Home icon Бош саҳифа»Ўзбек адабиёти»Мумтоз адабиёт»Навоийхонлик»Тарихий, ёднома ва турли мавзудаги асарлари\nАлишер Навоийнинг олим сифатидаги фаолияти унинг нафақат тилшунослик, адабиётшунослик, балки тарихшуносликка доир асарлари билан ҳам белгиланади. У ушбу фан тараққиётига ўзининг “Тарихи анбиё ва ҳукамо” ҳамда “Тарихи мулуки ажам” асарлари билан улкан ҳисса қўшди.\nАлишер Навоийнинг “Тарихи анбиё ва ҳукамо” рисоласи ислом дини манбаларига асосланган асар бўлиб, пайғамбарлар – расул ва набийлар ҳамда ҳаким зотлар – алломалар тарихига бағишланган. Шу маънода асарни шартли равишда икки қисмга бўлиш мумкин:\n1. Анбиё – пайғамбарлар тарихи.\n2. Ҳукамо – ҳаким зотлар тарихи.\nДаставвал, Одам Ато (а.с.) қиссаси ҳикоя қилинади. Унда Одамнинг яратилиши, Иблиснинг Олий Даргоҳдан қувилиши, сўнг Одам ва Момо Ҳаввонинг ер юзига туширилиши билан боғлиқ ҳикоялар келтирилади.\nҲазрат Навоий пайғамбарларни анъанага биноан икки гуруҳга бўлади: расул ва набийлар. Расулларга Аллоҳ китоб ва саҳифа нозил қилган бўлиб, улар “мурсалин” номи билан аталади. Набийлар эса фақат ваҳий олган пайғамбарлар бўлиб, уларга китоб нозил қилинмаган (туширилмаган).\nАлишер Навоий пайғамбарлар ҳақида сўзлаб, уларнинг яшаган даврларига тўхталади, аниқ йилларни келтиради (Масалан, Маҳойил бинни Қинон 865 йил яшаган). Шунингдек, пайғамбарларнинг аҳли аёли, фарзандлари, касбу кори ҳақида маълумот берилади. Пайғамбарзодаларнинг ҳаммасига ҳам пайғамбарлик мақоми берилмаган, уларнинг баъзиларигагина Аллоҳдан ваҳий тушган. Масалан, Одам Атонинг невараси Ануш, унинг ўғли Қинон кабилар бу шарафга ноил бўла олмаганлар. Шу тариқа муаллиф олтмишдан зиёд пайғамбар ва пайғамбар авлодларининг ҳаёти, таржимаи ҳолини батафсил ёритади.\nЗикр этилганлар сирасида “Қуръон”да номи тилга олинган барча пайғамбарлар, Луқмони Ҳаким, Зулқарнайн каби ваҳий тушган ё тушмагани ихтилофли бўлган валий зотларни ҳам кўришимиз мумкин. Мазкур асарда бир замонда бир неча пайғамбарлар яшагани ҳам айтилади. Масалан, Исҳоқ (а.с.) вафот этган йили Юсуф а.снинг Миср ҳокими бўлгани ва ҳоказо. Шунингдек, “Қуръон”да тилга олинган “Асҳоби каҳф” қиссаси ҳам мазкур асардан ўрин олган.\nПайғамбарлар қиссаси ҳажман ўзаро фарқланади. Баъзи пайғамбарлар, масалан, Хизр (а.с.) ҳақида қисқа маълумот билан чекланилса, Юсуф (а.с.), Иброҳим (а.с.), Мусо (а.с.) ва Исо (а.с.)ларнинг ҳаётига доир жуда кўп воқеалар баён қилинади. Алишер Навоий Юсуф (а.с.) ҳақидаги қиссани баён қилишга киришаркан, Фирдавсий Тусий ва Абдураҳмон Жомийлар ҳам мазкур мавзуда достон ёзганларини айтиб, ўзининг ҳам туркий тилда маснавий ёзиш нияти борлигини билдириб ўтади.\nМазкур қисмда келтирилган маълумотларнинг бош манбаси Қуръони карим бўлиб, муаллиф ўз фикрларини асослаш учун муайян оятларни ҳавола қилиб боради. Яна бир эътиборли жиҳати, Алишер Навоий пайғамбарларнинг иймони, сабри ва юксак фазилатларини алоҳида тасвирлайди. Масалан, Айюб (а.с.)нинг бошига тушган ташвиш ва балолар ҳам уни Аллоҳга ибодат қилишдан тўсмаганини айтаркан, бу билан севги ва дўстликнинг собит бўлиши ҳақидаги ғояларини баён қилади.\nАсарда ҳар бир пайғамбар қиссасидан сўнг муайян шеърий парчалар келтирилади. Шоир уларни “маснавий”, “рубоий”, “байт”, баъзан эса “шеър” ёки “назм” номлари остида бериб боради. Мазкур шеърий парчаларда қиссаси ҳикоя қилинган пайғамбар номи тилга олинади ва фалсафий хулосалар чиқарилади.\nАлишер Навоийнинг “Тарихи анбиё ва ҳукамо” асарининг иккинчи қисми ҳукамолар тарихига бағишланган бўлиб, бу қисм умумий асарнинг тахминан тўртдан бир қисмини ташкил этади. Ҳукамолар тарихи анбиёларникига нисбатан қисқа бўлиб, умумий маълумотлар билан чекланилган. Алишер Навоий Луқмони ҳаким, Фишоғур (Пифагор), Жомосб, Буқрот (Гиппократ), Буқротис, Суқрот (Сократ), Афлотун (Платон), Аристотилис (Арасту), Балинос, Жолинус (Гален), Батлимус (Птолемей) каби юнон файласуфлари ва Содиқ, Бузургмеҳр каби форс ҳакимларининг, жами ўн уч нафар олимнинг тарихини қисқача ёритади. Ҳар бир ҳикоядан кейин анъанавий тарзда бир байт шеър илова қилиб борилади.\nБиз мазкур асардаги пайғамбарлар билан боғлиқ анъанавий воқеаларни “Қисаси Рабғузий” ва “Шажарайи турк” каби туркий тилда яратилган бошқа кўплаб асарларда ҳам учратамиз. Умуман олганда, Алишер Навоийнинг “Тарихи анбиё ва ҳукамо” асари дин тарихига бағишланган асар бўлиб, бу ўринда муаллиф дин тарихи ҳамда юнон фалсафаси билимдони сифатида намоён бўлади.\nАлишер Навоийнинг “Тарихи мулуки Ажам” (“Араб бўлмаган шоҳлар тарихи”) асари ўз даври нуқтаи назаридан илмий далилларга асосланган рисола ҳисобланади. Асарда Эрон ва Турон мулкида ҳукмронлик қилган тўрт сулола: пешдодийлар, каёнийлар, ашконийлар, сосонийлар тарихи батафсил ҳикоя қилинади.\nАнъанага мувофиқ тарих Одам Ато (а.с.) даврига боғлиқ равишда талқин қилинади. Алишер Навоий мазкур асарда “Низому-т-таворих”, “Жомеу-т-таворихи Жалолий”, “Насиҳату-л-мулук”, “Жовидон хирад”, “Одобу-л-араб ва а-л-фурус”, “Гузида”, “Мунтаҳаб”, “Девону-н-насаб” каби манбалардан фойдаланади ва Банокатий, имом Муҳаммад Ғаззолий, Табарий, Бу Али Мискавайҳ, Қози Барзовий каби тарихчи олимларнинг номларини келтириб, маълумотларни уларнинг асарларидан олганини айтиб ўтади. Шоирлардан Абулқосим Фирдавсий ва унинг “Шоҳнома”сига кўпроқ мурожаат қилади. Искандар ҳақидаги қиссада эса хамсанавислар Хусрав Деҳлавий, Низомий Ганжавийларнинг қарашларини келтириб ўтади.\nАлишер Навоий масалага нуктадон муаррих – тарихчи олим сифатида ёндашар экан, ҳар бир маълумотнинг аниқ ва асосли бўлишига алоҳида эътибор қаратади.\nАлишер Навоий пешдодийлар сулоласига мансуб 11, каёнийлар сулоласидан 9, ашконий сулоласидан 15, сосонийлар сулоласидан 28, жами тўрт сулоладан 63 ҳукмдорнинг номлари, уларнинг таржимаи ҳоли, ҳаёти ва юритган сиёсатига доир маълумотларни тақдим этади. Деярли ҳар подшоҳ қиссасидан кейин анъанага мувофиқ “шеър” номи остида қисса мазмунига уйғун байтлар илова қилади. Бундан ташқари, тўрт сулола ҳукмдорлари ҳақидаги қиссаларнинг сўнггида ҳам умумий якунловчи маснавийлар мавжуд.\nАлишер Навоий мазкур асарида тарихга оид жуда қизиқарли ва аҳамиятли кўплаб маълумотларни беради. Балх, Бобил, Нишопур, Марв, Самарқанд ва яна ўнлаб шаҳарларни бунёд қилган шоҳлар, Наврўз байрамининг келиб чиқиши, рўзанинг пайдо бўлиши, бутпарастликнинг сабаблари билан боғлиқ воқеалар шулар жумласидандир.\nҲазрат Навоий шоҳлар ҳақида сўзлар экан, адолатли султонларни олқишлайди, уларнинг хайрли тақдирини мамнуният билан ҳикоя қилади, золим ва мустабид ҳукмдорларга салбий муносабат билдириб, уларнинг аянчли кечмишига ибрат назари билан боқишга ундайди. Масалан, Жамшид ҳақидаги ҳикояда шоҳ Жамшид дастлаб адолатли ҳукмдор бўлганлигини, кейинчалик эса ўз қудратига ишониб, кибру ҳавога берилганлигини ва одамлардан ўзига сиғинишини талаб қилганлигини қоралайди.\nАлишер Навоий Нўширавони Одил ҳақида маълумот берар экан, унинг сосонийлар сулоласига мансуб ўн тўққизинчи ҳукмдор эканлигини, отасининг исми Қубод бўлганлигини айтиб, Нўширавоннинг адолатига алоҳида урғу беради ва бир қатор машҳур ҳикоятларни илова қилади. Ҳикоятлардан бирида айтилишича, Нўширавон даврида бир киши боғ сотиб олади. Бу боғдан хазина топиб олгач, боғ сотган кишининг олдига бориб, олтинларни унга бермоқчи бўлади. Боғни сотган одам: “Боғга қўшиб, ерни ва ундаги ҳамма нарсани сенга сотганман, олтинлар сенга тегишли”, – деб жавоб беради. Уларнинг бу “можароси” Нўширавоннинг қулоғига ҳам етиб боради ва у икки кишини чақириб, қуда бўлишни ва хазинани барпо этилажак янги оилага беришни маслаҳат беради. Бу ҳикоятда ҳукмдор адолатли бўлса, халқда ҳам инсофу иймон бўлади, деган фалсафий хулоса мавжуд.\nАлишер Навоий Искандар ҳақида тўхталар экан, унинг тарихи ихтилофли эканлигини айтади ва гарчи, у каёнийлар сулоласи вакили сифатида келтирилса-да, бу борада ҳам турли тахминлар мавжуд, деб таъкидлайди. Шоир Искандар ва унинг туғилиши, насл-насаби тўғрисида гапира туриб, Хусрав Деҳлавийнинг “Ойинайи Искандарий” ва Низомий Ганжавий “Искандарномаси”даги маълумотларни ўзининг “Садди Искандарий”сида келтирган маълумотлари билан қиёслайди. Ўртадаги фарқларни айтиб ўтади. Самарқанд, Ҳирот, Марв ва Исфаҳонни Искандар бунёд қилгани билан боғлиқ маълумотларни ҳам келтириб ўтади.\nНавоий номларини келтирган 63 ҳукмдор ичида уч аёл подшоҳ исми ҳам зикр этилган бўлиб, улардан бири каёнийларнинг олтинчи ҳукмдори Ҳумой ёки Ҳумондур. У каёнийлар ҳукмдори Баҳманнинг аёли бўлиб, шоҳ вафот этганда ҳомиладор эди. Баҳман жон бериш пайтида тожини аёлининг қорнига қўяди ва оламдан ўтгач, аркони давлат Ҳумойни подшоҳ қилиб кўтаради. Ҳумой ўғил фарзанд кўргач, салтанатга меҳри зўрлиги ёки ўғлининг хавфсизлигини ўйлаб, уни сандиққа солиб дарёга оқизади ва сандиққа ўғлининг подшоҳзода эканини англатувчи ёқутларни ҳам солади. Тақдир тақозоси билан ўғли улғайиб, онасини топади. Ҳумой унга давлат бошқарувини топширади.\nАлишер Навоий тилга олган кейинги икки аёл подшоҳ сосонийларнинг 27- ва 28-ҳукмдорлари Турондўхт ва Озармдўхтдир. Шоир уларнинг тахтга чиқиши ва ҳукмдорлик даври билан боғлиқ қизиқарли фактларни келтиради. Бу икки аёл подшоҳ опа-сингил бўлиб, 23-подшоҳ Хусрав Парвизнинг қизлари эди.\nАлишер Навоий “Тарихи мулуки Ажам” асари орқали тарих билимдони қиёфасида намоён бўлади. Асардаги юзлаб географик номлар, юзлаб шахсларнинг исми-шарифи ҳамда юзлаб воқеалар муаллифнинг кучли хотирасидан ҳам дарак беради.\nАсарнинг хотимаси маснавий тарзида бўлиб, 50 байтдан иборат. Унда Навоий бевосита Шоҳ Ғозий – дўсти Султон Ҳусайн Бойқарога мурожаат қилади. Унинг адолати ва саховатини, инсон сифатидаги юксак хулқини мадҳ қилади. Шоҳни ягона жавҳарга қиёслайди ва шунинг учун ҳам унга “Назму-л-жавоҳир” асарини бағишлаб ёзганини айтади. Ва айнан Ҳусайн Бойқаро тарихини битиш нияти борлигини билдиради:\nАгар бўлса умрумға муҳлат физой.\nҚилиб нуктаға тез ҳангомани...\n...Валодат кунидан тутуб то бу дам,\nШу тариқа хотима-маснавийнинг сўнгги байтларида Навоий шоҳсиз жаҳонга омонлик бўлмаслигини айтиб, Ҳусайн Бойқарога яхши тилаклар билдиради, дуосини йўллайди ва ўзи ҳам дуолардан умидвор эканини айтиб, асарни якунлайди.\nХуллас, Алишер Навоийнинг “Тарихи мулуки Ажам” асари шоирнинг тарихчи олим сифатидаги яна бир муҳим қиррасини очиш билан биргаликда Шарқ халқларининг тарихидан кенгроқ хабардор бўлиш имкониятини беради.\nАлишер Навоий ўзининг уч устозига бағишлаб уч ёднома – маноқиб яратган. Маноқиб юксак фазилатли, валий ва ўзига хос хислат эгаларининг таржимаи ҳоли, сийрати ва сажиясини акс эттирувчи мумтоз жанр ҳисобланади.\nШундай асарлардан бири Навоийнинг пири, устози Абдураҳмон Жомий хотирасига бағишланган “Хамсату-л-мутаҳаййирин” (“Беш ҳайрат”) асари ҳисобланади. Муаллиф кириш қисмида асар мундарижасини келтиради. Унга кўра, мазкур асар муқаддима, уч мақолат ва хотимадан иборат.\nАсар муқаддимасида Алишер Навоий Абдураҳмон Жомийнинг насл-насаби, болалиги, умр йўли ҳақида тўхталади. Шунингдек, Жомийнинг хизматига қачон келганлиги ҳақида ҳам хабар беради. Шоир муқаддимада Абдураҳмон Жомийнинг болалиги ҳақида ҳикоя қилиш асносида қизиқ воқеани келтиради. Бир куни замонасининг пири муршидларидан ҳисобланмиш Фахриддин Луристоний Жом вилоятига – Абдураҳмон Жомийнинг уйларига келади. Ўша пайтларда тўрт-беш ёшлар атрофида бўлган Абдураҳмон жуда сезгирлик билан улуғ муршиднинг ҳаракатларини кузатади ва шайх бармоқлари билан “Умар” ва “Али” сўзларини ҳавога ёзса, илғаб олиб, ўқиб беради. Буни кўриб, Фахриддин Луристоний боладаги зийракликдан ҳайратга тушади. Ҳазрат Навоий Жомийнинг умр йўли билан боғлиқ маълумотларни келтириб, устозининг Шоҳрух Мирзо замонидан Абусаид замонигача Ҳирот шаҳрида яшаганлигини айтади. Сўнг авлиё Саъдиддин Кошғарий мозори қошида маскан тутади. Шундан сўнг умрининг охиргача шу ерда яшайди.\nАсарнинг иккинчи қисми “Аввалғи мақолот” деб аталиб, ҳазрат Навоий ўзи ва устози ўртасида бўлиб ўтган қизиқ ва ибратли воқеалар, маънавий суҳбатлар хусусида маълумот беради. Мазкур қисмда Абдураҳмон Жомий ва Алишер Навоий иштирокидаги ўн тўрт воқеа келтирилган. Уларнинг барчаси турли вақт ва ҳолатларда рўй берган бўлса-да, устоз ва шогирднинг, балки икки дўстнинг меҳру муҳаббати, садоқати, ҳамфикрлилиги ҳақидаги хулосаларни беради. Масалан, Навоий келтирган воқеалардан бирида котиб Абдуллоҳнинг Алишер Навоийга шайх Хожа Абдуллоҳ Ансорийнинг “Илоҳийнома” китобини кўчириб келтирганлиги қаламга олинади. Котиб китобни ташлаб кетгач, Алишер Навоий бир варақлаб кўриш баҳонасида икки қисмдан иборат йирик асарни бир ўтиришда ўқиб тугатиб қўяди. Эртаси куни котиб Абдуллоҳ шоирдан китобни қайтаришини ёки ҳақини тўлашини сўрайди. Шунда атрофдагилар унга Алишер Навоий китобни қўлига олиб, бир зарб билан ўқиб тугатганлигини айтадилар. Ҳайратга тушган котиб: “Кеча китобни ҳазрати Махдуми Нуран – Абдураҳмон Жомийга ҳам элтиб эдим, ул зот ҳам худди шу тарзда уни хатм қилиб эдилар”, - дейди.\nШунингдек, яна бир қизиқ воқеа келтирилади: Бир мажлисда Удий исмли ҳофиз Хожа Ҳасан Деҳлавийнинг ғазалини куйлайди. Шунда ғазалнинг\nМисоли қатри борон сиришки ман ҳам дур шуд,\nЧунин асар диҳад, алҳақ, тулуи чун ту суҳайле\n“Менинг ёмғир томчиси каби кўзёшларим инжуга айланди, ҳақиқатан, сенинг суҳайл юлдузидай чиқишинг шундай таъсирлантиради” байтига келганда мажлис аҳли мисрадаги “дур” сўзидан кўра кўзёшни қонга ўхшатилганлиги бадиий таъсирчанликни оширади, дейишади. Ҳамма шундай фикр айтиб, Навоийдан ҳам фикр сўрайдилар. Шоир ғазалдаги ифоданинг ўзи чиройли, лекин буни исботлаб беролмайман, келинглар, бир кишини ҳакам қиламиз, у тўғри фикрни айтсин, гаров ўйнаймиз, дейди. Ҳамма рози бўлади ва ғазал байти Абдураҳмон Жомийга юборилади. Байтдаги “дур” ёки “хун” (“қон”) сўзларининг қайси бири маъқул эканлигини сўрашади. Шунда Жомий:\nСухан дурр асту тааллуқ бу гўши шаҳ дорад –\n“Сўз – дур, шоҳнинг қулоғига тегишли” мазмунидага бир мисрани битиб юборади. Давра аҳли жавобнинг нозик ва қисқалигидан, Навоий ва Жомийнинг шу қадар ҳамфикр эканлигидан ҳайратга тушадилар. Бу воқеа бутун Ҳиротга тарқалиб кетади, мажлисларда узоқ вақт айтиб юрилади.\nЯна бир воқеада бир қурилишга сарв дарахтлари кесилиб олиб кетилаётгани билан боғлиқ ҳолат тилга олинган. Аравада қурилишга сарв дарахтларини олиб кетилаётганини кўрган Жомий аравакашдан сарв дарахт қолдими, нечта ёғоч олиб кетяпман, деб мутойиба билан савол берса, бир юз тўртта дейди. Навоий адад, ахир, сарв ёрнинг қаддига қиёсдир, “қад” сўзининг адади ҳам бир юз тўртдир дейди. Жомий Навоийнинг заковатига қойил қолади.\nАсарнинг иккинчи мақолати Алишер Навоий ва Абдураҳмон Жомий бир-бирига ёзган хатлари хусусида. Бу мактублар Жомий ҳам, Навоийнинг ҳам баъзи асарлари таркибишга киритилган. Айнан шу қисмда Алишер Навоий ўзининг “Туҳфату-л-афкор” қасидасининг ёзилиши тарихига ҳам тўхталиб ўтади. Мақолатда ёзилишича, бир куни Алишер Навоий ва Жомий суҳбатлашиб ўтирганларида Хусрав Деҳлавийнинг “Дарёйи аброр” қасидасидан сўз кетади. Сўз асносида Навоий Хусрав Деҳлавийнинг “Агар афлок ҳаводиси ва рўзигор навойибидин менинг борча назмим замона саҳифасидан маҳв бўлса ва бу қасидам қолса, менг басдир, невчунким, ҳар киши ани ўқиса билурким, назм мулкида менинг тасарруф ва иқтидорим не мартабада эркандур” мазмунидаги фахриясини эслаб ўтади. Бироз вақт ўтиб Жомий Маргва равона бўлади. Ҳазрат Навоий Жомий ҳузурига борганида Жомий “Дарёйи аброр”га татаббу тарзида ёзилган “Лужжату-л-асрор” қасидасини Навоий эътиборига ҳавол қилади. Навоий қасидани ўқиб, ғоят таъсирланганлигидан йўлда бу қасидага татаббу тарзида матлаъни битиб, агар Жомийга маъқул келса, уни давом эттириши мумкинлигини айтади. Жомийга бу матлаъ маъқул келиб, уни якунлашга Навоийни илҳомлантиради.\n“Учинчи мақолат”да Жомий яратган асарлар таърифига бағишланган бўлиб, мазкур фаслни жомийшуносликнинг пойдевори деб айтиш мумкин. Унда Навоий Жомийнинг 38 асарининг номини келтирган.\n“Хотима”да Навоий устози Жомий ҳузурида ўқиган асарлари рўйхатини келтиради. Бу асарларнинг баъзилари Абдураҳмон Жомий қаламига мансуб бўлса (“Рисолаи қофия”, “Рисолаи муаммо”нинг иккинчи дафтари, “Рисолаи аруз”, “Лавоеҳ” (“Ялтироқликлар”), “Лавомеъ” (“Равшанликлар”), “Шарҳи рубоийёт”, “Нафаҳоту-л-унс” (“Дўстлик таровати”), “Ашиъату-л-ламаот” (“Порлоқ шуълалар”), “Шавоҳиду-н-нубувват” (“Пайғамбарлик шоҳидлари”), “Ҳафт авранг”), қолганлари Хожа Муҳаммад Порсонинг “Қудсия”, Фахриддин Ироқийнинг “Ламаот”, Хожа Убайдуллоҳ Аҳрорнинг фақр ва фано тўғрисидаги рисолалари, Абдуллоҳ Ансорийнинг “Илоҳийнома” асари ва бошқалар эди. Шунингдек, хотимада Жомийнинг хасталиги, вафоти, давн қилиниш тафсилотлари ҳам келтириб ўтилади. Абдураҳмон Жомий вафотидан бир йил кейин Навоий устози қабри устига катта мақбара қурдиради, Султон Ҳусайн Бойқаро иштирокида катта маросим ўтказиб, бу маросимда ўзининг вафотига бағишлаб ёзган таърих ва марсиясини ўз даврининг машҳур нотиғи Мавлоно Ҳусайн Воиз Кошифийга ўқиттиради. Мазкур марсия кейинчалик “Девони Фоний” таркибидан ўрин олган.\n“Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер” маноқиби Саййид Ҳасан Ардашер вафотидан икки йил кейин – 1490-91 йилларда яратилган. Алишер Навоий Саййид Ҳасан Ардашер билан биринчи марта ҳижрий 860 йил – милодий 1455-56 йилларда Султон Иброҳим Мирзо тахтга ўтирган йили учрашиб, танишган. Буюк шоирнинг бу зотга алоҳида ҳурмат ва эҳтиром билан қараганлигини йигитлик даврида унга бағишлаб шеърий мактуб – маснавий битганлиги, унинг номини “Мажолису-н-нафоис”, “Насойиму-л-муҳаббат” асарларига киритганлиги, “Хазойину-л-маоний”даги таркиббанд-марсияни буюк зот вафотига бағишлаганлиги, “Соқийнома”да унинг номини алоҳида эслаб ўтганлиги ҳам кўрсатади.