ЭПИЛЕПСИЯ ВА ТУТҚАНОҚ СИНДРОМЛАРИ ҲАҚИДА БИЛАСИЗМИ? » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Мақолалар » ЭПИЛЕПСИЯ ВА ТУТҚАНОҚ СИНДРОМЛАРИ ҲАҚИДА БИЛАСИЗМИ?\nЭпилепсия қандай касаллик ?\nЭпилепсия – турли хил хуружлар ва хушдан кетишлар билан намоён бўлувчи бош миянинг сурункали касаллиги. Эпилепсия аҳоли орасида кўп тарқалган. Ҳар 1000 кишидан 5-10 та одамда эпилепсия касаллиги аниқланади. Эпилепсиянинг 70 фоизи 20 ёшгача бўлган даврда ривожланади. Касалланиш даражаси эркак ва аёлларда деярли бир хил.\nЭпилепсия буюк шахсларда ҳам учрайдими?\nТарихдан маълумки, Суқрот, Платон, Юлий Цезар, Жанна Д ‘Арк, Ван Гог, Наполеон, Ф. Достоевский каби буюк шахслар эпилепсия билан оғриган. Шунинг учун ҳам баъзи мутахассислар фақат кучли тафаккур эгалари эпилепсия билан оғришади дейишса, бошқа бирлари тутқаноқ хуружлари одамда талант куртакларини қўзғаб юборади, деб ҳисоблашади. Бу фикрларга тўла қўшилиш қийин, бироқ эпилепсия билан оғрийдиган баъзи беморларда кучли талант аломатларини мен ҳам кузатганман. Даволанишга келган беморлар орасида кучли рассом, шоир ва математиклар бўлган. Бундай беморлар ичида инсон ҳайратда қоладиган ҳикматли иборалар ўйлаб топувчилар, ҳикматларга бой бўлган тўртликлар битувчилар кўп. Доимо хуруж кузатиладиган бир бемор қизда сезги ва идрок қобилиятининг кучайганини гувоҳи бўлганман. Бироқ, эпилепсия касаллиги билан оғрийдиган аксарият беморларда тутқаноқ хуружлари вақтида тўхтатилмаса, оғир руҳий бузилишларга олиб келади, уларнинг ақли заифлашиб боради. Тутқаноқ хуружлари қанчалик эрта ёшда бошланса, руҳий бузилишлар шунча эрта ривожланиши мумкин. Шундай бўлса-да, оғир руҳий бузилишлар эпилепсиянинг барча турида ҳам кузатилавермайди.\nЭпилепсия наслий касалликми?\nХудди бошқа асаб касалликларидаги каби эпилепсияда наслий омилнинг ҳам аҳамияти бор. Ўтган асрнинг 50-йилларигача аксарият давлатларда эпилепсияда наслий омилнинг аҳамияти жуда бўрттириб кўрсатилган. Кейинчалик илм-фан ютуқлари бундай фаразни йўққа чиқарди. Ҳозирги даврнинг статистик маълумотларига кўра, ота-оналардан бири эпилепсия билан оғриса, улардан касал бола туғилиши ҳавфи 10 фоиздан ошмайди.\nЭпилепсининг нечта тури бор?\nЭпилепсиянинг турлари жуда кўп. Бироқ тиббий амалиётда эпилепсиянинг барча турларини 3 гуруҳга ажратиб ўрганишади. Булар:\nСимптоматик эпилепсия – бош миянинг бирор-бир касаллиги сабабли (ўсма, менингит, лептоменингит, бош мия жарохатлари ва бошқа сабаблар) ривожланган эпилепсия.\nИдиопатик эпилепсия – келиб чиқишида наслий омил аҳамиятли бўлган эпилепсия. Уларда бош мия касалликлари аниқланмайди.\nКриптоген эпилепсия – сабаби топилмаган эпилепсия. Бундай беморларда эпилепсия аниқланади, бироқ унинг сабабларини аниқлаб бўлмайди.\nЭпилепсия сабаблари жуда кўпми?\nҲа, сабаблари кўп. Уларни қисқартириб ушбу жадвалда келтириб ўтаман.\nЭпилепсия сабаблари (Харрисон маълумотлари, 2000 й.)\nЁши Эпилепсиянинг асосий сабаблари\n2 ёшгача Ҳомиладор она касалликлари\nТуғиш пайтидаги мия жарохатлари\nМинерал моддалар, витаминлар ва аминокислоталар етишмовчилиги (калций, магний, В6 витамини, глутамин кислотаси, фолат кислота етишмовчилиги)\n2-12 ёш Наслий омиллар\nБош мия жарохатлари\nФебрил тутқаноқлар (тана ҳарорати ошганда учрайдиган хуружлар)\n12-18 ёш Наслий омиллар\nМия томирлари аневризмалари\n18-35 ёш Бош мия жарохатлари\nБош мия пардалари яллиғланиш касалликлари\nБош мия ўсмалари\n35 ёшдан сўнг Бош мия пардалари яллиғланиш касалликлари\nБош мия қон томир касалликлари\nИзоҳ: Эпилепсия сабаблари ичида бош мия жарохатларининг кўп учрашига эътибор беринг.\nАура нима ёки эпилепсия хуружи бошланишини олдиндан билиш мумкинми?\nАура – бу эпилепсия хабарчиси. Хуружлар бошланишига бир неча соат қолганда, баъзан эса бир-икки кун олдин беморнинг уйқуси қочади, хавотир пайдо бўлади, жаҳлдор бўлиб қолади, юзи ёки танасининг баъзи жойларида увишишлар пайдо бўлади, лаб бурчаклари титрай бошлайди. Одатда, мана шу белгилардан сўнг катта тутқаноқ хуружлари бошланади. Тутқаноқ хуружларидан олдин аураларнинг келиши бу яхши. Чунки бундай пайтларда бемор ўзини хавфсиз жойга олади, ота-онаси ёки ўзи уйдан чиқиб кетмайди, хавфли жойларда юрган бўлса, хавфсиз жойга ўтади ва ҳ.к. Бироқ эпилепсиянинг баъзи турларида ауралар кузатилмайди. Аурасиз учрайдиган катта тутқаноқ хуружлари ҳаёт учун хавфлидир! Бундай беморлар бош ва тан жарохатларига кўп дучор бўлишади. Чунки хуружлар бўлиш пайтини бемор билмайди ва ўзини ҳавфсиз жойга ола олмайди.\nТутқаноқ хуружи қандай бошланади?\nТутқаноқ хуружи тўсатдан бошланади. Хуруж бошланганда беморнинг юзи ва оёқ қўллари бир томондан тортишиб бошлайди ва бемор ғужанак бўлиб ётиб олади. Нафас олиш қисқа вақтга тўхтайди ва беморнинг ранги кўкариб кетади. Бу пайтда у қичқириб юборади, тилини тишлаб олади. Бу вақтда беморнинг барча мускуллари қотиб қолади (тоник босқич). Бу давр ўртача 1 дақиқа давом этади. Баъзида 30 сониядан ошмайди.\nКейин хуружларнинг титроқли даври (клоник босқичи) бошланади. Бунда бош ва оёқ-қўллар титрай бошлайди. Бош орқа ва ён томонга буралади, кўз олмаси юқори ва ён томонга қараб оғади. Шу ҳолатда титрашлар давом этиб туради. Титроқлар 2-3 дақиқа давом этади, бу пайтда бемор сийиб ҳам юборади. Тоник-клоник хуружларнинг умумий давомийлиги 3-5 дақиқага тенг. Хуружлардан сўнг бемор 2 соат мобайнида қаттиқ уйқуга кетади. Уни уйғотмаслик керак. Уйқудан тургандан сўнг эса бош оғриғи кузатилади.\nТунги хуружлар қандай рўй беради?\nТунда бўладиган хуружлар турли-туман бўлади. Хуружларнинг баъзилари қуйидагича кечиши мумкин. Бемор бирдан уйғониб кетади, боши қаттиқ оғриётган бўлади, қайт қилади ва аста-секин кўзи ва боши ён томонга қайрилган ҳолда тутқаноқ хуружлари бошланиб кетади. Юзи қийшайиб қолади, оғзидан сўлак оқади ва дудуқлана бошлайди. Баъзан ётган жойидан тўсатдан туриб ўтириб олади, оёқлари билан велосипед ҳайдаётгандек ҳаракатлар қилади ёки ғужанак бўлиб ётиб олади. Гоҳида ўрнидан туриб юриб кетади ва бироздан сўнг тўхтайди, баъзан уйдан чиқиб кетади. Бу хуружлар одатда 30 сониядан 2-3 дақиқагача давом этади. Кейин бемор ўзига келади, нималар қилганини эслай олмайди, баъзан қилиқларини чала бўлса-да, айтиб беради. Тунда бўладиган хуружларда бемор тилини тишлаб олиши, оғзидан қон аралаш кўпик чиқиши, тагига сийиб юбориши мумкин.\nЭпилепсия ва уйқу\nЭпилепсия билан оғриган беморлар учун кеч уйқуга кетиш ва мажбуран эрта уйғониш хавфлидир! Уйқунинг давомийлиги 6-8 соатдан кам бўлмаслиги керак. Эрталаб уйғонгандан сўнг мажбуран кўп ухлайвериш ҳам мумкин эмас. Бундай беморларда баъзан кундуз куни тўсатдан ухлаб қолиш ҳолатлари ҳам кузатилади ва бу ҳолат нарколепсия деб аталади.\nФокал хуруж нима?\nБош миянинг бирор-бир маркази қўзғалиши ҳисобига рўй берадиган тутқаноқ хуружига фокал, яъни ўчоқли хуруж деб айтилади. Фокал хуружлар тананинг маълум бир соҳасида титрашлар, бошнинг титраши, кўзга ҳар хил нарсаларнинг кўриниб ўтиши, қулоққа турли овозларнинг эшитилиши, тўсатдан келадиган қўрқув ва қоринда кузатиладиган оғриқ хуружлари кўринишида рўй беради. Уларнинг давомийлиги 30 сониядан ошмайди.\n«Аввал кўрган» ёки «ҳеч қачон кўрмаган» феномени ҳам фокал хуружлар учун хосдир, яъни бемор ҳеч қачон кўрмаган жойни худди аввал кўргандек ёки ўзига аввал жуда таниш бўлган ёки аввал яшаган жойларини энди биринчи марта кўриб тургандек туюлади.\nОддий ва мураккаб фокал хуружлар фарқланади. Оддий фокал хуружларда бемор ҳушини йўқотмайди. Мураккаб фокал хуружларда эса бемор хушини йўқотади. Мураккаб фокал хуружларда ҳушсиз ётган беморда ютиниш, чайнаш, бирор жойини силаш, чапак чалиш каби автоматик ҳаракатлар кузатилади. Мураккаб фокал хуружларнинг давомийлиги ҳам 30 сония атрофида бўлади. Бемор ўзига келганидан сўнг бироз карахт ҳолатда бўлади.\nФокал хуружларда бош мия касалликларини топиш учун чуқур неврологик текширувлар ўтказиш лозим. Деярли 60 % эпилепсия фокал хуружлар билан кечувчи эпилепсиядир.\nЭпилепсия руҳий касалликми?\nЭпилепсия руҳий касаллик эмас. Бироқ, эпилепсия билан касалланганларнинг деярли ярмида кейинчалик руҳий бузилишлар ривожланади. Аксарият ҳолларда рухий бузилишлар даражаси хуружлар сонига боғлиқ. Хуружлар кўпайган сайин беморнинг шахси ўзгариб руҳий бузилишлар кучайиб ва кўпайиб бораверади. Эпилепсияда бемор шахсининг ўзгариши ўзига хослиги билан ажралиб турадики, бунинг натижасида тиббий амалиётда “эпилептик характер”, деган ибора пайдо бўлди. Бундай беморлар жуда эзма, қайсар, бесабр, тез хафа бўладиган, кайфияти тез ўзгариб турадиган, арзимаган майда ишларга ўралашиб юрадиган, тез жанжал кўтарадиган, майда гап ва жаҳлдор бўлиб қолишади. Албатта, беморда бу белгилар турли даражада ифодаланган бўлиши мумкин ва уларнинг қанчалик яққол намоён бўлиши тутқаноқ хуружларининг нақадар кўп кузатилиши, эпилепсия тури ва беморнинг даволаниш тарзига боғлиқ.\nЯхши кайфиятда юрган бемор бирдан ўзгариб қолиши ва қўпол сўзлар билан яқинларини ҳақорат қила бошлаши мумкин. Бундай ҳолат у бирор нарсасини топа олмаса, унинг қилаётган ишига четдан кимдир аралашиб хатосини кўрсатса, унинг фикрига зид фикр билдирса рўй беради. Бундай пайтларда бемор тезда жанжал кўтариб уришиб кетади. Баъзан арзимаган нарсадан кўтарилган жанжал аффект даражасига етиб бемор ўзи ёки атрофдагиларга тан жарохатини етказиб қўяди. Шунинг учун ҳам бундай беморни даволаётган врач уни психиатр назоратига юбориши керак. Демак, хулқ-атворнинг кескин ўзгариши билан кечадиган эпилепсия кузатилган бемор психиатр ва тиббий психолог назоратида туриши ва унда даволаниши керак.\nҲулқ–атвор ва кайфият нега ўзгаради?\nЭпилепсияда кузатиладиган шахсият ўзгаришлари касалликнинг қайси ёшда бошлангани, хуружлар сони ва тури, ўтказилаётган даволаш муолажаларининг қандай олиб борилаётганига узвий боғлиқ. Касаллик қанчалик эрта ёшда бошланса ва хуружлар ҳадеб такрорланаверса (айниқса, ҳушнинг йўқолиши билан кечувчи), шахс ўзгаришлари шунчалик тез ривожланади ва оғир кечади. Бош миянинг чакка бўлаги зарарланиши сабабли юзага келган эпилепсияларда шахс бузилишлари кучли ифодаланган бўлади.\nЭпилепсияда хулқ-атвор ўзгаришлари, баъзан, “ижобий” тус олади. Масалан, улар бировларга керагидан ортиқча меҳрибон, бош ёрдамчи, кулиб турадиган, мулойим, ҳар қандай ишга бел боғлаб киришиб кетадиган шахслардир. Бу меҳрибонлик баъзи ҳолларда оила аъзоларига эмас, бегоналарга кўрсатилади. Шундай бўлса-да, унинг жаҳлини чиқариш осон, қилаётган ишларига мос эътиборни сезмаса ёки танбеҳ олса, бемор яна ўзгариб қайсар ва ўжар бўлиб қолади. Бемор бирорта одамдан қаттиқ ранжиса, у билан сира мулоқотга бормайди.\nЭпилепсия билан касалланган баъзи беморлар ёлғонга ўч бўлса, бошқа бирлари ҳақиқатпарвар бўлишади, адолатсизликка чидай олишмайди. Унинг учун бегона бўлган одам ноҳақликдан азият чекса, узоқ вақт у ҳақида гапириб юради, қўлидан келса, ёрдамга шошади. Баъзи беморлар уйни ва ишхонасини жуда саранжом ва саришта тутишади, озода юришади, чиройли кийинишади, яъни улар тартибга қаттиқ риоя қилишади. Эпилепсия учун клептомания (керакмас нарсаларни ўғирлаб қўйиш) ҳам хос.\nЖуда кам ҳолатларда кайфиятнинг кўтарилиб юриши кузатилади. Улар бегона одам билан ҳам (келди-келмади) ҳазиллашаверади, бирор-бир кулгили воқеа ўйлаб топиб гаплашиб кетаверишади, масхарабоз бўлишади, уятсиз латифалар ўйлаб топишади, гап орасида ҳадеб кечирим сўрайверишади. Таниш одамларни учратиб қолишса, йиғлаб ҳам олишади (айниқса, аёллар). Баъзи беморларда жинсий фаолликнинг ошиб кетиши кузатилади.\nЭпилепсия ақлий заифликка олиб келадими?\nЭпилепсиянинг баъзи турлари бора-бора ақлий заифликка олиб келиши мумкин. Баъзи беморларнинг хотираси пасайиб тафаккур доираси торайиб боради. Бироқ бу бузилишлар дарров пайдо бўлмайди, секин-аста вужудга келади. Йиллар ўтиб диққат тарқоқлиги ривожланади, фикрлар теранлиги сусаяди. Бемор диққат-эътиборни талаб қилувчи ақлий машқларни бажаришда қийналади ёки уддасидан чиқа олмайди. Улар учун бир ишга киришиб кетиб охиригача етказа олмай ташлаб қўйиш, асосий иш билан иккинчи даражали ишни чалкаштириш, кераксиз ишларга ўралашиб юриш жуда хос.\nФикрлар карахтлиги беморнинг нутқида ҳам акс этади. Берилган саволларга лўнда қилиб жавоб бера олмайди, бир айтган гапини сўнгра яна бир неча бор такрорлайверади ёки суҳбат бошида тушунарли бўлиб қолган воқеани яна сўзлаб беради. Улар ҳиссиётга берилиб сўзлашади, баъзан камгап, баъзан сергап бўлишади. Бу беморнинг кайфиятига боғлиқ.\nЁши катта беморларда, айниқса аёлларда, пуэрилизм, яъни болаларга хос хулқ-атвор кузатилади. Уларнинг нафақат хатти-ҳаракатлари, балки фикрлаш доираси ҳам ёшидан орқада қолиши мумкин. Баъзан эса, 5-7 яшар болалар ўз ёшига мос келмайдиган ақл-заковатни кўрсатиши мумкин. Улар худди катталардек фикр юргизишади, фойдали маслаҳатлар бериб қўйишади. Баъзи ота-оналар боладаги бундай қобилиятдан қўрқиб кетиб болани психиатрга ҳам кўрсатишади ёки бўлмаса фахрланиб юришади ва боладаги ноёб қобилиятни эпилепсия билан боғлашмайди. Демак, бошқа руҳий касалликлардан фарқли ўлароқ, эпилепсия бир-бирига зид бўлган руҳий ўзгаришлар билан кечувчи касалликдир.\nЭпилепсияда турли даражада ифодаланган ақли заифлик эрта ривожланган эпилепсияларда кўп кузатилади. Бу ҳолатни болаларда олий руҳий функциялар ҳали тўла шаклланмаганлиги билан боғлиқ. Шу боис болалик даврида кузатиладиган бош миянинг ҳар қандай оғир касаллиги руҳият ва тафаккурнинг у ёки бу даражада бузилишлари билан кечади.\nЭпилепсия билан касалланган беморларда кейинчалик бош миянинг турли касалликлари кузатилса, масалан, бош мия жарохати, менингит, қон томир касалликлари, алкоголизм, тутқаноқ хуружлари ва руҳий бузилишлар кучайиши мумкин. Руҳий бузилишлар яққол ифодаланган беморларда тутқаноқ хуружлари бутунлай тўхтаган бўлиши ҳам мумкин. Шунинг учун ҳам психиатрлар ва тиббий психологлар эпилепсиянинг сўнгги босқичларида тутқаноқ хуружлари ўрнини руҳият бузилишлари эгаллайди, деб айтишади.\nЭслатма. Эпилепсиянинг 3-5 йил ичида бутунлай тузалиб кетадиган, ақлий ва руҳий бузилишлар умуман бўлмайдиган турлари ҳам кўп.\nЭпилепсия ва ступор (қотиб қолиш)\nЭпилепсияда ступор турли даражада, яъни оддий камҳаракатликдан тортиб, қотиб қолишгача кузатилади. Қотиб қолган беморларда мутизм (гапирмай қўйиш) пайдо бўлади, бироқ улар бировнинг сўзи ва ҳаракатини такрорлаши мумкин. Одатда, ступор бир неча дақиқадан бир неча соатгача давом этади. Ступор пайтида тўсатдан фаол ҳаракатлар пайдо бўлиши ва бемор атрофдаги нарсаларни отиб юбориб, ёнидагилар билан уришиб кетиши мумкин. Ступор, одатда, хуружлардан сўнг кузатилади, бунда тўла ва қисман амнезия ҳам вужудга келади.\nЭпилепсия билан касалланган беморни даволаса бўладими?\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, эпилепсия билан касалланган беморни қанча эрта даволаб бошласа, тўла тузалиб кетиш имконияти шунча юқори бўлади. Тутқаноқ хуружлари кузатилган бемор врач назоратига олиниши ва барча текширувлардан ўтказилиши лозим. Шунингдек даволашни энди бошлаган даврда айнан қайси дори эпилепсиянинг қайси турига фойда қилишини билиб олиш керак.\nАнтиконвулсантлар қандай буюрилади?\nЭпилептик хуружларни бартараф этиш учун бериладиган дориларни антиконвулсантлар деб аташади. Масалан, финлепсин, депакин, конвулекс каби дорилар антиконвулсант ҳисобланади. Даволашнинг муваффақиятли кечиши тўғри аниқланган ташхис ва тўғри танланган дори турига боғлиқ.\nДаволашда қуйидаги қоидаларга амал қилиш зарур:\nДаставвал эпилепсия тури, беморнинг ёши, қандай касалликлар билан оғриганлиги, дориларга аллергияси бор-йўқлиги ва руҳий ҳолати аниқланади.\nЭлектроэнцефалография (ЭЭГ) албатта қилиниши ва даволовчи врач ЭЭГ хулосаларини ўқий олиши керак. Бу текширув эпилепсия ташхисини қўйиш ва унинг турини аниқлаш учун энг асосий текширув усулидир. Уни заруратга қараб ҳар 3-6 ойда ўтказиб туриш мумкин. Ташхис қўйиш мушкул ҳолатларда ЭЭГ видеомониторинг қилинади.\nБунда беморнинг бошига тақиб қўйилган электродлар орқали бош мия биотоклари 12-24 соат мобайнида ёзиб турилади. Бу ёзувлар компьютер мониторида акс этиб туради ва бира-тўла видеога ёзиб борилади. Хулоса беморнинг қариндошларига CD дискка ёзиб берилади. Видеомониторинг, айниқса, абсанслар билан кечадиган эпилепсияларда кўп қўлланилади. Бу усул билан бир кунда беморда неча марта абсанс рўй берганини аниқлаб олиш мумкин. Баъзида абсанслар бир кунда 50-100 марта ҳам кузатилади.\nДаволаш учун дастлаб битта дори танланади ва у кам дозада бериб бошланади. Дорининг дозаси ҳар 3-5 кунда ошириб борилади. Бунда тана оғирлиги, хуружлар сони, беморнинг умумий аҳволи эътиборга олинади. Танланган дорининг бемор учун зарур дозаси аниқлаб олиниши ўта муҳим. Бу врачдан катта маҳорат ва тажрибани талаб қилади.\nАнтиконвулсантларнинг қандай берилиши индивидуал тарзда ҳал қилиниши ва буни фақат даволовчи врач ҳал қилиши керак. Даволаш режасини тузишда Ҳалқаро стандартларга таяниб иш кўриш лозим.