Dukchi Eshon. Ibratul g'ofiliyn\nDukchi Eshon. Ibratul g'ofiliyn ( 18654 marta o'qilgan) Chop etish\nAbdulAziz 24 May 2010, 09:27:06\nMuallif: Dukchi Eshon\nHajmi: 2,91 Mb\nAnsora 20 Avgust 2010, 14:37:23\nМуҳаммад Али ибн Муҳаммад Собир\n«НУР»— Тошкент —1993\nМаҳмуд Ҳасаний, Маҳмуд Умар, Нурия Йўлдошева.\nУшбу китобда 1898 йилда чор Русияси истибдодига қарши кўтарилган Андижон қўзғолонининг раҳбари бўлган Дукчи Эшоннинг то шу кунгача кўпчилик учун номаълум бўлган «Ибрат ул-ғофилийн» номли асарининг бир қисми диққатингизга ҳавола этилмоқда. Унинг мутолааси Сиз азиз китобхонга кўпчилик учун ҳануз сирли ва мавҳум бўлиб қолаётган бир тарихий шахс — халқ қаҳрамони Дукчи Эшоннинг ички олами, ўй ва мақсадлари ҳақида, қолаверса чор Русияси мустамлакаси даврида аждодларимиз чеккан жабр-зулм, бунга жавобан кўтарилган қўзғолон ҳамда унинг фожеий якуни ҳақида қимматли маълумотлар беради.\nАндижонда меҳнаткаш халқ 1898 йил баҳорида қўзғолонга отланди. Воқеа май ойининг 17-дан 18-га ўтар кечаси бошланган эди. Андижон қўзғолони маҳаллий халқ оммасининг Рус чоризми мустамлака сиёсатига қарши ўлкада бошланган эзгу озодлик ҳаракатининг бир кўриниши эди.\nГарчи бу воқеа тарихда «Андижон қўзғолони» деб аталиб кетган бўлса-да, унинг қамраб олган ҳудуди анча кенг эди. Ҳатто сиёсий қарашлари реакцион бўлган рус миссионер ўлкашунос-тарих-чиси Н. П. Остроумов ҳам «уни «Фарғона қўзғо-лони» деб аташ тўғри бўларди, зеро қўзғолон бу-тун Фарғона водийсйни қамраб олди», деб ёзган эди. Дарҳақиқат, Туркистон генерал-губернатори Духовский Петербургга юборган маълумотида ёзганидек, қўзғолон Фарғона вилоятининг Андижон-дан ташқари Қўқон, Наманган, Уш уездларини ҳам қамраб олган эди. Айниқса Андижон, Марғи-лон, Уш шаҳарларининг аҳолиси, Асака, Мингте-па, Қува, Қоратепа — Човкан, Шаҳрихон, Кулла, Кўкорт, Сусамир, Кетмонтепа ва бошқа музофот-ларнинг камбағал деҳқонлари ва чорвачилари қўзғолон ҳаракатларида фаол иштирок қилди-лар.\nҚўзғолон воқеаларини андижонлик тараққий-парвар олим-агроном ва тарихчи Фозилбек Отабек ўғли (Қозиев) ўз кўзи билан кўрган ва кузатган эди. Фозилбек (Андижонда унинг номига «маҳдум» қўшиб атайдилар) ўша йиллари «Рус тузем мактаби»да ўқир эди. Қўзғолон бошлиқла-рини осиб ўлдириш маросимига «Император аъзамларининг сиёсатига қарши бош кўтарганлар ҳолини кўрсин», деб бутун шаҳардаги мактаб ўқувчиларини мажбуран олиб чиқишган эди. Бу мудҳиш воқеаларни кўрган Фозилбек кейинчалик ҳужжатлар асосида ўз хотираларини тартибга солиб китоб ҳолига келтирди ва 1927 йили Самарқандда «Дукчи эшон воқеаси» номи билан эски ўзбек алифбосида (жадид алифбосида) чоп эттирди. Қитоб муаллифи ўша йили Москвадаги Тимирязев номли қишлоқ хўжалик Академиясини битираётган эди. Агрономлик касбини эгаллаётган талабанинг ёшликдаги хотираларини эсга олиб қоғозга туширишига сабаб ўша воқеаларнинг иж-тимоий моҳиятидан келиб чиқади.\nАлбатта, Андижон қўзғолони миллий озодлик қўзғолони даражасига кўтарилмаган бўлиши мумкин. Бироқ, қўзғолоннинг диний тусда бўлганлиги, оқибатда унга мутаассиблик кайфиятидаги доиралар бошчилик қилганлиги унинг анча чуқур сабабларини инкор қилмайди. Асл сабаблар маҳаллий меҳнаткаш оммасининг мустамлакачилик зулмидан, ўша даврнинг ижтимоий тартибларидан, маҳаллий ҳокимиятнинг суъистеъмоли-ю, иқтисо-дий қашшоқликдан халқнинг норозилиги кучайганлиги эди.\nШундай қилиб, Андижон қўзғолони чоризмнинг мустамлака сиёсатига қарши қаратилган ижти-моий кучлар турткиси билан рўй берди. Бу қўзғолон ҳақида кўплаб архив ҳужжатлари сақланган бўлиб, улар кўпроқ Узбекистон Давлат тарих архивининг биринчи фондига тўпланган. Ушбу воқеа ҳақида фақат биттагина Фозилбек Отабек ўғли Қозиевнинг юқорида зикр этилган китобидан бошқа биронта маҳаллий муаллиф асари йўқ ёки маълум эмас.\nХўш, Фозилбек Отабек ўғли Қозиев ким? Фозилбек андижонлик машҳур Отабек қозининг ик-кинчи ўғли бўлиб, отаси ўтган асрнинг сўнгги чорагида эски шаҳар даҳасига қози эди. Отабек қози Қўқон хонлигини Россия босиб олганидан сўнг ҳаётда юз бераётган ўзгаришларни, халқ кайфиятини, янгиликларни синчковлик билан ку-затган илғор фикрли кишилардан эди. Шунинг учун ҳам атоқли шоир Собир Абдулла «Мавлоно Муқимий» номли асарида Отабек қозини қуйидагича таърифлайди: «Фикран тетик, юз бераётган янгиликларни' хушёрлик билан кузатаётган, фарзандларини дунёвий билимга ўқитиб, мутаассиб уламолар ғазабини қўзғаган маърифатпарвар одам...»1 Отабек қози бешала ўғлини рус-тузем мактабларида ўқитган.\nФозилбек ёшлигидаёқ рус тилини пухта ўрган-ди. Шунингдек, тарих, жуғрофия, биология каби дунёвий фанлардан яхши таҳсил олди.\nОктябр тўнтаришидан сўнг ўқитувчилик қилди — рус тили, тарих ва ботаника фанларидан дарс берди. 1923 йили Москвага Тимирязев номли қишлоқ хўжалик Академиясига ўқишга борди ва 1928 йили пахтачилик агрономияси куллиётини битириб, Урта Осиё Давлат Дорилфунунида дарс берди. 1930 йили СоюзНИХИнинг Қовунчи қишлоғидаги тажриба-хўжалигига пахтачилик бўйича селекционер-агроном сифатида ишга юборилди ва умрининг охиригача (1938 йил май) шу ерда ишлади.\nФозилбек Отабек ўғли 20- йил бошларида ипакчиликка ва асаларичиликка доир асар ҳам ёзгани маълум. Бироқ ўз кўзи билан кўрган воқеа — Андижон қўзғолони ҳақидаги китобдан бош-қа асари ҳали топилгани йўқ.\nАндижон қўзғолони раҳмсизлик билан бостирилган бўлса-да, мустамлака маъмурлари (ва ма-ҳаллий бойларнинг) зулмига қарши халқ ғазаби сўнмади. Андижон атрофидаги Асака, Қува, Шаҳ-рихон, Кулла, Аравон, Булоқбоши қишлоқларида, шунингдек Уш, Марғилон, Наманган шаҳарларида, Қирғизистоннинг Кетмонтепа, Сузоқ, Қуршоб каби қатор туманларида қўзғолон кенг ёйилди. «Қизил оёқ» қишлоғидан Эшматхўжа деган киши маҳсус деҳқонлар бўлинмасини тузиб чор аскарларини анчагина овора қилган. Бироқ, ҳамма жойда ҳам қўзғолон бирин-кетин шафқатсизлик билан бостирилди ва бутун ўлкада чор маъмурияти томонидан сиёсий ва ҳарбий назорат кескин кучайтирилди.\nАндижон қўзғолони чоризмнинг мустамлака сиёсатига қарши кўтарилган халқ озодлик ҳаракати эди. Бироқ қўзғолончиларнинг мақсадлари ёрқин ва пухта режаланган эмас эди. Шу сабабли бу қўзғолон меҳнаткашларнинг чинакам миллий озодлик ҳақидаги орзу-умидлари билан узвий боғланмай тугалланди.\nФозилбек Отабек ўғли ўзининг «Дукчи Эшон. воқеаси» китоби билан Андижонда бўлиб ўтган тарихий қўзғолонни ёритиб беришда катта хиз-мат кўрсатган бўлса-да, бироқ у ҳам ўша давр нуқтаи назаридан туриб ёки баъзи маълумотларга эга бўлмаганлиги сабабли Дукчи Эшонни ёлғончи ва алдоқчи эшон сифатида таъриф этганини айтиб ўтиш зарур. Бунга эса Фозилбек Отабек ўғлида Дукчи Эшоннинг ички олами ва маънавий дунёсини очиб берадиган «Ибрат ул-ғофилийн» деган асарининг йўқлиги сабаб бўлган бўлса ажаб эрмас.\nҲа, «Ибрат ул-ғофилийн» («Ғафлатда қолганлар учун ибрат») китоби Дукчи Эшон қаламига мансуб бўлиб, Дукчи Эшон бу китобининг муқаддимасида ўзининг араб ва форс тилларини мукаммал билганлигини айтади ҳамда буни исбот-лаш учун аввал арабча, кейин форсча муқаддима ёзади (биз бу китобда унинг ўзбекча таржимаси-ни бердик). Ундан сўнг эса Мингтепа аҳолиси асосан ўзбек, қирғиз, уйғур бўлганликлари учун бу китобини туркийда ёзганлигини таъкидлайди. Бу эса у оддий саводсиз Эшон бўлган, деган даъ-вони пучга чиқаради.\nУнинг алдоқчилигига келсак, бу ҳам фақат уйдирмадан иборатдир. Фозилбек Отабек ўғлининг ёзишича, Дукчи Эшоннинг махсус жосуслари бўлиб, улар одамларнинг Дукчи Эшонга олиб келаётган молу қўйлари ҳақида ахборотни олдин-дан одиб келиб турганлар. Дукчи Эшон эса бу одамлар келганда уларнинг олиб келган нарсаси-ни олдиндан айтиб бериб, каромат зоҳир қилган эмиш. Дукчи Эшон ўз отаси билан пирга қўл берган ва атайлабдан одамлар халақит бермаслиги учун илми ҳол билан шуғулланиш мақсадида чўлда, ҳеч ким йўқ жойда узлатда яшашни ихтиёр қилган, Маълумки, илми ҳол билан шуғулланган кишиларда очиладиган биринчи каромат бу — ўзгаларнинг фикрини ўқий олишдир. Биз яшаб турган ҳозирги даврнинг ўзида Узбекистонда авлиёлик илми билан шуғулланмаган ҳолда ўзгаларнинг фикрини бемалол ўқий оладиган кишилар бор.\nХўш, мазкур асарда нималар баён қилинган? Китоб асосан шариат ҳукмларини баён қилишга бағишланган. У содда ўзбек тилида, оддий саводхон кишиларга мўлжаллаб ёзилган бўлиб, айрим жойлари насрда-битилса, айрим жойлари назмда битилган. Дукчи Эшон ўз ёзганларининг таъсирини ошириш мақсадида шеърларни Аҳмад Яссавий ҳикматлари тарзида беришга уринган. Бироқ бу назмлар баъзан ҳикмат даражасига етган бўлса, айрим ҳолларда сажъ, яъни қофияли жумлалардан иборат бўлиб қолган. Улар кўп ҳолда ҳо-зирги адабиётда мавжуд бўлган «оқ шеър»га ҳам ўхшаб кетади.\n«Ибрат ул-ғофилийн»нинг бир одам томонидан бир хил қоғозга кўчирилган учта нусхаси Узбекистон ФА Шарқшунослик илмгоҳининг қўлёзмалар хазинасида сақланмоқда. Ҳар уч қўлёзма ҳам бир жойда бир сўз билан тамом бўлади. Қитоб тугалланмай, чала қолган. Бу эса Дуқчи Эшоннинг қўзғолондан сўнг қўлга тушиб, қатл этилиши билан боғлиқ бўлса керак. Китоб аниқ ҳолда Дукчи Эшон қаламига мансуб бўлса-да, бироқ шу пайтгача ҳеч ким Дукчи Эшоннинг бирор асар ёзгани ҳақида маълумотга эга бўлмаган. Ҳатто Дукчи Эшоннинг авлодлари ҳам бу ҳақда билмас эканлар.\nҚўлингиздаги ушбу китобда Дукчи Эшоннинг мазкур асарининг бир қисми ҳамда Фозилбек Отабек ўғлининг «Дукчи Эшон воқеаси» номли асари «Пандлар» деган умумий ном остйда диққатингизга ҳавола этилмоқда (зеро Дукчи Эшоннинг асари панд-насиҳатлар тарзида битилган). Ушбу китобнинг мутолааси Сиз азиз китобхонга кўпчилик учун ҳануз сирли ва мавҳум бўлиб қолаётган бир тарихий шахс — Дукчи Эшоннинг ички олами, унинг ўз даврига нисбатан билдирган ай-рим фикрлари, ўй ва мақсадлари ҳақида, қолаверса чор Русияси мустамлакаси даврида аждодларимиз чеккан жабр-зулм, бунга жавобан кўтарилган Андижон қўзғолони ҳамда унинг фожеий якуни ҳақида қимматли маълумотлар беради.\n(Ғофиллар учун ибрат китоби)\nИлоҳо, ман фақирни ва ҳамма мўъминларни мақсудига еткузгил.\nИлоҳо, нури имонимизни равшан қилиб зулматни кетгузгил.\nҲамд (мақтов)лар бўлсин Аллоҳнинг зотига, жамо-лига, илмидан сўнг ҳилмига, кечириши, айбларни ёпиши ва лутфига, камоли қуввати ва қудратига, фазлига, эҳсонига, тавфиқидан сўнг инъомига ва бизлар учун туширган Китобига!\nСаловат ва саломлар бўлсин махлуқотларнинг энг бахтиёри Муҳаммад пайғамбаримизга, қайсики У ўз умматларнни улуғ ва тўғри шариати, таълими ва йўл-ланмаси билан сарафроз (бахтиёр) этди. Ва яна (саловат ва саломлар бўлсин) Унинг оиласи ва дўстларига, қайсики уларга эргашиш билан икки оламнинг сао-дати топилади ва улар орқали аҳли суннат ва жамоатга, Расулнинг урфу одатига етилади.\nБас, шундан сўнг, фақир ва залил Муҳаммад Али Девона ибн Муҳаммад Собир (Аллоҳ ул икковининг, биродарларининг, мухлисларининг гуноҳларини мағфи-рат қилиб Мустафонинг байроғи остида сақласин) ўқувчиларга, эшитувчи ва амал қилувчиларга шундай дейди: Баъзи толиб кишилар амри маъруф ва наҳий мункар ҳақида вожиб бўлган нарсаларни ўзларига ибрат ва насиҳат бўлиши учун тўплаб беришимни сўрадилар.Билгинки, тавҳид ва имон, эътиқодни поклаш, амри маъруф ва наҳий мункар қилиш бирин-кетин доимий фарзи лозима ҳисобланади...\nХусусан, ҳозирги замонда одамлар машаққатга мубтало бўлганлар. Илмни эсдан чиқаришиб, унга амал қилмайдилар. Нодон бўлиб, ботил гуноҳ қиладилар, паришонлик тортадилар. Эрлар хотинлар ва болалар билан ўзаро урушадилар. Шариатга риоя қилмайдилар. Бидъатга бериладилар, беҳуда орзу-ҳавас домига ту-шадилар, уй ва кўшкларга зийнат берадилар, бемаъни ишларни қиладилар. Худойи таоло бу тоифадаги жо-ҳил ва бадкирдор кишиларни қаттиқ қўрқитади, оғир ва кучли азоб беради.\nТавҳидни билмаган, имонни билмаган, эътиқодни ноклашни билмаган, амри маъруф ва наҳий мункарни билмаган одамларнинг ҳолига вой! Бундай одамлар-иинг роҳи рост (тўғри йўл)га қадам қўйиб, тўғри йўлга киришлари оғирдир!\nИлоҳим, мен ғариб ва камҳиммат Девонага тавфиқ ато қил, тавфиқсиз мақсадга етмоқ мушкул, мақсадга етдим деб, бепарво бўлиш оғирдир! Илоҳим, жумлаи мўъминни тўғри йўлга йўлла, улар қатори мен ғарибга ҳам роҳи ростни кўрсат!\nЭй Девона, тавҳиддан сўнг, билгинки, ҳар бир оқил ва белиғ кишига Аллоҳ буюрган нарсаларни билиш ва амал қилиш зарурдир. Жумладан, у фаришталар ҳақи-да билиши, китоблар пайғамбарлар, қиёмат куни, яхши ва ёмон тақдирдан эканини англаши, ўлгандан сўнг тирилиш ҳақ эканини тан олиш керак.\nАммо имонни шундай тушунсинки, бу тил билан иқрор қилиш, аъзо билан тасдиқ этиш, қалб билан танишдир. Демак, тил билан иқрор қилишнинг ёлғиз ўзи имон бўлолмайди. Шунингдек, тил билан тасдиқсиз, қалб билан таниш ҳам имон эмас.\nЭй биродари мўъминлар, ман камина пургўй Муҳаммад Али Девона бирмунча насиҳат айтдим, азба-ройи ибрат манда ҳад йўқ, бу сўзни айтишга Худони лутфи инояти билан, «бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим», деб қалам сурдим, Илоҳи тавфиқ бергин манга ва яна ўқиғувчи ва эшитгувчиларға.\nЭй уламойи арабийхонлар ва форсийхонлар, мулло, сўфийлар маъзур дорид (тутасиз)ки, бу насиҳати маъдани ибратни туркий айтдим, зероки элимиз туркий ва қошғарий ва қирғиз эрди, арабий, форсийни фаҳмлашга ожиздурлар. Шул тўғридин бу «Йбрат-ул-ғофилийн» китобин туркий айтдим. Бировга насиҳат айтишга менда ҳад йўқ, ўзумга айтдим, яна аҳли фаҳм, амал қилғувчиларга, яна аҳли фаросатларга.\nАллоҳ сўзи: «Эй мусулмонлар, бир-бирингизнинг молингизни ҳаром йўл билан емангиз» .\nЭй Девона, бу каломи Раббоний (Аллоҳ сўзи)ни маъносини мутолаа қилгин, бепарво бўлма. Ҳазрати Хожа алайҳи-с-салом истиъонат (ёрдам) тилаб буюрдиларким: «Эй Аллоҳ, фойда келтирмайдиган илмдан (асра)». Ва яна дигар жойда буюрдиларким: «Қиёмат куни энг оғир жазо тортадиган киши илми билан фойда келтирмаган олимдир».\nЯна бир жойда буюрдиларким: «Қиёмат кунида Худонинг ҳузуридаги энг ёмон одам илми билан фойда келтирмаган кишидир». Яна жойи дигарда буюрдилар-ким: «Сен исломни йўқотадиган нарсани биласанми?» . Айтди: «Олимнинг тубанлиги, мунофиқнинг китоб сўзини бузиб кўрсатиши ва йўлдан тойган имомларнинг ҳукми» —дедилар. Эй девона, ақлинг бўлса фаҳм қил.