"Туркистон" атамаси устида\nТуркистон» атамаси Эрон тилидан кёлган «-и» изофати ва «-стон» қўшимчаси билан биргаликда «Туркларнинг юрти (мамлакати, эли, ўлкаси)» маъносини беради. Бизнинг давримизда, хусусан, 1945-1950 йиллардан кейин бу, дунё турклигининг бешиги сифатида танитилган Турк юрти исмининг қўлланишида бир канча аралаш-қуралаш фикрлар мавжуддир, «Туркистон» номининг фанда ва матбуот органларида қўлланишида «болта кирмаган ўрмон» зулматидаги кайфиятга чек қўййш нияти бйлан «Турқистон»нинг тарихда ва ҳозирги кунимиздаги тушунчаси борасида фикрларимизни билдириш йўли оркали ҳақиқатни излаб топмоқ умидидамиз. «Туркистон» калимаснни тўғри англамоқ ва англатмок Туркистон турклари учун ҳаётий бир масаладир.\nТуркистон Осиё қитъасининг «Ўрта Осиё» ё «Марказий Осиё» қисмида жойлашгандир. Бу мамлакат олис замонлардан бери турк қавмларининг, ҳозирги пайтда ҳам яшаб турган қозок, кирғиз, ўзбек, тожик, туркман, уйғур ва бошқа турк қавмларининг она ватанидир. Бу ўлка «дунё турклиги»нинг бешиги бўлганини инкор этувчи бирон илм кишиси йўк. Туркистонда 15 йилдан ортик чор Русийси хизматини адо этган Олмонияли Франц фон Шварц исмли бир зот, ҳатто балки бир муболаға ўлароқ, «Туркистон ҳинд-германлар бешиги» мавзуида асар ёзгандир. Биз бу ерда, Туркистоннинг «бешик»лик роли масаласида эмас, балки унинг исмининг тарихда қўлланишига эътиборни қаратамиз.\nТарихчиларнинг берган маълумотларига караганда, «Туркистон» калимаси саколар (искитлар) давридаги обидаларда (милоддан аввалги VII аср ва милоддан кейинги II асрда) «Туркистанак» ҳолида ифода этилгандир: «Туркистон» калимаси эски Ўрта Осиё тарихида ҳам зикр этилгандир. Бу ном Эрони ва Армани адабиётида VI асрдан бери кенг ўлчовда Шарқ халқлари орасида қўлланилгандир. Армани тарихчиси Муса Харинаки VIII асрда, араб сайёҳи Ёқубий ўзининг «Китоба-л-булдон» деган асарида (891 йилда) Туркистон номи остида Идил (бугунги Волга) дарёсидан Тангри тоғларининг шарқ тарафларигача бўлган ерларни тушунганлар. Энг қадимий «Авесто» достонида Туркистон ва Турон сўзлари кўлланилган. «Авесто»га кўра, Тангри тоғларининг шарыихон (Амударё) ораларидаги Хуросонга кадар давом этган ерлар Турон ва ё Туркистондир. Туркистонда VIII аср бошида Исломга ўтилгандан кейин араблар «Туркистон» ўрнига «Билод ал-Турк» атамасини қўллаганлар, бу ҳам бари бир «Турк юрти», яъни «Туркистон» демак эди. Махмуд Кошғарий «Девону луғати-т-турк» номли асарида «Билод-ал-Турк»нинг ҳудудларини Чиндан Ҳазар денгизига,. Бизанс, Қипчоқ, Русияга қадар давом этган ерлардан иборат деб кўрсатгандир. Келиб чиқиши жиҳатидан Бошқурт-Турк, лекин христиан динини кабул қилган, узоқ вақт Чинда рус калисосининг миссионери бўлиб ишлаган ва Чин динини яхши билган Бичурин Чин манбалари ҳақида ёзган бир асарида, хитойларнинг Туркистон ҳақидаги фикрларини қуйидаги жумлаларда ифода қилгандир: «Ҳазар денгизидан Кукунор (Кух-и-Нур) га қадар бўлган ерларда жойлашган кўчманчи бир қавм яшайди. Бу қавм туркча гаплашади ва Муҳаммад қонунларига (Ислом демоқчи) ишонади. Бу одамлар ўзларини ТУРК деб тавсиф этадилар ва яшаётган ерларини ТУРКИСТОН дейдилар».\nТабиийдирки, кенг тупрокларга эга бўлган Туркистоннинг худудлари замон-замон ўзгариб турган. Хунлар ва кўктурклар замонидан бери Туркистон «дунё турклигининг маркази» сифатида дунё тарихи саҳнасида бўлиб келди. Бу ўлка буюклиги сабаби ила баъзан ТУРОН номи билан танитилгандир. Масалан, қорахонийлар давлати даврида Турон сўзи Туркистон маъносида қўлланилгандир. Туркистоннинг буюк ҳукмдори ва қўмондони Амир Темур шарафига Қарсақпой ноқиясида 1391 йилда ёзилган бир обидада «СУЛТОНИ ТУРОН» аталгандир. Аммо Туркистон ўрнига ҳар вақт «Турон» сўзини ишлатмок одат ҳолига кирмагандир. Туркистон тупроқлари X асрдан эътиборан тамоман шу исмла тасвир этилгандир. Баъзи олимлар турклар бу кунги Туркистонда факат IV асрдан бошлаб яшай бошлаганларидан баҳс қилмоқдалар. Рус туркологи Малов бундай фикрларга карши куйидаги ҳақиқатни ойдинлаштирган:\n«Турклар милоддан олдинги V асрда катта минтақада, ҳозир яшаётган ерларида яшардилар».\nТурклар Туркистон тупроқларининг турли қисмларида қавм ва ё қавм бошлиқлари номи билан бир-бирларига боғлиқ ҳолда яшаганлар. У давлатларнинг идорачилари ҳеч қачон ўзларини Туркистон калимасидан ташқари маъносида ифодалаб кўрсатмаганлар. Туркистонда ва у ердан бошқа жойларга кўчиб,ташкари ўлкаларда яшаган турклар сиёсий ва маданий ҳаётларида ҳар қачон ўзларини катта турк оиласининг қисмлари деб ҳис қилганлар. Аммо Туркистон исми билан бир давлат қурмаганлар. Улар учун Туркистон табиий бир атама, тўпловчи юрт исми ва маншасй бўлгандир. Бу эса Туркистон калимасидан воз кечмоқ аломати бўлолмайди.\nТуркистон (Турк юрти) тарихда ўз бошидан кўп фожиаларни кечиргандир. Искандар Зулқарнайн, Эрон, араб, мўғул ва Чин истилолари шуларнинг бирор кўринишларидир. Туркистон уларнинг ҳокимиятидан қутулган, лекин кейин Яна бошқаларнинг ҳокимият тузоғига тушгандир. Охирги «тузоқ»ни чинликлар ва руслар қурганлар. Туркистоннинг не усулда уларнинг тузоғига тушганлиги масаласи алоҳида бир тадкикотни тақозо қилади. Биз бу ерда бу мавзуни четлаб ўтамиз; бунинг сабабини ўзингиз тушунишингизни ва менга карши чиқмаслигингизни илтймос қиламан, чунки бу масала Туркистоннинг тарихий истиқболи масаласи билан боғликдир.\nРусия 1716 йилдан эътиборан Ғарбий Туркистонни ишғол қилиш сиёсатини давом эттирмокда эди. Хитойлар эса 1755-65 йилларда Шарқий Туркистонни ишғол қилдилар. Шарқий Туркистон 1882 йилгача Ҳитой армияси томонидан идора этилди. 1882-84 йилда Ғарбий қисми «Хси-ю» ва 1884 йилнинг 18 ноябрида Чин императорлигининг «Янги вилояти», «Чинжанд» қилиб эълон этилгандир. Ўша пайтдан бери Ғарбий Оврўпонинг олимлари Шарқий Туркистонни Хитой таъбирига кўра, «Чин-жанг-Синкианг» шаклида қўллайдилар, лекин Ғарбий Оврўпо адабиётида Шарқий Туркистон атамаси ҳам орасира ишлатилиб турибди. Русия Ғарбий Туркистонни истило қилишни 1716 йилдан бошлади. 1734 йилдан эътиборан Туркистоннинг бўзкир вилоятларининг бир қисмида ҳокимиятни қўлга олди. Русия билан Туркистон хонликлари орасида давом этган русларнинг истило ҳаракатлари,- хонлик давлатларининг ўзларини кўриқлаш фаолиятлари 1853 йилдан эътиборан жиддий бир жараён ҳолини олганди. Русия 1865 йилга қадар Ўрол дарёсидан (эски оти ёйиқ, Жойик) Орол-Балхаш-Иссиқкўл-ларни, уларнинг атрофларини ва Тошкент вилоятига яқин тупроқларни ишғол этди. Ғарбий Туркистоннинг ишғол этилган тупроқлари 1865 йилга кадар Русиянинг Оренбург Волийи Умумияси орқали идора этилди. Рус давлати 1865 йилнинг 12 февралида Туркистонда ишғол этилган Иссиқкўлнинг Ғарбий тарафидаги Урол дарёсигача бўлган тупроқларини «Туркистон вилояти» номи билан Оренбург Умум волийи томонидан идора этишга қарор қилди. Бу билан биринчи марта Туркистон — бир маъмурий бўлим сифатида кўрила бошланди. Руслар бу исмни албатта ҳаводан ва ё ер остидан олмадилар.. Халқ орасида «Тўркистон» сўзи яшар эди. Халқнинг руҳига диқкат килиш керак эди. Тошкент шаҳри ва Бухоро амирлигидаги бир қанча шаҳар ва ноҳиялар ишғол этилгандан кейин, Русия Туркистон идораси масаласини янгитдан муҳокама қила бошлади. 1867 йилда Русия Ҳарбий министри Милютин бошчилигидаги бир қўмита Туркистоннинг келажакдаги идораси масаласини тортишган эди. Туркистон вилоятининг Туркистон-Умумий Волилиги (Туркистон генерал-губернатўрлиги) бўлиб, Русия ҳарбий нозирлигига боғлиқ ҳолда идора этилишига қарор қилинди. Чор дукумати 1867 йилнинг 11 июлида бу Умумий Волилик ҳақидаги қонунга имзони чекди.\nТуркистон Умумий Волилигининг маркази этиб Тошкент шаҳрини тайин этдилар. Бу Умумий Волилик воситаси орқали Хева хонлиги, Бухоро амиряигининг бир қисми (1873 йилгача), Қўқон хонлигининг ҳаммаси (1876 йилгача) ва Помир қисмидаги (1875 йилгача)\nтупроқларда Русия ҳокимияти ўрнатилди. Русия ҳокимияти остида давлат ҳолида (Русияга қарам этилмасдан) давом этган Бухоро ва Хева давлатларини контрол қилиш ҳуқуқи ҳам Туркистон Умумий Волилигига берилди. Туркистон вилояти номи остида идора этилаётган Ўрол ва Турғай вилоятларининг идораси Туркистон Умумий Волилиги идорасидан чиқарилиб, улар Оренбург Умумий Волилигига итоат эттирилди. 1868 йилнинг 21 ўктабрида қабул этилган «Низомнома» асосига кўра, Туркистоннинг Оқмулла ва Еттикапа (русчаси Семипалатинск) вилоятлари Ғарбий Сибирия Умумий Волилиги идораси остига берилди. 1891 йилнинг 25 мартида Ўрол, Турғай, Окмулла ва Еттикапа вилоятларидан Степ (Бўзқир) Умумий Волилиги ташкил этилди. Бу эса Омск шаҳридан идора этиларди, Туркистон Умумий Волилиги ва Степ Волилигининг ташкил этилиши орқали Туркистонни парчалашга илк одим ташлангандир. Туркистон ҳаётидаги бахтсизлик (Русия ҳокимияти остига кириши) билан ёнма-ён, тасодифан-ми ёки режа асосидами мавжуд бўлган «бахтлилик» ҳам борки, «Туркистон» атамаси яшашда давом этаётган эди, Степ Умумий Волилиги 1.606.687 квадрат километрдан ортиқ ва Туркистон Умумий Волилиги 1.969.983 квадрат километр майдонга эга эди. Шундан ҳам англашилиб турибдики, ҳеч бўлмаса бугунги Туркистоннинг ярмидан кўпроғи Туркистон номи билан идора қилингандир. Чинликлар эса, Шарқий Туркистоннинг камида 1000 квадрат километр тупроғига ҳам Туркистон номини бермагандирлар.\nТуркистон XIX аср бошларигача инглиз адабиётида Бухоро номи билан танитилгандир. Ғарбий Туркистонни Катта Бухоро ва Шарқий Туркистонни Кичик Бухоро деганлар. Инглизлар XIX асрдан эътиборан Ғарбий Туркистонни Тюркистон (Туркестан) деб атаганлар ва Ғарбий Оврўпо адабиёти ҳам Туркестан (Туркестан) терминологиясини қўллай бошлаганлар. На Оврўпо ва на Русия адабиётида Ғарбий Туркистон демоқ одат ҳолига келгандир. Бу мамлакатнинг эгалари, айниқса, уларнинг зиёлилари умумият-ла Туркистон атамасини ишлатганлар ва Туркликнинг катта бир ўлкасини ғарбий, шарқий ва жанубийга айириб ўтирмай фақат бир ифода ила, яъни Туркистон исми остида таниганлар ва танитишга тиришганлар. Рус адабиётида XIX асрдан бери Шарқий Туркистон терминологияси қўлланилар эди. Факат бу терминни тарих, география ва этнография термини сифатида ишлатмаганлар. Шарқий Туркистон туркларининг зиёлилари эҳтимол XX асрда Шаркий Туркистон терминологиясининг ишлатилишига диққат қила бошлаганлар. 1930 йиллардан кейин Шарқий Туркистончилик ғояси юксала бошлади. Айни чоқда секин-аста Туркистон терминологиясида иккилик (Шарқий ва Ғарбий Туркистон фикри) бошланди. Аммо Туркистоннинг ғарб қисмидагилар ўзларини бугунга қадар Ғарбий Туркистонлик эмас, Туркистонли деб танитдилар ва ҳис этдилар.\nҒарбий Оврўпо ва Америка Қўшма, Штатларида асримиз-нинг Иккинчи Дунё Урушигача (1945) ва 1950-80 йилларида Туркистон номи остида бир қанча асар нашр этилгандир. Русия империясида эса 1924 йилдан кейин Туркистон терминини ишлатмайдилар. Лекин 1924 йилгача Туркистон масалаларининг тадкиқотларида бу терминни ишлатиш мажбурияти остида қоладилар. Бугунги Совет Русияси «ўтмишдаги» Туркистон термини ҳақида маълумотлар бераётир, аммо бу кун бу термин борлигини инкор этаётир. Мсалан: «Туркистон Турк мамлакати демакдир (бу ифода энциклопедияга оиддир). Узоқ замонлардан бери Ўрта Осиё ва Марказий Осиёдаги майдонларнинг тарихий, жуғрофий атамасидир».\nБу кунги Туркистон 3 кисмдан (ғарбий, шарқий ва жану-бий) иборатдир. Ғарбий Туркистон 3.999.400 километр квадрат ердан иборатдир». Шарқий Туркистон эса 1.503.563 километр квадратдан иборатдир. Демак, Умум Туркистон Осиёнинг 5.497.963 квадрат километрдан иборат бўлган буюқ мамлакатларидан биридир. Жанубий (Афғон) Туркистон ҳақида кўлимизда статистик маълумотлар йўқ даражададир., Шаркий Туркистон ҳақида эса оврўполиклар (шу жумладан руслар) томонидан ёзилган асарлар бордир. Хитойча ёзилган асарлар хам кўп.лекин, бу кунга кадар, бу ерларда хулоса чиқарувчи миллий ва исломий руҳда ёзилган асар бўлмади. Шарқий Туркистон ва Жанубий Туркистон ҳакида миллий, илмий руҳда бир таъсирли асар ёзилгунча, бу ёзувимизда диққатимизни Ғарбий Туркистонга, яъни дунё адабиётида Туркистон деб топилган Турк ерларига қаратмоқчимиз. Умид киладаги бўшлиқни, Шарқий Туркистонли олимлар ва ё уларга дўст бўлган ва унинг муаммоларини яхши билган бошқа олимлар тўлдиражакдир.\nСовет Русия империясида Туркистон атамаси қўлланишининг 1924 йилдан эътиборан таъқиқланганлиги афкор оммага маълум бир манзарадир. 1924 йилнинг 14 ўктабри «Туркистон» калимасини сиёсий ва жўғрофий терминлар қаторидан чиқариш кунидир. СССРнинг Марказий Ижроия Қўмитаси, ўша кунги. Туркистон Совет Жумҳуриятини ҳукмдан қолдиришга, Бухоро ва Хоразм жумқуриятларини йўқ қилиб, уларнинг ерларини Узбекистон ва Туркманистон Совет Жумҳуриятларига, (Ўзбекистон ичида Тожикистон Мухтор Совет Жумҳуриятига) тақсимлэшга қарор берди., Шундай қилиб «Туркистон» номини Совет Иттифокидаги жўғрофий исмлар орасидан чиқардилар.\nТуркистонни парчалашдан олдин «Туркистон» терминининг қўлланилиши ва унинг идора этилишидаги исм масалаларида Туркистонликлар ва совет руслари орасида кўп тортишувлар давом этди. Ҳатто ўзларининг коммунист эканликларини яширмаган, лекин миллий туйғулардан ҳам воз кечмаган советларнинг туркистонли лидерлари, Туркистоннинг идора ҳаёти масаласида Москва йўриғидан бўлакча қарорлар ҳам қабўл эттиришга қодир эдилар. Масалан, Туркистон Коммунистик партияси Мусулмон Бюросининг 1920 йилнинг февралидаги, III конференцияси «Туркистон жумҳуриятининг исми Туркистон турк жумҳурияти қилиб ўзгартирилиши керак», дея қарор қабул қилганди. Ҳатто мусулмон коммунистлари Москвадан Туркистон учун ички ва ташқи сиёсатда мустақиллик талаб қилгандилар. Бунга қарши Москвадан: «Туркистон мустақиллиги учун кураш, биз учун бирор янгилик эмас, лекин бунинг социализм ила алоқаси йўқдир» деган жавоб келганди.\nТуркистонда битта турк жумҳуриятини мустақил сақлаб колиш борасидаги туркистонли «коммунист»ларнинг талаби Русиянинг Туркистон жабҳаси қўмондони талабига биноан рад этилди. Ленин 1920 йилнинг 13 июнида Русия давлати ва коммунистик партиясининг Туркистон комиссарлигига «Туркистоннинг (этнографик ва бошқа хусусларда) Ўзбекия, Қирғизия ва Туркмания шаклида бўлган хариталарини ҳозирламок, бу уч группани бирлаштирмоқ ва ё айирмоқ учун шартларни атрофлича ишлаб чикмоқ тадбирларини юклаганди. Туркистондаги Совет рус лидерлари Лениннинг бу кўрсатмасини амалга ошириш масаласида, Туркистон қавмларининг бирини бошқасидан айирмоққа қарор қилдилар. Бу йўлда туркистонли коммунистлардан бир қисмининг ишончини ҳам қозондилар.\nШуни ҳам қайд этмоқ керакки, Совет режими Туркистонда (Бухоро ва Хоразм, халқ жумҳуриятлари билан бирга) ўз сиёсатини ўрнатмоқ учун «Умум Туркистон» терминидан воз кечди. Бухоро ва Хоразм давлатлари ила Совет Туркистонининг иқтисодий масалаларини бир марказ остига олмок учун Советлар 1922 йилда қуйидаги фикрни ўртага ташлаганди.\n«Бухоро, Хоразм ва Тўркистоннинг маданиятга оид шароитлари, истихсол кучларининг шериклик хусусиятлари ва бир-бирларига боғлиқлиги, бордир. Умумий маданият, тарих ва сотсиал шароитлар заминида майдонга келган бу жумҳуриятларнинг демократик ва этнографик группалари, Ўрта Осиёнинг бутун бу минтақаларининг моддий ва маънавий маданиятининг-муштарак эканлигини намоён этмоқдадир». Бунинг устига устак, советлар «Туркистон ўзича уйғун бир дунё эканлигини унутмаслик кераклигидан ҳам баҳс этмоқда эди».\nСовет режими зотан 1920 йилда Туркистонда турк халқининг бор бўлганлигини инкор этмоқда эди. Русия давлати ва Коммунистик партияси Туркистон комиссарлигининг Раиси Рудзутак. 1920 йилда, Тошкент шаҳрида Туркистонда Турк Жумҳуриятининг ташкил этилиши ҳақидаги қарорга қарши қуйидаги очиқ фикрни ва талабни билдирганди:\n«Турк Жумҳуриятини ташкил этиш қарорига рози эмасман. Бу қарор миллатчилик таъсири остида қабул қилингандир. Ҳақиқатан, Туркистонда ягона турк халқи йўқдир. Туркманлар, қозоқлар, қирғизлар, ўзбеклар бордир».\nМоскванинг энг қўрқитувчи ва кучли ижро ҳайъати раисининг бундай баёнотини ҳар киманглай олади. Советлар бир тарафдан Туркистон миллий бирлигига, бошқа тарафдан бу бирликни ифодалаган «Туркистон» терминига қарши бўлдилар. Бу эса Туркистонли Совет тарихчиси ва ҳуқуқчиси, Турар Рисқул раислигида «Туркистон бирлиги» ҳақидаги планга қарши Совет режимининг ички дунёсини қуйидаги фикрлар ила ифодалагандир:\n«Бундай план Маркс-Лениннинг миллатлар масаласидати таълимотига зид, пантуркизм ва панисломизм тегирмонларига сув оқизувчи, Туркистонни Русияга қарши фаолиятга бошловчи ва ниҳоят Туркистонни Русиядан айириш йўлини кўрсатувчи пландир».\nСоветлар «Туркистон» терминини ишлатмайдилар, лекин зарурат ҳолида «Туркистон» таъбиридан воз кечмайдилар. Буни Лениннинг «Туркистон» ҳудудларининг қаерлардан ўтишини кўрсатувчи фикридан ўрганиш мумкин. Лениннинг фикрича:\n«Туркистон Урол, Турғай, Оқмулла, Семипалатинск (Етти-капа), Фарғона, Самарқанд, Еттисув, Сирдарё, Ҳазар денгизи бўйи, Хева ва Бухоро вилоятларидан иборатдир».\nДемак, Ленин собиқ Туркистон ва Бўзқир Умумий Волиликлари ва Бухоро ва Хева давлатларининг тупроқлари том маъноси ила Туркистон бўлганини инкор этмагандир.\nСоқет Иттифоқининг расмий мақомлари 1924 йилдан, айниқса иккинчи Жаҳон урушидан кейин, Туркистон ўрнига Ўрта Осиё ва Қозоғистон терминологиясини ишлатмоқдадир. Нима учун Қозоғистон Совет Жумҳуриятини ҳам Ўрта Осиё демайдилар шаклидаги саволга жавоб бермаганлар. Совет жўғрофиячилари, ҳатто Ўрта Осиё Марказий Осиёнинг бир қисми бўлганлигини ҳам тан олмайдилар.\nСовет Иттифоқида ва ташқи мамлакатларда Вилгелм Бартолд каби машҳур бир шарқшуноснинг ролини ва унинг бутун умри давомида Туркистон тадқиқотларига жиддий диқкат сарфлаганини ва қимматли асарлар ёзганини англаганларнинг саноғи йўқдир. Бартолд 1902 йилда Туркистон ҳудудлари ҳақида қуйидаги фикрини билдирганди.\n«Туркистон Оврўпо-Осиё қалъасининг ғарбий-марказий қисмида катта бир минтақани эгаллаган, қадимдан бери Турон ва ё Туркистон аталган мамлакатдирки, бу эса турклар мамлакати демакдир. Бу ўлка ғарбда Ўрол дарёси ва Ҳазар денгизи,Шарқда Олтой тоғи ва Чин (Хитой) ҳудуди, жанубда Эрон ва Афғонистон, шимолда Тобол,Томск вилоятлари орасидадир ва Оврўпонинг учдан бир қисмини ташкил этади».\nБартолд 1923 йилда Тошкент Университетида «Туркистон тарихи» соҳасидан дарс берарди. 1927 йилда эса ўзининг «Туркистон маданий ҳаёти тарихи» («История культурной жизни. Туркестана») асарини нашр этдирганди. Бу олим Туркистонни севар эди. Лекин рус империясининг сиёсий манфаатлари доирасида ишлаётган эди. Совет режими дунёга танилган бу билим одамининг фикрини, яъни исбот этилган тарихий ҳақиқатларини қабул этмади.\nИккинчи Жаҳон урушидан кейин Ғарбий Оврўпо ва Америка Қўшма , Штатларида «Туркистон» термини ўрнида «Ўрта Осиё», «Марказий Осиё» терминини қўлламок фикрлари илгари сурилди. Бу соҳада Лондонда ташқил этилган «Ўрта Осиё тадқиқот Маркази» «кашшофлик» ролини ўйнади дейилса хато бўлмайди. Бу кун дунёнинг (Совет Иттифоқидан ташқари) бир қатор ўлкаларида 40 дан ортиқ Ўрта Осиё тадқиқот институтлари, марказлари, жамиятлари ва бошқалари иш олиб бормоқдаларки, буларнинг кўпчилиги классик исмдаги Туркистон масалалари ила машғулдирлар, лекин «Туркистон» сўзини қўлланмок лозим бўлиб қолса, журъатеизлик киладилар,\nТуркияда ҳам «Туркистон» атамаси ўрнида Ўрта Осиё ва ё Ўрта Осиё турклари дейиш одат тусига киргандир. Бунинг бир қанча сабаби бўлиши керак. Бу фикр такомули бу кунгача тадқиқ этилмади. Балки бундай бир завқ Бартолднинг Истамбул Университетида давом эттиргани «Ўрта Осиё турклари тарихи» дарслари таъсирида 1927 йилдан кейин бошланғанмикин? Бартолд ўша йили ўзининг «Туркистон маданий ҳаёти тарихи» асарини нашр эттиргани ҳолда Истамбулда Ўрта Осиё турклари тарихидан дарс берганди. Нечун бундай бўлди? Совет режимининг раҳбарлари унга таъсир эттйлармикин? «Туркистон демайсан, Урта Осиё дейсан», дедилармикин? Ҳар холда ачинарлиси шуки, бир Турк юртининг илм ва ё фикр одамлари бошка бир турк юртининг исмини айта олмай, умумий қилиб Ўрта Осиё турклари терминологиясини қўлламокдадирлар. Юнескога кўра, Ўрта Осиёда кўп халқлар яшайди. Агар Туркияда Туркистон отининг тўғри қўлланиши мумкин бўлмаса, у ҳолда Туркистон терминини «миллий яшаётган ватан» шаклида дунёда ҳимоя этмок масаласида кўп мушкулликлар ўртага чиқажакдир.\nҲозирги пайтда Ғарбий Оврўпо, Америка ва улардан илҳомланиб шарк ва ислом мамлакатларида, «Туркистон» калимаси ўрнида умумиятла Ўрта Осиё демак аста-аста одат тусига кирмокдадир. Ҳаттоки баъзи туркистонликлар устодларининг ва ё ўқиган китобларининг таъсирида, бўлиши мумкин, «Туркистон» терминини ишлатишга журъат этмайдилар ва Урта Осиё деяётирлар. Советларнинг туркистонликлар орасидан чет ўлкаларда вазифалантирилган баъзи кимсалари, «Туркистон» сўзини ишлатмаслик учун ташвиқотлар олиб бормоқдалар. Совёт Иттифоки ташкарисидаги ўлкаларда «Туркистон» атамасини илм саҳифасидан сиқиб чиқариш ташаббуслари йўли ила билиб ё билмай, Советларнинг ғояларига хизмат этмок тамойиллари давом эттирилмокда. Ҳаттоку, Муних, Олмониядаги Озодлик радиосининг истеъдодли вакиллари 1978 йилнинг нўябрида Туркистон учун тайёрланган нашрларда «Туркистон» терминини эмас, «Ўрта Осиё ва Қозоғистон» терминологиясининг қўлланилишига буйруқ берди. Бундай тамойиллардан сабоқ шуки, оталаримиз «зўрнинг таги тегирмон тошини ҳам айлантиради» деганларидай Туркистон масаласида ҳам шу гап борга ўхшайди. Туркистонни Русиянинг «зўрлари» айлантирмоқдалар, буларга илова қилиб уни Ғарбдаги ва ҳатто қардошларимиз орасидаги илм одамлари ҳам «тегирмончи» рухида иш кўрмакдалар.\nБаъзи инсонлар борки, Ўрта Осиё ўрнига «Туркистон» сўзининг қўлланиши ҳар жиҳатдан аҳамиятлидир, дейишаётганда «биз Ғарбнинг Ўрта Осиёга оид фикрлари ила биргалашиб ўз манфаатларимизни шу йўл оркали ҳимоя қиламиз» дея майдонга чиқадилар. Билмайдиларки, «Туркистон» олиб сотиладиган (спекуляцион) мол эмас; «Туркистон» номи масаласи миллатнинг шарафи, оти, борлиги, келажакда ким бўлишини тайин этиш ва сезиш воситаси, бу куннинг эса миллий даъвосининг бир бўлагидир.\n«Туркистон» термини масаласида Совет Рўсиясининг янги бир ўйини ўзини саҳнада кўрсатмокдадир. Советлар Ғарбий Туркистоннинг исмини сўйлашни қабул этмаганлари ҳолда Шарқий Туркистоннинг исмини зикр этадилар. Лекин Ғарбий Туркистонни «Ўрта Осиё» дея ифодалайдилар. Ғарбий Туркистонни Ўрта Осиё деб, Шарқий Туркистонни эса шу исмда тилга олувчиларнинг сафи хам ташқи ўлкаларда, ҳатто Шарқий Туркистонлилар орасида ҳам ортиб бормоқдадир. Шунға қарамай, Шарқий Туркистон ҳамон Чинлиларнинг берган «Чинжанг» отидан қутула олмади.\n«Туркистон» атамаси ўрнида «Ўрта Осиё» атамасини қўллаган тадқиқотчилар ва ёзувчилар «Нечун бундай бир яхши нияти бўлмаган қарорга келдингиз?» деган саволга жавоб тополмайдилар. Балки, «Совет режимини тадқиқ килувчилар» «Туркистон масаласини билмаганлари учун, атамани қўллашда чалкашликларга йўл қўяётгандирлар. Профессор Александр Беннигсеннинг фикрича «Ўрта Осиё тадкиқотчиларининг кўпчилиги «Совет мутахассислари» сифатида таҳсил кўрганлар. Шунинг учун уларнинг Ўрта Осиёга қарашлари русларнинг ва ё советларнинг ўлчовида бўлса керак»\n«Туркистон» терминининг кўлланилиши соҳасидаги тамойилларнинг сиёсий сабаби бўлса керак, дея шубҳаланганда ҳақлимиз. Факат бу шубҳани тасдиқламоқ учун кўлимизда манба йўқдир. Совёт Русиясининг нияти эса маълумдир. Советлардан ташқари фаолият кўрсатувчи баъзи олимларнинг «Туркистон» сўзини ишлатмаслик фикрлари ила Советларнинг фикрлари орасида бир боғланиш бор. Аммо «улар нечун Совет ғоясига боғланган ҳолда ҳаракат килмоқдалар?» деган саволга: бу ерда жавоб тополмаймиз.\nҚимлар, каерларда, қайси мавқеларда ва ниятларда «Туркистон» номини ишлатмаслик туйғуси ва фаолиятида эсалар, уларга шуни эслатиб қўйиш керакки, «Туркистон» номи яшаш қобилиятига эгадир. Буни қуйидаги хусусиятларда кўра оламиз.\n1. Миллатнинг 2000 йилдан зиёд замондан бери қўлланмоқда бўлгани Ватан исмини қиска вақт ичида унутмоққа ҳеч бир имкон йўқдир.\n2. Туркистонда «Туркистон» атамаси ҳозир ҳам яшамоқдадир. Масалан, Туркистон тоғи, Туркистон шаҳри, Туркистон-темир темир йўли (2,552 км. узунликда), Туркистон ҳарбий округи каби.\n3 XX аср бошида ташкил. этилган Туркистон миллий ташкилотлари ва ҳукуматлари ва Туркистонда ва ташқи ўлкаларда нашр этилаётган газет ва жўрналлар ҳам «Туркистон» номидадир.\n4. 1959 йилнинг июлида Америка Қўшма, Штатлари Конгресси томонидан қабул этилган «Асир миллатлар ҳафтаси» қонунида Туркистоннинг исми ҳам зикр этилгандир. Бу қонунда Ўрта Осиё дейилмаган. Ҳар йилнинг 13 декабр куни Америкада «Туркистон куни» бўлиб хотирланмокда, «Ўрта Осиё куни» эмас.\n5. 1962 йилнинг нўябрида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг байналмилал йиғилишида Англиянинг вакили, 1962 йилнинг 26 нўябрида «Туркистоннинг Уч ўзбек давлатининг Русия томонидан ишғолининг 1876 йилда тамомлаганлигини» баен этгандир. Демак, Бирлашган Миллатлар Ташкилотида ҳам бу термин баҳс мавзуи бўлгандир.\nДунёнинг бир қанча Қомуслари (Энциклопедиялари) Туркистон моддасида Туркистонни бутун тафсилоти билан тасвир қилганларки, булар ҳам Туркистон исмининг яшаш кобилиятини кўрсатувчи далил, бўлади. Булардан «Туркистон Урта Осиёдаги бир минтақадир» деб, бизнинг «Туркистон Урта Осиё эмас» деган ҳақиқатимизни кўрсатиб турибди.\nТуркистоннинг ўзига хос хусусиятлари бррдир. Унинг тарихи, маданияти, цивилизацияси, ислом дини ҳаёти ва ислом маданияти такомилидаги айрича роли, бой турк тили ва ада-биёти, урф-одатлари, мусиқаси, халқ достонлари, гўзал санъатлари, меъморчилиги, спорт фаолиятлари, оила ҳаёти, турли таомлари каби бир катор хусусиятлари бошқа миллат хусусиятларига ўхшамайди. Туркистон бой бир мамлакатдир. Буни ўтмишда ёзилган асар ва маколаларимизда кўп марталаб кўрсатган эдик. Туркистон водийлар, чўллар, тоғлар, катта-катта далаларнинг марказидирки, буларда ер ости ва ер усти бойликлари ётибди. Туркистон маъданлар маркази бўлганидай зироатчилик ва ҳайвончиликнинг ҳам марказидир.\nТуркистонда қадим замонлардан тортиб то ҳозирга қадар турклар, уларнинг қавмлари яшамоқдадир, юқорида билдирилган қисқа фикрларимиз билан «Туркистон нимадир» саволига «Туркистон шудир» деб жавоб бера олган бўлсак, бу мақоламизнинг вазифасини бажариш йўлида бир қадам олға юрган бўламиз.\nМархум шоир Мағжон Жумабой (1894-1938) нинг завқ билан ёзилган мана бу мисраларига ҳам диққат этишимиз лозим:\nТуркистон — икки дунё эшиги-ғўй,\nТуркистон — эр туркнинг бешиги-ғўй,\nТомоша Туркистонда мард туғилмоқ,\nТуркларга Тангри берган насиби-ғўй.


