Раҳмон Қўчқор. Ўжар ҳақиқатлар - Behzod Fazliddin\nЖамият ва маънавият Жараён Ижод ва эътиқод Кайфият Моҳият Сизга гапим бор Ўзбек адабиёти Шеърлар Эътироф\nМарт 14, 2020 Март 14, 2020 Sayt muallifi\t0 изоҳлар\nКўпчилигимиз адабиёт тарихининг шонли саҳифаларидан жой олган ижодкорлар қисматига маълумотларни ҳиссиз-туйғусиз тилга олишга ўрганиб қолганмиз: фалон йил фалончилар томонидан Насимийнинг тириклай териси шилинган, Машраб дорга осилган, қатлиом даврида Қодирий, Чўлпон, Фитрат сингари не-не ижодкорлар отиб ўлдирилган ва ҳоказо. Ҳолбуки, улар одам ўлдиргани, бировнинг мол-мулкини талагани, недир ахлоқсизлик қилгани учун эмас, фикри учун, ҳақ каломни сўйлагани, адолатни талаб қилгани, бир сўз билан айтганда, чинакам инсон бўлгани учун маҳв этилган.\nАлбатта, уларнинг-да сизу биздек жони ширин, қони иссиқ бўлган. Уларга ҳам оғриқ, азоб, жон талвасаси каби ҳислар бегона эмас эди. Тана азобинигина эмас, инсоний хўрлик, нафсониятга тегиниш, ғурур топталишини улар кучлироқ ҳис қилган, оғирроқ олган. Шу маънода, қишнинг аёзли кечаси – 31 декабрь куни бола-чақаси чирқиллатилиб, қўлига кишан солиниб номаълум манзил томон олиб кетилган Қодирийнинг винтовка ўқи бош чаноғини ёриб чиқиб кетгунга қадар тортган азобларининг мингдан бирини ҳис қиламизми? Бир вақтда нашрдан чиққан романлари учун касбдоши мукофот билан сийланиб, ўзи эса миллатини асл дардларидан воқиф этгани боис ит азобига дучор этилган Чўлпоннинг қатл олди қайтаргани муқаддас калимани, қонталаш кўнглидан ўтган сўнгги нидони қалбдан ҳис қилмасак, ким деган одам бўламиз?! Ёки “Не деб сўзлаганкан боқиб биз сари, / Бетимсол Ойбекнинг ҳорғин кўзлари?!”\nҚўлимизга, кишан не, игнанинг учидеккина зирапча кирса ёки озиқ тишимиз кечаси ногоҳ зириллаб қолса, қай кўйларга тушамиз! Бир кунгина оч-наҳор юришу ўн даража совуқда икки соатгина кўчада қолишнинг азоби-чи?! Туппа-тузук даромад бериб турган амалдан, бошқаларнинг кўзини куйдираётган обрў-эътибордан айрилиб қолиш аламини-ку айтмай қўя қолайлик…\nАна шу қиёслар асносида ҳақпарвар, миллатпарвар, инсонпарвар ижодкор бўлиш оддий – ҳаммадан кутиладиган, “илгида қалами бор”ки кишининг қўлидан келадиган иш эмаслиги маълум бўлади. Барчамиз мана шу ўжар ҳақиқатга таяниб ўзимизга назар солсак, баҳо берсак, бизнингча, адолатга заха етмас эди.\nЎзбекнинг жувонмард шоири Шавкат Раҳмон умри охирроғида битган бир шеърида “Ахир кимман ўзим, мангуликка сал / Агар қиёсласак, Шавкат Раҳмон ким?” деган боқий саволни берганди. Назаримда, ўзи, ҳаёти ва ижодига шу тарзда ёндаша оладиган, қисмат тарозисига шу талабнинг зил-замбил тошини қўйиб асар ёзган шахслардангина мангуликка дахлдор битикларни кутса бўлади. Бўлмаса, ҳаммаси – замондошлар олқиши ҳам, катта-кичик мукофотлар ҳам, давр ижодшуносларининг ҳавойи баҳо ва эътирофи ҳам ўткинчи – қақроқ қумга сингган сув сингаридир.\nБу боқий саволга етиб келиш учун ҳам, не тонгки, Яратгангина юқтирадиган бир имдод зарур: туғма истеъдод. Бўлмаса, зўр бериб ўқиш-ўрганиш, талантларга ошно тутиниш, бировнинг сўзига янги либос кийдириб энг баланд саҳнага-да олиб чиқиш билан иш битмаган, битмайди ҳам. Мен шоир Беҳзод Фазлиддин манзумаларида кўнглимдаги нотинч фикр-туйғуларга ҳамоҳанг мисралар топдим.\nДод солгинг келади ёлғон чўзилса.\nБозорга айланса назму нафосат.\nЯқин ўтган кунларнинг аччиқ тажрибаси шундан далолат бердики, истеъдоднинг даражаси тўғрисида башорат қилган Йоҳанн Гёте барибир ҳақ экан. Бу закий зот “Қобилиятнинг юқориси – истеъдод, истеъдоднинг юқориси – даҳолик”, деганди. Дарҳақиқат, нафис санъатнинг барча соҳаларида яратилган ва яратилаётган асарларга назар солсак, улар мана шу ўзаро фарқли даражалар берган самара эканига гувоҳ бўламиз. Жумладан, биз “истеъдод” деб суюнган баъзи қаламкашларда, нари борса, шеъру ҳикоя битишга қобилият бор экан, холос. Шунданми, уларнинг аксарияти хашаки шоирлик, нўноқ ёзувчиликдан нарига ўтмади. Ачинарлиси – кўпчилиги шахс сифатида шаклланмади: бошқалар етовидан чиқолмайдиган, шу етовга етишмоқнинг ўзини-да ҳаёт мўлжали деб биладиган майда одамлар мақомини ўзига раво кўрди. Абдулла Қаҳҳор топиб айтганидек, уларнинг бирини амал-эътибор, бошқасини хотин-халаж, яна бирини ўз ҳаётини тартибли қура билмаслик, бир қисмини бўлса маишат ва ичкилик хароб қилди. Ана шу қутқуларга бирваракайига мубтало бўлганлари қанча. Аслида, бу ҳолга ҳайрон қолиш ҳам, асабийлашиш ҳам ўринсиз. Чунки боя эслаганимиз – истеъдодни, айниқса, даҳоликни Худонинг ўзи юқтирмагач, бандасидан ўпкалаб ўтиришга не ҳожат?! Айтишади-ку, “дарёдан дарёни талаб айлагил…” деб.\nИлдизу изини йўқотган кўпдир.\nТўғри, инсон зотига хос бўлмиш унча-мунча ҳис, туйғу, кечинма ва ўйни шеърий йўсинда, оҳорли бадиий безакка буркаб ифодалаш ҳам шоирлик, ижодкорлик саналади. Одамларнинг, оддий кетмончи не, анча-мунча жойда ўқиб битиргани тўғрисида жилд-жилд ҳужжати бор кишининг ҳам тўртта сўзни бир-бирига тўғри улаб гапириши даргумон бўлиб қолган бугунги кунда меҳрибон она ҳақида, бепарво ёр тўғрисида, бепоён юрт мавзуида ёқимлигина шеър тўқиб бериш чакана ишми? Кўпчилик “ижодкор халқи” айни жабҳада кўрсатаётган фаоллиги учун ҳам недир эътибор ва эътирофдан умидвор бўлиб тепаларга кўз тикадики, уларнинг бу аянчли ҳолига боқиб, беихтиёр Рауф Парфининг қаттиқ қимтилган лаблари, терс қараган нафратли нигоҳи ёдга келаверади. Биз эса бу ҳол таассуротидан осонгина қутулиш йўлини топиб олганмиз: “Ҳаммаси ўткинчи, вақтинчалик томошалар…”\nЛекин “ўткинчи”, “вақтинчалик” деб жиддий эътибор бермаётганимиз бу ҳол мунтазамлик касб этса, кундаликкина эмас, йиллик, ўн йиллик турғун аҳволга айланса, қанча кўп сув шимса шунча яхшироқ қотадиган “бетон муҳит”га дўнса-чи? Ижоднинг, ижодкорнинг, асарнинг қадру қиммати шу ҳол, шу муҳитга асосланиб ўлчанадиган, баҳоланадиган бўлса-чи? Салгина жиддий эстетик талаб билан ёндашилса тит-пити чиқиб кетадиган тушунчаю диди ва шуларга таяниб “яратган” “эъжод”лари билан ижодий уюшмалар рўйхатига тиркалиб олган кимсалар даражаси умумадабиётнинг, бадиий ижоднинг ҳам мезони бўлиб қолса-чи? Мана шу – ичию таши силлиқ-сийдом кишилар тўпланган издиҳом давр адабий муҳитини, уларнинг тўйтепадан нарини илғамайдиган нигоҳи миллат эстетик идеалини белгиласа-чи?\nМиллат эстетик идеали эса чиройли ибора, олифта тушунча эмас. У – ниҳоятда жиддий эътибор, мушоҳада ва масъулият талаб қиладиган қадрият. Уни тасаввурда тиклаш учун, масалан, Навоий жисму жонидаги шижоатни, унинг бадиий тафаккур ҳамласидан, дунё мутафаккирлари сари йўналган панжасидан атрофга таралган ҳайбатни, қувватни ҳис қилишимиз керак. Ёхуд XIX аср рус, француз, инглиз адабиёти, ХХ аср Лотин Америкаси, япон ижодкорлари интилган ва эришган марраларни кўз олдимизга келтирсак, бизнинг бугунги аҳволимиз – турган ўрнимиз ва яқинлашиб бораётган манзилларимизнинг асл ҳоли дурустроқ илғанса, ажаб эмас…\nАхир бундан қирқ йиллар илгари (ўзидан аввалги авлоднинг бутун куч-қудратини ҳис қилгани ҳолда) дадил ва самимий тарзда “Энди савол сизга, Абдулла Ориф, / Менга айтадиган гапингиз йўқми?!” (Усмон Азим) дея ҳайқира олгани учун ҳам йирик бир адабий авлод майдонга чиққани, у халқининг нафақат эстетик, балки келажак тақдири билан боғлиқ идеалларни ҳам олға сургани, охир-оқибат, шу асрий орзуларнинг бир қисмига эришилгани – ҳақиқат-ку!\nХўш, бугунги сон-саноқсиз ижодкорнинг, каттадир-кичикдир адабий авлоднинг шундай идеаллари борми? Идеаллар бўлиши лозимлиги, уларсиз барча тоат-ибодат чикора экани тўғрисида тушунчанинг ўзи мавжудми? Агар бўлса, ўша буюк идеални олға суришга, дадил ҳимоя қилишга қувват, матонат ва шижоат етарлими?\nМенинг тушунишимча, Худо бирор одамни недир қобилиятсиз, демакки, недир вазифасиз яратган эмас, яратмайди ҳам. Шу маънода, халқ ичида юрадиган, “одам кўпайсинга яратиб қўйган” қабилидаги бир оз шаккокона гап ҳам, аслида, мана шу ҳақиқатни англамасликдан, инсоний ожизликдан (ўша – “чиқит”га чиқарилаётган одамни тўғри йўлга сололмаслик ожизлиги!) бошқа нарса эмас. Афсуски, кўпчилигимиз, минг турли омиллар сабаб, бизга – зоҳиримиз ва ботинимизга не қобилият, имконият, вазифа ато этилганини билмай, англамай умрни совурамиз, ғанимат вақтни увол қиламиз. Бу минг турли омиллар ичида биз кўриб-кўрмайдиган ақлий ва руҳий танбаллик; нафсий ва шаҳвоний қутқулар; ота-она, қариндош-уруғ орзу-ҳавасию талаб ва эҳтиёжи; тушиб қоладиганимиз – олтин балиқчаникидан фарқ қилмайдиган – ижтимоий, сиёсий ва мафкуравий муҳит; мақсадга эришишнинг енгил йўлларида чалғиш ва бошқа объектив ҳамда субъектив омиллар бўлиши мумкин.\nНатижада одамларнинг аксари ўзи яйраб, яратиб-яшнатиб юриши мумкин бўлган соҳалар қолиб, ўзини ҳам, соҳани ҳам, бошқаларни ҳам абгор ҳолга келтирадиган юмуш ва амалларга даъво қилиб ўтиб кетади. Содда қилиб айтганда, табиатида миришкор боғбон бўлиш қуввати яширинган киши ўттиз йилдан буён ўзини прокурорман, деб алдаб юрган бўлса, қанчадан-қанча беморлар дардига малҳам топа оладиган ҳакимнинг умри молхона қоровуллигига сарф этилмоқда. Охир-пировардида бўлса, яна ўша аҳвол: бу дунёга буюк вазифаларни адо этмоқ учун юборилган инсондек қудрат эгаси бераётган самара чўғи, салмоғи ҳаминқадарлигича қоляпти.\nБу қандай шажардир туб томон ўсган,\nҲар куртак кўзини ғофиллик тўсган.\nБир уйғоқ сўз айтсанг нафаси қисган –\nЭлатга уйғониш учун қудрат бер.\nБуюкларин бир-бир ташлайди ўрга,\nСафсата сотганни бошлайди тўрга,\nБорини бой бермиш данғир-дунғурга,\nЎзинг бу саҳнага бошқа суврат бер.\nШу маънода, талъатига ижодкорлик, бадиий яратувчилик юқтирилган кишилардан талаб қилинадиган масъулият ва жавобгарлик сизу бизникидан ўн чандон, юз чандон каттароқдир, десак хато бўлмас. Агар уларнинг ҳам ҳафсаласи пир бўлиб, “менга нима, ғовлаб кетмайдими” деган кайфият юзага келса, миллий адабиётимиз ва унга тақдирдош бутун маданиятимиз соҳалари инқирозга юз тутиши мумкин. Зеро, бизга катта-кичик замондош бўлмиш қаламкашлар қилиб юрган ишларни, ёза солиб эълон қилаётган битикларни, йиғинларда айтаётган гап-сўзлари, даъвою дастакларини сукут-ла кузатиш, уларнинг кўпчилиги юқорида эсланган жиддий талабларга умуман дош беролмаслигига жим қараб туриш – келажакка хиёнатдир. Чунки уларнинг шеъру достон, сценарий ва роман деб эълон қилаётганлари тонналаб қоғоз исрофигагина эмас, миллий эстетик диднинг қашшоқлашуви, ёш авлоднинг адабиёт, бадиий ижод хусусидаги тушунча ва қарашлари жўнлашуви, ўтмаслашуви, бир сўз билан айтганда, ўзбек адабиётининг шу вақтгача эришган ютуқлари унутилиб, эгалланган марралар қўлдан бой берилишига сабаб бўлиши тайин. Бинобарин, бундай қўймижоз кишилардан боя айтганимиз – миллий эстетик идеални белгилайдиган ижодий ҳамлаларни, юксак манзиллар сари шитоб интилувни кутиб бўлмаслиги аниқ. Бу ҳолни Альберт Эйнштейн отлиғ шумгина донишманд истеҳзо ила бундай ифодалаган: “Подада энг намунали қўй бўлиш учун, энг аввало, қўй бўлиш керак…”\nДарҳақиқат, мана бу жиддий саволни ўзимизга бериб кўрайлик: подадаги қўй мавқеи билан, шу мавқега мос даража ва дид билан бутун бир халқни-ку айтмайлик, бир гуруҳ одамни-да недир нурли манзилларга даъват этиш, бошлаш мумкинми? Ҳар қанча намунали бўлмасин, қўймижоз кимсалардан нени кутиб, нимани умид қилиб бўлади?\nКўнгилни кўнгилдан кечирмаганлар!\nКўнглимнинг кўзини очирмаганлар?!\nШунинг учун ҳам биз жамият, миллат ва келажак чинакам ижодкор шахсдан катта, жуда катта нарсалар кутишга ҳақдор эканини эслатмоқдамиз. Бу – “жуда катта нарса” деган тушунча эса ўз доирасига, жумладан, қуйидагиларни қамрайди.\nАбадий муаммоларнинг ҳозирга қадар яратилган мумтоз мерос ичида учрамаган янги талқинларини кашф этиш.\nСизу биз хоҳлаймизми-йўқми, ўткинчи, майда муаммолар доим бўлади, жамики инсон боласини ўзининг тубсиз домига тортиб хор ва абгор қилади. Ижодкор, мана шу муваққат, маиший муаммолар панжасидан ёқасини бўшата олса, руҳини қутқара билса, абадий муаммолар истиқболига чиқиш, улар билан юзма-юз келишдек олий бахтга мушарраф бўлади. Уларга рўпара келиш имкони эса ҳаммага ҳам берилган эмас. Яратган ижодкор инсонга истеъдод билан бирга ўша муаммолар кўламига чиқиб бориш қудратини ҳам ато қилади. Шу маънода, абадий муаммолар хусусида ўйлаш, улар юзасидан баҳс очиш – азал ва абад борасида кечадиган улуғ машваратга қўшилиш, то қиёмат қадар давом этадиган руҳоний мунозарада иштирок этиш деганидир.\nАфкор (фикрловчи) оммага ўша абадий муаммолар ечимини бериш эмас (чунки бандасида бундай имкон йўқ!), балки уларнинг нақадар мураккаблигини ҳозирга қадар ҳеч ким турмаган ракурсдан кўрсата олиш.\nГап шундаки, дунё адабиёти вакиллари яратган мумтоз асарларнинг бирортасида у ёхуд бу абадий муаммога тайёр ечим, мудом фойдаланса бўлаверадиган универсал йўл-йўриқ берилмаган, берилиши мумкин ҳам эмас. Ҳар қайси мумтоз асарни олинг: нажот йўлини эмас, нари борса, бу йўлнинг чеки ва чегараси йўқ экани тўғрисидаги мангу ҳақиқатга ишорани топасиз, холос. “Фарҳод ва Ширин” ҳам, “Фауст” ҳам, “Ўтган кунлар”у “Бегона” ҳам айни шу мангу ҳақиқатлар қаршисидаги мангу ожизликнинг мардона эътирофи бўлгани учун қимматлидир. Агар шундай бўлмаганида, Ҳазрат Навоий “Кўзни ўкуш саъй ила забт этгамен, / Етса кўнгил забтиға иш, нетгамен?” дея ўзини қийнамаган, Абдулла Тўқай эса “Дунёни поклайин деб, ўзим-да кирланиб битдим” деб таассуф этмаган бўларди.\nИнсон аталмиш мавжудот руҳиятида кечадиган минг турли эврилиш, товланиш, букилиш, синиш ва сўниш ҳодисаларининг туб илдизлари сари мунтазам чуқурлашиб бориш.\nОчиқ тан олмоғимиз керакки, ҳозирги миллий адабиётимизнинг бу борадаги муваффақиятлари билан кўп мақтана олмаймиз. Буни аниқроқ ҳис қилиш учун, ҳеч бўлмаса, яқин тарих намуналарини эсга олайлик: “Галатепага қайтиш” (М.М.Дўст), “Жавоб” (Э.Аъзам), “Кўнгил озодадир” (Х.Султонов), “Ойдинда юрган одамлар” (Т.Мурод) қиссалари, “Руҳлар исёни” (Э.Воҳидов), “Гаплашадиган вақтлар” (О.Матжон), “Изоҳсиз луғат” (А.Қутбиддин) достонлари, “Лолазор” (М.М.Дўст), “Отамдан қолган далалар” (Т.Мурод) романлари, унутилмас қанча-қанча шеър, ҳикоя матни аро жилва бериб турган инсоний руҳ товланишларини фақат адабий ҳодиса сифатида баҳолаш, тушуниш ва тушунтириш камлик қилади. Бу асарлар ХХ аср адоғида кузатилган сўнгги миллий уйғониш, ўзликни англаш, миллий юксалишни майдонга келтирган қудрат тимсоллари эдики, айнан шуларга нисбатан “атомдан кучли” деган сифатни қўллаш тўғри бўлади. Шундай экан, ҳар бир янги адабий авлод инсон руҳиятининг қай бир қоронғи пучмоғига ёруғлик туширмоғи, бугунги ўзбекнинг қалби аслида қандай алфозда экани, нега шундай экани, бу алфоз ижобий томонга ўзгариши учун нелар талаб этилиши борасида жиддий ўйга толмоғи керак:\nУмрингни буркасанг боқий ихлосга…\nЯшасанг шу кўйи, яшасанг мудом,\nАввало миллат ва халқ, агар интеллектуал қувват куч берса, инсоният ўтмиши, бугунигагина эмас, балки келажак тақдирига дахлдор ўй ва ташвишлар, дард ва орзуларга одамлар эътиборини жалб этиш.\nБу эса замон ижодкоридан ўзига қўяётган талабни ўн чандон, юз чандон оширишни тақозо қилади. Зеро, майда маиший мавзулар, олди-қочди воқеалардан ҳосил қилинган сюжет, китобий мулоҳазаю қуруқ панд-насиҳатни мақсад этган битиклар адабиёт саналмаслигини ҳамма бирдек тан олиши вақти аллақачон келган. Дунё инсоншунослиги, инсон руҳиятининг бадиий тадқиқи кириб бораётган, кўтарилиб юксалаётган манзилларга қарасак, кўзимиз тиниб кетиши турган гап. Шу нуқтаи назардан, биз ўзимизни юпатаётган ютуқлар саноғи аслида ўзни алдашдан бошқа нарса эмаслиги тобора ойдинлашмоқда. Бу – халқимизнинг бугунги интеллектуал, илмий ва бадиий-эстетик салоҳияти аслида қай ҳолда эканидан дарак берувчи кўпдан-кўп “асар”лар мисолида, афсуски, очиқ намоён бўляпти. Шундай экан, бу ҳолдан биринчи навбатда ижод аҳли кўпроқ ва кучлироқ безовталик ҳис қилиши, бошқаларни ҳам огоҳ этиши лозим:\nТашқарига чиқдим. Юрагим – қўлда.\nУмрида ёруғлик кўрмаган одам…\nИжодкор шахсдан кутиладиган вазифа, ҳаракат ва интилиш бошқаларникидан минг чандон каттароқ эканини доимий янгидан идрок этиб туриш, бундан толиққан он эса “тахта-ўқловни йиғиштириб” бошқа ишга уннаш учун ўзида куч ва виждон топиш.\nБу масалада, очиғи, “ўзбекчилик”нинг жамики емирувчи таъсиридан қутулиб, кимнинг аслида ким, ёзгани нима эканини исбот-далил билан ошкора айтиш, шу аснода ҳар қандай ошнолик, гуруҳбозлик, сохта иззат-нафсдан воз кечиш, воқеликка тик қараш талаб этилади. Зеро, бугун гап кимнингдир шахсий манфаати, таги пуч обрў-эътибори, эгаси танимаган иззат-нафси устида эмас, бир пайтлар инсоният адабиёти, эстетик тафаккури, бадиий юксалишига ҳал қилувчи қувват бера олган миллатнинг эртанги тақдири, умумжаҳон йиғинида унга ажратиладиган жой, миллий маданий мавқе хусусида бормоқда. Бу масалага бефарқ қараган халқни, миллатни, шу миллат вакилиман, дея бош кўтариб юрган инсонни яқин ва узоқ келажакда нималар кутишини тасаввур қилиш унчалар қийин эмас. Шундай экан, мақоламиз бошида эслаганимиз, жувонмард руҳи олдида ҳаммамиз қарздор Абдулла Қодирий армони такрорланмасин десак, “тарихимизнинг энг кир ва қора кунлари” яна қайтарилмаслигини истасак, адабиёт иши бугун шахсий иш эмас, миллий иш, миллий вазифа ва масъулият эканини англайлик, бир-биримизга қўлдан келганча англатайлик.\n“Тафаккур” журнали, 2018 йил 2-сон.\n← Ertaga boshqacha nur ekar quyosh…\nЯшайсан де, ўлмайсан деб айт… →\nНаҳот ҳаёт деганлари шу бўлса?..\nАпрель 6, 2020 Sayt muallifi 0\nЯнварь 21, 2020 Sayt muallifi 0


