Зулфия Қуролбой қизи. Касал қуш (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиЗулфия Қуролбой қизи (1966)Зулфия Қуролбой қизи. Касал қуш (ҳикоя)\nЧоп этилган 18.04.2015 МуаллифZiyouz.uz\n“Бугун ҳам кечгача сенинг қўнғироғингни кутдим.\nСиҳатгоҳга келганимга олти ой бўлди, шу вақт ичида деярли ҳар куни хабар кутаман, лекин сен жимсан.\nБу аҳволда ақлдан озиш ҳеч гапмас. Бўлди, энди кутмайман, дейман-у, қўл телефонимни отиб юбориб, ҳамшира Ойдинойнинг ҳай-ҳайлашига қарамай, ҳовлига чиқиб кетаман. “Ҳаво совуқ, ташқарига чиқишингиз мумкин эмас!” дейди Ойдиной ортимдан югуриб келиб. Мен ҳечқиси йўқ, дегандай кулиб қўйиб йўлимда давом этаман. “Дўхтир мени ўлдиради!” деб қолади у ваҳима ичида. Ойдиной тўладан келган, очиқ юз, жонсарак жувон. Унга ачинаман. Оғир хаста эканликларига қарамай бурчак-бурчакка биқиниб олиб гоҳ чекаётган, гоҳ шаробхўрлик қилаётган ёки уйларига қочиб кетишга уринаётган “қулоқсиз” беморларнинг кетидан югуриб юриш ҳамшираларга ҳам осонмас. Ахир улар… маошига қўшимча ҳақ тўлангани сабаб бу сиҳатгоҳда ишлашга рози бўлишган. Лекин бизникилар жуда антиқа-да ўзи, касалхонага оҳ-воҳ қилиб келишади-да, аҳволлари сал ўнгланса бас, дўхтирларнинг кўзини шамғалат қилиб, уйларига жўнаб қолиш пайида бўлишади. Оқибатини ўйлашмайди. Фақат қари-қартанг беморларгина ташқарига чиқишмайди, хоналарига қамалиб олишган, уларга барибир энди, баъзилари уззукун қув-қув йўталишади, баъзилари иситмадан алаҳлаб ётишади, бундай ҳаётнинг бир лаҳзасига қараб, унинг давомини, эртасини тасаввур қилиш қийин эмас.\nҚариялардан биргина Усмон чол дегани сал бардам. Ёки ўзини бардам кўрсатади. Юзи шунчалик озғинки, бир қўлнинг кафтига жо бўлгудек, вужуди гўё ўз гўштини еб жонини сақлаб тургандай юпқа, сарғимтир териси устихонига ёпишиб кетган рамақижон, нақ тирик арвоҳ дейсиз, лекин у ҳам менга ўхшаб ҳар куни сиҳатгоҳ ҳовлисига чиқмаса туролмайдиганлардан.\nЧол унчалик қув эмас, аммо сергаплиги одамнинг тез жонига тегади.\n– Биззи дардимиз дунёдаги дардлар ичида энг безиёни аслида, – деб мақтанишни яхши кўради чол. – Мана, ўзингиз ўйланг, сариқ касал ҳам, сахарнийлар ҳам бир умр диета қилиб ўтишга мажбур. Спиртни-ку бир грамм ҳам оғизга олиш мумкинмас! Бу энг оғир жазо-да одам учун. Кўнглинг тусаган нарса олдингда турсаю сен ея олмасанг, ича олмасанг! – чол нурсиз, сарғайган кўзларини суҳбатдошига тикиб бир неча сония жим туриб қолади, кейин яна ўзининг дардини ардоқлай бошлайди: – Аммо бизники миравой касал! Истаган нарсангни ейсан-ичасан, парҳез-марҳез деган нарсани билмайсан!\nУсмон чол сиҳатгоҳга мендан олдинроқ келган. Мана, ярим йилдан ошдики, бирорта қариндоши йўқлаганини кўрмадим. Ҳамшираларнинг гапига қараганда, унинг ўғил-қизлари бор эмиш, катта-катта жойларда ишлармиш. Ора-сира қўнғироқ қилишиб, чолнинг аҳволини сўраб туришармиш. Ҳатто азбаройи оталарининг ҳурмати ва яна сиҳатгоҳ маъмуриятининг илтимосига кўра, гоҳ-гоҳида ўзларининг мурувватли қўлларини узатиб ҳам туришаркан. Шунинг учун ҳамшираю дўхтирлар олдида чолнинг ҳурмати баланд. Ёлғиз ўзига алоҳида хона берилган. Чол ўз уйида яшаётгандай яшайди. Аммо ўғиллари негадир уни кўргани келишмайди. Чол бўлса буни сездирмайди. Худди ҳеч кимни кўришга зор эмасдай тутади ўзини. Янглишмасам, икки ҳафта бўлиб қолди-ёв, бош дўхтир чолнинг ўғилларига қўнғироқ қилиб, уни уйларига олиб кетишлари мумкинлигини айтибди. Ўғиллардан эса дарак бўлмабди. Бош дўхтир қув одам, ўйлаб кўриб, ҳийла ишлатибди: “Отангизни нари борса уч ҳафталик умри қолди, келиб олиб кетсангиз яхши бўларди, ҳар қалай сўнгги дамда одам яқинлари қуршовида оёғини узатгани маъқул.” Эртаси куниёқ баҳайбат машиналарда чолнинг ўғиллари етиб келишди. Миннатдорчилик ифодаси бўлса керак, улар сиҳатгоҳ маъмурияти ва беморларга каттагина зиёфат беришди. Концерт уюштиришди. Шу куни, айниқса, беморларнинг роса бити тўкилди. Ҳатто хоналарига қамалиб олган қари-қартанглар ҳам зиёфатда қўр тўкиб ўтиришди. Ўйин-кулгига иштиёқ одамзоднинг қонида борлиги рост. Ўзлари ўлим остонасида туришибди-ю… Чолнинг олдида гапиришмаса-да, орқаворатдан унинг ўғилларини бемеҳрликда айблаб юрганлар энди уларга ҳурмат, айрича эҳтиром билан қарардилар. Зиёфат ва концертдан кейин ўғиллари олиб келган янги уст-бошларни чолга кийдиришиб, олиб кетишга тараддудланишди. Бироқ! Бироқ қайсар чол кетмайман, деб туриб олса де! Ўғиллари бир нималар деб ялиниб-ёлворишди, қаттиқроқ гапиришди ҳам, аммо ўжар чол барибир кўнмади.\nШу куни кечаси юрагим сиқилиб, йўлакка чиқсам… дераза олдида Усмон чол ташқарига қараганча ўй суриб турибди. Мени пайқамадиям…\nЭртаси куни чол анча ҳардамхаёл бўлиб юрди. Негадир мақтанмади ҳам. Аммо кечга яқин дўнглик устига чиқиб, ёнимга ўтираркан чуқур хўрсиниб қўйди-да:\n– Бу дунё шунақа экан-да, – деди.\nЧолнинг ҳасратлашгиси келганини тушундим.\n– Бир умр пахта зовутда, чанг-тўзон ичида ишладим, – дея давом этди у бир пасдан кейин. – Яхши тўлашарди… Хотиним раҳматли неча марта айтди, ўпкангиз микробга тўлиб кетди-ку деб. Аммо парво қилмадим… – чол бир лаҳза жимиб қолди, кейин мақтангандай бўлиб яна давом этди: – Катта ўғлимни банкка ишга жойлаш учун ўн минг сарфлаганман вақтида. Кичигини корхона директорлигига ўтқазиш учун ҳам шу атрофда харажат қилдим. Мен бу пулларни ўпкамга ўтирган чанг зарраларидай мисқоллаб йиққанман. Мана, ҳозир ўғилларимнинг пичоғи мой устида. Улар учун ўн минг ҳеч нарсамас! Аммо… мендан ирганишади уйда бўлсам. Болаларини яқинимга йўлатишмайди. Келинларим уйда ниқоб тутиб юришади…\nБирдан чол ҳўнграб юборди. Худди ёш боладай қоқсуяк елкалари силкиниб, ҳўнг-ҳўнг йиғларди.\nЎрнимдан туриб хонамга кириб кетдим. Чолга тассалли беролмадим. Шунча кўнгилсизликлар ва кўргуликлардан кейин ҳам унинг шу оламда яшаб юргани ўзи катта гап.\nТунов куни эса… сиҳатгоҳдан қочиб чиққан ёш жувонни ярим йўлда тутволишиб, қайтариб келишди. Жувон эри билан тўрт йил яшаган, фарзанд кўришмаган, бу камлик қилгандай эри автоҳалокатга учраб оламдан ўтган, аёл кўп ўтмай юқумли касалликка чалинган. Бу ерга келганидан кейин жувон ўзини анча яхши ҳис қилган, аммо қариндошлари уни уйга олиб кетишга шошилмаётганмиш, яна бир оз даволансин, деб ташлаб кетишганмиш. Дарвоқе, яна бир гап, аёл ҳомиладор экан. Шу ерда даволанаётган бемор йигитлардан бири билан учрашиб юргани ҳақида у-бу қулоғимга чалинганди. Дўхтирларни билмадим-у, аммо ҳамшираларнинг ҳам бу сирдан хабари бўлган, лекин қатъий чора кўришмаган, фақат… жувонга ҳомиладор бўлиб қолишдан сақланиши лозимлигини тайинлашган, холос.\nКечанинг ўзидаёқ жувонни аборт қилишди. Ҳомиладорлик аёлнинг касалини ривожлантириб юборармиш.\nАлбатта, аёлнинг бу қилиғи яхшимас. Ўзбекчиликка тўғри келмайди. Лекин аёлнинг икки йилдан буён шу ерда яшаши, яқинлари хабар олмай қўйгани ва энг даҳшатлиси, ўлимга маҳкумлигини ўйлаб, унинг бу дунёдан ном-нишонсиз кетмаслиги учун қилган ҳаракатини тушунса бўлади.\nОперациядан кейин жувонни кўрмагандим, аммо эрталаб йўлакдан ўтаётиб ёпиқ эшик ортидан унинг йиғисини эшитдим. Бу сўнгги илинжидан ҳам айрилиб қисматга бош эгган аёлнинг таслимият йиғиси эди.\nҲовлидаги ўриндиқда юзи қордай оқарган йигит ўтирарди.\nМен ундан жувоннинг аҳволини сўрадим.\n– Билмадим, хонасига ҳеч кимни киритмаяпти, – деди йигит ўйчан оҳангда. – Кейинги вақтда ундан бахтиёр одам йўқ эди. Энди нима бўлади?..\n– Дўхтирлар учун унинг ҳаёти муҳим, – дедим бошқа бирор бир таскин берувчи сўз тополмаганимдан қийналиб.\n– Ҳа, – деди йигит кимгадир жаҳл қилгандай бўлиб. – Кимдир яшаши учун кимдир ўз ўрнини бўшатиб бериши керак, шекилли. Ҳатто туғилмай туриб…\nНачора… ҳаёт ҳамиша бечораҳол кишилар устидан ғалаба қозониб келган. Лекин барибир одамга алам қилади, қисматнинг нима ҳаққи бор одамни бунчалик азобларга солишга?..\nАйтганча, бу ерда жуда ажойиб ёш жуфтлик бор. Қараб одамнинг ҳаваси келади, айтишларича, жувон дарди бедавонинг оғир формаси билан оғригани маълум бўлгач, турган гапки, бу ёққа юборилган. Орадан икки ҳафта ўтиб… унинг эри келган ва ўша кундан буён улар бирга эмишлар. Энг қизиғи, йигит бу ерга келмасидан аввал мутлақо соғлом бўлган.\nЙигитнинг қилиғи кўпчиликни ҳам ҳайрон қолдирди, ҳам ғашини келтирди. Айниқса Усмон чолнинг қаттиқ жаҳли чиқди.\n– Ҳаётнинг қадрига етмаган тентак! – дерди у ҳар гал йигитни кўрганда.\nБитта аёлни деб ўзидан кечиш… ҳақиқатан ҳам ажабланарли. Айниқса дўхтирларнинг жаҳллари чиққанини кўрсангиз эди! Улар бир неча марта йигитни ҳайдаб чиқаришди, ҳатто жувоннинг ўзи ҳам эрининг бу ерда бўлишини истамай, уни хонасига киритмасди; бечора йигит касалхона ташқарисида, темир панжаралар атрофини айланиб юриш билан кунни ўтказар, лекин кечки обходдан кейин врачларнинг ҳам, қоровулнинг ҳам кўзини шамғалат қилиб, панжарадан ошиб ўтиб ичкарига кириб келаверарди. Қизиқ, бу ерда соғлом одамнинг юқумли дардга чалиниб, яримжон бўлиб қолиши икки карра иккидай маълум-ку. Йигит кейинчалик афсусланмасмикин?\nТез орада кутилган нохушлик рўй берди: бебош йигит ҳам дардга чалинди.\n– Иккаламиз ҳам етимхонада катта бўлганмиз. Тарбиячимнинг гапига қараганда, иккаламизни бир кунда етимхонага ташлаб кетишган экан. Бирга катта бўлдик, муштдай бошимиздан ҳаётнинг аччиқ-чучугини бирга тотдик. Лекин хасталик биринчи бўлиб уни танлади. Мен шундан хафа эдим. Мана, энди иккаламиз ҳам тенгмиз, – деди у бир куни кечки пайт ҳовлида дуч келиб қолганимизда менга. – Тўғрисини айтсам, шу вақтгача хотиним олдида хижолатда эдим…\nЙигит самимий сўзлади. Шубҳаларим тарқаб кетди. Ахир бундай одамлар ҳеч қачон афсусланмайдилар. Аммо Усмон чолнинг йигитга муносабати барибир ўзгармади:\n– Олифта қуруқ!\nФақат ҳамшира Ойдиной йигитга айрича ҳурмат билан қарарди.\n– Менимча улар ҳеч қачон ўзларини ёлғиз ҳис қилмасалар керак. Ҳатто сўнгги дақиқада ҳам, – дейди у эрталаблари боғда айланиб юрган эр-хотинга ҳавас билан боқиб. Кейин бирдан маҳзун тортиб қолади.\nҲа, Ойдиной ҳақ. Тақдир тузалмас дард ҳамда ўлимни рўкач қилиб, инсонни маҳв этишга шай турганда ҳам ёшлик ва муҳаббатнинг кўзига ҳар қандай хавф-хатар ажабтовур саргузаштдай туюлаверади… Афсуски менинг ҳаётим унчалик ҳавас қилгудай эмас. Бунинг устига ёш ҳам, кекса ҳам эмасман, ичмайман, чекмайман, қарта ҳам ўйнамайман. Касалликка таслим ҳам бўлмоқчимасман. Тўғри, дастлабки кунлар сиқилиб кетганимдан ҳаммасига қўл силтаб, узоқ-узоқларга кетворишни ўйлаганман, ахир бегона жойда биринчи кунни ўтказиш ҳаммага ҳам оғир бўлади, афсуски, журъатим етмади. Ахир қаергаям борардим? Энди мен шунчаки касалга чалинган одам эмас, нақ касалликнинг ўзи эдим. Тасаввур қил-а, шаҳар-қишлоқлар бўйлаб уйма уй бош суқиб юрган тирик вирусни!\nЭнди менга соғлом одамлар орасида яшаш мумкин эмас!\nШунинг учун ҳам сиқилиб кетган вақтларимда қадам ташлашга ҳолим келса бас, ҳаво соғлиғимга тўғри келадими-йўқми, ташқарига чиқиб кетавераман. “Сиз сиҳатгоҳдаги энг беозор беморсиз”, дейишади ҳамширалар. Беозор эмиш. Қартабозлару қочоқларга нисбатан бўлса керак-да!\nБиласанми, хоҳ ишон, хоҳ ишонма, бу ерда қартабозлик шунақанги авжига чиққан! Уларни алоҳида бир гуруҳ деса ҳам бўлади. Бор-йўғи беш киши. Қолганлар шунчаки томошабин.\nКечки обходдан кейин дўхтиру ҳамширалар ўз катакларига даф бўлгач, Миркомил деганининг палатаси одамга тўлиб кетади.\nҚартабозлар эса ўртадаги стол атрофида ўтиришади.\nАввалига ўйин шунчаки эрмакдай бошланади. Мақсад бойлик тўплаш ва фойда кўриш эмас, асло. Шунчаки вақт ўтказиш. Ахир бу ерда беморлар учун ҳамма нарса текин. Бироқ аста-секин ўйин кескинлаша бошлайди. Буни ўйинчиларнинг қиёфасидан билса ҳам бўлади. Ўйинчиларнинг сарғайган юзлари аввалига бўғриқади, қизаради, кейин қарашлари ўзгаради. Ўйин ўртасига етганида бир-бирларига шундай важоҳат билан қарашадики, уларни совуққонлик билан кузатиб турган ҳар қандай одамнинг ҳам жазаваси қўзиб кетади.\n– Миркомил, бос! Туз сенда, билиб турибмиз, туз сенда!\n– Саидғани, ўлиб қолдингми, нима бало!\n– Э, лапашанг…\nТомошабинларнинг ҳаяжонли хитоблари ўйинчиларни қутуртириб юборади. Улар энди шунчаки вақт ўтказиш учун эмас, кўпроқ пул ютиб олиш ҳаракатига тушиб қолишади. Ўзларининг хаста эканликларини ҳам унутиб юборишади.\nАзалдан бир-биридан нималарнидир тортиб олиш истаги, одамзоднинг қонида бор деган гап тўғри-да, шекилли.\nБилмадим, бу ўйиннинг ҳам ўзига яраша сир-асрори борми, қанчалик диққат билан тикилмайин тагига етолмадим, лекин ҳар гал Миркомил деганининг қўли баланд келиши рост.\n– Бор, ҳамширадан спирт опке, – деб буюради Миркомил ўйин ниҳоясига етгач ёнидаги ҳамхоналаридан бирига. – Мени айтди десанг, тозасидан беради.\nТомоғи тақиллаб турганлар секингина қийқириб юборишади.\nКейин маишат бошланади.\nМиркомил ўзи жиккаккина, қуриб қолган тарашадай бир одам, аммо дами баланд. Айтишларича, ҳатто дўхтирлар ҳам унга қаттиқ гапиришга ботинишмас экан. Лекин тезда маст бўлиб қолади.\nАна шундан кейин унинг ҳўнг-ҳўнг йиғлашини кўрсанг.\n– Туз ҳамиша менда бўлган… Мен ҳамиша ютиб келганман! Лекин бу пулларни нима қиламан? – дейди у йиғламсираганча стол устида сочилиб ётган пулларга қараб. – Нима қиламан? Бу пуллар аллақачон чириб бошлаган ўпкамни тузатиб юборармиди!.. Эҳ, онасини… бу дунёни. Қуй! – Миркомил шериклари тўлдирган қадаҳни бир кўтаришда бўшатгач, чуқур уҳ тортиб қўяди-да, энди йиғламасдан, аммо ажабланган кўйи гапини давом эттиради: – Ўпкам узилиб тушадигандай қаттиқроқ йўталишгаям қўрқаман, лекин барибир ичавераман, шунча ичсам ҳам ҳайронман, нима учун худо мени асраяпти! Энди менинг ҳеч кимга керагим йўқ-ку…\nЭртасига унинг аҳволи оғирлашиб қолганини эшитаман, уч-тўрт кун кўринмай қолади, аммо ҳафта-ўн кундан кейин қарасам, яна унинг палатасига одам тўплана бошлайди…\nОдатда, эрталабки уколдан кейин икки-уч соат тўшакда ётишим керак, лекин қанчалик “беозор” бўлишимга қарамай, бунга риоя қилмайман. Тўғри, аҳволим унчалик яхши эмас, дарди бедаво билан топишиб, қадрдонлашиб қолганимдан буён у мени сира ўз ҳолимга қўймайди. Печакдай ёпишиб олган. Ўтган йили аҳволим пича дуруст эди. Ҳар қалай ўзимизнинг туман касалхонасида бир-икки ой даволаниб чиқиб, яна ишлаб юргандим. Бироқ… ким ўйлабди, қадрдон “дўстим” мендан айрилишни истамай, бутун борлиғимни эгаллаб, болалаб-урчиб кетганини! Кейинги вақтларда вужудим гўё ўзини ўзи кемириб-еяётгандай этим устихонимга ёпишиб, озиб кетгандим, бунинг устига иситма, йўтал… Туман касалхонасида ётиб даволаниб бир оз ўзимга келгандай бўлдим, аммо дўхтирлардан соғлом одамлар орасида яшашим сира мумкин эмаслигини, акс ҳолда уларни ҳам хароб қилиб қўйишим мумкинлигини, иложи бўлса, бирорта сиҳатгоҳда узоқ вақт даволанишим (аслида, умримнинг қолган қисмини ўша ерда ўтказишим) лозимлигини эшитиб дунё кўзимга қоронғи бўлиб кетди. Мен ўзимни ташлаб юбормаслик учун базўр оёқда турардим. Рости, бу ёғи.. бунчалик тезлашиб кетади деб ўйламагандим. Аммо барибир дош беролмадим, совуқ хабар неча йиллардан буён дард билан олиша-олиша толиққан вужудим ва азоб чеккан қалбимни тўсатдан, кутилмаганда поралаб юбордики, натижада қаерда эканлигимни ҳам унутиб, бор-йўғидан айрилган одамдай ўтириб қолдим. “Узоққа бормай, шу атрофдаги бирорта сиҳатгоҳда даволансам бўлмайдими?” деб сўрадим бир оздан кейин ўзимни тутиб, аммо дўхтир дарҳол рад этди бу фикримни. Хотиним ҳам шоша-пиша уни қувватлади: “Харажатини ўйламанг, ҳаммасини ўзим тўғрилайман, сиз фақат рози бўлсангиз, бас!” Ялт этиб қарадим хотинимга. У лабини тишлаганча нари кетди. Майли, кетиш керак бўлса, кетамиз-да. Хотинимга ҳам осонмас, уни тушунишга ҳаракат қилдим, ахир қачонгача… кийимидан тортиб қўл артадиган сочиғигача бошқа-бошқа бўлган одам билан юрак ҳовучлаб яшайди. Ҳар куни идиш-товоғу хона полидан тортиб, эшик-деразаларгача ўн фоизлик хлорли сув билан артавериш унинг ҳам жонига теккандир. Мен хотинимнинг хлорли сувда обдон пишган, оқариб, пўст ташлай бошлаган қўллари шилиниб қонаб кетганидан ҳатто пиёлани ҳам ушлай олмаганини, шу ҳолида ҳам ўз бурчини сидқидилдан адо этганини, болаларидан ёрдам кутмаганини қадрлайман. Ахир юқумли дард болаларга ҳам ўтиб кетиши мумкин-ку. Хотиним болаларни ўйлаб мени тезроқ сиҳатгоҳга кетишимни истади чоғи. Ўйлаб кўргач, бу фикр ўзимга ҳам маъқул тушди. Ҳар қалай сиҳатгоҳда ўзингга ўхшаган одамлар билан бирга бўласан, ҳатто ҳамшираю дўхтирлар ҳам касалинг юқиб қолишидан чўчимайди, улар жуда боадаб ва хушмуомала бўлганларидан юз-кўзларидаги ҳадик аломатлари унчалик сезилмайди, сезилганда нима, улар хизматлари эвазига мўмайгина ҳақ олишади, шунинг учун ҳам хавотир, андиша юрагингни эзмайди. Ниқоб ҳам тутмайсан ўз уйингдаги каби… Ёлғиз қолганда йиғлагинг ҳам келмайди…\nХуллас, келганимга ҳам олти ой бўлибди.\nОлти ой ичида хотиним билан олти марта телефонда гаплашдим. “Санаторийга кетиб яхши қилдингиз, биз ҳар куни буғдой совуряпмиз, ҳамма ёқ чанг!” Кулиб қўйдим. Менимча санаторийга кетиб эмас, уйдан кетиб тўғри қилдим. “Бирор нарса керак бўлса, айтинг…” “Овора бўлма… Шароит зўр. Алоҳида палатада ётибман, ҳамма нарса етарли!” Рост-да, энди менга нимаям керак бўларди?.. Хотиним мени кўргани (болаларни юбормаслигини ўзим қаттиқ тайинлаганман унга) бу ерга келади деб ўйлагандим. Ҳеч бўлмаса болаларим… Келишларини қанчалик таъқиқлаган бўлмайин, мен уларни кутардим. Лекин… Йўқ, хотинимдан гина қилмаслигим керак, болаларга бош-қош бўлиш, – гарчи ҳаммаси аллақачон уйлик-жойлик бўлса-да, энди унинг гарданига тушди ва бу “юк”ни кўтариш унга осон бўлмайди.\nАммо сендан андак гинам бор. Наҳотки нотаниш манзилга бир умрлик бадарға қилинганимни эшитмаган бўлсанг? Кўнглинг ҳам ҳеч қандай нотинчликни сезмадими? Илгарилари ора-чора қўнғироқ қилиб турардинг. Уч-тўрт дақиқалик суҳбатдан кейин: “Сиз эсламасангиз ҳам ўзим қўнғироқ қилдим, кўнглим ғаш бўлаверди”, дердинг. Мен бўлсам: “Шу одатингни яхши кўраман”, дердим. “Ҳа, сурбетлик билан ҳар қандай қалъани забт этса бўлади”, дердинг хижолатли кулиб. Мен бу гал жавоб бермасдим, аммо жон қулоғим билан кулгинг товушини эшитардим.\nКейин яна анча вақт жим бўлиб кетардинг.\nМен бўлсам хавотир олмасдим, узоқ вақт жим бўлиб кетишларингга ўрганиб қолгандим, бир кунмас бир кун яна кутилмаган вақтда қўнғироқ қилишингга ишонардим-да, аммо ҳозир ана шу ишонч мени тарк этган. Назаримда ўзимни ўзим бошқаролмай қолаётгандайман. Куни кеча эса… тушимда нуроний бир қарияни кўрдим: қаттиқ йўтал тутиб, иҳраб ётган эканман, тепамга келиб оғзимга беш томчи сув томизди. Эрталаб ҳеч қачон касал бўлмаган одамдай тетик, бардам уйғондим. Ахир сув – ҳаёт рамзи, насибам узилмаган шекилли, яна соғайиб кетаман, деган ишонч туғилди қалбимда, зеро дунёда мўъжиза деган нарса ҳам бор, бироқ кечга яқин барибир яна кайфиятим бузилди, ахир беш томчи сув – беш кунлик умр деган маънони бериши ҳам мумкин-ку!\nЯна умидсизлик, яна дилгирлик…\nТунда чироқни ўчиришдан қўрқиб қолдим, назаримда зимистон қоронғиликка аста-секин сингиб, йўқ бўлиб кетадигандай бўлавераман. Аллақандай шарпа дераза ортида пусиб тургандай, кўзимни юмишим билан ташланиб қоладигандай… Бошвоқсиз оғир ўйлар бостириб келаверади, атрофимни қуршаган ҳамма нарсада, ҳатто кафтимда чуқур ботган чизиқларда ҳам ўлим аксини кўргандай бўлавераман ва… отилиб ташқарига чиқиб кетаман.\nСиҳатгоҳ катта майдонни эгаллаган. Кўринишидан касалхонага ўхшамайди-ю, аммо тартиб-қоидалари, озодалиги ва яна зилдай оғир кайфият ҳукмронлиги билан касалхонадан ҳечам фарқ қилмайди. Шунинг учун ҳам ҳаво қандай бўлишидан қатъий назар, кўп вақтимни сиҳатгоҳ ҳовлисидаги тепалик устида ўтказаман. Назаримда бу ерда мендан бошқа ҳамма тақдирга тан бериб, тинч, хотиржам яшаётгандай, гўё ҳамманинг ўлимга маҳкумлиги ҳаммага аллақандай ички таскин бераётгандай… Гўё ўлим ҳаётдаги бошқа воқеларга ўхшаш жўн ҳодиса, ўлимдан кейин яна бошқа воқеа ўз навбати билан рўй бераверадигандай… беморлар ўзларини шу қадар хотиржам тутишардики, ҳеч қачон адолатсизлик юз бермаган, дунёдаги ҳамма нарса ўз мароми ва меъёрида ташкил топган, шунинг учун ҳам қисмат ҳукмига бўйсуниш керакдай!\nМени фақат табиат қисмат билан муросага келтиргандай бўлади. Куз эмасми, бутун борлиқдан маҳзунлик ёғилиб тургандай, бир қарасанг, осмонни зил-замбил булут қоплаб, ёмғир томчилайди, аччиқ изғиринли шамол эсади, дарахт шохларида дийдираб турган япроқлар шамол ҳар дапқир ҳамла қилганида ҳаётга видо айтиб, битта-битта узилиб тушади, ҳаво совиб кетади; бир қарасанг, қуёш чарақлайди, ҳаво беназир бўлади.\nНима бўлганда ҳам ичкарида шифтга тикилиб, кун санаб ётгандан кўра, бу ер – дўнглик устида ўтириш анча яхши.\nСиҳатгоҳ шаҳардан анча олисда, овлоқ бир масканда жойлашган. Соғлом одамлар яшайдиган манзилдан йироқ бўлгани ҳам тузук. Одамнинг сал-пал иззат-нафси азият чекади, лекин бу фикр кимдан чиққан бўлса ҳам жуда тўғри ўйлаган. Шарт-шароит зўр. Тирикчиликни ўйламайсан, ош-овқатни ўйламайсан, ҳамма нарса текин. Айниқса бу ернинг ошпазлари зўр, беморларни яхши боқишади. Сира эринчоқлик қилишмайди, истаган вақтда беморларнинг кўнгли тусаган овқатни пишириб бераверишади. Бир китобда ўқиганим, ўлимга ҳукм қилинган маҳбусни қатл олдидан тансиқ таом билан сийлашгандай… Ваҳоланки… бу ерда осон ўлим топиш учун бизни тайёрлашади, ҳар куни неча марталаб ниналар баданимизга кириб чиқади, ҳапдорилар ютамиз, аммо юборилган дорилар вужудимизга ин қуриб олган вирусларни қуритиб, йўқ қилиб юбормайди, энди кеч, фақат унинг “шижоати”ни секинлаштиради, холос. Шунинг учун ҳам ўзимизни соғаяётгандай ҳис қиламиз, аслида руҳ қувват йиғиш учун вужудимизни кемириб, танадан чиқиб кетишга тайёрланаётганини, ҳаёт эса аста-секин чекиниб бораётганини пайқамаймиз… Айтганча, яна бир гап, сиҳатгоҳнинг атрофи баланд панжаралар билан ўраб қўйилгани ҳам одамга сал бошқача таъсир қиларкан: панжаранинг нариги томонида, бир неча чақирим нарида жўшқин ҳаёт қайнайди, одамлар ҳеч қачон касал бўлмайдигандай, ўлмайдигандек яшайдилар, ишлайдилар, севадилар; бу томонида эса… нафас олаётганингни ҳис қилишнинг ўзи улкан бахт!\nБу ерга келганлар сиҳатгоҳ ҳовлисида истаганча сайр қилишлари мумкин, лекин панжаранинг нариги томонига ўтишлари таъқиқланган. Тушга яқин ҳаво бир оз илигач, юришга ҳоли етадиган беморлар ҳовлига чиқишиб, сув танқислиги боис ёздаёқ қурий бошлаган дарахтлар орасида кезиб юришади. Худди қамоқхона ҳовлисидаги маҳбуслар янглиғ. Лекин бу ер қамоқхона, айланиб юрувчилар эса маҳбуслар эмас! Шунчаки… тирик арвоҳлар, холос. Панжаранинг нариги ёғи – теварак-атроф тақир яланглик, гўё қаттол касаллик ўт-ўланлару дарахтларга ҳам ҳамла қилиб, еб-ютиб юборгандай, ҳатто саксовуллар ҳам қуриб ётипти. Сал нарида тўрт-бешта қабр дўппайиб турган ғарибгина, хилват ва сокин қабристон ҳам бор… Кичик бўлса-да қабристон-да, ундан мудом мангуликнинг маъюс оҳанглари таралиб туради. Эгасиз мурдалар маҳтал бўлиб қолмайди, буям жуда тўғри ўйланган. Ҳаёт ва ўлимни ажратиб турувчи чизиқ – қабристондан нарида кўк тоқига бош тираган қорли тоғлар бошланади. Эрталабки қуёш нурида чўққилар ял-ял ёнади. Шу тоғларни қоқ иккига бўлиб, йўл-йўлакай учраган тепаликларни оралаб, кумуш тасмадай гоҳ кўриниб, гоҳ кўринмай темир йўл ўтган. Ҳар ой, ҳафта-ўн кунда шу темир излардан елиб келадиган поезд сиҳатгоҳ рўпарасига келганда бир дам тўхтайди, ана шунда вагонлардан ранглари сарғайган, беҳол, рамақижон беморлар ҳансираб тушадилар ва толхивичдай қўлларини пешонасига соябон қилганча қўққайиб турган сиҳатгоҳ томонга қараб бир зум туриб қоладилар, афтидан: “Охир етиб келган манзилим шу ер бўлдими?” деган афсус-надоматли ўй ўтса керак хаёлларидан. Кейин ёнидаги меҳрибон шеригининг мададига суянганча сиҳатгоҳ томон юрадилар. Ичкарига кириб, ташрифнинг барча расмий томонлари ҳал бўлгач, бемор истаб-истамай ўз кулбасини эгаллайди, меҳрибон шерик эса… бу ердан тезроқ даф бўлишга шошилади.\n– Болаларга эҳтиёт бўл… – тайинлайди бемор. – Томорқани қаровсиз қолдирма… Томнинг шиферида дарз кетган ери бор, шуни бутлаб қўйиш эсингдан чиқмасин…\n– Э, бўлди, ишни ўйламанг энди, – йўл-йўлакай жавоб беради меҳрибон шерик. – Сиз ўзингизни ўйланг. Соғлиғингизни, тезроқ тузалиб кетишни ўйланг. Мен тез-тез келиб тураман!\nКейин ёв қувгандай шошиб темир йўл томон юради. “…тез-тез келиб турармиш!”\nПоезд эса… ҳаёт абгор қилиб, яроқсиз ҳолга келтирган одамларни сўнгги манзилга ташлайди-ю, соғлом одамларни ёрқин келажак сари олиб кетади.\nНазаримда аллақандай кўринмас зот масхаромуз қаҳқаҳа урганча одамларнинг сарагини саракка, пучагини пучакка ажратаётгандай туюлади. Ёки ғўзани ягана қилаётган уста деҳқон каби ортиқча, кераксиз ўсимликни суғуриб олиб итқитиб ташлаётгандай…\nЯхшиям худо битта, агар қадим замонлардагидай худолар кўп бўлганда шўрлик одамзоднинг ҳоли не кечарди, дейман ўзимга ўзим.\nБу ерга келувчиларнинг ҳаммаси ҳам бемор эмас албатта, баъзилари яқин қариндошини кўргани келаётган бўлади, ёки Ойдинойнинг эрига ўхшаб хотинининг маошини олиб кетиш учун йўлга чиққан… Нима бўлганда ҳам шу куни сиҳатгоҳ ҳар кунгидан гавжум, сершовқин ва бесаранжом бўлиб қолади. Қаёққа қараманг, одам.\nАммо Ойдинойнинг эри ичкарига кирмайди. Хотини билан панжара ортида туриб гаплашади.\nБир оз гангур-гунгур қилишганидан кейин Ойдиной дарҳол:\n– Бу сафар маошим сал камроқ, – деганча эрига қўшқўллаб топганини тутади. – Йиғ-йиғ кўп бўлди. Болалар мени роса соғинишгандир? Транспорт қулайроқ бўлганида уйдан қатнаб ишласам ҳам бўларди.\nЭрнинг икки кўзи пулда. Лекин:\n– Майли, борига барака, – дейди ўзини хокисор тутиб. У тўладан келган, биққи, икки юзи ялтираб кетган киши.\n– Ҳа, ҳа, албатта… – дейди Ойдиной шоша-пиша.\n– Менам иш топгандайман, худо хоҳласа, рўзғорга барака кириб қолади.\n– Иш топдингизми?\n– Ҳа, суҳбатдан ўтсам бас…\n– Дадаси, – эрининг гапини кесади Ойдиной, – иложи бўлса тезроқ ишга киринг. Кейин мен бу ердан бўшайман!\n– Ие, эсингни едингми? – эрнинг овози бирдан ўзгаради. – Даромадли ишдан бўшаволиб, кейин шаҳардаги ҳамкасбларингга ўхшаб мирқуруқ бўлиб юрмоқчимисан?\n– Шаҳарда ҳар қалай бехавотир…\nЭр уни гапиртиргани қўймайди:\n– Шаҳарда иш топа олсанг ҳам катта гап! Биласанми, у ерда ҳозир ҳамширалар иш тополмай, кўча чангитиб юришганини! Эҳ, сен ишсизлик нималигини қаёқданам билардинг!.. – дея чуқур хўрсинади.\n– Ҳар доим шу гап… Ҳар доим шу гап…\nБеихтиёр дилгир бўлиб қоламан. Одамзод тақдир қўлидан озгина маош олади-ю, аммо юз минглик иш қиладиган ишчига ўхшайди. Тақдир эса ўз манфаатларига нисбатан маънан қашшоқ бўлиб қолган кимсаларни топиб, ишлата биладиган моҳир ишбилармон!\nДарвоқе, сиҳатгоҳ ходимларининг бир одати менга унча ёқинқирамади: улар эскириб қолган, яроқсиз дориларни узоқларга эмас, шундоқ сиҳатгоҳ ҳовлиси этагидаги чуқурга ташлар эканлар. Тўғри, бу ерда бола-бақра йўқ, аммо қушлар бор-ку. Ишонасанми, бир гала қушлар ҳар куни эски дорилар ташланадиган чуқурни титкилашгани-титкилашган. Мен уларни ҳар куни кўраман, ҳатто таниб ҳам қолганман. Ўтган куни шу қушларни кузатиб ўтиргандим, бир маҳал, улар “қушлар базми”ни бошлаб юборишди: ғалати оҳангда куйлашар, рақс тушишар, ора-чора бир лаҳза тек қотиб, тумшуқларини бир-бирларига тираганча туриб қолишар, кейин гўё қаттиқ уйқудан уйғонгандек, бирдан бутун оламни бошларига кўтарганча чуғурлашарди. Фақат озғин, патлари туллаган бир қуш шерикларига қўшилмас, чуқурча ёнидаги дарахт шохида ўтирганча узоқ-узоқларга тикиларди. Худди бировни кутаётгандай. Мен унга қараб хаёлан: ”Оғайни, кутма, учратишни истаганингни ҳеч қачон учратолмайсан”, дейман. Аммо қуш парво қилмайди, у менинг қараб турганимни ҳам, шерикларининг чуғур-чуғурини ҳам пайқамагандай, қилт этмай тураверади. Ора-сира учишга аҳд қилгандай бир-икки қанотларини силкитиб қўяди-да, яна ҳурпайиб олади. Бир маҳал тўсатдан шовқин тиниб, қушлар гуриллаганча осмонга кўтарилишди ва зум ўтмай… уч-тўрттаси “тап-тап” этиб пастга қулади. Осмондаги қушлар шу заҳоти қайта ерга қўнишиб, чунонам фарёд кўтаришдики… Ичкарига кирарканман, йўлакда турган дўхтирдан қушлар ўлимининг сабабини сўрагандим, у кулиб бамайлихотир жавоб берди: “Бу қушлар ўзимизники. Улар ёз-қиш шу ерда. Ҳеч қаёққа кетишмайди. Қиш кунлари очликка чидолмай, эски дориларни пок-покиза туширишган, мана энди жаззаларини тортишяпти. Улар ҳам касал!”\nҒалати бўлиб кетдим. Наҳотки бу ернинг қушлари ҳам касал бўлса? Шунинг учун узоққа кетмай, шу атрофда айланиб юришаркан!\nҚизиқ, қушларга ҳам ўзига хос ақл-идрок берилган экан-да. Ва улар одамлардан фарқли ўлароқ, ўз ҳаётлари тартибларига собитдирки, ўзларига ато этилган ақл-идрокни бу тартибни бузишга ишлатмайдилар.\nШу куни мен ҳам охирги дамга довур бу ердан кетмасликка қарор қилдим. Бемор одам учун қачон, қаерда ўлишнинг нима аҳамияти бор? Қолаверса, аросатда ўтган умрни якунламоқ, қайта яшаш насиб қилмайдиган дунё билан хайрлашмоқ учун бу ягона ва сўнгги имконият, тўғрими? Оилам учун оталик, эрлик бурчини бажарганман, ҳар қалай бу томондан ҳам кўнглим сал бўлса-да хотиржам, аммо… сен учун нима қилдим?\nСиҳатгоҳга келганимдан буён шу ҳақда кўп ўйлайман. Қўлимдан келгани… яроқсиз бир аҳволда қолганимдан кейингина сен ҳақингда тинимсиз ўйлай бошладим. Ўзимча қўнғироғингни кутаман яна. Бунга ҳақим бормикин? Бу саволга жавоб беролмайман.\nАммо мен барибир кутавераман. Эҳтимол, ўзимнинг бепарволигим ва ношудлигим туфайли шу тахлит жазо олаётгандирман, кейин изтироблардан – касалликдан эмас – фориғ бўларман. Соғлом одамлар орасида яшаб оғир дардга чалиндим, аммо энди дардмандлар билан яшаб соғаярман, тозарарман… Жилла қурса ўлим олдидан!\nБу ерга келганимдан буён фақат Сен ҳақингдаги одам оёғи етмаган чўққилар учига ёққан қордек топ-тоза ўйларгина мени чалғитади, илиқ хотиралар қуруқшаган қалбимга дунёнинг шодлигини қайтадан жо қилгандай бўлади. Ер остидаги қимматбаҳо хазинадай қалбим қаърида пинҳон бўлган ҳиссиётларим юзага қалқийди…\nЭҳтимол, ким учундир шунчаки бир одам, шафқатга муҳтож, ташландиқ бемордирсан, аммо ким учундир бутун дунё эканлигингни ҳис қилиш…\nБиламан, ич-ичингда мендан хафасан. Бир вақтлар, ҳали жуда ҳам ёш (ўн олти ёшли қизалоқ – менинг назаримда гўдак!) чоғингда беғубор муҳаббатингни англай олмаганим учун ҳали-ҳамон кечиролмайсан. Лекин унутмайсан… Мениям худди кечагидай кўз олдимда қаршимда бош эгиб турганинг: “Эртаю кеч фақат сиз ҳақингизда ўйлайман… Билмайман, менга нима бўлган…” “Бунақа гапларни гапиришга ҳали ёшлик қиласан!” “Энди бир умр тоқ ўтаман!” Кейин гўё ҳозиргина айтган гапларингдан хижолат бўлгандай, тескари қараганча йиғлаб юборганинг… “Аёл йиғиси дунёдаги энг ишончли, самимий иқрор”. Ўшанда сенга, йиғлаётган аёлга боқиб шундай ўйлаганим рост, бироқ… бағритошлик қилганим учун арши аълода афу этилиш-этилмаслик ҳақида ўйламаганман, ким билсин, эҳтимол, ўша вақтларда сенинг бокира туйғуларингга бепарво қарагандирман… Йўқ! Энди ўзни оқлашдан, нималарнидир тан олмасликдан фойда йўқ, шундай экан, ҳозир ҳақиқатни баралла айтишим шарт: ўшанда ўзимни шундай тутмасам ҳам бўлмасди-да, ахир мен муаллиминг эдим, яна оилали одам, унчалик ёш ҳам эмас, бунинг устига дардманд эдим, шунинг учун бир қарорга кела олмаганим рост. Бироқ аслида… Оҳ, у кунларнинг изтироблари! Неча марталаб хаёлан сенинг ортингдан борганларим, сен билан учрашганларим, неча марталаб сенга ҳаётимнинг мазмуни деб билган нарсани ҳимоя қилишга сўз берганларим… бироқ негадир ҳар гал ўз уйимдан, оиламдан узоқлашишим кўпга чўзилмасди, мени ҳамиша вақт ва касаллик қўрқувга соларди-ю орзуларим туманли масофалар ичра ғойиб бўларди. Кейин бўккунимча ичволиб, одамзод вақтни бўлакларга бўлиб, парчалаб ташламаганида ва вақт ҳамон зулумотдан отилиб чиқиб, зулумотга қуйиладиган учқур оқимдай яхлит ҳолида қолганида эди, бизнинг ёшимизда ҳеч қачон фарқ бўлмасди, эҳтимол шунда касаллик ҳам мени четлаб ўтарди, дея телбаларча ўйлаганларим, ёзғирганларим… Бурч, масъулият, тирикчилик ташвишлари сингари фақат инсонларгагина тегишли бўлган нарсалардан нафратланганларим… Номаълум хавотир, ҳадик ва иккиланишлар… Бироқ мана энди ўлим остонасида турганимда ҳаммаси ойдинлашди, вақт ҳам, касаллик ҳам ўз аҳамиятини йўқотди, фақат бошимда ғужғон ўйнаётган хаёллар ва қалбимни ларзага солган ҳиссиётларгина қолди. Мен энди сенга ўзимнинг муносабатимни баралла айта оламан: мен ёлғиз сени севаман, ҳатто ҳеч қачон кўришмасак ҳам, сен дунёнинг у бошида, мен бу бошида бўлсак-да, барибир умримнинг охиригача сени севаман!\n(Ниҳоят, мен ўзимни ўзим фош қилдим. Ўзим бекинган қалъадан ташқарига чиқдим. Бироқ, ҳайронман, буни аввалроқ тан олиш шунчалик қийинмиди? Нега бунчалик қўрқиб яшадим?! Иссиқ ўрнимни, ўрганиб қолган тўшагимни совутгим келмадими ёки ўзимга қўшиб сени ҳам хароб қилиб қўйишдан чўчидимми?)\nАммо сенинг муносабатинг, жимлигинг мени ташвишга соляпти. Қўрқяпман. Нега жимсан?! Наҳотки мени унутган бўлсанг? Ёки сен ҳам касал қушдан ҳазар қиласанми? Тўғрисини, кўнглингда борини очиқ айтиб, қўнғироқ қилсанг-чи! Ахир шусиз ҳам умримизнинг кўп вақтини сукут сақлаб ўтказдик. Вақт намланган совун каби қўлдан сирғалиб тушиб кетмоқда. Менда ютқазадиган ҳеч нарса қолмади! Шошиляпман. Аммо сен барибир жимсан…\nБу аҳволда хотиржам кўз юма олмайман, ахир!\nМенгача нима бўлган эдию мендан кейин нима бўлади, деган ўй тинчлик бермайди сира.\nКимсасиз, қоронғи хонада бокира муҳаббатидан ягона мерос қолган мактубни бағрига босганча, ўз ўйларию армонларига ғарқ бўлиб ўтирган ёлғиз ва мотамсаро аёлни кўз олдимга келтирганимда юрагим қанчалар ўртаниб кетади.\n“Иқрор ва тазарру учун энди кеч эмасми?” дея кимдир таъна қилаётгандай туюлади. Дунё торайиб, тўрт девор орасида қолгандай бўламан. Ўзимни қанчалар ёмон кўриб кетаман. Агар мен бўлмаганимда, бу дунёда яшамаганимда ва бизлар учрашмаганимизда, Сен албатта бахтли бўлардинг! Ҳозиргидай қоронғи хонада ёлғиздан ёлғиз, умрингни кимнидир кутиш билан эмас, бир гала болаларинг қуршовида аёллик, оналик бахтидан маст бўлиб ўтказган бўлардинг.\nХудбинлик ҳам шунчалик бўладими? Умр елдай ўтиб кетаётганини ўйлаб ўзимга ачинибман-у, сенга бирор марта: “Мени бундай жазолама, қачондир, кимнидир севган бўлсанг севгандирсан, энди ҳаммасини унут, ахир Сен ҳам бахтли бўлишга ҳақлисан, мени кутма, мени ўйлама энди”, демабман. Вақт учқур от, шошилмасанг, ҳеч нарсага улгуролмайсан, десам бўларди-ку. Ана шунда… келажаги йўқ муҳаббат қурбони мен бўлардим. Азоблардан пора-пора бўлиш менга насиб айларди. Асло сенга эмас!\nАммо ҳозир фақат сени кўришни, олисдан бўлса ҳам кўришни истайман, жилла қурса, мактуб ёз, қўнғироқ қил, гаплаш, мени деб дунёдан тоқ ўтаётганинг учун таънаю маломатларга кўмиб ташла; шунда мен гўшакдан келаётган овозинг (қанчалар аламли бўлса-да) сеҳрига берилиб, ҳаяжон ичида ундаги ҳар бир сўзингга, кулгингга (ана, сен куляпсан, кулгинг товушини эшитдим, чунки… табассуминг шарпаси лабларимга қўнди) асир бўламан, сўзларинг ва кулгингни тинглайман, илиқ нафасингни, чиндан-да мавжудлигингни, ҳароратингни ҳис қиламан; йиллар тез ўтгани, кўп нарсани бой бериб қўйганимни, ажал эшик ортида пойлаб тургани, ҳаётнинг боқий эмаслиги ҳақидаги ваҳимали ўйлар ҳам нари кетади, охир-оқибат қўрқувдан халос бўламан.\nМана, қоронғи ҳам тушди, – мен аллақачон хонамга қамалганман, чунки шудринг тушгач, дўнглик устида ўтириб бўлмай қолди, – ичкарига кирдим-у, қўлтелефонимни кўздан кечирдим, йўқ, қўнғироқ қилмабсан. Энди орзиқиб эртани кутаман, кутавераман. Фурсат оз бўлса-да, энди кутиш менинг галим. Аммо ишон, ҳеч қачон сенинг бокира туйғуларингдан шубҳаланмайман, гарчи баъзан шундай таассурот пайдо бўлса-да – дарвоқе, у тез-тез пайдо бўлиб туради – бу хасталикдан, лекин шундай бўлса-да, юрак ниманинг илинжида уриб турганини яхши билади. Шунинг учун ҳам барча-барчасига: айрилиққа-да, тушкунликка-да, хасталикка-да, Сенинг жимлигингга-да чидай оламан. Охир-оқибат, энг нурафшон, энг порлоқ, бошқа кунларга ўхшамайдиган, соғлом қушлар осмонда парвоз қилиб юрган ажойиб бир кунда сени ҳаётни қучгандай қучиб, кўзларингга термилиш насиб этишига ишонаман! Ана шунда, бор-йўғи бир неча кун ёки дақиқа ичида биз бутун бир умрни яшаб ўтамиз ва бахтиёр бўламиз. Ахир айтишади-ку, сўнгги лаҳза абадиятга дахлдор, деб. Сен албатта мени кўргани келасан, тўғрими? Сен энг даҳшатли вирусдан ҳам қўрқмайсан. Сен бокира муҳаббатига содиқ қолган ягона жасур аёлсан! Аммо бу мўъжиза қачон – эртага эрталабми ёки кечқурун, балки бутунлай бошқа куни – рўй беришини билмайман. Шунинг учун олдиндан айтиб қўймоқчиман, кечга яқин йўлга тушсанг, биз кўришолмай қолишимиз мумкин. Чунки бу ерда оқшом тушганидан кейин беморлар билан учрашув таъқиқланган. Мабодо… сен келган кунинг қуёш ботиб, атрофни қоронғилик чулғаган бўлса, учрашувдан умидингни узиб, қайтиб кетиб қолма, илтимос. Хафа ҳам бўлма.\nҚуёш ботса, нима бўпти? Ахир у эртага яна оламни мунаввар этиш учун уфқдан бош кўтаради!..\n← Аввалги Аввалги Исажон Султон. Узук (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Восит Аҳмад. Янги бой (ҳажвия)


