Исмат ХУШЕВ: ПРЕЗИДЕНТНИНГ МАТБУОТ КОТИБЛАРИ (2-31)\nБош мақола, Исмат Хушев: "Подшо эркатойининг саргузаштлари" (2-китоб), Муҳаррир минбари | 11/09/2017 9:01 PM 33068 марта ўқилди\nСуратда: Журналист Исмат Хушев Ўзбекистон раҳбари Ислом Каримов билан Тошкент аэропортидаги матбуот анжуманида. Орқа планда Президентнинг биринчи матбуот котиби Ирисмат Абдухолиқов журналист Шаҳнода Ғаниева билан, 1992 йил…\nПРЕЗИДЕНТНИНГ МАТБУОТ КОТИБЛАРИ\n1991- йилнинг август ойида Москвада содир бўлган ГКЧП воқеасидан роппа- роса бир ҳафта ўтиб, Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитети ўз фаолиятини якунлайди.\nШу билан Ўзбекистонда қўш ҳокимият тугатилиб, тамомила Президент бошқарувига ўтилади.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, бу даврга қадар бизда оммавий ахборот воситалари фаолиятини Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитети қошидаги матбуот хизмати раҳбарияти назорат қиларди.\nИлгари унинг мудири Аббос Усмонов эди.\nКейин бу бўлимга истеъдодли ва таниқли журналист Шароф Убайдуллаев тайинланади.\nАббос Усмонов асли қўқонлик бўлиб, матбуотга умуман алоқаси йўқ одам эди. Лекин ажабки, умрининг ярмидан кўпини шу соҳа назоратида ўтказди, десак муболаға бўлмас.\nУсмонов Марказқўмнинг матбуот секторига раҳбарлик қилганидан бўён орадан ўттиз йилдан зиёд вақт ўтди.\nБу давр оралиғида не-не таниқли ва пешқадам журналистлар Президентнинг матбуот котиби бўлиб, Ўзбекистон оммавий ахборот воситаларига раҳбарлик қилиб, урилиб кетди.\nЛекин журналистикадан умуман бехабар ва бу даргоҳга тасодифан келиб қолган Аббос Усмонов ҳануз эъзозда. Олдин узоқ йиллар “Халқ сўзи” га раҳбар бўлди. Ҳозир эса “Правда Востока” газетасига Бош муҳаррир…\nБаъзан ўйлаб кетаман. Ўзбек матбуотида умуман танилмаган, бирор нарса ёзиб кўзга ташланмаган, “олтин ўрта” ақидасига амал қилиб, яшаб юрган Аббос акага ўхшаш кишилар боис матбуотимиз аҳволи бугун шундай ғариб ҳолга келган бўлса не ажаб?\nХудо ҳаққи, Аббос акага ёки Ўткир Раҳматга нисбатан қалбимда бирор ғаразим йўқ. Тақдир экан, биз бу икала Бош муҳаррир билан ҳам узоқ йиллар Герман Лопатин кўчасидаги ҳукумат уйларида қўшни яшаганмиз. Улар жуда камтар ва камсуқум, яхши одамлар. Лекин “Афлотун менинг дўстим, ҳақиқат барибир ундан устунроқ” деган гап бор бу дунёда…\nИслом Каримов Марказқўмга раҳбар бўлганидан кейин, мен Ўзбекистон коммунистларининг сўнгги партия съездида “Қора юрак” феъетони боис ноҳақ айбланган Шароф Убайдуллаев номини оқлаш кераклиги ҳақида маърўза қилганимни олдинги бобда батафсил айтган эдим.\nШу воқеадан кўп ўтмай Шароф Убайдуллаев “Партия анжуманида айтилган талаб ва истаклар” асосида яна журналистикага қайтарилган ва дастлаб Расул Раҳмонов бош бўлган “Совет Ўзбекистони” газетасида ўз фаолиятини бошлаган, кейин юқорида айтганимдек, Марказқўмга ишга олинган эди.\nЛекин энди Марказқўм тугатилиб, Шароф Убайдуллаев Президент Девонининг Мавлон Умрзоқов бош бўлган кадрлар билан ишлаш Бошқармасига ишга ўтади…\n1994-йилда Мавлон Умрзоқов ишдан олиниб, ҳибс этилганидан сўнг унга қарши кўргазма беришга даъват этилиб, эвазига умрбод мулозимлик курси ваъда қилинади.\nЛекин бировга тўҳмат қилиб, мансабли бўлишдан кўра, Шароф Убайдуллаев тоза виждон билан яшашни афзал кўради.\nБиз китобнинг кейинги қимларида бу мавзуга ҳали батафсил қайтамиз.\nЯхшими ёмонми, лекин ўзи билган ҳақиқат учун ўз билгича курашган, матбуотда ҳамиша ўз сўзини айтиб келган, шул боис ҳам гоҳ парвоз, гоҳ инқирозга учраган, лекин не-не одамларга яхшилик қилиб, иймонли ва диёнатли деб ном қозонган истеъдодли ўзбек журналисти Шароф Убайдуллаев, йигирма йилдирки, ишсиз…\nАббос Усмонов билан Шароф Убайдуллаев орасида ер билан осмонча фарқ борлигини ҳукуматдагилар яхши билишади. Лекин билмаганга олишади…\nЙўқса, матбуотга мутлақо бегона бўлган Аббос Усмонов – йигирма йилдан бўён “от устида-ю”, матбуотни жону-дилим деб билган Шароф Убайдуллаев – шунча йилдан бўён “пиёда” қолармиди…\nИслом Каримов Ўзбекистонда Президентлик бошқаруви жорий этилгач, секин-аста янги давлат тизимларини ярата бошлайди.\nИлгари номигагина бор бўлган тизимлар мустақиллик шароитида ҳеч қандай самара бермасди. Боз устига, бу тизимдан-да муҳим тармоқлар йўқ, ҳали шаклланмаган эди.\nМасалан биз бошқа давлатларда “Матбуот котиби” деган лавозим борлигини фақат эшитардик, холос. Негаки, бизда бу лавозим ҳали яратилмаган эди.\nЎзбекистонда Президентлик бошқаруви жорий этилгач, секин-аста бизда ҳам матбуот котиби лавозими пайдо бўлади.\nЯнглишмасам, Ирисмат Абдухолиқов Ўзбекистонда биринчи бўлиб Президентнинг матбуот котиби лавозимига тайинланган эди.\nБу одам ҳақида муқаддам қисман тўхталиб ўтган эдик.У киши асли Туркистоннинг Чимкент тарафларидан бўлиб, оғир-босиқ ва маданиятли одам эди.\nАгар адашмасам, Ирисмат ака олдин Марказий Телевидениянинг “Время” ахборот кўрсатувида, сўнг бир муддат Марказқўмнинг идеология бўлимида ишлаган ва шу фаолияти билан Президент назарига тушган бўлса, эҳтимол.\nМен Ирисмат акани яхши ва самимий раҳбар сифатида ҳурмат қилардим. Ҳозир Ўзбекистон радиосида ишлайди. У менда яхши таассурот қолдирган.\nМосквадан келган мухбирларни олиб юрарди, баъзан бизга ҳам топшириқлар берарди. Хуллас, Президентнинг матбуот котиби сифатида бир одамнинг қўлидан келадиган ишни ситқидилдан адо этарди.\nЛекин шуни айтиш лозимки, Ирисмат Абдухолиқов Президентнинг матбуот котиби сифатида тўлақонли ҳуқуқ ва имкониятга эга эмас эди.\nМасалан, у истаган пайтда давлат раҳбарининг олдига киролмас, муҳим ва зарур масалалар бўйича агар Президентнинг ўзи чақирмаса, бир неча кун, ҳатто ҳафталаб ҳам унинг қабулига яқин боролмасди…\nҲолбуки, Президентнинг матбуот котиби ҳар доим, ҳар қадамда давлат раҳбари билан бирга, бир даврада бўлиши керак. Президент номидан баёнотлар бериш ва унинг фикрини доим оммавий ахборот воситаларига етказиб туриш ҳуқуқига эга бўлиши лозим…\nБундан ташқари Президентнинг матбуот котиби давлат раҳбарининг психологияси ва характерини мукаммал ўрганган бўлиши керак.\nДавлат раҳбари ҳам одам. Унинг ҳам ҳаммада бўлгани каби, яхши ва ёмон кайфияти бўлади.\nМатбуот котиби Президентнинг кайфияти ёмон, табиати тажанг пайтларда унга рўпара бўлиш кўнгилсиз оқибатларга олиб келиши мумкинлигини билиши, у киши билан бўлган суҳбат ва мулоқотларда айтадиган гапини ўйлаб гапириши керак.\nНазаримда, Ирисмат ака ана шу масалада бир оз хатога йўл қўйган. Шунинг учун ҳам Президент у кишини ўзига кўпам яқинлаштирмаган бўлиши мумкин.\nАгар эсингизда бўлса, ўтган бобларнинг бирида Москвадаги “Аргументы и факты” газетаси мухбирлари хизмат сафари билан Тошкентга келишганида мен уларга ҳамроҳлик қилганимни, сафар якунида эса Президентнинг ёзги резиденциясида биргалашиб меҳмон бўлганимизни ёзган эдим.\nЎшанда Ирисмат ака дастурхондан олти соат давомида туз ҳам тотмаганини, стулнинг бир учида омонатгина ўтириб, фақат Ислом ака билан бўлган мулоқотни қоғозга тушириш билан банд бўлганини эслаган эдим.\nБилмадим, бу хокисорлик ва мутеълик Президентга нисбатан ҳурматмиди ёки меҳмонларга бўлган иззатмиди, мен то ҳануз англаб етолмаганман.\nПрезидентнинг матбуот котиби ҳам ҳамма қатори тенг ҳуқуқ ва имкониятларга эга бўлиши, биров келиб давлат раҳбарининг дастурхонида меҳмон бўлса, модомики, у ҳам ўша даврада экан, бошқалар қатори ҳақ-ҳуқуққа эга бўлиши, ўзини эмин-эркин тутиб, у-бу нарсадан тановул қилиб ўтириши керак деб ҳисоблайман.\nКейин ҳам биз Ирисмат ака билан Президентнинг турли ўтиришларида бирга бўлдик. Лекин ҳар сафар у киши ўзини даврага бегона тутишидан, давлат раҳбарининг матбуот котибига совуқ муносабатидан мен Ирисмат аканинг бу лавозимда узоқ ишлай олмаслигини аллақачон сезиб улгурган эдим.\nХуллас, Ирисмат Абдухолиқовнинг девондаги фаолияти кўнгилсиз тугади.\nПрезидентнинг кутилмаган ҳақорат ва тепкисидан сўнг у киши оғир аҳволда ҳукумат касалхонасида узоқ вақт даволанишга мажбур бўлди…\nИрисмат ака микро инфаркт бўлиб, шифохонада даволанаётган пайтда, агар эсласангиз, Зелемхон Ҳайдаровга бағишланган бобнинг якуний қисмида ёзганимдай, Ўзбекистон Президентининг матбуот котиби этиб Шароф Убайдуллаев тайинланган эди.\nЛекин Шароф ака оғир аҳволда касалхонада ётган ва куни кеча ўзи бориб кўриб келган ҳамкасбининг ўрнини у соғаймай туриб эгалласа, ноинсоний бўлишини сезибми, ҳар қалай бу вазифани қабул қилмайди. Аниқроғи, қабул қилолмайди.\nБошқа одам бўлганда, албатта, у давлат раҳбарининг қарорига қарши боролмасди. Лекин Шароф Убайдуллаев Зелемхон Ҳайдаров билан Мавлон Умрзоқовларга яқин бўлгани боис, аввал уларни, кейин юртбошини бу қарор ижросини тўхтатиб туришга кўндира олган.\nЯнаям аниқроқ айтадиган бўлсак, айнан ўша кунларда бўшаган кадрлар Бошқармасидаги бошқа бир лавозимга ўтишга розилигини айтиб, Президентга матбуот котиби бўлишдек оғир масъулиятдан қутулиб қолган.\nПрезидентнинг матбуот котиблигини рад этиб, Шароф Убайдуллаев ўшанда жуда тўғри иш қилган экан деган ўйга бораман.\nУ кишида ҳам худди Зелемхон Ҳайдаровдаги каби узоқни кўра билиш, давлат раҳбарининг ўжар ва мураккаб табиатини яхши тушуна олиш қобилияти мавжудлигини кўргандек бўламан.\nЗотан, Ислом Каримов билан ҳозирга қадар нечта матбуот котиби ишлаган бўлса, улардан бирортаси ҳам бу вазифадан обрў билан кетган эмас. Биз бу омадсиз мулозимларнинг аччиқ қисматига ҳали қайтамиз…\nИрисмат Абдухолиқовдан кейин Президентнинг матбуот котиби этиб Шавкат Яҳёев тайинланади.\nШавкат Яҳёев совет даврида Ўзбекистон Компартияси мафкурасини авом халқ-у, зиёлиларга етказадиган зўр лектор ҳисобланар, халқаро мавзуларда маърўзалар ўқиб, рус тилида мароқли баён қилиши билан ном қозонганди.\nУ асли Қўқонлик эди. Унинг матбуот котиби вазифасига тайинланганини эшитиб, рости ҳайрон қолгандим. Чунки ўша пайтларда салкам олтмиш ёшларда бўлиб, энг муҳими у ўзбек журналистлари орасида умуман танилмаган, матбуотдан йироқ одам эди.\nУнинг бу лавозимга тайинланиши ҳам жуда қизиқ бўлган.\nКези келганда шуни айтиш керакки, бу дунёда жуда кўп масала ва муаммолар, у ёки бу лавозимга тайинланиш қарорлари ҳар доим ҳам олий давраларда, бевосита юқори даражали мулозимлар томонидан эмас, баъзан уларнинг котибалари, ёрдамчилари, ҳайдовчилари ва ҳатто ўйнашлари иштирокида ҳам амалга оширилиши мумкин.\nПрезидентнинг кадрлар сиёсати билан шуғулланувчи Давлат маслаҳатчиси этиб тайинланган Мавлон Умрзоқовнинг 199-йилда Носирхон Акбаров деган ёрдамчиси бўларди. У асли қўқонлик бўлиб, Тошкентда ишлаётган ҳамюртлари орасида обрў-эътиборли йигит эди.\nШароф Убайдуллаев Президентнинг матбуот котиби бўлишдан кўра, кадрлар билан ишлаш Бошқармасидаги бошқа бир лавозимга ўтишга рози бўлганидан сўнг, Мавлон Умрзоқов ўринбосарларига зудлик билан матбуот котиблигига бошқа одам топиш ҳақида кўрсатма беради.\nБундан хабар топган у кишининг ёрдамчилари Носирхон ўша заҳотиёқ ўз ҳамюрти Шавкат Яҳёевнинг уйига бориб, уни кўндириб қайтади. Эртаси куниёқ Яҳёевнинг ҳужжатлар Президент столига бориб тушади.\nИслом ака Мавлон Умрзоқовга янги матбуот котибининг чет тилларни биладиган одам бўлиши лозимлигини айтган эди.\nҲеч эсимдан чиқмайди, ўша куни Яҳёевнинг таржимаи ҳоли ёзилаётганда у ерга “Чет тилларни яхши билади” деган бир ибора ҳам қўшиб қўйилган эди.\nШундай қилиб Президентнинг кадрлар билан ишлаш бўйича Давлат маслаҳатчисига ёрдамчи бўлган ҳамюртининг шарофати билан Шавкат Яҳёев Ўзбекистон Президентининг иккинчи матбуот котиби этиб ишга тайинланади…\nЛекин матбуот котиби бўлиб кўп ишламайди.\nМаҳаллийчилик оқибатида ишга келгани учунми, билмадим, ўзи ҳам қандайдир маҳаллийчи ва гуруҳбозликка оид одам сифатида таассурот қолдиради.\nНегаки у Олий Кенгаш раиси Шавкат Юлдошев (бу киши ҳам водийлик) билан тил бириктириб менинг Ўзбекистон халқ депутати Жаҳонгир Маматовга ёзган “очиқ хатим”ни “Халқ сўзи”да бемаврид чиқиб кетишига улуш қўшади.\nШу боисданми, у киши менда яхши таассурот қолдирмаган. Ҳолбуки, салом алигимиз бор эди.\nТабиатан “ичимдагини топ” тоифасидаги, бор-йўқлигини биров билмайдиган, ўртамиёна, ичкиликка рўжу қўйган, истеъдодсиз бир одам эди.\nПрезидентнинг Давлат маслаҳатчиси эмас, балки унинг ёрдамчиси топгани учунми, билмадим, Президент билан узоқ бирга ишлаш унга ҳам насиб этмади.\nОрадан кўп ўтмай Шавкат Яҳёев Ўзбекистон телерадио компаниясига ишга ўтказиб юборилади…\nМурод Муҳаммад Дўст…\nШавкат Яёевдан сўнг Президентнинг матбуот котиби вазифасига ёзувчи Мурод Муҳаммад Дўст тайинланади.\nБу йигит тўғрисида муфассалроқ тўхталиб ўтиш керак. Унинг фаолият қамрови шуни тақозо этади.\nМурод Муҳаммад Дўст етмишинчи йилларда адабиётга гулдурос солиб кириб келган авлоднинг истеъдодли вакилларидан бири эди.