\nНавоий бу зотнинг сарф (морфология), наҳв (синтаксис), луғат, араб тили, мантиқ, калом (эътиқод илми), фиқҳ (ислом ҳуқуқшунослиги), ҳадис, тафсир (Қуръон оятлари шарҳи), муаммо ва таърих илми, нужум илми (астрономия), адвор (мусиқа назарияси) соҳаларида мукаммал билимга эга бўлса-да, ғоят камтарлик ва одоб юзасидан мажлисларда сукут сақлаб ўтиришларини чуқур ҳурмат билан қайд этади. Саййид Ҳасан Ардашер Лутфий, Атоий, Муқимий, Навоий, форсигўй ижодкорлардан Хожа Ҳофиз Шерозий, Саъдий Шерозий, Фаридиддин Аттор асарларини севиб мутолаа қилган. Айниқса, ҳазрат Навоийнинг қуйидаги байтларини такрорлаб юришни хуш кўрган:\nЛолалар эрмаски, бағримдин эрур парголалар...\nУл паривашким, бўлубмен зору саргардо анга,\nНавоий бу зотни риндлар шоҳи деб атар экан, Саййид Ҳасан Ардашер саховат, шафқат, лутфу тавозе, одоб, ҳилм (юмшоқ табиатлилик), таҳаммул (сабрлилик), дунёга бефарқлик каби бошқа ҳамма риндларга ҳам насиб этавермайдиган кўплаб нодир фазилатлар эгаси бўлганлигини таъкидлайди. Саййид Ҳасан Ардашернинг бу каби фазилатларини Навоий бир неча воқеалар мисолида исботлаб беради. Масалан, Султон Ҳусайн Бойқаро ҳам Саййид Ҳасан Ардашернинг жуда чуқур ҳурмат қилиб, саройда вазир сифатида ўз ёнида бўлишини истаган. Бироқ “риндлар шоҳи” бўлган Саййид Ҳасан Ардашер розилик бермайди ва шоҳнинг раъйини қайтармаслик учун лашкарда оддий навкар бўлиб икки йил хизмат қилади. Лекин султон бу билан у зотга зулм қилаётганлигини англайди ва хизматдан озод қилади. Ҳусайн Бойқаро ўз фарзандларига Саййид Ҳасан Ардашерни ҳамиша ўрнак қилиб кўрсатган.\nАсарда Саййид Ҳасан Ардашернинг пок эътиқоди, Ҳаққа муҳаббати, Аллоҳнинг тақдирига ҳамиша рози эканлигини таъкидлар экан, Навоий бир воқеани келтиради. Унга кўра, Саййид Ҳасан Ардашернинг Саййид Муҳаммад исмли ўн тўрт ёшли яккаю ягона ўғли вафот этганида ҳамма ғаму қайғуга тушганида бу зот “Аллоҳнинг иродаси”, дея сабр билан мусибатни енгади, ҳатто, бошқаларга таскин беради.\nҲазрат Навоий ва Саййид Ҳасан Ардашер жуда яқин дўст эдилар. Улар ҳамиша, ҳар куни бир-бирларига маънавий-руҳий эҳтиёж сезардилар. Алишер Навоий бу ҳолатни шундай ифодайди:\n“ ...бир кун алар мулозаматиға етмасам эрди, сабру тоқатим қолмас эрди ва алар ҳам келиб аҳвол сўрарлар эрди: “Ташвише бўлмамиш бўғайким, букун сендин хабар топа олмадуқ”.\nСайид Ҳасан Ардашер ҳажга боришни ният қилар эди, лекин кўп монеъликлар бўлиб бу ниятига эришолмайди. Навоий давлат юмуши билан Ҳиротдан ташқарида эканлигида Сайид Ҳасан Ардашер етмиш тўрт ёшида вафот этади. Бундан буюк шоир чуқур қайғуга ботади, Ҳирот шимолидаги тоғ этагида дўсти ва устози ҳисобланмиш бу зотнинг қабри устига сағана қурдиради. Кейинчалик Сайид Ҳасан Ардашернинг бошқа яқин инсонларининг хоклари ҳам бу ерга келтирилиб, шу ерга дафн этилади. Эл орасида бу жой “Азизлар ҳазираси” – “Азиз зотлар хилхонаси” деб ном олади.\n“Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер” якунида бу зотнинг вафоти санасига бағишланган таърихни илова қилади, унга кўра бу сана “Жаннати покаш макон бод” (“Макони пок жаннатда бўлсин”) жумласида намоён бўлади.\nХулоса тарзида шуни айтиш мумкинки, Алишер Навоий Саййид Ҳасан Ардашерни комил инсон сифатида тасвирлайди. Асарни ўқиш жараёнида Саййид Ҳасан Ардашернинг маънавий-руҳий дунёси билан яқиндан танишар эканмиз, улуғ шоир бу зотни бежиз комил инсон сифатида танламаганлигига гувоҳ бўламиз.\nҲазрати Алишер Навоий учун ҳам дўст, ҳам ота, ҳам устоз мақомида бўлган зотлардан бири Паҳлавон Муҳаммад эди. Бу зотнинг вафотидан сўнг улуғ шоир “Ҳолоти Паҳлавон Муҳаммад” асарини ёзади. Асарда Паҳлавон Муҳаммаднинг эзгу амаллари, барчага бирдек ёқимли феъл-атвори, кучли салоҳияти ҳақида сўз боради.\nНавоий Паҳлавон Муҳаммад ҳақида сўз бошлар экан, аввало, унинг жисмоний жиҳатдан забардаст ва кучли бўлганлигини айтади. Ҳатто, унинг каби кучли инсон беш юз, минг йилларда ҳам туғилмайди, дейди. Сўнг унинг юксак илмий истеъдод ва иқтидори ҳақида тўхталиб, унинг мусиқа, тиббиёт, шеърият, қофия, аруз, бадиий санъатлар, илми нужум (астрономия), фиқҳда кенг маълумотга эга бўлганлигини таъкидлайди. Айниқса, мусиқа борасида жуда иқтидорли бўлиб, бир неча ғазалларга куй боғлаган эди. Масалан, Устод Муҳаммад Хоразмий, Мавлоно Нуъмон, Мавлоно Соҳиб Балхий, Шайх Сафойи Самарқандий, Хожа Юсуф Андижоний каби моҳир созанда ва бастакорлар йўлида яратган куйлари тингловчилар томонидан илиқ кутиб олинган. Айниқса, Мир Бузург Термизийга бағишлаб кашф қилган “Чоҳоргоҳ” куйи бутун Хуросонда, ҳатто, Самарқанд ва Ироқда ҳам бағоят машҳур бўлиб, уни куйламаган бирор ҳофиз бўлмаган.\nМуаммо илми борасида ҳам Паҳлавон Муҳаммад тенгсиз бўлиб, “Куштигир” тахаллуси билан бир қанча муаммолар яратган.\nПаҳлавон Муҳаммад ғоят хушахлоқ инсон бўлиб, уни Ҳиротда барча таниган-билган инсонлар яхши кўриб, ҳурмат қилганлар: “Такаллуфсиз ва муболағасиз подшоҳдин гадоғача ва аҳлуллоҳдин яҳуд ва тарсоғача Паҳлавонни севмас ва тиламас киши йўқ эрди”.\nШунинг учун ҳам, Паҳлавон Муҳаммад султон ҳузурида юксак мавқега эга бўлиб, шоҳнинг ҳар бир мажлисида иштирок этган.\nНавоий Паҳлавон Муҳаммад билан боғлиқ хотираларини эсларкан, Абу Саид Мирзо даврида Машаҳадда бўлган қизиқарли воқеани келтиради. Мафосил (бод, ревматизм) билан оғриган ёш Алишер Навоийни табиб Мавлоно Абдуссалом Шерозий муолажа қилиб, уқалаш лозим эканлигини айтади. Паҳлавон Муҳаммад меҳрибонлик кўрсатиб, ўзи бу ишни бажаришини айтади ва суҳбат орасида ёш шоирдан туркий шоирлардан қайси бирини кўпроқ маъқул кўришини сўрайди. Навоий аввалига ҳамма шоирларни ҳурмат қилишини айтади. Лекин Паҳлавон Муҳаммад барибир улар орасида тафовут бор, ўзингга энг маъқулини айт, деб туриб олгач, Навоий Лутфий, дея жавоб беради. Шунда Паҳлавон Муҳаммад нега Сайид Насимийни айтмадинг, дейди. Алишер Навоий Лутфий мажоз билан сўз айтади, Насимий эса ҳақиқат йўлидагилар каби Ҳақ ишқни ошкора куйлайди, сен мендан мажоз йўли билан ижод қиладиганларни сўрадинг, дейди. Паҳлавон Муҳаммад ундай эмас, Насимийда ҳам ишқни мажоз билан ифода этиш бор дейди ва шу куни Навоий тонгда ёзиб, ҳали ҳеч кимга кўрсатмаган ғазалини ўқиб беради ва унинг мақтаъсидаги Навоий сўзи ўрнига Насимийни қўяди:\nЙўқ ажаб, невчунки, хом этган киши ранжур эрур.\nНавоий бундан ҳайратга тушади. Ғазал ёзилган қоғозини текширса, ўз жойида. Эртаси тонгда Паҳлавон Муҳаммад уч-тўрт кишини етаклаб келиб, бу ғазални ўн икки йил бурун Абулқосим Бобур мажлисида “тинглаб, ёд олганини” исботлаш учун уларни гувоҳ қилади. Улар ҳам бу ғазални ўша мажлисдан эшитганмиз, деб ғазални ёддан айтиб берадилар. Навоий эса янаям ҳайрон бўлади. Кейинчалик маълум бўладики, шу куни ёш шоирнинг либосларини тикаётиб, Паҳлавон Муҳаммад янги ғазални топиб, олиб ёд олади ва жойига қўяди. Сўнг эса биз юқорида кўриб ўтган ҳолатни уюштиради. Шундан сўнг Алишер Навоий беморликдан қутулади.\nБу ерда биз Паҳлавон Муҳаммаднинг беғубор ҳазилига гувоҳ бўлиш билан биргаликда оёғи боддан азият чекаётган Навоийнинг касалини даволаган ҳам дея оламиз. Чунки ўзи ёзган ғазални бошқа шоирга нисбат бериб ўқилганидан кейин Навоий бу ҳолатни таҳлил қилиб, оёқ оғриғини ҳам унутиб юборади. Бу эса оёқдаги касалликни бош орқали чиқариб юборишдир, эҳтимол.\nНавоий ва Паҳлавон Муҳаммад қирқ йил давомида дўсту ҳамсуҳбат бўладилар: “Қирқ йилға яқин бу фақир била мусоҳиби жоний, маҳрами рози пинҳоний эрди”.\nНавоий Паҳлавон Муҳаммаднинг вафот этганини чуқур алам ва ғам билан тасвирлайди. Бир куни Паҳлавон Муҳаммаднинг шогирдларидан бири унинг аҳволи оғирлашиб қолганлигини айтадилар. Навоий табиб юборади. Бироздан сўнг табиблар етиб боргунларича Паҳлавоннинг вафот этганлиги тўғрисида хабар келади.\nПаҳлавон Муҳаммад Султон Ҳусайн Бойқаро унинг учун атаб махсус қурдирган Неъматободдаги даҳмага дафн этилади. Шоир унинг хотирасига бағишлаб ёзган таърихида Паҳлавоннинг вафоти санаси “баъди Махдуми ба як сол” (“Махдумдан бир йил кейин”) жумласида аниқланади. Чунки Паҳлавон Муҳаммад махдуми нуран – Абдураҳмон Жомийдан бир йил ўтиб, бу фоний дунёни тарк этган эди.\n“Муншаот” асари Алишер Навоийнинг турли вақтда турли шахсларга йўллаган мактубларидан иборат тўплам бўлиб, Мусулмон Шарқи иншо санъатининг туркий тилда яратилган юксак намуналаридан ҳисобланади. Мазкур асар устида адабиётшунос олимлар С. Ғаниева, Ю. Турсунов ва Қ. Эргашевлар илмий изланишлар олиб бориб, “Муншаот”нинг хос хусусиятларига доир тадқиқот ва мақолалар яратганлар.\nХусусан, Ю. Турсунов 2001 йилда “Муншаот”ни бугунги кун ўзбек тилига мослаб, нашр эттирди. Олим мазкур китобнинг сўзбошисида асарнинг ўзига хос хусусиятлари ҳақида тўхталиб, “Муншаот”ни нашрга тайёрлаш жараёнида асарнинг бир неча қўлёзма нусхалари қиёсан ўрганиб чиқилганлигини ва улар таркибидаги мактублар сон жиҳатдан фарқланишини таъкидлайди. Ю.Турсунов Санкт-Петербургдаги Давлат Халқ кутубхонасида 588-тартиб рақами билан сақланувчи “Муншаот” таркибида 60 та, бошқа кўплаб нусхаларда 90 та атрофида, ниҳоят Алишер Навоийнинг ўзи тузган “Куллиёт”га киритилган “Муншаот”даги мактублар сони 104 та эканлигини маълум қилади. Олим бу ҳолатни Алишер Навоийнинг мактублари турли даврларда яратилганлиги ва кейинроқ ёзилган хатлар асосида “Муншаот” таркиби тўлдириб борилганлиги билан изоҳлайди. Ю. Турсунов амалга оширган “Муншаот” нашри Истанбулдаги Тўпқопи саройи кутубхонасида 808-рақам остида сақланаётган Алишер Навоий асарлари куллиётининг қўлёзма нусхаси асосида бўлиб, мазкур нусхадаги “Муншаот” бошқаларига нисбатан тўлиқроқ ҳисобланади, яъни 107 мактубни ўз ичига олади.\nМусулмон Шарқида мактуб иншо санъатини ўзида намоён қилиб, унда мактуб битувчининг бадиий салоҳияти, нуктадонлиги, сўзга ҳассослиги акс этган ва бу хатларда махсус ахборот етказишдан кўра чуқур мазмуннинг мавжудлиги устувор ҳисобланган. Алишер Навоий “Муншаот” муқаддимасида бу ҳақда тўхталиб, форсий тилда ёзилган мактублардаги жимжимадорлик, нозиклик, мазмунан теран байтларнинг туркий тилда битилган мактубларда мавжуд эмаслигини, аксинча, туркий тилдаги хатларнинг бадиийликдан йироқ бўлганлигини таъкидлаб, турли шеърий парчалар билан безалган гўзал мактубларни туркий тилда ҳам ёзиш мумкинлигини исботлаш мақсадида ўзи ёзган хатларни тўплаб, тақдим этаётганлигини маълум қилади. Ҳақиқатан ҳам, Алишер Навоий “Мунашот”и таркибига кирган мактублар моҳияти билан танишиш натижасида шу нарса маълум бўладики, ҳар бир мактубда турли бадиий санъатлар: ўхшатиш, истиора, ташбеҳ, муболаға ва сажъ усулидан жуда кўплаб ўринларда фойдаланилган. Бундан ташқари, деярли ҳар бир хатда Қуръон оятлари, ҳадислар, рубоий, байт, маснавий, шеърий парчалар келтирилган бўлиб, улар хат юборилган инсонга фикрни янада таъсирчан тарзда етказишда хизмат қилган.\nАлишер Навоийнинг “Муншаот” асаридаги мактублар турли воқеа-ҳодисалар муносабати билан шоирнинг дўсти Султон Ҳусайн Бойқарога, шаҳзодаларга ва бошқа шахсларга йўлланган бўлиб, улар мазмунан насиҳат, йўл-йўриқ кўрсатиш руҳидадир. Хатларда турли тарихий шахслар номлари, уларнинг ҳаёти билан боғлиқ ибратли жиҳатлар тилга олиниб, Алишер Навоий бу орқали мактуб йўлланаётган одамни тўғри йўлга чақиради.\nУмуман олганда, Алишер Навоийнинг “Муншаот” асари Мусулмон Шарқи иншо санъатининг юксак намунаси бўлиш билан бирга ўз даврининг ижтимоий-сиёсий, маданий-маънавий ҳаёти ҳақида хабар берувчи муҳим манба сифатида ҳам ғоят қимматлидир.\n“Маҳбуб ул-қулуб” (“Кўнгилларнинг севгани”) ҳазрат Навоийнинг умри поёнида ёзган сўнгги асари бўлиб, 1500 йилда яратилган. Асар ахлоқий-таълимий мазмунда, буюк мутафаккирнинг бой ҳаётий тажрибаси ва хулосалари асосида яратилган, Навоийнинг ўзи бу ҳақда асар муқаддимасида шундай ёзади:\n“...Бу навъ асҳоб ва аҳбобға интибоҳ қилмоқ ва аларни бу навъ ҳолатдин огоҳ қилмоқ вожиб кўрундики, ҳар тоифа хисолидин вуқуфлари ва ҳар табақа аҳволидин шуурлари бўлганки, муносиб эл хизматиға шитоб қилғайлар ва номуносиб эл суҳбатидин ижтиноб вожиб билгайлар ва бори эл била махфий розларин сўзлашгайлар ва шаётин ва инс макру фирибдин бозий емагайлар. Ва ҳар навъ эл суҳбат ва хусусиятики, аларга ҳавас бўлғай, бу фақирнинг тажрибаси аларға бас бўлғай”.\n“Маҳбубу-л-қулуб” асари 3 қисмга бўлинади. Биринчи қисм “Халойиқ аҳвол ва афъол ва ақволининг кайфияти” деб аталиб, 40 фаслни ўз ичига олади. Унда султонлардан тортиб дарвешларгача бўлган 49 ижтимоий табақа ва гуруҳларнинг тавсифи келтирилади. Навоий биринчи фаслда аввалги асарларида бўлгани каби ҳукмдор энг аввало адолатли бўлиши керак деган масалани қўяди ва одил подшо Аллоҳнинг фуқарога юборган раҳматидир, унинг адолати мамлакатга омонлик ва фаровонлик олиб келади дейди:\n“Одил подшоҳ ҳақдин халойиққа раҳматдур ва мамоликка мужиби амният ва рафоҳият”. Навоий ана шундай одил подшо сифатида Султон Ҳусайн Бойқарони мадҳ этади:\nШунингдек, биринчи қисмда вазирлар, ноиблар, муфтийлар, котиблар, табиблар, шоирлар, деҳқонлар каби турли тоифа вакиллари таърифлари ҳам келтирилганки, бу фикрлар бугунги кун учун ҳам ибратли бўлиб, жамият кишилари учун дастуриламал бўла олади.\nАсарнинг 10 бобдан иборат иккинчи қисми “Ҳамида афъол ва замима хисол хосиятида” деб номланиб, ахлоқий масалаларга бағишланган. Мазкур қисм “Ҳайрату-л-аброр” достони сингари муайян ахлоқий масаланинг тавсифи ва унга илова қилинган ҳикоят баёнидан иборат. Хусусан, биринчи фасл “Тавба зикрида” деб аталган. Маълумки, тавба тасаввуф мақомларидан биринчиси бўлиб, бунда солик Ҳаққа етишиш йўлида ғов бўладиган жамики нарсалардан юз ўгиришга қатъий жазм қилади, бутун интилиши, таважжуҳини Аллоҳга қаратади, аввалги ҳаёт тарзидан бутунлай воз кечади. Навоий тавбага таъриф бериб, шундай ёзади:\n“Тавба мужрим банданинг вақти кўзгусин исён зангидин оритур ва ниёз мусқили билан ёритур... Бу мартаба тариқат аҳлининг аввалғи гомидур ва мақсад водийсининг аввалги манзилиға ҳомийдур...”.\nТаърифдан сўнг Навоий тавба мақоми билан боғлиқ ҳикоят келтиради. Ҳикоятга кўра, буюк Шайх Абдулло Муборак (ваф. 171/787—88) бир канизак ишқига гирифтор бўлади. Қиш кечаларидан бирида тонгга қадар маъшуқа девори остида туради. Қор ва совуқда қолади. Саҳар намози азонини хуфтон деб ўйлайди. Ўзига келгач, дейди: - Эй Муборакнинг номуборак ўғли, сенга уят эмасми? Агар Имом намозда узунроқ сура қироат қилса, толиқардинг. Энди нафсинг ҳавосига тонг отқунча мундоғ азоб тортарсен». Шундан сўнг Абдуллоҳ Муборак тавба қилиб, сулукка берилади.\nШунингдек, мазкур қисмда яна зуҳд, таваккул, қаноат, сабр, тавозуъ ва адаб, зикр, таважжуҳ, ризо, ишқ каби ахлоқий масалалар таърифи ва уларга илова қилинган ҳикоятлар баёни ҳам келтирилган.\nАсарнинг учинчи қисми “Мутафарриқа фавойид ва амсол сурати” деб аталиб, турли фойдали пандлар ва ҳикматларни ўз ичига олади. Асарда улар “танбеҳ” номи билан аталиб, жами 127 та танбеҳ келтирилган. Танбеҳларнинг аксарияти ҳадислар мазмуни билан уйғунлик касб этади. Хусусан, 30-танбеҳ\n“Сизлардан ҳеч бирингиз ўзига раво кўрган нарсасини биродарига раво кўрмагунча, чин мўъмин бўлолмайди” ҳадисига мазмунан яқинлигини кўриш мумкин:\n“Ҳаркимки, биров била ёрдур ёки ёрлиғ даъвийси бордур, керакким, ўзига раво тутмоғонни ёриға раво тутмаса, кўп нимаким, ўзига ҳам раво тутса, анга тутмаса. Бас машаққатким, андин руҳға алам етар, киши\nани ўз жисму жониға тажвиз этар. Аммо ани ёриға тахайюл қила олмас, агар тахайюл қилса, ваҳшатидин ҳаёти қолмас.\nЁр улдурки, ҳар нечаким ўзига\nИстамас, ёриға ҳам истамагай.\nЎзи истарки, ёр учун ўлгай.\nАни мунда шарик айламагай.\nАлишер Навоийнинг “Маҳбубу-л-қулуб” асари бадиий жиҳатдан ҳам юксак савияга эга. Асарда қўлланилган сажъ (насрий қофия) усули асарга мусиқий оҳанг бағишлаб, унинг таъсирчанлиги ва бадиий жозибасини оширган. Асарда келтирилган кичик ҳажмли ҳикоялар, шеърий парчалар, мақоллар қўйилган масалаларга якун ясаш, “қиссадан ҳисса” чиқариш вазифасини бажарган. Умуман олганда, Навоийнинг мазкур асари буюк мутафаккир меросининг муҳим ва қимматли ёдгорлиги бўлиб, XV асрдан кейинги бадиий наср тараққиётига самарали таъсир кўрсатди.\n1. Навоий Алишер. Маҳбуб ул-қулуб. Муншаот. Мукаммал асарлар тўплами. 20 жилдлик. 14-жилд. – Т.: Фан, 1998. – Б.5-230.\n2. Навоий Алишер. Хамсат ул-мутаҳаййирин. Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер. Ҳолоти Паҳлавон Муҳаммад. Мукаммал асарлар тўплами. 20 жилдлик. 15-жилд. – Т.: Фан, 1999. – Б.7-122.\n3. Навоий Алишер. Тарихи анбиё ва ҳукамо. Тарихи мулуки Ажам. МАТ. 20 жилдлик. – Т.: Фан, 2000. 16-жилд. – Б.99-260.\n4. Маҳбубул-қулуб / Насрий баён муаллифи И.Махсумов. -Т.: Адабиёт ва санъат, 1983.\n5. Муншаот (Мактублар) / Изоҳли баён муаллифи: Ю. Турсунов. – Т.: Маънавият, 2001.\n6. Алишер Навоий ижодий ва маънавий меросининг оламшумул аҳамияти (халқаро илмий-назарий анжуман материаллари). – Т.: O‘zbekiston, 2011.\n7. Комилов Н. Тасаввуф. – Т.: Movarounnahr – O’zbekiston NMIU, 2009.\nАкадемик Азиз Қаюмов бу асарларни аслида умумий тарих китобининг бўлаклари деб ҳисоблайди. Олимнинг фикрича, Навоий яшаган даврда тарихшуносликда мавжуд анъанага кўра муайян ҳукмдорнинг тарихини ёзишдан аввал пайғамбарлар тарихи, сўнгра 4 Ажам сулолалари тарихи, Ислом даври тарихи, ундан сўнггина замон тарихига ўтилар эди (Бу ҳақда қаранг: Қаюмов А. Дилкушо такрорлар ва руҳафзо ашъорлар)\nАсар билан танишиш жараёнида баъзи пайғамбарлар қиссалари билан бошқа халқлар ижодида мавжуд эпос ёки ҳикоятлар билан ўхшаш ҳолатларни учратамиз. Масалан, арман эпоси “Довуд Сосуний”да тилга олинган Миср шоҳи Малик, унинг аёли Хондут хотун ҳамда унинг асраб олган ўғли ҳақидаги воқеалар билан Мусо (а.с.)ни Фираъвннинг аёли Осия асраб олгани билан боғлиқ ҳолатларда жуда аниқ ўхшашликлар кўзга ташланади (Бу ҳақда қаранг: Наири Зарьян. Довуд Сосуний. – Т.: Адабиёт ва санъат, 1976. – Б. 114.).\n “Қад” сўзи абжад ҳисобида 104 рақамини ҳосил қилади. Бунда ﻖ - 100, ﺪ - 4 ни билдиради.\n Абжад ҳисобида бу сана ҳижрий 894, милодий 1488 ёки 1489 йилга тўғри келади.\n Абжад ҳисобида бу сана 899 ҳижрий, 1493 милодий йил чиқади.\n Навоий Алишер. Муншаот: (Мактублар) / Изоҳли баён муаллифи: Ю. Турсунов. – Т.: “Маънавият”, 2001 – 152 бет.\n МАТнинг 14-жилдига киритилган “Муншаот” таркибида 103 та мактуб келтирилган.\n#1 Xurshid 17.05.2014 06:07\nRahmat ustoz, 2003-2004 yillardagi darsingiz kabi maqolayam zur chiqibdi


