Иши юришмаган ва фарзанд талаблар "Қизбиби" мажмуасини зиёрат қилади. Нега?\nЙўл олис. Жазирама қуёш атрофни аёвсиз қиздирар, Ямандан салкам олти ой олдин йўлга чиққан карвон олис олисларда кўзга ташланаётган миноралар томон интиларди.\nТуя кажавасида кетаётган Биби Робия Аллоҳдан ягона тилак — фарзанд сўрайди. Жаннатмонанд юрт Бухорога етиб келганда 21 йил интиқиб кутилган фарзанд Биби Мастурахон дунёга келади. Ёшлигидан билим ва илмга чанқоқ қизалоқнинг яна бир хислати воқеаларни олдиндан кўриш эди. Буни сезган ота-онаси уни кўчага чиқармасликка, ёмон кўздан асрашга ҳаракат қилади.\nОта онасининг вафотидан сўнг Биби Мастурахон, яъни Қизбиби ҳозирги Жондор туманида, Бухородан 30 чақирим нарида қамишдан чайлалар ясаб, атрофига қизларни тўплаб ўқита бошлайди. Шикорга чиққан Амир Фаррух чайлани кўриб, қизиқиб бу ерга келади ва сабоқ олаётган қизларни кўриб, унда мадраса бунёд этиш фикри туғилади. Ерни қазиб, хумдонлар ясаб, пишиқ ғиштдан ҳозир Қизбиби номини олган масжид ўрнида мадраса бунёд этилади, қизларнинг яшаб, сабоқ олишлари учун ҳовлини айланасига ҳужралар қурилади. Қизбиби кейинчалик ҳомийси Амир Фаррухга турмушга чиқади ва иккита фарзанд кўради. Бир ривоятда икки ўғил, бошқасида бир қиз, бир ўғилли бўлган дейилади.\nҚизлар Амир Фаррухни Оғойи бузрук, яъни араб тилида авлиёлар улуғи деб аташган. Чунки у жуда илмли бўлган. Бухоро тахти асрлар давомида талаш бўлган. Мир Араб ғойибдан Қизбибига ошиқ бўлгани ва Бухоро аҳлига савол йўллагани ҳақида тахминлар мавжуд. Саволга олиму уламолар жавоб бера олмайди, шунда сарой аёнларидан бири Бухоро хонлигининг чеккасида, чўлда бир олима яшашини, бу саволларга фақат у жавоб бера олишини айтади. Иккита чопар йўлга чиқади. Бу пайтда Қизбиби саволларга жавоб ёзиб хизматкори Ҳалим Чори бобога беради ва “Подшони чопарлари отдан тушиб ўтиришмасин, саволларига жавоб мана шу” дейди. Чопарлар ҳайрон бўлганича, жавобни олиб ортга қайтишади ва бўлган воқеани подшога айтишади.\nПодшо воқеани эшитиб ҳайрати ошади ва Қизбибини устоз сифатида тан олади. Ўша пайтда Қизбибининг турмуш ўртоғи вафот этганига 4 йил бўлганди. Подшо ғойибдан Қизбибига ошиқ бўлиб, унга совчи юборади. Чори бобо уларни мадраса остонасида кутиб олиб, Қизбибининг жавоби тайёр эканлигини “У бир марта турмуш қуриб, қайта эрга чиқмаслигини, бундан ташқари подшо уни “устози” деб тан олган экан, шогирди билан бирга яшай олмаслигини, мен у кишига номаҳрам”, деган сўзларини етказади. Буни эшитган подшо ғазабланиб, совчиларни қайта жўнатади ва “ошиқ ёш ёки қари бўлсин ошиқлигича қолади” деган гапларини Қизбибига етказишни буюради.