Помпео: Сўз эркинлиги ҳозир ҳар қачонгидан ҳам муҳимроқ\n22 май 2022, Тошкент вақти: 22:22\nАҚШ Давлат котиби Майк Помпео сўз эркинлиги дунё учун ҳануз муҳим эканини таъкидлади. Бу ҳақда у “Америка Овози”нинг Вашингтондаги идорасига қилган ташрифи чоғида гапирди.\nПомпео “Америка Овози”нинг демократия ва эркинликни тарғиб қилиш ҳамда қўллаб-қувватлаш йўлида амалга ошираётган ишларини олқишлаб, дунё ҳозир сизнинг эркинлик учун чақириғингизга ҳар доимгидан ҳам кўпроқ муҳтож, деди.\nДавлат котиби Хитой, Эрон каби режимларнинг сўз эркинлиги ва озодликка қарши шафқатсиз зуғум ўтказишда давом этаётганини кескин қоралади.\n“Америка дунёдаги энг буюк давлат эканини эфирга олиб чиқиш сохта хабар эмас, – деди Помпео. – Сизнинг вазифангиз Пекин ва Теҳрондаги авторитар режимларга минбар бериш эмас, балки демократия, эркинлик ва Америка қадриятларини дунё бўйлаб тарғиб қилишдир”.\nУ, шунингдек, “Америка Овози” ва бошқа бир қатор оммавий ахборот воситаларини ўз ичига олувчи АҚШ Глобал медиа агентлигини ўз миссиясидан оғишмасликка, Американи ёмонотлиқ қиладиган хабарларни эмас, балки Америка қадриятларини кўпроқ ёритишга чақирди.\nПомпео сўнгги йилларда ходимларни ишга ёллашда хавфсизлик текширувлари етарли даражада ва тўғри олиб борилмаганини ҳам қайд этиб, янги раҳбарият шу каби муаммоларни ҳал қилишга киришганини таъкидлади.\nТрамп маъмурияти жамоаси билан биз “Америка Овози”ни ҳақиқат йўлидаги миссиясига қайтаришга, холис ишлашга ва ўз вазифасини бажаришда сиёсийлашишдан узоқлаштиришга ҳаракат қиляпмиз, дея қўшимча қилди Помпео.\n“Ҳар ҳафта дунё бўйлаб 270 миллион одам 47 тилда “Америка Овози”ни тинглайди. Режим кишанларидан халос бўлишни хоҳлайдиган эронликлар, Россия дезинформацияси ва пропагандасини эмас, ҳақиқатни эшитишни хоҳлайдиган молдованлар, украиналиклар; 1949-йилдан бери шафқатсиз режимдан чарчаган хитойликлар; коррупцияга ботган Мадуро режими ҳақида ҳақиқатни билишни хоҳловчи венесуэлаликлар ҳануз умид билан Америкага қараб турибди”, - деди АҚШ Давлат котиби.\nПомпео Ҳонконгдаги намойишларни ёритган журналистларни, “Озодлик” радиосининг уйғур хизматини алоҳида тилга олиб, уларнинг жасорат билан амалга ошираётган ишларини олқишлади.\nЎз нутқининг сўнгида Помпео “Америка Овози” журналистларини ўз миссияларини унутмасликка чақирди.\n“Америка дунёга ҳақиқатни етказиши уларга ёруғлик олиб кириши билан баробар. Шуни унутманг. Сизнинг қиладиган ишингиз шу”, - деди у.


ЭР – ХОТИНЛИК ҲУҚУҚЛАРИ\n05:00 / 14.02.2017 2816 pdf Ўқиш режими + -\nИсломда эр ва хотинлик алоқалари энг муқаддас инсоний алоқа эканини ҳаммамиз яхши биламиз. Аммо ўша алоқалар қай тарзда йўлга қўйилиши кераклигини ҳам билишимиз ва мазкур билимга амал қилишмиз лозим.\nЭр хотиннинг ўзаро муносабатлари қандоқ бўлиши керак? Эр киму, унинг қандоқ мажбуриятлари бор? Хотин киму, унинг қандоқ мажбуриятлари бор? Икковларининг қандоқ оилавий ҳуқуқлари бор? Бир-бирларига муносабатлари қай тарзда бўлиши керак?\nШариатимизда ушбу ва шунга ўхшаш саволларнинг барчасига жавоб берилган. Қуръони Карим оятлари ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларида бу масала атрофлича ёритиб берилган. Мужтаҳид уламоларимиз мазкур оят ва ҳадислардан кўплаб ҳукмларни чиқарганлар.\nҲамма ҳужжат ва далилларни тўплаб ўрганган уламоларимиз эрнинг хотиндаги ҳақларини қуйидагича баён қилганлар;\n1. Аёл киши ҳузурида эри бор вақтда унинг рухсатисиз нафл рўза тутмаслиги лозим.\n2. Аёл киши эрининг рухсатисиз бегона одамни уйига киритмаслиги.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аёл киши учун эри борида унинг изнисиз рўза тутмоғи ва унинг изнисиз уйига бировни киритмоғи ҳалол эмас», дедилар». Тўртовлари ривоят қилган.\nАёл киши ҳузурида эри бор вақтда унинг рухсатисиз нафл рўза тутмаслиги лозим. Фарз рўза тутиш учун ҳеч кимнинг изни керак эмас. Шунингдек, эр ғойиблигида нафл рўза тутса ҳам бўлаверади.\nАммо эр борлигида аёл фақатгина унинг изни ила нафл рўза тутмоғи керак. Чунки, ҳар қачон эрининг у билан бирга бўлгиси келиб қолиши мумкин. Нафл рўза эса бу ишга тўсиқ бўлади.\nЭрнинг изнисиз аёл нафл рўза тутиб олган бўлса, эр бундан бехабар аёли билан бирга бўлиш истагини қилса орада келишмовчилик, уруш-жанжал чиқиши мумкин. Бу нарсани бир неча марта такрорланиши эса ёмон оқибатларга олиб бориши турган гап.\nИсломда турмуш ўртоғининг шаръий ҳақи нафл ибодатдан устун қўйилмоқда! Бу ҳақиқатни мусулмонлар жуда яхши тушуниб етмоқлари ва унга оғишмай амал қилмоқлари лозим.\nИккинчи ҳақ аёл киши эрининг рухсатисиз бегона одамни уйига киритмаслигидир. Бу ҳам эрнинг ҳақларидан бири. Чунки, эри йўғида унинг уйига кирган одам туфайли оилага катта зарарлар етиши мумкин. Ўша одам ёмон одам бўлса, ёлғиз аёлга ёмон кўз билан қараши ёки ҳаракат қилиши мумкин. Оила сирларини ташқарига олиб чиқиши мумкин. Ёки мутлақо эрига ёқмайдиган, унга душман одам бўлиши мумкин. Ўзини билган ҳар қандай муассаса ва ташкилот ҳам бошлиғининг изнисиз ҳар кимни ўзининг муҳтарам жойларига киритавермайди. Оиланинг энг муҳтарам жойи бўлмиш уйга оила бошлиғининг изнисиз тўғри келган одамни киритавериш уни ҳурматсиз қилиш ҳам бўлади.\n3. Аёл киши эри хоҳлаган вақтда шаръий узр бўлмаса, унинг жинсий эҳтиёжини қондириши керак.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон эр ўз хотинини тўшагига чақирса-ю, у келишдан бош тортса, уни фаришталар тонг отгунча лаънатлаб чиқурлар», дедилар». Учовлари ривоят қилишган.\nШаръий узр дейилганда, фарз рўза тутган, ҳайз ёки нифос кўрган ҳолатга ўхшаш динда жинсий алоқа ман қилинган ҳолатлар кўзда тутилади. Зотан эру хотин бўлиб оила қуриб яшашнинг имтиёзларидан бири ҳам шу. Эрдир, аёлдир хоҳлаган вақтида ўзининг жуфти ҳалоли билан, оила доирасида, шаръий никоҳда, ҳалол-пок йўл билан жинсий эҳтиёжларини қондириш имконидир.\nАёл киши эри уни тўшакка чақирган пайтда бош тортса ана ўша асосий мақсадларидан бирини бажаришдан бош тортган бўлади. Бу иш аста-секин соғлиқ, меҳр-муҳаббат, ижтимоий ва бошқа тарафлардан зарарлар етишига, бора-бора оилада келишмовсилик келтириб чиқариб, ҳатто унинг бузилишига олиб бориши ҳам мумкин.\nШунинг учун ҳам бу ишни Ислом шариатида ўта муҳим аҳамиятга эга иш сифатида баҳоланган. Бу маъно ҳозирги замонда турли инсонга хос илмлар ҳам тасдиқлади.\n4. Хотиннинг эрга итоат қилмоғи.\nҚайс ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳайрага бориб уларни Мирзабонга сажда қилаётганларини кўрдим. Ўзимча, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундоқ қилишга ҳақлироқлар, дедим.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига келиб буни у зотга айтдим. Шунда у зот: «Айтгинчи, бир қабрнинг олдидан ўтсанг, унга сажда қилар эдингми?» дедилар.\n«Ундоқ қилманглар! Агар бировнинг бировга сажда қилишга амр қилгудек бўлсам, хотинларни эрларига сажда қилишларига амр қилган бўлур эдим. Аллоҳ уларга аёллари устидан берган ҳақнинг сабабидан», дедилар». Абу Довуд, ал-Ҳоким ва Термизий ривоят қилишган.\nТермизийнинг лафзида: «Агар бировнинг бировга сажда қилишга амр қилгудек бўлсам хотинни эрига сажда қилишга амр қилган бўлур эдим», дейилган.\nЭр оиланинг раҳбари. Агар аёл эрнинг итоатида бўлса, фарзандлар ҳам отага итоат қиладиган бўлади. Оқибатда оилада дўстлик, муҳаббат ҳукм суради, оила мустаҳланади, қут баракали бўлади.\nАёлнинг эрига итоатсизлиги эса оиланинг бузилишига, бошқа кўплаб ноқулайликларга сабаб бўлади. Ушбу ҳақиқатни ҳар бир мусулмон оиланинг ҳар бир аъзоси яхшилаб тушуниб олмоғи керак.\nШу билан бирга Аллоҳга гуноҳ бўладиган ишларда эрга ҳам, ундан бошқага ҳам итоат қилииш йўқлиги умумий қоида эканини ҳам билиб қўйиш керак.\n5. Аёл киши ўз эри ёмон кўрадиган кишиларни уйга киритмаслиги ва унинг тўшагига ўтказмаслиги керак.\nАмр ибн ал-Аҳвас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, сизнинг хотинларингизда ҳақингиз бордир ва хотинларингизни сизда ҳақлари бордир. Сизнинг хотинингиздаги ҳақингиздан; тўшагингизни сиз ёқтирмаган кишиларга бостирмасликлари ва сиз ёқтирмайдиган кишилар уйингизга киришига изн бермасликлари. Огоҳ бўлинглар! Уларнинг сиздаги ҳақларидан уларнинг кийимларини ва таомларини яхшилаб қўйишингиздир», дедилар». Термизий ривоят қилган.\nБу ишни алоҳида таъкидланиши одатда арзимаган бўлиб кўринган нарса кўпинча оилада уруш-жанжаллар келиб чиқишига, оиланинг бузилиб кетишига сабаб бўлади келганидандир.\nБировнинг ёмон кўриб қолиш кўнгил иши. Эркак одам ўзи ёмон кўрган одамга унинг жуфти ҳалоли, ётиқдоши томонидан илтифот кўрсатилишини ҳеч кўнглидан чиқара олмаслиги турган гап.\nШунинг учун ҳам Ислом шариати аёлларга бу масалани алоҳида таъкидлаб уқтиради. Бу нарсанинг эрнинг энг муҳим ҳақларидан бири, деб тушунтиради.\n6. Эрга нисбатан барча ишларда яхши муомалада бўлмоқ.\nМуоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қай бир хотин бу дунёда эрига озор берса, албатта, унинг ҳури ийндан бўлган хотини «Унга озор берма! Аллоҳ ҳалок қилсин сени! У сенинг олдингда келгинди бўлиб турибди, холос. Яқинда сени тарк этиб биз томон жўнайди», дейдилар», деганлар». Термизий ривоят қилган.\nУшбу ҳадиси шариф ҳам аёл киши ўз эри билан доимо яхши муомалада бўлиши кераклигига, аёлдан эри озор тортмаслик ҳақига эга эканлигига далилдир. Ушбу ҳақни яхшилаб тушуниб олиш ва уни поймол қилмасликка ҳаракат этмоқ ҳам жуда зарурдир.\n7. Эр хотинига одоб бериш ҳақига эга.\nАллоҳ таоло «Нисо» сурасида: «Бош кўтаришидан хавф қилсангиз у(аёл)ларга ваъз қилинг, ётоқларда ҳижрон қилинг ва уринг. Бас, агар улар сизга итоат қилсалар, уларга қарши бошқа йўл ахтарманг. Албатта, Аллоҳ юксак мақомли буюк зотдир», деган (34- оят).\nИслом эру хотин орасида яхшилик ила ширин муомалали ҳаёт бўлиши учун барча чоралар кўрганини юқорида ўрганиб чиқдик. Бунинг учун икки томонга ҳам насиҳат қилгани, маъруф йўли билан яшашни ҳам эрнинг, ҳам хотиннинг ҳақларидан қилганини ўргандик.\nШунингдек, оила номли жамиятга Ислом тартиби бўйича эр бошлиқ қилинганини ҳам ўргандик. Албатта, бу раҳбарлик қаҳр, жабр ва зулм ўтказиш учун берилган имконият эмас. Бу раҳбарлик масъулиятир. Масъулият бўлганда ҳам, улкан масъулиятдир. Ушбу масъулиятга биноан, эркак киши оиланинг, жумладан, аёлнинг ҳомийлигини, боқувчилигини, муҳофазасини адо этмоғи лозим.\nОила аъзолари эса, жумладан, аёл киши ҳам ўз бошлиқларига итоат қилмоқлари вожиб. Мўмина аёллар аслида шундоқ бўладилар. Уларни ушбу биз ўрганаётган ояти кариманинг бош қисмида, солиҳалар, итоаткорлар ва Аллоҳнинг ҳифзи - ҳимояси бўйича ғойиб (эр)ларнинг муҳофазасини қилувчилар, деб васф қилинган.\nЛекин беш қўл ҳам баробар эмас. Баъзи аёллар, афсуски, солиҳалик мақомига лойиқ бўла олмайдилар. Ҳадларида турмай, эрларига қарши бош кўтариб, беодоблик, итоатсизлик қиладилар. Шундай ҳолларда нима қилиш керак? деган саволга ушбу биз ўрганаётган ояти карима жавобдир:\n«Бош кўтаришидан хавф қилганингиз (аёл)ларга ваъз қилинг, ётоқларда ҳижрон қилинг ва уринг».\nДемак, ундоқ беодоб, ҳаддида турмаган аёлларга таъсир кўрсатиш аста-секин олиб борилади ва даражама-даража чора кўриш йўлга қўйилади.\nИтоатсизлик аломатлари кўриниб, эрни беҳурмат қила бошлаганида унга ваъз-насиҳат қилинади. Эр унга итоатсизлик яхши эмаслиги, ҳар ким ўз ҳаддини билгани яхшилиги, бир-бирларини тушуниб яшашлари лозимлигини оҳиста айтиб англатади. Одоб билан аёлга унинг хатоларини баён қилиб, уларни тузатиш йўлларини кўрсатади. Ушбу ваъз-насийҳат самара бериб, аёл ўзини ўнглаб олиб, муносабатлар изга тушиб кетса айни муддао. Агар ваъз-насиҳат фойда бермаса, хотиннинг итоатсизлиги, беодоблиги, эрига қарши бош кўтариши яна давом этаверса, иккинчи босқичдаги чора кўрилади.