Istiqbolli yosh san’atshunos | Notiq.uz\n21.04.2016 Оставить комментарийXattotlikОт: Rahimboy\nSaidabrorni O’zDSMI institutini bitkazib shu o’quv muassasasida faoliyat yuritayotganidan xabarim bor edi. Kimdir yoki nimadir insonni kashf etishga sababkor bo’ladi. Uni televizor orqali “Munosabat” teleshousida chiqishi va fikrlarini ta’sirchan ifoda etishi menda hayrat uyg’otdi, o’zgacha taassurot qoldirdi. Rumiydan bir misol keltirdilar: shamol sharqdan essa sabo bo’ladi, g’arbdan essa vabo bo’ladi. Kuchli mantiq. Uni o’rnida keltirish ham mahorat. Uning ilmiy qobiliyatini ta’kidlab doktorlik dissertatsiyasi ustida ish qilishi zarurligini aytdim. Uning bitiruv ishi qadimiy xattotlik san’ati haqida ekan. Men uning qalamiga mansub bo’lgan ilmiy risolani muxtasar shaklda keltirishni lozim topdim.\nХАТТОТЛИК САНЪАТИНИНГ ТАРИХИ. Хаттотлик санъатининг шаклланиши ва хат услубларининг кашф этилиши\nЖаҳоннинг турли соҳа олимлари, тарихчи ва филологлари томонидан айни пайтда истеъмолда бўлган, шунингдек қадимда мавжуд бўлган тиллар ва ёзувлар орасида громатик, эстетик, шакл жиҳатидан кўп бор тадқиқ этилаётгани бу шубҳасиз араб тили ва ёзувидир. Эҳтимол, бунга сабаб биринчидан, илоҳий битик “Қуръон”нинг мазкур ёзув ва тилда нозил бўлгани бўлса, иккинчидан араб ёзувининг график асослари бир хил бўлишига қарамасдан, ҳарфлар шакл жиҳатдан турли услубларда тараққий этган. Бу ёзувнинг гўзаллигига алоҳида эътибор берилиши натижасида араб хати маъно ташиш воситасидан ташқари, кишиларга юксак эстетик завқ берувчи санъат асарига айланган.\nЎзига хос ажойиб тасвирий жихатларга эга бу ёзувнинг илдизи узоқ ўтмишга бориб тақалади. Эрамизнинг дастлабки йилларида Арабистон ярим оролининг шимолий-ғарбий қисмида Набатийлар давлати мавжуд эди ва бу давлатнинг ёзуви оромий ёзуви бўлиб, ушбу ёзув набатийлар давлатида истеъмолда бўлганлиги сабабли набатийлар ёзуви деб ҳам аталган. Бу алифбо 22 белгидан иборат бўлган. Кейинчалик бу алифбодан ҳозирги кунда Африканинг шимолий-ғарбий қисмидан Ҳиндистонгача бўлган улкан ҳудудда истиқомат қилувчи кўплаб халқлар қўллаб келаётган араб ёзуви шаклланган.\nИслом дини ва унинг биринчи китоби бўлган Қуръони каримнинг шарофати ила деярли саводсиз ҳисобланган кўчманчи араблар жуда бой ва ранг-баранг ёзувга эга бўлган, цивилизациялашган маданий халққа айланган.\nМаҳаллий халқ томонидан ҳарбий соҳадаги қўлга киритилган ютуқлари, ислом динининг қўшни ҳудудларда тарқалиши, араб тилининг обрў-эътиборини кучайтирган. Зеро ҳар бир фатх этилган ҳудудга албатта “Қуръон” суралари тарғиб этилган. VII аср охирида (685-705 йй.) халифа Абдулмалик даврида халифаликнинг пойтахти Дамашқда барча давлат муассасалари ва расмий ёзишмаларни фақат араб тили ва ёзувида олиб бориш ҳақида фармон қабул қилинди ва бу фармон халифаликнинг барча ҳудудлари учун умумий деб эълон қилинди.\nАраб тилининг халифаликка тобе бўлган ҳудудларда кенг тарқалиши Қуръон ёзуви ҳамда орфографиясини такомиллаштириш заруратини келтириб чиқарди. Бу ислоҳотни амалга оширишда ўша даврда Ироқнинг ҳукмдори бўлган Ал-Ҳажжожнинг ташаббуси ва хизмати улкан бўлган. Ёзувда ўтказилган бу ислоҳотнинг вақти аниқ эмас. Эҳтимол у 680 йилдан 780 йилгача бўлган даврда бўлган. Умуман араб ёзувида ўша даврда ўтказилган ислоҳотнинг моҳияти қисқача қуйидагилардан иборат:\nЮқорида айтганимиздек, набатий ёзувида 22 та ҳарф мавжуд бўлган. Бу ҳарфлар орасида 4 та ҳарф шаклан деярли бир хил ёзилган. Илк араб ёзувида бу ҳарфларни фарқлаш учун уларнинг устига ёки остига нуқталар қўйиш жорий этилган ва шу нуқталар сони билангина фарқланган.\nЎтказилган ислохатлар натижасида 28 та ҳарфдан иборат бўлган араб ёзуви шаклланган.\nИлк араб ёзувида ҳарфларнинг кўпчилиги иккала томонидан ҳам қўшиб ёзилган. Такомилига етган араб ёзувида ҳар бир ҳарфнинг сўз бошида, ўртасида, охирида ёзиладиган алоҳида шакллари мавжуд. Истисно тариқасида 6 та ҳарф илгариги хусусиятини сақлаб қолган ва улар фақат ўнг томондаги ҳарфлар билангина қўшиб ёзилади. Вақт ўтиб араб ёзувидаги 28 ҳарфнинг 100 дан ошиқ кўриниши шаклланган.\nНабатий ёзувида чўзиқ унлилар ҳарфлар ёрдамида ифодаланар эди. Бу қоида араб ёзувида ҳам сақлаб қолинган. Алифбодаги ه, و, ي ҳарфлари ундош товушларни ифодалаш билан бирга чўзиқ а, у, и унлилари вазифасини ҳам бажаради. Қисқа унлилар эса, ҳарфларнинг остига ёки устига қўйиладиган забар, зер, печ ҳаракатлари билан ифодаланади. Бу ҳаракатлардан ташқари турли вазифаларни бажарувчи бир неча қўшимча ҳаракатлар ҳам мавжуд.\nШундай қилиб, Қуръон ва ўша давр оғзаки поэзияси талаффуз нормаларига тўла жавоб бера оладиган ёзув ишлаб чиқилган. Арабларнинг бу ёзув системаси VII асрнинг ўрталарига келиб, такомилига етган бўли бу ёзув хаттотлар томонидан хатти Хижози қадим дея ном олган. Баъзи рус олимлари араб хатининг дасттлабки шакли Куфий хати деган нотўғри маълумотларни келтирган. Нотўғрилигига исбот куфий хати нисбатан берилувчи Куфа шаҳрига 637 йили (Қуръон жамланиб бўлганидан кейин) саҳоба Саъд ибн Абу Ваққос (р.а.) томонидан асос солинган. Бинобарин тарихий далиллар куфий хатни VIII асрда Басра ва Куфа шаҳарларида вужудга келганлиги таъкидланади.\nИзчиллик билан араблар, ёзувни такомиллаштириш орқали келажакда ёзма ёдгорликларни яратиш учун жуда қулай ва ихчам ёзувга эга бўлганлар. Бунда ҳар бир ундош товушни ифодалаш учун алоҳида ҳарф мавжуд бўлган. Унли товушлар ҳам қўшимча белгилар ёрдамида ёзилиш имконига эга бўлган. Бундан ташқари бу ёзув ихчамлиги боис тежамкор ҳисобланган. Бу эса араб тилида китоб ёзиш анъанасининг шаклланишида муҳим шартлардан бири бўлган.\nАраб фатхининг кенгайиши билан ислом дини кўплаб ўлкаларга ўзи билан бирга эътиқод асоси – Қуръону каримни ҳам олиб боради. Натижада халифалик таъсиридаги ҳудудларда араб тили ва ёзуви асосий мулоқот воситасига айланади.\nТаниқли хаттот ва манбашунос олим Ҳабибулло Солихнинг таъкидлашича араб ёзувининг дастлабки босқичида фақат Ҳижозий ёзуви мавжуд бўлган. Қуръони каримнинг дастлабки нусхалари шу ёзувда кўчирилган. Бу ёзув тўртинчи халифа Али ибн Толиб томонидан такомилига етказилган. Араб графикасидаги бошқа хат турлари айнан мана шу ҳижозий ёзуви асосида шаклланган.\nIХ асрга келиб араб ёзуви яна ислоҳ қилинган. Энди ёзув оддий харфлар орқали маъно ташиш воситасидан, санъат оламига кириб келди. Эҳтимол бунга Ислом шариатидаги инсон ва жонли мавжудодлар тасвирини чизиш яъни мусаввирлик учун қўйилган чекловлар сабабдир. Ёҳуд хаттотларнинг Қуръонга ва илоҳий битикларга бўлган муҳаббати, ҳурмати натижаси ўлароқ, ислом илмини бутун дунёга ёйиш мақсадида оят ва ҳадисларни ўқиш учун одамларни қизиқтириш мақсадида харфлар ва ёзувларга алоҳида зеб беришгандир. Бизга маълуми шуки хаттолар араб ёзувини бир миллат ёки ҳудудга тегишли деб ҳисоблашмайди. Улар мазкур ёзувни мусулмонларнинг муқаддас китоби Қуръони каримга нисбат бериб ўрганишган ва ислоҳ этишган. Бу айни хақиқатдир. Шу сабабдан ислом динини қабул қилган ҳар бир миллат ва халқлар томонидан Қуръон ва ҳадисларни ўрганиш ва ўз диёрларида тарғиб этиш учун, ўша ҳудуднинг менталитети, табиати ҳамда дунё қарашларига мослаб хат услублари кашф этилган.\nX асрларга келиб хат услублари ҳуснихатга, хаттотлик эса санъат турига айланиб улгурди. Ушбу санъат турини кейинчалик бутун мусулмон шарқи котиб ва хаттотлари такомиллаштириб машҳур етти хат услублари шаклланиб, бугунги давргача мазкур услубларга асосланган ҳуснихатнинг 141 хат тури яратилди. Дунёга машҳур етти хат турини пайдо бўлишида эса айнан Али ибн Муқланинг ташаббуси беқиёс.\nАли Муҳаммад ибн Али ибн Муқла (ҳ.272-328)-(м.886-940) давлат арбоби ва хаттот. Ибн Муқла уч аббосий халифа қўлида вазирлик лавозимида ишлаган. У ҳижозий ва куфий хатлари асосида шарқ оламида машҳур бўлган етти хатнинг олтита турига бошланғич асос солган. Муҳаққақ, сулс, риқо, тавқиъ, райҳоний ва насх деб аталадиган машҳур олти хат тури хаттотни дунё тарих зарварақларига муҳрланишига сабаб бўлди.\nИбн Муқлаъ хатни нуқта доирасига асосланиб вазъ қилган ҳамда олти турга нисбат берган. Баъзи ривоятларга кўра, Ибн Муқлаъ ёзувларни етти турга ажратиб, ҳар бирига алоҳида ном берган дейилади. Булар қуйидагилар: Муҳаққақ, сулс, риқо, тавқиъ, райҳоний, насх ва сўнги еттинчиси таълиқ услуби.\nКейинчалик Шайх Жамолиддин Ёқут Жазоирий (277 — 397/891-1007й.) улуғ хаттот Ибн Муқла шакллантирган машҳур олти хатни мукаммаллаштиради. Шунингдек, у насх хатининг ихтирочиларидан бири ҳисобланади. Ундан кейин бу ишни Эронлик олим Али ибн Ҳилол давом эттирган. Унинг тахаллуси Ибн Баввоб бўлиб хижрий 413, милодий 1022 йилда вафот этган.\nУ ҳуснихат қоидаларига бағишланган «Қасидаи роия» номли рисола ёзган. Ибн Баввоб таълимотича, ҳуснихат инсон ижодининг самараси бўлиб, тасвирий санъат сингари мустақил санъат тури сифатида таъкидланган.\nУ Шероздаги машҳур кутубхонада ходим бўлиб ишлаб, ўз даврида машҳур 36 хил хат турининг 17 хилини ихтиро қилади.\nМумтоз етти услуб ҳақида олимлар орасида турли бахсли фикрлар мавжуд. Жумладан турк хаттоти Ҳабибнинг “Хат ва Хатотон” тазкирасида қуйидаги маълумотлар келтирилган: “28 ҳарф дан иборат бўлган араб алифбосининг дастлабки шакли хатти маъқалий бўлиб, тик чизиқлар билан ифодаланган. Аммо узоқ истеъмолда бўлиб, шуҳрат қозона олмаган. VII асрдан бошлаб, унинг ўрнини араб ёзувининг энг қадимийси ва машҳури ҳисобланган хатти кўфий эгаллайди. Сўнгра хатти маъқалий ва кўфий хати асосида араб ёзувининг санъаткорона яратилган олти хил асосий услуби майдонга келган: 1. Муҳаққақ хати — бир бўлак қисми текис бўлиб, қолган бўлаклари думалоқ шаклдадир. 2. Райҳоний хати — муҳаққақдан келиб чиққан. Муҳаққақ ва райҳоний хатларининг ихтирочиси Ибн Баввоб бўлган. 3. Сулс хати — тўрт баҳраси текис, икки баҳраси юмалоқдир. 4.Насх хати ихтирочиси машҳур санъаткор хаттот Ибн Муқлаъ ҳисобланади. 5.Тавқиъ хати — ярим текис, ярим юмалоқ чизиқдан ташкил топган. 6.Риқоъ хати — кўпчилик ҳарфлари бир-бирига қурама қилиб ёзилади. Тавқиъ ва риқоъ хатининг ихтирочиси маълум эмас.»\nБаъзи олимларнинг фикрларича, муҳаққақ биринчи услуб, райҳоний хати ундан келиб чиққан. Сулс учинчи услуб, насх хати ундан чиқарилган. Бешинчи услуб ҳисобланган тавқиъ хатидан сўнгги олтинчи хат рикоъ келиб чиққан.\nАйрим манбашунослар таълиқ хатини ҳам бу олти хат ёнига қўшиб, асосий хат услубларини етти тур деб таъкидлашган. Таълиқ хатининг ихтирочиси Абулъол исмли шахс бўлиб у ихтиро этган таълиқ хатининг график асослари кўфий хатига бориб тақалади. Бу хат форсий матнларни ёзиш учун ихтиро қилинган.\nЕтти машҳур хат турлари ҳақидаги бахсли маълумотларнинг яна бири бугунги кун манбашунослари томонидан таъкидланган бўлиб улар қуйидагича:\n«كوفى» Куфий ёзуви ёки хатти куфий – Куфий ёзуви хижозий ёзуви асосида шаклланган дастлабки араб ёзувидир. У биринчи марта Куфа шаҳрида ишлатилиб, у ерда ривож топгани учун «куфий» деб ном берилган. Араб олимларининг фикрича Қуръоннинг ажам халқларига юборилган биринчи қўлёзма нусхалари кўчирилган бу ёзув тури тўртинчи халифа ҳисобланган Али ибн Абу Толиб томонидан такомиллаштирилган. Натижада ўша даврда турли ёзишмалар, давлат идораларидаги ҳужжатлар ва бошқа хужжатлар шу ёзувда олиб борилган. Ўша даврдаги қўлёзма китоблар ҳам куфийда яратилган. Вақт ўтиши билан Ибн Муқла ўтказган ислоҳот натижасида вужудга келган бошқа турдаги ёзувлар куфийнинг ўрнини эгаллай бошлаган. XII асрга келиб Сурия, Ироқ, Эрон ҳудудларида куфий ёзуви амалда қўлланишдан тўхтаган. Лекин у умуман истеъмолдан чиқиб кетган эмас. Куфий ёзуви ислом бадиий санъати – меъморлик ва халқ амалий санъатида эпиграфик, каллиграфик – безак вазифасини бажарадиган асосий элементларидан бири бўлиб бугугача хизмат қилиб келмоқда. Шу билан боғлиқ ҳолда бу ёзув тури ишлатилиш соҳасига қараб, яна бир неча турга бўлиниб кетган. Масалан, бу хат туридаги ҳарф элементларига гуллар, барглар шакли берилиб, хуснихат турларида ишлатилган ва унга гулли хати куфий, гулли куфий деб ном берилган. Куфий ёзувидаги ҳарфларнинг ёзилишидаги тўғри чизиқлар ўртасидаги тўғри бурчаклари кўпроқ сайқалланиб, унинг геометрик шакли ривожлантирилган ва ундан биноларнинг устки қисмидаги безаклар сифатида фойдаланилган. Бунда мазкур хати куфий, биринчидан, ёзув сифатида маълум тушунчани ифодаласа, иккинчидан, нақш ёки безак сифатида иморатларнинг экстеръери бағоятда гўзал ва бетакрор кўриниши учун омил ҳисобланган. Хатти куфийнинг бу тури куфиййи банноий-бинокорлик куфий хати деб аталади.\nXV асргача қўлёзмаларда асар номи, асар боблари ва қисмлари номи, асар бошланишидаги “басмалани” ёзишда куфий ёзувидан фойдаланилган.\n«محقق» Муҳаққақ ёзуви ёки хатти муҳаққақ – бу ёзув тури аббосийлар ҳукмронлигининг бошланиши – VII асрнинг иккинчи ярмида вужудга келган. У Ироқ ҳудудида пайдо бўлганлиги сабаб хатти ироқий ҳам деб аталади. Бу ёзув турида ҳарфлардаги эгри чизиқлар билан тўғри чизиқлар ўртасидаги пропорция 1,4 ва 3,4 га тўғри келади. Муҳаққақ ёзуви катта ҳарфлар билан ёзиладиган матнларга мўлжалланган. Шунинг учун у катта ҳажмдаги Қуръон нусхаларини кўчириш ва маҳобатли безак ишлаларида ишлатилган. Бундан ташқари бошқа битикларда ҳам, агар ҳарфлар воситасида улуғворлик, тантанаворлик ифодалаш зарур бўлган ўринларда шу ёзув туридан фойдаланилган. Эрон хаттотлари томонидан шу ёзув турида яратилган Қуръон нусхалари ўша даврларда катта шухрат қозонган. Хусусан, Амир Темурнинг набираси Бойсунқур Мирзо (ваф.837-1434й.) жуда катта ҳажмдаги Қуръон нусхасини шу ёзувда кўчириб, китобат қилдирган. Бу Қуръоннинг хар бир варағи 170-101 см ҳажмга эга бўлган.\nXVII аср ўрталарига келиб, бу ёзув ўз ўрнини сулс ёзувига бўшатиб берган. Сулс ёзувида эса, Қуръон нусхалари тўлалигича яратилган эмас, балки унинг айрим оятларигина ёзилган.\n3.«ريحانى» — Райҳоний ёзуви ёки хатти райҳоний – Ҳозиргача шарқ палеографиясида бу ёзув турига аниқ таъриф берилмаган. Бази манбаларда райҳоний ёзуви билан муҳаққақ ёзуви ўртасидаги фарқ райҳоний ёзувидаги ҳарфлар райҳон баргларига қиёсланиши ҳамда чизиқларнинг ингичкалиги ва гўзаллигидан иборатлиги келтирилса, бошқаларнинг хаттотларнинг фикрича, агар муҳаққақ ёзувидаги ҳарфларнинг ўзаро мутаносиблиги қонун-қоидасига риоя қилинган ҳолда насх ёзуви билан бир хил ҳажмда ёзилса, бу райҳоний ёзуви бўлади дея таъкидлашган.\nРайҳоний ёзуви ҳам муҳаққақ ёзуви билан бир хил функцияни бажарган ва XVII асрнинг ўрталарига келиб, ўрнини насх ёзувига бўшатиб берган ва истеъмолдан чиқиб кетган. XIV-XV асрларга келиб айрим хаттотлар бу ёзувни фақатгина қўлёзмаларнинг ҳошияларидагина ишлата бошлаган.\n«ثلث« — Сулс ёзуви ёки хатти сулс. Ўрта асрларда бу ёзув мусулмон оламининг барча ҳудудларида энг кўп тарқалган ёзув турларидан бўлган. Бу ёзувни муҳаққақ ёзуви билан қиёсласак, муҳаққақ ёзувида тантанаворлик, улуғворлик акс эттирилса, сулс ёзувида ўзига хос майинлик, нафосат устун туради. Сулс услубида ҳарфлардаги йўғон ёзиладиган қисми билан ингичка ёзиладиган қисми ўзгача руҳдаги нозиклик билан алмашинади. Бу хат чизиқларининг учдан бир қисми тўғри чизиқдан ва учдан икки қисми эгри чизиқ ва думалоқ шаклдан иборат. «Сулс хати» дейилишига сабаб шуки, бунда қаламнинг учинчи ҳиссаси ишлатилади ёки қаламнинг учдан бир ҳиссаси кўпроқ ишга солинади (арабчада сулс сўзи «учдан бир» маъносини билдиради).\nЎрта аср анъаналарига биноан, ҳукмронларнинг расмий кўрсатмалари, фармонлари шу ёзувда битилган. Шунингдек, қўлёзмаларнинг титул варақлари ва охирги саҳифаси ҳам сулсда ёзилган. Тарихий иншоотларнинг пештоқ, равоқ ва намоёнларида безак сифатида ишлатилган сулс ёзувлари эса оқ ва сариқ рангларда кўриш мумкин. Бундан ташқари сулс ёзувида амалий санъатнинг турли йўналишларидаги хаттотлик намуналари ҳам яратилган.\n5. «توقيع» Тавқиъ ёзуви ёки хатти тавқиъ – бу хатнинг ярми текис, ярми юмалоқ чизиқдан ташкил топган. Ҳижозий хатига ўхшашлиги бор. Илгари қозилар ва ҳокимлар хужжатларни айнан тавқиъ хати билан имзолаганлар. Идора ва маҳкамаларда фармонларга, мактубларга, қўлёзмаларга тавқиъ услубида имзо қўйилган. Хусусиятларидан яна бири, тез ёзишга мўлжалланган. Ушбу ёзув сулс ёзувидан келиб чиққан ва унинг модификацияси ҳисобланади. Мазкур хат турида ҳарфларнинг ҳажмидаги ўзаро мутаносиблик сулс ёзувидаги мутаносиблик билан бир хил бўлсада, уларнинг бир-бирига уланиши сулс ёзувидан фарқ қилади. Чунки тавқиъда ҳарфларнинг олтидан бир қисми тўғри чизиқли элементлардан иборатдир. Шундай қилиб, тавқиъ ёзуви етти услуб ичида энг тез ёзилиши билан машҳур. Бу ёзувда ҳарфларнинг барча элементлари бир хил йўғонликда ёзилади ва унда йўғон элементларнинг ингичка ёзувлар билан алмашиниш ҳодисаси учрамайди. Бунга эса қамишқаламнинг учини бошқачароқ чиқариш йўли билан эришилган. Тавқиъ ёзувида нафақат бир сўз ичидаги ёзувлар, балки бошқа сўзлар ҳам қўшиб ёзилган.\n«رقاع» – Риқоъ ёзуви ёки хатти риқоъ – кўпинча мактублар, кишиларга юбориладиган хатлар мазкур услубда ёзилган. Риқоънинг хусусиятларидан бири, аксарият ҳарфлари бир-бирига қурама қилиб ёзилади. Тавқиъ ва риқоъ хатининг ихтирочиси номаълум.\nРиқоъ тавқиъ ёзувининг кичрайган шакли, у ҳам сулс ёзуви асосида вужудга келган. Дастлаб ҳукмронларнинг фармон ва ёрлиқларини ёзишда қўлланилган. Риқо ёзуви ўзининг ҳусусиятлари билан тавқиъ ёзувидан фарқ қилмайди. Фақат риқо тавқиъга қараганда майдароқ ва ингичкароқ ҳарфлари думалоқ шаклли ёзилади. Ушбу услуб ҳам тез ёзишга мўлжалланган. Риқо кичкина қоғоз варақчаларига ёзиладиган шахсий мактубларни ёзишга мўлжаллаб яратилгандир. Ўзбек тилига таржима қилганда риқоъ – “руқъа” сўзининг кўплиги бўлиб, “коғоз парча”, “мактублар” деган маънони билдиради. Кейинчалик мазкур хатда кўнгилочар мазмундаги қисқа-қисқа ҳикоячалар ҳам ёзила бошлаган. Шунингдек, Қуръон, ҳадислар ва дунёвий мазмундаги қўлёзмаларнинг титул варағи ва охирги саҳифасида ҳам ишлатилган. Бунда қўлёзманинг кўчирилган жойи, санаси, хаттотнинг исми, асарнинг номи, баъзан қўлёзмани кўчиришга буюртма берган шахснинг исми ҳам битилган. Тавқиъ билан риқоъ ўртасидаги мутаносиблик натижасида вақт ўтиши билан риқоъ атамаси остида тавқиъ ҳам тушунила бошлаган.\n«نسخ» – Насх ёзуви ёки хатти насх – “Насх” сўзининг луғавий маъноси “бекор қилиш”дир. Термин сифатида у “бошқа хат турларини бекор қилувчи” маъносида қўлланилган. Бу ёзув ҳозирги кунгача ҳам бутун мусулмон Шарқида энг кўп тарқалган ва энг оммабоп ёзув тури саналади. Бугунги кунда ҳам араб мамлакатлари ва араб алифбоси асосида ёзувлари шаклланган ҳудудларда, босма усулда чиқаётган барча китоблар, журналлар, газеталар ва бошқа матбуот турлари насх ёзуви асосида нашр этилади. Насх хатининг бу даражада кенг тарқалишига сабаб унда ҳарфларнинг аниқ, равшан, ўзаро уйғун равишда бир-бирига уланиши ва энг асосийси, уни ўзлаштиришнинг нисбатан осонлигидир. Ушбу хат услуби ҳарфлар шакл ва ҳажмининг ўзаро мутаносиблиги қоидаси асосида шаклланган. Насх ёзуви Х аср охиридан бошлаб истеъмолга кирган. Кейинги икки ярим асрлик муддат ичида ундан «насхи эроний» деб аталадиган хат тури вужудга келган. Бу эса машҳур хаттот ва олим Ёқут Мустаъсимий фаолияти билан алоқадор. XIII-XIV асрларда мўғўллар босқини билан боғлиқ ҳолда бу ёзув бир оз эътибордан четда қолган бўлса ҳам, у Эрон ва Ўрта Осиёда XVII аср охиридан XVIII аср бошларигача истеъмолда бўлган. Уни машҳур хаттот Аҳмад Найризий бир оз ўзгартирган ҳолда бўлажак янги тур, настаълиқ ёзувига яқинлаштирган. Гарчи XIV аср охирида янги настаълиқ ёзуви пайдо бўлиб, насх хати бир оз оммавий истеъмолдан қолган бўлса ҳам, насрий асарларнинг кўпчилик қисми насх ёзувида китобат қилинган ва ХХ аср бошларига қадар насх ёзуви билан настаълиқ ёзуви хаттотлар учун асосий ёзув тури бўлиб хизат қилган.\nНасх хатини фақат қоғозгагина эмас, балки ёзиш қийин бўлган маъдан, темир, жез ва ёғоч кабиларгада битиш мумкин. Мазкур жихатларидан келиб чиқиб насҳни матбаада чоп этиладиган адабиётларга асос қилиб олишган, баъзида уни босма хат деб аташади. Умуман, насх хатида аждодларимиз томонидан ижод этилган кўплаб асарлар ёзиб қолдирилган.\nЕттиликдан ташқари илмий адабиёт ва қўлёзмаларда кўп учрайдиган ғубор хати насх хатининг майда қаламда ёзилишидир. Ўтган замонларда майда қалам билан ёзиладиган нарсаларни махсус рақамда жуда ингичка ва кичкина қилиб ёзардилар. Шунинг учун ғубор деб атадилар. Машҳур хаттотлардан Саид Қосим бир гуручнинг донасига ғубор хати билан «Ихлос» сурасини тамом китобат қилган. Ғубор хатининг ихтирочиси у киши эканлиги кўрсатилган.\nЮқорида келтирилган хат турлари хаттотлар тилида “Ал-хутут ас-сабъа” яъни “етти хат” деб юритилади. Моҳир хаттот мазкур хатларнинг хар бирини билиши лозим.\nМазкур хат турларининг ҳар бири махсус ўринларда қўлланилган. Кўфий хати нақшин безак ўрнида фойдаланилган, насх хати асосан китоб матнларини кўчиришда, сулс хати – ёдгорлик обидалар пештоқ ёзувлари ва лавҳаларда, тавқиъ хати имзода, риқоъ хати мактубларда ишлатилган. Бу етти ҳат услубининг хар бири ингичка – хафий ва йўғон – жалий қаламларда ёзилишига кўра, ўн тўрт хил хатни ташкил этади.\nНастаълиқ “насх” ва “таълиқ” атамаларининг бирикувидан ташкил топган. Мир Али Ҳиравий ҳамда Мир Али Табризий мазкур икки услуб асосида настаълиқ хатини кашф этганлар.\nБундан ташқари Темурийлар даврида Хуросон ва Мовароуннаҳр ҳудудларида вужудга келган ёзув турлари ҳам мавжудки, уларнинг асосийлари «таълиқ», «шикастайи таълиқ», «настаълиқ» ва «шикастайи настаълиқ» ёзувларидир.\nЎтмишдан хат машқи мохир хаттот томонидан шогирдлар учун беш босқичга бўлиб ўргатилган. Аввало, муфрадот – бирлик харфлар билан ишлаш, сўнгра мураккабот – иккита ҳарфни қўшиб ёзиш, ундан кейин қитъаот – чорбайт, маснавий, рубоийларни йирик жалий қаламда ёзиш, кейинги босқич муншаот – хафий қаламда хат ёзиш, иншо ёзиш, ва сўнги босқич китобат — хафий ва жалий каламларда китоблар кўчиришдан иборат. Ҳар бир боскич устоз томонидан шогирднинг истеъдодига қараб қайта-қайта такрорланган. Ҳарфлар нуқталар билан ўлчанган.\nШарқ мусулмон санъатининг нафис тури саналган ҳуснихатнинг яна бир жихати — бу абжад ҳисобидир. Абжад — араб алифбоси таркибидаги ҳарфлардан тузилган ва ҳар қайси ҳарфнинг сон қийматини эслаб қолиш учун ясалган саккизта сўзнинг биринчиси ва шартли умумий номи. Бу сўзлар: абжад, ҳавваз, ҳутти, каламан, саъуфас, қарашат, саххаз, зазағ. Ҳарфларни сонлар билан ва сонларни ҳарфлар билан ифода қилиш абжад ва жимал ҳисоби исмлари билан аталиб, қадимги вақтларда сонларни кўпайтириш жадвалини ёдлашни осонлаштирган. Бундан ташқари, Шарқ, шу жумладан ўзбек мумтоз адабиёти, меъморлик ва амалий-безак санъатида бирор муҳим ҳодиса ёки бино-иншоотларнинг қурилган санаси ҳарфлар билан ифодаланган. Ўзбек адабиётида абжаддан махфий ёзувлар ёзишда ҳам фойдаланилган. Ўрта Осиёда абжад ҳисоби ХХ аср бошларигача қўлланилган.\nБиз юқорида кўриб ўтган ёзув турлари келиб чиқиш нуқтаи назаридан арабий ҳисобланиб, анъанавий ва мумтоз ёзув турлари деб аталади.\nЯхши ёзилган хат киши кўнглини кўтаради. Ибн Синонинг “Тиб қонунлари” китобида таъкидлашича, хунук хат билан ёзилган матн кишининг кўзига катта зарар етказади. Шунинг учун ҳуснихат билан ёзилган ва кўчирилган китоблар ниҳоятда қадрланган, аждодларимизнинг нодир асарлари мана шу ноёб санъат тури орқали авлодларга етиб келган.\nЎРТА ОСИЁ ХАТТОТЛАРИНИНГ ҲУСНИХАТ ТАРАҚҚИЁТИГА ҚЎШГАН ҲИССАСИ\nХаттот – фақатгина котиб эмас, мусаввир ҳамдир.\nШарқликлар, шу жумладан, Ўрта Осиё халқларининг маданият тарихи энг қадимий ва кўп соҳаларда юксак тараққиёт босқичига эришганлиги бугунги кунда бутун дунё илм-фан аҳли томонидан эътироф этилган ҳақиқатдир. Ислом дини кириб келгандан сўнг IX—XI асрларда Ўрта Осиёда, айниқса, Хоразм, Буҳоро ва Термизда маданий ва илмий тафаккур беқиёс барқ уриб гуллади. Жаҳонга танилган ал-Форобий, Ибн Сино, Ал-Беруний, Ал-Хоразмий, Замахшарий, Буҳорий ва Термизийлар сингари улуғ мутафаккир олимлар даҳосидан ҳозиргача башарият баҳраманд бўлиб келмоқда.\nМўғиллар босқинчилиги туфайли вайрон этилган маданият Темурийлар даврига келиб қайта юксалди.\nXIV—XV асрларда Темурийлар даврида Ўрта Осиёда қисқа муддатли бўлса ҳам марказлашган давлат жорий қилиниб, мамлакат ҳаётида иқтисодий, сиёсий ва маданий юксалиш рўй берди. Айниқса, XV аср Ҳиротда, Самарқандда Ўрта Осиё халқлари маданияти ўзининг энг порлоқ даврини бошидан кечирди.\nШундай қилиб, IX асрдан то XX асргача, тахминан минг йиллик тарихда Ўрта Осиё халқларининг илм-фан ва маънавий маданият соҳасида яратиб қолдирган буюк мероси бизнинг давримизгача, асосан епиграфика ва қўлёзма китоблар шаклида етиб келгандир.\nХаттотлик наъмуналари ва битиклар туфайли Ўрта Осиёдаги ҳар бир халқ, ҳар бир миллат ўз тарихига эга бўлган. Ниҳоят, шу қўлёзмалар туфайли Ўрта Осиё халқлари жаҳон маданият тарихи тараққиётига ўз ҳиссасини қўша олган.\nОлам илму фанини кучли муҳаббат ва иштиёқ, беқиёс лаёқат билан тадқиқ этиб, жаҳон фан тараққиётларига улкан ҳисса қўшган, ижодкор аждодларимиз хат санъати ривожланишида ҳам ўзларига муносиб тамал тошларини қўйишган.\nХаттот аждодларимиз ҳуснихат турларини хат услуби жихатидан эмас, кўпроқ санъат нуқтаи назаридан фарқлаб ихтиро этишган ва ҳар бирига маълум бир омилга асосланиб ном берганлар.\nМусулмон хаттотлиги ва эпиграфикасининг тараққиёти ислом ғарбда Испаниядан шарқда Хитой чегараларигача, шимолда Волга юқори оқимидан жанубда Индонезиягача бўлган улкан ҳудудда тарқалган вақтда бошланган. Араб ёзуви кўпгина халқларнинг мулкига айланиб, ислом маданияти ва дини кенг ёйилди. Араб алифбоси нисбатан тўлдирилган шаклда ўнлаб халқлар, жумладан, туркий ва форсийларнинг шунингдек Туркистон халқининг ҳам 1928 йилгача истеъмолдаги ёзуви бўлди. Мусулмон оламининг ёзув санъати тараққиётига Ўрта Осиёлик мусаввир, хаттот ва усталар алоҳида ҳисса қўшган. Ислом оламининг монументал ва майда нафис эпиграфикасида Марокаш, Қоҳира, Қуртуба (Кордова) ва Арабистонга хос услублар қаторида Самарқанд, Бухоро, Ҳирот (Хуросон), Хоразм, Тошкент, Фарғона (кейинроқ Қўқон) услублари ҳам кенг шуҳрат топди. Бу ҳақдаги маълумотлар ўрта асрларга оид тарихий манбаларда учрайди.\nЎрта Осиёда хаттотлик санъатининг гуллаб яшнаши Темур ва Темурийлар давридан бошланади. Ҳуснихат санъати дастлаб Хуросон пойтахти Хиротда ривожланиб, у ерда Султон Али Машҳадий бошлиқ йирик хаттотлик мактаби ташкил топади. Мактабнинг ўзига хос хусусияти шундан иборатки, бу ерда, асосан, XIV асрда Мир Али Табризий яратган настаълиқ хат услуби Султон Али томонидан такомиллаштирилади. Бу услуб йирик ва майда настаълиқ китобат ишларида кенг қўлланиб, бадиий ва тарихий асарлар фақат настаълиқ хатида китобат қилинган. Диний ва баъзи илмий асарлар эса насх хатида кўчирилган. Кўфий, риқоъ, сулс ва насх хатлари эса кўпроқ меъморчилик, наққошлик санъатида ва Шарқ эпиграфиясида ишлатилган.\nXVI асрда Темурийлар салтанати инқирозга юз тутиб, сиёсий ҳукмронлик шайбонийлар қўлига ўтиши билан Бухорода маданий ҳаёт маълум даражада тараққий топади. Ҳирот хаттотлари, рассомлари ва маданият арбобларидан бир қисми Бухорога келади. У ерда Бухоронинг ўзига хос бўлган янгича китобат ва ҳуснихат санъати ривож топади. XVI ва XVII асрларда яшаб ижод этган Бухоро хаттотлари ҳуснихат бобида ўзига хос услуб — Бухоро хаттотлик мактабини яратадилар.\nХоразм Ўрта Осиёнинг энг қадимий маданият ўчоғларидан бири бўлса ҳам хаттотлик санъатида фақат XVIII асрнинг бошларидангина мустақил мактаб сифатида шаклланади дейиш мумкин. Айниқса, XIX асрга келганда Муҳаммад Раҳим I ва Муҳаммад Раҳим II замонасида Хоразм хаттотлик мактаби кенг тараққий этиб, китобат ишлари ҳам кенг ривож топади.\nЎрта Осиёда ҳуснихат санъати Қўқон адабий муҳитида ҳам ўз вакилларини яратган. XVIII асрнинг иккинчи ярми ва XIX асрда маълум иқтисодий ва сиёсий тараққиётни ўз бошидан кечирган Қўқон хонлигида маданий ҳаёт, санъат ва адабиёт равнақ топган. Қўқонлик машҳур хаттот Муҳаммад Шариф Дабир бошлиқ Фарғона шаҳарларида жуда кўп хаттотлар етишади.\nҲирот, Бухоро ва Хива хаттотлик мактаблари сингари Қўқон хаттотлик мактабида ҳам настаълиқ хати етакчи ўринни эгаллаган. Бироқ Ўрта Осиё хаттотлик мактаблари орасида Қўқон хаттотлик мактабининг фарқ этувчи томони шундаки, бу ерда настаълиқ билан бир қаторда бадиий асарларни китобат қилишда шикастий хати ҳам кенг истеъмолда бўлган.\nXIX асрнинг иккинчи ярмига келганда, маълум иқтисодий ва сиёсий сабабларга кўра Тошкент ҳам маданий марказга айлана бошлайди. Тошкентда мактаб, маориф, санъат ва адабиётнинг ривож топиши бу ерда ҳам ўзига хос йўлда ҳуснихат билан шуғулланувчи санъаткор хаттотларнинг етишиб чиқишига замин ҳозирлайди. Тошкент хаттотлари Шоҳмурод котиб бошлиқ Ўрта Осиёнинг бешинчи ҳуснихат мактабини ташкил қилади. Шуни алоҳида қайд этиш зарурки, Хива ва Тошкентда ҳуснихат тараққиёти маълум даражада тош босма орқали китоб нашр қилдириш билан ҳам боғлиқ бўлган.\nБиз юқорида санаб ўтган олти ҳуснихат мактаби географик тушунчага қараб эмас, балки XIV асрдан XX асргача бўлган Хуросон ва Ўрта Осиё тарихининг муҳим иқтисодий-сиёсий ва маданий тараққиёт босқичлари билан аниқланган.\nБадиий жиҳатдан бу олти мактаб орасида юксак тараққиёт босқичига кўтарила олган Ҳирот, Бухоро ва қисман Қўқон ҳуснихат мактабларидир.\nҲИРОТ ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nҲирот Хуросоннинг энг катта ва машҳур шаҳарларидан бўлиб, олимлар, фозиллар, шоирлар ва хаттотлар билан тўлган хуш манзара боғ-бўстонлари, турли мева ва сувларининг кўплиги билан шуҳрат қозонган.\nҲирот ҳудудий жиҳатдан Ўрта Осиёга кирмаса ҳам тарихий жиҳатдан Ўрта Осиё хаттотлик мактабининг келиб чиқиш ва такомили, темурийлар даврининг асосий маданий марказларидан бири Ҳиротдан бошлангани туфайли илмий ишда Султон Али бошлиқ Ҳирот ҳуснихат мактабини ҳам алоҳида кўрсатиб ўтдик.\nМарв “Ҳирот хаттотлик мактаби”нинг марказларидан бири бўлган ва у ерда кўплаб моҳир хаттотлар ижод билан машғул бўлган. Жумладан Аҳмад Тайибшоҳ Мовароуннаҳрий бир неча хатга, айниқса, сулс хатига равшанлик киритган. Сайид Абдулқодир Сайид Абдулваҳҳоб ўғли хуросонлик бўлиб, Темур котибларидандир. Ёқутий услубида ёзган китоблари маълум. Булардан ташқари Али Ризо, Жавоҳир Рақам, Маҳмуд бинни Исҳоқ, Мир Дўст каби тенгсиз хаттотлар ижод этишган.\nҚуйида хаттотлик мактабларини тадқиқ этишда асосан Тошкент давлат шарқшунослик институти, Шарқшунослик илмий-тадқиқот маркази кутубхонасида сақланаётган Ҳабиб қаламига мансуб “Хат ва хаттотон” асарининг хаттот ва манбашунос олим А.Муродов таржимасидан фойдаланилди. Шунга кўра Ҳирот хаттотлик мактаби аъзоларининг энг машҳур ва хат услублари ривожига ҳисса қўшганларини келтириб ўтдик.\nИброҳим Мирзо Шоҳрух ўғли Темур набираларидан бўлиб, Шарафиддин Али Яздий шогирдларидандир. Улуғ тарихчи ўзининг Темурга бағишлаб ёзган «Зафарномаий Темурий» асарини кўчирган. Ёқут услубига тақлид қилиб, хат санъатида ундан ўтиб кетган. У ёзган хат қолдиқларининг баъзилари ҳозир ҳам Шероз қадимий биноларида сақланиб қолган\nСултон Бойсунғур Темурий шаҳзодалардандир. Унинг кутубхонасида 40 нафар машҳур хаттотлар туну-кун китобат билан шуғулланган. Таъкидлаш жоизки хаттотлик, зарафшонлик, олтин ҳаллаш, нақш, лавҳа, расм, миниатюра ва бошқа бадиий санъат турлари айнан Бойсунғур даврида улкан эътибор ила анча равнақ топган. Истамбулнинг ҳар бир кутубхонасида ҳеч бўлмаганда бир нусха унинг даврида кўчирилган асар мавжуд.\nМирзо Улуғбек астрономия ва хандасада ўз даврида ягона бўлгани каби Бойсунғур мирзо шеър ва хатда ўз даврининг энг машҳур кишиси эди.\nБойсунғур мирзо сулс хатининг устоди бўлган.\nАмир Муҳаммад Бадриддин Темур ўрдасида кўчириш ва китобат хизматида бўлган кишилардандир. Миср шоҳи Малик Фаррухга Амир Темур юборган эни 3 газ, узунлиги 70 газ насх хати билан олтин сувидан ҳал бериб, Миср султонига мактуб ёзишни Бадриддинга буюради.\nНастаълиқ хатида ҳам хатнинг ихтирочиси Мир Али Табризийнинг улуғ шогирдларидан бўлган.\nБадиуззамон Мирзо – турли хатларда устод бўлиб, айниқса, настаълиқ хатида ғоят гўзал ёзган.\nНастаълиқ хатида форсий тилда Абулфайз номига ёзган бир «ийдлик» қитъаси бизгача етиб келган.\nХожа Мир Али Табризий настаълиқ хатининг ихтирочиси (возеъ) — «Қиблат ул-куттоб» (котибларнинг олдингиси) деган лақаб билан шуҳрат қозонган. Мир Али замонигача таълиқ хати қўлланарди. Мир Али настаълиқ хатини ихтиро қилади ҳамда таълиқ хатига насх қаламини уради. Шунинг учун ҳам хатига «насхи таълиқ» номи берилиб, енгиллик учун «настаълиқ» деб аталган.\nСултон Али Машҳадий. Устоди тарбияси билан настаълиқ хатида юқори поғонага кўтарилиб вояга етди. Унга «Хаттотлар шоҳи» лақаби берилган.\nАлишер Навоий ҳам Султон Алига меҳрли бўлган. У ҳам Навоий асарларини кўчиришда меҳнатини аямади. Ёши 63 га етганда ҳам ҳуснихатда ягона эди. Ўзи ажабланиб бу байтни айтган:\nОртуқ — камсиз олтмиш учга етди умрим,\nОлтин қалам ҳануз қўлда, ёшлик куним,\nБу бандаи Султон Али бали ёзар,\nКатта-кичик қалам билан турли хатлар. Мир Имод. Султон Али, Мир Али котиб каби «Қиблат ул-куттоб» устозларининг қитъа ва сиёҳ машқларидан фойдаланиб, настаълиқ хатида ўзининг алоҳида янгилиги билан яна бир гўзал хат турини кашф этган.\nШафио — ҳеч бир хаттотнинг истеъдодида кўрилмаган ўзгача услубга эга баъзи хатларнинг рамз ва нуқталарини ихтиро қилган. Шикаста хатининг ихтирочисидир. Хат санъатидан ташқари, миниатюра, тасвир, нашқ қўлёзмаларга олтин ҳал беришда ҳам устод бўлган.\nБу хат Эронда ҳозиргача халқ ўртасида ишлатилиб келинади.\nБУХОРО ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nБуҳоро хаттотлик мактаби Ўрта Осиё санъати, маданияти ва маънавий ҳаёти тараққиётига улкан ҳисса қўшган хаттотларни тарбиялган мактаб сифатида ном қозонган. Ўзига хусусиятларидан бири айнан ушбу мактаб вакиллари насҳ хатидан ажойиб ўзгача санъат даражасидаги янгича услубларни ихтиро этишган.\nМир Али Хиравий – тахаллуси «Котиб султоний». Мир Али ўз замонида донгдор хат устаси бўлиб, хатнинг равиш ва қоидасида ягона бўлган. Ўз даврида Ҳиротдан мажбуран Бухорога олиб келинган. Алишер Навоийнинг кўплаб асарларини кўчирган.\nТожиддин Бухорий. Ибн Баввоб ва Ёқут равишича хатлар кўчириш истеъдодига эга бўлган хаттот. Зебо девоний хати унинг шуҳрат қозонишига сабаб бўлган.\nТарих саҳифаларини кузатар эканмиз ҳар бир соҳада, тиббиётми, астраномиями, меъморчиликми, бизнинг халқимизга Аллоҳ берган илоҳий марҳамат ихтирочилик санъати бор эканини гувоҳи бўламиз. Шундай истеъдод соҳибларидан биттаси Бухоро хаттотлик мактабининг энг ёрқин юлдузларидан бўлмиш Мир Убайд Бухорий бўлиб, бу машҳур хаттот XVI–XVII асрларда яшаб ижод қилган, насх хати асосида янги хат равиши “Насхи Бухорий” (“хати Убайдий”) хатининг ихтирочисидир.\n“Луълу” тахаллуси берилган эди. Уни Жавоҳиррақам деб ҳам атаганлар.\nИстеъдодли хаттот Мир Убайд устозининг тутган равишини ўзгартириб, энг гўзал усулда ёза бошлади. Бу хат насх хатидан кўра каттароқ (йирикроқ) бўлиб, у жозибадорлиги айниқса, ёшу қари бир хилда қийналмай ўқий олиши билан ҳар қандай кишини ҳам ўзига мафтун этади. ривоятларга кўра Мир Убайд Бухорий тушида пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.)ни кўради. Тушида ул зот(с.а.в.)дан Қуръони каримни чиройли хат билан кўчиришни менга Аллоҳ насиб этсин дея сўраган. Шунда Пайғамбаримиз (с.а.в.) Мир Убайд Бухорийга бир қалам ҳадя қилади Мир Убайд уйғонганида, қўлида совға қилинган қаламни кўради. Ўша қалам билан хат ёза бошлаган. Шу тариқа янги бир хат тури пайдо бўлган. Бу олдинги насх, райҳоний ва сулс хатларига қараганда ҳам чиройли, насх хатидан йирикроқ, сулс ва райҳоний хатларидан бир неча марта кичикроқ ва жозибадорроқ бўлиб, кишини ўз чиройи билан жалб этади. Бу хатга “Насхи Мир Убайдий” ёхуд “Насхи Бухорий” деб ном беради.\nИслом дини зоҳир бўлгандан то шу кунгача хат борасида учта ихтирочи яшаб ўтган. Биринчиси: Ибн Муқла. Иккинчиси: Мир Али Табризий. Учинчиси: Мир Убайд Бухорийдир”.\nДарвеш Муҳаммад – етти қаламда устоз, 1587 йилда ҳуснихат қоидалари, усуллари ва хат турлари тўғрисида форс тилида «Фавоид-ул-хутут» асарини ёзган.\nСайид Абдуллох Бухорий «Дарвеш Абдий» ва «Мавловий» лақаблари билан шуҳрат қозонган хаттотдир. Истамбулга ҳақиқий настаълиқ хати ва бадиий кўчиришни олиб борган шахс. Мир Абдуллоҳ Термизий. Хатти настаълиқни юксак даражада гўзал ёзган. Шунинг учун Шоҳ Жаҳон ва Аврангзеб томонидан “Мушкин қалам” деган фахрли унвон берилган.\nНамадий Мухаммад Ризо кўчирган қитъаларига Али Ризо, Муҳаммад Ризо деб имзо қўйган. Намадий Бухорода Регистон биносининг новасидаги Болоховуз тарихини жали қалам билан ёзган.\nМирзо Абдураҳмон настаълиқ хатида ягона хаттотлардан бўлиб, ҳуснихатда таълимий равишни гўзал ёзув билан ёзган. Бухорода «Лаби ҳовуз говкуши»даги мадрасанинг меъмори ҳам шу кишидир.\nАҳмад Дониш. Буюк мутафаккир, беназир истеъдод соҳиби, ёзувчи, шоир, атоқли астроном, ажойиб хаттот, лаввоҳ ва музаҳҳиб (зарҳал берувчи), кўчирган қўлёзмаларига ўзи зарҳал бериб, сарлавҳалар, миниатюралар ишлаган.\nКўчирган қўлёзма ва қитъаларидаги имзолари настаълиқ хати билан йирик қаламда ёзилган. «Аҳмад ул-котиб, ал-мусаввир, ал-мухандис, ал-мунажжим ул-ханафи, ал-бухорий» қўлёзма китобларида «Аҳмад ул-котиб ал-бухори ул-ханафи» ва «Роқимиху Аҳмад бинни Носир сиддиқи ул-ханафи бухори» деб турлича имзолар қўйган.\nМухаммад Шариф Садр Зиё. 1921 йилда Бухорода учта энг йирик шахсий кутубхона мавжуд бўлган. Улардан бири Муҳаммад Шариф Зиё кутубхонаси.\nЗиё ўзининг назмий асари «Антология» яъни «Тизкори ашкор»ни 1910 йилда ўзи китобат қилган.\nҚори Аҳмад Котиб Бухорий — XVIII-XIX асрларда бир ҳафтада 30 пора Қуръонни ёддан кўчириб ёзган.\nСАМАРҚАНД ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nСамарқанд хаттотлик мактаби меъморий эпиграфикада юксак даражага эришган. Зеро Самарқанддаги машҳур обида ва қабр тошларидаги битиклар бу мактабнинг беқиёс кўзгуси ҳисобланади. Самарқандда кўплаб хаттотлар етишиб чиққан. Масалан: Муҳаммад ибн Ҳусайн Миракий Самарқандий, Мир Муҳаммад Самарқандий, Абдужаббор Найман Самарқандий, Абулқайюм Самарқандий, Абдулазиз Самарқандий, Ақмад бинни Маҳмуд бинни Муҳаммад бинни Умар бинни Ҳамидуддин ал-Самарқандий, Барот Қосимов, Бақоий Мавлонолар шулар жумласидан. Биз фақат энг машҳур ва хат санъатига ҳисса қўшганлари ҳақида тўхталиб ўтдик.\nАзизуллоҳ Самарқандий Самарқанддаги маҳоратли котиблардан бўлиб, XV асрнинг буюк алломаси Мирзо Улуғбекнинг «Зижи Улуғбек» китобини бутун жадваллари билан бирга нафис насх хати билан кўчирган.\nМавлоно Муҳаммад Амин Воҳидул Айн (Бир кўзлик) XVII асрда катта эътибор қозонган хаттотларнинг биридир.\nБухорода Мирзо Улуғбек мадрасасининг қаршисида ички ва ташқи кошинларини безаган ҳамда Абдулазизхон мадрасасининг баланд пештоқига бир кўзининг ожизлигига қарамай, бадиий сулс хати билан китобасини ёзган.\nАбдулжаббор Ургутий Самарқандий. Мовароуннаҳр настаълиқ хати ихтирочиларидан бўлган.\nАбдужаббор ёзган китобалари охирида номи ўрнига кўпинча қуйидаги байтни ёзиб қолдирган: Мақсадимиз гўзал хат ёзиб ўзимиздан эсдалик қолдиришдир. Чунки ҳаётнинг абадий бўлиши ва мангу қолиши йўқдир (1885— 1910 йиллар ).\nХОРАЗМ ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nҲамдамий XVI асрнинг биринчи ярмида яшаган. У настаълиқ хатида маҳоратли котиб, истеъдодли шоир бўлган. Ҳамдамий Хоразм хони Эшмуҳаммад султон буйруғи билан Фирдавсийнинг «Шоҳнома»сини Самарқанд қоғозига бир қаламда бадиий настаълиқ хати билан 1554 йилда кўчирган. Қўлёзма 552 варақли бўлиб, 116 миниатюрага эга.\nМавлоно Абдураҳмон Хоразмий «Шеваи Анисий» ихтирочиси.\nМунис Хоразмий – хаттотлик санъатига оид «Саводи таълим» асарини ёзган. 1804 йилда назм билан ёзилган бу рисола ўқувчиларнинг ҳуснихатини яхшилаш вазифасини ўз олдига мақсад қилиб қўяди. Рисола назарий қисм ва машқлардан иборат. Мунис рисоланинг назарий қисмида тил, хат ва ҳуснихатнинг аҳамияти тўғрисида сўзлайди. Ёзувчи турли ёдгорликларнинг сақланиб қолишида хатнинг катта аҳамиятга эга эканлигини таъкидлаб, шундай дейди:\nҲар сўзки кўнгилдин ўлди мавжуд,\nХат бўлмаса, бўлғай эди нобуд.\nХат айлар ўз аҳлини мукаррам,\nХатиға чекиб улусни ҳар дам.\nХатдан мақсуд эрур хати хўб,\nТаълим қавоиди била жу.\nМазмуни: Хат бўлмаса кўнгилдан чиққан сўз нобуд бўлиб кетар эди. Хатдан мурод тўғри хат эмас, балки қоидаларига мувофиқ, чиройли ёзишни ўрганишдир.\nКомил Хоразмий – истеъдодли композитор, уста хаттот, атоқли наққош.\nКомилнинг бизгача 3 та қўлёзма девони етиб келган . Бу девонлар Шарқшунослик институтида сақланади.\nФАРҒОНА ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nФарғона ёки Қўқон хаттотлик мактаби ҳам деб аталадиган хаттотлар маркази, ўзига хос услуб ва жозибага эга хат намуналари билан ном қозонган. Мазкур мактаб вакилларининг сардори ва чинакам ихтирочиси бу ҳам шох, ҳам шоир Темурий ҳукмдорлардан Мирзо Бобурнинг хат санъати тараққиётига қўшган ҳиссаси беқиёсдир. Қўқон адабиёт музейида сақланаётган Фарғона хаттотлари рўйхатида ҳазрат Бобурнинг номи биринчи бўлиб зикр этиганлиги ҳам бежизга эмас. Мактабнинг ўзига хос жихатлари Навоий асарларини жуда кўп нусхада насх хатида китобат қилган. Амалий-безак санъатида ҳам эпиграфикадан кенг фойдаланишган.\nЗаҳириддин Муҳаммад Бобур — машҳур давлат арбоби, истеъдодли саркард а, шоир, заковатли олим ва тарихчи, ихтирочи хаттотдир.\nБобур давлат арбоби, саркарда, тарихчи, мутриб, олим, таржимон, шоир бўлиш билан бирга ибн Муқлаъ каби Шарқда буюк хат ихтирочиси сифатида ҳам ном чиқарган. Ҳиндистонни бошқариб турган вақтида Бобур араб хатининг турли шаклларида ёзиладиган алоҳида бир хат ихтиро қилган. Бу янги хат «Хатти Бобурий» деб аталган ва шу ном билан шуҳрат қозонган. Бу хат ҳақида Бобурнинг ўзи шундай ёзади:\nТуркийлар хатти насибанг бўлмаса Бобур, не тонг,\n«Бобирий хати» эмасдур «Хатти Соғноқий» дурур.\n«Хатти Бобурий» — Заҳириддин Муҳаммад Бобур рисоласи ва шу рисолада илгари сурилганхат тури. «Хатти Бобурий» араб алифбоси асосида тузилган бўлсада, бу алифбодан баъзи жиҳатлари билан ажралиб туради. Аммо бу ҳам араб алифбоси сингари 29 ҳарфдан иборат. Рисолада Бобур араб алифбосини таҳрир қилиб, ёзувни соддалаштириш ва осонлаштиришга ҳаракат қилган, шу мақсадда уни туркий тилнинг талаффуз меъёрларига мослаштирган.\nУ Ҳиндистонда эканлигида бу хат билан китобат қилинган ўзининг бир қанча шеърларини Мовароуннахр ва Афғонистонга жўнатган. Хатти Бобурий билан муқаддас Қуръони карим ҳам кўчирилган ва у «Мусҳафи Бобурий»деб аталади. Бу ноёб қўлёзма Эроннинг Машҳад шаҳридаги Имом Ризо ёдгорлик мажмуаси кутубхонасида, ксеронусхаси Андижон шаҳридаги «Бобур ва жаҳон маданияти» китоб музейида сақланади.\nТурди Али жали қаламда ёзадиган хаттотлардандир. Қўқондаги хон аркининг ўнг томонидаги нақш жали хат Турди Алиники.\nМирзо Мир Маҳмудий Хўқондий Мирзо Муҳаммад ўғли — билимли ва санъаткор хаттот. Қўқон шаҳар осори атиқаларидан хон арки пештоқининг чап томонидаги настаълиқ билан ёзилган жали хат Мирзо Мир Маҳмуд қаламига мансубдир.\nЮнусхўжа Шаҳрисабзий насх, настаълиқ, айниқса, шикаста хатида форс адабиёти классик намоёндалари билан шуғулланувчи кишилар ўртасида «Шикастанавис», «Бедилнавис» котиб номи билан шуҳрат қозонган.\n1853 йилларда Юнусхўжа шикаста хатига яна айрим равиш бериб, кўп китобатлар қилган. Юнусхўжанинг бизгача сақланган шикаста хати билан кўчирган машҳур қўлёзмаларидан бири Мирзо Бедилнинг девонидир.\nРожий Хўқондий турли хатларда, айниқса, жали қаламда моҳир хаттотлардандир. Ўзбек тилида назм билан «Зарбул-масал» ёзган. Рожий насх ва настаълиқ хатларида устодлардандир.\nРожийнинг жалий қалам билан турли ҳайвонлар, қушлар шаклида кўчирган санъаткорона хатлари кўп. У абру баҳор қоғоз турларини ранг-баранг ишлашда ҳам тенги йўқ бўлган. Чинни буюмлар ва пиёлаларга шеър билан рубоийлар, биноларга машҳур кишиларнинг вафотларига атаб тарих ва марсиялар ёзган.\nИсҳоқхон Жунайдуллоҳхожа ўғли Тўрақўрғоний маърифатпарвар, билимдон шоир ва хаттотлардан, адабий тахаллуси Ибратдир.\nИсҳоқхоннинг маърифатпарварлик руҳи билан суғорилган айрим асарлари ҳам, жумладан, унииг жаҳон халқларининг хат ва ёзувлари тарихига бағишланган ажойиб илмий асари «Жомеъ ул-хутут» ва шеърлар тўпламлари ўзининг тош босмахонассида нашр этилган. Асарда хат ва ёзув намуналари жумладан: кўфи, насх, настаълиқ, райҳоний, девоий, туғро, риқоъ, риқа, ғубор, шикаста ва бошқалар хусусида батафсил маълумотлар берилган.\nТОШКЕНТ ХАТТОТЛИК МАКТАБИ\nТошкент хаттотлик мактаби асосан Буҳоро ва Фарғона хаттотлик мактаблари таъсирида шаклланган. Асосий хусусияти, хаттотлар кўпроқ насх ва настаълиқ услубида китобат ва қўлёзмалар ёзиш ҳамда хаттотликни ҳунармандчиликнинг турли соҳаларида қўллаш билан шуғулланган.\nАлмаий Қори Фазлиллоҳ Миржалол ўғли XIX асрнинг иккинчи ярмига мансуб бўлган машҳур шоир ва хушнавислардандир. Олим сифатида араб тили грамматикасига оид «Авзон ал Жумуъ» (кўплик вазнлари) номли илмий асар ҳам ёзган. Хатти нохуни устоди бўлган.\nМуҳаммад Сайидхўжа Асқархўжа ўғли насх ва настаълиқ хатларида маҳоратли хаттотлардандир. 1867 йилдан бошлаб Тошкентда матбаалар қурила бошлаган даврда матбаага дастлаб китоб қилган Сайидхўжа хаттот бўлган. Илгари вақтларда катта ҳажмли китоблар Ҳиндистондан келтирилган. Тошкентда биринчи марта катта ҳажмли китоблардан Абдураҳмон Жомийнинг «Фавоиди Зиёия» китоби Сайидхўжа томонидан кўчирилиб, босилган. Бошқа қўлёзмалари ва босилган китоблари кўп.\nМирзо Ахмад Ризомуҳаммад машҳур хаттот Муҳаммад Шоҳмурод шогирдларидандир. Насх ва настаълиқ хатларида жуда махоратли бўлган. Мирзо Аҳмад, кўпинча, ўзбек тилида ёзилган китобларни тошбосмага кўчириш билан шуғулланган.\nАзимжон Сиддиқжон ўғли — мармар тошларга настаълиқ ва насх хатларида тарихлар ёзар, хатни ўйиб атрофига ажойиб гуллар чизиб безарди. Азимжон ишлаган китоба ва мармарга ўйган хатлари Шайх Зайниддин ва Камолон қабристонларида мавжуд.\nМазкур олти мактаб фақатгина хаттотликка нисбат берилмасдан балки улкан ижодий санъат марказлари ҳам ҳисобланади. Афсуски бугунги кунда мамлакатимизда яратилган шароитларга қарамасдан ҳанузгача мазкур мактаблар фақатгина филологлар, тарихчилар ва адабиётшунослар томонидангина тадқиқ этилган. Санъатшунослик тадқиқот объекти жихатидан ўрганилишида бир қанча бўшлиқлар мавжуд.\nЗамонавий тасвирий санъат назариётчилари яъни санъатшунослар хаттотлик санъатига мустақил санъат тури эмас минатюранинг бир қисми ёки китобат соҳасига оид ҳодиса сифатида, оддий ёзув деб баҳолайдилар. Унинг тадқиқ этилиши билан адабиётшунослар ва тилшунослар шуғулланишига тарафдор бўлади.\nХаттотлик санъати мамлакатмизда минг йилдан ортиқ давр мобайнида истеъмолда бўлиб, шу орқали Навоий, Фаробий, Фарғоний, Буҳорий, Термизий, Фирдавсий, Жомий, Бобур, Хоразмий ва бошқа юзлаб алломаларимизнинг минглаб асарлари юқорида номлари зикр этилган хаттотлар томонидан беқиёс даражада китобат қилинган. Меъморлик ва халқ амлаий санъати, амалий безак ва бошқа жабҳаларда ҳайратомуз санъат даражасида қўлланилган бўлсада аксарийт олим, тадқиқотчи санъатшуносдаримиз хаттотликни кўпроқ динга ва арабларга боғлаб санъат доирасидан четроқ соҳа назарида қарашади.\nМустақил фан ва санъат йўналиши сифатида ўрта махсус ва олий таълимда йўналишларида хаттотлик санъати жуда кам даражада ўргатилади. К.Беҳзод номидаги миллий рассомлик ва дизайн институтида мавжуд минатюра ва бадиий хаттотлик йўналишида ўтилаётган дарслар етарлича эмас.