ТИНЧЛИК, ҲАМКОРЛИК, ТАРАҚҚИЁТ ЙЎЛИДАГИ ЯНГИ ТАШАББУСЛАР - Ўзбекистон овози газетаси\nТИНЧЛИК, ҲАМКОРЛИК, ТАРАҚҚИЁТ ЙЎЛИДАГИ ЯНГИ ТАШАББУСЛАР\n26-27 март кунлари пойтахтимизда «Тинчлик жараёни, хавфсизлик соҳасида ҳамкорлик ва минтақавий шериклик» мавзуида Афғонистон бўйича юқори даражадаги Тошкент халқаро конференцияси ўтказилди. Марказий Осиё мамлакатларининг ташқи сиёсий идоралари раҳбарлари, йирик халқаро ташкилотлар вакиллари иштирокида бўлиб ўтган анжуманда минтақавий хавфсизлик ва барқарорликни таъминлашга оид долзарб масалалар муҳокама қилинди. Шунингдек, ҳудудлараро ҳамкорлик, савдо-иқтисодий, инвестициявий, технологик, таълим ва илмий соҳалардаги алоқаларни ривожлантириш истиқболлари ҳақида ҳам сўз юритилди.\nДавлатимиз раҳбари ташаббуси билан ўтказилган олий даражадаги халқаро конференция дунёнинг кўплаб мамлакатларида катта қизиқиш билан кузатилди. Сиёсатшунослар, халқаро экспертлар, олимлар, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари ушбу халқаро конференциянинг аҳамияти ҳақида ўз фикр-мулоҳазаларини билдиришмоқда.\n— Афғонистоннинг 40 йиллик тарихи мамлакатдаги муаммоларни қурол билан бартараф этиш мумкин эмаслигини тасдиқлаб турибди. Шунинг учун бугун мамлакатнинг марказий ҳукумати ва қуролли мухолифатнинг асосий кучлари, биринчи навбатда, «Толибон» ҳаракати ўртасида олдиндан ҳеч қандай шарт қўймасдан, тўғридан-тўғри мулоқотни бошлаш ғоятда муҳимдир.\nШу билан бирга, мамлакатда тинчлик жараёнини таъминлаш учун Афғонистон халқи ўзи ташаббус кўрсатиши, музокаралар қандай форматда, қачон ва қаерда олиб борилиши бўйича танлаш имкониятидан самарали фойдаланиши лозим.\nАфғонистоннинг келажагини белгилашда унда истиқомат қилаётган ҳар бир фуқаро ўзининг фикрини эркин баён этиш ҳуқуқидан фойдаланиши керак. Бу ҳуқуқ эса мамлакатда ўтказилиши кутилаётган парламент ва президентлик сайловларидаги фаол иштироки давомида амалга оширилиши мумкин.\nДавлатимиз раҳбари халқаро конференциядаги нутқида ушбу масалага ҳам алоҳида эътибор қаратиб, «Бу борада парламент ва президентлик сайловларигача бўлган даврда афғонлар ўртасида ўзаро мулоқотни бошлаш ва шу тариқа жамиятнинг барча қатламлари, жумладан, мухолифатдаги кучлар ҳам янги Афғонистон давлатини қуришда тўлақонли иштирок этиш учун кенг имкониятлар яратиш ғоят муҳимдир», деб таъкидлади.\nШунингдек, Афғонистон ҳукумати ва қуролли мухолифат ўртасида музокараларни бошлаш механизми ҳамда миллий келишув жараёнига халқаро ҳамжамият томонидан кўмак бериш бўйича «йўл харитаси»ни ишлаб чиқиш лозимлиги қайд этилди.\nУруш, муҳтожлик ва қийинчиликлардан чарчаган одамлар ўзаро низоларга чек қўйилишини чин дилдан истайди. Афғонистонликларда ўз Ватанини тараққиёт ва фаровонликка олиб борадиган бунёдкор меҳнатга интилиш иштиёқи кучли эканига шубҳа йўқ. Ҳар бир ота-она, ҳар бир халқ сингари афғон қўшниларимиз ҳам ўз фарзандларини бировдан кам қилмай тарбиялашга, уларнинг бахтиёр кунларини кўришга ҳақли. Орзу қилиш, юксак марраларга интилиш, эркин яшаш, янги, тинч ҳаётни барпо этиш учун уларда куч-ғайрат ҳам, матонат ҳам етарли, деб ҳисоблайман.\n— Бугунги кунда дунёни ташвишга солаётган терроризм балосини жиловлаш жаҳон ҳамжамияти олдида турган энг долзарб муаммога айланди. Сўнгги ўн йиллик давомида Ироқ ва Сурияда бўлиб ўтган қонли тўқнашувлар, дунёнинг бошқа ҳудудларида бот-бот такрорланаётган терактлар терроризмга қарши янада якдил, янада ҳамжиҳатлик билан курашиш зарурлигини кўрсатмоқда.\nЁн қўшнимиз, жафокаш афғон халқи ҳам қарийб 40 йилдан буён ҳаловат ва осойишта ҳаётдан бебаҳра яшамоқда. Мамлакатда турли гуруҳлар ўртасида юз бераётган қарама-қаршиликлар аҳолига, юрт тараққиётига, иқтисодиётига жиддий хавф солаётгани аччиқ ҳақиқатдир. Афғон диёрида тинчлик ва барқарорликни таъминлаш дунё ҳамжамиятидан ўзаро ҳамжиҳатлик ва мустаҳкам ҳамкорликни талаб этади. Шунинг учун олий даражадаги Тошкент халқаро конференциясининг ўрни ва аҳамияти беқиёсдир.\nАфғонистон Евроосиё минтақасидаги ноёб стратегик ва трансчегаравий имкониятларга эга мамлакат ҳисобланади. У Марказий Осиё давлатларига Ҳинд океани ва Форс кўрфази портларига энг қисқа йўл орқали чиқиш, Ҳиндистон, Эрон ва Покистонни Европа ва бошқа минтақалар билан боғлаш имконини беради. Узоқ йиллардан бери давом этаётган беқарор вазият ушбу имкониятларга, халқаро ҳамкорлик масалаларига ғов бўлиб келмоқда. Шу боис афғон диёрида тинчлик ўрнатилиши минтақадаги осойишталик ва тараққиёт билан чамбарчас боғлиқдир.\nШу маънода анжуманда мамлакатимиз Афғонистон билан кўп қиррали ҳамкорликни янада фаоллаштириш ҳамда ушбу мамлакатда тез фурсатда тинчлик, барқарорлик ўрнатилиши, унинг иқтисодий ва транспорт инфратузилмаси тикланишига кўмаклашиш тарафдори экани билдирилди.\nБу нуфузли форумда афғон муаммосини ҳал қилиш бўйича аниқ таклифлар илгари сурилди. Унда иштирок этган давлат ва халқаро ташкилотлар вакилларининг фикр-мулоҳазалари ўзаро мос келди. Музокаралар давомида билдирилган таклифлар асосида Тошкент декларацияси қабул қилинди.\nАфғонистонда давом этаётган нотинчлик, йиллар мобайнида давом этаётган зиддиятлардан халқ зарар кўрмоқда, жабр чекмоқда. Мамлакатнинг бузғунчи кучлар томонидан эгалланган ҳудудларида вазият ўнгланиши нафақат минтақа, балки бутун дунё учун муҳим аҳамиятга эгалигини бугун ҳамма англаб етмоқда. Афғон ўлкасини «уруш олови»дан ҳимоя қилишнинг ягона ва энг тўғри ечими ҳам жаҳолатга қарши маърифат билан кураш олиб боришдан иборатдир.\nРаимберган САБУРОВ, халқ депутатлари Хоразм вилоят Кенгашидаги ЎзХДП гуруҳи аъзоси:\n— Қўшни Афғонистондаги таҳликали вазият, у ерда турли халқаро террорчи гуруҳларнинг қўним топиши афғон халқининг осуда ҳаёт кечиришига, давлат тараққиётига хавф солиши Ўзбекистон халқини ҳам ташвишлантиради. Шунинг учун Республикамиз Президенти ўз чиқишида ушбу таҳликали вазиятни тинч йўл билан бартараф этишга дунё ҳамжамиятининг эътиборини қаратди. Халқаро конференциядаги нутқ ва чиқишларни мамнуният билан, умид билан тингладим. Афғонистонда тинчлик ўрнатиш бўйича илгари сурилган Ўзбекистоннинг янги ташаббусларини афғон халқи ҳам зўр мамнуният билан маъқуллаганига ишонаман.\nТаъкидланганидек, Афғонистонда тинчлик ўрнатишнинг ягона йўли – бу ҳеч қандай дастлабки шартларсиз марказий ҳукумат ва ички сиёсий кучлар ўртасида тўғридан-тўғри мулоқот ўтказиш лозим.\nМузокаралардан кўзланган асосий мақсад эса Афғонистон Ислом республикасининг минтақавий иқтисодий жараёнларга интеграциялашувини таъминлашдан иборат. Конференция иштирокчилари Афғонистонда тинчлик ҳукм суриши тарафдори эканини билдирди. Минтақада жуда узоқ кутилган осойишталикка эришилади, деб ўйлайман.\nПрезидентимиз тинчлик сари ҳаракатнинг энг асосий шарти, аввало, минтақа ва глобал даражада келишилган, Афғонистон учун ягона кенг қамровли тинчлик дастурини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишдан иборат, деган ғояни илгари сурди. Афғон муаммосини тинч йўл билан ҳал этишнинг асосий тамойилларини ишлаб чиқиш, улар бўйича кенг ва қатъий халқаро консенсус — муросага келиш борасида фикр билдирилди.\nАфғонистондаги вазият ҳукумат ва қуролли мухолифат ўртасида музокараларни бошлаш механизмини ишлаб чиқиш ҳамда миллий келишув жараёнига халқаро ҳамжамият томонидан кўмак бериш бўйича «йўл харитаси»ни ишлаб чиқишни тақазо этмоқда. Чунки мамлакатдаги низолар ғоят мураккаб ва қарама-қарши хусусиятга эга бўлиб, уларга турли кучлар жалб этилган. Анжуманда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг резолюциясидан келиб чиқиб, кенг қамровли тинчлик жараёнини учта ўзаро боғлиқ даражада амалга ошириш таклиф этилди.\nЎзбекистон томонидан илгари сурилган ташаббуслар бугунги реал ҳаётдан келиб чиқиб, белгиланаётгани билан аҳамиятли, деб ўйлайман.