\nИккинчи босқичдаги чора эса, ётоқларда ҳижрон қилиш, бирга ётмай қўйишдан ибодардир. Албатта, ҳижрон ваъз-насиҳатдан кўра анча таъсирли чорадир. Чунки, бу масалада аёллар ўта ҳассос бўладилар. Эрларининг улар билан бирга ётмай, гаплашмай қўйгани, эътиборсизлик қилаётганини кўзларини каттароқ очишга мажбур этади. Бу чора инсофини йўқотмаган, ўзини таниган аёлларни дарҳол кўзларини очади ва хатоларини тузатишга ёрдам беради.\nҲадисдаги тавсияга биноан хотинидан аразлаган эр жойини бошқа қилиб олганда, бошқа томонга ёки хонага чиқиб кетмасдан, бир хонанинг ичида ҳижрон қилиши зарур.\nАгар иккинчи босқичдаги чора ҳам фойда бермаса, аёл инсофини буткул йўқотиб, итоатсизлик, исён ва эрни беҳурмат қилишда давом этаверса, яхшиликни қадрига етмаган шахс эканлиги маълум бўлади. Энди, унга нисбатан йўлга солишнинг учинчи ва энг таъсирли чорани қўллашга мажбур бўлинади. Бундоқ аёлни уришга тўғри келади.\nАммо, уриш деганда, қаттиқ калтаклаш, аъзоларини синдириш, жароҳатлаш, баданда из қолдириш даражасида бўлмайди. Ушбу ояти каримадаги хотинни уришга берилган изн фақат сиёсат учун, ўзини билмаган аёлларга таъсир ўтказиш учун, холос.\nУламоларимиз, бу оятдаги уришни, мисвок билан ёки кўрсаткич бармоқ билан туртиш, деб таъвийл қилганлар. Кўпчилик эса, берилган ушбу изндан фойдалангандан кўра, фойдаланмаган яхшироқ, деганлар.\nАёл кишининг аччиғи тез чиқадиган, таъсирчан, шошқалоқ бўлиши табиийдир. Сал нарсага эрига нисбатан итоатсизлик, беодоблик қилиб қўйиши ғариб эмас. Аммо, хотин хатодан кейин ўзига келиб, итоатга қайтса, эрга қарши бош кўтаришни йиғиштирса, уларга қарши чора кўришга ҳожат қолмайди. Шунинг учун ҳам ояти каримада:\n«Агар итоат қилсалар, уларга қарши бошқа йўл ахтарманг», дейилмоқда.\nБу нарса оилани мустаҳкамлашга омил бўладиган ишдир. Бир-бирига нисбатан кечиримли бўлиш доимо яхшилик омилидир. Агар кимки бу кўрсатмаларга юрмаса, ўзидан кўраверади. Чунки,\n«Албатта, Аллоҳ юксак мақомли ва буюк Зотдир».\n8. Шофеъий, Моликий мазҳабларида ҳайз, нифос ва жунубликдан кейин ғусл қилиш ҳақи ҳам эрнинг хотиндаги ҳақларидандир.\nЧунки, ҳайз ва нифосдан кейин ғусл қилмаса эр унга яқинлашиши мумкин эмас. Шунинг учун у хотинини ғусл қилишга мажбурлаш ҳақига эга. Жунуб аёл эса, тезроқ ғусл қилиб намоз ўқиши лозим.\n9. Эр маҳри муъажжални адо қилган бўлса, хотинини ўзи билан сафарга олиб кетиш ҳақига эга.\nЯъни, аввал беришга келишилган маҳрни хотинга бериш билан эрнинг уни ўзи билан сафарга олиб кетиш ҳақи ҳам собит бўлади.\nАёлнинг эрига нисбатан риоя қиладиган одоблари\n1. Муслима аёл Аллоҳ таолога маъсият бўлмаган барча нарсада эрининг розилигини топишга ҳаракат қилади.\nУмму Салама розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қай бир хотин ўлсаю, эри ундан рози бўлса, у жаннатга киради», дедилар». Термизий ва ал-Ҳоким ривоят қилишган.\n2. Ҳаётдаги энг гўзал фазилат қаноатдир. Рисоладаги хотин ўзини бу фазилат билан зийнатламоғи даркор. Турли ҳою ҳавас, зеб-зийнат талаб қилиб, эрни қийин аҳволга солиш яхши эмас.\nАвваллари момоларимиз ризқ-рўз топиш учун жўнаб кетаётган эрларига: «Ҳаром касб қилманг. Аллоҳдан қўрқинг. Биз очлик-ночорликка чидаймиз, лекин дўзахнинг азобига чидай олаймиз», дер эканлар.\n3. Эрга ихлос билан хизмат қилиш ҳам аёлларнинг юксак одобларидан биридир.\nУлуғ имомлардан бири Жаъфари Содиқ: «Битта солиҳа аёл ўз эрига етти кун хизмат қилса, Аллоҳ унинг қаршисидаги дўзахнинг етти эшигини ёпади ва жаннатнинг саккиз эшигини очади», деган эдилар.\n4. Хотин оилада чиройли амалларга одатланмоғи лозим. Қуръон ўқиш, китоблар билан танишиб туриш, ахборотлардан хабардор бўлиш, ҳақиқатни ҳимоя қилиш шу жумладандир. Чунки оқила ва маърифатли аёл ҳамиша эъзозда, эътиборда бўлади.\n5. Уйнинг содда, саранжом-саришта бўлиши ҳам асосан хотин кишига боғлиқ. Уйнинг зийнати, нақш-нигори аёлларда эмас, балки саришталигу, тотувлик ва меҳр-муҳаббатда эканлигини ҳеч қачон унутмаслик керак.\n6. Хотин киши ўз эрининг виждонига айланиб, уни гуноҳ, ёмон ишлардан қайтаргани, савоб-яхши ишларга ундаб турганлиги маъқул.\nБундай хотинлар Пайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васаллам: «Мўмин банда Аллоҳга бўлган иймондан сўнг эришган энг яхши нарса солиҳа хотин бўлиб, унга қараса хурсанд қилади ва Аллоҳнинг амрини бажаришда ёрдам беради», деб мақтаган аёллар қаторига киради.\n7. У ўз эрига енгил пайтида ҳам, оғир пайтида ҳам яқин киши, дардкаш, маслаҳатчи бўлади. Уни сабр-чидамга даъват қилади, тушкун кунларида кўнглини чўктирмай доимо олдинга интилишга ундайди.\n8. Аёл ўз эрининг яқин ёрдамчиси, ишончли кишиси бўлиб, ҳамма нарсаларни тартибга солиб туради. Унинг қилмоқчи бўлган ишларига ҳурмат билан қараб, ваъда ва учрашувларини ўз вақтида ўтказишга ёрдам бериб турса, бу ҳолат доимо эрни уйга боғлайди. Чунки у бу ерда роҳат-фароғат топади, ҳузур кўради.\n9. Аёл эр ҳузурида ширинсухан, хушмуомала бўлиш билан бирга тоза, чиройли кийинган, зийнатланган ҳолда бўлиш керак. Чунки бу нарса эр қалбига хурсандчилик, руҳига сокинлик киритади, қалбига қувонч бағишлайди\n10. Рисоладаги хотин эрининг олдида ҳам, ортидан ҳам обрўйини, молини сақлайди, шарафини муҳофаза қилади.\nУламоларимиз хотиннинг эрдаги ҳақлари тўғрисида келган барча ҳужжат ва далилларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги хулосага келганлар.\nХотиннинг эрдаги ҳақлари икки қисмга бўлинади:\n1. Молявий ҳуқуқлар\n2. Муомалавий ҳуқуқлар.\nМолявий ҳуқуқлар маҳр ва нафақадан иборат\n«Маҳр» ақди никоҳ ёки эру хотин бўлиш билан эр зиммасига юкланадиган хотинга бериш лозим бўлган молдир.\nАллоҳ таоло «Нисо» сурасида: «Аёлларга маҳрларини чин дилдан чиқариб беринглар. Агар улар ундан бирор нарсани ўз розиликлари ила берсалар. Бас, уни енглар, ош бўлсин», - деган (4 - оят).\nУшбу ояти карима эрга маҳр бериш вожиб эканини англатувчи тўртта ояти каримадан биридир. Ақди никоҳ бўлиши билан маҳр бериш вожиб бўлади. Агар қовушмай туриб ажрашадиган бўлсалар ҳам. Лекин, маҳрни бериш никоҳнинг шарт ёки рукнларидан эмас. Усиз ҳам никоҳ бўлаверади, аммо олди бердиси қачон бўлса бўлаверади.\nАллоҳ таоло «Талоқ» сурасида: «Ризқи кенг кенглигидан нафақа қилсин. Кимнинг ризқи тор бўлса, унга Аллоҳ берганидан нафақа қилсин. Аллоҳ ҳар бир нафсни Ўзи берганидан ортиқчага таклиф қилмас. Аллоҳ қийинчиликдан сўнг тезда осонликни берур», деган (7-оят).\nАллоҳ таоло «Бақара» сурасида: «Уларни яхшилаб едириб, кийинтириш отанинг зиммасидадир», деган (233-оят).\nАллоҳ таоло «Талоқ» сурасида: «У(аёл)ларга имконингиз борича ўзингиз яшаб турган жойдан жой беринг», (6-оят).\nИмом Муслим, Абу Довуд ва Моликлар видолашув ҳажи ҳадисида Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар: «Бас, аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқинглар! Чунки сиз уларни Аллоҳнинг омонати ила олгансизлар. Уларнинг фаржларини Аллоҳнинг калимаси ила ҳалол қилиб олгансизлар. Сизлар учун уларнинг зиммасида сиз ёмон кўрган бирор кишига тўшакларингизни бостирмаслик мажбурияти бор. Агар ўшани қилсалар уларни ачитмайдиган қилиб уринглар. Улар учун сизнинг зиммангизда маъруф йўл билан ризқлари ва кийимлари мажбурияти бор».\nМуовия ал-Қурайший розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Эй, Аллоҳнинг Расули, бизнинг биримизда хотинининг нима ҳақи бор?» дедим.\n«Қачон таомлансанг, уни ҳам таомлантирасан. Қачон кийим кийсанг, уни ҳам кийинтирасан. Юзга урмайсан. Қаттиқ сўкмайсан ва уйдан бошқа жойда ҳижрон қилмайсан», дедилар у зот». Абу Довуд ва Насаий ривоят қилишган.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Ҳинд бинти Утба: «Эй, Аллоҳнинг Расули, Абу Суфён ўта бахил одам, менга ва боламга кифоя қиладиган нарсани бермайди. Магар унга билдирмай олсамгина бўлур», деди.\n«Ўзингга ва болангга етарлисини тўғриликча ол», дедилар у зот. Икки Шайх ривоят қилишган.\nБарча уламолар аёлларнинг нафақаси эрларига вожиб бўлишига иттифоқ қилганлар.\nАқлга солиб кўрилганда ҳам аёл киши эрнинг хизматларини қилгандан кейин, унинг измида бўлганда кейин, албатта, унинг нафақаси эрга вожиб бўлади.\nШунингдек, аёлнинг эридаги муомалавий ҳуқуқлари, яъни, эрнинг зиммасидаги, хотини олдидаги одоблари ҳам бор;\n1. Эр тўй қилиши мустаҳабдир.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Абдурраҳмон ибн Авф розияллоҳу анҳуда сариқлик аломат кўриб: «Бу нима?» - дедилар.\n«Эй Аллоҳнинг Расули, данак оғирлигидаги тиллога бир аёлга уйландим», - деди у.\n«Аллоҳ сенга барака берсин! Бир қўй сўйиб бўлса ҳам, тўй қилгин», - дедилар». Бешовлари ривоят қилган.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз аёлларидан бирортасига Зайнабга валийма қилгандек валийма қилмадилар. Унга бир қўй ила валийма қилдилар». Учовлари ривоят қилган.\nМуҳаммад ибн Ҳотиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Никоҳда ҳаром билан ҳалолнинг орасини ажралиши, чилдирма ва овоздир» - дедилар». Насаий ва Термизий ривоят қилдилар ва, яхши, деди.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бу никоҳни эълон қилингиз, уни масжидларда ўтказингиз, унинг учун чилдирмалар чалингиз» - дедилар». Имом Аҳмад ва Имом Термизий ривоят қилдилар ва яхши, деди.\nОмир ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Қуразата ибн Каъб ва Абу Масъуд ал-Ансорий розияллоҳу анҳумоларнинг олдиларига бир никоҳ тўйида кирдим. Қарасам, қизлар қўшиқ айтмоқдалар.\n«Икковларингиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари бўлсангиз, аҳли Бадрлардан бўлсангиз, ҳузурингизда шундоқ иш бўлиб туриши нимаси?» дедим.\n«Хоҳласанг бизлар билан ўтириб эшит. Хоҳласанг жўна, кетавер. Батаҳқиқ, бизга никоҳ тўйида кўнгилхушига рухсат берилгандир», дедилар икковлари.\nНасаий ва ал-Ҳоким ривоят қилдилар ва саҳиҳ, деди.\n2. Эр хотинига ҳусни муомалада бўлиши ва унинг озорларига чидаши лозим.\nАллоҳ таоло «Нисо» сурасида: «Ва улар ила яхшиликда яшанг», деган (19 – оят).\nИслом таълимотларига биноан, эр-хотин орасидаги алоқа муҳаббат, севги, раҳм-шафқат ва унсу улфатлик алоқаси бўлиши лозим. Шунинг учун ҳам орага тушган баъзи ноқулай ҳолат туфайли дарҳол бир-бирига зулм қилишга ўтиш керак эмас.\nҲазрати Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу хотинига муҳаббати йўқ бўлиб қолгани учун уни талоқ қилмоқчи бўлган одамга: «Шўринг қурсин! Оилалар муҳаббат учун қурилмаганми?! Риоя қани?! Масъулият қани?!» деганлар.\nАллома Ибн Касир: «Уларга ширинсуханлик қилинг, яхши муомалада бўлинг, иложи борича кўринишингизни гўзал қилинг», деган.\nАллоҳ таоло «Нисо» сурасида: «Ва улар сиздан мустаҳкам аҳду паймон олганлар-ку?!» деган (21 – оят).\nНикоҳ туфайли эру хотин нафақат жисман, балки руҳан ҳам қўшилади. Уларнинг ҳис туйғулари, орзу-умидлари, виждонлари, сир-асрорлари, дарду ғамлари, бахту саодатлари–барча-барча нарса қўшилади, қовушади. Исломда никоҳ ва оила Аллоҳнинг исми ила, Пайғамбарнинг суннатлари ила қуриладиган муқаддас робита ва ошёндир.\nОяти каримадаги, «аҳду паймон»нинг маъноси ҳақида Суфён ас-Саврий: «Яхшилик ила тутиб туриш ёки яхшилик билан ажрашиш ҳақидаги аҳд», деганлар.