Намоз китоби (01) Намоз вақтлари бобидан қазо намозлари ва уларнинг ўқилиш тартиблари ҳақидаги бобгача - IslamHouse.com\nНамоз китоби (01) Намоз вақтлари бобидан қазо намозлари ва уларнинг ўқилиш тартиблари ҳақидаги бобгача ()\nНамоз вақтлари ҳақидаги боб\nҚирқ бешинчи ҳадис\nҚирқ олтинчи ҳадис\nҚирқ еттинчи ҳадис\nҚирқ саккизинчи ҳадис\nХуфтон намозининг афзал вақти\nҚирқ тўққизинчи ҳадис\nНамоздаги макруҳ амаллар боби\nЭллик биринчи ҳадис\nНамоз ўқишдан қайтарилган вақтлар боби\nЭллик иккинчи ҳадис\nЭллик учинчи ҳадис\nМазкур вақтларда ибодат қилиш ҳукми\nМазкур вақтларда қандай намоз ўқишдан қайтарилган?\nЭллик тўртинчи ҳадис\nНамоз араб тилида “солат” деб аталади. “Солат” сўзининг луғавий маъноси дуодир. Қози Иёз айтади: “Бу аксар тилшунос ва фуқаҳоларнинг фикри”.\nДуони “солат” деб номлаш араблар орасида кенг тарқалган. Дуо ва намоз сўзлари ўртасида жузъий боғлиқлик бор. Негаки, дуо намознинг бир қисми бўлиб, намозда дуо ҳам қилинади.\nШариатда намоз деганда такбир билан бошланиб, салом билан тугайдиган, маълум сўз ва хатти-ҳаракатлар воситасида Аллоҳга ибодат қилиш тушунилади.\nБеш маҳал намоз ислом дини рукнларидан, ҳатто “шаҳодатайн”дан кейинги энг улуғ рукн ҳисобланади. Намознинг фарз экани Қуръон, суннат ва уммат ижмоси ила собит бўлган. Ким намозни инкор қилса кофир бўлади. Намознинг фарз қилинишида диний, дунёвий, тиббий, ижтимоий, сиёсий жиҳатдан, шунингдек, тартиб-интизомга тегишли талай фойдалар бор. Агар инсон намознинг фойдаларини бирма-бир, батафсил санамоқчи бўлса, узундан узоқ гапиришга тўғри келади. Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло энг ҳикматли Зот бўлиб, Ўз ҳикмати ила уни фарз қилган. Намозни адо қилиш сабабли банданинг дунё ва охирати обод бўлади. Намознинг шарт ва рукнлари, фарз ва тўлдирувчи амаллари, шунингдек, уни бузувчи ва ноқис қилувчи амаллари мавжуд.\nНамоз шартларининг бири таҳорат бўлиб, у ҳақда юқорида сўзлаб ўтдик. Келгуси ҳадисларда намозга тааллуқли қолган ҳукмларни баён қиламиз, иншааллоҳ.\nعَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ وَاسْمُهُ سَعْدُ بْنُ إيَاسٍ – قَالَ: حَدَّثَنِي صَاحِبُ هَذِهِ الدَّارِ – وَأَشَارَ بِيَدِهِ إلَى دَارِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ – رضي الله عنه – قَالَ: ((سَأَلْتُ النَّبِيَّ – صلى الله عليه وسلم –: أَيُّ الْعَمَلِ أَحَبُّ إلَى اللَّهِ؟ قَالَ: الصَّلاةُ عَلَى وَقْتِهَا. قُلْتُ: ثُمَّ أَيُّ؟ قَالَ: بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ، قُلْتُ: ثُمَّ أَيُّ؟ قَالَ: الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، قَالَ: حَدَّثَنِي بِهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – وَلَوْ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِي)) .\nАбу Амр Шайбоний (исми Саъд ибн Иёс) роҳимаҳуллоҳ Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳунинг ҳовлисига қўли билан ишора қилиб, шундай дейди: “Менга ушбу ҳовли эгаси қуйидагиларни айтганди: “Мен Расулуллоҳ соллал-лоҳу алайҳи ва салламдан Аллоҳга энг суюкли амал қайси?, деб сўрадим. У зот: “Вақтида ўқилган намоз”, дедилар. “Сўнг қайсиниси?”, дедим. “Ота-онага яхшилик қилиш”, дедилар. “Кейинчи?”, дедим. “Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш”, дедилар. Менга буларни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар. Агар яна (навбатдаги энг афзал амаллар тўғрисида) сўраганимда, албатта унга ҳам жавоб берган бўлардилар” [Бухорий: 527 ва Муслим: 139].\n“Вақтида ўқилган намоз”, яъни вақтида ўқилган фарз намоздир. Чунки намоз сўзи бирон қайдсиз айтилганда фарз намоз тушунилади.\nСўнг Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу олийжаноб зот соллаллоҳу алайҳи ва салламдан афзал амалларнинг учинчиси ҳақида сўрайди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш”, деб жавоб қайтарадилар. Дарҳақиқат, жиҳод ислом динининг энг буюк мартабали амалларидан ва суянадиган устуни саналади. У сабабли Аллоҳнинг калимаси (дини) олий бўлади ва ёйилади. Уни тарк қилиш эса — Аллоҳ сақласин — ислом динининг вайрон бўлиши, мусулмонларнинг қадр-қиммати йўқолиши, куч-қувватлари кетиши, мол-мулклари талон-тарож қилиниши, ҳукмронликлари йўқолиб, давлатлари завол топишига сабаб бўлади. Жиҳод ҳар бир мусулмон зиммасида лозим бўлган фарз амалдир. Ким жиҳод қилмаса ва жиҳод қилишни кўнглига ҳам тугмай кўз юмса, қалбида нифоқнинг бир бўлаги билан вафот этибди.\n1 – Аллоҳ таолога энг суюкли амал ўз вақтида ўқилган намоз, кейин ота-онага яхшилик қилиш, кейин Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш. Албатта, булар негиз ва асос бўлмиш иймон ҳосил бўлгандан кейинги мартабалардир. Зеро, иймон асос ва тана бўлса, ибодатлар унинг шохларидир.\n3 – Амалларнинг мартабаси бирдек эмас, балки айрим-лари бошқаларидан афзал саналади. Улар ўртасидаги фарқ Аллоҳга суюкли бўлиши, фойдаси ва манфаатига қараб турлича бўлади. Шу сабабдан Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу қай бирини дастлаб қилиш лозимлиги ҳақида сўради.\n4 – Аллоҳ таоло амални қай даражада яхши кўришига қараб, уларнинг афзаллиги ҳам бир-биридан фарқли бўлади.\nعَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ: ((لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – يُصَلِّي الْفَجْرَ فَيَشْهَدُ مَعَهُ نِسَاءٌ مِنْ الْمُؤْمِنَاتِ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ ثُمَّ يَرْجِعْنَ إلَى بُيُوتِهِنَّ مَا يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ مِنْ الْغَلَسِ)) .\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бомдод намозини ўқирдилар. Мўмина аёллар ҳам йўл-йўл ёпинчиқларига ўралиб, у зот билан бирга намозда ҳозир бўлардилар. Намоз тугаб, аёллар уйларига қайтар эканлар, тонг қоронғулигидан уларни биров таниёлмас эди” [Бухорий: 578 ва Муслим: 645].\nОйша розияллоҳу анҳо зикр қилишича, саҳобия аёллар ёпинчиқларига ўралган ҳолларида Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бомдод намозини ўқиш учун чиқар эдилар. Намоздан сўнг ғира-шира пайтда уйларига қайтар, уларни кўрган одам тонг қоронғулигидан таниёлмас эди.\nУламолар бомдод намозининг афзал вақти хусусида ихтилоф қилишган. Ҳанафий мазҳаби уламолари қуйидаги ҳадисга биноан бомдодни тонг ёришгач ўқиган афзал, дейишган. Ҳадисда шундай дейилади: “Бомдод намозини тонг ёришгач ўқинглар. Зеро, шундай қилсангиз ажр-савоби кўпроқ бўлади”. Имом Термизий роҳимаҳуллоҳ ҳадисни келтириб: “ҳасан саҳиҳ”, деган.\nЖумҳур уламолар, жумладан уч имом: Молик, Шофеий ва Аҳмад (Аллоҳ уларни раҳматига олсин) бомдодни ғира-шира, тонг қоронғуси пайтида ўқиш афзал, деган фикрни билдиришган. Улар ўз фикрларини қўллаб-қувватлаш учун бир қанча ҳадислар келтиришган. Ойша розияллоҳу анҳонинг мазкур ҳадиси ҳам шулар жумласидан. Улар биринчи фикр эгалари далил қилган: “Бомдод намозини тонг ёришгач ўқинглар…” ҳадиси хусусида бир қанча жавоблар беришган. Улар орасидаги энг яхшилари қуйидаги икки жавобдир:\n1 – “Бомдод намозини тонг ёришгач ўқинглар”, деган буйруқдан унинг вақти қирганига аниқ ишонч ҳосил қилиб, кейин ўқинглар, деган маъно назарда тутилган. Негаки, баъзан шошилиб бомдод вақти кирмасдан, туннинг охирида ўқиб қўйиш ҳам мумкин.\n2 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Бомдод намозини тонг ёришгач ўқинглар”, деган сўзлари билан бомдод намозида узоқ қироат қилишга буюрганлар. Негаки, унда узоқ қироат қилиш мустаҳаб саналади. Бомдод намозида узоқ қироат қилинса, намоз тонг ёришиб келаётган пайтда тугатилади.\n1 – Бомод намозини аввалги вақтида ўқишга шошилиш мустаҳаб.\n2 – Хотин-қизлар намоз ўқиш учун масжидга келишлари жоиз. Бироқ бунда фитна хавфи бўлмаслиги ҳамда ясан-тусан қилмасдан келишлари шарт.\nعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رضي الله عنهما قَالَ: ((كَانَ – صلى الله عليه وسلم – يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ نَقِيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ إذَا وَجَبَتْ وَالْعِشَاءَ أَحْيَاناً وَأَحْيَاناً إذَا رَآهُمْ اجْتَمَعُوا عَجَّلَ. وَإِذَا رَآهُمْ أَبْطَئُوا أَخَّرَ وَالصُّبْحُ كَانَ النَّبِيُّ – صلى الله عليه وسلم – يُصَلِّيهَا بِغَلَسٍ)) .\nЖобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам пешинни кун қаттиқ қизиган (қуёш заволга оққан) вақтда, асрни қуёш тиниқ бўлиб турган вақтда, шомни кун ботганда, хуфтонни гоҳо ундай, гоҳо бундай, агар одамлар (масждига) йиғилганларини кўрсалар эртароқ ўқир, агар кеч йиғилсалар кечроқ ўқир эдилар. Бомдод намозини эса ғира-шира тонг қоронғуси пайтда ўқирдилар” [Бухорий: 560 ва Муслим: 646].\n“Асрни қуёш тиниқ бўлиб турган вақтда”, яъни қизармасдан олдин ўқирдилар.\nУшбу ҳадисда беш вақт намознинг афзал вақтлари баён қилинган.\nПешин намози қуёш заволга оққан пайтда, аср намози қуёш қизармай туриб, тиниқ бўлиб турган — ҳар бир нарсанинг сояси завол пайтидаги соясидан ташқари ўзига баробар бўлган — пайтда ўқилади. Шом қуёш ботганда ўқилади. Хуфтонда эса намозхонларнинг ҳолатига риоя қилинади. Агар улар аввалги вақтида — қизил шафақнинг ғойиб бўлиш пайтида — йиғилсалар ўша вақтда ўқилади. Агар кеч жамлансалар, у ҳолда хуфтонни туннинг аввалги ярмигача кечиктириб ўқиш мумкин. Аслида намозхонларга машаққат бўлмаса, хуфтонни туннинг ярмида ўқиш афзал ҳисобланади. Бомдод намози тонг қоронғусида, яъни тун қоронғуси билан кун ёруғлиги тўқнашган ғира-шира вақтда ўқилади.\nУшбу ҳадисдан пешин намозини ҳар доим дастлабки вақтида ўқиш афзаллиги келиб чиқади. Аммо аслида ундай эмас. Негаки, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам жазирама иссиқ кунлари пешинни кечиктириб ўқишга буюриб, шундай деганлар: “Агар ҳарорат кучайса, пешинни совутиб ўқинглар. Зеро, жазирама иссиқ жаҳаннамнинг шиддатли алангасидандир” [Муттафақун алайҳ]. Имом Муслим Хаббоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда шундай дейилган: “Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ернинг иссиқлигидан шикоят қилдик. Бироқ у зот шикоятимизни инобатга олмадилар”, яъни саҳобалар пешин намозини ер бироз совуганидан кейин ўқишни сўрадилар, бироқ у зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам намоз вақти чиқиб кетишидан хавотирланиб, шикоятларини инобатга олмади-лар.\n1 – Хуфтондан бошқа намозларни аввалги вақтида ўқиш-га шошилган афзал.\n2 – Хуфтон намозини туннинг ярмигача кечиктириб ўқиш афзал. Бу ҳақда саҳиҳ ҳадислар келган. Аммо намозхонлар эртароқ йиғилиб қолишса, уларни куттириб машаққатга қўймаслик учун улар йиғилган вақтда ўқилади.\n3 – Имом намозхонларнинг риоясини қилган ҳолда намозни енгиллатиши, уларни малоллантирмайдиган даражада тўкис ва узун ўқиши афзал.\n4 – Ҳадис бомдод намози тонг қоронғулигида ўқилишига далолат қилади. Бу эса: “Бомдодни тонг ёришгач ўқиган афзал”, деган уламоларга қарши далил бўлади.\n5 – Ҳадисда хуфтон намозини кечиктириб бўлса-да, жамоат билан ўқиш аввалги вақтида якка ҳолда ўқишдан афзал эканига далил бор.\nعَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ سَيَّارِ بْنِ سَلامَةَ قَالَ: ((دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ , فَقَالَ لَهُ أَبِي: كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ – صلى الله عليه وسلم – يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ؟ فَقَالَ: كَانَ يُصَلِّي الْهاَجِرَة – الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى – حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ , وَيُصَلِّي الْعَصْرَ , ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ. وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ. وَكَانَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُؤَخِّرَ مِنْ الْعِشَاءِ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ. وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا , وَالْحَدِيثُ بَعْدَهَا. وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلَ جَلِيسَهُ. وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إلَى الْمِائَةِ)) .\nАбу Минҳол Сайёр ибн Салама роҳимаҳуллоҳ айтади: “Мен ва отам Абу Барза Асламий розияллоҳу анҳунинг ҳузурига кирдик. Отам ундан: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам фарз намозларини қандай ўқир эдилар?”, деб сўрадилар. Абу Барза: “Сизлар “биринчи” деб номай-диган “ҳожира” (пешин) намозини қуёш заволга оққан пайтда ўқирдилар. Асрни (шундай вақтда ўқирдиларки, уни) ўқиб бўлганларидан сўнг биримиз Мадинанинг чекка жойидаги қароргоҳига бориб келса-да, ҳануз қуёш тирик бўлиб (сўниб-сарғаймаган ҳолида) турар эди”. Ровий айтади: “Шом намози хусусида нима деганини унутдим”. “Сизлар “атама” деб номлайдиган хуфтон намозини кечиктириб ўқишни яхши кўрар, шунингдек, хуфтондан олдин ухлаш ва ундан кейин суҳбатлашишни ёқтирмас эдилар. Бомдод намозини эса киши ёнидаги шеригини тайиндиган пайтда тугатар, унда олтмишдан юз оятгача ўқир эдилар”, деб жавоб берди”. [Бухорий: 547 ва Муслим: 647].\n“Сизлар “биринчи” деб номайдиган…”, “биринчи”дан мурод пешин намозидир. Негаки, Жаброил алайҳисалом Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламга энг биринчи пешин намозини ўқиб кўрсатиб берган.\n“Ҳануз қуёш тирик бўлиб турар эди”, “тирик”дан мурод қуёш соф ва тиниқ, ҳануз ўзининг иссиғи ва нури асоратини йўқотмаган ҳолда туришидир.\n“Атама”, деб араб тилида уфқдаги шафақ йўқолиб, туннинг учдан бири ўтгандан кейинги кечанинг қоронғусига айтилади. Бу ерда “атама”дан хуфтон намози кўзда тутилган. Аъробийлар хуфтон намози шу вақтда ўқилгани боис, уни “атама” деб номлашган.\nУшбу ҳадисда Абу Барза розияллоҳу анҳу фарз намозларнинг вақтларини зикр қилмоқда. У сўзини: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам пешин намозини қуёш ботиш томонга қараб оққан пайтда ўқир эдилар”, деб бошлади. Бу пешиннинг аввалги вақтидир.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам асрни шундай вақтда ўқирдиларки, намоздан сўнг намозхон-ларнинг бири Мадина шаҳрининг чеккасида жойлашган қароргоҳига бориб келар, шунда ҳам қуёш ўз иссиғи ва нури асоратини йўқотмаган ҳолда турарди. Бу асрнинг аввалги вақтидир.\nАбу Барзанинг Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам шомни қайси вақтда ўқишлари ҳақида айтган сўзини ровий унутиб қўйганди. Олдин айтиб ўтилганидек, шомнинг вақти қуёш ботиши билан киради.\nХуфтон намозини туннинг ярмида ўқиш афзал бўлгани боис, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни кечиктириб ўқишни хуш кўрар эдилар. Хуфтондан олдин ухлашни ёқтирмас эдилар. Чунки у хуфтон намозини афзал вақтидан ўтиб кетишига ёки жамоат бўлиб ўқий олмасликка сабаб бўлиши хавфи бор. Қолаверса, хуфтондан олдин ухлаш қаттиқ уйқуга чўмиб, таҳажжуд намозини тарк қилишга олиб бориши мумкин.\nХуфтондан кейин суҳбатлашиш бомдод намозини вақтида ўқишдан ёки жамоат намозидан қолдириши хавфи бўлгани учун ундан сўнг суҳбатлашишни ёқтирмас эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бомдод намозида олтмишдан юз оятгача ўқишларига қарамай, намозни киши ёнида ўтирган шеригини таний оладиган пайтда тугатар эдилар. Бу бомдодни ғира-шира пайтда ўқишларига далолат қилади.\n1 – Беш вақт намознинг аввалги вақтлари баён қилинди. Ҳар намоз вақтининг охирги қисми навбатдаги намознинг аввалги вақтининг бир қисми саналади. Икки намоз ўртасини ажратиб берувчи вақт йўқ.\n2 – Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хуфтондан бошқа намозларни аввалги вақтида ўқир эдилар.\n3 – Хуфтон намозини кечиктириб, афзал вақтида — туннинг яримида ўқиш афзал. Лекин бу олдин айтилганидек, намозхонларга машаққат туғдирмаслиги шарти билан.\n4 – Хуфтондан олдин ухлаш макруҳ. Негаки, у жамоат намозидан маҳрум қилиши ёки хуфтонни афзал вақтидан кейин ўқишга олиб бориши мумкин.\n5 – Хуфтондан кейин суҳбатлашиш макруҳ. Чунки у таҳажжуд намозидан ухлаб қолишга ёки бомдод намозини жамоат билан ўқимасликка сабаб бўлиши мумкин. Бироқ бундан хуфтондан сўнг ҳатто фойдали илм билан шуғулланиш ёки мусулмонларнинг манфаатларига доир иш юзасидан суҳбатлашиш ҳам макруҳ, деган ҳукм келиб чиқмайди.\n6 – Саҳобийнинг: “Сизлар “атама” деб номлайдиган…”, деган сўзи хуфтон намозини атама деб номлаш макруҳ-лигига далолат қилади. Имом Муслим ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Бадавий араблар хуфтон намозингиз номини ўзгартиб, сизларга ғолиб келмасин. Албатта у Аллоҳнинг китобида “ишо” (хуфтон) деб номланган” [Муслим: 644]. Ибн Умар розияллоҳу анҳу хуфтонни атама дейишларидан жаҳли чиқар эди. Лекин хуфтонни атама деб номлаш жоизлигига далиллар ҳам бор. (Ибн Умарнинг) бундан ғазабланиши унинг макруҳлиги учун, холос. Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Агар атама (хуфтон) ва бомдод намозида қанчалик ажр-савоб борлигини билганларида эди, унга эмаклаб бўлса ҳам келар эдилар”, деганлар [Бухорий: 2689 ва Муслим: 437].\n7 – Бомдод намози шу қадар тонг қороғусида ўқиладики, унда олтмишдан то юз оятгача қироат қилинишига қарамасдан, намоздан сўнг одам тонг ғира-ширалигидан фақат ёнидаги одамнигина таний оладиган бўлади.\n8 – Бомдод намозида узоқ қироат қилган афзал.\n9 – Киши билмаган нарсаси ҳақида сўралганида “билмай-ман”, деб айтишдан уялмаслиги керак. Чунки билмасдан фатво бериш Аллоҳ таоло номидан ёлғон гапириш демакдир. Олим одамнинг билмаган нарсаси ҳақида гапирмаслиги унинг қадрини туширмайди, балки илмсиз, ўйламасдан сўзлашдан тийилгани ва тавозелик билан ўз илми доирасидан чиқмагани учун қадрини кўтаради.\nКечаси хуфтондан кейин мубоҳ нарсалар ҳақида суҳбатлашиш макруҳ бўлса, кечаси билан беҳаё қўшиқлар эшитадиган, беадаб ва йўлдан оздирадиган журнал ва газеталарни ўқийдиган, уятсиз филм ва беҳаё расмларни кўрадиган, Аллоҳнинг зикри ва намоздан тўсадиган ўйинларни ўйнаб тунларини бедор ўтказадиган кишилар ҳақида нима деб ўйлайсиз?!\nУлар бомдод вақтига оз қолганда, Аллоҳнинг раҳмати тушадиган пайтда уйқуга кетишади ва уларни уйқуларидан фақат қуёш нури ва одамларнинг шовқун-сурони уйғотади. Натижада жамоат намозини ўтказиб юборишади, ҳатто баъзан бомдодни ўз вақтида ўқишмайди. Ҳаётларини шу тарзда ўтказаётган одамларга афсус-надоматлар бўлсин! Шайтон уларни йўлдан оздириб, фойдали нарсадан тўсиб, зарар берадиган нарсага буриб қўйган. Бундай одамлар Аллоҳни эсдан чиқарган ва шу сабабли Аллоҳ ҳам уларни ўзларининг ким эканини эсларидан чиқартириб қўйган кишилар жумласидан бўлиб қолишлари хавфи бор. Уларга ғафлат пардаси урилган, улар вақт ўтганидан сўнг ўзларига келишади, бироқ бу вақтда ибрат олишлари уларга фойда бермайди.\nعَنْ عَلِيٍّ – رضي الله عنه -: أَنَّ النَّبِيَّ – صلى الله عليه وسلم – قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ: ((مَلأَ اللَّهُ قُبُورَهُمْ وَبُيُوتَهُمْ نَارًا كَمَا شَغَلُونَا عَنْ الصَّلاةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتْ الشَّمْسُ)) . وَفِي لَفْظٍ لِمُسْلِمٍ ((شَغَلُونَا عَنْ الصَّلاةِ الْوُسْطَى – صَلاةِ الْعَصْرِ – ثُمَّ صَلاهَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ)) .\nوَلَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: ((حَبَسَ الْمُشْرِكُونَ رَسُولَ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – عَنِ الْعَصْرِ حَتَّى احْمَرَّتِ الشَّمْسُ أَوْ اصْفَرَّتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم -: شَغَلُونَا عَنْ الصَّلاةِ الْوُسْطَى – صَلاةِ الْعَصْرِ – مَلأَ اللَّهُ أَجْوَافَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَاراً أَوْ حَشَا اللَّهُ أَجْوَافَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَاراً))\nАли розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хандақ жанги куни шундай дедилар: “Аллоҳ мушрикларнинг қабрлари ва уйларини ўтга тўлдирсин! Улар то қуёш ботгунча бизни ўрта намоздан машғул қилиб қўйишди” [Бухорий: 2931 ва Муслим: 627].\nИмом Муслимнинг бир ривоятида: “Бизни ўрта — аср намозидан машғул қилиб қўйишди”, деб сўнгра шом билан хуфтон ўртасида асрни ўқидилар” [Муслим: 627].\nИмом Муслим Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан келтирган бошқа бир ривоятда шундай дейилган: “Мушриклар то қуёш қизаргунча ёки сарғайгунча Расулул-лоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни аср намозини ўқишдан тўсиб қўйдилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Аллоҳ уларнинг ичлари ва қабрларини ўтга тўлдирсин!”, ёки “Аллоҳ уларнинг ичлари ва қабрларини ўтга лиммо-лим қилсин”, дедилар [Муслим: 628].\nХандақ — ҳижрий бешинчи йили мушриклар мусулмон-ларни қамалга олган пайтда Мадинаи Мунаввара шаҳрининг шимолида шарқий ҳарра (қирра тошли тошлоқ жой)дан то ғарбий ҳаррагача Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобалар қазиган ўра — чуқурликдир.\n“Ўрта намоздан машғул қилиб қўйишди…”, яъни энг афзал намоздан. Аллоҳ таолонинг қуйидаги оятида ҳам “ўрта” сўзи шу маънода келган: “Шунингдек, сизларни ўрта уммат қилдик”, [Бақара: 134] яъни энг афзал ва энг яхши уммат қилдик.\nМушриклар Мадинага қўшин тортиб келганлари боис Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобалар то қуёш ботгунига қадар Мадинани ва ўзларини қўриқлаш ва ҳимоя қилиш билан машғул бўлиб қолишди ва асрни кун ботганидан кейин ўқишди. Шунда Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам мушриклар у зотга ва саҳобаларга етказган азияти ва энг афзал бўлмиш аср намозидан қолдирганлари учун Аллоҳ уларнинг ичлари ва қабрларини ўтга тўлдиришини сўраб дуо қилдилар.\nМаълумки, Аллоҳ таоло ўрта намозни сақлашга — ўз вақтида тўкис адо этишга тарғиб қилиб шундай деган: “Барча намозларни ва хусусан ўрта намозни сақланглар — ўз вақтларида адо қилинглар! Ва Аллоҳ учун бўйинсунган ҳолда туринглар!” [Бақара: 238]. Уламолар оятдаги “ўрта намоз”дан қайси намоз назарда тутилгани борасида бир қанча фикрларни билдиришган. Шавконий роҳимаҳуллоҳ улардан ўн еттитасини далиллари билан зикр қилган. Китоб чўзилиб кетишидан хавотирланиб ҳамда фойдаси оз бўлгани сабабли уларни бу ерда зикр қилишимизга ҳожат йўқ деб билдик. Аксар салаф ва халаф уламолар билдирган фикрга кўра, шунингдек, саҳиҳ очиқ-ойдин ҳадислар тақозо қилишича, оятдаги ўрта намоздан мурод аср намозидир. Бундан бошқа фикрлар заиф ва ҳужжат-далили кучсиз.\n1 – Ўрта намоздан мурод аср намозидир. Бунга “Саҳи-ҳайн”да Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ушбу ҳадис далолат қилади: “Биз оятда зикр қилинган ўрта намозни бомдод намози деб билардик. Аҳзоб куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шундай деяётганларини эшитдим: “Мушриклар бизларни ўрта намоз — аср намозидан машғул қилиб қўйишди”. Ибн Асир роҳимаҳуллоҳ айтади: “Аср намози ўрта деб номлаганининг сабаби, чунки у энг афзал ва ажр-савоби энг кўп намоз саналади. Шу боис уни ўз вақтида тўкис адо этишга алоҳида эътибор қаратилган”.\n2 – Намозни ўз вақтида адо этишга имкон бўлмаса, уни белгиланган вақтидан кейин адо этиш жоиз.\n3 – Бу воқеа “хавф намози” жорий қилинишидан илгари содир бўлган бўлса керак. Негаки, кейинчалик мусулмонлар хавф-хатар пайтида оёқда тик турган ёки уловларига минган ҳолларида намоз ўқишга буюрилганлар. Қози Иёз роҳима-ҳуллоҳ айтади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам асрни қасддан кечиктирдилар. Аммо хавф намози (жорий қилингач) бу (яъни, хавф-хатар пайтида намозни қасддан вақтидан кечиктириб ўқиш жоизлиги)ни насх — бекор қилган”. Ибн Ҳажар роҳимаҳуллоҳ айтади: “Ушбу фикр ҳақиқатга яқинроқ. Қолаверса, Аҳмад ва Насоий Абу Саид розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда айтилишича, бу воқеа хавф намозига тегишли “Энди агар (душман ҳужуми-дан) хавфда қолсангиз, пиёда ёки отлиқ ҳолингизда ибодат қилаверингиз!” [Бақара: 239] ояти нозил бўлиши-дан олдин содир бўлган”.\n4 – Намозни вақтида ўқишни унутиб қўйган одам уни эслаган пайтида ўқийди.\n5 – Золимнинг зулми миқдорича уни дуоибад қилиш жоиз. Чунки бу қасос ҳисобланади.