“Наполи” ҳимоячиси “Барселона”га ўтишга розилик билдирди | Qalampir.uz\n“Наполи” ҳимоячиси “Барселона”га ўтишга розилик билдирди\nСпорт\t11 Июнь 15:57 1468\nСенегал терма жамоаси ва “Наполи”нинг марказий ҳимоячиси Калиду Кулибали “Барселона”га ўтишга тайёр. Бу ҳақда “Sport” нашри хабар берди.\nМанбага кўра, “Барселона” ва “Наполи”нинг ўзаро музокараларни якунлашига тахминан бир ойча вақт бор. Ҳимоячининг агенти “Наполи” раҳбариятига мижози клуб билан 2023 йилда тугайдиган шартномасини узайтирмаслигини маълум қилган.\nҚайд этиш жоизки, “кўк анорранглилар” 30 ёшли ҳимоячининг харидини амалга ошириш учун молиявий вазиятни барқарор ҳолатга келтириши керак. Акс ҳолда, Кулибали билан битим имзолашнинг имкони бўлмайди. Албатта, “Барса”даги оғир иқтисодий вазиятни Кулибали ҳам тушуниб турибди. Шу сабабли трансфер ишида ҳеч қандай олдинга силжиш бўлмаса, “Наполи” билан шартномасини узайтиришга ваъда берди.\nМаълумот ўрнида, ўтган мавсумда 30 ёшли футболчи “Наполи” сафида 34 та учрашувда майдонга тушиб, 3 та гол урди ва 3 та голли узатма амалга оширди. “Тransfermarkt” портали сенегаллик иқтидор эгасини 35 миллион еврога баҳоламоқда.\n03 Июль 12:03 68704\n04 Июль 13:26 60457\n03 Июль 14:19 44376\n04 Июль 16:52 34526