Ҳожиакбар Шайхов (1945)\nҲожиакбар Шайхов фантаст ёзувчи, сеҳрли адабий жанр ижодкори. У Хитой Халқ Республикасининг Чугучак шаҳрида 1945 йилнинг 25 мартида тугилган. Ўрта мактабни битиргач, 1964—1967 йилларда собиқ Совет Армияси сафларида хизмат қилган. 1967—1971 йилларда Тошкент политехника олий билимгоҳида таҳсил кўрган. Сўнгра, 1971—1978 йиллар мобайнида электр тармоқлари идораларида, Ўзбекистон Фанлар академиясининг Электроника институтида ишлаган. 1978 йилда «Ёш гвардия» нашриётида бўлим бошлиғи, Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмаси биринчи котибининг ижодий ишлар бўйича муовини бўлиб хизмат қилган. Ҳозирги кунда у «Сирли олам» ойномаси ва унииг иловаси бўлмиш «Қалб кўзи» рўзномасининг бош муҳаррири, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси тафтиш ҳайъатининг аъзоси.\nУ ёзувчи сифатида 70-йиллар бошида адабиётга кириб келган. Шу вақтгача унинг ўттизга яқии китоблари чоп этилган. Жумладан, «7-СЕР»—илмий-фантастик ҳикоя ва қиссалари (1972, ҳамкорликда ёзилган), «Рене жумбоғи — кўланка» (1980), «Олмос жилоси» (1983), «Телба дунё» — роман (1990), «Кўз» — қисса (1986) каби асарлари китобхонларнинг севимли асарларига айланиб қолган. Шунингдек, у «Умид сайёраси», «Уйғонган виждон», «Олис сайёрада», «Нишон», «Оловдан чиққан одам», «Дархон қўшиғи» каби ўнлаб ҳикоялар муаллифи ҳамдир.\nҲожиакбар Шайхов моҳир таржимон сифатида ўнлаб қардош ва чет эл адиблари асарларини ўзбек тилига ўгирган. Айни чоғда у мунаққид, олим ва адабиётшунос сифатида 20 дан ортиқ мақолалар яратган. Улар орасида фантастика, фолклоршунослик ва мифологияга оид мақолалари эътиборлидир.


