Марказий Осиёда миллатлар шаклланиши тарихи - UzAnalytics\nСурат манбаси: press-unity.com\nРоссиянинг Украинадаги махсус амалиёти ҳақида эълон қилишдан олдин Владимир Путин нутқида тарих, айниқса, совет республикалари ташкил этилишининг сунъийлиги ҳақида гапирди. Бу кўплаб экспертлар орасида миллат қурилиши мавзусидаги фаол дискурсларга сабаб бўлди. Миллат қурилиши нима дегани? Совет Марказий Осиёсида Адиб Холид назарияси бўйича миллатлар қандай барпо этилган? Дунёдаги жамиятлар янада миллатчи бўлаб қоладими ёки космополитизм билан галобаллашув ғалаба қозонадими?\nУшбу мақолада миллий қурилиш ва миллатларни барпо қилиш мавзуси КИМЭПнинг (Қозоғистон менежмент, иқтисодиёт ва прогнозлаш институти) халқаро муносабатлар ва минтақавий тадқиқотлар кафедраси профессори Гулнора Дадабоева билан муҳокама қилинади.\n– Миллатни барпо қилиш назарияси қандай пайдо бўлгани ва унинг маъноси нима эканини гапириб берсангиз. Ҳозирги кунда унга қарши фикрлар ҳам билдириляптими ёки бор нарса сифатида қаралмоқдами?\n– Жуда ажойиб ва долзарб савол. Келинг, жавобни саволингизнинг кейинги қисмидан бошлай қолай: бугунги кунда конструктивизм назариясига бор нарса сифатида қараляптими, у долзарбми? Умуман, ушбу масалалар билан шуғулланаётган киши сифатида уларни мен таснифлаб, 3 гуруҳга бўламан. Ҳар хил назарияларнинг биринчи гуруҳини примордиалистлар номи билан бирлаштириш мумкин, иккинчи гуруҳни инструменталистлар деб атаса бўлади, учунчи гуруҳ эса конструктивистлардир. Бизда примордиалистлар ҳам бор, миллатларимизни қисман ўша примордиалистлар яратган, улар идентитетлар – кимликлар, жумладан, этник кимликлар ҳар доим мавжуд бўлган, деб ҳисоблайди. Улар наздида қозоқлар бўлган, улар ўзгармайди, ўз одатлари, анъаналари ва ҳк.га эга. Қизиқиш сабаби шу, агар бирор нарса юз берадиган бўлса, улар мана бундай дейди: “уруғ-аймоқ ва қабилага оид кимликлар ҳар доим мавжуд бўлган, бирор нарса бўлиб қолса, улар айнан ўша нарсаларга, уруғ-аймоқ ва қабила институтларини тиклашга мурожаат қилади”. Бу – примордиалистлар қараши.\nИккинчиси эса – инструменталистлар. Бу – интрументализмга асосланган концепциялар ва амалиётлар. Этник мансублик эса – нафақат онгли танлов қилиш имконияти. Яъниким, сиз ўзингизни украин, рус, қозоқ ёки ўзбек деб ҳисоблашни танлайсиз. Агар Ўзбекистонда яшаётган бўлсангиз, бунинг устига ўзбек тилини билсангиз, паспортингизга ўзингизни қозоқ эмас, ўзбек деб ёздиришингиз мумкин.\nЯъниким, бу бир тарафдан, онгли равишдаги танловингиз, буни нега танлаётганингизни ўзингиз яхши биласиз. Бошқа тарафдан эса, бу четдан кучли манипуляция қилиш билан боғлиқ. Мабодо сиз бирор республикада яшаётган бўлсангиз ва бошқа этник гуруҳ вакили бўлиш фойдалироқ кўринса, нега бу ишни қилмаслигингиз керак? Бу айни нарсаларга инструментал ёндашув ҳисобланади. Яъниким, қаердадир этник гуруҳ аъзолари сони ортди ёки камайди, деб айтишимиз ғайритабиий. Бу аллақандай қонунлар бўйича қатъий тарзда юз берадиган жараён эмас, аксинча, жуда тез ўзгараётган ва жуда мураккаб жараёнлар натижасидир. Шунинг учун биз кутилмаганда бирор этник гуруҳ бошқаларидан кўра устун мавқега эга бўлди, деб гапирсак, бу ўзимизнинг танловимизнигина эмас, қандайдир гуруҳ(лар)нинг ташқаридан ёки ичкаридан таъсири натижасини ҳам англатади. Ва ниҳоят, ўзимиз яхши кўрган ва кўпчилик гапираётган конструктивистларга гал келди. Конструктивистлар фикрича, одамларнинг ушбу этник мансублиги инсониятнинг ўзига хос хусусияти эмас (яъни у ё примордиалист сифатида туғилган, ёки инструменталист сифатида онгли равишда танлаган хусусияти эмас), аксинча, муайян тарихий тараққиёт натижасидир ва ниҳоят, этник мансублик пайдо бўлади – уни мана шундай тавсифлаш мумкин, аммо бу муайян тарихий тараққиёт натижаси бўлиб, у ижтимоийлашув ҳамда аккультрация (маданиятларнинг ўзаро таъсирлашуви, бир халқнинг бошқа халқ маданиятини тўлиқ ёки қисман қабул қилиши) каби мураккаб нарсалар орқали кечади. Бу нимани англатади? Бунинг маъноси шуки, жамият ичида ўта мураккаб ижтимоий жараёнлар кечади. Миллатларнинг пайдо бўлиши, этник гуруҳнинг пайдо бўлиши ва улар асосида миллатларининг пайдо бўлиши мураккаб, ижтимоий конструкция ҳосил қилиш, ўша миллатларни яратиш ёки ҳатто ўша этник гуруҳларни яратиш натижасидир. Этник гуруҳлар камдан-кам ҳолларда яратилиши мумкин, лекин миллатларни аниқ яратса бўлади.\nШунинг учун конструктивистлар ҳақида гапирадиган бўлсак, бу Марказий Осиё ҳудудида миллатлар қандай яратилгани ҳақидаги урфга кирган ва жуда оммабоп тасаввурдир. Лекин мен уларни фақат конструктивистлар ёрлиғи билан умумлаштирмоқчи эмасман. Бу ҳаммаси бор: примордиалистлар ҳам, инструменталистлар ҳам. Конструктивистлар дейишнинг сабаби шуки, большевиклар ижтимоийлаштириш масалаларига кўпроқ эътибор қилган, яъни болшевикларни ижтимоий сиёсатидан келиб чиқиб, кўпроқ конструктивистлар деб аташ мумкин.\n– Большевикларнинг бу борадаги сиёсати ҳақида гап кетганда, Марказий Осиёдаги ҳозирги чегараларга сабаб бўлган миллий сиёсатига айнан қандай ғоялар таъсир кўрсатган? Советларнинг Марказий Осиёдаги миллий республикаларга қараши ўзгарганми? Қандай мунозаралар ўтказилган, Лениннинг миллий сиёсати шартли равишда Сталин сиёсатидан фарқ қилганми?\n– Жуда қизиқ савол бердингиз, чунки биз то шу кунгача 20-йилларда, 30-йилларда амалга оширилган лойиҳалар таъсирини сезяпмиз. 50-йилларда бундай энг йирик лойиҳаларнинг сўнгги тўлқини амалга оширилган ва уларга совет кишиси деб аталган ҳодиса, концепция, совет кишиси конструкцияси ва бошқа нарсалар унсури аралашган эди. Большевикларнинг миллий сиёсати нимадан иборат? Советларнинг Марказий Осиё республикаларидаги миллий республикаларга қараши қандай бўлган? Ленин миллий масалани яхши тушунмаган. Тўғрисини айтсам, у миллий масалани жуда ёмон билган. Сталин эса миллий муаммоларнинг ўзига хос жиҳатларини анча яхши билган. У бу иш учун масъул ва РСФСР таркибидаги элатлар ишлари бўйича биринчи комиссар бўлган, унинг тасаввури кўп миллатли Кавказдан бўлганига асосланган ҳамда муайян вақтга келиб, миллий муаммолар, этник муаммолар хавфли ва жуда хавфли портловчи ёнилғига айланишини яхши билган. 1994 йилда таниқли тадқиқотчи Юрий Слёзкиннинг “СССР коммунал квартира сифатида” деган китоби чоп этилган эди. Ўша китобда у мана бундай қарашни таклиф этади: 20-йилларда СССР ҳудудида, жумладан, Марказий Осиёда амалга оширилган лойиҳа ўзига хос этник партикуляризм, яъни этник тенглик лойиҳаси бўлган. Бу Ленинга Марказий Оcиёни сақлаб қолиши учун муҳим эди (фуқаролар уруши даврида чет миллий ўлкалардан воз кечиш эмас, аксинча, уларни сақлаб қолиш зарурлиги аниқ бўлди). Бунинг учун мана шу тенгликни таъминлаб бериш керак эди. Шу сабабли Ленин учун миллий республикаларни ташкил этиш чекка миллий ўлкалар, Туркистон, Қозоғистон, Бухоро ва Хиванинг миллий даъволарини қондириш масаласи бўлган, лекин у ҳаётлигида ўша ўлкалар Совет Иттифоқи таркибига кўрганини кўрмади. Ўша пайтда Бухоро билан Хива алоҳида халқ республикалари бўлган.\nСталиннинг эса бу ишни қандай амалга ошириш борасида қараши аниқ бўлган. Мен Холиднинг ғоясига қўшиламан, биз кейинроқ бу ҳақда, жумладан, Франсин Ҳирш ҳақида гаплашамиз. Улар 90-йилларнинг охири ва айниқса, 2000-йиллар бошида пайдо бўлган тадқиқотчиларнинг янги тўлқини вакилларидир. Совет республикаларини, чегараларни ва ҳк.ни, этник ва миллий гуруҳларни ташкил этиш, аввало, жуда пухталик билан бажарилган ишнинг натижаси деб гапирадиган антропологлар, ижтимоий антропологлар, тарихчилар ва ҳк.нинг улкан доирасини қамраб олиши мумкин. Яъниким, улар ўша ёққа қараб, нима гаплигини билиб олгач, мана шу ишни бажарган. Улар кўпроқ ўз миллий лойиҳасини таклиф этаётган маҳаллий этник тадбиркорлар (антрепренерлар), яъни зиёлилар нималарни истаётганига кўпроқ эътибор қаратган. Нима учун? Миллий республикалар аҳолисининг асосий оммасини ўзидан бездирмаслик учун. Сталиннинг қарашлари ҳам анча-мунча тадрижга учрагани эса бошқа масала. 30-йилларда Сталин модернизациясини амалга ошириш миллий республикалар Совет Иттифоқининг мана шу тузилишида қандай рол ўйнаши кераклигига бўлган муносабатини бутунлай ўзгартириб юборади. Бу энди империя лойиҳаси бўладими? Федерация, конфедерация лойиҳаси бўладими? Аслида конфедерация лойиҳаси ҳатто кўриб чиқилиши ҳам мумкин эмас эди, чунки республикаларнинг салмоғи турлича бўлган ва албатта Россия Федерацияси билан солиштирганда, улар мутлақо арзимас рол ўйнаган. Нима бўлганда ҳам, ушбу жараён конфедерацияга, федерацияга олиб келиши ёки бу империя жараёни бўлиш-бўлмаслиги, асосан, 30-йилларда ҳал этилган ва 50-йилларда шундай конструкт ташкил этилиши билан якун топган эди. Бу 5 дақиқалик эмас, жуда мураккаб жараён бўлган. Бу жуда кўп нарса ўзаро қоришиб кетган жуда узоқ ва жуда мураккаб жараён эди.\n– Инглиз тилида миллатчилик ёки миллатчилик тарихи бўйича илмий китоблар кўпинча Making Uzbekistan ёки Making Kazakhstan деб аталади. Сизнингча, ушбу сўз бирикмасини қандай қилиб аниқ таржима қилиш мумкин: Ўзбекистонни яратиш ёки барпо қилиш дебми? Адиб Холиднинг муайян китоби ҳақида гапирадиган бўлсак, у Марказий Осиёда миллат яратилишига қандай кўз билан қараган?\n– Раҳмат. Мана шу “яратиш” деган сўз ёки “барпо қилиш” деган сўз бирикмаси жуда қизиқарли. Мен буни “яратиш жараёни” деб айтган бўлар эдим, чунки бу ҳолатда ҳам Холид ҳақ. Холид жадидлар ҳақидаги биринчи китоби учун ҳам кўп бора танқид қилинган. Умуман, Ғарб тарихшунослиги бир бутун нарса бўлиб кўринади. Совет тарихшунослигида ҳам, гапимга ишонаверинг, миллий муаммолар бўйича совет тарихчилари ва мутахассисларининг баҳслари жуда кўп бўлган ва албатта, назарий ёндашувлар авлоддан-авлодга ўтиши билан кучли тарзда ўзгариб борган. Айтиб ўтганимдек, Холид янги тўлқин вакилидир. Узоқ вақт машҳур Бенингсендан бошлаб, Пайпс ва Каррер д’Анкосс сингари советшунослар устунлик қилган, чунки архивларда ишлаш имкони бўлмаган, улар ишлаши мумкин бўлган манбалар доираси чекланган эди. Саволга аниқ жавоб бериши мумкин бўлган респондентлар доираси жуда чекланган. Ўша советшунослар маълумотларни Мустафо Чўқайнинг машҳур “Туркистон советлар ҳокимияти остида” китобидан олган. Лекин советларга қарши кайфиятдаги манбалар ҳам бор эди, шу сабаб “divide and rule” (“бўлиб ташлаю бошқар”) ибораси вужудга келган. Бу тадқиқотчилар 80-йиллар охири, 90-йилларда Тошкент, Уфа ва Олма-Отага сафар қилиш, ўша ерлардаги архивларда ишлаш, одамлар билан мулоқот қилиш имкониятига эга бўлди. Холид эса Марказий Осиё осмонидаги, Марказий Осиё тадқиқотларидаги энг порлоқ юлдузлардан бири экани шубҳасиз. У Шарқ тилларини ҳам, рус тилини ҳам яхши билади. Чегара делимитацияси, республикалар ташкил этилиши пухта қилинган иш натижаси экани, большевиклар фақат барпо этиб қолмасдан, инструменталистлар ҳам бўлгани ҳақидаги фикрни эшитиш ёки ўқиб билиш ҳатто Ғарб ҳамжамияти учун ҳам қайсидир маънода кашфиёт бўлган эди. Улар ҳам яна примордиалистлар сингари Марказий Осиё ҳудудида ўша пайтгача ёки ўша пайтда яратилган кимликни ҳам ҳисобга олган. Холид Ўзбекистон жадидлар лойиҳаси бўйича ташкил этилгани ҳақида ғояни тинмай илгари суради. Жадидлар эса Марказий Осиёда Темур империяси, Темурийлар, муҳташам маданият, иқтисодий тараққиёт ва минтақадаги устунлик ва ҳк.га асосланган Чиғатой лойиҳасига таянган кимликка оид ўз қарашини таклиф этган ва болшевиклар ушбу лойиҳани ҳисобга олган. Бундан ташқари, унинг фикрича, жадидлар диндор мусулмон бўлганига қарамай, жамиятига нисбатан танқидий кайфиятдаги Ғарб маданиятини ёқловчи зиёлилар, жамиятида ўзгаришларни истагани, лекин айни вақтда тақводор мусулмонлар бўлгани учун большевиклар уларни яшаб турган жамиятининг танқидчилари сифатида театрлари, мактаблари, маҳаллий маданияти ва ҳк.га эга жамият қурилишида ўзига ёрдам беради, деб ҳисоблаган. Холид жадидларни кўрсатиб бергани, аммо Осиёнинг ўзида – Марказий эмас, Ўрта Осиёда – жадидлар лойиҳасига қарши жуда кучли мухолифат бўлганини кўрсатмагани учун кўп танқид қилинди. Келинг, дангал қилиб айтайлик: ўша йиллари жадидлар лойиҳасига жуда кучли мухолифат бўлган, гапнинг пўскалласи, айнан большевиклар жадидларни майдонга олиб чиққан ва улар лойиҳасини амалга оширган эди. Холид китобининг асосий ғояси – мана шу, у инқилоб ҳақида, инқилоб йиллари ҳақида, юз берган воқеалар ва ҳк. ҳақида кўп гапиради. У жадидлар, уларнинг қарашлари, иши қандай ўзгаргани хусусида фикр юритади, Фитрат билан Чўлпонни яхши кўради. Жадидлар орасидаги мана шу 6 нафар асосий арбобдан ҳар бирини эсга олиб, барчаси ҳақидаги қарашларини баён қилади. Лекин Фитратни кўп тилга олади – у жадидлар орасидаги энг мураккаб ва энг фожеий шахс бўлган бўлса, ажаб эмас. Айни лойиҳанинг амалга оширилишига келсак…, большевиклар Ўзбекистонни жадидлар лойиҳаси бўйича Марказий Осиёдаги энг кучли ва қудратли республикага айлантирди. Улар кейинчалик жадидларнинг этник таркиб, этник компонентга эга кучли миллат барпо этиш ғоясини амалга оширадиган бўлса, ушбу ҳудудда қудратли республикага эга бўлиши мумкинлигини тушуниб қолади. Шу сабабли бошқаларнинг лойиҳасини қўллаб-қувватлайди. Нега қозоқларнинг Алаш ғояси қўллаб-қувватланмади? Албатта, у шу маънода қўллаб-қувватланиши, ҳатто олдинроқ қўллаб-қувваланиши керак эди. Моҳиятан, 1920 йилда Қозоғистон ССР лойиҳаси амалга оширилиши алаш-ўрдаликлар дастурининг бандлари бўйича давом этади, яъни большевиклар дастлаб жойларда қандай воқеалар юз бераётгани ва жуда катта хавф борлилига қараган. Ҳатто Турор Рисқулов сингари машҳур арбоб ҳам. Ахир, у ҳам – туркистонлик бўлган. Туркистонча кимлик эса – шу ерда Холид ҳақ – мумкин эмас… Ҳа, қозоқлар бор, лекин Туркистонча кимлик ҳам ҳеч қаерга йўқолиб қолмайди. 1920 йил августида Туркистон Республикаси лойиҳаси қаердан пайдо бўлди? Нима учун Фрунзе икки ойдан сўнг хизмат сафаридан қайтиб келиб, қўққисдан Ленинга телеграмма ёзиб жўнатади? Нима учун Турор Рисқулов Москвага чақирилади ва у ўша ёқдан қайтиб келмайди? Чунки Туркистон Республикаси ташкил этилиши лойиҳа сифатида хавфли эди. Шунинг учун гап бу ерда divide and rule’да эмас, ҳамма бало большевиклар Осиёни яхши тасаввур қила олмагани, ҳатто Сталин ҳам уни ёмон билганидадир. Улар нима иш қилиш кераклигини ва уни қандай қилиш кераклигини билмаганми?\nЖадидлар лойиҳаси ғарблашган лойиҳа эди. У реакцион уламога қарши лойиҳа бўлган. Бу тараққиёт лойиҳаси бўлган, бу ўринда энг муҳим нарса – у болшевикларнинг ғарблаштириш ва модернизация қилиш лойиҳаси бўлганини рад этиш мушкул. Келинг, кескин таърифлар ва шунга ўхшаш нарсаларни бир четга олиб қўямиз ва большевизмнинг амалга оширилиши, асосан, ғарблаштириш ва модернизация қилиш лойиҳаси бўлганини тан оламиз. Албатта, улар Марказий Осиё ҳудудидан ўз руҳига яқин бўлган одамларни излаган. Шу маънода Холиднинг асари нишонга аниқ урди ва айни лойиҳани амалга ошириш Ўзбекистонни энг қудратли республикага айлантирди, худди шундай иш Қозоғистонга нисбатан ҳам давом этди, лекин у бошқачароқ, шу билан бирга, ўхшаш тарздаги ғарблаштирилган лойиҳа эди. Тожикистон билан боғлиқ масалалар бироз бошқачароқ бўлган, Холид буни ҳам эътибордан қочирмайди. Бироқ аслида уни ҳам uzbekness’нинг (ўзбекчилик) умумий ўзанига туширади. Бу китоб маълум маънода тушунчамизда муҳим рол ўйнади. Холид жуда яхши ёзади ва унинг асарларини ўқиш мароқли.\n– Марказий Осиё республикаларининг СССР таркибидаги ўрни ва аҳамиятига қандай таъриф берган бўлар эдингиз? Улар Франция билан Англия ўз ҳудудларини бошқаргандай оддий мустамлака ҳудудлари бўлганми? Биз СССРни республикалари “федерациянинг тенг ва эгамен субъектлари” бўлган деб талқин қилишимиз мумкинми?\n– Мен гапни узоқроқдан бошламоқчиман, Марказий Осиё республикалари СССР таркибида қайси вақт оралиғида: 20-йилларда, урушдан олдин, урушдан кейин, 70-йилларда, 80-йилларда қандай ўрин эгаллаган? Булар турли даврлар бўлган, муносабатлар турлича эди, Москва билан Марказий Осиё республикалари муносабатлари ҳар хил кечган. Мен яхши кўрадиган яна бир асар бор. Унчалик машҳур бўлмаган неомарксистлар мавжуд, шундай таъсир кучига эга оқимни деярли ҳеч ким билмайди. 1977 йили Британияда неомарксист Том Нейрннинг (Tom Nairn) “The Breakup of Britain” (“Британиянинг парчаланиши”) китоби чоп этилди. У ўша пайтдаёқ Британиянинг Ирландия ва Шотландия чизиғи бўйлаб парчаланишини башорат қилган эди. Нега? Нейрннинг миясига ички капитализм модели мавжуд деган фикр келади. Яъниким, капитализм дунёси ривожланиб боришини яхши биласиз, чет ўлкалар (перифериялар) бор, кўпроқ ривожланган, иқтисодий жиҳатдан қудратли марказ бор, у чет ўлканинг ресурсларидан фойдаланиши табиий. Чет ўлка бунга жавобан нима қилади? Чет ўлка сафарбар бўлади. Қандай қилиб дейсизми? Бундай ҳолатида нима қилиш мумкин? Демак, этник тадбиркорлар ёки капиталистик тадбиркорлар пайдо бўлади ва улар оммани ортидан эргаштиради. Пировардида, бу мамлакат бўлиниб кетиши билан якун топишини кўрамиз, чунки унинг кўпроқ ривожланган қисми бошқа – унчалик ривожланмаган қисмидан ресурсларни тортиб ола бошлайди. Иккинчи қисм сабарбар бўла бошлайди. Қандай қилиб? Иқтисодий жиҳатдан бунинг иложи йўқ, шунга кўра, ички миллатчилик кучая боради. Ягона имконият – шу. Шу ўринда тадбиркорлар пайдо бўлади. Улар аксарият ҳолларда етакчилар, раҳбарлар ва зиёлилар бўлиб, “бу – империалистик ҳукмронлик. Бу – империализм, мустамлакачилик, истасангиз, ички капитализм”, деб айтади. Бу ҳам – концепция, жуда машҳур назария. Оқибатда бўлгинчилик ва бўлиниш учун имконият пайдо бўлади.\nТепароқда Слёзкиннинг этник партикуляризм ҳақидаги тезисини такрорлаб айтганимдай, дастлаб СССР таркибидаги Марказий Осиё республикаларига муносабат шундай бўлган. Яна Коннор қўрсатишича, Марказий Осиё республикалари бошқа дунё, айниқса, Учинчи дунёга, мана, қаранг, капиталистик давлатлар бўлмай туриб ҳам, тараққиётнинг кейинги босқичига ўтиб, Учинчи дунё мезони билан ўлчайдиган бўлсак, ҳамма нарса: ўз маданиятингиз, таълимингиз, модернизациянгиз ва ўзига тўқ аҳолингизга эга бўлишингизни намойиш этиш мақсадидаги витрина бўлган. “Мустамлака” атамаси қачон пайдо бўлади? У 70 – 80-йилларга яқин даврни чет элдан тадқиқ қилаётган адабиётларда учрай бошлайди. Мана, дарвоқе миллатчилик назариясига оид илк илмий ишлар 70-йилларда эълон қилинган. Яъниким, ўша тенгсизлик кўзга ташланиб қолганда, уни қандай қилиб оқлаш керак, қандай енгиб ўтиш мумкин? Ажралиш, бўлиниш, кўпроқ нарса талаб қилиш, марказнинг тарихий айбига кўпроқ урғу бериш, улар ривожланишимизга йўл бермаяпти, қабилида.\nЛекин мен 70 – 80-йилларда марказнинг республикалар, жумладан, Марказий Осиё республикалари билан муносабатлари аллақандай муроса асосида ривожланган эди, демоқчиман. Брежнев даврида, миллий республикалар билан муносабатларни либераллаштириш, деган қараш мавжуд эди. У Москва энди чет республикалар ривожланишини назорат қила олмаслигини тушунган, шунинг учун республикаларга кўпроқ имконият, кўпроқ эркинлик берган. Бу гапдан иқтибос олинмайди, у ҳақда деярли гапирилмайди. Ҳа, бу Брежнев даврида бўлган, чунки у буни жуда яхши тушунар эди. Андропов, айниқса, Горбачёвнинг – жумладан, Андроповнинг пахта иши, Горбачёвнинг эса Брежневнинг эски гвардиясини ўзиники билан алмаштиргани ва алмаштиришга – уринишлари оқибатда тўқнашувларга, жумладан, 1986 йилдаги воқеаларга сабаб бўлди ҳамда бу либераллаштириш даври тугаганини ва нимагадир қайтиш кераклигини англатар эди. Нимага қайтиш керак? Тенглик ғоясигами? Йўқ. Унда қандай ғояга? Бундай истиқбол йўқлиги биз ўз республикаларимизга қандай муносабатда эканимизни аниқлаш имконини бермаган. Айтмоқчиманки, контекстда, гўё иттифоқнинг ичида қандай ўрин эгаллагани… мен иқтисодиётни ёки бошқа нарсалар ҳақида гапираётганим йўқ. Мен республикалар ўртасидаги муносабатлар қандай йўлга қўйилганини айтяпман. Эътибор қилинг, жуда қизиқ савол, нега Брежнев…, лекин у, албатта, турли гуруҳлар ўртасида мувозанатни ушловчи киши бўлган. Нега Марказий Осиёдан бўлган, уни тамсил қилувчи кишилар Сиёсий бюро аъзолари бўлади? Этник тенглик, яъни этник партикуляризмнинг мана шундай эски ғояларини намойиш этиш ва кўрсатиш керак эди. Брежнев бу ишни большевик бўлгани учун эмас, бутунлай бошқа сабабларга кўра қилган. У меросхўрларидан фарқли ўлароқ, шундай қилган, улар эса ўз муносабатини аниқлай олмаган. Албатта, республикалар федерациянинг эгамен объекти бўлмаган, аммо улар тобора тенгроқ бўла боргани эса бошқа масала.\n– Марказий Осиёдаги миллий давлатлар масаласи тобора ўткирроқ бўла бориши керакдай эди, чунки бу ерда кўп нарса ўзаро қоришиб кетган. Лекин ҳозир славянлар ўртасида биродаркушлик уруши бўляпти. Сизнингча, рус ва украин миллатчилик лойиҳаларининг рақобати нимадан иборат бўлган? Бундай можаролар, масалан, Марказий Осиё сингари бошқа минтақаларда такрорланиши мумкинми?\n– Раҳмат. Келинг, гапни славянлар ўртасидаги урушдан, рус ва украин миллий лойиҳаси рақобатидан бошлаймиз, келинг, бунақа сўзлардан қўрқмайлик. Бундай атамалардан қўрқмаслик керак. 90-йилларда қандай воқеалар юз берди? Совет Иттифоқининг тарқаб кетиши 15 та янги давлат ҳосил бўлишига олиб келди. Ҳар бир давлат ичида миллий қурилишнинг, давлат қурилишининг ўз лойиҳаси бор. Баъзан бундай тушунчалар бир-бирига тўғри келади. Баъзон эса улар мутлақо фарқлидир. Украина масаласи тушунарли. Дастлаб сизга аллақандай назарияга мурожаат қилишни, сўнгра мана шу фикрга қайтишни таклиф этаман. Биласизми, турли тадқиқот адабиётларида, 70-йилларда чоп этилган биринчи китобларда тавсифланган миллатчиликнинг 3 та тури классик миллатчилик: Европа, Америка ва француз миллатчилигига бағишланган. Дарвоқе, инқилоблар миллатчиликнинг энг кескин тарзда намоён бўлишидир. Масалан Мирослав Грох Эрнест Геллнер билан бирга ёза бошлаганда (қизиғи шундаки, икки нафар чех миллатчиликнинг 2 нафар турли назарияси асосчиси бўлган), Грох Геллнердан фарқли ўлароқ, Шарқий Европани қаламга олган. Бу ўринда қизиқ бир ҳолатни кузатамиз. Европада этник миллатларнинг турли ғоялари, ҳудудий миллатларнинг ғоялари вужудга келади. Америка ғояси ҳам миллатчилик ва миллатчилик ғояларини амалга оширишдан иборат бўлган. Ушбу ҳудудда яшайдиган барча кишилар – шу давлатнинг ватандошлари ва улар барчаси Америка миллати вакиллари, у ерда ирқий ва этник келиб чиқиш аҳамиятга эга бўлмаслиги керак. Яна этник япон ғояси, масалан ёки немис ғояси бор, лекин улар ҳам аста-секин чекина бормоқда. Турк ўзини немис деб тасаввур қилиши қийин, турк қўққисдан немис бўлиб қолиши мумкинми? Буни тасавсвур қилиш жуда қийин. Бу танлов натижасига ўхшайди. Японлар ҳам ўзини япон миллатига мансуб деб қабул қилиши қийин, лекин барибир бу – этник ғоя. Тушуняпсизми, бу, мана шу ҳудудда яшаяпсиз ва сиз аллақандай онгли танлов қиляпсиз, деган ғояга асосланади. Иккинчи ғоя кўпроқ Шарқий ва Марказий Европа ҳудудида амалга оширилмоқда, бунинг маъноси, миллат умумий маданият ва тил, айниқса, умумий тарих, маданият ва тил орқали яратилади, деган маънони англатади. Бу тарих Украинага жуда яқин, чунки, айтаётганимдай, Грохга тегишли, у Австрия-Венгрия империясида туғилган. У аниқ кўрсатишича, Чехословакиянинг ташкил этилиши жуда қийин бўлган, чехлар словаклар билан ягона миллат ҳам, давлат ҳам бўла олмади. Чехлар билан словаклар барибир тинч йўл билан бўлиниб кетди, лекин улар бир-биридан тафовутли эканини охиригача тушунар эди. Бизнинг олдиндан ўйланган фикрларимиз йўқ. Масалан, поляклар… Бундай миллатчилик бўлиши учун давлат ҳозир бўлиши шарт эмас. Улар қандайдир умумий нарсаси борлигини яхши билади ва бир-бирига бутуннинг зарралари сингари интилади. Ўша зарраларни оҳанрабо йиғади, улар ўша оҳанрабо атрофида йиғилади. Учинчи жиҳат – нега бизда конструктивистлар машҳур бўлгани ҳақида. Бунинг сабаби шуки, гўё инструменталистлар ва конструктивистлар ёрдамида қандайдир сунъий конструктлар барпо қилиш имконини берадиган аллақандай ташқи кучлар бор. Бу ерда бунақа нарсалар йўқ. 90-йилларда амалга оширилган рус ва украин лойиҳасига келсак, украин лойиҳаси Шарқий Европаникига яқин бўлган: қандайдир умумий маданият, тил ва ҳатто давлат бўлиши шарт эмас, лекин биз бирга бўлишимиз керак, акс ҳолда кучли миллат бўла олмаймиз. Россия буни синаб кўрди, лекин эплай олмади. Нега? Чунки Россия – кўп миллатли давлат. У ерда ўша нарса синаб кўрилиб, 90-йилларнинг иккинчи ярмида эски империя ғоясига қайтилди. Айни ҳолатда менинг “империя” сўзини қўллашимда ҳеч қандай салбий коннотация (мазмун) йўқ. Нега? Чунки бошқарувнинг империяча услуби империянинг турли қисмларини бошқариш услубидир, булар бошқарувнинг турли тизимларидир, империянинг турли қисмларида турлича маъмурият юргизишдир. Чеченистонни Ямал-Ненец округи билан бир хил бошқариш мумкин эмас, Татаристон билан эса, дейлик, Калининград вилояти билан гаплашгандай гаплашиб бўлмайди. Россия лойиҳасини ҳар хил ҳис қилиш мумкин бўлади. Ушбу мамлакатда маълум [маъмурий] ҳудудларда яшайдиган миллатлар бор. Фақат Европанинг классик лойиҳаси бўйича аҳоли ҳудудга қараб бирлашади, бундай ҳолатда этник масала, сиз ўзингизни конструктивист ёки яна кимдир деб аташингиз иккинчи ўринга тушади. Ўзингизни ким деб аташингиз – ўз ҳаққингиз, лекин маълум ҳудудда яшовчи миллат ҳаммасидан олдинга чиқади. Шунинг учун Россиядагилар украинлар нима учун ҳамма украин тилида гаплашиши шарт, ҳамма украин маданияти бўйича яшаши, шунга мос бўлиши шарт, деган вақти-вақти билан хавфли, ўта ашаддий бўлган Шарқий Европа миллатчилигини умуман тушунмайди. Мен ҳамиша эмас, вақти-вақти билан, деяпман. Уларни ҳам тушуниш мумкин. Бу қўрқув билан боғлиқ. Полша тарихини эсланг. Келинг, гапни классик давр: Полшанинг XVIII аср охирида учинчи марта бўлиниши, 1815 йилда тўртинчи бор бўлинишидан бошлайлик. Вена конгресси Поляк буюк подшоҳлигини Россия империясига хатлаб берган эди. Россия билан Кайзер Германияси бошлиқ бўлган Тўртлар иттифоқи ўртасида Брест сулҳи тузилганда ҳам, ўша давлатлар Украина мустақиллигини талаб қилган, лекин Полша мустақил бўлсин деб туриб олмаган. Полша фақат 1919 йилдаги Париж тинчлик конференцияси вақтида мустақиликка эришди. 1920 йилга келиб, совет-поляк урушидан сўнг мустақиллик тўлиқ расмийлаштирилган, чегаралар аниқланиб олган эди. Бу ҳар доим, қандайдир қудратли давлат бостириб келади, деган қўрқувдир. Кўпинча бу Россия империяси ёки Совет Иттифоқи бостириб келиб, унинг ҳудудларини тортиб ола бошлайди ва 1939 йил такрорланади, деган қўрқувдир. “Йўқ, ҳаммангиз биздай бўласиз ва у ягона миллат ва ягона иттифоқ бўлади. Ёки сиз биздай бўлмайсиз, ёки бизнинг миллий лойиҳамиз доирасида умуман мавжуд бўлмайсиз” қабилида иш тутилган. Украин миллий лойиҳасининг бунақа кескин тарзда намоён бўлиши сабаби шунда. Фикримча, иккита лойиҳа ўртасидаги асосий экзистенциал фарқ мана шу.\nУмумий тил топишиш мумкинми? Бу жуда қийин масала. Мен билмадим.\nМарказий Осиё ҳудудида амалга оширилаётган миллий лойиҳаларга келсак, Қозоғистонни истисно қилганда, барча мамлакатлар конструктивизмнинг жуда кучли унсурларига эга бўлиб, Шарқий Европа мамлакатлари йўлидан борди. У ерда бу ишга давлат ҳокимияти ҳам бош қўшган, инструменталистик ёндашувлар ҳам бўлган. Нега? Туркманистонда аҳолининг кўпчилиги туркманлар, Ўзбекистонда ўзбеклар эканини унутманг. Қирғизистонда эса рус тилида сўзлашувчилар ва бошқа камсонли миллатлар ҳам бор, лекин улар кўп эмас. Фақат Қозоғистонда 1989 йилда аҳолининг 48 – 49 фоизи рус тилли аҳоли бўлган бўлса, бугунги кунга келиб, аҳолининг 70 фоизини қозоқлар, 18 – 19 фоизини эса аҳоли рус тилида сўзлашувчи кишиларни ташкил қилади, яъни биз ҳам Марказий Осиёнинг бошқа мамлакатлари сценарийси бўйича ҳаракат қиляпмиз. Можарога келсак, унақаси бўлмайди, чунки умуман олганда, минтақа мамлакатларида муроса мавжуд. Биз бир нарсани – балки инстинкт даражасидадир – яхши биламизки, бундай қўшниларимиз йўқ. Фикримча, лойиҳамиз бошқа камсонли миллатларнинг миллий лойиҳамизга жуда секин ва тадрижий тарзда интеграциялашувига қаратилган. Тадрижий, жуда секин интеграциялашув – ижобий ҳолат. Бу ишни эплай оламизми, йўқми? Билмадим, удаласак ҳам ажаб эмас.\n– Миллатчилик, айниқса, Марказий Осиёдаги маҳаллий дискурсларимизда жуда кўп тусга эга. Сизнингча, ушбу мунозаралар узоқроқ истиқболда, дунё тараққиётини ҳисобга олган ҳолда нимага олиб бориши мумкин? Дунё яна кўпроқ миллатчиликка мойил бўладими ёки аллақандай космополитизм ва глобаллашув ғалаба қозонадими?\n– Миллатчилик турли мамлакатларда турлича тусга эга бўлади. Миллатчилик, айниқса, 2015 – 2016 йиллардан бошлаб мавқеини кучайтирмоқда, буни Украинадаги воқеалар кўрсатиб берди. Трампнинг ҳокимиятга тепасига келиши билан у ҳадди аълосига етди. Глобализмдан, универсал либерал қадриятлардан ташқари миллатчилик ҳақида кўп гапирилаётган пайтда асосий эътибор қаратилиши керак бўлган бошқа нарсалар ҳам бор. Бу – миллий манфаатларни ҳимоя қилиш. Бу этник гуруҳлар ва уларнинг маданияти, этник гуруҳлар, маданияти тўкилиб, йўқ бўлиб кетаётганидан ташвишда, тили ҳам ҳам йўқолиб бораётганидан, унинг ўрнини универсал тил эгаллаб олаётганидан хавотирда. Бу – маятник (соат капгири) қонуни, агар сиз бир томонга ҳаракатлансангиз, ўша юриш вақт ўтиши билан тескари тарафга қараб ҳаракатланади. Глобализм келганини, аллақандай универсал қадриятлар келганини тушуниб оласиз – бу жуда яхши. Биз глобализмсиз улкан демократлаштириш, одамларнинг эҳтиёжларига, улар нималарни истаётганига қаттиқ эътибор қарат май туриб, йўлдан ёки йўл бўйлаб кўп олға силжий олмаган бўлар эдик. Дарвоқе, миллатчилик либерализм ёрдами, глобализм кўмаги билан шунчалик гуллаб кетди, чунки у ривожланиши учун мана шундай истиқбол пайдо бўлди. Бу глобализм ўзи билан бирга олиб келаётган ижобий жиҳатлар, саёҳат қилиш имкониятидир. Қаердадир таълим олиш, мана шундай ғоялар билан танишиш имконияти – буларнинг Совет Иттифоқида имкони бўлмаган. Ишонаверинг, мен Совет Иттифоқида туғилган одам сифатида нима ҳақда гапираётганимни яхши биламан. Бунда жуда яхши нарсалар, шахс ҳақларига нисбатан ҳурмат, қандайдир фундаментал ҳақлар ва эркинликларга нисбатан ҳурмат бор – буни қадрлаш керак. Бунақа ҳолатлар баъзан ёмон оқибатларга олиб келаётгани боис дискурс ўртага чиқади. Биз қандайдир эркинликларни ҳурмат қилаётган бўлсак, бу мутлақо ҳамма нарсани ҳурмат қилишга тайёр эканимизни англатмайди. Мана шу ерда миллатчилик либерализмнинг чексиз парвозини, глобаллашувнинг у томонга парвозини тўхтата бошлайди. Ривожланган миллатчилик даврида бу жараён қай тарзда муваффақиятли амалга ошмоқда? Кучли тарзда. Регионализм ва регионаллашув деган тушунча бор. Сўнгги пайтларда мамлакатлар қандайдир минтақавий ташкилотларни фаол ёқлаб чиқмоқда, яъни улар ўз манфаатларини аниқ тавсифлаб бермоқда. Мана, уларнинг манфаатлари бор, ушбу мамлакатларда миллатни барпо этиш, миллий онгни мустаҳкамлаш билан боғлиқ муайян муаммолар мавжуд, улар, бир тарафдан, фундаментал қадриятлар билан, бошқа тарафдан эса, ўз миллий қадриятларини ҳимоя қилиш билан боғлиқ. Шу сабаб бу тамойил (тенденция) кучайиб бораверади, глобаллашув ва аллақандай космополитизм ўрнини бўшатиб беришдан ташқари, заифлашиб қолаверади. Албатта, миллатчилик бутун дунёда ғалаба қозониши ҳақида гап бўлиши мумкин эмас, чунки глобализм иқтисодий тараққиёт билан боғлиқ тамойилдир. Мамлакатлар ёпила олмайди, шунинг учун глобализм ҳеч қаерга йўқ бўлиб кетмайди. Лекин фикримча, бу ичкарида нималар юз бераётганига қараб, у ёки бу тарзда таълим, маданият, тил ва бошқа кўплаб нарсаларни назорат қила бошлайдиган миллий давлатларнинг – ҳатто Шарқий Европа мамлакатлари ёки Вишеград тўртлиги, Полша ва Венгрия сингари Марказий Европа мамлакатларининг – роли ортишига олиб келади. Уларнинг Брюссел билан келиша олмаётгани моҳияти нимада? Чунки улар, манфаатларимиз бор, уларни ҳимоя қиляпмиз, сизнинг ҳуқуқ борасидаги устуворлигингизни миллий манфаатларимиздан устун қўя олмаймиз, демоқда. Лекин шу билан бирга, улар аксил-европаликлар ҳам, скептиклар (бирор нарсага ишонқирамай қараш) ҳам эмас. Бу Брекзитга (Британиянинг ЕИдан чиқишини ифодаловчи атама) ўхшаш аллақандай экзит (exit – ингл. чиқиш дегани) экани билан боғлиқ бирор ғоя йўқ. Бўлмайди ҳам. Аммо кўряпсизми, бу лойиҳанинг ичида ҳам шундай эътирозлар бор, мен буни у ёқдан бу ёққа, бу ёқдан у ёққа ҳаракат қилиш деб айтган бўлар эдим. Бу қайси томон ютиб чиқишига боғлиқ.\n– Жаҳон иқтисодий ҳамжамиятида бу соҳада қандайдир мунозаралар ўтказиляптими?\n– Икки мингинчи йилларнинг иккинчи ярмида, 2011 – 12 йиллардан бошлаб рус тилли аҳолининг аҳволига бағишланган жуда кўп тадқиқот ишлари пайдо бўлди. Ички миллий қурилишда бу масалалар қандай ечим топмоқда? Ҳа, мен Марказий Осиёни назарда тутяпман. Ҳозирги кунда жуда кўп илмий ишлар пайдо бўлмоқда, мен энди бошқа томонга йўналтирилган аниқ тамойилни кўряпман. Ҳозир, сизнинг муносабатингиз қандай, деб сўрашмоқда… Бугун маълум бўлишича, бир тамойил тўлиқ ғалаба қилди, миллий давлатлар барпо этилди. Энди тадқиқотчини мана бу савол кўпроқ қизиқтиради: ўз камсонли миллатларингизга муносабатингиз қандай? Улар рус тилида сўзлашувчи камсонли миллатлар эмас. Улар – уйғурлар, улар – дунганлар. Масалани у ёки бу тарзда аниқлаб олдик, ҳа, биз ғалаба қилдик, биз – мамлакатга ном берган тубжой этник миллатлар кўпчиликмиз, лекин шу ўринда бир савол туғилади: камсонли миллатларга нисбатан қандай сиёсат юритасиз? Бунинг учун қандай жавоб берасиз? Шунинг учун илмий доиралар қизиқиш эътиборини бироз ўзгартирмоқда. Постсовет мамлакатларида рус тилли жамоатнинг аҳволи қандай экани тушунарли. Энди биз ўзимиз учун камсонли миллатлар нима эканини аниқлаб олишимиз зарур. Улар манфаатини ҳимоя қиламизми? Уларнинг мактабда ўқиш, таълим олиш ҳуқуқини тан олиш учун етарли даражада демократ бўла оламизми? Шунинг учун Украина инқирозини бир-бирига қарама-қарши тамойилни, бошқа томонга ҳаракатланаётган тамойилни кўрсатиб бераётган лакмус қоғози, деб ўйлайман. Украинлар – етакчи этник миллат. Сизлар ўз камсонли этник гуруҳларингизга қандай муносабатдасизлар?\n– Марказий Осиё мамлакатлари мустақиллигига 30 йил тўлгандан сўнг ортга бир қараб, ўша мамлакатлардаги миллат қурилишини қисқача таҳлил қиламиз. Дастлабки босқичда ушбу жараённинг ўзига хослиги қандай бўлган эди? 2000-йилларда мамлакатлар қандай муаммолар билан тўқнашди?\n– Мен олдинги саволга жавоб бераётиб, бу масалага ҳам тўхталиб ўтдим. Совет Иттифоқи таназзулга юз тутгандан сўнг 90-йилларда юз берган энг асосий муаммо қандай миллатларни барпо этмоқчи эканимизни аниқлаб олиш кераклиги эди. Ҳа, ҳа, 90-йиллар бошида, буни яшириб бўлмайди, Қозоғистон ҳудудий миллат қуриш концепциясидан жуда фаол фойдаланди, чунки унинг ҳудудида бошқа этник гуруҳларпга мансуб кишилар ниҳоятда кўп эди. Ҳа, ҳуҳудий миллат барпо этиб бўлмади. 90-йиллар ўртасига келиб, этник миллат, яъни этник умумийликка асосланган ва давлатни ташкил этувчи миллат қуриш сари кучли бурилиш юз берди. Қозоқлар ана шундай давлатни ташкил этувчи миллатга айланди. Марказий Осиёнинг барча республикалари айни шу концепциядан фойдаланди. Тўғрироғи, аввал улар шундан фойдаланди, биз эса кейинроқ ўша ғояга мурожаат қилдик. Нега? Бир тарафдан, Марказий Осиё республикалари мустақиллигининг дастлабки йилларида сиёсий барқарорликдан, Россия катта оға сифатида республикалар ҳудудида юз бараётган жараёнларга аралашмаслигидан жуда манфаатдор эди. Яна устунлик қилувчи этник гуруҳнинг миқдорини ҳам эсдан чиқармайлик, агар улар миқдори 70 – 80 фоиз бўлса, миллат этник миллат сифатида барпо этилади. Тил, маданият, таълим, маъмурий бошқариш, маъмуриятда ким қанақа лдавозимни эгаллаши масаласи ҳам шунга яраша бўлади. Давлат тилини билмаган одам бундай лавозимга даъвогарлик қила олмайди. Бажарилиши керак бўлган асосий вазифа – мана шу. Барча республикалар ана шу моделни амалга оширди. Фақат Тожикистон уни фуқаролар уруши сабаб кейинроқ уни жорий этди. Ҳозирги пайтда, яна қайтариб айтаман, бу ишни, айниқса, дастлабки босқичида тинч йўл билан ҳал этишимиз шарт. Бизга 90-йилларда ўта кучли иқтисодий таназзул, рус тилли жамоат, асосан, саноат корхонларида ишлагани, асосий саноат корхонларининг сингани (банкрот бўлгани) ортидан уларни мамлакатдан кўчиб кетганини ҳам алоҳида омил сифатида қараш керак. Иш йўқ, келажак йўқ ва шу сабаб улар ортга қайтиб кетди. 1998 йилга келиб, 2 миллион кишининг мамлакатдан чиқиб кетгани Қозоғистон аҳолисини 2 миллион кишига камайтирди. Бу улар мамлакатдан ўз ихтиёри билан чиқиб кетгани кўрсаткичларидан биридир. Биз саноатимиздан ҳам айрилдик, айни чоқда Ўзбекистон ҳеч нарса йўқотмади. Ҳозирги кунда у устун мавқега эга бўлиб турибди. Албатта, бу мамлакат иқтисодиётининг бошқа соҳалари ранг-баранглашган (диверсификация), ҳали кўп иш қилиш керак, аммо у иқтисодиётини ранг-баранглаштириш учун асосий компонентларни (таркибий қисм) намойиш этмоқда, мана, кўрасиз, кейинги йилларда унинг ишлари жуда юришиб кетади. Шунинг учун бу ишни қандай қилиш борасида қийинчиликлар бор. Биз ўз моделимизни танладик ва бунинг учун товон ҳам тўладик. Бу – бошланғич босқич. Бугунги энг мушкул иш, яна қайтариб айтаман – етарли даражадаги демократик давлат сифатида ўзликни сақлаб қолиш. Биз барибир дунё маконида мавжуд қандайдир умумий глобал қоидаларга риоя этишимиз, бинобарин, камсонли миллатларнинг ҳақларини ҳурмат қилишимиз шарт. Қандайдир ишларни қилишимиз ва ақл билан ҳаракат этишимиз керак. Бу Марказий Осиё мамлакатларига мутлақо хос бўлмаган ролдир, яъни ўзимизнинг камсонли миллатларимиз бор ва шунга яраша ўз йўлимизни ўзимиз аниқлаб олишимиз зарур. Энди бизга қандай муносбаат қилишни Москва белгилаб бермайди, ролларимиз алмашиб қолди. Энди биз ҳудудимизда истиқомат қилаётган камсонли миллатлар учун катта оғамиз, энди биз бу масалани ҳал этиш учун қандай сиёсат юритишиз лозимлиги ҳақида бош қотиришиз даркор. Биз қандай миллат бўламиз? Биз ҳаммани қабул қиладиган инклюзив бўламизми ёки бошқаларни ўйламайдиган эксклюзив бўламизми? Бошқалар бизга қандай қўшилади? Мен учун двлатимиз ана шу муаммони қандай ҳал қилишини кузатиш мароқли бўлади. Жуда қизиқ бўлади.