ЎзА - Навоий асари Россия императори ва Эрон шоҳи ўртасидаги урушни олдини олган\nНавоий асари Россия императори ва Эрон шоҳи ўртасидаги урушни олдини олган\nДунёдаги энг катта ва бой кутубхоналардан – Россия Миллий кутубхонасида буюк ўзбек шоири Ҳазрат Алишер Навоий қаламига мансуб 25 нодир қўлёзма сақланади. Улар орасида шоирнинг бевосита ҳаётлик даврида кўчирилган қўлёзмалар ҳам бор.\nСанкт-Петербургнинг қоқ марказида, машҳур Невский проспектида жойлашган Россия Миллий кутубхонаси дунёдаги энг катта ва бой кутубхоналардан саналади. Бу ерда буюк ўзбек шоири Ҳазрат Алишер Навоий қаламига мансуб 25 нодир қўлёзма сақланади. Улар орасида шоирнинг бевосита ҳаётлик даврида кўчирилган қўлёзмалар ҳам учрайди.\nXV асрнинг 60 йилларида Навоийнинг шогирдлари томонидан кўчирилган “Илк девон” ҳам ана шундай бебаҳо дурдоналардан биридир. Айрим маълумотларга кўра, XIX аср бошларида бу қўлёзма Эрондаги Қожорлар сулоласи вакили Фатҳалишоҳ кутубхонасида сақланган. 1828 йил февраль ойида Теҳронда кўтарилган қўзғолон туфайли Россиянинг ушбу давлатдаги элчиси, дипломат ва адиб Александр Грибоедов ўлдирилгач, икки давлат ўртасидаги дипломатик алоқалар батамом тўхтаб, уруш муқаррар бўлиб қолганди.\nЭрон шоҳи урушни олдини олиш мақсадида Россия императорига элчининг\nхун баҳоси сифатида кўплаб қимматбаҳо совғалар қаторида Алишер Навоий қаламига\nмансуб ушбу китобни ҳам қўшиб жўнатади. Ушбу бебаҳо совғадан кўнгли тўлган\nНиколай I Эронга уруш очиш фикридан қайтади.\nЭрон шоҳи урушни олдини олиш мақсадида Россия императорига элчининг хун баҳоси сифатида кўплаб қимматбаҳо совғалар қаторида Алишер Навоий қаламига мансуб ушбу китобни ҳам қўшиб жўнатади. Ушбу бебаҳо совғадан кўнгли тўлган Николай I Эронга уруш очиш фикридан қайтади. Шу тариқа бундан салкам икки аср муқаддам буюк бобомизнинг “Илк девон”и минглаб инсонларнинг ўлимига сабаб бўлишига муқаррар урушни тўхтатиб қолган эди. Подшоҳ бу бебаҳо қўлёзмани ўз кутубхонаси ходимларига топшириб, уни муносиб тарзда асрашни буюради. Айни пайтга қадар мазкур китоб Ҳазрат Навоийнинг бошқа ўнлаб асарлари қаторида муносиб сақлаб келинмоқда.\nСанкт-Петербургда Ўзбекистон Электрон оммавий ахборот воситалари Миллий ассоциацияси, шунингдек, кўплаб давлат, жамоат ҳамда халқаро ташкилотлар ҳамкорлигида ташкил этилган “Ўзбекистон маданий мероси – халқлар ва давлатлар ўртасида мулоқотга йўл” Иккинчи халқаро конгресси доирасида мазкур кутубхонада “Алишер Навоий асарлари XV-XIX асрлар қўлёзмаларида” номли кўргазма ташкил этилди. Унда кутубхона фондида сақланаётган ўнлаб нодир қўлёзмалар намойиш этилди. Музей ходимлари бу қўлёзмаларнинг музейга келиб тушиши ҳақида меҳмонларга сўзлаб беришди.\nРоссия Миллий кутубхонаси илмий ходими\nОльга Васильеванинг ўзбек тилига меҳр қўйишида\nНавоий асарлари сабаб бўлди.\n– Алишер Навоий нафақат ўзбек халқининг, балки бутун инсониятнинг буюк шоиридир, – дейди Россия Миллий кутубхонаси илмий ходими Ольга Васильева. – Мен ҳам Навоий ижодига бўлган меҳрим туфайли ўзбек тилини ўрганганман. Навоийни ўз она тилида ўқиб англаш, маъноларини кашф этиш улуғ саодат. Мазкур конгресс доирасида Навоий асарлари кўргазмасининг ташкил этилиши жуда қувонарли воқеа бўлди. Кўргазмадан Навоий даврида яратилган бошқа бир қатор асарлар ҳам ўрин олган.\nКутубхонага VIII асрнинг биринчи чорагига мансуб “Катта Лангар Қуръони”, Ҳусайн Бойқаро девони” сингари қўлёзмаларнинг Ўзбекистондан олиб келинган факсимиле нусхалари, юртимиздаги тарихий ёдгорликлар эпиграфикаси ҳақида ҳикоя қилувчи “Ўзбекистон обидаларидаги битиклар” туркумидаги китоб альбомлар туҳфа қилинди.