\nРобеъ ибн Анас эса: «Бу Пайғамбаримизнинг соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: «Сиз уларни Аллоҳнинг омонати ила олдингиз ва фаржларини Аллоҳнинг калимаси ила ўзингизга ҳалол этдингиз», деган ҳадисларидан иборатдир», деган.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, қўшнисига озор бермасин ва аёлларга доимо яхшилик қилинг! Чунки, улар қобурғадан яратилгандирлар. Албатта, қобурғанинг энг эгри жойи юқори қисмидир. Агар уни тўғрилайман, деб уринсанг синдирасан. Агар уни тек қўйсанг, эгрилиги бўйича қолур. Бас, аёлларга доимо яхшилик қилинг!» дедилар». Икки шайх ва Термизий ривоят қилишган.\nБошқа бир ривоятда: «Албатта, аёл киши қобурғадан яратилгандир. У сен учун бир йўлда мустақил турмас. Агар сен ундан эгрилиги бўйича ҳузурлансанг, ҳузурланиб қолдинг. Агар уни тўғрилайман десанг, синдирасан. Уни синдиришинг талоқ қилишингдир», дейилган.\nБеайб инсон йўқ. Жумладан, беайб аёл киши ҳам йўқ. Беайб ёлғиз Парвардигорнинг Ўзи. Аёл кишини Аллоҳ таоло ўзига хос табиат билан яратган. У хотин бўлиши, она бўлиши ва бу вазифаларга тегишли масъулиятларни адо этиши лозим. Ана ўшанинг учун ҳам аёл кишида тез ва таъсирли меҳр кўрсатиш қобилияти бўлиши зарур, бунинг акси улароқ унда тез аччиқ чиқиш ва оғир нарсани кўтара олмаслик сифати ҳам юзага келган. Аёл киши ўз жинсига мос келадиган машаққатлардан юз ва ундан ҳам кўп эркак киши кўтара олмайдиганини бир ўзи кўтариши мумкин, аммо ўзига хос бўлмаган қийинчилик, салгина қўпол муомала, бир оғиз ноқулай сўзни кўтара олмаслиги мумкин. Эр ушбу ҳолатларнинг ҳаммасини ҳисобга олган ҳолда хотинига яхши муомалада бўлиши лозим.\nШунинг учун ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу ҳадисда: «Аёлларга доимо яхшилик қилинг!» демоқдалар.\nХалқимизда ушбу маънони, аёл киши яхши сўзнинг гадоси, деган ҳикматли сўз билан ифода қилинган. Бундан аёл кишига қилганига қараб эмас, доимо яхши муносабатда бўлиш кераклигини билдиради. Чунки, аёл кишининг асли яратилиши шуни тақозо қилади. Аллоҳ таоло аёл кишини аввал айтиб ўтилган ҳикматларга биноан шундоқ қилиб яратган.\nШунинг учун аёлдан содир бўлган ҳар бир нарсани тафтиш қилиб, уни бошқача бўлиши учун уриниш эрга маслаҳат берилмайди. Балки, аёл табиатига мансуб нарсаларни ўз ҳолида қолдириб, сабр қилиш афзал бўлади. Ана ўшанда уруш-жанжаллар озаяди, оиланинг бузилиш ҳавфи йўқолади. Буни ҳадисда, «уни тўғрилайман деб уринсанг, синдирасан», дейилмоқда. Демак, аёл кишида содир бўлган ҳар бир эгриликни тўғрилаш учун уриниш яхши натижага олиб келмайди. оила бузилишига олиб келади.\nДемак, аёл кишидан содир бўладиган камчиликларга сабр қилиб, у билан яхши яшашга уруниш эрнинг вазифасидир.\nАёл кишининг эридаги ҳақларидан энг муҳими бўлмиш яхши яшашлик, унга гўзал муомала қилишлик ҳақида шариатимизни тавсиялари жуда ҳам кўпдир. Аллоҳ таоло Қуръони каримда эрларга хитоб қилиб «Ва у(аёл)лар ила яхшиликда яшангиз!» - деган.\nБу эса яхши муомала, озор бермаслик, ҳаққини поймол қилмаслик, ёмон кўришни изҳор қилмаслик, ширинсуханлик, қилган яхшиликларини миннат қилмаслик каби ишларда намоён бўлади.\n3. Эр ҳазил мутойиба ва кўнгилхуши билан аёлини эркалатиб туради.\nПайғамбаримиз алайҳиссалом ўзлари аёлларига гўзал муомалали бўлиб, доимо хурсанд, уларни эркалаган, лутф кўрсатган ва нафақаларини кўпайтирган ҳолда яшаганлар.\nУ зот соллаллоҳу алайҳи васаллам аёллари билан ҳазиллашиб кулишар эдилар. Пайғамбар алайҳиссалом улар билан жуда яхши муомалада бўлар эдилар.\nОиша онамиз: «У киши аёллари билан холи қолганларида энг мулойим, карамли, серкулги ва сертабассум киши бўлардилар», деб ривоят қилганлар.\nИмом Аҳмад ва Имом Абу Довудлар Оиша онамиз розияллоҳу анҳодан келтирган ривоятда қуйидагилар айтилади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мен билан мусобақалашган эдилар мен У зотдан ўзиб кетдим. Бир муддатдан сўнг мени гўштим оғирлашганда яна мен билан мусобақалашиб, мендан ўзиб кетдилар ва, ҳалиги билан биру бир, дедилар».\nҚаранг, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз хотинлари Оиша онамиз розияллоҳу анҳо билан югуриш мусобақаси ўтказган эканлар.\nБу югуриш мусобақаси ўтган пайтда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ёшлари эллик учдан ўтган эди.\nКейинги, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Оиша онамиздан ўзиб кетган югуриш мусобақасида эса У зотнинг ёшлари ундан ҳам катта бўлади.\nИмом Бухорий, Муслим ва Насаийлар Оиша онамиз розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар: «Ийд куни эди. Қоралар қалқон ва найзаларни ўйнашар эди. Ёки мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўрадим. Ёки У зот: «Томоша қилишни хоҳлайсанми?»-дедилар.\nУ киши мени орқаларига турғиздилар. Юзим у кишини юзларига тегиб турарди. У зот бўлсалар:\n«Эй Бани Арфидалар, давом этаверинглар-дердилар.\nБу ҳол, то мен малол олгунимча давом этди. Кейин:\nИмом Термизий Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўтирган эдилар. Шовқин ва болаларнинг овозини эшитдик. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам турдилар. Қарасак, бир ҳабашия чилдирма чалиб, ўйин тушмоқда. Атрофида болалар.\n«Эй Оиша, бу ёққа кел, қарагин», дедилар У зот.\nБориб, жағимни Расулуллоҳнинг елкасига қўйиб у(ҳабашия)га назар сола бошладим. У зот:\n«Тўймадингми? Тўймадингми?» дер эдилар.\nМен у зотнинг ҳузурларида ўз манзиламни билиш учун, йўқ, дер эдим.\nБирдан Умар пайдо бўлди. Одамлар у(ҳабашия)нинг атрофидан қочиб кетишди.\nШунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мен инсу жиннинг шайтонлари Умардан қочганларини кўрмоқдаман», дедилар. Мен қайтдим».\nСавдаа бинти Замъа онамиз розияллоҳу анҳо авваллари ҳам кези келганда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни кулдириб турар эдилар. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга у кишининг бу сифатлари маъқул келар эди.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам Савдаа бинти Замъа онамиз розияллоҳу анҳонинг ҳазил мутойибаларига ўзига яраша лутф ила муомала қилар эдилар.\nИбн Саъд ўзларининг «Тобақот» номли машҳур китобларида бу борада қуйидаги ривоятни келтирадилар:\n«Савдаа Розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга:\n«Эй Аллоҳнинг Расули, кеча ортингиздан намоз ўқидим. Шунчалар рукуъ қилдингизки, қон оқиб кетмасин деб бурнимни ушлаб турдим», деди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кулдилар. У аҳёнда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни кулдириб турар эди».\nИмом Насаий ва бошқа муҳаддислар Оиша онамиз розияллоҳу анҳодан ривоят қиладилар: «Бир куни Савдаа бизникига зиёратга келди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мен билан унинг ўртамизда ўтирдилар. У зот бир оёқларни менинг қўйнимга, иккинчи оёқларини унинг қўйнига ташлаб ўтирар эдилар. Мен ҳарийра пишириб келдим ва Савдаага: «Егин», дедим.\n«Агар емасанг, юзингга суртаман», дедим.\nУ яна кўнмади. Мен лагандан бир оз нарсани олдимда унинг юзига суртдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кулдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оёқларини унинг қўйнидан олдилар. Унга мендан ўч олишга шароит яратдилар ва:\n«Сен ҳам унинг юзига сурт!» дедилар.\nУ лагандан бир оз нарса олиб менинг юзимга суртди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кулар эдилар…».\n4. Ҳазил мутойиба ва кўнгилхушига ўхшаш ишларда мўътадил бўлиши шарт.\nБу масалада аёлларга жуда ҳам эрк бериб, одоб доирасидан чиқиб кетишларига йўл қўйилмайди. Шариатга хилоф ва мункар ишларга зинҳор рухсат бермайди. Нотўғри гап ёки иш содир бўлса, уни тўғрилайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай қилар эдилар.\nИмом Бухорий, Муслим ва Термизийлар Абу Мусо розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар: «Расулуллоҳ салоллоҳу алайҳи васаллам бемор бўлиб, оғирлашиб қолдилар. Бас, у зот: «Абу Бакрга амр қилинглар одамларга намозга ўтсин»-дедилар.\n«У юмшоқ одам, агар сизнинг мақомингизга турса одамларга намоз ўқиб бера олмайди-деди Оиша.\n«Абу Бакрга амр қилинглар, одамларга намозга ўтсин-дедилар У зот. У яна ўз гапини қайтарди.\n«Абу Бакрга айт. Одамларга намоз ўқиб берсин. Албатта, сиз(аёл)лар Юсуфнинг соҳибаларисиз»-дедилар У зот.\n5. Рашк қилишда мўътадил бўлиши керак. Беҳудага рашк қилмайди.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, Аллоҳ рашк қиладир. Мўмин ҳам рашк қилади. Аллоҳнинг рашки мўминнинг Аллоҳ ҳаром қилган нарсасини қилмоғидан келадир», - дедилар». Термизий ва Бухорий ривоят қилган.\nРашк аслида шерикчилик мумкин бўлмаган нарсага шерикчилик қилиш оқибатида ҳақ эгасининг ғазаби қўзишини англатади. Кўпроқ эру хотиннинг бир-бирини бошқалардан қизғанишига рашк, деб одатланган.\nУшбу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам рашк Аллоҳ таолога ҳам мос нарса эканини айтиш билан бирга мўмин кишида рашк бўлиши зарурлигини таъкидламоқдалар. Аллоҳнинг рашки, Ўзи қилмасликни амр этган ҳаром ишлар мўмин киши томонидан қилиниши туфайли келиши ҳам баён қилинмоқда. Яъни, Аллоҳ учун тарк қилиниши лозим бўлган ишни қилиниши, Аллоҳнинг амрини эмас, бошқанинг амрини тутилиши Аллоҳнинг рашкини, яъни, ғазабини келтириши турган гаплиги айтилмоқда. Ожиз инсон ўзига тобеъ шахс бошқанинг айтганини қилса қанчалар аччиғи чиқади, аммо ҳамма нарсага Қодир Аллоҳнинг айтганини қилмай, бошқанинг айтганини қилишни ўзига эп кўради.\nАллоҳ таоло рашк қиладиган бўлганидан кейин, мўмин киши ҳам рашк қилмоғи лозим. Мўътадил, васваса даражасига ўтмаган, рашк яхши сифатдир.\nХулоса қилиб айтадиган бўлсак, мўътадил рашк-яхши нарса, бу сифат Аллоҳнинг, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ва ҳақиқий мўмин-мусулмонларнинг сифатидир.\n6. Нафақада мўътадил бўлиши зарур. Жуда қисиб ҳам қўймайди. Исрофга йўл ҳам қўймайди.\nАллоҳ таоло «Аъроф» сурасида: «Еб-ичинг ва исроф қилманг», деган (31 – оят).\nАллоҳ таоло «Исро» сурасида: «Қўлингни бўйнингга боғлаб олма. Уни бир йўла ёзиб ҳам юборма», деган (29 – оят).\nУмар розияллоҳу анҳу ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Бани Назирнинг хурмосидан сотиб, ўз аҳилларига бир йиллик қутларини сақлаб қўяр эдилар». Бухорий ривоят қилган.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг йўлида инфоқ қилган диноринг, қул озод қилиш учун инфоқ қилган диноринг, мискинга садақа қилган диноринг ва аҳлингга нафақа қилиб берган диноринг ичида энг ажри улуғи аҳлингга нафақа қилганингдир». Муслим, Термизий, Аҳмадлар ривоят қилишган.\nЧунки аҳлига нафақа қилиш вожиб, Аллоҳнинг йўлида, қул озод қилиш учун ва мискинга пул сарфлаш ихтиёрийдир.\nАбдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бир одамга гуноҳ ўлароқ, ўзи молик бўлган одамларнинг қутини тутиб туриши етарлидир», дедилар». Муслим, Насаий ва Абу Довуд ривоят қилишган.\nАбу Довуднинг лафзида: «Бир одамга гуноҳ ўлароқ ўзи қутини берадиган шахсни зоеъ қилмоғи етарли», дейилган.\nМусулмон одам учун ўз қарамоғидаги шахсларнинг тумуши учун зарур «қути лаа ямути»ни ўз вақтида етказиб бериши лозим. Агар шуни ўз вақтида қилмаса, бошқа гуноҳнинг кераги йўқ бўлиб қолади. Яъни, мазкур камчилик етарли гуноҳ ҳисобланади. Бу дунё ва охират азобини тортаверади.\nШунинг учун, ҳар бир мусулмон гуноҳкор бўлмай деса ўз қарамоғидаги кишиларни вақтида таъминлаб турмоғи лозим. Бу ишни ҳеч кечга қолдирмаслик керак.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам садақа қилишга амр қилдилар. Бас, бир одам: «Эй Аллоҳнинг Расули, менда динор бор?» деди.