Тузини еб, тузлиғига… - Huquq.uz\nТузини еб, тузлиғига…\n16:00 - 15.12.2021\nБунёд фарзандининг хасталигини даволатиш харажатлари туфайли вақтида уй-жой қила олмади. У оиласи билан хотинининг тоғаси Б.Саиповнинг уйида вақтинча яшаб келар эди.\n2021 йил февраль ойи бошларида Қутчи қишлоғида яшовчи У.Мавлоновдан “ВАЗ-2101” русумли автомашинани 8 млн. 500 минг сўмга сотиб олишга келишиб, дастлаб 1 млн. 500 минг сўм берди. Қолганини бир йил ичида бўлиб-бўлиб беришга келишди.\nБунёд машинада “Чоршанбе-Камар” йўналиши бўйлаб кира қилишни бошлаб юборди. Март ойининг ўрталарида Б.Саипов дала ишларига ёрдам берса, иш ҳақи беришини айтгани сабабли Шаҳрисабз туманидаги Пастдектор қишлоғида жойлашган фермер хўжалиги дала майдонидаги шийпонга кўчиб келди. Ўзи далада ишлади, хотини ферма ишчиларига овқат тайёрлади. Ваъда қилган тўловини вақтида бера олмаганлиги сабабли эгаси машинани ундан қайтариб олди.\nКунига яраб турган уловидан айрилган Бунёд нима қилиб бўлса ҳам уни қайтариб олиш истагида ёна бошлади. Бунинг учун эса пул топиш керак эди. Машинага етадиган пулни бирдан топиш осон иш эмас эди. Шунда унинг кўнглига шум ният оралади… Йигит У.Мавлоновга қўнғироқ қилиб, таклифини айтди:\n– Машинани қайтариб оламан. Эвазига қўй бераман…\n– Қўйларингни кўришим керак, – деди машина эгаси. – Нархи тўғри келса, келишган пулимизга ҳисоблаб оламан…\nБунёд Чуқун қишлоғидаги мактаб олдида қўшниси Р.Тиркашовни кўриб, унга тоғдан қўй олиб келиш учун машина топиб беришини сўради. У орқали Бахтиёр исмли киракашни топиб, дардини айтди:\n– Жўрам Россияда, лалмида 7 бош қўйи бор, далада ўт йўқ экан, шу қўйларни танишига олиб келиб беришимни илтимос қилди. Шунга бориб келайлик….\nЙўлкирани келишиб, унинг “ВАЗ-2101” машинасида Пастдекторга қараб жўнашди. Қўшниси ва Бахтиёрни дала пастидаги ариқ бўйида қолдириб, ўзи қўйларни ҳайдаб келишга жўнади. Секин бориб, шийпон деразасидан қараса, хотинининг тоғаси турмуш ўртоғи ва чўпони билан овқатланиб ўтиришган экан. Бунёд қўйхонанинг тахта ва симлар билан ўралган панжара эшигини очиб, 8 бош қўйни ариқ олдига ҳайдаб борди. Қўйларни машинага ортаётганида бир қўзи дашт томонга қараб қочди. Ортидан қувлаб борган Бунёд қоронғу бўлгани учун уни тополмасдан изига қайтди.\nҚўшниси унга қўйлар ичидаги бир бош қўзини сотса, 500 минг сўм беришини айтди. Бели оғримаганнинг нон ейишини кўр, дейдилар. Бунёд дарҳол рози бўлди.\nШундан сўнг Қутчига йўл олишди. Бунёд машина эгаси У.Мавлоновга қолган қарзи эвазига 6 бош қўйни топширди. Бироқ йигитнинг қувончи узоққа бормади. Хотинининг қариндоши ундан гумон қилиб, ички ишлар бўлимига ариза берди.\nБунёд жирканч қилмишини бўйнига олишга мажбур бўлди… Жиноят ишлари бўйича Шаҳрисабз тумани судида ўтказилган очиқ суд мажлисида судланувчи Бунёд Жўраевнинг жиноят иши кўрилди. Судда аниқланишича, Б.Жўраев Б.Саиповнинг ўғли Абдулла Саипов номида бўлган масъулияти чекланган жамиятга тегишли 8 бош қўйни ўғирлаб, унга 12 миллион сўмлик зарар етказган. Унинг жинояти гувоҳларнинг кўрсатувлари ва бошқа далиллар орқали ҳам ўз исботини топди.\nСуд ҳукм қилди. Унга кўра Жиноят кодексининг тегишли моддасига асосан Бунёд Жўраевга 3 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жабрланувчиларга етказилган зарар ҳам ундан ундириб олинадиган бўлди.\nВазиятга қонуний баҳо берилди. Аммо унинг маънавий жиҳати кишини жуда ўйга толдиради. Ишонч билдириб, мурувват кўрсатиб, ўзига, оиласига бошпана, иш бериб, ғамхўрлик қилган одамнинг молини ўғирлаш ҳеч бир қуюшқонга сиғадиган иш эмас. Бундай жирканч ишга жазм этган йигит наҳотки унинг охири вой бўлишини ўйламади экан?\nпрокурорининг катта ёрдамчиси