\nБемор тузалгандан сўнг эпилепсия хуружлари яна қайта қўзғамайдими?\nАгар даволаш тўхтатилгандан сўнг, яъни эпилепсияга қарши дориларни қабул қилиш поёнига етгач, хуружлар 5 йил мобайнида кузатилмаса бемор тузалди, деб хулоса қилинади. Бироқ Ҳалқаро эпилептологлар ассоциацияси маълумотларига кўра, 20 % беморда тўла тузалиш кузатилмайди. Бундай беморлар операция йўли билан даволаниши керак. Бироқ операция ҳам ёрдам бермаслиги мумкин.\nЭпилепсия ва тутқаноқ хуружларининг 80 фоизини терапевтик йўл билан, яъни дори-дармонлар билан даволаш мумкин. Айниқса, болалик даври эпилепсиялари, катта хуружлар билан кечувчи эпилепсия турларини самарали даволаш имкони бор. Агар тутқаноқ хуружлари бош мия жарохатлари, бош мия қон томир касалликлари (энцефалопатиялар), бош мия пардалари яллиғланиш касалликлари (менингит, энцефалит, лептоменингит), турли интоксикациялар (алкоголизм, болалар ва ўсмирларда гижжа) сабабли ривожланган бўлса, тутқаноқ хуружларини тўхтатиш учун касалликни келтириб чиқарувчи сабабни бартараф этиш лозим.\nСтатистик маълумотларга кўра, даволаш курсини тўғри ўтаган беморларнинг 50 фоизида кейинчалик хуружлар сира кузатилмайди, 30 фоизида хуружлар кам бўлсада, қайталаниши мумкин, 20 фоизида даволаш қандай кечишидан қатъий назар хуружлар қайталайверади, яъни ижобий натижа бўлмайди.\nДаволаш натижа бермаслигининг сабаблари нимада?\nБунинг сабаблари бир қанча бўлиб, унинг асосийлари қуйидагилар:\nЭпилепсия тури нотўғри аниқланган, яъни ташхис нотўғри қўйилган.\nДори ёки унинг дозаси нотўғри танланган ва кам дозада берилаяпти.\nДори қабул қилиш режими тез-тез бузилган.\nКечқурун тўйиб ухламаган ёки тунда ишлайди.\nДори ичишни қачон тўхтатиш мумкин?\nТўғри даволаш бошланганидан сўнг 2-3 йил мобайнида хуружлар кузатилмаса, аста-cекинлик билан дорилар қабул қилиш тўхтатиб борилади. Эпилепсиянинг баъзи турларида бу муддат 5 йилгача чўзилади. Бироқ юқорида айтиб ўтганимиздек, деярли 30 фоиз беморда хуружлар яна қайталаши мумкин. Бундай ҳолатларда даволанишни яна давом эттириш керак бўлади.\nЭпилептик хуружларни тўхтатувчи дориларнинг энг зўри борми?\nЭпилепсиянинг барча турларига зўр таъсир қиладиган универсал дори ханузгача ишлаб чиқилмаган. Масалан, карбамазепин тутқаноқ хуружларини яхши бартараф этса, бироқ абсанслар билан кечувчи эпилепсияда ёрдам бермайди. Этосуксимид, депакин, конвулекс абсансларни тўхтатишда жуда фойдали, бироқ тоник ва клоник титрашлар билан намоён бўлувчи тутқаноқ хуружларини тўхтата олмайди. Бензонални қабул қилиб юриш эса бора-бора ақлий заифликка олиб келади. Ҳозирда бу доридан врачлар воз кечишмоқда.\nАгар ичиб юрган дори фойда қилмаса, уни бошқа дорига ўзгартириш тартиби қандай?\nФойда қилмаган дорини бирдан тўхтатиш асло мумкин эмас! Бу ҳавфли! Шунинг учун бир дорини иккинчи дорига ўзгартириш схемасини келтириб ўтаман. Дейлик бемор А дорини 1 таблеткадан 3 маҳал қабул қилиб юрибди. Уни қандай қилиб Б дорига ўзгартириш мумкин? Ушбу схема қуйидаги жадвалда келтирилган (Бу жадвал врачлар фойдаланиши учун мўлжалланган).\nАввал ичиб юрган дориси А А А\n1-3 кун А А Б\n4-6 кун А Б Б\n7 кундан кейин Б Б Б\nДемак, А дорининг дозасини ҳар 3 кунда камайтириб, Б дорига ўтиб бориш мумкин. Буни врач назоратида амалга ошириш керак. Врач ҳохишига кўра бир доридан иккинчи дорига ўтиш тартибини 3 кун эмас, балки 5 кун қилиб белгилаш ҳам мумкин. Бир доридан иккинчи дорига ўтишни ЭЭГ назоратида амалга оширса жудаям яхши бўлади.\nНима учун эпилепсияда доимо ЭЭГ текшируви ўтказиш тавсия этилади?\nЧунки ЭЭГ – эпилепсия турини тўғри аниқловчи ягона текшириш усулидир. Янги дорининг фойда бериш ёки бермаслигини даставвал ушбу текширув орқали билиб олиш мумкин. Чунки хуружлар камайишидан олдин ўзгаришлар аввал ЭЭГ да кўзга ташланади. ЭЭГ ни эпилепсияни яхши тушунадиган мутахассис невропатолог ўтказиши керак. ЭЭГ қилаётганда албатта фотостимуляция синамасини ўтказиш лозим. Фотостимуляция – иккала кўзга махсус мослама ёрдамида ёруғлик нурлари орқали таъсир ўтказилиш. Ана шунда кўринмас тўлқинлар юзага чиқиб эпилепсиянинг турини аниқлаш осон кечади. Гипервентиляция, яъни ЭЭГ олаётганда чуқур-чуқур нафас олиш ҳам эпилептик хуружлар, айниқса абсансларни тез аниқлашга ёрдам беради. Баъзида абсансни юзага келтириш учун гипервентиляция ёки фотостимуляциянинг ўзи етарли. Хуружлар энди бошланган беморда эпилепсиянинг турини аниқлаш қийин кечади. Бунинг учун камида ҳар ойда бир марта ЭЭГ қилиб беморни назоратга олиб ҳуруж турларини аниқлаш ўта муҳимдир. Баъзида 12-24 соат мобайнида ЭЭГ видеомониторинг ўтказишга тўғри келади. Кейин олинган маълумот ҳар томонлама таҳлил қилинади.\nҚандай дориларни эпилепсияда бериб бўлмайди?\nВитаминлар тутқаноқ хуружларини кучайтирадими?\nТутқаноқ хуружларини кучайтириш мумкин бўлган дорилар бир қанча бўлиб, уларнинг баъзилари ҳақида маълумот бериб ўтаман. Охирги пайтларда баъзи беморлар ёки уларнинг қариндошлари интернет орқали ёки бошқа бир беморнинг тавсиясига кўра дори танлайдиган бўлиб қолишган. Бу ўта ҳавфли! Фақат врач тавсиясига кўра иш қилиш керак. Таркибида кофеин сақловчи дориларни (кофеин бензоат натрий), психостимуляторлар, антихолинэстеразлар (прозерин, нивалин, нейромидин), биостимуляторлар, церебрал метаболиклар ва таркибида женшен миқдори кўп бўлган дорилар эпилепсия касаллигида тавсия этилмайди. Витаминлардан В1 витамини хуружларни кучайтириши мумкин, қолган витаминларнинг ҳавфи йўқ. Масалан, В6 витамини (пиридоксин) эпилепсияда жуда фойдалидир. Айниқса, эрта ёшдаги болаларда кузатиладиган эпилепсиянинг баъзи турлари пиридоксин, яъни В6 витамини етишмаслиги сабабли рўй беради. Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, поливитаминларнинг ҳам зиёни йўқ. Уларни беморлар врач белгилаган миқдорда қабул қилишлари мумкин. Шунингдек, баъзи аминокислоталар, яъни лецитин, метионин, глутамин кислотаси, фолат кислотаси тутқаноқ ҳуружларини тўхтатишга ёрдам беради. Чунки ҳар бир ҳуружда мия тўқималарида уларнинг миқдори камая боради. Мен эпилепсия билан касалланган беморларни, айниқса болаларни даволашда ушбу аминокислоталарни режали тарзда бир неча ойлаб бериб туришларини тавсия қилган бўлардим. Бу дорилар эпилепсияга қарши бериладиган дориларнинг жигарга зарарли таъсирини камайтиради, хотира пасайиши ва ақл заифлашиб боришининг олдини олади, ҳулқ-атвор бузилишларини камайтиради.\nБеморни даволаш учун 2-3 та дорини биргаликда берса бўладими?\nЭпилепсия тури аниқлангандан сўнг касалликнинг айнан ўша турига самарали таъсир кўрсатувчи дориларнинг биттаси танлаб олинади. Дори кам дозада бериб бошланади ва секин-аста ошириб борилади. Ҳар бир дорининг дозаси ва унинг қай тарзда берилиши беморнинг ёши, хуружлар сони, касаллик сабаби, йўлдош касалликлар бор-йўқлиги, монелик қилувчи ҳолатлар ва шу каби бошқа вазиятларга қараб врач томонидан белгиланади. Агар дори кўрсатилган муддатгача тавсия қилинган тақдирда ҳам фойда бермаса, врач уни бошқа дорига ўзгартиради. Одатда дорининг таъсир қилиш-қилмаслиги 1 ҳафтадан сўнг билинади. Агар хуружлар сони камайса-ю, бутунлай тўхтамаса қўшимча равишда иккинчи дори тавсия қилинади. Лекин иккинчи дорини тавсия қилишга ҳеч вақт шошмаслик керак.\nБаъзида врачлар “Мен ҳаммасини тўғри ёзганман, бироқ бемор дори ичиш режимини доимо бузиб юради”, деб беморлардан арз қилишади. Бунга нима дейиш мумкин?\nХатто Европа мамлакатларида ҳам деярли 30 % бемор дори ичиш режимига амал қилмайди. Бунинг асл сабабини ўрганиш учун беморлар орасида сўровнома ҳам ўтказилган. Сўровномада биттагина савол қўйилган. “Сиз дори ичиш режимини нега бузаяпсиз”. Жавоблар қуйидагича бўлган. “Дори ножўя таъсир кўрсатгани учун (масалан, бош айланиш, холсизлик)” “Тузалиб кетишимга ишонмаяпман”, “Дори ичиш тез-тез эсимдан чиқаяпти”, “Дори ичавериш жонимга тегди”. Дори ичиш режими бузилишининг яна бир асосий сабабларидан бири – бу эпилепсиянинг сурункали кечиши ва дорини йиллаб ичиш кераклигидир. Беморнинг тузалиши ундан сабр-тоқатни, даволовчи врачдан эса иродани талаб қилади. Дори ичиш режимини бузмаслик учун уни 2 маҳал, яъни эрталаб ва кечкурун тавсия қилган маъқул. Чунки эрталаб ҳам, кечаси ҳам беморнинг дори ичаётганлигини назорат қилувчилар ёки дори ичишни эслатиб турувчилар кўп бўлади (масалан, эрталабки нонушта ва кечқурунги овқатланиш пайти). Бунинг учун таъсири 12 соат давом этувчи дориларни танлаб олиш зарур. Кундуз куни эса бемор дори ичишни унутиб қўйиши ёки ичмаслиги мумкин. Бироқ хуружлар тез-тез бўладиган ҳолатларда кунига 4 маҳал дори ичишга тўғри келади. Бундай бемор албатта кимнингдир назоратида дори ичиши лозим!\nЭпилепсия касаллигида дорини йиллаб ичиш тавсия қилинади.\nБу дорилар жигарга зиён эмасми?\nОлимлар сурункали касалликларда доимий равишда қабул қилинадиган дориларни ишлаб чиқишда уларнинг организм, шу жумладан жигарга зарарли таъсирини ҳам албатта ўрганишади. Бундай дорилар узоқ муддат қабул қилишга мўлжалланган. Шундай бўлсада, даволашни бошлашдан олдин ва кейинчалик (ҳар йили 1-2 марта) жигар ферментларини текшириб туриш зарур.Айниқса, валпроатларни (депакин, конвулекс) тавсия қилганда жигар ферментларини текшириб бориш тавсия этилади. Агар бемор қўшимча равишда аминокислоталар, яъни глутамин кислотаси, лецитин, метионин, фолат кислотаси ичиб юрса, дорининг жигарга зарарли таъсири пасаяди.\nБеморни даволаш учун берилаётган дорилар хотира ва ақлий ривожланишга зиён қилмайдими?\nАйтиб ўтганимиздек, хуружлар тез-тез кузатилса, беморнинг нафақат хотираси, балки унинг ақлий ривожланиши ҳам орқада қолади. Масалана, бензонални йиллаб қабул қилиш ақлий ривожланишга олиб келади. Шунинг учун ҳам бензонал кўп мамлакатларда қўлланилмайди. Бироқ, финлепсин (карбамазепин), конвулекс, депакин, топирамат (топамакс) каби дорилар хуружларни тўхтатиш билан бирга, беморнинг ҳулқ-атвори ва ақлий ривожланишига ҳам ижобий таъсир кўрсатади. Бундай дорилар бугунги кунда кўп ишлаб чиқарилмоқда.\nЭпилепсия билан касалланган беморни жаррохлик йўли билан даволаш мумкинми?\nҲа! Бундай беморларни жаррохлик йўли билан ҳам даволаш мумкин. Бунинг учун бош миянинг эпилептик хуружлар келтириб чиқарувчи қисмига махсус жаррохлик йўли билан таъсир кўрсатилади. Бундай операцияларнинг ижобий таъсири жуда юқори. Одатда дорилар билан даволаш қийин бўлган беморларга жаррохлик усули тавсия қилинади. Бироқ бемор хохишига кўра эпилепсиянинг дори билан даволаса бўладиган турларини ҳам операция йўли билан даволаш мумкин. Авваллари операция йўли билан даволаш фақат катталарга ўтказиладиган бўлса, ҳозирги кунда болалар ва ўсмирларни ҳам оператив йўл билан даволаш қўлланилмоқда. Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, тутқаноқ хуружлари бош мия ўсмалари ёки унда мавжуд бўлган йирик чандиқлар ҳисобига ривожланса, бундай беморларга албатта операция қилиш керак. Бироқ хирургик усуллар эпилепсиянинг барча турига ҳам ёрдам беравермайди. Масалан, идиопатик (наслий) ва криптоген (сабаби ноаниқ) эпилепсияларга хирургик даволаш усуллари ёрдами ҳали исбот қилинмаган.\nБеморлар ва уларнинг ота-оналарига берадиган маслаҳатларим\n1. Телевизор ва копьютерга ўч бўлманг. Эпилепсия билан касалланган беморни назоратга олган врач унинг ҳаёт тарзини чуқур ўрганиб, соғлом турмуш тарзига ўргатиши лозим. Масалан, ҳозирги кунда аҳолининг аксарият қисми телевизор ва компьютер монитори олдида кунини ўтказади. Баъзи болаларнинг қўлидан телефон тушмайди. Бемор бундай воситалардан ўзини чеклаши лозим. Телевизорни қоронғи хонада эмас, ёруғ хонада кўриш керак ва телевизоргача бўлган масофа 2 м дан ортиқ бўлиши зарур. Телекўрсатувларни томоша қилиш давомийлиги 2 соатдан ошмаслиги керак. Фотосенситив эпилепсияда телевизор кўриш ёки компьютер монитори олдида ўтириш ман этилади. Қулоқчин орқали доимо мусиқа эшитиб юриш ҳам эпилепсиянинг баъзи типлари учун ҳавфли.\n2. Мактаб ва яслига бориш мумкин. Эпилепсия билан касалланган болаларнинг деярли барчаси бошқа болалар сингари, мактаб ва яслиларга қатнашишлари мумкин. Бундай пайтларда ушбу муассасадаги врачлар огоҳлантириб қўйилади. Бироқ олигофрения, болалар церебрал фалажлиги каби бош миянинг органик касалликларида кузатиладиган тутқаноқ хуружларида болалар, албатта, махсус мактабларда таълим олишлари керак. Бемор болаларни фақат тутқаноқ хуружи борлиги сабабли жамиятдан ажратиб тарбиялаш нотўғри, бундай қонунлар ҳам йўқ. Аксинча, уларга тўлақонли ҳаёт кечиришга имконият яратиб бериш лозим. Улар тил ўрганмоқчи, спорт ва физкултура машқларига қатнашмоқчи бўлса, рухсат бериш керак, бироқ тренерни огоҳлантириб қўйиш зарур. Беморнинг бундай тадбирларда қатнашиш-қатнашмаслигини, албатта, врач ҳал қилиши лозим.\n3. Спорт ва жисмоний машқлар. Хуруж тез-тез кузатиладиган ҳолатларда мумкин эмас. Хуруж кам бўладиган ҳолатларда бемор спортнинг енгил турларига қатнашиши мумкин. Спортнинг баъзи турлари, яъни бокс, штанга кўтариш, кураш, сузиш, тез югуриш асло мумкин эмас. Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, режали тарзда спортнинг енгил турлари билан шуғулланиш фойдалидир, чунки сўнгги пайтларда мутахассислар ўсмирларда кузатиладиган тутқаноқ хуружларининг компьютер монитори олдида узоқ ўтиришдан кучайиб кетаётганлигини таъкидлашмоқда.\n4. Пассив ҳаёт ва эпилепсия. Йирик америкалик эпилептолог В. Леннокс “фаол ҳаёт – хуружлар антагонистидир” деган эди. Мутахассислар эпилепсия касаллигида хуружларнинг пассив ҳаёт кечирувчи беморларда кўп, фаол ақлий ва жисмоний меҳнат билан шуғулланувчи беморларда эса хуружлар кам кузатилишини айтишади. Шунинг учун ҳам беморлар, айниқса, болалар ва ўсмирларни жисмоний хатти-ҳаракатлардан, ўқишдан чегаралаб ташлаш ва уларнинг кўз ўнгида оилавий бўлиб касаллигини муҳокама қилавериш оғир руҳий асоратлар қолдиради. Бундай болаларда меланхоликларга хос бўлган хулқ-атвор шаклланади, улар руҳий ногирон бўлиб ўсади. Бироқ ортиқча руҳий ва жисмоний зўриқишлар хуружлар сонини кўпайтиришини ҳам унутмаслик керак.\n5. Бемор учун хавфли ишлар. Беморга унинг ҳаёти учун хавфли ишлар, яъни ҳайдовчилик қилиш, ўт ўчириш, милиция, соқчилик ва қутқарувчилик касбларини эгаллаш, шунингдек кимёвий воситалар билан ёки баланд биноларда, жарохатланиш ҳавфи юқори бўлган завод ва фабрикаларда ишлаш мумкин эмас. Тунги ишларда ишлаш умуман ман этилади. Чунки тунда уйқуга тўймаслик хуружларнинг такрорланишига ёки кўпайиб кетишига сабабчи бўлади.\n6. Душ қабул қилиш қоидалари. Бемор душ ёки ванна қабул қилганида, эшикни ичкаридан бекитмаслиги, иссиқ ёки ўта совуқ душ қабул қилмаслиги керак, сауналарга қатнамаслиги ва узоқ вақт ваннада қолиб кетмаслиги зарур.\n7. Оловга яқин юрманг. Тандирда нон ёпиш, олов ёнида катта қозонларда овқат тайёрлаш, иссиқ жойларда ишлаш мумкин эмас.\n8. Физиотерапия мумкин эмас. Физиотерапевтик муолажалар (электрофорез, магнитотерапия, электротерапия, дорсанвал) қўллаш мумкин эмас.\n9. Ишхонадагилар хабардор бўлсин. Ишхонада доимий ишловчилардан бир-иккитаси касалликдан хабардор бўлиши керак, узоқ сафарларга ёлғиз кетмаган ва мехмонхоналарда ёлғиз ётмаган маъқул.\nХуруж пайтида тез ёрдам қай тарзда амалга оширилади?\nДастлаб беморга жарохат етказиши мумкин бўлган хавфли нарсаларни зудлик билан четга олиш керак. Бемор хавфсиз ва юмшоқ жойга ўтказилади ва унинг ёқаси очилади. Агар бемор ётган жой ҳавфсиз бўлса, уни бошқа жойга кўчириб ўтиш шарт эмас. Агар хуруж ёпиқ жойда кузатилса, деразаларни очиб, беморга тоза ҳаво келишини таъминлаш зарур. Беморнинг бошини куч ишлатмасдан, ён томонга оғдириб ушлаш лозим, ана шунда беморнинг тили томоғига тиқилиб қолмайди. Бунинг учун беморнинг ёнига ён томондан эмас, балки бош учидан бориш керак. Чунки хуруж пайтида бемор Сизни қўли билан қаттиқ уриб юбориши мумкин. Агар тутқаноқ хуружлари беморнинг боши ва танаси чап томонга қайрилиб кузатилаётган бўлса, уни чапга, ўнгга қайрилиб кузатилаётган бўлса, ўнгга бураган ҳолда ушлаш зарур. Бироқ куч ишлатиш асло мумкин эмас. Бемор тилини тишлаб олмаслиги учун шпател ёки қошиқни докага ўраб, ён томондан тишлари орасига қўйиш лозим. Бу эса беморнинг равон нафас олиб кетишига ҳам ёрдам беради. Бироқ беморнинг жағини зўрлаб очиш мумкин эмас. Хуруж бўлаётган пайтда беморнинг оёқ-қўлларини зўрлаб ушламаслик, юзига сув сепмаслик, новшадил ва пиёз ҳидлатмаслик керак. Аксарият тутқаноқ хуружлари 3-5 дақиқа давом этади ва беморга ёрдам кўрсатгунча ўтиб кетади. Кўпинча, тоник-клоник хуружлар билан кечувчи эпилепсияда беморга тез ёрдам кўрсатишга тўғри келади. Чунки эпилепсиянинг бу турида жарохатланишлар кўп кузатилади.\nЭпилептолог – у ким? Эпилептолог – неврология, тиббий психология ва электроэнцефалографияни мукаммал биладиган мутахассис. Эпилептологлар орасида ушбу касалликни нейрохирургик усуллар билан даволовчи мутахассислар ҳам мажуд.\nҚўшилган: 16:37 / 06-04-2021 Ўқилди: 14\nТиббий психолог – У ким?\n"Мақолалар" бўлим бўйича\nМИЯЧА АТРОФИЯСИ НИМА?