09:38 / 09.01.2017 3094 pdf Ўқиш режими + -\nلحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله ، سيدنا محمد صلى الله عليه وآله وصحبه وسلم\nБизларга Исломни дин деб танлаган, Исломни эса поклик устига бино қилган Аллоҳ таолога ҳамдлар бўлсин!\nНабий солаллоҳу алайҳи васаллам даврларидаги жавроб бугунги кундаги одатий пайпоқдан фарқ қилади. Шунинг учун мақола сарлавҳасини “Жавробга масҳ тортамизми ёки пайпоққами?”, деб қўйдик. Аслида ҳар қандай сўзнинг луғавий ва истилоҳий маъноси бўлиб, Ислом уламолари дастлаб ушбу таърифни аниқлаб олгач, кейин у хусусда ўз хулосаларини билдиришади.\nАбул Файз Муртазо Зубайдий шундай дейди:\n“Луғатда жавроб деб оёқни ўраб турувчи нарсага айтилади. Жавроб араб тилига форсчадан кирган бўлиб, унинг асли “гўри по”, яъни “оёқнинг қабри” маъносидадир” .\nШунинг учун арабчада жавроб сўзининг кўплик шаклига “ҳо” ҳарфи қўшиб, яъни “жаварибаҳ” деб, унинг четдан кирганлигини билдириб қўйилади.\n“У оёқни исситиш учун жундан қилинган қопламадир”, деган.\nАт-Тибий шундай дейди:\n“Жавроб терини ўраб турувчи нарсадир”. Худди шу таъриф “Мажмаъ ал-Биҳар”да ҳам келтирилган.\nМуҳаммад ибн аш-Шавконий шундай дейди:\n“Хуф, яъни махси теридан бўлиб, икки қадамни ўраб туради. Журмуқ, яъни чориқ ундан каттароқдир. Жавроб эса журмуқдан ҳам каттароқ бўлади”.\nШайх Абдулҳақ ад-Деҳлавий шундай ёзадилар:\n“Жавроб махсининг устидан совуқда тўфиққача кийиладиган махсидир. Уни аввалги махсининг остини кир бўлиб, ювилишидан сақлаш мақсадида кийилади”.\nИбн ал-Арабий ал-Моликий шундай дейди:\n“Жавроб совуқни тўсиш учун жундан қилинган қадамни ўраб турадиган (оёқ) кийимидир”.\nИбн Таймия ўзининг “Фатово”сида:\n“Жавроб билан кавушнинг фарқи, жавроб жундан, кавуш эса теридан қилинганлигидадир”, деган.\nБадриддин Айний айтади:\n“Жавроб Шом шаҳри одамлари қаттиқ совуқда киядиган нарса бўлиб, уни титилган жундан йигириб қилинади. Жавробни қадамга тўфиқнинг устигача кийилади”.\nЖавроб тукдан ҳам қилинади.\nХолид ибн Саъддан ривоят қилинади:\n“Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу тукдан бўлган икки жавробларига ва кавушларига масҳ тортар эдилар”.\nМаждуддин Файруз Ободий ўзининг тафсирида жавробга умумий шомил маънони айтиб шундай деган:\n“Теридан, жундан, тукдан ёки бошқа ҳар қандай нарсалардан нафис ёки қалин ҳолда тўқилган оёқни ўраб турувчи нарсага жавроб дейилади. Балки жавроб тўқилган ва тўқилмаган нарсаларга ҳам шомилдир”.\nАл-Ҳалабий Маждуддин зикр қилган таърифдан кейин қуйидагиларни айтади:\n“Тафсирдаги жавробнинг таърифи луғат эътиборидандир. Лекин урфда тикилмаган бўлса ҳам (оёқни) ўраб турувчи нарсага жавроб дейилади. Жавроб тикилган ва тикилмаган бўлса ҳам махсига ўхшаб кийиладиган нарсадир”.\nТибий, Шавконий ва шайх Абдулҳақ ўз тафсирларида, жавроб деб теридан қилинган, махсидан каттароқ, махсининг туридан бўлган нарсага айтилади, дейишган.\nИбн ал-Арабий, Ибн Таймия ва Айнийларнинг тафсирларида, жавроб жундан қилинган оёқ кийими, дейилади.\nҲанафийларларнинг буюк имомларидан Шамсул Аимма ал-Ҳалвоний шундай дейди:\n“Жавроб беш хил нарсадан қилинади.\n“Миръизий эчкининг юнги остидаги майин тукдир. Ғозл жундан йигирилган ипдир. Кирбос пахтанинг ипидан тўқилган матодир”, деган.\nИброҳийм Муҳаммад ибн Иброҳийм ал-Ҳалабий айтади:\n“Кирбос ҳар қандай ип туридан бўлган нарсага айтилаверади. Каноп, ибрисим яъни ипак кабиларнинг ҳам кирбос дейиш мумкин”.\n“Бахрур Роиқ”нинг хошиясида жавробнинг таърифидаги ихтилоф икки жиҳатдандир:\n2- Унинг миқдори тўғрисидаги ихтилоф, дейилган.\nАллома Абу Тийб Шамсул Ҳақ ушбу икки турдаги ихтилофни зикр қилиб ўтгач, қуйидагиларни айтади:\n“Ушбу ихтилоф, яна Аллоҳ ўзи билгувчироқ, луғатшуносларнинг жавробни турли изоҳлашлари сабабли ёки жавробнинг турли диёрларда кўриниши ва ясалиши турли хил бўлганлиги сабабли пайдо бўлган. Баъзи жойларда жавроб теридан қилинган ва баъзи ўлкаларда жундан ясалган бўлса, яна бошқа ўринларда ҳар қандай турдаги матодан тайёрланган. Ким жавробга таъриф айтса, ўз юртидаги жавробнинг кўринишини таърифлаган. Ҳар ким ўзида борини, кўрганини айтган”.\n“Ушбу турли хил изоҳ ва тушунтиришларни жамлаш мумкин. Жавроб “Қомус”нинг соҳиблари айтганидек нимадан бўлишидан қатъий назар оёқни ўраб турадиган нарсадир. Лекин жавробни теридан, жундан, тукдан ёки бошқа нарсадан бўлиши тўғрисидаги сўзлар ҳар кимнинг ўз юрти ҳунармандчилиги эътиборидандир. Валлоҳу Аълам”.\nЯна Муборакфурий жавробнинг истелоҳий маъноси хусусида сўз юритиб, шундай дейди:\n“Мазҳаблар ўртасида жавробга масҳ тортиш бўйича ранг-баранг қарашлар мавжуд. Менинг наздимда энг кучли сўз имом Таҳовийнинг “Шарҳул Осор”да айтган сўзидир:\n“Биз, жавроб агар қалин бўлса, унга масҳ тортишнинг зарари йўқ, деймиз. Батаҳқиқ, Абу Юсуф ва Муҳаммад роҳматуллоҳи алайҳимлар ҳам худди ушбу сўзни айтишган. Аммо Абу Ҳанифа роҳматуллоҳи алайҳ, жавробга масҳ тортиш учун уни қалин бўлиши билан бирга, теридан ишланган бўлишини ҳам шарт қилганлар. Шунда жавроб гўё махси каби бўлади, деган.\nҲанафийларнинг китобларидан бўлмиш “Шарҳул Виқоя”да:\n“Жавробнинг иккиси ҳам зич тўқилган бўлиши, яъни уни боғлаб олмаса ҳам тўфиқда ўзи туриши керак. Яна кавуш қисми теридан бўлиши лозим. Агар жавроб зич тўқилган бўлиб, кавуш қисми теридан бўлмаса Абу Ҳанифанинг наздларида унга масҳ тортиш жоиз эмас. Лекин икки шогирдлари жавроб зич тўқилган бўлишининг ўзи масҳ тортишга кифоя қилади дейишган. Абу Ҳанифа икки шогирдларининг гапига қайтган ва фатво ҳам шунгадир”, дейилган.\nЯна “Шарҳул Виқоя”да шундай дейилган:\n“المنعل” ал-Мунаъал “ التنعيل” ат-Танъилдан олинган бўлиб, жавроб қадамининг остига худди ковушга ўхшатиб тери қўйишга айтилади.\n“المجلد” ал-Мужаллад “التجليد” ат-Тажлиддан олинган бўлиб, жавробнинг юқори ва қуйи қисмини тери билан қоплашга айтилади”.\nҲанафий мазҳабининг жавроб хусусидаги умумий қарашлари қуйидагича:\nАгар икки жавробнинг ости теридан бўлса ёки мутлақ теридан бўлса, унга масҳ тортиш тўғрисида барча иттифоқ қилади. Агар икки жавробнинг ости теридан бўлмаса ёки мутлақ теридан бўлмаса, унга масҳ тортиш тўғрисида ихтилоф қилишади. Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳи алайҳ аввалги сўзларида, унинг ости ёки мутлақ ўзи теридан бўлмаса унда доим юриш имкони йўқ, деган хулоса билан масҳ тортишни ман қиладилар. Бу суратда жавробнинг махсига ўхшаш жиҳати йўқолади. У зотнинг икки соҳиблари Абу Юсуф ва Муҳаммадлар агар жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлса, унда бемалол юриш мумкин. Бас шу жиҳатдан у махсига ўхшайди, деб унга масҳ тортишлик ижозатини берадилар. Агар жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлмаса, бу икки шогирднинг наздида ҳам билиттифоқ унга масҳ тортишлик жоиз эмас. Ушбу маълумот Абдулҳай Лакнавийнинг “Шарҳул Виқоя” га ёзган “Умда ар-риоя” номли хошиясида ҳам келтирлган.\nАллома Косоний роҳимаҳуллоҳ “Бадоеъус саноеъ” китобида шундай ёзадилар:\n“Уламоларнинг иттифоқига кўра, пайпоқларнинг матоси сув сизиб ўтадиган даражада юпқа бўлса, уларга масҳ тортиш мумкин эмас”.\nАллома ибн Нужайм роҳимаҳуллоҳ ҳам шундай дейдилар:\n“Ип ёки жундан қилинган пайпоқларга масҳ тортиш мумкин эмас”. Бу борада ҳеч қандай ихтилоф йўқ. Кийилган пайпоқ бир фарсахдан (уч милдан яъни 5760 метрдан) ортиқ йўл юрса бўладиган даражада қалин бўлсагина, уламоларнинг фикрида бироз фарқ учраши мумкин. (“Ал-Баҳрур-Роиқ”).\nЖавроб хусусида моликийларнинг мазҳаби Абу Ҳанифанинг аввалги сўзи билан бир хилдир. Яъни, улар ҳам жавробга масҳ тортишлик учун унда энг камида икки шарт топилишлиги лозим, дейдилар.\n1- Жавроб мутлақ теридан бўлиши;\nШофеъий ва Ҳанбалийлар ижтиҳодини имом Термизий зикр қилади:\n“Агар жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлса, унинг остига тери қопланмаган бўлса ҳам унга масҳ тортиш жоиздир”.\nБунга кўра Абу Ҳанифанинг кейинги сўзлари, икки шогирдларининг сўзи, имом Шофеъий ва имом Аҳмад ибн Ҳанбалнинг сўзлари бир хилдир. Яъни, агар жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлса, унинг остига тери қопланмаган бўлса ҳам унга масҳ тортишлик жоиздир.\nИмом Шофеъийдан Абу Ҳанифа роҳматуллоҳи алайҳнинг аввалги сўзига ўхшаш сўз ҳам нақл қилинган. Ибн Қудома “Муғний” номли китобида шундай дейди:\n“Абу Ҳанифа, Молик, Авзоий, Мужоҳид, Амр ибн Дийнор, Ҳасан ибн Муслим ва Шофеъий роҳматуллоҳи алайҳимлар агар икки жавробнинг остига тери қопланмаган бўлса, уларга масҳ тортиш жоиз эмас. Чунки унда юриш имкони йўқдир. Нафис жавробга масҳ тортиш жоиз бўлмаганидек, остига тери қопланмаган жавробга ҳам масҳ тортиб бўлмайди, дейишади”.\n“Уламолар жавробга масҳ тортиш хусусида уч хил фикрни олдинга суришади:\n1- Агар жавроб тўфиққача теридан қилинган бўлса, унга масҳ тортишлик дуруст бўлади. Имом Шофеъий ва бизнинг баъзи соҳибларимиз ҳам ушбу сўзни айтишган.\n2- Агар жавроб қалин бўлиб, мутлақ теридан бўлмасада, лекин остига тери қопланган бўлса, унга масҳ тортишлик жоиздир. Шофеъийларнинг баъзи соҳиблари ўз мазҳабларида ушбу сўзни тасдиқ қилишган. Абу Ҳанифа роҳматуллоҳи алайҳ ҳам мана шу фикрни қувватлаган. Шофеъийнинг асҳоблари буни имом Моликдан ривоят қилиб келтиришган.\n3- Агар жавробнинг остига тери қопланмаган ва ёки мутлақ теридан бўлмаса ҳам, унга масҳ тортишлик жоиз бўлади. Бу сўзни Аҳмад ибн Ҳанбал айтганлар.\n- Биринчи фикрни қўллаганлар шундай дейишади:\n“Жавроб тўғрисидаги ҳадислар заифдир. Агар жавроб теридан бўлса, унинг ҳукми махсига ўхшаб қолади ва шунда у махси тўғрисида келган ҳадислар тахтига дохил бўлади”.\n- Иккинчи фикрни қўллаганлар шундай дейишади:\n“Албатта, агар жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлиб, у оёқни тўфиққача беркитса, у билан юришлик имконияти бўлади. Демак унда юриш имконияти бўлгандан кейин у махси кабидир. Махсига эса масҳ тортишлик билиттифоқ жоиздир”.\n- Учинчи фикрни қўллаганлар шундай дейишади:\n“Ҳадиснинг зоҳирида мутлақ жавроб дейилган. Агар ҳадис саҳиҳ бўлса, жавробга масҳ тортишлик асл бўлади”.\nШофеъийлардан бўлган ибн Рослан Абу Довуднинг “Сунан”ларига ёзган ўзининг шарҳида шундай дейди:\n“Имом Шофеъий “Умм”да қуйидаги матнни келтиради:\n“Жавробга, унинг қалин ва остига тери қопланганлик шарти билан масҳ тортишлик жоиздир”.\nШофеъийларнинг улкан жамоаси ушбу сўзни қувватлайди.\nҚози Абу Тийб шундай дейди:\n“Масҳ тортишнинг фарз ўрнидан бошқа жойида юришлик мумкин бўлган жавробга масҳ тортишлик жоиздир”.\nШофеъий мазҳабидаги энг тўғри сўз шудир”.\nМуборакфурий шундай дейди:\n“Агар сиз, жавроб лафзи ҳадисда ҳеч қандай қайдларсиз, мутлақ келган, нима сабабдан унга масҳ тортишлик учун фуқаҳоларнинг барчаси маълум шартларни қўйишмоқда. Яъни баъзилар теридан бўлишлигини, баъзилар эса остига тери қопланган бўлмоқлигини, яна баъзилар қалин ва мустаҳкам матодан бўлишини айтишмоқда, десангиз, унга қуйидаги жавобни берамиз:\n“Қуръони Каримдаги оятнинг очиқ-ойдин далолати оёқни ювмоқликдир. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:\n“Эй, иймон келтирганлар! Намозга турмоқчи бўлсангиз, юзларингизни ва қўлларингизни чиғаноқлари ила ювинглар. Бошларингизга масҳ тортинглар. Ва оёқларингизни тўпиқлари ила ювинглар”.\nОятдаги “ювинглар”, деган очиқ-ойдин далолатни, фақатгина саҳиҳлигида муҳаддислар иттифоқ қилган, мутавотир ҳадис бўлсагина тарк қилиш мумкин бўлади. Махсига масҳ тортишлик тўғрисидаги ҳадислар ана шундай мутавотир ҳадислар жумласидандир. Ҳатто бу борада имом Абу Ҳанийфа роҳматуллоҳи алайҳ шундай деганлар:\n“Маҳсига масҳ тортиш масаласида келган далиллар менга кундай равшан бўлмагунча рухсат бермаганман”.\nЯъни махсига масҳ тортишлик тўғрисидаги ҳадислар мутавотир даражада эканлигини аниқланмагунча, фуқаҳолар махсига масҳ тортишликка ижозат беришмаган.\nИмом Абу Юсуф роҳматуллоҳи алайҳи шундай ёзадилар:\n“Қуръоннинг буйруғини Суннат билан истисно қилиш мумкин, бироқ бунинг учун суннат махсига масҳ тортишлик мавзусидаги каби тавотур ёки истифода даражасига етиши шарт” .\nШунинг учун оятдаги оёқни ювишлик амалининг ўрнига суннатдаги махсига масҳ тортишлик амалини қилиш борасида ихтилоф йўқ. Лекин жавробга масҳ тортишлик тўғрисида бор йўғи учта ҳадис ворид бўлган ва уларнинг иккитасини санади заифлигига иттифоқ қилишган.\nЭнди, қандай қилиб оятдаги очиқ-ойдин ювишлик маъносини қўйиб, уламолар саҳиҳлигида ихтилоф қилган ҳадисни далил қилиб олдинга сурамиз!? Мана шунга ишора қилиб имом Муслим шундай деган эди:\n“Қуръоннинг очиқ-ойдин ояти Абу Қайс ва Ҳузайл кабиларнинг сўзи билан тарк қилинмайди”.\nШу сабабдан жавробга масҳ тортиш учун фуқаҳолар қўйган юқоридаги қайдларни шарт қилиш лозим бўлади. Ушбу шартлар билан жавроб махсига ўхшаб қолади ва унга масҳ тортиш эса худди махсига масҳ тортиш ҳадисига амал қилиш ҳисобланади. Натижада эҳтимолий далилдан аниқ далилга амал қилган бўлинади. Фуқаҳолар наздида агар жавроб теридан ёки унинг ости теридан бўлса, ёҳуд бу икки шарт топилмай қалин ва мустаҳкам матодан бўлса, у худди махси кабидир. Ундан бошқасига масҳ тортмаслик эҳтиётлироқдир”.\n“Нима учун, имом Аҳмад ибн Ҳанбал роҳматуллоҳи алайҳ жавробга масҳ тортиш ҳадисини заиф дейиш билан бирга, ўзлари унга масҳ тортиш учун ҳеч бир қайдларни қўймаганлар? Ибн ал-Арабийнинг сўзларида буни кўриш мумкин-ку?”, деган саволни ўртага ташласангиз унга қуйидагича жавоб берамиз:\n“Аслида имом Аҳмад роҳматуллоҳи алайҳ ҳам жавробга масҳ тортиш учун унинг шаффоф бўлмаслигини яъни қалин ва мустаҳкам матодан бўлишини шарт қилиб қўйганлар. Имом Термизий роҳматуллоҳи алайҳ буни очиқ баён қиладилар. Ибн Қудома “Муғний”да шундай дейди:\n“Батаҳқиқ Аҳмад ибн Ҳанбал мутлақ жавробга масҳ тортишга ижозат бермаган. Агар жавроб қалин бўлиб, бўшашмасдан оёқда худди махси каби тик турса, унга масҳ тортиш учун ижозат берганлар. Кишилар жавробни махси ўрнида кўрганлари учун унга масҳ тортар эдилар. Улар жавробни кийиб олиб, у билан бемалол кўчаларда юришарди”.\nИбн Қудома бундан олдин ушбуни келтирган эди:\n“Аҳмад ибн Ҳанбалдан йиртиқ жавробга масҳ тортишлик тўғрисида сўралди. Бас у киши буни хуш кўрмаслигини билдирди. Ғолибо, имом Аҳмаднинг наздида бу енгил санашдир. Чунки жавробнинг ёлғиз ўзига масҳ тортиш ҳадисида собит бўлмаган. (Балки унинг ёнида кавуш ҳам зикр қилинган). Ушбу ҳадис қуйидагича:\nМуғийра ибн Шуъбадан ривоят қилинади:\n“Албатта, Набий солаллоҳу алайҳи васаллам икки жавроб ва икки кавушга масҳ тортар эдилар”.\nЯна ибн Қудома давом эттириб:\n“Агар жавроб кавуш билан собит бўлса, унга масҳ тортади. Қачонки кавушни ечса таҳорат синади. Яъни жавробнинг ўзи ҳадисда собит бўлмаган, балки унга масҳ тортиш учун унинг ёнида кавуш бўлиши ҳам лозим. Шунда унинг устига масҳ тортишлик мубоҳ бўлади ва агар кавушни ечса, таҳорат синади. Чунки жавробнинг собитлиги масҳнинг жоизлиги учун лозим бўлган икки шартдан биридир. Кавушнинг кийилиши билан у комил бўлади. Демак кавушни ечса, битта шарт йўқолиб, худди қадам кўриниб қолганидек таҳорат ботил бўлади”, дейди.\nШунга кўра имом Аҳмад ибн Ҳанбал роҳматуллоҳи алайҳ жавроб ҳадисига суянмай, балки саҳобалардан келган асарларга суянмоқда. Ҳофиз ибн Қаййим шундай дейди:\n“Батаҳқиқ имом Аҳмад жавробга масҳ тортишликнинг жоизлигига далил келтириб, унга Абу Қайснинг ривоятини иллат қилади. Бу у кишиниг инсофли ва адолатли эканлигидандир. Ушбу масалада имом Аҳмаднинг эътимоди ана ўша саҳобалар ва очиқ-ойдин қиёсдир. Зеро жавроб билан махсининг орасида айтарли фарқ йўқдир. Шундай экан жавробга махсининг ҳукмини жорий қилиш тўғри бўлади”.\nИбн Қаййимнинг, зеро жавроб билан махсининг орасида айтарли фарқ йўқдир, деган сўзида мулоҳаза бор. Агар жавроб теридан бўлмасада, лекин қалин ва мустаҳкам матодан бўлиб, пухта тўқилганлигидан оёқда боғичсиз ўзи тик турса ва унинг ўзи билан юриш мумкин бўлса, шубҳасиз бундай жавроб билан махси ўртасида айтарли фарқ бўлмайди. Албатта, бу жавробнинг ҳукми махсининг ҳукми кабидир. Аммо жавроб орқаси кўринадиган даражада юпқа бўлиб, боғичсиз оёқда турмаса, унинг ўзи билан ерда юриб бўлмаса, бундай жавробни қандай қилиб махсига тенглаштирамиз?! Демак ҳукмда махсига тенглашадиган жавробнинг фуқаҳолар келтирганидек шартлари бўлиши лозим. Махси билан юпқа жавробни қиёслаш, икки фарқли нарсани қиёслашдир. Бунинг нотўғри эканлигини тушуниш қийин эмас. Гарчи, фаразан махси билан юпқа жавробнинг ўртасида деярли фарқ йўқ, дейилсада, аниқки юпқа жавроб махси тўғрисида келган ҳадислар тахтига дохил бўла олмайди. Чунки жавроб махси туридан эмасдир. Шундай экан махсига ва юпқа жавробга масҳ тортишлик ёлғиз қиёс билан собит булмокда. Қуръоннинг очиқ-ойдин ояти қиёс билан тарк қилинмаслиги барча иттифоқ қилган қоидадир.\nАгар сиз Муслимнинг:\n“Қуръоннинг очиқ-ойдин далолати Абу Қайс ва Ҳузайлга ўхшаганларнинг сўзи билан тарк қилинмайди”, деган сўзига Ҳофиз ибн Қаййимнинг берган икки хил жавобини келтирсангиз. У жавоб қуйидагича эди:\nАлбатта Қуръоннинг очиқ-ойдин далолати жавробга масҳ тортишликни ман қилса, унда ушбу ман қилишлик махсига масҳ тортмоқликка ҳам тегишли бўлиши лозим. Шунда ижмоъ масаласига берилган жавобни, ихтилоф масаласига ҳам бериш тўғри бўлади.\nСаҳобалар Қуръонни Набий солаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзларидан эшитишган, унинг таъвилини билиб, жавробга масҳ тортишган. Ваҳоланки улар Қуръоннинг зоҳирини, Аллоҳнинг бундан кўзлаган мақсадини уммат ичида энг билувчироғи эдилар”.\nБу икки жавобда ҳам мулоҳаза бор, деймиз.\n- Биринчи жавобдаги мулоҳаза:\nМахсига масҳ тортишлик тўғрисида муҳаддислар саҳиҳлигида иттифоқ қилган бир неча ҳадислар ворид бўлган. Саҳобалар ушбу саҳиҳ ҳадислар сабабидан Қуръоннинг очиқ-ойдин далолатини тарк қилиб, ўша ҳадисларга амал қилишган. Аммо жавробга масҳ тортишлик тўғрисида муҳаддислар саҳиҳлигида иттифоқ қилган ҳадислар ворид бўлмаган. Бу ҳадисларни ўрганиб чиқсангиз, улар тўғрисида турли сўзларни кўрасиз. Қандай қилиб Қуръоннинг очиқ-ойдин далолатини тарк этиб, маълул ҳадисга амал қилинади?!\n- Иккинчи жавобдаги мулоҳаза:\nСаҳоба розияллоҳу анҳумлар масҳ тортган жавробнинг орқаси кўринадиган даражада юпқа бўлганлиги, боғичсиз оёқда турмайдиган ва у билан юриб бўлмайдиганлиги очиқ-ойдин собит бўлмаган. Лекин улар масҳ тортган жавробнинг қалин ва мустаҳкам матодан бўлганлиги ва у билан юриш мумкинлиги тўғрисидаги маънолар эҳтимоли кучлироқдир. Саҳобалар жавробларини махси сифатида кўришган ва уларга масҳ тортишда махсига масҳ тортишлик маъносидаги ҳадисларга амал қилгандек амал қилишган. Имом Аҳмаднинг ушбу сўзлари бунга далолат қилиб турибди:\n“Кишилар жавробни махси ўрнида кўрганлари учун унга масҳ тортар эдилар. Улар жавробни кийиб олиб бемалол кўчаларда юришарди”. \nСаҳобалар жавробга масҳ тортишган, дейишлик, мутлақ, қалин ёки юпқа бўлсин ҳар қандай жавробга масҳ тортишган деган маънони билдирмайди. Аллома Абу Тийб Шамсул Ҳақ роҳматулоҳи алайҳ “Ғоятул мақсуд” да мазҳабларнинг жавробга масҳ тортишлик тўғрисидаги фикрларини келтиргандан кейин қуйидагиларни ёзади:\n“Сиз биласизки, жавроб теридан, жундан ва яна шунингдек пахтадан ҳам қилинади. Буларнинг барчасини жавроб деб номланади. Ушбу умумий жавроблар ичида фуқаҳолар рухсат бергани Набий солаллоҳу алайҳи васаллам масҳ тортган жундан бўлган жавробдир. У жавробнинг ости теридан ёки ўзи қалин ва мустаҳкам матодан бўлиши қатъий собит бўлмаган. Нима учун фуқаҳолар масҳ учун жавробнинг теридан бўлишлигини тайин қилишмоқда? Чунки жавроб теридан бўлса, у махсига ўхшаб қолади. Зеро махси фақат теридан қилинади. Агар ҳадис Набий солаллоҳу алайҳи васалламнинг қовлий ҳадисларидан бўлиб, унда:\n“Жавробларингга масҳ тортинглар”, деган сўзлари бўлганида эди, шу сўздан жавробни ҳеч қандай қайдларсиз умумий тушуниш мумкин бўларди. Зеро бундай қовлий ҳадис йўқми, демак жавробни умумий тушуниш ҳам йўқ”.\n“Нима учун жавроб айнан жундан бўлишлиги керак. Эҳтимол Набий солаллоҳу алайҳи васаллам масҳ тортган жавроб жундан бўлмай пахтадан ҳам бўлиши мумкин-ку? Ровий буни очиқламаган”, десангиз, унга қуйидагича жавоб берамиз:\n“Ҳа тўғри! Бу ерда икки томоннинг эҳтимоли баробар. Жавроб жундан бўлганидек, пахтадан ҳам бўлган бўлиши мумкин. Лекин бу икки эҳтимолнинг ўртасида яна бир кучли эҳтимол бор. Бу – унинг теридан бўлиш эҳтимоли. Агар жавроб теридан бўлса, у махси маъносидаги ҳадисларга мувофиқ келади. Унга масҳ тортишлик ҳеч қандай ихтилофсиз жоиз бўлаверади. Аммо теридан бошқа нарсадан бўлса, бунда киши хотиржам бўладиган даражада аниқлик бўлмай, балки турли хил шубҳали эҳтимоллар юзага чиқади.\n“Абу Муҳаммад Ҳасан ибн Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади. У киши шундай деди:\n“Мен Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламдан:\n“Сени шубҳага солган нарсани тарк қилиб, сени шубҳага солмаган нарсага ўтгин. Бас, албатта сидқ хотиржамликдир, кизб шубҳадир”, деганларини ёдлаганман”.\nДемак тўғрилиги аниқ бўлган йўл турганда, тўғрилиги эҳтимоллий йўлни танлаш ноўриндир.\nЖавробга у қалин ёки юпқа бўлсин, мутлақ масҳ тортиш мумкин дейдиганлар, имом Аҳмаднинг “Муснад”ларида келган ушбу ҳадисни ҳам далил қилиб келтирадилар. У киши шундай дейди:\n“Бизга Яҳё ибн Саид Саврдан, у Рошид ибн Саъддан, у эса Савбондан ривоят қилади. Савбон розияллоҳу анҳу шундай деди:\n“Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васаллам сария жўнатганларида, уларга совуқ етди. Набий солаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига қайтишгач, уларга етган совуқдан шикоят қилишди. У зот солаллоҳу алайҳи васаллам “асоиб” ва “тасохийн”ларига масҳ тортишни буюрдилар”.\nИбн Асир “Ниҳоя”да:\n“Асоиб” саллалардир. Чунки у билан бош боғланади. (Асаба деб араб тилида бошни боғлайдиган нарсага айтилади). “Тасохийн” деб қадамни иситиб турадиган махси, жавроб ва шу каби ҳар қандай нарсага айтилади. Бу луғат кўплик шаклида бўлиб, унинг бирлиги йўқдир. Ушбу ҳадис санадидаги кишиларнинг барчаси ишончли ва рози бўлинганлардир”.\nАслида бу ҳадисни далил учун келтириш тўғри эмас. Чунки ровийлар ўртасида узилиш бор. Рошид ибн Саъд бу ҳадисни Савбондан эшитмаган. Ҳофиз ибн Абу Хотим шундай дейди:\n“Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Ҳанбал менга ёзган нарсасида шундай деди:\n“Аҳмад яъни ибн Ҳанбал:\n“Рошид ибн Саъд бу ҳадисни Савбондан эшитмаган”, деди.\nҲофиз ибн Ҳажар шундай деди:\n“Ал-Харбий Савбондан эшитмаган”, деган.\nАл-Холлал Аҳмад (ибн Ҳанбал)дан ривоят қилиб:\n“Ундан эшитишлиги мумкин эмас”, деди.\nҲофиз Абул Аббос ўзининг “Фатаво”сида шундай дейди:\n“Агар жавробнинг ўзи билан юрилса, унга масҳ тортишлик жоиздир. Унинг теридан бўлиш бўлмаслигининг фарқи йўқ. Бу уламоларнинг саҳиҳ сўзидир. “Сунан”да Набий с.а.в икки жавроб ва кавушларига масҳ тортар эдилар, деган маълумот келган. Гарчи бу ҳадиснинг саҳиҳлиги собит бўлмаса ҳам, лекин қиёс унга амал қилишликни тақозо этади. Чунки жавроб билан кавушнинг ўртасидаги фарқ, бирининг жундан бошқасининг эса теридан бўлишлигидадир. Маълумки шариатда бу каби фарқнинг таъсири йўқдир. Унинг теридан, пахтадан, канопдан ёки жундан бўлиши, худди эҳромнинг оқ ёки қора бўлиши кабидир. Тери жундан бироз пишиқроқ холос. Шунингдек теридан бўлган махсига масҳ тортишликдаги эҳтиёж, жундан бўлган жавробга масҳ тортишликдаги ҳикмат ва эҳтиёж билан баробардир. Буларнинг ўртасини фарқлаш икки ўхшаш нарсанинг ўртасини фарқлаш кабидир. Бу эса адолатдан эмас. Энг тўғриси Китоб ва Суннатда келган нарсадир. Аллоҳ таоло энг тўғрисини китобларида нозил қилди ва пайғамбарларини ўша билан жўнатди”.\nМуборакфурий Абул Аббоснинг ушбу сўзларига “Тухфа ал-Ахфазий” да шундай дейди:\n“Ҳофиз ибн Таймиянинг (яъни Абул Аббоснинг) бу сўзи бизнинг “жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлиб, унинг ўзи билан юриш мумкин бўлсагина, унга масҳ тортишлик жоиз”, деган сўзимизга қарши эмас. Чунки у киши: “Агар жавробнинг ўзи билан юрилса, унга масҳ тортишлик жоиздир”, демоқда. Маълумки, жавроб қалин ва мустаҳкам матодан бўлсагина унинг ўзи билан юришлик мумкин бўлади. Аммо ибн Таймиянинг: “Шунингдек теридан бўлган махсига масҳ тортишликдаги эҳтиёж, жундан бўлган жавробга масҳ тортишликдаги ҳикмат ва эҳтиёж билан баробардир. Буларнинг ўртасини фарқлаш икки ўхшаш нарсанинг ўртасини фарқлаш кабидир”, деган сўзи, агар жавроб қалин бўлиб, унинг ўзи билан юрилса, тўғри бўлади. Лекин жавроб юпқа бўлиб, унинг ўзи билан юриб бўлмаса, ибн Таймиянинг сўзи тўғри бўлмайди. Чунки юпқа жавробни махсига қиёс қилиш икки турли нарсани бир-бирига таққослашдир. Бу эса билганингиздек нотўғри қиёс ҳисобланади”.\nФуқаҳолар ўртасида умумий илмий қарашларни диққат назари билан ўрганиб чиқсак, биз бугунги кунда кийиб юрган шаффоф пайпоқларга масҳ тортишликнинг ёрқин далилини кўрмаймиз. Ўзи умуман олганда киши ибодат масаласида эҳтиётлироқ бўлгани маъқул. Жавробга масҳ тортишлик хусусида барча фуқаҳолар иттифоқ қилишган, лекин жавробнинг сифати тўғрисида турли хил фикр олдинга сурилган. Бу фикрларни ҳам ўрганиб чиқилса, бугунги куннинг шаффоф пайпоқларига масҳ тортиб бўлмаслигига уларнинг иттифоқини кўриш мумкин.\nБарчамизни Аллоҳ таоло ҳақ йўлга ҳидоят қилсин. Зеро асл ҳақиқатни ёлғиз Унинг Ўзи билади. У ҳидоят қилса, адаштиргувчи йўқ. Агар адаштирса, ҳидоят қилгувчи йўқ. 1431ҳижрий 23 жумодул аввал Жума. Соат 01:33.\nАброр Мухтор Алий ал-Ҳанафий.\n1. Қуръон Карим.\n2. “Сунан Абу Довуд”. Имом Абу Довуд ас-Сижистоний.\n3. “Сунан Термизий”. Имом Термизий.\n4. “Муснад”. Аҳмад ибн Ҳанбал.\n5. “Туҳфатул Аҳфазий шархи Сунан Термизий”. Муҳаммад Абдурраҳмон ибн Абдурраҳийм Муборакфурий.\n6. “Китабул маросил”. Ҳофиз ибн Абу Хотим.\n7. “Таҳзиб ат-таҳзиб”. Ҳофиз ибн Ҳажар.\n8. “Ниҳоя”. Ибн Асир.\n9. “Ал-Муғний”. Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Қудома ал-Мақдисий.\n10. “Найлул Автор”. Муҳаммад ибн аш-Шавконий.\n11. “Ламаъатут Танқиҳ шарҳ Мирқотул Масобиҳ”. Аллома шайх Абдулҳақ ад-Деҳлавий.\n12. “Оризатул Аҳвазий шархи Сунани Термизий”. Имом Ҳофиз Қози Абу Бакр ибн ал-Арабий ал-Моликий.\n13. “ Фатаво”. Аҳмад ибн Абдулҳалим Абдуссалом Ибн Таймия.\n14. “Ғунийятул Мустамло”. Иброҳийм Муҳаммад ибн Иброҳийм ал-Ҳалабий.\n15. “Баҳрур Роиқ шарҳи Канзуд Дақоиқ”. Нажмуддин аз-Зоҳидий Ибн Нужайм.\n16. “Ғоятул Мақсуд”. Аллома Абу Тийб Шамсул Ҳақ.\n17. “Умда ар-Риоя”. Шайх Абулҳасанот Муҳаммад Абдулҳай Лакнавий.\n18. “Шарҳи Осор”. Имом Таҳовий.\n19. “Бадоеъус саноеъ”. Алоуддин ибн Масъуд ал-Косоний.\n20. “Ал-Қомусул Муҳит”. Маждуддин Файруз Ободий.\n21. “Тожул Уруз”. Абул Файз Муртазо Зубайдий.\n22. Мактаба аш-Шомила.\n Абул Файз Муртазо Зубайдий “Тожул Уруз”.\n Имом Абу Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ аз-Заркаший, ҳижрий 794 да вафот топган.\n Ҳасан ибн Муҳаммад ат-Тибий, ҳижрий 743 йили вафот топган.\n Муҳаммад ибн аш-Шавконий 1172-1255 ҳижрийда яшаб ижод қилган.\n Муҳаммад ибн аш-Шавконийнинг “Найлул Автор” номли китобидан.\n Аллома шайх Абдулҳақ ад-Деҳлавий. Ҳинд муҳаддисларидан, 958-1052 ҳижрийда яшаб ижод қилган.\n Аллома шайх Абдулҳақ ад-Деҳлавийнинг “Ламаъатут Танқиҳ шарҳ Мирқотул Масобиҳ” номли китобидан.\n Имом Ҳофиз Қози Абу Бакр ибн ал-Арабий ал-Моликий.\n Имом Ҳофиз Қози Абу Бакр ибн ал-Арабий ал-Моликийнинг “Сунани Термизий” га ёзган “Оризатул Аҳвазий” номли китобидан.\nАҳмад ибн Абдулҳалим Абдуссалом Ибн Таймия. Ҳижрий 728 да вафот топган.\n Бадриддин Айний, ҳижрий 762-855 да яшаб ижод қилган.\n Маждуддин Файруз Ободий, луғатшунос, “Ал-Қомусул Муҳит”нинг соҳиби, ҳижрий 852 да вафот топган.\n Иброҳийм Муҳаммад ибн Иброҳийм ал-Ҳалабий ҳижрий 956 вафот топган.\n “Ғунийятул Мустамло”. Иброҳийм Муҳаммад ибн Иброҳийм ал-Ҳалабий.\n Абдулазиз ибн Аҳмад ибн Наср ал-Ҳалвоний. Шамсул Аимма номи билан машҳур. Ҳижрий 448 да вафот топган.\n Ибн Нужайм номи билан машҳур аллома Нажмуддин аз-Зоҳидий. Ҳижрий 758 да вафот топган.\n Баҳрур Роиқ шарҳи Канзуд Дақоиқ. 2-жуз. 211-саҳифа.\n Аллома Абу Тийб Шамсул Ҳақ, ҳижрий 1273-1329 да яшаб ижод этган.\n “Ғоятул Мақсуд” китоби.\n Муҳаммад Абдурраҳмон ибн Абдурраҳийм Муборакфурий , ҳижрий 1353 да вафот топган.\n “Туҳфатул Аҳфазий” 1-жуз, 424-саҳифа.\n Имом Таҳовий, 229-321 ҳижрийда яшаб ижод қилган. “Шарҳи Осор”, 1жилд, 995 саҳифа.\n Шайх Абулҳасанот Муҳаммад Абдулҳай Лакнавий. 1264 -1304 ҳижрийда яшаб ўтган.\n Алоуддин ибн Масъуд ал-Косоний. Ҳижрий 587 да вафот топган.\n Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Қудома ал-Мақдисий. 541-620 ҳижрийда яшаб ўтган.\n Яъни, аслида мутлақни қайд қилмай, уни мутлақлигича жорий қилинади.\n Сирожиддин ибн Рослан ал-Балқиний ал-Мисрий аш-Шофеъий. Ҳижрий 805 да вафот топган.\n Яъни масҳ тортишнинг фарз ўрни оёқнинг усти тарафидир. Демак жавробнинг ости тарафи юришга ярайдиган даражада бўлишини масҳ тортиш учун Қози Абу Тийб шарт қилиб қўймоқда.\n Моида сураси, 6-оят.\n Имом Аҳмад, Абу Довуд ва Термизий ривояти.\n Ибн Қаййим ал-Жавзия номи билан машҳур Ҳофиз Шамсиддин Муҳаммад ибн Абу Бакр. Ҳижрий 751да вафот топган.\n Ибн Қаййим ал-Жавзиянинг “Сунан Абу Довуд” га ёзган хошиясидан. Таҳорат китоби, 1-жуз, 189-саҳифа.\n Ибн Қаййим ал-Жавзиянинг “Сунан Абу Довуд” га ёзган хошиясидан. Таҳорат китоби, 1-жуз, 190-саҳифа.\n Ибн Қудома. “Ал-Муғний”.\n Имом Термизий ривояти. У, бу ҳадис саҳиҳдир, деган.\n“Китабул маросил”нинг 22-саҳифаси.\n Ҳофиз ибн Ҳажар “Таҳзиб ат-таҳзиб”\n“Туҳфатул Аҳфазий шархи Сунан Термизий”. 1-жуз, 434-саҳифа).\n05:00 / 09.01.2017 5247\n05:00 / 09.01.2017 36533\n4817 05:00 / 11.03.2017\n3801 05:00 / 09.01.2017\n2792 05:00 / 04.01.2017\n1753 05:00 / 09.01.2017