Фото: Тошкентдаги «лойли» қор\n16:05 / 17.11.2021\n17 ноябрь кунги қор тасвирланган суратларда пойтахт ҳавоси қанчалик ифлослангани акс этган.\nСўнгги йилларда қиш қорга бой бўлмаяпти. Бу сафар биринчи қор эрта ёғди. Қиш яқинлашиши билан болалар қорбўрон ўйнаш, чана учиш, қор одам ясаш имкониятидан хурсанд бўлишади. Бироқ бу истак бироз кейинроққа қолди, чунки...\nКечаси бошланган ёмғир тонгга яқин қорга айлангани кўпчиликни шод қилди, бироқ кўп ўтмай осмондан сарғиш қор ёғаётгани маълум бўлди.\nИжтимоий тармоқ фойдаланувчилари осмондан тушаётган қор устки кийимларини ифлослантираётгани ҳақида ёзишган ва бу қорни «лойли» қор деб аташган.\n«Ўзгидромет» 17 ноябрь куни Тошкент шаҳри бўйлаб ифлосланган қор ёғганини тасдиқлади. Қор намуналари олинганда ифлосланган қор қатламлари (қизғиш лой ранги) кузатилган. Таъкидланишича, ифлосланган қор ёғишига 4 ноябрда Қозоғистон жанубида ва 16 ноябрда Бухоро вилоятида кузатилган қум бўронлари сабаб бўлган.\n«Агар Тошкентда 14 ноябрда ёғинлар ёғиб ҳаво тозаланган бўлса, Бухоро вилоятида эса ёғинлар бўлмади. 17 ноябрда республиканинг бутун ҳудудига шамолнинг тезлашиши ва баъзи жойларда қумли бўрон билан совуқ нам ҳаво массаси кириб келди. Шамол тезлигидан кўтарилган чанг масофага кўчди ҳамда тупроқ ва қум рангини бўяб, Тошкент шаҳрига чўкди», дейилади хабарда.\nTelegram'даги Davletovuz канали ҳам 17 ноябрь куни Тошкентда ёғган қор ва бундан бир йил олдин ёғган қорнинг ўзаро таққослангани тасвирланган суратлар билан бўлишди.\nЧамаси соат 11гача ёғган сарғиш қор осмондан бор чанг-ғуборни ювиб тушди, шекилли, вақт ўтиб атроф оқара бошлади.\nKun.uz фотомухбири мавсумдаги илк қорни кутиб олган Тошкент манзараларини суратга олди.\nФото: Kun.uz / Муҳиддин Нидо\nНоқулай об-ҳаво туфайли Ўзбекистон ҳудудларида электр таъминотида муаммолар юзага келмоқда\nФото: Тошкентда биринчи қор