КАМБАҒАЛЛИК ТУРЛАРИ ВА УНИ АНИҚЛАШ МЕЗОНЛАРИ » Bulung‘ur hayoti газетаси\nКАМБАҒАЛЛИК ТУРЛАРИ ВА УНИ АНИҚЛАШ МЕЗОНЛАРИ\nGazeta: admin Қўйилган сана: 6-10-2020, 10:20 Рукун: ЖАМИЯТ Кўрилди 0\nКамбағаллик ва уни қисқартириш муҳим аҳамиятга эга бўлган ижтимоий масала бўлиб, у деярли барча иқтисодий тизимларда намоён бўлади. Шу билан бирга камбағалликнинг мамлакат ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) ҳажмида, уни тақсимлаш хусусиятларида, мамлакатнинг ишлаб чиқариш имкониятларида ҳамда аҳолининг турмуш тарзида акс этади. Камбағаллик мамлакат иқтисодий ривожланишига салбий таъсир кўрсатган ҳолда меҳнат бозорида турғун рақобатсизлик ҳолатини келтириб чиқаради, иқтисодий ва ижтимоий тизимларнинг ўзаро мувозанатини бузади, омонатлар ҳажмини қисқартиради ҳамда аҳоли харид қобилиятининг пасайиши эвазига бозор умумий талабини камайтиради. Мамлакатда камбағаллик даражаси мамлакатнинг иқтисодий потенциалини рўёбга чиқара олиш кўрсаткичига ҳам боғлиқ.\nКамбағаллик бу нисбий тушунча бўлиб, аҳолининг яшаш тарзи истеъмол маданияти, нарх-наво даражаси билан фарқланади. Бунда нарх эквиваленти ва товар қиймати ҳам муҳим ўрин тутади, яъни Ўзбекистонда 100 АҚШ долларига тенг маҳсулот ва хизматлар Европа мамлакатларида шу турдаги товар ва хизматлар нархидан фарқ қилади.\nКамбағалликни қисқартириш, аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш борасида Республикада бир қанча амалий ишлар олиб бормоқда. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг Олий Мажлисга Мурожаатномасида қуйидагилар алоҳида қайд этилди:\n“Ҳар қандай мамлакатда бўлгани каби бизда ҳам кам таъминланган аҳоли қатламлари мавжуд. Камбағалликни камайтириш – бу алоҳида тадбиркорлик руҳини уйғотиш, инсоннинг ички куч-қуввати ва салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқариш, янги иш ўринлари яратиш бўйича комплекс иқтисодий, ижтимоий сиёсатни амалга ошириш демакдир. Шунинг учун Жаҳон банки, БМТнинг Тараққиёт Дастури ва бошқа халқаро ташкилотлар билан камбағалликни камайтириш дастурини ишлаб чиқиш таклиф этилди. Бу борада халқаро меъёрлар асосида чуқур ўрганишлар ўтказиб, камбағаллик тушунчаси, уни аниқлаш мезонлари ва баҳолаш услубларини қамраб олган янги методологияни яратиш лозим”\nКамбағалликни қисқартириш аҳолининг келгусида ушбу тоифага тушиб қолишларининг олдини олиш мақсадида камбағаллик турлари ва уни аниқлаш методологиясини тадбиқ этиш талаб этилади. Халқаро тажрибада камбағаллик муаммосини ўрганишдан келиб чиқиб, унинг мутлоқ (абсолют) нисбий ва субъектив турларга ажратиш мумкин.\nМутлоқ (абсолют) камбағаллик – Аҳолининг жон бошига тўғри келадиган даромад ва тирикчилик минимумини таққослаш йўли билан аниқланади (даромадига нисбатан камбағал).\nНисбий камбағаллик – Аҳолининг жон бошига тўғри келадиган даромад ва камбағалликнинг нисбий чизиғи асосида аниқланади.\nСубъектив камбағаллик – Респондентларнинг ўз-ўзини баҳолаши орқали аниқланади.\nБундан ташқари ижтимоий ва иқтисодий камбағаллик турлари ҳам мавжуд.\nИжтимоий камбағаллик – бу ишга лаёқатсизлик, ногиронлиги бўлган, касалмандлардан иборат бўлиб, уларнинг руҳий ва жисмоний заифлиги сабабли даромад олмаслиги ҳолатини баҳолаш орқали аниқланади.\nИқтисодий камбағаллик – тўлақонли иш самарадорлигига эга бўлиб, ўзининг ишлаб чиқарган товар ва хизмати эвазига олган даромади фаровонликни таъминлай олмаслиги эвазига баҳоланади.\nХалқаро тажрибада камбағаллик даражасини аниқлаш - аҳолининг даромади ва мулки, таълим олиш имконияти, ижтимоий эҳтиёжларини қондира олиш имкониятлари каби мезонларга асосан баҳоланади.\nБугунги кунда Булунғур туманида 2106 та камбағал оилалар мавжуд бўлиб, уларнинг реал даромадларини ошириш ва пировардида камбағалликни қисқартириш, уларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш учун аниқ чора-тадбирлар ишлаб чиқилган бўлиб, ҳар бир камбағаллик рўйхатига киритилган оилани камбағалликдан чиқариш бўйича мутасадди ходимларга тегишли топшириқлар (кўрсатмалар) берилган.\n1-сон касб-ҳунар мактаби директори,\n6-Чуют сайлов округидан ЎзХДПдан сайланган


Қозоғистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Алмати вилоятида «Kazspas-2021» да иштирок этади NUR-SULTAN. Kazinform - 2021 йил 23-27 сентябр кунлари Алмати вилоятининг Тамғали Тас трактидаги полигонда «Kazspas-2021» кўп қиррали ва ҳарбий қутқарув триатлон мусобақалари бўлиб ўтади. Бу ҳақда Kazinform Қозоғистон Фавқулодда вазиятлар вазирлиги матбуот хизматига таяниб хабар берди.\n+997: Қозоғистоннинг янги телефон коди тасдиқланди NUR-SULTAN. Kazinform - Мамлакатда янги +997 номерли дэф коди ўрнатилди. Худди шу тарзда, ҳозир мамлакат ташқарисидан қўнғироқ қилганда, чет эл фуқаросининг телефонида «Қозоғистон» деб ёзилади. Бу янгилик ҳақида ҚР Рақамли ривожланиш, инновациялар ва аэрокосмик саноат вазири Бағдат Мусин маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nЭмланганлар AҚШга бориши мумкин NUR-SULTAN. Kazinform- Буюк Британия ва Европа Иттифоқи AҚШнинг яқин келажакда тўлиқ эмланган чет элликларни мамлакатга киритиш ҳақидаги қарорини олқишлади, дея хабар беради Kazinform Euronewsга таяниб.\nОзарбайжон Қозоғистонда давлат бошқарувини модернизация қилиш тажрибасини таҳлил қилмоқда - депутат BAKU. Kazinform - Озарбайжон Милли Меджилиси депутати, Озарбайжон Президенти ҳузуридаги Бошқарув Aкадемияси Сиёсий тадқиқотлар институти директори, сиёсий фанлар доктори, профессор Эльман Насиров Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Мурожаати ҳақида ўз фикрини берди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚР Бош вазири Модернизация бўйича миллий комиссия йиғилишини ўтказди NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон Бош вазири Aсқар Мамин раислигида Модернизация бўйича миллий комиссия йиғилиши ҚР Мажилиси раиси Нурлан Нигматулин иштирокида бўлиб ўтди, деб хабар беради primeminister.kz.\nҚозоғистон ва Япония IT соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш ниятидалар NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон ва Япония IT соҳасида ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантириш ниятида. Бу ҳақда «Транстелеком» AЖ вакилларининг Murou Sistem билан амалий учрашувида маълум бўлди, деб хабар беради Kazinform.\nНур-Султан шаҳрида ХIV Евроосиё Kazenergy форуми бўлиб ўтади NUR-SULTAN. Kazinform- 4-8 октябр кунлари Қозоғистон пойтахтида WORLD ENERGY WЕЕK ва ХIV Евроосиё Kazenergy Форуми бўлиб ўтади. Тадбирни KAZENERGY ассоциацияси Жаҳон энергетика кенгаши (WЕC) билан биргаликда «ENERGY FOR BETTER LIVES / Энергетика - инсоният манфаати учун» мавзусида ташкил этади, дея хабар беради Kazinform ассоциацияга таяниб.\nҚозоғистонда эпидемиологик вазият барқарорлашди: Карантин чоралари юмшатилади NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон Бош вазирининг ўринбосари Ерали Тоғжанов раислигида COVID -19 тарқалишининг олдини олиш бўйича идоралараро комиссияси йиғилиши бўлиб ўтди, деб хабар беради Kazinform.\nҚозоғистонликлар август ойида 113 кг олтин қуйма сотиб олди NUR-SULTAN. Kazinform- Aвгуст ойида Қозоғистон аҳолиси 2400 дан ортиқ олтин қуйма сотиб олди. Бу ҳақда Kazinform Миллий банкга таяниб хабар беради.\nЎзбекистонда трактор ишлаб чиқариш 72,5 фоизга камайган TASHKENT. Kazinform – Ўзбекистон Давлат статистика қўмитаси жорий йилнинг 8 ойида мамлакатда қанча трактор ва култиватор ишлаб чиқарилганини маълум қилди, деб хабар беради Kazinform қўмитанинг расмий Telegram-каналига таяниб.\nМДҲ Парламентлараро Ассамблеясидаги Қозоғистоннинг ваколатли вакили тайинланди NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Мажилиси ва Сенати Бюроси Игорь Мусалимовнинг МДҲ Парламентлараро Ассамблеясидаги ваколатли вакилликка номзодини маъқуллади.\nРоссияда бўлиб ўтган Парламент сайловлари натижалари эълон қилинди MOSKVA. TASS - Kazinform - Россиядаги Парламент сайловлари натижаларига кўра, «Единая Россия» партияси Давлат Думасида партиялар рўйхати бўйича 49,82% овоз тўплади, деб хабар беради Kazinform TASSга таяниб.\nЎзбекистонда президентликка номзодлар сайловолди ташвиқотини олиб бормоқда TASHKENT. Kazinform - 20 сентябр куни Ўзбекистонда Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодларнинг сайловолди ташвиқоти бошланди. Бу ҳақда Kazinform мухбири Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси матбуот хизматига асосланиб хабар беради.\nХитойга экспорт қилинадиган буғдой ҳажми ошиши мумкин – ҚР Қишлоқ хўжалиги вазири NUR-SULTAN. Kazinform - Бу йил мамлакатда 16 миллион тонна ғалла йиғилади. Бу ҳақда Қозоғистон Қишлоқ хўжалиги вазири Ербол Қарашукеев бугун Ҳукумат йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистонда кўп болали оилаларга 188,4 млрд тенге нафақа тўланди NUR-SULTAN. Kazinform - 2021 йилнинг январидан августигача кўп болали оилаларга бериладиган давлат нафақалари умумий суммаси 188,4 млрд тенгени ташкил этди. Ўртача 447,1 минг оила, шу жумладан август ойида 452,3 минг оилага жами 23,8 млрд тенге тўланди. Бу ҳақда Kazinform Қозоғистон Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги матбуот хизматига таяниб хабар беради.\nЎрим-йиғим ишларининг 95 фоизга яқини якунланди – ҚР Бош вазири NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда ғалла ва ёғли экинларнинг ялпи йиғимини 18 млн тоннага етказиш режалаштирилган. Бу ҳақда Ҳукумат йиғилишида Қозоғистон Республикаси Бош вазири Асқар Мамин маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nЕвропада COVID-19 га қарши вакцинанинг учинчи компоненти билан эмлаш бошланди RIM -LONDON. Kazinform - Италия иммунитети пасайган одамларни, жумладан саратон касаллари ва имплант қабул қилувчилар (Италияда 3 миллионга яқин шундай одамлар бор) коронавирусга қарши вакцинанинг учинчи компоненти билан эмлашни бошлади. Шундан сўнг, эмлаш кампаниясининг учинчи босқичи қариялар уйларида ва тиббиёт ходимлари ўртасида ўтказилади, дея хабар беради Kazinform euronews.cоm сайтига таяниб.\nМисрда 11 ёшли келин ва 12 ёшли куёвнинг ота-онаси ҳибсга олинди CAIRO. Kazinform- Миср Хавфсизлик кучлари 11 ва 12 ёшли фарзандларини уйлантирмоқчи бўлган ота-оналарни ҳибсга олди. Бу ҳақда Kazinform Al Arabiya телеканалига таяниб хабар беради.\nВенгрияда янги спорт тури - текбол бўйича Туркий Кенгаш турнирини ўтказиш таклиф қилинмоқда TASHKENT. Kazinform - Венгрия Туркий Кенгашнинг биринчи халқаро турнирини янги спорт тури - текбол бўйича ўтказишни таклиф қилди. Бу ҳақда Венгрия Ташқи ишлар ва савдо вазирлигининг спорт дипломатияси Бош директори Истван Иглои-Наги бугун Тошкентда бўлиб ўтган Туркий Кенгашнинг Ёшлар ишлари ва спорт вазирларининг 5-йиғилиши чоғида айтиб ўтди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nКоронавирус: Қозоғистоннинг еттита ҳудуди «қизил» зонада NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон Ҳукумати ҳузуридаги Қозоғистонда коронавируснинг олдини олиш бўйича идоралараро комиссияси 2021 йил 21 сентябрь ҳолатига кўра, Қозоғистон ҳудудларидаги эпидемиологик вазиятни баҳолаш матрицасини эълон қилди, деб хабар беради Kazinform.\nҚозоғистонда 18 одам COVID-19га ўхшаш пневмонияга чалинди NUR-SULTAN. Kazinform – 19 сентябрь ҳолатига кўра, Қозоғистонда 18 кишида коронавирус белгилари бўлган пневмонияга чалингани аниқланди ва 11 киши касалликдан вафот этди, деб хабар беради Kazinform coronavirus2020.kzга таяниб.\nГиннес рекордлар китоби сайёрадаги энг кекса эгизакларнинг исмларини маълум қилди NUR-SULTAN. Kazinform- Японияда 107 йил ва 300 кундан ортиқ яшаган опа -сингиллар Умено Сумияма ва Коуме Кодама сайёрамизнинг энг кекса эгизаклари бўлишди ва Гиннеснинг рекордлар китобига кирди, деб хабар беради Kazinform BBCга таяниб.\nЎтган бир кунда Қозоғистонда 3,5 минг киши коронавирусдан даволаниб чиқди NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда охирги бир кунда 3509 киши коронавирус инфекциясидан даволаниб чиқди, деб хабар беради Kazinform coronavirus2020.kzга асосланиб.\nБерел экспонатлари Буюк Британияда намойиш этилади ÓSKEMEN. Kazinform - Берел қалъаларидан топилган тарихий экспонантлар Буюк Британияда кўргазмага қўйилади, деб хабар беради Kazinform Берел давлат тарихий-маданий қўриқхона-музейи матбуот хизматига таяниб.\nЎтган бир кунда Қозоғистонда 2093 кишида коронавирус аниқланди NUR-SULTAN. Kazinform – Ўтган бир кунда Қозоғистонда ПЗР-тест томонидан 2093 кишига коронавирус ташхиси қўйилди, деб хабар беради Kazinform coronavirus2020.kzга асосланиб.\nЎзбекистонда оммавий тадбирлар ва маросимларни ўтказиш тартибига ўзгартиришлар киритилди TASHKENT. Kazinform - Карантин талабларини юмшатиш орқали аҳолининг мазмунли ҳордиқ чиқариши учун қулай шарт -шароитлар яратиш масаласи Ўзбекистондаги Республика махсус комиссиясининг навбатдаги йиғилишида муҳокама қилинди, деб хабар беради Kazinform мухбири Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги матбуот хизматига таяниб.\nБМТ Алматида Aфғонистонга ёрдам кўрсатиш учун гуманитар хаб ташкил этилишини қўллаб -қувватлади NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон Ташқи ишлар вазирлиги Алматида Aфғонистонга ёрдам кўрсатиш учун халқаро хаб ташкил этиш имкониятига изоҳ берди, деб хабар беради Kazinform мухбири.


