Нурислом Тўхлиев: «Бемиллий байналмилалчилик — беилдиз дарахт» (1989) — www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҚайта қуриш даври матбуотиНурислом Тўхлиев: «Бемиллий байналмилалчилик — беилдиз дарахт» (1989)\nНурислом Тўхлиев: «Бемиллий байналмилалчилик — беилдиз дарахт» (1989)\nЧоп этилган 18.10.2014 22.01.2021 МуаллифZiyouz.uz\nСоф маьнода миллий масалалар муаммоси йўқ. Ундай бўлса миллий масаладаги кескинликлар, бир-бирлари билан мисли оғайни — қариндош миллат вакиллари нима учун ўзаро қон тўкишяпти. Чунки мамлакатимизда иқтисодий, социал, ҳуқуқий, экологик ва демографик муаммолар, тил ва маданиятни ривожлантириш, мнллий анъаналарни асраб қолиш муаммоларининг бир-бирлари билан чирмашиб кетган чигал тугуни ҳосил бўлди. Бу ҳақда КПСС Марказий Комитети Бош секретари М. С. Горбачевнинг партия МК яқинда бўлиб ўтган сентябрь (1989 й.) Пленумида қилган партиянинг ҳозирги шароитдаги миллий сиёсати тўғрисидаги докладида алоҳида таъкидланади.\nМуҳтарам журналхон, бу сафар иқтисодий ривожланишнинг ҳозирги даражаси, миллатлараро муносабатлар тараққиёти, миллийлик ва байналмилалчиликнинг нисбати, уларнинг диалектикаси тўғрисидаги саволларга иқтисод фанлари доктори, Ўзбек Совет қомуси Бош муҳаррири, Ўзбекистон ССР Олий Советининг депутати Нурислом Тўхлиев жавоб беради.\n— Нурислом Тўхлиевич, сир эмас, репрессия ва турғунлик йилларида «социалистик тузум шароитида барча миллатлар тараққиёти эркин кечади… ва ягона социалистик миллат ва маданият вужудга келади» деган нобоп сиёсат зўрлик билан юргизилди. Бу мамлакатимизда миллатлараро муносабатларнинг кескинлашувига сабабчи бўлди. Партия XIX конференцияси, СССР халқ депутатлари I съезди ва КПСС Марказий Комитетининг миллатлараро муносабатларга бағишланган махсус Пленуми материалларида умумдавлат, иттифоқдош республикалар экономикасидаги таназзул ва миллатлараро муносабатлардаги кескинликнинг ошганлиги сабаблари ошкора айтилди. Миллатлараро муносабатларни такомиллаштириш, бу соҳада йўл қўйилган хато ва камчиликларни бартараф қилиш йўлида айрим фойдали тадбирлар ўтказилмоқда. Лекин кескинлик ҳамон сақланиб турибди. Табиийки, бу ҳолат масаланинг туб илдизини аниқлашни ва энг маъқул тадбирлар белгилашни талаб қилади.\n— Миллий муносабатлардаги муаммолар кеча ёки бугун пайдо бўлгани йўқ. Жамият ҳаётини демократиялаш ва ошкоралик йўлида қўйилган дастлабки қадамлар бу муаммоларни янада юзага чиқарди. Тўғри, бу соҳада, айниқса, ҳар бир миллатнинг, халқ ва элатнинг тилини, маданиятини ривожлантириш бўйича анчагина тадбирлар белгиланмоқда. Лекин менинг назаримда, биз ҳаммамиз филни пайқамасдан қарғаларга ўт очиб ётганга ўхшаймиз. Фил эса бу — иқтисодиёт. Миллий муносабатлар кескинлашуви ва бу борада юз бераётган айрим нохушликлар иқтисодий қолоқликка, қашшоқларча турмуш шароитига билдирилаётган акс-садодир. Аҳолининг катта қисми фақирона, қўл учида кун кечирмоқда. Оддий социал масалалар ҳал қилинмаган. Биз ана шундай кишиларнинг турмушини яхшилаш у ёқда турсин, ҳатто уларнинг аниқ сонини ҳам билмаймиз… Миллионерларимизни эса жуда яхши биламиз… 70 сўм маош оладиган кишилар бу замонда қашшоқ ҳисобланади. Ҳолбуки, 50 сўм ва ундан кам даромад оладиганлар бор. Бунинг устига нарх-наволар ошиб турибди, халқ истеъмоли моллари ва гўшт-сут маҳсулотларига бўлган эҳтиёж умуман қондирилмаяпти. Бундай шароитда нима қилиш керак? Кишилар бу сеҳрланган доирадан чиқиш йўлини турли томонлардан, жумладан, катта оиланинг бошқа фарзандларидан — бошқа миллат вакилларидан ахтаради. Кейинги пайтларда миллий республикалар икки қисмга: боқиманда ва қарз олмайдиганларга бўлинди. Айрим республикалар вакилларининг алоҳида валюта, иқтисодий, сиёсий мустақиллик талаб қилиб чикишларини шу бўлиниш билан изоҳлаш мумкин. Болтиқбўйи республикалари ва бошқа минтақаларда иқтисодий мустақилликни кенгайтириш учун олиб борилаётган ҳаракатларни ижобий баҳоламок керак.\nКПСС Марказий Комитетининг Пленуми 1989 йил 20 сентябрда КПССнинг ҳаракат дастури деб қабул қилган «Партиянинг ҳозирги шароитдаги миллий сиёсати»да биринчи марта, «Иттифоқдош республикалар ер, ундаги конлар, ўрмон, сув ва бошқа табиий ресурслар иттифоқдош республика ва СССР Иттифоқининг мулки эканлигига амал қилиб, шу масала хусусидаги Умумиттифоқ қонунлари асосида табиий ресурслардан фойдаланиш тўғрисида қонунлар қабул қиладилар» деб кўрсатилди. Бу қоида регионал хўжалик ҳисобига ўтишда, иқтисодий мустақилликни кенгайтиришда муҳим қадам. Менга қолса, бундан ташқари, яна маҳаллий жойларнинг манфаатларини ифодалайдиган ижтимоий мулкнинг муниципал шакли ҳам мавжуд бўлиши мумкин деб ёзиб қўярдим. Мен сиёсий иқтисод атамалари таҳлилига тўлиқ тўхталмокчи эмасман. Хўжалик ҳисобини такомиллаштиришни босқичма-босқич, тажриба туфайли амалга ошириш мумкин. Назарий жиҳатдан хўжалик ҳисоби асослаб берилди-ю, амалиётда эса меҳнаткашлар турмуш даражаси яхшиланиш ўрнига орқага кетаётганини кўриб, кузатиб турибмиз. Моддий асослар марказлаштирилди. Давлат қонунлари ва миллий республикалар эҳтиёжлари ўртасидаги номутаносиблик сақланмоқда. Ўз-ўзидан савол туғилади: иқтисодий қонуниятлар бирламчими ёки давлат қонунлари? Бизда ҳамонки давлат қонунлари етакчилиги сақланар экан, иқтисодий ва миллий низоларнинг бартараф этилиши мумкин эмас. Аслида эса 1991 йилдан бошлаб барча иттифоқдош республикалар тўла хўжалик ҳисоби ва ўз-ўзини маблағ билан таъминлашга ўтиши керак эди. Болтиқбўйи ва Белоруссия республикаларининг 1990 йилдан тўла хўжалик ҳисобига асосланган иқтисодий мустақилликка ўтиши маъмурий буйруқбозлик қолипини синдирди. Инқироз чуқурлашган шароитда ҳам маълум бир эзгу мақсадга қаратилган жасоратдан чўчимаслик керак. Бинобарин, эскича талаблар билан иш тутилганида бой республикалар бойлигича, камбағал республикалар камбағаллигича қолиб кетар эди. Республикамизда иқтисодий мустақилликка ўтиш Ўзбекистон ССР Давлат План Комитети, Ўзбекистон Фанлар Академияси зиммасида. Биз ҳеч бўлмаганда 1995 йилгача республикамизда асосан ўз хом ашёмиздан тайёр маҳсулот ишлаб чиқарувчи технологияга эга бўлишимиз керак. Бу жар ёқасига келиб қолган экономикамизни маълум бир ўтиш давридан сўнггина ривожлантира олишимиз мумкин холос, деган гап. Иқтисодий мустақиллик жами миллий республикалар ўртасида тенг ҳуқуқли бозорни шакллантиради. Иқтисодий тенглик миллий тенгликнинг асосидир. Биз республикалар, регионлараро иқтисодий нотенгликни тугатиш учун маълум бир андозага, жаҳон халқларининг тажрибасига эгамизми? Дарвоқе, Европа иқтисодий ҳамкорлиги («Умумий бозор»)га кирувчи давлатлар ягона валютага, ягона паспорт системасига ва ҳатто ягона армияга ўтмоқда, улар ўртасидаги чегаралар борган сари рамзий тус олмоқда. Демак, иқтисодий ўсиш ахлоқий тушунча, у барча прогрессларнииг асосини ташкил қилади. Агар иқтисодий, технологик тараққиёт юқори бўлса, қуйидан то республика даражасигача хўжалик ҳисоби асосида иш ташкил қилинса, кишилар ўзларининг шажара, миллатига қараб эмас, балки қобилиятларига қараб муносабат билдирилишини таъминлайдилар.\n— Биз узоқ йиллар мобайнида республикамиз иқтисодий жиҳатдан бақувват, халқимизнинг турмуш даражаси баланд деб келдик. Бу фикрни исботлаш учун социал-иқтисодий кўрсаткичларимизни 1913 йил билан солиштирдик. Демак, халқни алдаб келдик!\n— Ҳозирги кунда бизнинг республикамиз барча асосий иқтисодий ва социал кўрсаткичлар бўйича иттифоқда энг охирги ўринлардан бирида турибди. Жаҳон стандартлари билан солиштиришни ўйламасак ҳам бўлади. Агар 1987 йилда аҳоли жон бошига фойдаланилган миллий даромад иттифоқ бўйича 2078 сўмни ташкил қилган бўлса, бу кўрсаткич республикамизда 1210 сўмни ташкил килди. Ўзбекистондаги ишчи ва хизматчиларнинг ўртача ойлик иш ҳаки иттифок кўрсаткичидан 20, Эстониядан 35, РСФСРдан 27, Латвиядан 23, Литвадан 20 процентга, колхозчиларимизнинг ойлик меҳнатига тўлов ўртача иттифоқ кўрсаткичидан 29, Эстониядан 22, Латвиядан 75, Литвадан 57, РСФСРдан 43, Қозоғистондан 42 фоиз кам бўлса, қайси шоввоз барча регионлар ва миллатлар иқтисодий жиҳатдан тенг деб ишонтира олади?!\nГап бу ерда фақат меҳнаткашларнинг турмуш даражасини бараварлаштириш устида кетаётгани йўқ. Бундай бўлиши мумкин ҳам эмас. Хўжалик ҳисобининг ўзи моҳиятига кўра дифференциаллаштириш демакдир. Гап турли республика ва регионларда яшовчиларнинг меҳнат шароитини яқинлаштириш устида кетяпти. Бу марказлашган капитал маблағлар республикалар ўртасида адолатли тақсимлаш йўли билан амалга оширилиши мумкин. Лекин кейинги ўтган 8 йил мобайнида иттифоқда капитал сарфлар 21,5 фоизга, яъни барча қардош республикаларда сезиларли ошган бўлса, республикамизда 15 фоизга камайди. Ноишлабчиқариш соҳалари бўйича капитал сарфларнинг ўсиши ҳам республикамизда иттифоқ кўрсаткичидан паст. Булар ўз навбатида ишлаб чиқаришни интенсивлаштириш, социал соҳаларни ривожлантириш имкониятларини чеклайди, турли хил норозиликларни келтириб чикаради, миллий муносабатларни яхшилашга салбий таъсир этади.\n— Аҳолини озиқ-овқат маҳсулотлари билаи таъминлаш мамлакатимиз, хусусан, Ўзбекистон учун катта муаммо бўлиб қолди.\n— Ҳақиқатан шундай. Аҳолининг шахсий томорқасига муносабат ижобий тус олганлиги қувончлидир. Ўлкамизда барча томорқа хўжалиги майдони 203 минг гектарни ташкил этиб, асосан турли экинзор, мевали дарахтзор ва узумзордан иборат. Совхоз ва колхозлар ерига таққослаганда бу бор-йўғи 4 фоизни ташкил этади, холос. Шундай бўлса-да, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштиришда томорқа хўжалигининг салмоқли ҳиссаси бор. Зеро, Ўзбекистонда етиштирилаётган картошканинг 35 фоизи, сабзавотнинг 46, гўштнинг 45, сутнинг 65, тухумнинг 35 ва жуннинг 65 фоизи шахсий хўжаликлар улушига тўғри келади. Савол туғилади: қўл кучига асосланган шахсий хўжаликларнинг бундай юқори иқтисодий кўрсаткичларга эришишининг боиси нимада? Сабаб — деҳқоннинг хўжаликка ўзи эгалик қилиши. Бунинг маъноси шуки, томорқа хўжалигида меҳнат қилувчига ҳеч ким буйруқ, топшириқ беролмайди, у нимани, қачон, қандай ва қанча экишини, экинларга ишлов бериш, иш куни, соатини, шунингдек, етиштирган маҳсулоти нархини белгилайди. Дарвоқе, томорқа хўжалигидан тушган даромад йиллик оила бюджетининг 26 фоизидан кўпроғини ташкил этади. Республикада боғдорчиликни ривожлантириш лозим. Боғдорчилик равнақи эса қандолатчиликка бўлган муносабатни ўзгартириш билан боғлиқ. Иттифоқ бўйича аҳоли жон бошига 27 килограмм қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқарилса, Ўзбекистонда бу 9 кг. га тенг. Айрим чекка шаҳар ва районларда аҳолига атиги 1-1,5 кг. ширинлик ишлаб чиқарилади. Ахир, дунёнинг энг ширин узумлари, қовунлари, ноклари пишиб етиладиган Ўзбекистон шароитида қандолатчиликка эътибор қаратилмагани мутлақо мантиқсиздир.\nҚоракўл тери учун кўплаб қўзичоқларни сўйиб юборишга ҳам чек кўйиш керак. Бу қўйларнинг умумий сони ортишига, аҳолининг сервитамин гўштга бўлган эҳтиёжини қондиришга асос бўлади.\n— Тил масалалари ҳозир миллатлараро муносабатларнинг асосий объектига айланди. Ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиши бошқа тилларнинг аҳамиятини пасайтиради, миллий тараққиётга таъсир кўрсатади деяётган кишиларнинг шубҳалари ҳамон асосий ишга тўсиқ бўлмоқда.\n— Тилни асраш, ривожлантириш фақат тараққий этаётган жамиятда бўлиши мумкин. Мабодо бирор тил, бирор этнос йўқоладиган ёки бошқаси билан қўшилиб кетадиган бўлса, бу ҳодиса бирон бир кишининг хоҳиш-истаги ёки маъмурий йўл билан эмас, балки табиий йўл билан, тарихий-эволюцион тараққиёт орқали амалга ошади. 1926 йилги аҳоли рўйхатида мамлакатимизда 200 га якин миллат ва халқлар мавжудлиги қайд қилинган. Кейинчалик «халқлар отаси»нинг хоҳиш-истаги билан уларнинг расмий сони 60 тагача туширилди. Кейинги йилларда эса статистикада бу рақам 100 дан зиёдроқ деб ўзгартирилди. Ҳозир эса 128 миллат ва 40 дан ортиқ халқлар мавжудлиги расмий эътироф этилди. Айрим этнографларнинг маълумотларига кўра, мамлакатимизда яна 60 га яқин халқлар мавжуд. Уларнинг ҳаммаси ўз тили, маданияти ва урф-одатларига эга.\nШуни алоҳида қайд қилиш лозимки, тил фақатгина кишилар ўртасида муомала воситасигина эмас. Фан-техника тараққиёти жадаллашаётган бизнинг давримизда тил иқтисодий ёки тарқоқ маънода технологик тараққиёт воситасидир. Хўш, ўзбек тили шу охирги функцияни бажара оладими? Йўқ. Бу ролни ҳатто рус тили ҳам бажара олмайди. Гап шундаки, биз узоқ вақт давомида халқаро муносабатлар майдонида, шунингдек, илмий-техника тараққиётида, маданий алоқалар айирбошлашда, ишлаб чиқаришни ташкил қилишда ва бир қатор жабҳаларда маҳдудликка йўл қўйганмиз. Натижада, узоқ вақт рус тили ҳам бир мамлакат доирасида биқилиб қолди, технологик тараққиёт «ишбилармон доиралар» тили бўлмай қолди. Бу сеҳрли доирадан чиқиш йўли борми? Бу йўлни энг аввало Япония англади ва бу масалани муваффақиятли ҳал қилди. У Осиё консерватизмига содиқ колиб, ўз тилини, иероглифини, ҳатто император тахтини сақлаб қолди. Иккинчи томондан технологик паритетни қўлга олиш учун инглиз тилини ўрганишга катта эътибор берди, бу ишни кенг рағбатлантирди, унга шароит яратди. Чунки иқтисодий тараққиёт мамлакат, халқ тақдири билан боғлиқ эди. Лекин Европа тилларини мустаҳкам эгаллаш японлар учун ўз она тилининг аҳамиятини пасайтиргани йўқ. Бошқа тилларни мукаммал эгаллаш шунинг учун ҳам она тилимизнинг, рус тилининг аҳамиятини асло пасайтирмайди. Тарихга бир назар ташлайлик. Ота-боболаримиз икки тиллиликкина эмас, балки уч ва ҳатто тўрт-беш тиллилик бўлишган. Ф. Энгельс «Табиат диалектикаси» асарида шундай деб ёзади: «Одамлар ўша даврларга хос бўлган ғаройиб саргузаштларнинг мафтуни эдилар. Ўшанда узоқ саёҳатларга чиққан, тўрт ёки беш тилни билган, ижоднинг бир неча соҳаларида ўзини синаб кўрган шахсни топиш унчалик мушкул эмас эди». Ўрта Осиё халқлари, масалан, араб тилида ўқиш ва ижод қилишнинг афзаллигини сўзга чечанликда, форс тилининг афзаллигини теран фикрликда, турк тилининг ўзига хослигини эса содда ва самимийликни ифодалашда деб билишган. Улар бу тилларда бемалол гаплашиб, ҳатто баракали ижод қилишган. Кейинчалик урду тилининг ҳам аҳамияти ошиб, бу тил ҳам кўпчилик сўзлашадиган тил бўлган, ҳатто бу тилга XVII асрда Қуръон ҳам таржима қилинган эди. Мана шу сабабларга кўра ҳам қайси тилда ижод қилганига қараб шу миллатга мансуб дейиш ҳамма вақт тўғри эмас. Ҳатто Бартольддек йирик шарқшунос ҳам ёзган асарларига қараб Берунийни форс деб таъкидлайди.\nМиллий ўзига хосликни таъминлайдиган яна бир восита, бу — Табиат. Орол, Амударё ва Сирдарё Ўзбекистоннинг миллий ғурури. Улар ҳақида халқимиз асрлар оша қўшиқ ва эртаклар куйлаб келди. Агар денгиз ва дарёлар қуриса, кенг кўламда пала-партиш қишлоқ хўжалигини химиялаштириш ва мелиорациялаш натижасида табиатнинг бузилиши давом этса, тоғларимиз қорсиз бўлиб қолса бу қўшиқ ва эртаклар ҳам тугаши аниқ. Бу нақадар даҳшатли!