одам ҳамма нарсага эга бўлган эмас, балки эга бўлиб турган нарсалари билан ўзини бахтли ҳис қиладиган одамдир.\nИнсоннинг инсон билан алоқаси машинанинг машина билан алоқасига ўхшайди. Агар сен ўзинг билан одамлар орасидаги масофани сақламасанг, устингда тўқнашувлар кўп содир бўлади.\nГўзаллик Аллоҳнинг ҳадясидир.\nУнинг энг қуйиси шакл гўзаллиги, ўртачаси сўз гўзаллиги, энг олийси хулқ гўзаллигидир. Эй Аллоҳим, хулқимизни, сўзимизни ва шаклимизни гўзал қилгин!\nСохта дўстликдан очиқ душманлик яхши!\nСен ҳаётда футболдаги ўйинчидек бўл, ҳакамдек бўлма! Чунки, ўйинчи нишонни, дарвозани қидиради, ҳакам эса, хатони қидиради.\nҲамма нарса кетади ва қайтиб келмайди. Аммо дуо бундан мустасно. У умид билан кетади, ато билан қайтиб келади.\nЎзингни бошқалар билан солиштиришдан тўхта!\nСен ҳеч қачон бирор кишининг нусхаси бўла олмайсан!\nБирор киши ҳам ҳеч қачон сенинг нусханг бўла олмайди!\nАхборот билим эмас. Билимнинг ягона манбаи тажрибадир.\nГап мен ақлли эканлигимда эмас. Гап шундаки, мен муаммоларни ҳал қилишга кўпроқ вақт ажратаман.\nМенда ҳеч қандай ўзгача қобилият йўқ. Шунчаки мен ўта қизиқувчанман.\n“Сен учратган ҳар қандай инсон сен билмайдиган ниманидир билади”, — деганди бобом бир куни. Бу сўзлар менга ҳар доим атрофимда устозлар борлигини эслатиб туради.\nБирорта ҳам кичикни ҳақир санама! Тоғлар ҳам майда тошлардан ташкил топган бўлади.\nНамоз ўқимайдиган шахсга ишонма! Роббисини ташлаб қўйдими, сени ҳам ташлаб қўяди!\nКосметика буюмлари ҳар қанча турфа хил ва қиммат бўлмасин, гуноҳлар билан қорайган юзга нур бахш этолмайди!\nЭй Аллоҳим, отам бизни боқаман деб ҳаракат қилганида пешонасидан томган ҳар бир томчи тер сабабли унинг жаннатдаги мартабасини юксалтир! Дўзах оловини унга ҳаром қил! Пағамбаринг соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қўлларидан шарбат ичишни насиб эт!\nҲаётингиз давомида амал қилишингиз учун насиҳат:\nХоҳлаган ишингизни қилинг, лекин ҳеч кимга зулм қилманг!\nХоҳлаган нарсангиз билан бошқалардан ажралиб туринг, лекин ҳеч қачон мутакаббирлик қилманг!\nХоҳлаган одамингиз билан тортишинг, лекин ҳеч кимни сўкманг!\nХоҳлаганингизча ғазабланинг, лекин ҳеч кимнинг қалбини жароҳатламанг!\nИнсонларнинг энг яхшиси - агар сендан бир яхшилик кўрса, уни ёяди. Агар сен ҳақингда бир сирни билса, уни яширади. Дунё сенга кулиб боққанда, сенга ҳасад қилмайди. Дунё сенга қовоғини уйганда, сени ташлаб кетмайди.\nАгар одамлар сиз ҳақингизда ёмонлик билан гапираётган бўлсалар, Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳнинг ушбу сўзларини айтинг: "Хуш келибсан, ўзим қилмаган, уни қилиш учун тер тўкмаган, унда ужб ва риё аралашмаган ҳасанот!"\nИшинг орқага кетиб, банкрот бўлганингда ташлаб кетган кимсанинг ишинг юришганда яна қайтиб келиши адолатдан эмас!\nОдамлар "Муваффақият" манзилига "Қийинчилик", "Муваффақиятсизлик", "Умидсизлик" бекатларини босиб ўтмай туриб, ета олмайдилар. Фақат кучли ирода эгаларигина бу бекатларда узоқ туриб қолмайдилар.\nЯшаётган ҳар бир кунинг Аллоҳнинг сенга ҳадясидир. Уни келажакдан безовта бўлиш, ўтмишга ҳасрат-надомат қилиш билан зое қилма! Балки, сен "Аллоҳга таваккал қилдим" деб айт.\nИмом Молик раҳимаҳуллоҳ айтадилар: "Суннат бамисоли Нуҳ алайҳиссаломнинг кемаларидир. Ким унга минса, нажот топади. Ким ундан ортда қолса, сувга ғарқ бўлади".\nАмр ибн Ос розияллоҳу анҳу айтадилар: "Агар сизлардан бирингиз жаҳаннам ҳақиқатини билганида эди, овози бўғилиб қолгунича қичқирган, бели синиб кетгунича сажда қилган бўларди".\nСен доим одамлар ўртасини боғлайдиган кўприк бўл! Уларнинг орасини тўсадиган парда бўлишдан эҳтиёт бўл!\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: "Икки калима борки, Раҳмонга севикли, тилга енгил, тарозуда оғир келади:\nСубҳаналлоҳи вабиҳамдиҳи, Субҳаналлоҳил Азийм".\nОқил хато қилса, афсус қилади. Аҳмоқ хато қилса, фалсафа тўқийди.\nҚийин вазиятлар сени ўраб олиб, ўзинг энг ёмон аҳволда қолганингда тўсатдан бир қутулиш чораси ўзинг кутмаган тарафдан келдими? Бу ўша сен кимгадир қилиб унутиб юборган, аммо Аллоҳ унутмаган яхшиликдир.\nАллоҳим, бизларни ер устида ҳам, ер остида ҳам ва Ўзингга рўпара бўлганимизда ҳам сатр эт!\nАгар дунёинг ғамлар денгизи бўлса, сен уни сабр қайиғида сузиб ўт!\nҚалбимизда нима борлигини фақат Аллоҳ билади!\nКўзи ожиз одам оламни кўришни орзу қилади.\nҚулоғи эшитмайдиган одам овозларни эшитишни орзу қилади.\nЮролмайдиган одам юришни орзу қилади.\nГапиролмайдиган одам гапиришни орзу қилади.\nСен эса кўрасан, эшитасан, юрасан, гапирасан, шундай экан, "Алҳамдулиллаҳ" дегин!\nФақирнинг олдида молингдан гапирма!\nКасалнинг олдида соғлигингдан гапирма!