\nЧопарлар ҳали келиб улгурмасидан Чори бобо яна уларга пешвоз чиқиб, “Қизбиби айтдилар, зудлик билан ортга қайтар экансизлар, чунки подшои олам жон талвасасида, уни тирик кўришга улгурмаслигингиз мумкин” дейди. Совчилар кулиб, “ахир биз хайрлашганимизда подшо соппа-соғ” эдилар, дейишади. Ортга қайтган совчилар ҳақиқатан ҳам ёш подшоҳни вафот этганидан хабардор бўлиб, ҳайрон қолишади. Подшо тупроққа қўйилгач, вазиру уламолар “Қизбиби ёш подшоҳимизни жоду қилиб ўлдирди, бориб қизларни банди қилинглар, мадрасани эса кулини кўкка совуринглар” дея аскарларни жўнатишади. Бундан ғойибдан хабар топган Қизбиби Ҳалим Чори бобога қирқта қизларни олиб чўлга қочишга буюради. Ўзи эса иккита шогирди билан ичкарига беркиниб, “Эй Аллоҳим биз жонимизни ҳаққа топширдик, омонатимизни қабул қилгин” дея илтижо қилишади ва мадраса худди бу ерда ҳеч ким яшамагандек қаровсиз ҳолатга келиб қолади.\nРивоятларда турли хил вазиятлар келтирилади. Биттасида Қизбиби ўзининг икки шогирди билан бир бирини ювиб кафанланган деса, иккинчисида ўша ҳужрада тўсатдан ғойиб бўлишган, дейилади. Подшо аскарлари мадрасага келиб, ҳувиллаб ётган масканни кўриб, ҳеч кимни топа олмагач, қизларни чўлга қочган дея гумон қилиб, орқаларидан қувишади. Бу орада Ҳалим бобо даштдаги тошлар орасида бир ғорни кўриб, қизлар унга кириши билан, ғорнинг оғзи ёпилади, Ҳалим бобонинг ёнида эса ўн ўнбешта қўй пайдо бўлиб, у чўпон ҳолида ғорнинг олдида ўтиради. Аскарлар уни ушлаб, сўроққа тутишади. Шунда Ҳалим бобо: “Мен бутун умр шу ерда яшаб, чўпонлик қиламан, аммо на бу ерда, на қаровсиз мадрасада бир неча йилдан буён бирон зот яшаганини кўрганим йўқ. Сиз кўрган қизлар фаришталар бўлган” деганидан сўнг, жангчилар ичида Қизбибининг олдига келиб кетган чопарлар “У кўрмай туриб подшони саволига жавоб берди, ҳали келмасимиздан унинг ўлганини айтди, ҳақиқатдан ҳам бу аёл ва қизлар ё авлиё ёки фаришта бўлса керак” дея ортга қайтишади. Бобо вафот этгач, шу мадраса пойига дафн этилган.\nМазкур ривоят, Жондор тумани «Ромиш» МФЙдаги аҳолининг аксариятида оғиздан-оғизга кўчиб келмоқда.\nТарихий манбаларга кўра мазкур жой билан боғлиқ бир неча ривоятлар мавжуд. Уларнинг бир нечтаси “Қизбиби” жомеъ масжиди имом хатиби Асқад Раҳмонов томонидан тўпланган. Биринчи қадимий ривоятга кўра, Қизбиби Сулаймоннинг қизи ҳисобланади. Иккинчи ривоят бўйича, Қизбиби хонақоҳи Бухородаги Мир Араб мадрасаси билан бир пайтда, яъни XVI асрнинг 30-йилларида барпо этилган ва мадрасани қурган қурувчи томонидан Қизбибига юборилган совчилик муваффақият қозона олмаган. Ушбу маълумотни “Мазҳар ал-ажойиб ва мажмуа ал-ғаройиб” (Ажойиб воқеалар мажмуаси) асари муаллифи тасдиқлайди. Нақшбандия тариқати маҳаллий тармоқларидан бирининг муршидаси Мастурахоним ёки Оғойи Бузрук ушбу мансабни Шайх Шоди Ғидйути ва унинг рафиқасидан сўнг эгаллайди. У бобоси ва отаси тарафидан муршид(а)лик руҳида тарбияланади. Унинг муридлари орасида эркак ва аёллар, жумладан, Мўғул – хоним (ёки Ойша-хоним), яъни Бобурнинг опаси – Шайбонийхоннинг рафиқаси ҳам бор эди. Қизбиби ҳижрий 929 йил 16 рамазонда, милодий 1523 йил 30 июлда вафот этади.