Россия - Ўзбекистон ўртасидаги II ҳудудлараро ҳамкорлик форуми доирасида давлатлар ўртасида 8,9 млрд $ шартномалар тузилди.\nБу ҳафта давомида ҳам Ўзбекистон, ҳам Россия ОАВлари ҳудудий ҳамкорлик мавзусини фаол ёритмоқда. Россия - Ўзбекистон ўртасидаги II ҳудудлараро ҳамкорлик форуми доирасида давлатлар ўртасида 8,9 млрд $ шартномалар тузилди.Россия ва Ўзбекистон қўшма лойиҳаларни кўпроқ қайси ҳудудларда ривожлантирмоқда? Бу саволнинг жавоби - Sputnik Ўзбекистон материалида.Энг муҳимиИкки томонлама ҳамкорликнинг энг ёрқин мисолларини 17 ноябр куни бўлиб ўтган форумда Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев айтиб ўтди.Бундан ташқари, Самара вилояти компаниялари Бухорода йирик иссиқхона мажмуаси қуришни бошлади. Ингушетия тадбиркорлари билан Фарғона водийсида тўқимачилик кластерини кенгайтириш лойиҳаси амалга оширилмоқда, деди Мирзиёев.Россия ва Ўзбекистон ҳудудлари ўртасидаги кўплаб келишувлар натижалари рақамларда аниқроқ ифодаланган. Биргина жорий йил январ-август ойларида мамлакатлар ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 3,9 млд $ни ташкил этди. Яъни 8 ойда мамлакатлар ўтган йилги товар айланмасининг 66 % бажаришди (2020 йилда товар айирбошлаш 5,9 млрд $).Ўзбекистонда Россия сармояси иштирокида 2 мингдан ортиқ компания фаолият юритмоқда. Россияда Ўзбекистон бизнеси иштирокидаги корхоналар сони 600 тани ташкил этади.2020 йилда Россиянинг 70та субъекти Ўзбекистон билан ҳамкорлик қилди. Энг фаол қуйидаги шаҳарлар ва вилоятлар бўлди: Москва, Москва вилояти, Челябинск вилояти ва Санкт-Петербург.РоссияЧелябинск вилоятиБу йил Челябинск вилояти барча вилоятлар орасида Ўзбекистонга биринчи экспортчи бўлди, деди вилоят губернатори Алексей Текслер. Бунга жорий йил апрел ойида маҳаллий ишбилармон-доиралари 60 нафар вакилининг “Иннопром” саноат кўргазмаси иштирок этиш учун Ўзбекистонга ташрифи катта ёрдам берди.Ўзбекистон - МДҲ давлатлари орасида Магнитогорск металлургия заводи маҳсулотларининг энг йирик истеъмолчиси ҳисобланади. Бундан ташқари, Челябинск вилоятида ишлаб чиқарилган “Урал” автомобиллари, нефт ва газ ускуналари, ўзиюрар техника, макарон маҳсулотларига республикада талаб катта.Челябинск вилояти “Ўзбекистон миллий электр тармоқлари” АЖ билан изоляторларни биргаликда ишлаб чиқариш бўйича шартнома имзолади, деди Текслер.Янги келишув Ўзбекистонда ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни назарда тутади. Яъни, республикада 4 турдаги изоляторлар ишлаб чиқарилади. Бундан ташқари, россиялик ва ўзбекистонлик мутахассислар бу соҳада қўшма илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини олиб боришни режалаштирган.Бундай лойиҳанинг амалга оширилиши бутун Марказий Осиёдаги электр узатиш линиялари подстанцияларини изоляторлар билан таъминлайди, дейди Алексей Текслер.Самара вилоятиПандемия Самара вилоятининг Ўзбекистон билан ташқи савдосига ҳеч қандай таъсир кўрсатмади – аксинча, 2020 йилда у 19,7 %га ошди.Самара вилояти губернатори Дмитрий Азаровга кўра, вилоят айниқса Тошкент, Тошкент, Наманган, Навоий, Самарқанд ва Хоразм вилоятлари билан фаол ҳамкорлик қилмоқда.Жиззах вилоятида “Лада” автомобилларини йиғиш заводи ишламоқда. Самарадаги “Пегас-Агро” компанияси Ўзбекистон бозорига ўзиюрар қишлоқ хўжалиги техникасини етказиб бермоқда. “АКОМ” корхонаси Ўзбекистонга енгил ва юк автомобиллари учун 48 мингга яқин аккумулятор батареясини экспорт қилди. “Тяжмаш” заводи эса Олмалиқ ва Навоий кон-металлургия комбинатларига ускуналар етказиб бермоқда.Самара вилояти ва Ўзбекистон гуманитар соҳада ҳам фаол ҳамкорлик қилмоқда. Вилоятдаги хорижлик талабаларнинг чорак қисми - Ўзбекистон фуқаролари.Бундан ташқари, Самарада Халқлар дўстлиги хиёбони пайдо бўлди. Дмитрий Азаров айтишича, бу Самарада яшовчи халқлар ҳақида ҳикоя қилувчи катта этнографик мажмуа. Шунинг учун боғда ўзбекларга бағишланган зона ҳам мавжуд.Ростов вилоятиВилоятнинг Ўзбекистон билан товар айирбошлаш ҳажми 2020 йилда 151 млн $ни ташкил этди. Апрел ойида республикада “Ростсельмаш куни” тадбири бўлиб ўтди.Ростов вилоятининг қишлоқ хўжалиги техникаси ишлаб чиқариш бўйича етакчи корхонаси Чирчиқ шаҳрида ўзбекистонлик фермерларга ўз ишлаб чиқариш майдончасини кўрсатди.Шунингдек, Новочеркасск электрод заводи Ўзбекистон металлургия комбинати учун 1,5 минг тонна электрод жўнатмоқда. Бундан ташқари, мебел савдоси ривожланмоқда. Италияга буюртма асосида мебел етказиб берувчи “Алмаз” компанияси ўз маҳсулотларини Ўзбекистонда ҳам сотмоқда.ЎзбекистонЖиззах вилоятиВилоят ҳокими Эргаш Салиевга кўра, Россия - Жиззахнинг асосий иқтисодий ҳамкори ҳисобланади. Икки томонлама ҳамкорликнинг локомотивлари - автомобилсозлик, тўқимачилик, озиқ-овқат, қурилиш ва кимё саноати.Жиззах вилояти Татаристон, Удмуртия, Ростов, Омск, Челябинск, Тюмен ва Самара вилоятлари билан фаол ҳамкорлик қилмоқда.Натижада 4 йилда Жиззах вилоятида Россия капитали иштирокидаги корхоналар сони 2 баробарга кўпайиб, 40тани ташкил этди.Минтақалараро форум доирасида вилоят Россия ҳудудлари билан умумий қиймати 200 млн $ 28та инвестиция ва савдо ҳужжатларини имзолади.Фарғона вилоятиФарғона вилоятида Россия капитали иштирокидаги 33та корхона фаолият юритмоқда. Айни пайтда умумий қиймати 40,1 млн $ ўнта лойиҳа амалга оширилмоқда.Россия Фарғона вилояти мева-сабзавот маҳсулотларининг асосий истеъмолчиси ҳисобланади. Энг кўп вилоят Россия бозорига узум, ўрик, хурмо, гилос ва шафтоли экспорт қилади.Қорақалпоғистон РеспубликасиФорум доирасида Қорақалпоғистон Россия субъектлари билан умумий қиймати 144,4 млн $ шартномалар имзолади. 2020 йилда ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 108 млн $ни ташкил этган бўлса, жорий йил ўтган 10 ойлик якунларида 120 млн $.Жорий йилда Қорақалпоғистонга киритилган Россия инвестицияларнинг умумий ҳажми 44,2 млн $ни ташкил этади.\nўзбекистон, иқтисод, россия\n© Foto : LADAАвтомобиль Lada Vesta CV Cross\nРоссия иштирокида Ўзбекистоннинг қайси ҳудудларида янги корхоналар пайдо бўлади — Sputnik материалида.\nБу ҳафта давомида ҳам Ўзбекистон, ҳам Россия ОАВлари ҳудудий ҳамкорлик мавзусини фаол ёритмоқда. Россия - Ўзбекистон ўртасидаги II ҳудудлараро ҳамкорлик форуми доирасида давлатлар ўртасида 8,9 млрд $ шартномалар тузилди.\nРоссия ва Ўзбекистон қўшма лойиҳаларни кўпроқ қайси ҳудудларда ривожлантирмоқда? Бу саволнинг жавоби - Sputnik Ўзбекистон материалида.\nИкки томонлама ҳамкорликнинг энг ёрқин мисолларини 17 ноябр куни бўлиб ўтган форумда Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев айтиб ўтди.\n“Тошкент вилоятида татаристонлик ҳамкорлар билан “Химград” юқори технологияли саноат парки ташкил этилмоқда. Яқинда Жиззах вилоятида Москва вилояти инвесторлари иштирокида кўптармоқли агрологик марказ ишга тушади”, — деди у ўзининг табрик нутқида.\nБундан ташқари, Самара вилояти компаниялари Бухорода йирик иссиқхона мажмуаси қуришни бошлади. Ингушетия тадбиркорлари билан Фарғона водийсида тўқимачилик кластерини кенгайтириш лойиҳаси амалга оширилмоқда, деди Мирзиёев.\nРоссия ва Ўзбекистон ҳудудлари ўртасидаги кўплаб келишувлар натижалари рақамларда аниқроқ ифодаланган. Биргина жорий йил январ-август ойларида мамлакатлар ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 3,9 млд $ни ташкил этди. Яъни 8 ойда мамлакатлар ўтган йилги товар айланмасининг 66 % бажаришди (2020 йилда товар айирбошлаш 5,9 млрд $).\nЎзбекистонда Россия сармояси иштирокида 2 мингдан ортиқ компания фаолият юритмоқда. Россияда Ўзбекистон бизнеси иштирокидаги корхоналар сони 600 тани ташкил этади.\n2020 йилда Россиянинг 70та субъекти Ўзбекистон билан ҳамкорлик қилди. Энг фаол қуйидаги шаҳарлар ва вилоятлар бўлди: Москва, Москва вилояти, Челябинск вилояти ва Санкт-Петербург.\nБу йил Челябинск вилояти барча вилоятлар орасида Ўзбекистонга биринчи экспортчи бўлди, деди вилоят губернатори Алексей Текслер. Бунга жорий йил апрел ойида маҳаллий ишбилармон-доиралари 60 нафар вакилининг “Иннопром” саноат кўргазмаси иштирок этиш учун Ўзбекистонга ташрифи катта ёрдам берди.\nЎзбекистон - МДҲ давлатлари орасида Магнитогорск металлургия заводи маҳсулотларининг энг йирик истеъмолчиси ҳисобланади. Бундан ташқари, Челябинск вилоятида ишлаб чиқарилган “Урал” автомобиллари, нефт ва газ ускуналари, ўзиюрар техника, макарон маҳсулотларига республикада талаб катта.\nЧелябинск вилояти “Ўзбекистон миллий электр тармоқлари” АЖ билан изоляторларни биргаликда ишлаб чиқариш бўйича шартнома имзолади, деди Текслер.\nГап шундаки, Челябинск вилоятида жойлашган Южноуралск арматура- изолятор заводи Россияда юқори волтли электр узатиш линиялари учун изоляторларнинг энг йирик ишлаб чиқарувчиси ҳисобланади.\nЯнги келишув Ўзбекистонда ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни назарда тутади. Яъни, республикада 4 турдаги изоляторлар ишлаб чиқарилади. Бундан ташқари, россиялик ва ўзбекистонлик мутахассислар бу соҳада қўшма илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини олиб боришни режалаштирган.\nБундай лойиҳанинг амалга оширилиши бутун Марказий Осиёдаги электр узатиш линиялари подстанцияларини изоляторлар билан таъминлайди, дейди Алексей Текслер.\nПандемия Самара вилоятининг Ўзбекистон билан ташқи савдосига ҳеч қандай таъсир кўрсатмади – аксинча, 2020 йилда у 19,7 %га ошди.\nСамара вилояти губернатори Дмитрий Азаровга кўра, вилоят айниқса Тошкент, Тошкент, Наманган, Навоий, Самарқанд ва Хоразм вилоятлари билан фаол ҳамкорлик қилмоқда.\nЖиззах вилоятида “Лада” автомобилларини йиғиш заводи ишламоқда. Самарадаги “Пегас-Агро” компанияси Ўзбекистон бозорига ўзиюрар қишлоқ хўжалиги техникасини етказиб бермоқда. “АКОМ” корхонаси Ўзбекистонга енгил ва юк автомобиллари учун 48 мингга яқин аккумулятор батареясини экспорт қилди. “Тяжмаш” заводи эса Олмалиқ ва Навоий кон-металлургия комбинатларига ускуналар етказиб бермоқда.\nСамара вилояти ва Ўзбекистон гуманитар соҳада ҳам фаол ҳамкорлик қилмоқда. Вилоятдаги хорижлик талабаларнинг чорак қисми - Ўзбекистон фуқаролари.\nБундан ташқари, Самарада Халқлар дўстлиги хиёбони пайдо бўлди. Дмитрий Азаров айтишича, бу Самарада яшовчи халқлар ҳақида ҳикоя қилувчи катта этнографик мажмуа. Шунинг учун боғда ўзбекларга бағишланган зона ҳам мавжуд.\nВилоятнинг Ўзбекистон билан товар айирбошлаш ҳажми 2020 йилда 151 млн $ни ташкил этди. Апрел ойида республикада “Ростсельмаш куни” тадбири бўлиб ўтди.\nРостов вилоятининг қишлоқ хўжалиги техникаси ишлаб чиқариш бўйича етакчи корхонаси Чирчиқ шаҳрида ўзбекистонлик фермерларга ўз ишлаб чиқариш майдончасини кўрсатди.\nШунингдек, Новочеркасск электрод заводи Ўзбекистон металлургия комбинати учун 1,5 минг тонна электрод жўнатмоқда. Бундан ташқари, мебел савдоси ривожланмоқда. Италияга буюртма асосида мебел етказиб берувчи “Алмаз” компанияси ўз маҳсулотларини Ўзбекистонда ҳам сотмоқда.\nВилоят ҳокими Эргаш Салиевга кўра, Россия - Жиззахнинг асосий иқтисодий ҳамкори ҳисобланади. Икки томонлама ҳамкорликнинг локомотивлари - автомобилсозлик, тўқимачилик, озиқ-овқат, қурилиш ва кимё саноати.\nЖиззах вилояти Татаристон, Удмуртия, Ростов, Омск, Челябинск, Тюмен ва Самара вилоятлари билан фаол ҳамкорлик қилмоқда.\nНатижада 4 йилда Жиззах вилоятида Россия капитали иштирокидаги корхоналар сони 2 баробарга кўпайиб, 40тани ташкил этди.\nМинтақалараро форум доирасида вилоят Россия ҳудудлари билан умумий қиймати 200 млн $ 28та инвестиция ва савдо ҳужжатларини имзолади.\n“Сувни тозалаш ускуналарини йиғиш, ёритиш мосламалари, суғориш тизимларини ишлаб чиқариш бўйича илмий-ишлаб чиқариш кластерини ташкил этиш кўзда тутилган”, – дейди вилоят ҳокими.\nФарғона вилоятида Россия капитали иштирокидаги 33та корхона фаолият юритмоқда. Айни пайтда умумий қиймати 40,1 млн $ ўнта лойиҳа амалга оширилмоқда.\nРоссия Фарғона вилояти мева-сабзавот маҳсулотларининг асосий истеъмолчиси ҳисобланади. Энг кўп вилоят Россия бозорига узум, ўрик, хурмо, гилос ва шафтоли экспорт қилади.\nФорум доирасида Қорақалпоғистон Россия субъектлари билан умумий қиймати 144,4 млн $ шартномалар имзолади. 2020 йилда ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 108 млн $ни ташкил этган бўлса, жорий йил ўтган 10 ойлик якунларида 120 млн $.\n“2018 йилда 13 та қўшма корхона фаолият кўрсатган бўлса, ҳозир уларнинг сони 37тага етди”, – дейди Қорақалпоғистон Жўқорғи Кенгаши раиси Мурат Камолов.\nЖорий йилда Қорақалпоғистонга киритилган Россия инвестицияларнинг умумий ҳажми 44,2 млн $ни ташкил этади.