\nЗаифнинг олдида куч-қувватингдан гапирма!\nБахтсизнинг олдида бахтингдан гапирма!\nМаҳбуснинг олдида ҳурлигингдан гапирма!\nБола-чақаси йўқнинг олдида болаларингдан гапирма!\nЕтимнинг олдида ота-онангдан гапирма!\nБошқаларга етган жароҳат учун рақсга тушма! Агар сен бошқаларнинг жароҳати учун ҳурсанд бўлиб, рақсга тушадиган бўлсанг, бу ишинг уларнинг жароҳатини янаям зиёда қилади. Охир-оқибат ўз жоҳиллигинг билан уларни ўлдирасан.\nКим ўз муаммосини одамларга айтиб, шикоят қилса, муаммо янаям катталашади. Ким ўз муаммосини Аллоҳга айтиб, илтижо қилса, муаммо кетади!\nБахтни ҳар ким ҳар хил тушунади. Баъзан менга бахт бўлиб туюлган нарса, кимгадир бахтсизлик бўлиб туюлиши мумкин.\nСофлигингни сақлаб қолиш учун жуда катта маҳорат керак!\nДунё уч кундир:\n1. Кеча, биз уни яшаб бўлдик,\n2. Бугун, яшаяпмиз, бардавом\n3. Эртага, билмаймиз, қаерда\nУч нарса қайтиб келмайди.\n1. Сўз, оғиздан чиққанида.\n2. Камон ўқи, отилганида.\n3. Вақт, ўтиб кетганида.\nОсмондан чучук сув денгизга ҳар қанча қуйилса ҳам, барибир, денгиз суви шўрлигича қолаверади. Худди шунингдек, баъзи бир кимсаларни ўзгартиришга ҳар қанча уринсанг ҳам, барибир, улар ўзгармай қолаверади.\nТаҳорат қилган эдим, қалбимдан ғам кетди. Сажда қилган эдим, нафсим ва руҳим хотиржам бўлиб қолди. Шунда мен аниқ ишондимки, Роббимнинг зикрисиз асло яшай олмас эканман!\nНуҳ алайҳиссалом йиғлаётган бир кампирнинг ёнидан ўтиб қолдилар. У шундай деди: "Ўғлим ёш вафот этди. Хали 300 га ҳам кирмаган эди". Шунда Нуҳ алайҳиссалом: "Хали шундай қавм келадики, уларнинг умрлари 70 йил бўлади, холос" дедилар. Бу гапни эшитган кампир: "Агар мен уларнинг орасида бўлиб қолсам, ўша 70 йилни саждада ўтказган бўлардим" деб жавоб берди.\nУч хил кўз ёшидан эҳтиёт бўл!\n1. Онангни кўз ёши.\n2. Етимнинг кўз ёши.\n3. Мазлумнинг кўз ёши.\nИкки нарсани ёдда тутгин ва икки нарсани унутиб юборгин:\n1. Бировга қилган яхшилигинг,\n2. Бировнинг сенга қилган ёмонлиги.\nНамозда бўлганингда қалбингни сақла, таомда бўлганингда ҳалқумингни сақла, ўзганинг уйида бўлганингда кўзингни сақла, одамларнинг орасида бўлганингда тилингни сақла!\nБаъзида жим туриш уриб-сўккандан ҳам қаттиқроқ таъсир қилади.\nШундай пайтлар бўладики, ҳамма нарсадан узоқлашгимиз, ҳатто ўзимиздан ҳам қочиб кетгимиз келади...\nВафодорлик қандай гўзал хислат!..\nДунёда ота-онадан кўра ишончли дўст йўқ экан ва бўлмаса ҳам керак...\nЎзингга доимо рост сўзларни ихтиёр қил, агарда сени ростлик ўлдирса ҳам. Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу\nДарахтларга ўз мевасининг оғирлиги сезилмаганидек, инсонга ҳам ўз айблари кўринмайди. Шунинг учун ҳам у фақат бошқаларнинг камчиликларини кўраверади.\nБандасини севгисида азоб, Роббини муҳаббатида роҳат бор!\nТо бир кишининг ўрнига ўзингни қўйиб кўрмагунингча унинг муаммосини ҳис қила олмайсан.\nМусибат пайтидаги сабр иймон деб аталади.\nТаом тановвул қилиш пайтидаги сабр қаноат деб аталади.\nБировнинг сирини сақлаш пайтидаги сабр китмон (яшириш) деб аталади.\nДўстликни сақлаш учун сабр қилиш вафо деб аталади.\nМуваффақиятни ору қиладиган кишилар ҳам бор. Уни рўёбга чиқариш учун тонгда барвақт турадиган кишилар ҳам бор...\nБугунги кунда дуч келаётган кўп муаммоларимизнинг ечими - илмдир. Илмсизлик, жоҳилликдан қутилишга ҳаракат қилмас эканмиз, муаммолар гирдобидан ҳам чиқолмай, ботиб ётаверамиз.\nҚандай бўлсанг, шундай кўрин! Қандай кўринсанг, шундай бўл!\nАллоҳим, бизга ҳам солиҳ-солиҳа, кўрганда кўз қувонадиган, қиёмат куни бошимизга иззат тожини кийишимизга сабабчи бўладиган зурриёд ато эт, омин!!!\nКўпчилигимиз, жим турган бўлишига қарамасдан, шердан қўрқамиз. Лекин тинмай вовуллаб турган итларни бир нечта тош билан жим қилиб қўя оламиз. Имом Шофеий раҳимаҳуллоҳ\nНамоз ўқимасдан "қалбим пок" дейдиган одам дунёдаги энг катта ёлғончидир.\nНамоз ўқиш мусулмон кишининг ҳар кунлик қиладиган ишларининг энг муҳими бўлиши керак.\nНамозсиз умуман ҳаёт йўқ!\nСалафи солиҳлар, буюк олимлар елкалари яғир бўлиб, тиззалари шилиниб илм талаб қилишган. Доктор Одил Фалаҳ\nМен ҳеч бир нарсага ўтказиб юборган дақиқаларимга надомат қилганчалик надомат қилмадим. Доктор Одил Фалаҳ\nБиз кўп илмдан кўра бироз одобга муҳтожмиз.\nАбдуллоҳ ибн Муборак раҳматуллоҳи алайҳи\nАллоҳдан қўрқиб йиғлашим ва кўз ёшларимнинг юзимдан оқиб тушиши мен учун ўзимнинг оғирлигимдаги олтинни садақа қилишимдан яхшироқдир. Каъбул Аҳбор\nАллоҳдан қўрқиб кўз ёши тўкишим мен учун минг динорни садақа қилишимдан яхшироқдир.\nАбдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумо\nИнсон Қуръондан иймони ва тақвоси миқдорича маъно олади.