«Ёмғир ёғар...». Шаҳрисабздаги тарихий маҳалла кўчаларига юриб эмас, сузиб кирилмоқда\nЖорий йил Ўзбекистонда ёғингарчилик мавсуми анча узоқ давом этди. Баҳор фаслининг апрель-май ойларидан бошланган ёғингарчилик, июнь ойининг илк кунларида ҳам давом этмоқда. «Ўзгидромет» маркази маълумотларига кўра, март ва апрель ойида республиканинг барча ҳудудларида ёғингарчилик миқдорини ўтган йилларга нисбатан 1,5-2 баробар, айрим ҳудудларда 3 баробаргача кўп бўлди. Ўзбекистон ҳудуди устида жанубда ҳосил бўлган нам ҳаво оқимлари Россиянинг Европа ҳудудидан кириб келган нисбатан совуқ ҳаво оқимлари билан доимий равишда қўшилиб турди. Ҳаво оқимларининг бундай бир-бирига қўшилиши кучли жала ҳосил бўлиши учун қулай шароитлар яратди. Май ойида ойлик ўртача ҳаво ҳарорати апрель ҳароратидан 6-8 даражага юқори бўлди. Бу ойда икки-тўрт марта совуқ ва иссиқ ҳаво оқимлари алмашиниши кузатилди.\nСув тошқинлари вақтида Қамашидаги кўприк бузилди\nАна шу ёғингарчиликлар сабаб Ўзбекистоннинг турли ҳудудларида сел келиши, марказий кўчаларни сув босиш ҳолати кўп кузатилди. Масалан, куни кеча ёғган ёмғир оқибатида Жиззахдаги маҳаллани сув босган бўлса, Тошкентда аэропорт томидан чакка ўтди. Баҳор ойида юз берган тошқинлар эса аҳолига жиддийгина моддий зиён етказди. Ана шундай ҳолатлар Қашқадарё вилоятининг кўплаб туманларида ҳам юз берди. Масалан, вилоятнинг Қамаши туманида кучли ёмғир ва сел келиши кўприкларни вайрон этган бўлса, Чироқчи туманидаги айрим маҳаллалардаги томорқаларга сув тошиб кирди.\nБу ҳодисаларга асосий сабаб, биринчидан, кучли ёмғир ёғиши ва сел офати бўлса, иккинчидан, мазкур туманларнинг табиий офат хавфи юқори бўлган ҳудудларда жойлашганидадир. Аммо Шаҳрисабз шаҳридаги марказий ва қадимий маҳалла кўчаларини сув босиши, тушунарли бўлса-да, бироз ғалатидек...\nШаҳар ҳудудида жойлашган «Кулоллик» маҳалласи, айтиш мумкинки, шаҳардаги марказий маҳаллалардан бири ҳисобланади. Мазкур маҳаллада жойлашган Қундузак кўчаси, мана, неча йиллардан буён, аниқроғи, кўча бўлганидан бери асфальтлаш, таъмирлаш нималигини кўрмаган, ўз ҳолига ташлаб қўйилган. Оқибатда бу йилги ёғингарчиликлар натижасида кўча юзини чунонам сув қопладики, хонадонлар олди, ҳатто ҳовлилар ҳам сувга ғарқ бўлди.\n- Аслида, Шаҳрисабз халқи бирор муаммо юзасидан бирор жойга шикоят ёки мурожаат қилиб кетавермайди. Буни андиша ҳисоблашади, - дейди мазкур кўчада истиқомат қилувчи фуқаролардан бири. – Аммо пичоқ бориб суякка қадалгач, ноилож қоларкансан киши. Мана шу кўча барпо қилинганига 60 йилдан ошди. Шу пайтгача таъмирланмади, асфальт қилинмади. Оқибати нима бўлди? Шундай тарихий шаҳар ҳудудида жойлашган маҳалла кўчаси аянчли ҳолатга келиб қолди. Ёғингарчилик пайтлари пиёда юришни қўя туринг, ҳатто машинада юриш ҳам машаққатга айланди.\nБизнинг суратга олаётганимизни ва таҳририятдан ташриф буюрганимизни эшитган аёллардан бир гуруҳи ёнимизга яқин келиб, шундай деди: «Шаҳрисабз шаҳри қайта таъмирланиб, янги қиёфага киришини эшитиб, жуда хурсанд бўлгандик. Маҳалламиз кўчалари равон бўлади, тоза ичимлик суви олиб келинади деб, бошимиз осмонга етганди... Аммо орадан шунча вақт ўтибди ҳамки, бу орзулар рўёби ҳеч амалга ошмаяпти. Ўн йиллардан буён ер остидан чиқадиган лойқа ва саломатлик учун зарар бўлган сув ичамиз. Унинг яроқсизлигини биламиз, аммо бошқа иложимиз бўлмагани сабаб, ердан сув қазиб ичамиз. Худди ўрта асрлардагидек. Оқибатда саломатлигимиз кундан-кунга ёмонлашиб бормоқда. Бунга ҳам чидаяпмиз. Аммо кўчамизда сув тошиб, ҳовлиларимизгача кириши, деворларимиз ости сувга кўмилиб туриши бизни хавотирга солмоқда. Чунки, Худо кўрсатмасин, бирор фалокат юз берса, нима бўлади?\nМоддий зиён кўрсак, уни ким қоплайди?\nҚундузак кўчасида истиқомат қилувчиларнинг сўзларига кўра, мазкур кўчанинг юқори қисмида жойлашган ва унга туташ Капкон кўчадан келадиган сув Чилонзор (собиқ Шерозий) кўчасидаги катта ариққа бориб қуйилган ва сув тошиш ҳолатлари кузатилмаган. Аммо айни пайтда сув йўли беркитиб қўйилган ва Капкон кўчадан келадиган сув ўз йўналишини Қундузак кўчага қаратиб, сув тошқинига сабаб бўлмоқда. Бундан ташқари, одамларнинг фикрига кўра, маҳалла раиси бу каби ишларда бош-қош бўлиши, муаммоларни ўрганиб, тегишли ташкилотларга ташаббус ва аниқ режа билан чиқиши даркор. Кўчада бўлаётган муаммо юзасидан «Кулоллик» МФЙ раиси Абдуҳакимова Жамиладан изоҳ олишни истадик, бироқ оқсоқолни ҳеч қаерда учратишнинг имкони бўлмади. Ҳатто телефон орқали боғланиш режаси ҳам чиппакка чиқди.\nШундан сўнг, Шаҳрисабз шаҳри ҳокимининг қурилиш ишлари бўйича ўринбосари Обид Раҳмонов билан суҳбатлашдик.\n- Шаҳрисабз шаҳрида жойлашган Амир Темур қалъаси ичидаги маҳаллаларни канализация ва тоза ичимлик суви билан таъминлаш учун 6 миллиард 100 миллион сўм маблағ ажратилган. Асфальт ҳам тайёр. Қурувчи билан ҳам шартнома қилинган. У 30 фоиз ишларни ўз ҳисобидан бажаришга ҳам тайёр. Муаммо вилоят «Сувоқова» ташкилотининг Молия вазирлигидан юқорида айтилган маблағни олишида бўляпти. Пул келиб тушмаяпти...\nМутасаддининг сўзларига кўра, муаммо маҳалла ёки туман кесимида ҳал бўлмайди. Шаҳар ҳокимияти маҳалла кўчаларининг канализация ишларини амалга оширишга, тоза сув тортиб келишга ва кўчани тўлиқ таъмирлашга тайёр, барча имкониятлар етарли, фақат Молия вазирлигидан кўрсатилган ва зарур маблағ ажратилса, ишлар бошлаб юборилади.\nБугун умумий гаплардан қочиб, кичик бўлса-да, амалий ҳаракатлар билан натижа кўрсатадиган даврда яшаяпмиз. Бир муаммони аниқлаб, унинг ечимини ижобий ҳал этиш осон бўлмаяпти. Шаҳрисабз дунёга юз тутмоқда, уни билмаган билмоқда, билганлар келиб кўрмоқда. Айтиш мумкинки, шаҳарда қилинган ишлар киши ақлини шоширади, бу эса унинг ортида қанчадан-қанча меҳнат ётганини англатади. Бироқ ҳар бир ислоҳотнинг туб замирида инсон омили, унинг манфаати ётганлигини инобатга оладиган бўлсак, юқорида келтириб ўтганимиз муаммо, уни ҳал этишга арзийди ва бу тезда амалга ошириладиган иш ҳамдир.\nKun.uz мазкур ҳолат юзасидан воқеалар ривожини кузатишда давом этади ва ушбу муаммога дахлдор ҳар бир ташкилот мазкур масалага виждонан ёндашади деб умид қилади.