— Ўғлим Тошкентга ўқишга келиб бир қизга кўнгил қўйди. Қиз ўзига тўқ хонадонда вояга етгани учун совчиликка борганимизда ота-онаси бизни менсимай, қайтариб юборишган. Аммо муҳаббатлари чин экан, иккови ҳам айтганидан қолмай, оила қуришди. Мана ҳозирги кунда ўзларининг уй жойлари, уч нафар гулдай фарзандлари бор. Шу йиллар ичида қудаларимнинг хонадонидан барака қочиб, анча қийналиб қолишди. Ўғлим чет элга сафарга кетганида келиним ўзининг номига расмийлаштирилган уйни гаровга қўйиб, катта пул олибди. Пулларни эса тадбиркорлик қилиши учун отасига берган экан. Аммо қудам касод бўлиб, болаларим уйдан айрилиб қолишди. “Фарзандларимни етим қилмайман” деб ўғлим мардлик қилди. Хотинининг хатоларини кечирди. Бироқ келин тушмагур ҳанузгача одамлардан қарз олиб, отасиникига ташийди. Ёлғиз фарзанд бўлганида ҳам, балки, бунчалик аччиқланмаган бўлардим. Оиласида уч ака-укаси бўлишига қарамай, қудам қуёвнинг топганини уялмай ишлатаверади. Нима қилсам келиним ўз оиласини ўйлайдиган бўлади?