“Миллий ғоямиз юрт тинчлиги, Ватан равнақи ва халқ фаровонлигини таъминлашга хизмат қилади!”\nЎзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси Самарқанд вилоят кенгаши томонидан партия фаоллари ҳамда аъзоларининг сиёсий билимини ошириш, уларнинг жамиятда бўлаётган ислоҳотларга, янгиланишларга нисбатан дахлдорлик ҳиссини кучайтириш мақсадида ўқув семинарлари ўтказилмоқда.\nСамарқанд давлат университетида ўтказилган навбатдаги ўқув “Миллий ғояни ривожлантириш концепцияси” мавзусига бағишланди. Семинар учун айнан ушбу мавзунинг танланиши бежиз эмас. Чунки миллий тикланиш ғоясини амалга ошириш, миллий, маданий ва маънавий қадриятларни, халқимизга ҳос бўлган урф-одат ва анъаналарни асраб-авайлаш, кўпайтириш Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партиясининг устувор мақсадларидан ҳисобланади.\nЎқув семинарда Самарқанд давлат университети профессори Фарход Набиев мавзу юзасидан маъруза қилиб, миллий ғоямиз ҳақида батафсил маълумот берди. Қайд этилганидек, бизнинг асосий мақсадимиз, миллий ғоямиз юрт тинчлиги, халқ фаравонлиги, ватан равнақини таъминлашдан иборат.\nУшбу эзгу мақсадларга эришиш учун келажагимиз эгалари бўлган ёшларимиз онгига миллий ғоямизни чуқурроқ сингдириш, ўзлигини англашига яқиндан кўмаклашишимиз лозим.\nСеминарда бу борада партия фаоллари олдида турган муҳим вазифалар, бугун ёшлар келажагига жиддий таҳдид солаётган “Оммавий маданият” га қарши курашиш йўллари хусусида фикр-мулоҳазалар билдирилиб, тегишли тавсия ҳамда зарур кўрсатмалар берилди.\nЎқув семинари доирасида “Депутат ва ёшлар” учрашуви ҳам бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси Самарқанд вилоят кенгаши раиси, халқ депутатлари вилоят Кенгаши депутати Зебинисо Шодиева ёшлар билан очиқ мулоқотга киришиб, уларнинг орзу-уйлари, истиқболдаги режалари билан қизиқди.\nСуҳбат жараёнида кўпгина ёшлар келажакда депутат бўлиш истаги борлигини билдириб, бу мақсадга қандай эришиш мумкинлиги ҳақидаги саволлар билан Зебинисо Шодиевага мурожаат этишди. Депутат-халқ вакили бўлиш ҳам шарафли, ҳам масъулиятли эканлиги хусусида гапириб, депутатнинг вазифаларига, ваколатларига алоҳида тўхталиб ўтди.\nЎқув семинарда хотин-қизлар бугун демократик жараёнларнинг фаол ва ташаббускор иштирокчисига айланиб бораётганлиги мамнуният билан қайд этилди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлис Сенатининг йигирманчи ялпи мажлисдаги нутқида ҳам аёлларнинг жамиятдаги мавкеи ва нуфузини янада ошириш масаласига алоҳида урғу қаратгани, мамлакатимизда хотин-қизларга кўрсатилаётган юксак эътиборнинг амалдаги ёрқин наъмунаси эканлиги таъкидланди.\nСиёсий ўқув якунида бир гуруҳ университет ўқитувчилари ва талабалари партияга аъзо бўлиш истагини билдирдилар ва уларга ЎзМТДПнинг аъзолик гувоҳномалари топширилди.