\nЭй Девонайи Иигчи нодон, санга айтай қулоқ сол: Бу вақтики муллолар, муфти, аълам, донолар, шайх ва эшон, дарвишлар амри маъруф фарз айди (эди) ҳамма мўъмин бўйниға, билсанг муни, қарз айди. Нодонлар муни қарзлигин билмас, амри маъруфни қилиб жоҳилни йўлға солмас, Худо ва Расулни шариатни риоясин қилмас, амри маъруфни қилгин сан Девона. Амри маъруф қилмасанг ёрдин бўлурсан бегона, амри маъруфни қилғил, амрида қиём турғил, амрида қиём турмасаиг шармандасан Девона. Мулло, эшон, муфти аълам заъифи тўйга, маъракага боради. Аларни сўрсанг жоҳилга сукут қилғон, у мунофиқларни дўст тутиб аларни қавмидин бўлғон, сен ҳам аҳли аёлингни, ўзунгга тобеъ ақраболарингни тўй маъракасига юборсанг, шайтонни феълини қилсанг бу нодонлик бирлан кетсанг, шармандасан Девона. Эй ёронлар, билинглар, бу вақтдаги муллоларни қизи-хотунларини тўй маъракага юборурлар, шайтонни феълин тутйб аларни манъ қилмаслар. Сен ҳам бу ишни тутсанг, баякбор бу нодонларнинг феълини қилсанг, тонгла Худони олдида шармандасан Девона. Бу вақтдаги эшонлар нафсни кўйида юрурлар, аҳли аёлин аробаға солиб Худодин шарм қилмай, девона феълин қилурлар, сан ҳам нафс кўпиға тушсанг, шариат ҳукмидин чиқиб, бу нодонлар ипшни тутсанг, шармандасан Девона. (бу ерда хохинлари назарда тутилган.)\nМуллоларни сўрсанг, уларни феълин айтай, сен агар қулоқ солсанг. Алар мадрасага мударрис бўлур, қилмаса пора ҳам берур. Бечора ғариблар масала сўрса, чтмайди ани пули бўлмаса, инсоф шулми тақсирлар? Бойлар келса ўрнидин туради, хўб иззатлар қилади, иакот фарз деб айтмайди, нафсини риоясин қилиб жо-ҳил муллолар шариат риоясин қилмайди. Худо халқ қилгон бандани ризқини берар бешак ани, жумлаи махлуқларни ҳам — бу жоҳил уламойи мударрислар бир неча бой фосиқдин қўрқар, аларни амри маъруф қилмаслар. Баякбор амри маъруф қилсам, мадрасадин чнқариб юборур деб, амри маъруф қилмайин, деб хаёли фосидға кетаро, мадрасадин булар чиқарур мани дсб, Худони раззоқлиғига шак келтуриб, у жоҳил муллолар расво бўлуб дунёдан ўтаро. Худо айтур бандага, кафил Ман ани ризқига, сабаб қилурман гумон қилмаган бандага. У жоҳиллар ризқини мадраса ва мас-жиддан кўрар, фосиқ бойлардин қўрқуб, масжиду-мад-расадин мани чиқарворар деб, аҳли аёлим бор мани, аларни ризқини ким берар деб, Худони қодирлиғига у жоҳиллар унамай хато кетиб юраро.\nАмри маъруф фарз эди, амри маъруфни йўқотиб, шайтонни ишин тутиб, расво бўлуб оламдин ўтуб, булар бедин кетаро. Девона бу муллолар ишин тутсанг амри маъруф фарз айди, сан осийни бўйнига муни билсанг фарз эди, бу қарзни тамом қилмасанг, тонгла хўжанг олдига борсанг шармандасан Девона.\nҚочгин сан Девона Худога, харгиз нафсга қочмагин, агар нафсингга қочсанг, тонгла маҳшар куни шарман-дасан Девона. Бир неча эшонлар пайдо бўбти, нафснинг кўйига кирибди, гапи мақом мартаба топмай, ман шайх деб кўчама-кўча расво бўлиб юрубти. Муридникига борар алардан тамаъ қилур, Худо берарди ризқ-ни гумон қилмағон ердин ани. Камбағални уйига бормас, алар асло ёдига келмас, хушомад қилади бойга, закот бермаган осийларга, закот бермаган бойнинг таоми ўзига харом, бил муни. Мунофиқ эшонлар у осий бойларни махтайди, амри маъруф фарз эди, фарзни асло қилмайди. Эшонни кўнглига келади: ман буни закот бергин десам, фарзни адо қилгин десам, баякбор аччиғи келса, назр бермай қўйса, деб хаёли фосидға кетаро. Шайхи расво боз айтар, шайтонни хурсанд этар, закотни бергин деб айтсам анга малол келаро. Бу бой бошқа эшонга мурид бўлиб кетмасун деб, хавф қилиб хаёли фосидга кетиб, амри маъруфни йўқотиб, расвойи ҳар ду олам бўлуб юраро.\nЭй Девона лодон, эшонликни билиб ол, эшон бўлсанг рост бўл, ёлғон бўлмагин. Илми зикри маъруфни тақлид қилиб олмагин, зероки, фитналик ва худрўйлик дунё ва охиратни барбод берадурғон омонатга хиёнат қилма. Омонатга хиёнат қилмай десанг ояти ҳадисга амал қил, жоҳиллар ояти ҳадисга амал қилмай, даъвойи илму маърифат қилурлар. Бечора мардумлар ночор у ёлғончини пир, пешво ва муқтадо қилиб оладилар.\nБас у лодон, жоҳиллар, номи эшонлар халқға ҳукмини юргузуб лодонлиқ қилур, ўзи гумроҳ, бошқаларни ҳам гумроҳ қилур, андоғ эшонлар динни ўғрисидур. Бас қўрқунглар у тоифа худрўй эшонлардин, зероки улар динни ўғрисидир, паноҳ тиланглар ўшандай жоҳил, тақи (яна) мунофиқ эшонлардин, шул вақтда зуҳур бўпти, билинглар ва огоҳ бўлинглар, яхши от ва яхши тўн кийиб эшонликни тақлид қилибтилар.\nЎзларин аҳли ҳақлардин билиб миришкор мурид қилиб у бечораларни дунё ва охиратларини кеч қилиб ва гумроҳ қилур, эй ёронлар оқил комилларға лозим ва лобадки эшон ва ғайри эшонни фарқ қилиш. Зероки охир-ал-замон яқин бўлганда ояти ҳадиснинг мазмуни билан андоғ машойих пайдо бўлғойки, иблис алайҳил-лаъна алардин сабоқ олғай. Ул тоифа шайхларким муридларидан тамаъ қилғойлар ва жонини куфри за-лолатдин аюрмағай ва аҳли бидъатни яхши кўрғой ва аҳли суннатни ёмон кўргай ва илми шариат билан амал қилмағой ва номаҳрамларға кўз солғайлар ва машойихлар ишини хор кўрғай, муридларнинг эшигида ҳой-ҳуй деб расво бўлиб юргайлар. Нечанд қиз-жувонни тамоша қилиб осий гуноҳкор бўлғойлар, у бечораларни осий гуноҳкор бўлишиға бу шайхлар сабаб бўлғай. Шайх ўзини тортмаса шул феъл атворидин қайтмаса ҳаромни ҳалол деган бўлур. Андоғ шайхларнинг муридлари рад бўлғой, ўзлари муртад бўлғай, қилиш ишлари бидъат, яна муридларининг эшигида юргайлар. Ул ҳолда ул муридлардин ниёз олиб хуш-вақт бўлғойлар, муридлари қадр-ниёз бермаса, сизлардин ман безор, Худо безор дегай ва андоғ Шайх малъун турур. Андоғ Шайхға киши эътиқод қилса, кофир бўлғой. Бу тоифаларни еган назр-ниёзи ҳаром бўлгой. Ҳаромга «бисмиллоҳ» деса нима бўлур, шариат ҳукми нима бўлса, шул бўлур, пайғамбаримиз айтдилар: «Мундоғ дажжол, каззоб (ёлғончи)дин қочинглар, у тоифаларни ўзларингдин йироқ қилинглар».\nЎзлари гумроҳ бўлғон, сизларни ҳам гумроҳ қиларо,\nБалои фитнага солиб, расвойи ҳар ду олам қиларо,\nАқлинг бўлса Девона, бу тоифаларга яқин юрма,\nСанга зиёни етаро.\nДалолат қилади ёлғон, улар йўлни йўқотган,\nХато йўлни кўрсатар, суратига мағрур бўлма,\nМағрур бўлуб аро йўлда қолмагин, ани тандин олмагин\nРасвойи олам бўлуб, йўлдин адашиб қоларсано,\nЭй Муҳаммад Али, Халифаи мўъмин бўлсанг бисмиллоҳ»ни бил,\nИмон келтур Худоға, «бисмиллоҳ»ни билай десанг,\nИмон келтур фаришталарга, «бисмиллоҳ»ни билай десанг,\nИмон келтур Худони жамиъ китобларига, «бисмиллоҳ»ни билай десанг,\nИмон келтур Худони жамиъ пайғамбарларига, «бисмиллоҳ»ни билай десанг,\nИмон келтурғил қиёматнинг ҳақлигига, «бисмиллоҳ»ни билай десанг,\nЎлишни, тирилишни ҳақ бил, «бисмиллоҳ»ни билай десанг.\nЭй Девона билиб ол, эшон, сўфиға тариқаи сулукни билиш лозимдур, билишни яхшиси шулки, ояту ҳадисга мувофиқ амал қилишдур, Утган муқаддам азизлар ояту ҳадисни раҳ(йўл) қилиб мақсудларини ҳосил қилғонлар, кишики ояту ҳадисга мувофиқ амал қилиб, кашф-каромат пайдо қилса дуруст, зероки ўтган мотақаддам азизларға шу нисбатлар бўлғон, бандаки Худога яқин бўлади, нимаики фармонини қилса, наҳийдин мосуво бўлса, уламойи ҳақиқийни фармонини тутса, Худоға яқин бўлса, фаҳм пайдо қилса ажаб эмас.\nУламо кимдур? Уламойи ҳақиқий Он ҳазрат саллаллоҳу алайҳи ва салламдурлар! Худо амрини у зоти бобаракотға билдурган илмини билдурган, амрини қилиб наҳийдин маъсумдурлар. «Кишики пайғамбаримиз шаркатларидаги амрини, наҳийни билмай ҳаромни, ҳалолни жудо қилмай, ўтган гўзаштагон (ўтган)ларга ташбеҳ қилиб ўзини ўхшатса, айни хатодур, зероки шаръий-ношаръийни ояту ҳадисдин билур. Бул тўғридин азизлар ояту ҳадисни йўл қилиб мақсудларини ҳосил қилғонлар. Кишики, ҳаромни билса мақсуди ҳосил бўлур, киши шариатдин ташқари юрубдур, ул гумроҳдур. Ҳар эшон, сўфики ояту ҳадисга мувофиқ бўлмаса феъли атвори бул тоифалардин кашфу каромат зоҳир бўлса, эътибори йўқдур. Зероки санносийлардин ҳам шу ишлар содир бўлур. Зероки ояту ҳадисга феъл мувофиқ эмас. Тўғридан эътибори йўқ. Утган имомлар, мужтаҳидлар ояту ҳадисдан масала ижтиҳод қилдилар, бу ҳалол, бу ҳаром, бул макруҳ деб ҳукм қилдилар. Эй, ёронлар, мўъминларға керакки бу мазкур сўзлар-ни билса амрни қилиб наҳийдин ўзини тортса, бандайи мўъминга лозимдурки шунга амал қилса. Бу сўзларга амал қилмай хор кўрса қилғон амаллари беҳудадур.\nЭй Девона банда бўлсанг Худони амрини қил.\nҲаром ҳам ризқ, ҳалол ҳам ризқ, муни ҳақ бил.\nУмматсан ул Расулуллоҳга шариат равишларин қил. Ул зоти шариф Худони амрин қилдилар, амридин ўзга ишни қилмадилар, ғасб қилғон луқмадан емадилар. Эй девонаи лодон, банда бўлсанг Худоға, уммат бўлсангул Расулуллоҳга, нўчук ғасбни ерсан, шармқилмай Худодин. Ғасб қилғон луқмага нечук «бисмиллоҳ» дерсано? «Бисмиллоҳ»дур хос ном, билиб айтгин эй лодон, билмай айтсанг кулфат кўрарсан, кулфатингга сабабкор ўзунг бўларсан.\nЭй нодон йигчи, огоҳ бўл банда бўлсанг Худоға, уммат бўлсанг ул Расулуллоҳга бировни зарра ҳақини берухсат олма, бировни кесаги бирла ўзунгни пок қилма, ўзунгни азобға солма. Қишини ҳақин саҳл фаҳмласанг, қабоҳат бўлур заррани ҳақ билмасанг, ҳар кишики истибро кесагин сўраб олмаса, шул ҳам ҳақму, дегани бўлур муни билсанг. Бу дунёда қутул-масанг шунга ўхшаш ҳаққ-ул-абд дин қиёмат куни жавоб беришинг мушкул роздур. Банда ҳақин кечмаса Худо кечмас, минг дирам қилғон эҳсонинг, зарра ҳақга тенг келмас. Бир дирам ҳақга берурсан етмиш йил қолиб савоб, савобингни бериб шундай қоларсан, нечанд пушаймон надоматга қоларсан, ғазаб қилса Худо ўп кирарсан, турлук-турлук азобларни тортарсано.\nУл вақтда ҳеч ким санга. раҳми келмас, дини ислом хамроҳ борса дўзахда қолмас, имони исломни барбод берса доим куяр, дўзахдин чиқмас, турлук-турлук азоб юртар ҳеч қутулмас, ҳарчанд пушаймон қилурсан нафъи бўлмас.\nЭй Девона, банда бўлсанг қулоқ сол, пушаймонни шу ерда қил. Одам ҳам уч қисм бўлур, луқма ҳам уч қисм бўлур. Одам уч қисм эди: Мўъмин, мунофиқ, ко-фир. Луқма ҳам уч қисм эди: Ҳалол, ҳаром, макруҳ.\nБанда бўлсанг девона, имон келтур, Худонинг сифатига, ваъда ва аҳдга, фаришта, пайғамбарларига. Эй девона, огоҳ бўл, банда бўлсанг, Худо ҳамма нарсани билур. Аввал-охир илми баробар зоҳир. Ботин ҳам баробар. Осмону заминни халқ қилди Худо қудрати комиласи билан. Огоҳ бўлгин, ердин чиққан гиёҳларни, осмондин келган баронларни билур, ҳамма ашёлар ўзини амридадур, ҳамма мавжудотлар амрини қилур. Эй Девонайи каллахом чаро (нега) ҳаромни, гасбни ерсан, анга «бисмиллоҳ», дерсан? Шарм қилмайсанму Худодин, нечук сан Худони амрини қўюб наҳийни (гуноҳни) қилурсан? Фаришталар сани амали бадлиғингни битиб қиёмат куни қўлингга берса, ул Подшоҳим хизматида қандоқ ўқурсан?\nОгоҳ бўлгинки, Худо бандалари бирландур баилми қудрати фазли ва раҳмати билан. Банда қирда бўлса, қайси жойда бўлса баилми қудрати ва баилми қадимий билан қайси ҳолда ва қайси жойда бўлса, бандага ҳамроҳ!\nБу сўзларга сиғмайди баён,\nНе замон бору не макон.\nЭй девона, қулоқ сол ман шариат, тариқат, ҳақиқат ва маърифатдин баён қилай, билиб ол. Шариат мисоли бир кема. Тариқат мисоли дарё, ҳақиқат мисоли дур. Эй нодон, кема бўлмаса дурни конига боролмайсан. Кемага тушиб, дурни конига борсанг ҳам, ғўта урибоз (яна) чиқишингни ҳам мулоҳаза қил. Қўлунгни қулоч уруб сувга чафак урушни ҳам машқ қил, машқни меъёрига еткузмасанг, шўнгиғонча кетарсан, наҳанг балиқлар ютар, қилғон риёзат меҳнатинг бекор кетар. Кемага кирсанг, дур конига келсанг, сувни машқини билсанг, дурдин шўнғиб оларсан, мақсудингга етарсан, ҳақиқат маконига кетарсан. Сувни тилини билмасанг, қайтиб қалқиб чиқмасанг, маконингни топмасанг, аро йўлда қоларсан.\nЭй Девона, аввал ҳақ амрини тутуб, шариатга\nБўйунсуниб юрмасанг, мен банда дейишинг бекоро.\nБотил, бидъат ишдин парҳез қилмасанг, ман банда дейишинг бекоро.\nКеча қисм бўлмасанг кундуз хизмат қилмасанг, ман сўфи десанг бекоро.\nҲар ким амридин чиқса, шариатдин юз қайтарса,\nУл муртад бўлур, бандаман, деб лоф урар, бандалиги бекоро.\nТавба қилмай бу дунёдин ўтсанг,\nАнда борсанг жойинг сақар (дўзах), ўтган умринг бекоро,\nЭй Девона, зоҳид бўлсанг, риёи обид бўлсанг,\nСавдойи сўфи бўлсанг, гадой, қилғон ишинг бекоро.\nДарвеш бўлсанг ҳар жойи сўфилиғинг мўрдор\nҚилғон ишинг беҳуда, гирдор, умринг зое ўтаро.\nДарвешлиғинг тамаълик, ниятларинг фитналик,\nБу ниятда ўтган умринг зое — бекоро.\nСўфида риёзат йўқ, фақирларда қаноат йўқ,\nҒанийларда саховат йўқ, олам фасодга айландиё!\nУламойи дарвешларда ваҳми қиёмат йўқ,\nСуратлари зебо, сийратлари ҳеч, ўзлари бекоро.\nЭй Девона, ўтган мутақаддамларни фақирлиғин ўзунга лозим қилмай, шариат сўзин қулоққа олмай, ман Дарвеш дейишинг бекоро.\nБу вақтдаги мулло, эшон, сўфилар суҳан бобида мисли Боязид, оғзида ояту ҳадис ва лекин дили зид, дилингни ояту ҳадисга тўғри қилмай, ман олим дейишинг бекоро.\nЭй Девона, олим бўлай десанг, ўтган машойихлар-ни фақирлиғини қабул қил, қалб сўзларига пайравлик қилиб, аҳком ва арконларни билиб қилиб юрмасанг, «ман «Дарвеш»,— дейишинг бекор.\nЭй Девона, Худони неъматларини шукрини бажо келтур, Худони неъматларини шукрини бажо келтурай десанг, қалб риоясини қил. Қалб риоясини қилай десанг, «бисмиллоҳ»ни бил. Эй Девонайи каллохом қулоқ сол: кишики шариатни бажо келтурса, «бисмил-лоҳ»ни «мим»идин кавсар сувин берур, раҳмоннинг «мим»идин дунёнинг ризқини берур, раҳиймнинг «мим»-идин жамолини ато қилур. Эй лодон, сан Худони номи нокини нопок ерга қўюб, шарм-ҳаё қилмайсанму? Худодин шарм-ҳаё қилсанг, «бисмиллоҳ»ни бил, «бисмиллоҳ»ни билай десанг, андишангни калта қил, андишани узоқ қилма. Худони амрини қил, Худони ҳурматини бажо келтур. Худони ҳурматини бажо келтурай десанг, «бисмиллоҳ»ни бил, «бисмиллоҳ»ни пок ерга айт, нопок айтма.\nПокка айтсанг, шайтон қочар сандин йироқ,\nУл вақтда нафсинг қилур доду фироқ.\nҲаромга айтар бўлсанг «бисмиллоҳ»ни,\nШайтон хурсанд бўлуб олур имонингни.\nЭй нодон, имонинг кетиб, ўларсан,\nҚилғон амалингга шайтон шерик.\nЭй Девона, бу дунёни музтарлиги ҳеч гап эмас, охиратни музтарлиги душвор (қийин)дур. У дунёда музтар бўлмай десанг амрини қил, наҳоийни қилма. Эй ло-дон ақлингни югурт, бировга хизматкор бўлсанг бу ишни қил деса, бу ишни қилма деса, қил деганни қилсанг, қилма деганини ҳам қилсанг, манзур бўларсан-му ё бўлмайсанму? Худога қул бўлуб амр қилғонини қўюб наҳийни қилиб , нечук манзур бўларсан? Эй нодон, ҳам амрини қилиб, ҳам наҳийни қилиб, боз (яна) бандаман деб, лоф уруб юрурсан. Эй Девона, бандаликни шартини билиб ол.\nАмрини қилсанг, ҳаром луқма ема сан.\nҲаром луқмани еб туруб, ман бандаман десанг бекоро.\nАмрини қилсанг ҳаром гуноҳ қилма сан,\nҲаром гуноҳни қилиб туриб, ман банда десанг бекоро.\nАмрини қилай десанг, жони дилингда қил,\nЖони дилингда қилмай, ман банда дейишинг бекоро.\nБанда бўлсанг розинг айт, намоз ўқуб шайтон йўлидин қайт,\nШайтон йўлидин қайтмай, бандаман дейишинг бекоро.