Бадандаги сеҳрли нуқта! Киндик ёғлашнинг ҳайратга солувчи 11 фойдаси! - UzShifo.Info - Sog'lom Yashash Tarzi Sirlari\nHome SALOMATLIK ASOSLARI Dunyo xalq tabobati Бадандаги сеҳрли нуқта! Киндик ёғлашнинг ҳайратга солувчи 11 фойдаси!\nFeruzabegim December 24, 2019 December 24, 2019\nКиндик ёғлаш жуда қадимдан қўллаб келинадиган муолажа ҳисобланади. Бу муолажа Ҳиндистонда минг йиллар олдин пайдо бўлган. Бу муолажани Араб аёл ва эркаклари ҳам қадимдан қўллаб келишган.\nКиндик баданнинг сеҳрли нуқтаси бўлиб, киндик ёғлашнинг бир қанча фойдалари бор.\nКиндик нуқтаси организмдаги барча нуқталар, 72000 дан ортиқ қон томирлари ва ички органлар билан боғланган бўлади. Чақалоқ она қорнидалигида айнан шу киндиги орқали баданини озиқлантиради ва киндик нуқтаси бола туғилганидан кейин ҳам баданнинг бошқа қисмлари билан боғланиб туради. Шунинг учун ҳам киндикка томизилган ёғ қон томирларига тез синггади ва саломатлигимизга ижобий таъсир қилади!\nКиндик ёғлашнинг ҳайратга солувчи 11 фойдаси!\n1. Юз ва бадан терисини юмшатади ва гўзал қилади\nКиндикка суртилган ёғ қандай қилиб юз терисини юмшатар экан деб ҳайрон бўляпсизми? Она қорнида чақалоқ киндиги орқали озиқланади ва киндик баданнинг бошқа қисмлари билан узвий боғланган бўлади, шу ўринда юз териси билан ҳам боғланади. Киндикка мунтазам равишда бодом ёғи суртиб юриш терини ичдан озиқлантириб, юз терисини гўзаллаштиради.\n2. Терини тиниқлаштиради ва ҳуснбузарлардан ҳалос этади\nКиндик вена, ички органлар ва юз билан боғланган бўлади. Шунинг учун киндикка суртилган ёғ тўғридан тўғри юзга суртилган ёғга нисбатан яхшироқ самара беради. Юздаги ҳуснбузарлардан қутилиш учун киндикка Ним ёғини мунтазам равишда суртинг ёки томизинг.\n3. Қаришни секинлаштиради\nКиндикка кастор ёғини мунтазам равишда суртсангиз ёки томизсангиз юздаги ажинлар ва кўз тагидаги халтачалар анча камаяди ва тери ёшаради. Киндикка суртилган кастор ёғи юзга суртилган кастор ёғидан ҳам самаралироқ натижа беради. Бунга сабаб киндикнинг ички органлар ва юз билан узвий боғлиқ эканлигидир.\n4. Кўз нурини тиклайди\nКиндикка кокос ёғи ёки куйдириб сузилган сарёғ суртиб юриш зарарли кўк нурлар сабабидан пасайган кўз нурини яхшилайди ва кўзни ҳимоя қилади.\n5. Ой кунларида оғриқни қолдиради\nКиндикка ёғ суртиш қорин мускулларини ва бадачон мускулларини бўшаштиради ва натижада ой кунлари вақтидаги оғриқларни камайтиради. Бунинг учун Занжабил эфир ёғини Зайтун ёғи билан аралаштириб ишлатинг.\n6. Қорин оғриғидан халос этади\nКўнгил айнаши, гастрит, қорин дам бўлиши, ҳазмсилик каби ҳолатдарда қорин оғриса Занжабил эфир ёғини Зайтун ёғи билан аралаштириб киндикка суртинг ва қкиндик соҳасини енгил силаб массаж қилинг.\n7. Бола кўриш хусусиятини оширади\nКиндик қачонлардир сизни онангиз билан боғлаб турган ва бу нуқта ҳосилдорликни оширувчи нуқтадир. Киндикка ёғ томизиш қадимдан аёлнинг ҳам эркакнинг ҳам репродуктив саломатлиги учун фойдали ҳисобланиб келган. Бунинг учун кокос ёғи ёки куйдириб сузилган сарёғдан фойдаланиш тавсия қилинади.\n8. Инфекциялар билан курашади\nКиндик ички органлар билан узвий боғлангани учун киндик орқали ички инфекциялар (бактерия ва замбуруғлар) билан курашса бўлади. Бунинг учун Чой дарахти ёғини Кокос ёғи ёки куйдириб сузилган сарёғ билан аралаштириб ишлатинг.\n9. Энергия беради\nДоим кўтаринки кайфият ва энергияга тўлиб юриш учун киндик соҳасига Узум уруғи ёғини мунтазам равишда суртиб юринг.\n10. Соч ўстиради\nКиндик ички органлар билан узвий боғланган ва киндикка суртилган ёғ метаболизмни яхшилади ва тезлаштиради. Натижада соч ҳам яхшироқ ўсади. Бунинг учун Кастор ёғидан фойдаланиш тавсия қилинади.\n11. Тирноқдаги замбуруғларни йўқ қилади\nТирноқлардаги замбуруғ билан курашиш учун киндик соҳасига Кастор ёғи томизинг.\nХулоса қилиб айтганда, киндик нуқтаси баданнинг энг сеҳрли нуқтаси ҳисобланади. Киндикка маълум турдаги ёғларни томизиш орқали саломатлигимизни яхшилай олар эканмиз. Бу усул ғайритабиий эшитисада, аслида қадимий, безарар ва машҳур усул ҳисобланади. Уни синаб кўринг ва тажрибангиз билан биз билан ҳам бўлишинг. Фикрларингизни комментарияда қолдиринг ва ушбу фойдли маълумотларни яхши кўрган инсонларингиз билан ҳам бўлишинг!\n11 Astounding Belly Button Oiling Benefits


АНДИЖОН – “Комиссия кетгач, газ ҳам ўчди, ваъдалар ҳам унутилди”\n21 июл 2019, Тошкент вақти: 07:58\nОЛТИНКЎЛ. “Андижон вилояти Олтинкул тумани Кўмакай МФЙдан ёзмоқдаман. 5-12 сентябрь кунлари Тошкентдан келган ишчи гуруҳи маҳалламиздаги вазият билан танишди, муаммоларни ўрганди. Аҳоли йўлларнинг носозлигидан шикоят қилгач, шағал тўкиб текислаб берамиз, дейишди. Чиндан ҳам 8 сентябрь куни шағал тўкилди. Аммо эрта қувонган эканмиз. Шағал қандай тўкилган бўлса, шундайича қолди (Айтганча, шағал жуда сифатсиз, асосан қумдан иборат). Ҳолбуки, аҳолидан текислайдиган машинага деб пул йиғиб олишганди.Комиссия кетгач, газ ҳам ўчди. Қачонгача кўзбўямачилик қилиб яшаймиз?!”\n(Бу хабар Озодликка 13 сентябрь куни юборилган)