Видео: Kloop.kgнинг асосчиси Бектур Искендернинг TED2016да сўзлаган нутқ сўзи | ҚИРҒИЗИСТОН ЯНГИЛИКЛАРИ\nВидео: Kloop.kgнинг асосчиси Бектур Искендернинг TED2016да сўзлаган нутқ сўзи\nKloop.kgнинг асосчиларидан бири Бектур Искендер жорий йил бошида TED конференциясида нутқ сўзлаган Қирғизистоннинг биринчи фуқароси бўлиб қолди. 20-декабрда унинг сўзи эълон қилинди.\nTED — энг обрўли конференцияларнинг бири, унда бир вақтлар Стивен Хокинг, Арианна Хаффингтон, Билл Гейтс ва Эдвард Сноуден нутқ сўзлаган.\nБектур Искендергача бу тадбир саҳнасига Марказий Осиёдан бошқа ҳеч ким чиқмаган, собиқ совет иттифоқидан эса TEDга уч киши чиққан.\n20-декабрдан бошлаб Искендернинг сўзлаган гаплари барча уучун маълум:\nБектур Искендернинг сўзларини таржимаси:\n«2010-йилнинг бошида мен авваллари КГБ деган ном билан машҳур бўлган Қирғизистон миллий хавфсизлик хизматидан ўлим билан қўрқитган билдирув олдим.\nБунга мен янгилик веб-сайти орқали асос солган Клооп Қирғизистон президенти ўғлининг жиноий ишларини текшира бошлагани сабаб бўлди. Ҳа, у вақтлар жуда оғир вақтлар эди!\nҲайрон қоларлиси бу текширувни 18 ёшдаги Анна раҳбарлигидаги ўсмирлар гуруҳи олиб боргани. Улар президентнинг ўғли энг йирик телекоммуникация провайдернинг назоратини ноқонуний олиб бориши тўғрисидаги сериянинг биринчи материалини эълон қилишга ҳам улгирган.\nАлбатта, мен бу таҳдиддан қўрқдим, биз ўзини-ўзи цензуралаш механизмини ишга киритиб, веб-сайтда биз президент ва унинг оиласи тўғрисида ҳеч нарса акс эттирилмайдиган огоҳлантириш ҳам қўйгимиз келган.\nШундан сўнг мухолифатнинг норозилик намойиши бошланди, у ўлкани президент ва унинг оиласи бошқаришидан безор бўлди, унинг биз бундай ҳал қилдик — мақул, бизга президент тўғрисида ҳеч нима ёзманглар дейишди дейлик, бироқ мухолифатнинг норозилиги тўғрисида бир оғиз ҳам сўз айтишмаганда!\nБиз кейин уларни ёрита бошладик.\nБугун Клооп — Қирғизистонда машҳурлиги томондан бешинчи ўринда турган янгиликлар веб-сайти. Бу оддийгина янгиликлар нашри эмас, журналистика мактаби ҳам. Талабаларнинг ёши — одатда 14 ёшдан 25 ёшгача ва улар ўзлари веб-сайтнинг муаллифи бўлиб саналади.\nМенимча, биз … бутун дунё бўйича энг муваффақиятли ёшлар ОАВи бўлсак керак.\nБу ёшлар — Қирғизистон мустақил давлат бўлгандан кейин туғилган биринчи авлод, улар журналистикани ўрганиш билан тўхтамайди. Улар ўз ҳаққини бермасликка ва ҳукуматдан талаб қилишга ўрганишмоқда. Бу эса катталар учун ошиб борса ўттиз йил ҳаёлга келмаган нарса бўлган.\nЯна бир яхши нарса — бу ёшлар бутун ўлканинг журналистикасига янги тенденцияларни олиб киришди.\nМен Клоопни 2007-йили дўстим Ринат билан бошлаганмиз, бу воқеа мени университетдан журналистика факультетидан қувиб чиқаришгандан кейин бўлди. Менга бу жуда адолатсиз туюлган, сабаби мен журналистикага қизиққан саноқли талабаларнинг бири эдимда.\nШунинг учун биз унинг тўлиқ аксини қилайлик, тўрт йил давомида назарияни ўқиб ўтирмай, шогирдлар ўз материалларини ўқишнинг иккинчи ҳафтасидаёқ чиқарадиган мактаб очишимиз керак деб қарор қилдик.\nАлбатта, бошида бизга ҳаммма кулди. Бизнинг йигитлар диктофон уйшлаб кўчага чиққанда эл уларни жиддий қабул қилмади.\nБироқ шундан кейин лол қоларли нарсалар бўла бошлади. Масалан, 2008-йили бизнинг 15 ёшдаги репортёримиз Тимур парламентда расмий парламент маърузачиси бўлди. 2009-йили у парламентдаги бошқарув коалициясини тарқашини текширди.\n2010-йилдаги норозилик намойишларига қарайдиган бўлсак — биз уларнинг ҳар бирини ёритдик. Тўғрироғи уларнинг ҳар бирини мактаб ўқувчилари ёритди. Охири 2010-йилнинг апрелида мухолифат милиция билан жиддий тўқнашувидан кейин ўлканинг ғарбидаги Талас вилоятини тўлиқ назоратига олди.\nКутилмаганда биз Қирғизистонда нима бўлаётгани тўғрисида ҳақиқатни айтган бирдан-бир веб-сайт эканимизни тушундик. Сабаби бошқа манбаалар кўпинча бу ҳудудни милиция назорат қилаётганини айтишган, бу эса ҳақиқатдан узоқ эди.\nБиз кейин 2010-йилдаги қирғиз революцияси деб аталиб қолган воқеани жуда диққат билан ёритдик. Юз минглаган кишилар бизнинг веб-сайтга кириб чиқди ва бу иш билан жуда ёш мухбирлар шуғулланганидан лол қолишди.\nПрезидент Бакиев 80 киши қурбон бўлган тўқнашувдан кейин ҳокимиятдан қулатилди, биз дуч келган таҳдидлар ҳеч қандай аҳамиятга эга бўлмай қолди.\nБаъзан бизнинг журналистлар жиддий натижага олиб келган воқеаларни ёритиб юришди. 22 ёшдаги Улуғбек ва унинг ҳамкасби, тенгдоши Элдияр — у бу расмга тушмаган — амалдорларнинг «дўстлари» тендер тўғрисида билиб, ютиб чиқиш учун фан ва маориф министрлиги давлат шартномаси тўғрисидаги эълонда қандай яширин лотин ҳарфларидан фойдаланганини текшириб чиқишди.\nБектур Искендер Фан ва маориф министрлигининг тендерида фойдаланилган «коррупцияли лотин ҳарфини» текширган Улуғбек Акишевнинг фонида.\nБу материал ҳукуматдаги амалдорларнинг хизматдан кетишига олиб келди. Унда ҳам менинг фикримча бу давлатдан ўғирланмоқчи бўлган 2 миллионга яқин долларни сақлаб қолди.\nБир марта 2014-йили икки қиз — 15 ёшдаги Нуржамал ва 16 ёшдаги Айзирек — парламентнинг навбатдаги мажлисини ёритиб одатдагидай чиқиб кетишаётган бўлган.\nЧиқиб кетаётиб улар автотўхташ жойида депутатнинг автомашинаси олдинги ойналари қорайтирилганини билиб қолишади, бундай тонировка эса Қирғизистонда таъқиқланган.\nБу қизлар камерасини олиб уни тасвирга ола бошлаган.\nУларга хавфсизлик ходимлари келиб, бу ерда тасвирга олиш мумкин эмаслигини айтишади. Соқчи камера объективини қўли билан ёпишга ҳаракат қилганда қизлар, — мен шуни видеода кўрганимда жуда фахрланганман! — унга:\n«Биз бу ерда тасвирга олишга ҳуқуқимиз борда! Ишимизни тугатиб олайликчи?» — деб жавоб беришган.\nУлар ўша ишни битиришди, у катта материалга айланди ва шу қисқа жавоб ёш журналистларни ўқитиш бўйича бизни меҳнатимизнинг натижасини кўрсатиб туради.\nБу қизлар — ўз ҳуқуқларини билган ва бунинг учун курашишга тайёр ёшларнинг энг чиройли намунаси. Мен улар менинг ўлкамни келажак авлодини руҳлантирадиган ўрнак бўлишини жуда хоҳлайман.\nБектур Искендер депутатнинг ойнаси тонировкаланган автомашинасини иасвирга тушириб олган Нуржамал билан Айзирекнинг фонида.\nМуаллиф: Азамат Омуралиев\nАввалги мақолаТоқтоғул ГЭСидаги авария: электр ёруғи ўчирилмайди деган ваъда берилмоқда\nНавбатдаги мақола«Азаттык»: Фоҳишаликка мажбурлаган ўртамчилар