Суриянинг Гута шаҳрига берилган ҳаво зарбасида тинч аҳолидан 23 киши ҳалок бўлди\n22 январ 2021, Тошкент вақти: 18:25\nГута шаҳри, 5 февраль, 2018 йил.\nСурия ҳукумат қўшинларининг мухолифат назоратида бўлган Гута шаҳри шарқига берган ҳаво зарбаси пайтида тинч аҳолидан 23 нафар одам ҳалок бўлди.\nСурия инсон ҳуқуқлари обсерваториясининг маълум қилишича, 5 февраль куни қилинган ҳужум пайтида ҳалок бўлганларнинг 4 нафари балоғатга етмаган боладир. Ҳужум пайтида камида 70 одам яралангани айтилмоқда.\nСурия пойтахти Дамашқдан унча узоқ бўлмаган Гута шаҳрининг шарқий қисми мухолифат анклави ҳисобланади.\nҲукумат кучлари томонидан қамал қилинган шарқий Гутада 400 минг одам яшайди.


Чеченистон ИИВда полициячиларнинг тиловатлари ҳисобга олиниши ҳақидаги хабар “иғво” эканлиги айтилди\nЧеченистон Ички ишлар вазирлиги полициячилар томонидан Муҳаммад пайғамбар (с.а.в.)нинг ҳақларига ўқилган тиловатлар сони ҳисоби юритилиши ҳақидаги ахборотни рад этди, деб хабар бермоқда вазирлик матбуот хизматига иқтибос келтирган ҳолда ТАСС ахборот агентлиги.\n“Ибодат қилиш ва бошқа диний мажбуриятларни адо этиш ҳар бир диндорнинг ишлаш жойи ва эгаллаган лавозимидан қатъий назар шахсий ишидир. Чеченистон ИИВ бундай маълумотларни йиғмайди. Бундай ишлар билан Чеченистон ИИВ органлари ва бўлинмалари бошлиқлари ҳам шуғулланмайди. Интернетда пайдо бўлган бу хабарни иғводан бошқа нарса деб бўлмайди”, дейилди вазирлик матбуот хизматида.\nИИВда ҳозирда ушбу хабарни тарқатган манбани қидириш бўйича текширув олиб борилаётгани маълум қилинди.\nАввалроқ чеченистонлик полициячиларга Муҳаммад пайғамбар (с.а.в.)нинг ҳақларига тиловат қилиш мажбурияти қўйилгани ҳақидаги хабар пайдо бўлганди. Хабарда айтилишича, ИИВнинг ҳар бир ходими 300 мингта қисқа тиловат ўқиши шарт қилиб қўйилган.


Самарали суғурта фаолияти\nҚонунчилик базаси такомиллаштирилиб, тадбиркорлик фаолияти учун қулай шароитлар яратилаётгани, инвестициялар ҳажми ошаётгани ва аҳоли фаровонлиги юксалаётгани мамлакатимиз суғурта бозорини ривож¬лантиришга ижобий таъсир кўрсатмоқда. Мана шундай кенг ва самарали фаолият кўрсатаётган суғурта компаниялари қаторида “КАФОЛАТ” суғурта компанияси” АЖ ҳам бор.\nАлоҳида қайд этиш жоизки, компания мажбурий суғурта турлари бўйича хизмат кўрсатишда суғурта бозорида пешқадамлардан бири ҳисобланади. Компанияда мажбурий суғурта турлари бўйича жорий йилнинг 1 октябригача 28,4 млрд. сўм суғурта мукофоти туширилди. Бу умумий суғурта мукофоти тушумининг 62,1 фоизини ташкил этади.\nХусусан, ушбу компания 2017 йил 9 ойлик якунларига кўра транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш бўйича 16,9 млрд. сўм суғурта мукофотларини жамлашга эришди. Суғуртанинг бу тури бўйича суғурта мукофотлари ўсиши 2016 йилнинг мос даврига нисбатан 127,5 фоизни ташкил этди.\nИш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш бўйича ҳам кенг кўламли ва салмоқли ишлар амалга оширилиши натижасида компания томонидан 9,8 млрд. сўм суғурта мукофотлари жамланди. Ушбу кўрсаткич бўйича суғурта мукофотларининг ўсиши ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 118,7 фоиз бўлди.\nТашувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталаш бўйича 17,7 млрд. сўм суғурта мукофотлари йиғилган. Ушбу тур бўйи¬ча суғурта мукофотларининг ўсиши 152,3 фоизни ташкил этди.\nКомпания бир неча йиллар мобайнида мажбурий суғурта турлари йўналишида фаолият юритаётган суғурталовчилар ўртасида етакчи ўринларни эгаллаб келмоқда.\n– Суғурта тўловларининг ҳажми бугунги кунда 18,1 млрд. сўмни ташкил этади. Жами 6632 та ариза бўйича суғурта тўловлари амалга оширилган бўлиб, бу ўрта ҳисобда кунига 33-34 та суғурта тўлови амалга оширилганлигидан далолат бермоқда – дейди компания матбуот котиби Меҳрибону Райимжонова. – Тўловларнинг асосий қисми иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш, транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш ҳамда ихтиёрий суғурта турларига тўғри келмоқда. Мувофиқ даражадаги тўлов қобилиятини сақлаб туриш, суғурта портфелининг баланс ҳолатини таъминлаш мақсадида компания томонидан қайта суғурталаш операциялари фаол олиб борилмоқда. Ўтган даврда қайта суғуртага берилган жавобгарлик 9,1 трлн. сўмни ташкил этди. Шу билан бирга, қайта суғурта қилиш бўйича 8,3 трлн. сўмлик жавобгарлик қайта суғурталашга олинган.\n“SAIPRO” ахборот-рейтинг агентлиги “КАФОЛАТ” суғурта компаниясининг рейтингини “uzA++” (энг юқори молиявий кўрсаткич) даражасида баҳолади. Барқарор молия¬вий ҳолати, суғурта бозорини бошқаришни тартибга соладиган тўлов қобилияти бўйича етарли захирага эгалиги, шунингдек, бозордаги етакчилик ўрни компаниянинг баҳолаш рейтинги сақланишини таъминловчи муҳим омил ҳисобланади. “uzA++” рейтингини олиш компания учун янги маҳаллий ва хорижий инвестицияларни жалб этиш, халқ¬аро молия институтлари билан истиқболли ҳамкорлик алоқалари кўламини янада кенгайтиришга имкон яратади.\n“КАФОЛАТ” суғурта компанияси, Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича республика кенгаши (Республика маҳаллалар кенгаши) ҳамда Ўзбекистон фахрийларининг ижтимоий фаолиятини қўллаб қувватлаш “Нуроний” жамғармаси ўртасида ҳамкорлик тўғрисида бош келишув тузилди.\nУнга кўра, Республика маҳаллалар кенгаши ва “Нуроний” жамғармаси билан ҳамкорликда республиканинг барча ҳудудларида истиқомат қилувчи фуқароларга, уларнинг иншоотлари, турар жойлари, шахсий мулкини, ишлаб чиқариш ва ижтимоий мақсадларда барпо этилган объектларни суғурталаш ҳамда суғуртанинг афзалликлари тўғрисида тушунтириш ишларини олиб бориш кўзда тутилган.\nКелишувда Республика маҳаллалар кенгашининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар кенгашлари билан бирга фуқароларнинг иншоотлари, турар жойлари, шахсий мулкларини табиий офатлар, олов ва ёнғиндан суғурта қилиш, маҳаллаларнинг энг фаол фуқаролари ва кексаларга имтиёзли равишда суғурта тарифларининг пасайтирувчи коэффициентларни қўллаган ҳолда суғурта маҳсулотларини тақдим этиш белгиланган.\nХудди шу каби келишув Фавқулодда вазиятлар вазирлиги билан ҳам имзоланди. Мазкур ҳужжат Ўзбекис¬тон Республикаси Президентининг 2017 йил 9 октябрдаги “КАФОЛАТ” суғурта компания¬си” АЖ фаолиятини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори ижросини таъминлашга қаратилган бўлиб, унга кўра, компания ва вазирлик ҳамкорликда фуқароларнинг сейсмик жиҳатдан хавфли, сел ва тошқин хавфи бўлган минтақаларда жойлашган иншоотлари, турар жойлари, шахсий мулкини, ишлаб чиқариш ва ижтимоий мақсадларда барпо этилган объектларни суғурталаш ҳамда суғуртанинг афзалликлари тўғрисида аҳоли, корхона ва ташкилотлар ўртасида тушунтириш ишларини олиб борадилар. Ҳужжатда вазирлик компания ва унинг ҳудудий филиаллари билан биргаликда лозим ҳолларда ишчи гуруҳлар ташкил этиб, хавфли ҳудудларда суғурта қамровини ўрганиш, биргаликда учрашувлар, тадбирлар, семинарлар ўтказиш кўзда тутилган.