\n«Ўзингга инфоқ қил», дедилар.\n«Менда бошқаси ҳам бор», деди.\n«Хотинингга нафақа қил», дедилар.\n«Менда яна бошқаси бор», деди.\n«Болангга нафақа қил», дедилар.\n«Ўзинг биласан», дедилар». Абу Довуд, Насаий, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривоят қилган.\nЭнг муҳими, нафақани ҳалолдан бўлишини таминлашдир. Эр аёлига қолган ва тез бузилиб қоладиган таомларнисадақа қилиб туришга амр қилади. Бу эҳсоннинг энг паст даражасидир. Бу каби ишларни аёл ўзи, эри бюрмаса ҳам, қилавериши керак. Эр ўзи учун аҳли аёлидан ўзгача яхши таомни ихтиёр қилмаслиги керак. Оила аъзолари жам бўлиб таом тановул қилишлари яхшидир.\n7. Эр ҳайз, нифос, истиҳозага ўхшаш нарсаларнинг шаръий ҳукмларини ва бошқа диний илмларни ўзи ўрганиб аёлига ҳам ўргатиши керак.\nАллоҳ таоло «Таҳрим» сурасида: «Эй иймон келтирганлар! Ўзингизни ва аҳли аёлингизни ёқилғиси одамлару тошдан бўлган ўтдан сақланг», деган (6 – оят).\nАҳли аёлини, фарзандларини диндор қилиб тарбиялаш оила бошлиғининг Аллоҳнинг олдидаги бурчи эканлигига юқоридаги ояти Карима ёрқин далилдир. Одамлар орасида ўзингни бил, ўзгани қўй, деган номаъқул гап юради. Лекин шариат бўйича эр хотин учун, ота болалар учун масъулдир. Қиёматда Аллоҳнинг ҳузурида жавоб беради.\nХотинга диний таълим бериш ва одоб-ўргатиш ҳам эрнинг энг муҳим вазифаларидан биридир. Агар хотиндан баъзи одобсизликлар ўтса, эр яхшилик билан уни тарбия қилади ва одоб чораларини қўллайди.\nЭр ўз хотинига аҳли сунна ва жамоа мазҳаби ақийдасини яхшилаб таълим беради. Унинг қалбидаги бидъат ва хурофотларни кетказади. Ибодатларни ўз вақтида ихлос билан адо этишга одатлантиради. Ҳайз, нифос ва истиҳоза каби аёлларга хос масалаларни пухта ўрганиб олишини таъминлайди.\n8. Эр хотини билан бўладиган жинсий алоқанинг барча ҳукм ва одобларини яхшилаб ўрганиб уларга амал қилиши керак.\nЖинсий тарбия муҳим масалалардан бўлгани учун Аллоҳ таоло уни Қуръонда зикр қилган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ҳадисларида бу тарбияга аҳамият берганлар.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар бирингиз ўз аҳлига яқинлик қилишни ирода қилган пайтида, «Бисмиллаҳи. Эй бор Худоё, биздан шайтонни четда қилгин, шайтондан бизни ризқлантирган нарсангдан четда қилгин», деса, албатта, агар ўшандан уларга фарзанд бериладиган бўлса, унга шайтон абадий зарар етказа олмайди». Бешовлари ривоят қилдилар.\nЖуфти ҳалолига жинсий яқинлик қилаётган киши ушбу дуони ўқиши лозим. Ўшанда шайтоннинг шарридан покланган бўлади. Мабодо, ўша яқинликдан ораларида фарзанд пайдо бўладиган бўлса ҳам у болага ҳеч қачон шайтон зарар етказа олмайдиган бўлади.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Яланғоч бўлишдан сақланинглар. Чунки, сиз билан қазои ҳожат ва эр киши ўз аҳлига борган пайтдан бошқа вақтда ҳеч ажралмайдиган шахслар бўлади. Бас, улардан ҳаё қилинглар ва уларни икром этинглар» - дедилар». Термизий одоб бобида ривоят қилган.\nБу ривоятда фақат икки ҳолатдан бошқа пайтда одамдан ажралмайдиганлар, деб айтилаётган шахслар фаришталардир. У фаришталарнинг баъзилари кишини турли бало офатлардан қўриқлаб турсалар, баъзилари қилган амалларини ёзиб турадилар. Шунинг учун ҳам мўъмин-мусулмонлар ўша фаришталарни риоясини қилиб туришлари керак. Шариат рухсат бермаган ҳолатларда ҳеч авратларини очмасликлари лозим. Фаришталарга озор бўлиб тушмасин.\nШунингдек, уламоларимиз бу ишни қиблага қараб қилмасликни маслаҳат берганлар.\nСунан эгалари ривоятида: «Ким аёл кишининг орқасига яқинлик қилса малъундир» дейилган.\nЎз хотининг олдини қўйиб орқасига яқинлик қилиш катта гуноҳдир. Ундоқ одам Аллоҳ таолонинг лаънатига учрайди. Чунки бу шаръан ҳаром қилинган ишдир.\nЭру хотиннинг орасидаги шариат иши фақат иккисининг сири бўлиб қолиши керак. Эр ҳам, хотин ҳам жинсий алоқа пайтида бўладиган нарсаларни бошқаларга айтмаслиги лозим. Мазкур сирни бошқаларга айтиб юриш беодоблик, шарму хаёсизлик ва гуноҳ иш ҳисобланади. Жамиятда фоҳиша гап-сўз ва ишларнинг кўпайишига сабаб бўлади.\n9. Орада чиққан келишмовчиликларни иложи борича яхшилик билан ҳал қилиш ҳаракатида бўлади.\nЭрнинг хотинига ваъз қилиши, ўрини бошқа қилиб ётиши каби чоралар аввал айтиб ўтилган. Энди ораларига ислоҳ учун ҳакам қўйиш ҳақидаги оятни ўрганамиз.\nАллоҳ таоло «Нисо» сурасида: «Агар икковларининг оралари бузилишидан қўрқсангиз, эрнинг аҳлидан бир ҳакам ва хотиннинг аҳлидан бир ҳакам ажратинг. Агар улар ислоҳни ирода қилсалар, Аллоҳ эр-хотиннинг орасини мувофиқлаштирур. Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир», деган (35 – оят).\nЭр ўзи рози бўлган қариндошини, хотин ҳам ўзи рози бўлган бир қариндошини ҳакамликка тайин қиладилар. Розилик, кейинчалик ҳакамлар чиқарган ҳукмга ҳам рози бўлишлари учун керак бўлади.\nАлбатта, ҳакамлар ақлли, тажрибали, турмушнинг пасту баландидан хабардор кишилар бўлиши лозим. Табиийки, икковлари ҳам Аллоҳдан қўрққан ҳолда, адолатли ҳукм чиқаришга ҳаракат қилишлари керак. Ҳакамларнинг асосий вазифаси эру хотин орасини ислоҳ қилишдир.\nШунинг учун ҳам ояти каримада,\n«Агар улар ислоҳни ирода қилсалар, Аллоҳ эр-хотиннинг орасини мувофиқлаштирур», деб ҳакамларга ислоҳчилик нисбати берилмоқда.\nХудди шу тушунчадан келиб чиқиб, баъзи уламолар: «Ҳакамларга фақат яраштириш–ислоҳ ҳуқуқи берилган», дейдилар.\nБошқалари эса, ҳолатни ўргангач, ислоҳ қилишнинг иложи йўқлигига амин бўлишса, эру хотинни ажратиб қўйсалар ҳам ҳақлари бор, шунингдек, уларга тегишли жазо чораларини, молу мулкка оид масалаларни ҳам ҳал қилишади, дейдилар.\nҲазрати Усмон ибн Аффон Зиннурайни вақтларида худди шу ояти каримага амал қилиб иш юритилганлиги тафсир китобларимизда нақл қилинади:\nАқийл ибн Аби Толиб Фотима бинти Утба ибн Робиъага уйланган эди. Аёл: «Сен менга сабр қилсанг, мен сенга нафақа бераман», деган эди. Эри кўчадан келса,\n«Утба ибн Робиъа ва Шайба ибн Робиъалар қаерда?» деб сўрарди. Бир куни эри: «Дўзахга кирсанг, сенинг чап томонингда бўладилар», деб жавоб қилди.\nХотин кийимларини кийиб, халифа - ҳазрати Усмон ҳузурига бориб, бўлган воқеани айтди.\nҲазрати Усмон кулдилар-да, Абдуллоҳ ибн Аббос билан Муовия ибн Абу Суфёнларни чақириб, ҳакам этиб тайинладилар ва уларга: «Агар яраштиришни истасангиз, яраштиринг, ажратишни истасангиз, ажратинглар», дедилар.\nАлбатта, ҳакамлар ўзларининг инсоний чекланган илмлар ва имконлари доирасида ҳукм чиқарадилар. Қолгани эса, ҳар бир нарсани ўзининг чексиз илми ила билувчи ва ҳар бир ишдан хабардор Аллоҳ таолонинг ўзига ҳавола.\n«Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир».\n10. Эр бола туғилганда қилиниши лозим бўлган барча амалларни яхшилаб ўрганиб татбиқ қилиши матлуб.\nБола туғилиши муносабати ила амал қилинадиган одоблар қуйидагилардан иборат:\n1. Ўғил туғилганда кўп, қиз туғилганда оз хурсанд бўлмаслик. Балки, қиз туғилганда сурурни кўпроқ изҳор қилиш. Чунки қизлар учун кўп савоб ваъда қилинган. Аллоҳ таоло Қуръонда фарзанд беришни зикр қилганда олдин қизларни ёдга олган. Кофирлар эса қиз фарзанд кўришганда хафа бўлишар эканлар. Пайғамбар саллоллоҳу алайҳи васалламнинг ҳам кўп фарзандлари қиз бўлган.\nУ зот ўз ҳадисларидан бирида: «Кимнинг қиз фарзанди бўлса, унга яхшилаб одоб ва таълим берса, Аллоҳ ўзига берган наъматлардан унга ҳам кенгчилик ила берса, ўша қиз унинг учун дўзахдан ман қилувчи ва парда бўлади», деганлар.\n2. Фарзанднинг ўнг қулоғига азон, чап қулоғига такбир айтиш.\n3. Фарзандга гўзал исм танлаши керак.\nИмом Тобароний ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам.: «Қачон исм қўйсангиз бандалик маъносини ифода этинг», деганлар.\nИмом Муслим ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ учун энг маҳбуб исмлар Абдуллоҳ ва Абдурроҳмандир», деганлар.\nИмом Абу Довуд ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қиёмат куни исмларингиз ва оталарингизнинг исмлари билан чақираласизлар. Бас, исмларигизни гўзал қилинг», деганлар.\n4. Ақийқа қилади.\n5. Фарзанднинг танглайини ширинлик билан кўтаради.\n10. Эр талоқ масалаларини яхшилаб ўрганиши, талоқ сўзини айтишга зинҳор шошилмаслиги лозим.\nИслом динида талоқ фақат ноилож қолгандагина ишлатиш учун берилган рухсатдир. Энг муҳими мўмин мусулмон эркак иложи борича талоқ қилмаслик руҳида тарбия топган бўлади. Умуман Ислом жамиятида талоқ ёмон олинади. Унинг учун Аллоҳнинг арши ларзага келади, деган тушунча бўлади.\nТалоқ қуйидаги ҳадиси шарифда таъкидланганидек, Аллоҳ энг ёмон кўрган ҳалол нарса ҳисобланади\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ азза ва жаллага энг ёмон кўрилган ҳалол талоқдир», - дедилар». Абу Довуд ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nДемак, эр сал жаҳл чиққанда, хотини билан ғижиллашиб қолганда ёки мастликда бўлар-бўлмасга талоқ қилиши мумкин эмас. Талоқ-бу эркакларнинг аёлларга зулм ўтказиш воситаси эмас, балки энг сўнгги чорадир.\nШунингдек, аёл киши эридан талоқ сўраши керак эмас.\nСавбон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қай бир аёл узрли сабабсиз эридан талоқ қилишни сўраса, унга жаннатнинг ҳиди ҳам ҳаром бўлади»-дедилар». Сунан эгалари ривоят қилган.\nЭридан беҳудага талоқ қилишни сўраган аёл жаннатга кириш у ёқда турсин, унинг ҳидини ҳам ҳидлай олмайди.\nАёл кишилардан ким бўлишидан қатъий назар ҳеч ким бой-бадавлат, мансабли, обрўли эркакни ўзиники қилиб олиш учун аввалги хотинини талоқ қилдиришга урунмаслиги лозим. Ризқу рўз, оилавий бахт масалалари тақдирга қараб бўлади. Бировнинг оиласини бузишга урингандан кўра, уларга бахт-саодат тилаб, ўзига ҳам худди ўшандоқ, балки ундан ҳам яхшироқ оила бўлишини тилаш, шунинг учун ҳам ҳалол-пок йўл билан ҳаракат қилиш керак.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳеч бир аёл ўз синглисининг товоғини бўш қолдириб, ўзи никоҳланиб олиш учун унинг талоғини сўрамасин. Албатта, уга ҳам тақдир қилингани бўлур»-дедилар». Тўртовлари ривоят қилишган.\nҲеч иложи қолмай талоқ қилишга мажбур бўлиб қолса, сунний талоқ қилади.\nСунний талоқнинг ҳайз ва нифос кўрадиган аёлларга нисбатан бўлиши - хотинни ҳайз ва нифосдан пок бўлганидан сўнг, жинсий яқинлик қилмай туриб бир талоқ қўйишдир.\nЯна ҳайз кўрганидан сўнг, жинсий алоқа қилмай туриб, яна бир талоқ қўйилади. Шундоқ қилиб учинчи мартадан кейин уч талоқ бўлади.\nТалоқнинг сунний-шариат кўрсатмаларига мувофиқ бўлиши учун унда иккита шарт мавжуд бўлиши керак.\nТалоқ аёл киши ҳайз ёки нифосдан пок бўлганидан кейин, унга жинсий яқинлик қилмай туриб қилиниши шарт.\nЯъни, талоқнинг сунний - шариат кўрсатмаларига мувофиқ бўлиши учун зарур бўлган икки шартдан иккичиси талоқнинг биттадан ортиқ бўлмаслигидир.\nАлбатта, талоқ аёл ва унинг аҳли учун оғир бўлади. Умид билан никоҳдан ўтиб, орзу-ҳавас билан янги турмушни кўзлаб турганида талоқ бўлиши катта мусибат.\nБунинг устига дўсту душман, ёру биродарларнинг олдида нима деган гап бўлади?! Ана шу ҳолатларни ҳисобга олиб, маҳрни ҳам тайин бўлмагани учун талоқ қилинган аёлга шариатда мутъа (фойда), деб номланган молиявий тақдирлаш беришни жорий қилинган.\nБериладиган мутъанинг миқдори эр тарафга боғлиқ, имконига қараб кўпроқ нарса берса, яхши бўлади.\nРивоят қилишларича, Имом Ҳасан розияллоҳу анҳу мутъа учун ўн минг дирҳам берган эканлар.\nШундай қилинса, келин тарафга енгил бўлади. Кўнгиллари таскин топади. Дўсту душманларнинг гап-сўзидан ҳам қутиладилар. Чунки шунчалик мол-дунё беришлик қизда айб йўқлигининг, йигит тараф уни ҳурмат қилишининг, аммо ноиложликдан ажралаётганлигининг аломати бўлади.\nАжрашганда ҳам икки тараф бир бирини бошқаларга ёмонлаб юрмайди. Салафи солиҳлардан бири аёли билан ажрашганда одамлар аёлнинг ёмонлиги учун ажрашган бўлишларига ишора қилишган. Шунда ул зот:\n«Агар мен қайта ярашадиган бўлсам, ўз хотинимни ёмонлаган бўламан. Агар қайта ярашмасам, бировнинг хотинини ёмонлаган бўламан», деганлар ва аёл ҳақида барор оғиз ёмон гап айтмаганлар.\n05:00 / 14.02.2017 1435\n05:00 / 14.02.2017 1652\nОтаонага хизмат қилган мужоҳид ва ҳожидир . . Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи давоми...\n1729 17:04 / 08.01.2017\nҲадялар ҳақидаги бобларЯхшилик қилишнинг услубларидан бири ҳадядир. Шунинг учун ҳам китобда ушбу хайрли ишга алоҳида қисм бағишланмоқда..Ҳадя, деганда бир одам давоми...\n2929 23:37 / 14.03.2017\nМаъсят бўлмаса, ота-онасига яхшилик қилаверади\nАбу Дардо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади .Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам менга тўққиз нарсани васият қилдилар Аллоҳга ширк келтирма, агар қиймақийма давоми...\n1719 05:00 / 14.02.2017\nЎз бандаларига ибодатнинг турини кўпайтириб берган Аллоҳ таолога беадад, беҳисоб ҳамду санолар бўлсин. Каттаю кичикларга аввал салом берган севимли давоми...\n1693 05:00 / 06.03.2017