\nЭй Девона, бу сўзга қулоқ солиб, ибрат ол,\nБу сўздин ибрат олмай, ман банда дейишинг бекоро.\nСан лодон риёзат чекмай,\nХудони амрини бажони дилингда қилмай,\nБир мақом мартаба тобмай, ман шайхман дейишинг бекоро.\nТариқатни билмай, сулукни ушлаб тай қилмай,\nКамолот ҳосил қилиб, вилоят мақомиға етмай\nМан муршид дейишинг бекоро.\nДевона сан амри маъруф қилгин,\nХудони амрини бажо келтургин,\nХудони амри фарз эди, сан лодон бўйниға қарз эди,\nФарзни бажо келтуруб, нафсни қўлингга олиб,\nШайтон бўйнин синдуруб юрмасанг\nҲалол луқма емасанг, шармандасан Девона!\nМулло бўлубсан Девона, шогирдга-таълим берсанг,\nБаякбор, Эшон бўлуб бировни қўлин олсанг,\nШогирдинг сани чақирса, паловни ёғлиқ қилиб берса,\nНечанд ибратлар қилса,\nНафсинг сани семирар, баякбор зиёфат ёдингга келар,\nАмри шаръийни этолмассан, ваъдайи ваъиддан айтиб, қўрқитолмассан.\nАмри маъруфни тарк қилиб, осий бўлуб борсанг шармандасан, Девона.\nЭшон бўлуб муридингга борсанг,\nҚўй сўйдуруб, думба-жигарни ерсан.\nКетар вақтда муридига танга берса, қабул қилмай,\nДилингда йўрға отини етакларсан.\nАмри-маъруф фарз эди, думба-жигарни риоясин қилибсан, нодон.\nАмри-маъруф қилолмай фарзни тарк қилиб борсанг шармандасан, Девона.\nАмри-маъруф қилай десанг, ўзунгни ҳаром луқмадин, гуноҳ ишлардин торткайсан,\nЎзингни ҳаром луқмадин, гуноҳ ишлардин тортмасанг,\nЭй Девона, мойил бўлса сани дилинг дунё тарафга,\nНақс етар дилингдаги ишқу муҳаббатга.\nДилингдан чиқарур Худо сани баҳра муҳаббатингни,\nҚолмайди дўстларин дилига дунёнинг завқ-шавқ, рағбатини.\nМан дўсти Худоман деб, дунёни агар дўст тутсанг,\nҚиёмат кун ул Худони олдида шармандасан, Девона.\nХудо айтур бандага, танҳо бўл ибодатимга,\nТанҳо ибодат қилай десанг, риё, ужбдин йироқ бўл,\nРиё, ужбдин йироқ бўлмай, аҳли муҳаббатман десанг, бекоро.\nМуҳаббатим бор десанг Худони амрини хушла,\nБеҳуда нафсоният сўзларни ташла,\nХудога бандаман деб, нафсоният, беҳуда сўзни ташламасанг,\nТонгла хўжанг олдида шармандасан Девона.\nОшиқ бўлсанг девона, ғайрни ёд қилма,\nХудони зикри, амридин ўзга ишни хоҳлама.\nЗикридин ўзга ишни ёд қилмасанг Худо сени ёд қилур,\nЕлкангдаги фаришта — улар доим сарнавешта,\nЎзунг амал қилиб, андин бировга айтмасанг\nТонгла хўжанг олдида шармандасан, Девона.\nТонгла қиёмат бўлур, дафтаринг қўлга берур,\nҲар ким амалин анда ўқуб кўрур,\nХудо ризо бўлғон бўлса сандин,\nФаришталар гувоҳ бўлур андин,\nБандаи хослардин бўлуб, мақсудингга етарсано.\nАгар сан амри Худони қилмасанг, зикри Худони айтмасанг,\nГуноҳ, хилофи шаръийдин қайтмасанг,\nГуноҳингни битиб, тонгла фаришта қўлунгга берса,\nУл Хўжанг олдида шармандасан, Девона!\nДевона сан Худони ёд қил ожизлик билан,\nХудо сани ёд қилур қодирлик ва бузурглиги (улуғлиги) билан.\nХудони ёд қилур бўлсанг беғафлат,\nМақсудингни еткузур бемуҳлат.\nХудони ёд қилур бўлсанг, форуғлиқ билан қилгин,\nҒафлат билан ёд қилмагин.\nҒафлат билан ёд қилар бўлсанг,\nТонгла борганингда шармандасан, Девона.\nДевона, ҳарчанд Аллоҳ дерсан тилингда,\nБошқа орзулар бор сани дилингда.\nХудога бандаман дерсан, Маҳлуқи Худодин қўрқарсан.\nТилингда Худо раззоқ дерсан.\nДилинг қабул қилмай, бандадин ризқингни тамаъ қилурсан,\nБу атворинг билан тонгла борсанг,\nХўжанг олдида шармандасан, Девона.\nЭй Девона, кулади мавт (ўлим) сани умидингга\nХудони қисмати кулади ҳирс билан дунёни жам қилай деганингга.\nЭй Девонайи лодон, қисмат бўлган ризқни,\nҲеч ким ани билмайди,\nБировга қисмат бўлган ризқни, ани Худо бировга бермайди.\nСан агар ризқингни Худодан кўрмасанг,\nМеҳнат роҳатини ўзидан кўрмасанг,\nШарманда бўлмай десанг, ризқингни ғамин ема сан.\nТўрт ўлумнинг шарбатин тортмагунча у дунёга бормагин,\nБошингга қилич келсада бандаликни қўймагин,\nБандалик марднинг иши, ўлум ани вирд иши.\nЎлум келмасдин бурун, мавтни билсин ҳар киши.\nТўрт мавтни сўрсанг, таҳқиқ қилиб билай десанг,\nБиридур сўрх , яна бири зард бўлур.\nЯна бирини сўрсанг оқ, охиргисидир сиёҳ ,\nҚизил ўлумни сўрсанг, билгин муни\nЖафо келса кўтар сан ани,\nСариғ ўлумни билсанг — очлиқға одат қилғойсан.\nЯна очлиғни хуруши, ожизлиғни ҳам қил сан.\nЖафо келса кўтармасанг, очлиқға сабр қилмасанг,\nОқ ўлумни билсанг — узлат қилиб ўзунгни четга тортгайсан,\nМавти сиёҳни билмасанг — нафсдин қочиб узлат қилмасанг,\nҚаро ўлумни билсанг — нафси ҳавога кирма сан,\nНафси ҳавога кириб, ҳўкуздек кунжара, бошқа луқмаларни еб,\nТўрт мавтни билмай, аларни жой-жойида шартин қилмай,\nҲақиқат мавтни шарбатин тотмай, армон билан ўтарсано.\nАрмон билан борсанг, анда ҳисобгоҳда тутулғанда,\nАмалингни тортса солиб тарозуға,\nБаякбор савобинг енгил келиб, гуноҳинг оғир келса, шармандасан, Девона.\nЭй Девона, ҳамма ишларни йиғгин, сулукни изҳор этгин,\nАни таҳқиқ билмасанг, аввал ўтган азизлардин,\nАрвоҳ таййибалардин сўраб олмасанг шармандасан, Девона.\nЭй ёронларим, фаҳмим етди, ақлим олди; ҳеч нарса нафлироқ дини исломға очлиқдин эмас, зероки бир дарахт мевадор бўлса, сув тагига кириб гулласа қуруб қолур. Ҳеч нарса зиёнкорроқ тўқлуқдек эмас, зероки ҳар фисқу фужур тўқлуқдин бўлур. Кўп ейишлиқ дилни қаттиғ қилур. Аъзоларға фитна пайдо бўлур, фаҳм ҳам кам бўлур, илм ҳам сахл бўлур. Ибодатга сустлиқ қилур, зероки дил суст бўлуб, ҳаром, макруҳға кириб кетар. Ҳамма қилғон ибодатлари барбод бўлур. Эй ёронлар, шул сўзларга қулоқ солиб амал қилинглар, кўп лақиллаётибтилар, деб хафа бўлманглар, зероки биз ўз ишимизни билиб қилғон, бу сўзларни билмаганларга айтдук.\nЭй Девонаи нодон йигчи, қаерда ўз ишингни билиб қилдинг? Нафсинг етти бош эрдиг чумоли бош, ҳайвон бош, ит бош, илон бош, йўлбарс бош, эшак бош, бўри бош. Аввало чумоли бош нафсга тобеъ бўлуб ғам ейдурғон бўлдинг-ку. Яна ҳайвон бош нафсга тобеъ бўлуб ҳирсингни зиёда қилдинг-ку — эшакларни кўпайтиб. Яна ит бош нафсга тобеъ бўлуб, ғийбат қиладургон бўлдинг-ку. Яна илон бош нафсга тобеъ бўлуб кибр, такаббур қилдинг-ку. Яна йўлбарс бош нафсга тобеъ бўлуб аччиғ ғазаблик бўлдинг-ку. Яна эшак . бош нафсга тобеъ бўлуб шаҳватга мойил бўлдинг-ку. Яна бўри бош нафсга тобеъ бўлуб ибодатга коҳил бўлуб, ғафлатга мойил бўлдинг-ку.\nЭй Девонайи каллаҳом, ғафлатни билиб ол, ғафлат нима? Бепарволик. Эй девона, бепарво бўлма, ҳирсингни йўқот. Бозорға борсанг чой, бир нон, бир узум, бир қовун* бир тарвуз, бир писта, майиз, бир ҳалво, бир қанд, бир шўрбо, бир палов бер десанг, айтганингни берса, бу неъматимни муздини бир ҳисобини бер деса, муни баробариға харжи тополмай музтар бўл-санг, от-тўнингни, бор-йўғингни олиб зиндонга солса қўлингдан нима иш келур? Боз ўзунг ялиниб неъмат бергувчига, нимаки хизмат бўлса буюрсанг, ўшал неъматинг баробарйча хизмат қилай дерсан. Хизмат билан қутулурсан, мундоғ бўлмасанг расво бўлурсан, қутул-\nмас ғамга қолурсан.\nЭй Девонайи каллахом, бозорга бориб битта нон олиб есанг эди, соҳиби неъмат сандйн ҳисобин бер деса, оз неъматнинг ҳисобин бермак осонроқ эрди. Қулоқ сол, биров кўпроқ харжи берса, ўзига топшурмай яна бировга берсанг кулфатга қолурсан. Андоғ бўлса Худо берган молни ўзига топшурмай, беҳуда сарф қилсанг, нечук кулфат кўргайсан.\nЭй нодон, бу бозорни мисол қилиб, охират бозорин айттим. Дунё омонатини мисол қилиб омонати ҳақиқийни айттим. Эй лодон, шунча сўз кифоя, ақлға ишорат, нодонга калтак.\nЭй Девонайи йигчи, Худо дарвишни раҳмат қиладиму ё фосиқни деб, хаёли фосидға кетма. Қулоқ сол, биров буғдой, арпа экса, экмаганга ҳам берадиму? Андоғ бўлса биров тоат қилса, қилмаганга ҳам нима нафъ, ақлингни югуртгин. Буғдой эксанг буғдой оласан, тариқ эксанг тариқ оласан. Эй девона, каллангни шишириб хомтамаъ бўлма. Гуноҳ қилсанг гуноҳ ола-сан, савоб қилсанг савоб оласан. Масалан, биров қуруқ ерга уруғ сочмай, ман шундин ҳосил оламан дегани айбму?\nТаваккал қилсанг ишда қилгин\nЭкин экишда Жабборга суянгин.\nЭй Девонайи нодон, амрини қўюб, наҳийни қилиб шарм қилмайсанму Худодин манга жаннат ато қил, раҳматингга лойиқ кўр дейишга? Эй лодон, бандалик қил, Худо бандани халқ қилди. Мени фармонимни тут, деб. Ман бандаман, деб созингни ширин қилиб юрурсан. Фармонини тутмай, эй Худоё ман раҳматингдан умид-ворман, ғазабингдин қўрқарман, деб ёлғон айтиб юрурсан. Эй лодон, билгинки, Худонинг ғазабидан қўрқуш кима, раҳматидан умид тутиш нима — шуни билгин. Билай десанг амрини қил, наҳйни қилма. Эй эшитгувчи-лар, малол келмасун сизларга кўп гапурубтилар деб, ман ўзумга айттим.\nДаркор одам олур бу сўздин ибрат,\nЛодонга хайф панду насиҳат.\nЯхши от истаб топиб ер бедани,\nЁмон эшак истаб топиб ер хандаққа чиққан шўрани.\n(Уйқудаги аҳмоққа панд айтмоқ\nШўр ерга уруғ сепиш демакдир).\nЭй Девона, отингни халифа қилиб мағрур бўлма, Азозил мағрур бўлди, шайтон бўлди. Амалингга мағрур бўлсанг, бул қилмишингдин ҳеч наф йўқ. Эй Девона, хушхулқ бўлғил, банда бўлсанг бадхулқ бўлма. Қулоқ сол, бировни оти бўлса, хушхулқ, хушфеъл бўлса, ани яхши жойларга бойлаб, яхши ем, ўт берур. Бадхулқ, бадфеъл бўлса, ани жувозга, аравага қўшуб нечанд кулфатлар берур. Яна бировни ҳўкузи бор яхши, хуш-хулқ. Ани андоғ иззат қилурки, ўз фарзандидек. От, ҳўкузи бадхулқ, бадфеъл, ётоқ бўлса, ем-хашакни кўп бериб семуртиб қассобға сотар. Яна бировни от, моли бўлса, кўп игчини юзи қаро, беадаб бўлса, эгаси аччиғи келиб ўз майлиға қўяр, бировни экин-йўнғучқасини еб, бориб бир чўлда ёрилиб ўлур, гўштини қуртлар ер.\nЭй Девона, фаҳм қил бў сўзларни ақлинг бўлса, яна нечанд хил дарахтлар бор бежо ерга чиқади. Бежо ерга чиққан сабабдин кесиб ўтин қилур. Яхши ерга жойни билиб чиқса, катта азамат бўлур. Қанча одам ул да-рахтни соясидин баҳра олур. Дарахтдин эгаси ҳам хурсанд бўлур.\nЭй ёронлар, ақлим етди ўшал яхши от одам бўлса,\nХудонинг амрин қилса, Худоға манзур бўлса,\nЯхши жойлардин анга берса ажаб эрмас дўстларо\nЎшал мол билан ёмон от, ёмон одам бўлса,\nСавоб ишларни қўюб гуноҳни қилғон бўлса,\nХудони қаҳри келса, азобға лойиқ бўлса ажаб эрмас дўстларо.\nУл бежо чиққан дарахт одамдур, савобни қўюб гуноҳни қилғондур,\nХудони қаҳри келиб дин риштасини кесса, ажаб эрмасдур дўстларо,\nУл дарахтики зўр бўлур, наҳийни қўюб амрини қилур,\nАнга Худо мартабайи аъло берур,\nАндоғ қулларни Худо бандам деса, ажаб эрмас дўстларо!\nМан Девонайи гуноҳкор гуноҳимға ман иқрор, раҳим қилиб сан Саттор,\nФазли меҳрибонлиғинг билан бандам десанг ажаб эрмас!\nЭй Девона, каллангни шишириб бепарво бўлма, ер-ни саҳл ҳайдаб, уруғни сочиб экин қилсанг, шул экиндин ҳосилни кўп оламан деганинг айбму, ақлингни югурт, ерни кўи ҳайда, нишурсанг уруғ сочиб, вақтида суғориб, меҳнат қилсанг, ҳосилни кўп қилур, ўзунгга ҳам бўлур, бировга ҳам бўлур, бепарво бўлсанг ўзунг-га ҳам йўқ, бировга ҳам йўқ.\nЭй ёронлар, фаҳм етди, ақлим олди,\nУл ҳайдаган ерни билсанг жисминг бўлғой,\nАнга сепган уруғинг — таълим билан зикр бўлғой,\nЕрдин унуб кўкариши — амал бўлғой,\nАни сувин сўрсанг — парҳез билан тақво бўлғой.\nУл экинни бошин билсанг — дилинг бўлғой.\nУл дилингни гуноҳ ишга сан юборсанг,\nБош чиқармай ел уруб кетар ани билсанг,\nЭй ёронлар ғофил бўлма умрунг ўтар кетар\nСан дилингни гуноҳга мойил қилсанг,\nҲамма қилғон амалларинг куюб кетар,\nУл экиндин донни сара олай десанг,\nДилингни гуноҳдин мусаффо қил сан,\nСан дилингни гуноҳдин соф қилмасанг\nҚилғон меҳнатинг куюб кетар билсанг.\nМеҳнатингга сан раҳм қилсанг,\nЖони дилдин бедор бўлуб саҳар турсанг,\nУл саҳарни лаззатидин баҳра олсанг,\nҲиммат қилиб риёзатга бел боғласанг,\nШундоғ қилсанг баҳра олса ажаб эрмас.\nБаҳра ўзи лочин қушдур ани билсанг,\nБир хилватга бориб тўрни қўйсанг,\nЖондор сифат тасбиҳингни олиб тортиб турсанг.\nАжаб эрмас мақсудингга, бўтам, етсанг.\nТурқини кўрсанг эй Девонайи йигчи, икки кўзи тўридадур,\nУл лочин қачон келур экан деб, доим ани кўйидадур,\nКеча-кундуз ани билсанг ўйидадур,\nКечалари жонни қийнаб ул,\nБу дунё ўтгувчи, охират ғамин қила кўр,\nОхират ғамин есанг мосуво бўл.\nСан агар мосуво бўлмасанг меҳнатинг зое бўлуб куюб кетар.\nЭй Девонайи каллахом, билмай турубсан турҳини маънисини, қулоқ сол, ман айтиб берай муни маънисини.\nХилват бериб турмушунг истиқоматинг бўлғой.\nЖондор сифат дедим, ани билсанг зикри фикринг бўлғой,\nЛочини шунқор дедим, ани билсанг баҳра бўлғой,\nКўп ётсанг ул лочин тўрга тушмай ўтуб кетар билсанг,\nЖисминг зоҳир, илминг бекор қолур,\nЛочин ўтуб кетар тўринг бекор қолар.\nҚилғон меҳнатларинг бекор бўлуро.\nЭй лодон, ман сайёдман деб ёлғон айтиб тўрингни кўтариб юрма, қуш вақтини ўткарма, сайёд бўлсанг парҳезкорлик қил. Эй ўқувчи сўфилар, бу сўзни ман ўзумга айттим, яна биладурғонга айттим. Жондин кеч-май жонон қайда, кетмон чопмай нон қайда, экин пишмай хирмон қайда, Девонайи Йигчи ман ҳайронман, ин (бу) ажаб корхона: олтун — сафолни фарқи йўқ. Эй Девона, ғам нахўр (емаки об агар сад пора гардад боз боҳам ошно аст . Ман Девона Йигчи икки жаҳонни кездим, бўлди кўзумга ғубор ўз кирдоримдин, саҳройи бу дунё ибратозмойиш эди. Манда туҳфа, тўша йўқ. Эй Ёр, ўзунг раҳм қилсанг ман камина гадо қулингни раҳматингнинг олдида. Эй, Подшоҳим мани гуноҳим бир майда коҳ, ман раҳматингдин умидворман, умид олдида сани раҳматинг ер билан осмонни ўртасича, Эй йигчи Девона, банда бўлсанг Худони ғазабидан қўрқ, раҳмидин умидвор бўл, ноумид бўлма, ноумидлик куфр.\nЭй Подшоҳи ҳар ду олам, ман камина арзимни Санга айтай,\nБу дунёйи нахсни дўст тутмасам,\nРаҳматингдин умид тутсам, раво бўлғайму?\nБу дунёнинг лаззатини кечиб, раҳматингдин умид тутсам,\nЭй Подшоҳим, раво бўлғайму?\nҲирс, ҳаво манманликдин жудо бўлуб,\nАндин кейин умид қилсам раво бўлғайму?\nҒийбат, шикоятдин йироқ бўлуб,\nҲаром, гуноҳ ишдин ўзумни тортиб, умид қилсам\nЭй Подшоҳим андин кейин раво бўлғайму?\nЁлғон айтиш, бўҳтон сўздин йироқ бўлсам,\nАндин кейин умид тутсам, раво бўлғайму?\nКуфр, хато сўздин ўзумни тўссам,\nЭй Подшоҳим, андин кейин умид тутсам, раво бўлғайму?\nЭй Йигчи каллахом, Худонинг раҳматидин умидвор бўлсанг амрини қил, наҳйдин ўзунгни торт, амрини тутай десанг дунёйи нажасни дўст тутма, дунёйи на-жасни дўст тутуб, раҳматингдин умидворман, деганинг бекоро.\nБу дунёни лаззатидин кечмай,\nРаҳматингдин умидворман деганинг бекоро.\nҲирс, ҳаво, манманликдин бўлмай жудо,\nҒийбат, шикоятдин йироқ бўлмай,\nРаҳматингдин умидворман деганииг бекоро.\nҲаром, гуноҳ ишдин ўзунгни тортмай,\nЁлғон айтиш, бўҳтон сўздин йироқ бўлмай,\nКуфр, хато сўздин ўзунгни тортмай,\nЭй Девонайи каллахом, ман раҳматингдин умидвормаи ва ғазабингдин қўрқарман, деб оғзингни ширин қилиб юрарсан, ғазабидин қўрқсанг раҳматидин умид тутсанг, Худони ризолигини иста, Худони ризолигин истаб, етай десанг, гуноҳдин ўзунгни торт, хайрга ва амрга ўзунгни қот(етказ).