Нетаньяху: Эрон билан келишув ядровий дастурдан тўла воз кечилишини назарда тутиши керак\n12:20 / 20.07.2015\nРасмий Теҳрон билан имзоланадиган келишув Эрон ядровий дастурининг тўла тўхтатилишини назарда тутиши керак. Бу ҳақда 19 июль куни Исроил бош вазири Биньямин Нетаньяху АҚШнинг АВС телекомпаниясига берган интервьюсида баёнот берди.\nЭслатиб ўтамиз, 14 июль куни Венада Эрон ва воситачилар олтилиги ўртасида ўтказилган музокаралар якунларига кўра ядровий дастур бўйича келишувга эришилган эди. Аммо келишув шартлари Исроилнинг норозилигига сабаб бўлиб келмоқда.\nКелишув қандай шаклда бўлиши кераклиги ҳақидаги саволга жавоб бераркан, Нетаньяху “Демонтаж эвазига демонтаж” кераклигини таъкидлаб ўтди:\n“Санкцияларнинг олиниши эвазига Эрон ядровий дастурини демонтаж қилиш. Маъмуриятнинг дастлабки нуқтаи назари шунақа эди; ўйлайманки, бу тўғри қараш эди”.\nАслида эса, бош вазирнинг фикрича, келишувга кўра Эрон “икки нарсага ҳам эришди”: “У ядровий инфраструктурани сақлаб қола олади, санкциялар эса қисқа муддатли истиқболда бекор қилинади”.\nНетаньяхунинг фикрича, ушбу келишув Исроилнинг ва бутун Яқин Шарқнинг хавфсизлигига таҳдид солади.


Ҳамкорларимиз - Uz-Hanwoo\n3 D панел\nМаҳсулотимиз маҳаллий ва хорижий автомобил ишлаб чиқарувчиларнинг ишончини қозонди. Бугунги кунда "UZ-HANWOO" ҚК заводида ишлаб чиқарилган маҳсулотлар "UzAutoMotors", "MAN Auto Uzbekistan" ва "ГАЗ" (Россия) автомобил заводлари конвейерларига етказиб берилади.\nШовқинтўсгич қисмларини ишлаб чиқариш учун хом-ашё ва материалларни етказиб берувчиларни танлаб олиш учун белгиланган мезонлар фақат ишончли компаниялар билан хамкорлик қилишни ва барқарор сифатга эга бўлган махсулот ишлаб чиқаришни таъминлайди. Корхона ГАЗ группа, HANWOO GLOBAL, WANHUA CHEMICAL GROUP каби бир қатор жахон етакчилари билан ҳамкорлик қилиб келмоқда.\n170011 Ўзбекистон Республикаси\nАндижон ш., Бобур шох кўчаси 73-уй .\nтел: +99874 2280725\nфакс: +99874 2280726\n“UZ-HANWOO” масъулияти чекланган жамияти жадал ривожланаётган корхона бўлиб, унинг асосий фаолияти шовқинсиз автомобил қисмларини ишлаб чиқаришдир.\nКорхонанинг шиори: “Сифат, ишончлилик, чидамлилик!”\nКорхона янги рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқаришни ривожлантириш ва диверсификациялаш, автомобил компонентлари бозорида етакчилик мавқеини мустаҳкамлаш ва мустаҳкамлаш учун ишлаб чиқариш харажатларининг пастлиги шароитида инновация жараёнининг самарадорлигини ошириш учун шароит яратмоқда. Корхона кадрларнинг бозорга йўналтирилганлигини шакллантиришга ва унинг асосий ваколатларини оширишга, ходимларнинг ижтимоий ва маънавий-ахлоқий қадриятларини, истеъмолчи қийматларини мослаштиришга ёрдам беради.


15:00 / 02.03.2019 2749 pdf Ўқиш режими + -\nБугун учлик таълимоти ва ҳақ дин ўртасидаги фарқни жуда кўп одам билиб бормоқда. Баъзилар Қуръони кариймда Ийсо алайҳиссаломни “издошларимиз” дейдиганларга қилинган мурожаатга ажаблансалар керак: “Эй аҳли китоблар! Динингизда ҳаддан ошманг ва Аллоҳга нисбатан ҳақдан бошқани айтманг. Албатта, Масиҳ Ийсо ибн Марям Аллоҳнинг расули, Марямга илқо қилган «Калимаси» ва Ундан бўлган руҳдир, холос. Бас, Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтиринг. Учта деманг! Тўхтанг, ўзингизга яхши бўлади. Албатта, Аллоҳ ягона Илоҳдан ўзгаси эмасдир, ўзга эмас. У Зот боласи бўлишидан покдир. Осмонлардаги нарсалар ҳам, ердаги нарсалар ҳам Уникидир. Вакилликка Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилур” (Нисо сураси, 171-оят).\nВа огоҳлантириш: «Айт: «Эй аҳли китоблар! Динингизда ноҳақ ҳаддан ошманг. Ва илгари ўзлари адашиб ва кўпчиликни адаштириб, тўғри йўлдан чиққанларнинг ҳавойи нафсларига эргашманг» (Моида сураси, 77-оят).\nБу оятларни ўқиб, кимдирда Янги Аҳдда насроний-тринитар ва насроний-унитарларнинг фарқи ҳамда мусулмонлар ва насронийлар ўртасидаги қандай фарқ борлигига қизиқиш пайдо бўлади. Бу шубҳасиз, Павелнинг дин ҳақидаги таълимотидир. Асрлар давомида насроний-тринитарлар Ийсо алайҳиссалом эмас, балки Павел таълимотларига эргашиб келаётгани ҳақида баҳс-мунозаралар тўхаётгани йўқ. Буни инкор қилиш қийин, чунки Ийсо алайҳиссалом Эски Аҳд қонунларини тасдиқлаш учун келган эди. Павел эса, сирли бир динга ўргатган, унинг дини барча пайғамбарлар олиб келган динга зид бўлган. Минг йиллар давомида пайғамбарлар ваҳий билан келишган. Бироқ Павел бунга бепарволик қилди ва Ийсо алайҳиссалом таълимотига қарши чиқиб, барча диққатни пайғамбар ҳаётига эмас, балки унинг ўлимига қаратди. Леманнинг ёзишича: “Павел ягона муҳим ҳисоблаган нарса – Масиҳ ёрдами ила озод бўлишга умидларнинг барчасини вайрон қилувчи Ийсонинг ўлимидир. Яҳудийларнинг мағлуб бўлган Масиҳини у қайта тирилган, инсон ўғлини эса Худо ўғлига ва ғолиб Масиҳга айлантиради” [Lehmann, Johannes. pp. 125-б].\nИйсо алайҳиссалом ва ҳаворийлар таълимотини Павел бузган деб ҳисоблайдиган олимлар кам эмас. “Павел насронийлик деб атаган нарса тўлиқ бидъат эди. Бу бидъат эса на яҳудийлар, на ессейлар ва на Ийсо алайҳиссалом ақидасига асосланган. Сконфилд сўзларига кўра, Павел бидъати – анъанавий насронийлик асосига айлантирилди, илк вақтларда мавжуд бўлган черковлар эса бидъатчи деб эълон қилинди” [Lehmann, Johannes. p. 128].\nЛеман давом этади: “Ийсо алайҳиссалом қилмаган ва қилишдан бош тортган нарсаларни Павел бемалол қилади. У нажот ҳақидаги илоҳий ваъда мажусийларга ҳам тегишли, деган фикрни ифода қилади. У Мусо алайҳиссалом қонунини бекор қилади ва Худо билан тўғри мулоқот қилиш йўлини тўсиб, воситачи пайдо қилади” [Lehmann, Johannes. p. 134].\nКимдир Павелни авлиё бўлган, дейди. Уларнинг бири бўлган Жоэл Кармайкл қуйидаги сўзларни айтган:\n“Биз тасаввурдан ортиқ даражада Ийсодан узоқмиз. Агар Ийсо Қонунни “барпо қилиш учун” келган бўлса, “Тавротдан на бир ҳарф, на бир нуқта ўчади” деб ишонган бўлса, энг асосий амр: “Тингла, эй Исроил! Раббимиз бўлган Худованд – ягона Худованддир”, – дейилган бўлса ва “Биргина Худодан бошқа ҳеч ким савоб эгаси эмас”, бўлса... У Павел таълимоти ҳақида нима деган бўлар эди?!\nПавелнинг ғалабаси тарихий Ийсони йўқ қилиб ташлашни англатар эди. ...У худди каҳрабодаги пашша кабидир [Carmichael, Joel. p. 270]. Ийсо алайҳиссалом ва Павел таълимотлари бир-бирига зид эканини жуда кўп муаллифлар пайқашган. Уларнинг яхшилари деб ҳисобланганлар ўз фикрлари билан таъвил қилишдан ўзларини тутишган ва фақат ўртадаги фарқларни баён қилиш билан чекланишган. Доктор Реднинг ёзишича: “Павел таълимотидаги асосий нарса бутун инсоният нажот топишини таъминлайдиган тарихдаги илоҳий бир ҳодиса (акт) ёки бир нечта ҳодисалардир. Ким бўлишидан қатъи назар, илоҳий ҳодисаларга – инкарнация, ўлим, илоҳий мавжудотнинг қайта тирилишига иймон келтирганлар нажот топишади”.\n“Павелга кўра, дин моҳияти художўйликдан иборат, усиз дин бўлмайди. Буларнинг ҳаммаси Ийсо алайҳиссалом эътиқодлари ёки ўзгарган таълимотлари бўлиши мумкинми? Қани Ийсо алайҳиссалом таълимотларидан Павел ўрганган ва англаган нарсалар?” “Павел учун барча бўлган нарсалардан қанчаси Ийсо алайҳиссаломга маълум бўлган? Ҳеч қанчаси!” [Wrede, William. 1962. Paul].\nДоктор Юҳанно Вайснинг ёзишича: “Энг илк черковларнинг Масиҳга бўлган иймонлари ва Павелнинг таълимотлари Ийсо алайҳиссаломнинг рисолатлари билан фарқ қилган. Бу энг янги дин эди” [Weiss, Johannes. 1909. Paul and Jesus].\nКимнинг таълимоти ғолиб бўлган, деган саволнинг жавобини юқорида номлари зикр қилинган олимларга қолдирамиз. Аммо, Ийсо алайҳиссалом ва Павел таълимотлари икки хил нарса эканини тушунган ҳолда, ўзингизга ўзингиз савол беринг: Мен қайси бирини танлайман – Ийсо алайҳиссалом-ми ёки Павел? Мавзу шу даражада муҳимки, хатто Майкл Харт ўзининг тарихда энг кўп таъсирга эга бўлган юзта шахсга бағишланган асарида ёзишича:\n“Масиҳ – ахлоқ-одоб ва насронийлик фалсафасининг асосчиси сифатида (чунки улар яҳудийларникидан фарқ қилади) талқин қилинса ҳам, бироқ насроний ақидаларнинг асосчиси авлиё Павелдир. У Янги Аҳднинг кўп қисмлари муаллифи ҳамдир ва иймон келтирувчиларнинг кўпайишига ҳам катта ҳисса қўшган” [Майкл Харт «Тарихда 100 та буюк шахс»].\nПавелнинг қарашлари ҳақида: «У Ийсонинг ўлимига (Ислом ақийдасига кўра, Ийсо алайҳиссаломни хочда ўлдиришмаган) нима сабаб бўлгани билан қизиқмади, балки у фақат бу ўлим шахсан унга аҳамиятли эканлигини кўрсатди, холос. У одамларни Аллоҳга қайтишга чақирган кишини – нажоткорга айлантирди. У анъанавий яҳудийлик ҳаракатини алалоқибат яҳудийлик динига қарама-қарши бўлиб қолган кенг қамровли динга айлантирди» [Lehmann, Johannes. p. 137].\nИйсо билан Павелнинг таълимотларини фарқловчи учта хислат бордирки, уларни инкор қилиш инсониятнинг нажот топишига хавф солиши мумкин. Бу фарқлар аҳамиятига кўра қуйидагилардир:\n1) Ийсонинг илоҳийлиги ҳақидаги Павел таълимоти Ягона Илоҳ ҳақидаги Ийсонинг таълимотига зиддир.\n2) Павел тарафидан таклиф қилинган иймоннинг ўзи билан оқланиш тушунчаси, Ийсо тасдиқлаб келган Эски Аҳд қонунига мос эмас.\n3) (Павелнинг сўзларига кўра) бутун инсоният учун пайғамбар қилиб юборилган Ийсо билан (Ийсонинг ўзи таъкидлаганидек) фақат бир миллатга юборилган Ийсо орасида фарқ бор. [Ийсо алайҳиссалом – Бани Исроилга юборилган пайғамбарлар силсиласидан бир пайғамбардир. Ийсо алайҳсиссаломнинг ўзи: “Мен фақат Исроил халқининг адашган қўйлари ҳузуригагина юборилганман, – деди” (Матто 15:24). Ийсо шогирдларини даъват учун жўнатиб, уларга: “Мажусийлар йўлига оёқ босманглар ва самарияликларнинг бирон шаҳрига кирманглар. Аксинча, адашган қўйларга ўхшаган Исроил халқи олдига боринглар», деб буйруқ беради (Матто 10:5-6). Ўзининг пайғамбарлик даврида эса, у бирон бир мажусийни динига киргазмаган. Ёрдам сўраб келган мажусий аёлни итга қиёс қилгани ҳақида ривоятлар бор (Матто 15:22-28 ва Марк 7:25-30). Савол туғилади: Ийсо алайҳиссаломни ўзининг илоҳи ва қутқарувчиси деб билган одам нима деб ўйлаши мумкин?\nШуниси қизиқки, бу ҳолатлар насронийликни нафақат яҳудийликдан, балки Исломдан ҳам узоқлаштирувчи ўта муҳим ақидавий фарқларни ўзида мужассам қилган. Яккахудолик ҳақидаги ваҳийлар орасида насронийликнинг учлик таълимоти бегонадир.\nДемак, Ийсо алайҳиссалом, Худо ягонадир, деб айтган. Марк баён этган хушхабарда (12:29): «Исо унга жавоб бериб деди: – Бутун амрларнинг энг муҳими шу: “Тингла, эй Исроил! Раббимиз бўлган Худованд – ягона Худованддир», дейилган. Кейин у: «Раббинг бўлган Худовандни бутун қалбинг билан, бутун жонинг билан, бутун онгинг билан ва бутун қувватинг билан севгин...», дейди. Ва бу севгининг аҳамиятини кўрсатиш учун Ийсо алайҳиссалом: «…Мана бу энг муҳим амр!», - деб айтади (Марк 12:30). Ийсо бунинг аҳамиятини кўрсатиш учун буни бир неча марта такрор айтган. Матто Инжили (22:37), Лукада (10:27) ҳамда «Чиқиш» (20:3): «Мендан бошқа худоларга сажда қилманг”, дейилган. Ийсо юқорида зирк қилинганларни Иккинчи Қонундан 6:4-5 олиб гапирган, бу барча Библия шархларида қайд қилинган. Шуларга қарамай, Павелнинг таълимоти ҳозир учлик ақидаси деб аталган нарсага айланиб қолган.\nСавол туғилади: Ийсо алайҳиссаломнинг Эски Аҳдга муносабатлари қандай бўлган, Павел нимага суянган?\nИйсо алайҳиссалом таълимотида ўзи Худо деган нарса бўлмаган. (Ҳозирги насронийлик Павел таълимоти асосида шаклланган. Ийсо алайҳиссалом ҳеч қачон ўзини Худо демаган. Инжилдан бу нарсаларни топа олмайсиз, бироқ Павел ва унинг издошлари ҳақиқий рисолатни бузиб ташлади. Буни бошқа мавзуда кўриб чиқармиз, иншаа Аллоҳ)\n11:30 / 02.03.2019 849\n08:00 / 03.03.2019 1736\nХристианлар учун муқаддас саналган Тавротда Одам Атога ейиши ман қилинган дарахт илм ва маърифат дарахти эди. Аллоҳ инсонга илму маърифатни раво кўрмагани учун давоми...\n3132 12:30 / 22.12.2018\nЕвропа: маъишат ва озодалик (учинчи мақола)\nСиз муҳтарам азизлар дунёдаги энг пок ва покизаликка қаттиқ риоя қиладиган халқ вакили эканингиз билан фахрланиб юрасиз, албатта. Лекин ўша фахр боиси бўлган давоми...\n698 17:06 / 06.11.2020\nЧўқинтириш ndash насронийликни қабул қилаётган одамлар барча гуноҳларидан ҳоли бўлиш учун уч марта сувга ботирилишидир. Айтишларича, бу янгиланиш ва қайта тирилиш давоми...\n1154 19:30 / 24.06.2019\nБиблия сўзлаганда (учинчи мақола)\nУчинчи башорат.Эй аҳли китоблар Батаҳқиқ, сизларга Пайғамбаримиз келди. У сизга китобдан беркитиб юрган кўпгина нарсаларингизни баён қилиб беради. Кўпгинасини давоми...\n1290 12:05 / 09.11.2019