\nШарқ ривоятига кўра, ҳали кишилик жамиятининг тонгида икки қабила ўзаро қонли тўқнашиб, энг охирги жангчиси қолгунча қирғинбарот давом этар экан. Ана шундай қонли жангларнинг бирида ҳар иккала томондан саноқли аскар қолганда уларга йиртқичлар галаси хамла қилибди. Ҳар иккала мухолиф томон энди бирлашиб йиртқичлар ҳамласини қайтарибди ва уларни енгишибди. Ҳозир эса инсониятга хавф солаётган йиртқич бу — экология. Ҳукумат ва ижтимоий ташкилотлар томонидан табиатни қўриқлашга қаратилган ҳар бир ҳаракат, тадбир ҳар тарафлама қўллаб-қувватланиши ва экологик маданиятни шакллантиришга хизмат қилмоғи лозим. Тил каби она табиат ҳам ёрдамга муҳтож. Агар тил ва урф-одатлар йўқолиб кетса, миллий республикаларда ҳеч нарса қолмаганидек, экология бузилса, табиатнинг ҳам Антарктидадан фарқи қолмайди.\nБайналмилалчиликка миллийлик орқали борилади. Номиллий байналмилалчилик беилдиз дарахтга ўхшайди. Табиатда ўсимликнинг шунақа тури мавжуд: у ерда, тупроқда илдиз отмасдан бошқа ўсимликларга чирмашиб, ўралиб яшайди…\n— Назаримда, нафақат тилга, умуман, тарихга муносабатни бутунлай ўзгартирадиган вақт етиб келди. Жуда катта бой тарихга эгамиз. Лекин унда оқ ва қора доғлар жуда кўп… Нима учун биз Темурни англиялик Хилда Хукэмдан ўрганишимиз керак?\n— Узоқ вақт давомида мозийни ўрганиш тугул, унга қизиққанлар ҳам таъқиб этиб келинди, тарихга қизиққанлар феодализмни илоҳийлаштирувчи, ўтмишни қўмсовчи деган ёрлиқлар олди. Ўз ФА мухбир аъзоси, таниқли марҳум шарқшунос Р. Набиевнинг «Қўқон хонлиги тарихидан очерклар» номли йирик монографияси узоқ вақт ҳибсда сақланди. Айтиш керакки, турғунлик даври бу борада шахсга сиғиниш давридан қолишмайди. Агар 20-40 йиллар тарихий адабиётларида, партия, совет ҳужжатларида Ўрта Осиёнинг чор Россияси колониясига айлантирилганлиги тўғрисидаги вокеалар ўз номи билан айтилган бўлса, 50-йилларнинг иккинчи ярмидан «пардали» дипломатияга ўтиб олинди. Бу даврда қўшиб олиниш ва унинг фақат прогрессив аҳамияти ҳақида ёзилди. Бунинг ажабланарли томони йўқ. Турғунлик маъмурий системанинг қонуний давоми. Агар Сталин одамларни отган бўлса, Брежнев одамлардан маънавиятни ўғирлади. Ачинарлиси шуки, кишиларнинг катта бир авлоди нотўғри тарбияланди. Ҳатто И. Глазуновдек буюк одам ҳам Россия колония нима эканлигини билмайдиган Ягона мамлакат деб ёзмоқда. Маълумки В. И. Ленин Ўрта Осиё колониянинг соф типи деб атаган эди.\nБу борада, айниқса, Темур ва темурийлар даврининг «омади» келмади. Тўғри, бу давр ниҳоятда зиддиятли ва чигал. «Бутун дунё икки подшоҳ ҳукмронлик қилишига арзимайди», деган Темурда ҳам ёвузлик, ҳам яратувчанлик мужассамлашди. Бу икки бир-бирига қарама-қарши фаолият ўртасидаги нисбат иккинчиси фойдасига фақат темурийлар давридагина ўзгарди. Агар тарихга муносабатда эҳтиёткорона, баъзида эса объектив ҳақиқатга хилоф иш тутадиган бўлсак, унда синфий ёндошиш принципи қаерда қолади? Ҳамма нарсани, жумладан, тарихни ҳам ривожланишда олиб қарамоқ лозим. Бир даврда юз берган ҳодиса бошқа бир даврда юз бермаслиги мумкин. Диалектиканинг конунияти шундай. Ўз халқининг тарихини, маданиятини, урф-одатларини ҳурмат қиладиган, уларни ўрганадиган киши миллатчи эмас. Миллатчилик бир халқни иккинчи халққа қарши қўйишдан ёки бирини кўкларга кўтариб, иккинчисини камситишдан бошланади.\n— Ўрта Осиё бой маданият ўчоғи. Лекин бу ҳақиқатни ёритишда ҳам баъзан жиззакиликка, ортиқча эҳтиросларга берилиб, даҳо талашишгача бориб етамиз…\n— Ҳеч бир маданият бўш жойда вужудга келмайди. албатта. Маданиятларнинг қон-қариндошлигини исботлайдиган тарйхий далиллар жуда ҳам кўп. Эрамиздан икки минг йил олдинги ҳинд Ведаларини, эрамиздан олдинги VIII—VII асрларда яшаган қадимги юнонда афсонавий Гомер қаторида турадиган Гесиодни ё ўртаосиёлик Форобийни ёки Томас Мор утопиясини, Кампанелланинг «Қуёш шаҳри»ни олайлик. Уларнинг ҳар бирида ўзлари яшаган замон ва макондан қатъи назар, умумийлик — идеал, адолатли ва ҳаммани бахтиёр қиладиган жамиятга — олтин асрга, ижтимоий муносабатларни яхши инсоний фазилатлар асосида куришга интилиш кўзга ташланади. Ҳар бир халқ фақат ўзидан устун маданиятни қабул қилади. Нима учун Ўрта Осиёда араб маданияти доминантлик қилди? Гап фақат Қутайбанинг тиғ ва найзаларида эмас. Ўлкани истило қилган араблар маданий тараққиёт жиҳатидан маҳаллий аҳолидан анча устун турар эди. Кўп худоликдан якка худога сиғинишга ўтишнинг ўзи ҳам олға ташланган қадам эди. Бобур ва бобурийларнинг Ҳиндистондаги тутган ўрни ҳақида ҳам шу гапни айтиш мумкин.\nМўғул истилоси ҳам юртимизга араб истилосидан кам кулфат келтирмади. Лекин мўғуллар Ўрта Осиё халқларидан маданий жиҳатдан анча паст турардилар, кўп худоларга сиғиниш ва ҳатто ҳали уларда одамларни қурбонликка бериш сақланиб қолган эди. Боз устига улар бу ерда ўтроқлашиб қолмадилар, исломга ва араб ёзувига бефарқ бўлдилар. Шунинг учун ҳам улар халқларимиз маданий ҳаётида деярли из қолдирмадилар. Агар исломгача бўлган 1000 йиллик антик маданият устунлиги билан характерланса, кейинги минг йиллик, яъни Ўрта асрлар шарқ маданияти донорлик қилган даврдир. Бу даврда Шарқ, жумладан, Ўрта Осиё жаҳон маданиятини мислсиз бойитди, унинг умуминсоний цивилизацияда тутган объектив ўрни ҳам ана шу билан белгиланади.\n— Маълумки, кўчманчи қабилаларнинг тўхтовсиз ҳужуми натижасида Рим қулади. Айни пайтда бу антик маданиятнинг ҳам инқирози эди. Энди бу цивилизация деярли бутунлай бузиб ташланди ва унинг ўрнига янги ижтимоий муносабатлар вужудга келди. Маданий устунликнинг Шарқдан Европага ўтиши ҳам тасодифий эмас.\n— Бу ерда умумийликдан кўра, ўзига хос хусусиятлар кўпроқ. Шарқда инқироз аста-секин етишди ва унинг заминида асосан иқтисодий шарт-шароитлар ётади. Буюк жуғрофий кашфиётлардан кейин янги денгиз йўлларининг очилиши карвон йўллари фаолиятини анча пасайтириб юборди. Европада шаҳарлар тез суръатлар билан ўса бориб, улар маданий марказларга айлана бошлади. Бунда исломнинг ҳам консерватив роли ўзини кўрсатмасдан қолмади. Масалан, европаликлардан шарқийлар ўт очар милтиқлар, замбараклар, порохни ҳеч иккиланмай қабул қилди. Туркларда флот бошлиғи «капитан» деб аталганлиги (Қапудан подшо) ёки адмирал (Амир-ул Баҳр) араб сўзи эканлиги ҳарбий соҳада алоқалар ниҳоятда интенсив бўлганидан дарак беради. Лекин китоб босиш системасини Шарқ Ғарбдан 3 аср кейин қабул қилди. Китоб босиш ўқув системаси ислоҳи билан боғлиқ эди. Ўқув ишлари ислоҳи эса исломнинг аралашувисиз мумкин эмасди. Ўрта Осиёга ҳатто руслар келгунга қадар на типография, на литография бор эди. Темур ва темурийлар давлатининг парчаланиб кетиши, ўзаро феодал низолар ҳам албатта бу ишда ўз муҳрини босди.\n— Яқинда Сиз «Социалистическая индустрия» газетасида эълон қилинган «Бузилиш илдизлари» номли мақолангизда «Саводсизликни тугатиш юзасидан тиғиз муддатда ўтказилган тадбирлар маданий йўқотиш ўрнини тўлдира олмади», деб ёздингиз. Бу ерда гап жумҳуриятимизда қисқа муддат ичида 2 марта алфавит алмашиб, халқ 2 марта бутунлай саводсиз бўлиб қолгани ҳақида борган бўлса керак?\n— Маълум маънода шу ҳақда ҳам. Шубҳасиз, араб алфавитидан воз кечиш халқни 13 асрлик она тарихидан узоқлаштирди. Бунинг устнга ўша йилларда бутун мамлакатда бўлганидек зиёлилар — эскича ўқиш-ёзишни биладиганлар, эски алфавитда ёзилган динийми, фалсафийми, поэтикми — қандай бўлишидан қатъи назар китобга эга бўлган кишилар қатағон қилинди. Натижада, кўплаб китоблар йўқ қилинди, бутун бир маънавий дунёдан маҳрум бўлдик. Бу қайси варварликдан қолишади?! Янги системадаги мактаблар ҳам, ўқитувчилар ҳам етишмас эди. 1930 йилда Москвада чиқарилган «Национальная политика ВКП (б) в цифрах» китобида кўрсатилишича, 1926 йилги аҳоли рўйхатига кўра ўзбекларнинг атиги 4 фоизи ўқиш ва ёзишни билишар экан. Хўш, бу ҳолатда манқуртлардан фарқимиз нимада? Худди ана шу йилларда маъмурий-бюрократик система учун асос яратилди. Чунки у халқнинг маданий савияси, кадрларнинг маълумот даражаси паст бўлган жойда чуқур илдиз отади. Табиийки, ана шундай шароитда кам саводли кишилар, айниқса, бошқариш аппаратларида қийинчиликларга дуч келади ва юқоридан ипидан игнасигача инструкцияларга муҳтож бўлади.\n— Ўрта асрлар маданиятини ўрганишдаги мураккабликлардан яна бири унинг ислом таълимоти билан қўшилиб кетганлигида бўлса керак. Биз энди динга ҳурмат билан ёндошишни ўрганяпмиз. Унтер Пришибеевча атеизм фақат зарар келтирди.\n— Ҳа, исломни фақат хурофот ва бидъат деб келдик. Исломнинг ўз даври учун, масалан, кўп худоликка нисбатан, ёки инсонни қурбон қилувчи қабила динларига нисбатан бир қадам олға эканлиги, унинг христианлик ва иудаизмга ўхшаб марказлашган давлатни ташкил қилишдаги роли тўғрисида камроқ гапиришга ҳаракат килдик. Тўғри, ислом ўрта аср кишиси учун ахлокий нормалар йиғиндисини, кўп жиҳатдан унинг турмуш тарзи асосини белгилайди. Улуғ адиб Т. Манн Европа маданияти икки бош элементдан — эллинизм ва насронийликдан ташкил топган деб ёзган эди.\nАлбатта, Сиз билан бизнинг ҳозирги мавзуимиз исломни реабилитация килиш эмас. У бунга муҳтож ҳам эмас. Ислом қулдорлик ва феодализм шароитида бош идеология ролини ўйнади. Капитализм ва социализмда бақамти яшаб келяпти. «Ислом социализми», «Ислом коммунизми» ғоялари ҳам йўқ эмас. Анъанавий мусулмон укладининг ҳозирги замон цивилизацияси билан қўшилиб кетгаии-чи?\nАгар биз исломнинг фақат қоронғи томонини кўрадиган бўлсак, Ибн Синолар, Ал-Хоразмийлар, Берунийлар ва Форобийлар қандай пайдо бўлганини тўғри белгилай олмаймиз. Ахир улар ислом мафкураси ҳукмрон бўлган даврда яшаб ижод килишди-ку. Уларнинг соясида кўринмай келаётган алломалар саноқсиз. Бу давр фан ва маданият намояндалари шунчалик кўпки, улар менга катта бир сув каскадини эслатади. Голландиялик шарқшунос Адам Мец «Мусульманский Ренессанс» китобида ёзишича, ҳар бир каттароқ масжид ўз кутубхонасига эга бўлган, чунки китобларни масжидларга васият қилиб қолдириш одат эди. Бу кутубхоналарда нафақат диний, шу билан бирга фалакиёт, риёзат, тиббиёт ва поэтик асарлар ҳам сақланган. Китоб бор жойда маърифат, маданият устивор. Мен бу ўринда диннинг зиддияти, салбий томонларини ҳам назарда тутяпман. Гарчи ислом католицизмдаги инкивизацияни билмаса-да, ўзига итоат қилмайдиган ва у билан ҳисоблашмайдиган кишиларни кечира олмайди. Бунга буюк Фирдавсийнинг тақдири мисол бўла олади. «Шоҳнома»нинг қаҳрамонлари исломгача мавжуд бўлган кўп худоликка сиғинувчилар бўлгани учун ҳам бу ўлмас асарнинг муаллифи ўз юртида иззат-икромга сазовор бўлмади, муҳтожликда, дарбадарликда кун кечирди, вафот этганида эса унга мусулмонлар қабристонидан бир неча қарич ер топилмади… Шунинг учун ҳам кўпчилик алломаларга дин дунёвий билимларни ифодалаш воситаси бўлгани аниқ.\n— Кўриниб турибдики, халқимиз бой тарихга, маданиятга, ўзининг традицияларига эга. Бу бойликларнинг бошланишини ўлчайдиган бўлсак, минг йиллар камлик қилади. Халқимиз тарихан байналмилал. Лекин кейинги пайтларда чуқур ўйламасдан айрим кишилар томонидан айтилган «боқиманда», «қарздор» ва ниҳоят «ўзбеклар иши» деган таъналар халқимизни ранжитди, умуман олганда миллатлараро муносабатларни мустаҳкамлашга хизмат қилмади.\n— Тўғри, халқимиз азалдан байналмилалчи. Консолидация жараёни хусусан Ўзбекистонда жуда тез борди. Биргина мисол. Октябрь революциясигача ўзбекларнинг 182 та уруғи маълум бўлган. Ҳозир хоҳлаган кишингиздан сўранг, у қайси уруғга мансуб? Кўпчилик ўз уруғини билмайди. Ўтган ярим асрча вавт ичида барча вабила ва уруғлар ягона ўзбек миллатига бирлашди. Бошқа яна бир шундай халқ борлигини мен билмайман. 1979 йил аҳоли рўйхатига кўра ўзбеклар республикамиз аҳолисининг 68,7 фоизини ташкил қилди. Лекин улар ҳозир ишчи ва хизматчиларнинг саноатда 53, қишлоқ хўжалигида 76, транспорт ва алоқада 55, қурилишда 50, савдо ва умумий овқатланиш тармоқларида 66, аҳолига коммунал ва маиший хизмат кўрсатиш соҳасида 55, соғлиқни сақлаш, физкультура ва социал таъминотда 64, маорифда 69, маданият ва саноатда 63, фанда 39, бошқариш органларида 57 фоизни ташкил қилмоқда. Шундан кўриниб турибдики, республикамизда касб танлашда, хизматга қабул қилишда кишиларнинг миллатига қараб амалга оширилмайди. Афсуски, шунга қарамасдан кейинги пайтларда олий ўқув юртларига қабул қилишда ўзбек бўлмаган миллат вакилларининг ҳиссаси камаймоқда, Ўзбекистон ССР Олий Совети депутатлари составида республикада истиқомат қилувчи барча миллат вакиллари йўқ деб аюҳаннос солувчилар ҳам топилиб қолди. Аммо бу ўртоқлар ўзларига мана шундай саволларни бериб кўрса, балки ўз фикрларини ўзгартирарди: қишлоқ хўжалиги мутахассисликлари бўйича бошқа миллатларнинг ҳиссаси анча паст-ку?! Наҳотки, Совет ҳокимиятининг 8-10 йиллигида олий мактабга билимига, ихтиёрига, регионига қараб эмас, миллатига қараб қабул қилиш лозим бўлса? Ёки бўлмаса Ўзбекистон ССР Олий Совети депутатлари орасида барча миллат вакиллари бўлиши шарт бўлса, республикада уларнинг сони 100дан ортиқ, аҳолининг карийб 70 фоизини ташкил қиладиган ўзбекларнинг манфаатига зид бўлмайдими? Олий Советдан ташқари маҳаллий советлар депутатлар корпуслари ҳам мавжуд-ку. Хуллас, сунъий муаммоларни туғдирмасдан, олий ҳаётий жараёнлар объектив таҳлил қилинса, анча фойдали бўларди. Айниқса, миллий масалада.\nКейинги пайтларда иттифоқ матбуотида «ўзбеклар иши», «ўзбек порахўрлари», «ўзбек детективи» деган терминлар пайдо бўлди. Ю. Черниченко Ўзбекистонга виждон экспорт қилинмоқда деб ёзди. Д. Лиханов «ўзбек порахўрлари» деган иборани ишлатишдан ўзини тия олмади. Ҳолбуки, суд курсисида ўтирган милиция генерал ва полковниклари орасида рус ва яҳудий ҳам бор эди. Мен бу атамаларга ортиқча тўхталиб ҳам ўтмас эдим, лекин яқинда «Огонёк» журналида (37-сон) публицист-иқтисодчи, журналистлар Р. Симонян ва А. Друзенколар: қаерда социализм кўпроқ: монархия Швециясидами ёки социалистик Ўзбекистондами деган луқмани ўртага ташлади. «Новое время» журналида (38-сон) эса социолог К. Мяло ва иктисодчи П. Гончаровлар «Яширин экономика» ва наркомафияни ҳам республикамизга ёпиштиришга уриниб кўришдн. Мана уларнинг ўз уйдирмаларига исботи: «Ўзбекистон ССРда наркокапиталнинг йиллик обороти талайгина сўмларни ташкил қилади». Бу талайгинаси қанча экан? Бу ўқувчига ҳам, авторларга ҳам, журнал ҳайъатига ҳам қоронғи. Буларнинг ҳаммаси нафақат халқни ҳақоратлайди, миллий муносабатларни кескинлаштиради, балки турғунлик даврининг шармандали оқибатига бежама тус беради, унга қарши курашдан чалғитади. В. И. Ленин 1909 йил синглиси Ульянова-Елизаровага ёзган хатининг изоҳида шундай деган эди: «Равшанки пора бермай туриб, Россия тўппослари билан иш қилиб бўлмайди. Агар китоб 10.IV да чиқадиган бўлса, метронпажга 10 сўм бериш керак, ноширдан ташкари босмахонага таъсир ўтказиш лозим». Ёки Гоголнинг «Ўлик жонлар»ини ўқиб, қўшиб ёзишни ҳеч ким рус миллий характеридан ахтармайди-ку. Агар кимки айнишларнинг илдизини топмоқчи бўлса, уни миллий қалблардан эмас, бошқаришнинг маъмурий-буйруқбозлик системасидан, социализмнинг деформациясидан ва унинг такомил даражасидан, иктисодий ва сиёсий волюнтаризмдан ахтарсин!\nСуҳбатдош: Барнобек Эшпўлатов.\n← Аввалги Аввалги Тоҳир Тоиров. Бухоро бомбардимон қилинганда (1989)\nКейинги → Кейинги: Абдуазим Содиқов, Абдузуҳур Абдуазизов, Муҳаммадаваз Ирисқулов. Тилшуносликка кириш