Бу жараёнда, Президентимиз таъбири билан айтганда, “биринчи навбатда, иқтисодий негизни барпо этиш ва иқтисодий ислоҳотларни амалга ошириш — янги жамият қуришнинг энг муҳим шарти”ни бажаришимиз лозим эди. Чунки бусиз демократик бозор муносабатларига ўтиш, иқтисодиётни либераллаштириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантириш, маҳсулот ишлаб чиқариш ва хизматлар кўрсатиш сифатини яхшилаш орқали аҳоли турмуш фаровонлигини ошириш мумкин эмас эди.\nШу боис ушбу ўта масъулиятли вазифа ижросига жиддий киришилди ва тарихан қисқа муддатда давлатимиз раҳбари томонидан ишлаб чиқилган, халқаро миқёсда “ўзбек модели” сифатида эътироф этилган тамойиллар асосида иқтисодий тараққиётни таъминлашга амалда эришилди.\nТаъкидлаш керакки, қўлга киритилган ютуқларда юртимизда икки поғонали банк тизими йўлга қўйилиб, республика Марказий банки томонидан мазкур тизимни бир маромда бошқариш стратегияси пухта ишлаб чиқилганлиги молия муассасаларининг барқарор фаолият юритиши учун улкан имкониятлар эшигини очиб берди. Натижада улар иқтисодий ислоҳотларнинг таянчи ва мададкорига айланди.\nАйтиш жоизки, истиқлолимизнинг илк давридан бошлаб Ўзбекистонда молия-банк тизимини ислоҳ қилиш ва эркинлаштиришга алоҳида эътибор қаратилиб, бевосита давлатимиз раҳбари раҳнамолигида банкларнинг республика пул-кредит сиёсатидаги ролини мустаҳкамлаш мақсадида изчил чора-тадбирлар кўрилгани бугун ўз самарасини бермоқда.\nБунда, табиийки, ушбу тизимни оқилона бошқариб келаётган Марказий банкнинг ўз ўрни бор. Айниқса, сўнгги 5 йил ичида бу тизим ўзининг иш фаолиятини тубдан ўзгартирганини эътироф этиш керак. Аввало, Марказий банкнинг мутасадди ходимлари идорада ўтириб эмас, жойларга чиқиб, халқ орасига кириб, аҳоли билан юзма-юз учрашган ҳолда, очиқ мулоқотлар ва давра суҳбатлари ўтказмоқдалар.\nМазкур тадбирлар асносида улар давлатимиз раҳбарининг тадбиркорликни ривожлантиришга доир фармон ва қарорлари мазмун-моҳияти тўғрисида батафсил тушунтиришлар беришаяпти, меҳнат ярмаркалари ташкил этиб, коллежларни битирган ёшларимизнинг бандлигини таъминлаш мақсадида керакли дастгоҳларни тақдим қилаяптилар. Пировардида эса минглаб ёшларимиз ўз бизнесига, ўз маблағига эга бўлиб, тадбиркор сифатида юртимиз иқтисодиёти равнақига муносиб ҳисса қўшмоқдалар.\nБуларни эслашдан мурод шуки, 2008 йилда бошланган жаҳон глобал иқтисодий инқирози кўплаб хорижий давлатларга катта зиён етказгани, минглаб одамлар ишсиз қолгани ҳеч кимга сир эмас. Натижада инқироз оқибатларидан қутулиш учун Буюк Британия 1 триллион, АҚШ 3,5 триллион, Германия 893 миллиард, Россия 222 миллиард, Хитой 570 миллиард АҚШ доллари сарфлаган бўлса, ташқи қарз сиёсатининг нотўғри амалга оширилиши туфайли Греция, Испания, Италия, Ирландия ва Португалия сингари мамлакатларда бюджет тақчиллиги билан боғлиқ муаммолар ҳали-ҳануз кўзга ташланмоқда.\nЮртимизда эса Президентимиз томонидан оқилона сиёсат олиб борилгани, узоқни кўзлаб иш юритилгани, хусусан, Инқирозга қарши чоралар дастури ишлаб чиқилиб, унинг ижроси таъминлангани нафақат давлатимизни бало-қазодан асраб қолди, балки халқимизнинг тинч, осойишта ва бахтли ҳаёт кечиришига имкон яратди.\nГап шундаки, банкларимиз томонидан айнан 2008 — 2013 йилларда 22 трлн. сўмликдан зиёд кредит маблағлари тадбиркорлар ва ёшларга, 23 трлн. сўмлик сармоялар мамлакатимиз экспорт салоҳиятини мустаҳкамлашга, минглаб юртдошларимиз учун янги иш ўринлари ташкил этишга ажратилди.\nАҳамиятли жиҳати шуки, ана шу кредитлар ташқи қарзга таянмасдан, ички манбаларни жалб этиш ҳисобидан берилди. Бу, албатта, молия муассасаларимизнинг “Банк мижоз учун, халқимиз учун” тамойилига тўла амал қилиб фаолият юритаётганининг ёрқин ифодасидир. Хорижнинг нуфузли рейтинг агентликлари Ўзбекистон банк тизими томонидан олиб борилаётган ишларга юқори ва ҳаққоний баҳо бериб келаётганининг боиси шунда.\nҚолаверса, Марказий банк томонидан узоқни кўзлаб юритаётган фоиз сиёсати ҳам диққатга сазовор. Айниқса, қайта молиялаш ставкасини камайтириш борасида амалга оширилаётган ишлар тадбиркорларимизга ўз бизнесларини йўлга қўйишда қулай шарт-шароитлар яратди, десак, муболаға бўлмайди. 1996 йилнинг бошида бу кўрсаткич 84 фоизни ташкил этган бўлса, 2014 йилнинг 1 январидан қайта молиялаш ставкаси 12 фоиздан 10 фоизга туширилгани бунинг тасдиғидир.\nМустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги мамлакатларида эса, қайта молиялаш ставкаси нисбатан паст бўлишига қарамасдан, кредит қўйилмаларининг ўсиши 3-10 фоиз оралиғида ўзгариб турибди. Ўзбекистонда-чи? Мазкур кўрсаткич сўнгги 10 йил ичида ўртача 30 фоиздан ортиқроқни ташкил этмоқда.\nЮқоридаги таҳлиллар Ўзбекистонда қайта молиялаш ставкасининг иқтисодиётни кредитлашнинг юқори ўсиш суръатларини таъминлаш учун мақбул даражада эканлигидан далолатдир. Шунинг учун ҳам, тадбиркорларимиз банклардан ҳеч бир қийинчиликсиз кредитлар олиб, юқори натижаларга эришмоқда. Шу ўринда мисол тариқасида Фарғона вилоятида бу борада амалга оширилган ишларга алоҳида тўхталиб ўтсак. Хусусан, вилоятда тижорат банклари томонидан кичик бизнесни кредитлаш ҳажми сўнгги 10 йил ичида қарийб 23,6 баробар ўсди, ўнлаб янги хизмат турлари жорий этилди. Биргина “Микрокредитбанк”нинг вилоят филиали томонидан кўрсатилган микромолиявий хизматлар ҳажми 2013 йилда 20,9 млрд. сўмликни ташкил этган бўлса, 2014 йилнинг биринчи ярим йиллигида мазкур кўрсаткич 12,6 млрд. сўмликка етказилди.\nМиллий банкнинг вилоят бошқармаси эса асосий эътиборни давлатимиз раҳбарининг 2008 йил 28 ноябрдаги Фармони билан тасдиқланган Иқтисодиётнинг реал сектори базавий тармоқлари корхоналарини қўллаб-қувватлаш, уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш ва экспорт салоҳиятини ошириш чора-тадбирлари дастури ижросига қаратмоқда. Мисол учун, Қувасой шаҳрида жойлашган “North south textile” масъулияти чекланган жамиятида шу банк томонидан ажратилган 600 млн. сўмлик кредит эвазига ўтган давр мобайнида 384 млн. сўмликдан ортиқ маҳсулот ишлаб чиқарилди. Шундан 200 млн. сўмлиги ички бозорда сотилди, 80 минг АҚШ долларилик қисми эса экспорт қилинди.\nМазкур банкнинг Бувайда филиали томонидан трикотаж маҳсулотлари ишлаб чиқаришни кенгайтириш учун “Нурафшон зиё текс” хусусий корхонасига 50 млн. сўмлик кредит берилган эди. Бунинг самараси ўлароқ, 5 та иш ўрни яратилиб, 20 минг АҚШ доллари миқдоридаги маҳсулот хорижга чиқарилди.\nШунингдек, вилоятда фаолият кўрсатаётган тижорат банклари бошқармалари ва филиаллари томонидан шахсий ёрдамчи хўжаликларга қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш, чорвачилик, паррандачилик ва асаларичиликни ривожлантириш ҳамда ихчам иссиқхоналар ташкил этишга Марказий банкнинг қайта молиялаш ставкасидан юқори бўлмаган фоиз ставкаларида кредитлар йўналтирилаётганлиги ҳам қишлоқ аҳолиси учун айни муддао бўлмоқда. Ушбу мақсадлар учун 2012 йилда 8,6 млрд. сўмлик, 2013 йилда 14,4 млрд. сўм миқдорида, шу йилнинг биринчи ярмида эса 10 млрд. сўмлик кредитлар ажратилгани бунга мисол бўла олади.\nВилоятда касб-ҳунар коллежлари битирувчиларининг тадбиркорлик фаолиятини имтиёзли асосларда молиявий қўллаб-қувватлаш масаласи ҳам тижорат банкларининг диққат-эътиборида. Айтайлик, кейинги 3 йил давомида мазкур йўналишга берилган кредитлар ҳажми қарийб 5,5 баравар ўсиб, фақат 2013 йилнинг ўзида бу кўрсаткич 19 млрд. сўмликка етди.\nМухтасар айтганда, Фарғона вилоятидаги тижорат банкларининг филиаллари томонидан ажратилаётган кредитлар тадбиркорлар, фермерлар ва ёшларнинг бизнес лойиҳаларини рўёбга чиқаришда қўл келмоқда. Бу эса юзлаб янги саноат корхоналарини ишга тушириш, маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини орттириш, янги иш ўринларини яратиш орқали юртимиз иқтисодиётини мустаҳкамлашда муҳим омил бўлаётир.\n“Камалак шабнам текс” МЧЖ раҳбари:\n— Корхонамиз “Ипотека-банк”нинг Бухоро вилояти филиали мижози ҳисобланади. Шу йилнинг бошида ушбу банкдан 400 млн. сўм миқдорида сармоя олган эдик. Бу маблағга пахта толасидан газлама ишлаб чиқариш ускуналари ва хом ашё харид қилинди. Ҳозирги кунга қадар эса корхонамизда 1 млрд. 200 млн. сўмлик маҳсулот тайёрлашга эришдик. Бундан ҳам муҳимроғи, банкнинг мадади билан ўн икки кишининг хонадонига барака кирди.\nКелгусида фаолиятимизни янада кенгайтириб, ишлаб чиқаришнинг бошқа йўналишларини ҳам йўлга қўймоқчимиз. Бу борада ҳам “Ипотека-банк”нинг молиявий кўмагига суянамиз. Чунки ҳамкоримиздан кўнглимиз тўқ.\nШанхай Хорижий мамлакатлар билан дўстлик уюшмасининг ижрочи вице-президенти (Хитой Халқ Республикаси):\n— Хитой Ўзбекистонни буюк қўшни, қадимий тарих ва ноёб маданият, улкан салоҳиятга эга бўлган ва ўз олдига қўйган эзгу мақсадлар сари дадил бораётган мамлакат сифатида билади. Инвестициявий ҳамкорлигимиз эса икки давлат ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг янада мустаҳкамланишига хизмат қилмоқда. Бунда, шубҳасиз, республикада яратилган қулай инвестициявий ва ишбилармонлик муҳити муҳим аҳамият касб этаяпти.\nЮртингизда 455 тадан зиёд Ўзбекистон — Хитой қўшма корхонаси самарали фаолият кўрсатаётганлиги, банкларингиз томонидан улар учун қулай шарт-шароитлар яратилгани фикримнинг исботидир. Биз бу ишончни қадрлаймиз ва ҳукуматимиз номидан республикангиз молия-банк тизими раҳбарларига ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз.\nХулоса шуки, кейинги йилларда Ўзбекистонимизнинг молия-банк тизимида ўсиш ва барқарорлик кўзга яққол ташланаётир, унга мижозларнинг ишончи янада кучаймоқда. Бу, таъбир жоиз бўлса, мустақиллик шарофатидир. Истиқлолимиз абадий экан, у туфайли амалга ошириб келинаётган кенг кўламли ислоҳотлар, хусусан, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини молиявий қўллаб-қувватлаш, уларнинг фаолиятини кенгайтириш, иқтисодиётнинг барча тармоқларини ривожлантиришга қаратилган саъй-ҳаракатлар эса бундан буён ҳам ўзининг юксак самараларини бераверади.\nМарказий банк материаллари асосида И. ЎТБОСАРОВ тайёрлади.