август 16, 2018 12:40 Asia/Tashkent\nМеҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан Асаалому алайкум, азиз тингловчилар! “Мавлавий жаҳон кезади” туркум эшиттириши навбатдаги сонини Эрон Ислом Жумҳурияти ӯзбек тилидаги радиосидан ҳузурингизга тақдим этамиз. Дастурни мен, Рахшона олиб бораман. Эшиттиришимиз якунига қадар биз билан бирга бӯласиз деган умиддамиз.\nҲазрат Мавлоно ӯз таълимотини кенг халқ оммасига ёйиш учун пайғамбарлар ҳақидаги қиссалардан кӯп фойдаланган ориф шоирдир. Аммо у пайғамбарлар ҳақидаги достонларни шеърга солишда ӯзига хос услубни қӯллайди. Шоир қиссанинг бир қисмини ҳикоя қилгач, ана шу парчадан ирфоний ва таълимий хулоса чиқаради. Мавлавийнинг пайғамбарлар ҳақидаги қиссаларни шеърга солишдаги бошқа шоирлардан фарқи шундаки у Ҳазрат Мусо ва ҳазрат Сулаймон алайҳиссаломлар ҳақидаги достонлар каби айрим қиссаларни бутун жузъиёти билан батафсил баён этади.\nЭронлик шоирлар ӯз шеърларида пайғамбарлар ҳақида тӯхталиб, пайғамбарлар қиссаларидан фойдаланишган. Шунингдек, пайғамбарлар қиссалари диний ва мазҳабий асарларида ҳам муҳим ӯринни эгаллайди.\nЖалолиддин Муҳаммад Балхий Румий ҳам ӯз асарларида пайғамбарлар қиссасидан кенг фойдаланган. Мавлоно ҳар бир қисса ва достонни баён этганда ирфоний ва таълимий хулосалашга ӯтади.\nҚадрли тингловчилар! Сиз муқаддас Машҳад шаҳридан эфирга узатилаётган Эрон ислом Жумҳуриятининг ӯзбек тилидаги халқаро радиосидан “Мавлавий жаҳон кезади” туркум эшиттириши навбатдаги сонини тинглаяпсиз. Радиомизнинг интернет сайти Pars Today.com/uz орқали хоҳлаган пайтда эшиттиришнинг матнини ӯқиш ва садосини тинглаш имконига эгасиз. Радиомизнинг электрон манзили uzbek@Pars Today .сom\nҲазрат Мусо (а) кӯплаб мӯъжизаларга эга эдилар. Бу муъжизалардан дарёнинг ӯртадан бӯлиниши, асонинг илонга айланиши, яди байзо ва Тур тоғини халқ бошига кӯтаришига ишора этилса бӯлади.\nАллоҳ таоло ҳазрат Мусо (а)-ни ҚЙуръони каримда энг олий сифатлар, жумладан ихлос, эҳсон ва ҳидоят каби сифатлар билан тавсифлаган.\nМавлавий фикри ва илҳомининг асосий сармояси Қуръони Мажиддир ва унинг олий фикрлари ҳамма жойда ушбу шариф китоб атрофида айланади.\nЗеро, Қуръони карим энг гўзал ва ҳикматли ҳидоят дастуридир. У ақли салим инсонларни қаноатлантирадиган услублар асосида жам бўлган. Қуръон Аллоҳнинг каломи бўлиб, ҳеч қандай ботил-ёлғон аралашмаган, у аниқ далиллар-у, боқий ҳақиқатга таянади. Ер-у осмон ва улар орасидаги нарсаларни яратган Ҳақ таоло томонидан нозил қилинган бу Илоҳий Китоб Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тиллари орқали инсониятга туҳфа этилган буюк мўъжизадир.\nҲурматли тингловчилар! “Мавлавий жаҳон кезади” туркум эшиттириши навбатдаги сони шу ерда ӯз ниҳоясига етди. Мен эса сизлар билан хайрлашаман. Аллоҳ ёру мададкорингиз бӯлсин.\nХитой корхоналаридан бирида юз берган портлаш қурбонларининг сони 62 нафарга етди\nПарижда "сариқ жилетлиларга" қарши кураш учун Франция қуролли кучлари жойлаштирилган\nШавкат Мирзиёев Бирлашган Араб Амирликларига сафар қилади\n"Қайтиш ҳаққи" эътирозларининг 51 -чи жума кунида 2 нафар фаластинликлар шаҳид бўлди\nЗариф: АҚШ ҳатти -ҳаракатлари таназзулга учраётган бир императорлик қўрқувининг далилидир\nУкраиналик масъул Вашингтонни Киев ички ишларида аралашишда айблади\nТрапм сайлов штабини руслар билан ҳамкорлиги хусусидаги ўрганишлари ўз ниҳоясига етди\nХитойда туристик автобусни ёниб кетганида 26 нафар қурбон бўлди\nҚозоғистонда Наврўз байрами кенг нишонланди /видео/\nТуркия Ўзбекистондаги ислом мактабларини қўллаб-қувватламоқчи\nИслом ҳамкорлик ташкилотининг фавқулодда йиғилиши чиқарган сўнгги баёноти билан якунланди


Кўринмас шайх, «Ислом давлати» раҳбари ҳақида биз нима биламиз?\n© Youtube/ Быль\n19:29 13.10.2015 (Янгиланган 08:16 14.10.2015) Ҳавола олиш\n“Ислом давлати” террорчилик гуруҳи раҳбари Абу Бакр ал-Боғдодий якшанба куни Ироқ ҳарбий ҳаво кучлари томондан уюштирилган ҳужумда яраланди. Маълумотларга қараганда ҳозир у шифохонада оғир аҳволда. Унинг келажаги номаълум, лекин кўпчиллик унинг ўтмиши ҳақида ҳам ҳеч нима билмайди.\nРИА новости хабарлари асосида\nАбу Бакр ал-Боғдодий Ироқнинг Мосул шаҳрида “Ислом халифалиги” тузиш ҳақида сўзлаган сўзларидан кейин, бутун дунё бўйлаб у ҳақда хабар кенг тарқалди. The Independent газетаси хабарига кўра, ал-Боғдодийнинг шахси аниқ тасдиқланган иккита расми бор. Улардан бири Ироқ ҳукумати қўлида, иккинчиси АҚШ ҳарбий архивларида. Ал-Боғдодий 2004 йилда АҚШ қамоқхонасида бўлган пайти суръатга олинган. Ижтимоий тармоқларда кўплаб суръатлар пайдо бўлган, лекин улар кишининг шахсини аниқ тасдиқлаш имконини бермайди.