Шавкат Мирзиёев Самарқанддаги хонадонда меҳмон бўлди | Qalampir.uz\nШавкат Мирзиёев Самарқанддаги хонадонда меҳмон бўлди\nЖамият\t24 Сентябрь 21:18 7650\nБугун, 24 сентябрь куни Президент Шавкат Мирзиёев Самарқанд шаҳридаги Шарқ тонги маҳалласида бўлди. У ерда қарийб 3 минг аҳоли истиқомат қилади. Оилалар, асосан, тадбиркорлик ва ҳунармандчилик билан шуғулланади.\nДавлат раҳбари шу маҳаллада яшовчи Абдунаби Абдунасимов хонадонига кириб, яшаш шароитлари, фикрлари билан қизиқди.\nАбдунаби ота соғлиқни сақлаш соҳасида ишлаб, нафақага чиққан. Турмуш ўртоғи Гулчеҳра ая билан беш фарзандни тарбиялаб вояга етказган. Айни пайтда фарзандлари, набира ва эваралари эъзозида яшамоқда.\nМеҳнат фахрийлари оила ҳаёти, кечаги ва бугунги кунлар фарқи ҳақида сўзлаб берди.\n“Илгари давлат, жамият, инсон деган тамойил бор эди. Биз энди инсон, жамият, давлат деяпмиз. Инсон қадрини биринчи ўринга қўяяпмиз. Ҳамма ижро органлари, иқтисодий комплекс қуйи тизимга тушиб, одамларга кўмакчи бўлади. Шу билан бирга, инсоннинг ўзи ҳам ҳаракат қилиши, шароитлардан унумли фойдаланиши керак”, дейди Шавкат Мирзиёев.\nХонадондан чиққанда нуронийлар, маҳалла фаоллари билан самимий суҳбат бўлди. Улар мамлакатдаги, иқтисодиёт тармоқларидаги ўзгаришлар ҳар бир шаҳар ва туманда сезилаётгани ҳақида гапирди.\n“Охирги йиллардаги ҳаракатларимиз туфайли ҳокимликларда маҳаллий бюджет пайдо бўлди. Бу йўқ эди. Энди маҳаллаларда бюджет ташкил қилишни режалаштирганмиз. Тасаввур қилинглар, ўзининг пули бўлса, маҳалла қандай ўзгаради - йўлини тўғрилайди, сув олиб келади, шохобча очади. Келгусида маҳаллага пул ҳам киради, талаб ҳам бошқача бўлади”, дейди Президент.\nНуронийлар Ўзбекистонга тинчлик, халққа тўқлик-фаровонлик тилаб дуо қилди.\n26 Октябрь 19:34 29812\n28 Октябрь 19:02 24738\n28 Октябрь 13:39 22590\n28 Октябрь 08:42 21119\n27 Октябрь 22:29 20463