\nУнинг авлоди, хусусан, ўзи ҳам ўзбек адабиётида сифат ўзгариши ясайдилар.\nМурод Муҳаммад Дўст Москвадаги Жаҳон Адабиёти институтини тамомлаган.\nМаълумки, Муҳаммад Али, Ҳалима Худойбердиева, Исфандиёр, Тоғай Мурод, Муҳаммад Солиҳ, Шавкат Раҳмон, Собит Мадалиев, Ҳамид Исмоил каби ижодкорлар ҳам ўша илм даргоҳида таҳсил кўрганлар.\nАйтиш мумкинки, улар бизнинг адабиётимизга янги нафас олиб кирадилар. Таъбир жоиз бўлса, бу нафаснинг муборак исми “самимият” эди.\nМурод Муҳаммад Дўстнинг саксонинчи йилларда эълон қилинган “Чоллардан бири”, “Бир тойчоқнинг хуни”, “Дашту далаларда”, “Галатепага қайтиш”, “Истеъфо” қиссаларида айнан жайдари самимият яққол сезилиб, ифордай уфуриб турарди…\nАйниқса унинг “Лолазор” романи адабиётимизда катта воқеа бўлади. (Янглишмасам, “Галатепага қайтиш” романини дўсти Муҳаммад Солиҳга бағишлаган эди).\nМосквадаги ўқишини битириб келгач, Мурод Муҳаммад Дўст дастлаб “Ўзбекфильм”да иш бошлайди. Унинг сценарийси бўйича “Эртанги кун дарслари” номли бадиий фильм суратга олинган. Ўша фильмда Мурод аканинг ўзи ҳам бош роллардан бирини ижро этган.\nКейинчалик у “Шарқ юлдузи” журналининг Бош муҳаррир ўринбосари бўлади.\nСўнгра Владимир Соколовнинг ўрнига ўша пайтларда жуда оммавий бўлган “Литературная газета”нинг Ўзбекистон бўйича мухбири бўлиб фаолият юритади.\nМаълумки, Ўзбекистонда Раъно Ҳабибовна Абдуллаева деган опахоннинг (Марказқўмнинг мафкуравий ишлар бўйича котибаси) бедодлиги ҳаддан ошиб кетгач, унга қарши биринчи бўлиб ёзувчи ва шоирлар бош кўтарадилар. Қирқ нафар адиб Абдуллаева ва унинг гумашталари устидан КПСС Марказий Комитетига шикоят ёзадилар.\nЭшитишимча ўша шикоятни Мурод Муҳаммад Дўст Москвага элтиб берган, керакли жойга топширган экан.\nКейин Ўзбекистонда тўс-тўполон бошланиб, охири Раъно Абдуллаева ишдан бўшатилади ва ўзбек халқи “мафкуравий репрессия”дан халос этилади.\nМенимча, Мурод Муҳаммад Дўстни ҳам Ислом Каримовга Мавлон Умрзоқов таништирган бўлса керак. Чунки Мурод ака ҳам Ҳалима Худойбердиева билан Москвада ўқиган, илгари Мавлон ака билан яхши таниш эдилар.\nМурод Муҳаммад Дўст Ўзбекистон Президентининг матбуот котиби вазифасида энг узоқ ишлаган ижодкор.\nШуни айтиб ўтиш лозимки, тўқсонинчи йилларда матбуот котибларига асосан Президент концелярияси ва котибиятидагилар вазифа беришарди.\nПрезидентнинг ёрдамчиси Крайнов баъзан у ёки бу масалада топшириқ бериб қолса, бу улар учун катта ишонч саналарди.\nПрезидентнинг ўзи билан ҳар куни бевосита мулоқотда бўлиш, ҳамдам ва ҳамқадам бўлиб ишлаш уларга ҳеч қачон насиб этмаган. Президентнинг кадрлар билан ишлашга масъул бўлган давлат маслаҳатчиси уларнинг асосий раҳбари ҳисобланарди.\nМурод Муҳаммад Дўст матбуот котиби бўлганидан кейин бу соҳа вакилининг секин аста Президентга яқинлашиш жараёни юз бера бошлади десак тўғри бўларди.\nБу билан мен Ислом ака бошқа котибларига қараганда уни ўзига жуда яқин олганини алоҳида таъкидлаб ўтишни истардим.\nУ рус тилини мукаммал биларди. Ҳар қандай анжуманда бемалол икки тилда суҳбат ўтказа оларди.\nФикрини Президентга тортинмай айта оладиган дадил мулозим эди.\nБу борада ўзидан олдинги матбуот котиблари Ирисмат Абдухолиқов ва Шавкат Яҳёевларга нисбатан хийла довюрак эди.\nҲеч ким юртбошига айтолмайдиган гапларни у бемалол айтиши мумкин эди.\nМасалан, Президент кабинетидаги йиғинларнинг бирида санъат ва ашулачилик ҳақида гап кетганида, ҳеч тап тортмай “Шералини саҳнага қайтарсак нима дейсиз, Ислом ака?” деб сўраганини эшитганлар бор.\nПрезидентнинг нима деб жавоб қайтаргани, бу энди бошқа масала. Энг муҳим у шу гапларни Ислом акага дадил айта олган…\nУ Президент ўтказадиган йиғилишларга ҳеч тортинмай жинси шимда келиши мумкин эди. Давлат раҳбари кабинетидаги машваратларда бемалол оёғини чалкаштириб ўтирганини кўрганлар бор.\nМен Ислом Каримовга яқин бўлиб юрган кезларим Мурод Муҳаммад Дўст билан ҳам хар хил давраларда бирга бўлардик.\nЎша пайтларда шу нарсани сезардимки, мен Мавлон Умрзоқовга, қолаверса Президентнинг ўзига ҳам яқин бўлсам-да, лекин негадир Мурод Муҳаммад Дўст мени сал ўзидан узоқлаштириб ёки ўзини мендан узоқроқ олиб юрарди.\nҚайсидир ҳатти ҳаракатларим унга ёқмаслигини сезардим…\nУ мени ёқтирмагани билан, лекин истеъдодли ва виждонли ижодкорларга нисбатан анча эҳтиромли ва эътиборли мулозим эди.\n1992-йилда таниқли олим Озод Шарафиддиновга ўхшаш бир гуруҳ ҳур фикрли адабиётчилар атрофида носоғлом вазият вужудга келганини кўпчилик билса керак.\nЎшанда Мурод Муҳаммад Дўст бу инсонларнинг фидойилигини , адабиётимизнинг чинакам жонкуярлари эканлигини Президентга тўғри тушунтира олади.\nАлбатта, бу ёлғиз унинг эмас, балки Мавлон Умрзоқов билан Зелемхон Ҳайдаровларнинг ҳам хизмати эди. Мурод Муҳаммад Дўст ўз фикрини аввал уларга, сўнг улар орқали Президентга етказишга муваффақ бўлгани учун ҳам ҳурматга сазовор.\nМенимча у жуда тўғри қилди: Мавлон Умрзоқов ёрдами билан бир гуруҳ истеъдодли зотларни Президент атрофига тўплади, уюштирди. Бўлмаса, Озод Шарафуддиновга ўхшаган ҳур фикрли зотлар адабий муҳитда ҳам, ижтимоий ҳаётда ҳам ном нишонсиз йўқолиб кетишлари мумкин эди…\nЁзувчи одам кейинги воқеаларни ҳам кўра оладиган, тўғри башорат қиладиган бўлиши керак. Шу маънода у истеъдодли руҳшунос сифатида Президентга яқин одамларнинг ишончини қозона олди. Ана шундан кейингина у “Мурод Муҳаммад Дўст” бўлди.\nУндан бошқа бирорта ҳам матбуот котиби Президентга бу қадар яқин бўлолмади. Юқорида айтганимиздек улар Президентнинг бевосита ўзидан эмас, балки унинг ёрдамчиси Крайнов, котибият мудири Абдуқодиров ва давлат маслаҳатчиларидан топшириқ олишарди.\nМурод Муҳаммад Дўстнинг Президентга яқин бўлиши сабаблари, унинг ёзувчилиги билан боғлиқ бўлган бўлса, эҳтимол. Ислом ака яхшигина қалами бор, истеъдодли йигитларнинг фарқига борадиган ва қадрига етадиган раҳбар эди.\nКўнглидаги гап сўзларни худди у киши ўйлагандай, ўзига мос ва хос қилиб қоғозга туширса, Президент бу ижодкорни бошқалардан анча устун кўрарди.\nМен бу ерда у кишининг сон-саноқсиз маърўзалари ва китобларини назарда тутяпман.\nМасалан у киши маърўза ёзувчи (спичрайтер)ларни ҳузурига чорлаб ўз фикрини ярим ё бир соат давомида уларга баён қилиши мумкин. Бундай пайтда у киши ортиқча савол берилишини ёқтирмайди. Фақат нутқ матни қачон тайёр бўлиши лозимлигини айтади, холос.\nСўнг орадан маълум вақт ўтгач тайёр бўлган маърўза матни билан танишиш жараёнида агар у кўнглидагидай қилиб тайёрланган бўлса, уни ёзган одам билан дўстона ва самимий муносабатни йўлга қўяди. Уни ўзига яқин олиб, шахсий ҳаёти ва оилавий ишлари билан қизиқиши мумкин.\nМенинг назаримда Мурод Муҳаммад Дўст билан ҳам улар ўртасида айни шундай ижодий яқинлашув жараёни юзага келган. Ва буни табиий ҳол деб қабул қилиш керак.\nМурод Муҳаммад Дўст эса ўз навбатида Президентнинг бу яқинлигини қандай қабул қилгани ва тушунгани бу энди бошқа масала. Биз бу мавзуга Мурод Муҳаммад Дўстнинг салбий хусусиятлари ҳақида гапирганда ҳали қайтамиз…\nМурод Муҳаммад Дўстнинг менга маъқул бўлган ажойиб ишларидан яна бири шуки, ўзи билан бирга ўқиган, даврадош бўлган, синалган ўзбек адабиётининг бир гуруҳ истеъдодли вакилларини, яъни – ўзбек адабиётининг ифтихори бўлган бир авлодни имкони даражасида қўллаб қувватлади.\nАлбатта, Президентнинг матбуот котиби кадрлар билан шуғулланмайди. Бу унинг хизмат ваколатига кирмайди. Лекин Президентнинг кадрлар сиёсати билан шуғулланувчи Давлат маслаҳатчиси Мавлон Умрзоқовга яқинлиги боис у ўз сафдошларини давлат тизимига олиб келишга эришади.\nҚолаверса, Мавлон ака ҳам адабиётни яхши тушунадиган, ижод аҳлини имкон даражасида қўллаб қувватлайдиган бағри кенг одам эди. Бу ерда у кишининг оиласи – истеъдодли шоира Ҳалима Ҳудойбердиеванинг ҳам роли беқиёс бўлгани табиий. Чунки Ҳалима опа ҳамиша ҳалол ва истеъдодли ижодкорларнинг жамиятда ўз муносиб ўринларини топиши тарафдори бўлган.\nМасалан, сал кам йигирма йил Президент Девонининг матбуот хизматида консультант бўлиб ишлаган Муҳаммад Раҳмонни бу лавозимга шахсан Ҳалима опа тавсия қилганларини мен яхши биламан. Раҳматли Муҳаммаджон ака бу юксак лавозимга муносиб, ҳалол ва камтар, покиза бир инсон эдилар.\nБевосита Мурод Муҳаммад Дўст ва Ҳалима Худойбердиеваларнинг тавсияси билан мустақил мамлакатимиз ҳаётида ўзининг муносиб ўрнига эга бўлган ижодкорлар талайгина.\nМенинг хотиравий рўйхатим бўйича улар қуйидагилар: Озод Шарафиддинов, Неъмат Аминов, Хасан Бўриев, Маматқул Ҳазратқулов, Усмон Азимов, Хайриддин Султонов, Муҳаммаджон Раҳмонов, Эркин Аъзамов, Саъдулла Ҳаким, Аҳмад Тошхўжаев, Хуршид Даврон, Аҳмад Аъзам, Суннат Аҳмедов, Мирзо Кенжабоев, Сирожиддин Саидов, Муртоза Қаршибоев, Қулмон Очилов, Фахриддин Низом ва бошқалар.\nУларнинг рўйхатини яна давом эттириш мумкин. Бу истеъдодларнинг ҳар бирига ўзига ва имконига яраша иш топиб берилди, кўпчилиги амалдор қилинди.\nМасалан ушбу рўйхатдаги Усмон Азимов, Саъдулла Ҳаким ва Хайриддин Султоновлар Президентнинг Давлат маслаҳатчилари лавозимигача кўтарилишган. Уларнинг орасидан Хайриддин Султонов ўн беш йилдирки, ҳануз ўз лавозимида турибди…\nБир талай талантли адибларимиз эса адабиёт ва санъат соҳасидаги юксак унвонларга, Давлат мукофотларига сазовор бўлдилар.\nАдабиётни тўғри тушуна оладиган, истеъдодли ва истеъдодсиз ижодкор фарқига ета биладиган давлат маслаҳатчиси билан яқинлиги учун ҳам Мурод Муҳаммад Дўст бу хайрли ишларни амалга оширишга муваффақ бўлган.\nМен ҳам давра кўрган йигитман. Менинг ҳам ўзимга яраша даврадошларим, ёру-биродарларим бор эди. Лекин мен “отнинг устида юрган” пайтларимда шу нарсаларга ақлим етмаган, ўзим билган ва ишонган уддабурон йигитларга вазифа олиб беришни ўйламаганман.\nВаҳоланки, мен ҳам Мурод Муҳаммад Дўст даражасида у ёки бу одамга амал масаласида ёрдам бера оладиган имкониятларга эга эдим.\nЛекин мен шу нарсани вақтида тушунмаганман. Одам мансабга чиққанида нафақат ўзини ўйлаши, балки қўлидан иш келадиган бошқа дўстлари ва танишларини ҳам ёнига тортиши кераклигини, қолаверса ўз командасини ҳам тузиши лозимлигини англаб етмаганман.\nГарчи мен Мурод Муҳаммад Дўстнинг ўзини унчалик ёқтирмасам ҳам, лекин унинг қилган ишларини юксак қадрлаш керак деб ҳисоблайман. Агар у ишдан ҳайдалиб, кўчада қолган тақдирда ҳам ундан яхшилик кўрган одамлар уни бошларида кўтариб юришса керак деб хаёл қиламан…\nДемак, агар мен Мурод Муҳаммад Дўст ҳақида ижобий фикр мулоҳазаларимни баён этаётган бўлсам, бу гапларни уни азбаройи яхши кўрганимдан айтаётганим йўқ, балки бор ҳақиқатни эътироф этаяпман, холос.\nБиз бировга баҳо бераётганимизда фақат ўзимизнинг шахсий муносабат, манфаат ва амбициямиздан келиб чиқиб фикр юритмаслигимиз лозим.\nЗеро, ўртада Ўзбекистон манфаати, Ватан манфаати турганини асло унутмаслик керак.\nНегаки, ўз юртига, миллатига том маънода ситқидилдан хизмат қиладиган истеъдодли йигитлар ҳар куни туғилавермайди.\nАгар уларнинг потенциал имкониятлари Ватан манфаати йўлида хизмат қилишга сафарбар этилмаса, бундан энг аввало давлатимиз зарар кўради.\nМурод Муҳаммад Дўст шу маънода Ўзбекистоннинг интеллектуал заҳирасини рўёбга чиқариш ва авайлаб-асраш борасида Президентга, давлатимизга ва халқимизга беқиёс хизмат қилди.\nМенимча, “Буюк хизматлари учун” ордени ҳам Мурод Муҳаммад Дўстга ўхшаган адабиёт ва миллатга садоқатли ҳамда фидойи кишиларга берилиши керак…\nАдабий давраларда юриб яна эшитдимки, Мурод Муҳаммад Дўст истеъдодли қаламкашларни имкон қадар қўллаб қувватлар экан.\nМасалан, Сирожиддин Саид, Набижон Боқий, Матназар Абулҳаким, Иқбол Мирзо каби ижодкорлар Мурод акадан то ҳануз миннатдор эканликларини гапириб юришганини ўз қулоғим билан эшитганман.\nКейинги йилларда Давлат мукофотлари, унвонлар берилиш жараёнига Мурод Муҳаммад Дўст фаол аралашган деган гаплар бор.\nМен шахсан бунга ишонмайман. Негаки, мукофотга муносиб номзодларни Президентнинг матбуот котиби эмас, балки давлат маслаҳатчилари танлашади ва юртбошига тавсия этишади.\nЛекин, агар ростдан ҳам шундай бўлган бўлса, буни фақат олқишлаш керак бўлади.\nЧунки у шахсий манфаатларини бир ерга йиғиштириб қўйиб, масалага ҳалол ёндашадиган инсон эканлигини яхши биламиз. У ҳеч қачон лаёқатсиз ижодкорларни бирор мукофот ёки унвонга тавсия этмайди. Ҳамиша диёнат ва виждон даъватига қулоқ тутади.\nМурод Муҳаммад Дўст фақат муносиб кишиларга мукофот берилишига тарафдор бўлади. У ўзи шахсан ёмон кўрадиган ижодкорни ҳам, агар истеъдодли бўлса, “Мукофотга муносиб!” деб айта олади. Шундай адолатли ва ўжар характери борлигини мен шахсан биламан.