“Green card” талвасаси – Yoshlar ovozi\nХалқимизда “Юрт жамоли — миллат кўрки” деган нақл бор.\nДарҳақиқат, сўнгги йилларда юртимизда юз бераётган ўзгаришлар — шаҳар ва қишлоқларимиз қиёфасининг таниб бўлмас даражада чирой очаётгани, иқтидор эгаларининг ҳар томонлама қўллаб-қувватланаётгани, жамият ҳаёти фаровонлашиб, одамларимиз онгу шуури, қалби янада покланаётганини ҳаммамиз кўриб турибмиз.\nАфсуски, ана шундай кенг имкониятлардан баҳраманд бўлиб яшаш ўрнига хорижда бахт топиш илинжида юрган ва “Green card” талвасасига тушиб қолган ёшларимиз ҳам бор. Туман марказларидаги аҳоли гавжум жойларда “Green card” билан тезда бойиб кетиш имкониятини қўлдан бой берманг!”, “Сизни Америкада шоҳона ҳаёт кутяпти” каби чақириқлар қулоққа чалинади. “Бир думалаб” бойиб кетишни орзу қилган баъзи инсонлар эса, шу алдовларга учиб, аввал тинчи, кейин эса, бутун ҳаёти бузилмоқда.\n“Green card” ютган қизларни-ку, асти қўяверинг. Уларнинг ошиғи олчи. Бир зумда “давр қаҳрамони”га айланади. Атрофида йигитлар парвона. Ўша “куёв болалар”нинг ҳолини кўриб на кулишингни, на йиғлашингни биласан. Уларнинг хаёли фақат бир фикр билан банд: тезроқ уйланиб олса-ю, Америкага жўнаб кетса!\nБир куни таҳририятимизга Жомбой туманлараро маъмурий суди ходими, “Эрганакли” маҳалласида истиқомат қилувчи Бобур Ўролов келди. Суҳбатимиз юқоридаги мавзуга тақалганида у қизиқ воқеани айтиб берди: “Қўшни туманда қадрдон дўстим яшайди. Ўтган йили ота-онаси уни севган қизига уйлантирди. Тўйда биз, собиқ курсдошлар ҳам иштирок этиб, икки ёшнинг турмуши тотли бўлишини тиладик. Орадан тўрт-беш ой ўтгач, дўстим билан алоқамиз узилди. Кейин билсам, у қўшни қишлоқдан “Green card” ютган бир қиз билан қаттиқ “севишиб қолибди”. Турмуш ўртоғи билан ажрашиб, “севгилиси” билан Америкага жўнаб кетибди”.\n— Қўшни қишлоғимиздаги бир йигит “Green card” ютиб олди, — дейди биз билан суҳбатда “Бўдана” маҳалласида истиқомат қилувчи меҳнат фахрийси Абдураҳмон Қоржовов. — Эртаси кунидан бошлаб нафақат туманимиз, ҳатто бошқа вилоятлардан ҳам уникига тинимсиз “совчилар” келиб: “Сизлар билан қуда бўлайлик. Ўқимишли, одобли, пазанда қизимиз бор, керак бўлса, барча тўй харажатларини ўзимиз кўтарамиз”, — деб қўймаётган экан.\nАжабо, бу нимаси?! Бойлик дардида одамлар эсини еб қўйганми?! Уят-ку, ахир! Андишасизлик ҳам эви билан-да!\nЯна бир суҳбатдошимизнинг ҳангомаси юқоридагилардан ҳам ошиб тушди. Унинг айтишича, яқинда уйланган йигит “Green card” ютиб олибди. Оила иқтисодий жиҳатдан қийналиб қолгани боис, эр-хотин ўзаро келишиб бир иш қилган. Йигит мол-давлати ўзига етарли бўлган яқин дўстига вазиятни тушунтириб, хотинини расмиятчилик учун қонуний никоҳига олиб, бирга ўша “орзулар мамлакати”га жўнаб кетишни таклиф қилибди. Лекин: “У ерда ишга жойлашиб олгач, олти ойдан сўнг ўз ҳисобингиздан мени чақириб оласизлар”, — деб шарт қўйибди. “Ёлланган эр” барча шартларга кўнибди. Кўп ўтмай, сохта эр-хотин океан ортига жўнаб кетибди. Минг афсуски, орадан ярим йил ўтса ҳамки, улардан дарак бўлмабди. Бир йил ўтар-ўтмас, улар Америкада фарзанд кўрибди. Шундан кейин турмуш ўртоғи собиқ эрига телефон қилиб: “Мени кечиринг, ўғлимизга тўй қилганимизда бошида турасиз”, — дебди. Ўз жуфти ҳалолини дўстига “тортиқ” этиб юборган йигит аламидан ҳанузгача бошини чангаллаб, ўзини-ўзи койирмиш.\nХалқимиз ор-номус тушунчасини ҳамиша устун қўйган. Қиз боланинг уйидан йигитга совчи юборилмаган. Эркак ўз хасмини бировга қўшқўллаб топширмаган. Бундай ишлар биз, ўзбеклар учун иснод саналади! Наҳотки ўткинчи ҳою ҳавасни деб йигитлик ғурурини поймол этиб, оила шаънига доғ тушириш даражасига етган бўлсак?!\nЯқинда иш юзасидан тумандаги Иқтисодиёт ва сервис коллежига бордим. Тадбирдан сўнг бир пиёла чой устида коллеж директори Жамол Идибоев билан суҳбатлашдик. У қизиқ воқеани айтиб берди: “Туман рўзномасида чоп этилган “Green card” можаросига оид мақолангизни катта қизиқиш билан ўқиб чиқдим. Менинг бошимга ҳам шундай савдо тушган. Хонада ўтирсам, бир одам эшикни тақиллатиб келди. Уни дарҳол танидим. Кўп йиллар мобайнида туманда масъул вазифаларда ишлаган. “Келинг, хизмат”, — дедим мулойимгина. У киши ўзини менга яқин олиб, гап бошлади. Суҳбатимизни айнан келтираман:\n— Шу десангиз, қариндошимизнинг қизи “Green card” ютганди. Коллежингизда ўқир экан, дипломи керак бўляпти, — деди у.\n— Коллежни тамомлаётган ўқувчиларнинг барчаси дипломини ўз вақтида олади. Бу муаммо эмас, — дедим.\n— Мени нотўғри тушундингиз. У қиз айрим сабабларга кўра ўқишни ташлаб қўйган. Шунинг учун сиздан ёрдам сўраб келдим, ука. Қанча харажати бўлса тортинмай айтаверинг. Ҳаммасига тайёрмиз! Тўғрилаб берсангиз, бўлди. Йўқса, “Green card”и куйиб кетади!\n— Узр, мен қонунга хилоф иш қилолмайман.\nСуҳбатдошим гапни шартта бўлиб:\n— Қўйсангиз-чи, ука. Бу дунёда битмайдиган ишнинг ўзи йўқ. Рости, қизни унаштириб қўйишган экан. Қариндошимизга катта пул бериб тўйини қайтардик. Қизини ўғлимизга қайта унаштирдик. Шунча пулга куйиб қолишим керакми энди?! Қудамнинг юзига қандай қарайман? — деди норози оҳангда. Мен ҳам ён бермадим:\n— Куясизми, ёнасизми менга барибир. Диплом олиб бериш қўлимдан келмайди, тўғри тушунинг, ака.\nБояги киши ўрнидан сапчиб турдию, жаҳл билан гапира бошлади:\n— Сени туппа-тузук одам деб юргандим. Қўлингдан иш келмайдиган, бир нонемас экансан! Ҳайф сенга директорлик! Сен бўлмасанг бошқаси ишимни ҳал қилиб берар.\nКейин эшитсам, эшигимни тепиб чиқиб кетган ўша одам ишни барибир битказа олмабди.\nҲа, юқоридаги каби хунук воқеалар оддий ҳолга айланиб бораётгани юракни ғаш қилади, албатта. Илож қанча. “Green card” талвасасига йўлиққан ёшлар на ота-онаси, на маҳалла-кўй, на амалдаги қонунларимизни билади. Шу жумлаларни ёзяпман-у, ўзимнинг бошимдан ўтган бир воқеа ёдимга тушди.\nОтам — Қосим Ғаффор ўғли I гуруҳ ногирони эди. Иккинчи жаҳон урушида Германиянинг Эльба дарёси бўйида кечган аёвсиз жангда кўкрагидан оғир жароҳатланиб, госпиталга ётқизилган. Уруш тугагач, Львов шаҳридаги ҳарбий авиация қисмларининг бирида хизматни давом эттирган. Киевда ҳам бир неча бор бўлган. 1946 йили хизматдан қайтган. Давраларда ўша даврни кўп хотирларди. 60-йилларнинг ўрталари бўлса керак, қуролдош дўстларининг таклифи билан Украинага бориб, хизмат қилган жойларини зиёрат қилиб келди. Менга, айниқса, Киев шаҳри ҳақида тез-тез ҳикоя қилиб берарди. Шу сабаб бўлса керак, мактабдан кейин Киевда ўқишга қатъий аҳд қилдим. Тарас Шевченко номидаги Киев давлат университети ректори номига ниятимни баён этиб хат ёздим. Ректор: “Ўқишни уддалаб кетолсанг, марҳамат”, — деб жавоб берганди. Ўша кундан оилавий шароитни ҳам ҳисобга олмай, Киевга кетиш истагида ёна бошладим. Отам, амакиларим мени шу мақсаддан қайтариш учун уйимизга барча қариндош-уруғларни ва қишлоқ оқсоқолини йиғди. Аммо менга ҳеч ким бас келолмади. Отам молини сотди. Амаким мени Киев шаҳрига олиб борди. Киев давлат университети ректори билан ғойибона танишлигимиз сабаб, мендан фақат суҳбат тарзида имтиҳон олинди. имтиёзли равишда ўқишга қабул қилиндим. Номус кучлилик қилиб, уч ой зўрға ўқидим. Деканатдагиларнинг қаттиқ қаршилик кўрсатганига қарамай, ўқишни ташлаб кетдим. Чунки қишлоқни, айниқса, бобо-бувим, ота-онамни жудаям соғингандим. Кўҳна Киев шаҳрининг бир-биридан кўркам, салобатли кўчалари ҳам, Днепр дарёсининг кўзни қамаштирувчи бетакрор мавжлари ҳам кўзимга кўринмасди. Бегона юртда мени ҳеч қандай куч бир лаҳза ҳам ушлаб туролмасди. Шаҳар узра учаётган самолётлар, темир излар устида ҳаракатланаётган поездлар ҳам худди Тошкентга кетаётгандай туюлаверарди менга. Юрагим орзиқиб, орқасидан узоқ вақтгача тикилиб\nУ вақтлари телеграммалар жуда қисқа ёзиларди. Соғинч қийнайвериб, охири, уйга: “Ота, салом, дод-вой десангиз ҳам ўқишнинг бу ёғи тамом”, деган мазмунда телеграмма жўнатишга мажбур бўлдим. Кейин машҳур шоиримиз Муҳаммад Юсуф: “Римни алишмасман бедапоянгга”, деганларидек, Киев шаҳрининг гўзаллигини киндик қоним тўкилган қишлоғимга алиштирмай, соғ-саломат уйга етиб келдим. Ота-она, қишлоқ, юрт соғинчи нақадар муқаддас, улуғ бир туйғу эканини ўшанда англаб етганман.\nҒайрати ичига сиғмай, тўлиб-тошиб бораётган, “тоғни толқон қилиш”га чоғланаётган ва минг афсуски, кўзига ҳеч нарса кўринмай чет элга равона бўлаётган ёшларимизга қарата: “Шунчалик куч-қудрат ва салоҳиятга эга экансан, қурбинг етар экан, Американи она Ватанингда ота-онанг, ўлан тўшагинг бағрида очиб, барчани қойил қолдирмайсанми?!” — дегим келади.\nЁшларни-ку, қўя турайлик, ёши бир жойга бориб қолган, олтмишдан ошган кексаларимиз ҳам қўйиб берса “Green card” соҳибига айланиб, бир зумда “орзулар мамлакати”да бўлиб қолишни хоҳлайди. Улар учун Америка нақ жаннатнинг ўзгинаси. Қадам ранжида қилсанг бас, миллионер бўласан, қўясан!\nМана шундай майл-истакни қондириш учун баъзи юртдошларимиз пасткашликка бориб, ҳатто жиноят қилишдан ҳам тоймаяпти.\nЯқинда Жиноят ишлари бўйича Жомбой туман судининг “Деҳқонобод” маҳалласида бўлиб ўтган сайёр суд мажлисида “Green card” билан боғлиқ катта можаро кўриб чиқилди. Жиноят бир гуруҳ ёшлар томонидан “Каттақишлоқ” маҳалласи ҳудудидан ўтадиган М-39 автомобиль магистрал йўлида содир этилгани ва унда жиноятчининг отаси, нуроний бир одамнинг ҳам бевосита иштирок этгани ажабланарли. Тергов жараёнида маълум бўлишича, “Сайилтепа” маҳалласида яшовчи, ўрта махсус маълумотга эга бўлган Санобар Адашева (исм-фамилиялар ўзгартирилган) бахтини синаб кўриш мақсадида катта орзу-умидлар билан туман марказига келиб “Green card” ўйинида қатнашади. Орадан маълум вақт ўтгач, у ютуқ соҳибига айланган. Бироқ Санобарнинг ўзи бундан бехабар эди. Мана шу тахлит баҳор ойларида “Green card” можароси бошланган.\n“Каттақишлоқ” маҳалласида истиқомат қилувчи Аброр Раҳмонов олий маълумотли бўлса-да, ҳанузгача ишга жойлашмагани оила аъзоларини анча эзиб қўйганди. Аброрнинг бир ошнаси нуфузли идоралардан бирида айнан “Green card” масаласи билан шуғулланади. Қайсики фуқарога ушбу ютуқ чиқса, аввало, шу одам хабар топарди. Аброр ўша дўсти билан тез-тез қўнғироқлашиб турарди. Кунларнинг бирида дўстига сим қоқиб: “Туманингизда яшовчи бир қизга “Green card” ютуғи чиқди, агар уни қўлдан чиқаришни истамасанг, бугуноқ уйига совчи юбориб, уйланиб ол. Ҳадемай, Америкада яшай бошлайсан”, — деб маслаҳат беради.\nАфтидан Аброр дўстига: “Булунғурлик қизлардан кимгадир ютуқ чиқса, менга хабар қиласан”, — деб тайинлаб қўйган кўринади. Бундай хушхабарни анчадан буён кутиб юрган уддабурон йигит ошнасига: “Суюнчининг қуюғини кутавер”, деб мобиль телефонини ўчирган заҳотиёқ тинчи бузилади. Устига-устак, “Green card” ютган қиз узоқ қариндоши…\nШу тариқа Аброр Раҳмонов ота-онасини дарҳол қистовга олади. Уларга ўйлаб кўришга ҳам имкон бермай, қўярда-қўймай: “Бугуноқ совчиликка борасиз, бўлмаса кеч бўлади”, — дея оёқ тираб олади.\nТортишиб ўтиришнинг мавриди эмас. Ота-она шўрлик бозор-ўчар қилиш тараддудига тушади. Кечқурун эса, Санобарнинг уйига боришади. Иш пишитилади. Бироқ қуда томоннинг асл мақсадидан бехабар қизнинг ота-онаси совчиларнинг тўйни тезлик билан ўтказиш ҳақидаги таклифидан бироз ажаб ланади. Ахир, йигит билан қиз бир-бирини бирон маротаба ҳам кўрмаган бўлса…\nҚизнинг ота-онаси совчиларнинг “фотиҳа тўйи” харажатлари ва “сут ҳақи” учун берган бир даста долларини кўриб шошиб қолади. Санобардан сўраб ўтирмай, уларга розилик бериб юборади. Орадан бир ҳафта ўтмай, фотиҳа тўйи ўтказилди. Қизни қўярда-қўймай туман ФҲДЁ бўлимига олиб бориб, Аброр билан қонуний никоҳдан ўтказиб қўйишди.\nКўп ўтмай Санобар барчасини тушуниб етади. Ота-онаси, совчилар ҳақ-ҳуқуқини поймол қилиб қўйгани унга жуда алам қилди. У қўшни қишлоқда яшаётган севимли инсони — Жамшидга телефон қилиб: “Мени уйдагилар бошқа йигит билан никоҳлаб қўйди. Тезда етиб келмасангиз, мендан айрилиб қолишингиз аниқ”, — деб уни бўлган воқеалардан хабардор қилади. Жамшиднинг боши қотади, тинчи йўқолади. Бироқ фурсатни бой бермай, отни қамчилаш\nЖамшид Аброр билан йигитчасига гаплашиб, орани очиқ қилиб олишга аҳд қилади. Шу топда, яъни\n2018 йил 25 июнь куни тахминан соат\n12.00ларда Аброрнинг қишлоғида яшовчи таниши Шавкат Қурбоновга телефон қилиб:\n— Дўстим, менга ёрдаминг керак бўлиб қолди. Ҳозир қишлоғинг тўғрисидан ўтувчи катта йўлда учрашсак, қолган гапни ўша ерда айтаман. Кўчага чиқиб тур, — дейди.