Инсон феномени | Ўзбекистон Халқ демократик партияси\n2021-11-17 17:54:55 198\nАйни пайтда дунёда маънавий таназзул, ахлоқий инқироз жараёни юз бермоқда. Бу инсоннинг табиий имкониятларини, руҳий кенгликларини маълум даражада чегаралаб қўймоқда. БМТ Бош котиби Антонио Гуттериш бу ҳолатни катта изтироб билан ифодалаб берди: “XXI асрнинг энг катта фожеаси инсониятнинг қадриятлардан узоқлашишидир”.\nАмерикалик ёзувчи Жек Лондон “Инсон бебаҳо маҳлуқларнинг энг охиргисидир”, деган эди. Таниқли рус социологи В.Ключевский эса “Инсон бу оламда энг буюк ҳайвондир”, деб таърифлайди. Бир қарашда булар қўполроқ, уларда инсонга нисбатан нафрат туйғуси бордай туюлади. Бироқ, унинг кирдикорлари, юриш-туришлари, худбинликлари, сотқинликлари, мунофиқликлари заррача манфаат учун энг яқин одамларидан ҳам воз кечишга тайёрлигини кўриб юқоридаги фикрларга қўшилгинг келади.\nБуюк немис файласуфи Освальд Шпенглер “Қаерда маданият йўқолса, ўша ерда зоология кучаяди”, дейди. Демак, инсонни инсонга айлантирадиган, унинг қадрияти асосларини белгилайдиган нарса – маданият. Маданият эса тарбияга суянади, маънавиятдан озиқланади, маърифатдан куч-қувват олади.\nИнсоннинг феноменал жиҳатларидан бири у ҳамиша ўзига ўзи муаммо яратиб, ўзини ўзи инкор қилиб, ўзини ўзи рад этиб яшайдиган олам эканлигида. Борлиқда бирон-бир жонзот инсончалик ўзига ўзи муаммо яратмайди. Улар қандай яшаётганини, нимага яшаётганини тушунишмайди. Фақат инсонгина орзулар ва мақсадлар олами сифатида ҳаётга интилади. У қанчалик буюк кашфиётлар, оламшумул ихтиролар қилишга қодир бўлса, шунчалик унинг тескарисини ҳам амалга ошириш қудратига эга бўлган ноёб жонзотдир.\nЯхшиликни ҳам, ёмонликни ҳам ақл билан қилади. Ақл эса руҳдан озиқ олади. Демак, руҳиятимиз покланиши, қалбимиз гўзаллашиши, туйғуларимиз шаффофлашиши лозим экан. Инсон, унинг олами ҳақидаги тасаввурлар инсоннинг ўзи каби қадимий. Антик даврдаёқ, ибтидоий ҳаёт шароитида одам ҳақидаги илк тасаввурлар пайдо бўлган. Ақл, ҳис-туйғу билан боғлиқ ва манфаатлар тўқнашуви, яшаш учун кураш ҳолатлари, эзгуликлар қаторида худбинлик ва зўравонлик каби иллатларни ҳам шакллантирган.\nҚуръони Каримда “Биз сизни мукаррам қилиб яратдик”, дейилади. Мукаррамлик нимада? Азизлик, мўътабарлик нимада? Бизнинг назаримизда оламни яратган, буюк мўъжизавий қудратга эга бўлган Зот жонзотлар орасида фақат инсонгагина ақл берган, ҳис-туйғу берган. Ана шу улкан имконият инсоннинг бутун қадриятини белгилайди. Бошқача қилиб айтганда, инсонни қадриятга айлантирадиган ғоят қудратли куч – ақл! Инсонни маънавий ва руҳий жиҳатдан эзгуликларга даъват этадиган, ойдин орзулар, эзгу-мақсадлар билан яшашга чақирадиган куч эса ҳис-туйғудир!\nҚуръони Каримнинг яна бир жойида “Биз сизни ҳар хил қилиб яратдик”, дейилади. Олам Сарвари нима учун айнан инсонни ҳар хил қилиб яратди? Нима учун бир хил қилиб яратмади? Чунки агар бир хил қилиб яратганида Ер юзидаги саккиз миллиардга яқин одам бир хил кийинган, бир нарсани ўйлайдиган, бир томонга қараб юрадиган ҳолатда бўларди. Унда ҳаётнинг мазмуни қолмас эди. Ранг-баранглиги, жозибаси бўлмас эди. Тараққиёт бўлмас эди. Орзуларнинг хилма-хиллиги, мақсадларнинг турфалиги одамларнинг турли соҳалардаги интилишларига асос бўлади. Ҳаёт тараққиётига, инсониятнинг бахтли-саодатли турмушига муҳим манба бўлиб хизмат қилади.\nИнсон табиати жиҳатдан ўта мураккаб, зиддиятли жонзот. Унинг қалб иқлими континентал. Бу олам зиддиятлари, туйғулар ва ҳиссиётлар бўҳронлари шу даражада ўзгарувчанки, баъзан инсон ўз оламига сиғмай қолади. Ёки ўз қарашлари ва хулосаларига қарши хатти-ҳаракатларни ҳам амалга ошириши мумкин бўлади. Ана шу драматик моҳиятдан келиб чиқиб, Жалолиддин Румий “Олами Куброда неки бор, олами Суғрода бор”, дейди. Олами Кубро – борлиқ, мавжудот, галактика. Олами Суғро – инсоннинг қалби, одамнинг бутун моҳияти, феъл-атвори. Унинг ички олами. Инсоннинг ахлоқий ва маънавий имкониятлари ана шу қалбнинг ҳолатига, тозалик даражасига боғлиқ.\nУлуғ алломанинг фикрига кўра, ташқи оламда неки бўлса, инсон қалбида шу мавжуд экан. Бўронлар, тўфонлар, қорли-қировли кунлар, баҳор эпкинлари, гўзалликлар, табиатнинг бетакрор жозибаси, маънавий ҳолатда, ҳис-туйғулар оқимида инсон қалбида мавжуд. Мусибатли, изтиробли кунлар билан бирга шоду хуррамлик, бахтиёрлик, фаровонлик ҳолатлари қалб оламида мужассам. Ана шу ҳолатдан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, ҳар бир одам алоҳида олам. Ҳар бир одам бетакрор дунё.\nУнинг қалбида турли-туман фазилатлар билан бирга хилма-хил иллатлар ҳам яшайди. Демак, инсоннинг қалби ўзига хос ринг. Унда фазилатлару иллатлар доимий тўқнашиб, бир-бирини мавҳ этиб яшашади. Кимнинг қалбида иллатлар ғолиб чиқса, у ёмон одамга, фазилатлар ғолиб чиқса, яхши одамга айланади. Лекин шу нарса аниқки, мутлақ яхши одам ҳам, мутлақ ёмон одам ҳам йўқ. Бўлиши ҳам мумкин эмас!\nАна шундай мураккаб шароитда биз мумкин қадар фазилатларни тарбиялашимиз, фарзандларимизни эзгуликка, мурувватлиликка, бағрикенгликка, садоқатлиликка ўргатмоғимиз лозим. Ҳозирги замонавий цивилизация шароитида бунга катта эҳтиёж сезилмоқда. Худбинлик, кўролмаслик, ҳасад, иғвогарлик, гап ташиш одамлар орасида кучайиб бормоқда.\nИнсоният майдалашиб бораяпти. Икир-чикирлар орасида қолиб кетмоқда. Бу эса тасаввурларнинг торайишига, тафаккур оламининг қисқаришига, ақлнинг ўтмаслашишига, ҳис-туйғуларнинг сўнишига олиб келмоқда. Инсонни одам шаклидаги бошқа жонзотга айланишига, ёввойилашишига сабаб бўлмоқда.\nҚадриятлардан узоқлашиш инсоннинг майдалашишига, инсон моҳиятининг йўқолишига олиб келмоқда. Одамлар ивирсиб яшаш, ўзининг тор қобиғидан ташқарини ҳис қилмаслик иллатларига учрамоқда. Натижада унинг ижтимоий моҳияти, буюк мақсадлар билан яшаш салоҳияти йўқолмоқда. Буни одамнинг инсоний фазилатларини белгиловчи бир қатор омилларда кўриш мумкин.\nЖумладан, эътиқодсизлик. Бу маълум бир қарашларга, эзгуликларга олиб борадиган мақсад ва ғоялардан узоқлашишдир. Эътиқодсиз одамда нимагадир интилиб яшаш ҳисси бўлмайди. Ўзи билан ўзи овора бўлиб, шунчаки яшаш инстинкти кучаяди. Демак, эътиқодсиз одамдан катта нарсани кутиб бўлмайди. Буюк яратувчилик даврида бундай одамлар тараққиётга ҳамиша тўсиқ бўлишади. Ҳамиятсизлик, ориятсизлик оқибатида инсоний қадриятлар йўқолади. Ҳамиятсиз одам ўзини ўзи ҳимоя қила олмайди, ориятсиз одам ўзининг қадру қимматини асрай билмайди. Афсуски, ҳамиятсизлик, ориятсизлик иллатлари кучайиб бормоқда.\nИнсофсизлик инстинктлари кучайиб бормоқда. Ҳар бир нарсага адолат билан қараш, виждон амри билан иш тутиш ҳисси йўқолмоқда. Худбинлик, маишатпарастлик, суиистеъмоллик инсоф деган мўътабар ўлчовни ҳисобга олмаяпти, у чегара билмаяпти. Ваҳоланки, инсоф миллий қадрият сифатида ахлоқнинг маълум бир меъёри, ўлчови ҳисобланади. Инсоф ҳар бир виждонли одам учун жамоа олдидаги, жамият олдидаги ўз хулқ-атвори ва одоби учун маънавий жавобгарлик туйғуси ҳисобланади. Афсуски, бу борада жиддий ўпирилишлар бор.\nЮқоридаги иллатлар аста-секинлик билан инсоний ҳамият, инсоний орият фазилатларини сўндирмоқда. Ғурур туйғуси йўқолиб бормоқда. Ваҳоланки, ғурурли одам ўзининг қадру қимматини билади. Айтадиган сўзини билиб айтади, қиладиган ишининг натижасини ўйлаб қилади. Шу билан ўзини асрайди, номини улуғлайди.\nҲар бир инсоннинг ўзини ўзи ҳимоя қиладиган ички маънавий қудрат сифатидаги ғурур ҳисси тўпланиб жамоа, жамият мақомини эгалласа, у миллий ғурурга айланади. Бугун бутун халқимиз буюк келажакка қатъий ишонч билан қараётган, янгидан янги ғоялар, улкан мақсадлар билан яшаётган бир пайтда бизни руҳлантирадиган, фаолиятимизга куч-қувват берадиган омил миллий ғурур ҳиссидир.\nАждодларимиз ориятли бўлишган. Орият учун ҳамма нарсадан воз кечишган. Биз аждодлар шажарасини давом эттирмоғимиз, миллий ғуруримизни поймол этмаслигимиз, аксинча, уни жаҳон меҳварида бутун моҳияти ва маҳобати билан, баркамоллиги ва бенуқсонлиги билан намоён этмоғимиз лозим. Бунинг учун ҳар биримизда шахсий ғурур ҳисси бўлмоғи лозим.\nМиллий ғурур, миллий ифтихор инсонни юксакликка кўтарадиган, унинг шаънини ардоқлайдиган, вужудидаги бунёдкорлик, яратувчилик қобилиятини кучайтирадиган ҳодиса. Халқимиз буюк истеъдодлар, нодир иқтидорлар ва ҳайратомуз қобилиятлар ворисидир. Биз ўтмишимиз билан фахрланишга ўрганиб қолганмиз. Аждодларимизнинг буюк истеъдоди ва ноёб қобилияти билан шунчаки фахрланамиз, холос. Ваҳоланки, бу фахр-ифтихор остида жуда катта масъулият, залворли мажбурият турганлигини баъзан унутамиз.\nИстеъдодли ёшларни рағбатлантиришимиз, уларнинг яратувчилик қобилиятини, бунёдкорлик иқтидорини қўллаб-қувватламоғимиз лозим. Бу бизнинг келажак олдидаги муқаддас бурчимиздир.\nУмумхалқ салоҳияти ва унинг интеллектуал имконияти халқ даҳолик қудратининг ривожланишига, юксалишига олиб келади. Халқ даҳоси адолат ҳукмрон бўлган, давлат буюк мақсадларни кўзлаган ва истеъдодларни қўллаб-қувватлаган пайтларда ўзининг ноёб намунасини кўрсатган. Бугун янги Ўзбекистонда, янгича тафаккур билан яшаш инстинкти феъл-атворга, характерга, турмуш тарзига айланаётган бир пайтда халқнинг даҳолик қудрати тобора ошаётганини кўраяпмиз. Бу мўътабар жараён айни пайтда ҳар биримизнинг масъулиятимизни оширмоқда.\nЗамонавий цивилизация инсоният тасаввурини ўзгартирмоқда. Айниқса, ёшларнинг мурғак онгини етарли даражада ривожланишига, табиий ҳолда тараққий топишига монелик қилмоқда. Турмуш тарзида сунъийлик, бефарқлик, лоқайдлик чуқурлашиб бормоқда. Лоқайдлик ва бефарқлик эса ҳар қандай тараққиётнинг кушандаси ҳисобланади. Донишмандлардан бири “Душманингдан қўрқма, зўр бўлса, сени ўлдиради. Дўстингдан қўрқма, зарур бўлганда сотқинлик қилиши мумкин. Лоқайдлардан қўрқ, бефарқлардан қўрқ. Лоқайдлик ва бефарқлик мавжуд экан инсониятга ўлим таҳдид солаверади”, деган экан.\nШуни афсус билан алоҳида таъкидлаш керакки, лоқайдлик, бефарқлик, якка тартибда яшаш, ақлни ишлатмай кўп нарсага эришиш, меҳнат қилмай даромад топиш иллатлари ҳаётимизда мавжуд. Ҳаёт ҳақиқати ва инсоният тажрибаси шуни кўрсатадики, буюк мақсадлар билан яшайдиган халқгина буюк келажагини ярата олади. Бунинг учун жуда катта маърифат, улкан маънавий қудрат керак.\nКейинги беш йиллик ҳаётимиз, тасаввуримизни кескин ўзгартириб юборди. Ҳаётга муносабатларимиз, интилишларимиз улкан мақсадлар ва қатъий ишонч билан уйғунлашиб бормоқда. Бутунлай янги дунёқарашдаги, янги тасаввурдаги янги фуқаролар шаклланмоқда. Бунинг натижасида эса цивилизациялашган истиқболга аниқ ишонч билан қарайдиган, бутунлай янги типдаги Янги Ўзбекистон вужудга келди ва реал воқеликка айланди. Ана шу жараёнларда марказий масалалардан бири ҳамма саъй-ҳаракатларни инсонга, унинг реал манфаатларига, қадр-қимматига, руҳий ва интеллектуал соғломлигига, маънавий тарбиясига қаратиш вазифасидир. Президент Шавкат Мирзиёев ялпи янгиланишлар ва туб ўзгаришлар моҳиятини худди ана шу омилларда кашф этиб, ислоҳотларнинг барча жабҳаларини айни инсон орқали амалга ошириш назариясини асослаб берди.\nЮқорида айтганимиздек, ҳар қандай тараққиёт халқ даҳолик қудратининг натижаси. Давлат мамлакатни ривожлантириш стратегиясини ишлаб чиқади, уни амалга ошириш бўйича қарорлар, фармонлар ва қонунлар қабул қилади. Халқ эса бунёдкорлик кучи, яратувчилик қобилияти ва интеллектуал салоҳияти орқали уни амалга оширади.\nЯлпи сафарбарлик – тараққиёт омили! Фуқароларнинг ғоявий ва маънавий юксаклигини буюк сакрашга олиб келадиган қудратли куч. Ҳар қандай тараққиётнинг асоси – ахлоқ! Ҳар қандай таназзулнинг асоси – ахлоқсизлик! Янги Ўзбекистон халқи бир неча цивилизацияларни кўрган халқ сифатида буни бутун дунёга исботлаб берди. Биз янги Ўзбекистон шароитида буни тобора чуқур ҳис этмоқдамиз.\nЯнгича тафаккур, янгиланаётган онг бевосита ислоҳотлар мазмунини англаш орқали улкан ижтимоий ҳодисага, цивилизациявий жараёнга, янги Ренессанс ҳодисасининг илк жараёнларига боғланиб бормоқда.\nБеш йил ичида янги Ўзбекистон шаклланди. Буни, албатта, шаҳар ва қишлоқларимиз қиёфасининг тубдан ўзгарганида, ишлаб чиқариш соҳасининг бутунлай ислоҳ қилинганида, ижтимоий соҳани ривожлантиришда энг замонавий технологияларининг жорий қилинаётганида яққол кўрамиз. Бироқ янги Ўзбекистоннинг моҳияти фақат шундан иборатгина эмас. Унинг туб мазмуни, ижтимоий қадрияти, инсон тафаккурининг, қадр-қимматининг кескин ўзгарганида баҳоланади.\nБугунги фуқаро беш йил олдинги фуқаро эмас. У ижтимоий-биологик мавжудот ёки битта паспорт эгаси сифатида ўша одам бўлиши мумкин. Лекин янгиланган тафаккур, замонавийлашган онг, покланаётган маънавий-руҳий олам нуқтаи назаридан бутунлай бошқа одамга айланмоқда. Аслида серқирра ислоҳотларнинг бутун моҳияти ана шу ерда очилади. Демак, янги Ўзбекистоннинг цивилизациялашган янги фуқароси шаклланди!\nДарҳақиқат, одамлар ижтимоий ҳодиса сифатида қадриятга айлана бошланганини ҳис қилишяпти. Ўзини англаяпти, ўзини ўзи қадриятга айлантира бошлаяпти. Ҳеч ким ҳеч кимдан кам эмаслигини, у тўлақонли бахтли, саодатли яшашга ҳақли эканлигини тушуна бошлади. Ўзининг сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий ва ижтимоий эҳтиёжларини, талабларини ўртага ташламоқда. Бу ялпи миллий уйғонишнинг ўзгинасидир. Яъни, ялпи жамият тафаккур жиҳатдан ўзгарди. Онгли, маърифатли ҳаёт тарзи қарор топмоқда. Бу эса ўз-ўзидан умуммиллий уйғонишга, умумиллий тараққиётга асос бўлмоқда.\nКишилик тарихи шундан далолат берадики, қачонки жамиятда ялпи ўзлигини англаш, якка тартибда ҳар бир инсон ўзининг инсоний моҳиятини тушуниб, қадриятга айлантиришга эҳтиёж сезган даврида, тараққиётнинг бутунлай янги, замонавий босқичи бошланган. Зотан, ҳар қандай тараққиёт онг ва тафаккур маҳсули. Ҳар қандай тараққиёт юксак ахлоққа, замонавий билимга, кенг тафаккурга суянади. Жаҳолат, залолат, қабоҳат сингари инсоний қадриятларнинг шавқатсиз душманлари барбод этилади.\nДарҳақиқат, бугунги кунда Ўзбекистоннинг ҳозирги тараққиёт даражаси, жамиятнинг маънавий-маърифий имкониятлари асосида шаклланган янгича тафаккурдан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, халқимиз тарихи ва иқболида янги сакраш даври бошланди. Бу эса ўзига хос Ренессанс ҳодисасининг асоси ҳисобланади.\n“Ўзбекистон овози”, 17.11.2021, №46