Posted on 02/20/2013 by TURONZAMIN\nЛондонда дунёнинг 4та энг нуфузли “Жахон Мода хафталик”ларидан бири деб ҳисобланадиган “2013-бахор-ёз” мода коллекциялари ҳафталиги бўлиб ўтмоқда.\nЖахон оммавий ахборот воситалари хабар қилишича, хафталикни очилиш маросими жанжал билан бошланиб, тўполон тадбир якунланишига қадар хали хам тўхтагани йўқ.\nБунга хафталикда таниқли дизайнер Гугуша хонимни ва у томонидан яратилган “Гули” брендини қатнашмаётганлиги сабаб бўлган.\nЖанжални қисқа тафсилотлари қуйидагича. Ҳафталик очилиш маросимидан бир кун илгари тадбир ўтказилиши керак бўлган “Сомерсет-хауз” кўргазмалар саройига шахсан ташриф буюрган Британия қироллиги маликаси Кейт Миддлтон ташкилотчиларга “Менга энг аҳамиятли бўлган “Гули” кўргазмаларини кўрсатинг,” –деб илтимос қилган.\nБритания мода кенгашини рахбари ва тадбирнинг энг катта ташкилотчиларидан бўлган сэр Пол Смит Малика-хонимни саволидан саросимага тушиб, “Биз Гугушага таклифнома жўнатган эдик, аммо мактубларимиз бежавоб қолди,” -деб ўзини оқлашга харакат қилган.\nУлар орасида қуйидаги савол-жавоб(диалог) бўлиб ўтган:\n-Сиз менинг энг яқин дугонам ва энг буюк дизайнер Гугушани хафталикда қатнашишини таьминлай олмай, ўзингизни бундай тутуриқсиз жавобингиз билан Британия қироллиги обрўсига путр етказаётганингиздан хабардормисиз?\n-Малика жаноблари, биз кўп харакат қилиб, Гугуша-хонимни хозирги кунлардаги манзилини топа олмадик. Бу масалада хатто Скотланд Ярдни хам ёрдамга чақирдик. Биздаги маьлумотлар кўра, хоним Гулнора Каримова номига берилган фуқаро паспорти билан 31-январ куни Бирлашган Араб Амирликларига ўзининг никоҳ тўйини ўтказиш учун кетган, сафар “Ўзбекистон хаво йўллари”га тегишли “Боинг-676 ” самолетида амалга оширилган. Тошкент аэропортида Гугуша-хоним ухлаб қолганлиги туфайли рейс 4 соатга кечиктирилган, бу нарса баьзи йўловчиларни эьтирозларига сабаб бўлган.\nГугуша-хоним қўриқчилари эьтирозчиларни баьзиларини самолетдан тушириб, бир-иккитасини эса яхшилаб дўппослаганларидан сўнг хамма тинчиб қолган. Шарджа шахрининг 7-юлдузли “Гаянэ-палас-Гаянэ” мехмонхонасининг ресторанида 2-3-феврал кунлари тўй тадбирлари бўлиб ўтган. Шундан сўнг Гугуша-хонимни ҳеч ким кўрмаган.\n-Гугуша тўйдан сўнг Авакян исмли дугонаси билан Арманистонга кетмадимикан? У ерга чартер рейси билан самолет жўнатмадингларми!\n– Интерполни Арманистон бўйича мулозими Сержиянни бизга хабар қилишича, Гугуша у ерга борса, зудлик билан ҳибсга олинар экан.\nМалика: – Тушунинг ахир! Бир нима қилмасак бўлмайди! Бутун дунёга шарманда бўламиз, мен қиролича жанобларига буни қандай тушунтираман?\nБиз барча чораларни кўраябмиз. Гугуша-хоним бошқараётган Фонд-Форум ташкилотидан бизга хабар қилишича, мода ҳафталигида “Гули” брендини намойиш қилишни Ўзбекистоннинг Буюк Британиядаги элчихонаси вакиллари амалга оширар экан. Фонд-Форум элчи жанобларига керакли кўрсатмаларни берибди.\n-Элчихонадагилар модада ҳеч нима тушунмаслигини билмайсизми? Уларнинг хаммаси КГБ аьзолари бўлса? КГБ дан дизайнер чиққанини эшитганмисиз? Буни устига элчихонадагилар нима ишни қойил қилгандилар экан, бу ишни эплай олсалар? Лекин Фонд-Форумдагилар Гугуша-хоним қаердалигини билишлари аниқ! Улар билан гаплашиш учун дипломатик каналларни ишга солиш керак!\n– Ўзбекистон Ташқи ишлар Вазири А.Комиловни бизнинг Бош Вазир Ж. Кэмерон жанобларига берган маьлумотига қараганда, Фонд-Форум Ўзбекистонда ҳеч бир вазирликка бўйсинмаш эмиш! Нима қилишни хам билмай қолдим, мени кечиринг, айбдорман!\nМалика: -Тушкунликка тушманг! Хали хам вақт бор! Гугуша-хонимни топмасак, “Мода ҳафталиги” савияси пасайиб кетади ва Британия обрўсига жиддий зарар келтирилиши мумкин! Британия обрўси эса биз учун муқаддас!\nОлинган маьлумотларга қараганда, бу йилги кўргазмада “Гули” брендини қатнашмаслиги “Мода ҳафталиги”га жиддий зарар келтирган.\nГугуша-хонимни қидириб топиш бўйича харакатлари натижа бермагач, Британия Мода кенгаши раиси Пол Смит эгаллаб турган лавозимидан истеъфога чиққан. “Лондон мода ҳафталиги” қатнашувчилари ва томошабинлари сони кескин камайиб кетган.\nТаниқли “Таймс” рўзномаси мода ҳафталиги ҳақидаги тайёрланган барча мақолаларни навбатдаги сонлардан олиб ташлаган. Гонконг биржасида фунт-стерлингни АҚШ доллари ва Еврога бўлган қийматининг пасайиши кузатилмоқда.\nХабарларни кузатишда давом этамиз. 2013-йил 20-феврал Тошкент шахри. М.Мансур.\nFiled under: 1.BOSH SAHIFA, Hajv, Uzbek |\n« Ўзгармаган мавзулар Нуқтаи назар »


17 октябрда намойиш этиладиган OnePlus 6T флагманини МУТЛАҚО БЕПУЛ оласизми? - Terabayt.Uz\n«Флагманлар кушандалари»ни тақдим этиб келаётган хитойлик компаниянинг навбатдаги – OnePlus 6T смартфони намойишига оз вақт қолди. Гарчи у «оралиқ» модели бўлса-да, бир қатор янги функция ва янгича имкониятлар билан бойитилган.\nЎҚИНГ: Болливуд афсонаси аллақачон OnePlus 6T флагманини «жонли» кўрсатяпти! (расмий видео)\nOnePlus компанияси ушбу смартфонининг муваффақиятига юз фоиз ишонган ҳолда, барча хоҳловчилар учун OnePlus 6T синовида қатнашиш ва уни бепул олиш имконини берувчи дастурни ишга туширди.\nThe Lab деб номланувчи мазкур синов дастури 2015 йилдан буён тақдим этилиб келаётир. OnePlus компанияси мазкур тест доирасида дунё бўйлаб талабгорлардан танлаб олиб, саноқли кишиларга ҳали тақдим этилмаган смартфонидан биттадан беради. Синовчилар эса янги смартфонни ишлатиб кўриб, тақдимот пайтида у ҳақдаги таассуротларини бошқалар билан бўлишадилар. Бунда компания уларнинг тақризлари учун ҳеч қанақа талаб қўймайди: ишлатиб кўрган синовчи бу смартфон ҳақида қандай фикрда бўлса – ўшани борича баён этади. Дарвоқе, мазкур компания бундан аввалги – OnePlus 6 моделидан ҳам бир нечтасини The Lab дастури доирасида текинга тарқатган.\nThe Lab дастурида барча талабгорлар орасидан фақат 10 нафари танлаб олинади. Улар шунчаки тасодифий олинмаслигини таъминлаш мақсадида, ариза берувчилар учун бир неча синовлар жорий этилган. Жумладан, дастурда иштирок этишни хоҳлаган киши ўзининг ҳозир ишлатаётган смартфони ҳақида инглиз тилида тақриз ёзиши, унда ўзи туширган энг яхши суратни тақдим этиши, шунингдек, OnePlus маҳсулотларига чиндан ҳам қизиқишини исботлаш учун расмий форумдаги аккаунтини тақдим этиши лозим.\nАгарда сиз ҳам The Lab дастури доирасида OnePlus 6T флагманини мутлақо текинга олишни истасангиз ва ўзингизга ишонсангиз, мана бу ҳавола орқали ўтиб, ариза тўлдириб, танловда қатнашишингиз мумкин. Мазкур смартфоннинг «жонли» видео ва расмларини, техник жиҳатлари хусусидаги маълумотларни эса аввалги бир қатор мақолаларимизда эълон қилганмиз.\nЎҚИНГ: Миш-мишлар: OnePlus 6T кузда сотувга чиқади, нархи ҳам маълум\n#OnePlus #андроид смартфон #нархлар #хабарлар #OnePlus 6T


24 январь, 11:01\nА Сериянинг 23-турида “Рома” сафар учрашувида “Эмполи” устидан 4:2 ҳисобида зафар қучиб, мусобақа жадвалида 38 очко билан олтинчи ўринга кўтарилиб олди.\nТэмми Абрахамнинг дубли, Николо Дзаньоло ва Сержиу Оливейранинг биттадан голи эвазига биринчи бўлимни 4:0 ҳисобида ўз фойдасига ҳал қилган римликлар ўйиннинг иккинчи ярмида иккита тўп ўтказиб юборди.\n“Ювентус” билан бўлган учрашувда ҳам ҳисобда икки тўп фарқи билан олдинда бориб, охир-оқибат ўйинни бой берган “Рома” устози Жозе Моуриньо анча хавотирга тушган бўлса-да, беллашувдан кейин бу вазиятни ажойиб тарзда изоҳлади.\n- Биз “Лацио” ва “Аталанта” дуранг ўйнаганини, “Фиоретина” очко йўқотганини билардик ва шунинг учун ҳам ғалаба қозонишимиз шарт этди.\nСиз иккинчи бўлимни бежизга томоша қилмадингиз. Агар биз бешинчи голни урганимизда сиз телевизорни ўчириб қўйган бўлардингиз. Шундай экан, биз ўйинга бўлган қизиқишни юқори даражада ушлаб турдик.\nЎз жамоамни қутлайман. Шунингдек, “Эмполи”ни ҳам табриклайман. Чунки бу жамоа футболчилари тўртта тўп фарқи билан ортда қолаётганини қарамвй, иккинчи бўлимда ўзига келди ва охиригача муваффақиятга ишонди, - деди Жозе Моуриньо.


Ўзбекистон Хотин-қизлар қўмитаси раиси Элмира Боситхонова хонанда Лола Йўлдошеванинг интернетда кенг муҳокамаларга сабаб бўлаётган «Севгингни менга айт – 2» қўшиғи клипига муносабат билдирди. Бу ҳақда Kun.uz мухбири хабар бермоқда.\n«Куни кеча Лола Йўлдошеванинг клипи чиқди. У «Ўзбекконцерт»ни лицензия олиб, бериш тартибини балки тўғри танқид қилгандир. Лекин атласни масхарабоз кийими қилгани, маънавият сўзини ўйинчоқ қилиб қўйгани – бу йигирма бешинчи кадр. Афсуски, буни яна ижтимоий тармоқда кўпчилик қўллаб-қувватлаган», – деди Боситхонова 15 ноябрь куни матбуот анжуманида.\nЭслатиб ўтамиз, «Ўзбекконцерт» давлат муассасаси ўтган ойда хонанда Жаҳонгир Отажоновнинг лицензиясини «маънавий қадриятларимизга мутлақо ёт бўлган номуносиб ҳаракатлари» сабаб бекор қилган, аммо икки кун ўтиб, жамоатчиликнинг кескин эътирози ортидан хонандага қонуний ижод қилиш ҳуқуқини қайтариб берган эди.\nШу билан бир вақтда, бундан олдинроқ лицензиясидан маҳрум қилинган санъаткорлар Абдулла Қурбонов, Шаҳло Аҳмедова ва Ҳалима Ибрагимовага ҳам ижодий фаолиятини давом эттиришга рухсат берилганди. «Ўзбекконцерт»нинг бу қарори ижтимоий тармоқларда қизғин муҳокамаларга сабаб бўлди.\nАйни мавзу Лола Йўлдошева 12 ноябрь куни эълон қилган клипда ҳам танқид остига олинган.\n15:59 / 31.10.2021\n01:06 / 08.01.2021\nВазир ўринбосари Қорасаройдаги туғуруқхонада олинган эътирозли видео юзасидан изоҳ берди\n18:29 / 03.01.2021\nССВ: 500 грамм ва ундан ортиқ вазнли болаларнинг яшаб қолиш фоизи сўнгги йилларда ошмоқда


Bitcoin нархи 57 минг доллардан ошди - EFFECT.UZ\nБугун, 11 октябрь куни биткоиннинг қиймати 12 майдан бери биринчи марта 57 минг доллардан ошди. Бу ҳақда РИА Новости хабар бермоқда.\nСавдо ҳажми бўйича энг йирик криптовалюта биржаси бўлган Binance биржасида, Тошкент вақти билан соат 12:52 ҳолатига кўра, биткоин 2,1 фоизга қимматлашди – 56,78 минг долларга етди.\nБир неча дақиқа олдин, нарх деярли 57,05 минг долларни ташкил этди, охирги марта Bitcoin 12 майда шу нархда сотилган эди.\n20 дан ортиқ биржаларнинг ўртача нархини ҳисоблайдиган CoinMarketCap портали маълумотларига кўра, биткоин 2,14 фоизга ошиб, 56,8 минг долларга етди.\nОй бошидан буён биткоин деярли 30 фоизга, 43,82 минг доллардан қимматлашди. Криптовалюта сентябрь ойи 7 фоизга пасайишидан кейин яна ўсди, бу эса июль ва август ойларида кетма -кет икки ойлик ўсишдан сўнг – жами деярли 35 фоизни ташкил этди.