\nЭй Худоё, ман Йигчи камина қулинг,\nХайр ишга ўзумни қўшсам, гуноҳдин қочсам,\nХудоё Сани ризолигинг топқойманму?\nКибру ҳаво, гуноҳ ишга тавба қилсам,\nЭй Подшоҳим, Сани ризолигинг тобқойманму ?\nБахиллик, адоватдин йироқ бўлуб, тавба қилсам,\nХудоё Сани ризолигинг топқайманму?\nМанманлик, ҳуд сўздин йироқ бўлуб, тавба қилсам,\nЭй Подшоҳим, Сани ризолигинг тобқайманму?\nҒийбат, шикоятдин ўзумни тортиб, тавба қилсам\nХудоё Сани ризолиғинг тобқайманму?\nМан камина риёдин кўнгулни узсам,\nСани амрингни жони дилимда қилсам,\nИбодатни танҳо ўзунгга қилсам, шериклик қилмасам,\nХудоё амрингни қилсам, зикрингни айтсам,\nРиё ужбга тавба қилсам,\nХудоё Сани ризолиғинг топқайманму?!\nХудо ризолигин етай десанг, эй Девона, ақлинг бўл-са дунёни дўст тутма, Худони амрини тут. Зероки пайғамбаримизнинг руҳларини Худо халқ қилди. Яна аршу курси, лавҳу қаламни бино қилди, Худонинг амрига қиём турди. Сан ҳали банда бўлсанг, Худонинг амрига қиём тур. Амрида қиём турмасанг, ман банда десанг бекор.\nАлҳамдуллиллоҳ, Худога ман банда, Расулуллоҳга умматман.\nХудога банда бўлуб, Муҳаммад Мустафо динида туруб,\nНечук амрида қиём турмайман?\nХудо қаламга амр қилди, битгил ҳамма ашёни деб,\nБитти қалам Худога сано айтиб,\nЖамиъ фаришталарни Худо халқ қилди,\nХудоға сано айтмаймано?\nЖами фаришталарни Худо халқ қилди,\nХудоға сано айтдилар,\nХудони амрида улар қиём турдилар,\nМан Худони неъматларини еб, нечук амрида қиём турмаймано?\nБарча мева-гиёҳлар Худога сано айтдилар,\nМан банда бўлуб, Худога нечук сано айтмаймано?\nҲазрат Одам Атомиз жасадин Худо халқ қилди,\nРуҳимиз сажда қилди, шайтон сажда қилмади, рондайи даргоҳ бўлди,\nМан сажда қилиб Худога, нечук амрини тутмаймано?\nШайтон Худони амрини тутмади, кибру ҳавони унутмади,\nАнга бу дунё тобеъ бўлди, душманлиғи маълум бўлди,\nШайтонни дўст туткан, душманлигин маълум этган\nХудони раҳматидин узоқ тушиб расво бўлган\nУ душмани Худони нечук дўст тутармано?\nБарча дарахт, гиёҳлар дунёни дўст тутмадилар,\nҲисоби азобдин хориж бўлдилар.\nҲисоби азоб бошимда туруб,\nМан нечук дунёни дўст тутармано?\nБарча чашма, булоқ, дарёлар дунёни дўст тутмадйлар,\nҲаммага баҳра бердилар, ман дунёни дўст тутуб нечук баҳра олармано?\nЖами чаҳорпо ҳайвонлар дунёни дўст тутмадилар.\nАзобдин ҳам қутулдилар,\nМан дунёни дўст тутуб, қандоқ азобдин қутулармано?\nЖами парранда, чаррандалар Худоға сано айтдилар,\nДунёни дўст тутмадилар, ҳисобдин хориж бўлдилар,\nМан дунёни дўст тутиб, нечук ҳисобдин хориж бўлурмано?\nТоғ-тошларни халқ қилди, Худога сано айтди, дунёни дўст тутмади,\nМан Худога банда бўлуб, дунёни нечук дўст тутармано?\nХудони пайғамбари, Жумлани падарлари — Одам Ато номлари,\nЎшал зоти шарифлар ҳам, дунёни дўст тутмадилар,\nМан у зотни зурриёти бўлуб, нечук дунёни тутармано?\nҲасти пайғамбар Одам Атомизни ўғлонлари,\nДунёни дўст тутмадилар, охир пайғамбар бўлдилар,\nМан дунёни нечук дўст тутармано?\nХасти Шиш пайғамбар ўғлонлари Маҳлоил деган авлодлари,\nДунёни дўст тутмадилар, ҳамма хизматиға келдилар,\nМутиъи фармонбардор бўлдилар,\nЎшал азизлар равиши, ман нечук дунёни дўст тутармано?\nМаҳлоил фарзандлари, дунёни дўст тутти,\nБир нечалари бутпараст бўлуб бу оламдин кофир кетти,\nМан банда бўлуб Худога, дунёни нечук дўст тутармано?\nХасти Идрис пайғамбар дунёни дўст тутмадилар,\nАмри Худодин ўзга иш қилмадилар,\nУ зотга беҳиштдин таом келтурдилар,\nМан улардин ибрат олиб, нёчук дунёни дўст тутармано?\nФурсат билан Жамшид дунёни дўст тутти\nҚавмлари билан бутпараст кофир бўлиб оламдин ўтти\nМан Худога банда бўлуб, бул дунёи маккорни нечук дўст тутармано?\nХасти Нуҳ пайғамбар дунёни дўст тутмадилар,\nБир неча авлод қавмлари билан сувни юзида юрдилар, ғарқ бўлмадилар,\nМан булардин ибрат олиб, бу дунёни нечук дўст тутармано?\nНуҳ пайғамбар ўғлонлари, амри Худони қўйди,\nДунёни ўзига ҳамроҳ қилди, охири кофир ўлди,\nБу дунёйи маккорни нечук дўст тутармоно?\nХасти Ҳуд алайҳиссалом дунёни дўст тутмадилар.\nХудонинг амридин ўзга иш қилмадилар.\nШаддод дунёни дўст тутти, даъвои худолиқ қилиб, бу дунёдин беимон кетти,\nБу дунёйи касофатни нечук дўст тутармано?\nХасти Солиҳ пайғамбар дунёни дўст тутмадилар\nХудонинг амридин ўзга иш қилмадилар,\nУ зотга Худо нечанд мўъжизалар бердилар,\nСолиҳ пайғамбар қавмлари дунёни дўст тутти,\nХудонинг амрини унутти,\nБошиға нечанд бало келиб, дунёдин кофир ўтти,\nБу дунёйи душманни нечук дўст тутармано?!\nХасти Иброҳим пайғамбар Худони амрини қилдилар,\nДунёни дўст тутмадилар, ўтға куймадилар,\nУл зотни миллатларида бўлуб нечук дунёни дўст тутармано?\nНамруд дунёни дўст тутти, кўп ҳаддидан ўтти\nХудони амрин унутти, охири беимон кетти.\nМан бандаман Худоға, Худони душманини нечук дўст тутармано?\nХасти Лут пайғамбар дунёни дўст тутмадилар, охир пайғамбар бўлдилар,\nЛут пайғамбар қавми дунёни дўст тутти, маст бўлуб ўзидан кетти\nШаръий-ношаръийни фарқ қилмай ерни тагида кофир ўлуб кетти,\nДунёйи касофатни нечук дўст тутармано?\nХасти Аюб пайғамбарнинг мол, аҳли аёллари куйди, зарра ғам емадилар,\nБаданларин қурт еди, малол келмади, дунё ғамин емадилар.\nОхир фаррухлик ул зотга ҳосил бўлдиё,\nХасти Шуъайб пайғамбар дунёни дўст тутмадилар,\nАмри Худони туттилар, ўтга куймай соғ-саломат қолдиё.\nШуъайб пайғамбар қавмлари дунёни дўст тутти, амри Худони унутди.\nАларни шаҳриға ўт тушуб, куюб оламдин ўттиё.\nТаврот китоб келдилар, охири пайғамбар бўлдиё,\nУ зотларнинг равиши ман нечук дунёни дўст тутармано?\nФиръавн дунёни дўст тутти, кўб ҳаддидин ўтти,\nДаъвои Худолиқ қилиб, дунёдин беимон кеттиё.\nҚорун ҳам дунёни дўст тутти, ҳайри эҳсонни унутти,\nОхир ани ер ютти, ман дунёйи касофатни нечук дўст тутармано?\nХасти Юнус пайғамбар дунёни дўст тутмадилар,\nБалиғ қорнида Худо ани омон сақладиё.\nТолут, Жолут дунёни дўст тутти, амри Худони унутти\nАмри маъруфга қулоқ солмади, бу дунёдин кофир кеттиё.\nХасти Довуд пайғамбар дунёни дўст тутмадилар\nУ зотга Забур келдилар, ҳамма мутиъи фармонбардор бўлдиё.\nХасти Сулаймон пайғамбар дунёни дўст тутмадилар.\nУ зотга инс, жин, дев, пари, парранда, чаррандалар,\nМутиъи фармонбардор (итоаткор) бўлди,\nБу зотлар равишлари бизга ибрат бўлуро.\nҲазрат Луқмони Ҳаким дунёни дўст тутмадилар,\nҲамма халқни ҳожатин чиқариб ҳожатбарор бўлдиё.\nМан бу зотдин ибрат олмай нечук дунёни дўст тутармано?\nИскандари Зулқарнайн дунёни дўст тутмадилар.\nЕр юзини Худо у зотга мусаххар қилдиё.\nХасти Ҳизр алайҳиссалом дунёни дўст тутмадилар.\nУ зотга Худойи Таоло илми ладун бердиё.\nДунёни ҳаргез дўст тутма эй Девона,\nҚаерга ўлтурсалар, сабза бўлуб чашмалар қайнаб оқтиё.\nЭй девонайи лодон, бу зотлардин ибрат ол,\nХудони амрин туттилар бу мартабага еттилар.\nДунёни дўст тутганлар оламдан армонда кетганлар,\nИлёс алайҳиссаломни кўр, дунёни дўст тутмадилар, сувда доим юрдилар.\nАқлинг бўлса Девона, бу зотлардин ибрат ол.\nАрмала дунёни дўст тутти Худони бирлигин унутти,\nҚавми билан куюб кеттиё.\nАқли ҳушинг йўқотиб бордин бўлма бегона.\nКиши дунёни дўст тутса, ажаб юрмас охирати,\nБу сўзга қулоқ солгин, дунёга яқин булмагин,\nКишини фирифта қилиб йўлдош ани қўёро.\nДоқиёнуси сўзин эшитгин, Девона,\nДунёга асло фирифта бўлма, дунёга фирифта бўлуб, бордин бўлма бегона.\nДоқиёнус қилди Худоға ибодат, ўттиз йил қилди Худога тоат,\nОхир дунёни дўст тутти, даъвойи Худолиқ қилиб, оламдин беимон кетти,\nБулардин ибрат олмай нечук дунёни дўст тутармано?\nЯмлиҳо дунёни дўст тутмадилар, охири Худони тобтилар,\nКиши дунёни дўст тутмаса, Худони амрин унутмаса, бешак Худони топаро,\nЗакариё пайғамбар амри маъруф қилдилар, дунёни дўст тутмадилар,\nЗикрдин ўзга демадилар, у зотни қавмларига Малол келиб бошларяга арра қўйдиё.\nЯҳё пайғамбарни сўрсанг, у зотни савол қилсанг,\nШариатни маҳкам ушладилар, амри Худони хушладилар\nДунёни дўст тутмай, Ўзига таваккал қилдиё,\nҚавмларига келди малол, у зотни амри-маъруфлари, филҳол,\nДунёни дўст тутиб бошларига\nПичоқ қўйиб у зотни қўйдек сўйдиё.\nУ зотни қасосига етмиш минг мардум\nБоши кесилиб, қони сувдек оқтиё.\nБу кулфат нечукдин бўлди у халқга\nДунёни дўст тутганидин,\nАқлинг бўлса девона бу сўзлардин ибрат олгин,\nДунёга фирифта бўлуб динингни бошин кесмагин,\nҲар киши дунёга ҳирс қўйса динини боши кесилса,\nАжаб эрмас дўстларо!\nХасти Исо пайғамбар дунёни дўст тутмадилар.\nОхир Пайғамбар бўлдилар, у зотга Инжил китоб келдиё.\nДоим Худонинг амрида бўлдилар, зикрида қиём турдилар\nМан Худоға банда бўлсам, бу зотларни суннати\nРасули Худо ҳурмати, чаҳорёри босафо, сахрбаи аҳли вафо,\nДунёни душман тутуш у зотларни рағбати.\nМан Худоға бандаман, алҳамдулиллоҳ Мустафо динидаман.\nЧаҳорёрларга дўст бўлуб, Иброҳим миллатларида юруб,\nИмоми Аъзам мазҳабларида туруб, нечук дунёни дўст тутармано?\nЖамиъ ўтган улул-азм пайғамбари мурсал набилар\nЖамилари дунёни дўст тутмадилар,\nБу дунёйи палидни ман нечук дўст тутармано?\nХусусан у дўсти Худо, номлари Муҳаммад Мустафо,\nУ зоти шариф дунёни дўст тутмадилар, Қуръон у азизга келдиё.\nМан уммат бўлсам у зотга, нечук дунёни дўст тутармано?\nДевона сан қулоқ сол, ақлинг бўлса ибрат ол,\nПайғамбаримиз бир кун турдилар, бир ерга сафар қилдилар,\nЙўлда бир мурдаи гўсфандни кўруб, бир суҳан айттилар анда туруб,\nБанданинг наздида бу мурда қандоқ хор,\nХудонинг наздида дунё бу мурдадан ҳам хортар (хорроқ).\nЯна бир суҳан айттилар, «Хубби дунё раъсу кулли хатиатин» дедилар.\nЧаҳорёр саҳобалар бу сўзни эшиттилар, дунёни дўст тутмадилар.\nМан Худога банда бўлуб, у зотга уммат бўлуб,\nЧаҳорёрларга дўст бўлуб,\nМан дунёйи нажисни нечук дўст тутармано?\nАбу Бакр, Умар, Усмон, Али Ҳайдар\nМоли ғаниматдин емай касбидин едилар,\nДунёни дўст тутмадилар,\nУ зотларни пайрави нечук дунёни дўст тутармано?\nДевона, дунёни дўст тутма, пайғамбаримиз суннати,\nШариатни хилъати, мўъминликни даъвати, у дунёни роҳати.\nДунёни дўст тутма ҳаргез, дунё мўъминнинг касофати,\nЭшит бу сўзни Девона, беақл саҳобалардин қилай нақл,\nСаҳобалардин бор эди бир молдори, бир нечалари уни ҳолиға ғам еди,\nКаъбул-Ахбор айддилар, нечукдин қўрқасизлар,\nКиши ҳалолдин топса мол,\nХудони йўлиға сарф қилсалар на зиёни бор дедиё,\nБу хабар Абу Зар деган зотга етти,\nУ зот хашмнок бўлуб қўлларига бир суяк олиб, филҳол етиб келдилар.\nАйтдилар, бу сўзни шарм қилмай нечукдин дединг.\nДунёйи палидни нега яхши дединг.\nУ зот ҳайбат қилдилар,\nКаъбул-Ахбор қочиб жойдин кетдилар,\nБу сўзни эшитиб ман нечук дунёни дўст тутармано?\nБир кун пайғамбаримиз кўҳи Уҳудға қадам қўйдилар,\n— Ё, Абу Зар,— дедилар.\nЧанд баробари кўҳи Уҳуд зар берса манга Худо,\nАни нафақа қилсам халқига ба ризойи Худо.\nОламдин фоний бўлсам,\nМандин икки қирот қолса, андин зиёд қолмаса дедилар,\nМан бу сўзни эшитиб, дунёни йиғиб нечук дўст тутармано,\nБир куни карвони Абдураҳмон келди Яман бозоридин,\nУни ғалаба шавқи Мадинага тушти,\nХасти Ойша разияллоҳу анҳо айтдилар:\n—«Бу нима шовқин, ҳаммани қилади ғовур»,\nАйтдилар саҳобалар: — «Бул ғовури шўтўри Абдураҳмон»,— дедилар,\nУмми мўъминон айтдилар, пайғамбарим айтувдилар бир сўзни\nРост айтганлар ани,\nУ зот бу сўзни айтган замон,\nАбдураҳмонга хабар етти филҳол,\nДилларига бир муҳаббат тушуб,\nХасти Ойша хизматларига келди югуриб,\nЭй зоти шариф, Расуллулоҳ мани нима девдилар,\nМан ғарибга нима илтифот қилувдилар?\nОйша айтдилар, Расуллуллоҳ воқеада беҳиштга кирдим девдилар,\nДарвиш саҳобалар кўрдим, анда кўп турмадим,\nТавонгир саҳобаларни кўрмадим, магар кўрдум анда Абдураҳмон Авфни дедилар,\nУ ерга борур йиқилиб, қўл-оёғи судралиб,\nКирди беҳиштга юмаланиб, девдилар.\nАбдураҳмон бу сўзни эшитиб, жўшға кирдилар\nБу туя, моллар кимда бўлса, сизга ҳадя дедилар,\nБу туя, молларни олдилар, дуойи хайр қилдилар.\nУ пайғамбаримиз аҳлияси, барча мўъминни онаси\nУ молларни олдилар,\nХудони йўлиға эҳсон қилдилар.\nШунча мол, дунёликдин зарра ўзларига олмади,\nНони жавдин бошқа нарса ўзларига қолмади,\nМан у зотлардин ибрат олмай, дунёни йиғиб нечук дўст тутармано?\nЭй Девона, дўст бўлсанг Худога бўлгин,\nУммат бўлсанг эй лодон: пайрави умматлик қилгин,\nДунёйи палидни дўст тутиб, даъвойи охират, жаннат қилмагин,\nДунёни дўст тутуб, охиратдин умид тутушинг сани бекоро.\nЭй Девона, ақлинг бўлса қулоқ сол. Мерганни кўргин бир тарафда қарға бор, бир тарафда суқсур бор. Қарғани отадиму ё суқсурни отадиму? Қарғани отса, қарғани олади, суқсурни отса, суқсурни олади. Дам унга қараса, дам мунга қараб отса, икковига ҳам тегмайди. Ул жондорлар шундоғ қочадики, ул мерганга қорасини ҳаргез кўрсатмайди. Бирини кўзлаб олса эрди, уруб олар эрди. Икки ёғиға қараб отқондин ул маҳлуқлардин қуруқ қолди.\nЭй девона, мерганни билсанг, ақлу фикринг бўлғой\nУл милтиғинг эътиқодинг бўлғой,\nСолиб отқон ўқунг дилинг бўлғой.\nҚарға дедим, бу бўлғой дунёйи палид,\nЯна суқсур дедим, муни билсанг охират бўлғой,\nЭй лодон, ҳам дунёни, ҳам охиратни ушлаб,\nБу дунё ҳузурини хушлаб,\nҚайси тил билан ман банда дейсано?\nБанда бўлсанг дунё ишин ташла, охират ишин хушла.\nДунёни ташламай ман банда десанг бекоро.\nДилни сўрсанг битта фикринг қилар иккита,\nҲам дунёни ҳушласанг, ҳам охиратни ҳушласанг,\nБу орзунг сани бекоро.\nУсталарни бориб кўр, ёғочга арра тортур,\nАррани мань қилиб ёғочга теша урур,\nБирини манъ қилиб андин ишин биткарур.\nАқлинг бўлса девона, булардин ибрат олгин,\nИшингни тезроқ биткаргин.\nҲам дунёни дўст тутсанг, ҳам охиратни ишин тутсанг,\nБандаман деб лоф урушинг бекоро,\nБу сўзни билсанг иморат қил,\nИморат қилар бўлсанг пойдеволин ростлағил,\nИморат маҳкам бўлсин десанг,\nСуст туфроқини олиб, хўл туфроқини солиб,\nҒинагни қўлунгга олиб, маҳкам кўтариб\nУрсанг деволини жойи пишаро,\nДеволинг маҳкам бўлур, шўрламай қиём турур\nАндин нморат бобласанг ани даврини сурарсан.\nПойдеволин пишурмай, жойини маҳкам қилмай,\nДевол урсанг бекоро!\nТагига бир нам тегса, ушук уруб шўрласа,\nЕзга етмай йиқилса, меҳнатинг зое кетаро.\nИморатни, Девона, ақлинг бўлса, маҳкам қил,\nҚишга бориб пушаймон қилғонинг сани бекоро.\nКузга бориб йиқилса, аҳли аёлинг даштда қолса,\nБаякбор тўқсон чилла келса, ҳасрат, надоматинг бекоро.\nАқлинг бўлса Девона, бу сўзларни фаҳм қилгин,\nМаҳкам қилсанг иморат, ҳам давлат ҳам саодат, ғами кулфат кетаро,\nҚиш чиллада бошпана, саратонда соябон, беғам юрма Девона.