Саховат соҳиби (Очерк) - Уч илдиз\nby Тўлқин Эшбек · 01.02.2020\nБанк, молия соҳасида ёрқин из қолдирган, умрининг йигирма йилини Олий\nМажлис депутати сифатида ўтказган Абдурафиқ Аҳадов иқтисодиёт соҳасида ўзига хос мактаб яратган, десак муболаға бўлмайди. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган иқтисодчи, Халқаро бандлик академияси ҳақиқий аъзоси бўлган бу фидойи инсон ўз фаолияти ҳақида “Ҳаёт карвонлари”, (“Шарқ” нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош таҳририяти, 2005 йилда), “Карвон манзиллари” (“Адолат” нашриёти, 2015 йил) китобларини яратган. Бу китобларда унинг мамлакатимизда иқтисодиётни янада ривожлантиришга оид фикр-мулоҳазалари ва қарашлари ўз ифодасини топган.\nСуратда: 2015 йилда Абдурафиқ Аҳадов ўз хонадонида яратган боғда\nСуратда: 2015 йилда муаллиф Тўлқин Эшбек очерки қаҳрамонининг боғини кўздан кечирмоқда.\n– Ҳаммасини бир бошдан ёзсангиз ҳақиқатан ҳам қизиқ гаплар кўп,– деди Иброҳим ака нимагадир шаъма қилиб.– Фақат интервью олишда жуда катта маҳорат керак бўлади. Баъзан гапни шундоқ нишонга урадики…\nДўстим камлик кўрмасин, узоқ йиллар садоқатли дўстлар даврасида, меҳрибон ўғил-қизлар, набиралар қуршовида бахтдан умр кечирсин, дея тилак қиламан. Унинг ҳаёти ва фаолиятига бағишланган «Ҳаёт карвонлари» китоби умр сарҳисоби, ҳаётдаги ўрни ва меҳнат билан топган қадри ҳақида. Тўпламдан жой олган хилма-хил мақолалар, ҳужжатли ва бадиий лавҳалар, дил сўзлари, фотосуратлар ёш замондошларимизга ибрат мактаби вазифасини ўташига ишонаман”.\nҚонунчилик амалиётини, уларнинг моҳиятини чуқур тушунмаган жойда ҳуқуқбузарлик ҳоллари юз беради. Кейин, жиноий иш қўзғатилганда, тергов ё суд жараёнларида ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилиш учун адвокатга мурожаат қилинарди. Бу соҳада улар мутахассис деган фикрда эдик. Ўзимизнинг ҳуқуқий онгимиз ва савиямиз, ҳуқуқий маданиятимиз ҳаминқадарлигидан хижолат тортмас эдик ва табиийки, ҳақиқат, адолат учун курашмасдик. Ҳақ-ҳуқуқимизни талашиб-тортишиш у ёқда турсин, ҳатто муносабат ҳам билдирмасдик. Бундан айрим устаси фаранглар фойдаланиб қолишар ва жиноий ишлар қилиб, жазолардан осонгина қутулиб қолишар экан… Бунинг оқибатида қанча бегуноҳ одамлар жабр кўрганининг шоҳиди бўлганман. Биргина ҳуқуқий саводхонлик етишмаслиги оқибатида яна қанча жойларда шундай салбий ҳолатлар урчиб ётганини тасаввур этиш қийин эмас. Ҳаётимиз барча жабҳаларида ҳуқуқий нигилизм ҳукм сурарди. Демократик ҳуқуқий жамиятда бу каби нохуш ҳолатларга асло йўл қўйиб бўлмайди. Мен депутатликка номзод пайтларимдаёқ шу ҳақда узоқ ўйлаганман. Жамиятда қонун устуворлигига эришиш, уларни амалиётда тўғри қўллаш масалалари сайловолди дастуримда ўз аксини топганди. Сайловчилар билан учрашувларда бу масала кўпчиликда катта қизиқиш уйғотди. Ҳаётда шундай муаммолар борлиги ва уларнинг ечимини топиш мумкинлиги ҳақидаги фикрларимни кўпчилик қўллаб-қувватлади. Айни пайтда сайловчилар билан маслаҳатлашган ва уларнинг ҳам хоҳиш-истаги бўлган ушбу масалаларни қонунларда акс эттириш лозимлигини англадим. Бу йўлда амалга ошириш зарур бўлган вазифалар депутатнинг муқаддас бурчи эканлигини ҳис этдим. Бу – Ватан ва халқ олдидаги шарафли бурч эди! Депутат бўлгунга қадар асосан банк ва молия соҳаси амалиётида тобланган бўлсам, парламент депутати сифатида фаолиятим давомида эса қайтадан шаклландим. Бунга ўша даврда парламентда фаолият кўрсатган ўнлаб-юзлаб ўз касбининг билимдони бўлган юристлар билан яқиндан танишганлигим ҳам сабаб бўлгандир. Улар билан ҳамоҳанг равишда ишлар эканмиз, қонунларсиз ҳаммаёқда “бўшлиқ” пайдо бўлиб, жамиятда бирор натижага эришиб бўлмаслигини тўлиқ англадим.\nАфдурафиқ аканинг дил сўзларини тинглаган киши ўтган кунларимизни ўзгача таҳлил қилишга ўрганади. Тажрибали иқтисодчининг айтишича, бугун мустақилликка эришилган кунларни ва ундан олдинги иккинчи жаҳон уруши давридан бери дуч келган ва халқни ғоят қийин аҳволга солиб қўйган ҳаддан зиёд тақчиллик, танглик, қимматчилик ва қийинчиликларни ҳам эсга тушуриш мумкин. 1991 йилда сиёсий инқироз кучайиб иттифоқ чок-чокидан сўкилиб битди. Ўзбекистон “марказ”нинг қонли “қучоғидан” озод бўлиб, тобеълик занжирини улоқтириб ташлади. Ўша кунларда бўлиб ўтган референдум энди унга тўла мустақил давлат сифатида ўз тақдирини ўзи ҳал этиш хуқуқига эга эканлигини умумхалқ имзоси билан тасдиқлади. Бу Ўзбекистон тарихидаги туб бурилиш бўлиб, энг катта ва энг муҳим сиёсий воқеа ҳисобланади. Республика сиёсий ҳаётида ҳам муҳим воқеа содир бўлди, яъни, қонуний асосда компартия тугатилди. Халқ демократик партияси ва бошқа партиялар тузила бошлади ҳамда кўппартиявийликнинг ҳуқуқий асослари яратилди. Ўзбекистон тарихида, чунончи, собиқ иттифоқда ҳам биринчи марта муқобиллик асосида ўтказилган умумхалқ сайлови орқали йирик иқтисодчи ва сиёсатчи, давлат ва жамоат арбоби, халқ меҳрини қозонган мард, довюрак инсон Ислом Абдуғаниевич Каримов Ўзбекистон Республикасининг биринчи Президенти этиб сайланди. Ўша кезлар шундай воқеалар ҳам содир бўлдики, улар халқ бошига жуда кўп нохушликлар келтирди. Яъни, халқни катта ташвишга солаётган иқтисодий танглик, қалтис сиёсий вазият, нарх-наво кескин кўтарилиши, пулнинг кадрсизланиши, боз устига турли сиёсий нохушликлар ва кўплаб ижтимоий масалалар қалашиб кетганди. Марказдан бирёқлама мантиқсиз бошқариш сиёсати жамиятни аянчли аҳволга солиб қўйган эди.\nАсосан собиқ иттифоқнинг МДҲга кирган мустақил давлатларида йириклари (Россия, Белорусия, Украина, Болтиқ бўйи республикалари) бозор иқтисодиётига ўтишини тезлаштириб юборгани, тўғрироғи, уни ҳар томонлама ўйламай, ўзбекчасига айтганда, “етти ўлчаб бир кесмай” деганларидек, уйғунлаштириб олиб бормай, нарх-наволар жилови ўз ҳолига қўйиб юборилгани халқнинг шундоқ ҳам машаққатли турмушини янада оғирлаштирарди. Ҳамдўстлик давлатлари ҳудудларида нарх-наво эркинлиги таъминланаётганлиги Ўзбекистоннинг ҳам иқтисодий ҳаётига салбий таъсир ўтказарди. 1991 йил давомида нарх-наво камида уч баравар кўтарилди ва бу ҳол кейинчалик яна давом этди. Бошқача айтганда, назоратсиз нарх-наво одамларни саросимага солиб қўйди. Бунинг устига яна бир мушкул вазият пайдо бўлди. Бошқа республикаларга нисбатан арзонроқ баҳоларда мол харид қилиш мақсадида Ўзбекистонга келаётган кишилар сони ҳаддан зиёд кўпайиб кетди. Қоп-қоп пул билан келиб, вагон-вагон ёки катта юк машиналарига мол ортиб кетаётганларни тўхтатишнинг ҳуқуқий механизми йўқ эди. Бу пайтда чегаралари очиқ бир республикадан иккинчисига ҳеч бир назоратсиз келиб кетиларди. Бундай очиқлик республиканинг таъминот балансини издан чиқарарди. Дўконларда барча турдаги моллар кескин камайди. Бозорларда эса нархлар қимматлашиб, уч-тўрт баробарга ошиб кетди. Энг керакли махсулотлар (ун, нон, шакар, ёғ, гўшт) дўкон пештахталаридан йўқолиб қолди. Кийим-кечак, газлама, телевизор, холодильник ва бошқа уй-рўзғор буюмлари анқонинг уруғига айланди. Бу турдаги товарлар бошқа республикалардан келтирилар эди. Таъкидлаш жоизки, буғдой, нон, гўшт, сут махсулотларининг асосий қисми, яъни, 65-75 фоизи бошқа республикалардан келтирилиб, фонд орқали тақсимланарди. Айни вақтда собиқ иттифоқ раҳбарлари иттифоқдош республикаларда бундай вазиятни юмшатиш учун кўрган барча чоралари қоғозда эди, амалда эса бажарилмай қолди. Аслида бу муаммо узоқ йиллар мобайнида маъмурий буйруқбозликка асосланган самарасиз олиб борилган сиёсий-иқтисодий бошқарувнинг оқибати эди…\nАбдурафиқ ака таъкидлашича, тарих ўтмишни ёмонлаш учун ёзилмайди, аслида йўл қўйилган хатолардан сабоқ чиқариш, ҳақиқатни тан олиш ва ўтмишни унутмаслик, у даврда вазият қандай эди-ю, бу кунга қай тарзда эришдик – мана шулар ҳақида мулоҳаза юритади. “Тарихий хотирасиз келажак йўқ” деган пурмаъно ҳикмат ҳам бежиз айтилмаган. Демак, тарихни холисона ўрганиш – амалий хулосалар чиқариш учун керак. Юртимиз мустақиллигининг дастлабки йиллари ҳар куни янги-янги ечимини кутадиган масалалар кўндаланг бўларди. Бу вазиятдан чиқиш осон эмас эди. Чунки турли сиёсий ўйинлар, энг оғири барча масалалар молиявий манбага бориб тақалар эди. Иқтисодиётнинг барча соҳалари қарамликдан иборат, мустақил пул бирлиги йўқ, даромад манбаи қишлоқ хўжалик бюджети катта дефицит, ижтимоий масалалар кескинлашган, қўшни мамлакатлардаги аҳвол биздагидан ҳам қалтисроқ эди. Айнан ана шу гирдобдан чиқишда вазминлик, мусулмонча айтганда – аста-секинлик билан ҳар бир масаланинг ечими топилди. Иқтисодиёт аста-секин изга туша бошлади… Агар фактларга мурожаат қиладиган бўлсак, 90 йилларнинг биринчи ярмида инвестиция масаласида хорижликлар билан музокора олиб бориш мушкул эди. Ўша кезларда Ўзбекистоннинг иқтисодий салоҳияти ҳақида маълумотлар жуда кам бўларди. Республикамизга бир аграр ҳудуд сифатида қараларди. Масалан, Европа қайта тикланиш ва тараққиёт банкидан Тошкент аэропортида реконструкция ишларини бажариш учун 50 миллион АҚШ доллари олишга олти ой давомида музокаралар олиб борилган ва ҳар сафар янги-янги талаблар қўйилган эди. Бугун эса хорижий инвестицияларни жалб этишни рағбатлантириш, инвесторлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишни кафолатлаш, уларга имтиёз ва переференциялар беришга оид пухта ҳуқуқий база яратилди. Бу борада рақобатбардош маҳсулот ишлаб чиқаришни таъминлайдиган замонавий, юксак технологияли ишлаб чиқаришни ташкил этиш учун хорижий ва маҳаллий инвестицияларни жалб этиш бўйича қулай шарт-шароитларни шакллантириш асосида янги иш жойларини яратиш масаласига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Истиқлолнинг илк йилларида собиқ иттифоқда юзага келган иқтисодий таназзуллар ҳақида кўп мисоллар келтиришимиз мумкин. Ўша дамларда бюджетнинг даромад қисми жуда оз ва катта миқдордаги дефицит, инфляция иқтисодиётни барча соҳасини издан чиқарган эди. Шу таҳликали вазиятда бюджетни бир йилда тасдиқлаш ўта мушкул эди, чунки нарх-наво ҳар куни ўзгарар эди. Ана шу вазиятда талофатдан чиқиш йўллари Биринчи Президентимизнинг аниқ кўрсатмалари асосида бошқарилар эди. Керак бўлган кезларда ҳар ой, ҳар чоракда кўриб чиқиш, таҳлил қилиш ва вазиятга қараб қарор қабул қилиш даромадга яраша буромад чоралари ишлаб чиқилар эди. Шундай оғир дамларда ҳам ташқи қарзга кўз тикиб ўтирмасдан барча ички имкониятларни ишга солиб, тўғри ҳисоб-китоб қилиб мамлакатни одилона бошқаришга ҳаракат қилинар эди. Оғир вазиятларда халқни осайишталикка, сабр-тоқатли бўлишга чақириб, тўғри тушунтиришлар берилди. Ҳатто озиқ-овқат захираси камайиб кетган пайтда ҳам бу муаммолар вазминлик билан ҳал этиларди.\nЮқорида ҳикоя қилинган воқеалар аслида юртимиз мустақиллигининг илк шарофати эди. Келгусида бундай хайрли ишларни изчил давом эттириш серғайрат, оловқалб ёшларимиз ташаббусларига ва ғайрат-шижоатларига боғлиқ.\n– Юртимиз мустақилликка эришиши арафасидан бошлаб то шунга қадар кимлар нима ишлар қилгани, қандай матонатлар кўрсатганини халқимиз кўриб, холисона баҳолаб турибди,– дейди Абдурафиқ ака.– Бугун муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев амалга ошираётган улуғвор ишлар, улкан ислоҳотлар ҳам албатта ўз самарасини кўрсатишига ишонамиз. Бунинг учун катта ҳаёт тажрибасига эга кишилар ҳар бир ишда бош-қош бўлишлари ва ёш кадрлар ғайрат-шижоатини кўрсатишлари лозим. Очиғи, мен Президентимизнинг мамлакат ҳаёти учун стратегик аҳамият касб этувчи маъруза ва мурожаатларини эътибор билан кузатиб бораман. Давлатимиз раҳбарининг Олий Мажлисга Мурожаатномасида келажагимизнинг ойдин йўллари аниқ-равшан кўрсатилди. Мурожаатнома Ўзбекистоннинг жорий йил ва яқин истиқболдаги тараққиётини белгилаб берувчи стратегик ва айни пайтда фундаментал асосга эга бўлган ҳужжатдир. Бу ҳужжат мазмунидан бугунги ислоҳотлар моҳиятини, юртимизнинг бутун қиёфаси қай тарзда жозибадор бўлишини, халқимиз ҳаёти нечоғлик осуда, фаровон ва бахтиёр кечишини англаш мумкин. Белгилаб берилган улкан марраларга эришиш учун ҳар биримиз масъулиятни ҳис этмоғимиз зарур. Мурожаатномада аввало инсон ва унинг манфаатлари устувор ўринга қўйилган. “Халқ давлат органларига эмас, балки давлат органлари халққа хизмат қилиши керак”, деган асосий тамойил чинакам ижтимоий воқелигимизга айланиши ўзимизга боғлиқ. Очиғини айтиш керак, юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар қандай самара бериши адолатли саъй-ҳаракатларимизга боғлиқ. Афсуски, жамиятимиз тараққиётига салбий таъсир кўрсатаётган иллатлардан бири – коррупциядир. Бу хавфли иллат халқимизнинг ислоҳотларимизга ишончини сўндириши, одамларда норозилик кайфиятини кучайтириши ҳеч гап эмас. 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси ўзининг туб моҳияти билан айнан коррупцияни таг-томири билан йўқ қилишга қаратилган тарихий ҳужжат бўлди. Унда барча соҳаларда коррупцияга барҳам бериш, унинг илдиз отишига шароит яратаётган сабабларни бартараф этишга қаратилган чоралар белгиланди. Президентимизнинг “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармониги биноан 2019-2020 йилларда коррупцияга қарши курашиш бўйича иккинчи Давлат дастури тасдиқланди. Сўнгги йилларда мамлакатимизда коррупцияга қарши курашиш соҳасида муҳим ташкилий-ҳуқуқий ислоҳотлар амалга оширилганлигини алоҳида эътироф этиш зарур. Давлатимиз раҳбари таъбири билан айтганда, коррупцияга қарши курашда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар қанчалик ҳаракат қилмасин, халқимиз бу жирканч иллатга муросасиз бўлмас экан, таъсирчан жамоатчилик назоратини ўрнатмас экан, бу балога қарши самарали курашни ташкил эта олмаймиз. Бу иллат билан нафақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, балки ҳар бир жамоа жиддий курашиши керак. Очиғи, ҳаётга, давлат сиёсатига, жамиятимиз ҳаётига барчамиз мана шундай муносабатда бўлишимиз лозим, деб биламан.\nСуҳбатдошимиз 2020 йил мамлакатимизда – “Илм-маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилинишини кўтаринки руҳ билан кутиб олганини таъкидлайди. У кишининг айтишича, рақамли иқтисод – бу бугунги кунда жаҳон иқтисодининг драйвери, ривожланиш белгиларидан бири. Рақамли иқтисод – замонавий миллий иқтисодларнинг қиёфасини ўзгартириб, уларнинг самарадорлигини ва шаффофлигини оширмоқда. Рақамли иқтисод кўп муаммоларимизни ҳал қилиши мумкин. Рақамли иқтисоднинг вазифаси – иқтисодиёт самардорлигини оширишдадир. Бугунги кунда Ўзбекистон бозор иқтисодиёти тизимини жорий қилиш йўлидан бормоқда. Ҳар бир мамлакатнинг фаравонлиги унинг ЯИМи билан белгиланади. Чунки ЯИМдан ташқарида ҳеч нарса йўқ, оддий сўз билан айтшганда. Халқнинг давлатнинг ҳаракат майдони – мана шу ялпи ички маҳсулот. ЯИМ катта бўлса бировга ёрдам пули нафақа беришингиз мумкин. ЯИМ кўпаймаса фаровонликни таъминлаш иложи йўқ. Рақамли иқтисод бозор иқтисоди билан бир вақтда Ўзбекистон ялпи ички маҳсулотини оширишга хизмат қилади. Ҳар бир давлатнинг асосий мақсади – иқтисодий ўсиш ва фаровонликка эришиш экан, бу эзгу мақсадларга эришишимиз учун барча имкониятларга эгамиз, дейди мулоҳазакорлик билан Абдурафиқ ака.\nФикритеран, зукко ёшлар мана шундай саховатли инсонлардан ибрат олиб улғайсалар етар муродга!\nNext story Сингапур: учинчи дунёдан биринчи дунёга\nPrevious story Шавкат Мирзиёев Миллий университет талабасини вазир ўринбосарлигига тавсия қилди