UZTBM O'zbekistonda — Cooperation Lab тармоқлараро кооперация форуми: ҳамкорликнинг янги сарҳадлари\nСтендимизда биз янги Sinotruk юк автомобилининг 200 дан зиёд бутловчи деталларини тақдим этдик.\nФозил Тиллабоев, “Uz Truck and Bus Motors” маҳаллийлаштириш бўлими менежери\n“Маълумки, яқинда компаниямиз муассислари таркибига янги шерик – “Sinotruk International Investment Limited” компанияси кирди ва бугунги кунда заводимизда республикада энг ҳаммабоп ва кўп сотиладиган моделлардан бўлмиш Sinotruk шассиси базасида юк автомобиллари (юк кўтариш қобилияти 25 тоннагача)ни ишлаб чиқариш (шассини йиғиш, кавшарлаш, бўяш ва кабинани йиғиш) жараёни кечмоқда. Шунингдек, бутловчи деталларни босқичма-босқич маҳаллийлаштириш режалаштирилган. Биринчи босқичда қўшимча маблағ тикишни талаб қилмайдиган бутловчи деталлар – металл кронштейнлар, ойна, интерьер ва экстерьер учун пластик деталлар, СТГ-баллон кабиларни маҳаллийлаштириш кўзда тутилган.\nАйнан шу сабабли, бугунги форум доирасида биз Sinotruk юк автомобилимизнинг бутловчи қисмларини тақдим этдик. Мақсадимиз – бу инвесторларни компаниянинг маҳаллийлаштириш бўйича жорий лойиҳаларига жалб қилиш, самарали импорт ўрнини босишни ташкил қилиш, бу билан ишлаб чиқариш ҳажмларини оширишдир”.


Наманганликлар ахлатхонада ишламоқда\n“Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти турли йўллар билан Россияга олиб чиқиб кетилган наманганлик фуқаролардан бир гуруҳи ўзга юртда хор бўлиб юргани ҳақида хабар тарқатди.\n“Эзгулик” жамиятидан олинган маълумотга қараганда, Наманганнинг Поп туманида истиқомат қилувчи бир гуруҳ фуқаро мазкур ташкилотга мурожаат қилган. Попликлар сўзларига кўра, уларнинг қариндошлари гўëки иш билан таъминланишига ишонтирилиб, Россияга алдаб олиб чиқиб кетилган. Улар айни пайтда Нижний Новгород шаҳри атрофидаги ахлатхонада ишлаб, қуллик шароитида ушлаб турилибди.\n“Эзгулик” баëнотида 21 кишининг исм-фамилияси келтирилган, бироқ ушбу ҳужжат Интернетга қўйилгач, ўз қариндошларининг ана шундай шароитда сақланаëтганидан хавотир билдирган яна 200га яқин киши “Эзгулик”нинг Наманган вилояти бўлимига мурожаат қилган.\n“Биз бу муаммони биринчи марта кўтармаяпмиз. Бундан олдин ҳам бир гуруҳ сирдарëликларнинг Қозоғистонга олиб чиқиб кетилгани ҳақида баëнот берган эдик. Афсус, бу каби муаммолар кўпайиб бормоқда ва энди бизга попликлар мурожаат қилди”, - деди жамият раиси Васила Иноятова.\nУнинг билдиришича, попликларларнинг Россияга олиб чиқиб кетилганлигига 3-4 ой бўлган. Улар эрталабдан кечгача эксплуатация қилинмоқда.\n“Эзгулик” тарқатган хабарга кўра, Поп туманида яшовчи 1962 йилда туғилган Фотима Юсупова ҳозир ахлатхонада ишлаëтган наманганликларни тўқимачилик комбинатига ишга жойлаштириш баҳонасида алдов йўли билан Россияга олиб кетган. Унга бу ишда бухоролик Зуҳра Норматова ва унинг эри Зайниддин Норматов ëрдам берган.\n“Озодлик” мухбири бу каби ишларда айбланаётган Зуҳра Норматованинг ўзи билан суҳбатлашишга муваффақ бўлди.\n“Биз ҳеч кимни алдамаганмиз ва алдаш йўли билан Россияга жўнатмаганмиз. Нима учун четга кетаëтгани ва уларни қандай шароитлар кутаëтганини улар яхши билади. Ростини айтсам, хусусий автобусимиз бор ва биз транспорт хизмати кўрсатамиз, холос”, - деди З.Норматова.\n“Наманганликлар Россияда хор бўлаëтган ягона ўзбеклар эмас. Бу ҳақда Ўзбекистонда ҳам яхши билишади. Аммо уларнинг тақдирини енгиллатиш учун ҳеч қандай чора кўрилмайди”, - дейди “Эзгулик” жамияти раиси В.Иноятова.