\n6 – Уламолар айтишади: “Ушбу ҳадис Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларини маънодош сўзлар билан ривоят қилиш жоиз эмаслиги, балки уни сўзма-сўз нақл қилиш лозимлигини кўрсатади. Негаки, Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қай бир лафзни айтганлари борасида иккиланиб: “Аллоҳ уларнинг ичлари ва қабрларини ўтга тўлдирсин!”, ёки “Аллоҳ уларнинг ичлари ва қабрларини ўтга лиммо-лим қилсин” деди ва уларнинг бирига чекланиб қолмади. Ҳолбуки, мазкур ҳар икки лафз бир маънони англатади.\nعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما قَالَ: ((أَعْتَمَ النَّبِيُّ – صلى الله عليه وسلم – بِالْعِشَاءِ. فَخَرَجَ عُمَرُ فَقَالَ: الصَّلاةُ، يَا رَسُولَ اللَّهِ، رَقَدَ النِّسَاءُ وَالصِّبْيَانُ. فَخَرَجَ وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ يَقُولُ: لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي – أَوْ عَلَى النَّاسِ – لأَمَرْتُهُمْ بِهَذِهِ الصَّلاةِ هَذِهِ السَّاعَةِ)) .\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хуфтон намозини анча кечиктириб юбордилар. Умар розияллоҳу анҳу чиқиб: “Ё Расулуллоҳ, намоз (ўқимаймизми)? Аёллар ва ёш болалар ухлаб қолишди”, деди. Расулуллоҳ соллал-лоҳу алайҳи ва саллам бошларидан сув томчилаб турган ҳолларида чиқиб келдилар ва: “Агар умматимга машаққат бўлишидан хавотир олмаганимда, уларни ушбу (хуфтон) намозини шу пайтда ўқишга буюрган бўлар эдим”, дедилар” [Бухорий: 7239 ва Муслим: 642].\nБир куни Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳаяллаб, хуфтон намозини туннинг анчаси ўтган пайтгача кечиктирдилар, ҳатто бунча узоқ муддат кутишга тоқатлари етмаганидан аёллар ва ёш болалар ухлаб қолишди. Умар розияллоҳу анҳу у зотнинг ҳузурларига келиб шундай деди: “Намоз ўқимаймизми? Аёллар ва ёш болалар ётиб қолишди”. Пайғамбаримиз ғусл қилганлари сабабли бошларидан сув томган ҳолда уйларидан масжидга чиқиб келдилар ва агар намозни кутиб ўтирганларга машшақат бўлмаганда хуфтонни шу пайтда ўқиш афзал эканини баён қилиб, шундай дедилар: “Агар умматимга машаққат бўлишидан хавотир олмаганимда, уларни ушбу (хуфтон) намозини шундай кеч пайтда ўқишга буюрган бўлар эдим”.\nХуфтон намозини аввалги вақтида ўқиш афзалми ёки кечиктирибми? Бу хусусда уламолар ихтилоф қилишган. Бир гуруҳ уламолар хуфтонни аввалги вақтида ўқиш афзал, деган фикрни билдиришган. Улар ўз фикрларини қуйида-гича қўллаб-қувватлашган: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам хуфтонни одатда аввалги вақтида ўқир эдилар. Фақат хуфтон намозини кечиктириб ўқиш жоизлигини баён қилиш ёки бирон узр сабабли баъзи ҳолатлардагина уни кечиктириб ўқиганлар. Агар хуфтонни кечиктириб ўқиш афзал бўлганда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни ҳар доим кечиктириб ўқиган бўлардилар”.\nЖумҳур уламолар хуфтон намозини кечиктириб ўқиш афзал, деган фикрни билдиришган. Улар ўз фикрларига талай саҳиҳ ҳадисларни далил қилишган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳар доим хуфтон намозини кечиктириб ўқимаганларига келсак, бунинг сабаби у зот жамоат намозига келган одамларга машаққат бўлишидан хавотир олганларидир. Зеро, у зот бир куни тунда чиқиб шундай деганлар: “Агар умматимга машаққат бўлишидан хавотир олмаганимда, аслида мана шу хуфтоннинг (афзал) вақтидир” (Муслим: 638.).\n1 – Хуфтон намозини кечиктириб ўқиш афзал. Бундан фақат намозхонларга машаққат бўлишигина тўсади.\n2 – Бағрикенг, енгил динимизда машаққат-қийинчилик енгиллик ва осонликка сабаб қилинган.\n3 – Гоҳида баъзи ҳолат ва шарт-шароитларни инобатга олган ҳолда афзал бўлган амални тарк қилиб, ундан қуйи бўлган амални бажариш афзал бўлади.\n4 – Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг умматларига ўта меҳрибон ва шафқатли бўлганлар.\n5 – Баъзи аёл ва болалар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга жамоат намозига чиқардилар.\n6 – Умар розияллоҳу анҳу бетакаллуф бўлгани, Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг одоб-ахлоқларини яхши билгани боис у зот билан эркин муомалада бўлган.\n7 – Ҳадисда катталар тарафидан эътиборсизлик эҳтимоли бўлса ёки бирон манфаат кутилса, у ҳолда уларга огоҳлантириш бериш жоизлигига далил бор.\nУсулул фиқҳ уламолари наздида макруҳ — уни қилмаган одам савоб оладиган, қилган одам гуноҳкор бўлмайдиган амалдир.\nНамоздаги макруҳ амаллар намознинг мукаммаллигига путур етказади, бироқ уни бузмайди. Намоздаги макруҳ амаллар кўп. Муаллиф роҳимаҳуллоҳ улардан қуйидаги икки ҳадисда келганларинигина зикр қилган.\nعَنْ عائِشَةَ رضي الله عنها: أَنَّ النَّبِيَّ – صلى الله عليه وسلم – قَالَ: ((إذَا أُقِيمَتْ الصَّلاةُ وَحَضَرَ الْعَشَاءُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ)) .\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар: “Агар намозга иқомат айтилган пайтда кечки таом дастурхонга қўйилса, дастлаб кечки таомдан бошланглар” [Бухорий: 5465 ва Муслим: 557]. Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ҳам шу мазмунда ҳадис ривоят қилинган.\nДарҳақиқат, банда намозда хокисорлик билан ўзини паст олиб, фикри-зикри жамланган ҳолда туриши талаб қилин-ган. Чунки бу намознинг руҳи ҳисобланади. Намознинг тўкис ёки ноқислиги мазкур ишларнинг унда қай даражада бўлиш-бўлмаслигига қараб ўлчанади. Таом ёки ичимлик даструхонга қўйилган пайтда намоз вақти кириб қолса ёки жамоат намозига иқомат айтилса, еб-ичишдан бошлаш лозим. Токи намозхоннинг қорни тўйиб, фикру хаёли еб-ичишга бўлинмасин ва қалби намознинг мағзи бўлган хушуъ-хокисорликдан холи бўлмасин. Бу қачонки намоз вақти чиқиб кетиш хавфи бўлмаса, албатта. Борди-ю, намоз вақтининг чиқиб кетиш ёки макруҳ вақтга кириб қолиш хавфи бўлса, у ҳолда дастлаб намозни ўқиб олиш лозим бўлади. Негаки, мустаҳаб амал вожиб амални тарк қилишга сабаб бўлолмайди.\n1 – Овқат ва ичимлик дастурхонга қўйилган пайтда намоз вақти кириб қолса, модомики, намоз вақти чиқиб кетиш хавфи бўлмаса, аввал еб-ичиб олинади. Акс ҳолда, нима бўлган тақдирда ҳам дастлаб намоз ўқиб олинади.\n2 – Ҳадиснинг зоҳиридан бу ҳукмда таомга эҳтиёжи бор ёки йўқ одам бирдек экани тушунилади. Лекин кўпчилик уламолар шариатнинг мақсад-ғояларидан тушунган иллат — сабабга биноан бу ҳукм еб-ичишга эҳтиёжи бўлган одамгагина хос, дейишган.\n3 – Дастурхонга овқат қўйилиши қорни оч одам учун жамоат намозига чиқмасликка узр бўлади. Бироқ доимий суратда овқатланиш пайтини намоз ўқиладиган вақтга тўғирлаб олмаслик шарти билан.\n4 – Банда Раббига фикри-зикри жамланган ҳолда муно-жот қилиши учун ундан намозда хокисорлик билан туриши ва хаёлини чалғитадиган нарсалардан холи бўлиши талаб қилинади.\nعَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – يقُولُ: (( لا صَلاةَ بِحَضْرَةِ طَعَامٍ , وَلا وَهُوَ يُدَافِعُهُ الأَخْبَثَانِ )).\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шундай деганларини эшитганман: “Овқат тайёр турганда, шунинг-дек, катта ёки кичик ҳожат қистаб турганда намоз ўқилмайди” [Муслим: 560].\nЎтган ҳадисда банда намоз ўқир экан, Раб таоло ҳузурида фикру зикри жамланган ҳолда туришга шариатимиз тарғиб қилгани айтиб ўтилди. Бу эса хотиржамлик ва хокисорликка путур етказадиган сабабларни кетказиш ила амалга ошади. Шунинг учун шариатимиз қачонки, банданинг қорни очиб, овқат егиси келган ва унинг қалби шу билан машғул бўладиган пайтда ҳузурига таом келтирилганда намоз ўқишдан қайтарган. Шунингдек, катта ёки кичик ҳожат қистаб турганда намоз ўқишдан қайтаради. Негаки, ҳожати қистаб турган одамнинг ўй-хаёли ҳожатни ушлаб туриш билан банд бўлгани учун унинг намози тўкис бўлмайди.\nЗоҳирий мазҳаби уламолари ва шайхулислом Ибн Таймия ушбу ҳадиснинг зоҳирига биноан дастурхонга овқат қўйилган ёки ҳожат қистаб турган пайтда ўқилган намоз ботил, дуруст бўлмайди, деган фикрни билдиришган. Бироқ шайхулислом роҳимаҳуллоҳ зоҳирий мазҳаби уламоларидан фарқли ўлароқ: “Агар намозхоннинг қорни оч бўлсагина намози дуруст бўлмайди. Акс ҳолда дуруст бўлаверади”, деган қайдни қўшган. Зоҳирий мазҳаби уламолари эса ҳар қандай ҳолатда ҳам намоз дуруст бўлмайди, деган шоз (кўпчилик уламолар фикрига хилоф) фикрни айтишган.\nЖумҳур уламоларнинг фикрига кўра, бундай ҳолатдаги одам намоз ўқиши макруҳ саналса-да, бироқ унинг намози дуруст бўлаверади. Ҳадисдаги: “…намоз ўқилмайди”, деган сўздан мурод бундай ҳолатда адо қилинган намоз дуруст бўлмайди дегани эмас, балки намоз мукаммал бўлмайди деганидир.\n1 – Одам қорни очиб турган, шунингдек, катта ёки кичик ҳожати қистаб турган пайтда намоз ўқиши макруҳ саналади. Албатта, бу модомики намоз вақти чиқиб кетиш хавфи бўлмаса. Акс ҳолда, аввал намоз ўқиб олади.\n2 – Намозда хокисорлик билан ва фикри-зикри жамланган ҳолда туриш лозим.\n3 – Намозга халақит берадиган ҳар қандай нарсалардан четланиш лозим.\n4 – Овқат ёки ичимликка қаттиқ эҳтиёж бўлиши, шунингдек, катта ёки кичик ҳожатнинг қистаб туриши жума ва жамоат намозини тарк қилишга узр бўлади. Бироқ буни доимий равишда одат қилиб олмаслик ва мазкур ишларни имкон қадар намоз ўқиладиган вақтга тўғирлаб олмаслик шарти билан.\n5 – Санъоний роҳимаҳуллоҳ айтади: “Билингки, бу (яъни, бундай ҳолатда намоз ўқишдан қайтарилиши) банданинг ҳаққини Аллоҳ таолонинг ҳаққидан устун қўйиш дегани эмас. Аксинча, бу Борий (Яратувчи)нинг ҳаққини ҳимоя қилиш. Банда У зотга муножот қилишга тайёр бўлмаган қалб билан ибодатга киришмаслиги учун шунга буюрилган”.\n6 – Баъзи уламолар хушуъни қўрқиш ва хотиржамликни ўзида мужассам этадиган ҳис-туйғу деб изоҳлашган. У ички кечинма бўлиб, танада ибодатдан кўзланган мақсадга муносиб хотиржамликни келтириб чиқаради.\nУламолар айтишади: “Намоз Аллоҳ таолога муножот қилиш демакдир. Қандай қилиб уни ғофил-бепарво бўлган ҳолда адо қилиш мумкин!” Шунингдек, уламолар банданинг ўқиган намозидаги улуши (ажр-савоби) уни қай даражада уйғоқ қалб билан онгли равишда ўқишига боғлиқ эканига ижмоъ қилганлар. Бунга қуйидаги оят ва ҳадислар далил бўлади: “Мени зикр қилиш учун намозни тўкис адо қил!” [Тоҳа: 14]. “Ғофил кимсалардан бўлма!” [Аъроф: 205].\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: “Гоҳида бандага ўқиган намози (ажр-савоби)дан ўндан бирини ҳам, олтидан бирини ҳам ёзилмайди” [Абу Довуд, Насоий ва Ибн Ҳиббон ривояти]. Намоз Аллоҳни эслаш учун ўқилади. Намозхоннинг қалбида Аллоҳни улуғлаш ва эҳтиром қилиш бўлмаса, бу намознинг қадрини камай-тиради. Қалб ҳозирлиги дегани, қалбни намоздан машғул қиладиган нарсалардан холи қилишдир. Шунда намозда илм билан амал бир бўлиб, фикр чалғимайди. Намозда муножотдан қалб ғафлатда бўлишининг сабаби ҳаёти дунё муҳаббатидан келиб чиққувчи ўй-фикрлардир.\nШариатимиз муайян ҳикматларни кўзлаб, маълум вақтларда намоз ўқишдан қайтарди. Жумладан, кофирларга ўхшаб улар ибодат қиладиган вақтда ибодат қилмаслик. Намоз ўқишдан қайтарилган вақтлар учтадир:\nБиринчиси: Бомдод намозидан сўнг, то қуёш ердан бир найза миқдорида кўтарилгунча.\nИккинчиси: Кун тиккага келган пайтдан то заволга оққунча.\nУчинчиси: Аср намозидан сўнг, то кун ботгунча.\nعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما قَالَ: ((شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ – وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ – أَنَّ النَّبِيَّ – صلى الله عليه وسلم – نَهَى عَنْ الصَّلاةِ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ)) .\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Ишончли кишилар — улар қаторида мен энг ишонган киши Умар — гувоҳлик беришича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бомдод (намози)дан кейин то қуёш чиққунча ва аср (намози)дан кейин то қуёш ботгунча (нафл) намоз ўқишдан қайтардилар” [Бухорий: 581 ва Муслим: 826].\nعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ – رضي الله عنه – عَنْ رَسُولِ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – أَنَّهُ قالَ: ((لا صَلاةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَرْتَفِعَ الشَّمْسُ وَلا صَلاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغِيبَ الشَّمْسُ)) .\nАбу Саид Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бомдод (намози)дан кейин то қуёш чиққунча ва аср (намози)дан кейин то қуёш ботгунча (нафл) намоз ўқилмайди” [Бухорий: 586 ва Муслим: 827].\nМуаллиф роҳимаҳуллоҳ айтади: “Ушбу бобга тааллуқли ҳадислар Али ибн Абу Толиб, Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос, Абу Ҳурайра, Самура ибн Жундуб, Салама ибн Акваъ, Зайд ибн Собит, Муоз ибн Жабал, Каъб ибн Мурра, Абу Умома Боҳилий, Амр ибн Абса Суламий, Ойша, шунингдек, Сунобиҳий розияллоҳу анҳумдан ҳам ривоят қилинган. Бироқ Сунобиҳий Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан бевосита эшитмагани учун унинг ҳадиси мурсалдир”.\nУшбу ва бундан олдинги ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам бомдод намозидан кейин то қуёш чиқиб, ердан кўз ўлчовида бир найза (тақрибан уч метр) миқдорида кўтарилгунча, шунингдек, аср намозидан кейин то қуёш ботгунга қадар нафл намоз ўқишдан қайтармоқдалар. Чунки бу вақтларда ибодат қилиш мушрикларнинг қуёш чиққан ва ботган пайтда қиладиган ибодатларига ўхшаб қолади. Ҳолбуки, биз ибодатларимизда уларга ўхшашликдан қайтарилганмиз. Негаки, ким ўзини бир қавмга ўхшатса, у ҳам улардан бўлади.\nУламолармиз ўртасида бу борада ихтилоф бор. Жумҳур уламолар бу вақтларда намоз ўқиш макруҳ, деган фикрни билдиришган ва ўз фикрларига юқорида ўтган ва улардан бошқа саҳиҳ ҳадисларни далил қилишган. Зоҳирий мазҳаби уламоларининг фикрига кўра, бу вақтларда намоз ўқиш жоиз, намоздан қайтариб келган ҳадисларнинг барчаси мансух (бекор) қилинган.\nЖумҳур уламолар зоҳирий мазҳаб уламолари келтирган далилларга қуйидагича жавоб беришган: “Ушбу вақтларда намоз ўқиш жоизлигига далолат қилувчи ҳадислар мутлақ ёки умумий далиллар бўлиб, унда намоз ўқишдан қайтарувчи ҳадислар эса муқайяд ёки хос саналади. Фиқҳий қоидага кўра, бундай пайтда мутлақ ёки умумий далиллар муқайяд ёки хос билан изоҳланади. Натижада, мазкур вақтларда намоз ўқиш макруҳлиги келиб чиқади”.\nМаълумки, бирон ҳукмни мансух (бекор) қилинган деб айтиш учун дастлаб бир-бирига зиддек кўринган далиллар ўртасини мувофиқлаштиришга уриниш лозим. Борди-ю, улар ўртасини мувофиқлаштиришнинг имкони бўлмаса, ана ўшанда улардан бирига мансух (бекор) қилинган деб ҳукм қилиш мумкин. Мазкур масала борасида келган далиллар ўртасини эса ҳеч қийинчиликсиз мувофиқлаштириш мумкин.\nУламолар бу хусусда ихтилоф қилишган. Ҳанафий, моликий ва ҳанбалий мазҳаби уламоларининг фикрига кўра, бу вақтларда тавофдан сўнг ўқиладиган икки ракаатдан бошқа барча нафл намозлардан қайтарилган. Улар ўз фикрларига мазкур вақтларда намоз ўқишдан қайтарган ҳадислар умумий кўринишда айтилгани ва улар барча турдаги намозларни ўз ичига олишини далил қилишган.\nШофеий мазҳаби уламолари билдирган, имом Аҳмаддан келган бир ривоятга кўра ва Ибн Таймия ва бир гуруҳ ҳанбалий мазҳаби уламолари ихтиёр қилган фикрга кўра, бу вақтларда бирон сабабга боғлиқ бўлмаган мутлақ намозларни ўқишдан қайтарилган. Аммо масжидга кирганда ёки таҳоратдан кейин ўқиладиган икки ракаат намоз каби муайян сабабларга боғлиқ бўлган нафл намозлар эса ҳар қачон сабаби топилса ўқиш жоиздир.\nУшбу фикр эгаларининг далиллари қуйидагича: ушбу вақтларда намоз ўқишдан қайтариб келган ҳадислар умумий бўлиб, мазкур намозларни ўқишга буюрган ҳадислар эса хосдир. Юқорида айтилган фиқҳий қоидага кўра, ушбу вақтларда ўқишдан қайтарилган намозлар ичидан муайян сабабга боғлиқ бўлган намозлар истисно қилинади. Бинобарин, уларни бу вақтларда ўқиш жоиздир.\nБу борада келган ҳадисларни шу тарзда изоҳласак, барча далиллар ўртасини мувофиқлаштирган ва уларнинг ҳар бирига амал қилган бўламиз.\nНамоздан қайтарилган вақт намоз вақти кириши билан бошланадими ёки намоз ўқилгандан кейинми?\nУламоларимиз ушбу масала борасида ҳам турли фикрларни билдиришган. Ҳанафий мазҳаби уламолари билдирган, шунингдек, ҳанбалий мазҳабидаги машҳур фикрга кўра, намоздан қайтарилган вақт бомдодда бомдод вақти кириши билан, асрда аср вақти кириши билан бошланади. Бу фикр эгалари бир қанча ҳадисларни далил қилиб келтиришган. Жумладан: Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бомдод (вақти кирган)дан сўнг икки ракаатдан бошқа намоз ўқилмайди” [Термизий: 419 ва Абу Довуд: 1278]. Ушбу ҳадис бомдод вақти кирганидан кейин бомдоднинг икки ракаат суннатидан бошқа нафл намоз ўқиш ҳаром эканига далолат қилади. Негаки, ҳадисдаги “намоз ўқилмайди”, деган инкор кўринишидаги сўздан “намоз ўқиманглар” деган қайтариқ кўзда тутилган.\nКўпчилик уламолар нафл намоз ўқиш тақиқланган вақт бомдод вақти киришидан эмас, балки бомдод намозидан кейин бошланади, деган фикрни билдиришган. Бу фикр эгалари ҳам бир қанча ҳадисларни далил қилиб келтиришган. Жумладан, Абу Саид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бомдод намозидан кейин то қуёш чиққунча (нафл) намоз ўқилмайди” [Бухорий: 1197 ва Муслим: 827].\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Тонг намозидан кейин то қуёш чиққунча нафл намоз ўқилмайди”.\nУшбу фикрни қўллаб-қувватлайдиган бундан бошқа саҳиҳ ҳадислар ҳам келган.\nБиринчи фикр эгалари далил қилиб келтиришган ҳадисларнинг саҳиҳ ёки заиф экани борасида муҳаддис уламолар ўртасида ихтилоф бор. Бинобарин, улар иккинчи фикр эгалари келтирган саҳиҳ ҳадисларга тенг бўлолмайди.\n1 – Муайян сабабга боғлиқ бўлмаган мутлақ нафл намоз-ларни бомдод намозидан кейин то қуёш чиқиб, ердан уч метрга яқин кўтарилгунча ўқиш тақиқланади.\n2 – Аср намозидан кейин то қуёш ботгунча муайян сабабга боғлиқ бўлмаган мутлақ нафл намозларни ўқиш тақиқланади.\n3 – Айрим ҳадисларда мазкур вақтларда намоз ўқишдан қайтарилишининг сабаби кофирларга ўхшаб қолмаслик экани айтилган. Бу эса ибодатлар, урф-одатлар ва анъана-ларда кофирларга тақлид қилиш ҳаромлигини тақозо қилади.\nМуаллиф роҳимаҳуллоҳ намоз ўқишдан қайтарилган учинчи вақтни зикр қилмадилар. Ваҳоланки, бу ҳақда саҳиҳ ҳадислар собит бўлган. У ўта қисқа муддат бўлиб, қуёш тиккага келгандан то заволга оққунга қадар давом этади. Бу вақтда намоз ўқиш ҳаромлиги саҳиҳ ҳадисларда келган. Жумладан, Уқба ибн Омир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизларни уч вақтда намоз ўқишдан ва ўликларимизни кўмишдан қайтардилар”. Шулардан бири “Қуёш тиккага келган пайт”дир [Муслим: 831].\nАмр ибн Абаса розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам менга шундай дедилар: “Кун чиқиб, ердан бир найза миқдорида кўтарилганидан сўнг то кун тиккага келиб, найзанинг сояси на машриқ, на мағриб томонга оғмаган ҳолга келгунча намоз ўқийвер. (Қуёш тиккага келган пайтдан) кейин намоз ўқима. Зеро, бу пайтда жаҳаннам қиздирилади” [Муслим: 832].\nШариатимиздаги кўп ҳукмлар мушрикларга тақлид қилишдан қайтариш устига қурилган. Негаки, уларга тақлид қилиш инсон қалбига таъсир ўтказади ва аста-секин уларнинг ишлари кўзига чиройли кўриниб, уларга эргашишга олиб боради. Оқибатда, мусулмонларнинг куч-қуввати, бирлиги ва мустақиллиги йўқолиб, кофирларга тобе бўлиб қолишади ва уларнинг эътиқоди ва турмуш тарзи мусулмонларга сингиб кетади. Дин душманлари шу тариқа мусулмонларга ҳужум қилмоқчи бўлишади. Ислом эса мусулмонлар куч-қудратли ва ибодатлари, урф-одатлари, тақлидлари ҳамда барча ҳолатларда бир хил бўлишини, шунингдек, мусулмонлар ўзларига хос сифатга ва ўзгалардан ажралиб турадиган хусусиятга эга мустақил бир уммат бўлишини истайди.\nМинг афсуслар бўлсинки, асримиздаги мусулмонларни кофирларнинг ортидан кўр-кўрона эргашиб юрганини кўрамиз. Ғарбдан келган барча нарса зўр, яхши. Улар қилаётган ҳар бир иш чиройли. Гарчи бу ишлари дин ва одоб-ахлоққа зид бўлса ҳам. Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун.\nЁ Аллоҳ, Ўзинг мусулмонларни ғафлат уйқусидан уйғот, уларни ҳақ ва ҳидоят узра бирлаштир, албатта, Сен эшитгувчи ва дуоларни ижобат қилгувчи Зотсан.\nБу билан замонавий кашфиётлар ва саноат соҳасида кофирлардан ҳеч нарса ўрганиб бўлмайди демоқчи эмасмиз. Бундай илмларни ҳар бир одам ўрганиши мумкин. Аслида бу илмларни ўрганишга улардан кўра биз ҳақлироқмиз. Чунки биз бундай илмларни ўргансак, динимиз буюр-ганидек, тинчлик ва хотиржамликни ўрнатиш ва бандалар бахт-саодати йўлида ишлатамиз. Аммо бундай ихтиро ва кашфиётлар золим мустамлакачиларнинг қўлида бўлиши оламнинг йўқ бўлиши ва харобага айланишига сабаб бўлади.\nعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رضي الله عنهما ((أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رضي الله عنه جَاءَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ فَجَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ وَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أُصَلِّي الْعَصْرَ حَتَّى كَادَتِ الشَّمْسُ تَغْرُبُ. فَقَالَ النَّبِيُّ – صلى الله عليه وسلم -: وَاَللَّهِ مَا صَلَّيْتُهَا. قَالَ: فَقُمْنَا إلَى بَطْحَانَ فَتَوَضَّأَ لِلصَّلاةِ وَتَوَضَّأْنَا لَهَا فَصَلَّى الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَ)) .\nЖобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Умар ибн Хаттоб Хандақ жанги куни кун ботганидан сўнг келди-да, Қурайш кофирларини сўка кетди. “Ё Расулуллоҳ, асрни ўқиёлмадим, ҳатто кун ботаёзди”, деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Аллоҳга қасамки, мен ҳам ўқиёлмадим”, дедилар. Сўнг Бутҳон водийсига келдик. У зот намозга таҳорат қилдилар, биз ҳам таҳорат қилдик. Сўнг кун ботгач асрни, ортидан шомни ўқидилар” [Бухорий: 596, 945, 4112 ва Муслим: 631].\n“Хандақ жанги” бу жанг Аҳзоб жанги ҳам деб номланади. Олдин айтиб ўтганимиздек, унда Қурайш кофирлари Нажд қабилалари билан биргаликда мусулмонларга қарши жанг қилиш учун Мадинага бостириб келишади ва мусулмон-ларни қамалга олишади.\n“Бутҳон” Мадина шаҳридаги водийлардан бири.\nУмар розияллоҳу анҳу Хандақ жанги куни қуёш ботгандан сўнг Қурайш кофирларини сўккан ҳолида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ёнларига келади. Бунинг боиси Қурайш кофирлари Умарни аср намозини ўқишдан машғул қилиб қўйишгани ва то қуёш ботай дегунча уни ўқий олмагани эди. Умарга бу иш оғир ботганини кўрган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни тинчлантриш учун қасам ичиб, у зот ҳам ҳали аср намозини ўқимаганини айтадилар. Кейин Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам туриб таҳорат оладилар, саҳобалар ҳам таҳорат олишади ва қуёш ботганидан кейин аср намозини, ундан кейин шом намозини ўқишади.\n1 – Беш вақт намозларнинг қазосини ўқиш фарз.\n2 – Ҳадис зоҳиридан Хандақ жангида аср намозини то вақти чиққунча кечиктириш унутиб қўйиш сабабли эмас, балки қасддан бўлгани тушунилади. Уламолар рожиҳ санаган фикрга кўра, бу воқеа хафв намозига рухсат берилишидан олдин содир бўлган.\n3 – Ҳадисда модомики, жорий намознинг вақти чиқиб кетиш хавфи бўлмаса, дастлаб қазо намози ўқилишига далил бор. Борди-ю, жорий намознинг вақти чиқиб кетиш хавфи бўлса, у ҳолда қазо намозлар кўпайиб кетмаслиги учун аввал жорий намоз ўқилади.\n4 – Золимларни дуоибад қилиш жоиз. Чунки Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Умарнинг Қурайш кофир-ларини дуоибад қилишини инкор қилмадилар.\n5 – Бошига бало-мусибат тушган инсонга мусибатини енгиллатиш мақсадида тасалли бериш жоиз.\n6 – Ростгўй одам гарчи қасам ичиши талаб қилинмасада, қасам ичиши жоиз.\n “Шаҳодатайн”, (икки шаҳодат): Аллоҳдан ўзга ҳақ илоҳ йўқ, Муҳаммад Унинг пайғамбари, деб гувоҳлик беришдир.\n Ҳасан. Абу Довуд: 394, Термизий: 154, Насоий: 548 ва бошқалар ривоят қилишган.\n Мадинанинг шимолидан бошқа барча тарафи ҳарра (қирралик тошлоқлар) ва тоғлар билан, хурмозор боғлар билан ўралган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай катта қўшин Мадинага фақат шимол томондангина ҳужум қила олиши мумкинлигини билганларидан шу тарафни хандақ билан ўраттирдилар.\nМўғул татар қиссаси 15 -қисм\nPDF - Намоз китоби 01 - 715.7 KB\nDOCX - Намоз китоби 01 - 5.9 MB\nPDF - Mobile - Намоз китоби 01