Такбир билан туртинчи ракатга турилади, Фотиха, бирор сура кироат килинади. У кийим уларни бекитиши ва баданларидаги хар кайси аъзоларини курсатмаслиги ёки эътиборни жалб килмаслиги керак. Чунки уларнинг холатида фитна купрок. Аллох эса гузалдир ва гузалликни яхши куради. Такбир билан тикланиб, сунгра яна такбир билан икки марта сажда килинади. Курон китоб Ррр Орро Куйида айтилган сузларга баъзи шархларни келтирамиз.\nЯна такбир билан тикланиб, юкоридаги тартибда иккинчи ракат хам адо этилади. Турт ракатли фарз намозларини укиш тартиби: Lехкон сув талашиб миробни пичоклаб улдирганликда айбланмокда.\nБу худди кийим аврат шаклини билинтириб турганидек. Бирок у тор кийимда намоз укигани учун гунохкор. Бошка жихат шуки, бу фитнага сабаб булади ва эътиборни каратади, айникса аёллар холатида.\nАввало шуни эслаб утишимиз лозимки, Аллох таоло намоз укишга тараддуд кураётганларга зийнатланишини амр килди. Икки ракатли фарз намозлари укиш тартиби хам бундан фаркланмайди. Улар очик-ойдин айтишмокдаки, бундай холатда намоз раво булади.\nБирок бу айникса аёллар учун жоиз эмас. Ибн Обидийндан иктибос тугади. Аллох эса гузалдир ва гузалликни яхши куради. Пешин Намози- Peshin namozi.\nБугунги кунда купчилик аёлларни намоз укишганида уйчи кийим, иштон, лозим, халат ёки шу каби тор, калта кийимларда намоз укиётганларини гувохи буламиз. Чунки у тор кийим кийишлик билан намоз талаб килган буйруклардан бирини бузди.\nАввалги икки ракат юкорида баён этилган икки ракатли намоз укиш тартибига кура адо этилади. Бу турли мазхаб уламолари баён килган хакикатдир.\nBomdod 2 rakat sunnat onlinewaypath Бу эса кийимнинг бирор нарсани курсатмайдиган даражада калин булишлигидир. Такбир билан тикланиб, сунгра яна такбир билан икки марта сажда килинади. Курон китоб Ррр Орро Баданининг кисми катталигини курсатиб туриши учун кийимга бирор нарсани боглашлик масалан камар аёллар учун макрух.\nЕсли вы не хотите, чтобы ваши данные обрабатывались, покиньте сайт MosCatalogue. У кийим уларни бекитиши ва баданларидаги хар кайси аъзоларини курсатмаслиги ёки эътиборни жалб килмаслиги керак. Бирок агар кийим калин булса ва унинг ортидан тер рангини ажратиб булмаса, шунингдек агар у тана аъзоларига ёпишиб турса ва унинг шаклини тана аъзолари куриниб тургандек курсатиб турса — хатто шундай булса хам бу намоз раво булмайди дегани эмас. Скачать бесплатно можно фильмы, клипы, эпизоды, трейлеры, при этом вам не нужно посещать сам сайт Youtube.\nКурон-карим укиётган бола Fakir Sufiy Аксинча, улар тор кийим киймасликлари ёки унда намоз укимасликлари керак. Купчилик мусулмонлар эса ушбу буйрукка хилоф равишда тунги нмоз ёки иш намох намоз укийди ва узини намоз учун зийнатламайди.\nNamoz organamiz — uzbek tilida video dastur onlinewaypath Учинчи ракатда хам Фотиха, бирор сура кироат килинади. Уч ракатли намоз укиш тартиби: Такбир билан намозга киришилади. Намоз куйидаги тартибда укилади.