\nАҚШ ва Ироқ махсус хизматлари маълумотларига қараганда, ИДнинг бўлғуси раҳбари ёшлигида Боғдоддаги Ироқ университетида Ислом тарихини ўрганган. У ерда ал-Боғдоди Исломшунослик доктори унвонини олган. Уни ёшлигида таниган одамларнинг сўзларига қараганда, ал-Боғдоди ёшлигида лидерлик хусусиятларга эга бўлмаган. Абу Бакр ал-Боғдодийнинг курсдоши, “Ироқ Ислом қўшнлари” ташкилотчиларидан бири Ахмад Дебошнинг сўзларига қараганда у “уятчан, мўмин, доимо бир ўзи юрадиган” бола бўлган.\n“Мен махфий қўзғолончилар ҳаракати раҳбарларининг ҳар бирини танийман, лекин Боғдодийни танимайман. У ҳеч қанақа қизиқиш уйғотмасди. Мачитга келиб намоз ўқирди, лекин ҳеч ким уни сезмасди”, — деди Дебош The Telegraph газетасига.\nАл-Боғдодийнинг яна бир машғулоти бу футбол ўйини эди. “У майдонда гўёки яшнаб кетарди. У бизнинг Месси эди, ҳаммадан яхши ўйнарди”, — дейди Ироқнинг Мобчи шаҳри мачити қавмларидан бири.\n2011 йил октябрида АҚШ давлат департаменти Абу Бакр ал-Боғдодийни энг хавфли террорчилар рўйхатига киритди. ИД раҳбарининг боши, ёки уни тутишга ва йўқ қилишга ёрдам берадиган маълумот учун Вашингтон катта мукофот эълон қилди – 10 миллон АҚШ доллари. Ундан катта мукофот (25 млн доллар) АҚШ ҳукумати фақат “Ал Қоида” ҳозиги раҳбари Айман аз-Завоҳири ҳақидаги маълумот учун ваъда берган.\n2014 йилда Абу Бакр ал-Боғдодий ташкил қилган “Ислом давлати” Ироқ ва Сурия ҳудудларида жуда катта майдонни эгаллаб олди, ИД жангарилари сони 50 мингдан 200 минггача деб тахмин қилинди. Нефт савдоси кунига ИД ғазнасини 1 миллон долларга тўлдиради.\n30 сентябрдан бошлаб, Сурия ҳукумати мурожаатига биноан Россия ҳарбий ҳаво кучлари ҳамда кемаларда жойлаштирилган ракеталар ёрдамида ИДга зарба бера бошлади. Зарбалар натижасида ИД жанговор инфтрақурилмасининг катта қисми йўқ қилинди. Жангарилар сафида парчаланиш ва ташлаб қочиш ҳолатлари кўпайди.\nЯкшанба куни Ироқ ҳарбий ҳаво кучлари, Анбар вилоятида, ИД раҳбарлари йиғилишига бораётган, ал-Боғдодий кортежига ҳужум уюштирди. Ушбу ҳужум натижасида 15 жангари йўқ қилинди, Ал-Боғдодий яраланди. Унинг ҳозирги ҳолати ҳақида маълумот йўқ.


Брусника – мазали мева | Selection of Attractive States\nБрусника – мазали мева\nMain page / Asosiy sahifa / Hikoyalar toʻplami / Брусника – мазали мева\n1. Улар бири бирини йўл чанги ўртасида, шахсий ишкал, руҳланиш ва беҳаловатлик гирдоби орасида топишди-улар бири бирини топишди. Бу яхши бўлди. Квартирани ижарага олдилар, иш уларга базўр етарди-вақт бор эди, севги бор, дунё зарур тарафга айланишини равшан ҳис этишгина бор эди. Улар икки хонали квартирани ижарага олдилар, биринчи хонага-кичигига-улар нарсаларни ташладилар-каттасига ҳозирча жойлашдилар. Кичик хонада улар қандайдир ноанъанавий нарса уюштиришни исташди-у ерда умуман мебел бўлмаслиги, момиқли гилам ётиш, кўп ўтлар, ҳаво ва ёруғлик-фақат аввало бутун ахлатни йиғиштириш керак эди.\nБир ой ўтди. Хона ҳалиям йиғиштирилмаган бўлиб турарди-гоҳ бири, гоҳ бошқаси-ўзингиз биласиз тартиб-бу қачонки ҳамма нарса тоза бўлса, агар охирига қадар йиғиштириб олмасангиз, – шундай қилиб, афтидан меҳнат қандай қўшилган, тартиб йўқ-ачинарли-чунки улар кўпроқ ҳаво олишга кучи етиши вақтини кутарди ва бир зарб билан енгиш вақтини кутарди.\nЯна ой ўтди. Хона ўзига хос пунктга айланди, унинг атрофида кўп сонли тиржайиши пайдо бўлди-улар ўзлари устидан истеҳзо қилишни яхши кўрарди ва улар ахийри у ерда ўлганда қандай ажойиб бўлиши борасида режалар туришда давом этиди. Энг муҳим тош хонада рол ўйнаган нимадир камера-оила-фольклор каби нарса вужудга келди-бу ҳам кулгили ва умид боғласа бўладиган эди. Ахийри Кун келди-улар эрта тонгдан турдилар ва ғайрат билан йиғиштиришга киришдилар. Эй Худо, қанчалар ахлат чиқарилди, қанчалар чанг, китоблар, чексиз… Оқшом уларни ошхонада топди-айтганларидек-чарчаган, лекин мамнун…У уни қучди-у кулди. Хона ёнидан ўтаётиб, улар у ерга яна бир боқмай тура олмади. Хона ёрқин нур сочди. Полда пахмоқ гилам ётарди. Бурчакда – кўркам пальма. Шинам ёритгичлар, юмшоқ кресло-кираётиб хириалик қилмайдиган шундай қулайликни ҳис қиласан-тана ва руҳ-кўзга бекорга илашмайди-кўп эркин бўшлиқ-бошда кўп бўшлиқ.. Улар қучоқлашган гўи хона ўртасида яланғоёқ турарди ва шу онда улар ўзларида бошқа ҳеч қандай умумийлик йўқлигини ҳис қилдилар-бу ғоя улар ўртасида ягона кўприк бўлган кўринади-энди бўлса кўприк бузилди ва унинг ўрнида қандайдир кутилмаганда ҳеч нарса бўлмади. Улар яна йигирма дақиқача турдилар, гапиришга ҳеч вақо йўқ эди, ҳар қандай мазмунни йўқотгандай туюлди. Келгуси куни улар абадул абадга ажрашдилар.