Ҳиллари Клинтонни сайловдан кейин ўрмонда учратишди\n18:03 / 11.11.2016\nАҚШнинг Чаппакуа шаҳрида яшовчи (Нью-Йорк штати) Марго Герстер ўрмонда тасодифан АҚШ собиқ давлат котиби, 1 кун олдин президентлик сайловида мағлуб бўлган Ҳиллари Клинтонни учратиб қолди. Қиз у билан тушган суратини “Фейсбук”даги саҳифасида эълон қилган.\nГерстер жойлаштирган суратга изоҳ сифатида ёзишича, сайловлардан қаттиқ чарчагач, ўзининг севимли маскани бўлмиш Чаппакуада дам олишни мақсад қилганди. У тасодифан итлари билан сайр қилиб юрган Билл ва Ҳиллари Клинтонни учратиб қолган. Герстер имкониятни бой бермаган ҳолатда, собиқ давлат котибига сайловолди кампанияси учун миннатдорчилик билдирган.\nШундан сўнг, Клинтон унга ҳам ташаккур изҳор этган ва турмуш ўртоғи билан сайрни давом эттирган.\nҲиллари Клинтон Билл Клинтон сайр


Ivf-c narxi - Toshkent va butun O'zbekiston bo'yicha\n642 000 so'mdan\nДори шакли: инъекция учун эритма 1000 ХБ, 5000 ХБ\nфаол модда: 1000 ХБ ёки 5000 ХБ одам хорионик гонадотропини,\nёрдамчи модда: D-маннитол – 20,0 мг;\nэритувчи: натрий хлоридининг стерил изотоник эритмаси.\n1000 ХБ: 1, 3, 10, 20 флакон эритувчили флакон билан комплектда.\n5000 ХБ: 1, 3, 5, 10, 20 флакон эритувчили флакон билан комплектда.\nГипогонадотропик бузилишлар; крипторхизм, гипогонадизм, гипогонадотроп евнухоидизм, сперма астенияси, азооспермия, гипоменорея (узайган фолликуляр фазаси), гиперменорея ёки геморрагик метропатия, хавф туғдирувчи бола ташлаш, оддий аборт, асосий ва иккиламчи аменорея ёки ановулятор циклда қўлланади.\nIVF-C – ҳомиладор аёлларнинг сийдигидан ажратиб олинган, тозаланган одам хорионик гонадотропини (ОХГ) препарати. ОХГ – одам йўлдошидан олинадиган сувда эрувчан полипептид гормондир. ОХГ гипофизнинг ЛГ каби, лютеинловчи таъсир кўрсатади. Шунингдек ОХГ фолликулаларни стимуляция қилувчи фаолликка ҳам эга.\nЭркакларда IVF-C андрогенлар синтези учун уруғдонлардаги интерстициал ҳужайраларни (Лейдиг ҳужайраларини) рағбатлантириш учун, аёлларда ҳайз циклининг иккинчи фазасида сариқ тананинг функционал бутунлигини сақлаб туриш ва прогестерон секрециясини рағбатлантириш учун қўлланади.\nСунъий равишда уруғлантирилганда, IVF-C ни фолликулаларни якуний ривожланиши ҳамда матурацияси ва овуляцияни рағбатлантириш учун қўллаш керак. Демак, IVF-C ни Урофоллитропин ёки IVF-M (Менотропин) қўллагандан кейин, фолликула матурациясидан сўнг юбориш керак.\nШок: шок жуда кам ҳолларда кузатилиши мумкинлиги туфайли, етарли даражада назорат қилиш керак. Агар юзни қизариши, жиғилдон қайнаши, ҳансираш кузатилса, препаратни қўллашни тўхтатиш ва мувофиқ даволаш ўтказилиши керак.\nАллергия: тошмалар пайдо бўлганида препаратни қўллашни тўхтатиш керак.\nПсихоневрологик тизим: бош айланиши, қўзғалиш, уйқусизлик, депрессия, толиқиш кузатилиши мумкин.\nҚон томир тизими: кам ҳолларда қон томирлар тромбози ва бош мия қон томирлар тромбози ривожланиши мумкин.\nУзоқ вақт давомида узлуксиз юбориш: гиперсексуаллик, жинсий олатни доимий эрекцияси, акне ва гинекомастия эркакларда кузатилиши мумкин, трахифония, политрихия, клиторизм, акне каби маскулянизация белгилари аёлларда кузатилиши мумкин.\nБошқалар: агар препубертат ёшдаги пациентларни даволаш вақтида эрта жинсий етилиш белгилари ривожланса, препаратни қўллаш тўхтатилиши керак.\nАгар хорионик гонадотропин аёллардаги бепуштликни даволашда тухумдонларни рағбатлантирувчи гормонал терапия билан мажмуада ёки ундан кейин ишлатилса, тухумдонни шиши, шишган тухумдонни ёрилиши, асцит, плевра эффузияси билан кечувчи Meigs синдроми каби тухумдонни ўта қўзғалиши ривожланиши мумкин.\nКўп ҳомилали ҳомиладорликни ривожланиш хавфи мавжуд, бу ҳақида пациентларга эртароқ хабар бериш керак.\nАгар пациентда қоринда оғриқ, дискомфорт, қусиш, люмбаго ва бошқалар каби субъектив белгилар мавжуд бўлса, унинг аҳволини текшириш керак.\nАгар пациентда тухумдон ўсмаси бўлса, уни ички текширув ёрдамида тасдиқлаш керак.\nПрепарат болалар ололмайдиган жойда сақлансин ва яроқлилик муддати тугаганидан сўнг ишдатилмасин.\n• Простата бези карциномаси ёки андрогенларга боғлиқ бошқа неоплазмаси бўлган пациентлар ва ушбу ташхисга шубҳа қилинган пациентлар.\n• Гонадотропинларга олдиндан аллергик реакцияси бўлган пациентлар.\n• Эрта жинсий ривожланган пациентларга қўллаш мумкин эмас.\nIVF-C ни қуйидаги пациентларга эҳтиёткорлик билан қўллаш керак:\n• простатомегалияси бўлган пациентлар;\n• тутқаноқ, мигрень, астма, юрак ёки буйрак касалликлари бўлган пациентлар.\nОрганизмда суюқликни ушланиб қолиши, шишлар пайдо бўлиши кузатилиши мумкин, чунки андрогенлар синтези шунга олиб келади.\nАгар IVF-С препарати тухумдонлар фаолиятини рағбатлантирувчи гормон (ФСГ) билан мажмуада ёки ундан кейин буюрилса, тухумдонлар ўсмаси, шишган тухумдонни ёрилиши, асцит, гидроторакс билан кечувчи Meigs синдроми каби кучли реакция ривожланиши мумкин ва бундан ташқари, қонда гормоннинг концентрацияни ошиши ёки қон ивишини ошиши оқибатида тромбоз, мия инфаркти ривожланиши мумкин.\nМушак ичига юбориш учун мўлжалланган.\nКрипторхизм, гипогонадизм, гипогонадотроп евнухоидизм:\nАгар махсус кўрсатмалар берилган бўлмаса, IVF-C 5000 ХБ ёки 1000 ХБ ни мушак ичига кунора етарли вақт давомида юбориш керак.\nIVF-C билан даволаниш вақтида ҳаддан ташқари гонадал ривожланиш ва эрта жинсий етилишдан сақланиш учун синчков назорат ўтказилиши керак ва айниқса назорат ёш пациентларни даволашда талаб этилади.\nСперма астенияси, азооспермия:\nIVF-C 5000 ХБ дозада менотропинни 500 ХБ дозаси билан мажмуада, ҳар куни 90-120 кун давомида юбориш керак.\nГипоменорея (узайган фолликуляр фазаси):\nIVF-C 1000 ХБ дозада ҳайз кўриш циклини кутилган кунигача ҳар куни бир ҳафта давомида юбориш керак.\nГиперменорея ёки геморрагик метропатия\nIVF-C 1000 ХБ дозасини ҳайз кўриш циклининг иккинчи ҳафтаси давомида юбориш керак. Катта дозасини фақат шифокорнинг кўрсатмасига мувофиқ юбориш мумкин.\nХавфли бола ташлаш:\nIVF-C 5000 ХБ дозасини дарҳол юбориш керак ва сўнгра дозасини бола ташлаш хавфи йўқолгунича кунига икки марта такрорлаш мумкин. Натижада, дозаси 1000 ХБ гача камайтирилиши ва ҳафтада икки марта юборилиши керак.\nIVF-C 5000 ХБ дозасини ҳомиладорликнинг 2-3 ойлари давомида кунора юбориш керак ва 1000 ХБ дозаси навбатдаги 2 ой давомида юборилиши керак.\nАсосий ва иккиламчи аменорея ёки ановулятор цикл:\nТухумдонлар гипопитуитаризм томонидан чақирилган ёки тухумдонларни гипофизар гонадотропинга сезувчанлиги пасайган даврда шифокорнинг кўрсатмасига кўра менотропиннинг етарли миқдорини юбориш орқали рағбатлантирилиши керак.\nЭстрогеннинг миқдори етарли даражага эришилмагунича юборишни давом эттириш керак. Овуляция IVF-C ни кунига 2000 дозаси навбатдаги 1-2 кун давомида узлуксиз равишда юбориш орқали чақирилиши керак.\nЮбориш (қўллаш) учун тайёрлаш: хорионик гонадотропиннинг 1 флаконини ўрамининг тўпламига кирувчи 0,9% ли стерил натрий хлорид эритмасининг 1 мл да эритиш ва мушак ичига (м/и) дарҳол юбориш керак. Агар тайёрланган эритма ўзида ёд заррачаларни сақласа ёки рангги ўзгарган бўлса, юбориш мумкин эмас. Қолган эритмани ишлатиш мумкин эмас.\n1) Инъекция жойидаги оғриқ мушак ичига юбориш оқибатида бўлиши мумкин.\n2) Этанол таъсирида препаратда чўкма ҳосил бўлиши мумкинлиги туфайли, шприцни дезинфекциядан сўнг кўп бўлмаган эритувчи билан чайиш керак.\n3) Тайёрланган эритма дарҳол ишлатилиши керак.