\nШундан сўнг Жамшид Санобарга ҳам йўлга чиқиб туришни тайинлайди. Ниҳоят учовлон учрашади. Бўлган воқеадан дўстини хабардор этган Жамшид: “Бирон баҳона топиб, Аброрни бу ерга бошлаб кел. У ёғини бизга қўйиб бер”, — дейди.\nДўсти Аброрга қўнғироқ қилиб, йигитлар билан гап талашиб қолганини, тезда катта йўлга келиши кераклигини айтади. Аброр манзилга етиб келганида, соат чамаси 12.20 эди. Гап нимадалигини дарҳол тушунди. Аслида Аброр Санобар иккисининг ўртасида ғов бўлиб турган Жамшид билан яхшилаб гаплашиб олишни кўзлаб юрганди. Жўраси унга: “Ёлғон гапирганим учун узр, бу меҳмон қариндошим бўлади, ўзаро келишиб олишларинг керак”, — дейди.\nАброр Жамшидга қиз билан унаштирилганини, яқинда тўйлари бўлишини айтади. Жамшид эса: “Тўйларинг бўлмайди!” — деб туриб олади. Шу тариқа жанжал кўтарилади. Жаҳл устида Аброр “рақиби”нинг машинасидан калитини олиб синдиради ва йўл четига — дала томонга отиб юборади ҳамда укаси\nТ.Раҳмоновга телефон қилиб, катта йўлда юз бераётган қалтис вазиятни отасига тушунтириб беришни ҳамда ўзларининг ҳам тезда етиб келишини тайинлайди. Воқеа жойига келиб қолган Раҳмоновларнинг қариндоши З.Латипов ҳамда жанжалга бошидан гувоҳ бўлиб турган Ш.Қурбонов йигитларни яраштиришга уринади. Бироқ фойдаси бўлмайди.\nКўп ўтмай, шу жойга “Нексия” русумли автомашинасида Аброрнинг отаси К.Довудов, укаси\nТ.Раҳмонов ҳам етиб келади. Отаси Жамшиддан нима гаплигини сўраганида у К.Довудовни турли хил бўлмағур гаплар билан ҳақоратлайди. Бундан Аброрнинг баттар жаҳли чиқиб, ердан тош олиб, Жамшиднинг бошига уради. Укаси ҳам: “Сен ҳали акамнинг тўйини бузмоқчимисан”, деб жанжалга қўшилади. Бунга ҳам қониқиш ҳосил қилмай, ердан қаттиқ бир жисм олиб, Жамшидга тегишли бўлган машинага шикаст етказади. Шундан кейин автомашинасидан отвёртка олиб келиб яна Жамшиднинг бурун ва юз қисмига ура бошлайди.\nШу пайт четда томошабин бўлиб турган ота ўғилларига ёрдам бериш мақсадида Жамшидга ташланади ва унинг оёғини синдиришга ҳаракат қила бошлайди. Гувоҳ З.Латипов эса, уларни ажратишга уринади. Жанжал сал босилгач, Жамшид ўзига келиб, бир чеккада турган Санобарни чақириб, унинг қўлига пул бериб, уйига кетаверишини айтади. Санобар пулни олиб, катта йўлдан ўтаётганида “Нексия” русумли автомашина уни уриб юборади.\nЖамшид судда берган кўрсатмасида маълум бир муддат шифохонада даволаниб чиққач, Санобар билан қочиб кетиб, ҳозир бирга яшаётганликлари, аммо никоҳи расмийлаштирилмаганини, ҳатто шаръий никоҳдан ҳам ўтишмаганини, айбдорларга суд томонидан адолатли чора кўрилиши кераклигини айтади..\nСуд ҳукмига кўра айбдор Аброр Раҳмоновга тегишли жазо тайинланади. Қилмиш-қидирмиш, деб шуни айтсалар керак-да.\nБир сўз билан айтганда, юртимизда ёшларни ватанпарварлик руҳида тарбиялашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу бежиз эмас. Аждодлар доим Ватанни онага қиёс этган. Шу туйғуни англамаган, ўзга юртнинг хўрозқандини ётиб ялашга тайёр кимсалар ўз юрти, ҳатто ота-онасига ҳам ҳар қандай ёмонликни раво кўриши, ўзлигидан, инсоний туйғулардан айрилиши аён ҳақиқат.\nБугун “Green card” талвасасида ёнаётганлар мана шу оддий ҳақиқатни тушуниб етса бўлгани.\nҚайта ишласа ҳам фойдаси катта\n← Psixolog maslahati\nСирдарё тажрибаси — садоқат намунаси →\nOtanggamas, senga imtiyoz, Shunga qarab qadamingni bos! Boshqa maqolalarКарикатураKarikaturaKarikaturaKarikaturaYoshlik ilhomi


Делфинотерапия: катталар ва болалар учун\n5289 Ўқиш режими + -\nАфалина-делфинлари Аллоҳ таоло яратган ноёб жонивордир. Делфинлар нафақат ақли ва дўстоналиги, балки антиқа даволаш қобилияти билан ажралиб туришади. Шунинг учун олимлар делфинотерапия деб аталувчи махсус терапевтик даволаш усулини ишлаб чиқишган. Аввало «ўзига хос болалар»нинг жамиятга тўлақонли ижтимоий-руҳий ва жисмоний мослашиши учун реабилитация мажмуи шундай номланган. Даволаш сеансларининг негизида инсон ва жониворнинг мулоқоти ётади. Ёрқин ҳиссиётлар гидролокация (сув ости товушлари) билан уйғунликда тузалишга кучли туртки бўлади.\nДелфинларнинг инсон саломатлигига бўлган самарали таъсири Англияда 1978 йилда аниқланган. Ҳозирги кунга келиб делфинотерапияни қўллаш кўлами бўйича АҚШ етакчи ўринни эгаллайди. Россияда эса тиббиётнинг бу каби ноодатий усули 1988 йилда қўлланила бошланди ва бу борада мутахассислар томонидан анчагина ютуқлар қўлга киритилган.\nДелфинотерапиянинг самарадорлиги моддалар алмашинуви ҳамда организм психосоматик бузилишлар туфайли келиб чикадиган турли хил тизимидаги касалликларда кўринди. Шунингдек, бу усул МАТ (марказий асаб тизими) патологияси, аутизм, Даун синдроми, ДЦП, нейросенсор карликнинг оғир кўринишлари каби касалликларнинг комплекс реабилитацияларида яхши натижалар берган. Делфинлар билан бевосита сувда мулоқот қилиш боланинг жисмоний ҳамда нутқий ривожланишини кучайтиради. Бу ерда делфинлар боланинг патологик кўрсатмалари ва тўсиқлари орқали ўтувчи ўзига хос «ип» вазифасини бажарадилар.\nДаволаш икки босқичда олиб борилади. Биринчи босқичда кичик ёшли беморни қизиқтириш орқали мия активлаштирилади. Бола барча сезиш, кўриш ва эшитиш органларидан сенсор маълумотларни яхлит ҳолга келтиради. Кейинги босқичда эса инсон ва делфиннинг умумий руҳий ҳамда ҳаракатга келтирувчи иш жараёни бошланади. Терапевт биргаликда структуравий машқлар йиғиндисини бажаришни таклиф этади. Шу йўсинда делфин билан фаол мулоқот юзага келади. Масалан, предметларни отиш ёки ушлаб олиш, нишонга тегиш, обруч ёки арқондан копток отиш.\nСўнг сувда ҳаракатларнинг ривожи бошланади. Бу эса оғзаки ва оғзаки бўлмаган ҳаракатларнинг ўзаро доимий уйғунлиги орқали келиб чиқади. Ҳар бир машқ элементлари болага терапевт томонидан олдиндан кўрсатиб тушунтириб берилади. Шунингдек, тиббиёт ходимларининг таъкидлашича, делфинотерапия руҳий жароҳатлари бўлган: ҳалокатга учраган, мушкул аҳволда колган ва асирликка тушган инсонларга ҳам ёрдам берар экан.\n«islam i semya.com» сайтидан олинди.\nЁш болаларда учрайдиган баъзи хасталикларнинг оддий муолажалари\nОдамларнинг айбими ёки сеники?\nОЛИМЛАР «ТАҲНИК» МАРОСИМИНИНГ ФОЙДАСИНИ ИСБОТЛАБ БЕРДИЛАР\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан бизга мерос яна бир суннат амал ўз илмий тасдиғини топди. Ишончли ҳадислар орқали биламизки, Пайғамбаримиз давоми...\n00:34 / 27.12.2018 345\n1. Ният. Закотнинг тўғри бўлиб закот ўрнига ўтиши учун энг муҳим шарт закот беришни ният қилишдир. Чунки Исломда ҳеч бир ибодат ниятсиз бўлмайди. Қачон рўза давоми...\n22:59 / 07.10.2016 931\n05:49 / 04.07.2018 369\nОйижон, мен, албатта, бу йил рўза тутаман, деди. Жамол ўз онасига Рамазондан бир кун олдин. Сен эндигина 6 га тўлдингку, вақтли эмасми деди онаси. Муҳаммад рўза давоми...\n07:59 / 30.11.2016 1242\nБу умматнинг қизи\n20:12 / 27 январь 587\n21:00 / 25 январь 136\n15:08 / 24 январь 1068\n21:00 / 23 январь 420\n21:00 / 22 январь 265\n11:17 / 14 январь 1039


ЎзА - Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбоси ҳақида ишчи гуруҳнинг сўнгги хулосаси\n06.11.2018 16:51:06 Чоп этиш версияси\nЛотин ёзувига асосланган ўзбек алифбоси ҳақида ишчи гуруҳнинг сўнгги хулосаси\nАйни кунларда жамоатчилик, айниқса, ижтимоий тармоқлар фойдаланувчилари ўртасида лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини такомиллаштириш, айрим ҳарфларга ўзгартириш киритиш борасидаги фикрлар кенг муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.\nЎзбекистон Миллий ахборот агентлигига Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган Ишчи гуруҳ алифбодаги ўзгаришлар борасида маълумот берди.\nРасман 2018 йил 15 майда тасдиқланган “Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини кенг жорий этиш ва янада такомиллаштириш бўйича Ҳаракатлар режаси”га мувофиқ шу йил охирига қадар миллий алифбомизнинг ислоҳ қилинган янги лойиҳасини ишлаб чиқиб, тасдиқдан ўтказиш лозим. Шу мақсадда 2018 йил 22 октябрь куни Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида “Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини кенг жорий этиш ва такомиллаштириш муаммолари” деб номланган илмий-амалий конференция ўтказилди. Конференция иштирокчилари миллий алифбомизни ислоҳ қилиш бўйича аниқ таклифларни илгари сурдилар.\nМаълумки, Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган Ишчи гуруҳ аъзолари икки йил мобайнида лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини ислоҳ қилиш бўйича изчил иш олиб борди.\nЎтган вақт мобайнида алифбо ислоҳоти бўйича Ишчи гуруҳга ҳамюртларимиз томонидан кўплаб фикрлар юборилди. Уларни таснифлайдиган бўлсак, алифбо ислоҳотчиларини уч гуруҳга бўлиш мумкин бўлади.\nБиринчи гуруҳ – минимал ислоҳот тарафдорлари. Уларнинг наздида амалдаги алифбомизга деярли тегмаслик керак – фақат O‘, G‘ ҳарфларининг кўп муаммога сабаб бўлаётган қўшимча белгисини тўғриласак бўлди. Негаки, O‘, G‘ ҳарфларининг қўшимча белгиси (‘) билан боғлиқ бошоғриқ ҳаммани бирдай қийнаб келяпти: бу ҳарфларни ёзиш учун аввал O ёки G ҳарфини ёзиб, сўнг бир бармоғимиз билан “Alt” тугмасини босамиз ва бошқа бармоғимиз билан махсус код – 0145 ни терамиз. Яъни бир ҳарфни ёзиш учун олти марта клавиатура тугмаларига қўл урамиз. Шундагина алифбомиздаги O‘, G‘ ҳарфлари тўғри шаклда ёзилади. Бундай машаққатталаб белги дунёдаги бирор бир халқнинг алифбосида йўқ.\nИккинчи гуруҳ – мўътадил ислоҳот тарафдорлари. Уларнинг фикрича, айни пайтда ўқиш ва ёзиш жараёнида турли англашилмовчилик ва қийинчиликларни юзага келтираётган O‘, G‘ ҳарфлари билан бирга Ch, Sh ҳарфларини ҳам тўғрилаш шарт. Чунки ана шу тўрт ҳарф туфайли бугун алифбо ислоҳоти кун тартибида турибди. Агар шу тўрт ҳарф билан боғлиқ муаммолар ҳал бўлсайди, янги алифбога ўтиш суръати тезлашган бўлар эди, дейишади улар.\nУчинчи гуруҳ – максимал ислоҳот тарафдорлари. Уларнинг фикрига кўра, O‘, G‘, Ch, Sh ҳарфлари ўзгартирилиши ва алифбога Ĵ ундоши ва ı, ö, ü унлилари қўшилиши лозим. Чунки, дейди улар, биздан бошқа барча туркий халқларнинг алифбосида “эгизак”, яъни узун ва қисқа унлилар бор, ўзбек тилида ҳам қалин ва юмшоқ И, Ў, У товушлари бор-у, аммо биз илғамаймиз, чунки алифбода акс этмаган, бу эса тилимизга хос бўлган сингармонизм ҳодисасининг йўқолишига олиб келяпти.\nҲар бир гуруҳнинг ўз ҳақиқати, далиллари бор. Жумладан, минимал ислоҳотчилар алифбони жиддий ўзгартирсак, чорак аср давомида чоп этилган китобларнинг тақдирию фарзандларимизнинг саводхонлиги нима бўлади, ахир, ёш авлод шу алифбога ўрганиб бўлган, уларни чалғитиб нима қиламиз, дейди. Мўътадил ислоҳотчилар бизга ҳозир тўртта ҳарф муаммо туғдиряптими, уларни ислоҳ қилиб тўғрилайлик, вассалом, аммо алифбо таркибига янги ҳарфлар киритиб, халқимизни янги имловий муаммолар гирдобига отмайлик, дейди. Максимал ислоҳотчилар эса алифбони тубдан ислоҳ қилайлик ва мукаммал алифбога эга бўлайлик, дейишади.\nИшчи гуруҳ аъзолари ҳамюртларимиз томонидан билдирилган фикрларни ўрганиб чиқиб ва албатта, илмий мантиққа суянган ҳолда энг мақбул қарорга келишга ҳаракат қилишди. Ўзаро мулоҳазалар, фикр алмашинувлар жараёнида маълум бўлдики, минимал ислоҳот ёзувимиздаги муаммоларни ҳал қила олмайди. Чунки нафақат O‘, G‘ ҳарфларининг қўшимча белгиси (‘), шунингдек, Ch, Sh бирикмалари ҳам бизга ноқулайлик, малоллик туғдирмоқда. Сабаби:\n1) халқимиз бир фонема (товуш)га – бир ҳарф тамойилига ўрганган;\n2) Ch ва Sh диграфлари мутлақо бошқа табиатга эга бўлган хорижий тил – инглиз тилига хос бўлгани учун психологик бегонасираш ҳисси бор. Ўзбек тилидаги матнларда миллий руҳ сезилмайди.\n3) Бу ҳарфий бирикмалар турли тилларда ҳар хил товушларни ифодалайди. Масалан, Ch бирикмаси инглиз тилида Ч, француз тилида Ш, италян тилида К, немис тилида Х деб ўқилади.