\nУчинчи ривоят Мирзо Шариф билан Биби Шарифанинг турмуш қургани тўғрисида хабар беради. Биби Шарифа яқин орада қиз кўришини ва у қиз 14 ёшгача ота-онаси билан бирга яшашини, сўнгра ота-она уйини тарк этиб, олима бўлишини, сўнгра эса “Оғойи Бузрук” деган жойга бориб, у ерда Худо ва одамлар ўртасида воситачилик қилиб умргузаронлик қилишини башорат қилади. Дарҳақиқат, дунёга келган Биби Ҳанифа исмли қиз 14 ёшида савод эгаллаб, онаси башорат қилган жойга келиб ўрнашади ва ўзини ибодат ва табобатга бағишлайди. Кунларнинг бирида у ҳужралардан бирига кириб, йўқолиб қолади. Аёллар ҳар жума куни муайян бир жойга унинг учун сув, қатиқ ва тароқ олиб келишган. Қизбиби ҳеч кимга кўринмай, ювинган. Бир сўфий Қизбиби билан одамлар ўртасида воситачилик қилади. Бу сўфий кейинчалик хонақоҳ биноларининг бирида дафн қилинади.\n“Қизбиби” ёки Оғойи Бузрук аёллар хонақоси Бухоро вилояти Жондор туманида, Бухоро шаҳридан 30 километр узоқликда жойлашган. Майдони 0,5 гектар. Мажмуа бинолари асосан XIX аср давомида қад кўтарган ва тўрт ҳовли атрофида жойлашган.\nҚишги ва ёзги хоналардан ташкил топган улкан гумбазли масжид-хонақоҳ баланд бўлиб, мажмуани бирлаштириб туради. Унинг силлиқланган ғиштлар билан безатилган маҳобатли пештоқли олд томони Шарққа, Қизбиби мозорига қараган. Кичик пештоқли Шимолий олд томони уч томондан ҳужралар билан ўралган ибодатхона ҳовлиси билан туташ. Ҳужраларда ўчоқсимон печ ва ташнов мавжуд бўлиб, улар зиёратчиларнинг бу ерда узоқ муддат истиқомат қилишига мўлжалланган. Хонақоҳнинг Жанубий қисмига зиёратчиларнинг қисқа муддатли туришига мослаштирилган дарвозахонали ҳовли туташтирилган. Қибла деворда, меҳробнинг икки томони бўйлаб, шифобахш сувли қудуққа чиқадиган икки эшик ўрни бўлган. Ушбу қисмда ҳаммом ва таҳоратхона қурилгандан сўнг, эшиклар ўрни суваб ташланган. Қизбиби мозори тахминан XVIII аср охирларида икки хилхонали этиб қурилган мақбарага эга.\nҚизбиби мақбарасининг Жанубида мозорга ўтишни махсус қийинлаштирадиган бир қанча иморатлар барпо этилган. Шунингдек, бу ерда меҳмонхона, аёллар масжиди ва ҳовличалар бўлган. Уларнинг мақбарадан ташқари барчаси ХХ асрнинг 30-йилларида бузиб ташланган. Мақбара ва хонақоҳнинг аёлларга мўлжалланган қисмига эркаклар ҳеч қачон кирмаган. Бу одат ҳозиргача сақланмоқда. Мажмуани Шимолий шарқ томондан ошхона ёки ҳалимхона ва хўжалик ҳовлиси ўраб туради. Бу ерда кўплаб ўчоқ ва тандирлар жойлашган. Шунингдек, уй-рўзғор анжомлари, жумладан, ҳалиса (ҳалим) тайёрлаш учун катта қозонлар сақланган. Номи бизга номаълум саховатпеша шахс томонидан 1913-1914 йилларда мажмуанинг аёллар қисми ва ошхона қурилади. Бунинг учун мажмуа яқинида хумдон қурилиб, унда “салдоти”, “европача” деб аталган машҳур тўғри бурчакли ғиштлар пиширилган. Хонақоҳнинг ташқи тарафида, бош кириш жойига яқин ерда жойлашган бинода деворга занжирбанд қилинган руҳий хаста кишилар сақланган.