Путин ва Трамп Хельсинкида уч соат мулоқот қилади\n12:40 14.07.2018 (Янгиланган 12:41 14.07.2018) Ҳавола олиш\nИкки давлат президентлари икки томонлама муносабатлар ва долзарб халқаро масалаларни муҳокама қилишади. Асосий мавзулар стратегик барқарорлик, ядровий қуроллар назорати, Сурия ва Украинадаги вазият бўлади.\nТОШКЕНТ, 14 июл - Sputnik. Россия ва АҚШ раҳбарлари Владимир Путин ва Дональд Трамп Хельсинкидаги музокараларни соат 13.15да бошлайди ва уч соат давомида мулоқот қилишади. Бу ҳақда саммитнинг расмий иловасида айтилмоқда.\nРоссия раҳбари билан учрашув арафасида Трамп "ҳаммаси яхши бўлишини" ва "Россия билан яхши муносабатлар ёмон эмас, яхши" эканлигини айтди.


Британия ташқи ишлар вазири Эмбер Радд.\nБритания полицияси собиқ жосус Сергей Скрипаль нерв газидан заҳарланганидан сўнг унинг ишини олиб борган ва у билан алоқда бўлган 21 полициячи тиббий кўрикдан ўтишга мажбур бўлганини билдирди.\nРоссия Разведка бош бошқармаси собиқ полковниги бўлган 66 ёшдаги Скрипаль ва унинг 33 ёшдаги қизи 4 март куни Солсбери савдо маркази олдида беҳуш ҳолатда топилган эди.\nПолиция улар нерв гази воситасида заҳарланганини аниқлаган. Аввалроқ полициячилардан бири жиддий заҳарлангани ва касалхонада оғир аҳволда ётгани хабар қилинганди.\nБритания ички ишлар вазири Эмбер Радд 8 март куни парламентда қилган чиқишида полициячи ўзига келиб, гапира бошлаганини, аммо унинг аҳволи Сергей Скрипаль ва унинг қизи каби оғир бўлиб қолаётганини айтди.\n6 март куни ташқи ишлар вазири Борис Жонсон парламентда қилган чиқишида Сергей Скрипалнинг заҳарланишига Москва алоқадорлиги аниқланса, Лондон қатъий жавоб қайтаришга тайёр, деб баёнот берган эди.\nБритания ички ишлар вазири Эмбер Радд 8 март куни:\n-Биз жиноятчиларни, улар ким бўлмасин ва қаерда бўлмасин, жавобгарликка тортиш қароримизда қатъиймиз. Терговда олға силжишлар кузатилмоқда ва далиллар аниқлаштирилганидан сўнг ҳеч қандай иккиланишларсиз ҳаракат қиламиз. Ташқи ишлар вазири Борис Жонсон 6 март куни айтганидай, бу ишга ким жавобгар эканини аниқлашимиз биланоқ, жиддий ва қатъий жавоб қайтарамиз, -деб айтди.\n2004 йилнинг декабрида Скрипаль Британия фойдасига жосуслик қилганликда айбланиб қўлга олинган ва 2006 йил августида суд ҳукми билан 13 йилга қамалган эди. 2010 йилда у авф этилган, кейинроқ АҚШда қўлга олинган Россия разведкаси ходимларига алмаштирилган.


Ëпилган чегара - ишончсизлик ифодаси\n24 ноябр 2020, Тошкент вақти: 11:10\nЎзбекистон чегарачилари мамлакат ҳудудига ўтишга уринаëтган тожикистонликларнинг барини ортга қайтармоқдалар.\nЎзбекистон ҳукумати бир томонлама қарор асосида Тожикистон билан чегара пунктларини тақа-тақ ёпиб қўйди.\nТожикистон расмийларига кўра, бу чора Ўзбекистон томонидан ҳеч бир изоҳсиз бир тарафлама тарзда амалга оширилмоқда.\nЎзбекистон давлат чегараларини қўриқлаш қўмитаси вазиятни изоҳламаётган бўлса-да, баъзи манбаларга кўра, чегараларнинг ёпилиши келаси ҳафта Ўзбекистонда Конституция кунининг нишонланиши билан боғлиқ бўлиши мумкин.\nТожикистон давлат чегара хизмати матбуот вакили Давлат Назрий Озодлик билан суҳбатда ўзбекистонлик ҳамкасблари ҳаракатидан ҳафсаласи пир бўлганини яширмади.\n- Афсуски¸ Тожикистон ташқи ишлар вазирлиги чегараларнинг ёпилишига оид Ўзбекистон томонининг бирор изоҳини ололгани йўқ. Ҳозир Ўзбекистоннинг бу қарорига нима сабаб бўлганини аниқлашга ҳаракат қиляпмиз, - деди Тожикистон расмийси.\nОрадан беш кун вақт ўтган бўлса-да, Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлиги ҳам, давлат чегараларини қўриқлаш қўмитаси ҳам ҳолат юзасидан лом-мим дегани йўқ.\nЎзбекистон ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизматида матбуот котиби лавозимида мана икки йилдирки, ҳеч ким ишламаётгани боис, у ердан изоҳ олишнинг иложи бўлмади. Давлат чегараларини қўриқлаш қўмитасидагилар эса одатга кўра, Озодлик билан гаплашишни истамади.\nОзодлик: Алло¸ ассалому алайкум.\nОзодлик: Бу давлат чегараларини қўриқлаш қўмитасими?\nОзодлик: Мен сизга Озод Европа радиосидан телефон қилаяпман. Ўзбекистон томонидан ўзбек-тожик чегараси ëпиб қўйилибди¸ деган хабарлар чиққан эди.\n- Қаердан телефон қилаяпсиз?\nОзодлик: Озод Европа радиосидан.\nИкки давлат чегарасида эса, мана бир неча кундирки¸ юзлаб фуқаролар сарсон. Хўжандлик Дилмурод исмли йигит Озодлик мухбирига Ўзбекистонга бориш учун визаси бўлишига қарамасдан, бир неча кундан бери чегарадан ўта олмаётганини айтади.\n- Бизни умуман Ўзбекистонга ўтказмаяпти. Сабабини ҳам айтишмаяпти. Дарвозаларни ёпиб, қулфлаб қўйишган. Ҳеч қандай маълумот ҳам, ҳеч қандай изоҳ ҳам йўқ. Фақат битта гапни гапиришади: “Мумкин эмас! Тамом!”. Бошқа давлатларнинг фуқаролари эса бемалол ўтиб кетаяпти, - дейди Дилмурод.\nТожикистон Миллий хавфсизлик қўмитасидаги манбанинг Озодлик радиосига айтишича, чегараларнинг ёпилишига Ўзбекистон томонидан норасмий изоҳ сифатида, гўёки чегарада қалбаки паспорти бўлган одамларнинг ҳибсга олингани сабаб қилиб кўрсатилган. Лекин бу маълумот расман тасдиқланганича йўқ.\nБошқа бир сабаб¸ Ўзбекистоннинг келаси ҳафта Конституция кунини нишонлашга тараддуд кўраётгани бўлиши мумкин.\nМосквалик минтақашунос Санобар Шерматованинг фикрича, айнан Конституция куни билан боғлиқ сабаб эҳтимолга яқинроқ бўлиши мумкин. Чунки дейди таҳлилчи...\n- Бу Ўзбекистон учун анъана бўлиб қолган. Бирор байрам муносабати билан тантаналар ўтказиладиган бўлса, Ўзбекистон нафақат Тожикистон, балки Қирғизистон билан ҳам чегараларини ёпиб олади.\nҚирғизистон одатда бунга унча эътибор бермайди, чунки улар учун ташқи дунё билан борди-келди қилишнинг бошқа йўллари бор.\nТожикистонликлар эса, ташқи дунё билан асосан Ўзбекистон орқали борди-келди қила олади. Шунинг учун Тожикистон учун чегараларнинг ёпилиши бироз оғриқли кечади, - дейди таҳлилчи Шерматова.\nЎзбекистон Евроосиё иқтисодий ҳамжамиятига эндигина қўшилганида оддий фуқаролар Қирғизистон ва Тожикистон билан виза режимининг бекор қилинишига умид боғлаган эди. Қирғизлар билан виза режими олиб ташланган бўлса-да, Тошкент ЕвроосиëИҲни тарк этганидан кейин Тожикистон билан виза режими яқин орада бекор қилинишига оид умидлар пучга чиқадиган кўринади.\nСанобар Шерматова кейинги йилларда Қирғизистон ва Қозоғистон билан бироз бўлсада яқинлаша олган Ўзбекистоннинг Тожикистонга нисбатан муносабати ўзгармай қолаëтганини бундай изоҳлайди.\n- Ўзбекистон Қирғизистон ва Қозоғистонга кўпроқ ишонади. Қирғизистон билан визанинг бекор қилиниши, Қозоғистон билан ҳам чегаралардан ўтишнинг анча осонлашгани бунга мисол бўла олади.\nТожикистон билан яқинлашув рўй бермаганига икки давлат ўртасидаги нифоқли масалаларнинг ечилмай қолгани сабабдир.\nЎзбекистоннинг ЕвроосиëИҲдаги иштироки ҳам бу нифоқларни ечиш сари қўйилган қадам бўла олмади ва икки давлат ўртасида ишончнинг тикланишига оид кўпчилик умидлари ушалмади, - дейди таҳлилчи.\nТожикистон ҳукуматининг кейинги пайтларда Роғун ГЭСи масаласини кўтариши ва бунда Ўзбекистон манфаатларини беписанд қолдираётгани¸ Тошкент билан Душанбе ўртасидаги ишончсизликни янада кучайтирмоқда, - деб қўшимча қилади москвалик минтақашунос Санобар Шерматова.