\n4) Алифбомизда Сс ҳарфи йўқ, аммо у Ch бирикмаси таркибида ўз-ўзидан пайдо бўлиб қолади. Ўқитувчилар Ch бирикмасини болаларга қандай ўргатади – бу саволга жавоб йўқ. Аслида ёзувдаги бирикма – қўш ҳарфлар алифбода мавжуд ҳарфлар иштирокида ҳосил бўлиши керак эди.\n5) ўзбек тилида Ч ва Ш товушлари инглиз тилига нисбатан 3-5 баробар кўп учрайди ва бу ҳол Ch, Sh нинг матнда кетма-кет, ғуж бўлиб келишига сабаб бўляпти ва ўқиш-ёзишни қийинлаштиряпти. Shoshish, xushchaqchaq, ishchi, sharshara, achchiqtosh каби сўзларимизнинг ўзида 2-3 тадан Ch ва Sh бор. Инглизларга қулай бўлган Ch, Sh бирикмалари ўзбек тилида изма-из келиб, ноқулай ҳолатларни юзага келтирмоқда. Фикримиз исботсиз бўлмаслиги учун Эрнест Хемингуэйнинг дунёга машҳур "Алвидо, қурол!" романининг илк жумлаларини аввал инглиз, сўнг ўзбек тилида берамиз:\nIn the late summer of that year we lived in a house in a village that looked across the river and the plain to the mountains.In the bed of the river there were pebbles and boulders, dry and white in the sun, and the water was clear and swiftly moving and blue in the channels.Troops went by the house and down the road and the dust they raised powdered the leaves of the trees.The trunks of the trees too were dusty and the leaves fell early that year and we saw the troops marching along the road and the dust rising and leaves, stirred by the breeze, falling and the soldiers marching and afterward the road bare and white except for the leaves.The plain was rich with crops; there were many orchards of fruit trees and beyond the plain the mountains were brown and bare.There was fighting in the mountains and at night we could see the flashes from the artillery. In the dark it was like summer lightning, but the nights were cool and there was not the feeling of a storm coming.\nO‘sha yili yoz oxirlarida biz qishloqda, kulbada turardik. Kulbadan narida daryo bilan vodiy, ulardan ham olisroqda tog‘lar yastanib yotardi. Daryoning o‘zani oftobda oqargan, quruq qayrag‘ochlar va mayda shag‘al bilan qoplangan, daryo shoxobchalarida esa suv tip-tiniq va ko‘m-ko‘k bo‘lib, sho‘x shaldirab oqib borardi. Kulba oldidagi yo‘ldan qo‘shinlar o‘tib borar, ularning oyog‘idan ko‘tarilgan to‘zon og‘ochlarning barglariga o‘tirardi. Og‘ochlarning barglari ham changga burkangandi, o‘sha yili yaproqlar erta to‘kila boshlagandi, biz bo‘lsak yo‘ldan qo‘shinlarning o‘tib borishini, chang-to‘zonning ko‘kka o‘rlashini, shamol yaproqlarni yulqib-sulqib uchirib ketayotganini, soldatlarning odimlarini, so‘ngra esa kimsasiz, bo‘m-bo‘sh tuproq yo‘lda yolg‘iz yaproqlargina to‘kilib yotishini tomosha qilardik. Vodiy yerlari hosildor edi, unda bog‘zorlar serob edi, vodiy etagidagi tog‘lar esa taqir qo‘ng‘irtog‘lar edi. Tog‘larda jang ketmoqdaydi, kechalari portlashdan yolqinlar ko‘tarilardi. Qorong‘ida ular shafaqqa o‘xshab ko‘rinardi: faqat tunlari etni junjiktirib sovuq turar, havo quruq edi.\nУшбу матнлардаги Ch ва Sh бирикмаларини санаб, қиёслайдиган бўлсак, инглизча матнда 4 та Ch ва 1 та Sh (жами 5 та), ўзбекча матнда 8 та Ch ва 18 та Sh (жами 26 та) қатнашгани маълум бўлади. Шу қиёснинг ўзиёқ инглиз тили учун жуда қулай бўлган Ch ва Sh бирикмаларининг ўзбек тили учун қанчалик ноқулай эканини кўрсатиб турибди.\nДемак, мўътадил ислоҳот тарафдорларининг фикрида жон бор: энг камида шу тўртта ҳарф (O‘, G‘, Ch, Sh)ни қулай шаклга келтиришимиз шарт.\nАммо, юқорида таъкидлаганимиздек, максимал ислоҳот тарафдорлари ҳам борки, улар алифбони кескин ислоҳ қилиб, бир неча қўшимча ундош ва унли ҳарфларни қўшиш керак, дейишади. Бу ҳол олдимизда қатор муаммо ва саволларни пайдо қилади. Жумладан:\n1) Бошқа қардош халқлардан фарқли ўлароқ, ўзбек халқи бир неча лаҳжада сўзлашувчи элатларни ўзида бирлаштирган. Айтайлик, қозоқ, қирғиз ва қорақалпоқлар яхлит қипчоқ; турк, туркман, озарбайжонлар ялпи ўғуз, уйғурлар қарлуқ лаҳжасига мансуб бўлса, ўзбек этноси таркибида қипчоқлар ҳам, ўғузлар ҳам, қарлуқлар ҳам бор ва уларнинг сўзлашув тарзида муайян фарқ сезилади: битта сўз бир лаҳжада қисқа-қалин унли билан айтилса, бошқасида узун-юмшоқ унли билан талаффуз қилинади. Яна бир ўзига хос жиҳатимиз – туркий халқлар ичида фақат ўзбекларда Оо товуши борки, бу ҳол фонетикамизда алоҳида ёндашувни талаб этади. Умуман олганда, ҳозирги унли ҳарфлар ҳар бир лаҳжага муайян эркинлик беради: сўзлардаги i u o товушларини ҳар бир лаҳжа ўзига мослаб талаффуз қилади. Шу боис ҳақли савол туғилади: алифбо нафақат товушларни имкон қадар тўла акс эттириши, шу билан бирга, миллий яхлитлик, бирликни мустаҳкамлашга хизмат қилиши шарт эмасми?\n2) Бугунги кунда Х ва Ҳ ни фарқлашга қийналаётган ҳамюртларимиз қаттиқ ва юмшоқ Ў, У, И ни фарқлашда жиддий муаммоларга дуч келиб, натижада аҳолининг саводхонлиги кескин пасайиб кетмайдими?\n3) Таълим муассасаларидаги барча ўқитувчи-устозларнинг малакасини ошириш, уларга эгизак товушларнинг фарқини аниқ-тиниқ тушунтириб бериш керак. Тан олишимиз керак, айни пайтда нафақат оддий юртдошларимиз, балки айрим ўқитувчиларимиз ҳам Х билан Ҳ ни фарқлашда иккиланади. Хўш, турли шева ва лаҳжаларда сўзлашувчи, битта сўзни ҳар хил талаффуз этувчи ўқитувчиларимиз I ı ва İ i, Ŏ ŏ ва Ö ö, U uва Ü ü товушларининг фарқини бирдай ҳис қилармикан?\n4) Миллий алифбомиз мураккаблашадиган бўлса, ўз саводхонлигига ишонмайдиган кўп ота-оналар фарзандларини ўзбек мактабларига эмас, бошқа тилдаги мактабларга беришни маъқул кўриши мумкин. Бу ҳол она тилимизнинг мавқеига салбий таъсир кўрсатмайдими?\n5) Давлат идораларида янги алифбода иш юритишни йўлга қўйиш қийинлашиб, расман ягона ёзувга ўтиш жараёни янада чўзилиб кетмайдими?\n6) Шу пайтгача амалда бўлган ўзбек тили қоидаларини тубдан кўриб чиқиш, таҳрир қилиш, аввалги кўп тушунчалардан воз кечишимиз керак бўлади. Айтайлик, эгизак унлилар фарқланадиган бўлса, сингармонизм талабига кўра, барча феъллар асосига бирдай -моқ қўшимчасини қўшиб бўлмайди. Феъл негизида қалин унлилар келса, -моқ (ўқимоқ, турмоқ, бормоқ), юмшоқ унлилар келса, -мак (сузмак, тузмак, узмак) қўшимчасини қўшиш талаб этилади. Яъни, тилшуносликка оид мутлақо янги қўлланма ва дарсликлар яратишимиз шарт. Тилимиздаги бундай инқилобий ўзгаришларга мутахассислар ва оддий ватандошларимиз нечоғлик тайёр?\n7) Тилимизда неча юз минг сўз бўлса, уларнинг ҳар бирини қаттиқ ва юмшоқ унлилар нуқтаи назаридан қайта кўриб чиқиб, мутлақо янги имло қоидалари асосида мукаммал луғат яратишимиз керак. Турли лаҳжа ва шеваларда сўзлашувчи мутахассисларимиз бу масалада қайси мезонга суянишади?\n8) Шу пайтгача кирилл ва лотин алифбосида чоп этилган китобларни махсус дастурлар ёрдамида автоматик ўгириш имконияти йўқолади – ҳар бир китобни алоҳида, қайтадан териб чиқиш шарт бўлади. Сабаби, электрон дастурлар İi, O‘o‘ , Uu ҳарфларини ўгириш чоғида узун ва қисқага бўлиб (I ı ва İ i, Ŏ ŏ ва Ö ö, U u ва Ü ü тарзида), таснифлай олмайди. Шу пайтгача чоп этилган китобларни янги алифбода чоп этиш ўта машаққатли жараёнга айланмайдими?\nЭнг эътиборга молик томони, мураккаб алифбо туфайли жиддий тўсиқ ва муаммолар юзага келгач, яна ортга қайтадиган бўлсак (ўзи бир марта шундай бўлган: 1929 йилда 9 та унлили алифбони қабул қилиб, 1934 йилда учта унли ҳарфдан воз кечганмиз), унда шусиз ҳам чалкаш бўлган ёзувга доир ишларимиз янада чигаллашади, ёшларимизнинг саводхонлиги баттар ёмонлашади – замондошларимиз олдида ҳам, келажак авлод олдида ҳам уятга қоламиз.\nНима бўлган тақдирда ҳам, юқорида қайд этилган тўртта ҳарф (O‘, G‘, Ch, Sh) ни ислоҳ қилишимиз шарт, дедик. Хўш, уларни қандай қилиб ўзгартирсак маъқул бўлади?\nАввало, Ch ва Sh бирикмаларининг ўрнини босувчи яхлит ҳарфларга эътибор қаратамиз:\nCh – Çç Ćć Ĉĉ Čč;\nSh – Şş Śś Ŝŝ Šš\nОчиғи, кейинги учта вариант – (Ćć Ĉĉ Čč; Śś Ŝŝ Šš) ёзишга бирмунча ноқулай бўлиб, матнни митти диакретик белгиларга тўлдириб ташлайди. Кейин бу ҳарфларнинг уст белгиларини ёзма шаклда ифодалаш ноқулай.\nОст белгиси ҳарф ўзагига қўшилиб ёзиладиган Çç ва Şş ҳарфлари эса ёзиш ва ўқишга қулай ҳамда миллий характерга эга: улар 1929 – 1940 ҳамда 1993 – 1995 йиллардаги алифбомизда ҳам бўлган.\nДемак, Ч ва Ш товушлари учун энг мақбул ҳарфлар – Çç ва Şş. Уларнинг ост белгиси бир хил экани ўзаро уйғунликни таъминлайди.\nЭнди O‘, G‘ ҳарфлари бўйича фикрлашамиз ва асосий вариантларга назар ташлаймиз:\nO‘ – Ŏŏ Ôô Ǒǒ Õõ Öö Ōō Óó\nG‘ – Ğğ Ĝĝ Ġġ Ǧǧ Ģģ Ḡḡ Ǵǵ\nБу ҳарфлар орасидан ўзаро уйғун, умумий белгига эга бўлган ҳарфлар занжирини аниқлаймиз. Булар:\nŎŏ – Ğğ; Ōō – Ḡḡ; Ôô – Ĝĝ; Ǒǒ – Ǧǧ; Óó – Ǵǵ;\nБу жуфтликларни бирма-бир кўриб чиқамиз:\nŎŏ – Ğğ ҳарфлари қулай, ҳозирги ёзма ҳолатга жуда яқин. Замонавий мосламалар, хусусан, андроид дастурли қурилмалар клавиатурасида мавжуд.\nŌō – Ḡḡ ҳарфлари ҳозирги ёзма шаклга яқин, лекин Ḡḡ ҳарфи Юникод жадвалининг қуйи қисмида жойлашгани учун жуда оз шрифт таркибига киритилган. Бу ҳол матбаа ишида кўп муаммоларни юзага келтиради. Смартфон ва планшетларнинг клавиатурасида эса Ḡḡ ҳарфи умуман йўқ.\nÔô – Ĝĝ жуфтлигида, айниқса, Ôô ҳарфи беўхшов кўринади.\nǑǒ – Ǧǧ ҳарфларининг ўткир, кескин белгилари “кўзга қадалади”, энг ёмони, улар замонавий қурилмаларнинг клавиатурасида ва компьютердаги кўп шрифтлар таркибида йўқ.\nÓó – Ǵǵ занжиридаги ҳарфлар яқин қардошларимиз бўлган қозоқ ва қорақалпоқ халқлари алифбоси таркибидан ҳам ўрин олган. Аммо Ǵǵ ҳарфининг замонавий қурилмалар, жумладан, кўпчилик юртдошларимиз фойдаланадиган андроид дастурли смартфон ва планшетларнинг виртуал клавиатурасида йўқлиги, шунингдек, компьютердаги кўп шрифтлар таркибидан жой олмагани кишини ўйлантиради. Энг асосийси, бу ҳарфлар устидаги қия чизиқча ҳарфнинг таркибий қисмидан кўра кўпроқ урғу белгисини эслатиб кўзни чалғитиши, матнни митти чизиқчаларга тўлдириб юбориши, қолаверса, тескари урғули ҳарфлар билан адаштириш хавфининг мавжудлиги (Ózbekiston – Òzbekiston) бу ҳарфларга бўлган қизиқишимизни сусайтиради.\nХулоса қиладиган бўлсак, илк жуфтлик (Ŏŏ – Ğğ) – энг оптимал, қулай вариант.\nДемак, Çç - Şş нинг ост қисмига ва Ğğ - Ŏŏ нинг устига қўйиладиган жуфт белги ёрдамида керакли тўртта ҳарфга эга бўламиз. Бу ҳол ёзувда ўзига хос мувозанатни, ўзаро мувофиқликни таъминлайди.\nКонференция иштирокчилари ушбу тўрт ҳарф (Çç Şş Ŏŏ Ğğ) ни бир овоздан маъқуллаб, мавжуд вариантлар ичида энг мақбули деб тан олдилар ва бу ҳарфларни миллий алифбога киритиш фикрини якдил қўллаб-қувватладилар.\nng товуши, бошқа товушларга қиёслаганда, алоҳида хусусиятга эга: у ҳеч қачон сўз бошида келмайди. Бу товушга араб алифбосида ҳам, кирилл-ўзбек алифбосида ҳам, амалдаги лотин алифбосида ҳам яхлит ҳарф ажратилмаган. 1993 йилда қабул қилинган лотин-ўзбек алифбосида бу товуш илк бор Ññ ҳарфи билан ифодаланди-ю, 1995 йилда яна ундан воз кечилди. Сабаби, Ññ ҳарфини идрок этишда кўпчилик чалғиди. Яъни, кирилл имлосига кўра қайси сўзда Н ва Г ҳарфлари ёнма-ён келган бўлса, ёппасига Ññ ҳарфи билан ёзила бошланди. Масалан: taña, añur. Аслида, бу сўзлардаги Н ва Г ҳарфлари бир-бирига алоқасиз, алоҳида товушларни ифодалайди: tanga, angur. Ёки N товуши билан тугаган сўзга – gа қўшимчаси қўшилса ҳам, ñ эмас, ng ёзилиши керак: menga, jonga, vatanga. Ñ ва NG ўртасидаги бундай ўзига хос нозик, бироз эътиборталаб чегарани илғамаслик оқибатида хатолар авж олди.\nИккинчидан, ng бирикмаси яхлит ҳарфга айланадиган бўлса, худди Öö Üü Íí ҳарфлари мисолида кўрганимиздек, кирилл ва ҳозирги алифбода чоп этилган сон-саноқсиз китобларни янги алифбомизга ўгириш чоғида кўплаб чалкашликлар юзага келади – электрон дастурлар ӈ (ŋ) товушига қўшиб, бир-бирига алоқасиз, аммо ёндош келган барча Н+Г ҳарфларини бирваракайига битта ҳарфга ўзгартириб юборади. Тилимизда ӈ (ŋ) товуши ва ёнма-ён келадиган Н+Г ҳарфлари жуда кўп учрагани учун уларни топиб, қиёслаб тўғрилаш – муҳарриру мусаҳҳиҳларга катта заҳмат юклайди.