Алимент бўйича қарздорларга автомобиль ҳайдашга чекловлар қўйилиши мумкин – Газета.uz\nLotinchada 27 октябр 2021, 13:08 Жамият\nАлимент тўламаган фуқароларга транспорт воситасини ҳайдашга чекловлар ўрнатилиши мумкин. «Алимент қарзларини ундириш тартиби такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонун лойиҳаси муҳокамага қўйилди, деб хабар берди Norma.\nХусусан, «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги қонунга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш кўзда тутилган.\nалимент ундириш бўйича давлат ижрочисининг илтимосига биноан қарздорнинг транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиши;\nдавлат ижрочисининг қарздор томонидан транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқини вақтинча чеклаш тўғрисидаги қарори ижросини таъминлаш;\nалимент тўламаганлиги сабабли транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи чекланган фуқароларнинг реестрини шакллантириш режалаштирилган.\nШунингдек, қайси ҳолларда транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқини вақтинча чеклаш қўлланилмаслик бўйича тартибни тўлдириш таклиф қилинмоқда. Улар орасида:\nагар олиб қўйилган мол-мулк суд қарорини ижро этиш учун етарли бўлса;\nагар бундай чекловнинг киритилиши қарздорни асосий ва қонуний яшаш манбаидан маҳрум қилса;\nагар қарздорга тўловни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилса ва ҳоказо.\nЮқоридагилардан келиб чиқиб, транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи чекланган қарздор томонидан транспорт воситасини бошқарганлик учун маъмурий жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда. Шундай қилиб, бундай ҳаракат 5 БҲМ миқдорида жарима солишга олиб келади.\nШунингдек, агар алимент тўлаш бўйича қарздор ижро ҳужжатида кўрсатилган талабларни узрсиз сабабларга кўра белгиланган муддатда бажармаса, лицензиялар, рухсатномалар ва махсус ҳуқуқларнинг амал қилишини тўхтатиб туриши, шунингдек, алимент беришни вақтинча тақиқлаши мумкин. лицензиялар.


Шавкат Мирзиёев Бухородаги ҳар бир маҳаллага камида 1 миллиард сўмдан берилишини билдирди\n03 декабр 2021, Тошкент вақти: 06:02\nШавкат Мирзиёев Бухорода Баҳоуддин Нақшбанд мақбарасини зиёрат қилди. Президент матбуот хизмати фотосурати.\n24 октябрда ўтадиган сайловда президентликка номзод сифатида иштирок этаётган амалдаги президент Шавкат Мирзиёев Бухорода сайловчилар билан учрашуви чоғида ҳар бир маҳаллага давлат бюджетидан камида 1 миллиард сўмдан ажратилишини маълум қилди.\nПрезидентнинг айтишича, «азалдан тадбиркор ва ҳунармандлар юрти» қаторида «шуҳрат қозонган Бухорода» тадбиркорлик ва ҳунармандликни қўллаш учун маҳаллаларга маблағ ажратиш орқали камида 90 минг кишини иш билан таъминлаш мумкин.\nМаҳаллий нашрларнинг ёзишича, бу мақсадни амалга ошириш учун ҳар бир маҳаллада ҳоким ёрдамчилари фаолияти йўлга қўйилади. Ҳоким ёрдамчилари маҳаллада тадбиркорликни ривожлантириш ва янги иш жойларини яратишга масъул бўлади\n“Ҳоким ёрдамчилари оилавий тадбиркорлик дастурлари доирасида ҳар йили ажратиладиган 700 миллиард сўм кредитларнинг 544 та маҳаллада берилишини таъминлайдилар. Яъни, ҳар бир маҳаллада камида 1 миллиард сўмдан маблағ бўлади. Ҳоким ёрдамчилари иқтисодиёт, инвестиция, ҳокимият идораларида ишлайдиган билимли ва шижоатли ёшлар орасидан танланади ҳамда 2 ой давомида янги тизим асосида ишлашга ўқитилади”, - деб айтган президент.\nПрезидент 11 октябрь куни Қашқадарё вилоятида сайловчилар билан учрашув ўтказган эди. Шундан сўнг у душанба куни кечқурун Бухорога келган ва 12 октябрь куни сайловчилар билан учрашмоқда. Шавкат Мирзиёев президентликка номзод сифатидаги учрашувларни Қорақалпоғистондан бошлаган ва шу кунгача қатор вилоятларда бўлди.


Интервью учун 10 миллион жарима\nҲуқуқ фаоли Татьяна Давлатова.\nЎзбекистон суди ҳукмига кўра, ҳуқуқ фаоли Татьяна Давлатова "Россия-1" телеканалига берган интервьюси учун шунча тўлаши керак.\n"Россия – 1" телеканалининг "Махсус мухбир" кўрсатувига берган интервьюси учун тошкентлик инсон ҳуқуқлари фаоли Татьяна Давлатова Яккасарой туман суди тарафидан 10 миллион сўм жаримага тортилди. Қарор ажримига кўра, Давлатова “ўз қилмиши” учун тавба қилиб, Ўрикзор маҳалласи аҳлидан кечирим сўраши ва 24 минг 868 сўмлик суд xаражатларини ҳам қоплаши лозим.\nДавлатова “ўзбек халқини камситганликда” айбдор деб топилди.\nСуд мажлиси 13 май куни ҳукм чиқарган бўлса, 14 май куни 8 нафар суд ижрочиси келиб Давлатованинг уй-жой ва молу мулкини хатлаб кетган.\nСуд арафасида Ўзбекистондаги “Ëшлар” телеканали Россия телевидениесига интервью берган Давлатова доҳил русийзабонлар гуруҳини қоралаб кўрсатув уюштиришди.\nКўрсатув иштирокчилари Давлатова ва Урлаеваларни “миллий низо қўзғашда” айблашди.\n18 май куни Озодликка гапирган Давлатова Ўзбекистон МXХ ходимлари уюштираëтган қаттиқ босимлардан беҳаловат бўлаëтганини айтди.\n- Мени Россия телеканалига берган интервьюм учун жазолашмоқда. Мен ўзим қатнашмаган суд ҳукм чиқариб 10 миллион жаримага тортди. Агар жарима тўламасам, фарзандларим ва невараларим яшайдиган уйни тортиб олишмоқчи. Бу адолатсизлик. Мен Россия телеканалида русийзабонларнинг Ўзбекистондаги аҳволи ҳақида ҳақиқатни гапирдим ва бу гапимдан тонмайман,- дейди Давлатова.\nОзодлик билан суҳбатда Давлатова Ўзбекистондаги режимдан нафақат руслар балки барча бир хилда азоб чекаëтганини ҳам эътироф қилди.\nТатьяна Давлатова устидан чиқарилган ҳукм юзасидан шикоят қилдик, дейди унинг ишончли вакили Анатолий Волков.\n- Суд қатор қонунбузарликлар билан ўтди. Давлатовага маҳкама ҳужжатлари билан танишиш имконини беришмади. Норозилик сифатида Давлатова судда иштирок этишдан бош тортди. Давлатовани судга мажбуран олиб келишга уринишлар бўлди. Фуқаролик ишларида бундай ҳолат мумкин эмас. Ҳозир ҳукм устидан шикоят тартибида кассация аризаси ëзяпмиз,- дейди Волков.\nДавлатованинг инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жабҳасидаги сафдоши Владимир Ҳусаиновга кўра, 24 апрел куни Россия телеканалида Ўзбекистондаги руслар ҳаëти ҳақида танқидий фикрлар айтган фуқаролар ҳаëти “қўрқинчли туш”га айланди.\n- Номаълум аëллар келиб ҳақорат қилишди. Кейин Ўзбекистон ТВсида Урлаева ва Давлатоваларга қарши кўрсатув бўлди. Энди Давлатова Ўрикзор маҳалла аҳли олдига чиқиб тазарру қилиши лозим экан,- дейди Ҳусаинов.\nҲусаиновнинг айтишича, МХХ ходимлари Давлатова Ўрикзор маҳалласи аҳли олдида туриб қиладиган тазарру матнини тайëрлаб беришган.\n- Ўрикзор маҳалласи ҳали бу ўзбек халқи эмас ва мен МХХ ëзиб берган тазарру мактубини ўқимайман. Мен ҳеч кимнинг шаъни ва қадрини камситганим йўқ,- дейди ўзбек халқи қадр-қимматини камситганликда айбдор, деб топилиб 10 миллион сўм жаримага тортилган Давлатова.\nЎзбек ҳуқуқ ҳимоячилари иштирокидаги танқидий кўрсатувни 24 апрел куни ëйинлаган “Россия-1” телеканали матбуот хизмати билан боғланиб, кўрсатув қаҳрамонлари эфирдан кейин тушиб қолган вазият юзасидан муносабат сўрадик.\nКўрсатув муаллифлари бу юзадан изоҳ беришмади.


НАМОЗ ЎҚИШ МАКРУҲ БЎЛАДИГАН ЖОЙЛАРГА ТААЛЛУҚЛИ МАСАЛАЛАР - Mehrob.uz\nМақолалар access_time24-март 2020, 00:23\nМақолалар access_time20-июль 2019, 10:25\n1. Юқорига чиқишни астойдил хоҳлаган одам нарвонни ўйлаб топади. 2. Эр ва…\naccess_time14-октябрь, 14:44 visibility442\nБирор инсоннинг юзига қараб намоз ўқиш макруҳ бўлади. Шунингдек, намоз ўқиётганнинг юзига қараб туриш ҳам макруҳдир.\nГапириб ўтирган кишининг орқасига қараб намоз ўқишнинг зарари йўқ. «Баҳрур-poиқ»да шундай келган.\nИмомнинг ёлғиз ўзи баланд жойда туриши ва иқтидо қилганлар унинг пастида туришлари макруҳ бўлади. «Ҳидоя»да шундай келган. Аммо қавмнинг баъзиси имом билан бирга турган бўлса макруҳ бўлмайди. «Фатҳул қадир»да шундай келган. «Китоб»1да имомнинг қанча баландликда турса макруҳ бўлиш миқдори зикр қилинмаган. Таҳовий раҳматуллоҳи алайҳ: «Баландликда туриш деганда ўртача бўйли кишининг бўйи баландлигича юқорида туриш тушунилади», деган. Бу ҳукм Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинган.\nБаъзи уламолар: «Баланд жойда туриш деганда бошқалардан ажралиб туриш юзага келадиган даражадаги юқорида туриш тушунилади», деганлар.\nБаъзи уламолар: «Баланд жойда туриш деганда худди сутрада бўлгани сингари бир зиро баландлигича юқорида туриш тушунилади», деганлар. Мана шу ҳукмга эътимод қилинади. Мазкур масалалар бирор зарурат бўлмаган вақтга тегишлидир. Агар бирор зарурат бўлса макруҳ бўлмайди. Масалан, жума ва ийд намозларида макруҳ бўлмайди. «Иноя»да шундай келган.\nМакруҳ бўлишда (ўртача бўйли – 160 см) кишининг бўйи баландлиги ва ундан пастроғи эътиборга олинади, деган ҳукм ушбу ривоятнинг зоҳири ҳисобланади. «Бадоеъ»да шу ҳукм ихтиёр қилинган. Чунки Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам имомнинг ёлғиз ўзи тош супа устида туриб қавм унинг ортида туришидан мутлақ қайтарганлар. Имом Таҳовий раҳматуллоҳи алайх ушбу қайтариқда назарда тутилган баландликни ўртача бўйли кишининг бўйи баландлигича юқори жойда туришга қайдлаган.\nҚозихон «Шарҳу жомеис-сағир»да: «Бунда бир зиро миқдори мўътабардир. Мана шу ҳукмга эътимод қилинади», деган. «Ғоятул баён»да: «Мана шу тўғри», дейилган. «Фатҳул қадир»да: «Мана шу ихтиёр қилинган», дейилган.\nДемак, тўғриси қайси экани ҳақида ихтилоф бўлгани сабабли ривоятнинг зоҳирига амал қилиш, қайдламасликни афзал кўриш ва ажралиб туриш юзага келадиган баландликни эътиборли ҳисоблашдир. «Баҳрур-роиқ»да шундай келган.\nАммо бунинг акси, яъни қавм тош супа устида бўлиб, имомнинг ёлғиз ўзи пастда туриши ҳам ривоят зоҳирига кўра макруҳ бўлади. «Ҳидоя»да шундай келган. Қозихон ўзининг «Фатаво»сида: «Бундай туриш макруҳ бўлмайди. Бу омма машойихларнинг ҳукмидир», деган.\n«Дуррул мухтор»да: «Энг тўғри ҳукмга кўра, бундай туриш макруҳ бўлади», дейилган.\nИнсонларга имом бўлган кишининг ёлғиз ўзи меҳробда туриши макруҳ бўлади. Машойихлар бунинг сабаби ҳақида ихтилоф қилганлар:\nБаъзи машойихлар: «Аҳли китобларга2 ўхшатиш бўлгани учун макруҳ бўлади. Чунки улар имомга алоҳида макон тайин қилишади», деганлар.\nБаъзи машойихлар: «Имомнинг ҳолати унинг ўнг ва чап томонларида турганларга ноаниқ бўлиб қолгани учун макруҳ бўлади»3, деганлар.\nБиринчи сабабга кўра, яъни аҳли китобларга ўхшатиш бўлганига кўра бундай қилиш мутлақ макруҳ бўлади. Иккинчи сабабга кўра эса имомнинг ҳолати ноаниқ бўлмаса макруҳ бўлмайди. «Кифоя»да шундай келган.\nЭнг тўғри ҳукм иккинчи сабабдир, яъни имомнинг ҳолати ноаниқ бўлиб қолишидир. «Фатҳул қадир» ва бошқа китобларда шундай келган.\nСафда бўш жой бўла туриб, саф ортида туриш макруҳ бўлади. Агар сафда бўш жой бўлмаса орқада ёлғиз ўзи туриши макруҳ бўлмайди. «Туҳфа»да шундай келган. Лекин «Хизона»да: «Ёлғиз ўзи туриши ҳам макруҳ бўлади», дейилган. Шунинг учун сафдан бировни ёнига тортса афзал ишни қилган бўлади. «Муҳийт»да шундай келган.\nЭнг тўғри ҳукмга кўра, у рукугача кутади, агар бир киши келса яхши, келмаса сафдан бир кишини тортади. Лекин бизнинг замонимизда бу масалаларни билмаслик кўп бўлгани учун кечикиб келган кишининг сафдан бировни тортмагани афзалдир. Чунки у бировни тортса, у намозини бузиб юбориши ва унга ғазаб қилиб қолиши мумкин. «Жомеур-румуз»да шундай келган.\nНамоз ўқийдиган жойнинг шифтида ёки намоз ўқувчининг рўпарасида суратлар бўлса бундай жойда намоз ўқиш макруҳ бўлади. Агар намоз ўқувчининг орқа томонида ёки оёклари остида бўлса, «Шарҳу аттоб»да макруҳ бўлмайди, дейилган. Лекин уйни суратлар билан безаш макруҳ бўлади. «Фатҳул қадир»да шундай келган.\n1Муаллиф китоб деганда «Мухтасарул Қудурий»ни назарда тутган. Чунки ҳанафий фикҳида қайдламасдан умум қилиб китоб айтилса, асосан, мазкур китоб кўзда тутилган бўлади. Бу худди усулул фиқҳ илмида китоб деганда Қуръони карим назарда тутилганига ўхшайди. Шунингдек, наҳв китобларида ҳам китоб сўзи кайдламасдан умум ишлатилса, одатда, Сабавайҳ раҳматуллоҳи алайҳнинг китоблари тушунилади. Аллоҳ билувчидир.\n2Аҳли китоблар деганда яҳудийлар, насронийлар ва уларнинг шариатларига эргашадиганлар тушунилади. Шунга кўра Тавротга эътикод қилиб, Мусо алайҳиссаломнинг шариатларига кўра амал қилишларини айтадиган сомирийлар яҳудийлардан ҳисобланади. Шунингдек Инжилга эътиқод қилиб, Ийсо алайҳиссаломнинг шариатларига кўра амал қилишларини иддао қилувчиларнинг барчалари насронийлардан ҳисобланади.\n3Яъни, агар имом меҳроб ичида турадиган бўлса, фақат унинг орқасида турганларга, яъни меҳробнинг рўпарасида турганларгагина унинг ҳолати кўриниб туради. Аммо унинг ўнг ва чап томонида турганларга имом кўринмай қолгани учун унинг ҳолати ноаниқ бўлиб қолади. Шунинг учун имом меҳробдан ташқарида туриши лозим бўлади.