Мандарин бронхиал астмадан халос этади - Darakchi\nМандарин бронхиал астмадан халос этади\nСАЛОМАТЛИК 15.01.2018, 09:56\nСерсув, ширали ва ажойиб мандарин кўпдан буён халқ табобатида шифобахш мева сифатида танилган. Қувонч ҳадя этувчи мазкур мева саломатлигимиз учун жуда фойдали. Чунки унда етарлича фитонсид моддалари мавжуд. Юқори даражада сақланаётган витамин ва органик кислоталар мандариннинг фойдали таъсирини кучайтиради.\nМандарин шарбати ошқозонда ҳазм қилиш фаолиятини яхшилайди, кўз хиралашувининг олдини олади ва қувват даражаси билан гўштга тенглашади.\nМандарин таркибида қувватлантирувчи С, рахитга қарши шифобахшлик хусусиятига эга бўлган Д ва танадаги қон томирларига эластиклик бахш этувчи К витаминлари бор. Бундан ташқари, унда Р, В1, В2, А витаминлари ҳам етарлича сақланади. Мандарин ширадорлиги билан парҳезбоп мевалар сирасига киради.\nМандариннинг 100 граммида 45 калл мавжуд. Мевасида эса 89,7 фоиз сув ҳамда 7,6-12 фоиз қанд бор.\nМандариндан астма ва бронхлардаги касалликларга қарши фойдаланилади. Унда кўп миқдорда синефрин аталмиш фенолик аминокислотаси бор. Организмдаги шиллиқ пардани тозалаш учун мандарин шарбатидан фойдаланиш лозим. Бунинг учун ҳар тонг 1 стакандан мандарин шарбати ичсангиз, кифоя. Антисептик хусусиятга эга мандарин вирус ва инфекцияларга қарши кураша олади. Агар фарзандингиз шамоллаб, тана ҳарорати кўтарилса, мандарин шарбатини илиқ ҳолда унинг бутун танасига суртиб чиқинг. Бу муолажадан сўнг унинг ҳарорати тез тушади.\nИЧАК ПАРАЗИТЛАРИГА ҚАРШИ\nМандарин шарбати ёрдамида гижжалардан батамом халос бўлиш мумкин. Шарбат жуда ширадорлиги сабаб ичак деворларидаги паразитлар ажралиб, мандарин шарбатига ёпишади ва унинг ёрдамида ташқарига чиқиб кетади.\nПЎЧОҒИ ИШТАҲАНИ ОЧАДИ\nМандарин пўстидаги хушбўй ҳиднинг асосий сабабчиси унинг таркибидаги эфир мойи. Мазкур мева қуёшсевар бўлгани боис офтобнинг иссиқ тафтида тўлалигича дармон дорига айланади. Мандарин таркибидаги эфир\nмойида лимонен, цитрал, алдегид, спирт, метилли эфир ва антранил кислоталари сақланади. Шу компонентлар бирлашиб, мандарин меваси, мойи, барг ва новдаларига ўзига хос хушбўй ифор бахш этади.\nҚАНД МИҚДОРИНИ КАМАЙТИРИШ УЧУН…\nҚандли диабетга қарши мандарин пўсти қайнатмаси энг ишончли дармон дори. Бунинг учун 3 дона мандарин пўстини 1 литр сувга солиб, 10 дақиқа қайнатинг. Тайёр бўлгач музлаткичга қўйинг. Сўнг кунига 3 маҳал овқатдан олдин 0, 5 стакандан ичинг.\nТери касалланиб, ҳар хил яллиғланишлар юзага чиқса, мандарин пўстидан тайёрланган қайнатма билан чайиш, шарбатидан суртиш ва мевасидан еб туриш буюрилади. Замбуруғлар туфайли юзага келадиган бундай касалликларни енгишда мандариндан ўтадигани йўқ.\nҚАЧОН МУМКИН ЭМАС?\nМандариннинг зарарли томонлари ҳам бор, яъни у ошқозон-ичак шиллиқ пардасида яллиғланиш келтириб чиқариш хусусиятига эга. Шунинг учун мандарин ва унинг шарбати ошқозонида яраси бор, ўн икки бармоқли ичагида яллиғланиш ҳамда гастрит касаллиги билан оғриган кишиларга тавсия этилмайди. Бундан ташқари, уни холецистит, гепатит ва сурункали нефрит билан касалланганларга ҳам буюриб бўлмайди.\nМандарин мойидан косметологияда жуда кенг фойдаланилади. Бу мой барча турдаги терига мос келади. У айниқса, ажинларни йўқотишда самарали натижа беради. Бундан ташқари, юзда ҳуснбузардан қолган ғадир-будурлик, иссиқлик ва чечак касалидан қолган чандиқларни ҳам йўқотади. Бунинг учун кечаси ётишдан 30 дақиқа олдин мандарин шарбатини янгитдан тайёрлаб, юзингизга суртинг ва 15-20 дақиқа ушлаб тургач, илиқ сувда чайинг.\nЯпон олимларининг аниқлашича, мандаринни доимий истеъмол қилиб юрувчи кишилар организмида холестериннинг камайиши уларни юрак-қон томирлари ва атеросклероз касалликларидан ҳимоя қилган.\nШифокорлар беш ёшгача бўлган болаларга тиббиёт ниқобини тақишни тавсия этмайди


Тошкентлик ота ўзининг аутизмга чалинган ўғли йўқолиб қолмаслиги учун махсус футболка яратди\n18:56 / 16.06.2015\nТошкентда яшовчи 35 ёшли Фарҳод Ортиқбоев аутизм касаллигидан азият чекувчи ўзининг 10 яшар ўғли Муҳаммадали учун антиқа футболка ўйлаб топди. Фарҳоднинг ўғли касаллиги туфайли гапиришни билмайди ва одамларга тик қарай олмайди, шунинг учун бола бирор нотаниш жойда бир ўзи қолиб кетса, унинг футболкасида қўнғироқ қилиш илтимоси ёзилган ёзув бу вазиятдан чиқишнинг янги яхши усули бўлмоқда. “Қўнғироқ қилиш ҳақидаги илтимос футболканинг олди ва орқа томонида рус ва ўзбек тилида ёзилган”, деб айтмоқда Фарҳод ўзининг ижтимоий тармоқдаги саҳифасида.\nЯқинда Муҳаммадали йўқолиб қолиб, уни машина уриб кетишига бир баҳя қолган. Уни кўриб қолиб, машинасига ўтқазиб, онаси келгунча олиб ўтирган номаълум ҳайдовчининг ёрдами туфайлигина барчаси яхшилик билан тугаган.\n“Мен бу ҳайдовчини қидиряпман, уни жуда яхши инсон деб биламан. Ўғлим орқамдан югуриб чиқиб, катта кўчага чиқиб кетган. Машиналар уни кўриб тўхташни бошлашган ва авария содир бўлишига сал қолган. Кимдир ўғлимга бақиришни бошлаган, ахир у кўринишидан оддий боладан ҳеч қандай фарқи йўқ. Бироқ фақатгина шу ҳайдовчи машинадан тушиб, уни қўлидан етаклаб машинасига олган. У ота-онам ва рафиқам чиқмагунча 15 дақиқа ўғлимни машинасида олиб ўтирган. Мен бу инсонга катта миннатдорчилик билдирмоқчиман, ахир у сабр қилиб, кимдир чиқишини пойлаб ўтирган. Агар у уни милицияга олиб борганда ҳам яхши бўларди, бироқ биз унинг ўша ердалигини аниқлагунимизча, юрагимиз дош бермасди”, деб ёзмоқда Фарҳод.\n“Кўпчилик одамлар йўқолиб қолган бола ҳар доим йиғлаб, ёрдам сўраб бақиради деб ўйлашади, бироқ ҳар доим ҳам бундай бўлмайди. Мен бу ҳолатдан дарак топиб уйдагиларимни хабардор этган қўшниларимдан ҳам миннатдорман. Сўзим якунида шуни айтмоқчиман: агар сиз футболкасида ёрдам сўзлари ёзилган болани ва унинг ёнида ҳеч ким йўқлигини кўриб қолсангиз, унда сиздан илтимос, ёзувдаги телефон рақамини териб, бу ҳақда хабардор этиб қўйинг. Бизлар болаларимизнинг касалига қарамасдан уларни жуда яхши кўрамиз. Бизлар уларнинг яхши бўлиб кетишлари учун туну-кун курашамиз. Илтимос, вақтингизни аямай, қўнғироқ қилинг. Улар биз учун жуда қадрли. Ва асосийси, Тангри доимо биз билан. У бизнинг гўзал болаларимизни ўз паноҳида асрайди”, деб огоҳлантирмоқда Фарҳод Ортиқбоев.\nФарҳод Ортиқбоев “Милосердия.ru” мухбирига ўғлининг исмини машҳур боксчи Муҳаммад Алининг шарафига қўйганини ва унинг ўғли “атипик аутизм” ташхиси қўйилган Ўзбекистондаги биринчи бола эканлигини маълум қилди.\n“Бизда бундай нарсаларни гапириш одат қилинмаган. Яқиндангина вазият ўзгара бошлади. Мен 2 ой олдин “Фаришта” клубини ташкил қилдим, бу ерда ривожланишида ўзига хос четланишлар бор болаларнинг ота-оналари йиғилишади. Ҳозирда ўнга яқин одам мунтазам йиғилиб туради”, деб айтмоқда Фарҳод.\nФарҳод Ортиқбоев ўғлига ўхшаш болаларни топиш ва уларнинг айнан шундай эканлигини аниқлашнинг учта қоидасини эслатиб ўтди.\n1. Ҳар доим ёрдам бериш ҳақида сўрамайди\nРивожланишида четланишлар бор бола йиғламаслиги ва ёрдам беришни сўраб бақирмаслиги мумкин. У ҳеч нарса бўлмагандек қувноқ юриши мумкин. Агар сиз йўл ҳаракати қоидаларига риоя қилмаётган, ҳайқирганча доира бўйлаб югуриб юрган, сизга эътибор бермай ва сизнинг гапингизни англамаётган болани кўриб қолсангиз, унда дарҳол уни милиция пунктига олиб боринг ёки милицияга хабар беринг. Руҳий ва неврологик муаммоларга эга болалар ҳар доим ҳам сиздан ёрдам сўрай олмаслиги мумкин. Улар қўрқишади, лекин ҳар доим буни очиқчасига кўрсата олишмайди.\n2. Нодоатий кийинган бўлишади\nРуҳий четланишга эга болалар икки хил пойабзал кийиб олган ёки умуман ялангоёқ бўлиши мумкин. Майкаси нотўғри кийилган ёки иссиқ ҳавога қарамасдан бошига қишки бош кийим кийиб олган бўлиши мумкин. Бундай болани кўриб қолсангиз, уни кузатиб туринг. Кўпинча бундай болалар кўчага уйида қандай кийимда бўлса шундай чиқиб кетадилар. Ёки ифлос кийимда бўлишлари мумкин – бу ҳам муҳим аломат ҳисобланади. Буни пайқаш қийин эмас: бола нотўғри кийинган бўлса, сиз буни дарров пайқайсиз. Бундай ҳолатнинг гувоҳи бўлсангиз кулиб, бефарқ ўтиб кетманг, сизнинг эътиборингиз болага ёрдам беради.\n3. Қўшни ва дўстларингиз сизнинг ёрдамчиларингиз\nЎз болангиздан уялманг: агар у гаплашмаса ва гап тушунмаса, бундан ён-атрофдагиларингизни, қўни-қўшниларни хабардор қилиб қўйинг. Агар сиз яшайдиган жойда ишонган дўстларингиз бўлса, уларга вазиятни тушунтиринг. Бундан хабардор бўлган қўшниларингиз фарзандингиз ёлғиз кетаётганига эътибор беради. Қанчалик кўп одам билса, шунчалик кўп одам бундан хабардор бўлади. Ҳаттоки сиз билан алоқа қилмайдиган одамлар ҳам кўча-куйда буни эшитиб, бундан хабардор бўладилар. Балки фарзандингизнинг устидан куларлар, бироқ уни кўрадилар ва бу катта плюс бўлади. Улар сизга фарзандингизни кўрганларини айтишлари мумкин ва бу энг асосийсидир”.\nФарҳод ўзига “Ғурурли фарзанднинг ғурурли отаси” деган ёзувли футболка ҳам тайёрлатган.


Сафарлар учун ихчам микротўлқинли печ тақдим этилди\n00:32 / 25.05.2016\nГаз плитаси ва микротўлқинли печдан узоқда таом тайёрлаш осон вазифа эмас. Wayv компаниясининг термос шаклида тайёрланган Adventurer ихчам микротўлқинли печи айнан шундай вазиятларда ёрдамга келади. Қурилма ўзига 0.5 килограммгача бўлган озиқ-овқат ёки суюқликни сиғдира олади. Унинг ўлчамлари 305х128 мм, оғирлиги эса 1.2 килограммни ташкил этади. Одатий микротўлқинли печларда ишлатиладиган вакуумли найчалардан фарқли ўлароқ, Adventurer уяли алоқа минораларида радиотўлқин кучайтиргичлари учун тайёрланган 250 Вт кучланишни берувчи диффузия юзасига эга бўлган металл-оксидли ярим ўтказгичлар (LDMOS) технологиясидан фойдаланади.\nМазкур усул нафақат қурилмани енгил ва ихчам қилиб ишлаб чиқариш, балки таомларни айлантириш механизмисиз тўлиқ иситиш имкониятини берди.\nAdventurer кўчма ва тез қувват оладиган литий-ионли аккумуляторлар ёрдамида ишлайди. Бу аккумуляторларни автомобиль розеткалари, қуёшдан қувват олиш қурилмалари ёки уй электротармоқлари орқали қувват олиши мумкин. Тўлиқ қувватланган батарея билан қурилмадан 30 дақиқа фойдаланиш мумкин ва бу эса 6 марта иситиш циклига тўғри келади. Бошқариш элементлари микротўлқинли печнинг устки қисмида жойлаштирилган ва «старт», «стоп», «ёритиб туриш» ва вақтни созлаш клавишларидан иборат рақамли дисплейни ўз ичига олади.\nАфсуски қурилманинг сотувга чиқариш санаси эълон қилинмаган, аммо унинг нархи 199 доллар бўлиши тахмин қилинмоқда.


Самарқандда қоровул жиноятчиларни фош этди\nСокин тун. Қишлоқ кўчаларида сукунат ҳукмрон. Ҳар замонда итларнинг безовта ҳургани эшитилиб қолади. Бу пайтда зарур иши бўлмаса, ҳеч ким кўчага чиқмайди.\nКун бўйи турмуш ташвишлари билан чарчаб, уйқуга кетган одамларнинг уйларида аллақачон чироқлар ўчган. Бу тунда фақат Шокир билан Собир бедор (исмлар ўзгартирилган). Ҳамманинг иши эрталаб қуёш чиқиши билан бошланса, бу иккисининг иши айни шу вақтда тугайди.\nШокир Собирдан икки ёш кичик. Иккиси ҳам қишлоқнинг бекорчи йигитларидан. Ёшлари орасида тафовут бўлса-да, бир мақсадгина бу иккисини бирлаштириб туради. Уларнинг мақсади – осон йўл билан мўмай даромад топиш. Бир ҳафта муқаддам қўшни қишлоқдаги уйлардан бирига ўғирликка тушиб, анча-мунча буюмларни қўлга киритган бу икки йигит "даромад"ни аллақачон ҳазм қилишга улгурган, бугун эса навбатдаги "ов"га чиқишган эди.\n- Бугун кимникига тушамиз? - сўради ҳамиша ёши катталиги учун Собирнинг чизган чизиғидан чиқмайдиган Шокир шеригига савол назари билан тикилганча.\n- Бу сафар қишлоқ дўконини "тозалаймиз". Майда-чуйда нарсалар жонга тегди. Бугун ишимиз ўнгидан келса, кўпроқ нарсани қўлга киритамиз.\n- Ахир, у ерда қоровул бор-ку.\n- Э, Сувонқул акани биласан, тун ярим бўлмасдан ухлаб қолади. Бу ёғидан хавотир олмасак ҳам бўлади. Уни обдон кузатганман. Қачон дўкон айланиб, қачон ухлаб қолишини яхши биламан. Бизни кўрган тақдирда ҳам ушлаб ололмайди. Кексалиги панд беради, қоронғуда бизни таниб қолиши ҳақида гапирмасак ҳам бўлади.\nАввалдан Собирнинг чизган чизиғидан чиқмайдиган Шокир бу гал ҳам индамай қўя қолди. Унга қаерга ўғирликка тушишнинг унчалик аҳамияти ҳам йўқ эди, даромад яхши бўлса бўлгани.\nУлар мўлжалга олган дўкон қишлоқ марказида жойлашган. Қишлоқ аҳолисини озиқ-овқат маҳсулотлари ва кийим-кечак, кундалик эҳтиёжга зарур маҳсулотлар билан таъминларди.\nШу куни улар дўконга ўзлари режа қилганидек, махсус асбоблар орқали дераза ромини бузиб кирди. Улар ўз ишига шунчалик берилиб кетишдики, натижада ортларидан кимдир келиб, уларни кузата бошлаганини сезмай ҳам қолишди.\nҚоровул қўлидаги ёритқични Собирнинг юзига қаратди ва уни таниб, бошини чайқади.\n- Одам бўлмабсан, Собир. Мактабда ўқиган вақтинг ким бўлишинг аниқ эди.\nСувонқул гапини охиригача етказа олмади. Қоронғида бошига келиб тушган темир зарбасидан ерга йиқилди ва шу заҳоти ҳушини йўқотди. Унинг ортида Шокир қўлида темир асбобни ушлаб, қилган ишидан қўрққанидан қотиб турарди.\nЭртасига бутун қишлоқ воқеадан хабар топди. Қоровул касалхонада ҳушига келди ва барча масалага ойдинлик киритилди. Жиноятчилар қилмишларига яраша жазо олди.\nКиритилди: 10:35 14.09.2018. Ўқилди: 729 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Ваҳима “инфекцияси”дан сақланинг » Жиззах вилояти ҳокимлиги расмий ахборот сайти\nЖиззах вилояти ҳокимлиги » Янгиликлар » Ваҳима “инфекцияси”дан сақланинг\nЮртимизда короновирус инфекцияси тарқалишининг олдини олиш мақсадида эълон қилинган карантин муносабати билан айрим шошма-шошар фуқаролар озиқ-овқат маҳсулотларини ғамлаб қўйиш тараддудига тушиб қолганларидан хабарингиз бор. Натижада бозорларда айрим турдаги маҳсулотлар нархи қимматлади. Аммо элга келган тўй, дея қўл қовуштириб ўтириш тўғри эмас. Ҳозирги вазиятда биринчи навбатда осойишталикни сақлаш, вирусдан ҳимояланиш талаб этилади.\nЖиззах вилоятида ҳам барча озиқ-овқат савдоси нуқталари ва дорихоналарда нархларни кескин оширишга қарши профилактик чоралар кўрилмоқда. Барча туман ДСИ ходимлари ҳудудлардаги бозор ва супермаркетларда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида тушунтириш ишларини олиб боришаяпти. Сотувчилардан кафолат хати олинмоқда. Натижада вилоят бозорларида нархлари сунъий оширилган маҳсулотлар ўз нархида сотилишига эришилаяпти.\nЖумладан, Шароф Рашидов ва Арнасой туман ДСИ ходимлари ҳар бир тадбиркорлик субъектида индивидуал суҳбат ўтказиб, нарх-навонинг асоссиз ошириш белгиланган тартибда жавобгарликка сабаб бўлишидан огоҳ этишмоқда. Жамоатчилик жойларига ДСИ қошида ташкил этилган Нарх-навони назорат қилиш бўйича ишчи гуруҳининг “Ишонч телефон”и (95-503-54-10 Шароф Рашидов тумани; 72-372-14-78 Арнасой тумани) кўринарли қилиб осиб чиқилди.\nКоронавирус: Жиззах ДСБ бозор ва савдо марказларида нархларнинг асоссиз ошишини назорат қилмоқда (Видео)\nЭнергетик ичимликлар фойдалими???