\nАфсоналар пардаси ортидаги “Қизбиби” мана шундай тарихга эга. Бугунги кунда Қизбиби қабри фарзанд, бахт талаблар, ишлари юришмаган, узоқ сафарга кетадиган зиёратчилар ихлосидадир.\nЗиёратгоҳ атрофи ободонлаштирилиб, республикамиз ва хориждан сайёҳларни жалб қилиш учун ушбу бетакрор, ўзига хос тарихга эга, афсоналар пардаси билан ўралган мажмуани кенгроқ тарғиб этиш лозим.\nЎзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги ҳамда Бухоро вилояти ҳокимлигининг 2018 йил 21 апрелдаги Бухоро вилоятидаги сайёҳларни жалб қилиш жиҳатидан юқори салоҳиятга эга бўлган моддий маданий мерос объектлари ва зиёратгоҳларда амалга ошириладиган ишларнинг тармоқ жадвали ишлаб чиқилган бўлиб, мазкур “Қизбиби” зиёратгоҳини ҳам мукаммал таъмирлаш режалаштирилган.\nQo'shilgan sana:2020-03-10 O'zgartirilgan sana:2020-03-10


Асарда келтирилган фикрлар, ғоялар Европа адабиёти эмас, балки Шарқ адабиётидан илҳомланиб ёзилганини кўришимиз мумкин. Масалан, инсон танасининг отга қиёсланишини биз Мавлоно Жалолиддин Румийнинг «Ичиндаги ичиндадур» асарида кўрамиз.\n«Қарор қабул қилинг» номли 1-қонунда келтирилган жилға ҳақидаги ҳикоя ҳам Шарқ адабиётида кўп учрайди: «Бир кичик жилға бор экан. У улкан чўлнинг четигача оқиб борибди. Шунда у: «Қўрқма! Олдинга қараб оқавер» деган товуш эшитибди. Бироқ жилға учун янги ва синалмаган ерга кириш жуда қўрқинчли эди. У ўзгаришлардан чўчирди. Албатта, унинг янада каттароқ дарё, денгиз сифатида қизиқроқ ҳаёт кечиргиси келар, лекин таваккал қилиб ўзида ниманидир ўзгартиришдан қўрқарди.\nБироқ бояги товуш яна жаранглабди: «Агар ҳозир олға қадам босмасанг, нималарга қодир эканингни ҳеч қачон билмайсан. Шунчаки ишон, янги ҳаётда ҳам сенга яхши бўлади. Тинчлан ва илгарига оқ».\nШунда жилға олға оқишга қарор қилибди. У анча қийналибди. Чўлнинг жазирамаси унинг жамики сувини буғлатиб юборибди. Унинг зарралари осмонга кўтарилиб, булутга айланибди. Шамол булутни бир неча кун чўл устидан ҳайдаб ўтибди ва денгизга етибди. У ерда ёмғир бўлиб денгизга қуйилибди.\nЖилғанинг ҳаёти энди ўзи орзу қилганидан ҳам ёрқинроқ ўта бошлабди. Денгиз тўлқинларида узоқ-узоқларга кетар экан, у жилмайганча ўйлабди: «Ҳаётим бир неча марта ўзгарди, лекин ана энди мен ўзимга айландим».