Стивен Кинг. Бўри-одам йили (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиСтивен Кинг (1947; АҚШ)Стивен Кинг. Бўри-одам йили (ҳикоя)\n– Мен очман, — ириллади у.»\nЭҳтимол, қаэрлардадир осмонда тўлин ой чарақлаб тургандир, лекин бу ерда, кичкинагина Такер Миллз шаҳарчасида, инжиқ январ ҳавоси бутун осмонни қалин қор пардаси билан тўсиб ташлаганди. Изғирин шамол қутурганича бўм-бўш кўча бўйлаб кезар, шаҳарнинг сариқ рангли қор сурадиган машиналари аллақачон қалин қор остида қолганди.\n«ГС&WМ» темир йўл компанияси ходими, эгнига жун пиджак кийган озғин, узун бўйли Арни Вестрам лабига «Кемел» сигаретини қистириб олганича асбоб-ускуналар сақланадиган омборда тунни ўтказаётганди. Унинг машинаси йўлда бузилиб қолган ва у тонг отишини кутиб, ўзи билан ўзи қарта ўйнаб ўтирарди. Ташқарида шамолнинг увиллаши кучайди. Вестрам бошини кўтарди ва қулоқ солди, кейин яна қарта ўйинига берилди. Бу бор-йўғи бир шамол…\nЭшик яна тирналди. Бирортасининг ити, ўйлади у, совуқда қолиб кетган, энди исинмоқчи. Аммо уни нимадир тўхтатиб турарди. Итни ташқарида, совуқда қолдириш бераҳмлик, албатта, ўйлади у, бироқ эшикни асло очмасликка қарор қилди. Қўрқувнинг совуқ панжалари унинг юрагини ғижимлаб турарди.\nТакер Миллзда нохуш давр ҳукм сураётганди; об-ҳаво қандайдир нохушликдан дарак берар, Вестрамнинг томирида оқаётган Уэлс қони эса уни бундай нарсаларга жиддий ёндашишга мажбур қиларди.\nХудди тўлин ой қалин булутлар орасига яширинганидек, Такер Миллзга инсонлар қалбини даҳшатга солувчи хавотир яширинча кириб келди. Ҳеч қандай сабаб ва огоҳлантиришларсиз Мейн штатидаги мў‘жазгина шаҳарчада қиш тунларининг бирида бўри-одам пайдо бўлди. Маҳаллий газетада илгари табиат ишқибозлари клубининг саёҳатлари ҳақида мақолалар чоп этилган бўлса, энди қайғули мавзуда хабарлар берила бошланди.\n— Мен ухлаяпман, — ўйлади қиз, — ҳолбуки бу туш экан, мен унинг ичкарига киришига ва мен билан истаганини қилишига рози бўламан… Майли, одамлар севги ифлос, тақиқланган нарса деяверишсин… Йўқ, севги энг соф, энг тўғри… Севги – бу лаззат…\n«Йўқ, Авлиё Валентин тунида албатта севгим келиши керак», — ўйлади қиз. Унинг кўзлари алдаяпти холос. Албатта бу эркак киши, унинг севгиси.\n— Менинг севгим, — пичирлади қиз ва кўзларини юмди.\n— Она табиат ўз мулкини тартибга соляпти, — деди шаҳар кутубхоначиси Милт Штурмфюллер ўзига-ўзи. У хотини билан стол ёнида ўтирганича қаҳва ҳўпларди. Ориқ, кўзлари кўк ўрта бўйли бу киши ўн икки йилдирки, хотинини хўрлаб келарди. Лекин буни ҳеч ким билмасди.\n— Тезда латтани ол-да артиб ташла,- деди совуқ оҳангда Милт. – Ҳозироқ.\n— Ҳа, жоним, албатта.\nҚотиб ухлаётган эрининг ёнида ётган Донна Ли бу увиллашни жимгина тингларди. Констебл О’Нири ҳам Лаурел Стритдаги уйи деразаси олдида турганича бу овозга қулоқ солди. Увиллашни бошқалар ҳам эшитишди.\n— Худо ҳаққи, менга уни эслатма, — деб унинг гапини бўлади ошпаз аёл.\n— Йиртқич, — деди у, — ҳар доим бизнинг орамизда яшириниб юради. Шайтон учун чегара йўқ. У мактабда битирув кечасида рақс тушиши мумкин. У сиздан бир қути сигарет ва гугурт сотиб олиши мумкин. У сосиска чайнаганича Бангордан келадиган автобусни кутиб Брайтоннинг дорихонаси рўпарасидаги бекатда сиз билан бирга ўтириши мумкин. Йиртқич контсерт залида сизнинг ёнингизда ўтириши ёки Мейн Стритдаги Чет ва Чоу барида олмали пирог ейиши мумкин.\n— Йиртқич, — давом этди у, овозини пасайтириб. – Йиртқичдан кўзингизни узманг. Чунки у сизга жилмайиб, қўшнингиз эканлигини айтиши мумкин, лекин унга ишонманг, иниларим ва сингилларим, зеро унинг тишлари ўткир ва агар унга диққат билан қарасангиз, унинг кўзлари ўйнаётганлигини кўрасиз. У Йиртқичдир, у ҳозир шу ерда, Такер Миллзда. У…\n— Йиртқич… — қичқиришга уринди руҳоний Лоу, аммо тили унга бўйсунмасди ва у даҳшат ичра ортига тисарилди. Черков ходими Кел Бладвин тишларини иржайтирганича олдинга отилиб чиқди. Унинг ортидан Ваёлет Маккензи ташланди ва улар бир-бирларини тишлаб-тирнай кетишди.\n— Бу бор-йўғи туш, — ўйлади у ўзини-ўзи тинчлантиришга уринаркан. – Худога шукр, бу бор-йўғи туш.\n— Эҳтимол, — ўйлади у, — барни эртароқ ёпиш керакдир. Қаҳва қайнатгични ўчириб, музлатгичдан пиво оламан-да, кинога бораман. Бундай тунда пиво ичиб филм томоша қилганга нима етсин.\n— Салом, ишлар қалай? – деди у ўзининг доимий мижозларидан бирига… унинг бундай тунда кириб келиши ажабланарли эди. Одатда, у барга эрталаб соат ўнда келарди.\n— Қаҳва қуяйми? – сўради Алфи.\n— Агар мумкин бўлса.\n— Бунчалик аҳмоқ бўлма, — деди онаси. Онаси унга кўпинча қўпол муомала қилар, унинг ногиронлиги ва бир умр ногиронлар аравачасида ўтиришга маҳкум эканлиги учун ачинаётганлигини билдирмасликка уринарди.