\nКонференцияда, ҳеч қачон сўз бошида келмайдиган, бошқа товушларга қараганда чекланган бу товушни алифбодан ташқарида фонетик бирикма сифатида ўргансак бўлмайдими, деган мулоҳаза ўртага ташланди ва кўпчилик томонидан маъқулланди. Аммо, анжуманда ва ундан кейин билдирилган фикр-мулоҳазаларда, майли, бу товуш яхлит ҳарф эмас, ng бирикмаси орқали ифодалансин, лекин у товуш сифатида алифбо сирасида турсин, фарзандларимиз мурғак чоғидан бу миллий товушимизни алоҳида фонетик ҳодиса сифатида танисин – ҳарфий бирикма шаклида бўлса ҳам “Алифбе”дан бошлаб ўргансин, йўқса, ng ни идрок этиш аста-секин муаммога айланади, ахир, шу пайтгача алифбомиздан жой олган бу ҳарфий бирикма – Ch, Sh ҳарфий бирикмаларидан фарқли ўлароқ – бизга ҳеч қандай малоллик туғдираётгани йўқ-ку, токи ng ҳамон ёзувимизда акс этар экан, алифбодаги ўз жойини сақлаб қолиши шарт, деган фикру далиллар келтирилди. Ушбу қараш эгалари дунёдаги энг нуфузли тиллардан бири бўлган испан тили алифбосида ҳам бор-йўғи битта диграф – Ch борлигини айтиб, бу ҳол испан тилли халқлар томонидан табиий қабул қилиниши ва алифбо нуфузига ҳеч қанақа салбий таъсири йўқлигини билдиришди.\nЮқорида таъкидланганидек, ng товуши ҳеч қачон сўз бошида келмайди, демак, унга Ng деб бош ҳарф белгилашимизга сира ҳожат, эҳтиёж йўқ. Бу ҳарфий бирикмани алифбода фақат кичик ҳарфлар билан ифодаласак, мантиқан тўғри бўлади.\nЯна бир муаммоли, баҳс манбаи бўлаётган белги – Сс ҳарфидир.\nБу белгини ёқловчи ва рад этувчи икки зид қутб бор. Ёқловчилар бу белги алифбомизда бўлмагани билан маънавий-маърифий, илмий-ижтимоий ҳаётимизда барибир иштирок этяпти, масалан, автомашина рақамларида, тест саволларида, турли формулаларда Сс белгисидан фойдаланяпмиз, шунинг учун бу белгига бирор товушни юклашимиз керак, дейишади.\nРад этувчилар Сс белгисини алифбомизга умуман киритмаслигимиз керак, сабаби бу белги турли халқларда турлича товушлар (с, к, ж, ч) ни ифодалайди, шу сабабли унга қайси товушни юкламайлик, халқаро атамаларни ўқишда чалкашликлар юзага келади, қолаверса, хорижликлар ўзбекча сўзлар, айниқса, исм ва жой номларини ўқишда чалғийди, дейишади.\nСс ни ёқловчиларнинг ўзи ҳам икки гуруҳга бўлинади. Биринчи гуруҳ, бу белгидан кирилл алифбомиздаги Цц товушини ифодалаш учун фойдаланишимиз керак, деса, иккинчи гуруҳ Сс орқали қардош туркий халқлар сингари Жж товушини (жўжа, жажжи) ифодалайлик, дейди.\nЦц – барча туркий тиллар сингари ўзбек тили учун ҳам бегона товуш. Шу боис ҳанузгача бу товушни айтишга оддий одамларимизнинг тили келишмайди, халқимизнинг аксарият қисми Цц ни оддий Сс тарзида талаффуз қилади. Ўз вақтида Абдулла Қаҳҳордай атоқли адибимиз ҳам бу товушнинг миллий алифбомизга киришини мутлақо ёқламаган.\nКонференцияда Çç Şş Ŏŏ Ğğ ҳарфлари якдиллик билан қабул қилинган бўлса, Сс ҳарфи бироз мунозарага сабаб бўлди. Охир-оқибат, мутахассисларнинг муайян фикр алмашувидан сўнг, мабодо бу белгини алифбога киритадиган бўлсак, унда ўзимизнинг Жж товушимизни акс эттирайлик, шунда тилимиздаги яна бир товушнинг ифодаси қардош туркий халқлар алифбоси билан уйғунлашади; Жж (жўжа) товуши айни пайтда фойдаланилмаётган Сс белгисига бириктирилса, бўш қолаётган Jj белгисидан сирғалувчи Жж (журнал, аждар)ни ифодалашда фойдалансак бўлади; талаффуз жиҳатидан яқин товушлар – Ж (C) ва Ч (Ç) ни акс эттирувчи ҳарфлар ҳам шаклан уйғунлашади, деган хулоса маъқулланди.\nКонференциядан кейинги акс-садоларда эса, Сс белгиси атрофида ҳамжиҳатлик, умумтўхтам йўқлиги, битта баҳсли белги туфайли ҳамюртларимиз турли зид қутбларга бўлинаётгани яққол намоён бўлди. Қолаверса, Жж товуши Марказий Осиёдаги қардош халқлар (қозоқ, туркман, қорақалпоқ) алифбосида ҳам Jj ҳарфи билан ифодаланиши; Цц товушининг эса тилимизга хос эмаслигидан келиб чиқиб (турк, озарбайжон, туркман, қозоқ, қрим-татар, татар каби туркий халқларнинг лотин алифбосида ҳам бу товуш йўқ), Сс белгисини алифбога киритмаслик маъқул топилди.\nШундай қилиб, конференциягача, конференция давомида ва конференциядан сўнг билдирилган, ўзаро фикрлашув чиғириғидан ўтган мақбул хулосалар асосида ўзбек миллий алифбосининг якуний лойиҳаси шаклланди. Ушбу лойиҳада конференцияда тақдим этилган учта алифбо лойиҳасидаги маъқул ва уйғун жиҳатлар, алифбо ислоҳотига бефарқ бўлмаган юртдошларимизнинг асосли тавсиялари умумлаштирилди.\nШу ўринда конференцияда таъкидланган бир фикрни эсга олиш жоиз деб ўйлаймиз: дунёдаги бирорта алифбони мукаммал деб бўлмайди, ҳар қандай алифбо муайян камчиликларга эга, лекин, энг муҳими, миллий алифбомиз тилимизнинг асосий талаб ва мезонларига жавоб бериши, ёзиш ва ўқишга қулай бўлиши, халқимизни маънан бирлаштириши шарт. Ишчи гуруҳ аъзолари, мутахассислар, кенг жамоатчилик вакилларининг фикр-мулоҳазалари асосида шаклланган мазкур алифбо лойиҳаси, ўйлаймизки, ана шу муҳим талабларга жавоб беради.\nФурсатдан фойдаланиб, Лотин ёзуви асосидаги ўзбек алифбосини ислоҳ қилиш юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини билдирган, бу борада Ишчи гуруҳга яқиндан ёрдам берган кўп сонли мутахассисларга, жонкуяр юртдошларимизга, шунингдек, ишимизни холис кузатиб, ёритиб борган барча оммавий ахборот воситалари вакилларига самимий миннатдорлигимизни билдирамиз.\nХулоса сифатида, умумий меҳнатимиз маҳсули бўлган – 28 та ҳарф, битта ҳарфий бирикма ва битта белгидан иборат, жами 30 бирликдан ташкил топган алифбо лойиҳасини эътиборингизга ҳавола қиламиз.\nУшбу алифбодаги янгиланаётган тўрт ҳарф бизни шу пайтгача қийнаб келаётган муаммолардан халос этади. Ŏŏ Ğğ ҳарфлари O‘o‘ G‘g‘ ҳарфларининг айни пайтдаги ёзма шаклига яқин бўлгани боис ва Çç Şş ҳарфлари халқимизга яхши таниш бўлгани учун ёшу қари томонидан тез ўзлашади – ҳеч кимга қийинчилик, ноқулайлик туғдирмайди.\nАлифбо лойиҳаси расман қабул қилингандан сўнг бу ҳарфлар компьютер клавиатурасидаги қулай тугмаларга жойлаштирилади. Масалан, Çç ҳарфини ўзбек тилида ишлатилмайдиган – Сс ҳарфи ўрнига, Şş ҳарфини – Ww ҳарфи тугмачасига, Ŏŏ ва Ğğ ҳарфларини эса бирорта лотин ҳарфи ё тиниш белгиси банд қилмаган, кирилча Х, Ъ ҳарфлари турган тугмачаларга бириктириш мумкин.\nАлифбони амалиётга жорий этиш билан боғлиқ бошқа барча масалалар ҳукуматимиз томонидан расман тасдиқланган ҳужжат – “Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини кенг жорий этиш ва янада такомиллаштириш бўйича Ҳаракатлар режаси”га мувофиқ изчил равишда амалга оширилади.\nP/S: Ишчи гуруҳ томонидан таклиф қилинаётган режа фақат лойиҳа сифатида таклиф этилмоқда. У расман кучга кириши учун аввал қонуний тартибда кўриб чиқилади, оммавий ахборот воситалари орқали кенг жамоатчилик ўртасида муҳокама қилиниши лозим. Юқоридаги мулоҳазалар фақатгина Ишчи гуруҳ лойиҳаси сифатида тақдим этилмоқда.


Сулола. Долимовлар шажараси. Комилбек — Shosh.uz | Nafaqat Toshkent haqida…\nБош саҳифа » Сулола » Долимовлар шажараси » Сулола. Долимовлар шажараси. Комилбек\n1917 йил 25 октябр (янги ҳисобда 7 ноябр)да Петроградда тўнтариш муносабати билан Муваққат ҳукумат ағдариб ташланди ва бутун ҳокимият Ленин бошчилигидаги болшевиклар қўлига ўтди. “Ҳуррият” газетасининг 1917 йил 7 ноябр сонида болшевиклар томонидан Қишки Саройнинг эгалланиши муносабати билан бош муҳаррир Абдурауф Фитрат “Русияда яна бир бало бош кўтарди – болшевик балоси!” – деб ёзган эди. Жадидчилик ҳаракати намояндалари, раҳбарлари бундай зўравонликка, хунрезликка бутунлай қарши эдилар. Тошкентда ҳам болшевиклар ҳукуматни эгаллаш учун тўрт кечаю тўрт кундуз қирғин уюштирдилар. Шундай қилиб, болшевиклар минг-минглаб бегуноҳ ҳалок бўлганлар қони ва жони эвазига ҳокимият тепасига чиқдилар. Шундай оғир вазиятда Каримбек Норбеков тўппочасини олиб:\n— Ҳамма болшавикларни пешанасидан отаман! – деб, кўчага чиқади.\nКатта акаси Долимбек “ҳай-ҳай”лаб унинг йўлини тўсди:\n— Тўхта, Карим! Ўзингни бос, ука! Иккитасини отарсан, учтасини отарсан. Улар кўп, ҳатто болшавойлар ваъдасига учган ўзбек қаролларини ҳам ишга солишган кўринади, ҳаммаси қуролланган, бутун авлоди-аждодимизни йўқ қилиб ташлайдилар!\n— Ака, тушунинг, уларнинг нима ҳаққи бор ватанимиз, халқимиз тинчлигини бузишга! Уларга сиғинди бўлиб яшашдан кўра ўлим минг марта афзал-ку! Бир бошга – бир ўлим!\n— Ука, сен фақат ўзингни ўйлама, фарзандларинг, жигарларинг, қариндош-уруғларингни ўйла! Бу кунлар ҳам ўтиб кетар. Сен шу кундан бошлаб кўчага чиқмайсан, бу гаплар аканг Комилга ҳам тааллуқли, тўппончангни шу заҳотиёқ йўқот, ҳожатхонага ташлаб юбор. Ҳали улар келиб уйларимизни тинтув қилишдан ҳам тоймайдилар.\nШу-шу октябрь тўнтаришидан кейин бирор ташкилотда ва йиғинларда Комилбек ва Каримбек Норбековларнинг исми-шарифи тилга олинмайди. Улар сиёсатга аралашмасликка, тинч иш билан – савдо-сотиқ билан машғул бўлишга қарор қилдилар. Замоннинг кейинги эврилишлари уларни шундай йўл тутишга мажбур этди. Савдо-сотиқ ишида иймон-эътиқодни, ҳалолликни ўзлари учун муқаддас билган, ҳаромдан ва бировнинг ҳақига ҳиёнат қилишдан ҳазар қилган, халқининг корига ярашни ўзлари учун муқаддас билган Комилбек ва Каримбек Норбековлар фаолияти узоққа бормади. Октябр тўнтаришидан кейинги турли-туман фожиалар уларнинг бошига ҳам ёмғирдай ёғила бошлади. Болшевиклар ҳукумати уларнинг миллатпарварлик фаолияти учун, жадидчилик ҳаракатининг етакчи намояндалари бўлганликлари ҳамда миллатнинг иқтидорли болаларини чет эл олий ўқув юртларида ўқишларига катта иқтисодий имконият яратганликлари учун таъқиб остига олдилар. Энди болшевиклар ўрнатган яккаҳокимлик ва зўравонлик, айниқса, “ҳарбий коммунизм” сиёсати мустамлака ўлканинг иқтисодий аҳволини, маориф ва маданиятини парокандаликка, фожиали аҳволга олиб келди. Бу сиёсат очликка маҳкум этилган Туркистон аҳолисини озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлашга эмас, аксинча, уларнинг бор-йўғини тортиб олиб, болшевиклар тузумининг ҳимоячилари бўлмиш қизил аскарларни, “марказ”ни боқишга хизмат қилди, мустамлакачилик зулми ҳам авжига чиқди.\n1920-йилларнинг бошларида вақтинча бўлса-да, НЭП – янги иқтисодий сиёсат туфайли барча соҳаларда нисбатан эркинлик ҳукм сурди. Чунки шўро ҳукумати икки фронтда: ҳам фуқаролар урушида, ҳам жадид зиёлилари ҳамда бадавлат қатлам билан баравар кураш олиб бора олмас эди. Норбековлар ҳам оиласи билан 2 – 3 йил тинч-осойишта ҳаёт кечирдилар. Болшевиклар “босмачилик ҳаракати” деб номлаган, аслида истиқлолчилик ҳаракатини қонга ботириб, 1925 – 26-йиллардан бошлаб ўз мавқеини мустаҳкамлаб олгач, ҳамма эркинликларга чек қўйди. Улар йўқсиллар билан бадавлат қатлам ўртасида синфий адоватни кучайтиришга зўр бердилар, уларни сув ва олов каби бир-бирига ғирт душман қилиб қўйди, хусусий савдога қарши кураш кескин тус олди, миллат манфаатлари учун курашган жадидлар қаттиқ таъқиб остига олинди. Бундай ишларнинг тепасида Москвадан – РКП (б) МҚ томонидан юборилган Средазбюро (дастлабки номи РКП(б) МҚнинг Туркбюроси) ташкилоти турди. Маҳаллий раҳбар ходимлар шўро бошқарув тизимидан сиқиб чиқарилди. Комилбек ва Каримбекларнинг ишлаб турган дўконларига қулф солинди, савдо-сотиқ ишлари бутунлай тўхтатилди, натижада, ака-укалар уйга кириб қолдилар. Бу вақтларда Долимбек укаларидан анча кейин бошлаб қўйган уйи ҳали битмаган, лекин оиласи анча катталашган, 12 фарзанди билан ота ҳовлисида укалари Комилбек ва Каримбеклар билан бирга яшар эди. Дунё кўрган, юрт сўраган ака-укалар ишсизлик, мустабит шўро ҳукуматининг таъқиб ва тазйиқлари, оилавий келишмовчиликлар гирдобида азоб чекардилар.\nМуаззам аммам (1919 — 2001) ўша вақтларда Комилбек отам билан кечган бир воқеани айтиб берган эдилар: “Адашмасам, 1927 – 1928 йиллар баҳори эди. Ойим кир ювиш учун катта жомашўйни тўлдириб, кирларни бўктириб, зина устига қўйдилар. Шу пайт опододам (биз жиянлар Комилбек ва Каримбек амакиларимизни “оподода” дер эдик) хоналаридан чиқиб, жомашўйни кир-пири билан улоқтирдилар, жомашўй ҳовлининг нариги бурчагига бориб, деворга қарсиллаб урилди, қалин сополдан ишланган жомашўй иккига бўлиниб кетди ва ойимга:\n— Бу уйда тинчлик борми-йўқми!? Қачон ўз уйларингга кўчиб ўтасанлар!? – деб ойимга бақирдилар.