Бизнесмен президентдан локдаун пайтида спа-салонларнинг ишлаши учун рухсат сўради\n13.07.20 10:47\tmsk\nМуҳаммаджон Ҳамидов. «Озодлик«сайтидаги видеомурожаатдан кадр\nТошкентлик ишбилармон Муҳаммаджон Ҳамидов Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевга видеомурожаат йўллаб, унда карантин пайтида соғломлаштириш вазифасини ўтовчи спа-салонларнинг ишлашига рухсат сўраган, деб хабар беради «Озодлик» радиоси.\nҲамидовнинг пойтахт Чилонзор туманида фаолият юритаётган спа-салони 23 мартдан бери ёпиқ. У ерда 12 нафар мутахассис ишлаган. Ҳозирда бу салон банкротлик ёқасида. Ишбилармон ҳукуматнинг бизнесга нисбатан оқилона карантин чораларини қўллаши лозимлигини айтади, йўқса кичик бизнес навбатдаги локдаун зарбини кўтара олмайди ва синади.\n«Йил сўнггига қадар иш фаолиятимизни бошлолмаслигимизни гапиришяпти. Ижарачи ҳозирча бино ижараси пулини сўрамаяпти, лекин буниям чегараси борлигидан огоҳлантирди. Салонга бир ойда 2 миллион сўм сарфлайман ($200га яқин). Мен ўтган тўрт ой ичида бир тийин ҳам ишлаб топмадим. Агар салонни очмасам, ижара пулини тўлолмаслигим сабаб умуман бизнесимни тўхтатишга мажбур бўламан. Ҳозирги кунда вилоятдан келиб ишлаётган бешта мутахассисим ойликсиз, яшаётган уйига ҳақ тўлолмай кўчада қолиши мумкин», — дейди Ҳамидов.\nҲамидов агар ишлашга рухсат берилса, санитария-эпидемиология қоидаларга қаттиқ риоя қилишини, даставвал мижозларнинг ҳароратини ўлчашини, ҳимоя воситаларидан фойдаланишини, ҳаттоки салонда коронавирус юқтирилган ҳолатда бунинг учун жарима тўлашга ҳам тайёр эканини айтади. «Мен бор пулимни мана шу бизнесимга тикканман ва менда бошқа бизнесни бошлашга пул йўқ», — дейди у.\nҲамидовга кўра, салон ортопедик муаммоларга йўлиққан мижозлар билан ишлайди ва айримларнинг мунтазам даволаниб туриши муҳим. Ишбилармон икки йиллик меҳнат эвазига орттирган мижозларини йўқотаётганидан қайғуга ботади. Шу билан бирга бизнесмен пештоқида бошқа нарса илинган, аслида фоҳишалик билан шуғулланаётган спа- ва массаж салонларининг ишлаётганига ишора қилади.\nҲамидов 1000 АҚШ доллари пора эвазига салон шаклини қайта рўйхатдан ўтказиб, ишларни давом эттиришни таклиф қилишганини айтади. Унга кўра, кўпчилик мана шундай йўлга ўтиб олган, Тошкентдаги бешта спа-салон карантин пайтидаям ишлаяпти, чунки унинг ортида «муҳим одамлар бор».\n23 март ҳукумат қарорига кўра, коронавирус хавфи туфайли бошқа объектлар қатори Ўзбекистонда спа- ва массаж салонларининг фаолияти ҳам тўхтатилган. 1 августгача жорий этилган янги чекловларда, шунингдек гўзаллик салонлари ва сартарошхоналар фаолияти ҳам тақиқланган.\nБу муддат ичида буюм бозорлари, йирик магазинлар, кафе ва ресторанлар, ҳиёбонлар ёпилади. Белгиланган муддат ичида спорт заллари, фитнес марказлари, бассейнлар ишламайди, 65 ёшдан ошган шахсларнинг жамоат жойларида, шунингдек, аҳолининг кўчаларда ва майдонларда уч кишидан ортиқ бўлиб ҳаракатланиши чекланади.\nЎзбекистонда бир кунда COVID-19 вирусига чалинганларнинг сони 192 нафарга ошган. Улардан 142 таси Тошкентда, 25 таси Наманган вилоятида, 20 нафари Бухорода ва 9 таси Фарғона вилоятида аниқланган. Республикада инфекцияга чалинганларнинг умумий сони 13,2 минг кишини ташкил этади, бугунга қадар ушбу вирусдан 7852 киши соғайган, 61 та одам ўлган.


Бахтнинг янги қирраси\nБекатда тургандим. Узоқдан бир кекса аёл кўринди. Унга қарадиму юрагим гупиллаб урди. Холанинг юриши, бўй басти қуйиб қўйгандек онамга ўхшарди. Ҳатто эгнидаги жемферининг рангию, елкаси аралаш бошига ташлаб олган каттакон […]\nёхуд Ватан кимўзарга севилмайди! Ватан туйғуси. Ватанга муҳаббат. Ватанпарварлик. Юртни севиш. Халқи учун жон фидо этиш… Эътибор беряпсизми, бугун бу жумлалар тез-тез қулоққа чалиняпти. Чалинса ҳам майли эди, баҳайбат қўнғироқли […]\nЎзининг сеҳри, жозибаси билан бутун дунёга бўй таратаётган халқимизнинг қадимий ва миллий байрами — Наврўзни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳам халқаро байрам сифатида эътироф этган. Куни кеча Президентимиз томонидан қабул қилинган […]\nБолалик. Сен тенгилар эртадан кечгача стадионда тўпнинг орқасидан югургани югурган. Дарсдан қайтишингда хоҳлайсанми-йўқми, сўқмоқ йўл уларнинг ёнидан ўтади. “Ошир”, “Ўнгдан ўт”, “Жарима тўпини бер”, “Гол!” каби қийқириқлар ичида паришон хаёлларинг […]


Халқаро хабарлар, 27 июл 2006\n29 январ 2020, Тошкент вақти: 04:32\nВенесуэла президенти Уго Чавез Москвада Россия президенти Владимир Путин билан учрашди.\nМузокара чоғида асосан нефт билан боғлиқ масалалар муҳокама қилинди. Чавез қиймати уч миллиард долларлик шартнома доирасида 24та учқич ва 53та ҳарбий вертолёт сотишга рози бўлгани учун Россияга миннатдорлик билдирди.\nСўзлашувдан кейин Владимир Путин: “Жаноб президент, Сизнинг ташрифингиз Россия Федерацияси ва Венесуэла ўртасидаги кўп томонлама алоқалар ривожига туртки бўлишига умид қиламан ва ишонаман”, – деди Владимир Путин.\n26 июл куни Чавез Венесуэла, Россия ва нефт экспорт қилувчи бошқа давлатлар нефтга адолатли равишда нарх белгилашда ўзаро келишувга эришишларига умид билдирган эди. Венесуэла нефт экспорт қилиш бўйича дунёда олтинчи ўринда туради.\nШвейцария пойтахти Цюрихдаги ҳайвонот боғида сақланаётган ҳайвонлар иссиқдан қийналмаслиги учун уларга музлатилган мевалар, гўшт ва суяклар бериляпти.\nҲайвонот боғи ходимларига кўра, йирик турдаги мушуклар, маймунлар ҳамда бўрилар музлатилган таомни хуш кўриб истеъмол қилмоқда.\nАфғонистондаги АҚШ ҳарбийларининг маълум қилишича, 25 июл куни коалиция кучларини пистирмага олишга ҳаракат қилган 7 нафар толибон жангариси ўлдирилди.\nТўқнашув Хелманд вилоятининг маъмурий маркази Гармсер шаҳри ёнида юз берди. Ўтган ҳафта толиблар Гармсер шаҳрини қисқа муддатга ишғол этган эди.\nИсроил армиясининг Ғазо минтақасига ҳаводан ва ердан қилган ҳужумлари оқибатида камида 14 нафар фаластинлик ўлдирилди.\nЎлдирилганлар орасида кичкина қизча ҳам бор.\nЭрталаб кун ёришмасдан Исроил билан чегарадош шимолий Ғазо минтақасида бошланган ҳужумларга Исроилнинг тахминан 50 дона танки ва булдозерлари ишга солинди.\nГувоҳларга кўра, Исроил танклари одамларга қарата ўт очган, дарахтлар ва бинолар яксон қилинган.\nҲаводан исроил авиацияси “Ҳамас” ва “Исломий жиҳод” гуруҳи аъзоларига тегишли экани айтилаётган уйларга зарба берди.\nБугун эрталаб Ливанга дастлабки инсонпарварлик ёрдамлари келтирилди. БМТнинг инсонпарварлик ёрдамини олиб келган Иорданнинг харбий самолёти икки ҳафта аввал Исроил бомбардимонлари туфайли ёпиб қўйилган Байрут аэропортига қўнди.\nЛиваннинг ривожланиш ва қайтақуриш кенгашининг раҳбари Фадл Ал-Шалакка кўра, ҳозирга қадар Исроил ҳужумлари Ливанга 2 миллиард АҚШ долларига тенг талофот етказган.\nИкки ҳафта аввал Исроил икки нафар аскарининг асирга олинишига жавобан бошлаган ҳужумлари оқибатида аксари Ливан ва Фаластин тинч аҳолисидан иборат 400дан зиёд тинч фуқаро нобуд бўлди.\nЯқин шарқдаги бўҳронни ҳал этиш мақсадида Римда йиғилган 15 давлатнинг юқори мартабали расмийлари ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришолмадилар.\nБироқ АҚШ Давлат котиби Кондолиза Райсга кўра, томонлар Яқин Шарқ минтақасида БМТ назорати остидаги халқаро кучларни жойлаштириш зарур эканини қайд этдилар.\nБирлашган миллатлар ташкилотининг Бош котиби Кофи Аннан Исроил ва Ҳизбуллоҳ ўртасида давом этаётган жангларни дарҳол тўхтатишга чақирди.\nЯқин шарқдаги бўҳронни ҳал этишга қаратилган Рим анжуманида қилган чиқишида Аннан Ливандаги гуманитар вазиятни “даҳшатли ва таҳликали” деб атади.\nКофи Анан шунингдек, Ҳизбуллоҳ гуруҳини қуролсизлантиришни назарда тутувчи БМТ резолюциясининг ижросини таъминлашга чақирди. Кофи Аннан ушбу бўҳрон Эрон ва Сурия иштирокида ҳал этилиши лозимлигини ҳам таъкидлаб ўтди.\nАйни пайтда Ливаннинг жанубий чегарасига яқин Бинт Жубайл шаҳри яқинида “Ҳизбуллоҳ” жангарилари ва Исроил қўшинлари ўртасида шиддатли жанглар давом этяпти.\nИсроил томонидан бир неча одам қурбонлари борлиги айтилмоқда.\n“Ҳизбуллоҳ” нинг етакчиси Хасан Насруллоҳ Исроилга қарши чиқишнинг янги босқичи бошлангани ҳақида эълон қилди.\nУ шунингдек “Ҳизбуллоҳ”нинг сиёсий мубоҳасалар учун очиқлигини билдирди.\nБугун “Ҳизбуллоҳ” жангчилари Исроилнинг Ҳайфа, Акре, Кармиел ва Сафид шаҳарларига тахминан 125 дона ракета улоқтирди.\nАҚШ расмийлари Венесуэлага ҳарбий самолётларни сотишни режалаштираётган Россия бу борада яна бир бор ўйлаб кўради деган умидда.\nАҚШ Давлат департаментининг матбуот котиби Том Кэйси Венесуэланинг қурол яроғ сотиб олиш режалари минтақа барқарорлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкинлиги ҳақида айтди.\nСешанба куни Венесуэла раҳбари Уго Чавес уч кунлик ташриф билан Россияга келди.\nУшбу сафар давомида Венесуэланинг Россиядан 30 ҳарбий самолёт ва яна шунча ветолёт сотиб олиш тўғрисида бир миллиард АҚШ доллари миқдорига тенг шартномаларнинг имзоланиши кутиляпти.\nЯқинда Венесуэла Россиядан 100 минг дона “Калашников” автоматларини сотиб олган эди.\nҚозоғистон ва Россия ўртасида ядровий ишлаб чиқариш бўйича 3 қўшма корхона ташкил этилди.\nКорхоналардан бири Қозоғистондаги “Будёновское” конида уран рудасини қазиб чиқариш ишларини амалга оширади. Бошқаси эса, қазиб чиқарилган уран рудасини Россия ҳудудида қайта ишлайди ва тўйинтиради.\nУчинчи ширкат эса, бошқа давлатларга сотиш учун мўлжалланган кичик ва ўрта ҳажмдаги замонавий ядровий реакторларни яратиш билан шуғулланади.\nБу ҳақдаги шартномага Қозоғистон Бош вазири Даниал Ахметов ва Россия Атом агентлигининг раҳбари Серей Кириенко сешанба куни Актау шаҳридаги учрашуви давомида имзо қўйдилар.\nБугун эса, Қозоғистон Бош вазири: “Ядровий ишлаб чиқариш Россия ва Қозоғистон ўртасидаги ҳамкорликнинг энг ишончли йўналиши” , – деб айтди.\nСаддам Ҳусайн устидан суд жараёни бугун давом этди.\nСаддам Ҳусайн суд жараёнига мажбуран олиб келингани ҳақида даво қилди. Маҳкама жараёнининг адолатсиз ўтаётганига норозилик билдириб келаётган Ҳусайн 8 июлда очлик эълон қилган эди.\nЖанубий Тайландда бир ўспирин парранда гриппи касаллигига чалиниб нобуд бўлди.\nБу сўнгги 7 ой давомида вирусдан биринчи ўлим ҳолатидир.\nБу ҳақда мамлакатнинг Бош вазири Таксин Шинаватра журналистларга маълум қилди.\nКасалликдан нобуд бўлган 16 ёшли бола Фетчабун вилоятида яшаган эди. Бир муддат аввал Тайланд расмийлари парранда гриппининг H5N1 вируси қўшни Пичит вилоятида авж олгани ҳақида огоҳлантирган эди.\nАҚШ қуролли кучлари марказий қўмондонлиги бошлиғи генерал Жон Абизаид 25 июл куни Бишкекда Қирғизистон Мудофаа вазири Исмоил Исоқов билан учрашди.\nМузокара чоғида АҚШ ва Қирғизистон ўртасидаги ҳарбий ҳамкорлик масаласи муҳокама этилди. Матбуот хабарларига кўра, сўзлашув чоғида Қирғизистонда ҳарбий соҳада ўтказилаётган ислоҳотлар ва Манас аэропорти масаласини муҳокама қилинган.\nАҚШ Давлат котиби Кондолиза Райс Ливан ва Исроилга сафаридан сўнг Фаластин раҳбари Маҳмуд Аббос билан учрашди.\nРайс хоним Ливандаги воқеалар Фаластин масаласини эътибордан четда қолдирмаслигини айтди: “Ливандаги вазият ҳал этилган тақдирда ҳам биз Фаластин ҳудудларидаги воқеаларни диққат билан кузатиб боришимиз лозим. Биз Яқин Шарқ тинчлик жараёнини қайта изга туширишимиз керак. Бу президент Буш ва президент Маҳмуд Аббос белгилаган мақсад, яъни, икки давлатнинг ёнма-ён, тинч ва тотув яшаши мақсадига олиб борувчи йўлдир”, – деди Кондолиза Райс.