Ҳусан Мақсуд. Тилимиз тилсими - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиҲусан Мақсуд. Тилимиз тилсими\nҲусан Мақсуд. Тилимиз тилсими\nЧоп этилган 05.01.2021 06.01.2021 МуаллифZiyouz.uz\nИнсон тақдиридан қизиқ тақдир бормикан? Йўқ, дейди шошқалоқ одам. Мен ҳам шундай дердим қоғоз-қаламдан йироқ пайтларим. Сал ўтиб – қоғоз қоралаб, Сўз деб аталмиш неъматнинг ортидан кун кўра бошлаганимдан бери юқоридаги саволга ҳазир бўлиб жавоб берадиган бўлдим. Жавобим шу: инсон қисматидай ажиб қисмат, ажаб тақдир Сўзда бор. Нега қизиқ бўлмасин?! Етмиш-саксон йил умр кўриб, турли савдоларга йўлиққан одам тақдиридан ажабланамиз-у, минг йиллик тоғу тошлар нураса ҳам, ҳануз яшаб келаётган сўз тақдири қизиқ бўлмайдими!?\nЭшитгансиз, аввали Сўз бино бўлган. Хилқатларнинг Холиқи “Бўл” деган бир сўз билан бутун борлиқни яратди. Ҳазрат Навоий айтади:\nСўз келиб аввали жаҳон сўнгра,\nНе жаҳонки, кавн ила макон сўнгра.\nЧунки мавжуд бўлса нуктаи “кун”,\nБўлди мавжуд тоза, йўқса кукун.\nЯъни, агар “Кун!” – “Бўл!” амри бўлмаганида эди, биз билган ва билмаган бутун яратиқлар тоабад кукун – зарралигича қоларди. Ўзбек тили бир неча дарёнинг суви билан тўйинган денгизга ўхшайди – бирда тўлди, бирда камайди. Четдан сўз кириб келиши натижасида кўпгина ўз сўзларимиз истеъмолдан чиқиб кетди. Ёхуд аввал бошқа маънода ишлатилган сўз бир аср ўтар-ўтмас бошқа мазмунда қўллана бошлади. Лисоний хазинамизда туркий сўзлардан ташқари, араб, форс, мўғул, рус ва бошқа тиллардан ўзлашган бир неча минглаб сўзлар борки, улар ҳам ўз сўзимизга айланган. Бунинг натижасида тилимиз энг бой тиллардан бири бўлди. Айрим тилларда бир тушунчани нари борса икки-уч сўз билан ифодалаш мумкин бўлса, бизда кўп сўзларнинг ўнлаб маънодошлари бор.\nТил тақдирига бефарқ бўлмаган миллатгина узоқ яшайди. Лекин бугунги кунда тилимизга, кундалик турмушда ишлатаётган сўзларимизга эътиборсиз бўлиб қолганимиз ҳам рост. Фақат тил байрамидагина (шу куннинг борлигига ҳам шукр!) “Тилга эътиборсиз – элга эътиборсиз” сингари мақолларни такрорлаймиз-у, аммо тилнинг соф яшаши ҳақида ўйламаймиз. Оддий халқ-ку, майли, ҳатто айрим тилшунос олимларимиз ҳам тилимиз тақдирига бефарқ қараётир. Сўзларимиз тарихи ва тақдири, тараққиёти ва таназзули ҳақида Маҳмуд Кошғарий, Алишер Навоий каби улуғлардан кейин саноқли китоб яратилди. Булар – тилшунос олим Алибек Рустамовнинг “Сўз хусусида сўз”, атоқли адиб Пиримқул Қодировнинг “Тил ва эл”, севимли шоиримиз Эркин Воҳидовнинг “Сўз латофати” ҳамда олимларимиз Низомиддин Маҳмудов ва Шавкат Раҳматуллаевнинг айрим рисолалари. Ҳолбуки, ҳозирги ёшлар – ижодкор тенгдошларимиз орасида сўз этимологияси, унинг маъно қирралари ҳақида билим танқислиги сезилаётган пайтда бундай китоблар жудаям зарур. Тилимиз табиати ва софлиги борасида илмий изланиш олиб бораётган ёш тилшуносларнинг ниҳоятда озлиги эса кишини ўйлантирадиган яна бир катта масаладир…\nУстозларга ҳавас қилиб, анчадан бери ўзим учун қизиқ бўлган айрим сўзлар тарихи, баъзиларининг бугунги кунда англатаётган маънолари хусусида нимадир ёзишни ният қилиб юргандим. Қуйидаги битикларимни ана шу ҳавасу ниятнинг маҳсули сифатида қабул қилгайсиз.\nОхирги бандни ўқиб, кимдир “Шунча гап бежиз гапирилмаган экан-да”, деб айтиши мумкин. Лекин айтаётиб бежиз сўзи нима дегани, деб ўйлаб кўрмагани аниқ. Бе— форс-тожик тилида бирор нимага эга эмаслик маъносини билдиради. Бу қўшимча ўзбек тилидаги -сиз қўшимчасининг ўриндоши: беумид – умидсиз. Қолган қисм аслида чиз бўлиб, тожик тилида “нарса, бирор предмет” маъноларини англатади. Бизнинг талаффузимизда ч ҳарфи ж ҳолида талаффуз қилинади. Тўлиқ таржима қилинганда бу сўз нарсасиз деганидир. Бу гап бежиз айтилмади деган гапда энди маъно сал кенгаяди – бекорга, бирор сабабсиз айтилмагандир деган маънони ифодалаяпти…\nДўстингиз сизга бежиз келма деса, у сизнинг бўш қўл билан келмаслигингизга ишора қилаётган бўлиши ҳам мумкин…\nБолаликка қайтарган сўз\nБухорода болаларнинг “кунжак олди” деган ўйини бор. Беш иштирокчи қатнашади. Ер юзига катта тўртбурчак чизилади. Унинг тўрт бурчагида биттадан иштирокчи бўлади. Ўртада эса битта ўйинчи қолади. У ўзини чалғитиб, бир-бирининг жойига сакраб ўтаётган иштирокчининг жойини эпчиллик билан эгаллаши керак. Жойидан айрилган иштирокчи ҳам худди аввалги қатнашчидек бўш қолган бурчакка эга чиққунча уларнинг жой алмашишларига диққат билан қараб туради.\nМактабни тугатиб, тўртинчи уринишдагина талаба бўлган мен қишлоқи бола бирдан шаҳарликка айландим: болалик пайтлари қишлоқ кўчаларида ўйнаганимиз ўйинлар эсдан чиқа бошлади, шева сўзларни деярли ишлатмай қўйдим… Иккинчи босқичда ўқиб юрганимизда ҳазрат Навоийнинг ҳаёти ва ижодига доир маърузалар ўқилди. Устозимиз мактаб дарсликларига кирмаган камида йигирмата ғазал ёдлашни тайинлади. Мен Миллий кутубхонага қатнаб, Навоий ҳазратнинг ўн жилдлик китобининг аввалги тўрт қисмидаги ғазалларидан ёндафтаримга ёзиб олиб, ёдлай бошладим. Жумладан, “Ошиқ бўлдим, панд берманг…” деб бошланувчи машҳур ғазалда шундай мисралар бор эди:\nДурд келтурдинг дебон, ёзғирмангиз, эй, аҳли зуҳд,\nБок йўқ, зуҳдим ридосин кунжига солиб сузинг.\nҒазални ёдлаш билан бирга уни имкон қадар таҳлил қилиш вазифаси ҳам топширилган эди. Аввалбошда тушунилиши қийин бўлган сўзларни луғатдан топиб, ёзиб олдим. Ушбу сўзлар орасидаги кунж сўзи ўша пайтда менга қандайдир қадрдон сўздай туюлди. Бир муддат хотирамни “титдим”. Маъносини тополмадим. Ноилож луғатга қарадим. Карасам – бу сўзнинг маъноси бурчак экан. Шу сўз орқали бир муддат олис болаликка қайтдим…\nЎзимча тусмолладим: демак ўйинимиздаги кунжак сўзи шу кунждан ясалган. Шундай ҳам бўлиб чиқди. Адабий тил ва кўп шевалардан чиқиб кетган сўз биз томонларда бор экан, деб фахрланган бўлдим. Лекин байтда бошқа маънода қўлланиляпти. Кунж сўзининг бурчакдан ташқари, оғуш, қучоқ, ич каби маънолари ҳам бор. Шоир Ҳабибий бир шеърида шундай дейди: “Нўш этарман аччиғ-аччиғ ҳажру фурқат кунжида, Кўзларимнинг косасида лаб-балаб қон, келмасанг”. Бу ерда кунж сўзи дастлабки икки маънода қўлланган, дейишимиз мумкин. Аммо фурқат бурчагига чекиниб, лаб-балаб қон ютаётган ошиқ бу фикрни инкор этиши ҳам мумкин…\nКиприк ва типратикан\nҚишлоқда ёз маҳали кечки овқатни оиламиз билан ҳовлида, сўри устида тановул қилардик. Ҳовлимизнинг икки томонида ариқ бўлар, ариқнинг атрофида турли ўтлар ўсиб ётарди. Деярли ҳар куни шу ўтлар орасидан типратикан биз ўтирган сўри томон пилдираб келаётганини кўрардик. Қўрқмасди, худди ит-мушуклардек бирор нима берармикан, деган илинжда қараб тураверарди. Бизда типратиканни кирпи дейишарди. Нега шундай, деб сўрардик. Билмадим, бизнинг шевада шунақа бўлса керак, деб жавоб берарди катталар. Ростдан ҳам, китобларда, радио ва телевидениеда бу жонзотни фақат типратикан деб аташарди.\nУниверситетнинг биринчи босқичида таҳсил олиб юрган пайтларимиз. Адабиёт тарихи фанидан “Девону луғотит турк”ни ўқиш вазифа қилиб берилди. Тошкентнинг Бешёғоч даҳасида жойлашган Республика халқ таълими марказининг яхшигина нодир кутубхонаси бор. “Девону луғотит турк”ни излаб шу кутубхонага бордим. Кутубхоначи аёл ярим соатча қидириб, учта катта китобни олиб чиқди. Ўқиш тугул, анчадан бери чанглардан тозаланмаган луғатни аста варақладим. Варақлаётиб, кирпи сўзини учратиб қолдим. Қарасам, типратикан деб изоҳ берилган экан. Демак, соф туркий сўзни биз ишлатар эканмиз-да, деб қувониб кетдим.\nЛуғатда кирпи сўзига “кўп тикан” деган изоҳ берилган. Демак, санчиладиган тикани бўлгани учун типратикан шундай аталган экан. Ҳозир киприк деган сўзимиз ҳам аслан шу сўз – кирпи билан ўзакдош.\nҲазрат Навоий бир ўринда шундай дейди:\nВаҳки, ҳар кирпиги бир ништар эрур заҳролуд,\nГарчи бор ул ики наргисда шакархоб тўла.\nВақт ўтиши натижасида сўзда метатеза ҳодисаси (товушларнинг ўрин алмашиши) юз берган: кирпик – киприк. Қозоқ қардошларимиз ҳозир ҳам кирпик дейишади. Демак, киприкларимиз ҳам тиканга ўхшагани учун шундай аталган бўлиши ҳақиқатга яқин.\nВазни ўзгарган вазмин\nЎзбек тилида товушларнинг бир-бирига таъсир кўрсатиши кўп кузатилади. Айрим ҳолларда ёнма-ён келган товушлар мослашади. Йигитча сўзини йигичча деб айтамиз, уч сўмни уссўм деймиз. Айрим сўзларда кетма-кет келган, жойлашуви талаффузимизга ноқулай бўлган товушларни дарров ўзимизга мослаштирамиз: қулф (аслида қуфл), тескари (аслида терсаки), кифт (аслида китф), ёмғир (аслида ёғмур) ва ҳоказо…\nВазмин сўзи пешонасига ҳам шундай тақдир “ёзилган”. Аслан оғирлик, ўлчов каби маъноларни англатадиган вазн сўзи вазмин сўзининг асоси. Аммо даврлар ўтиши билан н ҳарфи м га жой бўшатиб берган – аслида вазнин бўлиши керак. Аммо шакл ўзгариши мазмунга таъсир қилмаган. Асл маънодаги оғирлик ўз семаси (маъно-мазмун)ни йўқотмаган ҳолда, бугунги кунда кўчма маънода оғир-босиқ, ўйлов билан иш тутадиган, салобатли деган мазмунни ифодалайди.\nПақирнинг миси чиқди\nУшбу рўзғор буюми челак, сатил ҳам дейилади. Пақир сўзи ҳақида бир кун бир даврада баҳс кетиб қолди. Бир киши пақирни фақир сўзи билан боғлиқ бўлса керак, чунки, болапақир деймиз, авваллари асосан ёш болалар сув олиб келган, деб қолди. Даврада кулги кўтарилди. Кимдир маъқуллаган бўлди…\nШундай одатим бор, бирор сўзни эшитиб қолсам, тарихини қидираман, турли вилоятлардан келган танишларимдан уларнинг шеваларида қандай аталишини сўрайман. Йиғилган сўзларни қарасам, ўндан ошган бўлади. Тарихи ва асл маъносини тополмай, чалкашиб кетаман-да, қўл силтайман. Лекин барибир хотиранинг қайсидир бурчида ўша сўз сирлигича қолиб кетган бўлади. Кейин кутилмаганда ўша сир очилиб қолади…\nПақир сўзи ҳам шундай очилмаган қўриқ эди. Ҳозирги челаклар асосан тунука ёки сирланган темирдан ясалади. Илгари-чи? Қадимги туркий халқларда челакка ўхшаш ичи чуқур идишлар асосан мисдан ясалган шекилли, аждодларимиз уларни бақыр дейишган. Аввал мис, кейинчалик мисдан ясалган идишлар бақыр деб ифодалангани Кошғарий бобомиз луғатида ҳам, 1989 йили нашр қилинган “Этимологический словарь тюркских языков” китобида ҳам қайд этилган.\nЖувон – йигит дегани…ми?\nБиз томонда тўйларда хиром қиладиган раққоса – ўйинчини негадир жувон дейишади. Адабий тилда турмушга чиққан ёш аёл маъносида қўлланувчи бу сўз нега айнан ўйинчиларга нисбатан айтилишига негадир ҳайратланганман. Аммо ҳозир гап бу ҳақда эмас…\nЖувон сўзи форс-тожик тилидан ўзлашган бўлиб, 1954 йили нашр қилинган «Таджикско-русский словарь»да бу сўз сўзлашув тилига хос дейилган ва жавон сўзига ҳавола берилган. Бизнинг тилга ҳар иккаласи ҳам қабул қилинган. Жувон мазкур луғатда икки маънода – сифат тарзида «ёш» ва от тарзида «йигит» деган маънода изоҳланган. Жавонмардлик деганда ёш ва навқирон йигитларга хос олий ҳимматлилик, саховатпешалик тушунилган. Ёшлигида умри поёнига етган йигитга нисбатан жувонмарг (ёки жавонмарг) бўлибди дейилган.\nЎша луғатда жавондухтар ёш қиз, жавонзан эса эрга теккан ёш аёл маъносида қўлланиши ҳам қайд этилган. Демак, жавон сўзи духтар (қиз) ва зан (аёл) сўзлари билан бирга қўллангандагина хотин-қизларга нисбатан ёшлик маъносини ифодалаган. Бора-бора бу сўзлар талаффузида қисқариш юз бериб, духтар ва зан сўзлари тушиб қолган – қисқагина қилиб аёлга ҳам жувон дейишган. Тақдирни кўрингки, борини аёлга бахшида этиб келган олийҳиммат йигит – жавонмард битта сўзни ҳам «ҳадя» қилди. Ўзи мардлигича қолди, аёли жувонга айланди.\nСўзнинг олов деган маъноси ҳам борлигини биласиз. Ҳақрост! Бу руҳимизга қувват беради. “Сўзнинг гулханида руҳим исинди”, деган эди Рауф Парфи. Айрим сўзларнинг йиллар шамолида ўчиб қолиши ҳам бор гап. Фақат тилшунос олимлар эмас, ўзбекман деган ҳар бир одам ўз тилимиз, ўз сўзларимизни ардоқлаб, уларнинг йўқолмаслиги ва келажак авлодга етиб бориши йўлида виждонан хизмат қилиши керак. Шундагина ота-боболаримиздан қолган маънавият алангаси ҳеч қачон сўнмайди.\n← Аввалги Аввалги Нурбой Жабборов. Кўнгил ганжинасидаги ҳақиқат\nКейинги → Кейинги: Баҳодир Аминов. Фарғона: фожеа, миш-миш, ҳақиқат (1989)


20:57 31 Марта 2019\nФеруза Муқимова, Наманган шаҳридаги “Жаҳон Жавоҳири инвест” МЧЖ бош ҳисобчиси:\n- Кўп йиллик тажрибага эга ҳисобчи сифатида айтишим мумкинки, ҳозиргача амал қилиб келинаётган солиқ маъмуриятчилигида кўплаб ноаниқликлар борлиги, бу эса кичик бизнес, тадбиркорлик, инвестиция соҳалари равнақига тўсиқ бўлаётганлиги, мавжуд ставкаларнинг юқорилиги инсофли солиқ тўловчиларга қийинчилик туғдираётган эди. Президентимизнинг 2018 йил 29 июндаги “Ўзбекистон Республикасининг солиқ сиёсатини такомиллаштириш концепцияси тўғрисида”ги Фармони бу йўналишда туб бурилиш бўлди, десак адашмаймиз.\nЭътиборлиси, 2019 йил 1 январидан ишчи-хизматчиларнинг даромад солиғидаги 4 поғонали ставканинг яхлит 12 фоизга тушурилиши, шунингдек, суғурта бадалларининг бекор қилиниши ходимларнинг ойлик маоши ошишига, янгидан-янги иш ўринлари яратилишига замин ҳозирлайди.\nДастлабки ҳисоб-китобларимизга кўра, ишчи-хизматчиларимизнинг 2018 йилдаги даромад ва суғурта бадаллари фонди 73,1 миллионга тенг бўлган, 2019 йилда эса бу кўрсаткич 57,6 миллион сўмни ташкил этар экан.\nХўш, бу нимани англатади? Бу шундан иборатки, 15,5 миллион сўм давлат бюджетига эмас, балки ходимларимизнинг чўнтагига тушади. Ўз-ўзидан ишчи-ходим бу маблағни рўзғорига сарф этади. Қарабсизки, даромад юқори бўлган жойда, албатта иш сифати, унумдорлиги ошади.\nЛутфулло Сулаймонов, Наманган шаҳридаги “LEAZING BONUS МЧЖ” бош ҳисобчиси:\n- Биз ишлаб чиқариш фаолияти билан шуғулланамиз. Ишчиларимиз сони 215 нафарни ташкил қилади. Йиллик товар айланмамиз 10 млрд. сўмдан ортиқ. Корхона томонидан 2018 йилда мақсадли жамғармаларга жами 320 млн. сўм мажбурий ажратмалар тўладик.\nЎзбекистон Республикасининг 2018 йил 24 декабрда қабул қилинган ЎРҚ–508-сонли Қонунига асосан, 2019 йилдан мақсадли жамғармаларга мажбурий ажратмаларнинг бекор қилинганлиги ўртача 320,0 млн. сўм маблағларни бизнинг корхона ихтиёрида қолишига олиб келади. Албатта, биз буни корхонамизда ишлаб чиқаришни кенгайтиришга ва ишчиларимизнинг ойлик маошларини оширишга сарфлашга қарор қилдик.


Нигина Набиевани соғинганлар бор... » PopCorn.uz - Шоу Бизнес олами хақиқати\nСана: 20.10.2014 1617 қайноқ\n''Олмали аймоқча'' дея номланган хит таронаси билан эстрада оламига кириб келган Нигина Набиева жуда қисқа вақт ичида танилиб, ўз мухлислари аудиториясига эга бўлганди. Бирин-кетин хит тароналар яратиб, ўзига хос клиплари телеэкранларда тез-тез намойиш этиларди.\nҲам шеър, ҳам мусиқа басталаб, бир неча хонандалар билан ҳамкорлик қилиб, улар учун қўшиқлар яратди. Бироқ, Нигина турмушга чикди-ю, умуман ижоддан тухтаб қолди. Сабабини билиш мақсадида у билан боғланганимизда Айни дамда Ўзбекистонда эмас эканидан дарак топдик.\n- Турмуш ўртоғимнинг иш фаолияти юзасидан Америка қўшма штатларида истиқомат қиляпмиз, лекин Ўзбекистонимизни жуда соғиндим. Ватан қадрини юртдан узоқда яшаган инсон яхши тушунар экан. Севимли касбим, ижодимни соғиндим. Оҳирги марта латофатли хонанда Лола учун ''Жоним айт'' номли қўшиғини яратдим, шу билан орада узилиш бўлиб колди. Аммо, ижодкор инсон, айниқса санъат олами вакили ҳеч качон ундан воз кечолмас экан. Биласизми, хозир ижодий танаффус қилаётган бўлсам ва юртимиздан узоқда булсам ҳам, мухлисларим интернет тармоқлари орқали мени топиб, боғланиб қачон ижодга қайтишимни сўрашади. Очиғини айтсам, бундан кўнглим тоғдек кўтарилади. Ижодимга бефарқ бўлмаганларга миннатдорчилигимни билдираман ва насиб қилса албатта ижодимни давом эттиришимни билдираман.\nАйтганча, Нигина айни дамда оналикка тайёргарлик кўрмоқда. Аёл киши учун энг олий бахт бу она бўлишдир. Ана шу йулда Нигинага энг гўзал тилакларни тилаган холда санъат майдонига кайтишини ва мухлислари уни кутишаётганини билдирамиз ва янги ижод маҳсулларини кутиб қоламиз.\nШаҳриёрни соғинганлар учун кутилган янгилик\nАли Отажоновнинг “Дилноза” исмли мухлислари кўпайишига сабаб бор...\n“Love me”нинг давоми бор...\nDilshoda 20 10 2014 10:40\nDemak qaytdilar. Homilalik juda yarashibti\nSayida 20 10 2014 10:41\nШахло 20 10 2014 10:42\nижодларини тухтатганларига сабаб нима экан деб уйлагандим, сабабни билгандан кейин хурсанд булдим\nДилноз 20 10 2014 10:43\nЖудф бахтли куриниябтила ижодга тезрок кайтинг сизни мухлисларингиз кутябти\nЦЦЦ 20 10 2014 15:02\nДунёга келаётган фарзандингиз бахтли ва сог саломат булсин)


4 декабрь, 2018, 15:07\nБу боксчиларнинг иккинчи жангида мексикалик спортчи ғолиб чиққан\nЎрта вазн тоифасида собиқ жаҳон чемпиони Геннадий Головкин промоутери Том Леффлёр сўзларига кўра, қозоғистонлик боксчи келаси йил март ва май ойлари оралиғида жанг ўтказишни режалаштирмоқда. Ушбу вазн чемпиони Сауль Альварес билан учинчи жанг ҳам уларнинг режаларига киради.\n– Геннадий боксда энг кўп сотиладиган ва оммабоп спортчилардан. Мен ҳамон уни чемпион деб атайман, чунки сўнгги жангда у ютқазмади.\n– Альварес билан учинчи жангни хоҳламасликка ҳеч бир сабаб йўқ. Молиявий режада ҳар икки боксчи учун ҳам бу энг йирик тўқнашув. Головкин ва Саул қарама-қаршилиги ОАВ эътиборида бўлди ва дастлабки икки жангда ҳакамлар қарори кўплаб баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Ўйлайманки, бу жангга ҳар икки томондан катта қизиқиш бор, – дея Леффлёрнинг сўзларини келтиради Ring TV.\nЭслатиб ўтамиз, бу боксчиларнинг илк тўқнашувида дуранг қайд этилган бўлса, иккинчи жангда Сауль очколар бўйича Головкиндан устун келди ва чемпионликка эга чиқди.\nВидео "Канело" ҳамда "Жаноб Робот" ўртасида кўз уриштириш маросими бўлиб ўтди (Видео)\n"Канело"нинг Билли Жо Сондерсга қарши жанг санаси яна бир бора тасдиқланди