Ностандарт тестлар – Газета.uz\nLotinchada 5 январ 2021, 09:53 Колумнистлар Жамият\nДавлат тест маркази (ДТМ) ЮНИСEФ ва ҳамкорларнинг U-Report рақамли платформаси орқали ўтказилган сўров натижаларини эълон қилди. 2020 йилда ОТМларга кириш имтиҳонлари шаффоф ўтдими, деган саволга 3813 кишидан 28%и ижобий, 24% салбий жавоб берган, 38%и шаффофликни «ўртача» деб баҳолаган.\n3766 кишидан 14 фоизи кириш имтиҳонлари пайтида коррупция ёки бошқа ноқонуний ҳолатларга гувоҳ бўлишганини билдиришди. 3717 нафар респондентнинг 32%и имтиҳон пайтида абитуриентлар томонидан қоидабузарлик ҳолатларига гувоҳ бўлган. 10059 нафар респондентнинг 24%и кириш имтиҳонларини янада адолатли ўтказиш учун умумтаълим фанлардан сертификатларни жорий этишни таклиф қилди. Нодавлат ташкилотлари ёки ОТМларнинг ўзлари томонидан имтиҳонларни ўтказилишига мос равишда 8% ва 7% овоз беришди.\nСўровнома «ёшларнинг олий таълим муассасаларига кириш имтиҳонларини топшириш жараёнига муносабатини ўрганиш, мавжуд муаммоларни аниқлаш ва кириш имтиҳонлари тизимини такомиллаштириш» мақсадида ўтказилди, деб хабар беради ДТМ. Сўров натижалари қизиқ бўлиши мумкин, аммо улар, назаримда, муаммоларнинг илдизини аниқлашга ёрдам бермайди. Бунинг учун кириш тестлари билан боғлиқ жараёнларни тестология — тест ҳақидаги фан талабларига мувофиқлиги нуқтаи назаридан таҳлил қилиш керак.\n«Газета.uz» таҳририяти ДТМга кириш имтиҳонлари ва марказ фаолияти билан боғлиқ бир қатор саволлар билан мурожаат қилган эди. 3 декабрь куни саволларга жавоблар олинди ва бу жавоблар ДТМ томонидан ўтказилган тестларни илмий нуқтаи назардан таҳлил қилишга ёрдам беради.\nТест топшириқларининг сифати — «бўлаверади"ми?\nИлмий нуқтаи назардан, тест — бу билим, кўникма, малака ёки компетенцияларни ўлчашдир. Агар тест жараёнига ўлчов жараёни сифатида қаралса, тест топшириқлари ўлчов воситаси бўлиб хизмат қилади. Абутуриентлар томонидан ушбу топшириқларнинг бажарилишига қараб, маълум бир хулосаларга келинади: абитуриент А абитуриент Бга нисбатан кўпроқ (ёки камроқ) билади, танланган йўналишда ўқишни давом эттиришга тайёр (тайёр эмас), шунинг учун биз уни ОТМга (коллежга ва ҳ.к.) қабул қиламиз (қабул қилмаймиз).\nҲар қандай ўлчов воситаси сифатни назорат қилиш жараёнидан ўтиши керак. Масалан, давлат электр энергияси, газ ва сув сарфланишини ҳисоблайдиган мосламаларини ўрнатишдан олдин ва фойдаланиш жараёнида сертификатлаш ва текширишга мажбур қилади.\nХудди шу тарзда, билимларни ўлчаш воситалари — тест топшириқлари ёрдамида кимнингдир билимини синаб кўришдан олдин бу топшириқлар сифатни тасдиқлаш жараёнидан ўтиши керак. Бу мураккаб ва сермашаққат жараён бўлиб, бир неча йил давом этиши мумкин. Ушбу жараённинг мажбурий босқичларидан бири — бу тест топшириқларини апробация қилишдир (тажриба-синовдан ўтказиш), чунки унинг натижаларига кўра статистик маълумотлар — тест топшириқлари қай даражада сифатли ишлаб чиқилганлигини кўрсатувчи рақамлар олинади.\nҲар қандай ўлчов мосламасида бўлгани каби, тестларда ҳам хатолик бўлади. Фанда бу хатолик ўлчашнинг стандарт хатоси деб аталади. Апробация ушбу хатолик фанда қабул қилинган қийматлар чегарасида эканлигига ишонч ҳосил қилишга ёрдам беради.\nПандемия шароитида, оммавий тадбирлар тақиқланган пайтда апробация жараёнлари қандай ўтказилди, деган саволга қуйидагича жавоб олдик: «Тест топшириқларининг дастлабки апробацияси 2019 йил октябрь ойида Тошкент шаҳрида, Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларда ўтказилди. Кейинги апробация 2020 йил апрель ойида ўтказилиши режалаштирилган эди, лекин пандемия муносабати билан имкони бўлмади. Шундай бўлса-да, E-Sinov тизими орқали тест топшириқлари онлайн тақдим қилиб борилди ва ишлатилган тест топшириқлари таҳлил қилинди. Шунингдек, 2019 йилда нашр этилган тест тўпламларидаги топшириқлардан фойдаланилди».\nМазкур жавобни таҳлил қилишга ҳаракат қиламиз. Дастлабки апробациядан сўнг, унинг кейинги босқичлари ўтказилмаган. Тест топшириқларининг сифатига эса бир марталик апробация билан ишонч ҳосил қилиш мумкин эмас. Дастлабки апробациядандан сўнг топшириқларга зарурий ўзгартиришлар киритилади ва қайта апробацияга олиб чиқилади. Бу жараён апробация натижасида олинган статистик кўрсаткичлар фанда қабул қилинган меъёрларга мос тушмагунча қайта ва қайта такрорланади. Бу дегани — 2020 йилда қўлланилган тест топшириқларининг сифати талабларга жавоб беришига кафолат ёки далиллар мавжуд эмас.\nОнлайн тизимга киритилган тест топшириқлари таҳлилига келсак, апробация шундай ўтиши керакки, унда қатнашувчилар тестларни ҳақиқий имтиҳонларга имкон қадар яқин шароитларда ечиши лозим. Абитуриентлар топшириқларни онлайн тарзда бажаришида ушбу шартлар бажарилмайди, демакки, топшириқларнинг сифатини таҳлил қилишда «онлайн апробация» натижасида олинган маълумотларга таяниш мумкин эмас.\nОлдинги йилларда чоп этилган материаллардан тестларда фойдаланиш ҳам ўлчов воситаси бўлмиш тестларнинг сифатини оширишга хизмат қилмайди. Биринчидан, абитуриент мавзуни билгани учун эмас, балки репетитор ёки бошқа биров томонидан айтилган тўғри жавобни эслаб қолганлиги сабабли тестларни тўғри ечиши мумкин. Мазкур ҳолат мавзу бўйича билим эмас, балки хотира синовдан ўтказилишини англатади. Иккинчидан, тестлар таркибидаги ҳар қандай ўзгаришлардан сўнг, уларнинг сифатини қайта апробациядан ўтказиш керак.\nОхирги таъкидни яққол мисол билан тушунтиришга ҳаракат қиламиз. Махсус металл қотишмаларидан тайёрланган ва ишлатишдан олдин синовдан ўтказилган тарози тошларини кўз олдимизга келтирамиз. Агар тошлар қотишмасининг таркиби ўзгартирилса, уларнинг хусусиятлари ўзгаради, яъни қайта текширишдан ўтказиш зарурати пайдо бўлади. Худди шундай, бир тест варианти ўлчов учун бир оғирлик тоши каби, ўзига хос тест топшириқлари йиғиндисидан иборат бўлиб, ҳар доим ушбу йиғинди ўзгарганда, масалан, тестга бошқа топшириқлар киритилганда унинг сифатига ишонч ҳосил қилиш учун қайта синов зарур.\nДТМ энг юқори балл тўплаган абитуриентлар сони ўтган йилларга нисбатан кўпроқ бўлганини таъкидлаб, буни «тест топшириқлари соддалаштирилганлиги», «тест топшириладиган фанлар сони камайтирилганлиги», «тест топшириқларини ечиш учун вақт миқдори оширилганлиги» ва «тилни билиш сертификатларига максимал балл берилганлиги» билан изоҳлади.\nБироқ, тестология фанининг ўз қонуниятлари бор. «Балларнинг нормал тақсимоти» деган тушунча мавжуд ва агар нормал тақсимот кузатилмаса (максимал балларнинг кўпайиши эса нормал тақсимотнинг бузилишидир), демак, бу тестларнинг сифати билан боғлиқ муаммолар борлигини англатади. Ва бу муаммоларни бошқа турли хил омиллар билан «хаспўслаш» мумкин эмас.\nЮқорида айтиб ўтилганларни умумлаштирган ҳолда шуни таъкидлаш лозимки, тестларда ишлатиладиган ҳар қандай тест топшириғи апробациядан ўтиши керак ва бу апробация бир марта билан чекланиши мумкин эмас, чунки апробациялар натижасида топшириқлар сифатини таҳлил қилиш учун керакли рақамлар олинади.\nТест варианти таркибидаги ҳар қандай ўзгариш ҳам апробацияни талаб қилади. ДТМ вакиллари пандемиядан олдин ҳам бутун тест топшириқлари базаси апробациядан ўтмаслигини инкор қилмаган эдилар. Абитуриент қўлига тушадиган кўринишдаги тест варианти эса ҳеч қачон апробациядан ўтмайди, чунки бу вариант имтиҳондан олдин генерация қилинади.\nДемак, ОТМлар, коллежлар, техникумлар, магистратуранинг айрим йўналишлари, кейинги йилдан бошлаб эса лицейлар ва ихтисослаштирилган мактабларга ўқишга кираётган миллионлаб абитуриентларнинг келажакдаги тақдирини ҳал қилишда фойдаланиладиган тестлар сифатига қўйиладиган илмий талабларга риоя қилиниши катта савол бўлиб қолмоқда.\nТестларнинг мазмуни: жиддий оқибатларга олиб келадиган муаммо\nТестлар «қорича» ёдлаш даражасини текширмаслиги лозимлиги борасида бир неча бор айтганман. Шунингдек, бир неча бор қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга қарамай, бу муаммо ечилмай қолаётганини ҳам ёзган эдим. Бу йилги имтиҳонлардан сўнг ижтимоий тармоқларда тарқалган, шунингдек, ДТМ сайтида эълон қилинган тест топшириқлари намуналарини таҳлил қилсак, уларда «ким?», «нима?», «қаерда?», «қачон?» сингари саволлар кўплигини кўриш мумкин, демак, яқин келажакда қорича ёд олишдан фориғ бўлишимиз даргумон.\n«Газета.uz» таҳририятининг хотира тестидан таълим стандартларига белгиланган компетенцияларни синашга қачон ўтилиши тўғрисидаги саволига «ДТМ тест топшириқлари сифатини оширишга ҳамиша эътибор қаратиб келган», «тест топшириқлари Давлат таълим стандартлари, ўқув дастурлари ва амалдаги дарсликлар асосида шакллантирилади», «компетенцияга асосланган тест топшириқларини ишлаб чиқиш бўйича ишчи гуруҳ шакллантирилган» деб жавоб беришди.\nБир нарсани тушуниш лозим. Компетенцияни текширувчи ва «дарсликлар асосида тузилган» тестлар — бу бир-бирини истисно қилувчи тушунчалардир. Компетенция бу Давлат таълим стандартида белгиланган таърифга асосан билим, кўникма ва малакаларни кундалик ҳаётда қўллаш қобилиятидир. Бу дегани, агар мақсад компетенцияларни синаш бўлса, унда тест топширувчи дарслик чегарасидан чиқиб, дарслик ёрдамида олган билимларини турли вазиятларда қандай ишлата олишини кўрсатиши керак.\nОддий мисол. Тасаввур қилайлик, математикадан «квадрат тенгламалар» мавзуси ўтилган. Агар ўқитувчи ўқувчиларда квадрат тенгламаларни ечиш кўникмаси шаклланганлигини текширмоқчи бўлса, у ҳолда у назорат ишида уларга дарсликда бўлмаган ва синфда ечилмаган янги тенгламаларни ечишни беради. Акс ҳолда, ўқувчи шунчаки ёдлаган ечимларини такрорлаши мумкин. Агар ўқитувчи ўқувчида компетенцияни текширмоқчи бўлса, ўқувчиларга шундай ҳаётий муаммо бериши керакки, уни ечиш учун квадрат тенгламалардан фойдаланиш зарур бўлсин.\nЧет тиллари ўқитувчиларига устама белгилаш мақсадида ўтказиладиган тест синовларида турли халқаро имтиҳонларга тайёрланиш учун чоп этилган қўлланмалар ва сайтларда берилган топшириқлардан фойдаланиш ҳам хотира тести сифатида кўрилиши мумкин. Ўқитувчи чет тилини етарли даражада билгани учун эмас, балки жавобларни олдиндан ёд олгани учун тестдан керакли балл тўплаб ўтиши мумкин. Бундан ташқари, агар мазкур қўлланма ёки сайт муаллифлари ДТМ тестларида ўз материалларидан фойдаланишга ёзма розилик беришмаган бўлса, бундай ҳаракатга давлат органининг муаллифлик ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунларни бузиши сифатида қаралиши мумкин.\nАгар халқаро тажрибага назар ташласак, IELTS, TOEFL, SAT, A-Level ва бошқа имтиҳонлар дарсликлар асосида ишлаб чиқилмайди. Улар компетенцияни синашга қаратилган, ўқитувчи ва ўқувчи эса компетенцияларни ривожлантириш учун ҳар қандай дарсликлардан фойдаланиши мумкин. Бизда эса ДТМ томонидан нашр этилган дарсликлар рўйхатига биноан, бу йил мактабни тугатаётган ўн биринчи синф ўқувчиси 2020 йил чоп этилган 5-синф дарсликларини ўрганиб чиқиши керак, ваҳоланки у бешинчи синф ўқувчиси бўлганида бу дарсликлар ҳали мавжуд бўлмаган эди.\nХотирани текширувчи тестларнинг нимаси ёмон? Биринчидан, маълумки, баҳолаш тизими таълим тизимидаги устувор йўналишларни кўрсатади ҳамда ўқитувчилар ва ўқувчиларнинг ҳаракатларини йўналтиради. Агар баҳолаш тизимида асосий эътибор ёд олишга қаратилса, ўқувчилар келажакдаги ўқишларида ва ҳаётларида зарур бўлган компетенцияларни ривожлантиришга интилмасдан, кўр-кўрона ёдлашни мақсад қилишади.\nИккинчидан, кириш тестлари танланган мутахассислик бўйича кимнинг ўқишга тайёрлигини билиш учун ўтказилиши керак. Тестлар — бу энг кўп «чалкаш» саволларга жавоб бера оладиган ғолиб аниқланадиган телевизион ўйин эмас. Олий ёки касб-ҳунар таълими муассасаларидаги чекланган ўринларга номзодларни нотўғри танлаб олиш натижасида маблағ ва вақт беҳуда сарфланади, мамлакатда эса келажакда малакали кадрлар танқислиги юзага келиши мумкин.\nУчинчидан, хотирани текширишга қаратилган тестлар баҳолашнинг муҳим сифат талаби — ишончлилик талабига жавоб бермайди. Ишончлилик — бу бир хил аудиторияда тестларни қайта ишлатганда натижаларнинг бир-бирига яқинлиги. Одатда аҳамиятсиз ҳисобланган маълумот инсон хотирасида одатда қисқа вақт сақланади. Демак, тестларни топшириш учун маълумотларни ёд олган, аммо керакли компетенциялар шаклланмаган абитуриент имтиҳондан сўнг ушбу маълумотларни унутиб юборади.\nТестлар натижаларини қайта ишлаш: адолат ва адлатсизлик ораси бир қадам\nҚуйидаги ҳолатни тасаввур қилайлик. Оғир атлетика бўйича мусобақа ташкил этилди. Ғолибликка даъвогарлардан бири 100 пуд, иккинчиси 105 фунт, учинчиси 110 килограмм тош кўтариб кучини кўрсатди. Кимни ғолиб деб эълон қиламиз? 110 сони 100 ва 105дан катта бўлгани учун 110 кг кўтарган спортчини ғолиб деб эълон қилсак адолатдан бўладими? Асло йўқ. Аввало биз ушбу қийматларнинг барчасини ягона ўлчов тизимига келтиришимиз керак ва шундан кейингина ким кўпроқ кўтарганлигини таққослаш мумкин бўлади.\nДТМ томонидан ўтказиладиган тестларда ҳар бир абитуриентга компьютер томонидан генерация қилинган тест варианти берилади. Бу вариант бошқа абитуриентнинг вариантига ўхшамайди. Компьютер маълум бир алгоритмга асосан топшириқларни вариантга киритса-да, барча вариантларнинг қийинлик даражаси бир хил бўлишини таъминлаш имконсиз. Билими кучлироқ абитуриентга қийинроқ вариант тушиб қолса, у билими кучсизроқ, бироқ осонроқ вариантни ечган абитуриентга нисбатан камроқ балл тўплаши мумкин. Агар имтиҳон натижаларида ҳатто бир баллнинг ўндан бири ҳам ҳал қилувчи аҳамият касб этишини ҳисобга олсак, биз юқорида тасвирлаган вазият юзага келади: аслида камроқ «юк кўтарган» ғолиб деб эълон қилинади. Бу эса адолатдан эмас.\nТурли хил тест вариантларини ечган абитуриентларга нисбатан ДТМ адолатни қандай таъминлайди, деган саволга шундай жавоб олдик: «Тест вариантлари максимал даражада бир хил бўлишига ҳаракат қилинади. Масалан, параллел тестлардан фойдаланиш, ҳар бир вариант олдиндан тасдиқланган тест тафсилотлари бўйича шакллантирилиши уларнинг қийинлик даражаси бир хил бўлишини таъминлашга ёрдам беради».\nҚўшилмасликка ижозат бергайсиз. Тест тафсилотларидан (спецификацияларидан) фойдаланиш тест вариантларида тест топшириқларининг фан бўлимлари ва мавзулар кесимида бир хил тақсимланишини таъминлашга ёрдам беради (Тафсилотларнинг ташкилот сайтида эълон қилинмаслиги шаффофлик тамойилининг бузилишидир, деб олин ҳам айтган эдик, аммо ҳозир гап бу ҳақида эмас). Оддий қилиб айтганда, тафсилотларга риоя қилинса, ҳар бир тест вариантида турли мавзулардан тест топшириқлари сони тенг бўлади.\nАммо турли хил вариантларининг қийинлик даражаси бир хил дейиш учун юқорида айтиб ўтилган ўлчов хатоси тенг эканлигига ишонч ҳосил қилиш керак. Масалан, Крокер ва Альгина бу ҳақда ўзларининг тестлар назарияси бўйича машҳур дарслигида ёзган. Аммо тест варианти тажриба-синовдан ўтмаган бўлса ва имтиҳонда уни фақат биргина абитуриент ечган бўлса, ўлчов хатоси бир хил эканлигига қандай амин бўлиш мумкин?\nТестнинг турли хил вариантларини ечган абитуриентларга нисбатан адолат масаласига қайтсак, фанда тестлар билан шуғулланадиган ташкилотлар томонидан қўлланиладиган «ягона шкалага келтириш» усули ихтиро қилинган. Биз фунт ва пудларни таққослашдан олдин уларни килограммга айлантириш учун махсус формулалардан фойдаланганимиз каби, тестологияда ҳам абитуриентларнинг турли хил вариантлар бўйича олинган натижаларини битта ўлчовга келтириш учун махсус формулалардан фойдаланилади. Охирида тўғри жавоблар сони эмас, айнан шундай формулалар ёрдамида олинган натижалар эълон қилинади. Аммо яна такрорлайман, ушбу формулалардан фойдаланиш учун ҳар бир вариантнинг ўлчов хатосини билиш керак, тест вариантини биргина абитуриент ечганда эса бу имконсиздир. Бу тестнинг турли вариантларини ечган абитуриентларга нисбатан адолат таъминланмаслигини англатади.\nАдолатсизлик бир муаммога нисбатан турлича ёндашувда, яъни тест топшириқларида абитуриентнинг айбисиз хатоларга йўл қўйилганда ҳам кузатилади. Гап шундаки, агар абитуриент тест синовлари пайтида тест топшириқларига нисбатан ўз эътирозларини билдирган бўлса ва ДТМ экспертлар комиссияси ушбу эътирозларни адолатли деб топган бўлса, унда вариантида бу топшириқни ечган барча абитуриентларга қўшимча балл берилади. Аммо, агар абитуриент апелляция ёки суд жараёнида тест топшириғидаги хатоликни исботласа, у ҳолда фақат ўша абитуриентнинг натижалари қайта кўриб чиқилади. Худди шу муаммоли топшириқга дуч келган, аммо аппеляция бериш ёки ДТМ билан судлашиш имконияти ёки хоҳиши бўлмаган абитуриентларнинг натижалари қайта кўриб чиқилмайди.\nУшбу масалани кўтарганимизда, бизга «ДТМ бошқа абитуриентларнинг натижаларини кўриш ёки ўзгартириш ҳуқуқига эга эмас» ва «агар абитуриент ўз натижаларидан қониқмаса, у белгиланган муддат ичида апелляция шикояти бериши керак» деган жавобни олдик. Бироқ, муаммога бундай ёндашиш муаммони ҳал қилмайди — сифатни назорат қилишнинг барча босқичларидан ўтмаган тест топшириқларидан имтиҳонда фойдаланилганлиги сабабли абитуриент азият чекади.\nКеракли назорат механизмларнинг ишламаслиги сабабли техник хатоларга йўл қўйилиши ва оқибатда эълон қилинган натижаларнинг ўзгариши ҳам адолатсизликнинг бир кўриниши сифатида баҳоланиши мумкин. Исталган абитуриентнинг натижалари «техник хато» баҳонаси билан ўзгариши мумкин бўлган вазиятларнинг олдини олиш учун ДТМда қандай механизмлар жорий этилаётганлиги тўғрисидаги таҳририятнинг саволига ДТМ «жараёнларнинг ҳар бир босқичида ишларни иложи борича инсон омилисиз амалга ошириш бўйича ишлар олиб борилмоқда» деб жавоб берди.\nПандемия берган сабоқлар\nКоронавирус пандемияси ва касаллик тарқалишини тўхтатиш учун кўплаб мамлакатларда жорий қилинган чекловлар тестлар билан боғлиқ жараёнларга ҳам таъсир қилмай қўймади. Очиқ ҳаводаги имтиҳонларга эътибор қаратиб, New York Times нашри «айрим абитуриентлар сояда, қулай шароитда тест топшираётган бўлса, бошқалари қоғоз ёки кийим билан қуёшнинг тик нурларидан ўзларини ҳимоя қилишга мажбур бўлишди» деб ёзди.\nБаъзи абитуриентлар белгиланган вақтда имтиҳонга етиб бориш учун саҳар тонгда туришлари керак эди, бошқалари эса тушдан кейин, инсон организми чарчай бошлайдиган пайтда тест топширишди. Кимларгадир кепкалар берилди, кимларгадир эса йўқ. Қаердадир абитуриентлар имтиҳонга мобил телефонларини олиб кириб, ишлатишга муваффақ бўлишди, қаердадир эса йўқ. Коронавирус ёки иситма сабабли тестларда қатнаша олмаган абитуриентлар учун қўшимча тестлар ташкил этилди, тест синовларига бошқа узрли сабабларга кўра кела олмаган абитуриентлар учун эса йўқ.\n«Тест топширувчиларга тест синовларида ва унинг натижаларини қайта ишлашда мутаносиб муносабатда бўлиш керак» дея таъкидланган тест синовлари стандартлари нуқтаи назаридан юқоридаги мисоллар таҳлил қилинса, унда стандартларнинг бузилганлиги яққол кўринади.\nХусусан, чет тиллари ўқитувчиларига устама белгилаш тестларида кузатилган аудио ёзув ва иситиш билан боғлиқ муаммоларни ҳам бу стандартларнинг бузилиши сифатида келтириш мумкин. Марказнинг матбуот хизмати ўқитувчиларнинг эътирозларига жавоб берар экан, ўқитувчилар томонидан тест синовлари қоидаларининг бузилиши борасида рақамларни келтирди: мана, телефонлар ва «шпаргалкалар» олиб кирилган, имтиҳон вақтида ўзаро гаплашилган, материалларни бир-бирига узатишган. Бироқ, имтиҳон топширувчилар томонидан имтиҳон қоидаларининг бузилиши ташкилотчилар томонидан тест стандартларини бузиш учун баҳона бўла олмайди.\nДТМ бу йилги тест жараёнларидан қандай сабоқ олганлиги ҳақидаги таҳририятнинг саволига жавоб берар экан, «асосий эътибор абитуриентларнинг хавфсизлиги (соғлиги)га қаратилганлигини», «хорижий давлатлар тажрибасини ўрганган ҳолда, тест синовларни очиқ майдонларда ўтказиш энг яхши вариант сифатида танланганлиги»ни таъкидлади. Шунингдек, «энг асосий ютуқ абитуриентлар ва ходимларда коронавирус инфекцияси билан боғлиқ муаммолар юзага келмаганлиги» ва «марказ ноодатий шароитда, очиқ майдонларда тест ўтказиш тажрибасига эга бўлганлиги» ДТМ томонидан айтиб ўтилди.\nАгар тест синовлари билан шуғулланадиган халқаро ташкилотларнинг тажрибасига назар ташланса, улар бир оз бошқача йўналишда тажриба олишни афзал кўришди — кўпчилик одамларнинг тўпланиши заруратисиз, ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда тест ўтказиш. Тошкентдаги Халқаро Вестминстер университети ёки Тошкентдаги Турин политехника университети сингари Ўзбекистонда фаолият юритаётган баъзи халқаро университетлар ҳам онлайн тарзда имтиҳонлар ташкил этиб, адолат ва шаффофликни таъминлаш мақсадида тест топширувчилар ва кузатувчилар томонидан риоя қилиниши керак бўлган қоидаларни ишлаб чиқдилар. Тўғри, балки онлайн имтиҳонларда барча иштирокчиларнинг қоидаларга бирдек риоя қилишини таъминлаш қийинроқ кечиши мумкин, аммо қачондир бошлаш керак. Масалан, пандемия бизни илгари умуман инкор қилиб келганимиз — масофавий таълимни жорий этишга мажбур қилди-ку.\nБарча ўйинчилар учун тенг шароитлар ва аниқ қоидалар\nУмуман олганда, халқаро тажрибага назар солинса, турли ташкилотлар томонидан ўтказилган тест натижалари ҳукумат қарорлари туфайли тан олинмайди. Масалан, Британия университетлари томонидан IELTS ёки A-level имтиҳон натижаларини тан олиш тўғрисида Британия ҳукумати раҳбари томонидан имзоланган фармонни топишимиз эҳтимолдан йироқ. Бундай имтиҳонларнинг натижалари уларнинг сифати — валидлиги ва ишончлилигининг илмий далиллари туфайли тан олинади.\nАгар имтиҳонларимиз сифатнинг илмий талабларига жавоб беришини истасак, фикримизча, билимларни баҳолаш билан боғлиқ хизматлар соҳасида монополияни тугатиш керак. Бу борада дастлабки қадамлар ташланган — халқаро нодавлат ташкилотлар томонидан ўтказиладиган чет тиллари бўйича имтиҳонларнинг натижалари давлат ОТМлари томонидан тан олинмоқда. Шунигдек, нодавлат ташкилотларига таълим сифатини баҳолаш соҳасида хизматлар кўрсатишга рухсат берувчи қарор имзоланган.\nЭнди кейинги қадамларни ташлаш лозим. Тест соҳасида ишлашни истаган барча ташкилотлар томонидан бажарилиши мажбурий бўлган шартлар аниқ кўрсатилиши керак. Шундай шартлардан бири баҳолаш воситаларининг сифати бўйича илмий тадқиқотлар ўтказиш ва ушбу тадқиқот натижаларини эълон қилиш бўлиши керак. Ва ушбу шартлар ДТМ сингари давлат ташкилотлари учун ҳам, нодавлат ташкилотлар учун ҳам бир хил бўлиши керак.\nКомил Жалилов 13 089