\n— Келаси йилгача кутиб тур! – деди отаси унинг елкасига шапатиларкан. – Кейинги байрам зўр бўлади! Икки баравар зўр бўлади, жин урсин! Эй-эй, ўзинг кўрасан ҳали, кичкинтой!\nГерман Кослав Такер Миллздаги ўрта мактабда жисмоний тарбиядан дарс берар ва ўғлига доимо сохта самимият билан муомала қиларди. Бундан ташқари, у ҳар икки гапининг бирида «эй-эй!» деган сўзни ишлатарди. Гап шундаки, Герман Кослав тўп ортидан қувадиган, югуриб юрадиган, кўкариб кетгунча сувда чўмиладиган соғлом болалар дунёсига ўрганган, Мартини кўрганда эса асабийлаша бошларди. Ҳар сафар Мартига кўзи тушганда унинг асаби қўзирди. Асабийлашганда эса «эй-эй!», «жин урсин!» деган сўзларни ўрни келса-келмаса ишлатаверарди.\n— Ха-ха! Ниҳоят сен ўзинг истаган нарсани ололмадингми! – деди опаси, Мартин ҳокимият биноси олдида йилда бир марта бўладиган мушакбозликни қандай орзиқиб кутганлигини айтганида.\n— Байрамни ҳеч ким тақиқлагани йўқ, болагинам, — деди у ўзиюрар ногиронлар аравачасида ўтирган Мартинга. Бу суҳбат икки кун илгари, иккинчи июлда бўлиб ўтганди. – Улар бор-йўғи мушакбозлик ва сайилни бекор қилишган, холос. Сабабини ўзинг биласан-ку.\nЭнди эса байрам мушакбозлигини бекор қилишибди… Одамлар нима деса деяверишсин, лекин Мартин улар Мустақиллик кунини – унинг байрамини тақиқлашганини ҳис қиларди.\n— Нимани назарда тутаётганимни тушуняпсизми? Бу онам ўйлаганидек, менинг ногиронлигим ёки бобом айтганидек, Мустақиллик куни билан мушакбозликни аралаштириб юбораётганим билан боғлиқ эмас. Фақат, сабрсизлик билан бир нарсани узоқ вақт давомида кутсанг… кейин эса шаҳар кенгашидаги жаноб Боул пайдо бўлиб, ҳаммасини йўққа чиқарса. Бу адолатдан эмас. Айниқса, бу сен учун жуда муҳим нарса бўлса, тушуняпсизми?\nАл тоға Мартиннинг куйиб-пишиб айтган сўзларидан кейин узоқ сукутга чўмди. Сукунат шунчалик узоққа чўзилдики, Мартин ҳовуз томонда кимнингдир сувга сакраганини ва отасининг «Зўр сакрадинг, Кейт! Эй-эй, гап йўқ!» деганини эшитди.\n— Албатта тушунаман. Биласанми, сенга бир совға тайёрлаб қўйганман. Эҳтимол, бу сенга ўз Мустақиллик кунингни нишонлаш имконини берар.\n— Ўз Мустақиллик куним? Нимани назарда тутяпсиз?\n— Машинам олдига борайлик. Сенга бир нарса бераман. – У Мартин оғиз очишга улгурмай бетон йўлак бўйлаб қадам ташлади.\n— Мана, ол, — деди Ал тоға. – Мустақиллик куни билан!\n— Остидаги ипни тортиб ерга ташласанг, жуда ажойиб камалакни кўрасан. Мана буларини эса бўш шиша идишга солиб ёндирасан.\n— Раҳмат! – Ниҳоят Мартин ўзига келди. – Раҳмат, Ал тоға!\n— Фақат онангга уларни қаэрдан олганлигингни айтма, — огоҳлантирди тоғаси. – Айтишади-ку, кўр отга кўз қисишнинг нима ҳожати бор? Келишдикми?\n— Албатта, албатта, — деди Мартин шошиб-пишиб, отга кўз қисиш билан мушакбозлик орасида қандай умумийлик борлигини тушунмаса-да. – Ишқилиб, булар сизга керакмасмиди, Ал тоға?\n— Керак бўлса яна топишим мумкин, — жавоб қайтарди Ал тоға. – Брижтаунда бир танишим шунақа нарсалар билан савдо қилади. – У Мартиннинг бошини силади. – Мустақиллик кунини бемалол нишонлашинг мумкин, фақат ҳамма ухлаганидан кейин. Баланд овоз чиқарадиган мушакларни отмай қўяқол, ҳаммани уйғотиб юборасан.\n— Ҳа, ойи.\nСўнгра опаси югуриб кириб, унинг устига энгашди ва шивирлади: — Хўш, қалай? Сен ногирон бўлганинг учунгина истаган нарсангни олавермайсан.\n— Агар менда нима борлигини билганингда оғзинг очилиб қоларди, — деди Мартин юмшоқлик билан. Кейт хонадан чиқиб кетиш олдидан унга шубҳали назар ташлади.\n— Чарчадим, дада.\n— Ў кей, — у Мартиннинг ёғочдек оёқларига шапатилади ва ўрнидан турди. – Афсус, мушакбозликни бекор қилишибди. Ҳечқиси йўқ, келаси йили ҳаммаси яхши бўлади. Эй-эй! Хафа бўлма! – У хонани тарк этди.\nУйдагиларнинг жой-жойларига тарқалишларини узоқ кутишга тўғри келди. Меҳмонхонадаги телевизор ишлашда давом этар ва экрандаги омманинг сохта кулгиларини тез-тез опасининг ҳиринглаши босиб кетарди. Онасининг телефонда кимнидир табриклаётгани эшитилди. «Ҳа, — дерди у, — афсус мушакбозликни бекор қилишибди. Менимча, ҳозирги вазиятни ҳисобга оладиган бўлсак, бу жуда тўғри қарор. Ҳа, албатта, Мартин қаттиқ хафа бўлди». Суҳбат сўнгида у кулди, Мартиннинг олдида у ҳеч қачон бунақа кулмасди.\nТўртинчи июл, — ўйлади у ва унинг кўзлари чақнаб кетди. – Бу менинг, фақат менинг байрамим, менинг энг қувончли байрамим!\n— Нима бўлди?! — ҳаяжонланиб сўради Мартиннинг онаси. Бу сафар унинг овози илгаригидек қуруқ эмасди.\n— Ким у, жин ургур? – бақирди отаси.\n— Мартин? – деди қалтироқ овозда Кейт. – Мартин, тузукмисан? Унинг овозида ҳам одатдаги нафрат йўқ эди.