АҚШ Конгресси Туркияга қурол-яроғ сотишни тўхтатиб қўйди | Qalampir.uz\nАҚШ Конгресси Туркияга қурол-яроғ сотишни тўхтатиб қўйди\nОлам\t07 Декабрь 2020 18:38 2411\nАҚШ Конгресси Американинг қурол ва ҳарбий техникаларини Туркияга етказиб беришни тўхтатиб қўйди. Буни АҚШ Давлат котибининг сиёсий-ҳарбий масалалар бўйича ёрдамчиси Кларк Купер тасдиқлаган.\n"Конгресс томонидан Туркияга қурол-яроғ сотилиши тўхтатилган, бу рост", деган Купер қисқа қилиб.\nУ ушбу мавзу бўйича бошқа изоҳ бермаган.\nАвгуст ойида АҚШ қонунчилик органи қарийб икки йилдан бери Вашингтон томонидан Анқарага қурол ва ҳарбий техника сотиш бўйича барча йирик шартномаларнинг бажарилишини яширинча тўхтатиб келаётгани ҳақида хабар тарқалган.\nТаъкидланишича, Конгресс аъзолари Туркияга Россиядан илгари сотиб олинган С-400 зенит-ракета тизимларидан воз кечишга мажбур қилиш учун қўшимча босим ўтказмоқчи бўлишган.\nРоссия ва Туркия 2017 йилда Москва томонидан Анқарага С-400 комплексларини етказиб бериш бўйича шартнома имзолаган. Туркия ушбу тизимларни Россиядан сотиб олган биринчи НАТО мамлакатидир.\nАнқаранинг қарори АҚШ ва умуман альянснинг кескин салбий реакциясини келтириб чиқарган.\nҚайд этилишича, АҚШ Туркияни Россия зенит-ракета тизимларидан воз кечишга ундаш ҳаракатларини тўхтатмайди.\nШунингдек, Вашингтон Анқарани Американинг бешинчи авлод F-35 қирувчи-бомбардимончи самолётини ишлаб чиқариш бўйича Америка дастуридан чиқариб юборган.\nБундан ташқари, АҚШ С-400 сотиб олиш учун Туркияга бир қатор санкциялар жорий қилиш билан таҳдид қилмоқда, аммо бу муҳим қадамларни ташлашга шошилмаяпти. Анқара эса бундай чекловлар қўлланилишини жавобсиз қолдирмаслигидан огоҳлантирган.\nТуркия Президенти Ражаб Тойиб Эрдўған октябрь ойида Анқара АҚШнинг босимига қарамай С-400 дан воз кечмоқчи эмаслигини маълум қилди. Шунингдек, у АҚШга Туркияга таҳдид қилишни тўхтатишни ва уларни амалда татбиқ этишга уринишни таклиф қилди.\n08 Май 14:47 51079\n08 Май 20:36 47412\n09 Май 17:50 30178\n09 Май 18:35 22198