20:06 / 15.11.2018 1727 pdf Ўқиш режими + -\n22. Саҳл ибн Муъоз отасидан ривоят қилади:\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким ота-онасига яхшилик қилса, унга Тубо бўлсин, Аллоҳ азза ва жалла унинг умрини зиёда қилсин», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда ота-онасига яхшилик қилган фарзандларга катта мукофот ва баракотлар ваъда қилинмоқда.\nКим ота-онасига яхшилик қилса, унга Тубо бўлар экан. Тубо жаннатнинг номларидан бири ёки жаннатдаги дарахтнинг исми ёхуд саодат ва яхшилик маъноларини англатади. Шуларнинг ҳаммаси ваъда қилинмоқда десак, яна ҳам маъқул бўлади.\n«Умрини зиёда қилсин» деганда, умрини баракали қилиш маъноси тушунилади. Белгиланган умрини яшайди, лекин Аллоҳ таоло унинг умрини баракали қилиб қўяди.\nБаъзи уламолар: «Аллоҳ таолонинг Ўзига осон, белгиланган умрни узайтирса ҳам Ўзининг иши, бунга биров аралаша олмайди. Аллоҳнинг иродасини ҳеч ким қайтара олмайди, хоҳласа, шундай бўлаверади», дейишади.\nДемак, ким умрим баракали, узун бўлсин деса, ота-онасига яхшилик қилиши керак экан.\n18:03 / 15.11.2018 2111\n21:04 / 15.11.2018 1298\n1457 17:20 / 18.06.2019\n1160 11:30 / 20.01.2019\n1232 16:05 / 24.09.2019


100 ёшли Марям она ҳақида фильм олинса қанийди! | Samshahar.uz\n100 ёшли Марям она ҳақида фильм олинса қанийди!\n03.10.2019 - 11:02\nЮз ёшга кириш сирлари нимада, деган савол ва унинг жавоби бугунги ўқувчи учун жуда жўн ва гўёки журналистнинг ўз тушунчаларидан келиб чиққан жавобга ўхшаб туюлади. Аммо яқиндагина шу ёшни қарши олган Самарқанд шаҳрида яшовчи Марям Дўстметованинг сўзларини тинглар экансиз, нафақат бу ёш сирлари, балки яшашнинг моҳияти нимада эканлигини ҳам яхши англайсиз. Энг қизиғи, онахон бу ҳақда ўзи аниқ-тиниқ гапириб берадилар. Йиллар, саналар, фамилиялар - онахон ҳаёти давомидаги бу каби маълумотларни адашмай айтиб бера олади.\n- 1941 йил биз бир гуруҳ талабалар Самарқанддаги медицина институтининг илк қалдирғочлари бахтдан масрур эдик, аммо қувончимиз кўп чўзилмади, уруш бошланиб, курсдошларимнинг барчаси қирғинбаротга, ўша пайтлар айтилганидай, юрт ҳимоясига отланишди, - дея ўша йилларни эслайди Марям она. - Мени эса Самарқанд туманига шифокор сифатида жўнатишди. Одатда ўша пайтдаги тартиб-қоидалар бўйича мен ушбу туманда беш йил ишлашим керак эди, аммо 50 йил ўша ерда қолиб кетдим. Тиш, кўз ва яна бир-икки касалликлардан ташқари барчасини даволадим. Турли вазифаларда ишладим, оддий шифокорликдан туман тиббиёт бирлашмаси бош шифокорлигигача бўлган лавозимларда меҳнат қилдим. Ҳалол ишладим, виждонимга, Гиппократ қасамёдига хиёнат қилмадим. Одамларга ёрдам бераётганимдан куч олардим, ҳаётимнинг мазмуни шу билан бойирди. Минглаб одамларга фойдам тегаётганидан таскин топардим, шу билан ҳаёт қийинчиликларини енгардим, шифо топган одамлар менга куч берарди.\n- Хўжа Аҳрори Вали мажмуаси яқинидаги ҳукумат томонидан берилган кичик уйда катта бўлганмиз, - дейди Марям онанинг ўғли Марат Деушев. - Эсимда хоҳ саҳар, ҳоҳ ярим кечаси бўлсин, турли касалликлар билан одамлар дераза, эшикларимизни тақиллатиб келаверарди. Онам ҳеч қачон уларга чарчадим, дам олишим керак, демасдилар. Биринчи ёрдам албатта, кўрсатиларди. Онамнинг сумкаси ҳамон ёдимда, унинг ичида биринчи ёрдам кўрсатиш учун барча асбоблар бор эди. Ўша пайтлар туберкулёз хасталиги айни урчиган давр эди. Онам ушбу касалликнинг ўчоқларини бартараф этишда бор хизматини аямаган. Эҳтимол, шунинг учун узоқ йил яшаш насиб этгандир, онамга. Ахир қанчадан-қанча одамларнинг ҳаётини сақлаб қолган. Шу ёшларига қадар давлатимизнинг 20 га яқин мукофотлари билан мукофотландилар.\nСамарқанд шаҳридаги Мир Саид Барака маҳалласида истиқомат қилувчи Марям Дўстметовани ушбу қутлуғ ёши билан шаҳар ҳокимлиги, «Нуроний» жамғармаси ва маҳалла фаоллари қутлаб, онахонга саломатлик тиладилар.\nОнахон билан суҳбатлашарканмиз, шундай инсонлар ҳақида фильм олинса, деган хаёлда қолдик.


..:: ISLOM.UZ ::.. - Мусулмонлар Илоҳий Ваҳий тушунчасига қандай маъно берадилар.\nИнжилда ҳаммаси тушунарли-Исо Масиҳнинг туғилиши тарихи, унинг барча қилган ишлари, инсон зотини қандай қутқаргани. Худо-Исо шаклида намоён бўлди ва бизларга васият қилди, Қуръонда эса ҳеч қандай кетма-кетлик йўқ, на боши ва на охири, фақат турли бир- бирига боғланмаган матнлар тўплами. Шу билан бирга баъзи оятлар бошқасига зид келади. Бир ароқни ичиш мумкин дейилса, бир мумкин эмас дейилади... Суннатни эса араблар Муҳаммад (сав) вафотидан 200 йил кейин ўйлаб топишган.\n1-Жавоб. Биринчидан Ваҳий - бу оламларни Яратгувчиси бизга нимани ваҳий қилишни ҳоҳлаган бўлса – ўз махлуқотларига қандай зарур ва фойдалилигини билиб ваҳий қилади. Худодан қандайдир адабий тарзда ваҳий талаб қилиш мумкин эмас. Ваҳий-парвардигори оламнинг бир қисм сўзи, у махлуқ эмас яратгувчи билан бирга худди унинг бошқа сифатлари каби доимий сақлангучидир.\nХудонинг сўзи - бизнинг мухолифларимиз ўйлашганидек, бу иккинчи худо эмас ва худонинг иккинчи кўриниши ҳам эмас. Аллоҳнинг сифатларидан бирики, У ушбу сифати билан ўз мақсадларини бандасига билдиради. Аллоҳнинг барча сифатлари ўзи билан бирдир, махлуқ эмас. Аллоҳнинг меҳрибонлиги ҳам яратилган эмас. Кимга сифат бўлса У билан бирга доимийдир, лекин иккинчи худо ҳам эмас.\nИсломда “Лавҳ-у- Маҳфуз”- сақланган лавҳ, самовий лавҳ деган тушунча бор. Бу Илоҳий илмнинг битиги бўлиб, унда яратилиш содир бўлгунича барча махлуқотларнинг Аллоҳ томонидан белгиланган тақдири битилган. Қуръон ҳам ўша жойда сақланади. Лавҳнинг ҳақиқатини инсон била олмайди. У ҳақда 85-суранинг 22-оятида “Йўқ! Балки, у улуғ Қуръондир. (унинг асл манбаи) Лавҳул-Маҳфуздадир.” - деб келтирилган.\nИккинчидан, Қуръон тузилиши, пайғамбар ҳаётини қисқача берилган Инжилларга эмас, балки Мусо пайғамбарнинг китоблари (Таврот) кабидир. Шунингдек Қуръонда нозил қилинган шаръий ва ахлоқий қоидалар, Парвардигори олам томонидан юборилган пайғамбарлар тарихидан, бутун бир халқлар тарихидан ибратли қиссалар, Аллоҳнинг оятлари, шунингдек жамоат ва бутун инсоният ҳаётида рўй берган муаммолар тўғрисидаги пайғамбар саволларига Аллоҳниг жавоблари берилган.\n23 йил мобайнида Пайғамбар Муҳаммад савга, у зотнинг шахсий ва жамият ичидаги ҳаётлари давомидаги турли воқеалар юзасидан илоҳий ваҳийлар нозил бўлиб турди. Баъзи ваҳийлар вақтинчалик муддатга, яъни аниқ бир ҳаётий воқеа тўғрисида бўлиб умумий маънога эга эмас эди. Уларнинг маълум бир қисми ёдланмаган ёки битилмаган ҳам эди, изсиз йўқолиб кетди. Уларни Худо томонидан абадий сақланишга буюрилмаган ҳам эди.\nБошқа ваҳийлар бир мунча узоқроқ муддатга бўлсада, аниқ бир ҳаётий ҳолат бўйича алоҳида ҳукм учун нозил қилинган. Улар Муҳаммад сав томонидан алоҳида суҳбатларда маълум кишиларга сўзлаб берилган. Бу кишилар ўзлари ёд олиб ёки ёзиб авлодларига етказганлар. Кейинчалик бу сўзлар (ҳадислар) муҳаддис уламолари томонидан ўрганилиб, (мас: Имом Бухорий, имом Муслим...) улар ўзлари ишлаб чиққан қоидаларга асосан саралаб, ҳадис тўпламларига жамланган. Ваҳийнинг бу қисми тузилиш жиҳатидан Инжилларга яқинроқ.\nВаҳийнинг учинчи қисми - Худонинг бевосита ҳоҳиши билан Унинг абадий каломи Қуръон бўлди.\nОятларнинг аниқ сони, жойлашиш тартиби Аллоҳ томонидан белгиланиб, Пайғамбар савга Жаброил ас орқали нозил қилинди. Пайғамбар сав ўз навбатида ёд олиб саҳобаларга оятларни ёдлатдилар, шу билан бирга котибларга ёзиб боришни топширдилар. Бу ваҳийларнинг барчаси Қуръони каримга киритилган.\nБу даврдаги Пайғамбар савнинг барча ҳаракатлари, қилган ишлари, сўзлари кенг маънода Илоҳий ваҳийнинг самараси эди. Лекин гоҳида Худо фаришта орқали ваҳий юборар, гоҳо пайғамбар савнинг қилган ишларини тасдиқлар, тўғри ҳисоблар эди. Агар пайғамбар сав томонидан хато содир бўлса, Аллоҳ тўхтатиб, хатоларини маълум ваҳий билан тўғрилаб турар эди. Худди мана шунинг учун Суннат ҳам Қуръон каби ваҳий ҳисобланади. Лекин тўғридан-тўғри Аллоҳнинг сўзи дейилмайди, балки Аллоҳнинг сўзи-Қуръонни тўлдириб шарҳлаб келади.\nҚуръон оятларини бошқа ваҳийлардан ажратиш учун фаришта Жаброил ўзи келтирган ваҳий қуръонданми ёки қуръондан эмасми айтиб турар эди. Қуръон оятлари нозил бўлиши билан Пайғамбар сав дарҳол саҳобалар ва ваҳий котибларига ёдлаб олиш ва ёзиб қўйишни буюрар эдилар.\nАллоҳнинг асл каломини сақлаб қолишда ҳар йили Рамазон ойида Қуръони каримни такрор ўтказилиши (Арза) катта аҳамиятга эга бўлди. Фаришта Жаброил Пайғамбар савга Қуръон матнини билишларини синашга келар эди. У зот ўз навбатларида Қуръонни Жаброил ас олдида ўтказилган Арза натижаларини халққа, масжидда тўпланганларга етказар эдилар. Пайғамбар савнинг вафотларидан олдин охирги арза “ал-Арзатул-Ахира” бўлиб ўтди. Унда яна бир бор Қуръон матни бутунича, ҳозирги кунда бор ҳолича такрорланиб чиқилди.\nБир ҳукмнинг бошқа бир ҳукмга “қарши” келиши деганда биз насх тушунчаси, яъни Аллоҳи таъоло томонидан аввалги юборилган ҳукмни бошқаси билан алмаштиришини тушунамиз. Бизнинг танқидчиларимиз ахир бундай бўлиши мумкинми? деб сўрашади. Мумкин. Оламларни яратгувчига нима мумкин бўлмайди, бунинг устига насхни барча яккахудолик динлари тарихи мисолида ҳам кўришимиз мумкин. Одам асга фақат биргина таъқиқ - бир дарахт мевасидан емаслик бор эди. Нуҳ асга 7 та ҳукм бўлди, Иброҳим асга хатна қилиш ҳукми қўшилди. Мусо асга эса батафсил ҳукмлар ва қоидалар нозил бўлди. Қуръон нозил бўлишида эса бу жараён анча қисқароқ вақт, Қуръон нозил бўлиш муддати ичида бўлиб улгурди, унинг сўнги ҳолида барча ҳукмлар доимийга ҳаракатда бўлиб қолди.\nБу борада Исломни танқид қилувчилар Пайғамбар сав даврларидаёқ фаол ҳаракат қилишни бошлаган эдилар. Қуръон каримда “Қачонки (биз) бир оят ўрнига бошқа бир оятни алмаштирсак - ҳолбуки, Аллоҳ ўзи нозил қиладиган оятларини яхши билувчидир- улар (пайғамбарга): “Ҳақиқатан, сен ўзинг тўқиб олгувчисан, -дейдилар! Йўқ! Уларнинг кўплари (бунинг ҳикматини) билмайдилар! (16:101). Қани насх қилишни ҳар нарсага қодир зотга ким ман қила олади? “(Эй Муҳаммад) бирор оятни бекор қилсак ёки ёдингиздан чиқартирсак, ундан яхшироғини ёки ўшанинг айнан ўзига тенг бошқа оятни келтирамиз. Аллоҳнинг ҳар нарсага қодир зот эканини билмадингизми?” (2:106).\nҚодир эгам яна ҳам раҳимдил ва меҳрибон. У инсонга ўзи кўтара олмайдиган юкни юкламайди. Насхнинг ҳикматларидан бири, одамларни секин-аста, қадам-бақадам илоҳий ҳукмларни бажаришга ўргатиш эди. Ҳақиқатан ҳам барча ҳукмларни бугунги кунда Қуръони каримда бўлганидек бирданига нозил қилинганида кўпчилик одамлар тушунишмас эди. Бундан ташқари бутун онгли ҳаётини маълум тарзда ўтказаётган халқ учун бирданига бир соатда ўз ҳаёт тарзидан кечиб, уни бошқа сифатдагисига ўзгартириш жуда қийин кечади.\nЎзининг эски анъанавий дунё қарашига, ақидасига асир бўлган бутун бир жамият тўғрисида нима дейиш мумкин. Шунинг учун араб жамияти ичида яккахудолик ақидалари мустаҳкамланиб боришига қараб Пайғамбар сав ҳаётлари давомида илоҳий ваҳийнинг баъзи ҳукмлари секин аста ўзгариб борди.\nОиша онамиз сўзлари билан “одамлар Исломга келгунича Қуръонда биринчи нозил бўлган суралар Жаннат ва Дўзах ҳақида эди. Ундан кейингина ҳалол-ҳаром ҳақида нозил бўлди, агар биринчи бўлиб ҳалол-ҳаром тўғрисида нозил бўлганда эди, улар: Биз бундан ҳеч қачон юз ўгирмаймиз дейишар эди” . (ал Бухорий ривояти).\nШу сабабдан Аллоҳ ўзининг марҳамати билан эндигина кўпхудолик ёввойилигидан чиқиб, имонлилар, ҳақ дин эгалари жамоасига кирганларга аввалда енгилроқ таъқиқларни берди. Кейинчалик уларнинг Аллоҳ томонидан илм олишлари давомида имонларининг мустаҳкамланишига қараб вақтинчалик енгиллаштирилган ҳукмларни доимийсига алмаштирди. Шундай қилиб, аввалда ароқ ичиш рухсат қилинганди, лекин бир неча ибратли воқеъалардан кейин, имом маст ҳолатда намозда сўзларни алмаштириб хатога йўл қўйгандан кейин охирги умумий таъқиқ ояти нозил бўлди.\nАгар Қуръон оятларидан бир оятни ўрнига бошқа оят нозил қилинган бўлса, Муҳаммад сав дарҳол бу оят бошқаси билан алмаштирилганини эълон қилар эдилар. Лекин кўпчилик саҳобалар оятларни ёд олиб, ўз тарғибот вазифаларини адо қилгани Мадинадан узоқ жойларга Арабистон ярим оролининг чекка жойларига жўнаб кетар эдилар. Шу сабабдан баъзи пайтларда бу саҳобийлар оятларни алмашганидан бехабар қолар эдилар. Насх қилинган оятларни ҳам ҳукми амалда деб ҳисоблаб юришар эди. Бу жараён Муҳаммад савнинг пайғамбарлик фаолиятлари давомида - 23 йил давом этди. Шунинг учун Пайғамбар сав ҳаётлик пайтларида Қуръон каримни бир китобга жамлаш имконияти йўқ эди.\nҚуръон оятларининг таркиби ва барча насх туфайли ўзгаришлар тўғрисида пайғамбар савга яқинроқ саҳобалар билишар эди. Бошқалар эса бу тўғрида тўла хабардор бўлмай, Мадинага ташриф буюрганларида бу тўғрида маълумот олар эдилар. Шундай бўлишига қарамасдан уларнинг кўпчиликлари бу ўзгаришлардан хабардор бўлгач, ўзлари ёзиб олган матнларга тузатишлар киргизиб олар эдилар, бу ёзувларни мусҳафлар деб аташар эди. Пайғамбар савнинг ваҳий котибларидан бири Зайд ибн Собит эди. У Қуръон каримнинг охирги таркиби тўғрисида тўла хабардор саҳобалардан эди. Кейинчалик Қуръон матнини охирги марта солиштириб, китоб ҳолида йиғиш учун тузилган ҳайъат ишини бошқарди.\nЛекин шундай оятлар борки насх бўлганига қарамай, Қуръони каримда қолдирилган (ҳукми насх бўлган, қироати эмас), шунинг учун Қуръони каримни ҳамма эмас, кўп илмларнинг устига, қуръон оятларини нозил бўлиш сабабларини ҳам билган кишиларгина тафсир қилиши, маъно айтиши мумкин холос.