\nАйтиш мумкинки, гап АДОЛАТ ТАРОЗИСИ ҳақида кетган пайтда Мурод Муҳаммад Дўст доимо виждонига бўйсунади, ҳеч қачон унга хиёнат қилмайди.\nШу боис ҳам ҳар қандай даврада ўзини эмин эркин ҳис этади, ҳеч кимдан тили қисиқ жойи йўқлигини яхши билади.\nҚизиқ ҳолат: айрим одамлар ўзларининг қариндош-уруғлари ва таниш- билишларини қулоғидан тортиб, юқори мансабларга олиб чиқадилар ва охир- оқибат шармандаи шармисор бўладилар.\nЧунки уларнинг мезони АДОЛАТ эмас, балки ШАХСИЙ МАНФААТ ва ҚАРИНДОШ УРУҒЧИЛИК бўлади.\nШунинг учун ҳам улар бу ҳақда гап кетган давраларда эмин-эркин ўтира олмайдилар. Кимдандир тили қисиқ эканини ҳар зум, ҳар қадамда сезиб турадилар…\nМурод Муҳаммад Дўст бўлса, фақат талантли инсонларнинг рўёбга чиқаришга интилади ва бунда ҳеч қандай шахсий манфаатини ўйламайди.\nБу икки ҳолат ўртасида ер билан осмонча фарқ борлигини эсдан чиқармаслик керак!\nДарҳақиқат, Мурод ака қўллаб қувватлаган одамларнинг бирортаси ҳам ўз соҳасида тасодифий одамлар эмас, ҳаммаси шак-шубҳасиз истеъдодли шахслар.\nБулар менинг Мурод Муҳаммад Дўст ҳақида Президентнинг матбуот котиби бўлган пайтда Ватан ва миллат манфаати йўлидаги хизматларидан келиб чиқиб айтадиган гап сўзларим эди.\nЭнди бу одам ҳақида бевосита ўзимнинг шахсий мулоҳазаларимга келсак. Афсуски, улар деярли ижобий эмас…\nИнсон руҳияти ва психологиясини яхши ва мукаммал ўрганган Мурод Муҳаммад Дўст Президентнинг ўзига бўлган ишончи ва яқин муносабатидан “унумли” фойдаланишга ҳаракат қиларди.\nУ эртани кўра биладиган ижодкор сифатида “от устидаги” бу шукуҳли дамлари ҳам ўткинчи бир давр эканини, бу доимий давом этиши мумкин эмаслигини ҳам яхши билган.\nОлий ўқув юртига одам киритиш масаласидан у яхши фойдаланди. Буни Ўзбекистон ҳукумати ва вазирлигида масъул мулозимлар яхши билишади.\nЖиноий иши маҳкамага тушган бадавлат фуқароларнинг йирик-йирик “илтимос”лари ҳам унинг назаридан четда қолмаган.\nПрезидент матбуот котибининг бу каби “илтимос” ва найрангларидан безиб қолган мансабдор шахслар бу ҳақда очиқ-ойдин гапира бошладилар.\nЎзбекистон Олий Судининг ўша пайтдаги раҳбарлари Президент Девонининг масъул ва мансабдор мулозимларига келиб Мурод Муҳаммад Дўст устидан унинг суд ходимларининг кадрлар масаласига ҳуда-беҳуда аралашаётгани ҳақида шикоят қилганларини яхши биламан.\nФуқароларнинг у ёки бу жиноят иши бўйича ўз моддий манфаатини кўзлаб олий суд суъяларига бевосита кўрсатма берганларини эшитганман.\nБу билан мен айнан Мурод Муҳаммад Дўст шунақа ишлар билан шуғулланган-у, бошқалар “оппоқ” эди дейишдан йироқман.\nПрезидент Девонидаги, мамлакат раҳбариятидаги мулозимларнинг деярли ҳаммаси шундайлигини, шу каби илтимослар билан кун кўришини Ўзбекистонда бугун ҳамма билади.\nМурод Муҳаммад Дўст Президентнинг матбуот котиби бўлган пайтда Тошкентнинг “Рублёвкаси” – Қибрайда қурилган данғиллама уйи шаҳарда катта шов-шув бўлганини ҳам яхши биламиз.\nАслида бизнинг миллатдошимиз – ўз ҳамкасбимиз ва ё дўстимиз ҳам шундай кўркам ва мўҳташам кошоналарда яшаса, биз хурсанд бўлишимиз керак эди.\nЛекин Президент ишончидан ўзига хос усулда фойдаланган уддабурон ҳамкасбимиз мазкур кошона калитини қўлга оларкан, бу данғиллама ҳовлига ўз меҳнати билан бир дона ғишт қўймаганини ҳам яхши биларди…\nХамелеонларча маҳорат билан қўлга киритилган бу кошонада одам ҳузур-ҳаловат топиши, фароғатда яшаши мумкин. Лекин виждон азоби (агар у бўлса), уни ҳеч қачон тарк этолмайди…\nДарвоқе, унинг хамелеонлиги ҳақида. Кимдир бу сўзни рус тилидан “буқаламун” деб нотўғри таржима қилган. Лўттибозлик ва масхарабозликнинг уччига чиққан устасини биз хамелеон деб айтсак, ярашади. Хамелеон – бу хамелеон! Унинг бошқа таржимаси йўқ!\nМурод Муҳаммад Дўстнинг устамонлиги бор эди. Ўзидан юқори даражали, маълум маънода ўз тақдирини ҳал қилувчи мулозимларга у мутлақо истеъдодли хамеолон бўла оларди.\nУ маҳоратли ўйинчи эди. Одамларни чалғита биларди. Атрофидагиларни жуда осонлик билан ўзига ишонтира оларди.\nАфсуски, буни кенг доира яхши билмайди. Юқорида таърифланган ҳолни мен ҳар икки доирада ҳам бевосита кўрган ва кузатганман.\nУ шахсий ва моддий манфаатлари боис бир доирада бутунлай бошқа Мурод Муҳаммад Дўст бўлиб гавдаланса, иккинчи доирада, айниқса адабиёт оламида, ҳақиқат ва адолат тимсоли бўлиб майдонга чиқиш қобилиятига ҳам эга эди.\nМен бу ҳар икки доирада ҳам ўзини бунчалар тез ўзгартира оладиган Мурод Муҳаммад Дўстни кўриб баъзан чуқур ўйга толардим: Мурод Муҳаммад Дўст Хамелеондан ўрганганми ёки Хамелеон Мурод Муҳаммад Дўстдан ўрганганми деб…\nБу ролни у шу қадар табиий ижро этиб, ўрнига қўярдики, унинг дўстлари тугул, душманлари ҳам унинг бу лўттивозлигига тан бермай иложи йўқ эди.\nУ давлат раҳбарини ҳам айни маҳорат билан нақадар чалғитганини, ўзининг уддабуронлик ва чапдастлик билан ижро этган ролларига мутлақо ишонтира билганига шубҳам қолмасди…\nУ ҳар гал сиз билан ўпишиб кўришаркан, унинг қилган қабиҳликларини ўйлаб, тилингиз калимага келмай, ўзингизни ўнглолмай туриб, ажиб бир абжирлик билан Сиздан узоқлашаркан, одам шунчалик ҳам лўттибоз ва виждонсиз бўлиши мумкинмикан деб ўйлаб қоласиз.\nУ бир пайтлар хамелеонларча бошини айлантириб, ўзи қув туширган шўрлик одамларни, ўзи бомба қўйиб портлатган шахсларни ҳар кўрганида қучоғлаб ўпиб, ажиб бир меҳр билан бағрига босаркан, унга тенг келадиган хамелеон одам дунёда йўқлигини кўриб ажиб ҳайрат бирла ҳасратларга ошно бўлардим…\nНима учун бугун бу гапларни айтишга эҳтиёж сездим?\nМен Мурод Муҳаммад Дўстни Девонда ишлаган чоғи уни фақат заҳматкаш ва оддий одамлар тарафида турган, доимо уларнинг ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилган деб ундан “Адолат тимсоли” яратмоқчи бўлаётган, унинг мутлақо покизалигини даъво қилаётган баъзи ҳамкасбларим билиб қўйиши учунгина бу гапларни айтишга мажбур бўлдим, холос.\nУнинг Ватан ва миллат ҳақидаги баландпарварвоз гап-сўзларига ишониб, уни ростдан ҳам Президент саройидаги яккаю ягона “ҳақиқат жарчиси” деб билган, адолат тимсоли деб ўйлаган содда одамлар учун менинг бу “кашфиёт”ларим нечоғлик аччиқ ва тахир, азобли ва оғир эканини яхши биламан.\nБу ҳам ҳали ҳаммаси эмас. Ҳар қандай сир, ҳар қандай жумбоқ – орадан қирқ йил ўтса ҳам бир кун келиб албатта ошкор бўлади деганларидек, унинг девонда ишлаган пайтдаги бошқа ножўя ҳатти – ҳаракатлари ҳам вақти келиб элга маълум бўлади. Бунга фақат ВАҚТ керак, холос…\nҲали Президентга бу қадар яқинлашиб кетмаган пайтда, бир куни кутилмаганда Мурод Муҳаммад Дўст матбуот котиби вазифасидан ҳайдалиб кетиши мумкин эди.\nПрезидентга боғлиқ меҳмонлар билан керагидан зиёд ичкилик ичиб шарманда бўлганидан сўнг Ислом ака уни саройдан йўқотиш ҳақида топшириқ берган эди.\nМавлон ака бошини кундага қўйиб, узоқни ва Президент девонининг шаънини ўйлаб уни асраб қолган. Бу воқеа 1993-йилнинг баҳор ойларида содир бўлган эди.\nАйни нохуш ҳолдан сўнг мен уни қўлида қадаҳ-у, кўзда ёш билан Мавлон акага умрбод садоқатли бўлишга қасамёд қилган ҳолатини яхши эслаб қолганман.\nЛекин орадан бир йил ҳам ўтар ўтмас, 1994-йилнинг май ойида Мавлон ака ишдан бўшаганидан сўнг, ўзини болтанинг тагидан олиб қолган одамга тўҳмат қилиб Президент номига “Бу сизнинг муборак ўрнингизга кўз олайтирган эди” деб “донос” ёзганини ҳам яхши биламан.\nҲолбуки Мавлон ака ҳеч қачон Президент бўламан деб гапириш тугул, бу ҳақда ўйламаган ҳам…\nБиз Мурод Муҳаммад Дўст билан боғлиқ юзсизлик ва сотқинликнинг бу мунгли хотираларига ҳали қайтамиз…\n1994-йилнинг 26-июлида мени Президентнинг Давлат маслаҳатчиси Мавлон Умрзоқов билан бирга ҳибсга олганларидан кейин “Халқ сўзи” газетасида “Муттаҳамнинг парвози” номли мақола эълон қилинади.\nМурод Муҳаммад Дўстнинг ташаббуси ва бевосита иштироки билан эълон қилинган бу “ўйдирма” мақолада бошдан оёқ Исмат Хушев деган муттаҳам йигитнинг парвоз ва инқирози ҳақида сўз боради…\nЭнг ажабланарлиси шуки, мазкур фелъетон “Халқ сўзи”да эълон қилинганидан сўнг кўп ўтмай, ўша “муттаҳам” Исмат Хушев, уч маротаба қамалганига қарамай, яна шахсан Президентнинг ташаббуси билан ўзбек, рус ва инглиз тилларида чиқадиган “Деловой партнёр Узбекистана” газетасига Бош муҳаррир этиб тайинланади.\nМазкур фельетон “Халқ сўзи”да эълон қилинганидан роппа роса икки ярим ой ўтиб, яна бош муҳаррир лавозимига тайинланганимдан кейин мен ноҳақ ҳақоратланган ва тахқирланган жабрдийда сифатида бу саволларнинг ўз пайтида ечимини истаган эдим.\nГазета муҳаррири мақолани Президент девонининг матбуот хизматидан олганини айтса, бу хизмат раҳбари Мурод Муҳаммад Дўст менга тутқич бермас, учрашганида эса шошганича ўпиб-қучоғлаб, кўзларига қадалган кўзларимга қарашдан қочарди.\nУ билан бирга бу мақолани ёзган шахс, виждон азобидан қочиб, бир кун менга кўнглини ёрди. Бу одам, не тонгки, Китобдаги болалар уйида отамнинг қўлида ўсиб улғайган менинг ҳамюртим, устозим Муҳаммаджон Раҳмонов бўлиб чиқди…\nЛекин Мурод Муҳаммад Дўст учун виждон азоби ҳам бегона экан…\nАгар мақолада ёзилган гап сўзлар рост бўлса, унда нега Исмат Хушев яна юқори давлат лавозимига муносиб кўрилди?\nЁ Исмат Хушев фельетонда ёзилганидек, ростдан ҳам муттаҳам йигит – шунча маротаба қамалганига қарамай яна Президентнинг бошини айлантириб, амалга чиққани учун!\nЁки мақолани уюштирган ва ёздирган Мурод Муҳаммад Дўст унинг олдида муттаҳам – Исмат Хушевга тўҳмат қилгани учун!\nБуни энди ростдан ҳам жиддий ўйлаб кўриш керак бўлади…\nМурод Муҳаммад Дўстдан кейин Президентнинг матубот котиби вазифасига Азамат Зиё тайинланди.\nМавлон аканинг ўрнига кадрлар бўйича Президентнинг Давлат маслаҳатчиси этиб тайинланган Темур Алимов аввал Мурод Муҳаммад Дўстдан Мавлон Умрзоқов билан менга қарши яхшигина фойдаланиб, сўнг унинг ўзини ҳам улоқтириб ташлайди. Унинг ўрнига эса синглиси директор бўлиб ишлайдиган тарих институтида оддий тадқиқотчи бўлиб юрган Азамат Зиёевни олиб келади.\nБу йигит Фанлар Академиясининг Тарих институтида ишлаб юрган пайтларида “Ўзбекистон овози” газетасида туркум мақолалар эълон қилиб, Президентнинг назарига тушади.\nАниқроғи уни Девонга ишга олиш учун қисқа муддатда уч-тўртта мақоласини эълон қилиб, Президент назарига туширишади…\nУ ўз устида тинмай ишлайдиган заҳматкаш олим. Лекин журналист сифатида биз бундай дея олмаймиз. Унинг ёзганлари ҳануз таҳрир талаб, бўш ва савиясиз эканлигини бугун очиқ ойдин айтишимиз керак. Майли, бу мавзуга кейинроқ қайтамиз…\nАзамат Зиё тўғрисида дастлаб илиқ фикрга эга бўлишимга сабаб шуки, мен қамалиб чиқиб, кўчада юрган пайтларимда Карим Баҳриев Президентнинг тавсиясига кўра, янги ташкил этилган “Ҳуррият” газетасига Бош муҳаррир этиб тайинланади.\nМен кўчада юрибман, журналистикага қайтиш мўлжалим бор, лекин ҳеч ким мени ўзига яқинлаштирмайди. Чунки, Президент кўрсатмаси билан ишдан урилиб, қамалиб чиққанман, кўплар мени танийди, ишга олишга чўчийди…\nКаримжон Бош муҳаррир бўлганидан кейин дарҳол мени чақириб: “Исмат ака, энди бирга ишлаймиз!” деди. Шунда муҳаррир этиб тайинланишидан олдин, Президент билан бўлган суҳбатнинг мазмунини гапириб берди.\nИслом ака унга қатор мавзуларни мустақил газетада ёритиш лозимлигини тавсия этган экан. Ўша мавзулардан бири – оилани режалаштириш масаласи эди.\n– Бир пайтлар оилани режалаштириш тўғрисидаги масала кўтарилганда ёзувчилар тўполон қилишган эди. Энди ўша масалага яна қайтиш керак, лекин буни одамларга тўғри тушунтириш лозим. Агар иқтисоди кўтарса, оилавий имкониятлари мавжуд бўлса, майли ўнта фарзанд кўрсин. Агар эр- хотиннинг иқтисоди кўтармаса, камроқ фарзанд кўришини тарғиб қилишимиз керак, – деб маслаҳат беради Ислом ака.\nХуллас, Карим Баҳриев шу мавзуда мақола ёзишни менга топширади.\nБиринчидан, бу Каримнинг менга бўлган садоқатидан нишона эди. Негаки, Ислом ака эртага албатта ўзи берган мавзуларни қандай ёритилиши билан қизиқиб, газетага назар ташлаганда, менинг номимни кўриши аниқ эди.\nИккинчидан, ҳеч қаерда номи чиқмай юрган одамнинг Президент ташаббуси билан ташкил этилган янги газетада чиқиши, бу одамнинг яна “сафга қўшилгани”дан далолат эди.\nНима бўлганда ҳам, Каримжон менга имконият бериб катта яхшилик қилган эди ўшанда.\nХуллас, “Ҳуррият”нинг биринчи сонида “Менинг тўққиз болам бор, саккизтаси бемадор…” номли мақолам эълон қилинади.\nМақола чиққанидан сўнг бир жойда Азамат Зиё Каримжонни учратиб қолиб:\n– Исмат Хушев жуда талантли журналист эди, қамоқдан чиқиб эзилиб юрибди, деб эшитган эдим. Шу йигитнинг мақоласини бериб яхши иш қилибсиз. Раҳмат Сизга, Каримжон! – деган экан.\nУнинг гапларини Каримжон менга етказди. Ниҳоятда хурсанд бўлдим. Азамат Зиёни танимасам ҳам, лекин уни яқин биродаримдек яхши кўриб қолдим.