Куба терма жамоаси мураббийи ўзбекистонлик боксчиларнинг потенциалини қандай баҳолаши, "Токио-2020" ва нега юртимизда йиғин ўтказаётгани ҳақида гапирди\n15 октабря, 2021, 14:32\nТеги:Бокс | Чемпионат мира | Сербия | Ўзбекистон МТЖ\nИкки терма жамоа учун ҳам фойдали йиғин ўтказилмоқда\nАйни кунларда бокс бўйича Ўзбекистон ва Куба терма жамоалари Тошкент вилоятида қўшма ўқув-машғулот йиғинини олиб бормоқда.\nМОҚ матбуот хизмати Куба жамоаси бош мураббийи Роландо Монтес билан кичик суҳбат ташкил этди.\n– Ўзбекистонда йиғин ўтказиш фикри қачон пайдо бўлди?\n– Токио Олимпиадасидан сўнг, бу борада атрофлича фикрлашдик ва тахминан 1 ой аввал, якуний қарорга келинди. Ўзбекистон жамоаси билан илиқ муносабатимиз бор. Улар аввал Кубага боришган эди, бу гал биз Тошкентга келдик. Келажакда бу муносабатни янада мустаҳкамламоқчимиз.\n– Дастлабки спарринг машқларини ўтказиб олдик. Боксчиларимиздаги потенциални қандай кўряпсиз?\n– Ўзбекистон термасининг ҳар қайси ёш тоифасидаги жамоасида жуда катта потенциал бор. Йигитларингиз маҳорат ва техника борасида, шубҳасиз, кучли. Мамлакатингизнинг иқлими, витаминга бой мевалари ва овқатлари боксчиларни янада кучли қилади.\n– Об-ҳаво Кубага қараганда бироз совуқ экани салбий таъсир ўтказмаяптими?\n– Йўқ, бу катта муаммо эмас. Йиғин профессионал даражада ташкиллаштирилган. Ҳеч қандай муаммога дуч келаётганимиз йўқ. Энг асосийси, Сизларда жуда кучли боксчилар бор. Ўзбек бокси билан тажриба алмашиш биз учун жуда муҳим.\n– Сиз фаолиятингиз давомида жуда кўп Олимпия ўйинларида ишлагансиз. Нима деб ўйлайсиз, "Токио-2020" бошқалари билан қандай фарқ қилди?\n– Ҳозирда бокс бутун дунёда ривожланмоқда. Жаҳон миқёсида ўтказиладиган мусобақалар савияси, табиийки, бир ҳил даражада эмас. Коронавирус пандемияси билан бу Олимпиада циклида ўзимиз хоҳлаганчалик тайёрлана олмадик. Замонавий спортда юқори даражани ушлаб туриш учун биз ҳам ўз устимизда ишлаб, янгилик қилиб боришимиз керак.\n– Машғулотлар давомида кўряпмизки, Рониель Иглесиас кўп бора асосий жамоадан ажралган ҳолда машқ қилмоқда. У билан индивидуал дастур ишланганми?\n– Йўқ, у ўзи табиатан шунақа. Рониель жамоамизнинг етакчи вакили. У йиллар давомида олган тажрибаси билан баъзи вазиятларда алоҳида юриб ўзини шундай тайёрлайди.\nКубаликлар Тошкент вилоятида шаммоллаб қолиб Коранаверус бўлдими дийман. Энди 8 та боксчи билан қатнашадими??? Сербияданги ЖЧда ким билади йозиворинглар.???