17-12-2014 | 13:45\nZAMIN.UZ / Авто / 17 Декабр 2014 года2 628\nАҚШнинг Chevrolet компанияси янги моделларини Corvette Stingray суперкарига ўхшатиб чиқармоқчи. Бу ҳақда General Motors концернининг глобал дизайн бўлими раҳбари Эда Уэлбарн маълум қилди, деб хабар бермоқда «Motor.ru».«Янги Malibu, Cruze ва Volt тез орада бозорга чиқади ҳамда уларда Corvette билан умумий жиҳатларни кўришингиз мумкин. Жумладан, янги моделларнинг орқа ёритиш тизими шакли Corvette чироқларига ўхшаш бўлади», − деди Уэлбарн.Chevrolet 2015 йилдан бошлаб тақдим этиладиган ташқи кўриниши Corvette усулидаги моделлар компаниянинг янги рақобат устунликлари бўлади деб ҳисобламоқда. Дизайндаги бошқа ўзгаришлар ҳақида маълумот берилмаган. 2015 йил январида Детройтдаги автокўргазмада тақдим этиладиган Chevrolet Volt модели суратларида ҳақиқатдан ҳам Corvette элементларини кўриш мумкинлиги қайд этилган.Манба: Daryo.uz\nЎқишни тавсия қиламиз Водородда ишловчи Toyota автомобиллари 15 декабрдан сотувга чиқарилади


ЕИ Ўзбекистонни ЖСТга аъзолик жараёнини тезлатишга чақирди\nЖСТнинг бош қароргоҳи Женевада жойлашган.\nЕвропа Иттифоқи Тошкентга Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ)га аъзо бўлиш жараёнинини тезлатишни тавсия қилди. Бу ҳақда журналистларга Европа Иттифоқининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Юрий Штрек маълум қилди.\nРегнум агентлигининг 16 февраль куни билдиришича, бугунги кунда ЕИ ва Ўзбекистон ўртасида ЖСТга аъзолик юзасидан музокаралар олиб борилмаяпти, бироқ расмий Тошкентнинг ЖСТга аъзо бўлишга қизиқиш билдириб келмоқда.\nЮрий Штрек ЖСТга аъзо бўлиши учун Ўзбекистон ҳукумати зарур бўлган тайёргарлик ишларини амалга ошириши шарт эканини, бунинг учун эса Тошкент расмийлари сиёсий иродасини намойиш этиши зарурлигини таъкидлади.\n“Албатта, ЖСТга аъзолик иқтисоднинг заиф секторлари учун муайян таваккаллар билан боғлиқ. Аммо ЕИ Ўзбекистонга қайси соҳалар заиф ҳамда рақобатга дош бера олмаслигини аниқлашда ёрдам кўрсатиши мумкин. Ўз-ўзидан бу нарса мамлакатда исталмаган иқтисодий ва ижтимоий оқибатларни келтириб чиқариши мумкин”, деди журналистлар билан суҳбати давомида Юрий Штрек.\nЖСТ 1995 йилнинг 1 январидан фаолият кўрсатмоқда. Мазкур ташкилот савдо-сотиқни либераллаштириш мақсадида ташкил этилган эди. Шу кунгача ЖСТга дунёнинг 162 давлати аъзо бўлган.


17 январ 2021, Тошкент вақти: 01:24\nАҚШ президентининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жон Болтон Киевда.\nАҚШ президенти Дональд Трамп ва Украина президенти Володимир Зеленский яқин келажакда Варшавада учрашади.\nБу ҳақда 27 август куни Киевга келган АҚШ президентининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жон Болтон баëнот берди.\nБолтоннинг айтишича¸ Киев ва Вашингтон раҳбарлари Иккинчи жаҳон уруши бошланганининг 80-йиллигига бағишлаб Польша пойтахтида 1 сентябрь куни ўтказиладиган тадбирлар доирасида учрашади. Варшава тадбирларига Рсоссия президенти Путин таклиф қилинмаган.\nКутилаëтган Варшава учрашуви Зеленскийнинг Оқ уй раҳбари билан илк сўзлашуви бўлади.\nБундан олдин Трамп Зеленскийнинг АҚШга таклиф қилингани ва яқин ойлар ичида расмий сафар билан Вашингтонга келишини айтган эди.\nМинтақа сафари доирасида Болтоннинг Киевдан сўнг Молдова ва Беларусга сафар қилиши кутилмоқда. Болтон¸ 21-асрда Минскка сафар қилаëтган энг юқори даражали Америка расмийси бўлади.


ЎФА бир неча расмийларга интизомий чоралар қўллади - EFFECT.UZ\n. 14:40 | 04.05.2021\nЎзбекистон футбол ассоциацияси Тартиб-интизом қўмитаси бир неча расмийларга нисбатан интизомий чоралар белгилади.\nПро лига 5-тури доирасидаги «Нефтчи»- «Хоразм» учрашувидаги «Хоразм» жамоаси футболчилари Равшанбек Султонов ва Рўзимбой Аҳмедов учрашув якунидан сўнг, бош ҳакам шаънига ҳақоратли сўзлар ишлатгани учун 3 та ўйинга четлатиш ва жарима интизом чораси қўлланилди.\nАёллар олий лигаси 1-тури доирасидаги «Бухоро W»- «Локомотив W» учрашувидаги «Бухоро W» жамоаси бош мураббийи Геннадий Коченев учрашувнинг 76-дақиқасида бош ҳакамга ўз норозилигини қўпол тарзда билдиргани учун қизил карточка билан жазоланган. Ушбу ҳаракат учун Коченевга 2 та ўйинга четлаштириш ҳамда жарима интизом чораси қўлланилди.\nЎзбекистон кубоги гуруҳ босқичи 2-тур доирасидаги «Локомотив»- «Турон» учрашувидаги «Локомотив» жамоаси футболчиси Хуршидбек Мухторов ўйиннинг 73-дақиқасида «Турон» футболчисига нисбатан қўпол хатти-ҳаракати учун майдондан четлаштирилгани ўрганиб чиқилди. Футболчига 4 та ўйинга четлаштириш ва жарима жазоси белгиланди.\n«У18» Биринчилиги 1-тур доирасидаги «Янгиер У-18»- «Турон У-18» учрашуви «Турон У-18» жамоаси футболчиси Баҳодир Султонов учрашувнинг 90+5-дақиқасида бош ҳакам шаънига ҳақоратли сўзлар ишлатгани учун майдондан четлаштирилганди. Бу ҳолат учун футболчи 3 та ўйинга дисквалификация қилинди.\nЎзбекистон кубоги гуруҳ босқичи 3-тур доирасидаги «Турон»- «Андижон» учрашувидаги «Андижон» жамоаси расмий вакили Дониёр Усмонов баҳснинг 72-дақиқасида бош ҳакам шаънига ҳақоратли сўзлар ишлатгани учун майдондан четлаштирилганди. Мазкур ҳолат юзасидан Усмоновга жарима интизомий чораси белгиланди.\nЎзбекистон кубоги гуруҳ босқичи 2-тури доирасидаги «Оқ тепа»- «Олимпик» учрашуви якунидан сўнг, ЎФА ҳакамлар бўлими бошлиғи Эркин Бахтиёров томонидан билдирги келиб тушди. Бунга кўра, «Оқ тепа» жамоаси футболчиси Олимхон Каримов беллашувнинг 81-дақиқасида ҳакам қарорига нисбатан ножўя ҳаракат билдирган. Ушбу ҳолат ўрганиб чиқилиб, Каримовга жарима жазоси қўлланилди.\nTeglar:«Оқ тепа», «Олимпик», Локомотив, Турон, Ўзбекистон футбол ассоциацияси\nЎзбекистон Футбол Ассоциацияси президенти Абдусалом Азизов йиғилиш ўтказди


yaypan.uz - Маҳаллаларда янги ташкил этилаётган ёшлар етакчилари лавозимига номзодлар учун намунавий семинар, ёшлар ўртасида китобхонлик беллашувлари ва спорт мусобақалари ўтказилди\nМаҳаллаларда янги ташкил этилаётган ёшлар етакчилари лавозимига номзодлар учун намунавий семинар, ёшлар ўртасида китобхонлик беллашувлари ва спорт мусобақалари ўтказилди\n2022-01-12 21:12:09 51\nБугун Ўзбекистон туманидаги “Нурсух” МФЙ мисолида маҳаллаларда янги ташкил этилаётган ёшлар етакчилари лавозимига номзодлар учун намунавий семинар ташкил этилди. Тадбирда Ёшлар ишлари агентлигининг маҳаллалардаги етакчиликка номзодлар, “Нурсух” ҳамда атроф ҳудуд маҳаллалари аҳоли вакиллари қатнашдилар.\nСеминарда Ёшлар ишлари агентлиги Фарғона вилоят бошқармаси бошлиғи Мухаммадамин Ғаниев, туман ҳокими ўринбосарлари иштирок этиб, ёшлар етакчиларининг асосий вазифалари ҳақида иштирокчиларга батафсил тушунчалар берилди.\nСеминар доирасида ташкил этилган бизнес тренингларда ёшлар етакчилари лавозимига номзодлар ўз тенгдошларини тадбиркорликка йўналтириш, соҳани ривожлантириш бўйича фойдали маслаҳатлар олдилар.\nШунингдек, тадбирларда ёшлар ўртасида спортнинг футбол, шахмат, шашка, стол тенниси каби турлари бўйича мусобақалар, китобхонлик, маданият ва санъат, компьютер саводхонлиги бўйича тренинглар ташкил этилди. “Заковат” интеллектуал ўйинида эса билимдон ёшлар ўз зеҳн ва топқирликларини яна бир бор синовдан ўтказдилар.\nШарқий ҳарбий округ Қўқон гарнизони ҳарбий хизматчиларининг кўргазмали чиқишлари, туман маданият бўлими жамоалари ва ёш санъаткорларнинг концерт дастурлари ҳам иштирокчиларга манзур бўлди.\nЁшлар вакиллари ўртасидаги ош танлови ва шу каби турли тадбирларда ҳам иштирокчилар фаол қатнашдилар.\nСеминар давомида “Ёшлар дафтари”га киритилган 5 нафар ёшларга ўзини ўзи банд қилиш мақсадида замонавий мини-инкубаторлар тақдим этилган бўлса, тадбир доирасидаги танлов ғолиб ва совриндорларига эсдалик совғалари топширилди.


Нодонлик нима? » O'zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti\n27-07-2021, 19:32 56 Ўқиш режими + -\nИнсоннинг жоҳил, илм-фаросатдан йироқ, бетадбирлик ҳолати нодонлик дейилади. Нодонликнинг акси фаросатлилик, илмлилик, тадбирлиликдир. Инсон зеҳнининг ўткирлиги, бир нарсани тез англаб олиши унинг фаросатли эканлигидан дарак беради. Фаросат икки хил бўлади. Бири қандайдир илҳом таъсирида вужудга келади. Иккинчиси эса турли хил хулқ-атворларни ўрганиш натижасида юзага келади. Нодон эса бу икки хил фаросатдан бебаҳра кишидир. Фаросатли киши ҳар нарсанинг қадри-қимматига етади. Нодон эса ўзини ҳам, ўзгани ҳам, бошқа нарсаларни ҳам қадрини билмайди. Инсоннинг қадри унинг фаросати билан ошса, унинг қадри ундаги нодонлик туфайли ерга урилади.\nДонишмандлар нодонлик табиблар тузатаолмайдиган касаллик дейишади. Исо пайғамбар бир кишини кўриб, ундан шошиб узоқроқ кетмоқчи бўлдилар. У киши Исо пайғамбар орқасидан эргашиб, саволга тутди. У: « Кўр кўзларни, кар қулоқларни очадиган сенмисан?» деб сўради. Исо (а.с.): « Ҳа» деб жавоб берадилар. Яна у одам: « Дуо қилиб ўликни тирилтирган сен эмасми?»деди. Исо (а.с.):«Ҳа, ўша менман» деб жавоб берадилар. У киши: «Тупроқдан тирик қуш чиқарган сен эмасми?» дебди. Исо (а.с.):«Ҳа, ўша менман» жавоб берибди. У киши яна: « Ўша сен экансан, нима учун шошилаяпсан, ё бировдан қочаяпсанми?» деб сўрабди. Исо (а.с.): « Кўр кўзларни, кар қулоқларни очдим. Худонинг изни билан ўликни тирилтирдим, аммо ахмоқни тузатаолмадим. Мен нодондан қочаяпман, ортимдан эргашиб келишдан тўхта, мен ўзимни қутқарай» дедилар.\nЛуқмони Ҳаким ўз ўғилларига: « Эй ўғлим, нодон одамнинг ташқи томони қанчалик чиройли бўлмасин, ундан эҳтиёт бўл. Зеро, нодоннинг чиройли бўлиши унинг ёмон феълини кеткизмайди. Доим соғлом ва нодонликдан узоқ бўлай десанг қуйидагиларни бажар. 1. Кундузи кўп ухлама; 2. Кечаси оз ухла; 3. Пешобни кўп ушлама; 4. Кечаси кўп сув ичма; 5. Бўкканча овқат ема; 6. Оч қолмасанг дастурхон атрофида ўтирма; 7. Озгина овқатга қаноат қил. 8. Бировни кўриб фикр қил, бировни кўриб шукр қил» дедилади.\nНодон кишининг қуйидаги аломати бўлади:\nДўст билан душманни ажратмайди;\nЯхши билан ёмонни билмайди;\nТўғри келган кишига ичидагини айтиб, сирини бўлар-бўлмасга ошкор қилади;\nФойдасиз гапни ўрнисиз жойда гапиради;\nБўлар-бўлмасга аччиқланиб, ўрни бўлмаган жойда ғазабланади;\nЎринсиз жойда вақти, мол-дунё. маблағини сарфлайди;\nТўғри келган одамга ишонади.\nХулоса қилиб айтганда, инсон илмсизлик, жоҳиллик макони бўлган нодонликдан қутулиб, фаросатли, илмли бўлиши ўзи ва жамият учун фойдалидир. Инсон ўз илми, фаросати ва яхши амаллари билан икки дунё саодатига эришади.\nЎзбекистон мусулмонлар идорасининг\nҚашқадарё вилоятидаг и вакиллик ходими


Нестеров Саудия жамоасига ўтди\n07:03 28 Май 2020\n13:48 27.01.2019 Ҳавола олиш\nЎзбекистон терма жамоаси дарвозабони Нестеров Саудия Арабистонининг "Уҳуд" жамоасига ўтди.\nТОШКЕНТ, 27 янв - Sputnik. Ўзбекистон терма жамоасининг енгилмас дарвозабони Игнатий Нестеров Саудия жамоасига ўтди, деб хабар қилмоқда ЎФА ўзининг телеграм каналида.\n"Ўзбекистон миллий терма жамоаси дарвозабони Игнатий Нестеров "Локомотив" клубидан Саудия Арабистонининг "Уҳуд" жамоасига ўтди. Игнатий Нестеровга янги жамоасида омад ёр бўлишини тилаб қоламиз!", - дейилган хабарда.\nИгнатий Михийлович Нестеров, 1983 йилда туғилган, 35 ёшда. Ўзбекистон жамоасининг энг яхши ўйинчиларидан бири ҳисобланади. Нестеров Ўзбекистонда хизмат кўрсатган спортчи, Осиё кубогида 5 маротаба иштирок этиб ўзига хос рекорд ўрнатган.\nНестеров футболда карьерасини Самарқанднинг “Динамо” жамоасида бошлаб, кейин Тошкентнинг “Пахтакор”, “Бундёдкор” ва “Локомотив” жамоаларида тўп сурган. Нестеров Осиё Кубогидан олдин ушбу турдан сўнг ўзининг миллий жамоа таркибидаги карьерасини якунлаши ҳақида эълон қилган эди.