«Hilol» диний-маърифий, ижтимоий-адабий журналининг 2-сони\n«Ҳилол» диний-маърифий, ижтимоий-адабий журналининг 2-сони\n«Ҳилол» журналининг азиз ўқувчилари, муҳтарам мўмин-мусулмон биродарлар! Барчангизни рўза ва Қуръон ойи, тақво ва тавба ойи, раҳмат ва шафқат ойи, мағфират ва дўзахдан қутилиш ойи, барака ва савоб ойи – Рамазони шариф кириб келиши билан чин қалбдан қутлашга ижозат бергайсиз.\nОйларнинг саййиди Рамазони шариф кириб келди. Рамазон ойининг рўзаси Ислом уммати учун Аллоҳга бандаликни, тоатни изҳор этиш, Парвардигорнинг синовидан ўтиш, У Зотга қурбат ҳосил қилишнинг энг қулай имконидир. Шу боис руҳиятимизда, қалбимизда мунаввар лаҳзаларнинг завқи, шуури, ҳаракатларимизда шу ойга тайёргарликнинг ширин ташвишлари...\nРўзадорлар дунёда Аллоҳ таолонинг маҳбуб бандалари, охиратда жаннат уйининг улуғ меҳмонлари бўлишади. Рамазон инсон нафсини жиловлаш, поклаш, чиниқтиришнинг энг қулай фурсатидир. «Марҳабо, эй бизларни покловчи! Рамазоннинг ҳамма вақти яхши: кундузи рўза, кечаси қиём, бу ойдаги нафақа Аллоҳ йўлидаги нафақа кабидир», деганлар Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу. «Ҳар нарсанинг закоти бор, баданнинг закоти рўза тутишдир», деганлар Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу.\nАллоҳ таоло бандаларининг хайрияти, уларга карам ва меҳрибонлик кўрсатиш учун бу ойни бошқаларидан фарқли қилган. Шунинг учун биз бу ойни интиқлик, кўтаринкилик, катта иштиёқ билан кутамиз. Мақсадимиз, бу ойда Аллоҳнинг синовидан яхши ўтиб, У Зотнинг розилигини топишдир. Қийинчилик ва чекловларга сабр қилиб, жаннат мукофотини қўлга киритишдир. Рўза сабабли қалбимизни поклаш ва мунаввар қилиш, жасадимизни сабрга ўргатиб, чин ихлосли мусулмон бўлишдир.\nҲадисларда «Рўза тутишдан мақсад иродани мустаҳкамлаш, ўзига ҳоким бўлишдир», дейилган. Рамазон сабр ойи бўлгани учун очлик, ташналик ва бошқа нафсий чекловларга сабр қилиш билан бирга кишилар дилига озор бериш, ўзгаларни ғийбат қилиш, ёлғон гапириш ва ёлғон гувоҳлик бериш, яқинларимизга бемеҳр бўлиш каби иллатларни тарк этишда ҳам сабр кўрсатишимиз керак бўлади.\nРамазон тақво ойидир. Бу ойда хулқимиз, иффатимиз, ҳаром ва шубҳалардан тийилишимиз бошқа ойларга қараганда кўпроқ ва кўламлироқ бўлиши зарур. Рамазон ибодатларни кўпайтириш, гуноҳларга мағфират сўраш, Қуръон билан ошно бўлиш, Аллоҳга қулликни юксак чўққисига кўтариш ойидир. Шундай бўлгач, Рамазонни тақво, ҳалоллик, ҳусни хулқ ва яхшиликлар ойига айлантириш учун бор куч-имкониятларимизни сафарбар қилайлик!\nРамазон шундай ойки, уни чинакам тақво, холис ибодатлар билан, Аллоҳга қулликда ўтказиш орқалигина унинг шарафини сақлаган, мусулмонлик бурчимизни оқлаган бўламиз. Барча мусулмонларимизга ушбу ойни Аллоҳ буюрганидай чиройли ўтказиш насиб этсин! Рамазон ойингиз муборак бўлсин!\nНоми: «Hilol» диний-маърифий, ижтимоий-адабий журналининг 2-сони\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2019 йил 11 апрелдаги 1939-сонли тавсиясига асосан нашр қилинди. Ўзбекистон Республикаси Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигида рўйхатга олинган. Гувоҳнома рақами: 0980\nРўза ва саломатлик\nДунё Рамазонни қаршиламоқда\nНигоҳни оёғингиз учига қаратинг!\nСотилган сони: 112\nКўрилган сони: 20074\nҲилол журналининг 2-сони hilol jurnali


Home icon Бош саҳифа»Адабиётшунослик»Аҳмад Лутфий асарларининг ўзбекча нашрлари ҳақида\n“Иймон соҳиби бўлиш барчамизнинг энг аввалги, ниятимиз ва мақсадимиздир. Бу мақсад бизни бевосита динни чуқурроқ ўрганишга, саҳобалар ҳаёти билан танишишга рўбару қилади...”\nБир қараганда, мазмун бор, гап ҳам аниқдек. Лекин диққат этилса, туркча қурилган жумла ўзбекча сўзлар иштирокида такрорланган, холос. Ўзбек китобхони учун ўзбекча таржимада берилса бўлмасмиди? Масалан, шундай: “Барчамизнинг асос ниятимиз ва бош мақсадимиз, албатта, имонли бўлишдир. Ушбу мақсад бизларни динимизни чуқурроқ ўрганишга ва саҳобаларнинг ҳаёт йўли билан танишиб боришга ундайди...”\nХудди шу саҳифадаги яна бир жумла: “Пайғамбаримиз (с.а.в.)ни энг яхши таниган, бошқаларга насиб қилмаган кўпгина хотираларга эга бу қимматли инсондан ҳам, афсуски, жуда кам хотирага эгамиз...”\nФикри ожизимизча, мутаржим: “Афсуски, ҳазрати пайғамбаримиз (с.а.в.)ни энг яхши билгувчи ва ул зот ҳақларида, ўзгаларга насиб қилмаган, кўплаб гўзал хотиралар соҳиби бўлмиш бу қадрли инсоннинг ўзи ҳақида жуда кам ёдномаларга эгамиз...” дея таржима қилмоқчи бўлган кўринади.\nТаржима асносида нафақат тилни яхши билиш, балки ўзбек адабий тил меъёри, гап қурилиши ва, қолаверса, туркча сўзларнинг контекстдаги ўзбекча мувофиқ эквивалентларини топа билиш ҳам керак. Масалан, асарнинг 4-китоби 37-бетида: “Бу гаплардан ҳазрат Сайфуллоҳнинг кўзлари яшнаб кетди...” дейилади. Ўзбекчада кўз яшнамайди, юз яшнайди, кўз чақнайди.\n— Биз сенинг ҳузурингга ёрдам бериш ниятида келдик...”\nШу ўринда бир тил қоидасини эслатиш жоиз. Турк тилининг усмонлитурк ҳатто, ундан ҳам олдинги даврларда қолган бир хусусиятини тилшунослар алоҳида таъкидлашади. У ҳам бўлса, “туркчадаги калима олди-бердисида истеъмолга кираётган ажнабий сўзларни худди ўзидек қабул этилмаган ва уларни турк тили фонетикасига уйғунлаштирилган. Ҳатто олинаётган калималар сас жиҳатидангина ўзгаришга учраб қолмай, балки кўп ҳолларда маъно ва қўлланиш доирасида ҳам ўзгариш рўй берган...” (Проф.Др. Муҳаррем Эргин. Турк дили. Истанбул, 1992, 162).\nАсарда ёритилаётган воқеаларга эътиборсизлик ёки нима таржима қилинаётганини фаҳмламаслик ҳолати ҳам кузатилади. Мана, қаранг: “Жумладан келтиришимиз мумкин, ҳазрат Абу Бакр (р.а.) Мадинага келиб, саҳобалар билан учрашди. Бу гал Румлар билан рўбару келиш вақти келган эди. Улар ҳам худди шу фикрда эканликларини айтишди. Шундай қилиб, Мутенинг интиқоми олинарди...” (3-китоб, 3-4-бетлар).\nАйтиш керакки, зотан Абу Бакр Мадинада эдилар ва у киши саҳобалар билан учрашиш учун Маккага борганлар. Шунинг учун ушбу жумла тахминан қуйидагича берилиши керак эди: “Жумладан, ҳазрати Абу Бакр (р.а.)ни Маккага бориб, саҳобалар ила учрашиш асносида, румликлар билан тўқнашиш вақти келганлиги ҳақида қилган муҳокамалари эди. Саҳобалар ҳам худди шу фикрда эканликларини айтишди ва шу тариқа, Мутаънинг интиқоми ҳам олинар эди...”\nЭътиборсизликлар туфайли рўй берган баъзи жиддий камчиликлар ушбу китобнинг ҳам ҳуснини бузиб турибди. Масалан, 2-китобнинг 89-саҳифасида ўқиймиз: “Чунки Аллоҳ таоло “Моида, 93” деган. Мен эса Аллоҳдан тақво қиламан...”\nТўғри, зукко китобхон Қуръони каримдаги “Моида” сурасининг 93-оятини ўқиб олиши кераклигини англайди. Бироқ ҳамма бадиий асарда ҳам керакли адабиётларга ишоралар қилинаверса... унда бадиийлик моҳияти қайда қолади?!\n“Мен эса Аллоҳдан тақво қиламан...” жумласи эса шарҳга муҳтож. Ушбуни “Мен Аллоҳдан қўрқиб тақво қиламан” дейилса, мазмунга уйғун бўларди. Чунки ишора қилинган оятда ҳам “Аллоҳдан қўрқиб, чиройли амаллар қилиш” ҳақида сўз боради.\nШундай бўлса-да, ушбу асар таржимасининг ҳам баъзи ўринларида туркча матнга кучли тақлид сезилиб қолган. Мисол учун, 3-китобнинг 8-саҳифасидаги жумла: “Бу дафъа қирмизига тортиб кетадиган қора юзли хотин ўрнидан турди...”


Бу қизиқ\t12 Август 14:01 6286\nГидрометеорология хизмати маркази эртага, 13 август куни Ўзбекистонда кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди.\nТошкент шаҳрида ҳаво бироз булутли бўлади, вақти-вақти билан ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 5-10 м/с тезликда эсади, 12-15 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 20-22°, кундузи 32-34° бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 18-23°, кундузи 30-35° бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятларида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 18-23°, кундузи 32-37° бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятларида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 18-23°, кундузи 30-35° бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилоятларида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 18-23°, кундузи 32-37° бўлади.\nАндижон, Наманган, Фарғона вилоятларида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 20-25°, кундузи 32-37° бўлади.\nРеспубликанинг тоғ олди ва тоғли ҳудудларида ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, баъзи жойларда қисқа муддатли ёмғир ёғиши, момақалдироқ бўлиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб, ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 17-22 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 13-18°, кундузи 22-27° бўлади.\n20 Октябрь 09:08 35300\n20 Октябрь 08:58 27911\n21 Октябрь 10:51 21573\n19 Октябрь 13:02 20927\n20 Октябрь 21:18 18871


Энг бой одамнинг собиқ рафиқаси АҚШнинг...\n12.07.2020 09:10 0 3034\nДунёнинг энг бой одами Жефф Безоснинг собиқ рафиқаси Маккензининг мол-мулки 62,3 миллиард долларга баҳоланмоқда. Бу ҳақда «Forbes» журнали хабар берган.\nБезос ажрашгандан сўнг собиқ эри асос солган «Amazon» компаниясининг 4 фоиз акциясини қўлга киритиб, АҚШнинг энг бой аёлига айланди. «Amazon» акциялари 2 июлдан 9 июлгача — бир ҳафтада 10 фоизга қимматлашди.\nКомпания раҳбари Жефф Безоснинг бойлиги 16,2 миллиард долларга кўпайиб, 188,2 миллиард долларга етди.\nАжрашгандан сўнг Маккензи Безос эрига тегишли бўлган «Amazon» акцияларининг чорак қисмини қўлга киритди: ўша пайтда 36 миллиард долларга баҳоланганди. Шундан бери компания акцияларининг қимматлашиши шарофати билан унинг мол-мулки қарийб икки баравар кўпайган, деб ёзади нашр.\nБезос АҚШнинг энг бой аёллари рўйхатида етакчилик қилиб келаётган «Walmart» корпорацияси асосчиси Сэм Уолтоннинг қизи Элис ўрнини эгаллади. Нашрнинг таъкидлашича, Маккензи мол-мулки кўплиги бўйича дунёда фақат «L'Oreal» асосчисининг невараси Франсуаза Бетанкур-Майерсдан кейин туради. Чунки унинг бойлиги 64 миллиард долларга баҳоланган.\nAmazon миллиардер Forbes Жефф Безос акция Маккензи Безос энг бой одам энг бой аёл\nХориж 09/05, 18:15


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - ТАРБИЯ АСОСИ ЎРНАК БЎЛИШДА\nТАРБИЯ АСОСИ ЎРНАК БЎЛИШДА\nХалқимиз жуда болажон. Шу боис ҳар бир ота-она ўз фарзандининг таълим-тарбиясига алоҳида эътибор билан қарайди. “Бола бошидан”, “Бир болага етти қўни-қўшни ота-она” деган мақоллар ҳам ана шу асосда юзага келган.\nБироқ аксарият ҳолларда ота-онанинг тарбия борасидаги озгина хатоси сабаб болаларимизда одобсизликнинг баъзи аломатлари кўзга ташланиб қолади. Сир эмаски, кўпинча тарбия жараёнида қўрқитиш усулини қўллаймиз. Унинг салбий оқибатлари ҳақида ўйлаб ҳам кўрмаймиз. Сўзимизга кирмаган кичкинтойларни турли нарсалар – ялмоғиз, ажина кабилар билан қўрқитамиз. Мутахассисларнинг фикрича, бу нотўғри экан.\nАйрим ота-оналар тартибсизлик қилаётган болаларини совға қилинган нарсани тортиб олиш ёки қайтиб ҳеч нарса олиб бермаслик билан қўрқитадилар. Бу эса болада айтган сўзидан қайтиш мумкин деган фикрни уйғотади. Бола ваъда бериб, уни бузиш мумкинлигига ишона бошлайди. Энг ёмони, қўрқитилиб ўстирилган бола руҳан мажруҳ бўлиб қолади. Агар фарзандингизни комил инсон, мустақил шахс сифатида шаклланишини истасангиз, қўрқитишни ўрнак бўлиш усули билан алмаштиринг.\nРивоят қилишларича, бир киши Имоми Аъзам (раҳматуллоҳу алайҳ)нинг хузурига келиб, фарзандининг кўп ширинлик ейишидан арз қилиб, маслаҳат сўради. Имоми Аъзам уларга қирқ кундан кейин келишларини айтди.\nХалиги киши айтилган муддатда келди. Шунда Абу Ҳанифа (раҳматуллоҳи алайҳ) боланинг бошини силаб:\n– Болам, энди кўп ширинлик емагин! – деб айтди.\nБу ҳолдан таажжубланган ота Имоми Аъзам (раҳматуллоҳи алайҳ)га деди:\n– Бор-йўғи бир оғизгина сўзни айтиш учун қирқ кун кутиш шартмиди?\nШунда у зот жавоб қилди:\n– Қирқ кун аввал келганингизда тонгда асал егандим. Ўшанда, ширинлик емагин десам, сўзимнинг қадри бўлмасди. Қирқ кун давомида парҳез қилдим, ширинлик емадим. Унинг қийинчилигини танам ҳис этди... Хотиржам бўлинг, болангиз бундан кейин ширинлик емайди, деди.\nБолалар феъл-атворини яхшиламоқчи бўлсак, уларни тақиқлар гирдобига ташламай, аввал ўзимиз ёмон ишлардан воз кечишимиз керак.\nБолангизга овқатдан аввал ва кейин қўл юв, дея такрорлайвергандан кўра, ўзингиз ҳар гал бунга амал қилинг. Шунда ўзингиз амал қилган ва ишонган ҳақиқатларга фарзандингиз ҳам ишонади, амал қилади.\nХулоса ўрнида шуни айтиш лозимки, Аллоҳ бизга омонат қилиб берган фарзандларнинг тарбиясига сабр ва матонат билан ёндошишимиз ҳар биримиз учун ҳам қарз, ҳам фарздир.\n611 марта ўқилган.