Самарқанд вилояти ҳокимлигида кутубхона ташкил этилди - zarnews.uz\nҲокимлик ходимларининг китобхонлик, мутолаа маданиятини ошириш мақсадида ташкил этилган кутубхонадан ҳозирча 300 дан зиёд бадиий, илмий-оммабоп асарлар ўрин олган. Китоб фондини шакллантиришда Амир Темур, Мирзо Улуғбек, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ва бошқа улуғ алломаларимизнинг давлат сиёсати ва бошқаруви, раҳбарлик масъулияти ҳақидаги асарларини тўплашга алоҳида эътибор қаратилган. Шунингдек, юртимизда чоп этиладиган газета ва журналлар жойлаштирилган.\n– Бугун халқимизнинг китобхонга муносабатини ўзгартириш, уларнинг китобхонлик маданиятини оширишга Президентимиз алоҳида эътибор қаратмоқдалар, – дейди Самарқанд вилояти ҳокимлиги ишлар бошқарувчиси Б.Раҳматуллаев. – Ҳатто, энг яхши китобхонлар Президент совғаси – автомобиль билан тақдирланмоқда. Ҳокимлик ходимлари ҳам халқимиз ўртасида китобхонликни кенг тарғиб этмоқда. Бу борада улар шахсий ибрат кўрсатса, айни муддао бўлади. Шу сабабли вилоятимиз ҳокими ташаббуси билан ушбу зиё масканини ташкил этдик. Бу кутубхонамизнинг бош ғояси шундай: китоб – эзгуликлар манбаи, кутубхона – эзгуликлар хазинаси.