Юморнинг “юлдузлар ёмғири”\nЯна бир тақризнинг вақти келди. Бу гал эстафета навбатини юмор оламидаги муҳим ҳодисалардани бири - Comedy.uz лойиҳаси олди. “Камеди”нинг резиденти ва муаллифи сифатида сизларга охирги концерт дастури қандай ўтганлиги ҳақида сўзлаб бермоқчиман.\nБу сафар томошабинлар зали “юлдузли чеҳралар” билан порларди. Улардан баъзилари бажонидил жараёнда ҳам бевосита иштирок этдилар. Мазкур юмористик шоу ҳурмат билан биринчи қаторлардан жой ажратилган ўзбек эстарадаси юлдузлари иштирокидаги тайёргарликсиз уюштирилган фотосессиядан бошланди. Ҳурматга сазовор меҳмонлар қўлларида юртимизнинг турли шаҳарларига бўлган муҳаббатлари тасвирланган транспарантлар билан суратга тушдилар. “Камеди”нинг барча иштирокчилари турли вилоятлардан эканлиги бунга сабаб бўлди. Таъкидлаб ўтиш жоиз, ҳозирда мазкур фотосуратлар ижтимоий тармоқларда энг оммабоп расмлар қаторидан ўрин олдилар.\nМазкур юмористик шоу ҳурмат билан биринчи қаторлардан жой ажратилган ўзбек эстарадаси юлдузлари иштирокидаги тайёргарликсиз уюштирилган фотосессиядан бошланди.\nЗалда ҳар доимгидек аншлаг бўлгани ажабланарли ҳолмас, чунки арзирли сабаб бор эди. Ҳазил мутойиба шинавандаларини “Камеди”нинг резидентлари – “Қошмақом”, “Расул 24”, «Олим-ака», «Гап йўқ», «Ва бошқалар» хурсанд қилдилар. “Ўта муҳим чеҳралар”дан эса, Алишер Узоқов, «Мафтун», «Марка», «Хўжа» гуруҳлари, Рухшона ва Отабек Маҳкамовлар бўлдилар. Ўзларининг резидентлар билан қўшма номерларини бехато репетиция қилиб олиб, томошабинларга тайёргарлик кўрилмаган саҳна кўринишидек намойиш этдилар.\nЗалда ҳар доимгидек аншлаг бўлгани ажабланарли ҳолмас, чунки арзирли сабаб бор эди.\nМен таниқли артист Зокир Очилдиев билан қизиқарли жуфтликда саҳнага чиқдим. Қизиғи шундаки мен рус тилида суҳбат қурдим, Зокир эса ўзбек тилида жавоб қайтарди. Мавзунинг мазмуни шундан иборат эди. Биз тўй бошловчилари ролини ижро этдик ва иш ҳақида ҳазил тарзида келишардик. Менинг назаримда номернинг асосий ҳазили:\n- Биласанми, Арсен, шу десанг, битта тўй бўлиши кутиляпти...\n- Ҳа, Зокир, тўй – ажойиб нарса...\n- Тез орада “суннат тўйи” ҳам бор...\n- “Суннат тўйи” – нима у?\n- “Суннат тўйи”ни бўлса сенга даҳли йўқ...\nМафтункор хонанда Рухшона билан болалар ажойиб мусиқий чиқиш намойиш этдилар. Номернинг якуний қисми чўққисида “юлдуз” билан деярли акробатик “пирамида” кўринишида бўлиб томошабинлар томонидан гулдурос олқишлар билан кутиб олинди.\nСезяпман, кўпчиликни ўзбекчани билмай туриб тил тўсиғини қандай енгиб ўтишим ҳақидаги савол қийнаяпти. Жавоб бераман – мен уни енгмайман, менга шунчаки таржима қилиб туришади. Хаттоки, залда менинг ҳар бир чиқишимни жўшқин қарсаклар билан олқишлаб турадиган мухлисларим ҳам бор... улар онамни ҳам қўшганда беш кишини ташкил қилади. Лекин, шундай бўлса ҳам, “камеди”даги чиқишларим шарофати билан милиционерлар, официантлар ва қоровуллар орасида (менимча лойиҳанинг асосий аудиторияси) анча таниқли шахсга айландим...))\nСезяпман, кўпчиликни ўзбекчани билмай туриб тил тўсиғини қандай енгиб ўтишим ҳақидаги савол қийнаяпти.\nМазкур юмористик лойиҳанинг ўзбек телевидениесининг энг оммабоп каналларидан бирида узатилаётгани ҳам унинг томошабинлар орасида муҳаббатга сазовор бўлганидан далолатдир. Юмористик кўрсатувларнинг ҳозирги ранг-баранглигида бу каби шоуларда аншлаг йиғилаётганлиги қувонарли. Материалларнинг сифати ва етказиб бериш усули билан беллашиш қийин, аммо муаллифлар ва актёрлар ўз устларида бундан ҳам кўпроқ ишлашлари мумкин, ва бунда биз уларга омад тилаб қоламиз. Айтиб ўтиш жоиз мазкур концерт дастури муносиб тарзда, кўтаринки руҳда ўтди, бунинг учун эса қатнашчиларга алоҳида миннатдорчилигимизни билдириб қоламиз. Умид қиламиз, лойиҳа тобора яхшилашиб бораверади.\nНашр санаси: 14-02-2013\nМеҳмон 23 феврал #


Канада ғарбида камида 486 киши жазирама иссиқдан ўлган бўлиши мумкин - 01.07.2021, Sputnik Ўзбекистон\nКанада ғарбида камида 486 киши жазирама иссиқдан ўлган бўлиши мумкин\nТахмин қилинишича, бу одамларнинг ўлими юқори ҳаво ҳароратига боғлиқ. Ўлганлардан кўпи пенсионерлар. 01.07.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 1 июл — Sputnik. Камида 486 киши Канада ғарбидаги Британия Колумбияси вилоятида кузатилган аномал иссиқ об-ҳаво қурбони бўлган бўлиши мумкин. Бу ҳақда CBC телеканали маҳаллий полицияга таянган ҳолда хабар берди.Унинг маълумотларига кўра, сўнгги беш кун ичида полиция 486 та фуқароларнинг қўққисдан вафот этиши ҳолатини қайд этган. Ўлимлар, хусусан, Ванкувер, Барнаби ва Суррей каби шаҳарларда қайд этилган. Тахмин қилинишича, бу одамларнинг ўлими юқори ҳаво ҳароратига боғлиқ. Ўлганлардан кўпи пенсионерлар бўлган.Маҳаллий метеобюро маълумотларига қараганда, 30 июнь куни Литтон шаҳрида ҳаво ҳароратининг мутлақ рекорди қайд этилган. Ҳаво 49,5 даражагача исиб кетган. Сўнгги кунларда Канаданинг қатор ҳудудларида аномал жазирама кузатилмоқда. Кундузи ҳаво 40-45 даражагача исиб кетмоқда. Ҳукумат аномал жазирама кузатилаётган ҳудудларга тегишли огоҳлантиришларни эълон қилган. Тиббиёт ходимлари аҳолига кўчада камроқ юриш, кўпроқ сув ичиш ва бош кийимда бўлиш зарурлигини тавсия қилишмоқда.\n11:14 01.07.2021 (янгиланди: 11:19 01.07.2021)\nТахмин қилинишича, бу одамларнинг ўлими юқори ҳаво ҳароратига боғлиқ. Ўлганлардан кўпи пенсионерлар.\nТОШКЕНТ, 1 июл — Sputnik. Камида 486 киши Канада ғарбидаги Британия Колумбияси вилоятида кузатилган аномал иссиқ об-ҳаво қурбони бўлган бўлиши мумкин. Бу ҳақда CBC телеканали маҳаллий полицияга таянган ҳолда хабар берди.\nУнинг маълумотларига кўра, сўнгги беш кун ичида полиция 486 та фуқароларнинг қўққисдан вафот этиши ҳолатини қайд этган. Ўлимлар, хусусан, Ванкувер, Барнаби ва Суррей каби шаҳарларда қайд этилган. Тахмин қилинишича, бу одамларнинг ўлими юқори ҳаво ҳароратига боғлиқ. Ўлганлардан кўпи пенсионерлар бўлган.\nМаҳаллий метеобюро маълумотларига қараганда, 30 июнь куни Литтон шаҳрида ҳаво ҳароратининг мутлақ рекорди қайд этилган. Ҳаво 49,5 даражагача исиб кетган.\nСўнгги кунларда Канаданинг қатор ҳудудларида аномал жазирама кузатилмоқда. Кундузи ҳаво 40-45 даражагача исиб кетмоқда.\nҲукумат аномал жазирама кузатилаётган ҳудудларга тегишли огоҳлантиришларни эълон қилган. Тиббиёт ходимлари аҳолига кўчада камроқ юриш, кўпроқ сув ичиш ва бош кийимда бўлиш зарурлигини тавсия қилишмоқда.


"SCORPION" ҳақида эшитганмисиз? Фильмни кинотеатрда томоша қилиш учун 5та сабаб / Ўзбекистон янгиликлари, энг сўнгги хабарлар\nМАДАНИЯТ 0 Шархлар 2114 кўрилди\nИнтернет тармоқларида 2018 йилнинг энг узоқ кутилган – “SCORPION” бадиий фильми трейлерининг қисқа тизери ҳам жойлаштирилди. Жорий йилнинг 27-30 ноябрида Тошкентда бўлиб ўтадиган “PROlogue” Халқаро кинофестивалини кинорежиссёр Мухлиса Азизованинг ушбу фильми очиб беради.\n1. Бундай йирик масштабдаги кинолойиҳа Ўзбекистонда биринчи бор амалга оширилди. Асосийси– оригинал сюжет ва сценарий. Мазкур фильмда аксарият ўзбек фильмлари учун одатий бўлиб қолган севги изтироблари, қайнона-келин муносабатлари ва бошқа маиший мавзулардан воз кечилган. Портлашлар, автоҳалокатлар, отишма ва пойгалар, махсус операция ва жиноятчиларнинг махфий йиғинлари, ҳарбийлар, вертолёт ва снайперлар – буларнинг ҳаммаси фильмга ўзгача руҳ бағишлайди.\n2. Таниқли актёрлар жамоаси. Фильмда Россия Федерациясида хизмат кўрсатган артист, “Бригада” сериалидаги роли билан танилган Фарҳод Маҳмудов, “Осиё Оскари” мукофотига номзодлар сафида шорт листга кирган Карим Мирходиев, таниқли ва севимли актрисамиз, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Раъно Шодиева каби таниқли актёрлар ҳамда ёш, умидли актёрлар-Юлдуз Ражабова ва Акбархўжа Расуловлар иштирок этишди. Шунингдек, ўзбек томошабинларига "Осиё" фильмидаги Демир роли орқали яхши таниш бўлган Мурат Йилдирим ( у "Буюк ёлғон", "Бўрон", "Муҳаббат ва жазо" сингари турк сериалларида ҳам суратга тушган), Россия Федерацияси кино оламида таниқли бўлган Вячеслав Разбегаевлар ҳам картинада турли образларни яратишган.\n3. Голливудча сифат. Тасвир ва овоз уйғунлиги, махсус эффектлар, тасвирга олиш ишлари кечган Марокаш, Касабланка, Россия, Санкт-Петербург, Ўзбекистон, Бухоро каби кино локациялар сизга Голливуд фильмларини эслатиб юборса ажаб эмас.\nФильмнинг асосий сценарий муаллифи сифатида америкалик кинодраматург, қатор машҳур лойиҳалар муаллифи Боб Андервуд номи ҳам сизга кўп нарсани ваъда қилади.\nФильм оператори – германиялик таниқли ижодкор Макс Тцуи. Овоз устида ишлаш жараёни “Мосфильм” киноконцерни мутахассислари томонидан амалга оширилди. «Легенда 17», «Движение вверх», «Викинг» каби фильмларининг ранг тасвир ишларини амалга оширган Москванинг “Color Kitchen” компанияси ҳамкорлигида олиб борилди.\nКартинани овозлаштириш устида америкалик овоз режиссёри Гэри Буржуа ишлади. У “Борн устунлиги” (Превосходство Борна) ва “Илк қасоскорлар” (Первые мститель) фильмларида ҳам бу вазифани аъло даражада амалга оширганлиги билан машҳурдир.\n4. Чиройли тасвир ва овоз. Саҳнага олиш жараёнлари Ўзбекистон, Россия ва Марокашнинг гўзал ва бетакрор шаҳарларида амалга оширилган. Фильмнинг саундтрекини машҳур қўшиқчи, Россия халқ артисти Валерия ижро этди. Валерия – Россия Федерацияси Президенти хузуридаги маданият ва санъат кенгаши аъзоси, 13 марта «Золотой граммофон», 4 марта «Муз-ТВ» ва бошқа кўплаб мукофотларни қўлга киритган.\n5. Шошилинг! Чипта олиш учун узундан-узоқ навбатда туриб қолиш эҳтимолингиз бор. Маълумотларга кўра, “SCORPION” триллерининг трейлери икки кун ичида бир миллион мартадан ортиқ томоша қилинди. Минглаб изоҳлар, юзлаб репостлар ва миллион кишилик аудитория – фильм намойиши муваффақиятли ўтишидан далолат бермоқда.\n“SCORPION” 1 декабрдан бошлаб мамлакатимизнинг барча катта экранларида намойиш этилади. Кинотеатр кассаларига шошилинг!\nКиношунос Феруза Нодирова: "Scorpion" фильми ўзбек киносида янги қадам