Қозоғистонда Ботирхон Шукенов номидаги жамоат жамғармаси таъсис этилади\n11:46 / 21.05.2015\nҚозоғистонда марҳум қўшиқчи, “А-студио” гуруҳининг собиқ яккахон ижрочиси Ботирхон Шукенов номидаги жамоат жамғармаси таъсис этилади, деб хабар бермоқда қўшиқчининг директори Ўлжас Байканов.\n“Айни пайтда “Ботирхон Шукенов номидаги жамғарма” рўйхатдан ўтиш жараёнида турибди. Мен ҳозир бу масаланинг барча ҳуқуқий томонлари билан шуғулланмоқдаман. Жамғарманинг бошлиғи Ботирнинг укаси – Боуржон Шукенов бўлади. Умид қиламанки, бизнинг жамғармамиз остида ғоя ва таклифлари бор инсонлар жамланишади”, деб ёзди Байканов ўзининг Facebook тармоғидаги саҳифасида.\nБоторхон Шукеновнинг директори ташаббускор гуруҳларга 6 июнда учрашув ўтказишни таклиф қилди.\n“Май ойида гуруҳлар билан бирга бўлганимиздан кўра қандайдир ижобий ва тўғри қарорларга эришиш мураккаброқдир. Барча дафн маросимлари ўтгандан кейин, биз учрашув вақти ва жойи ҳақида маълумот берамиз. Учрашувгача барча ташаббусларни, имзолар йиғишни тўхтатиб туришни сўрайман”, деб таъкидлаб ўтди Байканов.\nБотирхон Шукенов Москвада 53 ёшида инфарктдан вафот этди. Мусиқачи билан видолашув маросими 1 май куни Жамбул номидаги Давлат филармонияси биносида бўлиб ўтди. Айнан шу ерда қўшиқчи ўз ижодий фаолиятини бошлаган. Шукеновнинг туғилган куни – 18 майда Қозоғистоннинг бир қатор шаҳарларда уни хотирлаш кечалари бўлиб ўтди.


Биринчи лига. "Цементчи"-"Орол". Превью\n1 апрель,2017, 13:55 510\n"Цементчи" жамоаси бугун 1-апрел куни Ўзбекистон Биринчилигидаги 1-тур доирасида уз уйида Нукуснинг "Орол" жамоасини қабул қилади, дея клуб матбуот хизмати хабар бермоқда.\nДемак навбатдаги рақибимиз Орол хакида!\n"Орол" жамоаси биринчи лигада иштирок этаетган энг кадимий жамоа хисобланади. "Орол" жамоаси ташкил этилганига бу йил нақд 40 йил бўлди! Жамоа илк бор 1976 йил "Амударья" Нукус номи билан ташкил этилган. Ушбу ном билан 1984 йилгача СССР 2-лигасида иштирок этган. Жамоа тарихига назар ташласак бир нечта номлар билан чемпионатда иштирок этганлигини кўриш мумкин.\n1986-1989 Амударья Нукус\n2007-2012 Жайхун Нукус\n2012 йилдан Орол номи билан\nЖамоа бу вакт оралиғида куйидаги лигаларда иштирок этган;\n1976-1984 йилгача СССР 2-лига\n1985-1991 йилларда СССР 1-лига иштирокчиси\n1991 йилдан мустакил Узбекистон Республикасининг янги тузилган Олий лига бахсларида иштирок этди\n1991-1994 Олий лига иштирокчиси\n1995 йилдан 1999 йилгача биринчи лигада иштирок этиб\n2000-2001 йил яна Олий лигада иштирок этиб,\n2001 йилдан шу кунгача биринчи лигада иштирок этмоқда.\n"Орол" жамоаси Ўз вақтида ўзбек футболига Бердак Алланиёзов, Неъматилло Қуттибоев, Азамат Алланиёзовларни, янги авлод вакилларидан Саламат Қуттибоев, Наврўз Алимов ва Ойбек Нурбоев каби иқтидорларни тарбиялаб берган. Жамоанинг бу шонли тарихига ўзининг катта хиссасини кўшган яна бири Ўрта авлод тарбияланувчиларидан бири бўлган Темур Турдиев олий лигамизнинг бир қатор клубларида тўп сурган. Бир неча йиллик танаффусдан кейин 2015 йилги мавсум бошида ҳимоячи фаолиятини Орол клубида ўйновчи мураббий сифатида бошлади!\nБундан ташкари "Орол" жамоасида бир канча таникли футболчилар харакат килганлигини кўришимиз мумкин.\n2011 йилда - Хозирда Эроннинг Переполис дарвозасини куриклаетган Миллий терма жамоамизнинг асосий дарвозабони Александр Лобанов Орол (Жайхун) жамоасида харакатланган.\n1988-1989 йй. - 2002-2005 йилларда МТЖ ни бошкарган, хозирда Узбекистон-20 терма жамоамиз бош мураббийи Равшан Хайдаров шу йиллари Орол (Жайхун) шарафини химоя килган.\n"Орол" жамоаси билан "Цементчи" жамоамиз кайта тузилгандан сунг 4 марта тўкнаш келишган барча учрашувларда жамоадошларимизни кули баланд келган. Туплар нисбати 18-3 бизни фойдамизга.\nБарча учрашувлар биринчи лига бахслари доирасида утказилган;\n15.09.15 Цементчи 6:1 Орол\n02.10.15 Орол 1:2 Цементчи\n08.06.16 Орол 1:3 Цементчи\n11-ноябр Цементчи 7:0 Орол\nДемак узаро уйинларда устунлик биз томонда!\nЖамоа бош мураббийи- Темур Турдиев\n“Орол”ни кўп йиллардан буён бошқариб келган Неъматулло Қуттибоев ўз аризасига биноан истеъфога чиқишга қарор қилганидн сўнг, клуб раҳбарияти унинг ўрнига Темур Турдиевни тайинлади. Ўтган мавсумнинг биринчи қисмини “Бухоро”да ўтказган футболчи утган йилдан бошлаб “Орол”нинг натижаларига жавоб беради. Турдиев аслида Қуттибоевни жияни эканлигини кўпчилик яхши билмаса керак. Гарчи бошқаруви постига келган бўлсада, Темур ҳали бери бутсаларини михга илмоқчи эмас. Чунки у бу йил жамоада ўйновчи мураббий сифатида ҳам фаолият юритмоқда. Турдиевга илгари биринчи лигада тўпурарлик маҳорати билан танилган Мансур Абдуллаев кўмаклашмоқда. Иккиси ҳам ёш. Асосан маҳаллий футболчилардан ташкил топган “Орол” таркибида бу йил эътиборга молик ўзгаришлар юз берганини ҳам айтиб ўтиш керак.\nДемак якин соатлар ичида яна бир ажойиб учрашув гувохи буламиз!\nУчрашув очилиш маросими соат 15:00 дан бошланади\nУсмон Асқаралиев: Биз ҳар бир ғалабага ўз кучимиз билан эришдик 322 01.11.2017\nТеглар: Биринчи лига Цементчи Орол\nАна холос! "Насаф" 100 млн сўм жарима тўлайди 1888\nЎзбекистон Осиё чемпионатига мезбонлик қилади! 1053


Ўзбекистон ФИФА рейтингида 7 поғона пастлади\n07 май 2021, Тошкент вақти: 14:39\nоктябр 24, 2014\nФИФАнинг октябрь ойги рейтингида Ўзбекистон терма жамоаси 7 ўрин пастлаб, 65-поғонани эгаллади.\nУмумий рейтингдаги пастлашга қарамай, Ўзбекистон Осиёнинг учинчи жамоаси номини ўзида сақлаб қолди. Қитъа рейтингининг биринчи поғонасини Эрон, иккинчи поғонасини Япония эгаллаган.\nЖаҳон рейтингининг биринчи учталиги ўзгаришсиз қолди - биринчи Германия, иккинчи Аргентина ва учинчи Колумбия.\nМинтaқaда эса Ўзбекистон дaдиллик билaн биринчиликни сaқлaб қолмоқдa. Бу сафар ҳам қўшни мaмлaкaтлaргa ФИФА рейтингининг биринчи юзтaлигигa кириш нaсиб этмaди - Қозоғистон 132, Тожикистон 134, Туркмaнистон 138, Қирғизистон эсa 158-чи ўриндa.