Дунёнинг муаммосидан четга чиқайлик! - Уч илдиз\nДунёнинг муаммосидан четга чиқайлик!\nby Тўлқин Эшбек · 10.12.2018\nАслида яхши мақсадда айтиладиган гаплардан бири — «четга чиқма» деб қўйишади.\nБу аввало ота-онанг ва устозларинг тарбиясидан, яхши йўлдан адашма, хатарли йўлларга кириб қолма, деган маънода айтилади. Баъзан тинч-осуда ҳаётимизга рахна соладиган муаммолар чиқиб қолса, «ҳа энди, бу бутун дунёда бор бўлган муаммо» деб ўзини ва бошқаларни ҳам юпатадиганлар кам эмас. Умид билан келганларнинг чўнтагини шилиб олмасдан ишини битирмайдиган бир юлғич порахўр нима дейди денг: «Энг ривожланган давлатларда ҳам коррупция урчиб ётибди, демак, бу ҳаётий, одатий ҳолга айланган. Ўзбекистонда уни таг-туби билан йўқотамиз, деганлар адашади…» Бу, билганимдан қолмайман, дегани. Бир ҳисобда у ҳақдек кўринади. Порахўрликка қарши ҳарқанча муросасиз курашмайлик, барибир, коррупция балоси урчиб кетаётганидан кўз юма олмаймиз. Президентимиз Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 26 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузасида баён этган қуйидаги фикрларига эътибор беринг:\n«Давлат ва жамият ривожига, халқнинг адолатга бўлган ишончига жиддий путур етказадиган хавф – коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши кескин курашиш борасида ҳам аниқ чоралар кўрилганини алоҳида таъкидлаш лозим.\nМана шундай оғир жиноятни содир этган 1 минг 177 нафар мансабдор шахснинг жиноий жавобгарликка тортилгани бунинг яққол далилидир.\nКоррупцияга қарши курашда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар қанчалик ҳаракат қилмасин, халқимиз бу жирканч иллатга муросасиз бўлмас экан, таъсирчан жамоатчилик назоратини ўрнатмас экан, бу балога қарши самарали курашни ташкил эта олмаймиз.\nБу иллат билан нафақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, балки ҳар бир жамоа жиддий курашиши керак. Шунинг учун ҳар бир давлат идорасида жамоатчилик томонидан назорат қилинадиган коррупцияга қарши курашиш бўйича ўз ички дастурлари бўлиши шарт».\nБеихтиёр ўйланиб қоласан киши, агар ўша коррупция ботқоғига ботгани боис мана шундай оғир жиноятни содир этган ва жиноий жавобгарликка тортилган 1 минг 177 нафар мансабдор шахс бир кун қутулиб келиб, яна масъул лавозимларга ўтириб қолса, тинч юришига, порахўрлик қилмаслигига ишонса бўладими? Ўрганган кўнгил ўртанса қўймас, деганларидек, «Дайди» фильмидаги Ражга ўхшаб янаям устамонлик билан соддадил одамларимизни шилишда давом этмасмикин?\nҚуйидаги мақолани ўқисангиз, бу бало чиндан ҳам бутун дунёда урчиб кетгани ва 9 декабрь – Халқаро коррупцияга қарши кураш куни сифатида қабул қилингани борасида кўп маълумотларга эга бўласиз.\nЭнг муҳими, юртимиз бунақа дунёнинг муаммосидан четга чиқадиган, тоза ва озода, покиза яшайдиган паллага етиб келди, дейди Дониш домла умид билан.\n9 декабрь – Халқаро коррупцияга қарши кураш куни\nКоррупцияга қарши курашишда шафқатли бўлиш керак эмас “Ҳокимиятни пулга сотиб олганлар ундан фойда олишни истайди”, деган эди файласуф Арасту. Қадимги Грек файласуфи яшаб ўтган даврдан бери қанча сувлар оқиб ўтди. Аммо коррупция билан боғлиқ муаммо ўз долзарблигини йўқотмаган. Бунинг устига унга қарши курашишда самарали қурол ҳам яратилмаган.XX асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб коррупция халқаро муаммолардан бирига айланди. Бир мамлакатдаги коррупция кўриниши иккинчи мамлакат билан боғланиб кетди. Айни дамда коррупция халқаро савдода миллиардлаб зарар келтирмоқда.\nКоррупция билан боғлиқ муаммо Европада ҳам сақланиб қолмоқда. Бу мавзу давлат ва ҳукумат раҳбарлари, полиция ва журналистларнинг доимий эътиборида. Таҳлилчиларнинг фикрича, “кўҳна қитьа” даги коррупция ҳар йили Европа иқтисодиётига 120 миллиард евро миқдорида зарар етказади.\nБироқ, Европа Иттифоқининг аксилкоррупция агентлиги – OLAFнинг таъкидлашича, бу атиги айсбергнинг юқори қисми холос. Аслида Европа мамлакатлари коррупция туфайли йилига 323 миллиард евродан маҳрум бўлади. Кузатувчиларнинг фикрича, коррупциянинг ҳақиқий қамровини баҳолашнинг имконияти йўқ. ЕИ мамлакатлари аҳолиси ўртасида ўтказилган ижтимоий сўров натижаларига қараганда, респондентларнинг 76 фоизи коррупция ўсиб бораётганини қайд қилган.\nЕвропада энг коррупциялашган мамлакат Греция экани айтилади. Ундан кейинги ўринларда Италия , Испания, Литва, Чехия давлатлари турар экан. Европада коррупцияга қарши курашишга ўнлаб ташкилотлар жалб қилинган.\nЖаҳоннинг турли давлатларида коррупцияни бартараф этиш йўлида бир қатор самарали чора-тадбирлар амалга оширилди ва оширилмоқда. Шу ўринда шарҳловчилар бир овоздан Сингапур тажрибасини тез-тез тилга олади. Бу давлат чорак аср мобайнида учинчи дунё мамлакатидан гуллаб-яшнаган фаровон мамлакатга эришди. Бу мақомга эришишида коррупцияга қарши кескин курашиш бош омил бўлди. Ўтган асрнинг 50-йилларида Сингапур жуда ҳам қашшоқ эди. Табиий ресурсларнинг етишмаслиги, ҳатто ичимлик сувининг четдан олиб келиниши давлат идораларида илдиз отган коррупция олдида арзимаган иш бўлиб кўринарди. Ҳамма, ҳатто ўқитувчилар ҳам пора оларди. Аммо Сингапур ҳукумати коррупция устидан ғалаба қозонди. Бунда биринчи навбатда мамлакат раҳбариятининг қатьий иродаси муҳим аҳамият касб этди. Бош вазир Ли Куан Ю коррупцияга барҳам беришда ўз қариндошлари ва ҳукуматдаги маслакдошларини ҳам аяб ўтирмади. Ҳар бир фуқаронинг шубҳали хатти-ҳаракатлари текширилди, айбдорларга муносиб жазо берилди.\nИккинчидан коррупцияга қарши курашишга қаратилган янги қонунлар қабул қилинди. Учинчидан, бу қонунларни ҳаётга татбиқ этиш мақсадида амалда чекланмаган ваколатларга эга бўлган – Коррупция ҳолатларини текшириш бюроси ташкил этилди. Бюро бевосита давлат раҳбарига бўйсинарди, бу ўз навбатида ҳар бир давлат амалдорига нисбатан адолатли тергов олиб борилишини таъминлади.\nШу ўринда Руминия тажрибасини ҳам мисол сифатида келтириш мумкин. Бу мамлакат 2007 йилда Европа Иттифоқига аъзо бўлиб кирди. Шуни айтиш керакки, Руминия Европа Иттифоқига киришидан аввал ва кирганидан кейин ҳам мамлакатда коррупция илдиз отган эди. Унга қарши курашиш шунчаки, кўргазмали бўлиб, бирор бир натижа бермасди. Вазиятни кузатиб борган Еврокомиссия бу иллатга қарши курашишга аралашишга аҳд қилди. Унинг экспертлари 2011 йилда Руминия учун аксилкоррупция стратегиясини ишлаб чиқди, бу лойиҳа ўз самарасини берди. Мамлакатда коррупцияга қарши курашиш иккита идорага – Миллий аксилкоррупция бошқармаси ва Миллий яхшилик масалалари агентлигига топширилди. Бу икки идора 2013 йилда мингдан ортиқ ишни судга топширди. Порахўрликда гумон қилиниб ўнлаб вазирлар, элчилар, мэрлар, полиция ва божхона ходимлари қўлга олинди. Бу мамлакатда коррупцияга қарши курашишнинг самарали бўлишига Европа Иттифоқи ва маҳаллий сиёсатчи, суд ва ОАВнинг биргаликда қилган ҳаракатлари сабаб бўлди. Амалиёт шуни кўрсатдики, тўғри стратегия бўлмас экан мамлакатда коррупцияга қарши курашиш самара бермас экан.\nУзоқ йиллардан бери Швеция коррупциялашган давлатлар рўйхатига кирмайди. Шуни таъкидлаш керакки, 19 асрга аввалбошда лотинчада акс этган маънодан бошқача янграйди.\nTransparency International, Жаҳон банки ва бошқа ташкилотлар коррупция деганда ҳукумат амалдорлари ўзларининг шахсий манфаатлари йўлида хизмат ваколатларини суистеъмол қилганлигини тушунади.\nШарофиддин Тўлаганов, ЎзА\n«Tоshkent City» – халқимиз бунёдкорлик салоҳиятининг ёрқин намоёни\nУлуғ шоир билан видолашув\nNext story Маданиятли “танбеҳ”\nPrevious story OʻzMU magistranti “Oʻzbekiston belgisi” koʻkrak nishoni sohibi!