\n2. Бу ажойиб томоша эди. Сиз балким албатта биласиз-қиз олдига келасиз ва унга айтасиз-“Мен сени севаман…”, ва танаффусдан кейин-синфдошлар кишнаб улгурмаслиги учун ким қанча ўзини тийиб тура олади, лекин қизалоқ қизариб улгуриши учун гапини йўқотиб, гангиб қолиши учун-қўшиб қўясан: “…супурги билан коридор бўйлаб югуртиради”. Бу ҳазил ҳаммага таниш, лекин ҳар сафар у шунга қарамай анча самарали. Улар синфида янги пайдо бўлса, -у аниқ билардики, у билан бу ўйинни ўйнайди.\nУ сумкасини йиғди, диққатни бир жойга тўплаб бирон нима ҳақида ўйлаб чиқишга қараб қўзғалди. У унинг йўлини чеклади. У унинг елкасига қоқди ва ҳайратомуз кўнгли бўшлик билан қандайдир қўполлик билан партага суянди. У унга тикилиб қаради. Келгуси комедияни ҳамма тушунди чамаси, ва шовқин қаҳқаҳани олдиндан сезиб, у қатъий ун чиқарди: “Мен сени севаман…”. Ва танаффус қила бошладим. У қанча узоқроқ бўлса-шу қадар зарб аниқ бўлишини биларди. Ён назар билан у кўрдики, барча кулгига қандай кучини сарфламоқда, дарс зўриқишини ўзи ғамлаб. У қизармади, танаффус чўзилди. У шунчаки турарди ва қаради-қаергадир тубига-қаергадир унингн жуда тубига…\nУлар кўча бўйлаб кетарди-жуда қуёшли бўлди-кўлмак аллақачон қуриди.\n3. У шаҳарга эрталаб кирди. Кимдир бунда қандайдир рамзни кўради, кимдир йўқ. Шахсан мен нарсаларга шунчаки қарашни афзал кўраман-ажаб кирдим ва кирдим. Энди қуёшга боқдим ва тор кўчалар асфальти оҳиста қизиди. Бу илиқлик илитмади, лекин тезда илитишга ваъда берди. Бу ваъда унга ёқимли бўлди. Мен уни тушунаман-ваъда-бу доимо ҳар қандай аниқликда янги, ўткир-агар фақат шу аниқлик бундай бўлмаса, ўз асосида барчаси ҳар қандай вақт совурилиши мумкин бўлган бўшликни ўз асосида эга бўлади. Унга рўбарў албатта одамлар тўғри келди-сиз қаерда кимсасиз одамларни кўрдингиз-лекин уларнинг юзлари тутун билан қопланган-баъзиларда юз тузилишини яширувчи енгил тутун билан қопланган, уларда эса юзлари умуман кўринмас эди. Балким, бу қуёш нурлари билан кирувчи шунчаки буғланиш, шу қдар мўжизавий манзарани берди. У қандайдир бир муайян мақсадсиз кетарди-у фақат туғилди ва унинг мақсади ҳали йўқ эди.\nБаъзан уйнинг олд томони, ноаниқ гапнинг бўлаги шунчаки таасуротдан кўра кўпроқ нарсани унга етказди-балким буни хотирлаш деб айтиш мумкин, лекин шубҳасиз бу хотира эмасди, чунки у фақат туғилди ва уни эслаш шунчаки ҳеч нарса. Уни денгиз қирғоққа улоқтирганда, дарахтлар эгилганда ва унга оҳиста ерга ўз кронидан тушса, улар олдида ўтлар йўл очди ва йўл аниқ эди ва бу шунчаки оддий эди. Ўтлар тугаганда, йўлдаги чанг улар олдида тўшалди ва йўл шунингдек равшан эди. Кўкракда ҳеч қандайдир бир фикр туғилмади-бошда эса фикрларни уй ёқтирмасди-у уларни қанчалар уларнинг ҳали уни узоқдан ҳис қилганини хуш кўрмасин, уни айланиб ўтишга ҳаракат қилди. Тубсизликдан турли мавжудликнинг ўз ажиб бошларини шимиб олдилар-лекин улар унинг эътибори уларни бир лаҳзалик назарига қаратилганида чуқурроқ киришга ҳаракат қилишди. Тескарисига қайрилган оқ токчаларга эга узун сариқ бино олд томони ёнида ўтганда Ёлғизлик деб аталмиш балиқ шўнғиб чиқди-у бош чайқади, осмон мусаффо эди. Унда на қармоқ, на илгак, на балиқ тутишга истак бор эди, ва балиқ унинг қадамлари тактида думларини ликиллатиб кетиб қолди ва буларнинг бари жуда яхши эдики, йўл мамнуниятдан эгилди ва унинг асфальтдаги туйнук атрофида кичик айланиш қилишига тўғри келди.\nУнинг кўкрагида тешик бор эди. Яъни албатта биз барчасини биламизки, у ерда ҳеч қандай туйнук йўқ, ҳатто қўл билан сийпалаб кўриш мумкин, агарда кимнингдек томи кетса у билади-унинг кўкрагида тешик борми ёки йўқ-лекин унинг кўкрагида тешик бор эди- ва унда шамол ўйнарди, шамол бинафша ранг эди ва чўзилувчан эди, орқадан чиқиб у уюрмаланди ва унинг сочларини ҳурпайтирди ва улар шу қадар кулгили тарзда гарданида ҳурпайтирди.\nҚизалоқ оёқларини осилтириб иккинчи қават токчасида ўтирарди. Унга албатта ойиси ва дадаси бундай ўтириш ярамайди деб айтарди, лекин у ҳам ойиси ҳам дадасига ўта тупуриб қўйганди, агарда улар бир онда ўлганда-албатта у йиғларди, лекин жуда оз- қуриган тупни боғчада синдирганда шундай йиғлайди, унинг тагида ўтиришгага ва бош устидан таажубланиб қарашга ўрганилганди. У ерда у икки соат ўтирарди-унинг оёқларини қуёш иситди, бундан юмшоқ қитиқ пайдо бўлди, юбка тагидан юқорига таъсир қилди ва шу қадар оҳиста қўлтиқостига ёйилди. “Қўлтиқ остига” дейишадими? Ёки бошқача айтишадими? Барибир – унинг қўлтиқ остида илиқ ва лаззатбахш эди.