Пайариқдаги "Авиакасса"да қалбаки авиачипталар сотилгани фош бўлди - Darakchi\nПайариқдаги "Авиакасса"да қалбаки авиачипталар сотилгани фош бўлди\nЖАМИЯТ 06.11.2014, 14:07\nСамарқанд вилояти Пайариқ туманида қонуний ҳужжатларсиз авиачипта сотиш фаолияти билан шуғулланган фуқаронинг қалбаки авиачипта сотганлиги аниқланди.\nМаълум бўлишича, фуқаро ижарага олинган дўкон пештоқига "Авиакасса" деган ёзувни илиб қўйиб, хонага компьютер аппаратураларини ўрнатади. Россия давлатига авиачипта сўраб келган дастлабки мижозга 324 АҚШ доллари эвазига чиптани сотади. Мижознинг фуқаролик паспортини олиб қолиб, кейинроқ келишни тайинлайди. Қалбаки электрон авиабилетни эса Самарқанд шаҳридан рўйхатдан ўтган "TOTTI AVIA SERVIS" МЧЖнинг авиакассаси номидан расмийлаштириб беради.\nШундан сўнг “сохта чиптачи” яна бир неча шахслар номига бошқа авиакассалар номидан қалбаки чипталарни расмийлаштириб беради ва бунга мўмайгина ҳақ олади.\nВақти келиб қинғир ишлар фош бўлди. Авиачипталарни олиб, Россия Федерациясига кетишга чоғланган икки нафар самарқандлик фуқаролар Самарқанд халқаро аэропортига боришганда, аэропорт ходими уларнинг билетлари бир хил рақамли эканига аҳамият бериб, бундан йўловчиларни огоҳ этди.\nАлданиб, шунча пулга куйиб қолган фуқаролар шу заҳоти бу ҳақда ҳуқуқ-тартибот идораларига ариза билан мурожаат қилишди. Айбдор тезда қўлга олинди. У фуқароларга келтирган зарарни тўлади ва айбига яраша жиноий жавобгарликка тортилди.


Коронавирусга чалинган ва карантиндаги шахслар сайловда қандай овоз беради? – Газета.uz\nLotinchada 23 июл 2021, 17:51 Сайлов-2021 Жамият\n23 июль куни Марказий сайлов комиссияси томонидан ўтказилган матбуот анжуманида коронавирусга чалиниб, шифохоналарда даволанаётган ва карантинга олинган фуқаролар Ўзбекистон президенти сайловида қай тартибда овоз бериши маълум қилинди. Бу ҳақда «Газета.uz» мухбири хабар бермоқда.\nМСК раиси Зайниддин Низамходжаевнинг сўзларига кўра, пандемия шароитида овоз беришни ташкиллаштириш бўйича махсус йўриқнома ишлаб чиқилган ва у комиссиянинг келгуси мажлисларида қабул қилинади.\n«Пандемия ёки касалланиш туфайли шифохоналарда ётган беморларимиз ва карантинда сақланиб турган ёки махсус саралаш марказларида ётган беморларнинг Конституциявий ҳуқуқларини таъминлаш мана шу йўриқномада изоҳини топган», — деди у.\nУ сўзида давом этар экан, сайлов участкаси аъзоларидан иборат гуруҳлар кўчма қутилар билан карантиндаги фуқароларнинг овозини тўплашини қайд этди.\n«Олдинга ўтиб айтадиган бўлсам, сайлов участкаси комиссиясининг 2 нафар аъзоси тиббиёт ходимлари иштирокида махсус ҳимоя кийимлари билан коронавирус ёки бошқа касалланиш туфайли касалхоналарда ётган беморларнинг ёнига бориб, карантин қоидалари, йўриқномада белгиланган қадам-бақадам амалга ошириладиган ишлар асосида уларнинг сайлов ҳуқуқлари таъминланади. Оғир аҳволда бўлмаган, аммо коронавирус инфекцияси билан касалланган фуқароларнинг ҳам уйларига кўчма қутилар билан ташриф буюрилади», — деди Зайниддин Низамходжаев.\nМСК раисининг таъкидлашича, барчаси муддатидан аввал овоз бериш вақтидаги эпидемиологик вазиятга боғлиқ. «Айнан ўша кунлардаги эпидемиологик вазиятга қараб, йўриқнома асосида овоз беришни ташкил қилиш режалаштирилган», — деди у.\nАввалроқ, Марказий сайлов комиссияси Ўзбекистон президенти сайлови кунини 24 октябрга белгилагани ва сайлов кампаниясига 23 июлдан старт берилгани ҳақида ёзган эдик.


Ҳамад бин Абдулраҳмон ал-Аттия: Ўзбекистон қитъадаги от спорти ривожланган йирик марказга айланади - Халқ сўзи\n15:32 10 Сентябр 2018 Спорт\nБугун мамлакатимизда кечаётган янгиланиш ва ўзгаришлар эпкини йилқичилик ва от спорти соҳасини ҳам четлаб ўтаётгани йўқ. Натижада кўп йиллар эътибордан четда қолиб кетган мазкур жабҳа тубдан ислоҳ қилинмоқда. Бу жараёнда, аввало, тизим моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, инфратузилмасини такомилаштириш, йилқичиликда наслчиликни қайта тиклаш, спорт отлари етиштириш, ёш чавандозларни тарбиялашга устувор аҳамият қаратиляпти. Мақсад бир-бири узвий боғлиқ бўлган йилқичилик ҳамда от спортини халқаро талабларга мос равишда ривожлантиришдир.\nБундай саъй-ҳаракатлар самараси секин-аста кўзга ташланмоқда. 2018 йилги энг йирик мусобақалардан бири ҳисобланган От спортининг тўсиқлардан сакраш (конкур) тури бўйича Жаҳон кубоги (FEI World Jumping Challenge)нинг финал босқичига Ўзбекистон мезбонлик қилгани бунга яққол мисолдир.\nМазкур халқаро тадбир иштирокчиси, Осиё от спорти федерацияси президенти Ҳамад бин Абдулраҳмон ал-Аттия жаноблари “Халқ сўзи” газетаси учун эксклюзив интервью берди.\n— Ўзбекистонга хуш келибсиз!\n— Хушвақт бўлинг, раҳмат!\n— Ўтган йили федерация президенти лавозимига киришганингиздан сўнг илк сафарни Ўзбекистонга уюштирган эдингиз. Орадан маълум вақт ўтиб, яна мамлакатимизда меҳмон бўлиб турибсиз. Айтинг-чи, ушбу қисқа давр ичида юртимиздаги қандай ўзгаришлар эътиборингизни тортмоқда?\n— Ўзгаришлар жуда кўп. Бунга ҳар қадамда гувоҳ бўляпмиз. Айниқса, от спортидаги охирги бир йил ичидаги янгиланишлар юртингизда кечаётган шиддатли ислоҳотларга ҳамоҳанглик касб этган. Бунинг исботи сифатида бир мисол, яъни ҳудудларда халқаро андозаларга тўла жавоб берадиган, ноёб зотли отларни кўпайтиришга ихтисослаштирилган замонавий мажмуалар фойдаланишга топширилганини айтиш кифоя, назаримда. Шу боис аввалги билан бу галги ташрифим давомида олаётган таассуротлар ўртасида фарқ жуда катта.\n2017 йилда Ўзбекистонга келганимда ҳукумат аъзолари, Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги, Миллий олимпия қўмитаси, Йилқичилик ва от спорти федерацияси сингари соҳага тааллиқли идоралар раҳбарлари билан учрашиб, асосан, ҳамкорлик алоқалари, от спортини ривожлантириш истиқболларига доир масалалар муҳокама қилинган эди.Бугунги ташриф эса нафақат Жаҳон кубоги мусобақаларини кузатиш, айни пайтда, бир йил муқаддам белгилаб олинган вазифалар ижросини таҳлил қилиш имконини бермоқда.\nОчиғи, тизимдаги жадал ўзгаришлардан ҳайратдаман. Шу маънода, От спортининг тўсиқлардан сакраш (конкур) тури бўйича Жаҳон кубоги финал босқичини ўтказиш учун Ўзбекистон танлангани юртингиз қўлга киритаётган ушбу ютуқларнинг юксак эътирофи ҳамдир.\n— Жаҳон от спорти тақвимидаги мазкур муҳим мусобақага тайёргарлик ишларини қандай баҳолайсиз? Келгусида бундан-да йирик спорт анжуманларини қабул қилиш учун нималарга эътибор қаратиш зарур?\n— Ушбу нуфузли мусобақага тайёргарлик жуда юқори савияда. Яратилган шарт-шароитлар Халқаро от спорти федерация талабларига тўла жавоб беради. Буни ташкилий, тайёргарлик ишларига асосий баҳони берувчи халқаро экспертлар, соҳа мутахассислари, чавандозларнинг ўзлари ҳам эътироф этишмоқда.\nВетеринарларнинг хулосасига кўра, финал учун танланган, захирадаги отларнинг ҳолати ҳам жуда яхши. Улар мусобақага дунёдаги энг юқори рейтинг кўрсаткичлари эга чавандозлар талаблари асосида тайёрланган. Финалнинг саралаш ва якуний баҳсларида ҳеч бир тулпор жароҳат олмагани пухта тайёргарлик самараси ҳисобланади, албатта.\nЗамонавий от спорти мажмуалари билан яқиндан танишиб, юртингизда келгусида йирик спорт анжуманларини ўтказиш учун зарур шарт-шароит мавжудлигига яна бир карра ишонч ҳосил қилдим. Фурсатдан фойдаланиб, ўзбек халқига, биринчи бўлиб, нашрингиз орқали яна бир хушхабарни етказмоқчиман.\nГап шундаки, Осиё от спорти федерацияси Бош Ассамблеясининг бу йилги конференциясини Тошкентда ўтказишга қарор қилдик. Шу йилнинг декабрь ойига мўлжалланаётган ушбу анжуманда нафақат федерациямиз вакиллари, балки дунёнинг 45 давлатидан от спортига масъул вазирлик ва идоралар раҳбарлари иштирок этиб, мамлакатингизда мазкур соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар самаралари билан яқиндан танишадилар. Мақсадимиз Ўзбекистонни Марказий Осиёдагина эмас, балки Осиё қитъасида от спорти ривожланган марказлардан бирига айлантиришга ҳар томонлама кўмаклашишдир.\n— Кузатаётган бўлсангиз, кейинги пайтда ўзбекистонлик спортчиларнинг халқаро танловлардаги иштироки ҳам анча фаоллашди. Рейтинги ошиб бораётган чавандозларимизнинг маҳоратини қандай баҳолайсиз?\n— Албатта, ижобий. Чунки Ўзбекистон азал-азалдан учқур тулпорлари, моҳир чавандозлари билан танилган. Тарихга назар соладиган бўлсак, ўзбек халқининг тўй-тантаналари “Кўпкари”, “Оломон пойга”, “Ағдариш” каби миллий ўйинларсиз ўтмаган. Полвону чавандозлар, айғирларнинг энг зўри ана шундай спорт мусобақаларида сараланган.\nБугунги кунда эса Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан йилқичилик ва от спорти тармоғида туб ўзгаришлар даври бошланганига гувоҳ бўлиб турибмиз. Спорт, хизмат отлари етиштириш, наслчиликни яхшилаш баробарида, тизим моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, отчопарларни халқаро андозаларга мувофиқ, қайта қуриш ва модернизациялаш ишлари жадал давом эттирилмоқда. Бу каби саъй-ҳаракатлар яқин йилларда ўзбек йилқичилиги ва от спорти довруғини дунёга кенг ёйишга хизмат қилишига ишонамиз.\nБиз эса бу жараёнда ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, айниқса, тармоқ саноатини йўлга қўйиш, чавандозлар малакасини хорижий давлатларда ошириб келишга ёрдам беришга доимо тайёрмиз.\n— Ўзбекистонда халқимизнинг миллий бойлиги саналган Қорабайир зотини кўпайтириш, унинг спорт кўрсаткичларини яхшилаш саъй-ҳаракатлари бошланган. Айтинг-чи, Қорабайир Германия, Голландия, Буюк Британия, Польша отлари сингари жаҳонда шуҳрат қозониши учун нималар қилиш керак?\n— Бундай ташаббусни фақат қўллаб-қувватлаш зарур. Лекин бу тез ва силлиқ кечадиган жараён эмас. Муҳими, ўзбек халқининг тарихи билан узвий боғлиқ бўлган Қорабайир зотини кўпайтириш, уни жаҳон ареналарига олиб чиқиш ҳаракатлари бошлангани, шунинг ўз катта жасоратдир.\nБилишимча, Қорабайир от зоти довюраклиги, жанговарлиги билан алоҳида ажралиб туради. Тана тузилиши эса ўта хушбичимдир. Бу зотнинг қотмалиги, турли шароитларга чидамлилиги эса араб отларига ҳам ўхшаб кетади.\nУмуман олганда, дунёда от зотлари жуда кўп. Лекин уларнинг ҳеч қайсини мутлақ зўр, деб айтолмайсиз. Қайси зотнинг олманг, бирор-бир йўналиш бўйича яхши кўрсаткичларга эга, холос. Яъни биттаси пойгада тенгсиз бўлса, бошқаси тўсиқлардан сакрашда устунликка эга...\nҲақиқат шуки, спортда эришиб бўлмайдиган нарсанинг ўзи йўқ. Шу маънода, Қорабайир зотининг юқори натижаларни қўлга киритиши кўпроқ ўзингизга боғлиқ. Наслчилик ишлари яхшиланиб, ҳар бир мусобақага пухта тайёргарлик кўрилса, муваффақият қозонилиши, шубҳасиз. Ушбу машаққатли йўлда сизларга омад тилайман.