\nХудди шу воқеа устига Қозоқбой бувамнинг келинлари – Салоҳиддин тоғамнинг хотинлари Башорат келин ойим келиб қолсалар бўладими. Бўлиб ўтган воқеанинг ҳаммасини кўриб, кузатиб, эшитиб, эшик олдида бирпас туриб қолдилар ва:\n— Бек, отдан тушсангиз ҳам, эгардан тушмас экансиз-да! Сиз ва Каримбек Долимбек поччамга тегиши керак бўлган, Мўминбойдан қолган боғ-роғларда, шинам ҳовлиларда яшаб, катта-катта дўконларига эгалик қилинг-да, яна уларга зулм қиласизми?! Ахир, сиз ва Каримбекнинг Мўминбойга заррача алоқангиз йўқ-ку! Сизда оз бўлса-да инсоф борми? Шошмай туринг, эртага сизни “Муштум”да шундай дўмбра қилайки, халқ билиб қўйсин кимлигингизни!\nНиҳоятда шаддот, бетга чопар Башорат келин ойимнинг бу гапларини эшитиб, опододам бир оғиз ҳам гапира олмай, хоналарига кириб кетдилар. Кейинроқ Каромат келин ойим (опододамнинг хотинлари, Йўлдошбек бувамнинг қизлари)дан эшитдим: опододам ниҳоятда қўрқиб кетган эканлар, чунки замон оғир, Комилбек ва Каримбек амакиларимга қарши кураш авжига чиққан, дўконларига қулф тушган, иккаловлари уйга кириб қолган, уларнинг амакивоччалари Ҳасанбек ва Ҳусанбек Норбековлар аллақачон қамоққа олинган, бунинг устига, “Муштум” журналида бирор киши танқид қилинса борми, омон қолмас эди. Ўта оғир замонлар эди”.\nБундай кўнгилсизликлардан кейин Долимбек оиласи билан укалари Комилбек ва Каримбеклар янги ҳовлисининг орқа томонидаги сомон сувоқда бўлган I-Сағбон охири берк кўчадаги 29-ҳовлисига кўчиб ўтди. Бу ҳовлига II-Сағбондан эмас, I-Сағбондан кирилар эди.\nМунавварқори Абдурашидхонов ва унинг сафдошлари қамоққа олиниб, отиб ташлангач, у билан яқин ҳамкорликда бўлганларнинг, шу жумладан, Комилбек ва Каримбек Норбековларнинг ҳам ҳаёти хавф остида қолди. 1930 йилнинг куз ойларида Комилбек Чимбойдаги, Каримбек Жарариқдаги боғ ҳовлиларидан қамоққа олинадилар ва истиқлол фидойилари ҳаётининг сўнгги дамлари шоҳиди бўлган Тошкентнинг “Москва” (“Олой” бозори ёнидаги ҳозирги “Юлдуз” фирмасининг бир қисми жойлашган) турмасига ташлайдилар. Бу зиндоннинг кўз кўриб, қулоқ эшитмаган азоб-уқубатлари, терговлари бир йил узлуксиз давом этди. 1932 йилнинг баҳор ойларида Комилбек ва Каримбек Норбековлар “Мунаввақорининг давомчилари”, “миллатчи” ва бошқа айблов ҳамда туҳматлар билан 10 йил озодликдан маҳрум этиладилар ва Новосибирскка сургун қилинадилар. Бечора маҳкумлар ноинсоний тузумнинг отиб юбормаганига ҳам шукурлар айтган эканлар. 1933 йили Муҳаммадаминбек ҳожи 90 ёшида вафот этгач (маҳалла-кўй Ҳожи қарғаб юбормасин деб, анча ҳайиқиб туришган экан, шекилли), Комилбек ва Каримбек Норбековларнинг ҳовли-жойлари, ер-сувлари, дўконлари, мол-мулклари тортиб олинди.\n1930-йилларда мустамлака Туркистонда кечган узлуксиз қатағонлар ҳақида бирор ҳақиқатни айтиш ва шўро матбуотида эълон қилиш асло мумкин эмас эди. Шундай бўлса-да, “Ёш Туркистон” журнали ҳақгўй, эркин матбуот сифатида имконияти доирасида шўро қатағонлари ҳақида туркум мақолалар бериб борди. “Ёш Туркистон” журнали сонларидан бирида бу ҳақда қуйидагиларни ўқиймиз: “Мунаввар, Салимхон, Тўлаган домла – Туркистондаги рус пролетарёти диктатурасининг сўнгинчи қурбонлари эмасдир. Йиллардан бери совет турмаларида, сургунларида азоб чекаётган кўб-кўб маъруф одамларимиз ҳақинда ҳеч бир маълумотимиз йўқдир. Улардан қанчаси йўқолди? Тирик қолғонлари борми, йўқми? Бу тўғрида ҳеч бир нарса билмаймиз. Балки қадар (тақдир) бизга янги қайғули хабарлар ҳозирламоқдадир,” — деган жуда тўғри тахминларни баён қилган, қатағонларнинг сон-саноғи йўқ эди. “Ёш Туркистон” журнали саҳифаларида Сибирга сургун қилинган минглаб ҳаммаслакларининг фожиали аҳволи ҳақида уларга ҳамдардлик билдириб, Ватанидан жудо қилинган туркистонлик муҳожирларнинг шеърлари ҳам эълон қилинган:\nКафанга ўролғон Сибирия чўлида,\nКишанлар, занжирлар қўл-оёғимизда,\nТепки, от туёғи доим бошимизда,\nҲамда қонли қамчин, аччиқ изғиринлар!\nТуганмак билмаган бу қийнов йўлида:\nГала-гала қузғун теварагимизда,\nЙиғламоқда қорлар босган изимизда,\nСуягимизнинг-да мақбари бу қорлар!\n1934 йили шўролар даврида масъул лавозимда фаолият кўрсатган, фирқа аъзоси Комилбекнинг қайниси ҳам амакивоччаси Қосимбек Йўлдошбеков (1900-1958) жиянлари – Комилбекнинг ёш-ёш ўғиллари Муҳиддинбек ва Фахриддинбекни, Каримбекнинг катта ўғли Анварбекни Новосибирскка олиб боради ва катта қийинчиликлар натижасида болалар ўз оталари билан дийдор кўришадилар, аммо улар бир ҳафтадан кейин яна узоқ муддатга айрилишадилар.\n1936 йили иккинчи марта Қосимбек Йўлдошбеков Новосибирскка бориб, поччаси Комилбекни Тошкентга олиб келади, аммо Каримбек эса Тошкентга келишдан қўрқиб (чунки уларни Тошкентда шўро ҳукумати омон қўймаслигини яхши билар эди), Синьцзян Уйғур автоном районининг Ғулжа шаҳрига ўтиб кетади. Комилбек эса ўлимни бўйнига олган ҳолда Тошкентга оқшом пайтида – қош қорайганда кириб келади. Сағбон маҳалласидаги уй-жойларини шўро ҳукумати тортиб олганини билиб, Гулистон маҳалласидаги яқин қариндошиникига тушади. Қариндошлар уни хурсандчилик билан кутиб олиб, дарҳол уйига одам юборадилар. Аммо унга оиласи, фарзанди аржумандлари билан кўришиб, уларни бағрига босиш ҳам насиб этмади. Унинг бу келишидан олдиндан хабар топган ГПУ айғоқчилари қочқин сифатида ўша соатдаёқ уни олиб кетиб, сургунга маҳкум этадилар. Яна саккиз йиллик сургун давомида шўро ҳукуматининг турли-туман ғайриинсоний азоб-уқубатларини кўравериб толиққан Комилбек Норбеков 1943 йилда сургун муддатини тугатиб, ич терлама касали билан оғрийди ва чалажон ҳолда Тошкентга – ўз оиласи қучоғига қайтади.\n1932 йилда ёзувчилар Зиё Саид билан Назир Сафаровнинг Долимбек, Комилбек ва Каримбек Норбековлар ҳамда уларнинг оиласи бошида калтак бўлиб синган “Тарих тилга кирди” драмаси ёзилмай туриб саҳнага қўйилади (бу драманинг матни сақланган эмас – У.Д.). Адам Субутой Долимов шу асар муносабати билан кечган бир воқеани айтиб берган эдилар: “Асар саҳнага қўйилгач, оиламиз учун аччиқ воқеалар содир бўлди. Иккала Комилбек ва Каримбек амакиларим қамоқда. Ўша йиллари Каримбек амакимнинг қизлари Рожиага уйланган эдим. Мен бир неча ой давомида соатлаб ГПУ, НКВД идораларида допрослар (саволлар)га, терговларга жавоб беришга мажбур бўлдим. Уларнинг ушлаб олган жойи менинг Каримбек амакимнинг қизларига уйланганим эди. Мени ўша кунлардаёқ педагогика институти (ҳозирги Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети) талабалари сафидан ҳайдашди. 1943 йили Комилбек амакимнинг Сибир сургуни муддатини тўла ўтаб, қайтиб келишлари муносабати билан Кўкча маҳалласидаги қайиноталари ҳовлисига уларни кўргани бордим. Аҳволлари ниҳоятда оғир, ориғлаб кетган, иситмалари анча баланд, ҳатто юришга ҳам мадорлари йўқ бўлишига қарамай, мен билан узоқ суҳбатлашдилар. Шунда амаким Зиё Саид билан Новосибирск сургунида учрашиб қолгани, у билан анча суҳбатлашгани ҳақида батафсил гапириб берган эдилар. Амаким ёзувчига:\n— Зиё ака, мени танимадингиз, шекилли, Назир Сафаров билан бирга ёзган “Тарих тилга кирди” асарингиздаги ўз ҳисобидан тилла бериб, миллат ёшларини чет эл олий ўқув юртларига ўқишга жўнатган ака-ука Каримбек ва Комилбек Норбековлар биз эдик, — деб, ўзимни таништирдим. Шунда бечора ёзувчи мени қучоқлаб, кўзига ёш олиб:\n— Сиз Комилбек Норбековмисиз? Мен сизни бир неча кундан бери кузатаман. Бундай покиза инсон қандай қилиб бу жаҳаннамга тушиб қолди экан? деб ўйлайман.\n— Ўзбек ҳам ёруғ кунларни кўрармикан, Ватанимиз ҳам обод ва озод бўлармикан, деб биз шундай ишларни қилган эдик, Зиё ака. Мен сизнинг ўзбек матбуоти тарихига бағишланган асарингизни ҳам ўқиганман. Қори ака (Мунавварқори)ни, Фансуриллоҳбек, Абдулла Авлоний, Убайдулла Хўжаев, Абдурауф Музаффарзодаларни тилга олибсиз, лекин улар сиз ёзгандек, миллат ва Ватан душманлари эмас, аксинча, миллат, Ватан учун куйиб-ёнувчи, бу мақсад йўлида улар нафақат молларини, ҳатто жонларини ҳам фидо қилувчи инсонлар эди. Вақтлар келиб, авлодлар албатта уларга ўзининг ҳақиқий баҳосини берар.\n— Начора, сиз ҳақсиз, нопок тузумнинг даҳшатли қўғирчоғига айланиб қолибмиз, Комилбек ака, – деди ўкинч билан.\n— Бизларни – Мунавварқори бошчилигида миллатини, ватанини Русия истибдодидан озод қилиш учун курашаётганларни генерал-губернаторлик ҳам, шўро ҳукумати ҳам яхши билар эди. Шунинг учун ҳам ноинсоний тузум бизларни йўқ қилишга киришди. Мени ҳайрон қолдирадиган нарса шундан иборатки, Зиё ака, болшавик ҳукуматининг энг масъул лавозимларида фаолият кўрсатган, “уларнинг отган ўқи”дек хизмат қилган сизни ҳам шу аҳволга солишибди.\n— Комилбек ака, Худо хоҳласа, сиз бу шўро жаҳаннамидан омон-эсон қутуларсиз, лекин менга Ҳамза театрининг директори сифатида “Чўлпон, Фитрат каби халқ душманларининг аксилинқилобий руҳдаги асарларини саҳналаштириш ишига кенг имкониятлар яратган, уларни катта маблағ билан рағбатлантириб турган” деган айбловлар қўйишганки, улардан омон-эсон қутулиб кетиш жуда мушкул.\n— Мен сиздан хафа эмасман, Зиё ака, Аллоҳ сизга ҳам бу зиндондан соғ-саломат озод бўлишни насиб айласин. Сиз ва Назир Сафаров бу асарни ёзмасаларингиз ҳам болшавиклар ҳукумати бизларни тинч қўймас эди, фақат турли ўқув юртларида таълим олаётган фарзандларимга, қўша-қўша жиянларимга жуда оғир бўлди, энди уларни ҳам тинч қўйишмайди — деб амаким ҳикояларини тугатган эдилар”.\nШўро ҳукумати ўз мақсадига эришиб бўлган эди: Комилбек уч ой ётиб, оиласи, болалари ва қариндош-уруғлари билан видолашиб, 63 ёшида ҳаётдан кўз юмди. Ўз халқининг порлоқ истиқболи учун нафақат молини, ҳатто азиз ҳаётини ҳам бахшида этган инсон Комилбек Норбеков мустабит шўролар мустамлакачилик сиёсатининг қурбони бўлди. 1955 йили аёллари Каромат бувим ҳам вафот этдилар. Уларни Кўкча дарвозасидаги Зайниддин бува қабристонига дафн этганлар.\nTags Долимбек Каримбек Комилбек\nNext Шавкат Миромонович Мирзиёев


ЎзА - “Авлодлар беллашуви” шахмат мусобақасининг мутлақ ғолиблари аниқланди\n10.10.2017 12:37 Чоп этиш версияси\n“Авлодлар беллашуви” шахмат мусобақасининг мутлақ ғолиблари аниқланди\n“Нуроний” жамғармаси Жиззах вилояти бўлими томонидан кексалар ва ёшлар ўртасида ўтказилган шахмат мусобақаси шундай номланди.\nПрезидентимизнинг 2016 йил 28 декабрдаги “Ўзбекистон фахрийларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш “Нуроний” жамғармаси фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонида белгиланган вазифалар ижроси доирасида ишлаб чиқилган тадбирлар режаси Жиззах вилоятида ҳам изчил амалга оширилаётир.\n“Нуроний” жамғармаси вилоят бўлимининг Жиззах шаҳридаги “Хотира” хиёбони ҳудудида жойлашган маъмурий биноси ўтган йили қайта қурилиб, “Нуронийлар маскани” мажмуаси барпо этилиши бу ерда турли маданий-маърифий тадбирлар ўтказиш учун кенг имкониятлар яратди.\nМусобақада 25 меҳнат фахрийси ҳамда мактаб ва касб-ҳунар коллежларининг 19 нафар ўқувчиси иштирок этди.\n– Ёшлар тарбиясида кекса авлод вакиллари фаол иштирок этмоқда, – дейди “Нуроний” жамғармаси вилоят бўлими раиси Н.Нушаров. – Нуронийлар билан ёшлар ўртасидаги алоқаларни янада мустаҳкамлаш мақсадида ўтказилган ушбу тадбир ҳам кўпчиликда катта қизиқиш уйғотди. Мусобақага фақат иштирокчилар эмас, барча қизиқувчилар келгани спортнинг шахмат турини оммалаштириш, соғлом турмуш тарзини тарғиб қилишда муҳим аҳамиятга эга бўлди.\nМусобақа низомига кўра, баҳслар дастлаб кексалар ва ёшлар ўртасида алоҳида-алоҳида ўтказилиб, совриндорлар аниқланди. Шундан сўнг ҳар икки гуруҳ ғолиблари ўртасида “Авлодлар беллашуви” мусобақасининг мутлақ ғолиблари аниқланди.\nКексалар ўртасида Жиззах шаҳри жамоаси ғолиб бўлди. Шавкат Аҳмаджонов биринчи, Абдурашид Адиқулов иккинчи, Турсунбой Жамолов эса учинчи ўринни эгаллади.\nЁшлар ўртасидаги баҳсда Фориш туманидан Муҳаммад Жиянов биринчи ўринга сазовор бўлди. Иккинчи ва учинчи ўринларни Пахтакор тумани вакили Равшан Қўлдошев, янгиободлик Нодир Зарифжонов қўлга киритди.\nҒолиблар ташкилотчиларнинг диплом ва эсдалик совғалари билан тақдирланди.