\nТераклар ўсган хиёбонга яқин келганда, унинг юзига озгина тук тушди. У даҳшатли тарзда шодланиб кетди, лекин албатта кўзга тушмади-майлига улар ўйласин, унга барибир деб ўйласин, у ўзининг бирон нимаси ҳақида ўйлаб қолди деб ўйласин ва унга бир оз тук-шундай ўйлайсан… яқин тор кўчлар тарафига унинг оёқлари ўзи йўналди. Унинг назари дарҳол қиз оёқларига тушди. Улар шу қадар иштаҳали эдики, ўзининг номаълум ўйинини ўйновчи мулойиқ бармоқчалар, фақатгина тери ҳидини ҳис қиладиган масофада яқинлашгандагини кўриш мумкин бўлган тўпиқ ва болдирда ингичга туклар. У яқинлашди ва тўхтади ва бошини баландга кўтарди. Пушти ранг қуёнлар унинг юбкаси тагида ҳаккалаб юрарди ва диққатни жамлашга ҳалақит қиларди. Ўшанда у юқорига қаради ва унинг кўзларини кўрди. Ва ўшанда осмон очилди ва момақалдироқ гумбурлади.\n– Мен сени биламанми?\n– Мен сени биламан.\n– Мен сени биламан..\n– Туман бўлди, сирень бўлди, қора ер бўлди, менинг назарим шаффоф эди, овозим мени ўзгартирди, гувалакча юмалади, кўкракдан қичқириқ чиқди, қуюн айланди, мен уйғондим ва бошимни урдим. Мен яна ухлаб қолишни истадим, мен яна уйқунинг бир дақиқасига барчасини беришга тайёрман-мен шунча кутдим, мен шу қадар орзу қилдим, нима учун бу менга ягона уйқу онида берилган? Туш, ёш каби тоза-ёшлар, фойдасиз, туш каби…\n– Мен сен ҳақингда билмасдим, мен сени кўрмадим, сув томчисида сенинг аксингни кўрмадим, шамол шовқинида мен сенинг овозингни эшитмадим, мен орзу қилдим…Дарахтнинг қўпол пўсти, жилғанинг тезоқар суви, чексиз осмон-мен сени шундай изладим. Мен оёқ осилтириб ўтирдим, қуёш кўзларимга нур сочди, қуёш шайтони ялтиллади ва мени шафақ қилди, кўзларимни туширдим. Мен сени шундай топдим.\n– Бири биримизга нима айтишимиз мумкин?\n– Бизнинг гапиришимиз беҳуда.\n– Бири биримизга нима қила оламиз?\n– Аллақачон ҳаммаси қилинди.\n– Шу қадар яхши.\n– Шундай яхши. Наҳотки шу қадар эрта, шунчаки оддий ҳаётимни ўтказаман? Наҳотки мана шундай, шундай шунчаки?\n– Бу фақат оддий бўлиши мумкин эди.\n– Кейин нима?\n– Кейин ҳеч нарса. Шунчаки ҳеч нарса. Келгусида ҳеч нарса бўлмаслик ҳоллари ҳам бўлади. Фақат теранроғи мавжуд, фақат бошқаси мавжуд. Энди-бошқача.\n– Менга қўрқинчли, менга хурсандлик, ва мен жуда жипс ва тўламан.\n– Мен исиб кетяпман, мен совқотяпман, мен хотиржам.\n– Улар бизни қўйиб юборадими?\n– Улар ҳеч нарса қила олмайди. Улар ухлайди. Улар кўзларига боқ.\n– Улар ҳеч нарса қила олмайди… Улар ухлайди…қандай яхши…қандай яхши…демак, шундай ҳам бўлади, бўлади, бўлади! Балким, мен яна минг марта қайталайман-“Бўлади!”\nЁмғир ёққанда, очиқ деразада бир оз сув қуйилди ва гилам секин ивиди-қуритиш керак эди-ва яна чириши мумкин-чангютгич билан бўлсада ёки феннинг ингичга учи билан қуритиш мумкин!\n4. Эгилиб, у ахлат қутисидан лип этиб чиқиб-уни у ерда аниқ кутарди-барча тарқалиб ташланди. Улардан бири кутилмаганликда унга тўғридан тўғри югирди. У тепкини босди. «Тра-та-та-та-та» – ёғочдан бўлган автомат боланинг қорнига тиралди, унинг кўзлари тўлиқ саросимани ифодаларди-уни ўлдирганига қарамасдан-у узоққа қочди. «Тра-та-та-та-та» – унинг ортидан олиб кетди – «яшаш етар –ўла қол!». Ўша қадамларни секинлатди. «Яшаш етар!»\nТупларда ғайритабиий равишда қаттиқ қарға қағиллади.\n5. Ёмғир топчилади – гоҳ кучли, гоҳ кучсиз-тўсатдан томчилар тезроқ туша бошлади –ва автобус бекати атрофидаги бутун тўда жонланди-одамлар яқин айвон тагида шошарди. Кўз қири билан мен кўрдимки, иккита кексароқ аёл бири бири билан хайрлашарди-мулоқод қилаётгандай-аллақачон бир неча дақиқа уларнинг лаблари одатий бемаъни гапларни сўзларди, юзлари қизғиш ва мулойим эди. Автобус кутаётганлар бехаловат бўлиб қолдилар, сумкаларини олдилар, ва оқсай бошлашди. Тўсатдан бошқасининг юзи буришди, у баланд овозда нимагадир кетидан бақирди-“бошқа автобус бўлмайди”. Ҳаво ташвиш билан тўлди, гирдоб вужудга келди – икки хола қатъий унда айланар, атрофида сокин омма бор эди. «Бошқа автобус бўлмайди» – у қатъий давом этди ва бемаъни қичқира бошлади. Югураётган аёл бурилди-у жилмайди ва унинг жилмайишидан унга не қадар дахшатли экани, уятли экани маълум эди, чунки у ғоят қўрқиб кетганди. Унга вазиятнинг бемаънилигини тушунгани туфайли уятли эди, лекин ўзи билан ҳеч нарса қила олмасди. «Бошқа автобуслар бўлмайди!»- яна бир марта қичқириб, аёл бурилди ва кетиб қолди. Барча автобусга кириб олди. Гирдоб йўқолди. Мен уйимга келганда, менинг рўпарамдан ит билан бир кампир чиқди-ғалати… Ғалати, а-…Айтишадики, у қийшайиб юради…Унинг у ерда ўйнаши беҳуда эди-мен шундайига ҳам барчасини тушундим. Қандай сурбетлик! Дарвоқе, сумкада мен мазали кулчалар олиб юрардим!