Юсуф алайҳиссалом оға-иниларининг ҳасади\nҚуръони каримдаги Юсуф алайҳиссалом қиссасида ҳаётий мисоллар ифодаланган, ҳасад зулмати, ҳақиқат зиёси баён этилган. Юсуф алайҳиссалом ҳали бола эканида бир туш кўрди ва уни отаси Яъқуб алайҳиссаломга айтди. Бу ҳақида Қуръонда шундай дейилади: “Юсуф отасига: “Эй отажон, мен ўн битта юлдузни ҳам қуёш ва ойни ҳам кўрдим, уларнинг менга сажда қилаётганларини кўрдим”, деганини эсланг”.\nЯъқуб алайҳиссалом боласига тушда етган хабар бежиз эмаслигини, бу ёшдаги равон башорат остида сир борлигини билиб, тараддудга тушди. Чунки туғишмаган (ота бир она бошқа) акаларга бу туш маъқул бўлмаслигиги ҳис этарди. Шунинг учун ўғлига қараб деди: “Эй ўғлим, тушингни акаларингга айтма. Яна улар сенга бирон ҳийла қилмасинлар. Албатта шайтон инсонга очиқ-ойдин душмандир”.\nОта туғилажак ҳасаддан хавфда бўлганидан, ўғлини огоҳлантирди: “Шундай қилиб, Раббинг сени танлаб олади, сенга тушларнинг таъбирини ўргатади, сенга ва Яъқуб аҳлига, худди оталаринг Иброҳим ва Исҳоққа батамом қилганидек, Ўз неъматларини мукаммал қилиб беради. Албатта Парвардигоринг билувчи ва ҳикматли Зотдир”, деди.\nЯъқуб алайҳиссаломнинг ўн икки фарзандидан бу тариқа Юсуф алайҳиссаломнинг танланиши бежиз эмас эди. Яъқуб алайҳиссаломнинг ўн икки ўғлининг ўнтаси бир онадан, Юсуф алайҳиссалом билан укаси Бинёмин ўзга онадан эдилар. Акалари шу сабабдан Юсуф алайҳиссалом ва укасига бошқачароқ кўз билан қараб, оталари укаларини суйса рашклари келарди. Ўзаро суҳбатларда отадан шубҳаланиб, ғийбатга борардилар. Қалбларида ҳосил бўлган ҳасад ва ғурур уларни адаштираётган эди. Бу бир васваса бўлиб, малъун шайтон измида эдилар. Шу сабаб оталарига нисбатан “отамиз очиқ-ойдин залолатда” деган қарорга келдилар. Уларнинг бу хос хулосалари оталари шаънига туҳмат эди. Оқибатда бутунлай иблис измида ўзаро келишиб, Юсуф алайҳиссаломга қасд қилиш пайида бўлишди. Шу мақсадда улар оталари билан у ҳақида тортишдилар.\nКелинг, мазкур ибратли қиссани бир бошидан кўриб чиқамиз. Қисса қуйидаги оят билан бошланади: “Дарҳақиқат, Юсуф ва унинг оға-иниларида сўрагувчилар учун оят-ибрат бордир. Ўшанда улар айтган эдилар: “Гарчи биз бутун жамоат бўлсак-да, шак-шубҳасиз, Юсуф ва унинг биродари отамизга биздан кўра суюклироқдир. Дарҳақиқат, отамиз очиқ залолатдадир. (Яна дедилар:) “Юсуфни ўлдиринглар ёки бирон жойга олиб бориб ташланглар, (шундагина) оталарингиз фақатгина сизга боқар. Кейин эса яхши қавм бўлиб олурсизлар . (Шунда) улардан бир сўзлагувчи деди: “Юсуфни ўлдирманглар, балки агар бирон иш қилмоқчи бўлсангизлар, уни қудуқ қаърига ташлаб юборинглар, йўловчи карвонлар олиб кетсин”. Улар дедилар: “Эй ота, не сабабдан Юсуфни бизга ишонмайсан? Ахир, биз уни, шак-шубҳасиз, холис (яхши кўрувчи)лармиз-ку. Уни эртага биз билан юборгин, ўйнаб-ёзилиб келсин. Албатта биз уни қўриқлаб-муҳофаза қилувчилардирмиз”. (Яъқуб) деди: “Уни олиб кетишларингиз мени маҳзун қилур. Мен, сизлар ғафлатда қолиб, уни бўри еб кетишидан қўрқурман”. Улар дедилар: “Қасамки, агар биз бутун бир жамоат бўлган ҳолимизда уни бўри еб кетса, демак биз, шак-шубҳасиз, зиён кўргувчи – ҳалок бўлгувчилардирмиз”. Бас, қачонки уни олиб кетишиб, сўнгра қудуқ қаърига ташлашга қасд қилган вақтларида, Биз унга: “Сен албатта бу қилмишлари ҳақида хабар берурсан. Улар ўшанда сезмайдилар ҳам”, деб ваҳий қилдик” (Юсуф сураси, 7-15-оятлар).\n“Дарҳақиқат, Юсуф ва унинг оға-иниларидан сўрагувчилар учун оят-ибрат бордир”. Яъни: Юсуф ва оға-инилари қиссасида уларнинг қиссаси ҳақида сўровчи, ушбу қиссадаги хукмлардан ўзи учун керакли хулоса чиқариб олувчи ақл соҳиблари учун ибрат ва панд-насиҳатлар бор. Мазкур оят билан Юсуф алайҳиссалом қиссаси бошланади. Бу оят кейинги ҳодисаларга ўқувчи диққатини тортади, воқеаларнинг кейинги ривожи ва тафсилотларидан хабардор бўлишга ундайди. Ўшанда улар айтган эдилар: “Гарчи биз бутун жамоат бўлсак-да, шак-шубҳасиз, Юсуф ва унинг биродари отамизга биздан кўра суюклироқдир. Дарҳақиқат, отамиз очиқ залолатдадир”.\nБу ердаги “унинг биродари”дан мурод Юсуф алайҳиссаломнинг туғишган укаси Бинёминдир. У Юсуфдан кичик бўлган. Қолган оға-инилари отасининг бошқа хотинларидан туғилган эдилар. Бу ердаги залолатдан мурод, ақида ва диндаги адашишлик эмас, балки фарзандларга нисбатан муносабатдаги адашишлик, уларнинг мавқеини тўғри баҳоламасликдир. Яъни: оға-инилар Юсуфга макр қилиш режасини туза туриб, шундай дедилар:\n– Гарчи бизлар отамизнинг хизматига яроқли ва унга кўп манфаат берадиган бўлсак-да, Юсуф ва унинг укаси Бинёмин отамизга биздан кўра севимлидир, отамиз у иккисини бизлардан устун қўймоқда! Албатта, отамиз ушбу қилмиши билан катта хато қилаяпти. У биз турганда қаёқдаги икки ёш болани бизлардан афзал кўрмоқда!\nУлар ушбу гаплари билан келажакда Юсуфга қиладиган макрларининг айбини оталарига юклаб, ўзларини оппоқ қилиб кўрсатмоқчи эдилар. Бизларни Юсуф ва Бинёминдан айри қилган, ораларимизга совуқчилик тушишга сабаб бўлган киши фақатгина отамиз, демоқчи бўладилар. Оталарига нисбатан улар томонидан айтилган бу ҳукм ноўрин эди, чунки Юсуф алайҳиссаломда афзал кўрилишликка лойиқ бўладиган кўплаб фазилатлар бисёр ва жамул жам эди.\nАлусий айтади: “Ривоят қилинишича, Юсуф алайҳиссалом қолган оға-иниларидан кўра отасига маҳбуброқ бўлган. Бунга сабаб унинг гўзал хулқи, одоб-аҳлоқи эди. Қачонки юқорида зикр қилинган тушни кўргач, Яқубнинг ўғлига бўлган оталик муҳаббати янада зиёдалашди. Бу ерда Яъқуб алайҳиссаломни маломат қилиш жоиз эмас, чунки муҳаббат қалбга инсон боласининг хоҳиш-иродасига қараб ёки бирон кишининг таъсири остида кирмайди” (“Тафсирул алусий”, 12-жилд, 171-бет).\nШундан сўнг Юсуф алайҳиссаломни нима қилиш тўғрисида қарор қилганликлари ҳақида айтилади: “Юсуфни ўлдиринглар ёки бирон жойга олиб бориб ташланглар, (шундагина) оталарингиз фақатгина сизга боқар. Кейин эса яхши қавм бўлиб олурсизлар”. Яъни: оға-инилар пинҳона маслаҳатлаша туриб дедилар:\n– Отамизга бизлар муносиб бўлсак-да, Юсуф ва унинг укасини бизлардан афзал кўриш билан жуда чегарадан чиқиб кетди. Ваҳоланки, шу ишида давом этар экан, бунинг ёлғиз чораси, Юсуфни ўлдириш ёки нотаниш-овлоқроқ бирон жойга гумдон қилишдир, токи у ўша ерларда сарсон-саргардон ҳолида ўлиб кетсин Агар шундай қилсангизлар, бу кўргуликлардан халос бўласизлар ва шунда ўз-ўзидан отангиз сизларга муҳаббат қўяди. Бунда сизларга ҳеч ким шерик бўла олмайди. Илгари фақатгина Юсуф ва укасига эътибор берган бўлса, эндиликда бор диққат-эътибор сизларга қаратилади! Ҳозир сизлар Юсуфни ўлдириш ёки уни олисроқ бир жойга даф қилиш билан ундан қутилаверинглар, кейин Аллоҳга тавба-истиғфорлар айтиб, солиҳлардан, гуноҳдан покланган кишилардан бўлиб оласизлар. Албатта Аллоҳ тавбаларингизни қабул қилади. Агар шундай қилсаларингиз нафақат динингизда, балки дунёйингизда ҳам солиҳ кишилардан бўласизлар. Чунки Юсуфнинг ораларингизда мавжуд бўлиб туриши сизларни ташвишга келтирмоқда!\nЮқорида кўриб ўтганимиздек, агар инсон нафсида нафрат устунлик қилса ёки бошқа бировга нисбатан гина-кудурат бўлса, охир-оқибат унда энг разил ва чиркин иллат бўлмиш ҳасад пайдо бўлади. Шунда одам ҳар бир нарсага тўғри нуқтаи назардан ёндаша олмай қолади. Энди у фақат ҳавойи нафси нуқтаи назаридан қарайдиган бўлиб қолади. Уларнинг назарида кичик каттага, катта кичикка айланади. Юсуф оға-иниларининг назарича, оталарининг унга бўлган муҳаббати оғир бир жиноят эди. Айни пайтда эса ўзлари қотиллик каби энг оғир жиноятни енгил санамоқда эдилар, қилғиликни қилиб, сўнгра ўзларини Аллоҳ олдида, оталари ва бошқалар олдида пок, гуноҳлардан холи эканликларини исботламоқчи бўлаяптилар.\nОға-инилар шундай қабиҳ ишни амалга ошириш арафасида турар эканлар, улар орасидан бири туриб деди: “Юсуфни ўлдирманглар, балки агар бирон иш қилмоқчи бўлсангизлар, уни қудуқ қаърига ташлаб юборинглар, йўловчи карвонлар олиб кетсин”.\nОятнинг маъноси қуйидагича: кичик укаларига нисбатан қилаётган бундай қабиҳ бир ҳукмларини эшитиб ташвишга тушган оға-иниларидан бири шундай деди:\n– Юсуфни ўлдирманглар! Зеро, қотиллик катта гуноҳдир! Унинг ўрнига Юсуфни қудуқнинг энг тубига ташлаб юбора қолинглар. Шунда у дом-дараксиз йўқолади. Балки уни йўловчилар қудуқдан тортиб олишар ва у шунда сизлардан узоқ бўлган жойларга равона бўлар. Шу зайл қалбларингиз ором олади ва оталарингиз ҳам сизларга боқади!\nУшбу гаплар ака-укаларнинг қайси бир томонидан айтилгани Қуръони каримда тилга олинмаган, чунки бундан бирон фойда йўқ. Лекин, баъзи муфассирлар: “Сўзлагувчидан мурод, Яҳузодир”, – деб айтишган. Асосийси, у оға-инилар орасидаги бир киши эди ва улар Юсуфни то ажали етгунича ўлдирмасликка қарор қилдилар.\nАйтишадики, ушбу таклифда ибрат, ҳикмат ва фикр соғломлиги бор. У оға-иниларини қасос олишда чегарадан чиқиб кетишдан қайтариб қолди, уларга бошқа бир таклифни ўртага ташлади. У ҳам бўлса, Юсуфни отасининг кўзидан узоқлаштириб, қудуқ қаърига ташлаб юбориш эди. Оға-инилар шундай қарорга келишганидан сўнг, Яъқуб алайҳиссалом олдига келиб шундай дедилар: “Эй ота, не сабабдан Юсуфни бизга ишонмайсан? Ахир биз у учун холисларданми-ку. Уни эртага биз билан юборгин, ўйнаб ёзилиб келсин. Албатта биз уни муҳофаза қилгувчилардирмиз”. Яъни: оға-инилар Юсуфни ўзлари билан сафарга олиб чиқиш учун оталарини кўндириш пайида:\n– Эй ота, нега сен Юсуфни бизлар билан сайлга чиқишига кўп ҳам ишонмайсан? Ваҳоланки, биз уни жуда яхши кўрамиз. Ахир у кичик укамиз бўлса, биз унга фақат чин дилдан яхшилик қилишни хоҳлаймиз, унга нисбатан қалбимизда на бирон кек-адоват ва на бир ғаразимиз бор! – дедилар.\nСўнгра улар ўз талабларига қуйидаги жумлаларни ҳам зиёда қилдилар: “Уни эртага биз билан юборгин, ўйнаб ёзилиб келсин”. Бу ердаги ўйиндан мурод, хордиқ чиқариш ва чарчоқбосди ўйинларни ўйнашдир. Яъни: эй ота, уни биз билан юборгин, турли хил мева-чева ва шунга ўхшаган нарсалардан истаганича есин. Сакраш, югуриш ва ҳар хил мусобақалар орқали ўзидаги чарчоқни чиқарсин, кўнгли ёзилсин. Албатта биз унга азият ёки бирон ёмон кор-ҳол бўлишига ҳам йўл қўймаймиз. Уни ҳар қандай фалокатдан кўз қорачиғимиздек асраймиз, ҳатто гард ҳам юқтирмаймиз!\nУларнинг бу гапидан ўзларининг ғаразли, манфур ниятларини амалга ошириш учун оталарини кўндиришга қаттиқ бел боғлаганликларини тушуниш қийин эмас. Шундан сўнг оталарининг уларга қилган жавоби келтирилади: “Уни олиб кетишларингиз мени маҳзун қилур. Мен, сизлар ғафлатда қолиб, уни бўри еб кетишидан қўрқурман”. Яъни: эй ўғилларим, Юсуфдан бироз муддат бўлса-да айрилишим мен учун оғирдир. Бу нарса мени қаттиқ ғамга ботиради. Шунинг баробарида агар сизлар уни ўзларингиз билан сафарга олиб чиқадиган бўлсангиз, сизлар ўз ишингиз билан машғул ёки беэътибор бўлганингизда уни бўри еб кетишидан хавфсираяпман.\nШунда оға-инилар қатъий оҳангда шундай дедилар:\n– Қасамки, агар биз бутун бир жамоат бўлган ҳолимизда уни бўри еб кетса, демак биз, шак-шубҳасиз, зиён кўргувчи – ҳалок бўлгувчилардирмиз.\nЯъни: улар оталарининг қалбига хотиржамлик киритиб, дилидаги ғулғулани аритиш, ундан қўрқув ва махзунликни кетказиш мақсадида:\n– Эй ота, Аллоҳга қасамки, Юсуф биз билан биргаликда, унинг хавфсизлиги ва саломатлигига ўта ҳарисманд бўлган ҳолимизда, агар уни бўри еб кетадиган бўлса, унда биз катта зиён кўргувчилардан, бирон нарсага салоҳиятсиз кишилардан ҳисобланамиз, – дедилар.\nОхир-оқибат, чорасиз қолган ота ўғилларининг бу талабларига рози бўлишга мажбур бўлди. Қуръон буни ўзининг балоғат ва фасоҳатли услуб ила ҳикоя қилади: “Бас, қачонки уни олиб кетишиб, сўнгра қудуқ қаърига ташлашга қасд қилган вақтларида, Биз унга: “Сен албатта бу қилмишлари ҳақида хабар берурсан. Улар ўшанда сезмайдилар ҳам”, деб ваҳий қилдик”. Яъни: қачонки улар оталарини кўндиришгач, эртаси куни Юсуфни ўзлари хоҳлаган томонга олиб кетдилар. Ва уни қудуққа ташлашга келишиб, буни бажардилар ҳам. Улар ҳеч раҳм-шафқатсиз, тошбағирлик билан ушбу ишни амалга оширдилар. Биз Юсуф қудуққа ташланаётган пайтида қалбига илҳом солиш орқали (ёки Жаброил алайҳиссалом орқали) ваҳий қилдикки:\n– Эй Юсуф, вақти келиб Аллоҳ хоҳласа, улар сенга ёшлигингда нима ишлар қилганлари ва қандай озор берганликларини ўзларига хабар қиласан.\nБу ердаги оға-иниларнинг қилмишларидан мурод, унга озор беришлари ва Юсуф алайҳиссаломни қудуқнинг қаърига ташлаб юборишларидир. “Улар ўшанда сезмайдилар ҳам”. Яъни: вақти-соати келиб, уларга қилиб ўтган ёмон ишлари ҳақида айтганингда, бу сен, яъни Юсуф эканингни сезмайдилар. Чунки улар орадан анча вақт ўтиб кетгани сабаб сени ўлиб кетган, деб ҳисоблайдилар. Сен ўшанда бутун бир мамлакат хазинасига қўриқчи бўласан. Улар бўлса сендан мадад ва марҳамат сўраб ҳузурингга тиз чўкиб келадилар.\nАллоҳ таолонинг ушбу амри кўп ўтмай ўз тасдиғини топди. Оятда шундай дейилади: Энди қачонки (Мисрга етиб келиб Юсуф алайҳиссалом)нинг ҳузурига киришгач, дедилар: “Эй улуғ зот, бизни ва аҳли оиламизни очарчилик ушлади” (Юсуф сураси, 88-оят).\nУшбу ваҳий Юсуф алайҳиссаломга у балоғат ёшига етмасидан ёки пайғамбар бўлмасидан олдин қилинганди. Бундан кўзланган мақсад унинг қалбига хотиржамлик солиш, унга келажакда куч-қувват, мол-давлат ва ҳукмронлик насиб этиши ҳақида хушхабар бериш эди.\nОға-инилар ўз кирдикорларини амалга оширишгач, “кечқурун оталари олдига йиғлаган ҳолларида келиб: “Эй ота, бизлар Юсуфни нарсаларимиз олдида қолдириб қувлашиб кетган эдик, уни бўри еб кетибди. Энди рост гапирсак ҳам сен бизларга асло ишонмайсан”, дедилар”.\nБу ердаги “йиғи”дан мурод, оталарининг Юсуф ҳаққини поймол қилмаганликларига ишонтириш учун қилинган сохта, ёлғон йиғилари эди. Мақолда айтиладики, “Фожирнинг кўз ёши қўлидадир”. Яъни, у ёлғондакам йиғлаб, худди ёш чиқаётгандек қўли билан кўзини ишқалайди. Яъни, улар дедилар:\n– Эй ота, бизлар ўзаро мусобақалашиб, югуриб юрганимизда Юсуфни сафарда ўзимиз билан олиб чиққан нарсаларимиз (кийим-кечак, озиқ-овқат ва ҳоказолар) олдида қолдириб кетсак, ногаҳон уни бўри еб кетибди. Ундан ҳеч вақо қолмабди. Эй ота, биз сенга Юсуфни бўри еб кетди, – деб айтсак ҳам ишонмайсан. Тўғри сўзлагувчи бўлсак-да, бизларга ишонмаслигингга сабаб – бизлар ҳақимиздаги ёмон гумонинг ва Юсуфга бўлган қаттиқ муҳаббатингдир.\nЮсуфнинг оға-инилари сохта йиғи билан чекланмай, балки унга яна бир ёлғонни ҳам қўшиб қўйдилар: “Ва унинг кўйлагини ёлғон қонга бўяб келтирдилар”. Яъни: улар Юсуфни қудуққа ташлагач, кўйлагини ўзлари билан олиб қолдилар ва уни Юсуфга тегишли бўлмаган бошқа бир қон билан бўядилар. У қон кийик ёки бўри қони ҳам бўлиши мумкин.\nЯъқуб алайҳиссалом уларнинг юз ифодалари, ҳолатлари ва маҳзун қалбининг нидоси орқали билдики, аслида Юсуфни бўри емаган, балки улар Юсуфга бирон макр-ҳийла қўллаган эдилар. Шу сабаб Яъқуб алайҳиссалом уларга қарата шундай деди: “Йўқ сизларга ҳавойи-нафсларингиз бирон ишни чиройли қилиб кўрсатган”. Яъни: Яъқуб ўғилларига қайғули оҳангда деди:\n– Сизлар даъво қилаётганингиздек, Юсуфни бўри еб кетмаган, балки нафрат ва адоватга тўла қалбингиз унга нисбатан бирон ёмонлик, қабиҳ ишни содир этишни сизларга зийнатлаб кўрсатган. Келажакда, Аллоҳ хоҳласа, унинг асл ҳақиқати очилажак! Сизларнинг бу қилмишларингизга нисбатан эса мен чиройли сабр қиламан. Раббимнинг Ўзи ҳақиқатларни юзага чиқарувчи, махфий нарсаларни ошкор қилгувчидир. Мавриди келиб, Унинг иродаси ила ўғлим билан, албатта, яна дийдор кўришамиз!\nАлусий айтади: “Ибн Абу Ҳотим ва Абу Шайх Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: Юсуфнинг оға-инилари уни қудуққа ташлашгач, бир кийикни тутиб, уни сўйдилар ва қонига Юсуфнинг кўйлагини ботирдилар. Кўйлакни оталарига келтиришгач, у орқа олдини ўгириб кўриб: “Аллоҳга қасамки, ҳеч замонда бу кундагидек мулойим бўрини кўрмаганман! У ўғлимни ебди-ку, аммо кўйлагини соғ қолдирибди-да”, – деган (Манба: “Тафсирул алусий”, 12-жилд, 179-бет).\nБу ерда Яъқуб алайҳиссалом ўғилларининг ёлғон гапирганликларини очиқ-ойдин, хужжат-далиллар билан исботлаб бермоқда .\nХуллас, акалари ҳасадлари туфайли Юсуф алайҳиссалом анча-мунча синовларни, машаққатларни бошидан ўтказди, Аллоҳнинг марҳамати билан қудуқдан эсон-омон чиқди, қулликдан қутулди. Охири Миср юртининг ҳукмдорига айланди. Ҳасадгўй акалар эса қилган қишларига пушаймон бўлдилар. Қисса сўнгида айтилишича, Яъқуб алайҳиссалом ўғиллари Юсуф ва Бинёминлар билан яна висол кўришди, уларнинг барчаси Миср диёрида дийдор кўришдилар. Яъқуб алайҳиссалом Яратганнинг инояти билан Мисрга кириб келди. Юсуф алайҳиссалом ота-онасини ва яқинларини юксак ҳурмат-эҳтиром билан кутиб олди, ота-онасини тахтга кўтарди, улар Юсуфга (ҳурмат юзасидан) сажда қилдилар.\nҚисса Юсуф алайҳиссалом тимсолида Ислом, имон ҳақиқатини ифодаловчи ибратомуз баёндир. Мазмуни негизида мўмин сифати намоён бўлиб, солиҳ ва комил бандага Ўзининг эҳтироми очиб берилади. Ҳасадга учраган банданинг ғамхўри, синовларидан омонда бўлган инсонгина бўлиши мумкинлигини эслатилади. Шу билан бирга Аллоҳни танимаган, Аллоҳ бандасига ато этган неъматларга ёмон кўз билан қараган кимсанинг ҳолини ҳам кўрсатиб қўяди. Бу қисса адашганлар учун сабоқ, ҳасадга гирифтор бўлганларга шифодир.