БАХТЛИ ОИЛА ( 87511 marta o'qilgan) Chop etish\n1 ... 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ... 24 B\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:45:35\nМаънавий тарбис деганда инсоннинг иймон, амал, ақл, ахлоқ ва нафс жиҳатидан етук бслиши назарда тутилади.\nа. Иймон тарбисси. Фарзанд оқ-қорани фарқ қилиш ёшига етгач, унга иймон асосларини сргатиш, Аллоҳни борлиги, бирлиги, фаришталар, китоблар, пайғамбарлар, слгандан кейин тирилиш, қабр азоби, ҳисоб, тарози, сирот, жаннат ва жаҳаннам борасида билим бериш керак.\nИймон пойдевори мустаҳкам бслмаса, бошқа нарсаларни билиш мантиқсиздир.\nв. Амал тарбисси. Фарзанд улғайган сари ишонган нарсаларини қадам бақадам ҳаётда қсллай бошлаши керак. Асосий масъулист сспиринлик даврида бошланса ҳам, болаликдан ибодатга одатлантириш зарур.\nЛуқмон (а.с.) сғлига насиҳат қиларкан:\n"Ай, сғилчам, намозни тскис адо ст, схшиликка буюр ва ёмонликдан қайтар ҳамда сзингга (балоларга) етган сабр қил!" (Луқмон сураси, 17-ост), дейди.\n"Аҳли умматингизни намоз сқишга буюринг ва сзингиз ҳам (намоз сқишда) чидамли бслинг" (Тоҳа сураси, 132-ост).\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:46:07\nЖаноби Ҳақдан олган бу амрни Ҳазрати Лайғамбар (с.а.в.) ссзсиз бажарганлар. сз оила аъзоларини намози билан қизиққанлар, Ҳазрати Фотима ва Ҳазрати Алини 6 ой давомида бомдод намозига турғизганлар. Умматини айни вазифани қилишини истаб:\n"Болаларингиз етти ёшга кирганда намозни буюринглар, сн ёшига кирганларида (намоз сқимасалар) уринг. Атадиган сринларини ҳам ажратинг" деганлар. Бошқа бир ривостда Ҳазрати Лайғамбар (с.а.в.)дан болани қачон намоз сқий бошлаши ҳақида ссрашганида: "Оқ-қорани фарқига борадиган фарзандларингизга намозни буюринг" деганлар. Аамоз, рсза каби ибодатлар балоғат ёшига етганда фарз ҳисобланса ҳам, уларга осон бслиши учун аввалдан сргатиш зарурдир. Халқда "Дарахт новдалигида сгилади" деган нақл бор. Болаларнинг таҳсили билан қизиқиш, уларга аввал Қуръони каримни, кейин дунё ва охиратга оид билимларни сргатиш ва бунинг учун барча имконистлардан ва кучлардан фойдаланиш керак.\nАхлоқ тарбиссидан мақсад — фарзандни гсзал хулқ-атвор ва фазилатлар билан сстириш, ёмон хулқ-атвор ва одатлардан узоқлаштириш. Зеро, уларга бериладиган снг гсзал бойлик ахлоқдир.\nАхлоқий ёмон бслган бола қанчалик қобилистли ва ғайратли бслмасин қобилистини схшиликка, хайрга смас, аксинча ёмонликка ишлатади. Ахлоқсиз инсонга имкон ва мол-дунё бериш, қотилнинг қслига қурол бериш билан баробар.\nИнсон фитратида бир қанча маънавий хасталиклар бор. Адоват, ҳасад, худбинлик, хасислик, ҳирс, кибр ва шу каби салбий хулқларни кетказиб, унга севги, сабр, сахийлик, фидокорлик, қаноатлилик, камтарлик каби хислатларни сргатиш ахлоқий тарбиснинг асосидир. Алғон ва риёдан йироқ, ихлос ва самимистли сшаш, бошқаларни молига ва номусига ксз олайтирмаслик, қсли ва тили билан бирор кимсага озор бермаслик, бошқаларга зарар етказмаслик, кспга фойдали бслиш, ҳалолга ёпишиб, ҳаромдан қочиш комил инсоннинг асосий фазилатларидир. Кичик ёшдаги болаларга бу нарсани сргатиш — ҳамма нарсани сргатиш демак.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:46:27\n2. Бадан тарбисси.\nЖисмоний соғлом бслмаган киши руҳий тарафдан ҳам соғлом бсла олмайди. Болаларни касалликларга қарши ҳимос қилиниши, вужуднинг қувватли ва соғлом бслиши учун маълум жисмоний машқлар бажартириш лозим. Ҳазрати Лайғамбар (с.а.в.): "Қувватли мсъмин Аллоҳ ҳузурида заиф мсъминдан севимлидир" деганлар. сқ отиш, сузиш, югуриш ва курашни ташвиқ қилганлар. сзлари Ойша онамиз билан югурган сдилар. Қилич, камон сйинларини масжидда қилинишига рухсат берганлар.\nҲазрати Умар (р.а.) ҳокимларга ёзган мактубларида: "Болаларингизга отиш, сузиш ва от минишни сргатинглар" дес амр стганлар.\nФарзандларни руҳий ва жисмоний соғлигининг кушандаси бслган ичкилик, наша, зино, бачавозлик каби ёмон иллатлардан сақлаш учун жиддий тадбирлар қилиш, уларни бундай одатларга сргатадиган муҳит ва дсстлардан йироқ сстириш керак.\nБугун барлар, дискотекалар ва бошқа ахлоқни бузадиган ерлар ёшларни маънавий ва моддий ботадиган ботқоғидир.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:46:56\n7. Фарзандлар сртасида адолатли бслиш.\nИсломда, инсонлар тароқ тишлари каби тенгдирлар. Инсон қадри рангга, жинсга, ирққа ксра смас, тақво биландир. Болалар орасида адолатли бслиш зарур.\nҲазрати Лайғамбар (с.а.в.) уч марта:\n"Болаларингиз орасида адолатни ксзланг, болаларингиз орасида адолатни ксзланг, болаларингиз орасида адолатни ксзланг"\n"Аллоҳдан қсрқинг. Болаларингизни сизга схшилик қилишидан кснглингиз тслганидай, улар орасида адолатни ксзланг".\nФарзандларга қиз ёки сғил бслишларига қараб муомалада бслиш жоҳилист даврининг тушунчасидир. Жоҳилист даврида араблар қиз фарзанддан услганлар. Қуръон буни шундай изоҳлайди:\n"Қачон бировларга қиз (ксргани ҳақида) хушхабар берилса, ғазаб тслиб, юзлари қорайиб кетар. Ва у (қизни) хсрлаган холида олиб қолиш ёки (тириклай) тупроққа қориш (тсғрисида сй суриб), сзига хушхабар берилган нарсанинг (съни қиз ксришнинг) "ёмон"лигидан (номус қилиб) одамлардан сшириниб олур. Огоҳ бслингизким, улар (бу қилмишлари билан) снг ёмон (съни ноҳақ) ҳукм чиқарурлар" (Ааҳл сураси, 58-59-ост).\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:47:08\nҚиз бола заиф бслгани учун ҳимосга кспроқ муҳтож. Аммо бу билан уларни иккинчи даражага қсйиш тсғри смас. Ҳазрати Лайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:\n"Кимки уч қизни катта қилиб уларни едириб, ичириб сз молидан кийдирса, қизлари у билан дсзах орасида парда бсладилар".\nБолалардан баъзиларини бошқаларидан устун ксриш болалар орасида қизғанчиқлик ва ғанимликка сабаб бслади.\nЯқуб (а.с.) сғли Юсуфда пайғамбарлик аломатларини сезгач, унга кспроқ сътиборли бслади. Бу хол бошқа сғилларида ҳасад ва ғанимлик пайдо қилиб, сз жигарларини — Юсуф (а.с.)ни чоҳга ташлашгача бориб етадилар (Юсуф 8-9): «Ўшанда улар (Юсуфнинг сгай оғалари) айтган сдилар: «Гарчи, биз кспчилик бслсак-да, шак-шубҳасиз Юсуф ва унинг биродари (Бинсмин) отамизга биздан ксра суюклироқдир. Дарҳақиқат, отамиз очиқ залолатдадир. (Яна дедилар:) Юсуфни ё слдиринглар, ёки бирон ерга олиб бориб тушланглар, (шундагина) оталарингиз фақатгина сизларга боқар. Кейин сса (тавба-тазарру қилиб) схши қавм бслиб олурсизлар».\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:47:21\n8. Фарзандларни турмушга тайёрлаш.\nАйтиб стганимиздек, ёшларни сзлари хоҳламаган киши билан турмуш қурдириш жоиз смас. Ва, аксинча, бу борада уларни батамом сз холларига ташлаб қсйиш ҳам тсғри келмайди. Турмуш қуриш борасида уларга фикр бериш, тажрибаларни сргатиш, снг тсғри қарор қабул қилишда ёрдамчи бслиш фойдалидир. Бу сринда зулм ва тазйиқ смас, ишонтириш аҳамист касб стади.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:47:37\nБолаларга қандай муносабатда бслиш керак?\nБу борасида Арзурумли Иброҳим Ҳаққи Ҳазратларининг "Маърифатнома"даги тавсислари шулардир.\n1. Ота-она фарзанд туғилиши билан севиниб Аллоҳга шукроналар айтиши даркор. Зеро, у дунёда сурур, охиратда нурдир.\n2. Қиз бола туғилса, кспроқ севиниш керак. Зеро илк фарзандни қиз бслиши баракотдир.\n3. Фарзандга гсзал исм қсйиш.\n4. Еттинчи кунида ва ундан кейин сғил учун икки қсй, қиз учун бир қсй ссйиб, ақиқа нисти билан қурбонлик қилиш.\n5. Еттинчи куни ёки балоғатга етгунга қадар сғил болани суннат қилдириш.\n6. Ўғил ёки қиз олти ёшига етганда уларга Қуръонни, фарзларни ва диний одобларни сргатиш.\n7. Ўғилга сқиш, ёзиш, сқ отиш, сузиш ёки бошқа зарур ҳунар сргатиш.\n8. Қизга овқат пишириш, ип йигириш ва тикишни сргатиш.\n9. Барча болаларга сҳсон ва совғада тенг бслиш.\n10. Янги мевани аввал қиз болага тоттириш, зеро қиз боланинг кснгли инжа ва нозикдир.\n11. Болаларни меҳр билан қучоқлаб, сочларини силаш, спиб, сркалаш.\n12. Улар билан сйнаш, очиқ чеҳра билан ссзлашиш.\n13. Уларни қарғамай, хайрли дуо қилиш. Зеро, қарғиш фақирликка сабаб бслади.\n14. Ўн ёшга етган сғил ва қизнинг сринларини ажратиш.\n15. Тенгини топиб, уйлантириш, турмушга бериш.\n16. Қслларидан келмайдиган ишни буюрмаслик, токи осий бслмасинлар.\n17. Фарзандларга сз еганидан едириш, кийганидан кийдириш.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:48:18\nОта-оналар фарзандларининг камоли учун қанча қайғуришган бслса, фарзандлар ҳам уларни ҳурмат қилиб, айни тарзда ғайрат ксрсатишлари керак. Бу мусулмонликнинг ҳам инсонийликнинг шартларидан биридир.\nЖаноби Ҳақ бу ҳақда Қуръони Каримда шундай билдиради:\n"Биз инсонга ота-онасини (съни уларга схшилик қилишни) амр стдик. Онаси унга ожизлик устига ожизлик билан ҳомиладор бслди (съни қорнидаги ҳомила каттарган сари онанинг ҳоли қуриб, заморлаша борур). Уни (кскракдан) ажратиш (муддати) икки йилда (келур). (Биз инсонга буюрдикки), сен Менга ва ота-онангга шукр қилгин! Алғиз сзимга қайтажаксан!" (Луқмон сураси, 14-ост).\nЛарвардигорингиз ёлғиз Унинг сзига ибодат қилишингизни ҳамда ота-онага схшилик қилишларингизни амр стди. Агар уларнинг (ота-онангизнинг) бирови ёки ҳар иккиси сенинг қсл остингда кексаклик ёшига етсалар, уларга қараб "уф" тортма ва уларнинг ссзларини қайтарма! Уларга (доимо) схши ссз айт! Улар учун, меҳрибонлик билан, хорлик қанотини паст тут — хокисор бсл ва "Ларвардигорим, мени (улар) гсдаклик чоғимдан тарбислаб-сстирганларидек, Сен ҳам уларга раҳм-шафқат қилгин", деб (ҳақларига дуо қил)! (Исро сураси, 23-24-ост).\nОта-она таърифига бундан гсзал ссз топиб бслмайди. Жаноби Ҳақ сзидан кейин ота-онага итоат ва схшилик қилишни буюради.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:48:56\nТовуқ қанотини жсжаларининг устига қандай ёйса, она ҳам фарзанди устига "меҳр қанотини" шундай ёсди. Қариганларида, ҳимосга муҳтож бслганларида уларга ҳам шу тарзда сътибор қаратмоқ лозим. Улар бизни севги ва сабр билан сстирганлари каби, биз ҳам уларни "уф" демасдан ҳимос қилишимиз керак. Абдуллоҳ ибн Масъуд (р.а.) дейди:\nМен А асулуллоҳ (с.а.в.)дан қайси амални фазилатли сканлигини ссрадим. А асулуллоҳ (с.а.в.):\n- Вақтида сқилган намоз, дедилар. Мен:\n- Кейин қайсиниси? - деганимда, А асулуллоҳ (с.а.в.)\n- Ота-онага схшилик қилиш, дедилар. Мен:\n- Кейин қайсиниси? - деганимда, А асулуллоҳ:\n- Аллоҳ йслида жиҳод қилиш, - дедилар.\n"Бир киши мусулмон ота-онасига Аллоҳ розилиги учун хизмат қилса, Аллоҳ унга жаннатнинг иккита сшигини мутлақо очади. Агар ота-онасидан биттаси бслса, бир сшик очади. Агар улардан уларни ранжитса, ота-онаси рози бслмагунча Аллоҳ ҳам рози бслмайди. А асулуллоҳдан ссрадилар: "Агар ота-она болага ҳақсизлик қилса ҳам шундайми? А асулуллоҳ: Ҳа, шундай, дедилар.\nHanafiy 13 Aprel 2009, 15:49:16\nБир одам Ҳазрати Лайғамбар (с.а.в.)нинг ёнларига келиб, ҳижрат қилишда сизга шерик бслгани келдим, ота-онам сса йиғлаб қолишди, - деди. А асулуллоҳ (с.а.в.) унинг бу гапига жавобан:\n- Ота-онанг ёнига бориб, уларни қандай йиғлатган бслсанг, шундай кулдир, -дедилар.\nЯна бир саҳоба (р.а.) А асулуллоҳ (с.а.в.)нинг ёнларига келиб, жиҳод қилмоқчи сканлигини айтди. А асулуллоҳ (с.а.в.) ундан:\n- Ота-онанг соғ-омонми? - деб ссрадилар. У "Ҳа" деб жавоб берди.\nҲазрати Лайғамбар (с.а.в.):\n"Уларга хизмат қилиб жиҳод ст", - дедилар.\n1 ... 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ... 24 T


«Реал» Роналдунинг ўринбосарига эгами?\n20 сентябрь, 2018, 21:05\nЧемпионлар Лигасининг сўнгги беш мавсумида 4 марта бош совринга эга чиққан мадридликлар португалиялик собиқ юлдузидан миннатдор бўлиши керак, бироқ ёзда унга ўринбосар олиб келганича йўқ.\n«Реал Мадрид» қандай қилиб Криштиану Роналдуни тўлдириши мумкин? Жавоб қисқа ва лўнда: ҳеч қандай.\nХулен Лопетеги «Сантьяго Бернабеу»даги қисқа фаолияти давомида маълум бўлдики у клубнинг ўзида собиқ етакчини ўрнини боса оладиган бир қатор истеъдодли футболчиларга ишонмоқчи.\nРоналду кетгач мадридликлар ҳужум учлигидан – Гарэт Бейл, Карим Бензема ва Марко Асенсиолар ўрин олишмоқда.\nЭнди Роналду йўқ ва «Реал» ўз мақсадига эришиш йўлларини ҳам ўзгартиришди.\nЎтган мавсумда Ла Лигада КР7 «қаймоқранглилар»нинг 94 голидан 26 тасига муаллифлик қилди. У 38 учрашувнинг 27 тасидагина майдонда ўйнаган, холос.\n«Қироллик клуби» рақиб дарвозаси томон 699 зарба йўллаган. Роналду шундан 178 таси, бошқача қилиб айтганда 25 % ига эгалик қилади.\nУндан кейинги йирик ном бу – Бейл. Унда 77 (11 %) бўлса, Бенземада бу рақам 63 (9 %)ни ташкил қилган.\nУшбу мавсумда, Бейл Ла Лигада 16 зарба йўллашга улгурди.\nМарко Асенсио эса 11 марта (17 %) рақиб дарвозаси томон зарба берган бўлса, Бенземада бу кўрсаткич – 10 (15 %) ни ташкил қилади. Бейл кўпроқ зарба йўллаш ҳуқуқига эга бўлсада, қолган икки ҳужумчилар ҳам ўз зарбалари билан рақиб дарвозабонларига хавф солиб туриши турган гап.\nШунингдек, клуб бошқарувига Лопетеги келгач, Роналдуга қимматбаҳо ўринбосар қидирмасдан Асенсиога ишонч билдира бошлади.\nОртга назар ташлайдиган бўлсак, «Барселона» Неймар кетгач Усмон Дембелени, унинг ортидан январда Филиппе Коутиньони йирик пуллар эвазига олиб келганди. Аммо мадридликлар бу йўлдан боришни ва Роналдуга ўринбосар сифатида Килиан Мбаппе ёки Эден Азарни олиб келишни истамади.\nУнинг ўрнига 2014-йилда «Мальорка»дан арзимас 4 миллион евро эвазига 22 ёшли Асенсиога ишонч билдирган маъқул.\nЯна бир нарса бор эдики, Роналду майдондалигида у ҳужумнинг асосий қуроли бўлиши керак. У ҳимоявий мажбуриятлардан бутунлай озод қилинганди. Унинг ўрнига Бензема кўпроқ тер тўкиши, юлдуз шеригига бўш майдон ва имкониятлар очиб бериши шарт эди.\nРоналду эса бу ишончни тўлиқ оқларди. У «Реал» учун тўққиз мавсум давомида 438 ўйинда 450 гол уришга эришганди. Ҳозир барча Лопетеги португалиялик тўпурарсиз мавсумда 50 голни қаерда топаркин деган ўйда юрибди.\nБошланишида янги мураббий клуб бир кишига муҳтож деган тушунчани олиб ташламоқчи. «Реал» ҳужуми Зидан қўли остидагидан кўра кўпроқ жамоавийликни намойиш қилмоқда.\nМарказий ҳужумчи – Бензема шунчаки юргани йўқ. Зидан ББС ишдан чиққан вақтда Бензема ва Роналду ортида Искони ўйнатарди. Лопетеги эса уч кишилик ҳужум чизиғини қайтарди.\nБейл сафга қайтган, яхши ўйнамоқда ва голлар урмоқда. У Зидан бошқарувида эгаллаб турган мақомидан норози эди, аммо Лопетеги уни янги тизимнинг муҳим қисми сифатида кўраётгани аниқ.\nБошқа тарафдан Асенсио ҳам янги мавсумни ажойиб спорт формаси билан бошлади. Унинг ҳатто 7-рақамли либос Мариано Диасга топширилгунича айнан Асенсиога берилиши қизғин муҳокама қилинаётган эди.\nАсенсионинг асосий таркибга киритилиши босқичма-босқич тарзда олиб борилди. Чемпионлар Лигасини эса икки бора ротация футболчиси сифатида қўлга киритди. Энди унинг чақнайдиган даври келди.\nАйнан у клуб янги «галактика»га муҳтож эмаслигини исботлаши керак. У буни бемалол уддалай олади.