Абдулла Улуғов. Туш – ғаройиб жумбоқ - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётАбдулла Улуғов. Туш – ғаройиб жумбоқ\nЧоп этилган 22.08.2018 06.03.2018 МуаллифZiyouz.uz\nҲар бир одам ўзига хос сирли олам бўлгани боис ўзи учун ҳам, бошқалар учун ҳам ҳамиша жумбоқдир. Одам ақл-идрок даражаси, ижтимоий мавқеи, ҳаётий тажрибасининг кўп-озлигидан қатъи назар, адашади, хато қилади, янглишади ва шу жараёнда аста-секинлик билан ўзини ва теварак-атрофидаги оламни англаб боради. Кишининг ҳар бир хатоси унга аввал сезмаган, пайқамаган, эътибор қилмаган ҳақиқатларини аён этади. Одам бошқа пайтда эмас, айнан хато қилганида, янглишганида унинг ҳаёти бошқалар билан бениҳоя боғлиқлигини кўпроқ ҳис қилади ва турмуш жуда чигал, мураккаб жумбоқ эканини англай бошлайди. Бу жараён бир умр – сўнгги нафасгача давом этади. Адабий асарларда азалдан шу хусусда сўз юритилади. Уларда инсон ҳаёти билан боғлиқ турли муаммоларга эътибор қаратилади. Бу жиҳатдан санъатнинг бошқа бирор тури адабиёт билан тенглашолмайди. Унда инсоннинг ўтмиши эслатилиб, бугуни гавдалантирилади, келажак тўғрисидаги орзу-хаёллари, ўй-кечинмалари ифодаланади. Бадиий асарларда, жумладан, қаҳрамонларнинг тушида кечган ҳодисалар ҳам нақл қилинади. Тушлар эса инсон ҳаётида ўзига хос ўрин тутади. Уларда одамнинг кўрган-кечирганлари, хаёл-тасаввури, ўй-кечинмалари ғаройиб тарзда уйғунлашади. Одам ўнгида кўрганларини таҳлил қилиб, бошқаларга тушунтира олади. Лекин ҳеч ким тушида кўрганларини бошқаларга тўлиқ маълум қилолмайди. Тушда кўрганларни англаш, тушунтириш эмас, тўлиқ эслолмасликнинг ўзи ҳам кишини мушкул аҳволга солади. Шунинг учун Мавлоно Жалолиддин Румий:\nЎз тушин таъбирин билмас киши,\nЎзгалар таъбири бирла не иши, –\nдейди. (Мавлоно Жалолиддин Румий. Маснавийи маънавий. Бешинчи китоб. Форсийдан Жамол Камол таржимаси. – Теҳрон: “Ал-Худо” халқаро нашриёти, 2004. – 400 б. – 181-бет.)\nТуш оқар сувдай тўхтамасдан ўтиб кетади. Сувни эса изига қайтариб бўлмайди. Ўнгида кўрган, эшитгани одамнинг хотирасига озроқ бўлса-да, ўрнашиб қолади. Лекин тушидагиси тўғрисида бундай деб бўлмайди. Улар тезда эсдан чиқади. Киши диққатини жамлашга ҳар қанча уринганида ҳам тушида кўрганларини хотирасида тўлиқ тиклолмайди. Лекин улар хаёл ойнасида кутилмаганда пайдо бўлади ва ғоят тезлик билан сирли тарзда йўқлик қаърига сингиб кетади. Балки шунинг учундир тушдаги ҳодисаларни худди турмушдаги воқеалар сингари таҳлил, тафтиш қилишга одамнинг қурби, ақли етмайди. Аммо ҳар бир кишининг турмуши тушида кўрганлари билан қандайдир тарзда боғлиқ кечади. Бу ҳақиқатни ҳис қилиш, туш ва ҳушёрлик ҳолати ўртасидаги ришталарни ўзаро боғлашга одам кўпинча ожизлик қилади.\nТуш, вақт ўлчамига кўра, киши умрининг арзимас улушини ташкил этади. Лекин унга эътибор қилмасдан инсон ўзи тўғрисидаги асл ҳақиқатни билиб ололмайди. Чунки ҳақиқат ёмби каби ҳеч қачон яхлит бўлмайди. Уни билиб олиш учун нафақат катта, йирик ҳодисалар, балки майда зарраларга ҳам диққат қилиш, ўрганиш талаб этилади. Шунинг учун ҳақиқатга осонликча эришиб бўлмайди. Аёнки, ҳар бир одам баъзан кўзи очиқ ҳолида, ақл-ҳуши жойида бўлган пайтида ҳам ўзининг айрим ҳаракатларидан таажжубга тушади. Шундай экан, киши ухлаганида, мияси дам олаётганида кўрганларини тушунмасдан ажабланиши табиий. Агар одам ҳамма нарсани, айниқса, ўзини осонгина тушуниб етганида эди, ҳаёт бунчалик қизиқ бўлмасди. Ҳар бир одам умр бўйи ўзини билиб-билмай, тушуниб-тушунмай яшайди. Шу боисдан инсон ўзи учун ҳам, бошқалар учун тушуниксиз, мавҳум, айни чоғда қизиқарли ва ғаройиб олам бўлиб қолаверади. Инсоннинг сирли, жумбоқ дунёси шу боис ҳам фан, адабиёт, санъат учун асосий мавзу бўлиб келади.\nМаълумки, инсоннинг ҳаёти икки ҳолат – уйғоқлик ва уйқу ҳолатида кечади. Инсон уйғоқ ҳолатида турли амалий иш билан шуғулланиб, борлиққа таъсир кўрсатади. Аниқроғи, уни ўз мақсадига мувофиқ тарзда ўзгартиришга интилади. Унинг изланиш, ҳаракат, уринишлари натижасида теварак-атрофда муайян янгиланишлар юзага келади. Инсоннинг уйғоқликдаги фаолияти борлиқни ўзлаштириш, уни ўзгартиришга қаратилади. Чунки уйғоқлигида ҳар бир одам жисмоний ва ақлий меҳнат билан шуғулланади. Ухлаганида эса унинг жисмоний ва ақлий фаолияти тўхтайди. Аммо у баъзан туш кўради ва унда турли ҳаракатлар қилади, хаёлига келмаган ҳодисаларни бошидан кечиради, ҳар хил воқеаларга гувоҳ бўлади. Лекин тушидаги воқеа-ҳодисалар уйғоқлик ҳолатидаги воқеаларга кўпинча унчалик ўхшамайди. Шунинг учун туш азалдан барчани қизиқтириб келади. Ушбу жумбоқ турлича талқин этилади. Шарқу Ғарбнинг руҳшунос олимлари, барча давр файласуфлари тушни ўрганиш, таҳлил қилиш билан шуғулланади. Аммо тушлар хусусидаги шарҳ, изоҳлар жуда жўнлиги боис ҳеч кимни қаноатлантирмайди. Масалан: “Туш – уйқуда содир бўладиган субъектив психик ҳодиса. Физиологик жиҳатдан туш бош мия катта яримшарларининг тормозланмаган ҳужайралари фаолияти натижасидир. Чуқур уйқу пайтида бош мия пўстлоқ қисмининг ҳужайралари бутунлай тормозланади ва бунда туш кўрилмайди. Бош мия пўстлоқ қисмининг айрим бўлаклари тормозланмаганда шу жойлар кучсиз таъсирларга сезгир бўлади. Шунда одам туш кўради. Тушда уйқудаги киши аниқ ва тасвирли кечинмаларнинг шоҳиди бўлади. Тушдаги воқеалар бир-бирига боғлиқ, бир оз ноаниқ, ҳаяжонли, афсонавий тус олади. Туш, асосан, тез кечадиган уйқу фазасидан уйғониш вақтида ёки ундан сўнгги бир неча дақиқа давомида рўй беради, киши уни узоқ вақт ёдда сақлай олмайди. Киши сокин кечадаги уйқу фазасида ҳам туш кўриши мумкин. Эрталабки уйғониш даврида туш, одатда, узоқ давом этади (чунки бунда “тез кечадиган” уйқу вақти узоқроқ бўлади). Тушнинг хусусияти кишининг нерв системаси типига, унинг соғлиғига, маълум даврдаги кечинмаларига боғлиқ” дейилади. (Ўзбекистон миллий энциклопедияси. 8-жилд. – Т.: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2004. 704 б. – 685-бет.) Табиийки, туш тўғрисидаги бундай илмий тавсифлар кўп кузатишларга асосланади. Лекин улар туш ҳодисасининг моҳияти тўғрисида аниқ тасаввур бермайди. Туш ҳодисасининг мавҳум ва сирлилиги ҳар бир одам ўзига хос жумбоқ, унинг туши ҳам ғоят чигал лабиринт эканлиги, инсон қалбида турли оламлар туташишидан далолат беради. Инсонда оламлар бирлашгани боис у “коинот гултожи” дейилади. Инсон заминга банди, унинг кундалик ташвишларига асир бўлгани ҳолда, самога интилади, хаёлида ой, юлдузлар билан сирлашади. Эҳтимол, шу боис у ўнгида эплолмайдиган ишларини тушида осонлик билан амалга оширади. Туш ҳодисаси одамга у замин ва осмон туташадиган макон эканига ишора этади. Баъзида одам гувоҳи бўлган воқеалари аввал тушида намоён бўлганини билиб қолиши, айрим ҳолларда эса тушида кўргани ўнгида рўй берганини ҳис қилиши – буларнинг барчаси ғайриихтиёрий тарзда кечиши худди шуни билдиради. Тушдаги воқеалар кўпинча кишининг кундалик фаолияти билан қандайдир тарзда боғланади ва бу, албатта, хаёлдан ўтади. Шу боисдан ҳеч ким тушига бефарқ бўлолмайди. “Туш – уйқуда вужудга келадиган образлар, уйқу вақтида кўриладиган нарсалар” бўлгани учун у кишининг кайфияти, фаолиятига, албатта, ўз таъсирини ўтказади. (Ўзбек тилининг изоҳли луғати. Икки томлик. 2-том. – М. : “Рус тили” нашриёти, 1981. – 715 б. – 236-бет.) Одам яхши туш кўрса ҳам, аксинча бўлганида ҳам яқин орада ҳаётида қандайдир ҳодиса юз беришини ич-ичидан ҳис этади. Ана шу савқитабиий ҳолат уни ўйлантириб, ташвишга солади. Бадиий асарларда инсон ҳаётини ҳар томонлама ёритиш, унинг образини тўлақонли кўрсатиш мақсадида қаҳрамонларнинг тушлари баёнига муайян ўрин берилади. Фольклор намуналарида ҳам, ёзма мумтоз асарларда ҳам инсоннинг туши унинг ички кечинмалари, мақсад-интилиши, дуч келган муаммолари билан бевосита боғлиқ ҳолда кечишига эътибор қаратилади. Чунки туш ҳар бир киши ҳаётининг узвий қисми саналади. Туш мотиви, туш эпизоди жаҳон адабиёти намуналарида ҳам, ўзбек адиблари асарлари сюжетида ҳам ҳажм жиҳатидан унчалик катта ўрин эгалламайди. Лекин у қаҳрамонлар характерини очишда, уларнинг руҳиятидаги зиддиятли курашни акс эттиришда муҳим аҳамият касб этади. Туш эпизоди ва туш мотиви инсон ҳаётидаги мавжуд ҳодиса сифатида дастлаб оғзаки адабиётда акс этгани, ундан ёзма адабиётга ўтгани барчага аён. Аксарият эртак, достонларда сюжет воқеалари бевосита тушда кечган воқеалар орқали ривожланади. “Алпомиш” достони бунга ёрқин мисол бўла олади. Ушбу достонни ҳам, “Рамаяна”, “Маҳабҳорат”, “Манас”, “Гўрўғли” сингари халқ достонларини ҳам қаҳрамонларнинг тушисиз тасаввур этиб бўлмайди. “Алпомиш”да бир неча ўринда қаҳрамонларнинг туш кўрганига эътибор қаратилади. Масалан, Алпомиш, Барчин ва Қоражоннинг бир пайтда бир хил туш кўргани айтилади. Достонда кўнгли, руҳи, дунёқараши бир-бирига мос кишилар ўртасида узвий боғлиқлик, ўзаро яқинлик бўлиши шу тарзда таъкидланади. Халқ оғзаки ижодида, жумладан, достонларда туш мотиви сюжет ҳалқаларини туташтиришда асосий нуқталардан бири саналади.\n“Алпомиш”, “Гўрўғли”, “Кунтуғмиш”, “Рустамхон” каби достонларда туш мотиви сюжетни ҳаракатлантирувчи, унга динамик тус берувчи зарурий унсур – катализатор вазифасини бажаради. “Маликаи Ҳуснобод”, “Сусамбил” сингари халқ эртакларида ҳам туш мотиви шундай мавқеда туради. Адабиётшунос Жаббор Эшонқулнинг “Фольклор: образ ва талқин” монографияси, “Ўзбек халқ достонларида туш мотивининг ўрни ва таснифи”, “Ўзбек эртакларида туш мотиви” мақолаларида бу хусусда батафсил мулоҳаза юритилиб, туш мотиви эртак, достонларнинг таркибий қисми эканлиги таъкидланади.\nТуш инсон ҳаётининг ажралмас, узвий бўлаги бўлгани боис эртак, достон, романларда унга алоҳида эътибор қаратилади. Чунки тушида ҳар бир одам бошқа бир оламга тушиб қолади. Одам тушида кўпинча ўзини юксак шон-шуҳратга эришган ёки тубанлик ботқоғига ботган ҳолда кўради ва бунинг таъсирида унинг кайфияти ўз-ўзидан ўзгаради. Кайфиятнинг ўзгариши эса кишининг фаолиятига бевосита таъсир ўтказади. Одам тушидаги воқеаларнинг маъносини, унинг нимага ишора эканини аниқ билолмаса-да, лекин уларни буткул унутиб ҳам юборолмайди. Тушида кўрганлари ҳар бир одамнинг онг остида сақланиб қолади. Бу хусусда улуғ рус адиби Фёдор Достоевский шундай дейди: “Гоҳо ҳеч ақлга тўғри келмайдиган, ғайритабиий ва ғалати тушлар кўради одам; уйғониб уларни аниқ эслаймиз ва шундай ғалати нарсадан жуда ҳайрон бўлиб қоламиз; туш кўрган пайтингизда ақлингиз доим ўзингизда бўлганлигини ҳамиша эслайсиз… Сизнинг тушингиз ҳеч куракда турмайдиган, бўлмағур, ақл бовар қилмайдиган воқеаларга тўла, лекин айни пайтда сизнинг ақлингиз буларни ўзи худди шундай бўлиши керак бир нарсадай қабул қилади, нега шундай?.. Уйқудан уйғонаркансиз ва воқелик қучоғига қайтаркансиз, ҳар сафар сиз уйқу билан бирга яна англаб бўлмас бир нарсани қолдирганлигингизни қудратли бир ҳиссиёт кучи билан сезасиз, нега? Сиз ҳеч ақлга тўғри келмаган нарсаларни туш кўрганлигингиздан кулиб қўясиз, шу билан бирга, тушдаги мана шу ақлга тўғри келмайдиган нарсалар ҳаммаси қовушиб, бир-бирига чатишиб, қандайдир бир фикр ҳосил қилаётганлигини пайқайсиз, бу фикр ўнгингиздаги ҳаётингизга тааллуқли бўлади. Сизнинг ҳозирги ҳаётингизнинг аллақандай бир улушини ташкил қилади, у сизнинг қалбингизда илгари ҳам, ҳозир ҳам мавжуд бўлади; тушингиз сизга аллақандай бир янги нарсани, сиз кутган нарсани башорат қилгандай бўлади; сиз қаттиқ таъсирланасиз, шодланасиз ёки қайғуга ботасиз, лекин бу ўзи нимадан иборат, сизга қандай хабар келди – буларнинг барини сиз на англай оласиз ва на эслай оласиз”, дейди. (Достоевский Ф. М. Телба: Тўрт қисмдан иборат роман/ [Иброҳим Ғафуров тарж.] – Т.: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1981. – 656 б. – 477 – 478-бетлар.)\nФ. Достоевский ўз асарларида қаҳрамонларини турли вазият, кайфият, ҳолатда кўрсатиш асосида ҳар бир одамнинг ботинида ўз тафтишчиси бўлиши ҳамда у билан доим баҳс-мунозара кечиши, овозсиз, унсиз бу савол-жавоб жараёни сўнгги нафасгача давом этиши, ички мунозара-сўроқ чоғида одам ўзининг аслида ким эканлигидан, оз-моз бўлса-да, воқиф бўлиши, инсоннинг ўзидан қаноатланмаслиги ва атрофдагилардан норозилиги айнан шу сирли жумбоқ билан боғлиқлигини очиб беради. Достоевский асарларида инсон ҳар бир нарсада, борлиқдаги ҳар бир ҳаракатда мислсиз маъно мавжудлигини англаши, унинг бутун ҳаёти ана шу маънони излашга, идрок этишга қаратилиши, шунда унинг умри мазмун касб этиши, акс ҳолда, бесамар кечишини таъкидлайди. А. Пушкин, Н. Гоголь, О. Бальзак, Л. Толстой сингари улуғ адибларнинг асарлари ҳам жаҳон адабиётидаги ноёб ҳодисалар сирасига киради. Буни ҳеч ким инкор қилмайди. Чунки уларнинг асарларида ҳаёт ҳодисалари ниҳоятда ишонарли тасвирланиб, кишилар образи жуда жонли, ҳаётий гавдалантирилади. Ф. Достоевский эса “Евгений Онегин”, “Тарас Бульба”, “Инсоният комедияси”, “Уруш ва тинчлик” муаллифлари каби инсоннинг ҳаётий, жонли образини кўрсатишнинг ўзи билан кифояланмайди. У ана шу мураккаб ҳолатни очиб бериш мақсадида инсон қалбининг қаърида кечадиган жараёнларга, ўз-ўзи билан савол-жавоб чоғида онг-тафаккури ёришиб кетадиган лаҳзаларга эътибор қаратади. Адиб туш ҳодисасини ҳам ниҳоятда нозик таҳлил қилади. У инсоннинг ўзини-ўзи англаши жараёнида тушида кечганлари муҳим аҳамият касб этишини уқтиради.\nТуш жумбоғи худди Достоевский таъкидлаганидек, ғаройиб эканлигини ушбу романни ўқиётганда ҳар бир одам чуқур англайди. Тўғрироғи, ўзида ҳам тушлари тўғрисида шундай фикр бўлгани, лекин роман билан танишганидан кейин буни англаганини идрок этади. Улуғ адиб ўз асарларида шу тарзда одамларнинг ботинида турган, лекин илғанмайдиган туйғу, фикрларни аниқ-равшан ифодалаб беради. Ёзувчининг асарлари ўқувчи учун бамисоли ботинини кўрсатадиган кўзгуга айланади. У инсоннинг турли кечинма, ҳолатларини, жумладан, тушини барча адиблардан кўра чуқурроқ ёритади. Шу боисдан машҳур файласуф адабиётшунос Михаил Бахтин: “Достоевский тушнинг деярли барча кўриниш ва нозик жиҳатларига жиддий эътибор қаратиб, унинг воқеликни бадиий акс эттиришдаги имкониятларидан жуда кенг фойдаланган. Достоевский асарларида туш шу даражада кўп ва муҳим ўрин тутадики, эҳтимол, Европа адабиётида бошқа бундай ёзувчи йўқдир. Раскольников, Свидригайлов, Мишкин, Ипполит, ўсмир, Верлов, Алёша ва Дмитрий Карамазовнинг тушларини ҳамда бу тушларнинг ушбу асарлар ғоявий мазмунини очишдаги ролини эсга олайлик. Достоевский асарларида қаҳрамонларнинг қўрқинчли туш кўргани кўп тасвирланади”, дейди. (Бахтин М. М. Проблемы поэтики Достоевского. – М.: «Советская Россия», 1979. – 320 с. – С. 172).\nКишининг тушига муносабатида ҳам унинг табиати, ички дунёси билинади. Бесабр, ҳовлиқма кишилар кўпинча тушини бошқаларга билдиришга ошиқади. Улар тушида кўрганлари ёнига бошқа воқеаларни ҳам қўшиб-чатиб айтаверади. Бундай кишилар қўрқинчли туш кўрса, ваҳимага тушиб, атрофдагиларни безовта қилади. Кўрган тушига ёлғон гапларни қўшиб айтиш эса гуноҳ саналади. Чунки ёлғон аралашганда рост сўз ҳам таъсирсиз бўлиб қолади. Шу боис “Ёлғон сўз ризқни қияди”, дейилади. Ризқнинг камайишига сабаб бўладиган ёлғон яхши тушнинг ҳам файзини кетказади. Тушида кўрганларига ёлғон сўз қўшмасдан, эслаганича айтиш кишига зарар келтирмайди. Тушини бошқаларга маълум қилгандан кўра, уни сир сақлаш мақбул саналади. Чунки Абу Ҳомид Ғаззолий: “Пайғамбар алайҳиссалом айтдилар: “Киши тушида отасидан бошқасини кўриб, отамни кўрдим, деб даъво қилиши, кўрмаган нарсасини кўрдим ёки айтмаган нарсасини айтдим, дейиши улкан ёлғондир” (Бухорий ривояти). Яна шундай мазмунда ҳадис бор: “Кимки ёлғон туш айтса, қиёмат кунида ҳеч қачон бир-бирига тугилмайдиган икки қилни тугиш вазифаси унга юкланади” (Бухорий ривояти)”, дейди. (Абу Ҳомид Ғаззолий. Тил офатлари китоби. – Тошкент: – “Тошкент ислом университети” нашриёт-матбаа бирлашмаси, 2011. – 156 б. – 89-бет.) Оғир, вазмин кишилар ўнгида кўрган воқеаларини ҳам, тушида кечган ҳодисаларни ҳам иложи борича бошқаларга билдирмайди. Улар тушини кўпинча ҳеч кимга айтмайди ва тезда унутиб юборади. Агар киши тушини эслаганича бошқаларга айтса, у хотирасида нисбатан узоқроқ сақланади. Чунки айтаётганида тушидаги айрим ўринлар хаёл-тасаввурда кўриниб, мияга мустаҳкамроқ ўрнашади. “Ўткан кунлар” қаҳрамони табиатан оғир, вазмин бўлгани боис уйқусидан чўчиб уйғонган, юраги гуп-гуп уриб безовталанган бўлса-да, ҳеч кимга бу хусусда оғиз очмайди. У шунинг учун ҳам қўрқинчли тушини тезда эсидан чиқаради. Қолаверса, Отабек исломий тарбия кўргани боис нохуш туш кўрганини маълум қилмайди. Чунки мусулмончиликда яхши туш Оллоҳнинг инояти экани, киши бунинг учун яратганга шукрона айтиб, тушини бошқаларга билдириши, маҳзун қиладиган туш шайтонданлиги, шундай туш кўрганида парвардигордан паноҳ тилаб, уни ўзгаларга маълум қилмаслиги маъқул кўрилади.\nТушдаги воқеалар мавҳум, ғира-шира кўринишда бўлса-да, улар Ф. Достоевский таъкидлаганидек, кишининг турмушида кечган ва кечадиган воқеаларга қандайдир тарзда боғланади. Лекин бу алоқадорликни киши ўша пайтда эмас, кейинчалик пайқайди. Тушда кечган воқеалар дақиқалар ўтиши билан хотира қаърига шўнғиб кетади. Шунинг учун Отабек уйқудан турганида тушида кўрганларини тўлиқ эслолмайди.\nОдам тушида кўрганларини эмас, ўнгида кечганлари, ўзининг ўй-кечинмаларини ҳам сўзма-сўз, айнан айтиб беролмайди. Киши кўрган-кечирган, гувоҳи бўлган, ўйлаганларини сўзлаб бераётганида, албатта, талайгина муҳим жиҳатларни унутиб қолдиради. Лекин одамнинг ўнгида кўрганлари ҳам, тушида кечганлари ҳам шу бўйича қолиб кетмайди. Улар дафъатан кутилмаганда хотира қаъридан юзага қалқиб чиқади. Шунда киши беихтиёр ҳайратга тушади, бир зум ажабланиб қолади ва ўзининг ўзи учун жумбоқ эканлигини, бир зумга бўлса-да, ҳис этади. Афсуски, одам ўзининг бундай ҳолатига унчалик эътибор бермайди. Чунки бу инсоннинг руҳига боғлиқ жумбоқ. Руҳнинг сирига эса мушоҳада билан етиб бўлмайди. Туш ҳодисаси кишининг руҳи ҳамда турмуши билан боғланади.\nИнсон табиатининг ушбу жумбоғи хусусида Фёдор Достоевский “Инсон калласида туғиладиган ҳар қандай даҳо ғояда ёки фикрда бошқа одамларга англатиб, етказиб бўлмайдиган, жилд-жилд асарлар ва шарҳлар ёзиб, ўттиз беш йил тушунтиришга ҳаракат қилиб ҳам англатиб бўлмайдиган алланима қолиб кетади; миянгизда асло четга чиқишни истамаган алланима доим қолади, абадий сиздан ажралмайди”, дейди. (Достоевский Ф. М. Телба: 415-бет)\nАслида Худо бандаларини ҳамма нарсадан огоҳ қилади. Афсуски, одамзод турли тарзда билдириладиган ишораларни сезмай, эътиборсиз қолдиради. Одам тушидаги огоҳлантиришларга аксарият ҳолларда бепарво қарайди. Бу унинг рамзлар маъносини англамаслигидан келиб чиқади. Илоҳий китобларда тушда кўринган рамз, ишораларни англаш инсон ҳаётида муҳим аҳамиятга эга эканлиги таъкидланади. “Қуръон” да Оллоҳнинг пайғамбари Юсуфнинг бошидан кечирганлари нақл қилиниб, у “энг гўзал қисса” деб таърифланади. Ушбу қиссада Юсуф ибн Яъқуб Миср мамлакати подшосининг тушини таъбир қилиб, халқни келгусида рўй берадиган очарчилик балосидан сақлаб қолгани баён этилади. Қиссада Юсуфнинг қисмати нима учун шундай чигал кечгани хусусида ҳам изоҳ берилади. Яъни “Юсуфни – унга барча тушларнинг таъбирини билдириш учун, – ўша ерга (Миср ҳокимининг уйига) жойлаштириб қўйдик. Оллоҳ ўз ишида ғолибдир (Яъни Уни Ўзи хоҳлаган ишни қилишдан ҳеч ким ман қила олмайди)” дейилади (12-сура, 21-оят). Юсуф Оллоҳ унга ато этган илоҳий илм туфайли тушлардаги белги, рамзлар маъносини аниқ англайди ва уларни тўғри таъбир қилади. Тушда кишининг бошидан кечирганлари ва хаёл-орзулари бирикиб кетади ва улар мантиққа номувофиқ, ақл билан тушуниб етиш мушкул ғаройиб манзара ҳосил қилади. Унда намоён бўлган рамз, белгилар нимага дахлдорлиги, нимага ишора эканлигини ҳар қанча бош қотирганда ҳам тушуниб, идрок этиб бўлмайди. Шунинг учун ҳам Ф. Достоевский “тушингиз сизга аллақандай бир янги нарсани, сиз кутган нарсани башорат қилгандай бўлади; сиз қаттиқ таъсирланасиз, шодланасиз ёки қайғуга ботасиз, лекин ўзи бу нимадан иборат, сизга қандай хабар келади – буларнинг барини на англай оласиз ва на эслайсиз”, дейди. Юсуф алайҳиссаломнинг тушларни таъбир этишидан аён бўладики, Оллоҳ бандаларига ҳамиша беҳад меҳрибонлик қилади ва уларга турли рамз, ишоралар орқали тўғри йўлни кўрсатади. Аммо муаммони қандай ҳал қилишни ҳар бир кишининг ўзига қолдиради. Чунки у одамларга ақл қувватини бериб қўйган. Афсуски, кишилар ўзларига берилган жуда кўп имкониятлардан керакли ўринда фойдаланишолмайди. Жумладан, ўзларидаги ақл қувватини ҳам етарлича ишга солишолмайди. Одамлар вақти ва ақлий-руҳий қувватини кўпроқ нафсини лаззатлантириш учун увол қилишади. Улар теварак-атрофдаги воқеалардан ибрат олмаслиги, эшитган, билган, гувоҳи бўлган ҳодисалардан ўзи учун керакли хулоса чиқаролмаслиги боис маънавий-руҳий камолотга эришолмайди. Ҳар бир одамнинг ён-верида эса уни ҳақ йўлга даъват этадиган, фалокат, офатлардан сақлайдиган жуда кўп рамз, ишоралар туради.\nТуш – жўн ҳодиса эмас. У инсон табиатидаги ғоятда ғаройиб жумбоқ бўлиб, унинг сир-синоатларини “икки карра икки тўрт” деган тарзда тушунтириб, шарҳлаб бўлмайди. У кишининг маънавий-руҳий олами, дунёқараши тўғрисида муайян тасаввур беради. Чунки тушида кишининг руҳий ва жисмоний ҳиссиёт, кечинмалари акс этади. Киши тушида кўпинча ўзини ожиз ҳолда кўради. Отабек ҳам тушидан ўзини “дармонсизланган ва ханжари қўлидан тушган” ҳолда кўриб, чўчиб уйғонади. Ҳаётда эса ҳар бир одам ўзини ҳамма нарсага қудрати етадиган каби тутади, арзимас муваффақиятидан беҳад ғурурланиб юради, барчадан ўзини устун, деб билади. Отабек – катта амалдор, давлатманд кишининг яккаю ягона фарзанди. У савдо ишлари билан кўп юрт кезган. Шу боис у энг мушкул, таҳликали вазиятларда ҳам ўзини дадил тутади. Ҳаёти хавф остида турганида ҳам ўзини йўқотиб қўймайди. Қаҳри қаттиқ, золим амалдорлардан асло чўчимайди. Уларга бўйин эгмасдан тенгма-тенг туриб сўзлашади. Лекин ҳар қанча довюрак, дадил бўлса-да, тушида қўрқади, ўзининг ночорлигидан изтиробга тушади. Барча динларда такаббурлик инсонликка номуносиб иллат экани таъкидланади. Чунки инсоният азалдан табиатидаги айни шу иллат туфайлидан азият чекади. Одам илоҳий мавжудот бўлгани боис унинг ботинида турфа ҳодисалар, сирли жумбоқлар яширин туради. Оллоҳ одамнинг ўзига ва оламга тегишли кўп сирларни пинҳон тутади. Одам кўпинча саҳар пайтида туш кўради. Саҳар эса энг қутлуғ вақт саналади. Саҳарда кун тун устидан ғолиб келади. Бу пайтда жамики жониворлар кунни олқишлаб, овоз беради: хўроз қичқириб, чумчуқлар чуғурлай бошлайди, қалдирғоч валфажр айтади. Дов-дарахтлар ҳам саҳар арафасида барг чиқариб, гуллайди. Саҳар еру коинотда ҳаёт давом этаётганидан дарак беради. Шу боисдан барча динларда тонгда туриб, ибодат қилиш буюрилади.\nСаҳар вақтнинг алоҳида бир бўлагидир. Бу пайтда тун чекиниб, кун бошланади. Оламга интиқлигидан сарғайган қуёш аста-секин чиқиб келади. Борлиқда ҳаёт қайтадан жонланади. Саҳарда жамики жонзотга ризқ улашилади. Шайх Фаридиддин Аттор бу хусусида шундай дейди:\nКелур ризқим менинг субҳу азалдин,\nҚутулдим бир йўла ҳирсу хабардин…\nЎзинг е ўз ғамингни, бўлма ғофил,\nБиров ерми ғамингни, ўйла, охир…\nМагар билмасмисан, тонг тунни ўртар,\nСени ухлоқ кўриб ёқангни йиртар.\nВа андин, қўрқамен, бедор бўлур сен,\nКийимсиз, қип-яланғоч, хор бўлурсан…\nҲар бир одам уйғоқлигида – ўнгида кечган воқеалардан ҳамда ухлаганида – тушида кўрган ҳодисалардан, албатта, таъсирланади. Аниқки, уйғоқлигида кўрганлари кишига кўпроқ таъсир этади. Аммо бундан тушда кечганлари одам учун унчалик аҳамиятли саналмайди, деган хулоса чиқмайди. Тушда кечганлари кўпинча кишининг ҳаётида ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Лекин бу бирданига сезилмайди. Тушда кўринган ҳодисалар секинлик билан воқеликка айланади. “Қуръон”да Юсуф алайҳиссаломнинг тушда кўрганлари қирқ йилдан сўнг амалга ошгани айтилади(12:100). Бу инсоннинг туши – ғайб сири эканлиги, унда Оллоҳнинг ҳикмати яширинлигини билдиради.\nКишига тушида у уйғоқлигида қилган ишларга қатъий баҳо берилади ва келгусидаги ҳодисалардан огоҳ этилади. Шу боисдан Шекспир қаҳрамони Отелло: “Туш бўлса ҳам бир гаплардан хабар беради” дейди. (Шекспир В. Сайланма. Уч жилдлик. 2-жилд. – Т. : “Фан”, 2008. – 654 б. – 247-бет.) Ана шу мавҳум хабар одамни қўрқувга солади. Одам ҳар қандай иш, юмушнинг машаққатларини бошига тушгачгина ҳис қилади. Киши иссиқ-совуқнинг қадрини, очлик, касаллик азобини уларга дуч келган пайтида чинакамига сезади.\nТушлар кишиларнинг ақлий, руҳий, маънавий, ижтимоий даражаси, интилиши, фаолиятига мувофиқ кечади. “Кўпинча тушларимга буюк шахслар киради, – дейди улуғ адиб Чингиз Айтматов. – Улар билан ҳеч қачон учрашмаган бўлсам-да, аммо тасаввурга эгаман. Баъзан бирорта тирик жонга айтмай юрган сирларимни уларга айтиб қўяман.” (Айтматов Ч. , Шохонов М. Чўққида қолган овчининг оҳу зори: (Аср адоғида айтилган истиғфор). – Тошкент: “Шарқ”, 1998. – 432 б. – 57-бет.)\nҲаётда ҳеч бир ҳодиса ўз-ўзича рўй бермайди. Ҳар қандай воқеа заминида нимадир ётади. Жумладан, тушлар ҳам муайян заминга асосланади. Тушда кўринган ҳодисалар замирида, албатта, ўзига хос сабаблар туради. Одил Ёқубовнинг “Кўҳна дунё” романида Султон Маҳмуднинг қўрқинчли тушлар кўриши ҳақида сўз боради. Жумладан: “Мана, бу дарди бедавога гирифтор бўлганига бир неча ой бўлди, шундан бери кўнгли нотинч, жони беҳаловат, кечалари ёмон тушлар кўриб, ваҳима босади. Нечундир эзгу ишлари, қурган қасрлари, яратган боғлари, барпо қилган мачит ва мақбаралари эмас, жанглар сурони-ю отлар дупури, кесилган бошлар, дорда чайқалган мурдалар, ёнғинда қолган шаҳарлар ёдига тушади. Миясида илгари ҳеч қачон ўйламаган ёмон ўйлар чарх уради” дейилади. (Ёқубов О. Кўҳна дунё: Роман. – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1983. – 336 б. – 40-бет.) Одил Ёқубов ушбу романида кишиларга қилинган ҳар қандай зулм, зўравонлик изсиз кетмаслиги, золим, ким бўлишидан қатъи назар, ўз қилмишлари учун, албатта, жазога тортилишига ишора қилади.\nТушларни ҳар ким ўз ҳаёт тажрибаси, тушунча, дунёқараши асосида талқин қилади. Чунки уларда ҳеч бир нарса аниқ айтилмайди. Тушлардаги ана шу мавҳумлик кўнгилга ҳадик солади, соҳибини изтиробга қўяди. Султон Маҳмуд ҳам тушлари нимага ишора эканини билолмаганидан хавотирга тушади. Шундан унинг “миясида илгари ҳеч қачон ўйламаган ёмон ўйлар чарх уради”.\nОдам ўзини мажбурлаб ухлаши ёки ухламаслиги, овқатланиши ёки сув ичмаслиги мумкин. Лекин ҳеч ким ҳохлаган пайтида туш кўриб, истамаганида туш кўрмасликнинг уддасидан чиқолмайди. Чунки туш кўриш-кўрмаслик одамнинг хоҳиш-иродасига боғлиқ ҳодиса эмас. Бу руҳий-жисмоний жараённи ақл, ирода кучи билан тартибга тушириб, бошқариб бўлмайди. Шунинг учун одам тушида қўрқиб ёки ҳаяжонланиб кетганида босинқираб, ҳеч кимга билдирмаган ички сирларини айтиб қўяди. Масалан, жиноятчиларнинг кирдикорларини очиш учун уларнинг асаб ҳужайраларига таъсир этадиган турли дорилар, ўткир спиртли ичимликлар, наша, кўкнори, ёлғонни фош қилувчи детекторлардан фойдаланилади. Лекин бу усуллар ҳар доим ҳам кутилган натижани бермайди. Аммо ҳар жиҳатдан бақувват, асаблари обдон чиниққан жосуслар ҳам тушида алаҳсираб, ўзининг кимлиги, асл мақсадини ошкор этиб қўяди. Айрим бадиий асарларда тушнинг мана шундай ғаройиб жиҳатига эътибор қаратилади. Шунинг учун Фёдор Достоевский: “Киши бесару самон бўлиб эзилиб юрган чоғларда унинг кўрадиган тушлари ҳам кўпинча беҳад қаварган, тиниқлашган ва худди ўнгида кўрганга ўхшаган бўлади. Гоҳида одамнинг тушда кўрган нарсалари фавқулодда жуда даҳшатли бўлиб туюлади. Лекин тушдаги муҳит ва кечаётган жараёнлар шу қадар ишонса бўладиган, умумий манзарага мос, уни бадиий жиҳатдан тўлдирадиган нозик тафсилотларга эга бўладики, уларни ўнгида шу туш кўрган одамнинг ўзи ҳам, у борингки, Пушкин ёки Тургенев сингари санъаткор бўлган чоғида ҳам тўқиб чиқара билмасди. Шундай тушлар, жуда узоқ вақтлар эсда қолади ва жисми урён, ўзи бир ҳоли сар бўлиб юрган одамга жуда қаттиқ таъсир қилади”, дейди ва Раскольников кўрган қўрқинчли тушни баён этади. (Достоевский Ф. М. «Жиноят ва жазо»: Роман, И. Ғафуров тарж. – Т.; Адабиёт ва санъат нашриёти, 1977. – 664 б. – 69-бет.) Ушбу туш тафсилотлари романда олти саҳифани эгаллайди.\nҚотиллик қилиши арафасида ҳаловатидан айрилган Раскольников тушида етти ёшлик пайтини, ўзи туғилган шаҳарчани, байрам куни кечқурун отаси билан шаҳар чеккасига сайилга борганини эслайди, қовоқхона олдида маст-аласт одамларнинг бақир-чақир қилаётгани, каттакон аравани тортолмаётган қирчанғи отни, аравага кўп одамлар чиқиб олганини, эгаси ва бошқа одамлар аравани жойидан қўзғотишга кучи етмаётган ориқ, кичкина отни аямай савалашаётганини, мастлигидан қутуриб кетган эгаси отни қамчи билан ургани камлик қилгандай шоти билан ура бошлаганини, атрофдагилар бу томошадан маза қилиб кулганини, Раскольников ўзини отнинг ёнида йиғлаб югуриб бораётганини, отнинг нақ кўзига қамчи тушуришаётганини кўради ва отга ачинганидан йиғлаб, “юраги қинидан чиқиб кетгудек бўлади, кўз ёшлари қуюлиб келади. Отни қамчилаётганлардан бирининг қамчиси унинг юзига” тегиб кетади; лекин у буни сезмайди, у қўлларини қарсиллатиб синдиради, бақиради, соч-соқоллари оппоқ оқариб кетган чолдан нажот истаб чопади, қария бошини чайқайди, буларнинг бари унга ёқмайди, уни дилгир қилади”. Маст-аласт кишилар аравани тортолмай йиқилган ориқ отни қўлларига илинган нарса: тош, таёқ, қамчи, шоти билан уриб ўлдиришганида Раскольников додлаганича саман отнинг олдига бориб, унинг жонсиз, қонга беланиб ётган бошини қучоқлаб ўпади, кўзларидан, лабларидан ўпади… Кейин кутилмаганда ўрнидан сакраб туриб, ғазаб билан муштчаларини кўтариб отнинг эгасига ташланади. Шу он анчадан бери унинг орқасидан қувиб юрган отаси ушлаб олиб, одамлар орасидан олиб чиқиб кетади”. Раскольников одамлар нега отни ўлдиришди, деб йиғлайди. Нафаси тиқилганидан бошқа сўз айтолмайди. “Бақирмоқчи бўлади ва уйғониб кетади”. Раскольников қўрқинчли туш кўргач, ўзининг .режалаштирган иши – судхўр кампирни ўлдириши бемаънилик эканини англаб етади. “Ё раббим! Наҳотки, наҳотки мен ростдан ҳам қўлимга болта олиб, унинг калласига урсам, миясини мажақлаб ташласам… Шилимшиқ, иссиқ қон ичида кечиб юрсам, қулфни бузсам, ўғирлик қилсам, қўрқиб-пусиб, биқинсам; бошдан-оёқ қонга беланганча… қўлимда болта билан яширинсам… Ё раббим, наҳотки?” деб изтиробга тушади. Романда Раскольниковнинг мудҳиш жиноятга қўл уриш арафасидаги азобли ўйлари батафсил баён этилади ва унинг қай тарзда қотиллик қилгани кўрсатилади. Ўқувчи Раскольниковни нияти, мақсади жиноятчи қотилга айлантирганини ҳис қилади ва ниятда гап кўплиги, мақсадда ҳикмат борлиги, ота-боболаримиз яхши ният қилиш кераклигини бежиз айтишмаганини кўнглидан ўтказади.\nТушлар кўпинча кишини ўтганларни эслашга ундайди. Уларда кишининг бошидан ўтган воқеалари, яқин одамлари қиёфаси, тасодифан дуч келган кишиларнинг ҳолати кўринади. Бу пайтда хотиралар шабадада мавжланган кўл юзидаги тўлқинлар сингари бир-бирига уланиб кетаверади. Тугамайдиган туюладиган манзара, кўринишлар, дилга хуш ёқадиган ёки хавотирга соладиган воқеалар, афсуски, охирига етмасдан шарт узилади. Ғаройиблиги шундаки, бу кўпинча ташқи таъсир туфайли юз беради. Яъни киши кутилмаганда нимадандир чўчиб, бехосдан уйғониб кетади. Бундай тушлар қарама-қарши фикрлар уйғотиб, кишига ҳаётнинг у аввал эътибор қилмаган ҳақиқатларини очиб беради. Кўнгил тубидан ёришиб чиқадиган бу фикр таъсирида одам ўтган воқеаларни қайта ўйлаб кўради ва хатоларини англайди. Лекин уларни ошкора тан олгиси келмайди. Султон Маҳмуд Ғазнавий, Абдуллатифнинг ҳолатида ҳар кимда мавжуд ана шу ожизлик кўринади. “Кўҳна дунё”, “Улуғбек хазинаси” қаҳрамонлари алғов-далғов тушлари туфайли хатоларини тушуниб етади ва ўзини кечиролмай, изтиробга тушади.\nМарҳумлар тушга бежиз кирмайди. Чунки ҳар биримизнинг ҳаётимиз тириклар ва марҳумларга боғлиқ тарзда кечади. Биз истасак-истамасак, ҳар доим марҳумларни эслаймиз. Уларнинг феъл-атворидаги турли жиҳатларни ўзимизча муҳокама қиламиз. Марҳумлар ҳар биримизнинг ҳаётимизда ҳамиша муайян ўрин эгаллайди. Шунинг учун эртак, достонларда ҳам, ёзма адабиёт намуналарида ҳам тирикларнинг тушига марҳумлар кўрингани тўғрисида сўз юритилади. Чунки ҳақиқатан ҳаётда шундай ҳодисалар содир бўлади. Худо тирикларга марҳумлар руҳи орқали хушхабар етказади ёки тавба қилиб, ёмон ишлардан тийилишига ишора қилади. Одамларга тушида ҳам юз бериши кутилаётган ҳодисалар очиқ-ошкора билдирилмайди. Чунки Оллоҳ одамга теварак-атрофидаги ҳодисалардан ибрат олиб, мушоҳада юритиши учун ақл-идрок бериб қўйибди. Яратувчи шу боис одамнинг ўзига ва оламга тегишли кўп сирларни пинҳон тутади. Бўлғуси воқеалар одамларга ўнгида ва тушида аниқ-равшан билинганида ҳаёт жуда силлиқ, бир меъёрда кечган бўларди, кишилар ҳеч қандай ташвиш, муаммога дуч келмасди. Агар шундай бўлганида ҳаёт якранг тус олиб, у жуда зерикарли бўлиб қоларди. Ҳаёт қизиқ, ғаройиб кечиши учун ҳам келгусида кутилаётган ҳодисалар очиқ-ошкора эмас, жуда нозик ишоралар, турли рамзлар орқали маълум қилинади. Кишилар бу ишора, рамзларни кўпинча воқеалар бўлиб ўтганидан кейингина пайқашади ва уларга эътибор беришмаганидан пушаймон бўлишади.\nОдамга теварак-атрофидаги кўп нарсалар жўн ва арзимасдай туюлади. Лекин айнан ўша нарсаларнинг қатида кўп сир-синоат яширин туради. Улар ҳаётнинг аввал маълум бўлмаган ҳақиқат, ҳикматларини англашга очқич эканлиги кутилмаган бир тасодиф туфайли аён бўлади. Ўшанда киши эътибор қилмаганлари ҳам қадрли эканлиги, ҳаётда ҳам ҳар бир нарса эъзозлашга лойиқ эканлиги хусусида ўйланиб қолади. Султон Маҳмуд Ғазнавийни ҳам, Абдуллатифни ҳам ноҳақ қурбон бўлганларнинг руҳи безовта қилади. Уларнинг ҳар иккаласи одамларнинг ҳаёти билан ўйнашаётгани ҳақида кўп-да ўйлашмаган. Бошқаларни назар-писанд қилишмаган. Одил Ёқубов “Кўҳна дунё” романида Бўтакўзбегим руҳининг Ибн Сино тушида кўринганини қаламга олиш орқали тириклар эмас, марҳумлар ҳам адолатсизликдан азият чекишини таъкидлайди. “Ҳар бир руҳ, – дейди Афлотун (Платон), – эзгуликка интилади ва бу йўлда ҳар нарсага тайёр туради. Руҳ эзгуликнинг мавжудлигини ҳис этади, уни излайди, аммо унинг қаерда эканини англашга қуввати етмай қийналади.” (Ҳақиқат манзаралари. 96 мумтоз файласуф. – Т.: “Янги аср авлоди”, 2002. – 372 б. – 82-бет)\nТуш мотиви қаҳрамон руҳий ҳолатини очишда ўзига хос очқич бўла олиши Антон Чеховнинг “Уйқу истаги” ҳикоясида янада яққол сезилади. Ушбу ҳикояда дастёр қизнинг аччиқ қисмати жуда таъсирчан гавдалантирилади. Улуғ рус адиби ушбу ҳикоясида туш мотивини беихтиёр қотилликка қўл урган Варьканинг уқубат тўла ҳаётини аниқ тасаввур қилиш имконини берадиган ўзига хос кўзгуга айлантиради. Бировнинг хонадонида хизматкорлик қилиб кунларини ўтказаётган Варька тузукроқ кийим кийиш, тўйиб овқатланишни хаёлига ҳам келтирмайди. Хўжайинининг тўхтовсиз бериб турадиган топшириқларини бажаришдан қўли бўшамайдиган бечора қиз фақат бир нарса – тўйиб ухлаш тўғрисида ўйлайди. Чунки у эрта саҳардан ярим кечагача тинмасдан елиб-югуриб хизмат қилади. Тонггача эса хўжайинининг беланчакдаги боласига қараб чиқади. Варькага тунда ҳам бирпас бўлса-да, ухлашга имкон беришмайди. Варька хўжайинининг беписанд муомаласи, камситишларини оғринмасдан қабул қилади. Хўжайини уни хўрлаб, ҳақорат қилаётгани ҳақида ўйлаб ҳам кўрмайди. Аммо уйқусизликка тоқат қилолмасдан қийналади. У беланчак тебратиб ўтириб, туш кўради. Тушига ҳам уйқу киради. Ҳикояда бу: “Варькани уйқу босиб, кўзлари юмилмоқда. Бўйни толиб, боши ерга оғиб боради. На қовоғини қимирлата олади, на лабларини. Назарида юзи қовжираб, тарашадай қотган, боши тўноғичнинг бошидай кичкина бўлиб қолганга ўхшайди. Алла, қўзим, алла-ё, Сенга ош пишира-ё… деб минғирлайди у. Печкада чигиртка чириллайди. Нариги уйда хўжайини ва шогирди Афанасий хуррак тортади… Беланчак нолигандай ғижирлайди. Варька минғирлайди. Буларнинг ҳаммаси қўшилиб, аллаловчи тун мусиқасига айланадики, бу мусиқани ўринга ётиб эшитганда ҳузур қилади киши. Бу мусиқа Варьканинг ғашига тегади, чунки уйқусини келтиради, ухлаш эса мумкин эмас. Худо кўрсатмасин, агар ухлаб қолса борми, хўжайини уриб ўлдиради”. (Чехов А. П. Танланган асарлар. Уч томлик. 1-том. – Т.: Бадиий адабиёт нашриёти, 1957. – 692 б. – 390 – 391-бетлар.) Ушбу парчада ҳар бир деталь қаҳрамоннинг руҳий ҳолатини ифода этишга қаратилади. Адиб ҳикояда уйқу инсон учун энг ширин неъмат экани, бу табиий эҳтиёжни ирода кучи билан енгиб бўлмаслиги, кишини бу зарурий эҳтиёжидан маҳрум этиш фожиага олиб келишини юксак бадиий маҳорат билан кўрсатади. “Уйқу истаги”ни ўқиётганида ҳар бир кишининг кўнглида беихтиёр Варькага нисбатан ачиниш ҳисси жўш уради. Чунки унда кундузи тинимсиз елиб-югуриб, кечаси ором олмасдан беланчак тебратишга мажбур хизматкор қизнинг уйқу истагидаги ҳолати: “У ерга ўтириб, хўжайини калишини ювар экан, шу катта ва чуқур калишга бошингни тиқиб, бирпасгина мизғиб олсанг қандай яхши бўларди, деб ўйлайди. Бирдан калиш шишиб кенгайиб, уйдай катта бўлиб қолди. Варьканинг қўлидан чўткаси ерга тушиб кетди. Варька дарҳол бошини силкиб, кўз олдидаги нарсалар катталашиб, ҳаракатланмасин деб кўзларини каттароқ очишга тиришди” деб кўрсатилади. (Ўша манба. 394-бет.)\nКишининг тушида кўрганлари, албатта, унинг таржимаи ҳолига, кундалик фаолиятига муайян даражада дахлдор бўлади. Бу ҳақиқат Варьканинг туши тафсилотлари ва ундан кейинги воқеаларда ҳам кўринади. Одам кўпинча тушидаги қўрқинчли воқеалар таъсирига тушиб, нима қилишини билмай қолади. Бундай пайтда, ҳатто, ўзи билмаган ҳолда жиноятга ҳам қўл уради. Чунки ҳар бир кишининг табиатида эзгу ҳиссиётлар баробарида бошқа иллатлар ҳам яшайди. Одамнинг ичидаги яширин ёвузлик кутилмаганда қандайдир ташқи таъсир туфайли жунбушга келади. Ўша пайтда босиқ, вазмин кишиларнинг ҳам жаҳли чиқиб, ғазаби жўшади. “Уйқу истаги” қаҳрамони ўзи истамаган ҳолда беланчакдаги бегуноҳ болани ўлдиради. Алғов-далғов, тушуниксиз туши ва ҳаддан ташқари жисмоний толиққани Варьканинг ичидаги кўмилиб ётган нафрат, ғазабни юзага чиқаради. У табиатидаги яширин ёвузлик таъсирига тушади. Бу иллат турли шаклда – бировда озроқ, бировда кўпроқ, ҳар бир кишида мавжуд.\nАнтон Чехов мазкур ҳикоясида таҳқирлаш, зулм инсонни руҳан мажруҳ этиб, жиноятга бошлаши, қотилга айлантиришини қаҳрамоннинг туш таъсиридаги ҳолати билан боғлиқ тарзда тасвирлайди. “Ниҳоят меҳмонлар кетишади, чироқларни ўчириб, хўжайинлар ётишади. – Варька, болани тебрат! – деган сўнгги буйруқ эшитилади. Печкада чигиртка чириллайди; шипдаги доғ, ёйиғлик шим ва йўргак, латталардан тушиб турган соялар лип-лип қилиб яна Варьканинг очиқ кўзига суқилади, уни гангитади. – алла айтай сенга-ё, – деб минғиллайди у, — алла, қўзим, алла-ё… Бола йиғлай-йиғлай қотиб қолади. Варька яна ҳалиги катта тош йўлни, тугун кўтарган одамларни, Пелагеяни, отаси Ефимни кўради. У ҳаммани танийди, ҳаммасини тушунади-ю, лекин карахт қилиб, қўл-оёғини бойлаб қўйган, яшашга монелик қилаётган бу куч қанақа эканлигига чала уйқу ичида сира тушунолмайди. У яна шу кучдан қутулиш учун у ёқ-бу ёққа қарайди. Лекин уни тополмайди. У ниҳоят чарчаган ҳолда ўзининг бутун кучини, сезгисини тўплаб, шипдаги липиллаётган доғга тикилади ва йиғи овозига қулоқ солиб яшашга монелик қилаётган душманни топди. У душман – бола экан. Қиз кулиб юборади. Нега шунча кундан буён шу арзимаган нарсани тополмай юрган экан? Шипдаги доғ, соялар ва чигиртка ҳам ҳайрон бўлиб, унга қўшилиб кулаётгандай туюлади. Шу хаёл Варькани бутунлай чулғаб олади, у ўрнидан туриб, илжайганча кўзларини юммасдан, уйнинг у бошидан бу бошига юради. Қўл-оёғига кишан бўлиб турган боладан ҳозир қутиламан, деган хаёл уни қитиқлайди, хурсанд қилади. Болани ўлдиради-ю, кейин ҳузур қилиб ухлайди. У кулиб, кўзларини қисиб, шипдаги доғга қараб, бармоғи билан таҳдид қилади, аста беланчак ёнига боради ва энгашиб болани бўғади; кейин дарҳол полга ётиб ухлашнинг иложи топилганидан беҳад севинади ва бир дақиқадан сўнг ўликдай ухлаб қолади” деб тасвирлайди. (Чехов А. П. Танланган асарлар. Уч томлик. 1-том. – Т.: Бадиий адабиёт нашриёти, 1957. – 692 б. – 395-бет.)\nОдам ухлаганида ҳам нафас олади, танасида қон айланади. Яъни унинг танасида ҳаракат жараёни бир зум тўхтамайди. Мия ҳам ҳушдагидай бўлмаса-да, ҳар қалай, бедор туради: хотирада сақланган воқеалар аралаш-қуралаш бўлиб, кутилмаган манзаралар ҳосил қилади. Одам нима ҳақида кўп ўйласа, қандай муаммога дуч келса, тушида айни нарсалар қандайдир тарзда кўринади. Антон Чехов “Уйқу истаги” ҳикоясида эса шу ҳақиқатни акс эттиради.\nФитратнинг “Қиёмат” ҳикоясида гиёҳвандликка мубтало кишининг тушида кечганлари нақл этилади. Рўзиқул – Почамир кўкнор тополмасдан касал бўлиб қолади. Унинг фикру хаёлини наша топиш, чекиб хумордан чиқиш илинжи банд қилади. Почамир иситмаси чиқиб ётар экан: “У дунёда наша бормикин?” деб ўйлайди. Унинг иситмадан қуруқшаб қолган лаблари орасидан фақат шу сўз чиқади. “У дунёда наша топмоқ фикри Почамирнинг миясини чарчатади”. Рўзиқул ҳолсизликдан ўзини ўлган ва у дунёга тушган ҳис этади. У дунё ҳақида эшитганлари, ўқиганлари ёдига тушади. Почамир хаёлан Мункар-Накир билан мунозарага киришиб, уларни мот қилади. Қиёмат юз бергани, сон-саноқсиз одамларнинг жаннат ва дўзахга тушаётганига гувоҳ бўлади. Тирикликдаги амаллари тарозида тортилаётган одамлар орасида худди бу дунёдагидай “очират” зарурлигини айтиб, тартиб жорий бўлишига эришади. Қурбонлик қилган оқ қўйини миниб, қилкўприкдан ўтиб, жаннатга боради. У жойдаги тўкинчилик, фаровонликдан зерикади. Яшашдан безиб қолган пайтида “Тўрт одим нарироқда кўзига бир бута кўкнор кўринди. Шодлигидан сесканиб қўйди. Бирдан шунга қараб югурди. Оёғи остидаги чуқурни кўрмаган экан, оёғи чуқурга тойиб кетди. – Воҳ! – деб йиқилди. Ўзининг “воҳ” деганига уйғониб кетиб, кўзини очса, хотини ёстиғи бошида ўтириб, Почамирнинг терларини артадир. Хотини: Устингизни очмангиз, терлагансиз. Тушингизда бир оз қўрқдингизми? – деди. Почамир кўрганларининг тушда эканини билгач, теран бир сўлиш олди. – Уф, сўрама, хотин. Кўп балоларга учрадим. Яхшиямки, туш экан, – деди.”(Фитрат А.Танланган асарлар. Жилд 1. 256 б. Т.: “Маънавият”, 2000. – 179-бет.)Адиб “Қиёмат”ни “хаёлий ҳикоя” деган бўлса-да, унда гиёҳвандликка гирифтор кишиларнинг ҳақиқий ҳолатини гавдалантирган. Гиёҳвандлар бу касалликдан қутулмоқчи бўлганида Почамирдан ҳам баттарроқ аҳволга тушиб қийналади. Почамир мадрасада таҳсил олгани учун у дунё тўғрисида ўйлайди. Аммо бу дунёда ҳам, у дунёда ҳам яшаш лаззатини наша чекишда кўради. Шунинг учун Рўзиқулнинг алғов-далғов тушлари кўкнорига бориб боғланади. Рўзиқулнинг тушида кечганларини унинг терларини артиб ўтирган хотини кўрмайди. Хотини Почамир “воҳ”деб уйғониб кетганида, эрининг тушида қўрққанини пайқайди. Рўзиқул тушида у дунёда сайр қилиб, кўп воқеаларни кечирган бўлса-да, улар сассиз кечади. Почамир эшитган овозлар, қичқириқ, шовқин-суронлар хотинига эшитилмайди. Чунки бировнинг тушидаги манзараларни бошқалар кўролмайди. Туш кўраётган киши эшитган гап-сўз, овозлар бошқаларга номаълумлигича қолади.\nБадиий асарлардаги туш тасвири шундан далолат берадики, тушда инсон руҳий оламининг нозик ва нафис жиҳатлари кўнгилга ўрнашиб қолган нопок истаклари билан тўқнашади. Шунинг натижасида босириқ тушлар юзага келади ва ундаги турли алғов-далғов воқеалар кишини ваҳимага солади. Ҳар бир одам эса ҳиссиётлар, истакларига бошқалар эътиборсиз қарашидан қийналади. Ана шу ҳолат унинг руҳиятига таъсир этиб, миясининг пучмоқларига жойлашиб олади ҳамда ташқи омиллар таъсирида кутилмаганда қўзғалиб, кишини тушкун кайфиятга солувчи тушларни туғдиради. Бундай тушлар моҳияти – нимага ишора экани аён бўлмасдан саноқли сониялар ичида хаёл қаърига сингиб, ғойиб бўлади. Айни ҳолат кўнгилни хижил қилиб, кишини ўзидан, бошқалардан, умуман, ҳаётдан норози бўлишига олиб келади. Шунда юракка мажҳул оғриқ киради. Бу эса мантиқ қолипларига сиғмайдиган туш ҳодисаси онг идрок этолмайдиган ғаройиб жумбоқ эканини билдиради.\n← Аввалги Аввалги Ирода Ваҳобова. Саркаш Виссарион (Виссарион Григорьевич Белинский)\nКейинги → Кейинги: Саид Аҳмад. Куёв (спектакль)