\nСал ўтиб, “Деловой партнер Узбекистана” – “Ҳамкор” газеталарига Бош муҳаррир этиб тайинландим.\nАзамат Зиё ҳам бу пайтга келиб Тарих институтидан Президент Девонига – Давлат маслаҳатчиси Саъдулла Ҳакимнинг қўлига ишга ўтган эди. Уни Сафар Остонов кўп мақтарди. Улар бирга ишлашар эди.\nПрезидентнинг матбуот котиби этиб тайинланган Азамат бу лавозимда ҳам кўп ишламай, ҳаммани ажиб ҳайрат ва ҳавасларга ошно этиб, “Ёшлар ва сиёсий партиялар” бўйича Президентнинг Давлат маслаҳатчиси этиб ишга тайинланади.\nАвваламбор, бундай лавозимнинг таъсис этилиши менимча нотўғри эди. Чунки демократик жамиятда сиёсий партияларнинг фаолиятини юқоридан назорат қилиниши, ҳатто эзгу мақсадларда бўлса ҳам йўналтириб турилиши мумкин эмас.\nНегаки, сиёсий партиялар давлат тизимидан ташқари фаолият кўрсатади. Бу ишнинг хато эканини Президент тез орада англаб етади ва бу Бошқармани қисқартириб, Азамат Зиёни яна қайтадан матбуот котиби лавозимига туширади.\nЎша пайтларда унинг нима учун у ёқдан бу ёққа “футбол” қилинганини билмайман.\nАзаматга ўрин қидирилаётган, матбуот котиби вазифасига қайтарилган пайтларда Ўзбекистонда “Фидокорлар” сиёсий партияси тузилиши бошланган эди. Бу партиянинг Ташкилий қўмитаси ва Ишчи гуруҳи тузилиб, Азамат Зиё шу ишларнинг тепасида турган эди.\n“Ўрганган кўнгил ўртанса қўймас” деганларидек мен яна сиёсатга қайтишни қўмсаб қолдим. “Фидокорлар” партиясининг фаолиятида қатнашсам қанақа бўлар экан деб ўйладим. Бу ҳақда Сафар Остонов билан маслаҳатлашдим.\nСафар ака мени Тошкент шаҳар “Фидокорлар” партияси Ташкилий Қўмитаси раиси Акмал Акромовга тавсия қилади.\nАкрам Акромов илгари Сафар ака билан бирга Президент девонида ишлаган, ўша кунларда эса “Тошкент оқшоми” газетасига Бош муҳаррир этиб тайинланган эди. У мени қандайдир Кенгашларга аъзо қилиб қўяди.\nШундай бўлса-да, Азамат Зиё барибир кўп нарсани ҳал этса керак деб ўйладим. Яъни, “Фидокорлар” партиясининг етакчи фаоллари сафидан жой олиш учун бевосита Азамат Зиёнинг олдидан ўтиб қўйишим лозим эди.\nБир куни нимадир харид қилиш учун Чорсу бозорига тушдим.\nАслида, бозорга ҳеч қачон ёлғиз тушмасдим. Хотиним ёки шофёрим билан тушаман, баъзан жиянларимни эргаштириб оламан – юк пукларни кўтариб юришарди.\nЎша куни Чорсу бозорига бир ўзим борган эканман. Тепадаги гўшт сотиладиган бозор атрофида лаллайиб юрган эдим.\nБозордан чиқаверишда қоп-қора супер салон машина турарди. Ҳайрон бўлдим. Наҳотки, катталардан бирортаси бозорга келган бўлса?\nМашина панжарали деворнинг нариги томонида турар, шофёр эса ўз жойида газета ўқиб ўтирарди.\nБаттар ҳайратландим: ахир супер салоннинг эгаси шофёрини олдига солиб юриб бозор-ўчар қилмайдими?\nБу қанақа бефаросат шофёрки, хўжайини ёки хўжайкасини ёлғиз бозорга киритиб юбориб, ўзи газетхонлик қилиб ўтирса?\nМундоқ қарасам, Азамат Зиё бозорнинг ўртасидан иккита оғир елим халтани кўтариб чиқиб келяпти. У терлаб пишиб супер салон томон борарди. Ие, дедим. Бу йигит шофёрига ҳам иш буюра олмас экан-да!\nУни кўрдим-у, хаёлимдан минг хил фикр кечди. Шошма дедим ўзимга ўзим.\nБиринчидан, Карим айтган гап эсимда турибди. Иккинчидан Президентнинг матбуот котиби. Учинчидан, “Фидокорлар” партиясининг лидерларидан бири ҳисобланади.\nХуллас, мени шайтон йўлдан урди, югуриб Азамат Зиёнинг олдига бордим.\n– Ассалому алайкум Азамат ака! Юкингизни менга беринг! – дедим қатьий оҳангда.\n– Раҳмат, ука! – деди у. – Ишларингиз яхшими? – деб қўлидаги юкларини менга тутқазди.\nСочлари оқариб, кўринишидан эллик-олтмиш яшар кишилардек бўлса ҳам, аслида ҳали ёш бола бўлиб, мендан беш олти ёш кичкина экан.\n– Мени қаердан танийсиз? – деб сўради Азамат қизиқсиниб.\n– Э-э, ака, Сизни танимайдиган одам бораканми! – дедим лоф аралаш. – Сизни бутун Ўзбекистон танийди!\n– Йўғ-е, негадир кўкатфурушлар беш сўм учун мен билан ярим соат талашиб- тортишдилар… Танишса, билишса, беш сўм арзон бериб юборишса ҳам бўларди-ку! – деди Азамат.\nЧамамда, Азамат кўкатни беш сўм қимматроқ харид қилганди: энди ярим қути гугуртнинг пулини тежаб қоломагани учун астойдил ачиниб, мен билан бозорга киришида учрашмаганига афсусланарди.\n– Бундан кейин бозорга тушадиган бўлсангиз, ўзимга айтинг, бирга тушамиз. Мен Сизни бир чеккадан ҳамма чайқовчиларга таништириб чиқаман. Шундай қилсам, кейинги киришингизда ўзлари қўл қовуштириб кутиб олишади, – дедим.\n– Кечирасиз, ўзингиз ким бўласиз? – деб сўради у хавотирланиб.\nМен жавоб беришга шошилмадим, юкларни янада маҳкамроқ қучоқлаб олдим.\nБеш сўм учун талашиб тортишган харидорнинг икки кўзи елим халталарда эди: билмадим, опқочиб кетади, деб ўйладими ёки кўтаришиб боргани учун шофёрининг олдида фалон сўм “тачка пули” берасан деб тиқилинч қилмаса гўргайди, дедими…\nМенга бошдан оёқ разм солди: бўйинбоғимни, дазмолланган шимимни, гард қўнмаган туфлимни кўриб, бир оз хотиржам бўлди.\nСупер салонга етишимизга ўн-ўн беш қадамча масофа қолди. Энди бўладиган гапни пайсалга солсам кечикишим мумкин эди. Кейин уни яна қчон учратаман…\n– Азамат ака, мен Исмат Хушев деган журналистман. Бир пайтлар менинг “Ҳуррият”да эълон қилинган мақолам тўғрисида Карим Баҳриевга жуда яхши гаплар айтган экансиз. Ўшандан бери Сизни ғойибона ҳурмат қилиб юраман, – дедим самимийлик билан.\n– Карим Баҳриевнинг урилиб кетганига анча бўлди-ку, – деди у ажабланиб.\n– Лекин Сиз айтган гап “урилгани” йўқ… Чунки мен Президент тавсия этган мавзу бўйича мақола ёзган эдим…\n– Шошманг, – деди у қадамини секинлатиб, секин тирсагимдан туртди ва қуюқ қошларини чимириб, пастки лабини тишлаб, ўйланиб қолди. – Агар янглишмасам, ўшанда сиз ёзган мақола эмас, балки сиз кўтариб чиққан мавзуни мақтаган бўлсам керак, – деди.\n– Нима фарқи бор? – дедим мен ҳам ажабланиб. – Мақола билан мавзуни бир- биридан ажратиб бўладими? Ахир, улар эт билан тирноққа ўхшайди-ку!\n– Жуда фарқи бор-да, ука! Мақолани сиз ёзгансиз, лекин мавзу сизники эмас. Президентники. Тўғрими?\nОғзим очилиб, жойимда таққа тўхтаб қолдим. Ёнимдан кимдир туртиб ўтиб кетганидан кейингина ўзимга келдим.\n– Ака, жуда зерикиб кетдим, мени сиёсатга умуман яқинлаштирмаяптилар. “Фидокорлар” сафида бўлишни истардим…- дедим мақсадга кўчиб.\nАзамат Зиёнинг башараси қийшайиб кетди.\n– Қани, халталаримни беринг-чи! – деди у бирдан. – Ҳозир менинг сиёсатга ҳеч қандай алоқам йўқ, – деб бозорлиқни қўлимдан юлқиб олди-ю, хайр-маъзурни ҳам насия этиб жўнаб қолди…\nХудди устимдан бир челак совуқ сув қўйиб юборгандек бўлди. Эс- ҳушимни йиғиб, бир икки қадам ташлаганимни биламан, Азамат Зиё супер салонининг орқа ўриндиғига ўтирди-ю, шофёрининг елкасидан туртди – машина кучаниб ўрнидан қўзғолди…\nШу шу, Азамат Зиёдан кўнглим қолди.\nТўғри, кейинчалик, бир икки марта “БИ-БИ-СИ” радиосидаги чиқишларимда Азамат Зиёни мақтагандай бўлдим. Лекин ўшанда ҳам Азаматни эмас, балки президент сиёсатини маъқуллаган эдим…\nАзамат Зиёнинг инсон сифатидаги моҳияти , менимча, мана шу воқеадан сўнг яққол намоён бўлади. Албатта, бу менинг шахсий хулосам. Унга баҳо беришни ўқувчи ҳукмига ҳавола қиламан. Ўз фикримни тиқиштирмайман.\nКейинчалик Азамат Зиё депутатлик мандатини қўлга киритиб, узоқ муддат Олий Мажлиснинг “Ёшлар” қўмитасини бошқарди.\nНазаримда бугун ҳам у Олий Мажлис ва ё Сенатнинг туппа-тузук бирорта бўлимига раҳбар бўлиб юрган бўлса, не ажаб!\nЎтган қатор йиллар давомида биз Азаматга ўхшаш истеъдодсиз ва ўртамиёна одамларнинг аксарияти ҳануз мулозим бўлиб келаётганини кўп кузатдик.\nИстеъдодли ва ўз фикрига эга одамлар эса ҳукумат ва давлат идораларида узоқ ишлай олмаслиги ҳам бугун ҳеч ким учун сир эмас…\nАзамат яхши олим бўлиши мумкин, яхши одам бўлиши мумкин. Борингки, яхши одамнинг фарзанди бўлиши мумкин. Лекин уни, минг афсуски, яхши журналист, боз устига Президентнинг ўз ўрнидаги матбуот котиби деб айтолмаймиз..\nДарвоқе, шу ўринда у кишининг оталари ҳақида ҳам икки оғиз айтиб ўтмасак, адолатсизлик бўлади. Менинг назаримда Азамат Зиё оталари Ҳамид Зиёев боис Азамат Зиё бўлган бўлса, ажаб эмас.\nМен студентлик пайтларимда университет кутубхонасида ўтириб, Ҳамид Зиёевнинг “Шарқ Юлдузи” журналида олтмишинчи йилларда эълон қилинган “Сибирдаги ўзбеклар” деган мақоласини ўқиган эдим.\nУнда олим амир Олимхон даврида Бухоро билан Сибирь ўртасида савдо йўли тикланиши бўйича қимматли маълумотлар беради. Бухоро кўракўли ва матоларининг Сибирда сотилиши ва у ердан келтирилган рус маҳсулотларининг Бухоро орқали бутун Ўрта Осиёга тарқалгани ҳақида жуда қизиқарли гаплар айтади.\nНазаримда, Ҳамид Зиёевдек таниқли ва машҳур олимнинг ҳали ҳеч ким танимайдиган ва билмайдиган ўғли борлигини, у тарих институтида оддий тадқиқотчи бўлиб юрганини тарих институтининг ўша пайтдаги раҳбари Президентнинг кадрлар бўйича Давлат маслаҳатчиси бўлиб ишлайдиган акаси Темур Алимовга айтган шекилли.\nБундай дейишимизга сабаб шуки, институтга шу пайтга қадар раҳбарлик қилган Олий Мажлис депутати Аҳмадали Асқаровнинг ўрнини ўзининг туғишган синглисига олиб бериш масаласида Темур Алимовга ўша пайтлар профессор Ҳамид Зиёев катта ёрдам кўсатган эди.\nШу ўринда Темур Алимовнинг макри ва ҳийласи билан бир қаторда, унинг маҳоратига ҳам қойил қолиш керак бўлади. Синглисининг эри Аъло Ходжаев Президентнинг шахсий душманига айланган бўлишига қарамай, Темур Алимов ўшанда институтда директор ўринбосари бўлган Ҳамид Зиёевнинг ёрдами билан ҳам оила, ҳам мансаб, ҳам сулола обрўсини сақлаб қола олди.\nБунинг учун одам илоннинг ёғини ялаган, ниҳоятда уста ҳийлагар бўлиши керак.\nШу маънода Азамат Зиёевнинг кутилмаганда Президент девонидаги нуфузли лавозимларга муносиб кўрилишини пихини ёрган лўттивоз мулозим Темур Алимовнинг ўз синглисини қўллаб қувватлагани учун Ҳамид Зиёевга кўрсатган эҳтироми деб қабул қилиш керак бўлади…\nМайли, агар Темур Алимов ҳам Мурод Муҳаммад Дўстга ўхшаб мамлакатнинг энг олий саройига ҳар томонлама муносиб одамни тавсия қилганида эди, биз буни тўғри тушунишга ҳаракат қилсак бўларди.\nЛекин минг афсуски, Азамат Зиёевда бу юксак лавозимларда ишлаш учун қадду-қомат ва сохта сумбатдан бўлак на билим, на салоҳият ва на маҳорат бор эди…\nЛекин шунга қарамай у Президентнинг матбуот котиби, ҳатто Давлат маслаҳатчиси лавозимларида ҳам ишлаш бахтига муяссар бўлди.\nТемур Алимовнинг Азамат Зиё мисолида кадрлар масаласидаги шу биргина хатоси давлат ва жамият учун қанчалар катта зиён бўлганини ҳали йиллар ўтиб англаш мумкин бўлар. Хўш, қолган бошқа соҳадаги хатолар учун ким жавоб беради?\nБундан икки йиллар муқаддам, аниқроғи 2009-йилда “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетасида Азамат Зиёнинг бир мақоласи чиққан эди. Мен уни ўқиб, Азамат ҳали ҳануз ўзгармаганини, ўша-ўша тутриқсиз ва тафаккурсиз йигит бўлиб қолганининг яна бир бор гувоҳи бўлдим.\nМақолада ёзилишича, Азамат Зиё ҳар куни эрталаб ўша мен “Чорсу” бозори олдида кўрган супер салон машинасида ишга бораётиб, Эски Жувадаги биринчи типография ёнидан ўтишга мажбур бўларкан.\nВа ҳар гал бу “зиё маскани”ни кўрганда унинг ёдига Чор Россияси ва уларнинг мустамлака сиёсати тушиб, хаёллари паришон бўларкан. Шунинг учун ҳам бу зиё масканига қарамасликка, уни кўрмасликка ҳаракат қиларкан.\nЯқинда яна ишга кетаётган Азамат Зиё, бу “зиё маскани”ни бир талай самосваль ва тракторлар бузаётганини кўриб, мустақиллик шарофатидан, унинг Николай ва Чор Россияси қолдиқларини бузишга изн берган эркинликларидан қалби фахр ва ифтихорга тиммо-лим тўлганини ёзади.\nМен Азамат Зиёнинг эл орасида “биринчи типография” деб танилган бу қутлуғ “зиё маскани”нинг бузилаётганидаги бемаъни ҳис ва ҳаяжонларини ортиқ таърифлашни истамайман.\nФақат демоқчиманки, Азамат Зиё агар ўз оти билан Азамат Зиё бўлса, у Николай давридан қолган бу зиё масканини бузиш манқуртлик эканини билиши керак эди.\nТошкентдаги энг қора ва исқирт идора шу эмиш. Унинг устида, ниҳоят мустақиллик шарофати билан трактор ва самсваллар юрганини кўриб қувонган эмиш…\nРаҳбар одамнинг, устига устак фамилиясига “Зиё” сўзи қўшилган олимнинг бу тарихий зиё маскани бузилаётганидан ором олиши, “бор экансан-ку, ҳақиқат!” деб беихтиёр нидо қилишидан мен даҳшатга тушиб, то ҳануз ўзимга келолмайман.\nДунё қараши шунчалар ҳам тор бўладими одамнинг? Ахир бизни илм ва зиёга чорлаган, бизни ўқитган, бизга ақл-заковот улашган жой эди бу жой!\nБиринчи босма ёзувни, биринчи китобларни бизга ато этган, бизни маърифатга ошно қилган қутлуғ маскан эди бу жой.\nУ ерда тафаккуримизни булғаган, мустамлакачиликни тарғиб қилувчи китоблар босилган бўлса, бу энди даврнинг, сиёсатнинг хатоси, типографиянинг эмас.\nҚандай қилиб, қайси виждон билан унинг бузилишидан қувониш мумкин!