\nУмр санга вафосиз, роҳат йўқдур кулфатсиз, кулфат кўргин Девона,\nКулфат кўрсанг шу ерда кўр, у ёғда кўрма Девона.\nУ ёғни кулфатин эшитсанг ақлинг бўлур бегона, ҳаддин фузун билгино,\nБаён қилай бил ани, тонгла қиёмат бўлур,\nЖумлаи дарёлар қурур, барча осий ташна бўлур,\nТашна бўлгандин сўнг, пушаймондин на фойда?\nОсмону замин бўлур пора-пора, тоғу-тошлар тўзуб кетар, қолмас зарра,\nУл кун ҳамма тирилур, ҳамма зарра, шак йўқ, муни англа,\nАнгламай бориб пушаймон егандин не фойда?\nУл кун нечанд савдо тушгай бошга,\nБарча халқни кўзи тўлғой қонлу ёшға,\nБу ерда йиғламай Девона, анда бориб қон йиғлаганингдин на фойда?\nКун тизза бўйи келиб турса, хумдек қизиб темур куйса,\nҒазаб қилса Худо, банда куюб кўмур бўлса,\nКуюб кўмур бўлғондин сўнг пушаймонингдин на фойда?\nОташдек қайнаб турса миянг кун тобига,\nБир газ чйқиб қайтиб тушса ўз жойига,\nРаҳим қил ғариб бандангга деб, қилғон надоматингдин на фойда?\nУл вақтида ўғул, қизингиз аро кирмас,\nВодариғо фарзандим, аҳли-аёлим деб,\nЎзимга зулм қилибман деб, пушаймон еганингдин на фойда?\nПушаймон емай десанг, эй Девона, толиби дунё бўлмагин,\nБу дунё бевафо уйунчоқ бир сарой, мунга сан мағрур бўлмагин,\nБу дунё матосига мағрур бўлсанг, беҳуда ранж тортиб юрурсан,\nБу дунёга мағрур бўлма Девона, гўдакни ишин қилиб\nЁрдин бўлма бегона\nЯхши жой, яхши от қилдим деб мағрур бўлма,\nМунга фирифта бўлуб талабидин қолма, беҳудалигини изҳор қилма.\nДевона, бу дунё мисли ёш болалар турфоқдин уй қилиб ўйнагондек, яна кетишда вайрон қилиб кетур, яна ўз уйига борур, кулфат, роҳат бўлса, ўз уйида кўрур. Эй Девона, уй қайси, макон қайси билгин, маконига бориб кулфат тортмай десанг дунёни ўзунгга ҳамроҳ қилма, дунё бир ўт. Бепарво бўлсанг қилғон иморат, ашқолатинг куюб кетар, ҳозир бўл ақлинг бўлса.\nТомға биров ғарамни кўп йиғса, ўзи бепарво бўлса,\nЎтни яқин қаласа кишининг гапин олмаса,\nГапга қулоқ солмаса, якбора ўт олиб йиққон ғарами куюб кетаро,\nУ ғарамни тагида ҳирс билан қилғон иморат нечанд турлук ашқолат,\nУл йиққон ғарамни домида бул ҳам куюб кетаро.\nНечанд тавбалар десанг, ўзунгни уруб дод десанг,\nКуюб кул бўлғондин сўнг пушаймонинг бекоро.\nЖазонг сени билмадинг, гапга қулоқ солмадинг,\nЎтдин йироқ бўлмадинг, эмди пушаймонинг бекоро.\nПушаймон есанг девона илгари пушаймон е,\nВақт ўтгандин кейин пушаймонинг бекоро.\nЭй ўқиғувчи ва эшитгувчилар, фаҳм қилинглар, бу сўзни ўзумга дедим, яна аҳли фаҳмларга.\nДунёни ҳаргез дўст тутма,\nХудони, эй нодон, унутма,\nХудони унутуб мунофиқ қавмидин бўлма.\nМунофиқ феълин тутуб, ман мўъмин десанг, бекоро.\nМўъмнн бўлсанг қочгин сан бу палид дунёдин,\nҚочмасанг маккор дунёдин, бўларсин мунофиқ қавмидин,\nМунофиқ жойини сўрсанг, таҳқиқ қилиб билай десанг,\n«Фид-даркил-асфали минан-нор» деган, муни бил сан.\nБу сўзни, эй лодон, ҳақ билмасанг, ман мўъмин десанг бекоро.\nМўъмин бўлсанг Девона, мўъмин ишин қилгин, дунёни душман билгин,\nДунёни душман билай десанг, фақирликни эҳтиёр қилгин,\nФақирликни эҳтнёр қилмай, ман дунёдин кечтим десанг, бекоро.\nДунёдин кечдим десанг ҳаводин йироқ бўл,\nҲавоу-кибрдин йироқ бўлмай, дунёдин кечтим десанг, бекоро.\nДунёни сўрсанг шайтонга ҳамроҳ бил сан,\nБулардан йироқ бўлай десанг, фақирликни, шикастликни ол сан.\nФақирликни олмасанг, нақддин кечтим десанг бекоро.\nНақддин кечсанг фақир бўл, Муҳаммад ҳақир бўл,\nФақиру ҳақир бўлмай ман одам бўлдум десанг, бекоро!\nОдам бўлсанг сувни кўр, пастга қараб оқади,\nСув кўллаган ерни бил нечанд гиёҳ унади.\nТурлук мева дарахт бўлади нечанд ҳосил беради.\nБаланд ерни кўр девона, сув анга қараб юрмайди,\nСувни ҳузурин кўрмайди, сувдин қуруқ қолади, ким андин баҳра олади?\nҚор намига чиққан гиёҳлар хаял ўтмай қурурлар,\nНечукдин гиёҳни қурутти, баландлиги бошига етди,\nОсмондин келур оби раҳмат, пастга қилур сайрият\nҲосилни қилур бениҳоя, эгаси у ердин хурсанд бўлур,\nхалққа ҳам қадрлик бўлур. Худонинг қудратин кўр, ақлингни сал югуртир,\nБаландга чиққин Девона, пастга қилгин наззора,\nУл паст ердадир беҳиштни неъмати,\nУ неъматларга ҳамроҳ турур Расуллуллоҳ уммати,\nУлуғ дарё Девона пастга оқар равона.\nНечанд чашма булоғлар пастдин қайнаб оқарлар,\nАқлинг бўлса Девона, бу сўзлардин ибрат ол,\nЎзунгни баланд чоғлама, ўзунгни баланд чоғлаб,\nБаҳрингни зарра қўймай, бу оламдин кетма ўзунгни қоқлаб.\nБаҳринг йўқотмай десанг дилингдин зикрни қўйма,\nЭй Девона, ўзунгга ҳамроҳ қил қалби салимни, ғофил юрма,\nУмрунгни ўтказма, ўзунгни ўтга урма,\nАқлинг бўлса қоч қўшни тавонгардан,\nЯна аҳли бозорлардин ва уламойи беамаллардин,\nАмиру умаро гумроҳлардин. Шу тоифалардин\nЎзунгни тортсанг, дининг, дилинг саломат қолур,\nҒаминг роҳатга бадал бўлур,\nСан бу тоифалардин ўзунгни тортмасанг\nСан ҳам шу қавмлардин бўлурсано.\nФақирлиғни йўқотиб, аҳли кибрдин бўлурсано.\nИблис кибр қилди, шайтони лаъин бўлди,\nХудонииг амрин тутмай, дўзахга сазовор бўлди,\nБанда бўлсанг ожиз бўл, кибру ҳаво қилмагин\nКибру ҳаво қилиб, шайтонга ҳамроҳ бўлмагин.\nБеҳиштдаги Буроқлар, мунга қулоқ солинглар,\nМуҳаммад меърожга чиқур деб, турлук юруш қилурлар,\nСамоға чиқса Муҳаммад бизни минурлар дедилар.\nАлар ичинда бир Буроқ улардин бенавороқ,\nМуҳаммад буларга минсун, ман ғарибга на йўл бўлсин\nБулар мандин яхшироқ, юрур мандин тезроқ.\nБуроқ ўзин паст қилди, Худога манзур бўлди.\nЯхшиман деганлар қолди, Муҳаммад анга минди.\nБу оламда миндилар, охиратда ҳам минурлар,\nБуроқ ўзин паст тутди, икки оламда обрў топти,\nҲар киши ўзини паст олиб фақир тутса,\nАжаб эрмас икки оламда обрў топса!\nҲар киши «ман-ман» деб ҳаво қилса,\nАжаб эрмас дунёйи охирати кетса.\nШайтон «ман-ман»— деди, эй Девона\nДунёйи охиратда лаънаткарда бўлди, ҳам ронда.\nҚиёмат куни дўзахга бўлур равона\nҲар кишида бўлса кибру ҳаво манманлик,\nХудони раҳматидин йироқ бўлуб, ғазабига бўлур лойиқ.\nҲар кишида бўлса бахиллик, адоват,\nДинига нақс етар, зарра йўқ анга охиратда ҳузур-ҳаловат.\nБанда бўлсанг Девона, ҳаргез манманлик қилма,\nМанманлик қилур бўлсанг, мақсудингга етмассано,\nОй манманлик қилди, ман купдин равшан деди,\nБу феъл, атвори Худога нописанд бўлди,\nФаришталарга амр қилди, Худо хоки сиёҳни олиб ойни юзига урди,\nРавшанлик нури кетиб сиёҳ бўлуб қолдиё,\nЖамъи руҳи пайғамбарлар ҳам фариштайи муқарраблар\nХудога арз қилиб ойни гуноҳин тиладилар,\nХудоё санга бу қулунг тавба қилсун,\nЎн беш кун ҳазратингга сажда қилсун,\nЯна ўн беш кун таъзим қилиб пастлик, камлик\nКамарин боғлаб таъзим билян маконига қайтсин.\nКамлик шикасталикни ой ўзига лозим қилди,\nХудо раҳм қилиб ани гуноҳин афу қилиб, сиёҳ рўйин равшан қилди.\nҲар ким шикаста бўлса, манманлик кибру ҳавони ташласа,\nФақирлик шикасталикни хушласа\nХудо раҳм қилиб ани гуноҳин афв қилиб,\nИмон нурин равшан қилса ажаб эрмас.\nДевона огоҳ бўлгин, бу ҳикоялардин ибрат олгин,\nОсмон ўзига бино қўйди, Муҳаммадни маига қўяр деди\nМанмашшк нафъ қилмади, мақсудига етмади,\nЎз-ўзини паст тутди, кибру ҳаводин ўтди,\nОсмон мандин хўброқ, ман осмондин палидроқ,\nБарча мўъмин тарсолар нечанд торлук чоҳарполар,\nБеҳисоб парранда-даррандалар булар барчалари бўйин манга қўёрлар,\nМан палидга на бўлсун, ул Муҳаммад Амири ул\nПодшоҳи ҳар ду олам,\nУ зоти шарифни жасадларин нечук ман палидга қўйсино.\nБу сўз Худога маълум бўлди, шикаста фақирлик Аллоҳга манзур бўлди,\nЖамиъ пайгамбарларни, хусусан Расули акрамни\nЖасадларин ерга муносиб кўрдиё.\nУл чаҳорёри босафо, жамиъ соҳабайи аҳли вафо,\nАҳли байти Расули Худони ҳам ерга муносиб кўрдиё.\nУл саҳобайи тобеинларни, ул мужтаҳиди замонларни\nУл қутб-ул-аҳтоб валийларни ҳам ерга муносиб кўрдиё.\nЭй Девона, фаҳм қил, ер ўзин фақир тутди\nХудога ўзгш манзур эгтн тўрт фаришта муқарраблар келиб,\nРавзаи қабри-шарифи Расулуллоҳни зиёрат эттиё.\nУл Маккайи муаззамани ер юзидаги мўъминларга макони саждага айтти,\nЕр ўзин паст қилиб бу мартабаи аълога еттиё.\nКиши ўзин паст тутса баякбор Худога ўзин манзур этса,\nХудо севуб мақоми қурбга еткурса, ажаб эрмасо.\nҲар киши ўзин фақир қилса, ҳар кимни ўзидин аъло билса\nХудога манзур бўлса ажаб эрмас дўстларо.\nҲар киши фақир бўлса, дунёдин кечиб ҳақир бўлса,\nҲар кимни ўзидин фавқ билса, мартабасин ҳам олий билса,\nАндоғ зотға Худо иисбати олий мақом берса ажаб эрмас дўстларо.\nДевона, бандаи мўъминликни талаб қил Худодин ақлинг бўлса, мўъмин бўлсанг дунёни дўст тутма, дунёни дўст тутсанг, ани ҳирсига тушсанг шайтони лаъин бўлсанг ажаб эрмас.\nДунё бермаса Худо, ғамгин бўлма девона,\nАқлу ҳушингнн йўқотиб бордин бўлма бегона,\nДунё берса санга, саодатдур ўзингга, эй Девонайи йигчи,\nФаҳм қил лочин шунқор тушурса айб тўриға сайёд.\nКўзини тикур у қушдин кетар орзу ҳаваси барбод.\nМиришкор у қушға берур қасам билан гўшт.\nҚуш эгасин таниб бўлур боҳуш.\nҲар ерга буюрса борур, амрини сидқ билан қилур,\nЧақирса қушни соҳиби боякбор парвоз уруб тезроқ келур,\nҚушдин эгаси хурсанд бўлур, доим ани соҳиби ғамзада бўлур.\nҚушга берса соҳиби кўп гўшт, у қарчиғай бўлар беҳуш,\nҚўюб юборса ҳавога учиб кетур.\nМаст бўлуб у эгасини унутур,\nБориб қўнур бир дарахтнинг бошиға,\nЮз минг савдо кслур ани қошиға.\nБўйнидағи ипи шохига ўралур,\nЮз пушаймон надоматлар қилур.\nУл пушаймондин ҳеч нафъ бўлмас,\nЭгаси андин хабар олмас.\nУл дарахтнинг бошида мунғайиб қолур,\nОхир шохи дарахтга ўралиб ўлур.\nҚуш оч бўлса эди, илбосинни олар эди,\nҚайтиб жойига келур эрди,\nБўлур эрди эгасига иззатлик.\nЭй Девонайи каллахом, бу сўзларни фаҳм қил, ақлинг бўлса оқилға ишорат.\nУйингдин чиққин, Девона, деҳқонни олдига бўл равона,\nДеҳқонни кўрсанг қўруқ очади,\nУ ерга турлук уруғлар сочади,\nБир уруғни мисолин айтайин.\nАҳли фаҳми борларга дурри гавҳар сочайин.\nҚовун уруғ экса деҳқон,\nБу сўзларга Девона, қулоқ сол.\nЕрдин чиқса ул уруғ, деҳқонга лозим парвариш қилиш,\nДеҳқон туруб меҳнат қилса, куч олур,\nГумоб, хуммаклар солур.\nПарвариш қилса деҳқон, пишар, ҳаммани оғзига тушар\nЎзи баҳолик бўлур, халқға ҳам қадрлик бўлур.\nҚовун пишиб эзилса, эзиб ани шинни қилса, ҳаммага манзур бўлуро.\nАни ҳолвойтар қилса, яна пашмак ҳам қилса, ҳаммага манзур бўлуро\nФаҳмипг бўлса Девона бу қовундин ибрат ол.\nБу сўзига фаҳминг етмаса ман одам бўлдум демай қол.\nЯна бор деҳқонни олдиға, бу сўздур ибрат санга,\nЧопмаса деҳқон қовумни, билмаса ани тобини\nЎт, ажриғлар босиб нимжон бўлуб қолуро.\nДеҳқон бепарво бўлса, вақтин ўткариб чопса,\nУл экин асло куч олмас, ҳаргез ўзига келмас,\nОлди хуммак солади, орқаси гуллаб қолади,\nЁз вақтини ўткарсанг, вақтида парвариш қилиб чопмасанг\nМеҳнатинг зое кетаро.\nЖазонг санинг, беғам бўлдунг, вақтида парвариш қилмадинг,\nЁз ўтуб куз келгандин сўнг пушаймонинг сани бекоро.\nДевона, бу ерни билсанг, таҳқиқ қилиб билай десанг, жисминг бўлгай, бил сано.\nЯна уруғ дедим бил муни, дилинг бўлғой англа муни\nСан дилингни гуноҳга юборсанг олди хуммак солғон,\nКети гуллаб қолғон қовундек умрунг зое ўтаро.\nАқлинг бўлса Девона бу сўзга шак қилма,\nГуноҳга дилингни солиб ғофил бўлуб, умрингни зое ўткарма,\nДилингни Худога қўйсанг, умрингни амри Худода ўткарсанг,\nБандайи Худо бўлуб пишган қовундек, халққа манзур бўлғон ҳолвайтардек,\nХудога манзур бўлсанг ажаб эрмас.\nДилингни сўрсанг битта, фикрини қилар иккита,\nДилингни гуноҳга солсанг, ҳам хайрга олсанг,\nБоз ман бандаман деб лоф урушинг бекоро.\nБанда бўлсанг Девона, амри Худони тутқил,\nГуноҳдин ўзунгни тортқил,\nГуноҳдин ўзингни тортмай ман банда десанг, бекоро.\nДеҳқонларни бориб кўр, ақлингни сан югуртур,\nТариқ эккан тариқ олур, буғдой эккан буғдой олур,\nСавобни қўюб гуноҳни қилиб, савоб оларман десанг бекоро.\nБуғдой эксанг буғдой чиқар, ҳаргез тариқ чиқмайди,\nҚуноқ эксанг, қуноқ чиқар, ҳаргез буғдой унмайди.\nСавоб қилсапг Девона ўзингга гуноҳ бўлмайди,\nАгар гуноҳ қилур бўлсанг, гуноҳнинг жойига савоб битилмайди,\nЭй Дсвоиа, банда бўлсапг мусулмон бўл,\nМусулмонлик доирасида юр,\nКиши «ло илоҳа иллаллох» деса,\nТобеъ бўлуб беш вақт намоз ўқуса,\nНисобга етса молидан закот берса, моҳи шариф келса рўза тутса,\nЗоди роҳилға қодир бўлуб Каъбага борса,\nБу мазкурларни жой-жойида адо қилса,\nУл киши мусулмондир мўъмини комил бўлмаса ҳам.\nЭй Девонайи бепарво, бандаман деб лоф урма,\nБанда бўлсанг қулоқ сол,\nБиров экин экса, ани парвариш қилса,\nХарожин бериб соқит қилмаса ани иши ҳаром бўлуро.\nКишини қўйи бўлса, моли нисобга етса,\nАни закотин бериб соқит қилмаса егани ҳаром бўлуро.\nКишини пули бўлса анга закот бермаса,\nАндин ҳар нарса ҳарж қилса бу ҳам ҳаром бўлуро.\nКиши болиғ бўлса, ҳеч вақт намозни ўқумаса,\nБу мазкурларни жой-жойида адо қилмаса, бандалик қўлидан кетаро.\nЭй Девона, тилингда зикр этсанг, қўлингни гуноҳдин тортсанг,\nБу неъмат санга исроф, ҳаром бўлуро!\nКишини тили бўлса, ани закотин берса,\nЗакот улдур — Худонинг каломини ўқушға одат қилса,\nОдат қилмай борсанг анда қиёмат куни\nХўжанг олдида шармандасан Девона.\nКишини дили бўлса, ани закотин берса,\nЗакот улдур, дилини гуноҳ, ҳаромдин тортса,\nДилингни гуноҳ ҳаромдин тортмасанг\nКишини кўзи бўлса ани закотин берса,\nЗакот улдур — номаҳрамга қарамаса,\nНомаҳрамга қараб кўз закотин адо қилмай борсанг,\nХўжанг олдида, шармандасан, Девона.\nКишини қулоғи бўлса, ани закотин берса,\nЗакоти улдур — ғийбат, шикоятга қулоқ солмаса,\nҚулоғинг ғийбат, шикоятга солиб, қулоқ закотин\nАдо қилмай борсанг, шармандасан, Девона.\nКишини ақлу идроки бўлса, ҳар ким ани закотин берса,\nЗакот улдурким — ақл-идрокини гуноҳ, ҳаромдин олиб амри хайрга солса,\nАқлингни амри хайрга сарф қилмай, ақл закотмн адо қилмай\nБорсанг, хўжанг олдида шармаидасан, Девона.\nСан кўп беҳуда нодонсан, ман банда деб юрурсан,\nБеш вақт намозни ўқурсан, таҳорат қилишни билмассан,\nТаҳорат улдур—зоҳирингни пок қилурсан сувда, ботинингни юварсан тавбада.\nТаҳоратларни билмай борсанг анда шармандасан, Девона.\nТаҳоратсиз намоз ўқурсан, осий бўлуб юрурсан,\nОсий бўлуб борсанг анда шармандасан, Девона.\nПайғамбарларга бўлғон ҳар қисм меърож бандага бўлғон намоз меърожи роз,\nРоз айтмасапг Девона, дилингни қил гуноҳдин пок,\nЗоҳирингда қилсанг таҳорат, ботинингда бўлмаса таҳорат,\nМан меърож қилдим, роз айтаман Худога, дейишинг бекоро.\nРозинг айтсанг Девона, дилингни қил гуноҳдин пок,\nҚилма дилингни нопок, дилингни пок қилмай гуноҳдин\nТилинг тўсмай молояъни (хато)дин,\nМан намоз ўқудим деб борсанг, хўжанг олдида шармандасан, Девона.\nНамоз ўқий десанг ҳақиқат — таҳоратин бил.