Аҳоли хонадонларида буқаларни парваришлаш бўйича тавсиялар - Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги\nАҳоли хонадонларида буқаларни парваришлаш бўйича тавсиялар\nЗотни танлаш. Семиртириш учун аввало, гўшт йўналишидаги зотдор сигирлардан олинган буқачаларни танлаш лозим. Бўрдоқичиликка ихтисослашган фермер хўжаликларидан ёш зотдор буқачаларни сотиб олиш ҳам ишончли ҳисобланади. Уларни қисқа муддатларда семиртириб, сифатли ва энг кўп миқдорда гўшт олишга эришилади.\nПарваришлаш. 6–8 ойлик буқачаларни 15–18 ой давомида шундай боқиш керакки, токи уларнинг вазни 400–480 кг. га етсин. Бунинг учун буқаларни кўк ўт, силос, сенаж, пичан, илдизмевалилар, терт, дон, пахта шулхаси, кунжара, шрот ва беда билан озиқлантириш керак. Бу озуқаларнинг кўпи томорқанинг ўзидан чиқади.\nКўк ўт мол организми учун энг афзал ва қимматли озуқа ҳисобланади. У енгил ҳазм бўлади ва организмга яхши сингади. Вояга етган қорамолга бир кунда 70 килограммгача кўк ўт бериш мумкин.\nСилос қишки даврда буқа учун энг арзон ва тўйимли озуқадир. У ёввойи ўтлар (заҳарлилари асло ишлатилмайди), маккажўхори, кунгабоқар ва бошқа ўсимликлар поялари, илдизмеваларни майдалаб, бир-бири билан аралаштирилиб тайёрланади. Вояга етган буқага кунига 40 килограммгача силос берилади.\nПичан томорқада ўстирилган беда ва ўтлардан тайёрланади. Улар гуллаш бошланган пайтда ўриб олинса тўйимли бўлади. Молларга бир кунда 10–12 кг пичан берилади.\nСенаж-қорамол учун қимматли озуқадир. У томорқадан чиқадиган беда ва дуккакли экин пояларидан тайёрланади.\nИлдизмевалилар – қанд ва хашаки лавлаги, сабзи, турп – молга кузда ва қишда 15–30 килограммгача майдалаб берилади.\nТерт ем (кепак, шрот, кунжара, дон майдалари) ва дағал озуқа (сомон, хашак)ни аралашмаси. Сомон ва хашак сувда 2–3 марта ювилиб, 25 фоизгача ем ва мол бошига 30 грамм ош тузи қўшилгач, яхшилаб аралаштирилади. Кейин илиқ сувда 10–12 соат ивитиб қўйилади. Битта молга 5–6 килограмм берилганда жуда иштаҳа билан ейди ва тезда ҳазм қилади.\nДонли озуқалар (арпа, сули, нўхат, маккажўхори)нинг донлари молларга майдалаб ёки янчиб берилади.\nКунжара, шрот молга кунига 2–3 килограмдан берилади.\nБарда таркибида 85–95% сув бор. Молларга суткасига 80–90 литр барда едирилса улар тез семиради.\nБуқа яхши ва тўғри боқилса, унинг кунлик тирик вазни ўсиши 800–1200 граммга боради.