МЕРГАН АЁЛЛАР «ВАТАНПАРВАР» ТАШКИЛОТИ СОВРИНИ УЧУН БЕЛЛАШДИЛАР - AUZ.UZ\nЎзбекистон Республикаси мудофасига кўмаклашувчи “Ватанпарвар” ташкилоти Андижон вилояти ташкилоти тасарруфидаги Избоскан тумани ўқув спорт техника клубида спортнинг техник ва амалий турлари бўйича, спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг 2021 йилга мўлжалланган календар режаси, ҳамда 8-март “Халқаро хотин-қизлар куни” байрами муносабати билан “Ватанпарвар” ташкилотларида фаолият юритаётган хотин-қизлар ўртасида ўқ отиш спортининг «пневматик милтиқдан ўқ отиш» бўйича “Ватанпарвар” ташкилоти соврини учун вилоят мусобақаси ҳамда маданий-маърифий тадбир бўлиб ўтди.\nУнда 40 нафар ташкилот ходималари қатнашиб, ўзаро куч синашдилар. Якуний натижаларга кўра 1-ўрин Булоқбоши тумани жамоаси аъзоси Дилоромхон Мирзаевага, 2-ўрин Қўрғонтепа тумани жамоаси аъзоси Гулчеҳра Абдураҳмоновага, 3-ўрин эса Асака тумани жамоаси аъзоси Муҳлисахон Жўраевага насиб этди.\nУмумжамоа ҳисобида 1-ўринни Булоқбоши тумани жамоаси, 2-ўринни Қўрғонтепа тумани жамоаси ва 3-ўринни Асака тумани жамоаси қўлга киритди. Мусобақа ғолиблари муносиб тақдирландилар.\nТадбир сўнггида барча иштирокчиларга байрам совғалари топширилди.\n«Ватанпарвар» ташкилоти вилоят кенгаши ахборот хизмати.