Барча оламларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳ таборака ва таолога ҳамду санолар бўлсин!\n“Элчиларнинг Имоми” Жаноби Пайғамбаримиз Муҳаммад Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга саловоту шарифлар бўлсин!\nҚабристон – инсонларнинг бу дунёдаги энг сўнгги манзили. Ҳар биримиз шунча минг-минг йиллардан буён ришталари узилмай давом этиб келаётган қайсидир одамларнинг зурриётларимиз. Келажак авлод бизни яхшилик билан ёдга олиб туриши учун ҳам биз ўзимиздан олдин ўтганларни хотирлаб туришимиз, шу анъанани фарзандларимизга қолдириб, улар онг-тафаккурига сингдириб кетишимиз зарур. Ана шу бурч, ана шу зарурат, жумладан, ҳар биримиздан қабристонларимизга ниҳоят даражада эътиборли бўлишни тақозо этади.\nҲар бир инсоннинг жамиятда ўз ўрни, мавқеи, иззат-ҳурмати бўлгани каби, у ўтганидан кейин ҳам ортда қолганлар хотирасида шу иззат-ҳурмат сақланиши керак. Муқаддас динимизда ўтганлар қабрини зиёрат қилиш ҳам энг катта савоблар қаторига киритилган.\nАзизлар, ўтганларимизни ёдга олиб, уларнинг руҳларини шод этиш улуғ савобли амаллардандир. Зеро марҳумларнинг ҳоки поклари қўним топган масканларни обод қилиш ва уларнинг ҳақларига дуолар қилиш – барчамизнинг инсоний бурчимиздир. Бу ҳақда Аллоҳ таоло Ўзининг Каломи мажидида марҳамат қилиб айтадики: “Улардан кейин (дунёга) келган зотлар айтурлар: “Эй Раббимиз! Ўзинг бизларни ва биздан илгари имон билан ўтганларни мағфират этгин ва қалбларимизда имон келтирган зотларга нисбатан гина пайдо қилмагин! Эй Раббимиз! Албатта, Сен меҳрибон ва раҳмли зотдирсан!” (Қуръони карим, Ҳашр сураси 10 оят).\nУшбу оятда инсоннинг вафотидан кейинги ҳақларидан бири уни яхшилик билан эслаш, хотиралаш ва ҳаққига хайрли дуо қилиш, мағфират сўраш экани айтилмоқда. Имом Насафий ўзларининг “Мадорикут танзил ва ҳақоиқул таъвил” номли тафсирларида келтиришларича, Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу оятда зикр қилинган кишилар ҳақида: “Бу жамоага Қиёматгача Исломда таваллуд топганлар барчаси киради”, деган эканлар.\nМуборак дини мубинимизда ўтганларимизнинг қабрларини зиёрат қилиш – суннат амаллардир. Жаноби Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам Мадинаи мунавварага келганларидан кейин шундай марҳамат қилдилар: “Сизларга қабрлар зиёратини тақиқлаган эдим. Мана энди қабрларни зиёрат этаверинг, зеро у сизларга охиратни эслатади” (Имом Термизий ривоятлари).\nДемак, қабристонга борганда у ерда ётган марҳумларнинг аҳволини ўйлаб, ундан ҳар ким ўзига дарс ва ибрат олиши лозим.\nШунга қарамасдан, диёримизнинг айрим қабристонларида аҳвол кўнгилдагидек эмаслиги маълум бўлиб қоляпти. Афсуски, баъзи мозорлар қаровсиз ҳолда ётгани, у ерда номуносиб хатти-ҳаракатлар қилинаётгани, қабрларни пайхон қилинаётгани, қабр оралаб, ўзбошимчалик билан ўтиш йўли қилингани аён бўлмоқда. Шунингдек, баъзи қабрларнинг йиллаб (!) тозаланмагани ҳам жуда ташвишланарли ҳолатлардир. Айрим қабристонларда чиқиндилар йиғилиб ётганидан ҳам кўз юмиб бўлмайди.\nҚабристон, аслини олганда, фақат Арафа, Ҳайит, Рамазон ёки бошқа байрамлар кунлари эмас, балки мунтазам эътиборда бўлиши лозим! Маҳаллалар, корхона ва ташкилотлар жамоалари ташаббус кўрсатиб, яқин ҳудудлардаги кабристонлар, қариндош-уруғларининг хилхоналарини тозалаб, обод этишга бош қўшишга, қабристонларни ободонлаштириш ишларига бел боғласак, айни муддао бўлар эди.\nТаассуфки, шу кунларда қабристонлар ёки унинг ёнидаги бирор жойга келувчилар қабристон оралаб, мозорларни босиб келиш ҳолатлари кузатилаётгани, қабристонга зиёратга борганда зиёрат одобларига риоя қилинмаётгани, хусусан, қабрларни босиш, оёқости қилиш ва бошқа шу каби ҳолатлари учрамоқда.\nИслом динимизда вафот этганларга эҳтиром кўрсатиш, мусулмон киши тириклар тугул, маййитларга ҳам озор бермаслиги ҳақида кўп баён этилган. Барча ўтган аждодлар хотирасини улуғлаш, уларга ҳурмат-эҳтиром кўрсатиш ва қабристонларни ободонлаштириш – ҳам диний, ҳам дунёвий бурчимиздир!\nХалқимизда “мозорга, бозорга эътибор берган элнинг келажаги бор” деб бежиз айтилмаган. Аждодлар хотирасини ёд этиб, эзгу ишларини давом эттириш, ўтганларимизнинг манзил-маконларини обод қилиш, озода сақлаш – тенги йўқ савобли иш!\nДемак, қабристонларни обод қилиш, қабрлар атрофини тартибга келтириш ва мозорларни пайхон қилмаслик ҳар биримизнинг муҳим ишларимиздан эканини унутмаслигимиз зарур.\nҚабристонларни тоза тутиш, манзарали дарахтлар ва гуллар экиб обод қилиш хайрли ва намунали ишлардан саналади. Шариатимизда қабрларни босиб, устидан ўтиш макруҳ ҳисобланади. Демак, инсоннинг қадри шунчалик улуғ ва азиз, юксак ва баландки, у тириклик даврида ҳам, вафот этгандан кейин ҳам бирдек ҳурматга лойиқ зотдир!\nЯна шу нарсани таъкидлаш лозимки, бизнинг доно халқимиз вафот этган марҳумлар қабрларини мунтазам зиёрат қилиб туриш билан бирга, уларнинг қабр ва мозорларини кўркамли холатга келтириб қўйишни ҳам чиройли одат тусига айлантирганлар.\nЁши улуғ инсонларимиз вақти-вақти билан ўз фарзандлари, набиралари, эвараларини қабристонга олиб келиб, аждодлари ётган маконни зиёрат қилиши: «Бу ерда буванг, бу ерда бувинг, бу ерда тоғанг, бу ерда амакинг, бу ерда холанг, бу ерда амманг... ётибди», – деб тушунтириши, ўтганларнинг яхши ишларини эслаб, ёд этиши, қабристон атрофини тозалаб туришни ўргатиши, ушбу жойнинг муқаддас ва азиз эканлиги тўғрисида панд-насиҳатлар беришлари динимизнинг ҳам, халқимизнинг ҳам мақсадига мувофиқ бўлади.\nДоно халқимиз “бу дунё – қайтар дунё” деб бежиз айтмаган. Ҳозир биз бу дунёдан ўтганларимизга қандай муносабат қилсак, эртага бизга ҳам фарзандларимиз шуни ўзгинасини қайтарадилар... Вояга етаётган фарзандларимиз онгига авлодларимиз қабрини зиёрат қилиб туришнинг муҳим (!) лигини сингдириб бориш улкан тарбиявий ва маънавий аҳамиятга эга. Бугун биз фарзандларимизни у ерга олиб бориб, ўз аждодларимиз ётган жойни зиёрат қилиб, қабр атрофини саранжом-саришта тутишни ўргатсак, бу беқиёс одат кейинчалик улғайган фарзандларимизга бебаҳо маънавий бойлик бўлиб қолади. Зеро, шуни унутмаслигимиз керакки, буни одат қилган кишилар оиласида доим қут-барака бўлади. Кўнглига авлодлар руҳи сингган ёшлар ҳаргиз адашмайди ва ҳеч қачон ёмон йўлни тутмайди.\nЁшларимизни миллий қадриятларимизга ҳурмат ва садоқат руҳида тарбиялаш, юртимиздаги тарихий қадамжоларни, қабристон ва зиёратгоҳларни обод қилиш ва бу каби жойларни қадрлаш каби туйғуларни уларда шакллантиришга жойлардаги жамоат тадбирларида алоҳида эътибор қаратиш – ҳам замон-ҳам давр талаби, ҳам ҳаёт-ҳам шариат талабидир!\nҚабр зиёрати муборак жума, якшанба, душанба ва пайшанба кунлари бўлганда фазилати кўпроқ ҳисобланади. Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳи ҳазратлари айтадилар: "Зиёратнинг афзали – ота-онанинг қабрини зиёрат қилмоқдир. Зиёрат қилмоққа кунларнинг афзали одина, яъни, жума кунидир. Бу кунда тирикларни кўрса хуш бўладур. Ўликлар ҳам ушбу кунда хушвақт ва осудадир".\nЁшларда аждодларга бўлган ҳурмат ва эҳтиром туйғусини ошириш, уларга муносиб ворис бўлиш ва аждодлар руҳини шод этиш инсоний фазилат экани ҳақида маърифий тадбирларда маърузалар қилиш;\nқабристонларда йўлакларга шағал ва бетон ётқизиш, гул ва манзарали дарахт кўчатлари ўтқазиш масалаларига катта эътибор бериш зарур.\nШу ўринда қабристон зиёрати одобларининг баъзиларини келтириб ўтамиз:\n1. ниятни тўғриламоқ, ихлос билан ибрат учун зиёрат қилмоқ.\n2. таҳоратли бўлмоқ;\n3. қабристонга аёллар очиқ кийимларда кирмайдилар;\n4. қабристонга киришда аҳли қабрларга салом бермоқ.\nҲазрати Бурайда разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nРасулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаи киромларга, қачон улар қабристонга борсалар, ушбу дуони таълим қилар эдилар:\n“Ассалому алайкум, эй бу диёрнинг мўъмин-мусулмонлари! Худо хохласа, бизлар ҳам сизларга келиб қўшилурмиз. Аллоҳ таолодан бизлар ва сизлар учун офият – тинчлик-омонлик тилайман!” (Имом Муслим, Имом Насоий, Имом Ибн Можа ривоятлари);\n5. қисқа муддат бўлса ҳам, дунё ишларини унутиб, охиратни ўйламоқ;\n6. қабристонда виқор билан, вазмин, сокин юрилади. Баланд овозда сўзланмайди. Эҳтиёж зарур бўлса, зарурий сўзларни оҳиста ва одоб билан гапирилади;\n7. қабр ёнига борганда қабрдаги зотга салом берилади;\n8. қабрларни босмаслик керак, Жаноби Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам: “Биронтангиз қабрнинг устига ўтиргандан кўра, чўғнинг устига ўтирганингиз ва чўғ кийимларингизни куйдириб, терингизгача етгани яхшироқдир”, – дедилар (Имом Муслим ривоятлари);\n9. ўтганлар қабри ёнига борганда додлаб, қабр устига ўзини ташлаш, ҳар хил ножўя сўзларни айтишдан тилни тийиш зарур;\n10. қабр ёнида шам, пилик ёқиш, дарахтларга латта боғлаш макруҳ;\n11. қабр тошини, темирларини ўпиш, қабрни айланиб тавоф қилиш макруҳ;\n12. эркак-аёл аралашиб, қабр зиёрати қилиш макруҳ;\n13. қабрга сағаналар қуриш, мармар тош қўйиш макруҳдир, чунки қабрлардан ўсган гиёҳларни ўсишига тўсқинлик қилади. Ўсимликлар Аллоҳ таолога тасбеҳ айтади. Уларнинг тасбеҳлари сабабли ўша жойда ётган маййитларга Аллоҳнинг раҳмати ёғилиб туради;\n14. белги учун кичикроқ тошга қабрдаги зотни исми, отасининг исми ёзилиши мумкин;\n15. қабристондагиларга атаб, фарзанд тилаб жонликлар сўйиш ман этилади. Жаноби Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларни бундай ишлардан қайтариб, ўз ҳадиси шарифларида: “Ислом динида мозорга атаб ҳайвонлар сўйиш йўқдир”, – деганлар;\n16. қабристонга борганлар ҳожатларини қабрдаги зотдан эмас, балки ёрдамни, нажотни ёлғиз Аллоҳдан тиламоқ лозим;\n17. қабр бошида, қабрлар зич бўлса, қабрларни босмаслик учун яқинроқ жойда Қуръон тиловат қилиниши лозим;\n18. зиёратдан сўнг яна беҳад сокин ва вазмин ҳолатда чиқиб кетилади. Чиқиш вақтида қабрга таъзим қилиш жоиз эмас.\n“Ота-онанг, қариндош қаён кетди фикр қил –\nТўрт оёқли чўпин от бир кун сенга етаро...”\nХулоса: инсон бу дунёдан ўтганидан кейин ҳам унинг руҳи абадий қолади. Биз ўтганларимиз ёди билан яшаймиз. Улар хотираси – ҳаммамиз учун улуғ қадрият! Келинглар, шу муқаддас қадрият ва хотира олдидаги бурчимизни теран англайлик!\nДругие материалы в этой категории: « Илм-маърифат фаровон ҳаёт гаровидир\tКим бизни алдаса, биздан эмас »


Нурсултон Назарбоевнинг рафиқаси 75 ёшни қаршилади\n21:56 / 12.02.2016\nҚозоғистон президентининг рафиқаси Сара Назарбоева 12 февралда ўзининг 75 ёшлик юбилейини нишонламоқда. Қозоғистоннинг биринчи рақамли хоними Қарағанда вилоятининг Қизилжар қишлоғида 1941 йилда дунёга келган.\nҚозоғистон президенти Нурсултон Назарбоев ўзининг расмий сайтида рафиқаси билан биринчи учрашуви ҳақида сўзлаб берди. Бу учрашув Нурсултан Абишевич ишлаган Темиртау шаҳридаги домна цехида юз берган.\n"Ўша вақтларнинг энг эсда қоларли хотиралари бўлғуси рафиқам Сара билан илк учрашувим бўлади. Бу учрашув ... домна печи остида, авариядан кейин юз берган. Авария юз берганда ва металл ерга тўкилганда, смена темир йўл ҳаракатини тикламагунча ишдан кета олмайди. Шундай қатъий қоида бўлган: хоҳ бир кун кетсин, ўз камчилигингизни ўзингиз тўғриланг. Қарийб бир суткада оёқда турилибди, ҳамма қоракуяга ботган, фақатгина тиш ва кўзлар кўринадиган мана шундай ёқимсиз лаҳзада мен электроподстанция бўйича тун бўйи навбатчилик қилган ва печимизда нима содир бўлаётганини кўргани келган қиз билан танишганман. Бундан кўп ўтмай бизга тўй қилиб беришган", деб эсламоқда ўша кезларни Нурсултон Назарбоев.\nЖуфтликнинг уч нафар фарзанди – Дариға, Динара ва Алия исмли қизлари ва кўплаб набиралари бор.\n1994 йил июлидан бошлаб Сара Назарбоева "SOS – Қозоғистон болалар қишлоқлари" жамғармаси президенти, 1999 йил мартидан "Демография" хайрия жамғармасининг васийлик кенгаши раиси ҳисобланади.\nСара Назарбоева хайр-саховат ва меҳр-мурувват кўрсатиш соҳасидаги улкан хизматлари учун халқаро ташкилотларнинг кўплаб мукофотлари билан тақдирланган. Бундай мукофотлар орасида Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг Ихсан Дограмачи номидаги халқаро мукофоти, Unity халқаро мукофоти, "Курманжан Датка" мукофоти бор.\nСара Назарбоева Чингиз Айтматов номидаги "Ўз ўзини англаш фалсафасига қўшган буюк ҳиссаси учун" олтин медали билан тақдирланган.\nСара Назарбоева машҳур италиялик актриса Софи Лорен қўлидан Россия Қизил Хоч ташкилоти томонидан таъсис этилган ва ўсиб келаётган авлодни қўллаб-қувватлашга қаратилган кўп йиллик фаолият учун бериладиган "Олтин юрак" халқаро мукофотини олган.\nСара Назарбоева, шунингдек, SOS Kinderdorf International халқаро жамғармасининг SOS Kinderdorf болалар қишлоқлари болаларига умрини бағшида қилган аёлларга бериладиган "Олтин узук" мукофоти билан ҳам тақдирланган.\nХитойда дунёдаги энг катта руда ташувчи кема қурилди\nПрезидент: «Ғалла ривожи яхши эмаслиги мени ташвишга солмоқда»\nTelegram'дан фаол фойдаланувчилар сони 200 миллионга етди


Умавийлар давлатида деҳқончилик ва зироат\nУмавийлар давлати катта экин майдонларига эга бўлган. Шунинг учун ҳам унумсиз ва унумли, шу қатори бошқа ерларга ишлов беришга ниҳоятда эътибор қаратди. Бу ишни ариқлар қазиш ва дарёларни ўзанидан буриш, тўғонлар қуриш билан амалга оширди. Мисол учун Ироқ волийси Муовия розияллоҳу анҳуга тегишли водийни сувини қуритиб, экин майдонига айлантирди. Майдони кенглиги учун ҳаражати беш миллион дирҳамдан ошиб кетди. Бу ерлар авлоддан авлодга мерос бўлиб ўтмасди. Ерга ишлов бериш ва ўзлаштиришга сарф-харажат асосан ҳукмдорнинг ёнидан бўларди, баъзан халқнинг ҳисобидан олинарди. Бу борада қоидалар ҳам ишлаб чиқарилди. Айниқса волийлар экин ерларни кўпайтиришга ниҳоятда эътибор бердилар. Масалан, Зиёд ибн Абиҳ ерларни обод қилиш учун кўплаб канал ва ариқлар қаздирган, уларнинг баъзиларини ўзи ва қизларининг номлари билан атаган. Одатда халққа 60 ё 100 жариберни икки йилга берилар, агар яхши фойдаланмаса олиб қўйиларди. Кейинчалик суғориш тизими пухта муҳандислик йўли билан ишлаб чиқилди, натижада экин майдонларига ортиқ даражада сув босиб кетмасди. Ҳатто умавий оиласидан бўлган Язид ибн Муовиянинг муҳандисликдан яхши хабардорлиги ва Ғутада канал қаздириб, номини бергани учун лақаби “Муҳандис” эди.\nЯна ислоҳотлардан бири Зиёд ибн Абиҳ Куфага сув тошиб кетишини олдини олиш, сувни тўплаш мақсадида қўрғон ва кўприк қурди. Бундан олдин сув тошиб Куфани вайрон қилар эди. Бу ҳам жамият ривожи учун қилинган ишлардан бири.\n Аҳмад ибн Яҳё ибн Жобир Болазарий. Футуҳу булдон. Битаҳқиқи Салоҳ Мунжид. – Қоҳира. – Б . 291.\nАҳмад ибн Абдуллоҳ. Ал-ҳаяту иқтисодия вал ижтимоия. – Қоҳира: Дор ал-Маъориф, 1989. – Б 335.\nДоктор Исом ибн Ҳошим Жуфарий. Аттатоввурул иқтисодий фил асрил уммавий. Магистирлик ишидан. –Мадина: Умм ал- Қуро. 2012. – Б 178.\n Аҳмад ибн Абу Яқуб ибн Жаъфар ибн Ваҳб ибн Возиҳ Яқубий.Муъжамул булдон. – Боғдод. 1964. Ж 1. – Б 435. ва Доктор Исом ибн Ҳошим Жуфарий. Аттатоввурул иқтисодий фил асрил уммавий.. Магистирлик ишидан. – Мадина: Умм ал- Қуро, 2012.–Б. 180.\n Бир жариб = 2217,60 м (ўртача 4800 қадам) А.Сайидаҳмедов. Ўлчов бирликлари. – Т.: Мовороуннаҳр, 2009 . –Б. 6.\nДоктор Исом ибн Ҳошим Жуфарий. Аттатоввурул иқтисодий фил асрил уммавий. Магистирлик ишидан. –Мадина: Умм ал- Қуро, 2012. – Б 190.191.\nАбдуллоҳ ибн Муҳаммад ас-Сайф. – Байрут:Дор ас-Салом, 1983. – Б 151\nАл-Ғута; Дамашқ шаҳри атрофидаги водий.\n583 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « «Усмонли турклар» ҳозирги Туркия ҳудуди қанча масжид қурдирганини биласизми?\tАҚШда давлат идораларида ифторлик уюштирилади »