Вадим Абрамов: "Шамолга қарши тайёргарлик кўрмаган эканмиз" / CHAMPIONAT.asia\n00:05Спортчилар ижтимоий тармоқларда 0 00:04Беларусь. "Шахтёр" кичик ҳисобда ғалабага эришди, Яхшибоевдан ассист 2 23:58Европа лигаси. "Рома" ва "Рейнжерс" турнирни тарк этди 0 23:41"Футбол ретро талқинда" (71-сон) 1 23:30БАТЭ футболчиси келишилган ўйин ташкил қилгани учун 2 йилга футболдан четлатилди 2 23:07Европа лигаси. "Вулверхэмптон" - "Олимпиакос", "Базель" - "Айнтрахт" учрашувининг асосий таркиблари маълум! 4 22:53"Тамбов" янги логотипини бошқалардан "ўғирладими"? 1 22:34"Ювентус"да режалар ўзгарди ва Погба трансферидан воз кечилди 0 22:18Сарри: "Юве" А Серия тарихидаги энг қийин чемпионатни ютганидан мамнун" 6 21:55WhoScored талқинига кўра мавсум рамзий жамоаси тузилди 17 21:40АПЛ клублари бешта ўзгаришга қарши овоз беришди 6 21:20Беларусь чемпионати. “Шахтёр” (Солигорск) – “Динамо” (Брест). Асосий таркиблар 18 21:15ЕЛ. “Севилья” – “Рома” ва яна бир баҳснинг асосий таркиблари маълум 5 20:45Гвардиола: “Зиданнинг тактикасини олдиндан башорат қилиш қийин” 44 20:38Назорат учрашуви. Ўзбекистон МТЖ - Ўзбекистон U-19 - 3:2 158\nВадим Абрамов: "Шамолга қарши тайёргарлик кўрмаган эканмиз"\n"Сурхон" - "Бунёдкор" (2:0) учрашувидан сўнг меҳмонлар устози Вадим Абрамов ўз фикрларини билдирди.\n"Ўйин ҳақида нима ҳам дейишим мумкин. Ҳа, иссиқ ҳаво бўлишини билардик ва биз шу иссиқ ҳавога тайёрланган эдик, лекин шамолга қарши тайёргарлик кўрмаган эканмиз. Биринчи бўлимда кўрдингиз қанақа шамол бўлганини ҳаттоки футболчиларимиз тўпни майдон марказигача тепа олмади.\nШунинг эвазига “Сурхон” жамоаси икки бора дарвозамизни ишғол қилди. Бахтга қарши афсуски, иккинчи бўлимда шамол бироз тинди. Гол ура олмадик ва 0:2 ҳисобида мағлуб бўлдик", – дейди "Бунёдкор" жамоаси бош мураббийи Вадим Абрамов ўйиндан кейинги матбуот анжуманида.\n"Сурхон" матбуот хизмати\nОзарбайжонда туғилиб, афғон урушида қатнашиб, Ўзбекистонда қадр топган Абрамов бугун 58 ёшга тўлди 55\nМТЖ йиғинини тарк этган 6 футболчи кимлар? 31


Месси, Кавани, Кейн ва Салоҳ. Кимнинг...\n08.03.2018 22:45 0 516\n«Олтин бутса» учун курашаётганлар.\n2017/18-йилги мавсумда «Олтин бутса» учун кураш жуда қизғин тус олди. Айни пайтда тўрт футболчи бир хил натижа билан рўйхатни бошқармоқда.\n«ПСЖ», «Барселона», «Тоттенхем» ва «Ливерпул» ҳужумчилари – Кавани, Месси, Кейн ва Салоҳ ҳисобида ўз чемпионатларида урган голлари сони 24 тадан бўлиб турибди. Мавсум ҳал қилувчи паллага кирар экан, бу борадаги кураш янада авж олади.\nКавани ва Кейн жамоалари ЕЧЛни эрта тарк этди, энди бу голеадорлар бор эътиборларини чемпионат ўйинларига қаратишади. Аммо Месси ва Салоҳ ҳам жим қараб турмаслиги аниқ.\nХўш, сизнингча бу курашда кимнинг имконияти юқори?\nфутбол Месси Кейн Олтин бутса Кавани Салоҳ\nСпорт 08/04, 12:16


Ўзбек сўми қадрсизланишда давом этмоқда – mulkdor.com\nFebruary 26 2018, 05:02 ЖамиятИқтисодМақолаларМинтақаЎзбекистон\nМамлакатимизда чет эл валюталарининг сўмга нисбатан қиймати ошишда давом этаётир. Марказий банкнинг хабарига кўра, банклар бугун, яъни 26.02.2018 йилда 1 АҚШ долларини 8190-8200 сўмга сотиб олмоқда.\nБироқ, эркин валюта сотилиши бошланган 2017 йилнинг 5 сентябридан то бугунги кунгача мижозлар банк орқали фақат ўзларидаги чет эл валюталарини сота олади. АҚШ долларини нақд сотиб олишни хоҳловчиларга эса банк ходимлари бош бармоғини кўрсаткич ва ўртанча бармоқлари орасига киритиб, ўз мижозларига кўрсатиш орқали жавоб бериб қўя қолади. 🙂\nАммо ўтган йиллар давомида, яъни Ислом Каримов бошқаруви даврида банклардан валюта сотиб олишни ҳатто орзу қилиш ҳам мумкин бўлмай қолгани инобатга олинса, Мирзиёевнинг валюта сотиш сиёсатини эътироф этишимизга тўғри келади.\nГап шундаки, ҳозирги кунда АҚШ доллари сотиб олиш истагида бўлганларнинг валюта конверсион виза картасига 8220.00 сўм ташлаб берилади.\nБироқ, узунқулоқ гапларга қараганда, кейинги пайтларда мижозларнинг валюта конверсион виза картасига валюта “ташлаб бериш”да ўзига хос муаммолар пайдо бўлган. таҳлилчиларнинг айтишларича, айнан шу каби омиллар туфайли валюта қора бозори яна қайта жонланган.\nШундай қилиб, айни кунларда Тошкентда ва вилоятларда яширин (аслида очиқча) фаолият юритаётган валюта қора бозорида валютафурушлар 1 АҚШ долларини 8200 сўмдан сотиб олмоқдалар. Сотиш: 8300 сўм.\nБундан ташқари, Ўзбекистондаги кўпгина банкларда Россия рублини сотиш ва харид қилиш тўхтатилганлиги, ён қўшнимиз Қозоғистоннинг миллий валютаси – тенгени сотиб олиш ва сотиш амаллари жорий этилмаганлиги боис валюта қора бозорларида Россия рубли ва Қозоғистон тенгесининг савдоси ошиғи олчи бўлмоқда.\nШу тариқа, айни кунларда валюта қора бозорларида валютафурушлар 1 Россия рублини Марказий банк томонидан белгиланган 145.89 сўм ўрнига 148 сўмдан сотиб олмоқда. Сотиш: 150-152 сўмгача кўтарилган.\nҚозоғистон тенгесини айтмайсизми, Жанубий Қозоғистон вилоятида жойлашган “Жибек жўли” чегара пункти бўйидаги бир неча ёйма бозорлар Тошкент вилояти фуқаролари ва тошкентликларнинг бозор-ўчар қиладиган масканига айланганидан бери тенгенинг курси ўсишдан тўхтамаяпти.\nБир пайтлар қозоқ биродорлар бизнинг 1000 сўмимизни 25 минг тенгега харид қиларди. Эндиликда биз уларнинг 1000 тенгесини 27 000 сўмга сотиб олишга мажбур бўляпмиз.\nЭслатиб ўтамиз, ўтган ҳафтада 1000 тенге 25 000 сўм эди.\nҲа, Ўзбекистонда жиддий инфляция, пулнинг қадрсизланиши авж олмоқда. Лекин бу борада соҳа мутахассислари сукут сақлашда давом этаётир. Миллий валютамиз сўмнинг қадрсизланиши боиси ҳақида ҳеч қандай тушунчалар берилмаётир.\n2018 йилга қадар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги «Республика йўл жамғармасига йиғимлар ва мажбурий ажратмалар» мавжуд бўлган ва улар Ўзбекистон ...\nЖамиятMay 23 2019, 04:05


5 декабрь, 2021, 23:12\nТеглар:Сурхон | Турон | Суперлига\nРаҳбариятга натижа учун у жавоб берарди.\nТермизнинг “Сурхон” жамоаси оғир кечган мавсумда бир амаллаб, Суперлигада қолиш вазифасини уддалай олди.\nХабарингиз бўлса, иккинчи давра ўрталарида клубга Ёрқин Назаров таклиф қилинди ва мураббийлар штабида ишга киришди. Бир сўз билан айтганда, “Сурхон” жамоаси Суперлигада қолиш учун муносиб ўйин кўрсата бошлади.\nАлбатта, бу борада бош мураббий Баҳром Ҳайдаровнинг ҳам ҳиссаси катта бўлди. Шу билан бирга Ёрқин Назаров билан ҳамкорликда яхши иш олиб бордилар. Ушбу мутахассис “Андижон”ни ҳам бошқарганини биласиз. Кейин асосий рақобатчиларидан бирида ишга киришди ва якунда “Сурхон” билан элитада қолди.\n- “Андижон”дан кетганимдан сўнг, бироз дам оламан, деб ўйлагандим, - дея гап бошлади Назаров. - Аммо “Сурхон” раҳбари қўнғироқ қилиб иш таклиф қилди. Яъни, клуб директори лавозимини ўртага ташлади. Ўйлаб кўрганимдан кейин кўришдик ва шартнома имзоладик. Лекин битта ўйин ўтганидан кейин раҳбар мени чақириб, жамоа ўйини муҳимроқ, директорликдан кўра, айнан ўйинни йўлга қўйиб, клубни Суперлигада олиб қолишимиз бўйича вазифа юклади. Ўзим билан бирга Тимур деган ёрдамчимни “Сурхон”га олиб келдим. У “Андижон”да ҳам менга ёрдам берган. Шундай қилиб, ишга киришиб кетдим. Машғулотларда футболчиларни ўзимизни ўйин услубимизга мослаштириб, шунга яраша таркибни шакллантирдик. Кейин билсам, футболчиларни шартномаларида агар клуб 10-ўринни олса бонуслар бор экан. Мендаги вазифа “Сурхон”ни Суперлигада олиб қолиш эди. Кейин ўйинчиларнинг шартномаларида ёзилган бандга асосан биз нафақат элитада қолиш, балки 10-ўринни эгаллаш вазифасини ҳам бажардик. Биринчи навбатда, раҳбариятнинг олдида юзимиз ёруғ бўлди. Худога шукр, қилган ишимиздан қониқишди. Сурхондарёлик мухлислар ҳам биздан хурсанд.\n- Клубда бош мураббий Баҳром Ҳайдаров эди. Натижага ким жавобгар бўлганди?\n- Тўғрисини айтсам, натижа бўйича раҳбариятга мен жавоб беришим керак эди. Умуман олганда, бутун мураббийлар штаби жавоб берарди. Аммо ҳар ўйиндан кейин мен раҳбарнинг олдига кириб ҳисобот топширишим керак эди. Клубда ҳамма мураббийлар – Баҳром Ҳайдаров, Рустам Орипов, Шавкат Абдухўжаев, барчамиз ишладик. Ҳаммага ташаккур айтамиз. Чунки клубдаги барча бир жамоа бўлиб меҳнат қилдик.\n- Янги мавсумда ҳам “Сурхон”да ишлашда давом этасизми?\n- Мени “Сурхон” раҳбарияти жамоада қолдирмоқчи. Лекин хабарингиз бўлса, клубга янги ҳомийлар келяпти. Фақат уларни келаётгани ҳозирча оғизда гапириляпти. Расмий равишда “Сурхон”ни бошқаришга киришгани юзасидан қарор чиққани йўқ. Улар академия ва болалар футболини кўтаришадими ёки бош жамоага ҳам раҳбарлик қилишадими? Ҳозирча менда бу борада аниқ маълумот йўқ. Кейинги фаолиятим бўйича бир ҳафтадан кейин ойдинлик киритилади. Бундан ташқари, Суперлига ва про лигадан таклифлар тушяпти. Ҳозирча ҳеч қандай жавоб бермадим. “Сурхон”даги тақдиримга қараб кейин жавоб айтаман.\n- Мендаги маълумотга қараганда, сизга “Турон” клуби қизиқяпти экан. Бу жамоадан таклиф бўлдими?\n- “Турон” бош мураббийлиги учун менинг ҳам номзодим турганини эшитдим. Аммо расман бу клубдан ҳеч ким менга алоқага чиққани йўқ. Боя айтганимдек, ҳозирча “Сурхон”даги ишимни ҳал қилиб олганимча йўқ.\n- Собиқ клубингиз - “Андижон”нинг Суперлигани тарк этишига қандай муносабат билдирасиз?\n- Суперлигани тарк этиш учун номзодлар бешта эди. “Сурхон”, “Турон”, “Металлург”, “Андижон” ва “Машъал”. Шулардан исталган иккита жамоа тушиб кетиши мумкин эди. Лекин охирги турларда “Сурхон” билан “Металлург”га омад кулиб боқди ва биз Суперлигада қолдик. “Андижон”ни ҳам қолиш учун имконияти бор эди. Ўз майдонида “Металлург”ни ютаётиб охирги дақиқаларда иккита тўп ўтказиб юбормаганида иккала жамоани ўрни ўзгарган бўларди. “Андижон”ни тушиб кетганини бошқалардан қидирмаслик керак, ҳаммаси ўзида бўлди. Ўйинларда жамоага омад кулиб боқмади. Футболчилар яхшими-ёмонми, бюджетига яраша ўйинчилар бор эди. Уларнинг орасида яхши футболчилар ҳам борлигини айтишим керак.


06 август 2020, Тошкент вақти: 03:37\nШ.Мирзиёев ва В.Путин Кремлдаги учрашув чоғида.\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон ва Россия ўртасида меҳнат миграцияси соҳасида имзоланган ҳукуматлараро келишувни тасдиқлади. Айни пайтда¸ Россиядаги ўзбек муҳожирлари ҳаëтида¸ бундай келишувлар ортидан¸ ҳозирча ижобий ўзгариш кузатилмаëтгани айтилмоқда.\nМирзиёев миграция масаласидаги Келишувни тасдиқлади\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев минтақалараро ҳамкорликка кўмаклашиш бўйича Ўзбекистон ва Россия ўртасида имзоланган ҳукуматлараро келишувни тасдиқловчи қарор чиқарди.\n19 июнда имзоланган ПП-3069-сонли “Халқаро шартномаларни тасдиқлаш тўғрисида” номли ҳужжат матнида айтилишича, икки давлат ҳукуматлари Ўзбекистон ватандошларини Россияда вақтинчалик меҳнат қилишга уюшган ҳолда жалб этиш ҳамда миграция соҳасида мутасадди идоралар ваколатхоналарини таъсис этишга келишган.\n“2017 йилнинг 5 апрелида Москва шаҳрида имзоланган "Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федерацияси ҳукуматлари ўртасида Ўзбекистон Республикаси ватандошларини Россия Федерациясида вақтинчалик меҳнат фаолияти билан шуғулланишга уюшган ҳолда жалб этиш тўғрисида"ги Келишуви; "Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федерацияси ҳукуматлари ўртасида миграция соҳасида ўзаро ҳукумат мутасадди идоралар ваколатхоналарини таъсис этиш Келишуви Тасдиқлансин”, дейилади президент қарорида.\nБу келишувлар Шавкат Мирзиёевнинг жорий йилнинг 4-5 апрелида Россияга ташрифи вақтида имзоланган эди.\nҲужжат бор, вазият ўзгаргани йўқ...\nКаримов ҳукумати йиллар давомида Россияда миллионлаб ўзбекистонликнинг меҳнат муҳожиратида юрганини тан олмай келган бўлса¸ Мирзиëев ҳукумати бу масалани Россия билан музокаралар кун тартибига қўйишга киришди.\nМирзиëевнинг ўзи Россияда юрган ўзбекистонликлар ҳақ-ҳуқуқини ҳимоялаш лозимлиги ҳақида ўз чиқишларида тез-тез гапириб келмоқда.\n- Россия Федерациясига давлат ташрифи чоғида меҳнат миграцияси бўйича муҳим келишувга эришдик. Бизнинг бу борадаги позициямиз аниқ: одам қаерда бўлишидан қатъий назар ишлаши, оиласи - бола-чақасини боқиши керак. Россия Федерацияси билан қўл қўйилган миграция бўйича муҳим келишув йиллар давомида – 10-15 йил давомида, - бизга азоб бериб келарди. Бизга ёқадими-ёқмайдими, бизнинг фарзандларимиз ўша ерда ишлаяпти! Уларнинг тинчлиги-осойишталиги бизга керак.\nШунинг учун биз икки тарафлама шартнома имзоладикки, раҳбарлари олдида бу масалани кўндаланг қўйдик: “Худо ҳайрларингни берсин, сизларнинг иқтисодиётларингга бизни халқ хизмат қилаяпти. Ўзбекистондан келган ҳар бир фуқарони сизлар тинчлигини, соғлигини кафолатлаган шароитларни яратиб беринг”, деб, биринчи маротаба қўл қўйдик, деди Россия сафари якунлари ҳақида гапирган президент Шавкат Мирзиёев.\nБундай баëнотлар олқишланаëтган бир пайтда¸ Томскдаги “Ўзбекистон” миллий-маданий автономия сираиси Ҳамза Ҳамроев, Озодлик билан суҳбатда, Россия ва Ўзбекистон ўртасида миграция масаласида имзоланган шартномалар таъсири кундалик ҳаëтда ҳозирча сезилмаганини айтади:\n- Янги президент реформатор сифатида янгилик киритмоқчи, киритди дейишаяпти. Лекин оддий гражданингача улар етиб келганича йўқ! Россия ва Ўзбекистон ўртасида ҳужжатлар тузилган дейишаяпти, аммо бирортасини кўрмадик. Уларни очиқ-ойдик кўрсатиш керак, қанақадир ҳужжатлар қўшилганини халқ билсин. Одамларни Россияга ишга юборишга ёллашаяпти экан, лекин бу Москва каби катта мегаполисларга келиши мумкин, бизнинг шаҳарларимизда ундай катта ишлаб чиқариш йўқ.\nҚолаверса, россиялик ўрта ва майда ишлаб чиқарувчилар давлат билан шартнома тузмасдан, солиқдан қочиш учун мигрантларни ноқонуний ишлатишдан манфаатдор. Россиянинг ўзида ҳам вазият ўзгаргани йўқ. Аксинча, мураккаблашаяпти. Патент нархлари ҳар йили кўтарилаяпти, медстраховкани мажбурий қилиб қўйди, ФГУП каби ташкилотлар тузилиб, ишлари фақат мигрантдан пул ундириш бўлиб қолаяпти, деди Ҳамза Ҳамроев.\nБугунга келиб, айрим ҳисоб-китобларга кўра, Россияда 3 миллионга яқин ўзбекистонлик муҳожири яшаб, меҳнат қилмоқда.\nРоссия Ички ишлар вазирлиги улардан 1,7 миллионигина расман қайдда туришини билдирган.\n"Мирзиёевнинг Москва сафари давомида 16 миллиард долларлик шартномалар имзоланади"