Юртимиздан алломалар етишиб чиқишига ишонч ортди | "Адолат" СДП\nЮртимиздан алломалар етишиб чиқишига ишонч ортди\nҲаммамиз ҳам “алгебра” атамаси ал-Хоразмий фанга киритган “ал-жабр” тушунчасидан келиб чиққанлигини, умуман олганда ҳам, “алгоритм” атамаси ўзагида буюк бобомиз шарифи ётганлигини яхши биламиз. Бу ҳақиқатни бутун дунё эътироф этади ҳам. Бироқ ўз-ўзимизга савол бериб кўрайлик, бугун, айнан улуғ аждодимиз шарофати билан компьютер техникаси, инновацион технологиялар ривожланган бир шароитда юртимиздан янги Хоразмийлар, Синолар, Берунийлар, Фарғонийлар чиқмаяпти? Ваҳоланки, элда, Ватанда бундай фавқулодда истеъдодларга эҳтиёж жуда катта.\nПрезидентимизнинг 2017 йил 14 сентябрдаги қарорига мувофиқ ташкил этилган Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги мактаб шундай таълим маскани, соҳадаги илк қалдирғочлардан биридир.\nМактабнинг 5-11 синфларига кўп сонли талабгррлар ичидан математика ва чет тили фанидан синовлар асосида қабул қилинган 680 нафар ўқувчи, шубҳасиз, яқин келажагимиздир. Яна бир эътиборли жиҳати, Президентимиз таъбири билан айтганда, “билимли, Ватанимизга муносиб фарзанд бўлиб етишадиган” ўқувчиларга Буюк Британия, Жанубий Корея ва Ҳиндистондан ўқитувчилар сабоқ беришмоқда.\nКелажак – инновацион технологияларда, ғоясига оғишмай амал қиладиган Ўзбекистон “Адолат” социал-демократик партияси бу жараёнда фаол иштирок этиб, юртимиздан янги-янги истеъдодли олимлар етишиб чиқишига ўзининг муносиб ҳиссасини қўшади, албатта.\nИнсон капитали мамлакатнинг муҳим миллий бойлигидир. “Адолат” СДП мамлакат келажагини қандай ёшлар қўлида кўради? Замонавий фикрлайдиган, интеллектуал ривожланган, профессионал тайёргарликка эга, мамлакатимизни модернизация қилиш ва демократик жамият қуриш йўлидаги мураккаб ва кенг кўламли вазифаларни ҳал этишга қодир бўлган, юртимиз ва халқимиз манфаатларига садоқатли... Бу каби фазилатларни узоқ давом эттириш мумкин. Партия янги авлод кадрларини тайёрлаш масаласини принципиал ва ҳал қилувчи аҳамиятга эга, деб билади.\nЮртимиз аҳолисининг асосий қисмини ёшлар ташкил этади. Табиийки, бугунги кунда ёшларга эътибор қаратиш – аввало, келажакка эътибор қаратишдир. Шу сабабли ҳам мамлакатимизда ёшлар масаласига алоҳида эътибор қаратилмоқда, уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қиладиган қатор Қонун ва меъёрий ҳужжатлар қабул қилинди.\nАммо ёддан чиқармаслик лозимки, четдан келадиган ҳар қандай мафкуравий хуруж, жумладан “оммавий маданият” унсурлари ҳам энг аввало аҳолининг ҳали ғўр, ҳаётий тажрибаси кам қатламига, яъни ёшларга қаратилган бўлади. Айниқса компьютер технологиялари ривожланган, дунёни ўргимчак тўридек ўраб олган Интернет тармоғи тобора ривожланиб бораётган бир шароитда ёшлар онги ва қалбини эгаллаб олишга бўлган ёвуз ҳаракатлар кучайгандан кучайиб бормоқда.\nХатоларга бош сабаб жаҳолатдир. Шундан келиб чиқиб, “Адолат” СДП аҳолининг олий таълим билан қамраб олинишини кенгайтириш, қолаверса, таълим ва тарбия соҳасида узвийликни таъминлашни устувор вазифалар сирасига киритган.\nПрезидентимизнинг “Ал-Хоразмий бобомизга дунё ҳозиргача қойил қолади. Бугунги технологиялар, дастурий маҳсулотларга у яратган алгоритм асос бўлган. Сиз бундан фахрланишингиз, буюк аждодимиздек қунт билан ўқиб, доим изланишингиз керак”, деган ўгити бу ўқувчилар учун дастуриламал бўлиб хизмат қилиши шубҳасиз.\nЭнди ўзингиз айтинг: кўзлари чақнаб турган шу ёшлар орасдан чиқмайдими юртимизнинг янги-янги даҳолари? Албатта чиқади. Биз, насиб қилса, шу кунларга гувоҳ бўламиз.\n“Адолат” СДПфракцияси аъзоси


Россия бош вазири Дмитрий Медведев фуқаролар билан ўтказилган учрашувда яна бир бор барчанинг эътиборини ўзига қаратди. Бу ҳақда "Kun.uz" хабар берди.\nЎзига хос форум давомида доғистонлик университет ўқитувчиси Медведевга шундай савол билан мурожаат қилди: «Дмитрий Анатольевич, мен Доғистон давлат университетида ўқитувчи бўлиб ишлайман. Маошим 15 минг рубль. Милиция ходимлари эса 50-60 минг олишади. Улар одамлар қилган жиноятларни бартафар этишади. Бизнинг иш ундан ҳам муҳим деб ўйлайман. Ўқитувчи ўша жиноятларнинг умуман бўлмаслигини таъминлай олади. Шу сабаб ўқитувчиларнинг маошлари кам эмасми?».\nБу савол Медведевга унчалик ҳам хуш ёқмади ва Доғистонга салом йўллаган кўйи саволга жавоб берди: «Биринчидан, милициянинг иши масъулиятли ва хавфли. Ҳар ким бу ишни эплай олмайди. Шу сабаб уларнинг маошларига тегмайлик. Ўқитувчилик ҳақида гапирадиган бўлсак, мен ўқишни энди битирган вақтим ўқитувчилик ҳам қилганман. Ўшанда 90 рубль олардим. Ички ишлар ходимлари эса 250 олишарди.\nМенимча, куч-қувватга тўла ўқитувчи учун пул муҳим бўлса, у қўшимча даромад олишга ҳаракат қилса бўлади. Мен пул топиш мумкин бўлган кўп жойларни биламан. Масалан, бизнес. Сиз ҳали бизнесда ўз омадингизни синаб кўрмагансиз чоғи?..».\n07:36 Навальний - Алишер Усмонов видеожанги: мухолифатчи олигархга қарши далилларни санаб чиқди\n20:48 Ўзбекистон Бош вазири 28 март куни Россияга боради\n08:50 Швецияда мусулмон аёл ўқитувчи эркак ҳамкасбларининг қўлини сиқишдан бош тортгани учун мактабдан бўшади\n12:21 Математика бўйича тестга ўқитувчини таниш бўйича савол киритилгани маълум бўлди


Амир Темур - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТарихЎзбекистон ҳукмдорлариАмир Темур\n[1336 йил 9-апрел Кеш (ҳозирги Шаҳрисабз) шаҳри яқинидаги Хожа илғор қишлоғи (ҳозирги Яккабоғ тумани) — 1405 йил 18-феврал Ўтрор шаҳри, Самарқандда дафн этилган]\nТўлиқ исми Амир Темур кўрагоний ибн Амир Тарағай ибн Амир Бурқул бўлган бу буюк тарихий шахс ўрта асрнинг йирик давлат арбоби, буюк саркарда, кучли ва марказлашган давлат асосчиси, илм-фан ва маданият ҳомийсидир. Ёзма манбаларда у Темурланг, Европа адабиётида Тамерлан номлари билан таърифланади. Амир Темурнинг онаси Такинахотун бухоролик машҳур фақиҳ Тож аш-шариа (шариат тожи) тахаллуси билан машҳур бўлган Убайдулла ибн Масъуднинг авлоди (1350 йил вафот этган) эди. Унинг отаси Амир Тарағай барлос уруғининг оқсоқолиларидан бўлиб, Чиғатой улусининг эътиборли бекларидан ҳисобланган. Унинг аждодлари эса Чиғатой саройи мулозимлари қаторидан ўрин тутган. Улар Кеш ва Насаф вилоятида ўз мулкларига эга бўлган ва бу юртда ҳокимлик қилган. Шу боисдан Амир Темурнинг отаси Амир Тарағайбек ҳам йилда бир маротаба Или дарёси бўйида хон томонидан чақириладиган эл-юрт бек ва бийларининг умум қурултойига таклиф этилар ва бундай йиғинларда қатнашарди. Амир Темурнинг ёшлиги она юрти Кешда кечди. Етти ёшга тўлгач, отаси уни ўқишга беради. У ёшлик чоғлариданоқ чавандозлик ва овга ишқибоз бўлиб, камондан нишонга ўқ узиш, от чоптириш турли машқ ва ҳарбий ўйинлар билан машғул бўлишни ёқтирар эди. Шу аснода Амир Темур тулпорларни саралаб ажрата оладиган моҳир чавандоз ва довюрак баҳодир сифатида вояга етади. Унинг атрофида болаликдаги дўстлари ва мактабдошлари тўпланишиб, биргаликда машқ қилар, мусобақаларда иштирок этишар, аста-секин навкар бўлишиб, ҳарбий гуруҳга бирлашиб шакллана боришади. Бу гуруҳ орасида Аббос Баҳодир, Жаҳон Шоҳбек, Кимори Иноқ, Сулаймон Шоҳбек, Сайфуддинбек ва бошқалар бўлган. Кейинчалик улар Амир Темурнинг сафдошларига айланиб, унинг қўшинида лашкарбошилик даражасига кўтарилганлар. Амир Темур табиатан оғир, босиқ, теран фикрли ва идрокли, самимиятни тезда фаҳмлаб оладиган инсон бўлган. Шу туфайли ўспиринлик чоғларидаёқ тенгқурларидан садоқатли дўстларни атрофга жалб қила олган. Ўзининг илк ҳарбий фаолиятини Амир Темур қўл остидаги навкарлари билан айрим вилоят амирларига хизмат қилишдан бошлаган. Уларнинг ўзаро курашларида маҳорат ва олийҳимматлик Амир Темурнинг шуҳратини ошириб, унинг донғи бутун Қашқадарё водийси, хусусан Кеш вилоятига ёйилган.\nАмир Темур ақл-заковати, шижоати ва жасорати тўғрисидаги шуҳрат уни Мовароуннаҳрнинг нуфузли амирларидан аввал Жоку Барлос, сўнгра Амир Қазоғон (1346-1358) билан яқинлаштирган. Отаси Амир Темурни аввал (1352) Амир Жоку Барлоснинг қизи Турмиш Оғога уйлантиради. 1362 йилда Амир Темур Қазоғоннинг набираси, Амир Ҳусайннинг синглиси Улжой Туркон Оғони ўз никоҳига олади. Кейинги никоҳ туфайли Балх амири билан боғланган қариндошлик алоқалари шубҳасиз Амир Темур билан Амир Ҳусайн ўртасидаги иттифоқни юзага келтирди ва Мўғулларга қарши жиддий кураш бошланди.\nАмир Темурнинг Мовароуннаҳрни бирлаштириш йўлидаги дастлабки ҳаракати ХИВ асрнинг 60 йиллар бошларидан бошланган. ХИВ асрнинг 50 йиллари охирида Мовароуннаҳрда амирларнинг ўзаро кураши кучайиб, Амир Қазағон ўлдирилди. Оқибатда мамлакатда сиёсий парокандалик вужудга келиб улус бир қанча мустақил бекликларга бўлиниб кетади. Еттисув ва Шарқий Туркистонда ҳукмронлик қилаётган мўғул хонлари Мовароуннаҳрдаги сиёсий вазиятдан фойдаланиб, бу ерда ўз ҳокимиятини ўрнатишга ҳаракат қиладилар. Жета хонларидан Туғлуқ Темур ва унинг вориси Илёсхўжа 1360-1361, 1365 йилларда Мовароуннаҳрга бир неча бор бостириб кирадилар. Бироқ Мовароуннаҳр аҳолиси моғулларга қарши курашга журъат эта олмайдилар. Кеш вилоятининг ҳукмдори Ҳожи Барлос Хуросонга қочади. Мана шундай оғир паллада Амир Темур майдонга киради. Кучлар тенг эмаслигини ҳисобга олган Амир Темур 1360 йилнинг бошида Туғлуқ Темур томонидан Кешга юборилган беклар билан келишади. Шароит тақозоси билан хон хизматига ўтиб, унинг ёрлиғи билан ўз вилоятининг доруғаси этиб тайин этилади. Бироқ, кўп ўтмай Мовароуннаҳрнинг ҳумдори этиб тайинланган Илёсхўжа билан Амир Темур муросаси келишмай қолиши натижасида 1361 йилнинг охирида мамлакатни тарк этиб, Хоразмга йўл олади. У ерда амир Ҳусайн билан учрашади ва моғулларга қарши курашда икковлон бирлашиб, куч тўплашга киришади. Дастлаб улар, Туғлуқ Темурхоннинг фармонига биноан Амир Темурни таъқиб қилишга киришган Хива доруғаси Тўқол (Таваккал) билан жанг қилдилар. Сўнгра 1362 йилнинг кузида Сеистонда вилоят ҳукмдори Малик Қутбиддиннинг тарафида туриб, мекронийлар билан бўлган тўқнашувда, Амир Темур ўнг кифти ва ўнг оёғидан жароҳатланди. Ниҳоят, Илёсхўжа бошлиқ Жета лашкалари билан бир неча марта жанг қилиб, мўғулларни Мовароуннаҳр ҳудудидан 1364 йил охирида қувиб чиқаришга муваффақ бўлади. Бироқ, Илёсхўжа 1365 йили баҳорида Туркистон устига қўшин тортади. Тошкент ва Чиноз ўртасида содир бўлган “Лой жанги”да амир Ҳусайннинг ҳиёнати оқибатида Амир Темур қўшинлари мағлубиятга учрайди.\nСамарқандни ўз қўлига олган мўгулларга қарши халқ кўтарилиб, шаҳар мудофасини ўз қўлига олган сарбадорлар моғулларни мамлакатдан бутунлай ҳайдаб чиқарди. Бундан хабар топган амир Ҳусайн томонидан сарбадорлар бошлиқлари қатл эттирилади. Натижада, 1366 йили амир Ҳусайн Мовароуннаҳрда ҳокимиятни ўз қўлига олади, аммо кўп ўтмай амир Ҳусайн ва Амир Темур ўртасидаги муносабат кескинлашиб очиқдан-очиқ низога айланади. Улар ўртасида 1366-70 йилларда бир неча бор тўқнашувлар бўлиб ўтади. Амир Ҳусайнга қарши Балхга йўл олаётган Амир Темур Термиз яқинига келганда маккалик шарифлардан Саййид Барака Амир Темур фаолиятини қўллаб қувватлаб, унга олий ҳокимият рамзи катта ноғора – табл билан ялов — байроқ тортиқ қилади. 1370 йили 10-апрелда Балх шаҳри Амир Темурга таслим бўлади. Амир Ҳусайн қатл этилади. Бу ғалабадан сўнг Амир Темур чингизийлардан бўлган Қозонхоннинг қизи Сароймулкхонимни ўз никоҳига олади ва “кўрагон” унвонини олишга муяссар бўлади. Гарчи салтанат тахтига, анъанага кўра дастлаб номигагина Суюрғатмиш (1370-1388), сўнгра унинг вафотидан кейин Султон Маҳмуд (1388-1402) ўтқазилган болса-да, амалда марказий ҳокимиятни Амир Темурнинг ўзи бошқарар, вилоятлардаги ҳокимиятни ўғиллари, набиралари ва яқин амирлари орқали идора қиларди.