\nОтасининг синчков нигоҳи олис Сибирларга ҳам етиб борган бўлса, унинг мудроқ нигоҳи оёғининг тагини ҳам кўролмаскан. Тафаккурининг ниҳоятда заифлигидан бир нишона бу. Ўргилдим сендақа тарихчи олимдан…\nЛекин менга алам қиладигани бу ҳам эмас. Кейинги йигирма йилда айнан Азаматга ўхшаш тафаккурсиз ва ғурурсиз, офарин айтишга уста мулозимлар Ўзбекистонни бошқараётгани алам қилади менга…\nАзамат Зиёдан кейин ташқи ишлар вазирлиги қошидаги “Жаҳон” ахборот агентлигининг раҳбари Аброр Ғуломов Президентнинг матбуот котиби бўлади.\nМен Тошкент Давлат университетининг журналистика факультетида ўқиб юрган кезларимда у биздан кейинги курс студенти эди. Ўзи яхши йигит. Лекин на ижодкор ва на ташкилотчи сифатида кўзга ташланмасди.\nУнинг матбуот котиби вазифасига тайинланиши хато бўлди.\nШунинг учун ҳам Аброр Ғуломов матбуот котиби бўлгач, бир ойга етиб-етмай, дарҳол ўзининг эски жойига қайтарилди.\nКеинчалик уни бу лавозимга тавсия этганлар қаттиқ жазоланганини эшитдим…\nАброр Ғуломовдан кейин матбуот котибининг ўрни анча пайтгача бўш турди. Бу табиий эди.\nЎзбекистондек салоҳиятли ва каттакон бир давлат раҳбарининг матбуот котиби бўлиш ростдан ҳам катта ишонч ва масъулиятли вазифа. Бундай лавозимга ҳар томонлама муносиб кишини топиш осон эмас эди.\nЛекин топса бўларди. Ўзбек журналистикасида кўзга кўринган, давлат раҳбари билан халқ орасида ишончли кўприк бўлишга арзигулик истеъдодлар бизда талайгина. Лекин негадир уларнинг бирортаси ҳам кейинги йигирма йил давомида бу юксак лавозимга муносиб кўрилмади…\nНиҳоят, Президентнинг матбуот котиби вазифасига бу гал иқтидорли сиёсатшунос Рустам Жумаев тайинланди.\nҚизиқки, Рустам Жумаев ўша вазифага тайинланишидан уч кун бурун Тошкентдаги Миллий Матбуот Марказида долзарб мавзуга бағишланган анжуман бўлади.\nЯъни, ўша кунларда Сурхондарё вилоятининг Сариосиё ва Узун туманлари тоғларида халқаро террорчилар деб кўрилган гуруҳлар билан тўқнашувлар рўй берган эди.\nШу воқеа муносбати билан Миллий Матбуот Маркази “куч ишлатар” ва ҳуқуқни ҳимоя қилиш тизимлари вакиллари, маҳаллий ва чет эллик журналистлар билан учрашиб, уларнинг барча саволларига жавоб бердилар.\nЎша матбуот конференциясини Рустам Жумаев бошқариб боради.\nУ рус тилида ҳам яхши гапирар экан, ким билан қандай муомила қилишни ҳам ўрнига қўяр экан.\nРустам Жумаевни кўпдан бери танирдим, илгари ҳам салом алик қилиб юрардим. У камтар, оғир вазмин йигит. Кўзга унчалик ташланавермайди.\nМатбуот анжумани тамом бўлгач у:\n– Исматжон, машинангиз борми? – деб сўраб қолди.\n– Бор, ака, – дедим. Ўзим рулда эдим. Олдинги ўриндиққа Сафар Остонов ўтирди. Орқада Зарифжон деган йигит билан Рустам Жумаев ўтиришди.\nМен Рустам Жумаевни Анҳор бўйидаги Президент Девони қабулхонасига тушириб қолдирдим.\nСафар ака билан Зарифжон Президент Девонига кириб кетишди. Чунки улар шу ерда Саъдулла Ҳаким раҳбар бўлган Бошқармада ишлашар эди.\nОрадан уч кун ўтгач, Рустам Жумаевнинг Матбуот котиби этиб тайинланганини эшитиб, бундан жуда қувондим…\nШуниси қизикки, Рустам Жумаев ҳеч кутилмаганда Президентнинг матбуот котиби бўлган бўлса, шундай кутилмаган бир пайтда ишдан ҳам кетди…\nУ ҳам Президент билан узоқ муддат ишлай олмади…\nЖумаевдан кейин Президентнинг мутбуот котиби этиб Дилшод Нуруллаев тайинланади. Миллий Хавсизлик Хизматидан чиққан бу камтар ва истеъдодли йигит матбуот котиби этиб тайинланганидан сўнг, www.press-uz.info сайтини яратувчи сифатида эсда қолган.\nБугун ҳукуматга тегишли эканлиги иддао қилинаётган бу сайт фаолиятидан кўпчилик хабардор бўлса керак.\nЛекин уни ташкил қилган Дилшод Нуруллаев ҳам Президентнинг матбуот котиби бўлиб узоқ ишлай олмади. Нима хато қилди, бу бизга қоронғу. У ҳам овоза қилинмай, секингина яна ўзининг олдинги хуфия идорасига ўтказиб юборилди.\nЎрни келганда айтиб ўтиш лозимки, Президентнинг матбуот котиблигига асосан хавфсизлик Хизмати сафларидан одам излаш мақсадга мувофиқ қилиб қўйилган. Бу ерда изоҳга ҳожат бўлмаса керак…\nЛекин адолат ҳаққи ҳурмати айтиб ўтишимиз керакки, Дилшод Нуриллаев бошқа матбуот котибларига қараганда тиришқоқлиги, камтар ва зеҳни ўткирлиги, журналистика сир-асрорларини яхши тушунадиган ижодкорлиги билан ажралиб турарди.\nМенинг назаримда, унга ўта ишонувчанлиги ва соддалиги панд берди…\nДилшоддан кейин бизнинг эски қадрдонимиз Алишер Азизхўжаев Маданият вазирлигидан олиниб, Президентнинг матбуот котиби этиб тайинланади.\nМен ўшандаёқ бу одамнинг ҳам амал пиллапояларидаги умри тугуганини сезган эдим.\nЧунки, узоқ йиллик кузатишлардан сўнг, Президентга матбуот котиби бўлиш бу ҳалокатли, яъни “расстрельная” вазифа эканини кўпчилик аллақачон англаб етган эди…\nАлишер Азизхўжаев журналист эмас, балки юрист эди. Юридик фанлари доктори , профессор унвонлари эга бўлган бу одам узоқ йиллар Президентнинг Давлат маслаҳатчиси, икки маротаба Бош вазир ўринбосари бўлиб ишлаганини кўпчилик билса керак.\nШундай катта вазифаларда ишлаган довруғли одамнинг матбуот котиби этиб тайинланиши бу энди жуда кулгили ва ақлга сиғмайдиган воқеа эди.\nБиз Алишер Азизхўжаев ҳақидаги ўз мулоҳазаларимизни у кишига бағишланган махсус бўлимда батафсил ҳикоя қиламиз ҳали…\nЛекин унга қадар бир воқеани, Алишер Азизхўжаевнинг матбуот котиблигидан нима учун бўшатилганини айтмай ўтсак, бўлмас.\nКўпчиликка маълумки, Алишер Азизхўжаев давлат маслаҳатчиси бўлганида ҳам, Бош вазир ўринбосари лавозимида ишлаганида ҳам гапига кирмаган мулозимларни сўкиши, кези келганда уриши ҳам мумкин эди.\nЛекин ҳали бирор маротаба унинг бу одати элга ошкор бўлмаган, яъни урган ва сўккан одамлари унга қарши тўполон кўтармаган эди.\nУ Президентнинг матбуот котиби бўлганидан кейинги ана шундай муштумзўрлиги бу гал бошқача якун топди.\nПрезидентнинг Азизхўжаев бош бўлган матбуот хизматида Комилжон Шамсутдинов исмли таниқли журналист ишлар, телевидения кўрсатувларида ҳам сиёсий таҳлилчилик қилиб турарди.\nАжойиб кунларнинг бирида ана шу йигит билан Азизхўжаев ўртасида келишмовчилик бўлиб, Алишер ака қўл остидаги ходимига ўз кабинетида қўл кўтариб қолади.\nАжабки, раҳбарининг бундай ғайритабиий одатига кўникмаган ёш ва ориятли йигит ҳам унга айни усул билан жавоб қайтаради.\nАзизхўжаев ўзига ёрдамга ошиққан қабулхонадаги котиби билан бир бўлиб, бу шаккок ва бўйин эгмас ходимининг яхшилаб адабини беради.\nПрезидентнинг муштумзўр котибидан мушт еган ва кўзлари кўкарган ходим шу ҳолатида Давлат маслаҳатчиларидан бирига мурожаат қилади ва бу хунук воқеа ўша куниёқ Ислом акага маълум қилинади.\nПрезидент Девонидаги бу муштлашувдан дарғазаб бўлган давлат раҳбари ўша заҳотиёқ Азизхўжаевни ишдан ҳайдаш ҳақида кўрсатма беради…\nШу билан Алишер аканинг сал кам йигирма йил давом этган узоқ йиллик мулозимлик карьераси якун топади.\nЮридик фанлари доктори, профессор Алишер Азизхўжаев Тошкент Давлат юридик институтида кафедра мудири бўлиб, гулдурос солиб ўтган амалдорлик кунларини ширин бир армон билан хотирлаб, бўлажак ҳуқуқшуносларга ўз тажрибаларини ўргатиб, тинчгина ишлаб юрган эди…\nЯқинда – 2012 йилнинг 9 январь куни Алишер Азизхўжаев саратон касаллиги оқибатида Германияга даволаниш учун кетаётган пайтда самолётда вафот этганини эшитдим…\nСуратда: Журналист Исмат Хушев Алишер Азизхўжаевларнинг Бодомзордаги ҳовлисида…\nЯқинда Президент Ислом Каримовнинг рухсати билан Ўзбекистонга борганимда, Алишер Азизхўжаевларнинг Бодомзордаги ҳовлисида бўлиб, марҳумнинг ҳаққига дуои фотиҳа қилиб қайтдим.\nБу ҳақда Исмат Хушевнинг “Тошкентга саёҳат” номли хотираларини ўқисангиз, батафсил билиб олишингиз мумкин.\nХуллас, Яратган эгамнинг ўзи раҳматига олган бўлсин Алишер акани.\nРаҳматли яхши, ишчан, Президентга садоқатли одам эди…\nМен у кишининг кутилмаган вафотини Торонтадан Нью Йоркка борадиган тезюрар магистрал проспектда 150 минг километр тезлик билан машина ҳайдаб кетаётган бир пайтда эшитиб, йўлдан чиқиб кетишимга сал қолган эди…\nАлишер Азизхўжаевдан кейин бу лавозимга Беруний Олимов тайинланди.\nЛекин Беруний Олимовга қадар бу рутбага шоир Минҳожиддин Ҳайдар билан журналист Азиз Обидовларнинг тайинланиши мумкинлиги ҳақидаги турли шов-шувларни ўқувчилар яхши эсласа керак.\nЛекин бу шов-шувлар шов-шувлигича қолиб кетди. Ўзбекистондаги ҳар бир журналист орзу қиладиган бу юксак лавозим Берунийга насиб этди.\nБиз Беруний билан яхши таниш эдик. Элёр Ғаниев бош бўлган вазирликда бирга ишлаганмиз.\nМен вазирлик газетасига Бош муҳаррир, у вазирлик матбуот хизмати раҳбари эди. Хизмат юзасидан тез-тез кўришиб, суҳбатлашиб турардик.\nБеруний камтар, самимий, қадди қомати келишган, дилбар йигит эди.\nМен унинг ўзига ҳали бир кун катта лавозимларга ўтиб кетиши муқаррарлигини кўп бор айтганман.\nУ менинг бу гапларимга ҳамиша ширин бир жилмайиш билан: “Бизга шу лавозим ҳам етади” деб жавоб берар, катта мансабларга умуман қизиқмасди.\nРустам Жумаев президентнинг матбуот котиби бўлган 2003-йилларда мен Ўзбекистонни тарк этган эдим.\nУндан кейинги матбуот котибларини қандай тайинлангани, кимлар уларни бу лавозимга тавсия қилгани менга қоронғу.\nЛекин Берунийни бу лавозимга Президентнинг шахсан ўзи тавсия қилганига шубҳа қилмайман.\nНегаки, Беруний Олимов 1997-йил декабрида бўлиб ўтган Президентлик сайловида Мирзо Улуғ Абдусаломов бош бўлган Марказий Сайлов Комиссиясида матбуот хизматининг раҳбари эди.\nАйтиш мумкинки, бу лавозим уни оммага танитди. Шу билан бирга унда яхшигина мулозимлик истиқболи борлигини ҳам кўрсатди.\nЎша пайтларда, агар эсласангиз, Марказий Сайлов комиссияси фаолияти тўғридан-тўғри телевидения орқали олиб кўрсатилар, маҳаллий ва хорижий журналистларнинг кўплаб саволларига Беруний берган қисқа ва мантиқли жавоблар ҳам зангори экран орқали тез-тез намойиш этиларди…\nИслом ака ҳам Берунийга ана ўша сайлов компанияси даврида эътибор берган бўлсалар, ажаб эмас…\nЮқорида айтганимдай, камтар ва мулоҳазали, оғир-босиқ бу йигитни кўрган ҳар бир мулозим уни ўзига ишга олишни ўйлаб кўриши турган гап эди.\nДастлаб, мен ҳам уни ўзимга ишга таклиф қилганимда: “Президентга матбуот котиби бўлганингизда албатта Сиз билан бирга ишлаган бўлардим” деб ҳазиллашиб қўярди.\nХудо омин деган экан, қарангки, йиллар ўтиб менга эмас, балки унинг ўзига бу лавозим насиб этди…\nБерунийни ҳам, мени ҳам, Ташқи иқтисодий алоқалар вазирлигида ишлаган бошқа кўплаб мулозимларни ҳам республика миқёсидаги юқори мансабларга фақат бир киши – вазиримиз Элёр Ғаниев тавсия қиларди. Шунинг учун ҳам у кишини ҳаммамиз яхши кўрардик…\nБиз китоб давомида Элёр Ғаниев билан боғлиқ бу армонли хотираларга ҳали қайтамиз…\nБеруний Олимов Президентнинг матбуот котиби бўлиб маълум муддат ишлаганидан сўнг, унинг ўрнига, агар адашмасам, Улуғбек Хасанов деган йигит тайинланган эди.\nУнинг бу лавозимга ўтгунга қадар УМЭД да дарс берганини, унга қадар эса Миллий Университетда ишлаганини эшитдим, холос. Сиёсатшунослик фанлари номзоди экан.\nЛекин мен бу йигитни яхши танимаганим ва билмаганим боис унинг ўзи ва фаоляти ҳақида бирор нарса дейишим нотўғри бўлса керак.\nБиз бугун Ўзбекистон Президентининг ўн нафар матбуот котиби ҳақидаги ўз фикрларимиз билан ўртоқлашдик.\n1990-йилдан 2005-йилга қадар бўлган ўн беш йиллик давр орасида шунча матбуот котиби алмашган экан, бу энди жуда ҳам ачинарли, шармандали ҳол.\nҲали 2005-йилдан бу ёғигача нечаси алмашган, буни энди худо билади…\nУларнинг орасида телевиденияда ишлагани боис машҳур бўлган Садриддин Суяров ва Севара Тўлагановалар борлигини эшитганман, холос.\nЎшандан бўён Ўзбекистон президентининг матбуот котиби ким, улар қандай ишлагани менга ноаён. Бу нафақат менга, балки бошқаларга ҳам ноаён бўлса керак. Бу жуда ҳам нотўғри.\nДавлат раҳбарининг матбуот котиблари журналистикада, адабиёт ва санъат оламида кўзга кўринган, истеъдодли ва обрў-эътиборли кишилар бўлиши керак.\nЛекин ўтган йиллар кўрсатдики, Президент маъмурияти ва Хавфсизлик Хизмати мулозимлари давлат раҳбари учун матубот котиби танларкан, айнан биз айтган меъзонларга амал қилмаганларининг гувоҳи бўлдик.\nОдатда давлат раҳбарлари алмашса, ўзлари билан бирга янги команда ва янги матубот котибини ҳам олиб келишади.\nЛекин Ўзбекистонда йигирма уч йилдан бўён бир кишининг раҳбарлик қилаётганини ҳисобга олсак, матбуот котибларининг ҳар олти ой – бир йилда алмашиб туриши бу мутлақо нотўғри ва шармандали ҳол экани маълум бўлади…\n…Қадим ўтган замонларда хонлар ва подшоларнинг жарчилари ҳақида кўп эшитганмиз. Улар от миниб, одамлар савдо-сотиқ қиладиган, тўпланадиган жойларга, бозорларга бориб олампаноҳ Фармонларини ўқиб берган, фатволарини халққа етказган.