Шавкат Мирзиёев шу ҳафта иккита халқаро тадбирда иштирок этади – Газета.uz\nШавкат Мирзиёев шу ҳафта иккита халқаро тадбирда иштирок этади\nМартнинг сўнгги кунларида Венгрия бош вазири Виктор Орбан расмий ташриф билан Ўзбекистонда бўлади. Олий мақомдаги учрашувлар чоғида иқтисодиёт, энергетика, таълим ва кадрлар тайёрлаш, маданият, ҳудудлараро ҳамкорлик, бандлик ва меҳнат муносабатлари соҳаларида 10 дан ортиқ келишувлар имзоланиши кутилмоқда. Қолаверса, президент Шавкат Мирзиёев 31 март куни Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгашининг (Туркий кенгаш) видеоанжуман шаклида ўтадиган норасмий саммитида қатнашади.\n30 март 2021, 01:32 Сиёсат\n29−31 март кунлари Венгрия бош вазири Виктор Орбан Ўзбекистонда расмий ташриф билан бўлади. Бу ҳақда Ўзбекистон президенти матбуот котиби Шерзод Асадов пойтахтда ўтказилган брифингда маълум қилди, деб хабар бермоқда «Газета.uz» мухбири.\nУнинг таъкидлашича, «бўлажак олий даражадаги музокараларда сиёсий, савдо-иқтисодий, инвестициявий, молиявий-техник ва маданий-гуманитар соҳаларда икки томонлама ҳамкорликни янада кенгайтириш истиқболлари муҳокама қилинади».\n«Савдо-иқтисодий алоқалар ҳақида гапирганда, сўнгги 4 йилда икки мамлакат ўртасидаги савдо айланмаси деярли 3 баробарга ошган. Мураккаб пандемия шароитига қарамай, ўтган йили ҳам товар айирбошлаш самарали бўлиб, ҳажми анча кўпайган. Албатта, ҳозирги натижалар мавжуд салоҳиятга нисбатан анча кам. Ташрифдан асосий мақсад ҳам товар айирбошлаш ҳажмини кўпайтириш. Қайта ишлаш саноатида, қишлоқ ва сув хўжалиги, фармацевтика, туризм йўналишларида ҳали фойдаланилмаган жуда катта имкониятларимиз бор», — деди Асадов.\nҚайд этилишича, «бугун Тошкентда Ўзбекистон-Венгрия ишбилармонлар кенгашининг биринчи йиғилиши бўлиб ўтади».\n«Йиғилишда Венгриянинг 40 дан ортиқ йирик компания ва молиявий тузилмаларининг раҳбарлари қатнашиб, ўзаро манфаатли лойиҳаларни ўзбекистонлик ҳамкорлари билан бирга ишлаб чиқишади. Бундан ташқари, Самарқанд ва Жиззах вилоятларида иқтисодий-ижтимоий соҳаларни модернизация қилиш, жумладан, қишлоқ хўжалиги саноатлаштириш, экспорт салоҳиятини ошириш борасида Венгрия тажрибасини қўллаш мўлжалланган. Шу мақсадда Венгриядан юқори малакали экспертлар гуруҳи бугун келиши ҳам кутилмоқда», — деди президент матбуот котиби.\nТашриф якунида иқтисодиёт, энергетика, таълим ва кадрлар тайёрлаш, маданият, ҳудудлараро ҳамкорлик, бандлик ва меҳнат муносабатлари соҳаларида икки томонлама муносабатларни янада кенгайтиришга қаратилган 10 дан ортиқ келишувлар имзоланиши кутилмоқда.\nБош вазир Виктор Орбаннинг илмий тадқиқот ва тарихий объектлар билан танишиши ҳам режалаштирилган.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 31 март куни Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгашининг (Туркий кенгаш) видеоанжуман шаклида ўтадиган норасмий саммитида ҳам қатнашади.\nҚозоғистон ташаббуси билан чақирилаётган бўлажак олий даражадаги учрашувда Туркий кенгаш доирасидаги кўп қиррали муносабатларни янада кенгайтириш ва мустаҳкамлаш масалаларини муҳокама қилиш режалаштирилган.\nМаълумот ўрнида, 2009 йил 3 октябрь куни ташкил этилган кенгашга Ўзбекистон, Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Туркия аъзо. Бундан ташқари, Венгрия Туркий кенгаш ишида кузатувчи мамлакат сифатида иштирок этмоқда.\nЎзбекистон Республикаси бу кенгашга 2019 йилда қўшилган. Ўша йили 15 октябрда Бокуда бўлиб ўтган саммитда Ўзбекистон илк бор тўла ҳуқуқли аъзо сифатида иштирок этган.\n«Бўлажак норасмий саммит 31 март куни Қозоғистоннинг Туркистон шаҳрида бўлиб ўтиши керак эди. Анжуман ўша куни, фақат бутун дунёда эпидепиологик вазият туфайли видеоконференция шаклида ўтказишга келишиб олинди», — деди Шерзод Асадов.\nТуркий кенгашнинг олий органи — Давлат раҳбарларининг кенгаши, доимий фаолият юритувчи ижро органи — Истанбул шаҳрида жойлашган Котибият.\nБрифингда «келгусида ҳам ушбу форматда ОАВ вакиллари билан учрашувлар давом этишини» таъкидланди.\nЭслатиб ўтамиз, бунга қадар Ўзбекистон президенти матбуот хизмати раҳбарининг брифинглари Комил Алламжонов даврида амалга оширилар эди. Ўшанда матбуот котиб давлат раҳбарининг халқаро ва маҳаллий ташрифлари, муҳим учрашувлар ҳақида ахборот (1, 2, 3) берар эди. Унинг лавозимдан озод этилиши билан ОАВ вакиллари учун ўтказиладиган брифингларда ҳам тўхтаб қолди.\nКомил Алламжонов 2017 йилнинг декабрида Ўзбекистон президенти матбуот котиби лавозимига тайинланган эди. У қарийб бир йил мобайнида, 2018 йилнинг ноябрига қадар мазкур лавозимда фаолият юритди.\nПрезидент ўтган ҳафтада бўлиб ўтган видеоселектор йиғилиши давомида Шерзод Aсадовни президент Администрацияси раҳбарининг ўринбосари — президент матбуот котиби лавозимига тайинлаган эди.\n#президент матбуот котиби