Оддий ишонч ҳам муҳим, яъни уйнинг калитини ишониб топшириш ёки шахсий компютердан фойдаланиш. Фейсбукда умумий аккаунт очиш ёки телефон паролларини ўзаро алмашиш шарт эмас, чунки ҳар кимда махфийлик бўлиши керак. Аммо ишонч билдирган ҳолда жуфтингизга сумкангиздан ёки катмонингиздан бирор нарсани олиб беришни илтимос қилишингиз мумкин. Телефонингизга келган хабарни ўқиб қолмасин, деб уни яширишнинг кераги йўқ.\nМуносабатларнинг бошида кўпчилик оилавий бюджет, фарзандлар, диний ёки ахлоқий қадриятлар ҳақида муҳокама қилишга уялади. Аслида уларни бошиданоқ гаплашиб олган маъқул. Агар жуфтликдан бири фарзандли бўлишни истаса-ю, бу истак унинг шеригида ҳам бор, деб ўйласа ва ушбу масала ҳеч қачон бирга муҳокама қилинмаган бўлса, иш муаммогача етиб бориши мумкин. Чунки жуфтликлардан бири ҳозирча фарзанд кўрмай туришни афзал билиши ҳеч гап эмас.\nСоғлом муносабатлар аввало зўравонлик устига қурилмайди, унда на жисмоний, на ҳиссий, на жинсий зўравонликка ўрин бор. Муносабатлар ҳақоратга тўлалигини тан олиш осон эмас, айниқса, ёшликдан ўргатиладиган «никоҳдаги бурч» ва эркак кишига рад жавобини бериб бўлмайди, деган тушунчалар муносабатларни яна-да қийинлаштиради. Унинг устига жинсий алоқа хоҳишга қарши устма-уст содир бўлаверса, зўравонликка учрамаяпманмикан, деб жиддий ўйлашга сабаб бор, агар шундай бўлса, ёрдамга муҳтожсиз.\nСоғлом муносабатларда ҳиссиётлар яширин бўлмайди, сиз бирга хурсанд бўласиз, мулоқот хурсандчилик олиб келади, жуфтингиз томонидан билдирилган ташаббус эса иштиёқ бағишлайди. Бир-бирингизни кўриш бахт, суҳбат эса ёқимли дамларни ҳадя этади, бу яхши белги. Асабийлашиш ёки чарчоқ, ёлғиз қолиш истаги ҳам меъёрий ҳолатлар, улар муносабатлар ёки дўстликка жиддий зарар етказмайди.\nИшдан кейин жуфтингиз олдига боргингиз келмаса, уйга яқинлашган сайин хавотирингиз кучаяверса, демак, муаммо бор. Адашиб қолишдан қўрқиб яшасангиз, сизга нисбатан ҳақоратли муносабатлар бўлаверса, сиз эмоционал зўравонлик қурбонисиз.


ТАШАББУС ЕТАКЧИЛАРДАН ЧИҚИШИ ЗАРУР - Ўзбекистон овози газетаси\nТАШАББУС ЕТАКЧИЛАРДАН ЧИҚИШИ ЗАРУР\nАйни пайтда Жиззах вилоятида ЎзХДПнинг 434 та бошланғич ташкилоти фаолият юритади. Улар партиянинг ғоялари, дастурий мақсад ҳамда вазифаларини амалга ошириш, аҳолига тарғиб қилиш, электорат манфаатларини ифодалаш учун астойдил ҳаракат қилмоқда.\nОдатда, бошланғич ташкилотни партиянинг бош бўғини, асоси, таянчи, деймиз. Бугун ана шу бош бўғин етарли даражада фаоллик, ташаббускорлик кўрсатяптими? Қандай ижтимоий масалаларни кўтариб чиқяпти? Уларнинг ечимини топиш бўйича қандай таклифлар билдирмоқда?\n— Сиёсий партиянинг одамларга энг яқин бўлган бўғини бошланғич ташкилот ҳисобланади, — дейди ЎзХДП Зафаробод туман кенгаши раиси Холмурод Ережепов. — У муайян ҳудуддаги маҳалла, қишлоқ, корхона ёки ташкилотни қамраб олади. Демак, бошланғич ташкилот ўша жойдаги катта-кичик муаммолардан яхши хабардор бўлади. Бу электоратни ўйлантираётган масалалар юзасидан таклифлар ишлаб чиқилишида муҳим ўрин тутади.\nШунинг учун бошланғич ташкилотлар аъзоларининг фикр-мулоҳазалари, таклиф ва истакларини бизга етказиб турадиган механизм вазифасини бажаради.\n— Шаҳримизни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришда 60 та бошланғич ва ҳудудий партия ташкилотларимизнинг муайян ўрни бор, — дейди ЎзХДП Жиззах шаҳар кенгаши раиси ўринбосари Дилшод Норматов. — Масалан, Абдумурод Қўшанов етакчилик қилаётган «Шаҳарэлектртармоқлари» корхонаси бошланғич партия ташкилоти пенсиянерларнинг ижтимоий ҳимояси, пенсия таъминоти, Фотима Холмирзаева етакчи бўлган «Жиззахпластмасса» очиқ акциядорлик жамиятидаги бошланғич ташкилот болаликдан ногиронларни ижтимоий ҳимоялаш, Феруза Азизова раис бўлган «Сангзор» маҳалласи ҳудудий партия ташкилот эса бемор кишилар ҳолидан хабардор бўлиш каби ишларга алоҳида эътибор қаратяпти.\nДарҳақиқат, Бошланғич партия ташкилотининг ташаббускор бўлиши, таклиф-мулоҳазалар билан чиқиши кўп жиҳатдан унинг етакчисига боғлиқ. Агар етакчи фаол ва қатъиятли бўлса, ўша жойда партиявий-ташкилий ишларнинг натижаси кўпроқ кўзга ташланади. Афсуски, барча бошланғич ташкилотлар, уларнинг етакчилари тўғрисида ҳам шундай ижобий фикрлар айтиш қийин. Фақат маърузалардан иборат йиғилишлар ўтказишдан нарига ўтмаётган бошланғич ташкилотлар ҳам йўқ эмас. Бугун қуйи бўғиндан партия ғоялари, дастурий мақсад ҳамда вазифаларини аҳоли ўртасида кенг тарғиб қилиш, бунинг учун турли мавзулардаги учрашувлар, давра суҳбатлари ўтказиш, кўпчиликни жалб этадиган қизиқарли, таъсирчан тадбирлар уюштиришда ташаббускор ва ташкилотчи бўлиш, кўпроқ таклифлар билан чиқиш талаб этиляпти.\n— Очиғи, бошланғич ташкилот яхши ишламаса, номига фаолият юритса, сиёсий партиянинг келажаги, обрўси ҳақида гапириш қийин, — дейди Зомин тумани халқ таълими муассасалари фаолиятини методик таъминлаш ва ташкил этиш бўлими бошланғич партия ташкилоти етакчиси Шаҳло Эшбоева. — Шуни ҳисобга олган ҳолда, биз партия ғоялари, дастурий мақсадларини ҳаётга татбиқ этиш масаласига алоҳида эътибор қаратяпмиз. Бунинг учун ҳар бир аъзо фаоллиги, у бажараётган амалий ишларни сарҳисоб қилиш лозим. Аъзоларнинг вазифаси бошланғич ташкилот йиғилишида иштирок этиш, қандай маъруза ўқилса, фикр айтилса, уларни эшитиб қайтишдан иборат бўлмаслиги керак. Ҳар бир аъзо муҳокама қилинган масала устида фикр юритиши, ўз таклиф-мулоҳазаларини билдириши зарур. Биз бошланғич ташкилотимиз фаолиятида шунга амал қилаяпмиз.\nЭътиборли жиҳати, мазкур бошланғич ташкилот етакчиси ва фаолларининг таклифи ҳамда ташаббуси билан тумандаги умумтаълим мактабларида ўқувчиларни сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш масаласи халқ депутатлари туман Кенгашидаги ЎзХДП гуруҳи томонидан ўрганиляпти. Унинг натижаларини тегишли доимий комиссия муҳокамасига киритиш мўлжалланган.\nШу ўринда Жиззах шаҳридаги «Маданият» маҳалласидаги ҳудудий партия ташкилоти фаолиятига алоқадор бир мисолни ҳам айтиб ўтиш ўринли бўларди. Ушбу бошланғич ташкилот етакчиси ва фаолларининг саъй-ҳаракатлари билан ёлғиз қария Людмила Дворникова яқинда санаторияда даволаниб, саломатлигини тиклаб қайтди.\nБундай амалий ташаббуслар билан чиқаётган бошланғич ташкилотлар фаолиятидан кўплаб мисоллар келтириш мумкин.\nБугун одамларнинг онги, дунёқараши, тафаккури, фикр- ўйлари бошқача. Ҳозир сиёсий партияларга уларнинг амалий ишларига қараб баҳо бериляпти. Қайси сиёсий партиянинг етакчилари, фаоллари фидойи, ташкилотчи бўлса, ўша партиянинг таъсир кучи, обрўси ошади.