Душанбе Ўзбекистон ва Қозоғистондан 300 чоғли фуқаросини юртига қайтарди\n13 апрел 2021, Тошкент вақти: 14:56\n“Сомон Эйр” авиаширкати учоғи.\nТожикистон расмийлари ўзбекистонлик ҳамкасблари билан ҳамкорликда Ўзбекистонда вақтинча яшаб турган 97 нафар тожикистонликни ватанига қайтариб олиб келди.\nТожикистон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизмати маълумотига кўра, мазкур ватандошлар икки мамлакат чегарасидаги “Дусти” назорат-ўтказиш маскани орқали юртига қайтган.\nШунингдек, Қозоғистон расмийлари билан ҳамкорликда амалга оширилган ишлар натижасида 29 июнь куни “Сомон Эйр” авиаширкатининг махсус рейси билан Олмаота шаҳридан 200 нафар тожикистонлик Душанбега олиб келинган.\nРасмий маълумотларга кўра, шу кунда Тожикистонда коронавирусга чалинганлар сони 5900 нафарга етган, 4506 бемор соғайиб кетган, 52 нафари эса оламдан ўтган.


Етказиб беришдан олдин сизнинг буюртмангиз вируслардан ишончли ҳимояланганБарча курьерлар санитария талабларига мувофиқ ва жавоб беради\nGypertonorm ни ОЛИШ\nGypertonorm билан сиз гипертонияни унутасиз!\n1та қўллашдан кейин қон босимини нормаллаштиради\nАтеросклероз ривожланишининг олдини олади\nҚанд ва холестерин миқдорини пасайтиради\nГипертония сабабларини йўқотади ва умрни узайтиради\nАкция бўйича олишга шошилинг!\n145000 сум* 290000 сум\n*Курс дастури буйича буюртма бериш\nГИПЕРТОНИЯ НОГИРОНЛИККА ВА БЕВАҚТ ЎЛИМГА ОЛИБ КЕЛАДИ. 97% фоиз ҳолларда Гипертония одамларни умрбод ногирон қилиб қўяди ВА БЕВАҚТ ЎЛИМГА ОЛИБ КЕЛАДИ.\n97 ФОИЗ ҲОЛЛАРДА ГИПЕРТОНИЯ\nИНСУЛЬТ ВА ИНФАРКТНИ КЕЛТИРИБ ЧИҚАРАДИ\nИнфаркт ва инсульт га олиб келадиган атеросклерознинг ривожланиш хавфини оширади. Асосий сабаб – қонда холестерин миқдорининг юқорилигидир\nМИЯДА ҚОН АЙЛАНИШИНИНГ СУРУНКАЛИ БУЗИЛИШИНИ КЕЛТИРИБ ЧИҚАРАДИ\nХотиранинг кескин заифлашиши, шахсиятдаги ўзгаришлар, идрок ва диққатнинг пасайиши, бош оғриғи, бош айланишига олиб келади. Ақли заифлик ривожланиши мумкин\nТЕЗ РИВОЖЛАНАДИ ВА ҲАР 3 КИШИДАН БИРИНИ НОГИРОНГА АЙЛАНТИРАДИ\nОдам ишлаш қобилиятини йўқотади ёки уйда ёҳуд махсус шароитларда ишлайди. Кейинчалик янги қийинчиликлар пайдо бўлади. Баъзилари бошқаларини қўзғатади ва касаллик ўлимга олиб келади\nҚАРОВСИЗ ГИПЕРТОНИЯНИНГ АЛОМАТЛАРИ\nСИЗДА УШБУ АЛОМАТЛАР ТОПИЛДИМИ? ГИПЕРТОНИЯ СИЗНИ АЯНЧЛИ МАВЖУДОДГА АЙЛАНТИРМАСИДАН УНИ ЗУДЛИК БИЛАН ДАВОЛАНГ\nGYPERTONORM НИНГ САМАРАДОРЛИГИ\nКЛИНИК СИНОВЛАРДА ТАСДИҚЛАНГАН.\nВОСИТА 70 000 КЎНГИЛЛИЛАРГА ЁРДАМ БЕРДИ!\nЮрак-қон томир касалликларига қарши Жаҳон ташкилоти 12 ой давомида бир қатор клиник тадқиқотларни ўтказди. Учта кўнгиллилар гуруҳи 365 кун давомида клиник синовларда иштирок этди.\nсимптомларни йўқ қилади\nМоддалар алмашинувини бузади\nқўллашни талаб қилади\nҚисқа муддатли енгиллик\nкелтириб чиқариши мумкин\nсабабини йўқ қилади\n28 кун ичида муаммоларни\nҚўшимча таъсири йўқ\nКучли юрак уришини\nсабабига таъсир қилади\nGypertonorm нинг ўзига хослиги шундаки, унинг таркибига кирган ўсимлик нанокомпонентлари синергик равишда таъсир этиб, бир-бирининг ҳаракатларини тўлдиради ва кучайтиради. Улар кўникиш ва қўшимча таъсирни келтириб чиқармайди. Шунинг эвазига Gypertonorm 30 дақиқа ичида қон босимини нормал ҳолатга келтиради ва аутоиммун жараёнларини тиклаган ҳолда гипертония сабабини йўқ қилади.\nТаркибнинг ўзига хослиги Сифат сертификатлари билан тасдиқланган ва РФнинг давлат ёрдами\nдастурларига мувофиқ патентланган.\nҚондаги холестерин миқдорини пасайтиради. Силлиқ мушакларнинг қисилишини йўқ қилади\nТоксинларни чиқаради, қон оқимини яхшилайди\nҚонни тозалашга ёрдам беради\nОртиқча суюқликни чиқариб ташлайди\nИчакнинг ҳаракатлантирувчи фаолиятини тозалайди, кучайтиради ва яхшилайди.\nҚон босимини нормаллаштиради.\nИнфарктнинг пайдо бўлиш хавфини пасайтиради\n"Мен Gypertonorm ни тавсия қиламан! Унда гипертонияга қарши асосий қурол бўлган биофлавоноидлар бор! Ва бошқа маҳсулотларда бўлганидан фарқли ўлароқ, Gypertonorm да улар катта ҳажмда мавжуд бўлиб, бу шубҳасиз ушбу маҳсулотнинг афзаллиги саналади! Gypertonorm қон босимини қисқа вақт ичида ёш нормасига қадар тартибга солади ва гипертониядан халос бўлишни кафолатлайди. Мана 4 йилдан бери мен ўзимнинг беморларимга препаратни тавсия қилиб келмоқдаман ва микроинсультдан омон қолганларда ҳам ижобий ўзгаришларни кўрмоқдаман! Gypertonorm қон босимини самарали равишда пасайтиради, асаб тизимини тинчлантиради ва холестеринни тушириб, бу эса бемор таҳлиллари натижаларида сезилади. Препарат бутун организмнинг иммунитети учун катта йўқотишларни келтириб чиқарадиган халқ табобати ва таблеткадан фарқли ўлароқ, касалликнинг асосий сабабига синергик таъсир қилади"\nМАМНУН МИЖОЗЛАРНИНГ ЭФФЕКТИНИ\nМен ўсмирлик пайтимдан юрак ва қон босими муаммоларидан қўрқардим. Дадам ва ҳатто мен билмаган бобом - бизда барча эркаклар юраги хаста инсонлар бўлган. Ўсмирлигимдан соғлом турмуш тарзини олиб боришга интилганман. Аммо касалликка мойил бўлган организм билан келишиш жуда осон эмас экан. 30 ёшдан кейин қон босимим барибир кўтарила бошлагач, мен Gypertonorm ни ичишни бошладим. Курсдан сўнг кардиологимга мурожаат қилдим ва у менга ҳозир инфаркт бўлишдан кўра динозаврга ем бўлиш имкониятим кўпроқ эканлигини айтди. Шундай қилиб, мен албатта курсни мунтазам равишда такрорлайман.\nУзоқ вақт давомида нега бошим мунтазам оғриётганини тушуна олмасдим. Баъзан мен умуман қимирламай ётардим, ишдан жавоб сўрашга тўғри келарди. Мен бу гипертония эканлигини тасодифан билдим. Онам шундай тахмин қилдилар. Мен қон босимимни ўлчадим, у 150/114 чиқди. Қон босимим кучайиб, мунтазам 140/100 даражада туришни бошлаганда мен кунига таблеткаларни ичишга мажбур бўлдим. Кейин мен бутун умрим давомида кимё моддаларини ичиб юрмаслик учун Gypertonorm ни топдим. Мен аллақачон иккита курсни ичиб бўлдим ва жуда мамнунман! Ўзимни ҳис қилишим жуда яхши, таблеткалардан аста-секин воз кеча олдим. Gypertonorm ни ишлаб чиқувчилар туфайли ишлаш қобилиятим янада яхшиланди.\nМен илгари тез-тез К **** ни ичардим, гарчи у мунтазам қабул қилишга мос бўлмаса ҳам. Мен буни билмасдим ва аҳволим шу қадар ёмонлашдики, бир ҳафта ичида мен бир неча бор ҳушимни йўқотдим. Мен кардиологга мурожаат қилдим. У мени ёш боладек узоқ вақт койиди. К*** ни ичишни тўхтатишим ва Gypertonorm га ўтишимни айтди. Gypertonorm менга жуда мос келди. Тахминан бир ҳафта ўтгач, бошим айланиши тўхтади. Ойнинг охирига келиб, мен уни ичаётган давримда, ўзимни умуман аъло ҳис қила бошладим. Мен тўсатдан ўрнимдан туриб, тутқичларни ушлаганимда, бунга зарурат йўқлигини тушуняпман. Ҳушдан кетишдан олдинги ҳолатлар ҳам, кўз олдидаги яшил доирачалар ҳам йўқ.\n15 000 000 $ АҚШ доллари ва 8 йил вақт Gypertonorm нинг таркибий қисмларини тадқиқ қилишга сарфланди\nПрепарат олимларнинг сенсацион ишланмасига айланди. Профилактик тикланиш воситаси "Олтин ҳовонча" халқаро тиббиёт-фармацевтика мукофотига сазовор бўлди.\nКўп босқичли тестлар барча керакли лицензиялар ва сертификатларни олган ишланманинг самарадорлигини тасдиқлади.\nБИЗ ҚАНДАЙ ИШЛАЙМИЗ?\nАйни пайтда мамлакатимиз аҳолиси Gypertonorm ни фақат расмий сайтда буюртма бериш орқали олиши мумкин. Биз препаратни чегирма асосида, экспорт ҳисобига нархларни компенсация қилган ҳолда таклиф этамиз. Дорихоналарда 200 фоиз устама нарх қўйилмаслиги учун маҳсулот фақат расмий онлайн-дўконда таклиф этилади!\nСиз сайтимизда талабномани қолдирасиз\nМутахассисимиз сиз билан боғланади\nБиз буюртманнгизни етказиб берамиз\nАкция бўйича тақдим этилади\nСиз натижадан завқланасиз ва ҳаётдан қувонасиз!\nПочта ёки курьер\nорқали етказиб бериш\n25та оператор онлайнда\n10та одам гаплашмоқда


Муҳаммад Солиҳ: Мирзиëевнинг халққа яқинлашиш ҳаракатлари менга самимий кўринди! | МУҲАММАД СОЛИҲ\nПоделиться "Муҳаммад Солиҳ: Мирзиëевнинг халққа яқинлашиш ҳаракатлари менга самимий кўринди!"\n– Шавкат Мирзиëевнинг конституцияга хилоф тарзда президентлик ваколатини қўлига олганини танқид қилган эдим ва ҳозир ҳам бу ишнинг тўғри бўлмаганини айтаман. Лекин унинг президент сифатида қилаëтган ишлари¸ хусусан¸ йиллар давомида унутилган халқ олдига чиқиб¸ унинг дардига қулоқ сола бошлагани Мирзиëевнинг нияти яхши ва самимий эканига нисбатан¸ менда ҳам умид уйғотди. Бугун халқ Мирзиëевдан жиддий ўзгаришлар кутаëтган экан¸ шу халқнинг бир бўлаги сифатида¸ улар орасида мен ҳам борман¸ деди жумладан Муҳаммад Солиҳ.\n– Бугун Мирзиëевга¸ у қилмоқчи бўлаëтган иқтисодий ўзгаришларга кучли қаршилик кўрсатаëтган қудратли гуруҳ борлиги тўғри. Лекин президентнинг ортида бутун бир давлатнинг кучи-қудрати бор. Шунинг учун унинг “яхши ишлар қилмоқчиман¸ лекин мана булар йўқ бермаяпти”¸ деган баҳона қилишга ҳаққи йўқ. Президент жасур бўлиб¸ давлатни уни чирмовуқдек ўраб олган мафиядан қутқариши лозим. Бунинг учун йиллар керак эмас¸ бу ишни зудлик билан қилиш керак¸ дейди Муҳаммад Солиҳ.\nНаписал: nurbek // VIDEO, Суҳбат, Ўзбекча // Март 24, 2017\n← ‘Мирзиёев мухолифатга умид берди’ 10 апрел, 2017 →


19:40 04 Июл 2020\n16:07 14.06.2019 Ҳавола олиш\nЖорий йилнинг апрель ойи охирларида Россия президенти Владимир Путин Донбасс аҳолисига Россия фуқаролигини олиш жараёнини соддалаштириш тўғрисидаги фармонни имзолаганди.\nТОШКЕНТ, 14 июн — Sputnik. Россиянинг Ростов вилоятида Донбасс аҳолисига рус паспортларини бериш бошланди.\nРИА Новостининг хабар қилишича, Покровское қишлоғидаги махсус марказда ўзини мустақил деб эълон қилган Донецк халқ республикаси (ДХР), Новошахтинске қишлоғида эса ўзини мустақил деб эълон қилган Луганск халқ республикаси (ЛХР) аҳолиси қабул қилинмоқда. Маълум қилинишича, ЛХР аҳосининг илк беш нафарига аллақачон рус паспорти топширилган.\nЖорий йилнинг апрель ойи охирларида Россия президенти Владимир Путин Донбасс аҳолисига Россия фуқаролигини олиш жараёнини соддалаштириш тўғрисидаги фармонни имзолаганди. Ушбу ҳужжат халқаро ҳуқуқ нормаларига асосан инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш мақсадида имзолангани таъкидланган.