Швецияда полиция йўловчиларга ўқ узганларни қидирмоқда\n07:29 / 26.09.2016\nШвециянинг Мальме шаҳрида автомобилдан туриб йўловчиларга ўқ узган кимсалар қидирилмоқда. Ҳужум оқибатида 4 киши яраланган. Маҳаллий матбуотнинг маълум қилишича, 25 сентябрда кечки вақт футбол учрашуви бўлаётган стадион олдидан ўтаётган автомобиль ойнасидан номаълум кимса одамларни ўққа тутган.\nШаҳар полицияси воқеа жойидан иккита мопедда қочиб кетган бўлиши мумкин бўлган гумонланувчиларни қидирмоқда. Гувоҳларнинг айтишича, ҳужум қилганлар 4 киши бўлган, улардан бири автомат билан қуролланган бўлган.\nҳужум Швеция Мальме


22:28 / 23.04.2014 | Komron-Mirzo | 3178\nАссалому алайкум, ҳурматли Шайх Ҳазратлари! Ҳозирги кунда дунёда тарқалаётган ваҳимали хабарларнинг бирида Каззоб Дажжол ҳақидагиси эн кўп тарқалганларидан экан! Албатта, ғайбни фақат ва фақат Аллоҳ таоло билади! Лекин ҳадисларга кўра тахмин қилинаётган хабарларга тушунмадим: 1. Дажжол одамми, жинми, махлуқми ёки маъжозий тушунча? 2. Дажжол ҳақида хабар аломатларидан нечтаси бўлиб ўтди? 3. Дунёнинг бир неча шаҳарларида қурилаётган бир кўзли пирамида биноларини Дажжол билан қандай боғлиқлиги бор? 4. Дажжол тушса неча йил умр кўради? Дажжол ҳақидаги форум савол жавобларини ўқиб чиқдим, уйлайманки саволларим янги! Аллоҳ барчаларимизни Каззоб Дажжол балосидан асрасин!\n1.\tДажжол махлуқ. 2.\tНечтаси бўлганини биров билмайди. 3.\tПирамидаларнинг дажжолга алоқаси йўқ. Дажжолнинг чиқиши Дажжолнинг чиқиши қиёматнинг энг катта аломатларидан биридир. Дажжол аслида унинг лақаби. Кўп алдамчилик қилиши учун шу лақабни олган. Шунингдек, у ҳақни ботил ила кўмиб ташлаш қобилиятига ҳам эга. У асли яҳудий одамдир. Мадинаи Мунавварага нисбатан машриқ тарафдан чиқади. У одамлар орасида аҳли салоҳликни ва тақводорликни даъво қилади. Кейинроқ худолик даъвосини қилади. Унга жуда кўп одамлар, хусусан, яҳудийлар эргашади. Унинг тана тузилишида ўзига хос аломатлари бўлади. Бир кўзи теп-текис бўлади. Боласи бўлмайди. Макка ва Мадинага кира олмайди. Пешонасига кофир деб ёзилган бўлади. Дажжол ҳақида кўплаб ҳадиси шарифлар келган. Баъзиларини қисқача ўрганиб чиқамиз. عَنْ ابْنِ عُمَرَ  قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللهِ  فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ: إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ إِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ اللهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ. Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамлар ичида туриб Аллоҳга лойиқ ҳамду сано айтдилар ва Дажжолни зикр қилиб: «Албатта, мен сизларни ундан огоҳлантирурман. Ҳар бир набий ҳам, албатта, ўз қавмини ундан огоҳлантирган. Лекин мен сизларга унинг ҳақида ҳеч бир набий ўз қавмига айтмаган гапни айтурман. Шубҳасиз, у ғилайдир. Албатта, Аллоҳ ғилаймасдир», дедилар». Бу ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Дажжол худолик даъвосини қилганда алданиб қолмаслик учун унинг катта сифатларидан бирини айтиб қўймоқдалар. عَنْ أَنَسٍ  أنَّ رَسُولَ اللهِ  قَالَ: مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ أَلاَ إِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ وَمَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر أَىْ كَافِرٌ يَقْرَأُهُ كُلُّ مُسْلِمٍ. رَوَاهُمَا اْلأرْبَعَةُ. Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қай бир набий бўлсаки, албатта, ўз умматини ғилай каззобдан огоҳлантиргандир. Огоҳ бўлинглар! Албатта, у ғилайдир. Албатта, Роббингиз ғилай эмасдир. Унинг икки кўзи орасига «ка фо ро» яъни кофир деб ёзилгандир. Буни ҳар бир мусулмон ўқийдир», дедилар». Имом Бухорий, Муслим ва бошқалар ривоят қилган. Аллоҳ таоло кишиларни синаш учун Дажжолга турли нарсаларни бериб қўяди. Жумладан, у ўликни тирилтириш, ёмғир ёғдириш, ерни ҳосилдор қилиш ва шунга ўхшаш ишларга Аллоҳ таолонинг изни ила имкон топади. Сўнгра ўзидан кетиб худолик даъвосини қилади. Ана шунда Аллоҳ таоло унинг ожизлик тарафларини зоҳир қилиб қўйгани иш беради. Унинг ғилайлиги, пешонасига кофир деб ёзиб қўйилганлиги ва у ўша нарсаларни ўзидан кетказа олмаслиги уни фош қилади. عَنْ ابْنِ عُمَرَ  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ  الدَّجَّالُ أَعْوَرُ الْعَيْنِ الْيُسْرَى جُفَالُ الشَّعَرِ مَعَهُ جَنَّةٌ وَنَارٌ فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَأبُو دَاوُدَ وَلَفْظُهُ: إِنَّ مَسِيحَ الدَّجَّالِ رَجُلٌ قَصِيرٌ أَفْحَجُ جَعْدٌ أَعْوَرُ مَطْمُوسُ الْعَيْنِ لَيْسَ بِنَاتِئَةٍ وَلاَ حَجْرَاءَ فَإِنْ أُلْبِسَ عَلَيْكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ. Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Дажжолнинг чап кўзи ғилай, серсоч. У билан жаннат ва дўзах бор. Унинг дўзахи жаннатдир, жаннати дўзахдир», дейилган. Муслим ривоят қилган. Абу Довуднинг ривоятида: «Албатта, Дажжол пакана, маймоқ, жингалаксоч ва ғилай, кўзи теп-текис бўртиб ҳам чиқмаган, ичкарига ҳам кирмагандир. Агар аралаш бўлган бўлса, билингки, Роббингиз ғилай эмас», дейилган. Шу сифатларидан уни таниб олиш осон. Дажжолнинг чап кўзи қалин эт билан қопланган бўлиб у теп-текис ҳолда туради. Шунинг учун у «Масийҳ», яъни, текисланган деб ҳам аталади. وَفِي رِوَايَةِ أبِي دَاوُدَ: مَنْ سَمِعَ بِالدَّجَّالِ فَلْيَنْأَ عَنْهُ فَوَاللهِ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَأْتِيهِ وَهُوَ يَحْسِبُ أَنَّهُ مُؤْمِنٌ فَيَتَّبِعُهُ مِمَّا يَبْعَثُ بِهِ مِنَ الشُّبُهَاتِ أَوْ لِمَا يَبْعَثُ بِهِ مِنَ الشُّبُهَاتِ. Абу Довуднинг ривоятида: «Ким Дажжолни эшитса ундан узоқлашсин. Аллоҳга қасамки, киши унинг олдига борса, уни мўмин деб ҳисоблайди ва ундаги шубҳаларга қарамасдан унга эргашади. Ёки унга берилган шубҳалар сабабидан унга эргашади», дейилган. Дажжолга берилган сеҳр, баъзи одамларни ўлдириб бошқаларини тирилтириш каби нарсалар одамларни алдаб қўйиш хавфи бор. Шунинг учун унинг чиққанини эшитиш билан унга йўлиқмасликка ҳаракат қилмоқ керак. عَنْ أَنَسٍ  عَنِ النَّبِيِّ  قَالَ: لَيْسَ مِنْ بَلَدٍ إِلاَّ سَيَطَؤُهُ الدَّجَّالُ إِلاَّ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةَ وَلَيْسَ نَقْبٌ مِنْ أَنْقَابِهَا إِلاَّ عَلَيْهِ الْمَلاَئِكَةُ صَافِّينَ تَحْرُسُهَا فَيَنْزِلُ بِالسِّبْخَةِ فَتَرْجُفُ الْمَدِينَةُ ثَلاَثَ رَجَفَاتٍ يَخْرُجُ إِلَيْهِ مِنْهَا كُلُّ كَافِرٍ وَمُنَافِقٍ. Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Макка ва Мадинадан бошқа ҳар бир юртни, албатта, Дажжол оёқ ости қилади. Иккисининг ҳар бир йўлини фаришталар саф бўлган ҳолларида қўриқлайдилар. Шунда у тузли ерга тушади. Кейин Мадина уч марта титрайди ва ундан барча кофир ва мунофиқ у(Дажжол) томон чиқади», дедилар». Дажжол Мадинаи Мунавварани қўриқлаб турган фаришталарни кўриб тузли ерда тўхтайди. Унинг келганини эшитиб Мадинадаги барча кофир ва мунофиқлар чиқиб олдига боришади. عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ  قَالَ: ذَكَرَ رَسُولُ اللهِ  الدَّجَّالَ ذَاتَ غَدَاةٍ فَخَفَّضَ فِيهِ وَرَفَّعَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ فَلَمَّا رُحْنَا إِلَيْهِ عَرَفَ ذَلِكَ فِينَا فَقَالَ: مَا شَأْنُكُمْ؟ قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللهِ ذَكَرْتَ الدَّجَّالَ غَدَاةً فَخَفَّضْتَ فِيهِ وَرَفَّعْتَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ فَقَالَ: غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُنِي عَلَيْكُمْ إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا فِيكُمْ فَأَنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ وَإِنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ فَامْرُؤٌ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ إِنَّهُ شَابٌّ قَطَطٌ عَيْنُهُ طَافِئَةٌ كَأَنِّي أُشَبِّهُهُ بِعَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قَطَنٍ فَمَنْ أَدْرَكَهُ مِنْكُمْ فَلْيَقْرَأْ عَلَيْهِ فَوَاتِحَ سُورَةِ الْكَهْفِ إِنَّهُ خَارِجٌ خَلَّةً بَيْنَ الشَّأْمِ وَالْعِرَاقِ فَعَاثَ يَمِينًا وَعَاثَ شِمَالاً يَا عِبَادَ اللهِ فَاثْبُتُوا قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللهِ وَمَا لَبْثُهُ فِي اْلأَرْضِ قَالَ: أَرْبَعُونَ يَوْمًا يَوْمٌ كَسَنَةٍ وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ وَيَوْمٌ كَجُمُعَةٍ وَسَائِرُ أَيَّامِهِ كَأَيَّامِكُمْ. قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللهِ فَذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَسَنَةٍ أَتَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ قَالَ: لاَ اقْدُرُوا لَهُ قَدْرَهُ قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللهِ وَمَا إِسْرَاعُهُ فِي اْلأَرْضِ قَالَ: كَالْغَيْثِ اسْتَدْبَرَتْهُ الرِّيحُ فَيَأْتِي عَلَى الْقَوْمِ فَيَدْعُوهُمْ فَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَجِيبُونَ لَهُ فَيَأْمُرُ السَّمَاءَ فَتُمْطِرُ وَاْلأَرْضَ فَتُنْبِتُ فَتَرُوحُ عَلَيْهِمْ سَارِحَتُهُمْ أَطْوَلَ مَا كَانَتْ ذُرًا وَأَسْبَغَهُ ضُرُوعًا وَأَمَدَّهُ خَوَاصِرَ ثُمَّ يَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيَرُدُّونَ عَلَيْهِ قَوْلَهُ فَيَنْصَرِفُ عَنْهُمْ فَيُصْبِحُونَ مُمْحِلِينَ لَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ شَيْءٌ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَيَمُرُّ بِالْخَرِبَةِ فَيَقُولُ لَهَا: أَخْرِجِي كُنُوزَكِ فَتَتْبَعُهُ كُنُوزُهَا كَيَعَاسِيبِ النَّحْلِ ثُمَّ يَدْعُو رَجُلاً مُمْتَلِئًا شَبَابًا فَيَضْرِبُهُ بِالسَّيْفِ فَيَقْطَعُهُ جَزْلَتَيْنِ رَمْيَةَ الْغَرَضِ ثُمَّ يَدْعُوهُ فَيُقْبِلُ وَيَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ يَضْحَكُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللهُ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلامُ فَيَنْزِلُ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الْبَيْضَاءِ شَرْقِيَّ دِمَشْقَ بَيْنَ مَهْرُودَتَيْنِ وَاضِعًا كَفَّيْهِ عَلَى أَجْنِحَةِ مَلَكَيْنِ إِذَا طَأْطَأَ رَأْسَهُ قَطَرَ وَإِذَا رَفَعَهُ تَحَدَّرَ مِنْهُ جُمَانٌ كَاللُّؤْلُؤِ فَلاَ يَحِلُّ لِكَافِرٍ يَجِدُ رِيحَ نَفَسِهِ إِلاَّ مَاتَ وَنَفَسُهُ يَنْتَهِي حَيْثُ يَنْتَهِي طَرْفُهُ فَيَطْلُبُهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ بِبَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يَأْتِي عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ قَوْمٌ قَدْ عَصَمَهُمُ اللهُ مِنْهُ فَيَمْسَحُ عَنْ وُجُوهِهِمْ وَيُحَدِّثُهُمْ بِدَرَجَاتِهِمْ فِي الْجَنَّةِ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَوْحَى اللهُ إِلَى عِيسَى إِنِّي قَدْ أَخْرَجْتُ عِبَادًا لِي لاَ يَدَانِ لأَحَدٍ بِقِتَالِهِمْ فَحَرِّزْ عِبَادِي إِلَى الطُّورِ وَيَبْعَثُ اللهُ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ فَيَمُرُّ أَوَائِلُهُمْ عَلَى بُحَيْرَةِ طَبَرِيَّةَ فَيَشْرَبُونَ مَا فِيهَا وَيَمُرُّ آخِرُهُمْ فَيَقُولُونَ لَقَدْ كَانَ بِهَذِهِ مَرَّةً مَاءٌ وَيُحْصَرُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ حَتَّى يَكُونَ رَأْسُ الثَّوْرِ لأَحَدِهِمْ خَيْرًا مِنْ مِائَةِ دِينَارٍ لأَحَدِكُمُ الْيَوْمَ فَيَرْغَبُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ فَيُرْسِلُ اللهُ عَلَيْهِمُ النَّغَفَ فِي رِقَابِهِمْ فَيُصْبِحُونَ فَرْسَى كَمَوْتِ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ يَهْبِطُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ إِلَى اْلأَرْضِ فَلاَ يَجِدُونَ فِي اْلأَرْضِ مَوْضِعَ شِبْرٍ إِلاَّ مَلأَهُ زَهَمُهُمْ وَنَتْنُهُمْ فَيَرْغَبُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ إِلَى اللهِ فَيُرْسِلُ اللهُ طَيْرًا كَأَعْنَاقِ الْبُخْتِ فَتَحْمِلُهُمْ فَتَطْرَحُهُمْ حَيْثُ شَاءَ اللهُ ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ مَطَرًا لاَ يَكُنُّ مِنْهُ بَيْتُ مَدَرٍ وَلاَ وَبَرٍ فَيَغْسِلُ اْلأَرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كَالزَّلَفَةِ ثُمَّ يُقَالُ لِلأَرْضِ أَنْبِتِي ثَمَرَتَكِ وَرُدِّي بَرَكَتَكِ فَيَوْمَئِذٍ تَأْكُلُ الْعِصَابَةُ مِنَ الرُّمَّانَةِ وَيَسْتَظِلُّونَ بِقِحْفِهَا وَيُبَارَكُ فِي الرِّسْلِ حَتَّى أَنَّ اللِّقْحَةَ مِنَ اْلإِبِلِ لَتَكْفِي الْفِئَامَ مِنَ النَّاسِ وَاللِّقْحَةَ مِنَ الْبَقَرِ لَتَكْفِي الْقَبِيلَةَ مِنَ النَّاسِ وَاللِّقْحَةَ مِنَ الْغَنَمِ لَتَكْفِي الْفَخِذَ مِنَ النَّاسِ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللهُ رِيحًا طَيِّبَةً فَتَأْخُذُهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ فَتَقْبِضُ رُوحَ كُلِّ مُؤْمِنٍ وَكُلِّ مُسْلِمٍ وَيَبْقَى شِرَارُ النَّاسِ يَتَهَارَجُونَ فِيهَا تَهَارُجَ الْحُمُرِ فَعَلَيْهِمْ تَقُومُ السَّاعَةُ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأبُو دَاوُدَ. Наввос ибн Самъон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бир куни эрталаб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Дажжолни зикр қилдилар. У зот уни паслатдилар ва кўтардилар. Ҳаттоки,, биз уни хурмолар орасидамикан деб гумон қилдик. Биз кечки пайт у зотнинг олдиларига борганимизда ўша ҳолни бизда кўрдилар ва: «Сизларга нима бўлди?» дедилар. «Эй, Аллоҳнинг расули! Эрталаб Дажжолни зикр қилдингиз. Уни паслатдингиз ва кўтардингиз. Ҳаттоки, биз уни хурмолар орасидамикан деб гумон қилдик», дедик. «Менинг сизга хавфим Дажжолдан бошқада. Агар у чиқса-ю, мен ичингизда бўлсам, сизларнинг ўрнингизга ўзим унга қарши тураман. Агар у чиқса-ю, мен ичингизда бўлмасам, ҳар киши ўзини ўзи ҳимоя қилади. Аллоҳ ҳар бир мусулмон учун менинг ўрнимда бўлади. Албатта, у ёш, жуда ҳам жингалаксоч, кўзи бўртиб чиққан. Мен уни худди Абдул Уззо бин Қатанга ўхшатаман. Сизлардан ким унга эришса, унга қарши «Каҳф» сурасининг бошланиши ўқисин. Албатта, у Шом билан Ироқ орасидан хуруж қиладир. Ўнгда ҳам фасод қилади. Чапда ҳам фасод қилади. Эй, Аллоҳнинг бандалари! Собит бўлинглар!» дедилар. «Эй, Аллоҳнинг расули! Унинг ерда қолиши қандоқ?» дедик. «Қирқ кун. Бир кун бир йилчалик. Бир кун бир ойчалик. Бир кун бир ҳафтачалик. Қолган кунлари сизларнинг кунларингизга ўхшаш», дедилар. «Эй, Аллоҳнинг расули! Ўша бир йилга ўхшаш кунда бизга бир куннинг намози кифоя қиладими?» дедик. «Йўқ. Унинг ўлчовини чамаланглар», дедилар. «Эй, Аллоҳнинг расули! Унинг ер юзидаги тезлиги қандоқ?» дедик. «Худди ортидан шамол келаётган ёмғирга ўхшайди. У бир қавмнинг олдига келиб даъват қилади. Улар унга иймон келтирадилар ва ижобат қиладилар. У осмонга амр қилса, ёмғир ёғади. Ерга амр қилса, набототларни ўстиради. Ўтлаб юрган ҳайвонлари кечқурун уларнинг олдига ўркачи энг узун, елинлари энг тўлган ва қоринлари энг шишган ҳолда келади. Сўнгра у бошқа қавмга келиб, уларни даъват қилади. Улар унга ўзининг гапини қайтарадилар. У улардан қайтиб кетади. Улар қаҳатга учраб қўлларида молларидан ҳеч нарса қолмайди. У бир хароба ёнидан ўтаётиб унга «хазийналарингни чиқар!» дейди. Унинг хазийналари, асаларилар подшоҳига эргашгандек унга эргашади. Кейин бир ёшга тўлган кишини чақириб, қилич билан уриб иккига бўлиб ташлайди. Ҳар бўлак ораси икки ўқ етадиганча бўлади. Сўнг уни чақирса юзларида кулгу барқ урган ҳолда юриб келади. У шу ҳолда турганида Аллоҳ Ийсо алайҳиссаломни юборади. У киши Димашқнинг шарқий тарафидаги оқ минорадан бўялган икки хил кийимда, икки қўлини икки фариштанинг қанотига қўйган ҳолда нозил бўлади. Қачон бошини эгса, қатралар тушади. Қачон уни кўтарса, ундан луълуъ каби доналар тўкилади. У зотнинг нафасини сезган кофир бўлсаки, албатта, ўлади. Унинг нафаси кўзи етган ерга бориб етади. Бас, у зот уни излаб Боби Лудда топиб ўлдиради. Кейин Ийсо ибн Марямнинг ҳузурига Аллоҳ ундан сақлаган қавм келади. Бас, у зот уларнинг юзларини силайди ва уларга жаннатдаги даражалари ҳақида гапирадилар. Шундоқ бўлиб турганда Аллоҳ Ийсо алайҳиссаломга ваҳий қилиб «Албатта, Мен уларга қарши уруш қилишга бирортанинг икки қўли етмайдиган бандаларимни чиқардим. Бас, бандаларимни Турга қўрғон қилиб, ўша ерга қўй» дейди. Кейин Аллоҳ Яъжуж ва Маъжужни юборади. Улар ҳар томондан оқиб кела бошлайдилар. Уларнинг аввалгилари Тобария кўли олдидан ўтаётиб ундаги ҳамма нарсани ичиб юборадилар. Охиргилари ўтаётиб «Бунда бир вақтлар сув бор эди» дейдилар. Аллоҳнинг набийси Ийсо ва унинг асҳоблари қамал қилинадилар. Ҳаттоки,, улардан бирига ҳўкизнинг боши бугунги кунда сизларнинг бирингизга юз дийнор яхши бўлгандан ҳам яхши бўлиб қолади. Бас, Аллоҳнинг набийси Ийсо ва унинг асҳоблари (ўлимга) рағбат қилиб қоладилар. Шунда Аллоҳ уларга бўйинлари томондан «нағаф»-қуртини юборади. Улар бир жон ўлгандек, ўликка айланадилар. Сўнгра Аллоҳнинг набийси Ийсо ва унинг асҳоблари ерга тушадилар. Улар ер юзида аларнинг ёғи ва сассиғи етмаган бирор қарич ҳам жой топа олмайдилар. Шунда Аллоҳнинг набийси Ийсо ва унинг асҳоблари Аллоҳга рағбат қилиб қоладилар. Бас, Аллоҳ туянинг бўйнига ўхшаган қушларни юборади. Улар аларни кўтариб олиб бориб, Аллоҳ истаган томонга ташлайдилар. Сўнгра Аллоҳ бир ёмғир юборади. Ундан бирор лойдан ёки жундан бўлган уй панада қолмайди. У ерни ювиб худди ойнакка ўхшатиб қўяди. Кейин ерга «Самарангни ўстир, баракангни қайтар» дейилади. Ўша кунда одамлар бир анорнинг ўзини еб пўстлоғини соябон қиладилар. Подаларга барака киритилади. Ҳаттоки, бир туянинг сути бир катта жамоа одамларга кифоя қилади. Бир сигирнинг сути бир қабила одамларга етади. Бир қўйнинг сути бир уруғ одамларга етади. Улар шундоқ ҳолда турганларида Аллоҳ бир ёқимли шамолни юборади. У уларнинг қўлтиқларидан олиб ҳар мўмин ва муслимнинг руҳини қабз қилади. Кейин одамларнинг ёмонлари қолади. Улар эшакларга ўхшаш жинсий яқинлик қиладилар. Ана ўшаларнинг бошида қиёмат қоим бўлади», дедилар». Му слим, Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Дажжолнинг таги паст, ҳеч нарсага арзимаслигини ҳам айтдилар ва шу билан бирга унинг фитнаси энг катта фитналигини ҳам таъкидладилар. «Сизлардан ким унга эришса, унга қарши «Каҳф» сурасининг бошланишини ўқисин». Бу ҳақда бошқа ривоятлар ҳам кўп. Жумладан, Абу Дардо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким «Каҳф» сурасининг аввалидан ўн оятини ёдласа, Дажжолдан сақланади», дедилар». Муслим, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилган. Термизийнинг лафзида: «Ким «Каҳф» сурасининг аввалидан уч оятини ўқиса, Дажжол фитнасидан сақланади», дейилган. Бошқа бир ривоятда: «Ким «Каҳф» сурасининг охиридан ўн оятини ёдласа, Дажжолдан сақланади», дейилган. «Эй, Аллоҳнинг расули! Ўша бир йилга ўхшаш кунда бизга бир куннинг намози кифоя қиладими?» дедик». «Йўқ. Унинг ўлчовини чамаланглар», дедилар. Яъни, кун одатдагидан узоқ бўлиб кетгани учун ҳар йигирма тўрт соатлик вақтни чамалаб, ўшанда лозим бўлган беш вақт намоз ўқилади. «Қачон бошини эгса, қатралар тушади. Қачон уни кўтарса, ундан луълуъ каби доналар тўкилади». Яъни, Ийсо алайҳиссалом покиза ҳолда тушадилар. У кишидан ғусл ва таҳоратнинг сувлари тўкилиб туради. «Бас, у зот уни излаб, Боби Лудда топиб ўлдиради». Яъни, Ийсо алайҳиссалом Дажжолни излаб топиб, Байтул Мақдисдаги Лудд деган жойнинг эшиги олдида қатл қиладилар.


Mitsubishi "ёқилғи можароси"дан сўнг, кичик литражли автомобилларни қайта йиға бошлади\n12:16 / 04.07.2016\nЯпониянинг Mitsubishi Motors компанияси 4та ихчам автомобиль моделларини ишлаб чиқаришни қайта бошлади. Улар, ёқилғи сарфига оид техник маълумотлар сохталаштирилгани учун ишлаб чиқарилмаётган эди, дейилади компания баёнотида.\nУнга кўра, Окаяма префектурасидаги заводда эҳтимолий носозликларни аниқлаш мақсадида "конвейер синов тартибида ишга туширилади" ва "бешта машина" йиғилади. Йиғув линияси 20 июлдан тўлиқ ишга тушади.\nКомпания июль-август ойларида 5 мингга яқин eK-Wagon, eK-Space ҳамда Nissan Dayz, Nissan Dayz Roox кичик ҳажмли машиналарини ишлаб чиқаришни режалаштирган. Сентябрдан ишлаб чиқариш ҳажми 9 минг донагача етказилади.\nЭслатиб ўтамиз, апрель ойида Mitsubishi Motors юқоридаги автомобилларининг ёнилғи сарфига оид маълумотларни ўзгартириб, машина техник китобларига сохта рақамларни киритгани фош этилганди. Умуман, корпорация ҳисобларига кўра, Япония автобозорида жами 625 минг дона шундай машина сотилган.\nИшлаб чиқаришни вақтинча тўхтатган Mitsubishi Motors, тўрттала модель эгаларига 100 минг иен (970 доллар)дан товон тўлашини маълум қилганди. Жами тўловлар 62,5 млрд иен (607 млн долларга яқин)ни ташкил этади.\nЯпония Mitsubishi Motors eK-Wagon eK-Space Nissan Dayz Nissan Dayz Roox


420 млн сўмга қурилгани айтилган мактаб аслида бўм-бўш ер бўлиб чиқди – Норбоева - Халқ сўзи\n21:58 23 Апрель 2021 Жамият\n- Ўтган йилда 2,5 мингдан зиёд бюджет муассасасида 301 миллиард сўмдан ортиқ бюджет маблағлари талон-тарож қилинган, - деди Сенат раиси. - Нархларни сунъий ошириш орқали давлат харидларини амалга ошириш ҳолатлари аниқланганлиги ташвишли ҳол. Коррупцияга қўл урган мансабдор шахслар сони кўпайиб бораётгани (2019 йилда 1 минг 339 нафар, 2020 йилда 1 минг 723 нафар) мазкур иллатга қарши курашишни янада кучайтиришни тақозо этади.\nТ.Норбоева шулардан келиб чиқиб, прокуратура мазкур йўналишдаги ишларда таъсирчан ва қатъий чоралар қўллаши, Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашига аниқ таклифлар киритиши зарурлигини таъкидлади.\nМажлисда тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш борасида жойлардаги мутасаддилар масъулиятни тўла ҳис қилмаётгани танқид қилинди.\nХусусан, 5 минг 200 дан зиёд тадбиркор ҳуқуқлари бузилган. Тадбиркорлар манфаатларига зид келувчи 350 дан зиёд ноқонуний ҳужжат чиқарилган. 24 мингга яқин тадбиркорнинг турли йўналишлардаги (кредит, ер, бино, коммуникация, лицензия) муаммолари фақатгина прокуратура органларининг аралашувидан кейин ҳал қилинган.\nҚишлоқ хўжалигида ердан самарали фойдаланишга етарлича эътибор қаратилмаганлиги оқибатида 10 минг гектардан зиёд ер ўзбошимчалик билан эгалланган. Қарийб 14 минг гектар ердан мақсадсиз фойдаланилган.\n– Айрим соҳаларида бюджет маблағларини талон-торож қилиш ҳолатларига барҳам берилмаётганини умуман тушуниб бўлмайди, – деди Танзила Норбоева. – Халқ таълими тизимида 192 млрд сўмдан зиёд молиявий хато ва камчиликлар аниқланган. Сохта ҳужжатлар асосида 40 млрд сўмдан ортиқ маблағ, жумладан, Деҳқонобод, Чироқчи, Қамаши, Яккабоғ туманлари халқ таълими бўлимларида 8,7 млрд сўмлик иш ҳақи ноқонуний ўзлаштирилган, миллиардлаб маблағлар самарасиз лойиҳаларга ажратилган. Тизимдаги қурилиш-таъмирлаш ишларида қарийб 6 млрд сўм маблағ нотўғри сарфланган. Беруний туманида 420 млн сўмга қурилиб, фойдаланишга топширилди деб кўрсатилган мактаб филиали аслида бўм-бўш ер бўлиб чиққанини ақлга сиғдира олмаймиз.\nСенат мажлисида шу каби камчиликларни бартараф этиш, келгусида йўл қўймаслик бўйича топшириқлар берилди.