\nМартин аравачасига ҳолсизгина суянганича, мушакнинг аста-секин сўнаётганини кузатарди. У шундай даҳшатга тушгандики, ҳаттоки йиғлашга ҳам ҳоли қолмаганди. Эртасига уни Вермонт штатига, Жим тоға ва Ида холаларникига бутун ёзги таътилни ўтказиб келиш учун жўнатиб юборишди (бу полициянинг маслаҳати билан қилинди, чунки тўлин ой қотили Мартинни хавфли гувоҳ сифатида ўлдиришга уриниши мумкин эди).\n— Бўри-одам бўлганига мутлақо ишонмайман, — деди констебл О’Нири овозининг борича. Станнинг сартарошхонасидаги ҳамма мижозлар жим бўлишди. Такер Миллзда кейинги ўн йилликдаги энг иссиқ августнинг иккинчи ярми эди. Иккинчи кундирки, тўлин ой нур сочиб турар ва бутун шаҳар нафасини ичига ютганича навбатдаги қотилликни кутарди.\nКонстебл О’Нири йиғилганларга бир-бир кўз югуртирди ва ўз фикрини давом эттирди.\n— Шундай кишилар бўладики, — деди у, — худди иккита одамга ўхшашади. Шахс иккиланишига ўхшаган нарса, тушуняпсизларми?\n— Бу одам ҳам ой тўлганда кўчага чиқиб одам ўлдирадиган, лекин нима қилаётганини ўзи билмайдиганлар тоифасидан бўлиши керак. Аслида у ҳар ким бўлиши мумкин – банк кассири, ёнилғи қуйиш шохобчаси механиги. Эҳтимол, у ҳозир орамизда ўтиргандир. Гаров ўйнашим мумкинки, у қалбан йиртқич, ташқи кўринишидан эса оддий одам. Лекин бўрига айланадиган одам йўқ, бу болалар учун эртак холос.\n— Кославларнинг ўғли тўғрисида нима дейсан? – сўради Стан.\n— Бу айнан менинг фикримни тасдиқлайди, — деди О’Нири. – Бундай бемаъниликка фақат болаларгина ишонишади.\nМартин Кославнинг шаҳарчада олти кишини ўлдирган қотилни кўрган биринчи гувоҳ бўлганлиги констеблнинг асабини қўзиганди. Бунинг устига, унга болани сўроқ қилишга рухсат беришмадими? Йўқ. Боланинг қаэрдалигини биладими? Йўқ! Чунки у оддийгина қишлоқи бир полициячи-да! У фақат тирмизакнинг кўрсатмаларини ўқий олди холос. Агар унинг гапига ишонадиган бўлса, «йиртқич»нинг бўйи етти футдан ортиқ, бутун танаси жун билан қопланган. Унинг тишлари узун-узун, кўзлари яшил. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Унинг одам қўлларига ўхшаган қўлларида узун тирноқлари бор. Думи ҳам бор. Дум! Қандай бемаънилик!\n— Балки, — деди Кенни Франклин, — балки қотил бутун аъзои баданини бўяб олган одамдир? Ниқоб таққанми?\n— Бунга ишонмайман, — эътироз билдирди О’Нири қизишганича. — Йўқ, жаноб! Бунга ҳеч қачон ишонмайман! Мишиқи бола мактабда бўри-одам ҳақидаги ҳикояларни эшитиб олган ва куни билан аравасида ўтирганича у ҳақида ўйлаган. Бу мантиққа мос келади, тўғрими? Агар ўша тунда буталар орасидан сен чиқиб келганингда ҳам у барибир бўри деб ўйлаган бўларди!\n— Йўқ, — минғирлади О’Нири. – Бу болакайнинг кўрсатмалари ҳеч нарсага арзимайди.\nМартин Кославнинг кўрсатмаларидан норози бўлган констебл О’Нири бошқа бир тахминини айтиб юборишига сал қолди.\n— Тўртала мушак ҳам унинг юзи олдида портлаган, ҳаммаси бир вақтда. Агар унинг бир кўзи, аниқроғи, чап кўзи кўр бўлиб қолган бўлса ҳам ажабланмайман.\nАгар констебл О’Нири бу фикрида қатъий турганида ҳам, 1984 йилнинг бу жазирама августида шаҳарчада фақат бир киши кўзини боғлаб юрганини кўриб, ўз тахминидан кулган бўларди. Шаҳарчадаги барча одамлар ичида энг охирида ўша кишидан гумон қилиниши мумкин эди. О’Нири қотил ўз онаси бўлиши мумкинлигига ишониши эҳтимол, лекин бу кишининг қотил эканлигига ўлақолса ишонмасди.\n— Бу ишни очишнинг битта йўли бор, — деди О’Нири, девор ёнидаги курсида навбат кутиб ўтирган тўрт-беш кишига қарата семиз бармоғини ниқтаркан, — бу виждонли полициячи текшируви. Ва бу ишни мен ўз зиммамга олмоқчиман. Мен қотилни тутиб келтирганимда штат федерал полициясидаги олифталар аҳмоқона фикрларини бас қилишади.\nО’Нирининг юзида орзу ифодаси акс этди. – У ҳар ким бўлиши мумкин, — минғирлади у. – Банк кассири… ёнилғи қуйиш шохобчаси хизматчиси… кеча барда сен билан бирга пиво ичган йигит. Ҳақиқий полициячи бу жумбоқни ечади. Сўзларимни ёдда тутинглар.\nОй шуъласида кумушдек товланган улкан бўри Такер Миллзга чиқиш йўлидаги чорраҳада турган «додж-пикап» машинаси ичига кириб олгач, О’Нирининг полициячилик фаолияти барҳам топди.\nОрқасига ўгириларкан, у ям-яшил кўзни кўрди. Катта жағлар очилгач, унинг кўзи узун тишларга тушди. Йиртқич мазах қилгандек ўткир тирноқлари билан унинг юзини тирнади. Қон тизиллаб отилди. О’Нири елкасида қайноқ қонни ҳис қилди. У қичқириб юборди. Йиртқичнинг ортида тўлин ой хира нур сочарди.\nО’Нири камарига қадалган тўппончасини унутиб қўйганди. Виждонли полициячи текшируви ҳам унинг эсидан чиқиб кетганди. Бунинг ўрнига унинг хаёлига эрталаб сартарошхонада Кенни Франклин айтган сўзлар келди. «Балки, қотил бутун аъзои баданини бўяб олган одамдир? Ниқоб таққанми?».\nБўри-одам унинг томоғига чанг солаётганда О’Нири ниқобнинг йиртилган овозини эшитиш ва қотилнинг юзини кўриш умидида жонҳолатда йиртқичнинг тумшуғидан чангаллаб тортди.