Токзорларни зараркунандалардан қандай ҳимояласа бўлади?\n22:52 26 Июля 2020\nТок барг ўровчиси - капалаклар туркумининг барг ўровчилар оиласига мансуб, асосан токзорлар ва резавор мевалар зараркунандаси ҳисобланиб, узумга катта зарар етказади. Капалакнинг катталиги қанотини ёзганда 14-18 мм, олдинги қанотлари сарғиш, кейинги қанотлари кулранг-қўнғир тусда. Ёш қуртлари кулранг, катта ёшдагилари эса қизғиш, боши ва елка қалқонлари қора-қўнғир тусда, узунлиги 14 мм.гача бўлади.\nКапалаклар апрел-май ойларида асосан қуёш ботгандан кейин учади. Урғочилари ток гул ғунчаларига биттадан етмиштагача тухум қўяди ва уларнинг эмбрионал ривожланиши 8-10 кун давом этади. Ёш личинкалар гул ғунчалари ичига кириб иплари ёрдамида тўр ҳосил қиладики, оқибатда зарарланган гул ғунчалари тушиб кетади. Битта қурт 30тагача гул ғунчаларини нобуд қилади.\nОб-ҳаво шаротига қараб қуртлар 3-5 ҳафта ривожланиб, тўридан ҳосил қилган уяларда ғумбакка айланади ва бу давр бир ярим - икки ҳафта давом этади. Иккинчи авлод капалакларининг урғочилари нўхатдай катталикдаги узум ғўраларига ўз тухумларини қўяди ва 5-10 кундан кейин улардан ҳосил бўлган қуртларнинг ҳар бири уч ҳафта давомида 17тагача узум доналарини еб нобуд қилади.\nЗарарланган узум доналари қурийди, намгарчиликдан эса чирийди. Қуртлар тўйиб вояга етгач, узум зангларини пўстлоқлари орасига кириб, шу ерда пилла ичида гумбакка айланади ва қишлайди. Ҳавонинг намлиги 70-90 фоиз, ҳарорат 18-25 даража бўлганда улар жуда яхши ривожланади.\nТок зараркунандларига қарши курашишда кимёвий фосфорорганик препаратлардан фозалон ва фосфамидни 0,2 фоизли эритмасидан ишлатилса, яхши самара беради. Дори сепиш биринчи авлод капалаклари пайдо бўлгандан 10-12 кундан кейин иккинчи авлод қуртларига қарши эса биринчи ишловдан кейин 12-15 кун ўтгач ўтказилади. Бундан ташқари касалликка чидамли навлар экилади, ток туплари ишком ва сўрига кўтарилади, токларга инсектицидлар билан ишлов берилади, эски пўстлоклар олиб ташланади.\nВилоят ўсимликлар карантини худудий инспекцияси Наманган шаҳар агроном инспектори.


Агар Сиз ёки яқинларингизни пахта теримига қатнашишга мажбурлашса, агар Сиздан пахта теримига бормаслик учун пул талаб қилишса, марҳамат, бу ҳақдаги маълумотларни биз билан ўртоқлашинг!\nФэйсбукдаги https://www.facebook.com/eltuzcom/ манзилида хабар қолдиринг\nёки info@uzbekgermanforum.org электрон манзилига мактуб йўлланг.\nЎзбекистонда пахта терими бошланди. Бу сафар ҳам қишлоқ хўжалигига умуман алоқаси бўлмаган талабалар ва бюджет ташкилотлари ходимлари пахта далаларига жўнатилмоқда.\nАмалдорлар кишилар пахта теримига ихтиёрий равишда жўнаб кетаётганини таъкидлаётганига қарамай, ўтган йиллар тажрибаси пахта йиғим-терими мажбурий эканини, унда қатнашишдан бош тортиш университетдан ҳайдалиш ёки ишдан бўшатилиш билан жазоланишини кўрсатмоқда.\nЎқитувчилар, тиббиёт ходимлари, талабалар ва бошқа кишиларни пахта теримига мажбурлаш орқали амалдорлар мамлакатимиз қонунчилигини қўпол равишда бузмоқда, одамларнинг фаровонлигига зарар келтирмоқда, уларнинг соғлиғига путур етказмоқда ҳамда ўқувчилар ва талабаларнинг таълим олиш сифати ёмонлашишига сабаб бўлмоқда.\nБизда бу қонунсизликка қарши курашиш учун фақат битта восита мавжуд. Бу ошкораликдир.\nСиз вазиятни ўзгартира олмайман, деб ўйлайсизми? Асло бундай эмас!\nСиз Ўзбекистонда фуқароларнинг меҳнат ҳуқуқларига қандай риоя этилаётганини кузатиб бораётган халқаро ташкилотларга аслида нималар содир бўлаётганини билдириш орқали ўзингизни мажбурий пахта теримидан қутқаришингиз учун илк қадамингизни ташлашингиз мумкин.\nЎзбекистон-Германия инсон ҳуқуқлари форуми ташкилоти жорий йилда пахта йиғим-терими мавсумидаги мажбурий меҳнатнинг мустақил мониторингини ўтказади. Биз ҳурматли ўқувчиларимизни ҳаққоний маълумотлар йиғишга кўмаклашишга чақирамиз.\nЭслатиб ўтамиз, мажбурий меҳнат – бу инсонни бирор жазо таҳдиди остида ҳар қандай ишни бажаришга мажбурлашдир. Мажбурий меҳнат Ўзбекистон Меҳнат кодексининг 7-моддаси билан тақиқланган.\nЎзбекистон-Германия инсон ҳуқуқлари форуми\ndata-title="Ўзбекистонда пахта кампанияси бошланиши муносабати билан Ўзбекистон-Германия инсон ҳуқуқлари форумининг мурожаати" data-description="Агар Сиз ёки яқинларингизни пахта теримига қатнашишга мажбурлашса, агар Сиздан пахта теримига бормаслик учун пул талаб қилишса, марҳамат, бу ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2016/06/rasm1609.jpg" data-url="https://eltuz.com/kundalik/197111/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">


1 августдаги тест синовларини янада адолатли ўтказиш учун таклиф\n23:35 / 16.07.2017\nОТМларга киришдаги тест синовларида адолатни, ҳаққонийликни таъминлаш ҳақида кўп ва хўб гапирилади. Бу масала нафақат бугуннинг масаласи, балки бу миллат, юрт келажаги билан ҳам чамбарчас боғлиқ.\n1 августдаги тестлар муҳокамасидаги доимий бир савол бор: “Нима қилса, тестларда бутунлай ҳақонийликни таъминлаш мумкин?”. Бу саволга ҳамма ўз дунёқараши, тажрибасидан келиб чиқиб фикр, таклиф айтишга ҳаракат қилади. Ҳозирги постимда мен ҳам ўзимнинг кичик таклифимни айтмоқчиман.\nАввало бир нарсани келишиб олайлик. Ушбу мавзу бўйича энг оддий ҳақиқатлар борки, уларни тан олмасдан туриб, фикр юритиш ножоиз.\nБиринчидан, имтиҳонларда 100% адолатни таъминлаш қийин, балки имконсиз ҳамдир. Бу кўп факторларга боғлиқ. Масалан, илмсиз бирор абитуриент таваккалига ҳамма саволга бир хил ҳарфли вариантни белгилаб чиқсаю, омади келиб ўқишга кирса, аслида бу ҳам том маънода адолатсизлик.\nИккинчидан, кириш жараёнларидаги адолатни битта таклиф билан ёки битта ислоҳот билан таъминлаб бўлмайди. Бунинг учун комплекс чора-тадбирлар зарур. Бундай деяётганимнинг боиси, ҳукумат томонидан айрим янгиликлар қилинган пайти баъзи инсонлар “бу билан ғирромлик бутунлай йўқолмайди-ку, шу ҳам янгилик бўлдими” дея асоссиз эътироз билдиришади. Худдики биттагина қарор қабул қилинсаю, шу қарор билан 100% ҳаммаси яхши бўлиб кетса, деб умид қилишади. Бундай бўлмайди. Буни тўғри қабул қилиш керак.\nЭнди таклифимга келсам. Аслида қуйида ёзилганлар янгилик эмас. Ўзим ўйлаб топганим йўқ. Шунчаки қоғозда бор, аммо амал қилинмайдиган бир қоида ҳақида.\nВазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги 393-сонли қарори билан тасдиқланган Низомда ҳам, бунгача амалда бўлган Низомларда ҳам бир қоида бор. Яъни агар абитуриент тест синовларига ўзи билан шпаргалка, телефон, калькулятор ва ҳ.к. ёрдамчи воситаларни олиб киришга уринса, ўша абитуриент тест синовларидан четлатилади, имтиҳонга киритилмайди.\nТасаввур қиляпсизми, ҳали абитуриент ўша воситалардан фойдалангани йўқ, ҳали ичкарига киргани йўқ, шунчаки олиб киришга уринди холос. Лекин шундай бўлсада амалдаги қонунчилик бўйича бундай нопок йўлга уринган абитуриент тестдан четлатилиши керак.\nБизда ҳолат қанақа?\nБизда лекин бунга амал қилинмайди. Ҳаттоки ОТМдагилар олдиндан руҳан бу қоидага амал қилмасликка тайёрланади – яъни олдиндан қўлга тушадиган телефонлар учун рақамланган конвертлар тайёрлаб қўйишади.\nПойабзалининг тагида телефон олиб киришга уринган абитуриентга ҳурмат-иззат кўрсатишиб, қўлига алоҳида рақам бериб, имтиҳонга киритиб юборишади. Тестдан чиққандан кейин анави абитуриент “Телефонимни тез топиб беринглар” деб дағдаға ҳам қилади.\nТаклифим оддий – қоидага амал қилиш керак! Тестга шпаргалка ёки телефон каби воситалар олиб киришга уринган абитуриентларни ўша заҳоти имтиҳондан четлатиш керак. Тамом! Таълимда кечириш, кўнгилчанлик, истисно бўлмаслиги керак. Қаттиққўл, қатъий қарор қабул қиладиган пайт келди!\nҚандай амалга оширилади?\nБундай кескин қарорга ўтишдан олдин обдон тарғибот ишларини олиб бориш керак. Бунда:\n- Телевидение орқали тест кунигача тинимсиз ижтимоий роликларни айлантириш керак. Яъни “бу йилдан бошлаб телефон олиб киришга уринганлар тестдан четлатилади. Ўз билиминга ишон! Таваккал қилиб, ғирром йўлини танлаб, 1 йил умрингни кетказма” деган мазмундаги роликни ҳар куни 20-30 марта ҳар бир телеканалда айлантириш керак. Ота-оналар ҳам кўриши лозим;\n- ДТМ варағини тарқатиш пайтида тилхатга қўл қўйдириб, огоҳлантириш хати бериш керак. “Ҳой, ўзингга қара, нопок йўлни танлаб, кейин бизни бошимизни оғритиб юрма” маъносида;\n- Тест куни имтиҳон бўладиган биноларнинг кириш эшиги тепасида катта қилиб эълон ёзиш керак. “Ҳалиям кеч эмас, бемаъни фикрингдан қайт ва таваккал қилма” қабилида.\n- Тест ўтадиган жойларда олдингидек рақамланган конвертлар тайёрланади. Фақат бу сафар ўз хоҳишига кўра телефонини топширганлар учун ишлатилади;\n- Агар ўз хоҳишига кўра бермасдан, текширувчи текширгандан кейин абитуриентдан чиққан қандай восита уни тестдан четлатишга асос бўлади. Ҳеч қандай раҳмдиллик бўлмаслиги керак! Ҳеч қандай! “Вой, билмай қолибман, пушаймонман, оёқларим тагига ёки уларнинг орасига қандай қилиб телефон тушиб қолганини билмайман” деган эртаклар инобатга олинмаслиги лозим.\n- Абитуриентлар йиғлайди, сиқтайди, дод солади, бирон шантажлари ўзимни ўлдираман, дейди. Қулоқ солмаслик керак, тамом! Битта истисно қилиндими, мақсадга эришилмайди.\nНима фойдаси бор?\n- Агар ўқишга қинғир йўл билан кирадиган усуллар ҳақида сўз кетса, аксарият абитуриентлар ўз ишларини “кўчадаги уддабурон”лар орқали ҳал қилиши, улар эса асосан ўз жавобларини телефон орқали етказиши маълум. “Паравоз”, “снайпер”, “бункер” каби усуллар ташкилий томондан бироз мураккаброқ ва шу сабабли ҳам телефонга қараганда камроқ одам бундай харажатларга маблағ топади.\n- Кириш пайти минг чиғириқдан ўтказишса ҳам, барибир ичкарида телефондан фойдаланадиганлар сони жуда-жуда кўп. Чунки ҳеч ким оқибатидан қўрқмайди ва абитуриентларнинг 90%и онгли равишда ёрдамчи воситалар олиб киришга уринади. Агар таклиф этилаётган усул қўлланилса, 40-50% абитуриент таваккал қилмайди. 1-йили оммавий равишда ҳамма ғирромчилар тестдан четлатилса, кейинги йили 80% абитуриент телефон олиб киришдан воз кечади.\n- Бу кўчадаги “қора бозорга” ҳам таъсир ўтказмай қолмайди. Сабаби кўпчилик “уддабурон”лар ўз таклифларини айнан телефон билан боғлашади. “биз зўр домлаларни йиғиб қўямиз, сен телефон орқали саволни ўқийсан ёки расмга олиб флешкани жўнатасан, биз жавобларини телефонда айтамиз” деган таклифлар энг кўп учрайди. Агар таклиф этилаётган усул қўлланилса, автоматик равишда мана шундай “уддабуронлар”нинг бозори ўлади.\nТанганинг бошқа томони\nМасаланинг яна бир томони бор. Ушбу таклиф ишга тушса, унда бошқача йўлга ўтишади. Яъни телефонларни тестдан бир кун олдин аудиториянинг ўзига олиб кириб бериш бўйича таклифлар кўпаяди. Қабул комиссияси масъул вакили, институт ходими, бино қоровули ёки имконияти бор бошқа инсонлар телефонни олиб кириб бериш шарти эвазига яхшигина пул сўрашни бошлайди. Хўш, бундай вазиятда оддий халқ жабр кўриб, пули кўпларга, имконияти борларга осон бўлмайдими?\nЙўқ, аксинча! Мен бошқача фикрдаман.\nҚаранг, ҳозир ҳам тест пайти телефондан фойдаланаётганлар кўп, шундайми? Ўша аудиториядаги бошқа абитуриентлар ана шундай қинғир йўлдан фойдаланаётганларга бепарво бўлади. “Ҳой, телефонингни олиб қўй” демайди ёки кузатувчи, назоратчиларга бу ҳақида хабар бермайди. Нима учун? Чунки ўзини ёнида ҳам телефон бўлади-да! Ҳамманинг кўнглида қинғир ният бўлгандан кейин, кўр кўрни қоронғуда топади деганларидек, улар ҳам бир-бирини қўллаб-қувватлайди.\nЭнди вазият ўзгарди, мен айтган таклиф ишга тушди. Кириш чоғида қўлга тушган абитуриент аяб ўтирилмасдан четлатилди. Бундан қўрққанлар, гарчи керак бўлса ҳам, ноилож телефонини ташлаб киришди. Аудиторияда деярли ҳамма аламзада. Мана шунақа пайти биронта “крутой”га телефон олиб кириб беришган бўлса, унда қолганлар уни “талаб ташлайди”. Нега биз олиб кира олмаймизу, сен фойдаланасан, дейишади. Ичкарида жамоатчилик назорати табиий йўл билан кучайди. Бу оддий психология.\nКейинчалик бундай назорат бункер, паравоз, снайпер кабиларга ҳам ўтади. Телефондан омади келмаганлар, ҳеч нарсасиз тестга кирганлар қолганларни ҳам ҳалол бўлишини хоҳлайди ва биргн қинғирликни кўргач, жанжал қилади, курашади.\nҲозир ҳалоллардан қинғирлар кўплиги учун уларнинг овози чиқмай қоляпти холос.\nЯна бир бор айтаман, бу усул муаммони тўлиқ ечмайди. Қисман ёрдам беради холос. Лекин вазиятга реал кўз билан қарасак, мана шу оддийгина қарор орқали муаммонинг катта фоизи ечилади.\nҚатъийлик пайти келди. Кескин қарорларни қабул қилиш лозим. Бой берилган ҳар бир кун йилларга тенг бўлиши мумкин.\nСизчи? Сизнинг бу борадаги фикрингиз қандай?\nТаҳририятдан: "Қайта алоқа" шаклимиз орқали ёки info@kun.uz электрон манзилимизга масала юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларингизни жўнатишингиз мумкин. Энг сара фикрлар сайтимизда ёритилади.\nШавкат Мирзиёев тест синовлари тизими эскирганини айтди\n15 август куни 155 та ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида саралаш тест синовлари ўтказилади\nКейинги йилда тест синовлари онлайн кўринишда бўлиши кутилмоқда\nТест имтиҳонларини ёритиш учун келган журналистнинг барча суратлари ўчириб юборилди