Собиқ МХХ биноси сотувга қўйилди - 11.04.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 11 апр — Sputnik. Собиқ Миллий хавфсизлик хизматининг (МХХ) бош қароргоҳи оммавий савдога қўйилди. Бу ҳақда Давлат активларини бошқариш агентлиги\nТОШКЕНТ, 11 апр — Sputnik. Собиқ Миллий хавфсизлик хизматининг (МХХ) бош қароргоҳи оммавий савдога қўйилди. Бу ҳақда Давлат активларини бошқариш агентлиги матбуот хизмати хабар қилди.Бино Тошкент марказидаги Сайилгоҳ кўчасида жойлашган. Биринчи босқичда иштирок этиш учун даъвогарлар 2021 йил 20 майгача Давлат активларини бошқариш агентлигига ариза билан мурожаат қилишлари керак.Бинони хусусий бизнесга сотиш президентнинг давлат иштирокидаги корхоналарни ислоҳ қилишни жадаллаштириш ҳамда давлат активларини хусусийлаштиришга оид чора-тадбирлар тўғрисидаги фармонида кўзда тутилган.\nдавлат хавфсизлик хизмати (дхх), тошкент, савдо\nБино Тошкент марказидаги Сайилгоҳ кўчасида жойлашган. Сотиш икки босқичда ўтказилади.\nТОШКЕНТ, 11 апр — Sputnik. Собиқ Миллий хавфсизлик хизматининг (МХХ) бош қароргоҳи оммавий савдога қўйилди. Бу ҳақда Давлат активларини бошқариш агентлиги матбуот хизмати хабар қилди.\nБино Тошкент марказидаги Сайилгоҳ кўчасида жойлашган.\nСотиш икки босқичда ўтказилади. Биринчи босқичда талабгорлар олдиндан сараланади. Иккинчи босқичда талабгорнинг тижорат таклифлари (сотиб олиш нархи ва тўловни амалга ошириш муддати) ҳамда тўлов қобилияти баҳоланади.\nБиринчи босқичда иштирок этиш учун даъвогарлар 2021 йил 20 майгача Давлат активларини бошқариш агентлигига ариза билан мурожаат қилишлари керак.\nБинони хусусий бизнесга сотиш президентнинг давлат иштирокидаги корхоналарни ислоҳ қилишни жадаллаштириш ҳамда давлат активларини хусусийлаштиришга оид чора-тадбирлар тўғрисидаги фармонида кўзда тутилган.


Қўзивой бўривойнинг фермасида қандай ишлади? – mulkdor.com\nApril 6 2018, 03:04 ИқтисодКоррупцияМақолаларЎзбекистон\nҚўзивой, бўривойнинг товуқ фермасига ишга кирибди. 100 дона товуқдан кунига 100 дона тухум топширмасанг, ҳар кунги режа бажарилмагани учун ойлигингдан 10% қирқаман, дебди бўривой! Агар кетма-кет 11 кун режани бажармасанг, ўзингни ейман дебди.\nХуллас қўзивой ишни бошлаб юборибди! Бирқанча вақт ишлар яхши кетиб,қўзивой режаларни бажариб юрибди…. кунлардан кун ўтиб,товуқлар қариб тухум сони камайибди. Биринчи кунига 95 дона тухум топширган қўзивойнинг ойлигидан 10% эмас 20% қирқилибди.\nИккинчи кунга яна 10% эмас 50% қирқилибди. Шунда қўзивой, бўривойнинг қабулига кириб: хўжайин, бу инсофдан эмас, товуқлар қариган, тухумдан қолаяпти, бунинг устига ойликдан кўп қирқаяпсиз,депти.\nБўривой: Эй ишёқмас, яна икки кун режани бажармасанг ўзингни ейман дебди.\nҚўзивой хаётдан хафа бўлиб,нима қилишини билмай, сўнгги умид илинжида шерхоннинг қабулхонасига шикоят аризаси юборибди ва умидини шунга тикиб бўривойнинг фермасига ишлагани кетибди…..\nҚўзивойнинг шикоят хати кўриб чиқилишини таъминлаш,айиқвой зиммасига, айиқвой ўз навбатида назоратни йўлбарсхонга оширибди. Йўлбарсхон мурожатларни тақсимлаётгани ва унинг вақти етишмаётганлиги сабаб у бу ишнинг ижросини таъминлашни бўривойнинг ўзига топширибди! Бўривойнинг тушунтириш хатидан….\nШерхон жаноблари! Сизнинг қабулхонангизга келган шикоят аризасига жавобимиз қуйидагича!\n1. Хақиқатдан менда товуқ ферма мавжуд бўлиб,бу ферма орқали мен юртимиз ривожи учун хизмат қилаяпман!\n2. Мен бу фермани ёлғиз ўзим юритаман ва ўзим мехнат қиламан! Менда хечқандай қўзивой исмли ишчи ишламайди!\n3. Сизга шуни ишонтириб айтаманки ёшим ўтиб,жисмоний мехнат оғирлик қилаётгани сабабли ишга 2-3 қўзивойларни олиб иш билан таъминлашга ваъда бераман!\nБўривой тўқ қорин билан илхомланиб жавоб мактубини қўзивойнинг пўстаги устида ёзар эди…..\nМуаллиф Зафар Хандамовнинг “Фэйсбук” саҳифасидан олинди\nКитобда уюшган порахўрлар қўлга олинди\nҚашқадарё вилояти Китоб туманининг Кадастр бўлими бошлиғи Музаффар Каримов ва унинг ҳамтовоғи Бурхон Хусанов ҳамда Китоб туман ҳокими ўринбосарининг котиби Яшкалар 70 миллион ...\nЖамиятDecember 26 2018, 01:12\nҚўзивой, бўривойнинг товуқ фермасига ишга кирибди. 100 дона товуқдан кунига 100 дона тухум топширмасанг, ҳар кунги режа бажарилмагани учун ойлигингдан 10% қирқаман, дебди бўривой! Агар кетма-кет 11 кун режани бажармасанг, ўзингни ейман дебди. ...March 22 2019, 05:03


Туркия Суди экспертизаси: Тожикистонлик мухолифатчи Умарали Қувватов қотилликдан олдин заҳарланган « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nТуркия Суди экспертизаси: Тожикистонлик мухолифатчи Умарали Қувватов қотилликдан олдин заҳарланган\nИстанбулда 5 март куни отиб кетилган, тожик мухолифатчиси, “24-Гуруҳ”нинг етакчиси Умарали Қувватовнинг қонида, одатда шизофренияни даволашда ишлатиладиган, клозапин психотропик дори моддаси борлиги аниқланган. Бу ҳақда турк суди тиббиёт экспертлари эълон қилди, дея хабар беради Albawaba.\nСуд тиббиёт экпертизаси жараёнида аниқланишича, клозапин миқдори ўлимга олиб келиш учун етарли бўлмаган, лекин ушбу дори моддаси шубҳасиз сиёсатчини заҳарлаш мақсадида ишлатилган.\nЭлатиб ўтамиз, 5 март куни Умарали Қувватов ва унинг оиласи ватандоши Сулаймон Қаюмов билан тушлик қилишган. Маълум вақт ўтгач сиёсатчи, унинг хотини ва болалари ўзларида дармонсизлик сезишган ва шифохонага боришга қарор қилишган. Кейинчалик мухолифатчининг оила аъзолари, тушлик вақтида Сулаймон ўзини шубҳали тутганлигини ва овқатни захарлаган бўлиши мумкинлиги хақида полицияга хабар беришган. Қувватов кўчага чиқганида, унга тожик тилида мурожаат қилган номаълум шахс яқинлашган, ҳамда бош қисмига ўқ узиб, жиноят жойидан яширингин.\nАввал Тожикистон ҳукумати бир неча бор – Россия, БАА ва Туркиядан Кувватовни беришларини талаб қилган. У 2012 йилда Дубайда Душанбенинг сўрови билан ҳибсга олинган, лекин кейинчалик қўйиб юборилган, шундан сўнг Истанбулга кетган. 2012 йилгача, президент Имомали Раҳмон оиласининг аъзолари билан боғлиқ можаро туфайли Тожикистонни тарк этгунга қадар, Қувватов, унинг сўзларига кўра, хозирда Тожикистон президентининг куёвларидан бирига тегишли бўлган, “Фароз” ва “Точирон” компанияларини бошқарган. Қувватов Душанбедан чиқиб кетгач, Москвага келган, у ерда сиёсат билан шуғулланган. Қувватов тожик мухолифатларини бирлаштириш лозимлигини ва мамлакат президенти Имомали Раҳмоннинг истеъфога чиқишига эришиш лозимлигини уқтирган. Ўз ўрнида, Тожикистон Бош Прокуратураси Қувватовни 6 миллион сомонийни (1,260 млн. АҚШ долларидан ортиқ) ўзлаштиришда айблаган, Қувватов эса унга нисбатан қўйилган айбловларни асоссиз деб айтган.\nҚувватов бошчилигидаги “24-Гуруҳ” 2014 йилнинг октябр ойида, адолатли сайлов ташкил қилиш талаби билан Душанбеда митинг ўтказиш мақсади ҳақида эълон қилган. Лекин мамлакат Олий Суди митинг арафасида “24-Гуруҳ”ни эктремист ташкилот деб эълон қилди ва Тожикистон ҳудудида унинг фаолиятини тақиқлаб қўйди. Митингга ҳеч ким чиқмади, лекин мамлакатда “24-Гуруҳи” билан алоқа қилганликда гумон қилинган фуқароларни ҳибсга олиш бошланган. Тожик мухолифатчиси Мақсуд Иброҳимов ҳам Москвада ўғирланган ва яширинча Душанбега олиб келинган.


"Лион" ҳужумчисини АПЛ клубига сотишни хоҳламади\n13 сентябрь, 2020, 18:37\nТеглар:Лион | Астон Вилла\nУ Францияда қоладиган кўринади.\n"Лион" форварди Бертран Траоре "Астон Вилла"га ўтмайди. Бу ҳақда Footmercato нашри хабар тарқатмоқда.\nЮқоридаги манбага кўра, бирмингемликлар 25 ёшли футболчини жорий ёзги трансферлар даврида таркибга қўшиб олишни режалаштираётган ва бунинг учун француз грандига 17 млн евро таклиф қилган. Аммо “Лион” раҳбарияти Бертранни сотишни истамади.\nТраоре “Лион” сафида 2017 йилдан буён тўп суриб келмоқда. У ўтган давр мобайнида жами 126 та ўйинда майдонга тушди ва 33 та гол ҳамда 17 та голли узатма ёздириб қўйишга эришди. Унинг клуб билан амалдаги шартномаси 2022 йилга қадар имзоланган.


Artel Ўзбекистоннинг Fitch Ratings агентлигидан кредит рейтинг олган биринчи хусусий ишлаб чиқариш компаниясига айланди - Халқ сўзи\n18:15 12 Июль 2021 Иқтисодиёт\nЎзбекистондаги энг йирик компаниялардан бири Artel мамлакатимиздаги ишлаб чиқариш корхоналари орасида биринчи бўлиб халқаро “катта учлик” рейтинг агентликларидан бири —Fitch рейтингида «B» барқарор рейтингига эга бўлди. Бу ҳақида Fitch Ratings расмий сайтида эълон қилинди. Шундай қилиб, Artel Ўзбекистоннинг халқаро рейтингда ўрин олган биринчи хусусий ишлаб чиқариш компаниясига айланди.\nFitch ўз ҳисоботида Artel компаниясини “маҳаллий бозордаги етакчи мавқега эга”, “фаолиятидан олинадиган кутилган барқарор фондлари” ва халқаро миқёсда таниқли, сифатли маиший техника ишлаб чиқарувчилар билан “муваффақиятли ва узоқ муддатли ҳамкорликка эга”, деб таърифлади. Рейтинг компаниянинг молиявий ва тижорат бўйича ҳолатини изчил баҳолашга асосланган ва у компаниянинг ишончли қарз олувчи сифатида мустақил кўрсаткичи бўлиб хизмат қилади.\n“Биз бугун биринчи Fitch рейтингини қабул қилганимиздан фахрланамиз. Бу Artel жамоасининг ойлаб машаққатли меҳнатининг самараси ҳисобланади, чунки биз корпоратив бошқарувнинг энг яхши глобал стандартларига амал қилишга ҳаракат қилиб келмоқдамиз. Бундай рейтинг ҳамкорларимиз билан муносабатларимизни янада мустаҳкамлашга имкон беради, янги молиялаштириш манбаларига йўл очиб, халқаро капитал бозорларига кириш учун кейинги қадам бўлиб хизмат қилади”, – дейди "Artel Electronics" МЧЖ Бошқарув раиси ўринбосари Бектемир Муродов.\nFitch рейтингига эга бўлиш компанияга нима беради?\nХалқаро сармоядорлар ўз сармояларининг дефолтга учрамаслиги ва кейинчалик даромад келтириши учун агентлик юқори рейтинг берган корхоналарга инвестиция киритишади. Fitch рейтингни компаниянинг қандай қарздорликка эга эканлиги ва фоиз ставкалари каби тизимли ўзгаришларга қанчалик сезгирлиги сингари омилларга асосланиб беради. Artel ушбу рейтингни олгач, глобал молия бозорлари, қарз бозорларида тенг ҳуқуқли аъзо сифатида иштирок эта олади. Ҳозирги кунда Ўзбекистоннинг бир қатор йирик банклари халқаро рейтинг агентликлари томонидан турли кредит рейтинглари олган. Artel эса маҳаллий ишлаб чиқариш компаниялари орасида биринчи бўлиб бундай рейтингга эга бўлди.\nArtelга 2011 йилда асос солинган бўлиб ҳозирги вақтда кенг ассортиментдаги маиший техникалар ва электр жиҳозлар ишлаб чиқараётган ўзбек компанияси саналади. Корхона Ўзбекистонда 10 мингдан ортиқ иш ўрни яратган. Artel ўз маҳсулотларини МДҲ ва Яқин Шарқ минтақасидаги 20 дан ортиқ мамлакатларга, ҳатто олис Африкадаги Танзания мамлакатларига қадар экспорт қилади. Дунёга машҳур ишлаб чиқариш брендлари Samsung ҳамда Viessmann компанияларининг ҳудудий ҳамкори саналади.