\nЖамиъ аъзоларингни гуноҳдин мусаффо қил,\nЖамиъ аъзоларинингни гуноҳдин пок қилмай.\nМан ҳақиқат таҳоратин қилдим десанг, бекоро.\nБандайи мўъмин бўлсанг ҳақиқат намозин қилгин,\nНамоздур бандага меърож, жамиъ аъзоларингни\nГуноҳдин торт, луқмангни пок қилгин.\nЛуқмангни пок қилмай ўзунгни гуноҳдин тортмай,\nҲақиқат намозин ўқудим десанг бекоро.\nТилингда ман намоз ўқудим дерсан.\nҲақиқат намозип қилиб Худога розингни этгин сан.\nХудога розинг этмай борсанг, анда шармандасан, Девона.\nДевонасан рўзаи соим бўлгин, амрнга қоим бўлгин,\nАҳли шаръилар рўза деб йилда бир ойни айтар,\nҲақиқат рўзани билмаслар, ой янги бўлса тутади,\nАдо бўлса очади, Худони амрини ташлаб, гуноҳ сари қочади.\nДевона, бу мазкур суҳанни фикр қил, ҳақиқат рўзасин бил.\nҲаром, гуноҳдин рўза бўлуб, баҳри муҳаббатга ифтор қил,\nТилингни хатодии тўс, дилингни зикри фикри Худога қўш,\nДилингдин кўтар кибру ҳавони, рўза қилгин ўзингни,\nМанманлик кибру ҳаводин ўт кейин,\nЎзунгни йўқотиб ҳоки пок қилиб фақир бўлгин,\nЎзига восил бўлуб Девона, жамолига ифтор қилгин.\nСан рўзайи соим бўлгин, амрига қоим бўлгин.\nРўза деб бир ой тутсанг, амри Худони унутсанг,\nНафсни кўйига кириб ҳаром ишларни қилсанг,\nКаззоб бўлурсан, каззоб бўлуб борсанг шармандасан, Девона.\nБу сиҳанни фикр қил, бу сўзларни фикр қилмасанг,\nҲақиқати рўзани билмасанг, ҳаром луқмани есанг,\nМан рўза туттум, фарзни бажо келтурдим деб,\nБорсанг Хожанг олдига шармандасан, Девона.\nТилингни хатодин, қулоғингни ғийбат-шикоятдин тўс.\nТилингни хатодин, қулогингни ғийбат-шикоятдин тўсмасанг\nКибру ҳаво, ман-манликдин ўгмасанг,\nИнсоф диёнатни қўлунгга олиб кетмасанг,\nМан рўза тутуб фарзни бажо келтурдим деб,\nБорсанг Хожанг олдига, шармандасан, Девона.\nДевона шариатни ушладинг, тариқатни ҳушладинг,\nКаъбага бординг, ани тавоф эттинг,\n«Ва ман дахалаҳу кона оминан» га амал қилдинг,\nФарзни бажо келтуруб бўйнингдин соқит қилдинг,\nЗоҳири маънига амал қилиб, ҳақиқат маънисидин бехабар қолдинго.\nҲақиқат маъносип айтай, агар сан қулоқ солсанг,\nБу сўзни маъносига етсанг, ман айтай, сан агар хомуш бўлсанг,\nҚутби замонга боргин, аларни амрини қилгин,\nСан агар борсанг, истаб пири комилни топсанг,\nАларга хизмат қилиб, дилмнгни хурсанд этсанг,\nҲақиқат Каъбасин тавоф этарсано.\nЗоҳир Каъбадин ўтсанг, ҳақиқат Каъбасига етсанг\nБулардин ҳам паррон ўтуб кетарсано.\nЖамиъ Каъбалар соҳибин тспарсан, мақсудингга етарсано.\nДевона, қайтиб Каъбадин маъно айтай, қулоқ солгин сано,\nБир-бир баён этай, Каъбаи зоҳирга борсанго,\nКишини ҳақи бўлса адо қилғойсан.\nБеш вақт намоз ўқуб фарзни бажо келтургайсан.\nБаякбор кишини ҳаққин бермасанг,\nФарзи вожибни жой-жойида тамом қилмасанг,\nМан ҳаж қилдим, Каъбани тавоф қилдим,\nГуноҳдин бегуноҳ бўлдум, деб лоф урганинг бекоро.\nБашарти Каъбайи зоҳирдин ўтсанг, ҳақиқат Каъбага борсанг,\nКишини ҳақии ема, ҳаромга қадам қўйма,\nЁлғон айтиб бировни гўштин ема,\nҲақиқат Каъбани топтим дссанг,\nКишини ҳақин беҳуда олсанг,\nБўҳтон қилиб бировни гўштин есанг,\nҲақиқат Каъбасин тавоф қилдим деб, каззоб бўлуб\nҚуруқ даъво қилиб сан «манман» деганинг бекоро.\nБаякбор зоҳир Каъбадин ўтсанг, Ҳақиқат Каъбага етсанг,\nБарча Каъбалар соҳибин топай десанг,\nКибру ҳаводин ўтгин, ман-маилик, дунё, ҳаромни ташлаб ўтгин,\nХудо бирдур, Расул барҳақ упутмагин,\nОшиқ бўлсанг Девона, Худодин бошқадин қўрқма,\nМаҳлуқдин умид қилма, кибру ҳаводин ўтмасанг,\nМанманлик ёмои, дунёни ҳирси ҳаром, андин кечмасанг,\nХудодин ўзгадин хавф қилиб қўрқсанг,\nБоякбор ризқингни маҳлуқдин тиласанг, буни билсанг ширк бўлур.\nБандалик қўлидин кетур, дўзах ўзига тортаро.\nМан ошиқ деб лоф уруб, барча Каъба соҳибин топтим десанг,\nБеҳуда вайсаб каззоб бўлуб борсанг Хожанг олдига, шармандасан, Девона.\nКаззоб бўлмайин десанг, Девона илмни талаб қилгин,\nИлмни ҳамроҳи амални ҳам қилгин,\nИлмки ўқур бўлсанг, қарз ани талаб қилсанг,\nИлмни ўқусанг, қарз ани кўлунгга олсанг,\nҚарзни бажо келтурай десанг, гуноҳ ишни қилмагин, ҳаром луқма емагин.\nБаякбор гуноҳ ишларни қнлсанг, ҳаром луқма есанг,\nИлм талабида ман қарзни бажо келтурдим деб каззоб бўлуб\nБорсанг, Хожанг олдида шармандасан, Девона.\nШарманда бўлмай десанг, луқмани кам егин.\nОз гапуруб, кам ухлагин,\nБаякбор луқмани кўп есанг, беҳуда гапуруб, кўп ухласанг,\nБу атворинг билан борсанг, Хўжанг олдида шармандасан, Девона.\nЭй Девонайи каллахом, бефаҳм, санга бу мазкур-ллрни маъносин айтмасам, билмассан.\nКиши оч бўлса, ўн кун бўлса ҳам луқма емаса,\nБаякбор шубҳалик, макруҳ таомдин тотса, ўшал луқма кўп бўлур.\nМан ўн кунда бир луқма топтим деб, лақиллаб юруши бекоро.\nКиши ўн кун гапирмаса, бир каломи беқуда гапурса, ўшал калом кўп бўлуро.\nМан ўн кунда бир гапурдим деб, ўзига бино қўйуб юруши бекоро!\nКиши ўн тун ухламаса, бир гуноҳ иш қилса, гуноҳ ғафлат бўлур,\nМан ўн кунда бир ухлайман деб каззоб бўлуб юруши бекоро.\nЭй Девона, бу сўзга қулоқ сол, ман ҳақиқат гапни урдум билиб ол,\nБу сўзга амал қилгин, бу сўзга амал қилмасанг шармандасан, Девона.\nДевона, бандалик қилгин, мақсудингни ҳақдин талаб қилгин,\nМақсудингни талаб қилур бўлсанг Худодин, дуони узоқ қилгин.\nМақсудингни берар ул Раҳим, ҳар нарса тилар бўлсанг,\nНима мақсудинг бўлса, берса ул Қодир.\nЭй Девонайи бепарво, дуопи узоқ қилишни билгил,\nСан лодон, дуони узоқ қилишни билай десанг,\nГуноҳдин йироқ бўлгин, амри Худони қилгин,\nАмри Худони қилмасанг, гуноқ, ҳаромдин ўзунгни тортмасанг,\nЁз бўлса қўлунгпи толдириб, қиш бўлса ушукка олдириб,\nБир кеча бир кундуз қўлунгни очиб турсанг бекоро.\nЭй Девонайи бефаҳм, дуони узоқ қил, мен айтай қулоқ солиб амал қилгин сан ҳафтафаҳм.\nҒазоти акбар, ғазоти асғар дерлар, муни бир-биридин жудо қилмаслар,\nҒазоти акбар ул бўлур нафс билан уруш қилур.\nНафс хоҳлайди гуноҳни, манманлик, нафсониятни.\nҲар киши фақир бўлуб шариатга қадам қўюб қўлга олса,\nМанманлик, ёмон дунёи ҳаромни тошлаб отса,\nИлоҳийдин қочиб орифларга ўзун қотса\nЎзи комил бўлур, дуони узоқи шул бўлуро.\nҚилган иши даргоҳига мақбул бўлур,\nҲар ҳожати бўлса ани Худо раво қилса,\nМақсудига еткурса ажаб эрмас.\nҲар киши дуони узоқ қилдим деса, нафсини кўйида юрса,\nҲаром, гуноҳни фарқ қилмай, ман дуони узоқ килдим дегани бекоро.\nҲар ким дуони узоқ қилай деса, кибру ҳаво, манманлик ёмон мундин ўтса,\nКибру ҳаво, манмаликдин ўтмай, ман дуони узоқ қилдим деса, бекоро.\nКиши дуони узоқ қилдим деса, ҳаром, макруҳ шубҳалардин ўтса,\nШариатни қўлға олиб, тариқатга қадам қўйса,\nНодонлардин қочиб, орифларга ўзин қўшса,\nШариатни ушламай, тариқатни хушламай,\nЛодон, жоҳилдин қочмай орифларга ўзин қотмай,\nҒазоти акбар ҳақ йўлида жонин фидо қилмай,\nМан дуони узоқ қилдим, мақсудимни ҳақдин талаб қилдим,\nМақсудимни Худо бермади, ҳожатимни Худо раво қилмади (деб),\nҒийбат, туҳмат қилиб юруши бекоро.\nДевона, сан дуони узоқ қилай десанг ғазоти акбар қилгин,\nҒазоти асғар ҳам шаръий, мупга ҳам қадам қўйгин.\nҒазоти асғар қилсанг, бориб кофир билан уруш сан,\nЯроғ-аслаҳангни арақи жамилдин қилиб, муфтан ҳарж қилмағойсан.\nКишини ҳақини зўр билан олиб ема, отингга ҳам они берма\nЯроқ-аслаҳангни арақи жамилдии қил.\nЯроқ-аслаҳангни арақи жамилдип қилмасанг,\nОтинг билан ўзунг арақи жамилдин емасанг,\nМан ғазоти асғар қилдим, деб лоф урушинг бекоро.\nҒазоти асғар қилсанг, юз кофирни ўлдурсанг,\nБировни ҳақин фарқ қилмай баякбор отинг билан ўзунг есанг,\nМан ғозий бўлдим деб қуруқ даъво қилсанг шул ҳам жоҳиллигинг,\nМан гозий деб лоф урушинг бекоро.\nДевона, сан нафсни кўйига кирсанг, кофирни ўлдуриб,\nУлуғқа манзур бўлуб инъомни кўп олсам, халққа манзур бўлсам десанг,\nНечанд хаёли фосидға кетиб, баякбар қазонг етиб ўлсанг,\nМан шаҳид ўлдум, деб лоф урушинг бекоро.\nЭй Девона, қулоқ сол, қулоқ солиб ибрат ол,\nСан темирни кўргин, фаҳминг бўлса андин ибрат олгин.\nТемир тушса уста қўлига, тушар ани ўчоғига.\nДамни босса, сув бўлур, занги кетиб асл бўлур.\nЯхши асбоблар бўлуб, иишиб ҳам ўткур бўлуро.\nАнга бир соҳиби чабор чиқса, у асбобни ишга солса,\nИши ҳам яхши бўлуб, муҳим иши битаро.\nЭй Девона, санга айтай қулоқ сол.\nТемир дедим, муни билсанг жисминг бўлур.\nУста дедим ани билсанг шариатдур.\nУчоқ дедим, ани билсанг тариқатдур,\nШариатни ушласа, тариқатни хушлаб ҳақиқатга ўтаро.\nДамни билсанг парҳездур, эриб сув бўлгани амал билан баҳрадур.\nЗангни билсанг гуноҳдур, амал қилсанг куюб кетар.\nПишиб ўткур бўлур деганим — ояти ҳадисга тасдиқ қилганинг,\nБир соҳиби чабор чиқса дедим, у асбобни ишга солса дедим,\nУ чаборни билсанг аҳли нисбат бўлғой, шароитни қўлга олғай.\nАни асо қилиб тариқатга қадам қўйган,\nИстаган матлабин топиб, ҳақиқатга ўтаро.\nИши ҳам яхши бўлуб муҳим иши битар деганим,\nҲақиқатдин ўтади, маърифатни қўлиға олади,\nХудони ризолиғин топиб мақсудиға етиб,\nОхират ишин биткариб асл маконига кетаро.\nЭй Девона, бу суҳанни ноиб этинг,\nдурру гавҳарни оқилға сочинг,\nДевона, оқилға сочгин,\nАндин териб олар, лодонга ҳаргез сочмагин,\nУлар бу сўзга бовар қилмаслар.\nБу гавҳари ноёбдин у бехабар жоҳил, ноаҳллар мундин териб олмаслар.\nЭй Девона, ниятингни рост қилгин, шайтон ниятини бузди, шармандаи икки олам бўлди. Эй лодон, мўъмин бўлсанг ниятингни рост қил, зероки фосиқни амалидин мўъминни нияти афзалдур. Ҳазрати Одам Атомиз-ни ниятлари рост эрди, Худои таоло тавбасини қабул қилди.\nБандаи Худоман деганга эй Девона, амрини қилиб,\nНаҳийдин мусаффо бўлиш афзал.\nЖамиъ пайғамбарларни ҳақ билган,\nМуҳаммад Расулуллоҳга умматман деганга,\nФарз, вожиб, суннатни тарк қилмаслик афзал.\nЧаҳорёрларга дўстман деса,\nҲазрати Абу Бакр, Умар, Усмон, Али «алаҳимир-ризвон»ларни билса,\nАларни равишларида юруш афзал.\nҲар киши Ҳазрати Иброҳим миллатларидаман,\nТўрт мазҳабга иқрорман,\nИмоми Аъзам мазҳабидаман деганга,\nМужтаҳидлар қавлида юруш афзал.\nАҳли суннат вал-жамоатга\nШу мазкур суннатларга амал қилиш афзал.\nҲар киши бировни дўст тутса,\nУ дўстни амрин тутса,\nДўстлиги маълум бўлиб,\nҚилғон иши манзур бўлса ажаб эрмасо.\nБиров даъвойи дўстлиқ қилса,\nУ дўстни амрин тутмасо,\nДўстинг қаҳри газаби келиб, қилғон\nХизмати манзур бўлмаса ажаб эрмасо.\nБанда бўлсанг Девона,\nХудо тарафга бўл равопа.\nХудо тарафга қадам қўймасанг,\nШариатни қўлга олмасанг,\nХудодин бўлурсан бегона.\nЭй Девона, Худони амрини қилғин,\nҲукмида қиём тургин\nҚуллик манзур бўлиб,\nБир мартаба берса ажаб эрмасо.\nХудони амрини қилсанг,\nҲукмида қиём туруб бир мақом топай десанг,\nДўсти Худолар хизматиға боргин.\nАлардин нечанд гап содир бўлса ҳаргез шак қилмагин.\nКаромати авлиё ҳақ бўлур,\nУларнинг шаънига бир нарса дер бўлсанг,\nЎзинг хатоға кетиб динингга ҳам нақс етур,\nЭй нодон, каромати авлиё ҳақ бўлур,\nШак қилма ҳаргез, кўб қабоҳат бўлур.\nЗероки шак қилсанг жамиъ авлиёларга шак бўлур.\nСаҳобайи киром, чаҳорёри иъзомларга ҳам шак бўлур.\nХудони дўсти Муҳаммад,\nУлар номи шарифлари Аҳмад,\nЕр-кўкда машҳур бўлунган,\nЛавҳул-маҳфуз»га ҳам бу номи шарифлари битилган,\nБу зотга ҳам шак бўлур.\nИкки оламни бино қилғон, мўъмин, тарсоларни яратган,\nЖамиъ парранда-чаррандаларни ҳам бино эчган,\nҲар иш қилса Ул қилур, билмаганни билдирур.\nБандада на чора-ю на ҳад бўлур.\nОдоб билан гапур Девона.\nУл Подшоҳи ломаконга ҳам шак бўлур.\nКимни ҳоҳласа авлиё қилур.\nПечанд масофати йироқни андак муддатда сайр қилдируб кўрсатур.\nЛибоси пушок киёрга кийими бўлмаса,\nЕярга таом, ичарга сув топмаса,\nУни ҳам йўқ ердан бино қилиб бердурур.\nҲавога ҳам учурур, сув остида юрдурур,\nЖамиъ ҳайвон, парранда-чоррандалар билан сўзлаштирур.\nБарча дарахт, гиёҳларни ҳам\nСано айтганин билдирур.\nБулардин бошқа нечанд ҳориқи одат,\nКашфи кароматни ҳам изҳор қилдирур.\nДевона, кўб лодон бўлма\nАқл идрокинг йўқотиб,\nДилингни ҳар ерга юборма.\nКитобга битганни кўр.\nДунёни чарх уруб бир кунда қайтиб келади.\nХудо берди у бединга мундоқ ҳориқи одат\nУ расвони юришию-туриши,\nШариатга мухолиф бидъат, ҳам залолат.\nБоз бир неча бединни ҳам айтарлар,\nКитобга қўшуб нақл қиларлар,\nАлар сувни бетида юрарлар,\nАни кофири сунносий дерлар.\nФиръавн кофирни ҳам нақл қиларлар.\nБир ишорат қилса дарёйи Нилни\nПастдин болога оқизур эрди дейдилар.\nДевона буларни қиссасин кўтоҳ қил,\nМунга ўхшаш аҳмоқ кофирлар кўб бўлур, бил.\nБуларни юруши, қилғон барча иши шариатга хилофдир.\nУзига бино қўюб, ҳар нарса дер тўғри йўлдин тойиб,\nАларни феъли фориғ одати каромат эмас, истидрож дерлар.\nБиз мундоғ иш қилурмиз деб у расволар\nБеҳуда дебсиб юрурлар.\nМундоғ бедин касофатлар даъвойи Худолиқ қилиб,\nХудони раҳматидин узоқ бўлиб,\nДушманлигин изҳор қилғон.\nУ кофир тарсоларни талаби мақсудини берди Худо,\nМўъмин, хос қулларин нечук мақсудин бермасун.\nЭй Девона, хато кетмагин,\nМунга зарра шак қилмагин.\n«Ло илоҳа иллоллоҳ», деган бандаси\nТалаб қилур бўлса Худодин мақсудини,\nКофирлар мақсудини бергаи Худо\nМўъмин қуллариға нечук бермасун мақсудини?\nКишики наҳийдин қайтиб амрин бажо келтурса,\nФарз, вожиб, суннатни жой-жойида қилса,\nАнга Худо нечук мартаба бермасун?\nШаддод ўзидин кетти,\nБандалигин унутиб даъвойи Худолиқ қилди,\nХудо ани ҳам ноумид қилмай мақсудини берди.\nКишики бандайи Худоман деса,\nБандалигин изҳор қилиб, Худони амрин тутса,\nРаҳм қилиб азизлар мақомин нечук бермасун?\nНечанд кофир тарсолар сеҳру жодулар қилди,\nНоумид қилмай аларпи мақсудин берди.\nҲар киши бандаи Худо бўлса,\nБандаликни жой-жойида қилса,\nАнга Худо нечук мақсудин бермасун.\n«Йуҳуббуҳум», деди Худо,—\nАмримни қилғонларпи дўст тутарман, дедиё.\nНечанд душманларни мақсудини берди Худо,\nДўст тутганларни иечук мақсудин бермасун?\nҲар киши доим тавбада бўлса,\nГуноҳдин йироқ бўлуб хўжасин амрин қилса,\nТавба қилғувчиларни дўст тутар,\nАларни ҳолини халқга изҳор эгар,\nХоли дўст тутган,\nАни сирини халқға изҳор этган,\nДўст тутуб мақом берган,\nҚулларин нечук мақсудин бермасун?\nДевопа, огоҳ бўлгин кашфу каромат, истидрожни\nИзҳор этай билиб олгин.\nКишики Худо бир, Расул барҳақ деса тилида,\nСидқ бўлмаса ани дилида,\nФарз, вожиб, суннатни билса,\nОидқ билан ани жой-жойида қилмаса,\nАмрипи қилиб гуноҳдин ўзин тортмаса,\nХудо ҳалол топиб, ҳалол е деган,\nАмримни қил, гуноҳни қўйгин детан,\nКиши амрини қўйса, наҳй этгапларни қилса,\nФориқ одат кашфу каромат андин зоҳир бўлса, унама.