ИнтерФУТБОЛ :: Ривожланаётган, «Спорт»!\nЎтган ҳафта рўй берган воқеалар Ўзбекистонда футбол дарҳақиқат ривожланаётганини билдирди. Йўқ, бу ишонч янги қурилган стадионлар ёхуд жамоаларимизнинг (албатта, ёшлар ва ўсмирлар даражасида) эришаётган ютуқлари билан боғлиқ эмас. Аслини олсак, замонавий иншоотлар ва инфратузилма аъло даражада, демак энди улардан фойдаланишни ҳам ўрганиш лозим. Ўз навбатида, бугун юртимизда миллионлар ўйини ривожига ҳисса қўшаётган яна бир мавзуга тўхталишни жоиз топдик.\nСўнгги пайтларда UzReport ҳақида жуда кўп гапирилди. Ҳа, бу канал аввалига АПЛ ва ЕЧЛ, кейин эса Европа Лигаси ҳамда Испания чемпионати трансляциялари ҳуқуқини сотиб олиб, мухлисларга кўп сюр-призлар тақдим этди. Ишонамизки, ҳали бу каби совғалар давомли бўлади. Аммо бизни UzReportдан ҳам кўра кўпроқ ўзимизнинг қадрдон «Спорт» канали ҳайрон қолдирди, десак муболағага йўйманг. Ҳа, ниҳоят орзиқиб кутилган воқеа рўй берди - «Спорт» телеканалида Италия «А» серияси ва Франция чемпионати ўйинлари трансляция қи-линмоқда.\nДарҳақиқат, Европанинг кучли чемпионатлари баҳсларини жонли эфирда кузатишга нима етсин? Ниҳоят, шу кунларга етганимиздан бениҳоя хурсандмиз. Аслида, «Спорт»нинг бу борада ташаббус кўрсатиши ҳақида анчадан буён гапирилаётганди. Тинимсиз саъй-ҳаракатлар самараси ўлароқ, миллионлаб мухлислар шиддатли учрашувлар жозибасидан баҳра олиш имкониятини қўлга киритишди. Тўғри-да, футбол ривожи фақат яшил майдондаги ғалабалар, дегани эмас-ку. Агар шундай бўлганида, ҳозир спортнинг бу турига фақат Европа ва Жанубий Америкадагилар қизиқишарди, холос. Футболнинг миллионлар ўйинига айланишига сабаб - у бошқа спорт турларига қараганда оммавийроқ. Футболга нисбатан меҳр- нинг ошишида эса трансляцияларнинг ўрни беқиёс.\nУмид қиламизки, «Спорт» телеканалининг бу каби хайрли ишлари давомли бўлади. Зеро футбол ривожида телевидение алоҳида ўрин тутади. Ишонинг, агар Ўзбекистон чемпионатининг ҳар бир учрашуви экранлар орқали намойиш этиб турилса, олий лига баҳсларига ҳам жон киради. Дейлик, қайсидир ўйиннинг шиддатли кечгани ёхуд ҳакамларнинг қўпол хатолари кузатилгани ҳақида турли гап-сўзлар урчийди. Учрашувни бевосита ёки телевизор орқали кузатмаган томошабин эса бу борада аниқ тасаввурга эга бўлмайди. Бир ўйлаб кўринг, ўша учрашув бутун Ўзбекистонда трансляция қилиниб, майдондаги ҳар бир шахс - футболчи ва ҳакамлар мунтазам камера назоратида бўлишсин-чи, ўйиннинг жозибаси янада ортиши турган гап. Қолаверса, баҳсли вазиятлар бўйича мухлис ва мутахассисларнинг хулоса чиқаришлари осонлашади.\nДемак, мамлакатимизда фаолият юритаётган телеканаллар Европанинг кучли чемпионатлари трансляцияларини босқичма-босқич йўлга қўйиб боришмоқда. Бунинг учун улардан миннатдормиз. Мана энди, ўша ўйинлар орасига олий лига ва кубок баҳслари ҳам киритилса, нур устига аъло нур бўларди. Табиийки, мазкур масалада асосий масъулият яна «Спорт» телеканали чекига тушади. Ишонамизки, тез орада бу борада ҳам ижобий янгиликлар кузатилади.\nДарҳақиқат, «Спорт» телеканали ички биринчиликни ёритишда байроқдор бўлиши лозим. Чунки жаҳон футболига шинаванда мухлисларнинг аксарияти Ўзбекистон чемпионатига икки карра кўпроқ қизиқишади. Тўғри-да, севимли жамоамиз иштирокидаги ўйинни бевосита стадиондан кузатиш, қандайдир сабаб туфайли аренага боролмасак, телевизор орқали томоша қилишга нима етсин?\nЯнгиликлар инъикоси «Спорт»да ҳам намоён бўлганидан хурсандмиз, албатта. Бироқ энди бошланган ишни шу йўсин давом эттириш муҳим аҳамиятга эга. Мухлис учун ҳамма нарса қизиқ. Элита тугул биринчи лига ўйинлари намойиш этилса ҳам, томоша қиладиган одам албатта, топилади. Муҳими - ўша учрашув шиддатли ва муросасиз, спорт принципларига хос, чиройли вазиятларга бой тарзда ўтсин.\nИталия ва Франция чемпионати ҳаммага муборак бўлсин, дўстлар!\nФутболнинг миллионлар ўйинига айланишига сабаб - у бошқа спорт турларига қараганда оммавийроқ. Футболга нисбатан меҳрнинг ошишида эса трансляцияларнинг ўрни беқиёс.\n05:59 МАККОР МЕРДОК ёки яна футболдаги катта пуллар ҳақида (0)


“Ҳазорасп” эркин иқтисодий зонасига элчихоналар бириктирилди - Халқ сўзи\n“Ҳазорасп” эркин иқтисодий зонасига элчихоналар бириктирилди\n17:39 18 Август 2020 Ҳужжатлар\n“Хоразм вилоятида тадбиркорликни ривожлантириш ва унинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Президент қарори қабул қилинди. Бу ҳақда "Ҳуқуқий ахборот" канали хабар берди.\nҚарорга мувофиқ, Хоразм вилоятида 2020–2022 йилларда умумий қиймати 2,2 трлн сўмлик 84 та инвестиция лойиҳалари, бундан ташқари умумий қиймати 516,8 млн долларлик 26 та истиқболли инвестиция лойиҳалари амалга оширилади.\n2021 йил 1 апрелга қадар 26 та йирик инвестиция лойиҳалари билан бир вақтда вилоятнинг ҳар бир туманида қўшимча янги саноат ишлаб чиқариш лойиҳалари ишга туширилади.\n“Ҳазорасп” эркин иқтисодий зонасининг (ЭИЗ) қишлоқ хўжалигида фойдаланилмаётган бўш турган ер участкалари ҳисобидан кенгайтириладиган ҳудудлар белгиланди.\nҚарорга кўра, ЭИЗга Ўзбекистоннинг тегишлича хориждаги дипломатик ваколатхоналари бириктирилди.\nБириктирилган элчихоналар вилоят ҳокимлиги билан биргаликда тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ҳисобидан ЭИЗда янги инвестиция лойиҳаларини жойлаштиради.\nХоразм вилояти ҳокимлиги ҳузурида юридик шахс ташкил этмасдан Инфратузилма жамғармаси ташкил этилиб, унинг маблағлари ЭИЗнинг кенгайтирилган ҳудудларида инфратузилма қурилишини молиялаштиришга йўналтирилади.\n2020 йил 1 сентябрдан бошлаб экспорт қатновларда Хоразм вилояти ва Тошкент шаҳри ўртасида экспорт қилувчиларга темир йўл юк қатнови тарифларига 50 фоиз чегирма жорий этилади.