Энди тижорат банкларида ойлик абонент тўлови олинмайди - AmuNews.uz - энг сўнгги янгиликлар\nЭнди тижорат банкларида ойлик абонент тўлови олинмайди\nЎзбекистон Pеспубликаси Президентининг 2017 йил 12 сентябрдаги “Pеспублика банк тизимини янада ривожлантириш ва барқарорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори билан тасдиқланган чора-тадбирлар Дастурининг ижроси юзасидан Ўзбекистон Банклар ассоциацияси тижорат банклари билан биргаликда амалдаги банк хизматларига белгиланган тарифларни қайта кўриб чиқди. Бу ҳақда Марказий банк расмий сайти хабар берди.\nБунда, асосий эътибор, банкнинг рационал даромадлилигини таъминлаган ҳолда тижорат банклари тариф сиёсатларини оптималлаштириш ва шу орқали банк хизматлари жозибадорлигини ошириш ва янги мижозлар жалб этишга, энг асосийси, мижозлар билан яқин ҳамкорлик муносабатларини ўрнатишга қаратилди.\nЎрганиш натижаларига кўра, банк хизматлари бўйича Тавсиявий тарифлар ишлаб чиқилди ва мамлакатимиз тижорат банкларининг тариф сиёсатларини оптималлаштириш бўйича Банклараро келишув имзоланди.\nТаъкидлаш лозимки, Банклараро келишувга асосан тижорат банклари банк хизматлари бўйича ўрнатилган тўловларни Тавсиявий тарифларда белгиланган миқдорлардан асоссиз равишда оширмаслик ва ортиқча тарифлар ўрнатилишига йўл қўймаслик ҳамда банклар томонидан тасдиқланган тарифларни ўзларининг расмий веб-сайтларида жойлаштириш белгиланди.\nТавсиявий тарифларга мувофиқ 187 та хизмат тури кўриб чиқилиб, 63 та хизмат тури бепул амалга оширилиши, 86 та хизмат ҳақи 15 фоиздан 95 фоизгача арзонлаштирилиши, шунингдек хорижий валютада ўрнатилган 7 та хизмат ҳақи миллий валютага ўтказилиши юзасидан келишувга эришилди.\nБепул амалга оширилиши белгиланган хизматларнинг 29 таси жисмоний шахсларга, 25 таси юридик шахсларга, 9 таси эса юридик ва жисмоний шахсларга кўрсатиладиган хизматлардир (тижорат банклари томонидан ҳақ олинмайдиган хизматлар рўйхати иловада келтирилмоқда).\nЖумладан, мижозлардан олинадиган кредит ажратиш бўйича 10 та, бухгалтерия ҳисобини юритиш ва банк ҳисобварақлари очиш бўйича 12 та, хорижий валютадаги хизматлар бўйича 9 та, пластик карталарига хизмат кўрсатиш бўйича 11 та, жисмоний шахсларга кўрсатиладиган чакана банк хизматлари бўйича 17 та ва бошқа хизматлар бўйича 4 та хизмат ҳақлари бекор қилинди (илова).\nБанк хизматлари ҳақларининг бекор қилиниши, ўз навбатида тижорат банклари томонидан мижозларга хизмат кўрсатилишида қўшимча қулайлик яратиш билан бирга, аҳоли ва хўжалик юритувчи субъектларнинг пул маблағлари иқтисод қилинишига хизмат қилади.\nҚайд этиш лозимки, Тавсиявий тарифларга кўра, тижорат банклари томонидан кўрсатиладиган хизматлар учун тўловларнинг 18 таси 30 фоизгача, 23 таси 30 фоиздан 50 фоизгача, 24 таси 50 фоиздан 80 фоизгача, 21 таси 80 фоиздан 95 фоизгача арзонлашди.\nУмумий тартибда миллий валютада жисмоний ва юридик шахсларга пластик карталар очиш, корпоратив картани алмаштириш, корпоратив карта йўқотилган ёки шикастланганда уни тиклаш, тўлови рад этилган ёки тўланмаган ҳужжатларни қайтариш, омонат дафтарчасини йўқотганлиги учун жарима ҳамда хорижий давлатлар элчихоналарига бериладиган маълумотномалар бўйича илгари хорижий валютада (евро, АҚШ доллари) белгиланган хизмат ҳақлари миллий валюта – сўмда белгиланадиган бўлди.\nБанк хизматларининг сифатини ошириш мақсадида:\n- банк хизматларини қатъий равишда мижоз билан тузилган шартнома шартларига асосан кўрсатиш (бунда, шартномада кўзда тутилмаган бошқа хизмат ҳақлари олинишига йўл қўймаслик);\n- хизматлар кўрсатилишида шартномада белгиланган муддатларга амал қилиш;\n- шартнома шартларига фақатгина мижознинг розилиги билан ўзгартиришлар киритиш;\n- мижозлар фаолиятида юзага келган муаммоларни кўриб чиқишда уларнинг молиявий ҳолатининг ўзига хос жиҳатларини инобатга олган ҳолда ёндашиш юзасидан тижорат банклари билан келишиб олинди.\nУшбу банк хизматлари бўйича ўрнатилган Тавсиявий тарифлар тижорат банклари ва уларнинг мижозлари ўртасидаги шартномавий муносабатларда 2018 йилнинг 1 январидан бошлаб тўлиқ тадбиқ этилади.\nТижорат банклари томонидан ҳақ (тўловлар) олинмайдиган хизматлар рўйхати\n1) Кредит ажратиш бўйича хизмат кўрсатишда:\n- кредит ҳисобварағини очиш;\n- кредит ҳисобварағига хизмат кўрсатиш;\n- гаров таъминотини расмийлаштириш;\n- гаров таъминотини тўлиқ ёки қисман гаровдан чиқариш;\n- ажратилган кредит бўйича мониторинг ўтказиш;\n- кредит қолдиғини бошқа банкка сотиш;\n- кредит бюросидан маълумотлар олиш;\n- гаров реестрига ёзув киритиш;\n- очиқ кредит линияларидан фойдаланилмаган кредит суммаси;\n- кредит бўйича ойлик абонент тўлови;\n2) Бухгалтерия ҳисобини юритиш, банк ҳисобварақлари очиш бўйича хизмат кўрсатишда:\n- миллий валютада асосий (ёки бошқа банк мижозига иккиламчи) талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағини очиш;\n- банк мижозига иккиламчи, бошқа ҳисобварақ очиш ва қайта расмийлаштириш;\n- талаб қилиб олингунча, иккиламчи ва шу каби депозит ҳисобварақларни ёпиш;\n- шу банк олдидаги кредит қарздорлигини қайтариш (қоплаш) учун маблағларни ўтказиш (дебет айланма);\n- мижоз бошқа банкка ўтганда ҳужжатларни тайёрлаш ва расмийлаштириш;\n- бир филиалда мижознинг бир ҳисобварағидан бошқа ҳисобварағига ҳамда махсус ҳисобварақларга пул маблағларини ўтказиш;\n- бюджет ташкилотларининг бюджет ҳисобварақларига хизмат кўрсатиш;\n- кичик тадбиркорлик субъектлари ҳисобварақларидан солиқ ва бошқа мажбурий тўловларни ўтказиш;\n- ҳисобварақларга хизмат кўрсатиш бўйича ойлик абонент тўлови;\n- аккредитив ҳисобварағини тасдиқлаш;\n- ҳисобварақ орқали амалга оширилган тўловлар ҳақида кўчирма олиш;\n- таъсис ҳужжатларига асосан ҳисобварағини ўзгартириш;\n3) Хорижий валютадаги хизматлар бўйича:\n- юридик шахсларга ҳисобварақ очиш;\n- юридик шахснинг ҳисобварағини ёпиш;\n- ҳисоб-китоб чеклари суммасини мижознинг ҳисобварағига кирим қилиш;\n- жисмоний шахсларга ҳисобварақлар очиш ва ҳужжатларни юритиш;\n- омонат дафтарчасини бериш;\n- мижоз омонат ҳисобварағига маблағларни нақд ва нақдсиз кирим қилиш;\n- омонатни ўз номига банкнинг бошқа филиалига ўтказиш;\n- фуқаролар буюртмасига кўра омонатларни қидириш;\n- пул ўтказмаларни бекор қилиш ва орқага қайтариш;\n4) Пластик карточкаларига хизмат кўрсатишда:\n- иш ҳақи, стипендия, пенсия, нафақа, стипендия тўловлари учун миллий валютада пластик карточкалар очиш;\n- миллий валютада пластик карточкалар ҳисобварақларини қўшимча маблағлар билан тўлдириш;\n- миллий валютада пластик карточкаларга маблағларни кирим қилиш;\n- миллий валютада пластик карточкадан пул ўтказмаларини амалга ошириш;\n- миллий валютада пластик карточкалар бўйича операцияларни тўхтатиш (“стоп” листга кўйиш);\n- миллий валютада пластик карточка “тақиқга” (блокировкага) тушган ҳолда қайта фаоллаштириш;\n- корпоратив пластик карточкадан маблағларни чиқим қилиш;\n- корпоратив пластик карточкаси бўйича операцияларни тўхтатиш (“стоп” листга кўйиш);\n- корпоратив пластик карточка “тақиқга” (блокировкага) тушган ҳолда қайта фаоллаштириш;\n- жисмоний шахсларнинг чет эл валютасидаги конверсион картасини валюта маблағлари билан тўлдириш;\n- миллий валютадаги терминаллар орқали кирим қилинган нақд пулсиз маблағларни депозит ҳисобварақларига ўтказиш (инкассация);\n5) Жисмоний шахсларга чакана банк хизматлари кўрсатишда:\n- омонат ҳисобварағи очиш;\n- омонат дафтарчасини олиш;\n- кредит асосий қарзи ва фоиз тўловлари бўйича бир марталик тўловлар;\n- алимент тўлаш учун тўловларни амалга ошириш;\n- нақд пулсиз маблағларни омонатга кирим қилиш;\n- иш ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловларни пластик карталардан омонатга кирим қилиш;\n- омонат ҳисобварағига нақд пул маблағларини кирим қилиш;\n- кредитларни сўндириш;\n- омонат маблағларини “ҳаракатсиз ҳисобварағлар” тоифасига ўтказиш;\n- бир банк тизимидаги омонат ҳисобварақларидаги маблағларни ушбу банкнинг бошқа филиалларидаги ёки шу банкнинг ўзидаги бошқа омонат ҳисобварақларига ўтказиш;\n- иш ҳақи, нафақа, пенсия ва унга тенглаштирилган нақд пул маблағларини банк кассасидан бериш;\n- омонат фоизлари ва асосий суммасини бериш;\n- жисмоний шахсларга ипотека кредити олиш учун тўланган бошланғич бадали қайтариб бериш;\n- бир банк тасарруфидаги филиалларга бошқа банклардан келиб тушган маблағларни талаб қилиб олингунча, муддатли ва жамғарма омонатларига ўтказиш;\n- банк балансидаги гаровга (балансга) қабул қилинган мол-мулкларни сотиб олиш учун маблағларни шакллантириш;\n- бир банк тизимида бошқа филиалларидан омонатларни ечиб олиш;\n6) Бошқа хизматлар:\n- юридик шахсларга иш ҳақи ва унга тенглаштирилган маблағларни банк кассасидан бериш;\n- инкассация қилинган нақд пул тушумларини қабул қилиш, қайта санаш ва ҳисобрақамга кирим қилиш;\n- инкассатор халтасига маблағларни нотўғри жойлаштирилганда далолатнома тузиш;\n- кафолатларнинг шартини (миқдори ва муддатини ўзгартирмаган ҳолда) ўзгартириш каби хизмат турлари кўрсатилганда,\nмижозлардан хизмат ҳақлари олинмайди.


Тўражонзода: “Таблиғ жамоати” хавфли ташкилот эмас\nТожикистон парламенти юқори палатаси депутати Акбар Тўражонзода “Таблиғ жамоати” ташкилоти фаолиятига эркинлик берилишини талаб қилди.\nТожикистон парламенти юқори палатаси аъзоси Акбар Тўражонзоданинг бу талаби 20 декабр куни Ислом уйғониш партиясининг Душанбе шаҳрида ўтказилган анжуманида янгради.\nТўражонзода Тожикистон Олий судининг “Таблиғ жамоати”ни ҳам бошқа диний-экстремистик ва террористик гуруҳлар рўйхатига киритишга оид қарорини “адолатсиз ҳукм” дея баҳолади.\n- Тожикистон Олий суди “Таблиғ жамоати”ни диний-экстремистик, террорчи тўдалар рўйхатига киритиб, адолатсиз ҳукм чиқарди. Зеро, ҳозиргача дунёнинг бирор гўшасида бу ташкилот аъзоларининг сиёсатга аралашганига оид бирорта факт қайдга олинмаган. Одамларни Худо йўлига даъват этиш ҳар бир мусулмоннинг вазифасидир. Таблиғчиларнинг ягона мақсади ҳам шу бўлган. Бунинг учун уларга жиноятчи тамғасини босиб, уларни жазолаш адолатсизлик, деди Акбар Тўражонзода.\nЖаноб Тўражонзоданинг қайд этишича, шу кунгача “Таблиғ жамоати”нинг бирор аъзоси Тожикистон ҳудудида террористик ёки экстремистик амалиёт содир этгани қайдга олинмаган.\n- Аммо, - дея давом этди Тўражонзода, - айни пайтда “Таблиғ жамоати”нинг ўнлаб аъзолари Тожикистон миллий хавфсизлик қўмитаси ҳамда ички ишлар вазирлигига тегишли вақтинчалик сақлаш изоляторида асоссиз тутиб турилибди.\nЭслатиш лозимки, ўтган ҳафта Тожикистон Олий суди “Таблиғ жамоати” ташкилотининг диний-экстремизмда айбланаётган 56 аъзоси устидан маҳкама жараёнини бошлаб юборганди.\nЖорий йил августида эса бу гуруҳнинг 5 аъзоси уч йилдан олти йилгача озодликдан маҳрум этилганди.\nТўражонзода Ислом уйғониш партияси анжуманида иштирокчилардан Олий суднинг “Таблиғ жамоати”ни экстремистик ва террористик ташкилотлар сафига қўшиш қарорини бекор қилдириш йўлида саъй-ҳаракат қилишга чақирди.\nМазкур партия раиси Муҳиддин Кабирий ҳам ўз навбатида “Таблиғ жамоати” аъзоларини овлаш амалиётини тўхтатиш борасида Тожикистон Миллий хавфсизлик қўмитасига расман мурожаат этганини билдирди.\n- “Таблиғ жамоати”га аъзоликда айбланиб қўлга олинган фуқароларимиз ва уларнинг аризалари асосида Тожикистон миллий хавфсизлик қўмитасига хат ёздик. Унда бу ташкилот экстремистик ва террористик ташкилотлар номи рўйхатига айрим тушунмовчиликлар сабабли киритилганини маълум қилганмиз. Ўйлаймизки, яқин фурсатда партиямиз мурожаатига муносиб жавоб қайтарилади, дейди Муҳиддин Кабирий.\nКабирий ўз партияси Тожикистонда “Таблиғ жамоати” фаолиятига қўйилган таъқиқни қонуний йўл билан бекор қилдира олишига ишонтирди.\nТожикистон президенти қошидаги стратегик тадқиқотлар маркази раиси Суҳроб Шарипов фикрича, ҳукумат позицияси Ислом уйғониш партияси ва Акбар Тўражонзода ақидасига тўғри келиши учун “Таблиғ жамоати” ташкилоти фаолияти экспертлар томонидан ҳар томонлама ўрганилиб, таҳлил қилиниши шарт.\n- Жамиятимиз демократик жамиятдир. Ким қандай таклиф, сўров ва баёнот билан чиқса, унга ҳақли. Аммо “Таблиғ жамоати” жамият учун хавфсиз эканини исботлаб бериш лозим. Қуруқ гап билан бир натижага эришиши қийинроқ, деб ўйлайман, дейди стратегик тадқиқотлар маркази расмийси.\n“Таблиғ жамоати” 1920 йил Ҳиндистонда ташкил топиб, кейинчалик Покистон, Индонезия, Эрон ва бир қатор араб давлатларига ёйилди.\nБу жамоат ғоялари Тожикистонга хорижда таҳсил кўрган тожикистонлик ёшлар орқали кириб келди.\n“Таблиғ жамоати”нинг республика ҳудудида фаолият юритиши бундан уч йил аввал, яъни 2006 йил 30 мартида Тожикистон Олий суди қарори билан таъқиқлаб қўйилган эди.\nШу кунларда мазкур ташкилотининг каттагина гуруҳи устидан Душанбе ва Қўрғонтепа шаҳарларида маҳкама жараёни давом этмоқда.


ТИЛИМИЗ БОШҚА, ДИЛИМИЗ БИР… (Навоийлик журналист Хитойда бўлиб қайтди) » Ўзбекистон журналистлари ижодий уюшмаси Навоий вилояти бўлими\nНавоий Журналист / Янгиликлар / ТИЛИМИЗ БОШҚА, ДИЛИМИЗ БИР… (Навоийлик журналист Хитойда бўлиб қайтди)\nТИЛИМИЗ БОШҚА, ДИЛИМИЗ БИР… (Навоийлик журналист Хитойда бўлиб қайтди)\nАҳолисининг 92 фоизи Хитой Халқ Республикаси вакилларидан иборат. Бир юз йигирма тилда гаплашишади. Пурвиқор тоғлари, бетакрор дарё денгизлари, ҳаётнинг рангидек яшил ўрмонлари билан. биз журналистларни лол қолдирган мамлакат. Ижодий сафаримизни Тошкент-Пекин авиарейси орқали мазкур давлатнинг пойтахти Пекин шаҳридан бошладик. Ниҳоятда гўзал, осмонўпар бинолари, бетакрор гуллари, дарахтлари, кўрган кишини ҳайратга соладиган автолари ва маҳобатли кўприкларини тасвирлашга тил ожиз.\nКейинги манзилимиз Фуцзянь провинцияси. Қисқача номланиши Минь деб аталадиган бу жой мамлакатнинг энг катта ҳудудларидан бири саналади. Қуруқликдаги майдони 124 минг квадрат километр. 136 минг квадрат километр эса денгиз экваторийсига тўғри келади. Аҳолиси 38,74 миллион кишидан иборат. Провинция таркибига 9 та йирик шаҳар ва 85 та район киради. Нафақат иқтисодий ривожланиш нуқтаси, балки фан ҳам, маданият ҳам, таълим ва маърифат бобида ҳам ўзига хос мактаб яратган ўлка. Барча шаҳар ва районларида оптик толали гигабит тарқатилган. Барча қишлоқлари 3G алоқаси билан тўлиқ таъминланган. Барча шаҳар ва районлари эса 4G алоқасидан фойдаланади. Оилавий кенг полосали доимий интернет тармоғидан фойдаланиш коэффиценти 77,2 фоиз. Мобиль интернетдан фойдаланиш эса 78,6 фоизни ташкил этади.\nМаруса ҲОСИЛОВА, Тошкент-Пекин-Фуцзянь- Пекин-Тошкент.