\nҲарчандки ман қутбман деса\nКишики ман бандайи Худо деса,\n«Ло илоҳа иллоллоҳ», деб калима арза қилса,\nҲаром, гуноҳни фарқ қилмай шариатга нақс еткурса,\nАни қавлига унама,\nАлардин ҳар нарса содир бўлса истидрож,\nУ тоифлардин парранда сифат бўлуб қоч,\nҲар киши Худони амрини қилдим деса,\nҲаром,гуноҳдин ўзин тортмаса,\nАларга Худо мақоми мартаба бермас,\nАларни қавлига унама, ғайбдин агар хабар берса,\nДевона, мусулмон бўлсанг, намозни тариқасин бил,\nТаҳоратда неча фарз, вожиб, суннати мустаҳаб бор — муни бил.\nБиров таҳоратингга сув олиб кслса, ани ҳаргез манъ қилма.\nАгар манъ қилсанг бўлур бахиллик.\nБаякбор таҳоратингга сув қуюб берса,\nУ савоб топади, булур ҳам изҳори саҳийлик.\nРиё бўлмаса таҳорат қилгувчида\nМиннат ҳам бўлмаса ул сув қуйғувчида,\nИккови ҳам савоби бсшумор топади.\nШайтони лаъинни уйига ўтлар ёқади.\nДевона, ҳар иш қилсанг риё қилма,\nҲукми китоблардин юз қайтарма,\nИлми фолу ҳолни талаб қилсанг,\nУжб, риёни ўзунгга лозим қилма,\nБаякбор ужб, риё, манманликни\nЎзунгга лозим қилсанг Қилғон амалларинг куюб\nАжаб эрмас беамал кетсанг.\nДевона, қамишни кўргин,\nМундин ҳам ибрат олгин\nҲавога қараб ўсибти,\nПастга бўйин эгмади,\nКибри ани зиён қилди,\nХудоға манзур бўлмади\nҚамишни лодонлиги бошига етти,\nУроқ бериб ани ўруб йиқитти,\nБир неча одамлар ани боғлаб,\nБош, кўзин ерга судраб,\nТўплаб у лодонни яланғочлаб қорнини йиртар,\nУруб ани бўрё этар,\nАнга неча кулфатлар бериб бўрё этар,\nЖазоси у қамишии — ожизлигин билмади,\nЁнида курмак шоли бор эди, алардин ибрат олмади.\nШолини ҳам кўр Девона, ўзини пастга тортар,\nПишган сари бўйин эгиб Ҳақға сано айтар,\nЭгасига ҳам манзур бўлур,\nБеҳуда ўлан, қовға, тузғоқдин ажратиб ҳоли этар,\nҚавиқ баидидин ажратиб\nБеҳиштдип чиққан қўйни лаҳм ёғига қўшиб,\nБандайи хос, омларга манзур этар.\nДевонайи лодон қулоқ сол,\nШоли ва қамишдур улуғ ибрат,\nФаҳминг бўлса мундин хўб ибрат ол.\nКишики манман деб ҳаво қилса,\nКибру ҳаво, манманликдин йироқ бўлмай,\nМан бандаман деб даъво қилса,\nҲаром, гуиоҳдин ўзин тортман,\nҲақ амрига ўзин қотмай,\nНафс кўчасига кириб ғавғо қилса,\nҚамиш каби шариат апи уруб ниқитса,\nЁғоч, тош билан уруб,\nЁриб пардасин йиртган қамишдан\nДунё, охиратда беадаб бандани ҳам\nПардасин йиртиб шарманда қилса Худо, ажаб эрмасо.\nЭй Девона, лодон сандек ҳафтафаҳмларга\nИбрат айттим билиб ол.\nХар киши Худони амрин қилса,\nХудодин қўрқуб, гуноҳ, ҳаромдин йироқ бўлса,\nМунофиқ, фосиқлардин қочиб,\nДарвишларга ўзип қотса\nБихиштдин чиққан қўйни,\nГўшту ёғига қўшуб\nЛ.тзу мукаррам қилғон шолидек,\nХос бандаларига қўшуб беҳиштга киргизиб,\nДийдорига мушарраф қилса, ажаб эрмасо.\nДевона, санга ибрат айтай қулоқ сол,\nФаҳминг бўлса бу сўзлардин ибрат ол,\nҲар кишини уйи бўлса, уйида чироғ ёғи бўлса,\nАни пилиги ёқарга бўлмаса,\nКирарга уйин топман,\nДеворларга бошин уруб, ёриб олур.\nЖазоси у лодон, чироғ, ёғни топибти,\nПилик, ўтни ҳамроҳ қилмабти.\nУйни билсанг—икки дунё,\nЧироғ, ёғни сўрсанг,\nМен мўъминман деганинг; калима арза қилганинг.\nПиликни билсанг — инсофу тавфиқинг,\nЎтни билсанг — завқу шавқ, рағбатинг,\nРавшанлиги — дипинг бўлур,\nЯна гавҳар — имонингдур.\nДевона, гуноҳ, ҳаромдин ўзингни торт,\nШариат ҳукмидин чиқмай, ўзунгни амрига қот,\nЎзунгни амри Худога қўшсанг,\nЎзунгга бандалик равшан олсанг,\nКирмасанг нафси бадни сўзига,\nОлурсан чироғ, ёғу пиликни қўлингга.\nДилингу дининг равшан бўлуб,\nНақс етмас гавҳари имоиингга,\nЭй Девонайи лодон, сан\nГуноҳ, ҳаромдин ўзунгни тортмасанг,\nҚилғон гуноҳларингга тавба қилиб,\nХудони ҳукмида қиём турмасанг,\nАзизларга ўзуиг қўшиб,\nАмри наҳийни ўрганмасанг,\nЧироғинг синиб, ёғипи тўкуб\nПилигинг куюб қолур.\nЖазонг сени чироғ, ёғ, пиликни билмадинг,\nМунофиқ фосиқлардин қочиб\nАзизлар қавмидин бўлмадинг,\nДевона, сап мунофиқдин қочай десанг,\nАввал охират уйини билгин,\nУ уй доим қулфлоғлиқ маҳкам турур,\nБир неча лодонлар киролмай ҳайрон бўлур.\nУ уйни билсанг—сабру қаноат,\nҚулфни сўрсанг тоат ҳам истиқомат.\nУ қулфпи очқу калидин сўрсанг — таваккалдур,\nТаваккалсиз у уй ҳаргез очилмайдур.\nЭй Девона, у уйни калидин топиб очғон мардни нишонасин айтай,\nФаҳм, ақлдорларга дуру гавҳарлар сочай.\nХудодин бошқадин қўрқмас,\nМаҳлуқдин ҳаргез тамаъ қилмас,\nХудони қавлини рад қилмас,\nРизқини ғамин асло емас,\nАларни дилин Худо ғаиий қилур,\nОхират ишин қиладур, дунё ғамин емайдур,\nДунё аларни қўюр, кеча-кундуз ходим бўлуб юрур,\nУл ошиқи Худолар доим Худони дерлар,\nДунё жамъ бўлуб келса, биз сизга тобеъ деса,\nАнга қулоқ солмаслар,\nРағбат қилиб боқмаслар.\nДуиё баякбор йўқ бўлса,\nХизматидин йироқ кетса,\nАсло парво қилмаслар,\nҲаргез ёдига ҳам олмаслар.\nАқлинг бўлса Девона, дунёни ҳаргез дўст тутма,\nДунёйи маккорни дўст тутуб, расули Худони\nҚавлидин унутиб, мунофиқ қавлидин бўлма.\nМунофиқ қавлидин бўлмай десанг, дунёни дўст тутма,\nКибру ҳаво, манманликни ўзунгга лозим қилма,\nМанмаплик лодонни иши, шайтон ани йўлбошчиси,\nШайтон ҳам кибр қилғоп, ўзидан кетиб йўлни йўқотган,\nХудони амрини тарк этиб,\nРондайи даргоҳ бўлуб, раҳматидин узоқ кетган,\nДевона банда бўлсанг бандалик равишин қил.\nУммат бўлсанг Расулуллоҳга,\nСуннатларин қўйма қўлингдин.\nУмматликпи бажо келтур, бепарво бўлуб беҳуда бўлма.\nУ зот кибру ҳавони қўйдилар,\nМанманликпи йўқотиб, ғариб, фақир бўлдилар,\nФақирлик мардни иши, пайғамбарлар равиши,\nДевона, бандаман десанг,\nМуҳаммадга уммат бўлсанг,\nКибру ҳавони қўйгин, фақир, ғарибликни олгин,\nБарча дўсти Худолар фақирликни олдилар,\nЎзларин манзур этиб, Худога яқин бўлдилар.\nДевона, огоҳ бўлгин бу сўзларни фаҳм қилгин,\nПайғамбарлар равишида юруб, мақоми мартаба топгин,\nҲақ таоло пайғамбарлар бурҳонини\nТо даври қиёматгача боқий қилибдур.\nАвлиёларни ушбу бурҳонни изҳори учун\nВа ҳужжати сидқи Муҳаммад Мустафо учун\nАвлиё, валийларни соҳибони ушбу олам қилибдур.\nАвлиё, валийларни шарофатидин\nХудо қор, бўрон, ёмғур ёғдурур,\nЕрдин гиёҳлар, турлук набототлар ундурур,\nНеча чашма, булоқларни бино қилиб,\nЧандон дарёйи азимларни оқизиб равон қилур,\nНечанд мўъмин, мунофиқ, кофирларга\nБу зотлар шарофатидин хайриятлик омон берур.\nХудо шарофатлик қилғон, валий қулларим деб ўзи суйган,\nАзизларни сонин сўрсанг тўрт мииг бўлур.\nЎзларин ҳеч маҳлуқға билдирмайдур\nЯна бир-бирларин ҳам танимайдур,\nНеча хил, неча фирқа азизлар ўтган,\nАларни неча хил қилиб пайғамбарим у зотларни\nШаънига ҳадис айтганлар.\nАвлиёу аҳли ҳол валийларни\nАларни кушойиш ва баста корларга Худо мутасадди қилибдур,\nУл зотлар ичинда уч юзларин билсанг, Девона,\nАхёр дерлар, булар бир-бирларин билиб танийдурлар\nУч юзини ичинда қирқ тан бор,\nАларни абдол дерлар, ҳам чеҳел тан атарлар,\nҚирқ тан ичинда еттиси бордур.\nАларни Иброҳими абдол дерлар.\nЕтти тан ичинда тўрт танни мақомин автод дерлар,\nБу тўрт танни ичинда уч танни мақомин атқиё дерлар.\nУ уч танни ичидан чиққан, ўзини Худога манзур этган\nУ зотни як тан дерлар Анн мақомин қутф, ғавс, ғиёс дерлар.\nМаънойи ғавсни билсанг Девона,\nАқлу ҳушингни йўқотиб, ёрдин бўлма бегона,\nУ зотларга Худо мартабаи аъло берур,\nҲар бандаи мўъмин «ё пирим» деса ҳозир бўлур.\nФарёдиға етиб, ҳожатини раво қилиб,\nМушкулларин осон қилур.\nДевона, доно бўлгин,\nАқлу ҳушинг йўқотиб, беҳуда расво бўлмагин.\nҚаромати авлиё ҳақ бўлур,\nАларга ҳаргез шак қилма, қабоҳат бўлур.\nҲар иш қилса У қилур, бандада на ҳад бўлур,\nБу оламни етти иқлим яратди, уч юз авлиёдин,\nЕттисин хоҳлаб ҳар бирларин,\nҲар иқлимга соҳиби мутасадди этти,\nЖамиъ пайғамбарларни Худо халқ қилди,\nЎзини танитмоқ учун.\nАларга нечанд мўъжизалар берди,\nЎзин қодирлиғин билдирмак учун,\nНечанд қутб, валийларни халқ қилди.\nАларга чандон хориқ одат, кашфу кароматлар берди,\nЎзини борлигин, пайғамбарларин барҳақлиғин\nИзҳор қилиб билдирмак учун,\nБу тоифа азизлардин то қиёматгача\nКанда қилиб оламни холи қилмас Худо.\nМақом топқон азизлардин,\nЁруқ дунёда бири бўлса,\nХудо бу дунёни узоқ асраб,\nРўзи жазоси йироқ қилса ажаб эрмас.\nДевона, огоҳ бўлгин, бу сўзларни фаҳм қилгин,\nБу дунёда нечанд қутб, валийлар бўлур,\nАларга ҳаргез шак қилмагин, қабоҳат бўлур.\nБир неча муллолар мактуботдин нақл қилур,\nКитобни маънисин билмай беҳуда вайсаб,\nСоҳиби китобга туҳмат қилиб юрур.\nМактуботда айтган кашфу кароматни\nБеэътибор, беҳуда деган, дерлар.\nНечанд муллолар фаҳми етмай, беҳуда лақиллаб юрарлар.\nУ соҳиби мактуботни айтганларин маъниси бор,\nКашфу кароматга мағрур бўлманглар.\nЭй ёронлар, мундин ҳам улуғ мақоми мартаба бор деганлар.\nТолибга раҳм қилиб, илтифот қилгонлар,\nБир неча олим, муллолар, бебаҳра сўфи эшонлар\nМақом топган азизларни\nҒийбат, шикоят қилмоқ учун\n«Маслакул-муттақин»дин нақл қилурлар.\nСоҳиби маслак айтганлар, киши ҳавога учар бўлса,\nСувни юзида ҳам юрса,\nАнга ҳам бовар қилмаиглар, ўтни ҳам ютар бўлса, дедилар.\nБу сўзга фаҳми етмай бир неча лодонни,\nСоҳиби китобга туҳмат қилиб, хато кетиб юрарлар,\nУ зотни айтган китобларин мазмуни бул бўлур:\nҲавога учуб, сувни юзида юргандин,\nУлуғ мақом мартабалар ҳам бор.\nУчуб, сувни юзида юрушга фирифта мағрур бўлуб,\nУлуғ мартабадин қолмангизлар деганлар.\nДевона, бепарво бўлма,\nАзизлар китобини маънисига етмай.\nАларга ғийбату туҳмат қилма,\nҲар ойина у зот этса учқонларни,\nСувни юзида юрганларни,\nЭътибор эмас деса эрдилар,\n«Тазкиратул-авлиё»да парвоз қилиб учқонларни\nСувни юзида юрганларни нақл қилиб битганлар,\nКашфу кароматларин изҳор қилиб айтганлар.\nКашфу каромат, ҳориқи одат дуруст бўлмаса эрди,\nСоҳиби китоб мусанпифлар «Тазкиратул-авлиё»ни\nНоэътибор қилиб юрар эрдилар.\nДевона, кўп беадаб бўлма,\nСоҳиби китобларни муддаосин билмай,\nХато кетиб, беҳуда вайсаб юрма,\nБир нсча хоси ом мардўмлар,\n«Рашахот»дин, яна бошқа китоблардин нақл қилурлар\nКам енглар, кам гапурунглар,\nКам ухланглар дебдурлар, дерлар.\nУл зоти шарифларни муддаосин билмай\nҒийбату туҳмат қилурлар.\nКам гапуруб, кам ухлаш, кам ейишни\nАслини билмай, овора бўлуб оч юруб,\nГапурмай, ҳам уйқудин қолиб юрарлар.\nКишики ўн кун оч юрса,\nБир шубҳалик таомдин еса\nЎша таом кўп бўлур.\nЎн кунда бир таом ерман деб,\nЛақиллаб юриши бекоро!\nКиши ўн кечаю ўн кундуз ухламаса,\nБир ҳаром гуноҳ ишни қилса,\nЎшал гуноҳ ғафлат бўлур,\nЎн кунда бир ухлайман деб,\nЎзига бино қўюб, каззоб бўлуб юруши бекоро.\nКиши ўн кечаю ўн кундуз гапурмаса,\nҲақ гапни қўюб, зомин бўлар, бир гапурса,\nЎшал гап ҳам кўп бўлур,\nЎн кунда ман бир гапурурман деб,\nБеҳуда вайсаб юргани бекоро!\nДевона, огоҳ бўлгин,\nАқл идрокингни йўқотиб,\nБеҳуда расво бўлмагин.\nҲар киши касб қилса, ҳалолдин топиб\nБир кунда ўн мартаба луқма еса,\nХудони зикрини айтса, у таом ҳаргез кўп бўлмас.\nҚилғон ибодати ризойи Ҳақ бўлур,\nҲеч ким ани қилғон ибодатини билмас,\nХалқға ҳам риё бўлмасо.\nҲар киши гуноҳ, ҳаромдин ўзин тортса,\nЁмонлардин қочиб азизларга ўзин қотса,\nУн кечаю ўн кундуз ухласа ҳам\nОгоҳлик бўлур, ғафлат бўлмас.\nҚилғон амали ризойи Ҳақ бўлур, риё ҳам бўлмас.\nКиши ояти ҳадисдин ўқуса,\nХалқға маъно айтиб ўн кечаю ўн кундуз\nГапуруб амри маъруф қилса ҳам,\nУ каломи кўп бўлмас, эшитгувчига нафъи бўлур,\nГапурғувчига зиёни ҳаргез бўлмасо.\nЭй Девона, қулоқ сол,\nҲар киши бир касб қилур бўлса, касбдин луқма еса\nРиёзат чекай деб оз гапуруб, кам таом еб,\nОз ухлар бўлса, хўб саодатлик бўлуро.\nБу амалпи ҳар ким қилмас олий ҳиммат бўлмағунча.\nБу риёзат вуқуъга келмас тавфиқни ўзига ҳамроҳ қилиб\nҲақ йўлиға қадам қўймағунча. Девона, огоҳ бўлгин,\nШубҳалик таомдин, ҳаром ишлардин ўзунгни тортгин.\nШубҳалик таомдин, гуноҳ ишлардин ўзунгни тортмай,\nКам таом ерман, кам ухлаб оз гапурурман деб,\nАзизлар сўзига фаҳминг стмай,\nБеҳуда вайсаб юрмагин.\nБир неча эшон, сўфилар\n«Ажойибул-муҳиммот»дин, яна бошқа китоблардин ҳам нақл қилурлар.\nҲар киши ўзин хушбўй тутсун,\nСуннат бўлур, ани ҳаргез тарк қилмасун дебдилар.\nГоҳ суҳбатда ё намозда бир неча хоси авом, мўъминлар\nИхтироз қилиб қочмасунлар.\nСоҳиби китоблар муддаосин билмай,\nЎзларича маъно айтиб, беҳуда вайсаб юрурлар,\nЭй Девона, фаҳмингни расо қилгин, акл идрокинг йўқотиб беҳуда расво бўлмагин.\nСохиби китоблар муддаосин билмай, ғийбат, туҳмат қилмагин.\nХар киши Худони амрини қилса, ҳаромдин йироқ бўлса\nЧушбўй бўлур назди Аллоҳ таолога,\nҲам пайғамбар ва кутб, валийларга.\nҲар киши Худони амрин қилса,\nГуноҳ, ҳаромдин ўзин тортиб, ҳукмида қиём турмаса,\nАтр, мушку анбарга ўзин солиб ғўта урса ҳам\nБадбўйлар назди Аллоҳ таолога,\nҲам пайғамбар, қутб валийларга.\nЎз-ўзимизни хушбўй қилдук деб\nГуноҳдин ўзин тортмай, амри Худога ўзин қотмай\nБеҳуда лақиллаб юрганлардин мен куюб ўртандимо.\nБир неча мулло, сўфилар, «Мухтасар»дин, яна бошқа китоблардин ҳам\nНақл қилурлар, намозгўзор одобни билсун,\nПушоки либосларин пок қилсун дебдурлар, дерлар.\nСоҳиби «Мухтасар» муддаосин билмай, беҳуда вайсаб юрурлар.\nҲар кимга закот фарз бўлса, закотин бериб адо қилса,\nҲалолу ҳаромни фарқ қилмай, андин пушок кийиб, луқма еса,\nЎшал пушок либоси попок бўлур.\nТўрт кунда бир ювдуруб, собунни пулин куйдуриб\nБечора хотунларпи овора қилуб\nЛибосимни пок қилдим деб бехуда вайсаб,\nЮрганлардин ман куюб ўртаидимо.\nҲар киши бир касб қилса, касбидин пушок кийиб, луқма еса\nЎшал ҳирқа пушоки пок бўлур, майлига ҳар йилда бир бор ювса ҳам.\nПушоки ҳирқасин пок, нопоклигини фарқ қилмай,\nСоҳиби китобларга туҳмат қилиб, ўзича маъно айтиб\nБеҳуда вайсаб юрганлардин ман куюб ўртандимо.\nЭй Девона, огоҳ бўлгин, беҳуда расво бўлмагин\nХудо сани бандаликка, ибодат учун халқ қилғон,\nҚалбингни оқартиб юргин эй лодон.\nҚаерда бўлсанг оқартиб юр, деб халқ қилғои.\nБанда бўлсанг Девона, ҳалолдин еб, ҳалолдин кийиб бандалик қилгин,\nБаякбор ҳаромдин еб, ҳаромдин кийиб\nТонгла Хожанг олдида қаттиғ итобга қолмагин.\nИчини сиёҳ қилиб, тошини мусаффо қилиб оқартиб\nЗоҳирбин лодонлардин ман куюб ўртандимо.\nБир неча мулло, сўфилар, зоҳири эшон, ботини қалбак халфалар\n«Шариатул-ислом»дин, яна бошқа китоблардин ҳам нақл қилурлар.\nҚўлин баланд қилиб, дуони узоқ қилсун дебдурлар, дерлар,\nУ соҳиби китоблар муддаосин билмай, беҳуда вайсаб юрурлар.\nҲар киши гуноҳ, ҳаромдин ўзин тортмаса,\nПушокин ҳалолдин кийиб, луқмасин ҳалолдин емаса,\nШумланиб қўлин баланд кўтариб,\nЁз бўлса қўлин толдириб, қиш бўлса ушукка олдириб,\nЎн кечаю ўн кундуз қўлин очиб турса, бекоро!\nДевона, огоҳ бўлгин, кўп беадаб расво бўлмагин.\nСоҳиби китоблар муддаоси шул бўлур,\nМундин бошқа маъно айтиб аларга ғийбату туҳмат\nқилмагин: Ҳар мўъмин киши дуони узоқ қилай деса,\nЛуқмасин ҳалолдин есун, пушокин бешубҳа кийсун,\nХилофи шаръий, бидъат, гуноҳлардин ўзин тортсун,\nАзизлар суҳбатига ўзун қўшуб,\nҒийбатдин тилин тортиб, кўзин номаҳрамдин тўссун.