Бош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиВаҳоб Раҳмонов. Нуктадонлик санъати (2010)\nКитоб ўқишнинг, китобхонликнинг аҳамияти ҳақида кўп гапирамиз, ёзамиз. Бироқ китобхонлик маданияти, хусусан, мумтоз шеъриятимиздан чинакамига лаззатланиш бахтига барчамиз бирдай муяссар бўла олаяпмиз, деб айтолмаймиз.\nЗеро, мумтоз шеъриятимиздан бадиий-эстетик завқ олиш китобхондан, аввало, ҳар бир байтни тушуниб ўқиш, “қийин” сўзлар маъносини аниқлаб, сўнгра ғазал таҳлилига киришишни талаб этади. Бу жараёнда, шунингдек, байтнинг зоҳирий-дунёвий мазмунини тушуниш, нуктасини аниқлаб олиш лозим. Нукта — янги фикрий кашфиёт, демакдир. Яъни бир ҳаётий хулоса, оҳорли ўхшатиш ёки истиора, кутилмаган муболаға, мақол ва матал воситасида фикрни жонлантириш, фавқулодда янги фикр айтиш нукта бўлиши мумкин.\nҚолаверса, байтдаги бадиий тасвир воситалари: маънавий, лафзий ва ҳарфий санъатлар иштирокини аниқлаш, уларнинг кўпмаънолик, таъсирчанлик хусусиятларини ҳис этиш лозим. Байтнинг ботиний-тасаввуфий мазмунини идроклаш, байт ғазалда воқеабандликка тобеми ёки мустақилми, байт нукталими, нуктасизми — буларни билиш, ўрганиш китобхонда нуктадонлик — фикрий кашфиётларни идрок этиш қобилиятини шакллантиради.\nГазетхонлар бобурийларнинг сўнгги ҳукмдори Баҳодиршоҳ Зафар ҳақидаги кинофилмнинг бир лавҳасини эслашса керак. Унда Баҳодиршоҳ ғазал ўқиётганида ҳар бир байтдан сўнг бир муддат тўхтайди. Тингловчилар бир овоздан уни “Ваҳ! Ваҳ! Ваҳ!”, дея ол- қишлайдилар, яъни байт мазмуни ва ундаги оҳорли фикрий кашфиётга — нуктага қойил бўлганликларини шу тариқа изҳор этадилар.\nМен олимлар, шоирлар, талабалар ва ўқувчиларимизга мумтоз шеъриятимиз намуналаридан ана шундай лаззатланиш одати ёр бўлишини орзу қиламан. Чунки ғазалнинг ҳар бир байтида ҳаётий бир фалсафий фикр, жозиб бир туйғу, кўнгилдаги руҳий тугуннинг ажиб ифодаси ёки ечими, кучли ахлоқий-таълимий фикр лўнда талқин этилган бўлади.\nУшбу мулоҳазаларни ёзишга ЎзР ФА Алишер Навоий номидаги Тил ва адабиёт институтининг етакчи илмий ходими, филология фанлари номзоди Сайфиддин Сайфуллоҳ нашрга тайёрлаган мумтоз шоиримиз Атойининг “Девон”и (“Фан” нашриёти, 2008) туртки берди. С.Сайфуллоҳ “Девон”га сўзбоши ёзган, уни луғат ва изоҳлар билан таъминлаган. Нашрга филология фанлари доктори, профессор Иброҳим Ҳаққулов масъул муҳаррирлик қилган.\nҲазрат Алишер Навоий Мавлоно Атойининг қуйидаги бир ғазалини ўқиб, бежиз “Ваҳ! Ваҳ!”, деб юбормаганлар-да, ахир:\nУл санамким, сув яқосинда паритек ўлтурур,\nҒояти нозуклугиндин сув била ютса бўлур.\nҚаранг, қандай ажойиб жозибали манзара, сеҳрли шоирона талқин ва халқона ўткир ўринли ифода! Бир байтдаги, тўғрироғи, шоҳбайтдаги шоир маҳоратига тан бермай илож йўқ.\nЎша ғазалнинг навбатдаги байтига келсак:\nТо магарким, Салсабил обина жавлони қила,\nКелди жаннат равзасиндин оби Кавсар сори ҳур.\nМазмуни: афтидан, жаннат боғидан чиққан ҳур Салсабил булоғида чўмилиб олиб, Кавсар ҳовузи қирғоғига келганга ўхшайди.\nГўзалнинг поклиги ана шу байтда ажойиб ташбеҳ воситасида китобхонга етказилган. Ўқувчи шоирга, унинг маҳоратига лол қоладики, Атойи ҳурни жаннат боғидан чиқариб, Салсабил булоғига чўмилтириб, Кавсар ҳовузи қирғоғида намойиш этмоқда.\nКиши пок бўлиши учун қўлларини сув билан ювиб тозалайди. Атойига тасаннолар айтайликки, ўша ғазалдаги санам қўлини тозалаш учун эмас, балки сувни поклаш, тозалаш учун қўли билан ювади!\nУл иликким, сувдин ориқтур, ювмас они суда,\nБалки сувни пок бўлсун деб илики бирла юр.\nМазмуни: унинг қўли сувдан тозадир. Шунинг учун у қўлини сувда ювмайди, балки сувни пок бўлсин, дея қўли билан ювади.\nБундай талқиндаги фикрий кашфиётдан ким ҳам ҳайратга тушмайди дейсиз?! Мазкур шоҳбайт мазмунини идрок этолган одам, ҳеч бир шоир ёки мутафаккир ҳануз айта олмаган ушбу янги фикр қимматини баҳолай оладиган инсон ўн маротаба “Ваҳ! Ваҳ!”, деса ҳам арзийди.\nҚайд этилган уч байтдаги қизлар тимсолини эслайлик. Биринчи байтда чиройли санамнинг дарё бўйида ўлтирганини кўрдик. Иккинчи байтда эса, жаннат боғидан чиққан ҳур Кавсар ҳовузи ёнига келди. Учинчи байтда у сувни поклаш учун қўл ювмоқда. Тўртинчи байтда сеҳргар шоир аввалги байтлардаги қиз ва ҳурни энди сув қизига айлантиради:\nЭнди билдим рост эрмиш, балки кўрдум кўз била,\nУлки дерлар сув қизи гоҳ-гоҳ кўзга кўринур.\nМазмуни: энди билдим, ҳатто ўз кўзим билан кўрдим, “Сув қизи гоҳ-гоҳ кўзга кўринади!”, деганлари рост экан!\nМутафаккир шоирнинг ўзини соддага олиб: “Энди билдим, ҳатто ўз кўзим билан кўрдим!”, дейишининг ўзи бир ажиб санъат! Ҳар бир байтдаги туркона соддалик, шоирона сеҳргарлик ва мутафаккирона кашфиётчилик тантаналари бутун ғазал давомида кузатилади.\nҒазал мақтаъи — хулоса байтда маъшуқа тимсоли тамоман дунёвийлашиб, лирик қаҳрамоннинг севгилисига айланади ва унга иккинчи шахс сифатида мурожаат этилади:\nҚошларинг ёсин Атойи кўргали ҳусн ичра тоқ,\nСубҳидам меҳробларда сурайи “Ёсин” ўқур.\nМазмуни: камондай қошларингнинг ҳуснда ягоналигини кўриб, Атойи тонг пайти меҳробда “Ёсин” сурасини ўқийди.\nБайт мазмунида ифодалаш имкони бўлмаган тажнис санъати мақтаънинг латофати, фикрий кашфиёти — нуктасидир: “Ёсин” — қошларнинг ёйи (камони) демакдир. Кейинги мисрадаги сура номи — “Ёсин” олдинги “ёсин”га шаклдошдир; маънолари эса ҳар хилдир. Китобхон буни идрок этиб, Атойининг юксак маҳорат билан сўзларни жинсдошлаштириши — тажнис санъатини яратишига тан беради.\nАслида шоир халқона “тоқ” сўзини бежиз қўлламаган: “ҳусн ичра тоқ” — ҳуснда (энг юксак) осмон, деган маънони ҳам жойлаб юборганки, бундан адабиётшунос “тоқ” сўзида Атойининг ийҳом санъатини қўллаганидан воқиф бўлади.\nАтойининг бизни “Ваҳ! Ваҳ!”лашга мажбур этадиган қуйидаги байтида “шаҳбайт” истилоҳи ҳам қатнашган:\nХатмудур ул юз уза, ё котиби ҳусну жамол,\nСафҳайи гул узра қилди лутф шаҳбайтин савод.\nБайтнинг идрокини осонлаштириш учун аввал “қийин” сўзларни луғатлар билан таъминлайлик: хат — юқори лабдаги нозик майин туклар; уза — устида; юз уза — юзда; сафҳа — саҳифа, қоғоз юзи; савод — қора; қора сиёҳ; қилди савод — қоралади, ёзди.\nШаҳбайт — шоҳбайт: нукта — фикрий кашфиётчи, бадиий юксак ва ўта таъсирчан ҳамда теран мазмунли байт.\nБайт мазмуни: унинг юзидаги майин тукларми? Ёки ҳусн ва жамолни акс эттирувчи котиблар гул япроғига латофат шоҳбайтини ёзганларми?\nАлбатта, бу қуруқ мазмун баёнида Атойи байтининг тўкис мазмунию ажиб жаранги ва шеърий латофати мўъжизаларини ифодалай олмаймиз. Бироқ шоирнинг ушбу байтини тўғри идрок этган киши, албатта, ҳайратга тушишига имонимиз комилдир.\nМумтоз адабиётни тушунишдай улуғ бахт соҳиби Атойининг аксарият байтларини ўқиб, “Ваҳ! Ваҳ!”ламай иложи йўқ. Ҳатто жажжи байтда ҳам шоир китобхон идрокини ларзага солади. Тасаввур этайлик: мумтоз адабиётда қиз лаби қизил, алвон рангда талқин этилиши — анъанавий. Шунинг учун у ё қонга ўхшатилади, ё “қон” сўзи иштирокида таносуб санъати яратилиб нуктапардозлик — фикрий кашфиётчилик қилинади:\nЛабинг қоним тўкарга ташналабтур,\nДами Исою ўлтурмак ажабтур.\nҚонга, бировнинг жонига ташна бўлиш даҳшатини тасаввур этинг. Бу сифат ва туйғу ашаддий қотилларга хосдир. Шоир талқинича, қизнинг лаби ошиқ қонини тўкишга ташна! Қизлик латофатию… ана бу даҳшатли туйғу уйқашлигини қаранг!\nЛабларинг нафаси — Исо Масиҳ. Яъни қизнинг лабларидан чиқаётган нафаси одамзодни тирилтирадиган Исо Масиҳу… унинг одамни ўлдириши эса… ажабланарли-ку?\nБу байт мазмунидан китобхон нега ҳайратга тушади? Чунки маъшуқа — ошиқнинг жонидир. Жондан севган қизи эса, йигитнинг қонига ташна! Ана шу обиҳаёт манбаи ошиқни ўлдиришга ошиқмоқда!\nШундай даҳшатли қисмат истиқболида бўлса-да, ошиқ: “Жоним сенга қурбон!”, деб ёр бўсағасига бошини қўймоғи шарт. Йигитнинг бу остонадан бошини кўтариши муҳаббат қоидасида одобсизлик, вафосизликдир:\nКўтармак бошни маҳбуб эшикиндин,\nМуҳаббат бобида тарки адабтур.\nМумтоз шоирларимиз хипчабеллик қизлар кўрк-латофатининг муҳим кўриниши эканлигини инобатга олиб, ёр белини қилга ўхшатишади, форс адабиётида “хипчабел” тушунчаси “мурчамиён” (чумолибел, бели чумоли белидай) сўзи билан ифодаланади. Атойи ёр белига нисбатан мутлақо янги, оҳорли ўхшатиш (ташбиҳ) кашф этади. Ёрнинг ингичка бели хусусида арибел — бели ари белидай, дейди. Бу ҳам маҳорат соҳасидаги нуктапардозлик — фикрий ихтирокорликдир. Қуйидаги байтни тўрт қисмдан иборат деб қарасак, дастлабки уч қисми анъанавий ташбиҳлар ва муболағадан иборат, тўртинчи қисм новаторлик — таждиддир:\nСанингдек ҳусн ила ҳуру пари йўқ,\nЛаби қанду асал, бели ари йўқ.\nОшиқнинг маъшуқага меҳрибонлиги, куюнчаклиги шу даражадаки, у ҳатто: маъшуқа эгнидаги кўйлагидан ҳам азият чекмаяптимикан, деб жонсарак. Шоирнинг бу борадаги кашфиётини қарангки, “Ўзгаларнинг этаги куйса, менинг жоним куяди”, деган халқ маталини биринчи мисрадаги фикрнинг ўзига бевосита дахлдор қилиб танлай олган. Халқ донишмандлиги маҳсули — фикрий жавоҳир байтга худди узукка ярашиқли кўз бўлиб тушган:\nПираҳандин бўлмасун, деб, ногаҳ озурда танинг,\nЎзгаларни этаги куйса, куяр жоним манинг.\nМумтоз адабиёт намуналарининг ҳар бир байтини ана шундай бироз мулоҳазалар чиғириғидан ўтказиб, яъни байт мазмуни, ундаги фикрий кашфиёт — янги нуктани идрок билан илғаб, шоир маҳорати учқунини сезиб, ҳайратга тушайлик. Бу машғулот қийин эмас. Биз бирор сархил мева ёки таомга нисбатан “Оҳ, оҳ!, “Ҳай, ҳай!”, деб юборамиз-ку, ахир… Мумтоз адабиётдан баҳрамандлик бахтига муяссар бўлиш, ўрганиш учун мумтоз шоир ғазалини луғат орқали ўқиб, мукаммал руҳий-ҳиссий лаззатланиш имкони бор. Бу имконни юзага чиқарайлик.\n← Аввалги Аввалги Собир Ўнар. Дашт одамлари (2010)\nКейинги → Кейинги: Анбара Отамуродова, Оллоназар Абдураҳимов. Мақомларда ўтмиш нидоси (2010)


«Ўзбекконцерт» раҳбари Kun.uz мухбири билан суҳбатда таниқли санъаткорларнинг ижтимоий тармоқлардаги ўзини тутиши, маданияти ва одоб доираси ҳақида сўзлади.\n«Ижтимоий тармоқларда ўзини тутиши, хатти-ҳаракатлари учун Ҳалима Ибрагимовага нисбатан белгиланган тартибда чора кўрдик. Маҳаллийчилик ҳақида, шунингдек, бутун халқнинг номидан гапиришга нафақат Ҳалима Ибрагимова, балки бошқаларнинг ҳам ҳаққи йўқ.\nУ ўзининг шахсий фикрини маълум этика қоидалари доирасида ифода этиши мумкиндир, лекин у санъаткор, уни бутун халқ танийди. Шу касбни танладими, унинг машаққатига ҳам чидашга мажбур. Бунинг ўзига яраша ютуқлари ва камчиликлари бор.\nБу гаплар фақат Ҳалимага тегишли эмас, ҳамма санъаткорларга қаратилган гап. Биз ўзимиз ҳам ижтимоий тармоқларни кузатиб турибмиз, шундай санъаткорларимиз борки, жиддий чора кўришга мажбур қилишмоқда. 2019 йилнинг март ойидан Эстрада санъатини ривожлантириш ва мувофиқлаштириш кенгаши аъзоларининг навбатдаги йиғилишида лицензиат ва «Ўзбекконцерт» ўртасида тузиладиган битимга ижтимоий тармоқлардаги маданият тўғрисидаги бандни қўшмоқчимиз. Чунки шунга мажбур бўляпмиз.\nАйримлар ижтимоий тармоқлар – шахсий масала дейиши мумкин, лекин санъаткорнинг шахсий ҳаёти деярли бўлмайди, чунки у халқнинг одами. У қандай кайфиятда бўлмасин, омманинг олдига чиқяптими, масъулиятни ҳис этиши керак. Аёл киши бўлса, ибо-ҳаёни, эркаклар бўлса, одоб-ахлоқ билан мурожаат қилиши зарур», дейди у.


паррандачилик, балиқчилик, қоракўлчилик, асаларичилик ва қуёнчиликни ривожлантиришга бағишланган семинар-йиғилиш бўлиб ўтди. Бу ҳақда Xabar.uz'га маълумот бериб ўтилди. Маълумотларга кўра, бугунги ... йўлга қўйилади. Тери, гўшт ва момиқ жун олиш учун боқилаётган қуёнчилик йўналишлари ҳам ривожланмоқда. Жумладан, бугунги кунда аҳоли ...\nташкилотнинг асосий мақсади Ўзбекистон Республикасида қуёнчиликни ривожлантиришга кўмаклашиш, аъзолари ўртасидаги ўзаро ҳамкорлик ...\nунинг акаси Иқбол Иброҳимовнинг сурати эканлиги, акаси чиндан ҳам қуёнчилик билан шуғулланишини айтиб, ўша фирибгар туфайли доимий харидорлари ... мактубини эътиборингизга ҳавола этамиз: «Тўрт йилдан буён қуёнчилик билан шуғулланиб келаман. Ҳозир фландр, ризен ва обер зотли йирик ...


Аudi компанияси энг кичик кроссоверини тақдим қилди\n23:37 / 01.03.2016\nAudi компанияси Женева автосалонига ихчам Q2 кроссоверини олиб келди. Янги автомобиль немис маркасининг энг кичик ўлчамдаги йўлтанламаси бўлади ва Q3, Q5 ва Q7 моделлари олдидан ўрин олади.\nAudi Q2 модели Volkswagen’нинг MQB модуль платформисида яратилган. Коссовернинг узунлиги 4190 мм ни, яъни Audi Q3’никидан 195 мм камроқни ташкил қилади. Машинанинг оғирлиги 1205 кг ни ташкил қилади. Машинанинг туби билан йўл қопламаси орасидаги масофа 200 мм ни ташкил қилади. Юкхона ҳажми 405 литр (ёки орқа ўриндиқ йиғилган ҳолатда 1050 литр).\nAudi Q2’да асосий двигатель 116 от кучига эга, 1 литрли 3 цилиндрли бензинли двигатель бўлади. Бундан ташқари, кроссовер учун 1,4 литрли "турботўртлик" ҳамда моделнинг топ версияси учун 190 от кучига эга двигатель таклиф қилинади.\nМашинанинг дизелли двигателлари қатори 116 от кучига эга 1,6 литрли ва 150 ва 190 от кучига эга 2 литрли двигателларни ўз ичига олади. Автомобилнинг узатмалар қутиси "механик" ёки "робот" шаклдаги икки илашишли Sitronic’дан иборат.\nКроссовер адаптив круиз-контроль, "ўлик" ҳудудлар, қаторлар бўйича ҳаракатланишни кузатиш ва йўл белгиларини таниш тизими билан жиҳозланади. Бундан ташқари, Q2 автоматик равишда параллел ва перпендикуляр парковка қилиш ва автотураргоҳдан мустақил равишда чиқишни амалга ошира олади.\nБазавий кроссовер олди ғилдираклари тортувчи ҳолда таклиф қилинади. Машинанинг 2 литрли двигателга эга қимматбаҳо версиялари тўлиқ привод тизимини олади.\nБундан ташқари, йўлтанламасни қайта созланган спорт подвескаси ва йўл қопламаси билан машинанинг туби ўртасидаги оралиқ 10 мм камроқни ташкил қилган вариантига буюртма берса бўлади.\nОпциялар сифатида машинада рақамли асбоблар панеди, проекцияловчи дисплей, йўлдошли навигация, Apple CarPlay ва Android Auto интерфейсларини қўллаб-қувватловчи MMI мультимедиа мажмуаси билан таклиф қилинади.\nAudi Q2 Ингольштадтдаги корхонада йиғилади. Кроссовер 2016 йил августида сотувга чиқарилади.