\nЙиллар ўтиб, ҳукмдорлар секин аста ўзларига ўринбосар ва ёрдамчилар тайинлаб, улар орқали қўл остидагилари билан алоқани ушлаб туришган.\nСоветлар даврига келиб Ленин ва Сталиннинг фаолияти ҳамда таржимаи ҳолига оид энг ишонарли воқеа ва ҳодисалар, муҳим маълумотлар уларнинг ёрдамчилари ва ўринбосарлари орқали бизгача етиб келган.\nФан ва техника воситаларининг ривожланиши, радио ва телевидения тармоқларининг жорий этилиши муносабати билан олий мартабали шоҳлар, подшолар, кейинчалик Президентларнинг бу борадаги имкониятлари янада кенгая бошлади.\nСўнгги йилларда, хусусан, бугунги техника асрида давлат бошлиқларининг матбуот котиблари халқ тасаввурида мамлакат раҳбарининг бевосита соясига айланди.\nАйни пайтда матбуот котиблари Президент ва давлат раҳбарларининг обрў-эътиборини таъминлашда асосий роль ўйнайдиган мулозим ҳамдир.\nРоссияда Президент ва ҳукумат бошлиғининг матубот котибларини ҳамма танийди.\nУлар деярли ҳар куни, ҳар соатда у ёки бу масалада оммавий ахборот воситалари орқали ўз раҳбарлари номидан эмин-эркин сўз айтиш ва баёнот бериш ҳуқуқига эгалар.\nБугун Павел Вощанов, Вячеслав Костиков, Валентин Юмашев, Сергей Медведев, Сергей Ястржембский, Дмитрий Якушкин, Алексей Громов, Наталья Тимакова, Дмитрий Песков каби Россия давлати раҳбарларининг матбуот котиблари номи кўпчиликка яхши таниш.\nНегаки улар ҳар доим, ҳар соатда Россия телевиденияси орқали халқ билан мулоқотга чиқиб, давлат раҳбарининг у ёки бу масаладаги фикрини одамларга билдириб туришган.\nЁки бўлмасам Америка давлатини олиб кўрайлик. Мамлакатнинг ички ва ташқи сиёсатидаги ҳар қандай жиддий ва оламшумул воқеа бўйича фақат ва фақат матбуот котиблари чиқиш қилиши бу ерда одат тусига кириб қолган.\nНазаримда, матубот котиблари лавозими ҳам аслида Президентнинг фикрини афкор оммага етказиш учун тасис этилган бўлса, не тонг!\nШу билан бирга давлат раҳбарларининг сиёсий портрети ва мамлакат тарихини ҳам энг аввало уларнинг матбуот котиблари яратиши керак.\nШунинг учун ҳам бугунга келиб Черчелль, Рузвельт, Сталин, Кеннади, Никсон, Миттеран, Хрущчев, Брежнев, Рейган, Тетчер, Горбачёв ва Ельценлар дунёнинг энг машҳур сиёсий арбобларига айланди.\nЧунки уларнинг тарихда қолувчи хотира китобларини, улар раҳбарлик қилган давр солномасини ўз вақтида уларнинг матбуот котиблари ёзиб, жамоатчиликка тавсия этдилар, элга ошкор қилдилар.\nВаҳоланки бирорта тарихни ёзиб қоғозга тушириш учун одам ўша тарихий даврда маълум муддат ишлаган бўлиши керак.\nАфсуски, Ўзбекистонда қисқа муддатда ўн бешта матбуот котиби алмашган бўлса, мустақиллик тарихини уларнинг қайси бири ёзиб эпларкин?\nБиз юқорида тилга олган матбуот котиблари бугун бу эшикдан кириб, тепки еб, эртага наригисидан нима бўлганини ҳам хотирлай олмайдиган даражада шитоб билан чиқиб кетишган бўлса, қайси эшикдан кириб, қайсидан чиққанларини ҳам билмай қолган бўлсалар, улар қандай қилиб мамлакат ва давлат тарихини ёзишлари мумкин?\nМатбуот котибларининг тақдирини бу қадар енгил-елпи ҳал этилишида фақат уларнинг ўзини айблаш нотўғри бўларди. Уларнинг ўзига боғлиқ эмас бу масала.\nБу ерда кўп нарса Президентга, унинг атрофидаги оёғи остидан нарини кўролмайдиган тафаккурсиз ва қалби нурсиз мулозимларга ҳам кўп нарса боғлиқ.\nЙўл қўйилган хатоларни тўғрилаш учун вақт керак.\nДавр эса шитоб билан ўтиб бормоқда.\nКечагина Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитетининг навбатдан ташқари Пленумида Ўзбекистон раҳбари этиб тайинланган Ислом Каримовнинг ҳокимиятга келганига ҳам роппа роса йигирма беш йил бўлибди.\nЙигирма беш йиллик Ўзбекистон тарихи – Мустақиллик солномасини, Президентнинг матбуот котиблари тез-тез алмаштириб турилган бўлса, ким яратади?\nЎтган бу йиллар давомида уларнинг баъзилари (Шавкат Яҳёев, Алишер Азизхўжаев) оламдан ҳам ўтиб кетишди. Қолганлари ҳам сиёсий ўлик – давлат ва ҳукумат ишидан мутлақо узоқ соҳаларда сарсон ва саргардонликда умгўзаронлик қилиб юришибди…\nБугун Ўзбекистон Президентининг матбуот котиби кимлигини биров билмаса?!\nҚўлидан ёзиш келадиган истеъдодли журналистлар, газета ва журналларга раҳбарлик қилган муҳаррирларнинг аксарияти бугун ишсиз, матбуотга умуман яқинлаштирилмаётган бўлса?\nТасаввур қилинг, бутун бир давр ўзбек матуботини ётқизиб турғизган, ўз оғзига қарата билган таниқли ва истеъдодли одамлар бугун матуботга йўлатилмайди. Нафақат муҳаррир сифатида, оддий муаллиф сифатида ҳам. Бу тамомила нотўғри!\nМустақил Ўзбекистон тарихини улар ёзмаса, ташқаридан биров келиб ёзиб берадими?\nМана шунинг оқибатида йигирманчи аср дунё сиёсатчилари орасида ўз ўрнига эга бўлган Ислом Каримов ва у раҳбарлик қилган мамлакат тарихи, Мустақиллик солномаси ҳали ҳануз ҳеч ким томонидан бирор сатр бўлса ҳам эплаб ёзилмаган.\nИслом Каримовнинг ўз вақтида СССР да иккинчи Президент этиб тайинлангани, ГКЧПни рад этишдаги ўзига хос жасорати, Мустақил Ўзбекистон давлатчилигини барпо этишдаги мардонавор саъй-ҳаракатлари тарихда ҳали ўз аксини топгани йўқ!\nАгар Мустақиллик тарихини, Жасорат китобини Президентга яқин бўлганда ҳам, ҳозир ҳам фақат ўз фароғатини ўйлаган Темур Алимов, Исмоил Жўрабеков, Козим Тўлаганов ва Бахтиёр Ҳамидовлар ёзади деб ўйлаш мутлақо нотўғри бўлади.\nУларнинг фикру-зикри олдин ҳам, ҳозир ҳам фақат кўчмас мулки, дағиллама уйи ва дачаларини авайлаб асрашдан иборат бўлган. Давлат ва мамлакат тарихи, мустақиллик ва Ватан тушунчаларининг улар учун бир тийинлик ҳам қард-қиммати ва аҳамияти йўқ!\nБошқа масалалар билан улар мутлақо қизиқишмайди!\nЎзбекистон матбуоти атрофида то ҳануз Ўткир Раҳмат ва Аббос Усмонга ўхшаш Ватан ва миллат туйғусидан тамомила бехабар, тепса тебранмас қўриқчи суллоҳлар турса, Ўзбекистон тарихи жуда мавҳум ва хавфли якун топиши мумкин.\nПрезидент зудлик билан бунинг олдини олиши керак!\nҲозиргача, кўнгли беғубор орзу умидларга тўла ёшлар учун кечалари уйқусидан кечиб, энтикиб ўқийдиган бирорта китоб йўқ. Бир тийинга қиммат сиёсий мажмуалардан ташқари. Президент ҳақида бирорта оммабоп китоб йўқ…\nБори ҳам турли ҳангома ва сиёсий рақамлардангина иборат, холос. Буни бугунги ёшларимиз қабул қилолмайдилар!\nБуни республика маънавият масалаларига бевосита масъул Хайриддин Султоновлар тушунмайдими? Яхши тушунади. Лекин атай тушунмаганликка олишади.\nХайриддинларнинг юрагида эртага мен айтган муаммоларнинг тескарисини ёзиш нияти ётган бўлса не ажаб…\nХалқ Ислом Каримов ҳақида достонлар ўқигиси келади. Қиссалар ўқигиси келади. Мустақил Ўзбекистон давлатининг биринчи Президенти ҳақида аллақачон роман ва трилогиялар ёзиш даври келди.\nЛекин Хайриддинлар ҳануз жим.\nВаҳоланки, Президент билан ёнма-ён туриб бу тарихий ва улуғ жараёнларни бошидан кечирганлар, унга мустақилликнинг дастлабки йилларида ҳамдард ва ҳамнафас бўлганларнинг энг ёши бугун етмишга етди.\nНаҳот энди Президент ҳақида ёзиш уни яқиндан кўра билмаган, ҳамсуҳбат бўлмаган одамлар қўлига қолса? Кўрганлар ва билганлар қолиб, бу тарихни ёзиш эшитганларга қолса, бундай китобларнинг қадри неча пул бўлиши олдиндан маълум…\nСафдошлар ва замондошларнинг қадрига етадиган одамлар бу ҳақда жиддий ўйлаб кўрсалар яхши бўларди. Ҳатто Президент учун ҳам бу ҳақда ўйлаб кўриш пайти келмадимикан?\nЎз даврининг тарихини ўша давр одамлари ёзиши керак. Лекин бизда бу одамларга ҳозир бегоналик, душманлик кўзи билан қараш расм бўлди.\nУларни афсуски, мансабидан қувиш мумкин. У ёки бу креслодан улоқтириш мумкин. Муҳожирликнинг аччиқ нонини еб, ақли кирсин деб олис Канаданинг совуқ ва сукунатли, кимсасиз ва рутубатли гўшаларига сургун қилиш мумкин.\nБироқ уларни сафдошлик ва замондошлик мақомидан бекор қилиш мумкин эмас-ку ахир?!\nКўрган қаёқда-ю, эшитган қаёқда! Замондошларни, сафдошларни қадрлаш, уларни тез-тез тўплаб туриш керак. Умр қисқа, кейин кеч бўлади…\nУларнинг ичида манқуртлари ҳам бордир. Лекин соғлом фикрлилари талайгина. Улар ҳозиргача мустакилликка ва бугунги замонга шукроналар айтишни канда қилмайди.\nМустақиллик нақадар буюк бахт эканини улар ҳар зум, ҳар қадамда таъкидлаб келадилар.\nЛекин минг афсуски, Темур Алимов каби уларнинг аввал тилини кейин қўлини ва ниҳоят оёғини кесган ва чопган жаллодлар ўзларининг бу қилмиши билан Ўзбекистоннинг тирик тарихини кесиб чопганларини билишармикан?\nЎзбекистон мустақиллиги тарихини ўша даврда Президент билан ҳамдам ва ҳамқадам бўлиб бирга ишлаган Зелемхон Ҳайдаров, Георгий Крайнов, Равиль Абдуқодиров, Мавлон Умрзоқов, Шароф Убайдуллаев, Усмон Азимов ва Мурод Муҳаммад Дўстлар ёзса, арзийди.\nУларнинг бунга маънавий ҳуқуқлари ҳам, ҳақлари ҳам бор.\nЎзбекистондаги ўша оғир вазиятни, Президентнинг ўша даврдаги ички дунёси ва фикр-ўйларини ҳеч ким билмайди уларчалик.\nБунга кучли руҳ керак.\nБу руҳ фақат ўша даврда давлат раҳбари билан ҳамдам ва ҳамқадам бўлганлардагина ўша туриш сақланиб қолган. У даврни уларчалик ҳеч ким ўхшатиб ёзолмайди.\nАгар бу китобни Президентнинг энг биринчи давлат маслаҳатчиси бўлган Шаҳобиддин Зиёмов ёзганида эди, бу китоб шубҳасиз бюстеллер бўларди.\nИстеъдодли тарихчи ва тадқиқотчи бўлган бу зукко олим мустақил давлатда Президент билан бирга ишлашни, унга сафдош ва камарбаста бўлишни ўзи учун катта бахт ва юксак шараф деб билган одам эди.\nЛекин минг афсуски, бу имконият бой берилди. Ўтган йили биз Шаҳобиддин акадан ҳам айрилиб қолдик…\nБунақа имкониятлардан яна қанчаси бой бериларкин? Яна қанча “тирик тарихлар”нинг қадрига етмай, уларнинг заволига қолар эканмиз. Буни ёлғиз Худо билади…\nЎзбекистон тарихи, мустақиллик солномасини ёзиш ҳуқуқи одамларнинг “катта”га бўлган шахсий муносабатига қараб белгиланмаслиги керак.\nАксинча, бу масалада ҳар бир шахснинг қобилият ва имкониятларидан келиб чиқиб ёндашиш лозим!\nШунинг учун ҳам биз бундай одамларнинг қадрига етишимиз, ҳали улар барҳаёт экан, ўксик кўнгилларига малҳам бериб, Ватан ва миллат тарихини ёздиришимиз керак.\nТоки уни ёзиш – Ватан ва миллат тушунчасидан тамомила йироқ ва бегона одамларга қолмасин!\nДавлат раҳбарининг матбуот котибларига оид фикр-мулоҳазамизни якунларканмиз, бизда ҳам эрта бир кун Ўзбекистон ва унинг биринчи Президентини ўз асарлари билан дунёга машҳур қиладиган журналистлар етишиб чиқишига умид қилиб қолгимиз келади.\nҚайси маънода машҳур қилиш эса журналистнинг доно фикрига ва шахсий маҳоратига боғлиқ…\nМатбуот котиблари, бир сўз билан мухтасар айтсак, халқ билан ҳукмдорни боғловчи кўприк бўлиши керак. Акс ҳолда халқ бу қирғоқда, подшоҳ у қирғоқда қолиб кетаверади…\nфевраль-март, 2012 йил, Торонто шаҳри, Канада\n02/24/2015 at 11:32 PM (Edit)\nМана шунча президентни матбоат котиблари оқ саройда ишлаган ижодкорларни исим фамилиясини ёзибсиз қани улар хозир? Сиз билан Шароф Убайдуллаевни кўйиниб халқ дардини айтаётганингизни ҳисобга олмаганда, бошқалар қани улар трикми! Мамлакат ичина цензўра бўлса, ахир бошқа интернит наширлари, Озодлик радеолари боркў! Йўқ улар сўвга тушган мушекдек писиб пайт пойлаб ётибди. Эртага режим ўзгарса ўртага югуриб чиқади юзларини қаттиқ қилиб. Шуни айтсалар керак-да, ҳақиқий Ватанга дўст одам оғир кунда билинади деб. Сизга қойил қолмай иложимиз йўқ, Исмат ака. Мухолифатнинг ўзи ҳам ичида сизга тан бериб утирибди Тожибоева ҳам очиқ айтдику сиз бирибир ютиб чиқишингизни, улар шундан курқиб қолишган. Ҳукумат ҳам энди сиз билан хисоблашишга мажбур.\n02/24/2015 at 2:02 AM (Edit)\nИсмат ака! Ватаннинг асл миллатпарвар фарзанди бажариши лозим булган хизматнинг юз йиллигини бажардингиз. Сизнинг кайфиятингиз ЮСУФБЕК хожининг кайфиятидан аъло эмаслиги бугунги кун сезилиб колди. Матбуот котиблари, давлат рахбарининг кузи ва кулоги, виждони эканлигини фактлар билан исботлаб ва уларнинг узоклашиш жараёнини тасвирлаб, бунинг окибати халк такдирига накадар салбий таъсир этишигача аник бахо берибсиз! Шароф ака ва сиз ишлаб турганларингизда бугунги МУСТАКУЛЛИК ЭМАС, МУСТАКИЛЛИК БУЛАР ЭДИ!!!\nЗиёдбек Мухаммад Али\n02/23/2015 at 1:36 PM (Edit)\nЖуда хам тахлилий ва тарихий макола чикибди. Хар бирига алохида бахо берилган, утган кунларимизга хам келажагимизга хам! Чорак асрлик рахбарнинг таржимаи холини ёзмаган бу маддохлардан, хоинлардан чорак асрлик тарихни сурашингиз кизикдек туюладию. Аммо жавобини хам узингиз аниклаб булибсиз, эрта бир кун узлари хохлагандай килиб ёзишлари учун улкан имконият яратишди. Накадар ачинарлик тарихни бошдан утказаяпмиз, миллат сифатида тугатилаяпмиз, когоздаги миллат билан амалдагисининг фарки катта. ТАМОМ дебсизу…\nУ ўзини Президентнинг матбуот котибидек эмас, балки Президентдек тутди\nИсмат Хушев: Президентнинг дўстимисиз, душманимисиз?\nПрезидентнинг матбуот котиби ва ЎзТВ раиси нега ишдан бўшатилди?