Зеленский ва бугунги Украина: умидлар оқланадими? (1-мақола)\nЗеленский ва бугунги Украина: умидлар оқланадими?...\n01.10.2019 15:06 0 2060\nУкраинани турли йилларда – Украина социал-демократик партияси етакчиси Леонид Кравчук (1991-1994), партиясиз Леонид Кучма (1994-2005), «Бизнинг Украина» партиясидан Виктор Ющенко (2005-2010), «Минтақалар партияси»дан Виктор Янукович (2010-2014), шунингдек Пётр Порошенко (2014-2019) бошқарди.\nЖорий йил бўлиб ўтган сайловларда 39 та номзод қатнашди. Иккинчи турда 73,2 фоиз овоз тўплаб, ғалаба қозонган ва 2019 йил майдан ҳокимиятга келган, Украинанинг 41 ёшли янги президенти Владимир Зеленский қатор ислоҳотларни амалга оширишга ҳаракат қилмоқда. Бу украин халқи томонидан ҳам, яқин ва узоқ қўшнилари тарафидан ҳам катта умидлар ва ишонч билан кутиб олинмоқда.\nОхирги йилларда украиналик етакчилар йўл қўйган хатолар, Қримнинг қўлдан чиқиши, мамлакат шарқидаги уруш, Донбассда икки мустақил давлатнинг юзага келиши, иқтисодий таназзул халқни жуда чарчатган ва ишончсизлик муҳитини юзага келтирган эди.\nШундай шароитда янги раҳбарнинг интилишлари ва саъй-ҳаракатлари аҳолида катта умид учқунларини уйғотмоқда. Ижтимоий сўровларга кўра аҳолининг 70 фоизи янги президент фаолиятидан рози, 11 фоизи норози ва 18 фоизи бу саволга ўз фикрини аниқ белгилай олмаган.\nУ сайловдан олдин президентлик лавозимини фақат 1 муддат эгаллашини, Донбассда ўт очишни батамом тўхтатиш бўйича келишувга эришишни, босиб олинган ҳудудларни Украинага қайтаришини ва Россиядан етказилган зарар ўрнини қоплатишини, депутатларни дахлсизлик ҳуқуқларидан маҳрум этишини, иқтисодиётнинг шаффофлигини таъминлашини, Украинанинг НАТОга қўшилиши бўйича референдум ўтказишини, ҳарбийларнинг маошларини кескин оширишини, ёшларни уй-жой билан таъминлаш дастурларини янгилашини ваъда қилган.\nУ мамлакатда бизнесни очиш учун бир соат, хорижга чиқиш паспортини олиш учун 15 дақиқа кифоя қилишини билдирган. Шифокор ва ўқитувчиларнинг ойлиги катта бўлган, коррупционерлар «реал муддат» оладиган, қарияларга муносиб пенсия тўланадиган, коммунал тўловлардан инфаркт бўлмайдиган бир жамият қуришини ҳам айтган эди.\nПарламентдан кўнгил тўқ\nЗеленский ҳокимиятга келгач, кутиб ҳам ўтирмасдан парламентни тарқатиб юборди. 2019 йил 21 июлда Радага бўлиб ўтган навбатдан ташқари сайловларда унинг партияси тўлиқ ғалаба қозонди. Парламентда «Халқ хизмати» фракцияси 254 нафар аъзога эга бўлди.\nПартия раҳбари Дмитрий Разумков парламент спикери этиб сайланди. Қонунчилик органида оддий кўпчиликни ташкил қилиш учун 226 депутат бўлса кифоя эди. Демак, Зеленский энди қонун чиқарувчи ҳокимиятдан кўнглини тўқ қилаверса ҳам бўлаверади. Мустақил Украина тарихида илк бор ҳукмрон партия бошқа сиёсий кучлар билан бирлашмасдан кўпчилик ҳуқуқига эга бўлди.\nЭнди президент ҳатто конституцияга ўзгартириш киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаларини ҳам қийналмасдан қабул қилиши мумкин. Ҳозирги ҳолатда у импичмент хавфи ёки бошқа нохушликларни сезмаслиги мумкин.\nҲозир парламентдаги қолган партиялар ниҳоятда заиф деса ҳам бўлади. Хусусан, «Мухолиф платформа – ҳаёт учун» фракциясига 44 депутат (етакчиси Юрий Бойко), собиқ президент Пётр Порошенконинг «Европа ҳамжиҳатлиги» партияси 27 депутат (Артур Герасимов), «Батькивщина» партияси 25 депутат (Юлия Тимошенко), «Голос» 17 депутатдан (Сергей Рахманин) иборат.\nУларнинг барча овозларини бир жойга жамласа ҳам ҳукмрон партиянинг ярмича бўлмайди. Радада шунингдек, 20 нафар мустақил номзоддан иборат «Келажак учун» алоҳида гуруҳи шакллантирилган. Уларга Виктор Бондар ва Тарас Батенко етакчилик қилмоқда.\nЗеленский Бош вазир лавозимига, ўз офиси раҳбарининг ўринбосари, ҳуқуқшунос Алексей Гончарукни тайинлади. Ички ишлар вазирлигига амалдаги Арсен Аваков қолган бўлса, ташқи ишлар вазири этиб, Вадим Пристайко сайланди.\nШу билан бирга Зеленский депутатлик дахлсизлигини қонун йўли билан бекор қилди. Энди улар Олий Раданинг рухсатисиз ҳам жиноий жавобгарликка тортилиши ва ҳибсга олиниши мумкин.\nБундан ташқари, амалдаги президент депутатлар сонини кейинги парламент сайловларидан бошлаб 450 нафардан 300 нафарга тушириш режасини ҳам билдирган. Чунки собиқ Иттифоқ тарқалаётган пайтда 45 миллиондан ортиқ аҳолига эга бўлган давлатда эндиликда, айрим ҳудудлар ажралиб чиққач ва четга чиқиб кетувчилар кўпайгач, 32 миллион киши яшамоқда.\nЯнги раҳбарият учун нуфуз сонига мос равишда депутатлар сони ҳам кам бўлиши мақсадга мувофиқ кўрилмоқда.\nРоссия ва Қрим\nУкраинанинг ташқи сиёсатида энг оғриқли масалалардан бири бу, шубҳасиз, қўшни Россия билан алоқаларни қайта тиклаш бўлиб қолмоқда. Расмий Киевнинг наздида «катта оға» Қримни куч билан эгаллаб олган ва улар ўртасидаги муносабат энди илиқлашиши душвор.\n2014 йил мартда ўтказилган референдумда Қримда 96,77 фоиз ва Севастополда 95,6 фоиз сайловчилар Россия таркибига киришга овоз беришгани айтилганди.\nДунёнинг кўплаб давлатлари – АҚШ, Европа Иттифоқи, Австралия, Канада ва Япония референдум натижаларини тан олмайди ва уни руслар куч билан босиб олди, деб ҳисоблайди. Афғонистон, Венесуэла, Куба, Никарагуа, Сурия, Қозоғистон, Шимолий Корея эса Қрим русларга тегишли, деб билади.\nАммо Украина, аввалгидек, уни ўз ери деб атамоқда ва «Россия томонидан вақтинчалик эгаллаб турилибди», деб қарайди. Кремль эса Қрим аҳолиси демократик йўл билан БМТ низоми ва халқаро ҳуқуққа мувофиқ, Россия билан қўшилишга овоз берганини уқтиради. Путин Қрим масаласи узил-кесил ёпилганини ва у бутун умр Россияники бўлиб қолишини айтмоқда.\nРоссия ва Украина ўртасида тўғридан-тўғри ҳаво қатнови 2015 йил 25 октябрдан буён узилган. Шу сабабли фақат темир йўл ва автобуслар орқали қатновлар амалга оширилмоқда. Бу эса аҳолига катта қийинчилик туғдирмоқда.\nЭнг қизиғи, Украинанинг ташқи савдосида энг йирик ҳамкори Россия бўлиб, ўтган йили бу кўрсаткич 10 милллиард доллардан ошган эди. Жорий йилда эса бу борада Хитой биринчи ўринга чиқиб оладиган кўринади.\nУкраина миллий банки маълумотларига кўра, 2019 йилнинг биринчи чорагида мамлакатнинг савдо айланмаси Хитой билан 2,55 миллиард, Россия билан 2,34 миллиард, Германия билан 1,65 миллиард, Польша билан 1,47 миллиард ва Беларусь билан 1,08 миллиард долларни ташкил қилмоқда.\nДонбасс муаммоси – «на уруш, на тинчлик»\n2014 йил апрелда Украина ҳукуматида давлат тўнтариши юз бериб, Янукович ҳокимиятдан четлаштирилгач, Донбассда айирмачи кучлар ўзини мустақил деб эълон қилди. Бу Қримдан кейин иккинчи кучли зарба бўлди. Уларга қарши бошлаган ҳарбий операцияси украин армияси учун муваффақиятсиз тугади ва шу вақтга қадар БМТ маълумотига кўра, 13 минг киши бу урушнинг қурбони бўлди. Бу ҳудудларда ҳозир иккита мустақил давлат пайдо бўлган ва улар истаган вақтда ўз ҳудудларини қуролли равишда кенгайтириш учун интилиб қолиши мумкин.\nДонбассдаги қарама-қаршиликка нуқта қўйиш мақсадида 2014 йил 6 июнда Нормандиянинг Шато-де-Бенувил шаҳрида Германия, Франция, Россия ва Украина раҳбарлари учрашуви билан «Нормандия формати» бошланган эди. Ўша йили 16-17 октябрда Милан шаҳрида ушбу формат мажлисида Украинанинг Луганск ва Донецск вилоятлари айрим туманларига констициявий алоҳида мақом бериш ҳақида қонун муҳокама этилди.\n2015 йил 11-12 февралда Беларусь пойтахтида тўрт давлат етакчилари иштирокида музокараларда «Минск битими» изоланди. Аммо 2016 йил октябрда Берлиндаги сўнгги қўшма учрашувдан кейин «тўртлик» фаолияти амалда тўхтаб қолди. 2018 йилдаги Аахен музокараларига Путин бормади.\nЛекин давлат раҳбарлари вақти-вақти билан телефон мулоқотлари ва ташқи ишлар вазирлари учрашувлари орқали Минск битимини бажариш масалаларини муҳокама қилиб туришади. Уларда можаро ҳудудида ЕХҲТнинг мониторинг имкониятларини кенгайтириш ва тинчликпарвар кучларни киритиш, ҳудуддан оғир техникаларни олиб чиқиб кетиш, ўт очишни тўхтатиш, Донбассда маҳаллий сайловларни ўтказиш, асирларни алмашиш, миналардан тозалаш, гуманитар муаммолар ечимлари ҳақида сўз боради. Бу орада Донбассга алоҳида мақом берувчи қонуннинг кучга киришига доир «Штайнмайер формуласи» эълон қилинди.\nБу формула Германия собиқ ташқи ишлар вазири (ҳозирда президент) Франк-Вальтер Штайнмайер томонидан 2016 йилда эълон қилинган эди. Унга кўра, ЕХҲТ стандарларига мос ҳолда маҳаллий демократик сайловлар ўтказиш ва минтақага ўзини ўзи бошқариш бўйича босқичма-босқич «алоҳида мақом» бериш кўзда тутилади. Немис томонининг таърифича, бу Минск келишувларини амалга оширишга қаратилган ташаббусдир. Бироқ ЕХҲТ стандартлари хорижий қўшинлар ва ёлланма аскарлар бўлган ҳудудда сайлов ўтказишни ман қилади. Шу сабабли Донбасснинг тақдири ҳанузгача ҳамон осилиб қолмоқда, ҳар куни бегуноҳ инсонлар қурбон бўлаяпти.\n29 майда Зеленский Германия ва Франция ташқи ишлар вазирлари билан мулоқот ўтказиб, Минск келишувларини жонлантириш масаласини кўтарди. 17-18 июнда эса у Париж ва Берлинга расмий ташрифлари чоғида бу масалани кун тартибидаги асосий мавзу қилиб белгилади.\n29 июнда Осакадаги G20 саммитида Ангела Меркель ва Владимир Путин «Нормандия формати»ни давом эттиришга келишиб олишди. Франция президенти Эмманюэль Макрон буни бажонидил хоҳламоқда. 11 июль Владимир Зеленский ва Россия президенти Путин ўртасидаги илк телефон суҳбатида ҳам томонлар розилигини билдирди. Демак, тўртлик аллақачон келишиб олишган, фақат вақти ва жойи аниқланса кифоя.\n«Биз урушни тўхтатишимиз ва ўз ҳудудимизни қайтариб олишимиз керак. Бунинг ягона йўли – дипломатия. Унинг қудратли ва амалий қуроли – айнан санкциядир, – дейди Зеленский ўз фикрини билдириб. – Мен бу учрашув ниҳоят амалга ошишини кутмоқдаман. Мамлакатимизда уруш кетаётганида биз сиёсатчилар наҳотки уч-тўрт йилда бир маротаба учраша олмаймиз. Биз бунчалик кўп кута олмаймиз. Чунки ҳар куни фарзандларимиз қурбон бўлмоқда. Урушга нуқта қўйиш, барча украин ҳудудларини босқинчилардан озод қилиш асосий миссиямиз бўлиб қолади. Мулоқот орқали ишни яхши томонга ўзгартириш мумкин».\nЗеленский форматга истиқболда Буюк Британия ва АҚШни ҳам жалб қилиш ниятида. Ҳозир расмий Киев Донбассдаги урушни якунлаш учун бу ерда ҳал қилувчи позицияга эга бўлган Россияга Ғарб давлатлари қўли билан кучли босим ўтказишга уринмоқда. Чунки уни куч билан якка ўзи қайтара олмаслигини яхши билади. Шу билан бирга Донбасс бўйича Путинга ён беришни истамайди.\nАммо Европа давлатлари Москва билан муносабатлари аста-секин илиқлаштириб, санкциялар билан боғлиқ таранглик юмшаяпти. Чунки санкциялар расмий Москвани иқтисодий боши берк кўчага олиб кириб қўя олмади. Европаликлар эса бу масалани аввалгидай қизғин кўтармай қўйишди.\nСобиқ президент Кучма эса Зеленскийга осон эмаслигини, у бошқарувда камида «учта сиёсатчи» билан курашишига тўғри келишини айтди.\nДонбассга алоҳида мақом бериш бўйича Констицияга ўзгартириш киритиш масаласини Зеленский ҳозирча рад этмоқда.\nАммо асирлар алмашуви бошлангани ижобий ҳодиса, деб баҳоланмоқда. Яқинда Украина ташқи ишлар вазири Вадим Пристайко икки давлат ўртасидаги муносабатлар илиқлашаётгани ҳақида очиқ билдирди. Ҳар икки томон ҳам тинчликни тиклаш масаласида бўйича муроса йўлини қидирмоқда ва асирлар «барчага барча» форматида алмашилмоқда.\nЖумладан, 7 сентябрда Россия ва Украина «35га 35» схемаси асосида асирларни озод этди. Руслар Керч бўғозида қўлга олинган 24 нафар ҳарбий асир – украин денгизчилари ва 11 нафар сиёсий маҳбусларни ўз она ватанига қайтарди. Улар ўз навбатида 12 нафар рус фуқароларини ва 23 нафар Донбасс Халқ Республикаси фуқароларини қўйиб юборди. Асирлар афв этилган ҳолда озодликка чиқарилди.\nТез орада янги ва кўламдор алмашувларга киришилади. Ҳозир мустақил бўлиб олган Донецк ва Луганск вилоятида 227 нафар украиналик асирлар сақланмоқда. Яна 113 нафар киши Россия ва Қрим қамоқхоналарида мураккаб аҳволда қолишган.\nЗеленский асирлар алмашувини «Минск жараёнлари»да назарда тутилган ўт очишни тўхтатиш йўлида муҳим қадам ва Россия билан мулоқотни тиклашнинг зарур шарти ҳисобланади.\nРоссия Донбасс Украина Қрим Зеленский\nХориж Кеча, 11:54\nХориж Кеча, 11:27


Яхшилик қилиш - улуғ фазилат - Fitrat.uz\nБош саҳифа / Мақолалар / Яхшилик қилиш – улуғ фазилат\nЯхшилик қилиш – улуғ фазилат\nAvgust 23, 2020\tЯхшилик қилиш – улуғ фазилатda fikr bildirishni o'chirish 53 Кўришлар\nИслом дини сизу-бизни улуғ амаллардан бири бўлмиш, яхшилик қилишга буюрган.\nДинимизда яхшилик қилишнинг фазилати жуда улуғ ҳисобланади. Айниқса, ҳозирги синовли кунларда мискинларга, фақирларга, қийналганларга яхшилик қилиш айни савобли ва баракотлидир.\nШу ўринда, айтиб ўтишимиз керакки, мана шундай синовли кунларда жуда кўплаб юртдошларимиз бошқаларга яхшилик, хайр-саховат қилдилар. Кимлардир маблағ билан, ёки ноз-неъматлар билан, ёки қурилиш моллари, хўжалик моллари билан, ҳаттоки уй-жой олиб бериш билан яхшилик қилдилар.\nАслида, яхшилик қилиш, вожиб амал. Вожиб дегани, лозим дегани, шарт, зарур дегани. Чунки, Қуръони каримнинг кўп ўринларида Аллоҳ таоло инсонларни яхшилик қилишга, эзгуликка буюради. Ҳаттоки, яхшилик қилишда мусобақалашишга буюради. Қуръони каримнинг Бақара сураси 148-оятида: «Фастабиқул хойроот» дейилади.\nМаъноси: «Эй бандалар, яхшилик қилишга шошингиз» дегани.\nОли Имрон сураси 114-оятида «Юсаариъууна фил хойроот», яъни «Ҳақиқий мусулмон бандалар шундай инсонларким, улар яхшилик қилишда ўзаро мусобақалашадилар», дейилган.\nБу ояти карималардан келиб чиқадиган биринчи маъно яхшилик қилишга интилиш ва шошиш бўлса, иккинчи маъно бировларга асло ёмонлик қилмасликдир.\nПайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом ҳам яхшилик қилишда улкан намуна бўлганлар, ҳамда сизу-биз мусулмонларни яхшилик қилишга қаттиқ тарғиб этганлар. Ул зотнинг шундай сўзлари борким, «Кимки бирор одамнинг ҳожатини чиқарса, Аллоҳ таоло ҳам унинг ҳожатини чиқариб қўяди».\nЯна бир ҳадисда айтиладики, «Ораларингизда энг яхшиларингиз ўзига раво кўрган нарсани бошқага, бошқа инсонларга ҳам раво кўрганидир».\nЯхшилик қилиш маблағ билан, бирор махсулот билан, жисмоний ёрдам билан, тил билан бўлиши мумкин.\nЯхшилик қилишнинг савоблари, самаротлари жуда каттадир. Қуръони каримда яхшиликнинг савоби, самараси 7 баробардан 700 баробаргача бўлиши айтилади.\nШунингдек, Қуръони каримнинг «Ар-Роҳман» сураси 60-оятида айтилганким, «Жазааъул иҳсаани иллал иҳсаан», яъни «яхшиликнинг мукофоти фақат яхшилик бўлгайдир».\nШундай экан, азиз мўъмин-мусулмонлар, яхшиликларимизни, хайр-саховатларимизни ҳатто, яримта хурмо бериб бўлса ҳам яхшилигимизни кўпайтирайлик.\nМол-дунёни Аллоҳ беради, ўзим топаяпман, деб ғурурга берилмайлик.\nЯна айрим инсонлар бор, бировга бергиси келмайди-да, кўплаб исрофларга йўл қўяди.\nБир куни бир йигит шайхни олдига бориб, «Мен камбағалман, ишимда унум, ривож, барака йўқ» дебди. Шайх эса, «хайр-садақот қил» дебди. Икки, уч марта келса ҳам шайх шу жавобни бераверибди. Ниҳоят, йигит, ўзи қийналган бўлсада, имконияти даражасида хайр-садақа қила бошлабди. Бир неча йилдан сўнг, шайхни бир эҳсонга чақиришибди. Шайх қараса, катта иморат, кўп мол-дунёга эга уй экан. Эҳсондан сўнг, шайх уйнинг эгасини кўрмоқчи бўлиб, чақиртирса, ўша йигит экан. Йигит хурсанд ҳолатда айтибдики, «ўша пайти, сиз айтгандингиз, эҳсон қил, яхшилик қил, хайр-садақа қил, мен доим ўша нарсани ўзимга лозим тутдим, мана бугун шундай даражага етдим».\nУламолардан бири айтган экан, бир бўлак нонни эҳсон қилишнинг савоби 100 ракат нафл намоздан афзал.\nБир бўлак нон беришинг 100 ракат нафл намоздан афзал, бир луқма ҳаром луқмадан тийилишинг 1000 ракатдан, бир ғийбатдан тийилишинг 10 000 ракатдан, ота-онага қилган ҳар бир хизматинг ва ҳимматинг 100 000 ракатдан афзалдир.\nБир куни бир одам бир шайхдан сўрабди, мен катта мол-дунё тўпладим, шуларни нариги дунёга олиб кета оламанми?\nҲа, дебди шайх. Агар ҳаммасини хайр-садақа қилиб юборсанг, ҳаммасининг савобини ўзинг билан олиб кета оласан, деган экан шайх.\nШундай экан, азизлар яхшиликларимизни кўпайтирайлик.\nУлардан ҳосил бўладиган савобларни ўтганларимиз руҳи покларига бағишлайлик. Аллоҳ таолодан юртимизга, хонадонларимизга, фарзандларимизга тинчлик, омонлик, хотиржамлик, саломатлик неъматларини кўплаб ёғдиришини сўрайлик.\nАввалги Қиёматда фақат Роббингизга қайтасиз, бошқа ҳеч кимга қайтмайсиз\nКейинги Ашуро куни аҳли-аёлига кенглик қилиш


Ҳаромий Рамзон Қодировнинг Фейсбукдаги саҳифаларига блок қўйилди, “Ҳаракат” ҳам шундай йўлдан бориши керак - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\n19:41 - Ҳаромий Рамзон Қодировнинг Фейсбукдаги саҳифаларига блок қўйилди, “Ҳаракат” ҳам шундай йўлдан бориши керак\nРоссия Президенти Путин тарафидан Чеченистоннинг раҳабри қилиб қўйилган, аслида, чечен миллатининг ҳамда Ислом дунёсинингн сотқини – ҳаромий Рамзон Қодировнинг Фейсбук ижтимоий тармоғидаги саҳифасига Фейсбук маъмурияти тарафидан 23 декабрда блок қўйилибди. Қандайдир россиялик ташкилотнинг бу ҳақдаги сўровига Фейсбук маъмуриятидан келган жавобда шундай дейилади: “Бу саҳифа АҚШ тарафидан санкциялар киритган шахс ёки унинг ишончли одамлари тарафидан юритилар эди. Фейсбукнинг бундай саҳифаларни бекитиб қўйиш хусусида юридик мажбуриятлари бордир”.\nФейсбукнинг бу қарори “Ҳаракат” Агентлигини ҳам ўз саҳифасини ифлос постинглар билан тўлатишга ҳаракат қилаётганларга қарши бир нарсалар қилишга чақирмоқда. Ўзбекистонда ҳукмронлик қилаётган тожиклар режимининг МХХси уюштираётган ифлос постларни саҳифамиздан улоқтириш учун биз ҳам керакли нарсалар қилишга қарор қилдик ва албатта қиламиз. Ифлос постинг ёзаётганларни саҳифамизга киролайдиган қилиб қўйиш учун ҳам керакли ишлар қилинади.