\nЛекин ғазаб ва оғриққа тўла йиртқич ўкиригидан бошқа ҳеч нарса юз бермади. Тирноқли қўл — ҳа, у айнан қўлни кўрди, қандай ғайритабиий бўлмасин, болакай ҳақ экан – унинг томоғини йиртиб ташлади. Машина ойнаси қонга бўялди.\nБўри-одам О’Нирининг янги қиртишланган бошидан тортиб машина ичидан чиқарди. Сўнгра тантанавор ириллади ва полициячининг бўйнига тишини ботирди.\nОй охирлаб борар, тўлин ой кечаси яқинлашиб келмоқда эди ва Такер Миллзнинг саросимага тушган аҳолиси қўрқув билан ой тўлишини кутарди, лекин ҳеч нарса юз бермади. Дунёнинг қаэридадир бирин-кетин бейсбол мусобақалари ўтар ва футбол мавсуми бошланганди; Канада тоғларида эса қалинлиги бир фут қор ёққанди. Лекин ер шарининг бу бурчагида ҳали ҳам ёз ўз ҳуқуқини талаб қилаётганди. Уч ҳафта илгари болалар мактабга қайтишганди. Зерикарли синф хоналарида куйиб-пишиб ўтиришга маҳкум бу болалар ўзларича бахтсиз эдилар. Эр ва хотинлар ҳеч қандай сабабларсиз жанжаллашишарди. Шаҳарчага кираверишда жойлашган ЎНилнинг ёнилғи қуйиш шохобчасида қандайдир сайёҳ Паки ЎНил билан бензин нархи масаласида жанжаллашиб қолди ва Паки уни бензин шланги билан бир солди. Оқибатда Ню жерсилик йигитчанинг юқори лаби йиртилди. У тишларини ғижирлатиб аллақандай суд жараёнлари ҳақида ғўлдираганича узоқлашди.\n— Билмадим, унга яна нима керак эдийкин, — деди Паки кечқурун қовоқхонада. – Мен уни сал туртиб қўйдим холос, тушундингми? Агар уни бор кучим билан урганимда унинг оғзини бутунлай қийшайтириб қўярдим, тушундингми?\n— Албатта, — деди Билли Робертсон, худди агар унинг сўзини маъқулламаса Паки уни ҳам урадигандек. – Яна пиво ичасанми, Пак?\n— Лаънати, — деди у бурни қонаб ерда ётган Донна Лининг тепасида тураркан. – Онамнинг идиш ювиш машинаси бўлмаса ҳам идиш-товоқлар доим тоза турарди. Сен нима қиляпсан?!\nЭрталаб Алмер чўчқахонасида ўзи тахмин қилган манзаранинг гувоҳи бўлди. Тўққизта чўчқанинг барчаси ва иккита сигири ўлиб ётар, уларнинг танаси бўлиб ташланган, ярим ейилган ҳолатда эди. Уларнинг чаноғидан чиқиб кетган кўзлари кузнинг совуқ осмонига тикилганича қотиб қолганди.\n— Суғурта айрим нарсаларни қоплайди. Ҳаммасини эмас, айримларини. Қолганига мен зарар кўрадиган бўлдим. Ҳарқалай, одамлардан кўра чўчқаларнинг ўлгани яхшироқ.\n— Балки, етар!\n— Нимани назарда тутяпсан?\n— Нимани назарда тутаётганимни биласан. Келаси тўлин ой кечасида 40 киши ўлади, ёки 60, ёки 160… Аҳмоқ ҳам тушуниб турган нарсани тушунмасликка олишнинг кераги йўқ. Буни қара, худо ҳаққи!\n— Мана бу лаънати изларни кўряпсанми?\n— Ҳа,- жавоб берди Алмер.\n— Булар бўри-одамнинг излари, — деди Пит. – Сен буни биласан, Алис ҳам билади, шаҳардаги деярли барча одамлар буни билишади. Жин урсин, ҳатто мен ҳам биламан!\n— Бас, бунга чек қўйиш керак.\n— Розиман, лекин келаси тўлин ойда эмас.\n— Ноябргача кутмоқчимисан?\n— Ўрмон сийраклашади ва изларни топиш осон бўлади.\n— Келаси ой бўлмайдими?\n— Одамлар янада эҳтиёткорроқ бўлишлари лозим, — деди у.\nУ полицияга бўри-одамнинг бир кўзи оқиб тушганлигини айтганида, улар Мартиннинг бу сўзларига бош ирғаб қўйишди, лекин унга полициячилар ишонишмагандай туюлди. Эҳтимол, уни ёш бола дейишгандир ёки ўша тунда улар бу воқеани ўз кўзлари билан кўрмаганликлари учундир. Нима бўлганда ҳам бунинг аҳамияти йўқ эди – Мартин унинг кимлигини биларди.\n— Кўзингизга нима бўлди, ҳазрат Лоу? – деди жаноб Кослав. – Умид қиламанки, бу жиддий эмас.\nОхирги машина кўздан ғойиб бўлди. Ҳа, уларнинг айримлари шунчаки бекорчилар, лекин айримлари – масалан, Алмер ва Пит Синнеманлар — ўта хавфли.\nҲа, улардан айримларининг — ўн кишими, эҳтимол йигирма кишидир – қўлидан иш келади. Лекин руҳоний Лоуни улар эмас, бошқа нарса ташвишга солаётганди.\nБор-йўғи шу — «Бас қилинг!»\nЭртасига эса Такер Миллздаги уйида ўзини шунчаки… зўр ҳис қилаётган руҳоний Лоу қотиллик ҳақида газетада ўқийди ва шундай ўйлайди: «У яхши одам эмасди. Бу Худонинг иродаси».\n— Бунинг ишлашига кафолат беролмайман, — деди Мак-Катчен Алга, — лекин ишлаши керак. Менга қара, кимни ўлдирмоқчисан, бўри-одамними ёки қонхўр махлуқними?\n— Иккаласини ҳам, — деди Ал унга жавобан куларкан. – Бу менинг жиянимга. У даҳшатли филмларни севиб томоша қилади ва ўйлайманки, бу унга зўр совға бўлади.\n— Бўпти, ўқ отилганидан сўнг уни топсанг, менга олиб келиб бер, — деди Мак-Катчен. – Унга нима бўлишини кўрмоқчиман.\n— Аҳмоқ, унга бирор нарса бўлиб қолса нима қилардинг? Қилаётган ишингни ўйладингми?! – қичқирди у телефонда.\n— Айтишларича, уни айнан мушак сақлаб қолибди-ку, — ўзини оқлашга уринди Ал, лекин телефонда қисқа гудок товушини эшитди. Опаси қайсар аёл эди. эшитгиси келмаган нарсани эшитмасди.