Путин Трампнинг масъулиятни ҳис қилиш даражасига оид фикрларини билдирди\n19:12 / 04.12.2016\nРоссия президенти Владимир Путин АҚШнинг янги сайланган президенти Дональд Трампни ақлли инсон деб билишини маълум қилди. У шунингдек, Трамп масъулиятнинг янги даражасини тезда англаб, ҳис қилишига умид билдирган, деб хабар қилмоқда РИА «Новости» агентлиги.\n«Трамп тижоратчи ва тадбиркор бўлган. Бугун у давлат арбоби. Бугун у дунёнинг етакчи мамлакатларидан бири, дунёнинг етакчи иқтисодиётларидан бири, етакчи ҳарбий қудратли давлат бўлган Америка Қўшма Штатлари раҳбари. У бизнесда муваффақият қозона олгани унинг ақлли инсон эканини билдиради. Ақлли инсонми, демак у масъулиятнинг бошқа даражасини ҳам тезда англайди», — деган Путин.\nДональд Трамп Россия АҚШ Владимир Путин масъулият


Аллоҳ суйган бандалар: Хотин ва зурриётнинг солиҳлигини тилаб дуо қилиш (6)\nБола тарбияси билан шуғулланувчилар қўл остидагиларга гўзал тарбия бериш ҳамда умматни иймон иззати ила ерда ҳукмрон бўлган салафи солиҳлар йўлига қайтарадиган авлод тайёрлаш учун исломий тарбия асослари ва унинг қирраларини яхши билишлари лозим. Улар қуйидагилардир:\nБиринчидан: иймоний тарбия\nИймоний тарбиядан мурод эси кирганидан бошлаб болага иймон асосларини тушунтириш, Ислом арконлари ва шариат асосларини ўргатишдир.\nШунга кўра, болага Аллоҳга, фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, қабрдаги савол-жавобга, қабр азобига, қайта тирилишга, ҳисоб-китобга, жаннат, дўзах ва бошқа ғайб ишларига иймон келтиришдан иборат иймон асосларини ўргатиш лозим.\nШунингдек, намоз, рўза, закот ва ҳаж каби Ислом арконларини ўргатиш керак.\nУндан ташқари болага Ислом ҳукмлари, қонун-қоидалари ва низомларидан иборат шариат асосларини ҳам ўргатиш лозим.\nШундай қилинса, ундан қуйидаги натижалар келиб чиқади:\nБунинг учун боланинг диққат-эътиборини Аллоҳнинг сон-саноқсиз ва битмас-туганмас неъматларига қаратиш лозим.\nМисол учун, ота фарзандлари билан дастурхон атрофида ўтирар экан: “Бизларга бу таомларни ким берган, биласизларми?” деб сўрайди. Болалар: “Ким берган, эй отажон?” дейишса. Ота: “Аллоҳ берган”, дейди. Болалар: “Қандай?” деб сўрайдилар. Шунда ота: “Аллоҳ таоло бизга ва барча инсонларга ризқ берувчи Зотдир. Шундай Раббимиз яхши кўришимизга энг ҳақли эмасми?” дейди. Болалар: “Ҳа, албатта ҳақлидир”, деб жавоб беришади.\nДейлик, бола касал бўлиб қолди, Аллоҳ сақласин. Бу ҳолатда ота унга дуо қилишни ўргатиб: “Ўғлим, шифо берувчи Зот ёлғиз Аллоҳ таолонинг Ўзидир. Шунинг учун касалингга шифо беришини сўраб Аллоҳга дуо қил”, дейди. Кейин болани кўриб қўйиши учун табиб ёки шифокор чақирса ҳам, болага: “Ўғлим, бу табиб шифо топишинг учун бир сабаб холос, аслида шифони Аллоҳ таоло беради”, дейишни унутмаслик керак. Аллоҳ шифо бериб бола соғайиб кетгач эса: “Ўғлим, шифо берган Зот Аллоҳга шукр қилиб, ҳамдлар айт”, дейди ва Аллоҳ таолонинг фазлу марҳаматини тушунтиради. Шунда бола унга шифо бериб, икром қилган Аллоҳни яхши кўриб қолади.\nШунингдек, ҳар бир ҳолатда ва ҳар қандай неъматга эришилганида болани шу неъматни берган Аллоҳга боғлашга ҳаракат қилаверади, токи бола қалбида Аллоҳни яхши кўриш ҳосил бўлсин.\nРасулуллоҳни яхши кўриш\nБу болага Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётлари, шижоатлари, вафолари, ҳалимликлари, саховатлари, сабр ва ихлосларини ўргатиш билан рўёбга чиқади. Шунда бола пайғамбарини яхши кўриб қолади.\nАллоҳ кўриб турибди деган тушунча пайдо бўлиши\nБола ўзининг ҳар бир ҳаракатию сукунатини Аллоҳ таоло кузатиб, назорат қилиб турганини билса, Аллоҳ таоло мени кўриб турибди, деб Ундан қўрқади ва Аллоҳнинг розилигини истаб, ҳар бир ишида холис бўлишга интилади.\nМураббий болага ҳаром ва ҳалол нима эканини ва исломий одобларни ўргатса, бола ҳаромдан четланиб, ҳалолни қиладиган, исломий одобларга риоя қиладиган бўлади.\nХулоса қилиб айтсак, тарбиячи ва ота-оналар зиммасидаги болага иймоний тарбия бериш масъулияти ўта жиддий ва муҳим масъулиятдир. Сабаби, иймоний тарбия барча фазилат ва баркамоллик манбаи, балки боланинг иймон доирасига кириши учун энг асосий тиргакдир. Иймоний тарбиясиз бола масъулият нима билмайди, омонатдорлик билан сифатланмайди, унинг мақсади ва ғояси бўлмайди. Юксак инсонийлик маъносини рўёбга чиқара олмайди. Олий қадриятлар ва олийжаноб мақсадлар сари интилмайди, балки ҳайвонлар сингари қорнини тўйғазиш, нафсини қондириш ғамида яшайди. Шаҳват ва лаззат кетидан юради. Безори ва жиноятчи кишилар билан ҳамтовоқ бўлади.\nШунинг учун ота-она ва тарбиячилар фурсатни бой бермай, болани Аллоҳ таолога далолат қиладиган ҳужжат-далиллар, иймонни мустаҳкамлайдиган йўл-йўриқлар билан таъминлаши ва эътиқодини кучайтирадиган нарсаларга диққат-эътиборини тортишлари лозим.\nЁш болаларга тўғри ақидани ўрнатиш ва мустаҳкамлашдаги энг самарали услуб шудир. Бу услубни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қўллаганлар. Бир куни Абдуллоҳ ибн Аббос Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан эшакка мингашиб кетаётганида у зот фурсатдан фойдаланиб унга бундай дейдилар: “Эй бола, сенга бир неча сўзларни ўргатаман: Аллоҳни сақла (яъни Унинг буйруқларини бажар ва қайтариқларидан тийил), шунда Аллоҳ сени сақлайди. Аллоҳни сақла, шунда У зотни қаршингда топасан. Сўрасанг Аллоҳдан сўра, ёрдам истасанг Аллоҳдан иста. Шуни бил, агар уммат (яъни бутун махлуқот) сенга бирон фойда етказиш учун жамланса ҳам, Аллоҳ (Лавҳул маҳфузда) ёзганидан бошқа нарсани сенга фойда бера олмайди. Агар сенга бирон зарар етказиш учун тўпланса ҳам, Аллоҳ ёзганидан бошқа зарар етказа олмайди. Қаламлар (тақдирни битишдан) кўтарилди ва (тақдир ёзилган) саҳифалар қуриди”.\nРасулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам таом ейиш асносида қўли товоқнинг ҳар жойига бориб-келаётган болага қараб: “Эй болажон, (таом ейишдан олдин) “бисмиллаҳ” деб айт. Ўнг қўлинг билан ва ўз олдингдан егин”, деб ўргатганлар (Бухорий ва Муслим ривояти).\n «Тарбияту ал-авлоди фий ал-ислом» китобига қаралсин (1/157-412).\n Аҳмад, Термизий ва Ҳоким ривоят қилган. Албоний «Саҳиҳу ал-жомеъ»да (6/301) 7834 рақам остида саҳиҳ деган.\n Бухорий (“Фатҳ ал-Борий”, 9/521), Муслим (Нававий шарҳи, 13/393) ривояти.\nAvvalgi maqolaҲаром амаллар: Ёмон қўни-қўшничилик\nKeyingi maqola Дард ва даво (41): Гуноҳ-маъсиятнинг касофати (01)


Хитойда инфляция 2016 йил якунига кўра атиги 2 фоизга тенг бўлди\n08:18 / 10.01.2017\nФото: © Fotolia/ Vladimir Wrangel\nХитойда истеъмол нархлари индекси (инфляция, CPI) 2016 йил якунига кўра 2,0 фоизга ортди ва ҳукумат тахминидан ҳам яхши кўрсаткични қайд этди. Бу ҳақда Хитой давлат статистик бюроси маълумотларида сўз юритилган.\nХитой ҳукумати ўтган йилнинг бошида 2016 йилда инфляция даражаси 3 фоизни ташкил этишини башорат қилганди.\nШу билан бир қаторда, мамлакатда декабрь ойида инфляция даражаси ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 2,1 фоизга қадар ошди.\nБундан ташқари, декабрда ишлаб чиқарувчилар нархи индекси 2011 йилнинг сентябридан бери энг максимум даражага ошди – 5,5 фоиз. Рейтер агентлиги томонидан сўровдан ўтказилган таҳлилчилар декабрда 4,5 фоизлик кўрсаткични тахмин қилишганди. 2016 йил якунига кўра эса ишлаб чиқарувчилар нархи индекси 1,4 фоизга тушган.