\nҲар бир ўтаётган кунга шукроналик келтириш ҳаётнинг қадрига етишга, инсоннинг ўзида мавжуд неъматларни ўйлашига ёрдам беради: «Ёмғир остида ҳуштак чалиб ҳиргойи қилувчи ва доим жилмайиб юрувчи омадли ва бахтли инсонлар эга бўлган сир сизга маълумми? Бу сир шундан иборатки, улар ҳар онни мўъжиза сифатида қабул қилишади ва шу он учун шукроналар айтишади.\nБугунги кун – сиз севадиган ва сизни севувчи инсонлар, ҳаёт сизга берган ўша мўъжаз лаҳзалар учун шукроналар айтиш учун имкониятингиздир. Қанчалик кўп мўъжизаларни сиз одатдаги сингари қабул қилаётганингизни тушунишга ҳаракат қилинг».\nАсарда инсон танқидларга қандай муносабат билдириши кераклиги айтилган. Масалан, «Бировнинг уйидан чиққанингизда оёқ кийимингизни қоқиб ташланг...»\nҲар биримиз катта мармартарош ва унга ишлов берадиган тош билан дунёга келганмиз. Биз бутун умр шу тошни ўзимиз билан судраб юришимиз ёки унга ажойиб шакл беришимиз мумкин.\nАсарда энг кўп такрорланадиган жумла «Бугун мен билан бўлиши мумкин бўлган ягона ҳодиса – яна бир кунни мазмунли яшаганим!» Ҳар биримиз кун якунида ана шу сўзларни айта олсак, кунимиз бесамар кетмаган бўлар эди.\n🕔23:49, 03.12.2020 ✔606\n🕔09:49, 30.10.2020 ✔875\n🕔09:48, 30.10.2020 ✔887\n✔ 606 🕔 23:49, 03.12.2020\n✔ 875 🕔 09:49, 30.10.2020\n✔ 887 🕔 09:48, 30.10.2020\n✔ 987 🕔 10:29, 23.10.2020


Чубаров Қрим тақдирининг туб халқ билан ҳисоблашмай ҳал қилинишига қарши\nҚрим татарлари мажлиси раиси Рефат Чубаров матбуот анжуманида баёнот бермоқда, Симферополь, 2014 йилнинг 17 марти.\nҚрим татарлари мажлиси раиси Рефат Чубаров Қрим бўйича асосий қарорлар қрим татарлари иштирокисиз қабул қилинишини йўл қўйиб бўлмас иш, деб ҳисоблайди.\n“Яриморолнинг туб аҳолиси бўлмиш қрим татарларининг бевосита иштирокисиз Қрим тақдирини ҳал қилишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ”, дея баёнот берди Рефат Чубаров кеча Симферополь шаҳрида ўтказилган матбуот анжуманида.\nЧубаров қрим татарлари ва уларнинг вакиллик органлари бўлмиш Қурултой ва Мажлис томонидан муҳокама қилинмаган ҳар қандай ташаббус тамоман рад этилишини билдирди.\nУ Қримдаги ҳозирги ҳокимиятнинг 16 март куни ўтказилган референдум асосида қабул қилган қарори қрим татарлари қарашини ифода қилмаслигини урғулади ва яриморолнинг ўзини ҳокимият деб атаётган одамлари хатти-ҳаракатини узурпация, деб баҳолади.\nЧубаров фикрича, Қрим атрофида юзага келган ҳозирги можаро глобал муаммо бўлиб ҳисобланади ва уни халқаро ташкилотлар иштирокисиз ҳал қилиш мумкин эмас.\n“Бугунги кунда бу борадаги барча масъулият Бирлашган миллатлар ташкилоти ҳамда Европа Иттифоқи, Европа Кенгаши, ЕХҲТ каби давлатлараро бирлашмаларга қўшилган ҳар бир давлат зиммасига тушади. Бу глобал можародан чиқиб кетишнинг муносиб йўлини давлатлар ва уларнинг бирлашмалари топиши лозим. Одамлар бу можарони мустақил равишда ҳал қила олмайдилар”, деб ҳисоблайди қрим татарлари мажлиси раҳбари Рефат Чубаров.