Осиё кубоги баҳслари яқин\nКелгуси йилнинг 5 январь куни Бирлашган Араб Амирликларида футбол бўйича Осиё кубоги баҳслари старт олади. Матбуот хабарларига қараганда, БААда мазкур йирик турнирнинг муваффақиятли ўтиши учун барча стадионлар, спорт майдонлари, меҳмонхоналар аллақачон тахт қилиб қўйилган.\nКубок ўйинларига терма жамоалар ҳам қизғин тайёргарлик кўришмоқда. Жумладан, мамлакатимиз терма жамоаси кейинги икки-уч ойда бир нечта йиғин ўтказди, ўртоқлик учрашувларида иштирок этди. Бошқача айтганда, термамиз қитъамизнинг кучли жамоалари билан беллашувларга тайёр. Бу ҳақда Ўзбекистон терма жамоаси бош мураббийи Эктор Купер журналистлар билан бўлиб ўтган матбуот анжуманида таъкидлади.\nАлбатта, футболчиларимизнинг ўртоқлик учрашувлардаги пала-партиш ўйинлари, мағлубиятлари ҳеч кимни бефарқ қолдиргани йўқ. Шу боис, матбуот анжуманида журналистлар кўпроқ пессимистик саволлар беришди. Журналистларнинг бундай руҳдаги саволларига Купер қуйидагича жавоб қайтарди: “Барча журналистлар пессимистик руҳда саволлар беришмоқда. Мен эса оптимистик руҳдаман. Худо хоҳласа, Осиё кубогида ҳам чемпион бўлишимиз мумкин”.\nНима ҳам дердик, бош мураббийнинг, миллионлаб футбол мухлисларининг орзуси амалга ошишини истаб қоламиз.\nРежа бўйича миллий терма жамоамиз 15-30 декабрь кунлари Туркиянинг Анталия шаҳрида сўнгги йиғинини ўтказади. Бош мураббий бу йиғинга 27 футболчини жалб этган. Улар 30 декабрь куни юртимизга қайтиб келишади ва 2 январь куни Осиё кубогида қатнашиш учун БАА жўнаб кетишади.\nЯна бир гап. Қитъа кубоги мусобақаларида рекорд даражадаги ҳакамлар гуруҳи иш олиб боради. ОФК ушбу турнирга 19 мамлакатдан 60 нафар ҳакамни таклиф қилган. Уларнинг 30 нафари бош ҳакам ва яна 30 нафари ёрдамчи ҳакамдир.\nБундай йирик мусобақалар ўзбекистонлик ҳакамларсиз ўтмаслиги маълум. Турнирда Равшан Эрматов, Валентин Коваленко ва Ильгиз Танташев бош ҳакам сифатида, Жаҳонгир Саидов ҳамда Абдуҳамидулло Расулов ёрдамчи ҳакам сифатида ўйинларни бошқариб борадилар.\nОФК расмий сайтида таъкидланишича, барча ҳакамлар мураккаб синовлар орқали танлаб олинган, билимлари, ўйинни бошқариш қобилиятлари, жисмоний тайёргарликлари жиддий текширилган. Улар мусобақа давомида ўйинни бошқаришдан тортиб, захира ҳаками, шунингдек, VAR тизими бўйича ёрдамчи ҳакам вазифаларини ҳам бажаришади.