Бош саҳифа Бўлимлар Стационарлар Кардиология Кардиология Ходимлар\nтиббиёт фанлари номзоди. ТТА тиббий педагогика факультети умумий амалиёт шифокори тайёрлаш ва эндокринология кафедраси ассистенти. 2004 йил малакасини оширган. 2000 йил номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. Ҳозирги кунда 22 та илмий мақолалари чоп этилган. Ҳозирги кунда кафедрада илмий тадқиқот ишлари олиб бормоқда.\nтиббиёт фанлари номзоди. ТТА тиббий педагогика факультети умумий амалиёт шифокори тайёрлаш ва эндокринология кафедраси ассистенти. 2009 йил малакасини оширган. 2011 йил номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. Ҳозирги кунда 20 та илмий мақолалари чоп этилган.\n1995 йил ТошДавТИ ни тамомлаган. 2004 йил малакасини оширган. Ҳозирги кунда 5 та илмий мақолалари чоп этилган. Ҳозирги кунда “Оилавий поликлиника шароитида юрак қон-томир тизимининг асосий касалликларини бирламчи ва иккиламчи профилактикаси самарадорлигини баҳолаш” мавзуси бўйича олиб борилаётган илмий тадқиқотда қатнашмоқда.\n1995 йил ТошДавТИ даволаш факультетини тамомлаган. 2011 йил “Сурункали обструктив ўпка касллиги беморларида ҳаёт сифати кўрсаткичларининг шаклланишида тиббий-ижтимоий омиллар ва клиник функционал ўзгаришларнинг аҳамияти” мавзусидаги номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. Ҳозирги кунда 22 та илмий мақолалари чоп этилган.\n1995 йил Семипалатинск ТИ тамомлаган. 2002-2009 йиллар қабул бўлими мудири, 2009 йилдан ТТА 3 клиникаси кардиология бўлими мудири.\n1996 йил ТошДавТИ даволаш факультетини тамомлаган. 1998 йилдан кардиология бўлимида олий тоифали шифокор.\n2009 йил Тошкент Тиббиёт Академияси даволаш факультетини тамомлаган. 2009-2011 йиллар кардиология бўйича клиник ординатурани тамомлади. 2010 йилдан кардиология бўлимида шифокор кардиолог\nМўлжал: Ревматология бўлими


00:00 / 18.08.2009 | eski savollar | 6518\nАссалому алайкум шайх хазратлари бир дўстимнинг илтимоси ила оққа кўчирмоқдаман.эр-хотин ўртасида пайдо бўлган низода аёлини юзига уриш мумкинми. Уриш лозим бўлса қай ҳолларда.ва қайси жойларига уриш мумкин. аёли билан низолашиб қолганда аёл ноҳақ бўлса эр киши тўшакни алоҳида қилиб ётса аёл ундан кечирим сўрамаса нечи кунгача тўшакни алоҳида қилиб ётиш мумкин.\n- Аёлнинг юзига ва бошқа ерларига ҳам уриш мумкин эмас. Орани ислоҳ қилгунча тўшакни бошқа қилиш мумкин. Бу масала Қурҳони Каримнинг “Нисо” сурасида қуйидагича муолажа қилинган:“Аллоҳ баъзиларини баъзиларидан устун қилгани ва молларидан сарфлаганлари учун эркаклар аёлларга раҳбардирлар. Солиҳа аёллар–итоаткор ва Аллоҳнинг ҳифзи-ҳимояси бўйича ғойиб(эр)ларининг муҳофазасини қилувчилардир. Бош кўтаришларидан хавф қилинган аёлларга ваъз-насиҳат қилинг, ётоқларида ҳижрон қилинг ва уринг. Агар итоат қилсалар, уларга қарши бошқа йўл ахтарманг. Албатта, Аллоҳ юксак мақомли буюк зотдир”.Ҳар бир жамиятга раҳбар лозим. Раҳбари бўлмаган жамиятда тартиб-интизом, тинчлик-омонлик ва хайр-барака бўлмайди. Ислом таълимотлари бўйича, оила энг муҳим жамият бўлиб, катта жамиятнинг асосий ғишти ҳисобланади. Ғиштлари пишиқ иморат мустаҳкам бўлганидек, оилалари аҳил-мустаҳкам бўлган жамият ҳам бақувват бўлади. Шундай муҳим муассаса бўлган оиланинг раҳбари бўлмаслиги мумкин эмас. Нима учун Исломда оила раҳбарлиги эркакка берилади? Бу саволга ушбу ояти каримада шундай жавоб берилади:«Аллоҳ баъзиларини баъзиларидан устун қилгани ва молларидан сарфлаганлари учун эркаклар аёлларга раҳбардирлар».Демак, оила раҳбарлиги бобида Аллоҳ эркакни аёлдан афзал қилиб яратибди. Дарҳақиқат, эркак киши ўзининг жисмоний тузилиши, ички ва ташқи қиёфаси, асабий, руҳий нафсоний ва бошқа жиҳатларидан оила раҳбари бўлишга мос яратилган. Бунинг устига, оилани қуриш ва уни тутиб туриш, бу йўлдаги барча сарф-ҳаражатлар ҳам эркак киши зиммасида. У катта меҳнат эвазига топилган молу мулкининг беҳуда кетмаслиги лозимлигини ўйлайди, оилани мустаҳкам ҳолда тутиб туришнинг чора-тадбирларини кўришга мажбур бўлади. Аллоҳ таоло ҳеч бир ишни беҳикмат қилмайди. Жумладан, эркак киши оила раҳбари бўлса ва у ўз раҳбарлигини шариатда кўрсатилгандек адо этса, бундай оилалар бахт-саодатга соҳиб бўлмоқда. Бу кўрсатмага юрмаган оилалар эса, бахтсизликка учрамоқда, шундайлардан ташкил топган жамиятлар ҳам бахтсизликка дучор бўлмоқда. Бу ерда гапни чўзиб ўтиришнинг ҳожати бўлмаса керак.Аммо мусулмон жамиятларда ҳам баъзан бу умумий қоида бузилганини кўрамиз. Эркак раҳбар бўлган оилада ҳам ноқулайликлар юзага келиб туради. Агар шундай бўлаётган бўлса, одамларнинг, хусусан, ўзини мусулмон ҳисоблаётганларнинг айби биландир. Афсуски кўплар ояти каримада кўзда тутилган раҳбарликни қаҳр, жабр ва зулм ўтказишнинг имкони деб тушунадилар. Аслида, бу раҳбарлик масъулиятдир. Масъулият бўлганида ҳам, улкан масъулиятдир. Ушбу масъулиятга биноан, эркак киши оиланинг, жумладан, аёлнинг ҳомийлигини, боқувчилигини, муҳофазасини адо этмоғи лозим.«Солиҳа аёллар–итоаткор ва Аллоҳнинг ҳифзи-ҳимояси бўйича ғойиб(эр)ларининг муҳофазасини қилувчилардир».Яъни, мўмина, солиҳа аёлларнинг табиатида эрига итоаткорлик бордир. Биз «итоаткорлик» деб таржима қилаётган сўз ояти каримада «қонитатун» лафзи ила келган. Бу сўз ўз иродаси, рағбати ва муҳаббати ила итоат қилиш маъносини англатади. Демак, мўмина, солиҳа аёлларнинг эрларига итоати ўз масъулиятини тушунган ҳолдан келиб чиққан бўлади. Қўрққанидан, мажбурлашдан ёки бошқа бирор босқидан эмас. Бу итоат ўзини тушунган, ҳаётдаги ўрнини, вазифаси ва масъулиятини ҳис этган гўзал инсоннинг итоатидир.Мўмина, солиҳа аёлларнинг табиатларидан яна бири–улар:«Аллоҳнинг ҳифзи-ҳимояси бўйича ғойиб(эр)ларининг муҳофазасини қилувчилардир».Яъни, эрлари ёнларида турган пайтлардагина эмас, улар бирор сабаб билан оиладан узоқда бўлган чоғларида ҳам уларнинг ҳақ-ҳуқуқларини, обрў-эътиборларини муҳофаза қиладилар. Муҳофаза қилишлари ҳавою нафсга мувофиқ ёки ўз фикрларича, ёхуд эрларининг талабига биноан бўлмайди. Балки бу борада ягона ҳакам, белгилаб берувчи олий томон–Аллоҳ таоло бор. Шунинг учун ҳам оятда, «Аллоҳнинг ҳифзи-ҳимояси бўйича», дейилмоқда. Аллоҳнинг ҳифз қилишга буюрган нарсаларини муҳофаза қиладилар.Имом ибн Жарир Табарий ва Ибн Аби Ҳотимлар Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом: «Аёлларнинг яхшиси–назар солсанг, хурсанд қиладиган, амр қилсанг, итоат этадиган ва ғойиб бўлсанг, сени ўз нафсида ва молингда муҳофаза қиладиганидир», деганлар.Имом Аҳмад Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз алайҳиссалом: «Агар аёл киши беш вақт намозини ўқиса, бир ой рўзасини тутса, фаржини сақласа ва эрига итоат қилса, унга: «Жаннатнинг қайси эшигидан хоҳласанг, киравер», дейилади», деганлар.Лекин беш қўл ҳам баробар эмас, баъзи аёллар солиҳалик мақомига лойиқ бўла олмайдилар. Ҳаддиларида турмай, эрларига қарши бош кўтариб, беодоблик, итоатсизлик кўрсатадилар. Шундай ҳолларда нима қилиш керак? Уларга ҳолатларига қараб муомала қилинади. Итоатсизлик аломатлари кўриниб, эрни беҳурмат қила бошлаганида, унга ваъз-насиҳат қилинади. Ваъз-насиҳат самара бериб, муносабатлар изга тушиб кетса, айни мурод. Агар фойда бермаса, хотиннинг итоатсизлиги, исёни давом этаверса, бошқа чора кўрилади.Иккинчи босқич чора–ҳижрон, бирга ётмаслик, гаплашмасликдир. Албатта, ҳижрон ваъз-насиҳатдан кўра анча таъсирлидир. Чунки бу масалада аёллар жуда ҳассос бўладилар. Эрларининг уларга эътиборсизлиги, гаплашмай қўйгани кўзларини каттароқ очишга мажбур этади. Ҳали инсофларини йўқотмаган бўлсалар, ўзларига келишларига, хатоларини тузатишларига сабаб бўлади. Аммо бу чора ҳам таъсир қилмаса, аёл буткул инсофини ютиб, итоатсизликда, исёнда давом этаверса, бу унинг яхшилик билан йўлга кирмаслигининг аломати. Энди унга нисбатан янада таъсирчанроқ чора–ўзини билмаганларга қилинадиган муомала қўлланилади.Яъни, урилади.«Бош кўтаришларидан хавф қилинган аёлларга ваъз-насиҳат қилинг, ётоқларида ҳижрон қилинг ва уринг».Аммо уриш деганда, қаттиқ калтаклаш, аъзоларини синдириш ёки бошқа жароҳатлар етказиш тушунилмасин. Ўтган аҳли солиҳ уламоларнинг бирларидан ушбу ояти каримада изн берилган уришнинг маъноси сўралганида, мисвок ёки бирор бармоғи билан туртиш, деган эканлар.Ҳадис китобларида ривоят қилинишича, Муовия ибн Ҳайра ал-Қушайрий розияллоҳу анҳу: «Эй Аллоҳнинг Расули, хотинларимизнинг биздаги ҳақлари нима?» деб сўраганида, Пайғамбар алайҳиссалом: «Агар таом есанг, унга ҳам едирасан, кийим кийсанг, унга ҳам кийдирасан, юзига урма, ёмон сўкма, ташқарида ҳижрон қилма», деганлар.Бошқа бир ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳнинг чўриларини урманглар!» деганлар. Бунга ўхшаш ҳадислар кўп. Кўриниб турибдики, ояти каримадаги уришга берилган изн фақат сиёсат учун, ўзини билмаган аёлларга таъсир ўтказиш учундир.Аёл киши табиатан аччиғи тез чиқадиган, таъсирчан, шошқалоқ бўлади. Сал нарса баҳонасида эрига нисбатан итоатсизлик ва беодоблик қилиб қўйиши мумкин. Аммо кейин ўзига келиб, итоатга қайтса, уларга қарши чора кўришга зарурат қолмайди. Юқорида саналган чора-тадбирларни ҳам қўллаш шарт бўлмайди.«Агар итоат қилсалар, уларга қарши бошқа йўл ахтарманг».Бу нарса оилани мустаҳкамлашга омил бўладиган ишдир. Чунки бир-бирига нисбатан кечиримли бўлиш доимо яхшилик омилидир. Агар ким бу кўрсатмаларга юрмаса, ўзидан кўрсин. Чунки:«Албатта, Аллоҳ юксак мақомли ва буюк зотдир».Мазкур чораларни қўллаш билан оилавий муаммолар батамом ҳал бўлиб қолмайди. Баъзида булар ҳам наф бермаслиги мумкин. Ундай ҳолатда нима қилиш кераклигини кейинги оят баён қилади:Агар икковларининг оралари бузилишидан қўрқсангиз, эрнинг аҳлидан бир ҳакам ва хотиннинг аҳлидан бир ҳакам ажратинг. Агар улар ислоҳни ирода қилсалар, Аллоҳ эр-хотиннинг орасини мувофиқлаштирур. Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир.Бу ояти каримада гап келишмовчилик ҳам эр, ҳам хотин томонидан чиққан пайтида кўриладиган чора ҳақида кетмоқда. Бу ҳолатда оиланинг сирини ташқарига чиқармасдан ҳал этишнинг иложи қолмаган бўлади. Энди бошқалар аралашиб бўлса ҳам, оилани сақлаб қолишга уринилади.«Агар икковларининг оралари бузилишидан қўрқсангиз, эрнинг аҳлидан бир ҳакам ва хотиннинг аҳлидан бир ҳакам ажратинг».Эр ўзи рози бўлган қариндошини, хотин ҳам ўзи рози бўлган бир қариндошини ҳакамликка тайин қиладилар. Розилик, кейинчалик ҳакамлар чиқарган ҳукмга ҳам рози бўлишлари учун керак бўлади. Албатта, ҳакамлар ақлли, тажрибали, турмушнинг пасту баландидан хабардор кишилар бўлиши лозим. Табиийки, икковлари ҳам Аллоҳдан қўрққан ҳолда, адолатли ҳукм чиқаришга ҳаракат қилишлари керак. Ҳакамларнинг асосий вазифаси эру хотин орасини ислоҳ қилишдир. Шунинг учун ҳам ояти каримада, «Агар улар ислоҳни ирода қилсалар, Аллоҳ эр-хотиннинг орасини мувофиқлаштирур», деб ҳакамларга ислоҳчилик нисбати берилмоқда. Худди шу тушунчадан келиб чиқиб, баъзи уламолар: «Ҳакамларга фақат яраштириш–ислоҳ ҳуқуқи берилган», дейдилар. Бошқалари эса, ҳолатни ўргангач, ислоҳ қилишнинг иложи йўқлигига амин бўлишса, эру хотинни ажратиб қўйсалар ҳам ҳақлари бор, шунингдек, уларга тегишли жазо чораларини, молу мулкка оид масалаларни ҳам ҳал қилишади, дейдилар.Ҳазрати Усмон ибн Аффон Зиннурайни вақтларида худди шу ояти каримага амал қилиб иш юритилганлиги тафсир китобларимизда нақл қилинади:Ақийл ибн Аби Толиб Фотима бинти Утба ибн Робиъага уйланган эди. Аёл: «Сен менга сабр қилсанг, мен сенга нафақа бераман», деган эди. Эри кўчадан келса, «Утба ибн Робиъа ва Шайба ибн Робиъалар қаерда?» деб сўрарди. Бир куни эри: «Дўзахга кирсанг, сенинг чап томонингда бўладилар», деб жавоб қилди. Хотин кийимларини кийиб, халифа-ҳазрати Усмон ҳузурига бориб, бўлган воқеани айтди. Ҳазрати Усмон кулдилар-да, Абдуллоҳ ибн Аббос билан Муовия ибн Абу Суфёнларни чақириб, ҳакам этиб тайинладилар ва уларга: «Агар яраштиришни истасангиз, яраштиринг, ажратишни истасангиз, ажратинглар», дедилар.Албатта, ҳакамлар ўзларининг инсоний чекланган илмлар ва имконлари доирасида ҳукм чиқарадилар. Қолгани эса, ҳар бир нарсани ўзининг чексиз илми ила билувчи ва ҳар бир ишдан хабардор Аллоҳ таолонинг ўзига ҳавола.«Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир».\nНикох ва совчи.\nЭрнинг гапи билан хомилани тушуриш