\n1372 йилда Амир Темур Хоразмга юриш қилиб, уни эгаллайди. Бироқ тарихий воқеаларнинг тақозоси билан Амир Темур Хоразмга беш марта ҳарбий юриш қилди. Хоразм 1388 йилда узил-кесил Темур давлатига қўшилди. Амир Темур Мовароуннаҳр ва Хоразмда тарқоқлигига ва ўзаро низоларга зарба бериб, Сирдарё воҳасидан то Орол денгизигача бўлган ерларда яшовчи халқларни ягона давлат тасарруфида бирлаштиради. Амир Темур давлатига Моғилистон давлатининг доимий ҳужумини бартараф этиш учун йигирма йил (1371-1390) мобайнида Моғулистонга етти марта юриш қилиб, Мўғул ҳукмдорлари Анқотўра ва Қамаруддин устидан ғалаба қозонди. Шу зайлда Амир Темур Мовароуннаҳр ва Хоразмда ҳукм сурган тарқоқликка, ўзаро низо ва Мўғулистон томонидан бўлиб турган тазйиққа чек қўйди. Соҳибқирон бу билан қаноатланмай, қўшни давлатлар устига юриш қилиб, уларни ўзига бўйсундириш ва марказлашган буюк салтанат барпо этишни ўз олдига мақсад қилиб қўйди. Соҳибқирон ҳарбий юришни Хуросондан бошлайди. 1381 йили Амир Темур Ҳиротни эгаллайди. Сарахс, Жом ва Қавсия шаҳарлари жангсиз таслим бўлади. 1381-1384 йиллар давомида Эроннинг катта қисми бўйсундирилади. Аввал (1381) Калот, Туршиз ва Сабзавор, кейин (1383) Сеистоннинг Зиреҳ, Зова, Фараҳ ва Буст қалъалари, 1384 йилда эса Астробод вилояти ва Озарбайжоннинг Омул, Сори, Султония ва Табриз шаҳарлари бўйсундирилади. Амир Темур Эрон, Озарбайжон, Ироқ ва Шом (Сурия) устига уч марта лашкар тортди.\nБу юришлар тарихда “уч йиллик”, ”беш йиллик”, “етти йиллик уруш”лар номи билан машҳур. Уч йиллик (1386-1388) ҳарбий юришлар оқибатида Жанубий Озарбайжон, Ироқнинг шимолий қисми, Гуржистон ва Ван кўли атрофидаги ерлар эгалланди. Амир Темур шу билан бирга шимоли-ғарбдан, яъни Олтин Ўрда томонидан бўлаётган тазйиққа барҳам бериш мақсадида Тўхтамишга қарши уч марта қўшин тортади. 1389 йилда Дизакнинг Аччиқ мавзеида, 1391 йили Қундузча жангида, 1395 йил Тарак дарёси бўйидаги жангларда ғалаба қозониб, душман қўшинини тор-мор этди. Амир Темурнинг Тўхтамиш устидан қозонган ғалабаси, фақат Ўрта Осиё учун эмас, балки бутун Шарқий Европа, шунингдек Рус князликлари учун ҳам буюк аҳамият касб этган эди. Шундан сўнг, Амир Темур Эрон, Озарбайжон, Ироқ, Шом (Сурия) устига уч марта аскар тортади. У беш йиллик (1392-1396) уруши давомида Ғарбий Эрон, Ироқи Ажам ва Кавказни эгаллайди. Амир Темурнинг Ҳиндистон устига қилган ғазовоти (1398- май- 1399 йил март) қарийб ўн бир ой давом этади. Ҳиндистондан у катта ўлжа, шу жумладан 120 та жанговар филлар билан қайтади. Ўлжаларнинг бир қисми қўшинга тарқатилиб, қолгани Самарқанд ва Кеш шаҳарларида олиб борилаётган қурилишларга ишлатилади. 1399-1404 йиллардаги етти йиллик уруш, энг шиддатли ва энг йирик жанглардан бўлиб, унинг оқибатида Шомнинг Халаб, Кумис, Баалбек, Димишқ (Дамашқ) каби йирик шаҳарлари ва Ироқи Арабнинг Убулистон ўлкаси билан Бағдод, шунингдек Туркиянинг каттагина қисми фатҳ этилади. Натижада икки буюк саркарда: Соҳибқирон Амир Темур билан султон Боязид Йилдиримларнинг тўқнашуви муқаррар бўлиб қолади. Чунки тобора кучайиб бораётган бу икки туркий давлатларнинг ҳар бири иккинчиси учун ниҳоятда кучли рақибга айланган эди. Бир томондан, Европа ритсарларига қақшатқич зарба бериб, Болқон ярим ороли бўйлаб, ғарбга томон ўз ҳудудларини кенгайтираётган Усмонлилар давлати учун Амир Темурнинг марказлашган кучли давлатини қарор топиши қанчалик хавфли туюлса, Кичик Осиёда барпо этилган қудратли Усмонлилар давлатининг кучайишидан Амир Темур ҳам шунчалик манфаатдор эди. Амир Темур ҳаёт-мамот йўлида Боязид Йилдирим билан бўладиган жангга қарийб икки йилдан ортиқ тайёрланади. Ниҳоят Румга юзланиб, аввал Қамоҳ қалъасини фатҳ этади, сўнгра Анқара шаҳрини қамалга олади. Амир Темур билан Султон Боязид қўшинлари ўртасидаги сўнгги ва ҳал қилувчи жанг 1402 йил 20-июлда Анқара яқинида Чибукобод мавзеида содир бўлади. Бу жанг тарихда “Анқара жанги” номи шуҳрат топади. Уч кун давом этган бу жангда Амир Темур ғалаба қозонди. Амир Темур Усмонли турклари давлатини сақлаб қолди ва Боязид ворисларига мурувват қўлини чўзди.\nШундай бўлса-да, Боязид устидан қозонилган буюк ғалаба билан Амир Темурни Франсия қироли Карл VI (1380-1422), Англия қироли Генрих IV (1399-1413) ҳамда Кастилия ва Леон қироли Генрих III (1390-1407) табриклаб, унга ўз муборак номаларини юбордилар. Чунки Соҳибқирон эндигина уйғонаётган Европага улкан хавф солиб турган Усмонли турклар давлатига зарба бериб, бутун Европанинг халоскорига айланган эди.\nКичик Осиёдан Самарқандга қайтган Амир Темур 1404 йилнинг 27-ноябрида 200 минг қўшин билан Самарқанддан Хитой сафарига чиқди. Бироқ Хитой устига юриш Амир Темурнинг тўсатдан вафот этиб қолиши (1405 йил 18-феврал) туфайли амалга ошмай қолди. Тарихий маълумотларга қараганда, Амир Темур вафот этганда, унинг хотинларидан тўртаси – Сарой Мулк хоним, Туман оғо хоним, Тукал хоним ва Руҳ Парвар оғо хонимлар ҳали ҳаёт эдилар. Шунингдек, Амир Темур вафот қилган вақтда ундан икки ўғил, 19 невара ва 15 чевара, жами 36 шаҳзода ҳаёт эди. Булардан ташқари соҳибқироннинг кичик қизи – Султон Бахт бегим ва катта қизи – Оғо бегимдан туғилган ўгил – Султон Ҳусайн Мирзо номли невараси ҳам бор эди. Тарихий маълумотларнинг далолатича соҳибқирон Амир Темур ўн саккиз марта уйланган. Бундан ташқари у 22 нафар хос канизакларини ҳам ўз шабистонига маҳрам қилган.\nАмир Темур 35 йил давомида мамлакатни бошқарди. Кўпдан-кўп ҳарбий юришлар ва жанғу жадалларни амалга оширди. Кўп мамлакатлар забт этилди. Оқибатда Ҳиндистон ҳамда Хитойдан Қора денгизга қадар ва Орол денгизидан Форс қўлтиғига қадар бўлган ғоят катта ҳудудни қамраб олган улкан салтанатни вужудга келтирди. Бундан ташқари, Кичик Осиё, Сурия, Миср ва Қуйи Волга, Дон бўйлари, Балхаш кўли ва Ила дарёси, Шимолий Ҳиндистонгача бўлган мамлакатларни ўзига бўйсундирди. Бу мамлакатлардан Амир Темур катта ўлжалар билан бир қаторда кўзга кўринган олимлар, ҳунармандлар ва моҳир усталарни Самарқанд, Шаҳрисабз ва Бухорога кўчириб олиб келди. Бу шаҳар ва қишлоқлар обод қилинди. У нафақат Мовароуннаҳр ва Туркистонни обод қилди, балки бўйсундирилган мамлакатларнинг шаҳарларини ҳам қайта қурдирди. Бағдод, Дарбанд ва Байлакон шаҳарларини қайта тиклади. Карвон йўлларида работлар, қалъалар, кўприклар, шаҳарларда масжид ва мадрасалар ҳамда боғ-у бўстонлар барпо этди. Энг муҳими Эрон, Озарбайжон ва Ироқдаги тарқоқлик ва бошбошдоқликка барҳам бериб, Шарқ билан Ғарбни боғловчи қадимий карвон йўлларини тиклади. Бу билан нафақат Мовароуннаҳр, балки Узоқ ва Яқин Шарқ мамлакатларининг иқтисодий ва маданий тараққиётга халқлар ва мамлакатларни бир-бири билан яқинлаштиришга улкан ҳисса қўшди. Амир Темур Европанинг Франсия, Англия ва Кастилия каби йирик қиролликлари билан бевосита савдо ва дипломатик алоқалар ўрнатди. А\nмир Темурнинг ҳарбий юришлари, жанг-у жадалларининг оқибатларига баҳо берилар экан, шуни таъкидлаш керакки, унинг фаолияти қўйилган мақсад ва режалари жиҳатидан икки босқичга бўлинади. Биринчи босқич (1360-1386)да Амир Темур Мовароуннаҳрда марказлашган давлат тузиш йўлида курашди. Амир Темурнинг бу даврдаги фаолияти Ўрта Осиё халқларининг ижтимоий-иқтисодий ва маданий ҳаёти тараққиёти йўлида шубҳасиз улкан ижобий аҳамият касб этди. Амир Темур фаолиятининг иккинчи босқичи (1386-1405)да олиб борилган “уч йиллик”, “беш йиллик” ва “етти йиллик” ҳарбий юришларни амалга ошириб, Олтин Ўрда, Эрон, Ироқ, Кавказ, Кичик Осиё, Миср ва Ҳиндистонни забт этди.\nАмир Темур ҳаётлик давридаёқ унинг ҳарбий санъати ва давлат бошқариш услубига бағишланган махсус асар яратилиб, у “Темур тузуклари” номи остида шухрат топади. Бу асар шахсан Темурнинг оғзидан ёзиб олинган деб ҳисобланади. Унда давлатни бошқаришда кимларга таяниш, тожу тахт эгаларининг йўналиши ва вазифалари, вазир ва қўшин бошлиқларини сайлаш, сипоҳларнинг маоши, мамлакатни идора этиш тартиби, давлат арбоблари ва қўшин бошлиқларининг бурчи ва вазифалари, амирлар, вазирлар ва бошқа мансабдорларнинг тожу-тахт олдида кўрсатган алоҳида хизматларини тақдирлаш тартиби ва бошқалар хусусида баён этилади. Амир Темур турк, араб ва эронликлар тарихини чуқур билган. Амалий жиҳатдан фойда келтира оладиган ҳар қанқа билимни қадрлаган. У давлат ишлари учун ҳамма нарсанинг фойдали томонларини олишга ҳаракат қилган. Амир Темур ҳаётлиги чоғида салтанатни асосан тўрт қисм (улус)габ ўлиб, ўғил, набираларига тақсимлаб берган: Хуросон, Журжон, Мазондарон ва Сейистон (маркази Хирот) Шоҳрухга, Ғарбий Эрон, Озарбайжон, Ироқ ва Армонистон (маркази Табриз) Мироншоҳга, Форс, яъни Эроннинг жанубий қисми (маркази Шероз) Умаршайхга, Афғонистон ва Шимолий Ҳиндистон (маркази Ғазна, кейинчалик Балх) Пирмуҳаммадга суюрғол қилиб берилган. Амир Темур давлати ўзига хос тартиб қоидаларга асосланган ҳолда идора қилинган. Амир Темур асос солган бу давлат Хуросон ва Мовароуннаҳрда ХVI аср бошигача мавжуд бўлиб, Шайбонийхон томонидан тугатилган. Амир Темур имом Саййид Баракани ўзининг пири деб билган. Саййид Барака Темур қилич билан ниманики қўлга киритган бўлса, шуларни тоат-ибодат ҳамда ватволар бериб, дугўйлик билан мустаҳкамлаб беришга ҳаракат қилади.\nАмир Темур ҳақидаги биринчи китоб 1553 йили Флоренсия (Италия)да чиққан. Италиялик олим Перондини қаламига мансуб бошқа шу асрда испан тарихчиси Перо Мексиканинг “Буюк Темур тарихи” деган асари ҳам чоп этилди. 1582 йили Севилияда машҳур Испания элчиси Клавихонинг “Эсдаликлар”и нашрдан чиқди. Инглиз драматурги Христофор Морлонинг “Буюк Темур” деган саҳна асари ҳам шу асрда яратилди. Шўролар тузуми даврида Амир Темур шахси ва фаолиятига адолатсизлик билан ёндашилиб, бир ёқлама баҳо бериб келинди. Ўзбекистон Мустақилликка эришганидан сўнг, бундай қарашларга барҳам берилди. Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримов сай-ҳаракати билан Амир Темурнинг жаҳон тарихида тутган ўрни ўз жойига қўйила бошлади. Ўзбекистонда унинг фаолиятини ўрганишга ва уни оммалаштиришга кенг йўл очилди. “Соҳибқирон Амир Темур шахси унинг аждодлари бўлмиш фақат бизнинг эма, балки минтақамиздаги барча халқларнинг бутун маърифийинсониятнинг бойлиги”га айланди (И. Каримов). Унинг номи Ўзбекистонда абадийлаштирилди. Кўплаб шаҳар ва қишлоқлардаги шоҳ кўчалар, майдонлар, жамоа хўжаликлари, мактаблар, кинотеатрлар ва бошқалар унинг номи билан аталди. Ислом Каримов ташаббуси ва раҳномалигида Тошкент, Самарқанд, Шаҳрисабз ва бошқа шаҳарларнинг марказий майдонларида Амир Темурга ҳайкал ўрнатилди. Тошкентдаги Амир Темур ҳиёбонида Темурийлар даври музейи барпо этилди (1996), “Амир Темур” ордени таъсис этилди (1996) ва Халқаро Амир Темур жамғармаси ташкил қилинди (1995). Тошкент, Самарқанд ва хорижий мамлакатларда ЙУНЭСКО раҳбарлигида ҳазрат Соҳибқирон таваллудининг 660 йиллиги кенг нишонланди (1996). Амир Темур ҳақида икки қисмдан иборат бадиий филм, спектакллар ва шеърий ҳамда насрий асарлар яратилди.\n← Аввалги Аввалги Халил Султон\nКейинги → Кейинги: Абдурауф Фитрат. Мусулмон севгиси (ҳикоят)


Навоийдаги айрим савдо нуқталарида харидорларга касса чеки тақдим этилмаяпти\n14:57 / 13.04.2021\nЖорий йилнинг 1 январидан савдо ва хизмат кўрсатиш соҳасига онлайн назорат-касса машиналарини босқичма-босқич татбиқ этиш белгиланган бўлса ҳам, Навоий вилоятида айрим тадбиркорлар томонидан онлайн назорат-касса машиналаридан фойдаланмаслик ҳолатлари учрамоқда.\nНавоий вилоят Давлат солиқ бошқармаси матбуот хизмати раҳбари Нуриддин Раҳимовнинг Kun.uz'га маълум қилишича, ҳозирда вилоятда 4 632 та тадбиркорлик субъекти онлайн-назорат касса машиналаридан фойдаланиш тизимига уланган.\nБироқ, олиб борилаётган тарғибот тадбирларига қарамасдан, айрим тадбиркорлар онлайн назорат-касса машиналаридан фойдаланиш қоидаларига риоя этмаяпти ёки ушбу мосламадан умуман фойдаланмаяпти.\nЖумладан, Навоий савдо комплекси ва марказий деҳқон бозорида ўтказилган профилактик тадбирда айрим тадбиркорлар онлайн назорат-касса машинасини атайин ишлатмасдан, харидорларга чек тақдим этмаётгани маълум бўлди. Ўрганишлар давомида вилоятда 51 та шундай ҳолат кузатилган.\n17:25 / 02.04.2021\n«Навоий кон-металлургия комбинати» ДК акциядорлик жамиятига айлантирилади