ЛИМОН ЕТИШТИРИШДА ТАВСИЯЛАР » "Оқдарё овози" газетаси\nЛИМОН ЕТИШТИРИШДА ТАВСИЯЛАР\nЛимондан муттасил мўл ҳосил олиш учун талаб қилинадиган шароитлардан бири ўсиш шароитларини нав талабларига мос келтиришдан иборатдир.\nНав синаш ва ишлаб чиқариш тажрибаларда кўрсатишича, иссиқхоналарда ўстириш учун лимоннинг "Мир", "Первенес Узбекистана" ва "Вилли Франк" навлари жуда мос келади.\nЕрни лимон ўтқазишга тайёрлаш\nЛимон кўчатларини ўтқазиш учун иссиқхона тупроғи яхшилаб текисланади ҳамда 50-60 см чуқурликда ишланиши лозим. Бунда гектарига 60-80 т чириган гўнг, 600 кг суперфосфат ва 150 кг калийли ўғитлар солинади. Иссиқхонада лимон кўчатларини 3х4 м схемасида ўтқазиш маъқул. Кўчат ўтқазиш жойлари режалангандан кейин 60 см чуқурликда ўралар ковланади. Кўчат ўтқазиш пайтида ҳар қайси чуқурга яна 10-15 кг чириган гўнг, 100-150 г суперфосфат ва 50 г дан калий ўғитлари солинади. Илдизлари яхши ривожланган бир ва икки йиллик лимон кўчатларида 3- 4 тагача биринчи тартиб новдалар бўлиши, танасининг йўғониги 0,7-0,8 см, икки йилликларида эса иккинчи тартиб новдалари ва танасининг йўғонлиги камида 1 см бўлиши шарт.\nКузда лимон кўчати албатта илдизга илашган тупроғи билан бирга ўтқазилади, чунки акс ҳолда кўчатларнинг бир қисми қуриб қолиши мумкин. Ўтқазиш, шунингдек шох-шаббани қалинлаштирадиган ортиқча новдалар, шунингдек шикастланган илдизлари кесиб ташланади.\nКўчатлар чуқурларга қоқилган белги қозиқлар бўйича ўтқазиш учун экиш тахталари ёрдамида экилади. Бунда кўчатларнинг илдизи баъзи тупроқ юзасидан 2 см юқори бўлиши шарт. Кўчат ўтқазилгандан кейин ҳар қайси чуқурга бир челакдан сув қуйиб тупроғи зичланади. Сўнгра ҳар қайси қаторнинг икки томонидан 25-30 см қолдириб эгат олиб суғорилади.\nМинерал ўғитлар ишлатилиши\nМинерал ўғитлар икки муддатда - ярми февралда ва қолгани майнинг охири - июннинг бошларида (тугунчалар пайдо бўлганда) солинади. Шунингдек, лимон гўнг шарбати билан ҳам суғориб турилади. Бунда биринчиси лимон ўса бошлаш олдидан, иккинчиси гуллаш олдидан ва яна учинчиси тугунчалари тугилгандан кейин ҳамда меваларининг ўсиш даврида 20-25 кун оралатиб берилади. Гўнг шарбати сигир, қўй ва парранда гўнгидан (2:1:1 нисбатларда) иборат бўлиб, улар ариқ суви билан бирга суғориш эгатларига оқизилади. Ёз пайтида ўсимликлар гўнг шарбати билан кечқурун ва эрталабки соатларда суғорилади. Лимондан муттасил мўл ҳосил олиш учун дарахтларни меъёрида озиқлантириш, ўсиш ва ривожланишини таъминлаш учун кифоя қилмайди. Бунинг учун шох-шаббасини доимо парвариш қилиб туриш керак бўлади. Бунда унинг ўсиши тартибга солинади ва мева қилиши учун зарур бўлган новдалари дарахтнинг ёшига қараб сийраклатилади, чилпиб, бутаб турилади.\nИссиқхонадаги лимон новдалари февраль охири ёки март ойи бошларида ўса бошлайди. Бу об-ҳаво шароитига, ўсимликнинг ёши, мева қилиш даражаси ва бошқа омилларга боғлиқ. Лекин, айни шу даврида ҳавонинг ўртача кунлик ҳарорати 12°C, тупроқ ҳарорати эса 9°C бўлиши керак.\nВегетация даври мобайнида ёш лимон дарахтлари бештагача бачки новдалари чиқаради лекин, улар совуқ тушгунга қадар ўсишини тугалай олмайди. Шу боисдан, охирги чиқарган бачки новдалар кесиб ташланиши керак. Февралнинг иккинчи ўн кунлигида шона пайдо бўлади. Ҳавонинг ўртача кунлик ҳарорати 18,3-21 °C, тупроқники эса 14,5-17 °C бўлганда ўсимликлар 25-28 кун давомида шоналайди. Ҳавонинг ўртача кунлик ҳарорати 20,5-21,2 ва тупроқники 17-17,9 °C бўлганда мартнинг ўрталари апрель бошларида гул кўрсатади. Март ойи охирида қийғос гуллаб апрель бошида тугалланади.\nЛимон дарахтига шакл бериш\nЛимон дарахтига кенг овал шаклни бериш учун, шу йилги ёш новдалар ва анча эски шохлар кесиб ташланади. Ўсувчи новдаларни чилпиш ва уларни қисқартириш ҳам муҳим аҳамият касб этади. Бундан ташқари шох-шаббанинг ичида бўладиган кўк бачки новдалар кесиб ташланади. Шох-шаббанинг қалинлашиб кетмаслиги учун ҳар қайси олдинги шохда кўпи билан иккита, энг кучли шохларда эса учтагача новда қолдиришга аҳамият бериш керак.\nМир навли лимонида иккинчи ўсув новдаларининг кўпи қисқартирилганча қолади ва улар мева новдаларга айлантирилади. Бу новдаларнинг заифларини кесиб ташлаш, қолганларини эса чилпимай қолдириш керак, чунки улар иккинчи ва ундан кейинги ҳосил қилади. Қолган иккинчи ва ундан кейинги ўсув новдалари буталайди ва шундай узунликда новдалар пайдо бўлишига қараб чилпилади.\nМевалар териб олинганидан кейин қишда ўсимлик ўса бошлашига қадар асосий буташ ишлари ўтқазилади. Дарахтлардаги шохларнинг қурий бошлаган ва шикастланган қисми, шунингдек, шох-шаббанинг ичидаги эски шохларда пайдо бўладиган заиф новдалар кесиб ташланади. Мева қилиб бўлган шохлар олдинги мева қилган жойининг пастроғидан кесилади.\nИссиқхонадаги лимон дарахтлари кўпинча юмшоқ қурт, қалқондор, гиёҳ бити (шира) ва каналардан зарарланади. Қалқондорни йўқотиш учун ўсимликлар залоннинг 0,3 % ли эритмаси билан (5-6 кун оралатиб 2 марта) яхшилаб пуркалади.\nҚалқондорнинг ахлати (эксременти) га замбуруғ тушади. Бу куя барглардан ювилмайди. Уни йўқотиш учун баргларга қўшимча равишда 1 фоизли бордос ёки 0,2 фоизли Келтан эритмаси сепилади. Ўсимликлар гоммоз (танадан елим оқиши) билан касалланганда у бошланган пайтидаёқ ва ёғочликнинг зарарланган қисми то соғлом қаватигача кесиб олинади. Шундан кейин тозаланган жой 3 фоизли мис купароси (тутиё эритмаси) билан дезинфекция қилинади ва боғ қайнатмаси (боғ муми) суртиб қўйилади. Бундай қайнатма тайёрлаш учун конифол ва асалари мумини (2:1) оз миқдорда мол ёғи қўшиб қиздирилади.\nтуман ўсимликлар карантини ва ҳимояси бўлими агроном-энтомологлари.\n28 май, 10:19\n25 мар, 15:16\n19 фев, 14:50