ИҚТИСОДИЙ БЎҲРОН НАФАСИ — Ishonch Gazetasi\nЁхуд глобал ишсизлик салкам 25 миллион кишига ошиши мумкин(ми?)\nЖаҳон миқёсидаги ЯИМ ўсишига «COVID-19» таъсирининг турли сценарийларига асосан, ХМТ ҳисоб-китобларига кўра, глобал ишсизлик даражаси 5,3 миллиондан («қуйи» чегара) 24, 7 миллионгача («юқори» чегара) ошиши мумкин.\nТаққослаш учун, 2008-2009 йиллардаги жаҳон молиявий инқирози глобал ишсизликни 22 миллион нафарга оширган эди. Шуни ҳам унутмаслик лозимки, 2019 йилда дунё миқёсида 188 миллиондан ошиқ ишсиз қайд этилган.\nAммо 2008-2009 йилларда – жаҳон молиявий инқирози даврида бўлгани каби, халқаро миқёсда мувофиқлаштирилган сиёсий қарорлар қабул қилинса, бу муаммонинг глобал ишсизликка таъсири сезиларли даражада камаяди.\n«COVID-19» ва меҳнат соҳаси: оқибатлар ва жавоблар» деб номланган баҳолашнинг дастлабки эслатмасида ишчиларни иш жойларида ҳимоя қилиш, иқтисодиёт ва бандликни рағбатлантириш, иш ўринлари ва даромадларни қўллаб-қувватлаш каби уч асосий йўналиш бўйича шошилинч, кенг ва келишилган чоралар кўриш талаб этилмоқда.\nУшбу чора-тадбирлар ижтимоий ҳимояни кенгайтириш, бандликни сақлаб қолиш (яъни, вақтинча иш билан таъминлаш, ҳақ тўланадиган таътил, бошқа субсидиялар), молиявий ва солиқ имтиёзларини, шу жумладан, кичик ва ўрта бизнесни қўллаб-қувватлашни ўз ичига олади. Бундан ташқари, эслатмада молия ва пул-кредит сиёсати, шунингдек, иқтисодиётнинг айрим тармоқларини кредитлаш ва молиявий қўллаб-қувватлаш таклиф қилинган.\nТўлиқ бўлмаган бандликнинг ҳам кенг миқёсда ўсиши кутилмоқда, чунки вирус тарқалишининг иқтисодий таъсири, табиийки, иш вақти ва иш ҳақининг ҳам қисқаришига олиб келади.\nБандликнинг пасайиши ишчи-хизматчилар учун катта молиявий йўқотишлар деганидир. Тадқиқотдаги ҳисоб-китобларига кўра, 2020 йил охирига келиб, бу йўқотиш 860 миллиондан 3,4 триллион долларгача бўлиши мумкин. Бу товарлар ва хизматлар истеъмолининг кескин камайишига олиб келади, ўз навбатида, бизнес ва иқтисодиёт келажагига салбий таъсир кўрсатади.\nҲисоб-китобларга кўра, 2020 йил учун дастлабки тахминларга нисбатан таққослаганда, дунё бўйича 8,8 дан 35 миллионгача одам қашшоқлик гирдобига тушади, ваҳоланки, йил бошида бу кўрсаткичнинг 14 миллионгача пасайиши тахмин этилаётган эди.


“Стандарт ва сифат” кўрсатувида болалар оёқ кийимлари – istemol.uz\n“Стандарт ва сифат” кўрсатувида болалар оёқ кийимлари\n03.11.2017 ОАВда "Истеъмолчи ҳуқуқи"\n“Ўзбекистон” телеканалининг “Стандарт ва сифат” кўрсатувининг навбатдаги сони болалар оёқ кийимига бағишланди. Унда соҳа мутахассислари иштирок этиб, болалар пойабзалини стандарт талабаларига мувофиқ равишда ишлаб чиқариш, уларни лаборатория кўригидан ўтказиш жараёнлари ҳақида лавҳа берилди. Сифатсиз пойабзалларнинг кичкинтойларнинг соғлигига етказадиган зарари ҳақида тиббиёт ходимлари томонидан тегишли тавсиялар берилди. Ўзбекистон истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерацияси томонидан болаларга бежирим ва қулай спорт машғулотлари учун, ўқиш ва байрам тадбирлари, турли мавсумлар учун харид қилинадиган оёқ кийимларга қўйиладиган талаблар, уларни танлаш ва харид қилишга қўйиладиган талаблар, сифатсиз бўлганда уларни алмаштириш тартиб-қоидалари ҳақида ҳам телетомошабинларга тушунчалар бериб ўтилди.\nPrevious Post:Қашқадарё вилояти. Мурожаат қонуний ҳал этилди\nNext Post:“Нигоҳ” кўрсатуви: Коммунал хизматлар сифатли бўлиши керак


ССВ: Коронавирус юқтириб олганлар сони қарийб 199 минг нафарга етди\n26 январ 2022, Тошкент вақти: 22:26\nЎзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони, 2021 йил 30 декабрь ҳолатига кўра, 198 минг 903 нафарга етган.\nСоғлиқни сақлаш вазирлиги қайдича, кеча мамлакат бўйлаб 134 киши коронавирусга чалинган.\nПайшанба куни Қорақалпоғистон Республикаси ва Сирдарё вилоятидан ташқари ҳудудларда 172 киши тузалиб, соғайганларнинг умумий сони 196 минг 12 нафарга етган.\nССВ ўтган кеча-кундузда коронавирусга чалинган беморлар орасида ўлим ҳолати қайд этилмаганини қўшимча қилган. Аввалроқ Ўзбекистонда коронавирус қурбонлари сони 1 минг 485 нафарга етгани очиқланган.\nВазирлик 30 декабрь куни мамлакат бўйлаб COVID-19 га қарши 167 минг 131 доза вакцинадан фойдаланилгани, эмлаш тадбирлари бошланган апрель ойидан буён эса қўлланилган вакциналарнинг умумий миқдори 39 миллион 203 минг 933 дозага етганини билдирган.


Швейцарияда Халқаро футбол федерацияси (ФИФА) президенти Жанни Инфантинога қарши жиноят иши қўзғатилди.\nФото: Nick Potts\nЖиноят ишининг тафсилотлари аниқ эмас. Tages-Anzeiger газетаси хабарига кўра, Инфантино билан бир қаторда Юқори Вале кантони бош прокурори Ринальдо Арнольдга қарши ҳам жиноят иши қўзғатилган.\nҚайд қилинишича Инфантино ва Арнольд Швейцария бош прокурори Майкл Лаубер билан хуфёна учрашувларни ўтказишган. У аввалроқ, июль ойида ўз лавозимини тарк этган эди. Учрашувлар ФИФА ташкилотидаги коррупция ишини тергов жараёни олиб борилаётган пайтда юз берган.\n2017 йил июнь ойида Швейцария прокуратураси ФИФА ташкилотидаги коррупция ҳолатларини тергов қилиб, 25та жиноят ишини қўзғатган эди. Тергов пайтида пул ювиш билан боғлиқ бўлган операцияларга алоқадор 178та шубҳали маълумот топилган. Ўша пайтда бош прокурор бўлиб ишлаган Лаубер гумондорлар номини ошкор қилмади. Аммо маълумотларга кўра, уларнинг қаторида ФИФА собиқ президенти Йозеф Блаттер, собиқ бош котиби Жером Вальке, шунингдек, Германиядаги ЖЧ-2006 ташкилий қўмитаси раҳбари Франц Беккенбауэр бўлган.\nМаълумот ўрнида айтиш жоиз, 2015 йили АҚШ федерал прокурорлари ФИФАдаги коррупцияга доир жиноий иш қўзғатган, бу иш доирасида футбол оламидаги бир қатор амалдорлар ҳибсга олиниб, ташкилот президенти Зепп Блаттер истеъфо берганди. АҚШ Адлия вазирлиги маълумотига кўра, ФИФА иши бўйича тергов давом этмоқда.


Президент Ўзбекистон бўйлаб саёҳатлар учун туристик кешбэк дастурини эълон қилди – Газета.uz\nПрезидент Ўзбекистон бўйлаб саёҳатлар учун туристик кешбэк дастурини эълон қилди\n1 сентябрдан Ўзбекистон бўйлаб саёҳатлар учун авиа, темир йўл ва автобус чипталарини харид қилиш, меҳмонхона харажатлари, музейлар ва бошқа маданият масканларига ташриф буюриш учун кешбэк тизими жорий этилади. Шунингдек, 1 июлдан «Зиёрат туризми» дастури доирасида хорижий авиакомпанияларга кўрсатиладиган хизматларга 50 фоизгача чегирмалар жорий қилинади.\nLotinchada На русском языке 26 апрель 2022, 21:36 Жамият\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 26 апрель куни бўлиб ўтган йиғилишда фуқароларнинг Ўзбекистон бўйлаб саёҳати учун сарфланган харажатларнинг бир қисмини қайтариш (кешбэк) дастурини эълон қилди. Бу ҳақда давлат раҳбари матбуот котиби Шерзод Асадов маълум қилди.\n1 сентябрдан бошлаб:\nавиа, темир йўл ва автобус чипталари нархининг 15 фоизини (авиатранспортга 200 минг сўмгача, темир йўл ва автобусга 100 минг сўмгача);\nмеҳмонхона харажатининг 20 фоизини (бир кеча учун — 80 минг сўмгача);\nмузей ва бошқа маданият объектларига чипта нархининг 50 фоизини (битта объект учун — 20 минг сўмгача) қайтариш тизими жорий этилади.\nБайрам кунлари ва фестивалларда аҳолининг фаол саёҳат қилишига қулай шароит яратиш учун қўшимча авиа, темир йўл ва автобус қатновини ташкил этиш зарурлиги кўрсатиб ўтилди. Бунда чипталарга 50 фоизгача чегирмалар жорий қилинади.\nУшбу йиғилишда Шавкат Мирзиёев келаси ҳафта ўзбекистонликлар Рамазон ҳайити байрами муносабати билан 5 кун дам олишини айтди.\nРамазон ҳайити кунларида авиачипталарга талабнинг юқорилиги муносабати билан Uzbekistan Airways 2022 йил 1 майдан 5 майгача Бухоро, Урганч, Фарғона ва Наманганга қўшимча авиақатновларни бажаради.\nЙиғилишда хорижий ва ички сайёҳларнинг авиақатновларга бўлган талабини қондириш бўйича қатор вазифалар берилди. Жумладан:\n1 июлдан «Зиёрат туризми» дастури доирасида хорижий авиакомпанияларга кўрсатиладиган хизматларга 50 фоизгача чегирмалар жорий қилинади;\nйил якунигача маҳаллий авиақатновлар сони ҳафтасига 48 тадан 60 тага, туташувчи қатновлар сони 4 тадан 6 тага етказилади;\n1 октябрга қадар маҳаллий авиақатновларга мўлжалланган янги Silk Avia авиакомпанияси ташкил этилади;\nавиаташиш харажатларини камайтириш мақсадида 9 та самолёт тўлиқ эконом-классга ўтказилади (бунда тарифлар 20 фоизга арзонлашади).\nШунингдек, Туризм ва Транспорт вазирликларига бир ой муддатда туризм соҳасида транспорт инфратузилмасини яхшилаш концепциясини тақдимот қилиш бўйича кўрсатма берилди.\nРамазон ҳайити муносабати билан ўзбекистонликлар 5 кун дам олади 26 апрель 2022, 19:30\n«Андижон полкаси» рақсини ЮНЕСКО номоддий маданий мерос рўйхатига киритиш таклиф қилинди 26 апрель 2022, 18:22\n«Ҳудуд масъуллари ҳали „уйғонгани“ йўқ» — президент туризм бўйича ҳоким ўринбосарларига синов муддати берди 26 апрель 2022, 17:59


imon.uz 27-06-2020 419\nБир куни қариндошлар пейнтбол уйнаб бўлгач, қўлимиздаги қуролларимиз билан суратга тушмоқчи бўлдик. Бир қатор туриб олганимиздан сўнг, оғa-иниларимиз “Аллоҳу Акбар” дейишни бошлашди ва бошқалар ҳам такрорлашди. Қўлларида қурол ушлаб “Аллоҳу Акбар” деб қичқираётган жангарилар образи миямизга шу қадар ўрнашиб қолганки, кўпчиликнинг хаёлида “Аллоҳу Акбар” зўравонлик, қотиллик ва қуроллар билан умумлашиб кетган. Нима учун инсон дунёга келиши билан эшитадиган ва намозларда кўп такрорланадиган сўзлар зўравонлик рамзига айланиб қолди? Нима учун “Аллоҳу Акбар”ни биздан ўғирлашларига йўл қўйдик?\nБу сўзлар америкалик олим, ислом фанлари профессори шайх Умар Сулаймоннинг “Аллоҳу Акбар” ҳақидаги мақоласидан иқтибос бўлиб, қуйида ўша мақолани таржима қилиб келтиришга қарор қилдик.\nИроқда хизмат қилган америкалик аскар билан учрашувимни ҳеч қачон унутмайман. Бир куни у Янги Орлендаги масжидга келди-да, шаҳодат калимасини келтирмоқчи эканлигини айти. У Исломни қабул қилишни чин дилдан хоҳлар эди. Ҳарбий кийимда эди. У калимаи шаҳодатни айтгандан сўнг, одамлар “Аллоҳу Акбар” деганларини эшитиб ҳайрон бўлганини кўрсангиз эди.\n“Аллоҳу Акбар” – бу инсонлар эшитганида хаёлига келадиган фикрларнинг мутлақо қарама-қаршисини англатувчи калима. У “Аллоҳ буюк” деган маънони билдиради. Бу сўзлар жуда кўп мусулмонларнинг байрамлари ва ибодатларида, янги инсонни қарши олишда ишлатилади. Чақалоқ туғилганида биринчи бўлиб эшитадиган сўзлари ҳам шу. Ота фарзанди туғилиши биланоқ қулоғига “Аллоҳу Акбар” дейди.\nАммо “Аллоҳу Акбар” ибораси ОАВда жуда кўп марта ёмон томондан кўрсатилади. Буни улар атайлаб инсонларга қўрқув солиш, исломни қоралаш мақсадида кўрсатишмоқда деган фикрга бориш мумкин. Лекин биз бу сўзлар бегуноҳ инсонларни ўлдираётиб қичқираётган террорчиларга тегишли эмаслигини ёдда тутишимиз керак. Улар ушбу гўзал маъноли сўзларни ўғирлаган ўғрилардир.\n“СAIR-Florida” раҳбари вазифасини бажарувчи Ҳасан Шибои Нью-Йоркда бўлиб ўтган сўнгги терактга қуйидагича тариф берди: “Энг катта қаллоблик Худога қарши энг катта гуноҳни қилаётиб “Аллоҳу Акбар” дейишдир”.\nАммо шуни таъкидлаб ўтиш жоизки, янги ҳаёт дунёга келганда айтиладиган бу сўзларнинг ўлимни эълон қилишдан аввал ишлатилиши кеча бошланган янгилик эмас.\nЭнг катта ачинарли ҳолат Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бири бўлмиш Абдуллоҳ ибн Зубайр билан бўлиб ўтган. “Аллоҳу Акбар” сўзлари унинг туғилишида ҳам, ўлими чоғи ҳам айтилган. Абдуллоҳ ибн Зубайр Маккадан Мадинага бўлиб ўтган ҳижратдан сўнг туғилган биринчи бола бўлган. Шу пайт Мадина аҳлининг айримлари маккаликларга бепуштлик қарғиши теккан деган гапларни тарқатишади. Шунинг учун Абдуллоҳ туғилганда унинг бобоси муҳтарам Абу Бакр розияллоҳу анҳу ўз набирасини қўлида кўтариб Мадина кўчаларидан “Аллоҳ Буюк” деб хурсандчилик билан ўтган.\nАбдуллоҳ Маккада адолат учун курашда ўлдирилганда, уни ўлдирганлар “Аллоҳу Акбар” деб қичира бошлашади.\nБу ҳолатни кўрганлардан бири шундай дейди: “Мен Абдуллоҳ туғилган куни ҳам, ўлдирилганида ҳам бор эдим. “Аллоҳу Акбар” сўзларини туғилганида айтилганда ҳам эшитдим, ўлганида ҳам. Аллоҳга қасамки, туғилганида “Аллоҳу Акбар” деганлар ўлдирилганда “Аллоҳу Акбар” деганлардан бир неча баробар яхшироқ эдилар.\nАбдуллоҳни ўлдирганлар уни туғилганида айтилган сўзларни ишлатишган, аммо фақат бир гуруҳгина Аллоҳни ҳақиқатдан ҳам улуғлаган. Ва айнан ўшаларга “Аллоҳу Акбар” сўзларининг асл маъноси тааллуқлидир. Ўзининг ҳаёти ва инсонларга хизматлари учун улар доимо Аллоҳни улуғлашади.\nБиз “Аллоҳу Акбар” сўзларининг асл маъносини доимо ёдда тутишимиз зарур, уларни хурсандчилик кунлари ва илоҳий марҳаматлар берилгандагина ишлатишимиз лозим. Аллақандай террорлар ёки сиёсий ўйинларда бизнинг “Аллоҳу Акбар” сўзларимизни ўғирлашларига йўл қўймаслигимиз керак.\nМиролим Мансуров тайёрлади