1970 йилда тўнғич фарзандим Лайло туғилди. Мен ҳам ота бўлганимдан оғзим қулоғимда бўлиб юрган кезларимда қўлтиғига қоғоз ўроқлик каттагина нарсани қистирганича дўстим дараматург Машраб Бобоев (ҳудо раҳматига олган бўлсин) келиб қолди. Мени биринчи фарзандим билан табриклади. Сўнгра олиб келган совғасини очди. Бу антиқа совға-сополдан ясалган кичгинагина кучук боласи эди. Чиройлилигини айтмайсизми? Олдинги иккала оёғини ерга тираб чўнкайиб ўтирибди. Сариқ рангли гавдасини тикасига кесиб ўтган оқ ҳошияли чизиқлар уни янада кўркамроқ қилиб кўрсатарди. Кўзларига қандай ранг берилганини билмайман-у,аммо у ёниб турарди. Орқа бўйнида танга пул ташлайдиган тешикчаси ҳам бор.\nДўстимнинг совғасини кўзга кўринарли жойга қўйдим. Кучукча кўзлари ёнган холда савлат тўкиб турибди.Уйимга ташриф буюрганларнинг кўзлари дарҳол кучукчага тушади.\n-Вой-вуй анови кучукчанинг чиройлилигига қаранг. Кўзлари ёниб турибди-я. Уни қаердан топдингиз?- деб, сўрашади.\nБу гаплардан қалбим ғурурга тўлади. Томоғимни бир қириб қўяманда, виқор билан жавоб қайтараман:\n-Буни Машраб Бобоев деган шоир дўстим қизим Лайлонинг туғилган кунига совға қилиб олиб келган.\n-Шоирларнинг дидига қойил қолмай илож йўқ,- деб қўяди улардан баъзи бирлари.- Бунақа чиройли кучукчани қаердан топибди-я.\nБир ҳафтада икки уч марта, баъзан тўрт мартагача кучукча ва Машраб ҳақида саволларга жавоб беришимга тўғри келади. Бирон ўтириш бўлиб қолгудай бўлса, менга роса “иш топилади”.Меҳмон деганининг кўзи албатта кучукчага тушади. Тушдими, албатта саволи тайёр. Меҳмонни “атойи худо” дейишади. Саволига жавоб бериш керак. Қалбим ифтихорга тўлиб-тошиб, керак бўлса ўзимдан қўшиб-чатиб совға ҳақида гапириб бераман. Дўстим Машраб Бобоевнинг совғаси-ю қизим Лайлонинг номини бир неча марта тилга оламан.\nКучукча эса яшил кўзларини чақнатиб сервант устида виқор билан ўтирибди. Мен гап орасида унинг орқа бўйнида тешикчаси борлигини, ўша тешикчага жиринглатиб танга ва пул ташлаб турганимизни ҳам қистириб ўтишни унутмайман. Меҳмонлар орасидан саҳийроқлари пул ёки танга ташлаганларида, кучукчага, унинг тешигига ва дўстим Машрабга ичимда тасаннолар айтиб қўяман.\nВақт ўтиб буларнинг бари жонга тега бошлади. Кучукчани бошқа хонага олиб чиқиб қўйишим ҳам мумкин эди. Лекин ундай қилгим келмасди. Нихоят йўлини топдим. Кучукчанинг қоқ пешонасига қора бўёқ билан билан “Машраб Бобоев”деб ёзиб қўйдим. Кўнглим таскин топгандай бўлди. Энди сўраганларга кучукча пешонасидаги ёзувга имо қиламан: “ўша киши олиб келган.” Бу”ихтиром” қайтага яна битта ташвишни олиб келди. Энди меҳмонларнинг баъзи бирлари кучукчага қўшиб Машраб Бобоев ҳақида ҳам сўрардилар. Ҳуллас, энди ёмғирдан қочиб дўлга тутилгандим.\nШундай кунларнинг бирида Тошкентга ишга кўтарилиб кетган Машраб Бобоев уйимга ташриф буюриб қолди. Азбаройи ҳурсанд бўлиб кетганимдан дўстимни ўша хонага бошлаб кирибман. Қуюқдан-қуюқ хол аҳвол сўрашганимиздан сўнг мен ошхонага чиқиб хотинимга меҳмон яхши кўрадиган овқат учун “буюртма”бериб хонага қайтсам, Машрабнинг икки кўзи сервант устида савлат тўкиб ўтирган кучукчада. Жон поним чиқиб кетди. Юрак ҳовучлаб бу ёғи нима бўлишини кутиб турибман.\nМашраб секин менга қаради. Ранги оппоқ бўлиб кетибди. Индамай жойидан турдида, эшик олдига бориб пишиллаганича туфлисини кия бошлади. Ғинг деб оғиз очмай, шу алпозда уйдан чиқиб кетди. Мен тилим танглайимга ёпишганича қоққан қозиқдай бўлиб турардим. Сўнгра секин хонага кириб бошимни чангаллаб олдим.\nОвқат тайёр бўлганини айтиш учун хонага кирган хотиним менинг ёлғиз ўтирганимни кўриб ҳайрон қолди.\n– Нега бундай ўтирибсиз? Меҳмон қани, шамоллагани чиқдими?\nМен чурқ этмадим. Кучукчанинг пешонасига номини ёзиб қўйганим учун дўстим кетиб қолди деб, айтолмайман-ку, ахир. Жавоб беравермаганимни кўриб хотиним олдинга ўтиб юзимга қаради.\n-Ие, нима бўлди сизга. нега йиғлаяпсиз?\n-У кетди ,-дедим алам билан. -Бутунлай кетди, энди келмайди.\nХотиним ҳамон ҳеч нарсага тушунаолмай ҳайрон бўлганича турарди. Мен унга бу ҳақда айтмадим. Бу азоблардан бир йилдан сўнг қутулдим. Машрабнинг ота-онаси Пойариқ туманининг “Пойариқ”савхози ҳудудидаги чекка қишлоқлардан бирида яшарди. Машрабнинг отасининг тоби йўқлигини эшитиб, яхшилаб бозорлик қилдим-да, Пойариққа жўнадим. Мени илиқ кутиб олишди. Машраб яқинда келиб кетган экан. Пойариқлик шифокор – шоир Зиёдулла Нурматов бир галги учрашувимизда менга шундай деди.\nМашраб отасидан хабар олганлигингиз учун сиздан жуда миннатдор. Сизни яхши инсон экан,- деди.


'Сурия исёни Яқин Шарқ давлат чегараларини ўзгартириши мумкинми?' - BBC News O'zbek\nImage caption Суриядаги курд фаоллари Туркия билан чегарадаги шаҳар устидан назоратни қўлга олганлар.\nСурия бошбошдоқлик гирдобига чўмиб, парчаланиш ёқасига келиб қоларкан, бундан аксар Курдларнинг ютиб қолиш имконлари кучаймоқда.\nАммо кўп миллионли курдлар яшовчи қўшни Туркия воқеалар ривожидан чуқур таҳликада.\nСурия аҳолисининг 10% курдлар. Улар мамлакат шимолида, Туркия чегараларида ёндош минтақаларда яшашади.\nОзчилик бўлса-да, узоқ йиллар Cурияни бошқариб келаётган шиа алавий элитаси бошқа сунний араблар каби, курдларни ҳам ҳокимиятга яқин йўлатмаган.\nАммо агар Башар ал-Ассад тузуми қулатилса, Сурия курдлари бу ўзгаришдан энг кўп манфаат топадиган жамоа бўлади, деган қарашлар кучли.\n“Сурия парчаланмоқда ва Ассад оиласи бошқарув давридаги ҳолатида қайта бирлашиши эҳтимоли жуда кам” – дейди Америкалик сиёсатшунос Арон Девид Миллер.\nДавлатсиз миллат орзулари\nҲамон ўз давлатига эга бўлмаган минтақадаги энг йирик миллат – курдлар эса ҳозирги воқеалар ортидан каттароқ мухторият ва кўпроқ ҳақ-ҳуқуқларни қўлга киритиш имконига эга бўлишлари мумкин.\n“Бундайин имконият юзага келди, дегунча қўшни Ироқ ва Туркиядаги курдлар уларни дастаклашади” – дейди Арон Девид Миллер - “Аммо Сурия ичида бундайин бир курд давлатчаси пайдо бўлишига Туркия тиш-тирноғи билан қарши”.\n“Тўғри, Сурия курдлари мустақил давлат туза олишмаса керак. Чунки АҚШ ҳам, Халқаро ҳамжамият ҳам буни қабул қилмайди” – дейди олим - “Бироқ Ироқ курдлари мустақил ҳудудга эга бўлиш йўлида қаттиқ ҳаракат қилишмоқда”.\nImage caption Туркия Сурияни Курдистон Ишчи партиясини дастаклаганликда айблайди.\nИроқдаги миллатдошларининг интилишлари Сурия курдларини рағбатлантириши табиий. Айни дамда турли кичик-кичик Курдистонларга тоқат қила олмайдиган Туркия ўз ичида ПКК курд бўлгинчилари партияси янада каттароқ бошоғриққа айланишидан хавотирда.\nЧунки Суриядаги курдлар ҳозирги инқироз ортидан нимага эришиб ё эришмасликлари, бутун минтақа ва ундан ташқарида рўй беражак сиёсий ўзгаришларни белгилаши мумкин.\nЎзгалар чизган чегаралар\nБритания ва Франция 1916 йили Усмонли Турк салтанатини парчалаш учун махфий келишувга борадилар.\nШу асно турклар бошқарувидаги Ливан ҳудудлари Франция ва Британия бошқарувидаги минтақаларга бўлиб ташланади. Бу ҳудудлар асосида кейин янги давлатлар – Сурия, Ливан, Ироқ ва ниҳоят Исроил ташкил топади.\nАммо буюк қудратлар таъсири ва қарорлари ортидан юзага келган Яқин Шарқ харитаси минтақада ҳеч кимни тўла қаноатлантирмаган.\nТурклар ўзлари бошқарган йирик ҳудудларни йўқотишди. Араблар орзу қилган ягона ва қудратли араб давлати истаги чиппакка чиқди.\nБироқ энг кўп ютқизганлар – курдлар эди. Минтақадаги кўп миллионли бу миллат ўз миллий давлатига эга бўлолмади.\nБалки курдлар аксар Туркия, Ироқ, Сурия ва Эрон ўртасида бўлиниб, бир-бирларидан ажралиб қолдилар.\nЛекин бу воқелик энди ўзгараётгандек.\nСаддам Ҳусайн қулатилиши ортидан Ироқ шимолидаги курдлар Ироқ Курдистони тузишди ва амалда мухториятга эришдилар.\nИроқ Курдистони нефтга бой ва бу курдларнинг иқтисодий аҳволи яхшиланаверса, шаксиз, қўшни мамлакатларда қийинроқ шароитда яшаётиган курдларнинг мустақиллик ва мухторият умидлари ҳам кучайиб бораверади.\nИроқ Курдистони эса бугун нисбатан фаровон ва барқарор минтақа саналади.\n“Суриядаги исёнлар натижасида бу ердаги курдлар ҳам Ироқдаги миллатдошлари каби мухторият пойдеворини қуйишмоқда” – дейди Лондондан таҳлилчи Фаваз Гиргиз.\nБу воқеалар Туркияда хавотирларни жуда оширмоқда. Тўғри, Туркия кучли давлат. Аммо курдлар яшовчи қўшни ўлкаларда давлат заифлашаркан, у ерлардаги курдлар кўпроқ мухторият олишади. Бу эса ҳар қандай кучли давлатни ҳам хавотирсиз қолдирмайди.\nАйниқса, Ироқ ва Суриядан кейин Эронда ҳам катта сонда курдлар яшаши ҳисобга олинса... Эрон эса бугун АҚШнинг “қора рўйхатида” турган давлат.\n“Курдлар яшовчи бир-иккита мамлакат заифлашса, улар истқомат қиладиган давлатлар биргаликда қўллаб келган курдларни жиловлаш чоралари ҳам заифлашади ё ҳатто бутунлай барбод бўлади” – дейди Исроилдан курдшунос профессор Офра Бенгио.\n“Курдлар эса қонунга риоя этишлари ва диний экстремизмга унчалик кўп аралашмагани боис АҚШ ва Ғарбнинг кўнглидан жой топишган. Хуллас, Ғарб курдларни қўллаши мумкин”.\nЭнг катта ташвиш Туркия бошида\nImage caption Суриядаги курдлар ўзларининг узоқ вақтдан буён ҳукумат томонидан таҳқирланиб келаётганидан шикоят қиладилар.\nКурд масаласидан энг катта хавотирга тушадиган мамлакат бу – Туркия.\nЧунки курдларнинг энг кўп қисми Туркия жанубий-шарқий минтақаларида яшашади.\nСўнги пайтларда эса Туркиядаги ПКК курд бўлгинчилари ҳаракатлари ҳам кучайган.Суриядаги курдлар эса айнанТуркиядаги ПКК билан жипс алоқада.\nУмуман, Сурия курдлари Башар ал-Ассад ҳукуматини қанчалик ёмон кўришса, ҳозир бу тузумга қарши урушаётган Сурия араб исёнкорларини ҳам шунчалик хушлашмайди.\nБуни билган Туркия эса ҳозир ўз сарҳадларидан ташқаридаги курд ҳаракатларини жиловлаш учун қўлидан келган барча дипломатик ва сиёсий қадамларга бориши мумкин.\nБироқ кузатувчиларга кўра, нима бўлмасин, ушбу минтақадаги курд масаласи ҳеч қачон ҳеч қаерга кетмайди. .\nImage caption Суриядаги нотинчликлардан қочган курдлар Ироқ Курдистонидан бошпана топишган.\n“Ҳали йирик Курдистон ҳақида гапиришга жуда эрта” – дейди олим Фаваз Гиргиз –“Аммо Туркия, Ироқ, Сурия ва Эрон курдлари қалби ва шуурида бирга яшаш орзуси чуқур ўрнашган”.\nОлимга кўра, Сурия курдларининг қандай йўл тутишлари барчага таниш ҳозирги Яқин Шарқ қиёфасини ўзгартириши мумкин.\n“Яқин Шарқдаги жуда кўплаб ҳозирги муаммоларнинг илдизи Британия ва Франция ўртасидаги 1916 йилги махфий келишув натижасидир” – дейди профессор Гиргиз –“Фаластин ва Курд масалалари бунга мисол”.\n“Чизиб берилган миллий чегаралар муайян миллат вакиллари тасаввуридаги ва ё улар истаган табиий чегара эмас”.\nТаҳлилчиларга кўра, Яқин Шарқ харитасини ўзгартириш ҳаракатлари ҳозирги йирик қудратлар тарафидан норозилик билан қаршиланиши мумкин.\n“Мабодо агар минтақа давлатлари чегаралари ўзгаришларга юз тутса, унда янгидан-янги низолар учун шарт-шароит яратилади”.\nСурия барибир Ироқ эмас\nАммо Сурия курдлари вазияти Ироқ курдларидан анча фарқ қилади. Мазкур фарқлар уларнинг ажралиб чиқиб кетишлари йўлида тўсиқ бўлиши мумкин.\n“Суриянинг ҳеч ерида курдлар кўпчилик эмас, шимолдаги “курд минтақаларида” ҳам улар нари борса 30-40% ташкил этади” – дейди АҚШлик сурияшунос Жошуа Ландис –“Улар ёнида кўпчилик сунний араблар яшашади”.\nБироқ Сурияни бошқариб келаётган Ассад оиласи ва атрофидаги элита шиа алавийларидир.\nБаъзи кузатувчиларга кўра, Сурия шимолидаги кўпчиликни ташкил этувчи сунний арабларни заифлаштириш учун ҳам Башар ал-Ассад ҳозир у ердаги курдларни ўз ҳолига ташлаб, кучларини кўрсатишларига имкон яратиб қўйган бўлиши мумкин.\nЗотан, шимолий Сурия жуда нефтга бой ва мамлакат иқтисоди учун жуда муҳим.\nҚизиғи шундаки, курдлар ва турклар орасида ҳам шиа алавийлар озмунча эмас.\nАммо Суриянинг алавий президенти Башар ал-Ассад ҳозир ўзига қарашли алавий жангариларига катта эътибор қаратаётгани айтилади.\nПрофессор Ландиснинг фикрича, Ассад Сурияни бой бериши мумкин, лекин у ҳали сиёсий саҳнада муҳим ўйинчи бўлиб қолиши эҳтимоли ҳам катта.\n“Чунки Ассаднинг алавий озчилик жамоаси барибир Сурияда сақланиб қолаверади”\n“Бу - энди Суриянинг келажаги. Ливан шундай эди, Ироқ шундай бўлди”.\nЭрон Сурия масаласида учрашув ўтказишга чақирган\nСурия исёни янги мужоҳидларни яратмоқда\nЎзбек мужоҳидлари суриялик исёнчилар сафларига қўшилмоқдами?\nБашар ал-Ассад: "Миллат тақдири хавф остида"\nСурия инқирози: Обама президент Ассадни огоҳлантирган\nАраб Давлатлари Лигаси: "Башар ал-Ассад кетиши керак"\nСурия: Ироқ ва Туркия чегарасида исёнчилар назоратни қўлга олишган\nПан Ги Мун ва Ҳиллари Клинтон Суриядаги қирғинни қоралаб чиқдилар\nБМТ расмийси: 'Сурия ички уруш ичида'\nПан Ги Мун: Сурия фуқаролар уруши хавфи остида\nСуриядаги хунрезликлар рассом мўйқаламида