\nҚадамии зоминлик бежо ишдан манъ қилиб, ҳайр ишга\nқўшсун. Худони бир деб, расулларин барҳақ билиб,\nДилдин шаку шубҳани кўтариб, шариатга қадам қўйсун.\nДуони узоғи шул бўлур, қўлун очиб\nДуо қилиш шартлари андин кейин даркор бўлур.\nАзизлар сўзига андин мувофиқ бўлур.\nМундин бошқа маъио айтса ҳар киши,\nҲам беадаблик, кўп қабоҳат бўлур.\nЎзун беадаблигин билмай, китоблар маъносига етмай,\nЎзича маъно айтиб вайсаб юрганлардин куюб ман ўртандимо.\nБир неча хожи нодоклар, шайхи залил бефаҳмлар,\nБир неча китоблардин нақл қилиб,\nҲожи ҳафтафаҳмларга амри маъруф қилурлар.\nДоҳила бўлғондин сўнг ўтга яқин борманглар,\nПалид ерни босманглар дерлар,\nБеҳуда лақиллаб юрурлар.\nСоҳиби китоблар муддаоси бул бўлур:\nУни билсанг — гуноҳдур, амални билсанг — ўтундур.\nЎтга яқин юрса, ўтун албатта куюб кетур.\nПалид ерни босмангизлар деганлари\nМўъмин биродарларга хайриятни этганлари,\nКишики ношаръий ерга қадам қўйса,\nПалид бўлар ўшал юрган йўллари,\nМўъмин қулларга даркор бу каломни хўб билиб олса,\nБепарво бўлуб, гуноҳ, ҳаромга қадам қўйса,\nАжаб эрмас-амаллари куюб беамал кетса.\nСоҳиби китобларни муддаоси шул бўлур,\nМундин бошқа маъно айтса ҳар киши, кўп қабоҳат бўлур.\nҲар киши ўтта яқин турса,\nГуноҳдин ўзин тортиб ҳалол юрса,\nҲалолдин топиб таом пишуруб\nЎзи еб, бировга ҳам берса нафъ бўлур,\nДунё ва охиратда ҳаргез зиёни бўлмасо.\nКиши бир ҳайр ишга қадам қўйса,\nЯланг оёғ босиб, югуруб юрса,\nЗиёни бўлмас нажосатлик ер-ҳам босса.\nДевона, маъно айтсанг, билиб айтгин,\nБилмасдин айтма зинҳор,\nБилмасдин айтар бўлсанг азизлар сўзини\nҒийбату туҳмат бўлур,\nҲар киши ғийбат, туҳмат қилса азизларга\nАжаб эрмас мунофиқ қавмидин бўлса.\nҒийбат, туҳмат қилиб мунофиқ қавлидин бўлуб,\nЮрганлардин куюб ўртандимо.\nБир неча эшон, муллолар\nҲадисга маъно этарлар,\nҲар каски шеносад хўдашро,\nБас, ба таҳқиқ шенохт аст Парвардигоро\n(Ҳар кимки танибдур ўзини\nБас таҳқиқ қилиб билибдур Парвардигорини) дерлар.\nКиши бир қатра оби манийдин бўлғонини билса\nЎзини билибти, Худойини ҳам танибти дерлар\nШу маъно беришларига ўзларини фаҳми етмай,\nҲадисни таъвил билмай,\nКаззоб бўлуб юрарлар!\nҚатрайи оби манийдин бўлғонини мунофиқ, кофир ҳам билар,\nШунчалик билган билан Худони танимаслар.\nҲар киши ўз нафсини билай деса,\nЯратган Худойини таний деса,\nҲаром, гуноҳдин йироқ бўлсун,\nЛуқмасин ҳалол еб, пушокин бешубҳа кийсун.\nХудони ҳукмида қиём туруб,\nАмридин тажовуз қилмасун.\nКишики ҳалол еб, ҳалол юрса,\nКибру ҳаво манманликни унутса,\nҲукмида қиём туруб, Худони амридин чиқмаса,\nЎзини ожизлигин билибти.\nХудони азаматлик, қодирлигига имон келтуруб\nҚаҳҳор, Раҳим номини фикр қилибти.\nЎзини билиб Худони танигани шул бўлур,\nМазкур ҳадисга ҳам мувофиқ бўлур,\nМундин бошқа маъно берса ҳар киши,\nБеадаблик, кўп қабоҳат бўлур.\nДевона, маъно айтсанг, билиб айтгин\nБилмасдин айтма зинҳор.\nБилмасдин айтар бўлсанг азизлар сўзини,\nКаззоблар қавмидин бўлурсан.\nҲар банда ўзин ожизлигин билса, Худодин қўрқар,\nАмрини тутуб, нахйдин ўзин тортар,\nКишики Худодин қўрқмаса,\nАмрини тутмас, наҳийдин ўзин тортмас,\nБу зайл ибодат қилса ҳам беҳудадур,\nХудони ҳаргиз танимас.\nЎзини билиш, Худони таниш мазмунин билмай,\nЎзларича маъно айтиб, беҳуда вайсаб\nЮрганлардин ман куюб ўртандимо.\nБир неча муллолар, эшон, олимлар,\n«Салоти масъудий»дин, яна бошқа китоблардин ҳам нақл қилурлар.\n«Иқрор ба забон ба танҳои имон нист\nТасдиқ ба қалб ба танҳои имон нист\nИқрор ба забон, тасдиқ ба қалб\nИмон аст», дебдурлар, дерлар.\n(Тилда иқрор бўлиш бир ўзи имон эмас,\nҚалб билан тасдиқлаш ҳам бир ўзи имон эмас,\nТилда иқрор бўлиб, қалбда тасдиқлаш имондир) дебдурлар,\nСоҳиби китоблар муддаосига фаҳми етмай,\nИқрор қилдим тилимда, тасдиқ қилдим дилимда деб,\nИқрори тасдиқ нима эканин билмай, беҳуда вайсаб юрурлар,\nҲар киши мусулмонман деб даъво қилса,\n«Ло илоҳа иллаллох» деб калима арза қилсун,\nЖамии малак, китобларга имон келтуруб,\nБарча расулларин ҳақ билсун,\nБоз «Муҳаммад Расуллуллоҳ» деб,\nПайғамбари охири замонни бар Ҳақ билсун.\nИқрори забон шул бўлур,\nҲар киши иқрорига тасдиқ қилса,\nХудонинг амрида, Расулуллоҳ шариатларин ҳукмида бўлсун.\nИжмои умматга қиёс, қавли мужтаҳидга унасун.\nУнаса ҳар ким ижмои умматга қиёс қавли мужтаҳидга.\nБеш вақт намоз ўқуб,\nҲар йилда бир ой рўза фарзини тутсун.\nМоли ҳисобға етса, закот бериб\nЗоди роҳилага қодир бўлса, Каъбага борсун.\nКаъбани тавоф қилиб, гуноҳдин бегуноҳ бўлуб,\nҲаж қилиб фарзни бўйнидин соқит қилсун.\nГуноҳ, ҳаромдин парҳез қилиб,\nЛуқмасин ҳалолдин есун,\nЯна кибру ҳаво, манманлик, ғийбат сўздин йироқ бўлуб,\nХалат, пушокин бемакр, бекароҳият кийсун.\nҚалбни тасдиқи шул бўлур.\n«Иқрор ба забон тасдиқ ба қалб», жамъ бўлса\nМаънойи имон шул бўлур.\nИқрор қилдим тилимда, тасдиқ қилдим дилимда, деса ҳар киши.\nЁлғон сўз, беҳуда лағвдин ўзин тортсин.\nҒийбат сўздин ўзин тортиб, ҳалолидин луқма есин,\nХудони қаҳридин қўрқуб, мўъминга озор бермасун.\nАгарки ёлғон сўз, беҳуда лағвдин ўзин тортмаса\nМўъминни ғийбат қилса, ҳаром луқмани еса\nХудони қаҳридин қўрқмаса\nМўъминга кулфату озор берса\nГуноҳни хор тугани шул бўлур.\nҲар киши гуноҳни хор тутса,\nИқрори тасдиқи бекор бўлуб,\nИмон риштаси кесилиб,\nАжаб эрмас беимон кетса.\nЭй Девона, азизлар китобин мазмунлари шул бўлур.\nИқрор, тасдиқни маъносин билмай\nСоҳиби китобларга гумони бад қилиб\nҒийбат, туҳмат қилмагин!\nГуноҳни саҳл фаҳмлаб хор тутушин билай десанг,\nМазмунин айтай, сан агар қулоқ солсанг,\nКиши бир ҳаром, гуноҳ ишни қилса,\nҲаромдин топиб луқма еса,\nБу мазкурни ёдига олиб тавба қилса,\nГуноҳни хор кўргани шул бўлур.\nЯна саҳл фаҳмлаб ҳалол билгани бўлур.\nҲаромни ҳалол деса ҳар киши,\nМан бандайи Худоман, уммати\nМуҳаммад Мустафоман деб,\nБеҳуда лақиллаб юруши бекоро.\nБандалик равишин билмай\nИқрор, тасдиқ нима эканига фаҳми етмай,\nСаллани катта қилиб, малла оқ тўнларни кийиб,\nТўфучоқ отларга миниб,\nМан мулло, эшон, хожаман деб\nБеҳуда лақиллаб юрганлардин\nКуюб ман ўртандимо.\nДевона, банда бўлсанг, огоҳ бўлгин\nРасулуллоҳга уммат бўлсанг,\nБеҳуда бепарво бўлмагин.\nПайғамбаримизга Худо каломида хабар берди.\nЕтимларни хор кўруб, қаҳр қилманг, деди.\nБанда бўлсанг Худога, уммат бўлсанг Расулуллоҳга\nХудони қавлини рад қилма,\nРасулуллоҳ суннатларин тарк қилма.\nЕтимларни парвариш қилгин\nКулфат бериб шаҳр қилма,\nЕтимни билмасаиг айтайин,\nСан нодонга билдирайин.\nЕтим деб зоҳир маънода ота-онасизни айтар.\nҲар киши Худони бирлигин билмаса,\nНаҳйдин ўзин тортиб, амрида қиём турмаса,\nҲақиқат маъно ўшал одам етимдур.\nМан мўъмин деганлар, мулло, эшон, муршид, халфалар\nЎшал етимларга амри маъруф қилсунлар,\nҲаром, хато ишларни улар анга билдириб,\nНаҳй ишдин қайтарсунлар.\nЕтимга қаҳр қилмай, мурувват билан бошини силагани шул бўлур.\nХоси омға муни билиб,\nАмри маъруф қилиш лозим бўлур.\nЗероки амри Худони қилмаган,\nНаҳий ишларни билмаганлар сойилдур.\nСойилни ноумид қилиб ҳам тарки мурувват қилғон бўлур.\nДевона, саҳий бўлгин, ҳаргиз бахил бўлмагин\nХудони берган неъматларин ғариб мискинларга\nЭҳсон қилиб, ваъда ва ваъиддин аларга хабар бергин\nЗероки Худо айтди ул пайғамбаримизга,\nДунёйи охиратда раҳбаримизга:\nАммо Мани неъматларимни бергин ғариб мискин сойилга.\nДилларин гарм қилиб, ҳадис айтиб мойил қилгин амримга.\nМан аларни дўст тутарман.\nРаҳматимдин насиб этарман, деди Ёр.\nМан бандаман Худога, умматман Муҳаммад Мустафога,\nХудони берган неъматларин Ҳақ йўлида\nЭҳсон қилиб, амри маъруфни қилиб,\nФарз, вожиб, суннатни бажо келтурмайму?\nДевона, суҳан айтсанг, карам айтиб ҳалим бўлғил,\nЖаҳлингни йўқот, бандайи мўъминга изза бермагил,\nНогоҳ мўъминга изза бериб, мунофиқ қавмидин бўлмагин.\nМунофиқни сўрсанг жойи нор деган, муни хўб билгайсан.\nДевона, мўъмин бўлсанг мўъминликни таҳқиқ қилиб билай десанг,\nБировни гуноҳдин манъ қилғой, кишини гуноҳдин манъ қилмай,\nМан ҳалим десанг бекоро.\nБировни гуноҳ қилғонйн кўрсанг, ани манъ қилғойсан.\nАни у ишдан манъ қилмасанг,\nИзза берганинг шул бўлур,\nМўъминлик қўлдин кетар,\nМан ҳалим деб лоф урганинг бекоро.\nМўъминга изза берсанг,\nДинингни бузуб вайрон қилурсан\nЎлуб борсанг, гўр ичинда\nАзоби сахтига қолурсан.\nАммо фосиқ, мунофиқни\nҒийбату шикоят қилсанг\nҲақ гап уруб, кулфат бериб ани сўксанг,\nБадбўй оғзингни чайқаб хушбўй қилурсан.\nДевона, сан мўъмин бўлсанг,\nМунофиқ, фосиқни халқ ичинда айбин айтгайсан,\nМўъминларни ани суҳбатидин қочирғойсан.\nМунофиқ, фосиқни айбин айтиб\nМўминларни огоҳ қилмасанг\nСукут қилғонинг бўлур.\nЖасадинг мунофиқ қавмидин турур.\nҲар киши мунофиқ айбин айтмаса,\nАндин қочиб парҳез қилмаса,\nУл мунофиқлардин бўлур,\nКимки мунофиқ қавмидин бўлса,\nДўзах ўзига тортур.\nДевона, ўзингни бил, кейин\nАмри маъруф фарз бўлур,\nМуни қўлдин бермагин.\nБир неча нодонлар баҳс қилса,\nАнга қулоқ солмагин.\nУлар Худони амрин унутган,\nБидъат ишга фўру кетиб,\nРоҳи ростни йўқотган.\nБир неча эшон, муллолар шаръий ишни қилмасдин,\nБидъат ишга ривож берар\nОсон қавл, йўлни топиб\nҲукми шаръийни йўқотиб,\nРасво бўлуб юрарлар.\nУ тоифа мулло, эшондин\nҚочиб албатта фано тилагин.\nБу тоифалардин қочиб,\nХудодин фано тиламасанг,\nШариатга нақс етказиб\nУмрингни зое ўтказиб расво бўлуб кетарсан,\nҲаром, гуноҳдин ўзунгни тортсанг\nХудони амрига ўзунгни қотсанг,\nҲамма олим санга душман бўлса, ҳеч зиёни бўлмасо,\nХудони амрин тарк қилсанг,\nГуноҳ, ҳаромни қилар бўлсанг,\nҲамма олим санга дўст бўлган билан,\nУларни ҳеч нафи бўлмасо.\nБир неча хоси омлар нақл қилурлар Машраби мутрибнамо бош,\nҲафтоду ду миллатро ошно бош .\nШул нақлларидур хато.\nХато кетганин нечанд одам билмасо.\nПайғамбаримиз суҳан очтилар,\nТилларидин дурру гавҳар сочтилар,\nҲар ким мунофиқни дўст тутса,\nАжаб эрмас ул мунофиқ қавлидин бўлса.\nУ одамларни нақлларидур\nҲадисга мухолиф ҳам хато. .\nЕтмиш икки фирқани жойидур нор.\nҲар киши аларни дўст тутса,\nАжаб эрмас ул ҳам аҳли норлардин бўлса,\nДевона, етмиш уч фирқани билгин,\nЖасадда бўлур муни билиб англагин.\nБир «аҳли суннат вал-жамоат»,\nЕтмиш иккисини боши нафс бўлур,\nИнсоф тавфиқ, дуёнат билан уруш қилур.\nУзига тобеъ қилиб ани ҳам аҳли норлардин қилур.\nФаҳминг бўлса ақлингни расо қилгин,\nНафс билан ошно бўлуб\nИнсоф, дуёнатни ақлингдин айирмай,\nТавфиқни ҳам Худодин талаб қилгин,\nТавфиқни ҳам талаб қилур бўлсанг\nГуноҳ, ҳаромни қилмагин,\nТавфиқни берур Худо кимга—бандайи азизига,\nБаякбор амрини тарк қилсанг\nИнсофингни йўқотиб, нафсга тобеъ бўлуб,\nЕтмиш икки миллатдин бўлуб, аҳли норлардин бўлурсан.\nЕтмиш икки миллатни билсанг, одамда ибтидоси, кўзда интиҳоси, зири қадамда.\nБошқалари суяги, устухонда.\nҲар кишики нафснинг раъйига кирса,\nАқл-идрокин йўқотиб, нафсни хоҳишин қилса,\nХудони қаҳри келиб, жамии аъзоларин\nАзобга лойиқ кўруб, ўтда куйдурса, ажаб эрмасо.\nДевона, қулоқ солгин,\nКитоби «Одобул-мутааллимин»дин маъно айтай,\nХўб фикр қилиб, маъносин билиб олгин.\nБилмасдин маъно айтиб,\nУ зотларга ғийбат, туҳмат қилмагин,\nҒийбат, туҳмат қилиб\nМунофиқ қавмидин бўлмагин.\nУ зот нақл қилибдурлар\nИлм талаб қилғон кишн\nУлган ерга бормасун,\nГўристонга яқин юрмасун, дебдурлар,\nҲар киши Худони амрини қилмаса\nҲаром ишдан ўзин тортмаса\nУшал одам ўлукдур.\nТурган жойи гўристондур.\nКиши ул тоифа одамга яқин юрса,\nАжаб эрмас илмидин кўнгли совиб, бейлм кетса,\nУ азизни айтган нақлларин мазмуни шул бўлур.\nМундин бошқа маъно берса ҳар киши, қабоҳат бўлур,\nДевона, огоҳ бўлгин, биров таъзияга айтса қарз бўлур\nБориб намоз ўқуши фарз бўлур.\nМурдани орқасидин бориши ибодат,\nҚабрни кўруши бандага улуғ ибрат.\nУ ётган мурдаларни кўруб,\nТавба-тазарру қилиб охиратдин қўрқуб,\nБир кун мани ҳам қазом етса\nМани ҳам мардумлар келтуруб бу ерга қўйса,\nИкки фаришта амри Худо билан кириб савол сўрса,\nЖавоб айтишга тилимни гўё қилмаса деб,\nХавф қилиб қўрқур тавба қилса,\nРаҳм қилиб Худо бандани\nГуноҳин ўтса ажаб эрмасо.\nДевона, дилингни ҳамроҳ қил ўзунгга,\nҚирмагин нафси бадни сўзига.\nИлмни ўзунгга ҳамроҳ қилғайсан,\nНодонлик билан умрунгни ўткармагайсан...\nБАЪЗИ СУЗЛАР МАЪНОСИ\nазоби саҳт — қаттиқ азоб\nамри маъруф — яхши ишларга буюриш\nамри ҳайр — яхши иш\nамри Худо — Худонинг амри, айтгани.\nарақи жамил — ҳалол тер тўкиб\nашқалот — молу дунё\nақрабо — қариндошлар\nаҳли аёл — оила\nаҳли нор — дўзаҳ аҳли\nбаҳри муҳаббат — муҳаббат денгизи\nбекароҳият — шаксиз, тоза\nбешумор — ҳисобсиз, чексиз\nболиғ — етук, моҳир\nболо — юқори, тепа\nвирд — доимий ўқиладиган дуо, вазифа\nгумони бад — ёмон гумон\nдарёйи азим — катта дарё\nдунёйи маккор — маккор дунё\nзоди роҳила — йўл озиғи\nижмои уммат — уламоларнинг бирор масалани тўп-ланиб ҳал қилишлари\nибтидо — бошланиш\nижтиҳод — фиқҳда буюк мартабага эришиш\nилбосин — ҳайвон номи\nилми ладун — Аллоҳ ҳузуридаги илм, Аллоҳ бу илмни хоҳлаган одамига бир зумда насиб этади\nистионат — ёрдам, кўмак\nистидрож — шайтоннинг одамларни йўлдан оз-дириш учун берадиган ёлғон хабарлари\nитоб — панд\nиъода — қайтариш, такрорлаш\nказзоб — ёлғончи\nкўтоҳ — қисқа\nлаънаткарда — лаънатланган\nлағв — беҳуда сўз\nмавт — ўлим\nмоҳи шариф — муборак ой (рамазон)\nмужтаҳид — фиқҳ соҳасидаги улуғ имом\nмуфт — бепул, текин\nнаботот — ўсимликлар\nнажосат — ифлос нарса, тезак, ахлат\nнафси бад — ёмон нафс\nнақс — нуқсон\nнаҳй — ман қилинган ишлар\nнор — олов\nоби раҳмат — ёмғир\nориф — донишманд, билимдон, Аллоҳга етишган киши\nосий — гуноҳкор\nпайрав — эргашувчи\nпушок — кийим\nрондаи даргоҳ — даргоҳдан қувилган\nроҳи рост — тўғри йўл\nрўзайи соим — рўзадорнинг рўзаси\nрўзи жазо — жазо куни, яъни қиёмат куни\nсанносий — сеҳргар ғайридинлар\nсарнавешта — ёзиб турувчи\nсаҳобаи киром — олийжаноб саҳобалар, яъни Пайғамбарнинг дўстлари\nсойил — гадой\nсоҳиби чабор — уста\nсуҳан — сўз\nтай қилмоқ — босиб ўтмоқ\nтаъвил — тушунтириш, баён қилиш\nужб — манманлик,такаббурлик\nузлат — танҳолик\nушук — совуқ\nфирифта — алданган\nчаҳорпо — тўрт оёқли (чорва ҳайвонлари)\nчаҳорёри иъзом — улуғ тўрт дўст, яъни Абу Бакр Сид-диқ, Умар ал-Форуқ, Усмон Зин-Нурайн ва Али ал-Муртазо\nхилофи шаръии — шариатга зид бўлган ишлар\nхуруж — ҳужум, шиддат\nқавл — сўз\nҒазоти акбар — улуғ ғазовот (кишининг ўз нафсига қарши кураши)\nғазоти асғар — душманга қарши кураш\nғўта урмоқ — шўнғимоқ, чўммоқ\nҳасти — бу сўз Ҳазрат маъносини билдиради\nҳар ойина — ҳар қалай, ҳар ҳолда\nҳориқи одат — каромат