ЭКСТРЕМИЗМ ВА ТЕРРОРИЗМ МИЛЛАТ УЧУН ХАТАР — Zamaxshariy.uz\n28 декабря, 2019 admin Мақолалар\nДунёда глобаллашув жараёнлари жадаллик билан ривожланаётган ҳозирги даврда манфаатлар тўқншуви минтақа,миллат ва дин танламас иллатларни юзага чиқармоқда.\nАнашундай иллат ва инсоният оёғига болта бўлиб урилаётган разолат экстремизм ва терроризм деб аталмоқда.Бу иллатларни нима деб аташимиздан қатъий назар,қайсидир ташкилот ёки тузулмаларнинг манфаати учун ҳизмат қилишини яхши билишимиз даркор.\nЭкстремизм кескин ҳаракат қилиш деган луғавий маънони берса,истилоҳий маъноси аҳоли орсида ўз ақийдавий фикрларини муросасизларча сингдиришга уринишдир.Унинг хафвли тамони минг йиллардан бери халқимиз орасида амал қилиб келинаётган ақидавий аҳкомлар ва урф одат ва ананаларни рад этиб,ўзларининг манфаатларига мос келувчи ақидаларини сингдиришларидир.Бундай бузуқ ақида эса мусулмонни “кофир”, давлатни “куфр давлати” ва бундай жамият “куфр жамияти” деган қарашларни сингдиришга қаратилгандир.Ақиданинг бундай тарзда бузилиши эса ҳақиқий мўминни кофирликда айблаб қонини тўкишга фатво беришга қаратилганлиги билан ҳавфлидир.Бундай қарашлар эса ўз навбатида терроризм каби ўта хавфли иллатга замин яратади.\nТерроризм қўрқитиш, ваҳима солиш ва жамиятда беқарорлик келтириб чиқаришга қаратилган ҳатти ҳаракатлардир.Бугун дунёда бу балодан азият чекмаган бирорта давлат йўқ десак муболаға бўлмайди.Ўз манфаати йўлида ҳеч нарсадан тап тормайдиган тузулмалар ўз ғаразли мақсадларига эришиш йўлида ёшлардан фойдалинишни кўзда тутганлар.\nСўнгги йилларда ақидапараст оқимлар ёшлар ичидаги фаолиятини меҳнат мигрантларини таъсир доирасига олиш, “ҳужралар” ташкил этиш, диний экстремистик мазмундаги материалларни электрон кўринишда тарқатиш, интернет орқали тарғибот ўтказиш каби усулларда амалга оширмоқда. Айниқса, интернет тармоғида ўзини жарангдор номлар билан атаб олган террористик ташкилотлар гўёки ислом равнақи йўлида курашаётган “мужоҳид биродарлар гуруҳи” экани ҳақидаги тарғибот-ташвиқот кенг кўламда олиб борилаётгани, бунинг оқибатида дунёнинг кўплаб мамлакатларидан мусулмон ёшлар “ҳижрат” қилиш ва “жиҳод”да иштирок этиб даъвосида уруш бўлаётган ҳудудларга бориб, ушбу гуруҳ сафига бориб қўшилаётганининг гувоҳи бўлмоқдамиз. Афсуски, ёшлар муайян қисми бундай бузғунчи оқимларни ҳақиқатда ҳам ислом динини бутун дунёга тарқатиш, исломий давлат барпо этган ҳолда дунёда адолат ўрнатишни мақсад қилган ташкилот деб ҳисоблайди. Бундай фикрловчилар Марказий Осиёда, хусусан, Ўзбекистонда ҳам бор экани ҳеч кимга сир эмас. Бундай ёшлар юқорида қайд этилган ҳудудларда инсонларга қарши содир этилаётган жиноятларни гўёки халифалик қуриш учун жоиз амал ҳисоблаб қаттиқ адашмоқдалар. Аслида, мутаассиб оқим аъзоларининг мақсадлари — “жиҳод”, “ҳижрат”, “шаҳидлик”, “кофир бўлиш” каби диний тушунчаларни сохта талқин қилиш орқали ёшларимизни оиласи ва яқинларининг таъсиридан чиқариш, ўқиш ёки ишидан ажратиб олиш ҳамда уларни қуролли тўқнашувлар кетаётган Сурия, Ироқ, Афғонистон ёки Покистон каби мамлакатларга жўнатиб, манқурт-жангари ёки “тирик бомба”га айлантиришдан иборат. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда айтилади: “Набий (с.а.в.) дедилар: “Аллоҳ деди: “Уч (киши) борки, Қиёмат куни мен уларга хусуматчиман: Менинг номим билан (аҳд) бериб, кейин ҳиёнат қилган киши; ҳур одамни сотиб, пулини еган киши; ишчи ёллаб, ундан (ишни) тўла талаб қилиб олиб, ҳақини бермаган киши”. Гўёки “ҳижрат” савобини оламиз деб даъво қилаётганлар баъзи адашган юртдош ёшларимиз юқоридаги каби онакуш ва одамфурушлардан ўрнак олмоқчими?\nҚуръони Каримда айнан шундай ҳолатлар ҳақида “Зулм (ноҳақлик) қилганларга суянмангиз, токи сизларга (дўзахдан) олов етмасин!” (“Ҳуд” сураси, 113-оят), дейилган. Ҳозир бутун дунё уламолари террорчи гуруҳларнинг исломга умуман алоқаси йўқ экани ҳақида фатво бермоқдалар. Жумладан, Бутун дунё ислом уламолари кенгаши раиси Юсуф Қаразовий: “Биз уламолар бузғунчиларга қарши курашмоғимиз зарур. Ҳозир экстремистик ташкилоталр таркибида алданган ёшлар жуда кўп. Улар “кофирларга қарши жиҳод қиляпмиз, орзуимиз жаннат”, дейишяпти-ку, аммо мусулмонларни қатл этиб, оғир гуноҳга ботмоқда. Биз бундай нобакорликнинг олдини олишимиз даркор”, деб таъкидлаган.Пайғамбаримиз (с.а.в) ҳадиси шарифда: “Ҳақиқий муҳожир Аллоҳ ва Расули қайтарган нарсадан ҳижрат қилган (қайтган) мусулмондир” деб марҳамат қилганлар. Ислом дини Ватанга ҳиёнат, қотиллик, бузғунчилик, ўзини ўзи ўлдириш, ўзгаларга зум қилиш, ота-онага оқ бўлиш кабилардан қайтаради.\n“Жиҳод” сўзи луғатда кишининг ўз мақсадига эришиш йўлида бор имкониятларини ишга солиб, қаттиқ ҳаракат килиши маъносини англатади. Дарсини ўзлаштириш учун барча имкониятларини ишга солиб ҳаракат килаётган ўсмир мужтахид талаба деб аталади. Бинобарин, уни илмий жиҳод килмокда деса бўлади.\nИстилоҳда дини, ватани, оиласи, обрўси ва моли ҳимоясини шариат рухсат берган йўллар билан амалга оширишни англатади. Кишининг ўз ватанини босқинчилардан, исёнкорлардан ҳимоя қилиши ҳам айни жиҳоддир. Ҳадисда инсоннинг ўз нафси ёмонликларига қарши туриши, яхшиликларга интилиши катта жиҳод эканлиги таъкидланади. Имом Бухорий ривоят килган ҳадисда айтилади: “Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайхи васалламнинг ҳузурларига у зотдан жиҳодга изн сўраб келди. Шунда у зот унга: “Сенинг ота-онанг борми?” дедилар. “Ҳа”, деди. “Бас, икковлари (хизмати)да жиҳод қил!” дедилар”.\nАдашган вабузғунчи оқимларга аъзо бўлган киши қонуний жазога тортилиши ёки “ҳижрат” даъвосида хорижий юртларга чиқиб кетиши оқибатида жамиятнинг бирламчи бўғини бўлган оилаларда парокандалик юзага келади, фарзандлар тарбиясиз, оилалар эса боқувчисиз қолади;\nжамиятда анъанавий қадриятларни авлоддан авлодга узатиш тизими ва тадрижий ривожланиш жараёни бузилади, мазкур жамиятда асрлар оша муҳим ўрин тутган миллий, маданий, тарихий қадриятлар аҳамиятини йўқотиши оқибатида маънавият пасаяди;\nэкстремистик ва террористик ҳаракатлар содир этилиш орқали жамиятда “ёвузлик чегараси” пасайиб, одамлар қотиллик, қийноқ, босқинчилик, гаровга олиш, қулчилик каби жиноятларга кўникиб қолади. Айни чоғда, ушбу ёвузликлар жамиятнинг муайян қисмида ваҳима уйғотади, қочоқлар оқими пайдо бўлади;\nтерроризм ва экстремизм, улар оқибатида келиб чиқадиган ижтимоий беқарорлик жамиятда криминал жиноятларнинг авж олишига хизмат қилади;\n— давлат томонидан хавфсизлик чораларини кўриш учун бюджет маблағларини сарфлаши, шунингдек, террористик ҳаракат оқибатида кўрилаётган моддий зарар жамиятга иқтисодий жиҳатдан катта зарар етказади. Оқибатда ишсизлик ошади, ижтимоий муҳофазага йўналтирилган лойиҳалар бажарилмай қолади, аҳолининг турмуш даражаси пасаяди;\n— мамлакатнинг тақдири иқтисодий донор ва қурол-аслаҳа сотувчи давлатларга боғлиқ бўлиб қолади.\nЖамиятимиз келажаги бўлган ёшлар орасидан қўлларини қонга белаб, ўз она-юртига қурол ўқталиш даражасидаги манқуртга айланиб қолаётган кишиларнинг чиқиши бу масалага жиддий эътибор қаратиш лозимлигини тақозо қилмоқда. У ерларда дийдаси қотган жаллодларга айланган бу жоҳиллар юртига қурол ўқталиб ўз халқи, ота-онаси ва диндошларига таҳдид билан дағдаға қилишдек тубанликка юз тутяптилар.\nАллоҳ таола Қуръони каримда инсонларни бошқаларга озор ва азият беришдан қайтариб, “Мўмин ва мўминаларга, улар бирор нарса қилмасалар ҳам, озор берадиганлар, батаҳқиқ, ўз устиларига бўҳтон ва очиқ ойдин гуноҳни олибдилар», деб марҳамат қилади. (Аҳзоб сураси, 58-оят).\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир ғазотга чиққанларида у зотнинг саҳобаларидан бири ҳазиллашиб, бир кишининг ўқдонини беркитиб қўйди. Эгаси уни излаб, топа олмай, хавфга тушди. Унинг устидан кула бошлашган эди, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам чиқиб: «Нимага куляпсизлар?» дедилар.«Ҳазиллашиб, фалончининг ўқдонини беркитиб қўйган эдик, қўрқиб кетди. Шунга куляпмиз», дейишди. У зот: «Мусулмонни қўрқитиш мусулмонга ҳалол эмас», дедилар.\nЯна Пайғамбаримиз соллалоҳу алайҳи васаллам «Мусулмон мусулмонлар унинг тилидан ва қўлидан саломат бўлган кишидир», деб марҳамат қиладилар.\nИмом Термизий Абу Сирмадан ривоят қилган ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким зарар етказса, Аллоҳ унга зарар етказади. Ким машаққат туғдирса, Аллоҳ уни машаққатга қўяди», деганлар.“Мўмин эркаклар ва мўмина аёллар бир-бирларига дўстдирлар. Улар бир-бирларини яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарадилар. Намозни мукаммал адо қиладилар, закотни (ҳақдорларга) берадилар. Ана ўшаларга Аллоҳ раҳм қилади. Албатта, Аллоҳ қудратли ва ҳикматли зотдир” (Тавба сураси, 71-оят).\n“Барчангиз Аллоҳнинг арқони (Қуръон)ни маҳкам ушланг ва фирқаларга бўлинманг. Ҳамда ўзаро адоватда бўлган пайтингизда дилларингизни (туташтириб) ошно қилиб қўйган Аллоҳнинг неъматини эсланг. Унинг неъмати туфайли биродарларга айландингиз”(Оли Имрон сураси, 103-оят).\nХулоса қиладиган бўлсак Мўминлар бир бирлари билан ака укадирлар.Қандай қилиб ака ўз укасига ёмонлик қилади ёки кофирликда айблаб,унинг жони ва молига тажовуз қилади.Қуйидаги ҳадиси шарифда мўминлар гўёки бир жонли жасаднинг аъзолари каби экани айтилади.\nСаҳоба Нўъмон ибн Башир (р.а) дан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Пайғамбариз (с.а.в.) шундай марҳамат қиладилар: “Мўминларни ўзаро бир-бирларига дўстликда, меҳрибонликда ва яхшилик кўрсатишдаги мисоллари, гўёки бир жасад кабидирки, унинг битта аъзоси бетобликдан оғриса, қолган аъзолари бедор ва нотинч бўлгани кабидир” (Имом Бухорий ва муслим ривояти).\nБоғот тумани “Абдол бобо” масжиди имом хатиби\nPrevious Post:ЭКСТРЕМИЗМ ВА ТЕРРОРИЗМГА ҚАРШИ КУРАШДА ОАВНИНГ ЎРНИ\nNext Post:«тўхтанг! ХОРАЗИМДА (Хоразм) ФОЛБИНЛАР МАЧИТНИ (Масжидни) БОСИБ ОЛДИ» — номли блогер Достон Шуҳратович томонидан тайёрлаган видеолавҳага РАДДИЯ


Мирзиёевнинг Ўзбекистонда АЭС қуриш таклифи қораланмоқда « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n05 June 2018 - 23:34\nПрезидент Мирзиёев 30 май куни Тошкентда «Росатом» атом энергияси корпорацияси директори Алексей Лихачев билан учрашувида атом электростанциясини Навоий вилоятида қуришни таклиф қилди. (Фото: Мирзиёевнинг «Росатом» вакиллари билан учрашуви, Ўзбекистон президенти матбуот хизмати)\nИжтимоий тармоқдаги чиқишларида АЭС қурилиши ғоясини қоралаб келаётган кинорежиссер Абдулазиз Маҳмудов асосий муаммони бу қадар муҳим масаланинг халқ муҳокамасига қўйилмаганида кўради.\n«Халқим, халқим деган президент бир оғиз халқига АЭС қурмокчимиз, муҳокама қилайлик демади. Россия нима деса шунга кўнаяпти. Экологик зарарсиз бўлган қуёш энергетикаси ҳақида ҳатто гапирмаяпти ҳам» деди у «Элтуз» мухбири билан суҳбатда.\n«Германия ўз АЭСидан воз кечаётган ва энг юқори технология даражаси билан Япония Фукусимада аварияга йўл қўйганига қарамай, Ўзбекистон АЭС қуриш каби ҳатарли лойихани илгари сурмоқда», деб ёзди лондонлик таҳлилчи Алишер Илҳомов ўз фейсбук саҳифасида.\nЎзбекистонлик тадқиқотчи физик Рустам Ашуров, ядро реакторини ишлатишда сувнинг аҳамияти катта экани ҳақида ёзади.\n«100 мегаваттлик бир АЭС 24 соат ишлаши учун 78.5 миллион литр сув керак бўлади. Бу сувнинг 6-10 % қисми буғланиш оқибатида йўқотилади. Биз эса тераваттлик АЭСни орзу қилаяпмиз» дейди у.\nЯна бир муаммо, қурилиш ва реакторни ишга тушириш муддатининг узоқлигида. Масалан, Финляндиянинг Олкилуото шаҳрида 2018 йили битказилган реактор қурилишига 13 йил керак бўлди. Бу вақт ичида, қурилиш бюджети бир неча бор ўзгарди.\n«Станция қурилганидан кейин ҳам, реакторни ишга тушириш учун яна 7-10 йил керак. Демак, биз бугун ҳаракатни бошласак, мевасини 2025-2030 йилларда ер эканмиз» дея ёзади 17 май куни физик олим Рустам Ашуров ўзининг «Атом электростанцияси рақамларда» мақоласида.\nРасмий хабарларга кўра, АЭС қурилишига ажратиладиган 10 миллиард доллар атрофидаги кредитдан ташқари, кундалик эҳтиёжига Россиянинг «Росатом»ига тегишли бўлган «ТВЭЛ» ширкатидан атом ёнилғиси ҳарид қилинади.\nЎзбекистонда гарчи уран қазиб чиқарилсада, мамлакат ичкарисида бу руда бойитилмайди, кўпроқ Россияга экспорт қилинади.\n«Бир сўз билан айтганда, бундан фақат Атом станциясини Ўзбекистонга қуриб бериб, унга ўзининг рудасини ёнилғига айлантириб сотадиган Россия фойда кўради», дейди Махмудов «Элтуз» мухбирига берган интервьюсида.\nАЭС тугатилади – лекин муаммолар тугамайди\nУзоқ йиллар ичида қуриб битказиладиган реакторни эксплуатация қилиш муддати, нисбатан жуда қисқа. Ўртача 30-40 йил ишлатилган Атом станцияси махсус комиссия хулосаси билан тугатилиши керак бўлади.\nБундан ташқари Атом станцияси қурилиши, Қуёш энергияси асосида ишловчи электростанциядан беш баробар қимматга тушади.\n«Ишлатилган радиоктив ядро чиқиндилари кейин қаерда сақланади? Реакторни совутиш учун сув қаердан олинади? Ҳуллас жавоблардан ҳам кўра саволлар кўп», дейди «Элтуз» билан суҳбатида Абдулазиз Маҳмудов.