ИнтерФУТБОЛ :: Ғалабали серия сурури ёхуд «ИнтерФутбол»нинг ой лауреатлари билан танишинг\nҒалабали серия сурури ёхуд «ИнтерФутбол»нинг ой лауреатлари билан танишинг\nМайда Pepsi Суперлигада муросасиз курашларга бой ўйинлар гувоҳига айландик. Шу билан бирга, Ўзбекистон кубоги 1|8 финал учрашувлари ҳам ўтказилди.\nТаъкидлаш жоизки, муборак Рамазон ойи муносабати билан учрашувлар бошланиш соати мухлисларга қулай вақтга белгилангани ЎФАнинг ривожланиш йўлида бажараётган эзгу ишларининг яна бир ифодаси бўлди.\n«ИнтерФутбол» анъанага мувофиқ, ой лауреатларини аниқлашда давом этади. Демак, майнинг энг яхши футболчи ва мураббийлари учлиги билан танишинг.\nБаҳорнинг сўнгги 31 куни «Навбаҳор» учун анча сермаҳсул кечди. Наманган жамоаси майда ўтказилган 4та учрашувнинг барчасида зафар қучиб, турнир жадвалидаги мавқеини анча яхшилаб олди.\nМазкур баҳсларда «лочинлар» сафида ёрқин ўйинлар намойиш этган Азиз Турғунбоев бу гал лауреатлар рейтингининг энг юқори поғонасини эгаллади. Иқтидорли ярим ҳимоячи 359 дақиқа майдонда тўп суриб, 1та тўп киритишдан ташқари, шерикларининг 2та голига ҳаммуаллифлик қилди.\nШу тариқа, миллий терма мураббийлари назарига тушган Турғунбоев бош жамоамиз билан Уругвай сафарига жўнаб кетди. Азиздан 8 июнь куни ўтказиладиган кучли рақибга қарши баҳсда ҳам мазмунли ўйин кутиб қоламиз.\n«Пахтакор»нинг ҳам ишлари чаккимас. Жамоа ҳам Суперлига, ҳам кубок баҳсларида ажойиб тарзда иштирок этмоқда. Эришилаётган ютуқларда жамоа етакчиларидан бири Жалолиддин Машариповнинг ҳиссаси катта, албатта.\nМаҳоратли вингер май ойида ўтказилган 5та учрашувда 361 дақиқа ҳаракат қилиб, рақиблар дарвозасини икки марта ишғол қилди. Шунингдек, Ўзбекистон миллий термаси вакили ўртоқлик учрашувларида ҳам ўзидан ёрқин таассурот қолдирди. Ушбу натижаларни инобатга олган ҳолда, Машариповни лауреатлар рўйхатида иккинчи ўринга лойиқ кўрдик.\nМиржалол Қосимов қўл остида аввалги формасига қайтаётган Сардор Собирхўжаев кучли учликка якун ясаб беради. Майдонда катта кўламдаги ишни бажараётган бу футболчининг шижоатига қойил қолмай илож йўқ. Бугунги «Бунёдкор»нинг тартибли ўйини кўп жиҳатдан Собирхўжаев каби истеъдодлар ҳисобига қурилмоқда.\nСардор май ойида «қалдирғочлар» сафида 5та ўйинда майдонга тушиб, уларнинг барчасини тўлиқ ўтказди. Тинимсиз саъй-ҳаракатлари эвазига ушбу баҳсларда 4 марта шерикларининг голларига ҳаммуаллифлик қилди.\nБугунги кунда чемпионатдаги ассистентлар рўйхатида якка пешқадамга айланиб олган Собирхўжаев «Бунёдкор»нинг Ўзбекистон кубоги-2018 баҳсларида кейинги босқичга йўл олишига ҳам катта ҳисса қўшди.\nШунингдек, май ойида Тиаго Безерра («Пахтакор»), Филип Райевац («Бунёдкор»), Мирзоҳид Ғофуров («Навбаҳор»), Арсланмурат Аманов («Бухоро»), Зоҳид Абдуллаев («Металлург»), Сардор Мирзаев («Локомотив») каби футболчилар ҳам фаоллик кўрсатишди.\nЮқорида таъкидлаганимиздек, «Навбаҳор» клуби баҳорнинг сўнгги ойини анча сермаҳсул тарзда ўтказди. Табиийки, эришилаётган ютуқларда мураббийлар штабининг улуши катта бўлмоқда.\nДарҳақиқат, Илҳом Мўминжонов рақабатбардош жамоа шакллантириб, шогирдларининг имкониятларидан тўлиқ фойдаланишга эришмоқда. Шуни инобатга олган ҳолда, майда 100 фоизлик натижа қайд этган «лочинлар» устозини лауреатлар рейтингининг мураббийларга аталган қисмида энг юқори ўринга муносиб деб топдик.\n«Пахтакор» бош мураббий Шота Арвеладзе эса бу сафар иккинчи бўлди. Айни пайт умумий жадвалда «шерлар» пешқадам, мамлакат кубогида ҳам кейинги босқич масаласи ижобий ҳал этилди.\n«Насаф» ва «Бунёдкор» каби кучли рақиблар мағлубиятга учратилди. Энг асосийси, «Пахтакор» ўйинида ҳужумкорлик кўзга ташланмоқда. Албатта, буларнинг бари грузиялик мутахассис меҳнатлари самарасидир.\nМай ойининг энг яхши мураббийлари учлигида Миржалол Қосимов ҳам бор. Мураккаб учрашувларда матонат эвазига ғалаба қозонаётган «қалдирғочлар» фақатгина «Пахтакор»га қарши кечган баҳсни бой беришди.\nАйни пайт Суперлига турнир жадвалининг иккинчи поғонасини эгаллаб турган «Бунёдкор» ҳам Ўзбекистон кубоги нимчорак финалида «Сўғдиёна»ни енгиб, кейинги босқич масаласини ижобий ҳал этди. Бир сўз билан айтганда, Қосимов бошчилигидаги жамоа май ойини анча самарали ўтказди.\nОй лауреатлигига номзодлар ҳақида гап борганда, «Бухоро» устози Улуғбек Бақоев, «Қизилқум» бош мураббийи Ҳамиджон Актамов ҳамда «Металлург» билан мақтовга лойиқ натижаларга эришаётган Андрей Шипиловларнинг номини ҳам тилга олиб ўтсак мақсадга мувофиқ бўлади.\nФутболчиларнинг ой давомидаги натижалари\nТ|р Футболчи Ўйин Дақиқа Гол Ассист\n1. Азиз Турғунбоев 4 359 1 2\n2. Жалолиддин Машарипов 5 361 2 -\n3. Сардор Собирхўжаев 5 450 - 4\nИзоҳ: Фақат расмий учрашувлар инобатга олинган.\n1. Азиз Турғунбоев («Навбаҳор»)\n2. Жалолиддин Машарипов («Пахтакор»)\n3. Сардор Собирхўжаев («Бунёдкор»)\n1. Илҳом Мўминжонов («Навбаҳор»)\n2. Шота Арвеладзе («Пахтакор»)\n3. Миржалол Қосимов («Бунёдкор»)\n1-2. Миржалол Қосимов - 6 очко\n1-2. Илҳом Мўминжонов - 6 очко\n3-4. Равшан Ҳайдаров - 5 очко\n3-4. Улуғбек Бақоев - 5 очко\n5. Шота Арвеладзе - 4 очко\n6-8. Рўзиқул Бердиев - 3 очко\n6-8. Андрей Шипилов - 3 очко\n6-8. Сергей Лушан - 3 очко\n1-5. Одил Ҳамробеков - 5 очко\n1-5. Игнатий Нестеров - 5 очко\n1-5. Хуршид Ғиёсов - 5 очко\n1-5. Элдор Суюнов - 5 очко\n1-5. Азиз Турғунбоев - 5 очко\n6-10. Жасур Яхшибоев - 3 очко\n6-10. Игорь Голбан - 3 очко\n6-10. Ботирали Эргашев - 3 очко\n6-10. Жавлон Иброҳимов - 3 очко\n6-10. Жалолиддин Машарипов - 3 очко\n11-15. Акром Комилов - 1 очко\n11-15. Икром Алибоев - 1 очко\n11-15. Суҳроб Нуруллоев - 1 очко\n11-15. Арслонмурот Аманов - 1 очко\n11-15. Сардор Собирхўжаев - 1 очко\nИзоҳ: 1-ўрин - 5 очко, 2-ўрин - 3 очко, 3-ўрин - 1 очко.