\n— Сиз билан кўришишим керак, Ал тоға, — деди у. — Фақат сизга айтадиган гапим бор.\n— Ойинг билан уришиб қолганман, — жавоб қилди Ал.\n— Бу жуда муҳим, — деди Мартин. – Илтимос!\n— Унга ҳеч қандай хат ёзмаслигинг керак эди, — деди Ал тоғаси. – Э, Худо, Мартин, сен адашаётган бўлишинг мумкинлиги хаёлингга келмадими?\n— Келди, — деди Мартин. – Шунинг учун ҳам охирги икки хатга имзо қўйдим. Кейин нима бўлганини сўрамайсизми? У отамга қўнғироқ қилиб хат ёзаётганимдан шикоят қилган-қилмаганлигини сўрамайсизми?\n— У бундай қилмадими? – сўради Ал қандай жавоб бўлишини сезган ҳолда.\n— Йўқ, — деди Мартин. – У отам билан ҳам, онам билан ҳам, мен билан ҳам гаплашмади.\n— Мартин, унинг бундай йўл тутганига юзлаб сабаблар бўлиши мумкин.\n— Йўқ. Фақат битта. У – бўри-одам, у – Йиртқич ва у ой тўлишини кутяпти. Руҳоний Лоу сифатида у ҳеч нарса қилолмаслиги мумкин. Лекин бўри-одам қиёфасида кўп нарса қўлидан келади. У мени ўлдириши мумкин.\n— Сенга қандай ёрдам беришим мумкин? – сўради Ал.\n— Йўқ, — деди Ал тоғаси. – Сен яхши боласан, Мартин, аммо, ошириб юбораётганга ўхшаяпсан. Яна бир марта ўйлаб кўр.\n— Эҳтимол ошириб юбораётгандирман, — деди Мартин. – Лекин янги йил куни сизга қўнғироқ қилишиб, каравотда менинг бурдалаб ташланган жасадим ётганлигини айтишса, қандай аҳволга тушасиз? Сиз шуни истайсизми, Ал тоға?\n— Ажойиб хабар! – эълон қилди Мартин оила аъзоларига. – Ал тоғам янги йил куни бизникига келаркан!\n— Ҳеч қачон! – деди онаси қатъий қилиб.\n— Ахир уни мен таклиф қилганман.\n— Мартин, ҳеч нарса… — сўз бошлади Ал тоға ва айни шу лаҳзада меҳмонхонанинг гулли дераза ойнаси парча-парча бўлиб кетди. Ичкарига совуқ шамол, қор учқунлари ва … Йиртқич кириб келди.\n— Бечора руҳоний Лоу. Мен сизни қутқармоқчиман.\n— Янги йилингиз билан, Ал тоға, — деди Мартин. – Йиртқич ўлди. – Шу сўзларни айтаркан, у йиғлаб юборди.\n— Ҳаммасини зўр бажардинг, кичкинтой, — шивирлади у. – Мен сени яхши кўраман.\n← Аввалги Аввалги Стивен Кинг. Чекишни ташланг корпорацияси (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Стивен Кинг. Жанг (ҳикоя)


Қозоғистон чегарасида мингга яқин тожикистонлик ва ўзбекистонлик фуқаролар тўпланиб қолган\n03.07.20 10:11\tmsk\nҚозоғистон ва Ўзбекистон чегарасидаги назорат-ўтказиш маскани. Informburo.kz сайти фотосурати\nҚозоғистон республикаси Туркистон вилояти Сариағаш тумани “Жибек Жоли” назорат-ўтказиш масканида ватанига қайтишни ўз олдига мақсад қилиб олган юзлаб Ўзбекистон ва Тожикистоннинг фуқаролари тўпланган, дея маълум қилди Туркистон вилояти ҳокимининг ўринбосари Сакен Қалқаманов Facebook ижтимоий тармоғидаги ўзининг саҳифасида.\nДавлат амалдорига кўра, икки давлат фуқароларининг ўз уйларига етиб олиши масаласини муҳокама қилаётган дипломатларнинг музокараларини 530 нафар тожикистонлик ва 400 нафар ўзбекистонлик кутмоқда.\n107 нафар тожикистонлик аёллар ва болалар 1 июнь куни Қозоғистон-Ўзбекистон чегарасини кесиб ўтдилар, қолганларни эса маҳаллий ҳокимият идоралари ичимлик суви ва бир кунда бир марталик иссиқ овқат билан таъминладилар. Чегарада бостирма ўрнатилган, у қуёшнинг ўткир тиғларидан ҳимоя қилмоқда. Уларнинг ёнида 20 нафар полициячи ва тез ёрдам машинаси навбатчилик қилмоқда.\nАйрим тожикистонлик мигрантлар “Озоди” радиосига айтиб беришларича, уларни Олма-Отадан назорат-ўтказиш манзилига Тожикистон элчихонасининг ходимлари етказиб келишган. “Биз бу ерга еттита автобусда тунги соат 12 да етиб келдик. Бу ерда, “Жибек Жоли”да уч юзга яқин юртдошларимиз бор экан. Бизни Тожикистон чегарасигача етказиб қўйишларини маълум қилишди. Бироқ бизни мана шу назорат-ўтказиш масканига олиб келиб, ўз ҳолимизга ташлаб кетишди”, — дея надомат қилади тожикистонлик Илҳом Бобиев.\nКарантин бошланганидан бери мигрантлар вақти-вақти билан транзит давлатларининг чегараларида тўпланиб қолишяпти. “Жибек-Жоли” назорат-ўтказиш масканидан июнь ойи бошидан бери бир неча гуруҳ мигрантлар ватанига жўнатиб юборилди. Карантин бошланганидан бери ватанига 41 мингдан зиёд Ўзбекистон фуқаролари ва 850 нафар тожикистонликлар ўз уйларига қайтдилар.\nРоссия-Қозоғистон чегарасининг “Маштаково” ва “Сагарчин” назорат-ўтказиш масканлари ёнида ҳам ўзбекистонликлар тўплангани кузатилмоқда, дея хабар беради Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлиги.\n“Бизнинг Москва ва Нур-Султондаги элчихоналаримиз, Қозон ва Ақтаудаги бош консулхоналаримиз вазиятни назорат остига олишган, Россия ва Қозоғистоннинг ваколатли органлари билан музокаралар олиб борилмоқда. Ташқи ишлар вазирлиги Тезкор штаби ва Республика махсус комиссиясига юзага келган мураккаб вазият ҳақида маълумот киритилган”, — дейилади Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги хабарномасида.