2018 йилда намунавий лойиҳалар асосида қарийб 20 минг арзон уй барпо этилади » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЙиғилишда қолган масалалар билан бир қаторда аҳолига арзон ва қулай уй-жойлар барпо этиш масаласи ҳам кўриб чиқилди.\nДавлатимиз раҳбарининг ҳудудларга ташрифлари давомида берилган топшириқларга мувофиқ, қишлоқ аҳолисининг талаб-истаклари ва уй-жойга бўлган эҳтиёжидан келиб чиққан ҳолда, жорий йилда қўшимча равишда 4 минг 610 намунавий уй қурилмоқда. Бунинг учун 574 миллиард сўм ажратилган.\nБугунги кунга қадар 10 минг 431 арзон уй-жой фойдаланишга топширилди. Қолган 9 минг 179 уй қурилиши декабрь ойида якунланади, деб ёзади Кун.уз нашри.\nЎз навбатида, жорий йилда шаҳарларда намунавий лойиҳалар асосида 7 минг 919 хонадонли 191 кўп қаватли уй қурилмоқда. Жумладан, Тошкент шаҳрининг Сергели туманида 4 минг 88 квартирали 102 кўп қаватли арзон ва қулай уй-жой қурилмоқда. Мазкур хонадонлар учун уй-жойга муҳтож аҳоли ва ёш оилаларга 20 йил муддатга 751 миллиард сўм миқдорида имтиёзли ипотека кредитлари тақдим этилмоқда.\nБугунги кунда 70 уйнинг қурилиш ишлари якунланди ва фойдаланишга топширилди. Жумладан, Тошкент вилоятининг Ангрен шаҳрида 9 қаватли 162 хонадонли 4 та ҳамда пойтахтимизнинг Сергели туманида 2 минг 576 квартирага мўлжалланган 66 та кўп қаватли уй қуриб битказилди ва хонадон эгаларига калитлар топширилди. Қолган кўп қаватли уй-жойларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинган куннинг 25 йиллик байрами арафасида ҳамда декабрь ойи охирига қадар фойдаланишга топшириш кўзда тутилган.\nДастурни амалга ошириш натижасида 2017 йил 8 мингдан ортиқ шаҳар оилалари замонавий, шинам ва қулай хонадонларга эга бўлади.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 23 октябрдаги қарорига мувофиқ, 2018-2020 йилларда шаҳарларда арзон кўп квартирали уйлар қуриш дастурининг янгиланган параметрлари тасдиқланди. Унга кўра, келгуси йилларда қуриладиган уйлар сони 1,5-2 баробар кўпайтирилган. Хусусан, 2018 йил жами 15 минг 172 хонадонга эга бўлган 365 та кўп қаватли уй қуриш кўзда тутилган.\n11:16 2016 йилда намунали уйларни сифатсиз қурган 17 пудрат ташкилотининг иши судга оширилган\n21:22 Президентимиз Жиззахда халқ билан мулоқот қилди (Фото)\n22:47 Мирзиёев Шеробод туманидаги замонавий уй-жой массивини бориб кўрди\n19:01 2017 йилда мамлакатимиз қишлоқларида 15 минг арзон ва замонавий уй-жой қурилади


21.03.2019 16:06 0 268\n2019 йил 20 март куни Андижон шаҳар Ўзбегим маҳалласида икки улфатнинг бирга ичкилик ичиши аянчли якунланди. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар бошқармаси бу ҳақда хабар бериб ўтди.\nЎзбегим маҳалласида жойлашган бинода таъмирлаш ишларини олиб бораётган, Тошкент кўчасида яшовчи Б.З. Андижон тумани Огуллик маҳалласида яшаган Д.Э. билан бирга спиртли ичимлик истеъмол қилиб, ўрталарида келиб чиққан ўзаро жанжал туфайли Б.З.,улфати Д.Э.га пичоқ билан жароҳат етказган.\nНатижада Д.Э. касалхонага ётқизилган ва кўрсатилган тиббий муолажаларга қарамай вафот этган. Ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, Б.З. қўлга олинган. Тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.


Туркияда намойишларнинг янги тўлқини бошланиши мумкин - BBC O'zbek\nПолиция намойишчиларни тунда куч ишлатиб Гези паркидан қувиб чиқарганидан кейин Истанбул шаҳрига нисбатан тинчлик чўккан.\nНамойишчилар баррикадалар қуришган, полицияга қарата ёқилғи тўлдирилган идишлар отганлар, кўздан ёш сиздирадиган газ ва сув пуркагичлар қўллаган полиция Гези паркини намойишчилардан тозалаган.\nЭрта тонгда эса минглаб намойишчилар яна Тақсим майдони ва Гези боғи томон юра бошлаганлар.\nЯкшанба куни ижтимоий тармоқлар орқали Истанбул халқини аксилҳукумат намойишларига чақириқлар янграган.\nБунга сабаб Гези истироҳат боғида чодир тикиб олган намойишчиларнинг полиция томонидан куч билан сиқиб чиқарилиши бўлгани айтилмоқда.\nХабарларга кўра, шаҳарнинг турли чеккаларидан йиғилиб келган намойишчиларнинг сони 50 мингга етади.\nҲукуматнинг сиёсатидан норози одамлар Тақсим майдонига олиб борадиган кўчаларда автомашиналари билан йўлларни тўсганлар.\nЎз навбатида полиция марказий кўчаларга олиб борадиган йўлларни ёпиб, намойишчиларга қарши кўздан ёш сиздирувчи газ, резина ўқлар ва сув пуркагичларни ишга солган.\nПолиция Гези боғи ёнидаги намойишчилар қўлбола касалхона қурган меҳмонхона биносига бостириб кирган. Бунинг учун кўздан ёш оқизувчи газ ва шовқин гранаталарини қўллаган, деб хабар беради Рейтер агентлиги.\nБундан ташқари полиция намойишчиларнинг баъзилари яширинган "Hilton" меҳмонхонасига ҳам кириб борган.\nШанбадан якшанбага ўтар кечаси полициянинг ҳаракати туфайли 29 киши зарар кўрган.\nБи-би-си мухбири айтишича, газнинг ҳиди боғдан бир чақирим масофадан ҳам сезилади.\nТуркия оммавий ахборот воситалари ёзишича, икки ҳафта давомида норозилик акциясининг маркази бўлган боғ бўм-бўш, унга олиб кирувчи барча йўллар полиция кучлари томонидан ўраб олинган.\nБироқ яқин кўчаларда норозиликлар давом этаётгани хабар қилинади. Бир қанча одамлар куйиш жароҳатидан шикоят қилишган ва тахмин қилишларича, сувга қандайдир кимёвий модда қўшилган бўлиши мумкин.\nАнқарада ҳам полицияга қаршилик қилган 30га яқин киши ҳибсга олинган.\nИстанбулда хавфсизлик кучлари\nАйни пайтда Бош вазир Ражаб Тойиб Эрдўғон партияси тарафдорлари намойишларга тайёргарлик кўрар экан, ҳукумат чекка вилоятлардан кўплаб махсус полиция кучларини марказга сафарбар этган.\nОтатурк аэропортига мингга яқин ҳарбий келиб тушган ва автобусларга ўтирғизиб шаҳар марказига олиб кетилган.\nDogan ахборот агентлиги хабарига кўра, Истанбулда вазиятнинг ўзгариши мумкинлиги инобатга олиниб, яна 350 полициячи Тақсим майдони ҳудудига жалб қилинган.\nПолиция майдоннинг атрофини ўраб олиб, йўловчиларнинг ҳужжатини текшириб ўтказа бошлаган.\nШунингдек, Анқарада намойишларда ҳалок бўлган тўрт кишининг хотирасига йиғилган одамларни полиция куч ишлатиб тарқатган.\nИстанбулдаги мухбиримизга кўра, шаҳардаги вазият таранглашган, мухолифат одамларни яна намойишга чорламоқда.\n"Нима учун ўтирибсиз? Тарқалинг!"\nГези истироҳат боғини тозалашдан олдин, Бош вазир Ражаб Тойиб Эрдўғон якшанба куни белгиланган "Адолат ва тараққиёт партияси" тарафдорлари намойишигача чодирларни йиғиштиришни талаб қилди. Акс ҳолда мухолифатчиларга қарши куч ишлатиш билан огоҳлантирди.\n"Ёшлар, сиз бу ерда узоқ вақт бўлдингиз, сизга қулоқ солдик. Нима учун ҳамон ўтиришда давом этмоқдасиз?"- деб айтди Эрдўғон телемурожаатида.\nБироқ боғдагилар Бош вазир боғни қайта қуриш лойиҳаси вақтинча тўхтатилгани ҳақида ваъда берганига қарамасдан, тарқалишни истамадилар.\nНамойишчиларнинг айтишича, уларнинг талаблари фақат боғни асраб қолиш эмас, балки кенгроқдир.\nНамойишлар пайти тузилган "Тақсим бирдамлиги" стихияли гуруҳи шанба куни норозилик ҳаракати давом этишини маълум қилди.\n"Биз илгари сурган талаблар аниқ ва бизнинг адолатли талабларимиз ҳукумат томонидан бошиданоқ инкор этилди. Шундан кейин бўлиб ташлаш, фитнага ундаш ва қаршиликнинг қонунийлигини издан чиқариш ҳаракатлари бошланди", дейилади "Тақсим бирдамлиги" тарқатган баёнотда.\n"Биз мамлакатимизда рўй бераётган ҳар қандай адолатсизлик рўпарасида ўзимизнинг қаршилигимизни давом этдирамиз. Бу фақат бошланиши", дейилади гуруҳ баёнотида.


10:45 / 27 февраль 368 pdf Ўқиш режими + -\nБМТнинг Афғонистондаги ваколатхонаси берган маълумотга кўра, 2018 йилда бу мамлакатдаги қуролли тўқнашувларда жами 3804 киши ҳалок бўлган, 7189 нафар фуқаро эса турли кўринишдаги тан жароҳатларини олган.\nХавотирли томони шундаки, бу рақам олдинги 2017 йилга нисбатан 11 фоиз кўп деганидир. Шу билан бирга ҳалок бўлган болалар сони 927 нафарга етган. Болалар ўлими ҳам ўтган йилларга қараганда анча кўпайган. Ташкилот бу рақамларни тилга олар экан, мамлакатда тинчлик ўрнатиш йўлида халқаро ҳамжамият ёрдами билан олиб борилаётган фаолиятлар кутилган натижаларни бермаётганидан хавотирда эканини маълум қилган.\n09:10 / 27 февраль 1011\n12:45 / 27 февраль 1292\n805 10:39 / 10.10.2018\n291 16:00 / 30 май\n404 10:30 / 01 июль\n208 15:39 / 10 июль


Boeing-737 самолётининг шассисиз қўниши видеога туширилди\n19:31 / 13.09.2016\nЁқилғи ташувчи юк самолёти Индонезияда орқа шассисиз қўнишни амалга оширди. Фавқулодда вазият натижасида ҳаво кемаси экипажи жабр кўрмади. Бу ҳақида воқеа видеосини намойиш қилган Reuters агентлиги хабар берди.\nBBC Indonesia берган маълумотга кўра, фавқулодда ҳодиса 13 сентябрь куни Папуа провинциясидаги Вамена шаҳри аэропортида содир бўлган. Trigana Air Service авиакомпаниясининг самолёти 14 тонна ёқилғи билан қўниб, яна икки километр қўниш майдонида ҳаракатланган.\nТошкентда ёқилғи ташиш автомобилида содир бўлган ёнғин ҳақида расмий маълумот берилди\n18:13 / 08.06.2018\n09:57 / 17.03.2018\n20:07 / 22.01.2018


Бухорода спортчилар тадбиркорга қурол ўқталиб, 70.000 АҚШ доллар пул талаб қилишди — Sof.uz\nБухорода спортчилар тадбиркорга қурол ўқталиб, 70.000 АҚШ доллар пул талаб қилишди\n9.03 21:06 444 Жамият\nБухоролик 1975 йилда туғилган Т.С. исмли шахс аҳоли орасида моддий жиҳатдан яхши таъминланган шахс сифатида танилган. Унинг бойлигини бир қанча шахслар тортиб олмоқчи бўлган. Бу ҳақда Бухоро вилояти ИИБ Матбуот хизмати маълум қилди.\n2021 йил 4 март куни гумон қилинувчи Б.С. ўзининиг жиноий шериклари Т.С. ҳамда Ш.Д. лар билан биргаликда, Ш.Д.нинг Каптива русумли автомашинасида жабрланувчининг бошқарувида бўлган Каптива русумли автомашинани соат 17:10 ларда, А-380 автомобиль йўлида тўхтатиб, автомашина салонига ўтиради ва олдиндан тайёрланган ёнида олиб келган “ТОЗ” русумли қирқма ўқ отар қуролни ўқтаб, уни ўлдириш учун буюртма тушганлигини, буюртмани бажарса 50.000 АҚШ доллар миқдорида хизмат ҳақи олишини, агарда буюртмачи томонидан бериладиган суммадан ортиқроқ пул берса, уни ўлдирмасдан, буюртма берган шахслар тўғрисида маълумот беришини, бунинг эвазига 70.000 АҚШ доллар пул талаб қилиб, жабрланувчини ўз мулкини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўяди.\nЖиноий гуруҳ ташкилотчиси Б.С. дан эса бир дона "ТОЗ" русумли қирқма ўқ отар қурол, 6 дона жанговар патронлар, жиноий гуруҳнинг яна бир аъзоси Т.С. дан эса бир дона совуқ қурол ҳисобланган пичоқ ашёвий далил сифатида ҳужжатлаштириб олинди.


20 июн 2021, Тошкент вақти: 21:21\nМартда Ўзбекистонга кириб келган пул ўтказмалари ҳажми 296 млн. долларни ташкил этиб, февралга нисбатан 23 фоизга пасайди. Апрелнинг дастлабки 8 иш кунида мартнинг мос даврига нисбатан 3 баробарга қисқарди.\nБу ҳақда Марказий банк баёнот берди. Банк бу ҳолатни коронавирусга қарши кураш мақсадида жорий этилган карантин чоралари ва иқтисодий фаолликнинг секинлашиши, шунингдек, Россия ва Қозоғистонда миллий валюталар курсининг девальвацияси туфайли трансчегаравий пул ўтказмаларида ҳам пасайиши билан изоҳлади.


Биринчи қўнғироқ: Путин ва Байден нималарни муҳокама қилди? - xabar.uz\nБиринчи қўнғироқ: Путин ва Байден нималарни...\nБиринчи қўнғироқ: Путин ва Байден нималарни муҳокама қилди?\nРоссия президенти Владимир Путин илк бор телефон орқали AҚШ президенти Жо Байден билан гаплашди.\n«Владимир Путин Жозеф Байденни АҚШ президенти сифатида иш бошлагани билан табриклади. Унинг сўзларига кўра, Россия ва АҚШ ўртасидаги муносабатларни нормаллаштириш дунёдаги хавфсизлик ва барқарорликни сақлаш бўйича масъулиятни ҳисобга олган ҳолда, халқаро ҳамжамият ҳамда ҳар икки мамлакат манфаатларига хизмат қилади»,- дейилади Кремл веб-сайти баёнотида.\n«Умуман олганда, Россия ва AҚШ раҳбарлари ўртасидаги суҳбат ишчан ва самимий характерда ўтди. Aлоқаларни сақлашга келишиб олинди», - дейди Кремл.\nСуҳбат иштирокчилари Стратегик ҳужум қуроллари тўғрисидаги шартномани узайтириш бўйича келишувга эришдилар. Бундан ташқари, президентлар AҚШнинг «Очиқ осмон» шартномасидан чиқиши, Эрон ядровий шартномаси, Украинадаги вазият, шунингдек Россиянинг БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзолари саммитини ўтказиш бўйича ташаббусини муҳокама қилганлар.\nХориж 02/04, 10:43\nБайденнинг ўғли гиёҳвандликка ружу қўйганига иқрор бўлди