Тошкентда Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг матбуотга бағишланган тўртинчи конференцияси бўлиб ўтмоқда.\n27 июн 2022, Тошкент вақти: 14:03\nИкки кунлик анжуманда асосий эътибор матбуот эркинлиги ва коррупцияни матбуотда ёритиш масаласига қаратилмоқда.\nКонференцияда қатнашаётган журналистлар Ўзбекистонда матбуот эркин эмаслиги, муҳаррирлар цензура ролини бажараётганларини таъкидилар. “Время и ми” газетаси муҳаррири Ойсулу Қурбонова муҳаррирлар бундай фаолиятга қўл урганларини тушунтирар экан, “уларнинг шаҳсий фаровонлиги ҳукуматга содиқлигига боғлиқ”, деб айтди.\nАнжуман иштирокчилари орасида Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон вакиллари бор.


Дулат Исабеков номидаги кутубхона очилди\nЎрдабоши туманида ёзувчи, драматург, жамоат арбоби Дулат Исабеков кутубхонасининг тантанали очилиш маросими ўтди. Унда иштирок этган Туркистон вилояти ҳокимининг ўринбосари У. Садибеков минтақа раҳбарининг табрик хатини ўқиб, эшиттирди.\nУнда шундай жумлалар бор: “Ўрдабоши тумани, Жанатурмис овулида сизнинг номингиздаги кутубхонанинг очилиши билан чин юракдан табриклайман. Асарларингиз ҳаётийлиги билан мухлисларнинг меҳрини қозонган. Дунё тан олган адабиётимизнинг ривожига қўшган ҳиссангиз мўл. Ишончим комилки, ўз фаолиятингиз билан юртимизнинг гуллаб-яшнашига улуш қўшаверасиз”.\nКутубхонанинг очилиши муносабати билан Д. Исабековни Ёзувчилар уюшмаси раиси, таниқли ижодкорлар, зиёлилар қутладилар. “Маънавий янгиланиш” дастури доирасида фаолиятини бошлаган зиё маскани ўқувчилари ташкилотчиларга миннатдорчилик билдиришди.\nТантана сўнггида Дулат Исабеков китобхонларга миннатдорчилик билдириб, келгусида ҳам қозоқ адабиётининг ривожи йўлида хизмат қилишини таъкидлади.\n“Жанубий Қозоғистон” мухбири, 2018-08-13, 11:16 250


Масжидул Зирор | Siyrat.uz\nМасжидул Зирор қиссаси Табук ғазотига боғлиқ ҳодисалар ичида энг машҳурларидан биридир.\nИмодуддин ибн Касийр роҳимаҳуллоҳ тафсирларида мазкур масжид ва унга боғлиқ бўлган келаси оятларнинг нозил бўлиши ҳақида Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан қуйидаги ривоятни келтирадилар:\n«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келишларидан олдин у жойда Хазраж қабиласидан Абу Омир Роҳиб исмли бир одам бор эди. У жоҳилият пайтида насронийликни қабул қилган, аҳли китобларнинг илмини ҳам ўрганган эди. Жоҳилият вақтида ўзича ибодат қилиб ҳам юрарди. У Хазраж қабиласида катта обрўга эга эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага ҳижрат қилиб келиб, мусулмонлар у зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг атрофларида тўпланиб, Исломнинг шаъни кўтарилиб, Аллоҳ уларни Бадр уруши куни зафар қучдирганида лаънати Абу Омир Роҳиб очиқдан-очиқ душманлик қила бошлади. Қочиб чиқиб, Макка кофирлари олдига борди. Қурайш мушрикларини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга қарши урушга чорлади.\nУлар ўзларига қўшилган араб қабилалари билан Уҳуд урушига келдилар. Мусулмонларга нима бўлса бўлди. Аллоҳ уларни имтиҳон қилди. Оқибат тақводорларники бўлиб чиқди. Мазкур фосиқ ўша урушда икки томон орасига чуқурлар қазиб қўйган эди. Ўша чуқурларнинг бирига Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам йиқилиб тушдилар. У кишига мусибат етди. Юзлари жароҳатланди, тишлари синди, бошлари ёрилди. Уруш бошланишидан олдин Абу Омир ансорийлар орасидаги қавмига хитоб қилиб, уларни ёрдам беришга, унинг гапига киришга чақирди. Улар эса унинг гапини эшитиб:\n«Аллоҳ сени кўзимизга кўрсатмасин! Эй фосиқ, эй Аллоҳнинг душмани», деб уни сўкдилар. У:\n«Мендан кейин қавмимга ёмонлик етибди», деб орқасига қайтди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Омирни қочиб кетишидан олдин Аллоҳнинг йўлига даъват қилиб, унга Қуръон ўқиб берган эдилар. У эса бош эгмай, Исломни қабул қилмай, кетган эди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уни узоқ жойларда қувғинда бўлишини сўраб, дуо қилган эдилар. Дуо қуйидагича ижобат бўлди. Одамлар Уҳуд урушини тамом қилганларидан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ишлари ривож топиб кетаётганини кўрган Абу Омир Рум подшоси Ҳерақлнинг олдига қочиб бориб, ундан мусулмонларга қарши ёрдам сўради. Ҳерақл унга жой берди, ёрдам қилишга ваъда берди.\nШунда Абу Омир ансорийлар ичидаги ўз қавмидан бўлган мунофиқларга хат ёзиб, аскар билан келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни енгишини айтди. Уларга турли ваъдалар берди. Ҳамда уларга марказ бўладиган бирорта жой қуришни буюрди, токи ундан хат олиб борадиганлар ўша жойда учрашсинлар. Кейинроқ ўзи келганда ҳам ўша маскан кузатиш жойи бўлсин.\nБу хатдан кейин ҳалиги мунофиқлар Қубо масжиди яқинида бир масжид қура бошладилар. Уни яхшилаб битирдилар. Қурилиш Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Табук ғазотига чиқишларидан аввал битди. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига келиб, ўзларининг масжидларида намоз ўқишларини сўрашди. Бу билан мунофиқлар у зотнинг қўллашларига ва иқрорларига эришмоқчи эдилар. Улар масжидни қиш кунларида заифҳол ва бемор кишилар намоз ўқиб турсинлар, деб қурганликларини айтдилар.\nАммо Аллоҳнинг Ўзи Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни унда намоз ўқишдан асради. У Зот соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Мен сафарга жўнаб турибман, агар қайтиб келсак, иншааллоҳ», дедилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Табукдан қайтиб келаётганларида Мадинага бир кунлик ёки ундан озроқ масофа қолганда Жибрийл алайҳиссалом Масжидул Зирорнинг хабарини олиб тушди. Уни бино қилувчилар масжидларида мўминлар жамоаси орасига таҳлика солиш ниятида эканликларини билдирди.\nҚубо масжиди биринчи кундан бошлаб тақво асосида қурилганлигини хабар қилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзлари Мадинага киришларидан олдин у масжидни бузиб ташлашни топшириб, одамлар юбордилар».\nМазкур мунофиқлар қурган масжиддан ҳеч қандай фойда йўқ эди. Чунки улар ўз масжидларини Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам биринчи бўлиб тиклаган Қубо масжидининг ёнига қурган эдилар. Шунинг учун бу масжид Масжидул Зирор – Зиён масжиди деб номланди.\nИмом Ибн Касийр Масжидул Зирорнинг ҳоли воқеъликда нима бўлганлиги ҳақида ҳам бир неча ривоятлар келтирган:\nЖобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу:\n«Расулуллоҳ даврларида Зирор (зиён етказиш) учун қурилган масжиддан тутун чиқиб турганини кўрдим», дейдилар.\nИбн Журайж эса:\n«Бизга зикр қилинишича, баъзи одамлар ўша жойдан чуқур қазишганда ҳам тутун чиққан экан», дейди.\nХалаф ибн Ясир ал-Куфий:\n«Аллоҳ таоло Қуръонда зикр қилган мунофиқларнинг масжидини кўрдим. Унинг тошидан ҳам тутун чиқиб турибди. У бугунги кунда ахлатхона экан», дейди.\nАввалги мақолаУчликнинг тавбаси қабул\nКейинги мақола Баъзи мунофиқларнинг тавбаси қабул бўлиши


Эҳтиётсизлик – фожиа сабаби - «ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси\nЭҳтиётсизлик – фожиа сабаби\nЧоп этилган 24 Июл 2015\tКӯришлар: 1133\nЯрим тун. Барча уйқуда. Кутилмаганда телефон қўнғироғи садоси ширин уйқуни бузди. Ёқимли туш охирига етмай қолди. Қутқарувчи навбатдаги топшириқни олди.\nҲа, қутқарувчилик фаолияти вақт танламайди. Хоҳ эрта – саҳар бўлсин, хоҳ ярим тун, белни қаттиқ боғлаб, эл хизматига тайёр туриш керак.\nМамлакатимиз Ҳукумати қошидаги Фавқулодда ҳолатлар ва фуқаролар мудофааси комитети ходимлари ҳам ҳар доим халқнинг хизматига камарбаста.\nЙил бошидан буён комитет қутқарувчилари 44 кишини ўлим чангалидан сақлаб қолишди. Шунингдек, кўчки кўчиши, тошлар тушиши оқибатларини бартараф этиш, сув усти ва сув ости қутқарув ишларини олиб бориш натижасида 55 кишининг жасади топилди.\nФавқулодда ҳолатлар ва фуқаролар мудофааси комитети раиси Хайриддин Абдураҳимовнинг олти ойлик фаолият якунига бағишланган матбуот анжуманида маълум қилишича, йил бошидан буён Тожикистонда 43 тадан зиёд табиий характердаги фавқулодда ҳолат рўй берди. Бу ҳодисалар натижасида 28 киши ҳалок бўлди.\nШунингдек, бу йил сувга чўкиш ҳолатлари ҳам кўпайди. Комитет маълумотларига кўра, агар ўтган йилнинг олти ойи мобайнида мамлакат дарёлари ва сув ҳавзаларида 31 киши чўккан бўлса, 2015 йил биринчи ярмида бу кўрсаткич 54 кишига етди. Шундан 22 нафари балоғатга етмаган болалардир.\nБу фожиалар сабабини Х. Абдураҳимов чўмилиш қоидаларига амал қилмаслик, чорва моллари боқиш ва балиқ овлашда эҳтиётсизлик қилишда деб билади.\nШунингдек, Фавқулодда ҳолатлар ва фуқаролар мудофааси комитети раҳбари ўз жонига қасд қилиш мақсадида ўзини ташлаш ҳолатлари ҳам кузатилганини алоҳида қайд қилиб ўтди. Бундай ҳодиса 4 июл куни юз берди. Ўттиз ёшли аёл ҳаёт билан видолашиш мақсадида уч нафар балоғатга етмаган фарзандлари билан биргаликда ўзини Ҳисор каналига ташлади. Натижада, аёл қутқариб қолинди. Аммо, минг афсуски, ота-онасининг келишмовчилиги туфайли балоғатга етмаган уч норасида ҳалок бўлди.\nҲисобот даврида, шунингдек, 15 кишини яшин урганлиги ҳам қайдга олинган. Шундан 10 нафари ҳалок бўлиб, қолганлари турли тан жароҳати олишган. Шундай даҳшатли ҳодисалардан бири Рўдакий ноҳиясида 8 июн куни юз берди. Яшин уч нафар опа-сингил ҳаётига зомин бўлди.\nҲайит байрами кунларида мамлакатимизнинг Тоғли Бадахшон мухтор вилоятига табиий офат ёпирилди. Обу ҳавонинг ҳаддан зиёд иссиқ келиши натижасида дарёларда сув сатҳи ошиб, кетди. Йил бошидан буён мамлакатимизга табиий офатдан 174,3 миллион сомонийлик зарар етказилган бўлса, Тоғли Бадахшон мухтор вилоятининг Шуғнон ноҳиясига табиий офат бир неча кун ичида келтирган моддий зарар 19 миллион 353 минг сомонийдан ошиб кетди.\nТБМВнинг Ванж ноҳияси ҳудудида 20 июл куни юз берган сув тошқини йўллару кўприкларни бузиб, бир неча кишининг ҳалокатига сабаб бўлди.\nСел тошқини биринчи марта соат 11 ларда «Хоруғ-Душанбе» автомобил йўлининг 450-километрига келиб тушиб, Даштак мавзесидаги битта кўприкни бузди. Бу минтақада ТБМВ фавқулодда ҳолатлар ва фуқаролар мудофааси бўйича штаби техникадан фойдаланган ҳолда, вақтинчалик кўприкни қайта тиклаш тезкор ишларини олиб бораётганди. Иккинчи марта сел келганида вақтинчалик кўприкни бузди ва йўллар қурилиши учун сафарбар қилинган икки техникани оқизиб кетди. Натижада, ҳайдовчилардан бири ҳалок бўлди.\nШунингдек, Ванж ноҳияси Жовидон қишлоқ жамоатида сел оқими «Starex» машинасини олиб кетиши оқибатида беш киши ҳалок бўлиб, яна бир неча киши турли тан жароҳати олишди.\nХалқимиз сув балосидан, ўт балосидан ва туҳмат балосидан ўзинг асра, дея Худога илтижо қилади. Ҳа, бундай табиий офатлар кутилмаган ҳолатда келади. Бироқ, обу ҳавонинг иссиқлигидан паноҳ топиш мақсадида дарёлар ва каналларда чўмилиш пайтида хавфсизлик қоидаларига риоя қилмаслик оқибатларини ҳам кўриб турибмиз.\nФавқулодда ҳолатлар ва фуқаролар мудофааси Душанбе шаҳри штаби тажрибали ғаввоси Хуршед Латипов чўмилишни яхши кўрувчи ватандошларимизга қуйидаги тавсияларни беради:\n-овқатлангандан сўнг 1,5-2 соат вақт ўтгандан кейин чўмилиш мумкин;\n-сув ҳарорати +15 даражадан паст бўлган очиқ сув ҳавзаларида сузиш билан шуғулланиш тавсия этилмайди. Чунки одам шок ҳолатидан кутилмаганда ҳушини йўқотиши мумкин. Бунга эса, сузишдан аввал тананинг исиб кетиши ва кескин совуқ сувга шўнғиш сабаб бўлади;\n-нотаниш жойларга шўнғимаслик: сув тагида тошлар, кесувчи жисмлар бўлиши мумкин;\n-ботқоқ ёки сув ўтлари бўлган жойларда чўмилиш керак эмас;\n-қуёшда тоблангандан сўнг ёки ҳаддан ташқари совуққотганда сувга кириш мумкин эмас;\n-маст ҳолатда сувга шўнғиш қатъий равишда ман қилинади;\n-якка ҳолда чўмилишдан қочиш керак. Чунки бирор фалокат юз берса, қутқарадиган одам топилмайди;\n-гирдоб томон сузиб бориш керак эмас, бу сувдаги энг катта хавфдир.\n«Чўмилиш чоғида хавфсизлик қоидаларига амал қилиш сувдаги бахтсиз ҳодисалардан сақланиш омили эканлигини унутманг»,- дейди тажрибали ғаввос Хуршед Латипов.\nТабиий офатларни қайтаришга қодир эмасмиз. Бироқ, ўз қўлимизда бўлган эҳтиёт чораларига риоя қилиш мана шундай бахтсиз ҳодисалар олдини олишда ҳар бир кишига асқотиши турган гап.\nБугун: 21-09-2020 05:08:45