\nЖорий йилнинг 1 июнь кунидан бошлаб Россиянинг турли шаҳарларидан Ўзбекистонга 25 та чартер рейслари ташкил этилди, шу ҳафтанинг охиригача Новосибирск, Қозон, Екатеринбург, Москва, Ростов-Донга навбатдаги рейслар кутилмоқда. Тожикистон элчихонаси Россиядан олиб чиқувчи рейсларга йўловчиларни рўйхатга олишни тўхтатиб қўйди. Бунинг сабаби – ватанига қайтмоқчи бўлаётган одамларнинг сони режалаштирилган чартер рейсларидаги ўринлардан анча кўп бўлган ва шу сабаб қўшимча 10 рейсни ташкил этиш режалаштирилмоқда.\nЎзбекистонлик ва тожикистонлик мигрантлар ўртасида жанжал бўлиб ўтган\nТранспорт вазирлиги халқаро авиапарвозларнинг бошланиши вақтини айтишдан бош тортди\nСамарада ўзбекистонликни калтаклаган полициячиларга жиноят иш қўзғатилди\nUzbekistan Airways 1 сентябрдан Россия билан мунтазам равишда авиапарвозларни амалга ошира бошлайди\nТашқи меҳнат миграцияси агентлигига янги раҳбар тайинланди\nҚодиров хориждаги ўзбекистонликларни ватанга қайтаришни тўхтатиш кераклигини айтди\nДипломатлар ўзбекистонликларни Қозоғистоннинг шимоли-ғарбий чегарасини ишғол қилмасликни сўрадилар\nЎзбекистонликларни хориждан қайтарадиган чартер рейсларининг жадвали эълон қилинди\nЎзбекистон меҳнат мигрантларига ҳужжатларни расмийлаштириш учун микрокредитлар ажратади. Улар кимга керак?\nПахта ўрнига – сannabis


Ҳайвонлар қурган 13 та уй - XABARDOR.UZ\nҲайвонлар қурган 13 та уй\nҲайвонот олами 11-04-2015\nУйни қуриш фақат одамларгагина хос эмас. Ҳайвонлар ҳам ўзларига болаларини ўстириш учун ишончли бошпана ва уялар қура олишади. Бу қурувчилар ҳеч қандай кўтаргичларсиз, цемент ва темирсиз инсонни чинакамига ҳайратга соладиган қурилишлар қилишади.\nБу ҳайвонларда қандайдир архитекторлик инстинкти борлигига ишончимиз комил. Сиз ҳам кўриб, ўзингиз баҳо беринг.\nТўқувчи-байялар Ҳиндистон, Бирма ва Шри-Ланкада яшашади. Улар осма уяларини йиртқич ҳайвонлар хавфидан сақлаб сув ҳавзалари устида дарахтларга тўқишади.\nШалашник (капачилар) Австралия, Янги Гвинея ва унга туташ оролларда истиқомат қилади. Қушнинг нари мода билан жуфтлашиш учун кичич бир капача ясайди. Қушлар салтанатининг бетакрор дизайнери уясини мевалар, гуллар, қурт-қумурстқалар ва шунга ўхшаш ёрқин элементлар билан безайди. Қанчалик ғалати туюлмасин, урғочи қушлар бу уядан болаларини катта қилишда фойдаланмайди.\nҒайриоддий тўқувчилар тўдаси\nҒайриоддий тўқувчилар тўдасини Жанубий Африка, Намибия ва Ботсвана ҳудудида учратиш мумкин. Улар қушларнинг бир неча юзлаб авлодлари яшаш имкони бўлган йирик уялар қўйишади. Уя иссиқликни яхши ушлаб, қушларни тунгги совуқлардан асрайди.\nКомпасли термитлар ўзлари учун ўткир учли понасимон кўтармалар ясашади. Бу уянинг шимолдан жанубга томон йўналган ўқи уни қуёшнинг куйдирувчи нурларидан асрайди. Уянинг ички қурилиш тизими ниҳоятда мураккаб бўлганлиги учун ҳам уларни ҳеч шубҳасиз ҳашаротларнинг архитектура санъат шедеври деб атай оламиз.\nУлар асосан Шимолий ва Жанубий Америкада ва Европанинг жанубий қисмида кўпроқ учрайди. Асаларилар уларнинг мумидан ясалган уяларда тўда-тўда бўлиб яшайди. Асалари уяси ячейкалардан иборат бўлиб, уларда асаларилар захира емишларини сақлашади ва ёш ариларни ўстиришади.\nУ Бразилия, Боливия, Парагвай, Уругвай ва Аргентинада истиқомат қилишади. Сариқ печкачи инини лой ва балчиқдан ясашади. Ин уни йиртқичлардан ҳимоя қилади ва умуман олганда бу жой сариқ печкачи учун энг хавфсиз жой ҳисобланади.\nУни исталган минтақада учратиш мумкин. Кўпчилик арилар ин қуришни ёқтиришмай, ёлғиз яшаш ёки паразит ҳаёт кечиришни афзал кўришади. Бироқ жамоа бўлиб яшовчи арилар ўсимликлар этидан, сўлак, сақич ва бошқа моллардан қоғозга ўхшаш уя қуришади. Уя ичида бўлса юзлаб мумкатаклар бўлади.\nУшбу ўтроқ қушлар Кариб денгизи соҳилида – жануби-шарқий Мексикадан токи Панама марказларидаги текисликларда яшашади. Сальвадор ва Жанубий Гватемалада бу қушларни учратмайсиз. Улар уяларини нозик новдалар ва кўкларда қуришади. Оропендола-Монтецумалар одатда ягона етакчи нарига эга бўлган 30 та қушладан иборат тўда бўлиб яшашади.\nҚалдирғочлар Европа, Шимолий Африка ва Осиёнинг мўътадил кенгликларида кўп тарқалган. Баъзи қалдирғочлар орада енгил таъмир қилиб бир уянинг ўзига йиллаб яшашади. Уя сўлак, лой ва ўтларга ўхшаш турли хил материаллардан қурилади. Баъзи қалдирғочларнинг уялари ейишли бўлиб, улар деликатес деб топилган.\nУ Антарктидадан бошқа барча минтақаларда кенг тарқалган. Ручейник ўзига уя қуриш вақти келганда, у ўзига деярли ҳамма нарсани ёпиштириб олади. Қум, чиғаноқ, шағал ва майда тошларнинг барчаси унинг териси билан бирлашиб, гўзал кўринишдаги хавфсиз пиллага айланади қолади.