Муҳожир нидоси: Россияга ишёқмаслар борадими? – mulkdor.com\nМуҳожир нидоси: Россияга ишёқмаслар борадими?\nFebruary 19 2018, 04:02 ЖамиятИқтисодКоррупцияМақолаларЎзбекистон\nБаъзи одамларнинг гапларини ўқиб қоламан. Россияга енгил пул топиш илинжида, ишёқмаслар боради, ўзимизда ишлаб ҳам пул топса бўлади-деган гапларни эшитиб, ич-ичимдан ғалати бўлиб кетаман. Ўзи ҳаётда бировни гапига хафа бўлмайман, қалбим ғалати бўлади…\n2003 йил, май ойлари. Армиядан МВД да, бир ярим йил хизмат қилиб, уйимга келдим, (армиядан қоғоз ҳам беришди, ўқишга ёки ишга кириш учун қанақадур фойдаси бор қоғоз). Уйда ахвол, шароит оғир. МВД га ишга кириш учун айрим, оила, сабабларга кура, менга мумкун эмас эди. Бошқа жойдан иш излашни ўзи амримаҳол.\n-Ўқишгачи? Ўқишга, уйда шароит кўтарса ўқийсизми?! Ўзини ўзи зўрға тебратаётган оиламни, қанақа қилиб ризқини бўламан.Ўқиш орзўсидан кечдим.\nЛекин, Қуқон шахрида, Селхоз Техникумда бир йил ўқиб, ўқишимни тўхтатиб, армияга кетган эдим. Ўша ўқишимни тикладим, ҳамма Техникумлар юқолиб, Коллодж бўлган, Қуқондан, ўзимизни Риштон колледжига перевод қилдим, чунки ҳам ишлаш, хам ўқиш учун.\nИш бошлашга киришдим. Маҳалламизда, ҳамма кулол, кулолчилик қилганман, ўша ишимни бошламоқчи, сармоям йўқ. Бахтимга дўстларим бор. Абдумалик деган дўстим, пул бериб, керак бўлса, асбоб ускуналаригача ёрдам берди. (Ҳозиргача хурматим чексиз, ўша дўстимга, умри узоқ, соғ саломат бўлсин).\nКулолчилик ҳам қилдик, тўрт ака-ука, қорин тўқ,уй рўзғор яхши. Ишёқмаслик қилмадик, керак бўлса, ҳам ўқиб, ўқишдан кейин кечаси соат 2-3 гача ишлар эдик, баъзида хумдонга ўт қўйганда тонг отгунча ухламас эдим, нонуштани қилиб колледжга кетардим.\nУйларни таъмирладик. Битта дарвозани 6 ойда қурдик,(бозорга бориб идишни сотиб, уйга харажат, кулолчиликни сармоясини ажратиб қўйиб, қолган пулига, оз оздан ортириб тамир терсак олардим, дарвоза учун). Шу тариқа, ҳаёт бир теккис кетар эди.\nКоллежни ҳам бир амаллаб битирдим. Кел шу, ҳеч йўқ, битта дипломли бўлей деб.\nҲаёлимда мингта ташвиш. Ота-онамга осилгим келмаган, бизни, 5 та болани катта қилгунча, нималар бошларидан кечмади, ўмирлари ўзоқ булсин. Биз учун ота-онамизни дуоси етарли! Қолганини ўзимиз қиламиз, тўрт оғайни ботирлар, деган гапни укаларимга ҳам, минг бор тайинлардим.\nҚарасам кулолчилик яхши, қорин тўқ, уйдагилар тинч. Ёшим ҳам 22 га кириб қолди. Лекин бу ахволда қачон уй қуриб, қачон тўй қиламиз? Укаларим ҳам, мендан кейин, бирин кетин, бу ёғи, ҳаёт қанақа давом этади?! Шу хаёллар тинчлик бермас эди.\nУкамларга ишни ташлаб, Тошкентга йўл олдим, холамни ўғли, уй ремонти билан шуғилланар эди. Холамни уйига келдим ва жияним билан ишладим, поччам билан ишладим, ремонт, уй қуриш. Кўп ишни ўргандим. Уч ойда бир, йиққан пулимни олиб бориб уйдагиларни куриб, қайтардим.(Тошкент ҳақида кейин ёзаман.)\nХуллас бир йилларча ишлаб юрдим, поччам Россияга кетмоқчи бўлишди, уларга агар иш яхши бўлса чақиришларини айтдим. Поччани кўзатдик. 5-6 ой ишлаб юрдим, жияним билан.\n2006 йил, феврал ойларининг бошлари, совуқ.\nТўсатдан тоғамникига ( жиянимни тоғаларини, мен ҳам тоға деярдим.) қишлоқдан, узоқ қариндошлари, 4 та бола, Россияга кетяпмиз -деб, келиб қолишди. Ўша қариндошини, акаси, поччам билан бир жойда ишлар экан, ишга чақиртирибди. Россиядан телефон бўлди, гаплашаётганларида, поччани сўрадим, трупкани беришди.\n– Мен ҳам борей -дедим.\nҲозир яхшироқ иш йўқ, хаволар совуқ, ўша боллар билан бориб қурилишда ишлаб турсам, кейин чақириб олмоқчи бўлишди.\nМен яқиндагина, уйга бориб пулимни ташаб келган, яна бориб қанақа қилиб уйдаги пулни сўрайман ёки поччам ҳаво исиганда чақиришса, кейин борейми?!\nБоллар, биз билан кеторинг, биз русчани билмаймиз, сиз биласиз экан, қийналмаймиз – дейишди. Уларини хар бирида уч юзминг сўмдан пуллари бор, агар билет арзон бўлса уларни пулларидан ортиб қолса, менга ҳам билетга беришларини, етмаса уларни кўзатиб қайтмоқчи бўлдим. Вакзалга келсак, билет йўқ , билетсиз поезда 240000 сўмдан олиб кетишлари айтишди. Баҳтимни қаранг, тўрт кишидан 60000 сўмдан, 240000 сўм менга ҳам йўлкира бўлди. Рисқим бор экан.\nБоллар сумкалари, кийим кечаклари билан, мен танамдаги кийимим билан, поездга чиқдик.\nМени, уйимдагилар ҳам билишмаган Россияга кетаётганимни.\nПоезда, тинчгина, эсон омон Москвага Казанский вакзолга етиб келдик.\nСовуқ, бўнақа совуқни биринчи марта кўришим, нафас олсангиз бурнингиз музлаб қолар экан, ана совуқ! Баданим музлаб бўлган.\nБир болани акаси, Рус дўсти билан кўтиб олишди. Электричкага ўтириб, Каралёвага келдик. Бунақа баланд уйларни энди кўришим, ўзгача таъсурот, одамлар, атроф мухид, худди ўзга саёрага тушиб қолгандим. Электричкадан тушиб, машруткага ўтириб, қайсидур астановкада тушдик.\nБир, қурулиши битмаган, баланд бинога келдик. Кеч ҳам тушиб қолган. Баланд қурилаётган этажли дом, одамлар битондан ўралган уйларни деразаларини салафан билан ўраб, ётоқ учун хона қилиб олишган.\n(Ҳа энди эркакман чидайман, қанча қийинчилик кўрдим, бу кунлар ҳам ўтиб кетади, -деб. Ўзимни кўнглимни кўтариб қўйдим).\nИчкарига кирдик, одамни қаранг, битта хона 20 к/м да уч қават қилиб тахтадан тапчан қилинган, учала қаватда одам ётар экан. Каттаю кичик бор. Хонани атрофи, тапчан, ўртада узун стол, ўтирдик ҳаммамиз оч, овқат сузишди, тарелкада горох шўрва, макарон билан, едик, дам олдик. Бир пас суҳбатлашдик, кўп одам водийдан. Пасредник ҳам водийдан, шу ётган бинони устги қисмларида ғишт ўрилар экан. Ётиш вақти бўлди, биз ҳам ётиб ухладик.\nТонг сахарда кимдур, – падём, туринглар, ишга чиқиш керак ағайнилар – деб, ҳаммани нонуштага турғазди. Бет қўлни ювиб келиб, чой ичдик қора буханка, масла, шакар. Биринчи партия чойини ичиб, чиқиб кетди, иккинчи рартия биз ўтирдик, нон хам киши бошига бўлиниб берилар экан, чойни ичиб ишга чиқдик. Камида 30 нафар ўзбеклар. Бинонинг 27- чи қавтида, ғишт ўриш экан. Мени устимдаги кийимимдан совуқ шунақа ўтмоқдаки, ҳудди ялонғоч турган одамга ўхшайман. Қайтиб пастга тушдим, акага:\n– Биронта кийим йўқми -дедим.\nАка бир қопларни ичидан, пахта иштон ва бушлат берди. Ана совуқ, 37 градус совуқ, ишонсангиз 2-чи этаждан тупуриб, шундай пастга тушсангиз, тупругиз тангага ўхшаб қатиб қолар эди. Энди 27-чи қаватни фарас қилинг. Бир кунда, бунақа совуқда, бир квадрат ғишт урсангиз ҳам катта гап. Бизга, янги келганларга бўлак иш берди, ғишт уришни кўрсангиз эди, ҳамма ҳаётида аблесовка ғишт урмаган, урганимизни 6 марта буздирди, прораб. Кечгача ур, буз билан кун ўтди. Почча телефон қилди, ишлари “сакрашения” бўлиб, ўзлари ҳам “сакрашения” бўлибди. Мен энди ишим қурулиш, ишонганимга иш топ дея олмайман. Шу, шу уша жойда ишлаб юрдик, бизни бригадада 5 киши , яна бошқа бригадада 6 киши ҳаммамиз бирга ишлар эдик, 4 та одам ғишт ўришни билади, қолган падсобник, лой, ғишт тошади. Бошқа одамлар ҳам бор, улар бинонинг бошқа қаватида. Ҳар куни еганиз ролтон, харажат олиб келинган куни ош. Қолган куни блок, блок ролтон. Ҳа емайсана, илож қанча, ейсан, вақти келганда приправани савга қайнатиб, нон ботириб еганбиз.\nИкки ҳафтада ўткандан кейин билдик, бу ишлаганимиз, қорнимиз учун, қишдан чиқсак кейин пулга ишлашимизни. Қиш Россиядан ҳали бери чиқмайди. Эрталабда чиқасан, кечгача 30-40 дона ғишт қўясан. Совуқ, лой бир зумда қатиб қолади, туз, парашок, ва хоказо қўшиб ғишни ўр дейди. Ўрамиз, қорин учун ишлаш керак, йўқ деб кўрингчи, кўчага ҳайдайди. Хуллас 2 ой нима деса ўшани қилдик, ғишт ўриш, тозўалаш, қор кўраш, керак бўлса трактор ковло олмайдигон чуқурни, биз лапаткада ковлар, эдик, иш пайти икки кишилаб, левага (халтурага) борар эдик, топганимиз шу бригадага. Сал қоринга кўпроқ ейиш учун. Касал бўлиб ётиб қолгудей бўлсангиз, ана ғурбат. – Сен учун биз ишлаймизми, чиқ ишга -деб, одамлар қўймас эди. Дори йўқ, бир стакан ароқга, бир қошиқ қалампирни талқонини қўшиб ичасан, эртасига тузукмисан, йўқми, ишга.\nКаралёвада бир тийинсиз, қоринга 2 ойдан кўпроқ ишладик. У жойда иш тўхтатилиб, ҳамма бир сўмсиз, ҳар қаерга кетди.\nБиз, Москвага метро Новые Черёмшкага келдик, бу жойда ҳам, баланд қурилаётган бинолар, ўзимиз, яшаш учун шу бинони падвалидан бир бурчакни, эски тахталар, паддонлар билан ўраб хона қилдик. Подвал бир қарич сув, паддонлардан ташаб,ташаб йўлакча қилдик, хоначани ичини сувини чиқариб ташаб қурутдик. Яна ғишт ўриш, ишлаган кунимизга, аванс 10 кишига фақат қоринга. У ейдигон авқатга қорин туймас эди. Тўрт кишига битта буханка. Овқат сувли макарон, перловка, горох. Халтура қилган кунлари ош, қуюқ овқат еймиз. Вақти келганда мусирдан кийим олиб келиб кияр эдик, (мусор деганда кўз олдингизга, сасиб ётган, ташландиқ ахлатхона келади. Бу юртда, руслар тозза кийимларини ювиб, тахлаб каробкаларга солиб олиб чиқиб қўйишади.) Баъзида кечки пайт магазинларни олдига борардик, 1-2 кун суроги ўтган, нон, озиқ овқатлар, ширинликларни магазинни орқасига олиб чиқиб қўярдилар, каробкаларда. Агар улгурсангиз оласиз, сиздақа одамлар, бомж лар, итлар олиб кетмаса. Яшаш учун кураш қаттиқ бўлган.\nДакументни гапирмасангиз ҳам бўлади, егани нон йўқ, дакументга пул қани?!\nПаспортни яширган жойимни айтейми? Туфлини ичига, патагини тагига. Мелиса керак бўлса йечинтириб текширар эди. Ўша ишлаган жойимизда мелисалар ҳам бизни таниб қолган. Ушаб кетади, бориб қор порини кураб, пол молини ювиб берасиз, қўйиб юборади ёки 3 соат қамаб қўяди. Энангиздан сукадими, онангиздан сукадими, тиржайиб турорасиз, ўзтнгизни гаранга олиб.\nБозор кунлари. Домларни оралаб юрсак, бров юкини, бировни мошинасини қорини, бровни мусирини тошиб берар эдик, 50-100 рубль беради, магазинга кириб оқ батон олиб, шкалатный масла билан еярдик. Падвалдаги қолган одамларга, амакиларга ҳам олиб борар эдик. Каробкада кийимлар топиб олиб, олиб бориб ҳаммаларини чиройли қилиб кийинтириб қўяр эдик\n4 ойча ишладик, пулдан дарак йўқ. Қорин учун ишла! “Кидала” бўлса ҳам ишлайсан. Қаерга борасан?!\nУйимга телефон қилиб. – Мендан ховотир олманглар, мен, қурувчиликга ўқияпман деганман. Нима? Ишлаганимизга бир тийин бермаяпти дейишим керакми? Ховотирга қўйгим келмаган.\nБир куни, бир рус (тепада ғишт уриб юрганимизда танишиб қолган эдик). Зафар, ты где? охтариб келибди. -Юр сани главный дректор чақиряпти – деб, бирга олиб кетди. Борсам 5-6 та башанг кийинган одамлар.\n– Ты Зафар.\n– Да, Я. ( Ичимдан нима кечганини билсангиз?! Тамом энангни кўрдинг).\nҲаммалари ман урган бинони, олдида турушибди. 25 қаватли бинони бир томонини, 6 метрли деворини, 5-6 ти қавтини мен урган эдим. (Бошқалар чала-чулпа, харом-халиш қилиб ғишт ўрганлари учун, мен “отдельный” бир ўзим ғишт урар эдим.) Айнан ўша жойни, киму, деса бояги рус дўстим, мени айтган экан.\n– Қанча стажинг бор?\n– Стажим 2-3 ой холос.\n– Сени 6-7 йиллик стажинг бор, камтарлик қилма, раҳмат сенга, ишинга там бердим! Нима камчилик бор?\n– Бир прарабга, бир атрофдагиларга қарейман. Прараб кўзини қисиб, шансинг борида айт, тўғрисини айт – деди.\nМан ҳам, бўлган воқеани гапирдим, 3 ойдан бери ойлик йўқ, -дедим.\nДиректор, олдидаги замларига қараб, эртагаёқ буларнинг пулини тийинигача хисоблаб бер – деб, телефон номерини менга ташлаб кетди.\nШунақанги хурсанд бўлганман. “Сабрни таги олтин” деган мақолга ўшанда тушунганман. Бинони орқасига ўтиб, худога роса раҳматлар айтиб, йиғлаганман. Қанақа йиғи, таърифлашга тил ожиз. Мен сабаб баъзи бригадалар ойликларини кам бўлсада олишган. Меникини уч ойлигимни тўлиқ беришган. Бригадирим қанча олган билмайман лекин, менга уч ойимга уйимга 900 доллар жўнатган. Шу, шу ишим юришиб кетди.\nМени, Қурулишни зами, дачага олиб келди, дачада зина-поя, плитка, ғишт уриб юриб ҳар ойга 500-600 доллордан ишлаб, бир йил деганда уйимга, кетганман.\n(Ҳикоямда, одамларини исмини ёзмадим ва шерикларим ҳақида гапириб ҳам ўтмадим.)\nМен бекорчи, ишёқмас бўлганимда ёки енгил пул топиш илинжида бўлганимда, баъзиларга ўхшаб бир ҳафтага чидамай уйимдан пул чақиртириб, қайтиб кетар эдим.\nМен ҳамма дунёдаги инсонларга хурматим чексиз, бахтимга ҳаммаларинг соғ-саломат, бўлинглар. Мени бошимга тушган азобни, ҳеч кимга тиламайман.\nМен бу ҳикояни, танишларим, дўстларим, ёзинг дейишганига, ёздим.\n– Яна ўйламанглан, ўзига жалб қилгани ёзди -деб…\nМақола муаллиф Зафар Усмоновнинг “Фейсбук” саҳифасидан олинди\nДунёDecember 30 2017, 06:12\nКим // нима қандай ейди? Масалан, товуқлар қўқитиб ейди, маалимлар ўқитиб ейди, пишаклар ҳуркитиб ейди, прокурор қўрқитиб ейди. Эчкилар тергилаб ейди, мелиса турткилаб ейди, ...\nЖамиятJune 5 2018, 02:06


Буюк давлат арбоби, моҳир саркарда, улуғ шоҳ ва шоирга эҳтиром — Янгиликлар — Миллий тикланиш\nБуюк давлат арбоби, моҳир саркарда, улуғ шоҳ ва шоирга эҳтиром\nКатегория: Вилоят янгиликлари, Партия янгиликлари, Хоразм вилояти\n17:58, 13 Fev\nДунёни ҳайратга солган йирик давлат арбоби, моҳир саркарда, улуғ шоҳ ва шоир Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллудига 537 йил тўлди. Шу муносабати билан мамлакатимизда кенг миқёсда маъданий-маърифий тадбирлар ўтказилмоқда.\nЎзМТДП Урганч туман кенгаши “Ёшлар қаноти” томонидан тумандаги 29-сонли мактабда “Заҳириддин Муҳаммад Бобур мероси — улуғ қадрият” мавзуида адабий тадбир ўтказилди. Унда партия туман кенгаши фаоллари, депутатлар, устоз-мураббийлар ва ёшлар иштирок этди.\nАдабий кечада таъкидланганидек, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ўзининг “Бобурнома” асари билан жаҳоннинг машҳур тарихнавис олимлари қаторидан жой олди. Нафис ғазал ва рубоийлари нафақат туркий, дунё шеъриятининг нодир дурдоналарига айланди. Ислом қонуншунослиги, шеърият ва тил назариясига оид рисолалари эса олимларимиз томонидан ҳамон татқиқ этилмоқда.\nТадбирда Бобур бобомиз адабий меросининг ёш авлод камолотидаги ўрни ва аҳамияти хусусида сўз юритилди. Ўқувчилар шоир ғазалларидан намуналар ўқиди, куй-қўшиқлар янгради, видеолавҳалар намойиш этилди.\nПартия Шовот туман кенгаши ташаббуси билан тумандаги 2-сон мактабда ҳам ана шундай тадбирлардан бир бўлиб ўтди.