Бучада ўлдирилган Илья Навальний россиялик мухолифатчининг қариндоши бўлиб чиқди\n23 май 2022, Тошкент вақти: 07:10\nИлья Навальнийнинг жасади Буча черкови яқинидаги оммавий қабрдан кавлаб олинган.\nУкраинанинг Буча шаҳрида ўлдирилган Илья Навальний россиялик машҳур мухолифатчи Алексей Навальнийнинг қариндоши бўлиб чиқди. Бу ҳақда BBC News уларнинг яна бир қариндоши - Новое Залесье қишлоғи оқсоқоли Павел Навальний сўзларига таянган ҳолда хабар қилди.\n“Ҳа, Илья Алексейнинг узоқ қариндоши бўлиб ҳисобланади, уларнинг катта боболари бир”, деган Павел Навальний ўзининг ҳам шу кунда Россиядаги колониялардан бирида жазо муддатини ўтаётган мухолифатчининг қариндоши эканини қўшимча қилган.\nАлексей Навальнийга яқинроқ бўлган Киев вилоятида истиқомат қилувчи бошқа қариндошларига зарар етган эмас.\nАввалроқ Германиянинг Bild нашри Бучада 61 ёшли Илья Навальний ўлдирилгани ҳақида хабар қилган. Экспертлар унинг кўкраги ва бошидан отилганини аниқлаганлар, жасад Буча черкови яқинидаги оммавий қабрдан эксгумация қилинган. Маҳаллий аҳоли вакиллари Илья Навальнийнинг отилишига фамилияси сабаб бўлганига оид тахминни илгари суришган. Аввалроқ унинг жасади ёнидан паспорти топилган.


Таълим вазирлиги Тожикистонлик талабаларни Қирғизистонга киришига рухсат бериш устида ишламоқда\nҚирғизистон Республикаси Таълим ва фан вазирлиги Тожикистон фуқароларининг Қирғизистон олий ўқув юртларида ўқиши масаласига изоҳ берди.\nМаълум қилинишича, кафедра Вазирлар Маҳкамасининг фармойиши лойиҳасини ишлаб чиққан, унга кўра Тожикистонлик талабалар ёки ўқитувчиларга Қирғизистон Республикасига кириш, чиқиш ва қолишга рухсат берилади.\nТаълим вазирлиги маълумотларига кўра, ҳужжат тегишли давлат идоралари билан келишилган ва бу ҳақда тожик томони олдиндан огоҳлантирилган.\nАввалроқ, Қирғизистон олий ўқув юртларида таҳсил олаётган 100 дан ортиқ тожикистонлик талабалар Бишкекка киришга рухсат олмагани ҳақида хабар берилган эди. Бу ҳолат ҳақида Тожикистон расмийлари Қирғизистон раҳбариятига талабаларни қабул қилиш талаби билан бир неча бор мурожаат қилганликларини айтишди.\nҚирғизистон Тожикистон билан чегарасини қирғиз-тожик чегарасидаги қуролли тўқнашувдан бир ой ўтиб, 29 май куни бир томонлама ёпди. Кейин қирғиз томонининг тўқнашувлари натижасида 154 киши яраланган, 36 киши, жумладан, икки бола ҳалок бўлган. Тожикистон расмийлари 19 киши ҳалок бўлгани ва 87 киши яраланганини расман эълон қилди.


Отасига қўл кўтарган йигит ким? ИИВ ижтимоий тармоқдаги видеога ойдинлик киритди | Qalampir.uz\nОтасига қўл кўтарган йигит ким? ИИВ ижтимоий тармоқдаги видеога ойдинлик киритди\nЖамият\t13 Февраль 18:37 9104\nИжтимоий тармоқларда ё эркак кекса отахонни таҳқирлаётгани, унга қўл кўтариб, бақираётгани, боғлаб қўйиш билан таҳдид қилаётгани акс этган видео тарқалган эди. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги мазкур видеога муносабат билдирди.\nИчки ишлар органлари томонидан олиб борилган суриштирув ишлари натижасида Тошкент шаҳар Мирзо Улуғбек тумани Баҳор маҳалласида Машъал кўчаси 2-берк кўчасида яшовчи яшовчи фуқаро М.А. ўзининг 83 ёшли отасига нисбатан шундай харакаталарни содир этгани аниқланган. Бу ҳақда Ички ишлар вазирлиги Тергов департаменти хабар қилмоқда.\nМаълум бўлишича, отанинг бошқа ўгай ўғли эса ушбу ҳолатни тасвирга олиб, ижтимоий тармоққа тарқатиб юборган. Қабих харакатни содир этган фарзанд эса айни вақтда қаттиқ пушаймонда экан. Таъкидлашича, отаси ўғлини бу хатти-ҳаракатлари учун сўраган узрини қабул қилиб уни кечирган.\n“Отамга қўпол равишда муомала қилганим интернетга чиқди. Отамнинг аҳволлари оғир. Икки марта инсульт бўлган ва доим катетир туради. Ўша куни кечаси соат 01:00ларда кетишини, туришини айтганди. Гапирсам тушунмабди, сал асаб устида қўполроқ гапириб юборибман. Бошқа бу нарса қайтарилмайди”, дейди ўғил.\nИИВ хабарида қайд этилишича, айни вақтда мазкур ҳолат юзасидан Мирзо Улуғбек тумани ички ишлар органлари томонидан хужжатлар расмийлаштирилмоқда.\n17 Сентябрь 14:20 37674\n18 Сентябрь 18:04 35891\n18 Сентябрь 08:06 33377\n18 Сентябрь 20:50 31909\n17 Сентябрь 23:44 27690


Ислом тузумигина бугунги жирканчликларга батамом барҳам беради - | Hizb-Uzbekiston.info\nHome›МАҚОЛАЛАР›Ислом тузумигина бугунги жирканчликларга батамом барҳам беради\nҲозирги даврда ҳеч нарсага ишонч қолмади. Яъни биз мусулмонлар учун муҳим бўлган чегараларнинг ишончли қўриқланишига ҳеч қандай кафолат қолмади. Буни юртимиздаги сўнгги ҳодисалар яна бир бор кўрсатиб берди. Ушбу воқеалар яна шуни кўрсатдики, демократик тузумдан жирканчроқ нарса йўқ, унинг асл башараси кўпчилик мусулмонларга янада очилиб қолди. Бироқ шунга қарамай, баъзилар мавжуд қонунларга ишонч билдирмоқдалар. Хусусан Ўзбекистон жиноят кодексининг 120-моддасига. Ушбу моддага кўра, бесоқолбозлик билан зўрлик ишлатмасдан шуғулланиш бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёхуд уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади. Кўриб турганимиздек, бундай жирканч жиноятга нари борса уч йилгача қамоқ муддати берилар экан. Ваҳоланки, бундай жиноятнинг жамият учун катта хатари бор бўлиб, унга юмшоқ муносабатда бўлиш нотўғридир. Бунинг акси ўлароқ, айни шу жамиятда одамларни уйғотиб, уларга Исломий сақофат берган, ҳаққини танитган мусулмонларга нисбатан ўта шафқатсизлик билан муносабатда бўлиб келиняпти. Уларни 18-20 йиллаб қамоқ жазоларига ҳукм қилиняпти, ҳатто қамоқдан ўликлари чиқяпти.\nЛГБТнинг қайси тури бўлмасин, уларнинг жиноятларига мос жазо бериш Ислом тузумидагина лозим даражада эътиборга олинган. Баччавозликни жазолаш борасидаги шаръий ҳукм хоҳ бўйдоқ бўлсин, хоҳ турмуш қурган бўлсин, ўлдиришдир. Кимнинг баччавозлик қилгани ўз исботини топса, хоҳ қилувчи, хоҳ қилинувчи бўлсин, ўлдирилади. Ҳад шудир. Бунинг далили суннат ва саҳобалар ижмоъсидир. Икрима ибн Аббосдан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:\n«Кимнинг Лут қавмининг ишини қилаётганини кўрсангизлар, қилувчини ҳам, қилинувчини ҳам ўлдиринглар». Бу ҳадисни Нисоийдан бошқа беш муҳаддис ривоят қилган. Ҳофиз, унинг кишилари ишончли кишилардир, деган.\nЭнди саҳобаларнинг ижмоъси хусусида. Улар баччавозни ўлдиришга ижмоъ қилган бўлсалар-да, ўлдириш услуби хусусида ихтилоф қилганлар. Байҳақий келтиришича, Алий р.а. баччавозни тошбўрон қилдирган. Яна Байҳақийнинг келтиришича, Абу Бакр саҳобаларни йиғиб, худди аёллар каби никоҳланадиган эркак хусусида фикрларини сўраган. Ўшанда энг кескин гапирган Алий ибн Абу Толиб бўлганди. У киши шундай деган эди:\n«هذا ذَنْبٌ لَمْ تَعْصِ بِهِ أُمَّةٌ مِنَ الأُمَمِ إلاَّ أُمَّةٌ واحِدَةٌ صَنَعَ اللهُ بِهَا ما قَدْ عَلِمْتُمْ, نَرى أَنْ نَحْرُقَهُ بِالنّارِ»\n«Бу шундай гуноҳдирки, уни фақат биргина уммат содир этган. Уларни Оллоҳ нима қилганини ўзларингиз яхши биласизлар. Биз уларни ўтда ёқиш керак, деб ўйлаймиз». Бошқа бир қиссада Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилишича, Алий р.а.:\n«يُرْجَمُ وَ يُحْرَقُ بِالنّارِ»\n«Тошбўрон қилинади ва ўтда ёқилади», деган. Байҳақийнинг ибн Аббосдан ривоят қилишича, ундан баччавозликнинг ҳади хусусида сўрашганида шундай жавоб берган:\n«يُنْظَرُ أَعْلَى بِنَاءٍ فِي الْقَرْيَةِ فَيُرْمَى بِهِ مُنَكَّسًا, ثُمَّ يُتْبَعُ الحِْجَارَةُ»\n«Қишлоқдаги энг баланд бинодан юзтубан отиб юборилади. Кейин тош отилади». Ривоят қилинишича, Алий р.а.\n«أنَّهُ يَقْتُلُ بِالسَّيْفِ, ثُمَّ يَحْرقُ بِالنّارِ لِعظم الْمَعْصِيَةِ»\n«Қилич билан ўлдириб, гуноҳи оғир бўлганлиги учун ёқиб ҳам юборар экан». Умар билан Усмоннинг мазҳабида: «Деворнинг остига бостирилган». Бу фикрларнинг ҳаммаси услубда ихтилофли бўлса-да, ўлдиришга далолат қилади. Баччавозлик ҳадида баччавознинг қилувчи ёки қилинувчи бўлишидан қатъий назар болиғ, оқил ва ўз ихтиёри билан қилган бўлиши ҳамда жиноят шаръий ҳужжат билан, яъни икки эркакнинг ёки бир эркак, икки аёлнинг гувоҳлиги билан исботланган бўлиши шарт. Агар гўдак ёки ақли ноқис ё қаттиқ мажбурланган бўлса, унга ҳад белгиланмайди.\nУшбу жирканч жиноятга шаръий жазо мана шудир. Ислом тузуми татбиқ қилинсагина инсонни инсон сифатида ушлаб турадиган чегаралар борасида хотиржам бўлишимиз мумкин. Акс ҳолда бугун бўлаётганидек ҳаётимиз хавотирларга тўлиб кетади.\nҲизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими. Абдуллоҳ\nХалифалик давлатида хизматлар ва инфратузилмалар Оддий ҳақиқатларни англаш ҳам инсонга ижобий таъсир қилади Ислом инсонга ижтимоий вужуд сифатида қарайди Қачон Ислом билан яшашни ўйлаймиз?\nTagsБаччавозликдемократик тузумжиноятжирканчликИслом тузумиЛГБТ\n«Росулуллоҳнинг Исро масканларини озод этмоққа ким бор?!» номли улкан форум