Шарҳ: «Саҳв» сўзи луғатда «унитиш» маъносидадир.\nНамозда маълум бир амалларни унитилса, ундан ҳосил бўлган нуқсонни саҳв саждаси қилиш ила тўғрилаб олиш имкони бор. Бу ҳам Ислом дини, енгиллик дини эканлиги, Аллоҳ таоло мусулмонларга меҳрибон эканлигининг ёрқин далилидир. Намозда хато қилган одам уни яна қайтариб ўқимасдан ёки бошқа бирор жавобгарликка қолмасдан, икки марта ортиқча сажда қилиб қўйиш билан ҳамма иш тўғри бўлиб кетаверади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бирортангиз туриб намоз ўқий бошласа, албатта, шайтон келиб уни адаштира бошлайди, ҳаттоки, у қанча намоз ўқиганини билмай қолади. Бирингиз қачон шундоқ ҳолни топса, ўтирган ҳолида икки марта сажда қилсин», дедилар». Бешовлари ривоят қилган.\nАбу Довуд: «Саломдан олдин»ни зиёда қилган.\n1. Намоз ўқиётган одамни, албатта, шайтон адаштиришга уриниши.\n2. Шайтоннинг адаштиришига учраган одам неча ракъат намоз ўқиганини билмай қолиши.\n3. Қанча ракъат ўқиганини билмай қолган одам, намоздан туришидан олдин саҳв саждаси қилиши кераклиги.\n4. Саҳв саждаси икки саждадан иборатлиги.\n5. Саҳв саждаси саломдан олдин бўлиши.\n6. Ҳанафий мазҳаби ушбу ривоятдаги «сажда қилсин», деган амр эътиборидан саҳв саждасини қилиш вожиб, деган.\nАбу Саъид ал-Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон бирингиз намозда шакка тушиб қолса, бас, қанча ўқиганини билмай қолса, уч ракъатми, тўрт ракъатми? Бас, шакни ташласин ва ўзи қаттиқ ишонган томонига бино қилиб ўқисин. Сўнгра салом беришидан олдин икки марта сажда қилсин. Агар беш ракъат қилган бўлса, ўша икки сажда унинг намозини жуфтга айлантиради. Агар тўрт ракъатни тамом қилиш учун ўқиган бўлса, у икки сажда шайтоннинг бурнини ерга ишқаган бўлади», дедилар». Муслим, Абу Довуд ва Аҳмад ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисда уч ракъат ўқидими, тўрт ракъат ўқидими билмай шакка тушиб қолган одам нима қилиши кераклигини баён қилинмоқда:\n1. Шакни ташлайди. Умуман хаёлидан чиқаради.\n2. Уч ёки тўртни танлайди, бир тарафини маҳкам ушлайди.\n3. Сўнгра ўша қаттиқ ишонганига биноан намозини давом этдиради. Уч ракъатни ушлаган бўлса, яна бир ракъат ўқийди. Тўрт ракъатни ушлаган бўлса, ўша ракъатни давом этдириб, намозини тамомлайверади.\n4. Кейин салом беришдан олдин икки саждаи саҳвни қилади.\n5. Агар у уч ракъатни ушлаб, аслида тўрти тўғри бўлиб, қўшимча бир ракъат ила намози беш ракъат бўлиб қолса, қилган икки саждаи саҳви намозини олти ракъат – жуфт ракъат қилади.\n6. Агар тўрт ракъатни ушласаю, аслида уч ракъат бўлиб, намози бир ракъатга камиб қолган бўлса, саждаи саҳви намозини тўлиқ қилади ва уни савобсиз қолдиришга уринган Шайтоннинг бурни ерга ишқалади.\nУшбу ҳадиси шарифда саҳв саждаси қанчалар ҳикматга эканлиги баён қилинмоқда.\nАбдурраҳмон ибн Авф розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон бирингиз намозида унитиб қолиб бир ракъат ўқидими, икки ракъат ўқидими била олмай қолса, бир ракъат ўқидим, деб олсин. Агар икки ракъат ўқидими, уч ракъат ўқидими била олмай қолса, икки ракъат ўқидим, деб олсин. Агар уч ракъат ўқидими, тўрт ракъат ўқидими била олмай қолса, уч ракъат ўқидим, деб олсин ва салом беришидан олдин иккита саҳв саждаси қилсин», дедилар. Аҳмад ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало ҳадиси шарифнинг ровийcи Абдурраҳмон ибн Авф розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nАбдурраҳмон ибн Авф Зуҳарий ал-Қураший, кунялари Абу Муҳаммад.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Арқам ибн Абу Арқам ҳовлисига киришларидан олдин, Абу Бакр розияллоҳу анҳу воситаларида саккизинчи бўлиб Исломга кирган, Ҳабашистон ва Мадинага ҳижрат қилган, жаннатга киришга башорат берилган ўнта саҳобийларнинг бири.\nУмар ибн Хаттоб халифалик даврларида олтита шўро асҳобларини бири, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларида, рози бўлган саҳобалардан, Бадр, Уҳуд, Хандақ, Ризвон байъати ва бундан ташқари ҳамма ғазотларда иштирок этган, Уҳуд кунида 21 жойидан жароҳатланган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам воситаларида Саъд ибн Абу Робиъ билан Исломий биродар бўлган, савдогар, бадавлат, саҳий саҳобалардан эдилар.\nБу зот кўп мол соҳиби эдилар. Бир кунни ўзида ўттизта қул озод қилганликлари ва бир карвонни Аллоҳ йўлида эҳсон қилганликлари тўғрисида китобларда ёзилади.