Афсус « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n06 July 2018 - 22:18\n2000-йилда Тошкентдаги идорамизга бир милиция майори келган эди. Яккасарой туман ИИБ қўриқлаш хизматидан экан. Хоҳласанглар, сизларни қўриқлаб берамиз, деб ўзининг хизматини таклиф қилди. Мен бизни сизлардан қўриқлайдиган одам керак, деб ҳазиллашгандим. Аммо аслида бу ҳазил эмасди.\nМилиция бўлмаса, тинчимизни ким қўриқлайди, деб айюҳаннос солаётган постларни ҳам ўқияпман. Халқни, биринчи навбатда, милиция ва бошқа куч тизимларининг зўравонлигидан қўриш керак. Қонун устуворлигининг маъноси шу. Ўзбекистон милициясининг олдига ҳеч қачон халқни қўриқлаш вазифаси қўйилмаган. Буни “Ўз уйингни ўзинг асра” деган шиор ҳам айтиб турибди. Яъни биз сени асрамаймиз, дегани.\nБу “произвол”дан милициянинг ўзи ҳам жабр кўрган.\nҲозирги, Каримовдан қолган тизим милициянинг ўзини ҳам ҳимоя қилишга қодир эмас, халқни қаердан ҳимоя қилсин?!\nНоҳақ ишдан ҳайдалган, 20 йил ишлаб, пенсиясиз қолган милиция ходимларини биламан. Милиция ҳақидаги қонун ҳеч нарсани ўзгартирмади. Ҳали ҳам ўша қонунсизлик.\nИшончим комил, ўша санъат умаровлар аёлни ечинтирмасдан туриб, ўғирликни очиш мумкин эмас, деб ишонадилар. Бир вақтлар ОБСЕ Фарғона водийсида ички ишлар ходимлари учун қийноқларга қарши трейнинг ўтказган. Чет эллик эксперт қийноқ билан олинган кўрсатма ноқонуний ва самарасиз деса, Фарғона УВДси ходими “қийнамаса, қандай қилиб кўрсатма олади?” деб бир соат тортишганини айтиб беришганди.\nКаримов милициянинг қўлига қурол бериб, тирикчилигингни қилавер, деган бўлса, Мирзиёев худди шу зўравон ва аёлни ечинтирадиган зеҳниятдаги милицияга уй қуриб бераяпти. Каримовга ўхшаб куч тизимларига таяняпти.\nЯна ўша – янгисини қурмай, эскисини ҳам бузмай, “ўзимизга хос, ўзимизга мос” чангалзордан кетаяпмиз.\nБу чангалзорга камера ўрнатиб қўйган билан, ҳеч нарсани кўриб бўлмайди.\nСимптоматик эпилепсия деган касаллик бор. Бош мия ишламайди.\nКаттақўрғонлик опер – симптом, холос. Муаммо эса фундаментал – тепада ва чуқур.


Ўзбекистоннинг БМТ ва Испаниядаги элчиси Гулнора Каримова шоу-бизнес оламида ўтказиладиган базми жамшидларннг кунда-шундаси ҳамдир.\nЎзбекистон президентининг кенжа қизи Лола Каримова – Тиллаева турмуш ўртоғи Темур Тиллаев билан бирга 2008 йилда Женева кўли бўйида жойлашган Коллон-Белрив мавзесидан 4 миллион швейцария франкига ҳовли олишган эди.\nПрезидентнинг кенжа қизи Лола 49 миллион АҚШ долларига тенг қасрда яшайди.\nБу уй уларга камтарроқ кўринган шекилли, 2010 йилда июл ойида эр-хотин Лола ва Темур Тиллаевлар Женева бойлари яшайдиган Вандувер маҳалласидан 43,4 миллион швейцария франкига (бугунги курс бўйича тахминан 45 миллион АҚШ доллари) 5812 квадрат метр ер майдонига эга уйни ҳам харид қилишди.\nЖенева кўлининг чап соҳилида Ўзбекистон президенти қизларига тегишли уйлар фақат булардан иборат эмас. "L'Hebdo" нашрининг ёзишича, президент Ислом Каримовнинг 38 яшар тўнғич қизи Гулнора Каримова 2009 йилнинг январ ойида 18,2 миллион швейцария франкига (қарийб 19 миллион АҚШ доллари) ҳашаматли ҳовли сотиб олган.\nКолонь тепалигида 2473 квадрат метр ер майдонини эгаллаган, теннис корт ва бассейнларига эга бу ҳовли Лола Каримованинг уйидан сал тепароқда жойлашган.\n"L'Hebdo" мухбири Жулие Зугг бу маълумотларни Швейцарияда кўчмас мулкни қайд қилувчи реестердан аниқлади.\n- Швейцарияда уй учун ким, қанча пул тўлагани ҳақдаги маълумотларни расмий ҳужжатлардан топса бўлади. Мен аниқлаган шу ҳужжатларга кўра, Лола Каримова Женевадаги ҳовли учун сал кам 43 миллион франк (бу долларда ҳам шунча бўлади), Гулнора Каримова эса ҳовлига эга бўлиш учун 18 миллион франк ёки доллар тўлаган, - дейди Жулие Зугг.\nТўнғич қиз Гулнора камтарроқ чиқди, унинг уйи атиги 19 миллион АҚШ доллари туради.\n"L'Hebdo" нашрининг ёзишича, Гулнора ва Лола Каримовалар бу уйларни бозор нархидан қарийб икки ҳисса юқори нархга сотиб олишган.\nЖеневанинг Вандувер ва Колонь қисмида уйнинг квадрат метри ўртача 3000-4500 франк туради, лекин улар сотиб олган нарх салкам 7500 франкдан тўғри келмоқда. Бу ҳам Швейцарияда кўплаб саволларни ўртага чиқарди, дейди Лозан шаҳрида бошпана топган ўзбекистонлик диссидент ёзувчи Сафар Бекжон.\n- Бир квадрат метрга тўланадиган 3500-4000 франклик ерга 7000-8000гача пул тўланган. Албатта бу ҳол бу ердаги жамоатчиликни безовта қиляптики, булар истаса, биз 10 минг тўлашимиз мумкин бир квадрат метрга деб эълон қилишиб, шарманда қилишган. Чунки бошқалар ҳам уй олишмоқчи. Бу ерда ҳалол ишлаб, пул топган одамлар ҳам бор. Улар ҳам бу нархда ололмайди. Чунки нархларни улар келиб, кўтариб юборишяпти, - дейди Сафар Бекжон.\nАҳолисининг ўртача ойлик маоши 30 долларни ташкил этадиган Ўзбекистонда президент қизлари Гулнора ва Лола Каримовалар улкан бойлик орттиришга маваффақ бўлдилар ва улар бундай бойликка президент отасининг соясида эришгани айтилади.\n"L'Hebdo" мухбири Жулие Зуггнинг айтишича, ҳозиргача Швейцарияда Ўзбекистон президенти қизларининг бойликлари манбасини текширмаган.\n- Швейцарияда уй-жой сотиб олар экансиз, ҳеч ким сиздан бу пул қаердан келган, деб сўрамайди. Лекин маблағларни банкга қўймоқчи бўлсангиз, банк албатта даромад манбаларини сўрайди. Мен Ўзбекистон президентининг қизлари уй-жой сотиб олишганини биламан холос, лекин бу бойликка улар қандай эга бўлишгани менга аён эмас. Қолаверса, буни Швейцарияда ҳам ҳеч ким суриштирмаган, - дейди "L'Hebdo" мухбири Жулие Зугг.\nГулнора Каримова 2008 йил сентябр ойидан буён Ўзбекистоннинг Женева БМТ қароргоҳи ва бошқа халқаро ташкилотлардаги доимий вакили ҳисобланади. 2010 йил июн ойидан эса Ўзбекистоннинг Испаниядаги элчиси лавозимини ҳам эгаллади.\nЎзбекистон ҳаво йўллари ширкати ҳам Гулнора Каримова Женева, кейинчалик Мадридга элчиликка тайинланиши ортидан бу шаҳарларга ҳаво йўналишларини очди.\n- Гулнора Каримова Женевага элчи этиб тайинланганида, Ўзбекистон ҳаво йўллари ширкати Тошкент-Женева йўналишини очди. Икки йил ўтиб Испанияга элчи бўлганида Тошкент-Женева йўналиши Мадридгача узайтирилди. Бу жуда қизиқ тасодиф, - дейди Жулие Зугг.\n2001 йилда америкалик эри Мансур Мақсудий билан ажрашиб, икки фарзанди билан Ўзбекистонга қайтганидан сўнг Гулнора Каримова мамлакатдаги етакчи мобил телефон ширкатидан тортиб, энг йирик цемент заводидаги улушлари эвазига кенг қамровли бизнес империясини яратишга муваффақ бўлди.\nКейинчалик Каримова хонимнинг бизнеси Швейцариягача узайди. Ўзбекистон иқтисодининг сердаромад тармоқларини ўз қўлига олган “Зеромакс” ширкати Швейцариянинг Зюг Контонида рўйхатга олинади.\n- Гулноранинг "Зеромакс" ширкати билан боғлиқ экани гумонланади. Афтидан Швейцария Ўзбекистон президенти оиласи учун ҳам бизнес, ҳам яшаш учун қулай давлат кўринади, - дейди Жулие Зугг.\n2009 йил декабр ойида Швейцарияда чоп этиладиган нуфузли "Bilan" журнали мамлакатда яшайдиган энг бадавлат шахслар рўйхатига Гулнора Каримовани ҳам киритди.\nЖурналга кўра, Ўзбекистоннинг Женевадаги БМТ ваколатхонаси раҳбари Гулнора Каримова Швейцарияда истиқомат қилувчи бадавлат аёллар орасида тўққизинчи ўринда ва унинг маблағлари 600 миллион АҚШ долларига тенг, дея тахмин қилинган эди.\nШарҳларни кўринг (92)


Ўзбекистон Туркманистондан камбағалроқ, Тожикистондан бойроқ\nАҚШнинг Global Finance Magazine нашри “Дунёнинг бой давлатлари” рейтингида 185 давлат ичидан Ўзбекистонни 127 - ўринда қайд этди. Рейтинг Жаҳон банки ва Халқаро валюта жамғармаси маълумотлари асосида тузилган бўлиб, унда аҳолининг харид қуввати, фаровонлик даражаси ва мамлакатдаги инфляция кўрсаткичи ҳисобга олинган.\nЯлпи ички маҳсулот аҳоли жон бошига 5 963 доллардан тўғри келадиган Ўзбекистон Марказий Осиё давлатлари орасида рейтингдаги 50-ўрнинни эгаллаган Қозоғистон, 77-ўринда қайд этилган Туркманистондан кейин учинчи ўринга қўйилган. Рейтингда 142-ўриндаги Қирғизистон фаровонлик бўйича минтақада тўртинчи, 153-ўриндаги Тожикистон бешинчи ўринда туради.\nАйтиб ўтиш лозимки, жорий йилда 127-ўринга қўйилган Ўзбекистон, бой давлатлар рейтингида 2011 йилда 130-ўринда эди. Беш йил давомида Ўзбекистон бу рейтингда уч поғона кўтарилишга эришган.\nРейтингдаги маълумотларга таянадиган бўлсак, 15 та постсовет давлати орасида Ўзбекистон 11-ўринда экани аён бўлади. Постсовет давлатлари орасида энг бой мамлакатлар рейтингда 42 - ва 43-ўринда қайд этилган Литва ва Эстониядир. Литвада ялпи ички маҳсулот аҳоли жон бошига 28 245 доллардан, Эстонияда 27 729 доллардан тўғри келади. Постсовет давлатлари ўртасида Қозоғистон учинчи, Россия тўртинчи, Латвия бешинчи ўринни эгаллаган. Ўзбекистон Озарбайжон, Беларусь, Туркманистон, Украина ва Арманистондан кейинги 11- ўринда туради.\nДунёнинг энг бой давлати сифатида 1-ўринга Қатар қўйилган. Қатарда ялпи ички маҳсулот аҳоли жон бошига 146 минг доллардан тўғри келади. Иккинчи ўринда 94 минг 167 доллар билан Люксембург, учинчи ўринда 84 минг 821 доллар билан Сингапур қайд этилган. Дунёнинг энг бой давлатлари ўнлигида Бруней, Қувайт, Норвегия, Бирлашган Араб Амирликлари, Гонконг ва АҚШ ҳам тилга олинган.\nҚизиғи шундаки, Ўзбекистоннинг айрим соҳалар бўйича халқаро рейтинглардаги кўрсаткичи аввалги йилларга нисбатан ўсиш ўрнига, пасайиб кетаётгани кузатилади.\nСиднейдаги Иқтисодиёт ва тинчлик институти томонидан ҳар йили эълон қилиб бориладиган Global Peace Index (Жаҳон тинчликсеварлик кўрсаткичи) да Ўзбекистон 2015 йилда дунёдаги 162 мамлакат орасида 113-ўринни эгаллаган. 2014 йилда Ўзбекистон бу рейтингда 104-ўринда эди.\nЎзбекистон 2015 йилги Қонун устиворлиги жаҳон рейтингида ҳам 2014 йилда эгаллаган 73- ўриндан 81- ўринга тушиб қолган.\nWorld Justice Project халқаро нодавлат ташкилоти ўтказган тадқиқотда жаҳоннинг 102 та мамлакати ҳокимият институтлари ваколатларининг чекланганлиги, коррупциянинг йўқлиги, тартиб ва хавфсизликнинг таъминлангани, асосий ҳуқуқлар ҳимоялангани, ҳокимият институтларининг шаффофлиги, қонунларга риоя қилиниши, фуқаролик судлари ва жиноят ишлари бўйича судлар каби 8 кўрсаткич баҳоланган.\nБу рейтингнинг 81- поғонасини эгаллаган Ўзбекистон баъзи қўшнилари ва ҳамкорларидан ортда қолган: Қозоғистон 65-, Молдова 69-, Украина 70-, Хитой 71-, Қирғизистон 74- ва Россия 75-ўринда.\nЎтган йили Ўзбекистон ижтимоий ривожланиш кўрсаткичлари бўйича 133 мамлакат орасида 90-ўринни эгаллаган. Deloitte аудитор фирмаси томонидан тайёрланган Social Progress Imperative номли рейтингга кўра, Ўзбекистон 2015 йилда 100 баллик тизимда 59,71 балл олиб, дунё бўйлаб ўртача кўрсатикчдан пастроқ натижа кўрсатган.\nАйни пайтда Ўзбекистон тўғри овқатланиш ва бирламчи тиббий ёрдам соҳаларида энг юқори кўрсаткичларга эришган. Таълим соҳасида ҳам нисбатан яхши кўрсатикчлар намойиш қилган. Лекин ҳисоботда Ўзбекистон экологик барқарорликда ортда қолгани хулоса қилинган.