Тахтда 70 йил! Британияда Елизавeта II нинг Платина юбилeйига тайёргарлик кўрилмоқда | Qalampir.uz\nТахтда 70 йил! Британияда Елизавeта II нинг Платина юбилeйига тайёргарлик кўрилмоқда\nОлам\t31 Май 21:36 3578\nЖорий йилнинг 2-5 июнь кунлари Буюк Британия қироличаси Елизавета II нинг тахтга ўтирганига етмиш йил тўлиши муносабати билан мамлакатда байрам тантаналари бўлиб ўтади. Қироличанинг платина юбилейи шарафига 2 июндан 5 июнга қадар Буюк Британияда тўрт кунлик дам олиш кунлари ва кенг кўламли тантаналар эълон қилинди.\nБукингем саройи томонидан ишлаб чиқилган ва тасдиқланган дастур қуйидаги тадбирларни ўз ичига олади:\n2 июнь куни Қироличанинг туғилган куни шарафига парад бўлиб ўтади, унда 1400 дан ортиқ аскар, 200 от ва 400 нафар мусиқачи иштирок этади. Шунингдек, шу куни Буюк Британия, Канал ороллари, Мен ороли ва хориждаги ҳудудларда 1500 та маёқ ёқилади. Ҳамдўстлик мамлакатлари пойтахтларида ҳам биринчи марта маёқлар ёқилади. Бу Буюк Британиядаги қадимий анъана бўлиб, у қироллик юбилейлари, тўйлар ва тож кийиш маросимларида амалга оширилади.\nМаълумот ўрнида, Қиролича Елизавета II ҳар йили иккита туғилган кунини нишонлайди: унинг ҳақиқий туғилган куни апрель ойида ва уни расман нишонлаш эса июнь ойининг иккинчи шанбасида бўлиб ўтади. Монархлар учун иккита туғилган кун анъанаси 1748 йилда қирол Жорж II давридан бошланган.\n3 июнь куни Авлиё Паул черковида Елизавета II ҳукмронлиги учун миннатдорчилик маросими бўлиб ўтади. Буюк Паул, мамлакатдаги энг катта черков қўнғироғи хизмат учун чалинади. У 1882 йилда ясалган, аммо 1970 йилларда бузилган механизм туфайли “жим бўлиб қолганди”. У 2021 йилда қайта тикланиб, ҳозиргача 8 марта хизмат учун чалинди.\n4 июнь куни Платина базми Букингем саройида бўлиб ўтади. Унда Буюк Британия қироличасининг 70 йиллик ҳукмронлиги энг муҳим дақиқаларини нишонлаш учун санъаткорларни бирлаштирадиган концерт бўлиб ўтади. Концертда бир нечта жаҳон миқёсидаги юлдузларнинг иштироки кутилмоқда.\n5 июнь куни британияликлар Буюк юбилей кечки овқатида иштирок этишлари мумкин бўлади. Бу кўча зиёфатлари, пикниклар, боғда барбекю кабилардан иборат. Шу куни Платинa юбилей танлови ҳам бўлиб ўтади: унда Буюк Британия ва Ҳамдўстликдан беш минг киши Букингем саройи олдида чиқиш қилади. Қироличанинг Матбуот хизмати дабдабали маросимлар, кўча санъати, театр, мусиқа, цирк ва илғор визуал технологияларни ваъда қилмоқда.\nШунингдек, 2022 йил июль ойидан бошлаб Букингем саройининг расмий қироллик қароргоҳлари, Виндзор қасри ва Холируддаги қироллик қароргоҳида Елизавета II ҳукмронлигининг энг муҳим воқеалари – тахтга ўтириш, тож кийиш ва юбилейларга бағишланган учта кўргазма намойиш этилади.\nМаълумот ўрнида, Елизавета II 1952 йил 6 февралда, отаси қирол Жорж VI вафот этган куни қиролича бўлганди. 2022 йилда 96 ёшга тўлган Елизавета II бутун қироллик тарихида биринчи бўлиб платина юбилейини – ўз ҳукмронлигининг 70 йиллигини нишонлаган монарх бўлди.\n02 Июль 08:30 84805\n02 Июль 17:23 74321\n03 Июль 12:03 62249\n04 Июль 13:26 51629\n02 Июль 12:22 45100


Ўзбекистонда иш ҳақи оширилди, нарх-наво ҳам\nФеруза 1 октябрдан бошлаб Ўзбекистонда бюджет ташкилотлари ходимлари иш ҳақлари, пенсия, стипендия ва ижтимоий нафақалар миқдори 1,2 баробар оширилади. Бу ҳақда мамлакат президентининг фармони қабул қилинди.\nФармонда айтилишича, энг кам ойлик иш ҳақи 9400 сўм, ёшга доир пенсиялар 18 минг 605 сўм, зарур иш стажига эга бўлмаган кекса ёшдаги ва меҳнатга лаёқатсиз фуқаролар учун бериладиган нафақа 11 минг 270 сўм миқдорида белгиланган.\nФармондаги рақамлар қандай омиллар асосида белгилангани, нарх-наво кўтарилиши билан иш ҳақи, пенсия, стипендия ва нафақаларнинг оширилиши ўртасидаги мутаносиблик қандайлиги тўғрисидаги саволларга Молия ҳамда Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирликларидан жавоб олишнинг иложи бўлмади.\nИқтисодчи Иброҳим Ҳакимовнинг айтишича, Ўзбекистон иқтисоди барқарор бўлмагани сабабли инфляция юқорироқ бўлиши табиий. Президентнинг янги фармони шу жараёнда аҳолига ижтимоий мадад бериш мақсадида чиқарилган.\n“Бюджетда етарли маблағ бўлса, ҳукумат шундай тадбирларни амалга оширади. Қанча фоизга оширилиш ҳам бюджетга боғлиқ”, - деди И.Ҳакимов.\nУнинг таъкидлашича, оширилган иш ҳақи ва нафақалар 1 ноябрга бориб қўлга тегади. Шу вақт оралиғида эса бозор бу ҳолатга мослашиб бўлади. Яъни баъзи маҳсулотлар нархи ошиши, талаб бўлмаса, тушиши мумкин.\nКузатувчи Зайнаб Саидованинг эътирофича, Ўзбекистонда иш ҳақининг оширилиши ҳеч қачон аҳолини қувонтирмайди. Чунки иш ҳақи арзимас оширилган бир пайтда нарх-наво жуда сезиларли кўтарилади.


“Ўзбекистон почтаси” мутахассислари Кореяда АКТ тренинг-курсларида қатнашишди\n18:18 / 06.07.2017\nИкки томонлама ҳамкорлик дастурига биноан жорий йилнинг 18 июндан 24 июнига қадар “Ўзбекистон почтаси” АЖ Бош директори бошчилигидаги делегация Кореяда бўлиб қайтди. Бу ҳақида почта сайтида хабар берилди.\nСафардан кўзланган асосий мақсад корейс ҳамкорлар билан Ўзбекистонда почта инфратузилмасини модернизация қилиш масалалари муҳокамаси ва ташкил этилган АКТга оид тренинг-курсларда қатнашишдан иборат эди.\nКорея почтаси президенти жаноб Ким Кеэ Деок билан бўлиб ўтган суҳбат чоғида икки давлат почта маъмурияти ҳамкорлиги истиқболлари борасида фикр алмашилди. Корейс томони ўзаро ҳамкорликни мустаҳкамлашда, тажриба алмашинуви ва “Ўзбекистон почтаси” мутахассислари малакасини оширишга ҳозирлигини изҳор этди. Ушбу масалалар сафар давомида имзоланган Меморандумда ўз аксини топди.\nТренинг-курсларда қатнашган Ўзбекистон почта соҳаси мутахассислари аҳолига кўрсатилаётган почта хизматларининг илғор услублари ва ушбу жараёнда замонавий АКТдан фойдаланиш ҳақида батафсил маълумотга эга бўлишди.\nСеул шаҳрининг Марказий почта бўлими, Дейжон почта маркази ва Инчеон халқаро логистика марказига алоҳида сафар ташкил этилди. Бу ерда делегация аъзолари мазкур почта объектларининг почтани қабул қилиш, уни саралаш ва ички ҳамда чет эллардаги мижозларга етказиб бериш жараёнлари билан танишишди. Корейс мутахассисларининг фикрича, Корея почтаси фаолиятининг деярли барча йўналишларида қўлга киритилган ютуқлар боиси АКТнинг почта соҳасига ўз вақтида ва кенг жорий этилишидир.\nЎзбекистон почта Корея сафар АКТ


ЎЗБЕКИСТОННИНГ ЯНГИ РАҲБАРЛАРИ ДИҚҚАТИГА | Huquq Olami\nPRISONER OF JASLYK →\nКўп соҳаларда Ислом Каримов юргазган сиёсат дунё жамоатчилигининг олдида шарманда бўлди, бироқ энг катта шармандалик миллий валюта (сўм)ни конвертациясида юзага келди. 90-чи йиллар бошида мен бир мақоламда мустақилликни мустаҳкамлаш учун Ўзбекистон ҳукумати уч соҳада Россияга қарам бўлмаслиги: 1) имкон қадар тезроқ Россия рублидан ўзга ўзининг миллий валютасини шакллантириш…\nКўп соҳаларда Ислом Каримов юргазган сиёсат дунё жамоатчилигининг олдида шарманда бўлди, бироқ энг катта шармандалик миллий валюта (сўм)ни конвертациясида юзага келди. 90-чи йиллар бошида мен бир мақоламда мустақилликни мустаҳкамлаш учун Ўзбекистон ҳукумати уч соҳада Россияга қарам бўлмаслиги: 1) имкон қадар тезроқ Россия рублидан ўзга ўзининг миллий валютасини шакллантириш; 2) Ўзбекистон армияси сафларида хизмат қилаётган рус (шу жумладан россиялик) офицерларини истеъфога чиқариш; 3) мамлакатда яшаётган рус аҳолиси Ўзбекистондан Россияга оммавий кўчишини миллий нафрат орқали амалга оширилмаслиги кераклиги ҳақида ёзган эдим. Мутлақо янги валютани ишлабчиқариш, уни муомалага киритиш ва янги банк системасини йўлга қўйиш, табиий, осон иш эмас. Буни амалга ошириш учун ҳукумат камида бир ёки бир ярим йил тинимсиз ишлаши керак. Ҳамма вақт атрофига олазарак назар ташлаб ишлашга ўрганган И.Каримов Россия рублидан зўрға воз кечди ва биринчи миллий валюта сифатида сўм-купонни муомалага киритди. Сўм-купон 1994 йил ўрталаригача »хизматда» бўлди, бироқ конвертациянинг »к»сига ҳам яқинлашмади. Аксинча, сўм-купон нархлар ҳакалак отиб кўтарилиб кетишига сабаб бўлди.