Cана : 20-02-2018 / Жиззах янгиликлари, Тарих, Қадамжолар / кўрилди: 406\nФориш тумани ҳудудига кириб борар эканмиз, баланд тоғ тизмаси эътиборимизни тортади. Нурота тизма тоғлари Нурота воҳасини шимол ва ғарб томонидан ўраб туради. Тоғнинг энг баланд жойи Ҳаётбоши чўққиси бўлиб, унинг баландлиги 2169 метрга тенг. Жанубий-шарқдан оқиб ўтадиган Сангзор дарёсининг Илон ўтти тоғ йўлаги Нурота тизма тоғини Молгузар тоғ тизмасидан ажратиб туради.\nТарих фанлари номзоди Файзулла Толиповнинг ёзишича, Нурота тоғлари милоддан аввалги IV-II асрлардаги қадимги юнон манбаларида Суғд тоғлари деб аталган. Ўрта асрларга оид араб манбаларида Коф деб аталиб, тармоқлари билан қўшиб ҳисоблаганда 500 км. узунликка эга.\nДовондан кун ботиш тарафга – қораабдол қишлоғи томон борар эканмиз йўлнинг чап томонида, сердарахт жойда гумбазли мақбара кўзга ташланди. Машинани шу тарафга бурдик. Шағалли йўлдан ичкарилаб, кўхна қабристон дарвозаси ёнида тўхтадик.\nБир неча киши Ҳадис сўзлари битилган мармар тошларни йўлакнинг икки тарафига ўрнатиш юмушларини бажараётган экан. Улардан бири – зиёлисифат киши бизга пешвоз чиқди. Мақсадимизни англатиб «Ҳасан ота» мақбарасини зиёрат қилмоқчи эканлигимизни билдирдик.\n- Хуш келибсизлар меҳмонлар, мен шу ернинг мутасаддиларидан Толлибой Сулаймонов бўламан, – деди бизни хурсанд қаршилаб.\nТоллибой Сулаймонов йўл бошлади, уч-тўрт зинани босиб нақшинкор эшикдан ғиштин бино ичкарисига кирдик. Бино ўртасида уч метрча келадиган мармар сағана жойлашган. Ҳасан отанинг қабри шу экан. Ўриндиққа ўтириб «қуръон» сураларидан тиловат қилдик.\nҲамроҳимиз Ҳасан ота кароматли авлиё киши бўлганлиги ҳақида гапирар экан, эътиборимизни мақбара ёнидаги тут дарахтига қаратди.\n– Мутахассисларнинг эътироф этишларича, танасига уч одамнинг қулочи етмайдиган мана бу тут дарахтининг ёши тўрт юз йилдан ошар экан. Шундан билиш мумкинки «Ҳасан ота» зиёратгоҳи вужудга келгандан буён камида 4-5 аср вақт ўтган.\nАхборотчининг сўзларича ўғуз туркманларининг «така» уруғининг бир шохобчаси ҳисобланган Нурота туркманлари X-XI асрларда Сирдарёнинг ўрта оқими атрофидаги Сиғноқ шаҳри ҳудудида яшаб, Солжуқийлар давлати таркибида бўлган. ғазнавийлар сиқуви остида Солжуқийларнинг бир қисми Каспий денгизи ортига – ҳозирги Туркманистон ҳудудларига кўчиб ўтиб кетади, бир қисми Нурота тоғи атрофида қолишади. Вақт ўтиши билан ўзбек-туркманлари (Нурота туркманлари ҳам дейишади) яшайдиган ҳудудлар кенгайиб, XVI-XVIII асрларда қораабдол томонларга келиб ўрнашади.\nқораабдол топонимининг юзага келиши тўғрисида икки хил қараш мавжуд. Биринчисига кўра қадимги туркий халқларда, хусусан қарлуқ, чигил, яғмоларда «қора» сўзи қўрқмас, кучли маъноларини англатган ва бу қишлоқда яшовчи абдал этник қавм вакиллари ўзларига қора унвонини қабул қилган. Шу тариқа қораабдол этноним, этнотопонимга айланган, дебҳисобланади.\nИккинчи фаразга кўра абдоллар яшайдиган қишлоқ бозорида бир қора киши сув тарқатиб юрган ва одамлар «қора абдолнингқўлидан сув ичдик», деб гапириши орқасидан қишлоқ қораабдол деган номга эга бўлган.\nҲасан ота қабри ёнида илгари хонақоҳ бўлган. Бино пишиқ ғиштдан тикланган. Шу қишлоқлик Абдурауф Ўтамуродовнинг маълумот беришича, хонақоҳ анча эскириб кетганлиги сабабли «Ҳасан ота» мақбараси қайта қурилаётган кезлари бузилиб, пишиқ ғиштларидан бино гумбазларига ишлатилган.\n«Ҳасан ота» мақбараси ҳудуди қирга туташ. қирга боқиб, табиат мўъжизасини кўрасиз. қир пастдан юқорига торайиб борувчи, устма-уст жойлашган учта яссилик шаклида. Учинчи қир устидан ён-атроф, сойликлардаги қишлоқлар яққол кўриниб туради.\n– Ушбу қир бағрида ғишт пишириладиган хумдонлар бўлган экан. Бу ғиштлардан Бухоро амирлиги ҳудудида қуриладиган ҳашаматли биноларга ишлатилган. Кўп йиллар «Ҳасан ота» зиёратгоҳига келувчиларга, намоз ўқувчиларга хизмат қилган мачит-хонақоҳ ҳам шу ерда тайёрланган пишиқ ғиштдан қурилган экан, - дейди Толлибой Сулаймонов.\nСуҳбатдошимиз бу гапларга бизнинг ишонинқирамай турганимизни сезиб:\n- Ҳозир пастроққа тушайлик, бундан 200-300 йилча илгари шу ердаги хумдонларда пиширилган, безаклари ва шакли ҳеч бир жойникига ўхшамайдиган ғишт намуналарини сизларга кўрсатаман, деди ва бизни қир пастига эргаштириб келди. Хандаққа ўхшаш чуқурликлар атрофида ҳақиқатдан ҳам биз билган ғишт заводлариникидан бутунлай фарқ қиладиган, кўкимтир тупроқ тусли пишиқ ғиштлар сочилиб ётарди. Улардан бирини қўлга олиб, мустаҳкамлигини синаш мақсадида тошга уриб кўрдик – синмади.\nҲасан отанинг ким бўлганлиги, қайси даврда яшаб ўтганлигини билиш мақсадида бир қанча манбаларни ўқиб чиқишга, қораабдоллик илмли-маърифатли кишилар билан мулоқотда бўлишга тўғри келди. Гарашалик тарихчи олим Файзулла Толиповнинг ёзишича, араблар VII-VIII асрларда Ўрта Осиёни босиб олган бўлсаларда бу ўлканинг тоғли ҳудудлари аҳолисининг ислом динини қабул қилиши XII-XIII асрларгача давом этган. Араблар аҳолига ислом динини қабул қилдириш учун ислом динини яхши биладиган, илм-маърифатли кишиларни, хўжа, эшон, шайхларни дин тарғиботига кенг жалб этиб, уларга катта-катта имтиёзлар беришган. Араблар билан шарқий Туркистонга келган Сайидлар ва хўжалардан катта гуруҳи ана шу талаблар тақозосига кўра ўлканинг чекка қишлоқларига келиб жойлаша бошлаган. Нурота тоғ тизмалари атрофларидаги ярим ўтроқ яшаб келаётганқишлоқлар аҳолиси ўртасида ислом динини тарғиб қилиш учун ҳам диний арбоблар, уламолар, эшонлар, шайхлар юборилади.\n«Ҳасан ота» зиёратгоҳини таъмирлатиб, унинг қабри устига мақбара қурилишида жонбозлик кўрсатган Мамадиёр Ороловнинг маълумот беришича, Жўш қишлоғига келиб ўрнашган диний уламолар орасида Ҳасан ота авлоди вакиллари ҳам бўлишган. Бизнинг изланишларимиз туфайли аниқланишича, Ҳасан отанинг отаси Муҳаммад Муқум хўжа Муҳаммад Пайғамбаримизнинг илк сафдошларидан бири, Арабистонда 572-634 йилларда яшаган, диндорлар ўртасида «чорёрлар» деб аталадиган тўрт халифанинг биринчиси Абу Бакр Сиддиқ (розиёллоҳу анҳу) нинг 18-авлоди ҳисобланади. Бу шажаранинг 9-авлоди ҳазрати Сулаймон бобо – Суфийлик тариқатининг асосчиси Аҳмад Яссавийнинг шогирди, ислом динини, тасаввуфни ўз ижодида кенг тарғиб қилиб, панд-насиҳатли шеърлар ёзган шоир Сулаймон Боқирғонийдир. У тахминан 1186 йилда вафот этган.\nXIV-XV асрларда яшаган Муҳаммад Муқум хўжа оиласида 4 нафар ўғил улғайган бўлиб, барчаси илмли, маърифатли, авлиёсифатли кишилар ҳисобланган. Катта ўғил Султон шайх (билимдон, уламо, «муқаддас жойларнинг мутасаддиси») Туркистон шаҳрининг Отабой қармоқ қишлоғида яшаб, жасадлари ўша жойга қўйилган.\nИккинчи ўғилнинг исми Назиржон хўжа Азиз Навоий вилояти Хатирчи тумани Жизмон қишлоғида яшаган, қабрлари ҳам ўша жойда. Учинчи ва тўртинчи ўғиллари Абдусамиь хўжа Азиз ва Ҳасан хўжа Азиз қўшрабод туманидаги Жўш қишлоғида яшаган.\nҲасан ота умрининг сўнгги йилларида Нарвон ота зиёратгохидаги чиллахонада ўтирган. Сўнг йўлга чиқиб, ҳозирги Ҳасан ота қишлоғига келган ва шу ерда вафот этган. Аҳоли ўртасида обрў-эътибори юқори бўлган бу шахс қабри асрлар давомида асраб-авайланиб келинган.\nҲасан ота қабрини ободонлаштириш пайтида топилган пишиқ ғиштдаги маълумотларга кўра у киши 1441 йилда вафот этган экан. Шундан келиб чиқиб айтадиган бўлсак, Ҳасан ота XIV асрнинг иккинчи ярмида таваллуд топган. Унинг авлодлари ҳозирги кундаҳам Самарқанд вилоятида, қозоғистон Республикасининг Туркистон шаҳри атрофларида яшаб келмоқда. қўшрабод туманида «Ҳасан бобо» деган қишлоқ ҳам мавжуд.\n«Ҳасан ота» қишлоғида яна бир табиат мўъжизасига дуч келдик – қабристондан унча узоқ бўлмаган тепаликнинг пастидан, ясси тошлар орасидан чиқаётган булоқ суви тўпланган ҳовузчада ҳар хил катталикдаги балиқлар у ёқдан бу ёққа сузиб юрарди. Балиқлар гох тиниқ сувли ҳовузда бир-бири билан «қувлашмачоқ» ўйнайди, гох сув оқиб чиқаётган ясси тошлар орасига кириб кетиб, кўздан йўқолади. Шу ерда бизга ҳамрох бўлган йигитнинг айтишича «Ҳасан ота»даги балиқлар Нурота зиёратгоҳидаги муқаддас ҳисобланувчи балиқларга ўхшаш бўлиб, сув йўли орқали сузиб бориб, у ёқда ҳам, бу ёқда ҳам пайдо бўлар экан.


«Ал-Қоида» етакчиси Башар Асад мухолифларини бирлашишга чақирди\n«Ал-Қоида» террорчилик тармоғи етакчиси Айман ал-Заваҳирий Сурияда кураш олиб бораётган диний ақидапарастлар ва мухолифат кучларига мурожаат қилиб, уларни ўзаро жангларни\nтўхтатиб, Башар Асад режимига қарши бирлашишга чақирди. Интернетда Заваҳирийнинг мурожаати пайдо бўлгани ҳақида Agence France-Presse ахборот агентлиги хабар бермоқда. «Суриялик мужоҳиддинлар бир-бирлари билан жанг қилаётганликларини кўриб… юракларимиз қонга тўлмоқда», – дея мурожаатдан иқтибос келтирмоқда CNN. Телеканал маълумотларига кўра, видеоёзувнинг ҳақиқийлиги ҳозирча тўла тасдиқлангани йўқ.\n«Ироқ ва Левант ислом давлати» (ИЛИД) жангарилар ва мўътадил кайфиятдаги исёнчилар ўртасидаги жанглар сўнгги бир неча ҳафтадан бери давом этмоқда ва бунинг натижасида мингдан ортиқ киши ҳалок бўлган. Жанглар, асосан, Сурия шимолида, Идлиб, Алеппо ва Ракка вилоятларида кечмоқда.\nЗаваҳирий аввалроқ ҳам Суриядаги ўзаро жангу жадалларни танқид қилиб чиққан, бироқ аввалги мурожаат асосан ИЛИДга тааллуқли эди. Хусусан, «Ал-Қоида» етакчиси ушбу гуруҳнинг зудлик билан тарқалиб кетишини талаб қилиб, Сурияда фақат «Ан-Нусра фронти»нинг ўзининг ягона вакили деб ҳисоблашини маълум қилганди. Заваҳирий ИДИЛ ўз ҳаракатларида ҳаддан ташқари зўравонлик ва хунрезлик қилаётганини ҳам танқид остига олганди.\n«Ироқ ва Левант ислом давлати» ва исёнчилар ўртасидаги жанглари уларнинг ғоясидаги номутаносибликлар сабаб бошланган эди. Мухолифат Сурияни дунёвий давлатга айлантириш учун кураш олиб бораётган бўлса, ИЛИД мамлакатда шариат аҳкомларини ўрнатишни мақсад қилган. Амалдаги ҳукумат ўзига қарши курашаётганлар ўртасидаги бўлинишдан фойдаланиб, мўътадил кайфиятдаги жангариларга террорчиларга қарши бирга курашишни таклиф қилганди. Ўз навбатида, ИЛИД етакчиси Абу Бакр ал-Бағдодий ҳам мухолифатга ярашиш таклифи билан чиққан – унинг фикрича, ўзаро келишмовчиликлардан фақат расмий Дамашқ ютади.\nБашар Асад мухолифларининг ўзаро тўқнашувлари мамлакатда 2011 йил баҳоридан бери давом этаётган фуқаролар уруши фонида рўй бермоқда. Фуқаролар уруши натижасида Сурияда 130 мингдан ортиқ одам ҳалок бўлди.


Ўзбекистон ШҲТ соғлиқни сақлаш шартномасига қўшилди - 27.06.2016, Sputnik Ўзбекистон\nЎзбекистон ШҲТ соғлиқни сақлаш шартномасига қўшилди\nИслом Каримов ШҲТ соғлиқни сақлаш шартномасини тасдиқлади. Маъсул муассаларга керакли топшириқлар берилди. 27.06.2016, Sputnik Ўзбекистон\nтошкентда шҳт саммити, тиббиёт соҳаси танқид остида\n18:07 27.06.2016 (янгиланди: 18:12 27.06.2016)\n© SputnikШҲТ рамзи\nИслом Каримов ШҲТ соғлиқни сақлаш шартномасини тасдиқлади. Маъсул муассаларга керакли топшириқлар берилди.\nТОШКЕНТ, 27 июн — Sputnik. Ўзбекистон президенти Ислом Каримов Шанхай Ҳамкорлиги ташкилотининг соғлиқни сақлаш соҳасида ҳамкорликни кучайтириш ҳақидаги битим ини имзолади.\nИслом Каримов Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигини ушбу битим шартларини амалга оширишда маъсул муассаса деб тайинлади. Ундан ташқари Ўзбекистон президенти Ташқи Ишлар вазирлигига ушбу халқаро шартнома аъзоси бўлиш учун депозитарийга керакли маълумотнома юбориш топширилди.\nЭслатиб ўтамиз, ШҲТ давлатлари орасида соғлиқни сақлаш соҳасида ҳамкорликни кучайтиришга қаратилган илк қадам 2011 йилда қўйилган эди. 2011 йилнинг 15 июнида Остонада бўлиб ўтган саммитида мамалкатлараро шартнома имзоланган эди.\nБугунги кунда ШҲТга Россия, Хитой, Қозоғистон, Тожикистон ва Ўзбекистон аъзодир. Аъзо мамалкатлар орасида турли вазирликлар орасида, ҳуқуқни сақлаш органлари ва бошқа соҳаларда ҳамкорлик ўрнатилган ва кун сайин ривожланиб бормоқда. Айни дамда ШҲТ аъзолари орасида 25дан зиёд муассасалараро ташкилотлар фаолият юритмоқда.


ХТВ ота-оналардан "боламни масжидга юбормайман" деган тилхат олишни тақиқлади\n28 ноябр 2020, Тошкент вақти: 20:19\nФарғона, Наманган ва Андижон вилоятларидаги ўрта мактабларда ёппасига кузатилган тилхат олиш амали бу йил ҳам ёзги таътил арафасида оммавий тус олди.\nЎзбекистон мактабларида ўқувчиларнинг ота-оналаридан фарзандлари ёзги таътил кунларида масжид, диний таълим берадиган домла ва отинойиларга боришининг олдини олишга қаратилган тилхат олиш тўхтатилган.\nАввалроқ ижтимоий тармоқларда мактаб директорлари, синф раҳбарлари мажбурий равишда ота-оналардан фарзандларини ёзги таътил кунлари тўлиқ назорат қилишлари бўйича тилхат олаётгани ҳақида маълумот тарқаган эди.\nЎзбекистон Халқ таълими вазирлиги ота-оналардан бундай мазмунда тилхатлар олиш нотўғри эканини тан олди.\nВазирликнинг 22 май кунги баёнотида бу иш мактаб директорлари ҳамда ўқитувчиларнинг ўзбошимчалиги бўлгани таъкидланган.\n"Халқ таълими вазирлиги ота-оналардан фарзандларини ёзги таътил кунларида назорат қилишлари бўйича тилхат олишга кўрсатма берилмаганини расман таъкидлайди.\nБу иш мактаб директори ва синф раҳбари томонидан ўзбошимчалик билан амалга оширилган хатти-ҳаракатдир", – дейилади Халқ таълими вазирлиги матбуот хизмати билдирувида.\nМарғилон шаҳрининг 4-сон мактабида ота-оналардан олинган тилхат.\nОта-оналар бундай мазмунда тилхатлар олиш Ўзбекистон қонунчилигига зид эканини айтиб, ижтимоий тармоқларда уларнинг суратларини эълон қилишганди.\nТилхатда "фарзандимни ёзги таътил давомида диний таълимот берадиган отинойи ва домлаларга бермаслик ва жиноятчиликни келтириб чиқарувчи компьютер ўйинларини ўйнамасликларига кафолат бераман", дейилган.\nНаманган вилоят халқ таълими бошқармаси масъулларидан бири Озодлик билан суҳбатда ота-оналардан шундай тилхатлар олиб келинганини эътироф этди.\nЛекин мулозим тилхат олиш ҳозир тўхтатилганини билдирди.\n- Олинган, лекин ҳозир тўхтатилди. Ҳозир ҳамма мактабларга топшириқлар берилди, энди тилхат олиш бўлмайди, - деди Наманган вилоят халқ таълими бошқармаси мулозими.\nНамангандаги мактаблардан бирида ўқийдиган 2-синф ўқувчисининг ота-онасидан олинган тилхат.\nФарғона ва Наманган вилоятидаги мактабларда ўтган йили ҳам ота-оналардан фарзандларини ёзги таътил кунлари масжидга юбормаслик ҳақида тилхатлар мажбурлаб олингани ҳақида Озодлик хабар берган эди.\nФарғона вилоят Халқ таълими бошқармасининг исмини айтмаган мулозими ота-оналардан бу каби тилхатларнинг олинишига водийда ўз фарзандларини бепул диний тарбия беришни таклиф қиладиган домла ва отинойиларга берувчилар кўпайгани сабаб эканини айтди.\nМулозим Озодлик билан суҳбатда ота-оналарга фарзандларини қизиқиши бўйича тўгаракларга бериш тавсия этилганини қўшимча қилганди.\n- Болам ёзда бекор юрмасин, ҳалол-ҳаромни тушунсин, деб фарзандларини ҳар хил отинойи, домлаларга бераётганлар кўп. Оқибатда фарзандлари ҳар-хил диний гуруҳларга қўшилиб кетаётгани ҳолатлари ҳам бўляпти. Ундан кўра, бола ёзда ҳунар ўргансин, ёзги лагерга борсин, деяпмиз. Бундан ташқари фарзандларини қаровсиз қолдириб, турли давлатларга чиқиб кетаётганлар бор. Уларга ҳам тушунтиряпмиз, - деганди Фарғона вилояти Халқ таълими бошқармаси мулозими.\n"Ота-оналардан бундай тилхатлар олишга ким буйруқ берган", деган Озодлик саволига Наманган вилоят халқ таълими бошқармаси мулозими жавоб бера олмади.\nЎзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари Шайх Абдулазиз Мансур мактабларда ота-оналардан фарзандларини диний таълимот берадиган отинойи ва домлаларга бермаслик ҳақида тилхатлар олинаётганини Озодлик билан суҳбатда танқид қилган эди.\n- Ҳозир мамлакатда ёшларни ҳам диний маълумотли қилайлик, Худони танисин, ҳалол-ҳаромни тушунсин, жиноятга қўл урмасин, деган яхши гаплар бўлиб турибдию, бу гапдан мен ҳайрон қоляпман, - деган эди Абдуазиз Мансур бундан 1 йил муқаддам.\nЎзбекистон Халқ таълими вазирлиги тилхатлар олиш ҳолатлари содир бўлганида ота-оналар мактаб вакилларига бундай ҳаракати нотўғри эканини тушунтиришлари лозимлигини билдирди.\nШундай хатти-ҳаракатлар юзасидан вазирликнинг 10-06 ишонч телефонига қўнғироқ қилиш зарур.\nХТВ томонидан аниқланган ҳар бир ғайриқонуний ҳолат юзасидан мактаб директори, синф раҳбари ва мутасаддиларга нисбатан қонунчилик доирасида жазо чоралари кўрилади, - дейилади ХТВ баёнотида.\nЎзбекистондаги мактабларда ота-оналардан бу каби тилхатлар биринчи марта олинаётгани йўқ.\nИлгари Ўзбекистондаги айрим мактабларда ота-оналардан "Фарзандимнинг мактабга келиши ва кетишини назорат қилишни ўз зиммамга оламан", -деган мазмунда тилхатлар олингани ҳақда Озодлик хабар берган эди.\nБундай ҳаракатлар ўқувчилар мактаб ташқарисида бўлган вақтда ўқитувчилардан жавобгарликни соқит қилиш учун қилиниши айтилади.\nНАМАНГАН – “Меҳнат вазирлиги банклар олдига ноқонуний талаб қўйди”