БМТ ногиронлиги бор инсонлар ҳуқуқлари ҳимоясига бағишланган 11та лойиҳани маъқуллади. Танлаб олинган лойиҳалар учун 54 000 AҚШ доллари миқдорида микрогрантлар ажратилди.\nБирлашган миллатлар ташкилоти Тараққиёт дастурининг ногиронлиги бор инсонлар ҳуқуқлари ҳимоясига бағишланган лойиҳалар танлови ғолиблари учрашуви бўлиб ўтди. Унда БМТ ТДнинг Ўзбекистондаги доимий вакили Матилда Димовска ва ногиронлиги бор инсонлар ҳуқуқлари бўйича лойиҳаларни амалга оширувчи ташкилотлар вакиллари қатнашди.\nМатилда Димовска ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, ижтимоий мослашуви ва интеграциясини яхшилашда нодавлат нотижорат ташкилотлари билан ҳамкорлик муҳимлигини таъкидлаб ўтди.\nКомиссия 37та лойиҳадан 11тасини маъқуллади. Лойиҳалар ногиронлиги бор фуқароларнинг ижтимоий ҳимоясини кенгайтириш ва уларнинг турли соҳаларда фаол иштирокини таъминлашга қаратилган.\nХусусан, лойиҳалар орасида «Замин» халқаро жамоат фондининг эшитиш қобилияти чекланган болалар ҳаёти ҳақида жамоатчилик хабардорлигини ошириш, «Инклюзив жамият» ногиронлар жамоат бирлашмасининг ногиронлиги борларга бухгалтерия ҳисоби ва компьютер саводхонлигини ўргатишга бағишланганлари ҳам бор.\nТадбирда танлаб олинган 11та лойиҳага 54 000 AҚШ доллари миқдорида микрогрантлар топширилди.


«Жараён» бир ўтиришда ўқиладиган роман эмас. Ўқиш мураккаб, тушуниш учун меҳнат қилиш керак. Таҳлил учун эса вақт лозим. Мутолаага киришар экансиз, чалғишингиз ёки диққатсизлигингиз бутун жараённи қайта ўқишга «мажбур қилиши» мумкин. Жумла тузилиши, тасвирлар, ёндашув бошқа қайсидир ёзувчи услубини эслатмайди. Буни адибнинг ўзи «Ёзганларим ғалати», дея изоҳлаган.\nЭрих Фромм «Жараён»ни энг узун туш, деб таърифлагани бежиз эмас. Чунки Йозеф тўхтаб қолган вақтнинг ҳаракатланиши, яъни жараёнга айланишини узоқ кутади. Ўзининг ҳибсга олиниш сабабини тушуниб етмаган асар қаҳрамони нафақат туш ва ҳуш оралиғида яшайди, балки қаршисидаги саволларга жавобни ҳам ҳаётдан эмас, тушдан излайди... Ниҳоят, топади!\nМутолаадан сўнг амин бўласизки, Франц Кафка мураккаб услубга эга ёзувчи сифатида туш ва ҳуш оралиғидаги ягона ҳақиқатни – «Жараён»ни ортиқча бўёқларсиз, адолат тарозисида дунёга келтирган!\n«Ҳаётда шундай ҳолатлар юз берадики, инсон ўзи дуч келган муаммоларнинг асл сабабларини ташқаридан ёки ўзгалардан эмас, ўзидан, ўз қалби ва онгининг шу вақтига қадар назар ташлаб кўрмаган, назар ташлашга юраги бетламаган туб қатламларидан излаб топгиси келади. Уммон қаърига шўнғийдиган ғаввоснинг ўзига яраша асбоб-анжоми, маҳорат сирлари бўлгани каби инсон қалбининг нигоҳ илғамас пучмоқларига сафар қилиш учун ҳам махсус анжомлар, услублар, воситалар даркор.\n«Жараён» сингари романлар, Франц Кафка тоифасидаги адиблар яратган боқий асарлар эса худди шундай маънавий сафар анжоми, воситаси вазифасини ўтайди».\nМаҳсулот коди: Jarayon\nМуаллиф: Франц Кафка\nБетлар сони: 336\nСолиқсиз: 38000 сум\nЖараён, Франц Кафка, Jarayon, Frans Kafkav\nHalis Karabenli 1976-yili Anqarada tug'ilgan. Anadolu universitetining boshqaruv bo'limini tamomlaga..\nУруш ва тинчлик. Учинчи ва тўртинчи китоблар\nБу китоб фақат уруш ёхуд тинчлик ҳақида эмас. Унда мавзулар қамрови - одамлар қисмати, уларни..\n32500 сум Солиқсиз: 32500 сум\nМаркес ўзининг бу китоби ҳақида шундай ёзади : "Ёзганларимнинг ичидан "Ёлғизликнинг юз йили" ро..\nУруш ва тинчлик. Биринчи ва иккинчи китоблар\nРоман-эпопея жанрининг энг шоҳ асарларидан бўлмиш мазкур машҳур «Уруш ва тинчлик» романи кўлами жи..\nXX асрнинг буюк мутафаккир ва психолог-файласуфларидан бири бўлган Эрих Фромм Франкфурт Социолигия М..\nЁзувчи Темур Пўлатовнинг «Бухоро хонадони кечмишлари», «Тарозий тошбақаси», «Мулк», «Кунда-шунда», «..\nХХ аср жаҳон адабиётининг ёрқин намояндаларидан бири — Франц Кафка ижоди китобхонларда катта қизиқиш..


“Мен Аллоҳнинг олдида хато қилдим” — Zayd ibn Sobit\nZaydibnsobit.uz\t/ 14.08.2020\t/ - Мақола\nБир йигит билан учрашиб қолдим. У менга ипак толаси бўйича муҳандис эканлигини, ғарбда ўқиганини ва ҳозирда Дамашқдаги катта бир заводда ишлашини айтди. У: “Менда тутқаноқлик касали бор. Баъзида ўзимнинг машинамда (бу энг хатарлиси), гоҳида эса жамоат транспортларида, йўлда, кутубхонада ва баъзида уйда ушбу касалим тутади. Бир кунда ёки бир ҳафтада 3 мартадан 5 мартагача такрорланади. Бу касалликдан наҳоятда чарчадим ва эзилиб кеттим. Нима учун бу касалликни Аллоҳ менга берган?” деди.\nШу пайт миямда турли фикрлар туғилди. Тутқаноқлик касали мияга тааллуқли бўлиб, тузалмас бир касаллик эканини билардим. Лекин у мендан бошқача жавоб кутарди. Шунда уйимга таклиф қилиб, унга суҳбат қуриб бердим. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Агар шукр қилсангиз ва иймон келтирсангиз, Аллоҳ сизларни азоблаб нима қилади?” (Нисо сураси, 147-оят).\nУ мени бутун вужуди билан эшитарди. У мендан бу оятнинг маъносини сўради.\n“Модомики банда Аллоҳ буюргандек ҳаёт кечирса, амрларини адо этса ва қайтариқларидан қайтса-ю, Аллоҳ таоло унга дард ва азоб бериши ажабланарли иш. Чунки Унинг Ўзи: “Агар шукр қилсангиз ва иймон келтирсангиз, Аллоҳ сизларни азоблаб нима қилади?” деган бўлса”, дедим.\nУ бу гапга жиддий ёндошди, бир парча қоғоз чиқариб: “Айтинг, мен нима қилишим керак”, дея ёза бошлади.\nМен унга намозларни ўз вақтида ўқиш, тилни тийиш, кўзни ва қулоқни гуноҳдан тўсиш каби қирққа яқин солиҳ амалларни айтдим. У ҳаммасини ёзиб олди. Чунки ундаги дард аламли ва уни қаттиқ азоблаётган эди.\nУ чиқиб кетгач мен ўзимча уни чалғиттим деб ўйладим. Чунки ундаги касал шифоси йўқ бўлган бир касаллик эди. Мен эса унга Аллоҳнинг амрига итоат этса, ундан бу дард кетади дедим.\nЖума куни дарс берар эдим. У биринчи ҳафта келдида менга: “Алҳамдулиллаҳ, ҳаётимда биринчи марта ушбу ҳафтада менда ушбу касаллик бўлмади”, деди.\nИшонинг! Мен шу вақт бутун дунёга эга бўлгандай бўлдим ва “Аллоҳим унга шифо бер!” деб дуо қилдим.\nИккинчи жумага келди ва бу ҳафта ҳам касал бўлмаганини айтди. Учинчи, тўртинчи ва ниҳоят бешинчи жумада келди, хурсандчилигимнинг чеки йўқ эди. Чунки мен Аллоҳнинг айтганини айтдим ва Аллоҳ уни рўёбга чиқарди. Уни бу касалликдан узоқ қилди.\nБироқ олтинчи хафта келмади. Мен яна касали қайталаган бўлса керак деб ўйладим ва жуда қаттиқ қайғурдим.\nАммо кейинги ҳафта келди ва менга ишонч билан: “Ҳаргиз айтган нарсангиздан ҳижолат бўлманг “Мен Аллоҳнинг олдида хато қилдим”,деди. Ва ўтган хафта гуноҳ ишга қўл урганини айтди.\nДарҳақиқат, бугун бошимизга не мусибатлару ва не дардлар келаётган бўлса, гуноҳларимизнинг кўплигидандир. Демак, тавга шошилишимиз даркор. Шунда Аллоҳ таоло тезда бизни бу балолардан халос қилади.\nМуҳаммад Ротиб Ноблусийнинг дарсликларидан\nШайх Зайниддин жомеъ масжиди имом-хатиби\nАбдураҳмонов Яҳё Убайдуллоҳ ўғлининг таржимаси.