Шукр, соғинганимиз муқаддас Рамазон ойи арафасидамиз! Гуноқлар кечирилгувчи, ниятлар ижобат бўлгувчи бу ойда рўза тутиш ҳам фарз саналса, инсон саломатлиги учун фойдали жиҳатлари ҳам алоҳида эътироф этилган. Иссиқ ва узун кунларда рўза тутишда юртдошларимизга чиройли сабр тилаш баробарида фойдали тавсиялар билан ҳам ўртоқлашмоқчимиз.\nБиз кўп ва хўп такрорлайдиганимиз, кун давомида ҳар бир киши 2 литр сув ичиши керак деган қоидага риоя этишда давом этамиз. Ифторликдан саҳарликкача белгиланган микдордаги сувни бўлиб-бўлиб ичинг. Масалан, ифторлик давомида ярим литр сув ичсангиз, қолган вақт мобайнида 300 миллилитрдан қабул қилинг.\nИфторликда 1 пиёла сувга 1 чой қошиқ тоза асал қўшиш ҳам тавсия этилади. Асалли сув нафақат организмни озиқлантиради, шифобахш ҳамдир.\nСаҳарлик пайти қаттиқ қовурилган таомларни тановул қилмаслик, аччиқ ва шўр маҳсулотларни ҳамда хамирли таомларни чеклашга интилганингиз маъқул.\nҚаҳва ва ширин чойлар чанқатиши аниқ. Қолаверса, оч ёки тўқ қоринга ичилган қаҳва кўнгилни беҳузур қилиши ҳам мумкин. Қайнатилган сув, мева шарбатлари ва қон босимингиз «об-ҳаво»сига қараб дамланган чойларга ихтиёр беринг.\nСаҳарликда қатиқ ичиш ҳам тез чанқамаслигингизни таъминлайди.\nТщйимли таомлар истеъмоли\nСаҳарлик дастурхони оқсил ва углеводларга бой таомлардан ибо- рат бўлиши керак. Маълумки, гўшт маҳсулотлари 16 соат давомида ҳазм бўлади. Димланган мол ва қўй гўшти, қовурилган юмшоқ жўжа айни муддаодир.\nҚайнатилган тухум ва сут маҳсулотлари қоринни тўқ тутиш хусусиятига эга. Шунинг учун ҳам аирим инсонлар саҳарликда қаймоқ ейишни афзал билишади.\nТайёр гўшт маҳсулотларига тўхталадиган бўлсак, дудланган, консерваланган гўшт маҳсулотлари, колбаса, сосиска кабиларга таъм бериш учун турли зираворлар, кўп миқдорда туз ва ёғ қўшилишини инобатга олиб, уларнинг истеъмолини чеклаганингиз маъқул. Қолаверса, бу маҳсулотлар организмда холестерин ишлаб чиқарилишини рағбатлантиради.\nШунингдек, ошқозон фаолиятига зиён етказиши ва сизни чанқатиши мумкин.\nТаомномангиз мева ва сабзавотларга бой бўлсин\nЯнги мева-сабзавотлар сизни тетиклаштириб, таом ҳазмини осонлаштиради, танангиздаги заҳарли моддапар — токсинлардан халос этади, қон айланиш тизимини яхшилайди. Шундай экан, оғиз очгач, таомланишни мева-сабзавотлар истеъмолидан бошланг.\nХурмо тановули эса организмга қувват бағишлайди, сабаби бу мева таркибида углевод, клетчаткалар, калий ва магний моддалари бисёр.\nСалатларни барра сабзавотлардан тайёрланг. Майонез қўш- маганингиз дуруст. Майонез ифторлик маҳали ошқозонингизга оғирлик қилади.\nИфторлик чоғида бирдан кучли таомларни кўп миқдорда ейиш ярамайди. Оз-оздан, секин таомланишга одатланинг. Муҳими таомномангиоз фойдали бўлсин!\nБилсангиз, ота-боболаримиз оғиз очгандан сўнг 1 чой қошиққина нишолда тановул қилишган. Чунки ширинлик иштаҳани бўғиб, ошқозонга оғирлик тушиши- нинг олдини олади.\nҲар бир инсон организми ўзига хос бўлгани учун саҳарлик ва ифторлик дастурхонингизга қандай таомларни тортиш ўз их- тиёрингизда. Баъзилар юқорида айтганимиздек, қаймоқ билан кифояланиш- са, баъзилар гўштли таом- ларга ихтиёр беришади. Асосийси, янги бўлмаган овқатларни тановул қилманг.\nСаҳарлик қилиш рўзанинг мустаҳаб одобларидан саналади.\nРамазон ойида сабр билан тўғри овқатланиш, табиий егуликлар истеъмол қилиш саломатлик, тиниқ фикрлаш ва узоқ умр кўришни таъминлайди.


25 май 2022, Тошкент вақти: 03:14\nЖурналист Анора Содиқова.\nЖурналист таҳдид сабаб ўзбек олигархи ҳақидаги мақоласини сайтдан ўчирди. Омбудсман болаларга нисбатан зўравонликни тўхтатишни талаб қилди. Эксперт янги аэропорт баҳонасида пул ўзлаштирилиши эҳтимолидан баҳс этди.\nТугаётган ҳафтада маҳаллий матбуотда чоп этилган айрим мақолалар мазмуни билан OzodDayjest рукнида танишинг.\nЖурналист Анора Содиқова ўзига таҳдид қилинганини айтмоқда\n13 апрель куни “Рост24” cайтида журналист Анора Содиқованинг “Халқаро молиявий криминаллар рўйхатида кўринган ўзбек олигархи” номли мақоласи эълон қилинган. Мақолада Pandora papers ҳужжатларида номи қайд этилган ўзбекистонлик тадбиркор Жаҳонгир Усмоновнинг фаолияти хусусида сўз борган. Журналист ўз суриштирувида Ўзбекистон футболининг бир неча йиллик раҳбари, марҳум сенатор Мираброр Усмоновнинг ўғлига тегишли бир неча компанияларнинг занжири оффшор ҳудудларга, молиявий жиноятларга томон етаклашини айтади.\nШунингдек, журналист тадбиркор йирик маблағларини яшириш, хориждаги оффшор компаниялар ҳисоб рақамларига олиб чиқиш учун “Эзгу мақсад” хайрия фондидан фойдаланган бўлиши мумкинлигини билдиради.\nБу ҳақда мақола ва видеоматериал эълон қилингач, орада кўп ўтмай Анора Содиқова таҳдидлар сабаб уларни тармоқдан ўчиришга мажбур бўлган.\n“Мен фондга интервью учун борганимдаёқ тепадагиларнинг фамилияларни айтишди. Гўё мен бу “сигнал”дан сўнг суриштирувни тўхтатаман. Бир ой изланиб, фактлар асосида материал тайёрладик ва эълон қилдик. Бироқ шеригимнинг рақамига қўнғироқ қилишиб, “тинч ҳаёт керак бўлса” материални олиб ташлашимиз кераклигини айтишган. Шундан сўнг мақолани сайтдан олишга, YouTube саҳифасидан ўчиришга мажбур бўлдик”, дейди Анора Содиқова “Human.uz” сайтига.\nБу воқеа жамоат фаоллари ва журналистларни ташвишга солган.\n“Журналист Анора Содиқова атрофида бўлаётган ҳолатдан биз хавотирдамиз. Қонун устувор давлатларда ҳар қандай зиддиятли ҳолатлар (агар у бўлса) фақат суд орқали ҳал қилиниши керак. Журналистга таҳдид қилишга, умуман таҳдидларга ҳеч ким ҳақли эмас. У замонлар ўтиб кетди. Қайтаришга уринманг. Фонд бу ҳолатни кузатиб боради”, деб ёзди Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди Васийлик кенгаши раиси Комил Алламжонов.\nАммо айни пайтда Ўзбекистон ҳуқуқ-тартибот идоралари журналистга таҳдид юзасидан бирон муносабат билдиргани йўқ.\n“Аввал борини ишлатинглар!” – Иқтисодчи водий учун янги аэропорт қуриш лойиҳасини танқид қилди\nФарғона водийсида ҳудуддаги ҳар учала вилоят учун ягона бўлган халқаро аэропорт қурилиши кутилмоқда. Расмий изоҳга кўра, Андижон, Наманган ва Фарғона аэропортлари шаҳарлар ичида жойлашган ва атрофи бино-иншоотлар билан зич ўралгани сабабли уларни кенгайтириш имконияти чекланган.\nИқтисодий таҳлилчи ва блогер Отабек Бакиров янги аэропорт ташаббусини кэптив лойиҳа деб атади.\n“Ўзи водийдаги учта аэропортнинг қувватидан тўлиқ фойдаланилаётгани йўқ. “Уларни кенгайтириш имконияти чекланган” эмиш. Э барака топгур, аввал бор салоҳиятини ишлатиб олинглар. Бундан 25 йил аввал ҳам Андижон аэропорти кунига 7-8 та рейс қабул қилган. Ҳозир ҳафтасига шунча рейс йўқ”, деб ёзади эксперт.\nО.Бакиров янги аэропортни қуришдан асл мақсад авиация бизнесини ошириш эканини шубҳа остига олган.\n“Агар акси бўлганида аввал моделлаштирилган иқтисодий асослари келтириларди. Бу аэропорт қурилиши лойиҳалаш ва пудрат ишлари билан имкон қадар кўп пул ўзлаштиришга қаратилган навбатдаги миллиард долларлик кэптив лойиҳа бўлади. 6 йиллик тажрибамиз инобатга олинса ва кэптив лойиҳалар ўзлаштирувчиларининг саноқли вакилларини номма-ном билишимиздан келиб чиқилса, аэропорт қурувчисиям яна бегона бўлмайди”, деб ёзади муаллиф.\nЎзбекистон “канадек ёпишиб олган тўртта олигарх ўғрини боқиш учун бутун ресурсларни уларнинг фойдасига тақсимлашга кўз юмадиган бой давлат эмас”лигини таъкидлаган О.Бакиров бу борада биргина Кутаиси аэропорти тарихини ўрганиб чиқишни тавсия этган.\nЭксперт шамол электр станциясининг салбий жиҳатини очиқлади\nЎзФА Қорақалпоғистон бўлимининг табиий фанлар институти қайта тикланувчи энергия бўлими бошлиғи Юсуф Камолов Беруний туманида биринчи шамол электр станцияси ишга туширилиши ҳақида гапирди (“Ишонч” газетаси, 12 апрель).\n100 МВт қувватли янги шамол электр станцияси 120 минг хонадонни энергия билан таъминлаши кутилмоқда. Анъанавий усулда электр энергияси ишлаб чиқариш учун газ ва нефть керак. Шамол электр станцияси лойиҳаси эса табиий ресурсларни тежашга хизмат қилади.\nЭксперт, айни чоқда, шамол ҳисобига ишлайдиган станцияларнинг салбий жиҳатлари, хусусан, қушлар учун хавфли эканига ҳам эътибор қаратган.\n“Станциянинг парраклари жуда катта бўлиб, улар сониясига 60 метр тезликда айланади. Демак, ўзига келиб урилган қушларни нобуд қилиши турган гап. Шу боис станциялар бунёд этиладиган жой дастлаб орнитологлар томонидан ҳам ўрганиб чиқилади... Баъзи давлатларда қушларнинг кўчиш мавсумида станциялар фаолияти вақтинча тўхтатиб турилади”, дейди Ю.Камолов.\nОлим илмий тадқиқотлар учун катта миқдорда маблағ зарурлигини ҳам ёдга олган.\n“Хорижда бирор ихтиро қилинса, ишонишади ва катта пулга сотиб олишади. Бизда, аксинча, негадир олимларимизга ишонишмайди. “Буларнинг қўлидан нима ҳам келарди?” дегандек лоқайд муносабатда бўлишади. Бизнинг энг оғриқли ва фожиали муаммомиз ана шунда”, дейди у.\nЭслатиб ўтамиз, яқинда Ўзбекистон энергетика вазири ўринбосари Шерзод Хўжаев 2050 йилгача мамлакатда табиий газ, кўмир ва нефть маҳсулотларидан ёқилғи сифатида фойдаланиш тўхтатилишини маълум қилди.\n“Банк ходимлари бурнимдан ип ўтказиб судради” – Юлдуз Усмонова клиника очишда дуч келган қийинчиликлари ҳақида\nТошкентда Ўзбекистон халқ артисти Юлдуз Усмоновага тегишли тиббий клиника тантанали равишда очилди (www.daryo.uz, 12 апрель). Тадбиркорликка қўл урган санъаткорнинг айтишича, клиникани очиш осон бўлмаган.\n“Мен илгари ашуламни айтиб юраверар эканман. Бизнесменларни фақат бой одам деб билар эканмиз. Бечора бизнесменларнинг қанча муаммоси борлигини ўзи билар экан, холос. Ҳокимлик-ку, якка ўзи қарор қабул қилишга қўрқади. Туманга ариза берсангиз, шаҳарга жўнатади, ундан кейин бошқасига юборади, хуллас, ҳаммаси асаббузарлик. Ҳокимликдагилар клиника очишга рухсат бергунига қадар бир йилдан ортиқроқ вақт ўтди. Ундан кейин банк бурнимиздан ип ўтказиб судради”, дея ҳикоя қилади хонанда.\nУсмонова банк ходимларидан қаттиқ ранжиганини айтган.\n“Мен-ку майли, бошқа ёшлар ҳам бизнес ғояси билан банкка борса, шундай бўлаверадими? Кредитни ҳам 22 фоиздан беришди, бу кичкина маблағ эмас. Юлдуз Усмонова бўлиб шунча қийинчилик билан кредит олсам бу кетишда биз ҳеч қачон ўсмаймиз. Банк бошқарувчилари 2-3 йилда ўзгариб турса ҳам бурни осмону фалакда экан”, дейди у.\nХонанда суҳбат давомида клиника учун лицензияни таниш-билишчиликсиз олгани ҳақида гапирган.\n“Очиғи, клиниканинг рухсатномасини бир-икки сўм бериб ёки Юлдуз Усмоноваман деб олганим йўқ. Соғлиқни сақлаш вазирлигидан таниш-билиш қилсам ҳам бўларди. Атайин устига бир тийин пул бермай, ҳаммасини қонун доирасида қилдим”, дейди Ю.Усмонова.\nЯнги очилган клиника хонанданинг биринчи тадбиркорлик иши эмас. Унинг Сергели туманида тикув фабрикаси ҳам бор. Интервьюлардан бирида Ю.Усмонова фабрикадан катта даромад олмаса-да, ёпа олмаслиги ҳақида айтиб ўтганди.\nОмбудсман: қашшоқлик болаларнинг таҳқирланиши хавфини оширади\nИжтимоий тармоқларда Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли туманида яшовчи аёл фарзандларига жисмоний ва руҳий тазйиқ ўтказаётгани акс этган видео тарқалиши ортидан Ўзбекистоннинг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили Алия Юнусова баёнот берди (www.gazeta.uz, 11 апрель).\n“Болаларга нисбатан зўравонликни тўхтатинг! Ҳар бир бола зўравонликдан ҳимояланиш ҳуқуқига эга. Биз жамият сифатида буни қабул қилмаслигимиз керак. Биз ота-оналарнинг фарзанд тарбияси учун масъулиятини кучайтиришимиз, болаларни шафқатсиз муомала ва зўравонликдан асраш учун барча имкониятларни ишга солишимиз лозим”, дейди у.\nА.Юнусова болаларнинг таҳқирланиши, калтакланишига олиб келаётган омилларга ҳам тўхталган.\nБолалар омбудсмани Алия Юнусова.\n“Ота-оналарнинг турмуш шароитининг оғирлиги, қашшоқ ва камбағаллиги, уларнинг спиртли ичимликларни истеъмол қилиши ва ўз фарзандларини ташлаб кетиши ҳамда миграцияси болаларнинг қаровсизлиги, таҳқирланиши ёки эксплуатацияси хавфини оширади. Болалар зўравонлик ҳолатлари ҳақида гапирмайдилар ва шунинг учун камдан-кам ҳолларда керакли ёрдамни олишади”, дейди Болалар омбудсмани.\nРасмий вакил болаларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилгани тўғрисидаги маълумотлар ижтимоий тармоқлар ҳамда ОАВда эълон қилинишидан олдин масъул органларга хабар берилиши мақсадга мувофиқ эканини айтган.\n“Чунки болалар мавзусининг ОАда ёритишнинг ўзига хос этикаси ва қонун-қоидалари, талаблари бор. Жабрланган болаларни таниш мумкин бўлган маълумотлар берилмаслиги керак”, дейилади муносабатда.\nУкраина уруши сабаб Ўзбекистонда дори-дармон тақчиллиги кузатилиши мумкин\nХалқаро вазият сабаб Ўзбекистонда аҳоли учун зарур 150 турдаги дори воситаларида узилиш бўлиши хавфи мавжуд (“Оила ва табиат” газетаси, 14 апрель). Қайд этилишича, президент Шавкат Мирзиёев раислигида фармацевтика тармоғини ривожлантириш масалалари бўйича ўтказилган йиғилишда соҳага оид элликка яқин муаммо санаб ўтилган ва уларга ҳамон ечим топилмаётгани танқид қилинган.\nЖумладан, қалбаки ва контрафакт дорилар сотилишига ҳалигача барҳам берилмагани, маҳаллий ишлаб чиқарувчилар амалиётда 15 фоизли нарх преференциясидан фойдалана олмаётгани қайд этилган. Мисол учун, 2021 йилда 24 турдаги қалбаки, 400 турдаги сифатсиз, 1,5 мингдан зиёд номдаги контрафакт ва 2,5 минг номдаги рўйхатдан ўтмаган дори ва тиббиёт буюмлари савдоси аниқланган. Бош прокуратурага бу борада назоратни кучайтириш топширилган.\nҲудудларни дори воситалари билан таъминланиш ҳолати ҳам мутлақо қониқарсиз деб баҳоланган.\nРасмий маълумотларга қараганда, Ўзбекистонда йилига 1,6 миллиард долларли 1,5 мингдан зиёд турдаги фармацевтика маҳсулотлари истеъмол қилинади. Шундан 647 турдаги дори ва тиббий буюмлар мамлакатда ишлаб чиқарилгани ҳолда, ҳар йили қарийб 1,2 миллиард долларли маҳсулотлар четдан келтирилади.\nАксилкоррупция агентлиги Раматовлар оиласининг коррупцияга алоқадорлигини ўрганмоқда