9 Декабрь 08:22\nСурия бўйича Астана жараёни доирасидаги навбатдаги йиғилиш 2021-йилнинг 21-22-декабр кунлари Нур-Султанда бўлиб ўтиши ҳақида аввалроқ хабар берган эдик. Музокараларда Россия, Туркия, Эрон, Сурия ҳукумати ва Сурия мухолифати иштирок этади. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, Иордания, Ливан ва Ироқ вакиллари кузатувчи сифатида қатнашиши кутилмоқда.\n«Томонлар бундан олдин Астана жараёнида эришилган келишувларни амалга ошириш учун Суриядаги вазият ва деэскалация зоналарида барқарорликни сақлаш зарурлигини кўриб чиқади. Шунингдек, кафил давлатлар – Россия, Туркия ва Эрон, шунингдек, БМТ ва Халқаро Қизил Хоч қўмитаси иштирокида ҳибсга олинганлар бўйича Ишчи гуруҳ йиғилиши ҳам режалаштирилган.\nБМТ доирасидаги музокаралар жараёнига туртки бериш мақсадида томонлар Женевада Сурия конституциявий қўмитасининг иш режаларини муҳокама қилади», — дейилади баёнотда.\nҚайд этилишича, Нур-Султандаги икки ва уч томонлама маслаҳатлашувлар икки кун давом этади. Якуний баёнот матни расмий манбаларда эълон қилинади. Коронавирус тарқалишига боғлиқ карантин чекловлари туфайли ялпи мажлис ўтказилиши режалаштирилмаган.


15:40 / 29.09.2015\nАлоқа оператори Beeline Испанияда роуминг географияси кенгайгани ҳақида хабар беради. ESPAT компанияси билан тузилган шартнома натижасида Beeline абонентлари CAMEL-роуминг хизматларидан фойдаланишлари мумкин.\nЭслатиб ўтамиз, CAMEL-роуминг хизмати исталган мусбат балансда, яъни абонент баланси $0 га тенг бўлгунига қадар $50 кафолатли бадалсиз Beeline алоқасидан фойдаланиш имконини беради. Бунда ҳисобдаги маблағ реал вақт режимида ечиб олинади. CAMEL-роуминг активлаштиришни талаб қилмайди, чунки хизмат телефонда автоматик тарзда ёқилган. Хизматдан олдиндан тўлов тизимидаги тариф режаларидан фойдаланувчи абонентлар - жисмоний шахслар ҳисобларида исталган мусбат қолдиқ бўлганида фойдаланишлари мумкин.


Парижда Наманган тикувчилик салоҳияти тақдим этилди\n19:32 10 Июля 2019\nЎзбекистон Республикасининг Франциядаги элчихонаси ташаббуси билан Парижда Наманган вилоятидаги йирик текстил корхоналарининг тақдимоти ўтказилди.\nМамлакатимизнинг мазкур давлатдаги элчихонаси биносида ташкил этилган тадбирда вилоятдаги уч корхона – “Истиқлол текстил дизайн”, “Текстил либос” масъулияти чекланган жамиятлари ҳамда “Чуст текстил” хусусий корхонаси ўз маҳсулотларини намойиш қилдилар.\nТақдимот аввалида бугунги кунда Наманган вилояти брендига айланган текстил саноатининг салоҳияти хусусида батафсил маълумот берилди.\nБу ерга ташриф буюрган Франциянинг бир қатор савдо ва ишлаб чиқариш компаниялари, Париж мода академияси вакиллари кўргазмага қўйилган маҳсулотлар билан яқиндан танишдилар. Уларни, айниқса, Наманганда тикилаётган эркаклар костюм-шимлари ва бошқа трикотаж маҳсулотлари бежиримлиги билан қизиқтириб қўйди.\n- Франция-Наманган иқтисодий муносабатлари ўрнатилганига кўп бўлгани йўқ, шунга қарамай жорий йилнинг ўтган даврида 580 минг АҚШ доллари атрофида товар айланмаси амалга оширилди, - дейди Наманган вилояти инвестициялар ва савдо бошқармаси бош мутахассиси Асрорбек Ҳайдаров. – Мазкур давлатга биринчилар қаторида экспорт амалиётини йўлга қўйган “Чуст текстил” хусусий корхонаси ўтган ойда 105 миллион 400 минг доллар қийматдаги трикотаж маҳсулотларини ўз ҳамкорларига юборди. Чустлик трикотажчилар йил охирига қадар бу кўрсаткични 600 минг долларга етказиш бўйича шартнома имзолаган.\nТақдимот жараёнида Франция компаниялари Наманган текстил корхоналари билан савдо-иқтисодий алоқаларини янада кенгайтириш юзасидан таклифларини билдирдилар.


03:08 24 Октябр 2020\n10:31 18.10.2020 Ҳавола олиш\nЎтган тун давомида яна 129 кишида коронавирус аниқланди, бир киши эса вафот этди. Жами қурбонлар сони 525 нафарни ташкил этмоқда.\nТОШКЕНТ, 18 окт — Sputnik. Ўтган тун давомида Ўзбекистонда яна 129 кишида коронавирус аниқланди. Жами беморлар сони 63 124 нафарга етди. Бу ҳақда Соғлиқни сақлаш вазирлиги матбуот хизмати хабар қилмоқда.\nЯнги касалланганларнинг 29 нафари Тошкент шаҳрида, 26 нафари Тошкент вилоятида, 7 нафари Қорақалпоғистон Республикасида, 9 нафари Андижон вилоятида, 19 нафари Жиззах вилоятида, 14 нафари Наманган вилоятида, 10 нафари Сирдарё вилоятида, 11 нафари Сурхондарё вилоятида, 4 нафари Хоразм вилоятида коронавирусга чалинган беморлар билан мулоқотда бўлганлиги сабабли намуна олинган фуқаролар орасида аниқланган.\nШу билан бирга, 1 нафар коронавирусга чалинган бемор вафот этди. Жами қурбонлар сони 525 нафарни ташкил этмоқда.\nШу пайтга қадар 60 080 нафар коронавирус инфекциясига чалинган фуқаролар (95 фоиз) соғайган.\nҲозирда мамлакатда 2 519 нафар бемор даволанмоқда.


As: Перес Зиданни «Реал» бош мураббийлигида қолдиришга қарор қилди\n22:25 / 05.05.2016\n«Реал» жамоаси президенти Флорентино Перес Зинедин Зиданни кейинги мавсум учун ҳам жамоа бош мураббийи лавозимида қолдиришга қарор қилган. Бу ҳақда As хабар тарқатган.\n«Флорентино бу бўйича бир неча ҳафта олдин қарор қабул қилиб бўлган. Бу жамоанинг ЕЧЛ финалига чиқиши билан боғлиқ эмас», – дея маълумот берган мадридликлар клуби президентига яқин манба.\nҚайд этилишича, Пересга жамоада Зидан бошқарувидан кейин юзага келган муҳит маъқул келган.\n«Зидан «Атлетико»дан қабул қилинган мағлубиятдан кейин қийин даврни бошдан кечиришига тўғри келди. Аммо Перес мураббийнинг матонатидан яхши таассурот олган ва унинг жамоани оғир вазиятдан олиб чиққанини қадрлайди», – дейди манба.\nЭслатиб ўтамиз, шу йилнинг бошида Зидан Рафаэль Бенитес жамоа билан қайд этган қониқарсиз натижалар туфайли унинг ўрнига мавсум охиригача бош мураббий сифатида тайинланган, мавсум охирида у билан 2019 йилгача битим тузилиши мумкинлиги айтилганди.


16 декабр 2019, Тошкент вақти: 12:29\n"Талафар жангарилардан тўлиқ озод этилди"\n20 августда Мосулдан 50 километр ғарбда – Сурия билан чегара олди ҳудудда жойлашган Талафар шаҳрида кенг кўламли ҳарбий амалиётларни бошлаган Ироқ армияси 31 август куни шаҳарни тўлиқ озод қилинганини эълон қилди.\nИроқ Бош вазири Ҳайдар ал-Абодий шу билан Нинавеҳ вилояти тўлиқ озод бўлгани ҳақида баёнот тарқатди. Расмий маълумотга кўра, амалиёт чоғида юзлаб жангари ўлдирилган, қўлга олинган. Омон қолган жангарилар эса Киркук вилоятидаги Ҳамижа, ва Сурия билан чегарада жойлашган Анбар вилояти ғарбида тўпланмоқда. Бу ҳудудлар ҳануз "Ислом давлати" экстремист гуруҳи назорати остида қолмоқда.\n"Жангарилар оилаларни ертўлага яширди"\nПешмерга курд жангчилари гуруҳи раҳбарияти Талфар амалиёти бошида бу шаҳарда Мосулдан қочган “Ислом давлати” экстремист гуруҳининг 1 200 дан 2000 нафаргача жангариси яширинганини айтганди.\nРасмий маълумотларга кўра, айни пайтда, вайронага айланган шаҳарда қазилган ер ости тунеллари ва яширинган жангарилар, уларнинг оилалари топилмоқда.\n"Қочарга жойимиз йўқ"\nШу кунларда Талафардан йўллангани иддао қилинган мурожаатлардан бирида, афтидан, уйғур тилида сўзлаётган аёл болалар қий-чув йиғиси остида видолашади:\n“Бизнинг ортиқ қочадиган жойимиз йўқ (йиғлайди). Кетадиган жойимиз қолмаганди ортиқ. Балки, бугундан сўнгра биз ҳаётда бўлмаймиз (юм-юм йиғлайди). Бизни дуо қилинглар”, дейилади аудиомурожаатда.\nЯна бир аудиомурожаатда эса соф ўзбек тилида гапирган эркак видолашади:\n“Ўлимга байъат бердик, иншааллоҳ. Ўлимнинг қачон келиши номаълум, балки, бу интернетга охирги киришимиздир. Шаҳид бўлиб кетсак, мабодо, ҳаққингизни ҳалол қилинг!” дейди ўзини таништирмаган ўзбек.\n(Озодлик бу икки аудиомурожаат айнан Талафарда сиқувда қолаётган жангариларга тегишли эканини бошқа мустақил манбалар орқали ҳозирча тасдиқлай олмади.)\n"Талафар жангарилар орасида энг исталган манзил эди"\nТармоқларда тарқалган бу аудиомурожаатни Озодликка йўллаган ўзбекистонлик муҳожир овоз эгаси жангарилар ўртасида Телеграм тармоғидаги каналларда “Ислом давлати” экстермист гуруҳи аъзоси сифатида танилган ўзбекистонлик эканини иддао қилди.\nШу кунларда Буюк Британияда яшаётган бу ўзбекистонлик исмини ошкор этмасликни сўради.\nУнинг айтишича, Ироқнинг Сурия билан чегарасига яқин ҳудудда жойлашган Талафар шаҳри Марказий Осиё ва Европадан борган оилали жангарилар орасида энг исталган манзиллардан бири бўлган.\n“Талафарда туркманлар кўп, кўпи туркча гапира олади, ўзбекларниям тушунади. Шунинг учун, Марказий Осиёдан борган жиҳодчилар оиласи билан ўша шаҳарга жойлашганди. Кейин бу жуда гўзал шаҳар, бойлар кетганда катта-катта уйлари қолиб кетган, жанггарилар осонгина кириб, эгаллаб олган эди. Интернет алоқа яхши эди. Шунинг учун, Европа, айниқса, Франциядан борган жангарилар кўп, деб ўқиган эдим мен тармоқларда”, дейди шу кунда ғарбда яшаётган ўзбекистонлик муҳожир.\n"Жангарилар девонидан ўзбек ватандошлари ҳужжати топилди"\nШу кунларда шаҳар тўлиқ озод қилинган шаҳарда жангарилар қўлга олинаётгани, уларга тегишли ҳужжатлар топилгани хабар қилинмоқда.\n28 август куни Ироқ қўшинлари шаҳарда жангари гуруҳ девонхонасини қўлга киритгани, ундан Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистон ватандошларига тегишли ҳужжатлар топилганини билдирган эди. Бу ҳақда Новости агентлиги Ироқ ҳарбий қўмондонлигига таянган ҳолда хабар берди.\n"Орқага йўл йўқ - ё жангда ўлиш, ёки таслим бўлиш"\nБундан ташқари, Ироқ матбуоти, Талафар ва қарийб бир ярим ой муқаддам озод қилинган Мосул шаҳрида ҳукумат қўшинларига қарши сўнггига қадар жанг қилганлар, асосан, хорижлик жангарилар бўлаётганини хабар қилмоқда.\nҒарблик таҳлилчи Ноа Такер минтақадаги вазиятга оид кузатувларидан келиб чиқиб, хусусан, Ўзбекистондан борган жангарилар ортга қайтолмагани боис, Ироқдаги сўнгги таянч қўрғонлари учун бораётган жанг майдонларидан чиқолмаётган бўлиши мумкин, деб ҳисоблайди.\n“Чунки, араб жангарилар қуролини ташлаши ва тинч аҳоли орасига кириб, кўздан ғойиб бўлиши мумкин. Аммо, хориждан борган жангарилар бундай қилолмайди. Ортга эса йўл йўқ – ҳозир на Туркия, на Ўзбекистонга йўл бор. Шу боис, уларда ё жанг майдонида ўлиш, ёки таслим бўлишдан бошқа имкон қолмади”, дейди таҳлилчи.\nЎзбекистонда хориждан қайтганлар устидан назорат кучайди\nМарказий Осиё ҳукуматлари, хусусан, Ўзбекистон ҳам 2015 йилдан буён фуқароларнинг жангари гуруҳларга қўшилиши олдини олиш, айниқса, Россия ва Туркияга кетаётганлар ёки бу давлатлардан қайтаётганлар устидан назоратни кучайтирган. Расмий матбуотда ИДга алоқадорлик, одам ёллаганлик каби айбловлар билан судланган фуқаролар ҳақидаги хабарлар тез-тез учрайди.\nАммо, қўшни республикалардан фарқли равишда Ўзбекистон ҳукумати бу борадаги аниқ расмий рақамларни эълон қилмай келаётир. Халқаро ташкилот ва тадқиқот марказлари кузатувича, 2016 йил бошида Сурия ва Ироқ ҳудудидаги ўзбекистонлик жангарилар сони 500 атрофида бўлган.