Тошкентда ЙПХ ходимларидан қочган Malibu ҳайдовчиси қамоққа олинди. Уни тўхтатишда ўқотар қурол ишлатилганди - Daryo\n20:09, 09.01.2022 74909\nТошкент шаҳрида 7 январь куни ЙҲХ ходимларининг қонуний талабларига бўйсунмай, қочишга уринган Malibu автомобилни тўхтатишда ўқотар қуроллардан фойдаланилганди. Шаҳар ИИББнинг маълум қилишича, автомобиль ҳайдовчиси қўлга олинган.\nҚайд этилишича, 7 январь куни соат 15:00 ларда Юнусобод тумани Янги шаҳар кўчаси бўйлаб кучли даражада маст бўлган фуқаро А.А. (1976 йилда туғилган) Malibu автотранспортида шу ерда хизмат ўтаётган ЙҲХ ходимларининг қонуний талабларига бўйсунмасдан, ўзгаларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавф солган ҳолда қочишга уринган.\nХодимлар ҳайдовчининг ноқонуний ҳаракатлари натижасида юзага келиши мумкин бўлган оғир оқибатларнинг олдини олиш мақсадида белгиланган тартибда ўқотар қурол қўллаган. Натижада автотранспорт воситаси мажбурий тўхтатилиб, ҳайдовчи зарарсизлантирилган. Қурол қўлланилиши натижасида ҳеч ким жароҳатланмаган.\nҲозирда мазкур ҳолат юзасидан Юнусобод тумани прокуратураси томонидан Жиноят кодексининг 219-моддаси (ҳокимият вакилига ёки фуқаровий бурчини бажараётган шахсга қаршилик кўрсатиш) билан жиноят иши қўзғатилган. Ҳозирда ҳайдовчига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган. Тергов ҳаракатлари олиб давом этмоқда.\nСурхондарёда Malibu ҳайдовчиси ҳаракатланиб кетаётган «КамАЗ»га қарата тўппончадан ўқ узди\nТошкентда ЙПХ ходимини машинаси капотида судраб кетган ҳайдовчига нисбатан чора кўрилди\n22:35, 24.04.2022 84344\n22:27, 29.04.2022 77067\n10:36, 24.04.2022 92153\n15:27 Бугун 962\n15:14 Бугун 925\n15:00 Бугун 1892\n14:57 Бугун 2191\n07:30, 16.05.2022 64562\n22:30, 15.05.2022 61184\n17:48, 15.05.2022 52107\n14:27, 16.05.2022 44838


ДИСК ЧУРРАСИ ШУ ҚАДАР ХАВФЛИМИ? » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Энциклопедия » ДИСК ЧУРРАСИ ШУ ҚАДАР ХАВФЛИМИ?\n“Диск чурраси” ташхиси сўнгги йилларда шу қадар кўпайиб кетдики, охир-оқибат бу ташхис кўпларни ташвишга солиб қўйди. Ростдан ҳам бу касаллик кўп учрайдими ёки оддий радикулитни ҳам “диск чурраси” деб ўйлашаяптими? Шу каби саволларни менга жуда кўп беришади. Ўйлайманки, бундай саволлар билан бошқа невропатологларга ҳам кўп мурожаат қилишади. Бу жумбоқли саволга ойдинлик киритишга ҳаракат қиламиз.\nУмуртқалар орасидаги дискнинг ўз жойидан силжишига диск чурраси деб айтилади. Диск ўз жойидан бир оз силжиса, у ҳеч қандай оғриқ бермайди. Бироқ унинг силжиши давом этаверса, бунинг оқибатида орқа мия ва ундан чиқувчи нервлар босилиб қолади ва кучли оғриқ юзага келади. Диск чурраси кўпинча бўйин ва бел-думғаза умуртқалари соҳасида пайдо бўлади.\nБўйин умуртқалари диск чурраси қандай намоён бўлади? Сабаблари қуйидагича: бир хил тарзда ишлайвериш, бошга оғир нарсанинг тушиб кетиши, баланддан йиқилиб тушиш, йўл-транспорт ҳодисаларида бўйин умуртқаларининг кескин қайрилиши каби жароҳатлар.\nБўйин умуртқалари орасида пайдо бўлган диск чурралари энса ва бўйин-елка соҳаларига оғриқлар беради, қўлларни кўтарганда, орқага қайирганда оғриқлар кучаяди, ҳаракат қилиш чегараланади, қўлларда ҳолсизлик пайдо бўлади. Баъзида бош мия томон йўналган умуртқа томирлари сиқилиши сабабли бош айланиши ва юрганда гандираклаб кетишлар ҳамда қулоқда шовқин кузатилади.\nБел-думғаза соҳаси умуртқалари диск чурраси. Сабаблари қуйидагича: оғир нарсалар кўтариш, жисмоний ҳаракатларсиз бир хил тарзда кўп ишлаш, йўл-транспорт ҳодисалари, баланддан йиқилиш каби жароҳатлар. Бу соҳадаги диск чурраси бел ва оёқларга оғриқлар беради, бемор ўтириб-турганда қийналади, оқсоқланиб юради, оёқлардаги ҳар қандай ҳаракатлар оғриқни юзага келтиради. Оғриқлар кўпинча битта оёқда кузатилади. Баъзида оғриқлар шу қадар кучли намоён бўладики, беморнинг бели қийшайиб қолади (бироқ бу ҳолат ўткир радикулитда ҳам бўлишини унутманг).\nТашхис қандай қўйилади? Невропатолог кўриги ва МРТ текширувлари асосида қўйилади. Бўйин ва бел соҳасидаги ҳар қандай кучли оғриқни МРТ текширувисиз диск чурраси деб баҳолаш асло мумкин эмас. Чунки бел соҳасидаги кучли оғриқлар орқа мия нервлари ва пардаларининг кучли шамоллашларида ҳам кузатилади. Уларнинг диск чуррасига алоқаси йўқ.\nБаъзи одамларда кичик ҳажмдаги диск чурраси аниқланади ва улар ўзларидаги оғриқларни ушбу кичик диск чурраси билан боғлашади. Бу ҳам нотўғри. Кичик ҳажмдаги диск чурраси (масалан, 2-3 мм) кучли оғриқлар бера олмайди. Бундай ҳолатларда оғриқнинг бошқа сабабларини излаш лозим.\nКузатувларим бўйича бел оғриқларидан шикоят қилиб келган 10 нафар бемордан фақат биттасида оғриқлар диск чурраси билан боғлиқ бўлиб чиқаяпти. Демак, оғриқларни ҳар доим ҳам диск чурраси билан боғлайвериш керак эмас.\nОперация қилиб, даволашни ким ҳал қилади? Нейрохирург ҳал қилади. Одатда, невропатолог каттароқ ҳажмдаги диск чуррасини аниқласа ва шу боис турли асоратлар хавфи туғилса, беморни нейрохирург маслаҳатига юбориш керак. Операциядан сўнг бемор, албатта, невропатолог назоратида туриши лозим.\nҚўшилган: 15:02 / 17-04-2021 Ўқилди: 40


Хўрозқанд чет элники деса ёхуд Ўзбекистонда...\n18.07.2019 11:08 0 11406\nСўнгги кунларда хорижий ОТМларда, айниқса қўшни Қозоғистондаги ОТМларда ўқиш ҳақида кўплаб саволлар берилмоқда. Шуларни жамлаб, умумий жавоб бераман.\nҚозоғистоннинг ҳеч қайси ОТМнинг Ўзбекистонда филиали йўқ! Сурхондарёда ҳам, Тошкентда ҳам, Бухорода ҳам. Умуман ҳеч қаерда Қозоғистон ОТМининг филиали рўйхатдан ўтмаган. Агар кимлардир биз филиалимиз деган бўлса, улар фирибгарлар.\nЎзбекистонда ҳужжат қабул қилаётган барча фирмалар шунчаки тадбиркорлар холос. Уларнинг мақсади фойда олиш, қанча кўп мижоз олиб борса, шунча даромад олишади. Масалан, Сиз ҳам битта фирма очиб шу иш билан шуғулланишингиз мумкин.\nУларнинг иш услуби кўп ҳам мураккаб эмас. Ўзига чақирувчи эълонлар беришади, мижозларни (абитуриентлар) тўплаб, ҳужжатларини хориждаги ОТМга топширади ва яна айрим кичик техник, консультатив ишларни бажаради. Шу хизматлар учун 500 минг сўмдан 5 млн сўмгача алоҳида ҳақ олишмоқда. Яъни бу пул фирманинг даромади. ОТМга яна алоҳида контракт ҳам тўлаш керак. Балки хориждаги ОТМлар ҳам уларга ҳар мижоздан нечадир фоиз ҳақ ҳам чиқариб берар, аниқ билмадим.\nМасофавий таълимнинг дипломи Ўзбекистонда нострификация қилинмайди. Агар мақсадингиз диплом олиш бўлса, унда масофавий таълимни танлаб хомтама бўлманг. Агар мақсад шунчаки билим олиш бўлса, унда ўзингиз биласиз.\nКундузги, сиртқи, кечки таълимнинг дипломларини нострификация қилиш ҳам жуда осон кечмайди. Бунинг учун имтиҳондан ўтишга тўғри келади.\nКўпчилик қўшни мамлакатлардаги ОТМларнинг имтиҳонсиз қабул қилишига иштиёқманд бўлмоқда. Осонгина талаба бўлиб олсак кифоя, кейинги йили бир амаллаб ўқишни Ўзбекистонга кўчириб оламиз, дея ўйлашмоқда. Бу Сиз ўйлаганчалик осон иш эмас.\nБиринчидан, ҳозирда хорижда сиртқи, кечки ва масофавий таълимда ўқиётганларнинг ўқишини Ўзбекистонга кўчириш имконияти йўқ. Фақат кундузгига рухсат бор.\nИккинчидан, кундузги таълимдагилар ҳам алоҳида тест ва синовлардан ўтиб, кейин кўчира олишади. Агар етарли балл тўплай олмаса, жуда катта миқдорда супер-контракт тўлашига тўғри келади. Шунча даҳмаза керакми Сизга?\nХулоса: юқоридаги гаплар билан бутунлай хорижга ўқишга кетиш керак эмас, демоқчимасман. Қанийди, ёшларимиз хорижда кўпроқ ўқишса, ТОП-1000 га кирадиган жаҳон университетларида сабоқ олишса, дунё кўришса, бу фақат ва фақат жамият ривожи учун фойда бўларди.\nАммо гап таълим сифати ўзимизникидан деярли фарқ қилмайдиган, балки биздан ҳам ёмонроқ бўлган ОТМлар ҳақида бормоқда.\nАйримлар ҳатто ўқишга кетаётган ОТМ номини ҳам билмайди. Сўрасам, тайинли жавоб бера олишмайди. Одамлардаги асосий мақсад билим олиш эмас, шунчаки диплом олиш ёки бир амаллаб ўқишини Ўзбекистонга кўчириш бўлмоқда. Бундан эса уддабурон тадбиркорлар жуда унумли фойдаланишмоқда.\nМасалан, Қозоғистонда ҳам QS халқаро рейтингида ТОП-1000 га кирадиган 10 та ОТМ бор:\n1. Форобий номидаги Қозоқ миллий университети (207-ўрин)\n2. Евроосиё миллий университети - ENU (418)\n3. Авезов номидаги Жанубий Қозоғистон университети – SKSU (491)\n4. Абай номидаги Қозоқ миллий педагогика университети (561-570)\n5. Сатбаев университети (561-570)\n6. Қозоқ миллий аграр университети – KazNAU (651-700)\n7. Қозоқ-Британ техника университети (751-800)\n8. Қарағанда давлат университети (801-1000)\n9. Қарағанда давлат техника университети (801-1000)\n10. Халқаро муносабатлар ва жаҳон тиллари университети (801-1000)\nМана шу ОТМларда ўқимоқчи бўлсангиз, бу ниятингизни қўллаб-қувватлайман. Уларда таълим сифати бизникилардан анча баланд.\nАммо номини ҳеч ким эшитмаган, Сизга осонгина диплом беришни ваъда қилаётган жойларга борманг. Имтиҳонсиз қабул қилишларига учманг, бизда ҳам ўқишга кириш унча қийин бўлмай қолди, 80-90 балл билан бюджетга киришяпти ҳатто.\nБу шунчаки дўстона маслаҳатим.\nХориж Кеча, 23:12


26.08.2019 17:50 0 2348\nМажбурий ижро бюросининг Навоий вилоят бошқармаси ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбирда таъминотчи корхона ходими жиноят устида қўлга олинди.\nЯъники, Навоий шаҳар электр таъминоти участкаси электромонтёри Ғ.Ж. «Бобур Азизон» МЧЖга қарашли «Light» кафесига ўрнатилган эски электр ҳисоблагични янгисига алмаштирар экан, уни «кам ҳисоблайдиган» қилиб берадиган бўлди. Бироқ текинга эмас, монтёр «хизмати»ни 1,5 миллион сўмга баҳолади. Ва... келишилган пулни олган вақтида ашёвий далиллар билан ушланди.\nҚандай қилиб электр ҳисоблагични «кам ҳисоблайдиган» қилиб қўйиш мумкин? Устаси — устада, ускунанинг «тилини» билади, десангиз адашасиз. Қаҳрамонимиз ўрнатган ускуна, «ASIA ENERGOMERA» МЧЖнинг 15.08.2019 йилги эксперт текшируви далолатномасига кўра, давлат стандарти талабларига жавоб бермаслигини кўрсатди.\nДемак, бунақа «ихтиро»ни фош этиш қийинмас.\nМазкур ҳолат юзасидан Ғ.Ж.га нисбатан Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 214-моддаси 3-қисми «г» банди билан жиноят иши қўзғатилди.\nжиноят МИБ электр\nТаълим 22/09, 14:42\n«Низомий»да нималар бўляпти?\nҲуқуқ 19/09, 21:31\n#автобус - 232


Хавфсиз жойга ўтказилган маҳкум жазони бу ерга ўтказилгунига қадар белгиланган сақлаш шароитларида ўтайди.\nОзодлиқдан маҳрум этишга ҳукм қилинган шахслар, уларнинг буюмлари ва кийимлари, шунингдек жазони ижро этиш муассасаларининг объектлари ва хоналари тинтув қилиниши ҳамда кўздан кечирилиши мумкин. Шахсий тинтув маҳкум билан бир жинсда бўлган шахслар томонидан амалга оширилади.\nТинтув ўтказиш чоғида маҳкумларга нисбатан жисмоний куч ва махсус воситалар қўлланилиши тақиқланади, бундан маҳкумларнинг тинтувни амалга ошираётган ходимга, бошқа маҳкумларга ёки ўзга шахсларга нисбатан ғайриҳуқуқий хатти-ҳаракатларининг, шунингдек маҳкумлар томонидан ўзига ўзи зарар етказишининг олдини олиш ҳоллари мустасно.\nПрокурор ёки суд номига йўлланган таклиф, ариза ва шикоятлар кўздан кечирилмайди ҳамда бир суткалик муддат ичида тегишлилиги бўйича жўнатилади. Хавфсизлик чораларини қўллаш ҳақидаги ёки уларни қўллашни рад этиш тўғрисидаги қарорлар устидан шикоятлар тегишлилиги бўйича дарҳол жўнатилади.\nОзодликдан маҳрум этилган шахсларга нисбатан қуйидаги мезонлар асосида рағбатлантириш чоралари қўлланилади:\n102-1-модда. Рағбатлантириш чораларини қўллаш тартиби\nКомиссияни тузиш ва фаолиятини амалга ошириш тартиби Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан тасдиқланади.\nВояга етмаган маҳкумларга ота-онаси ва уларнинг ўрнини босувчи шахслар билан учрашувлар чекланмаган миқдорда берилади.\nМаҳкума аёлларга вояга етмаган болалари билан бир йил ичида тўрт марта, муддати беш суткагача бўлган узоқ муддатли учрашув, манзил-колонияда сақланаётганларга эса, ишдан бўш вақтда муассаса ҳудудидан ташқарида яшаш имконияти билан узоқ муддатли учрашувлар чекланмаган миқдорда берилади.\nМаҳкума аёлларнинг муассасадан ташқаридаги болалар уйларидаги вояга етмаган болалар билан учрашувлари маҳкума аёлларнинг илтимосига кўра амалга оширилади.\nМаҳкума аёллар уч ёшга тўлмаган болаларини жазони ижро этиш колониялари қошидаги болалар уйига жойлаштиришга ва ишдан бўш вақтида улар билан чекланмаган миқдорда мулоқотда бўлишга ҳақли.