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Абдурраҳмон ибн Авф осмонда ҳам ерда ҳам аминлардандир»деб марҳамат қилганлар.\nБу зот ҳаммаси бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан 65та ҳадис ривоят қилганлар. Бу зотдан эса, Ибн Аббос, Ибн Умар, Жобир, Анас ибн Молик, Жубайр ибн Мутъим, ўғиллари Иброҳим ва Хумайд, Абу Салама, Мусъаб ибн Умайр ва тобеинлардан ҳам бир нечалари ривоят қилишган.\nАбдурраҳмон ибн Авф ҳижратнинг 32-йили Мадинада вафот этдилар ва «Бақийъ»га дафн қилиндилар.\nУшбу ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам намозда ракъатларнинг сонини унитиб қўйишнинг уч тури ва ул ҳолатларда нималар қилиш кераклиги баён қилинмоқда.\nКўриниб турибдики, неча ракъат ўқигани ҳақида шакка тушиб иккиланиб қолган одам оз томонини олмоғи яхши, шуниси эҳтиёт маъносида маъқул. Сўнгра саҳв саждасини қилиш билан камчилик тўғриланиб кетаверади.\nЎтган ҳадислар ва ушбу ҳадисни далил қилиб Шофеъий мазҳаби саҳв саждаси саломдан олдин бўлади, дейди.\nАбдуллоҳ ибн Буҳайна розияллоҳу анҳудан ривоят: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Пешинни ўқиётиб икки ракъатни ўқигандан кейин ўтирмай туриб кетдилар. Намозни тамомлаганларида икки марта сажда қилдилар. Ундан кейин салом бердилар. У икки саждани у зот билан одамлар ҳам қилдилар. Бу унитган ўтириш ўрнига эди». Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало ҳадиси шарифнинг ровийcи Абдуллоҳ ибн Буҳайна розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nАбдуллоҳ ибн Молик ибн Буҳайна, кунялари Абу Муҳаммад, оналари Буҳайна бинти Ҳорис ибн Мутталиб, оталари Молик ибн Ҳишом Аздуманда қабиласидан. Бу кишини оталари ва оналарига нисбатан берилиб мана шундоқ, деб исмланди. Бу зот умр бўйи рўза тутар эдилар ва фозил кишилардан эдилар. Ва яна Мутталиб Абдуманоф қабиласининг бошлиқларидан эдилар.\nБу киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суҳбатларида бўлдилар ва бир нечта ҳадислар ривоят қилдилар. Мадинадан 30 мил узоқликда бўлган «Батну рийм» деган жойда истиқомат қилдилар.\nУшбу ривоятда икки ракъатдан кейин биринчи қаъдага ўтирмаслик, ташаҳҳудни ўқимаслик ҳам саҳв саждаси сабабларидан эканлиги кўриниб турибди.\nШунингдек, имом саҳв саждаси қилса қавм ҳам қилиши зарурлиги билинмоқда.\nМуғийра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон имом икки ракъатдан кейин туриб кетса, агар ғоз туриб олишдан олдин эслаб қолса, ўтирсин, агар ғоз туриб олган бўлса, ўтирмасин, икки марта саҳв саждаси қилиб олади», дедилар». Абу Довуд, Аҳмад ва Байҳақийлар ривоят қилишган.\nШарҳ: Ким икки ракъатдан кейин биринчи ташаҳҳудга ўтирмай туриб кетса, ёки тик турганлик ҳолига яқинлашиб қолса, намозини давом этдириб, охирида икки саҳв саждасини қилиб олиши билан намози тугал бўлади. Агар энди ҳаракат қилаётганда ёки тик тургандан кўра, ўтирган ҳолга яқин бўлган ҳолатда эслаб ўтириб олса, ҳеч нарса бўлмайди, намозини давом этдираверади.\nЗиёд ибн Илоқа розияллоҳу анҳудан ривоят: «Муғийра бизга намозга ўтди. Икки ракъат ўқигандан кейин, ўтирмай туриб кетди. Бас, орқасида турганлар тасбиҳ айтдилар. У эса уларга, туринглар, деб ишора қилди. Намоздан фориғ бўлганида, салом берди ва икки саҳв саждасини қилди ва:\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундоқ қилганлар», деди». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало ҳадиси шарифнинг ровийcи Зайд ибн Илоқа розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nЗайд ибн Илоқа ибн Молик ас-Саълабий, кунялари Абу Молик Куфий, ҳижратнинг 36-йилида таваллуд топдилар.\nҲадис илмида ишончли бўлиб, ҳадис олимлари бу зот ривоят қилган ҳадисларни, саҳиҳ деб тан олишган. Бу зот тобеинлардан бўлиб, ҳадисларни амакиларидан, Усома ибн Шарик, Жарир ибн Абдуллоҳ, Муғийра ибн Самуралардан ривоят қилдилар. Бу кишидан Суфён, Аъмаш, Симок ибн Ҳарб, Шайбонийлар ривоят қилишади.\nЗайд ибн Илоқа ҳижратнинг 135-йили вафот этдилар.\nИмом адашиб намозда хато қилса унга эслатиш учун ортида иқтидо қилиб турган қавмлар «Субҳаналлоҳ!» деб тасбиҳ айтиб огоҳлантирадилар. Ана шунда имом ўз хатосини тўғрилаб олади. Муғийра ибн Шўъба розияллоҳу анҳу қавм тасбиҳ айтган пайтда ғоз туриб қайта ўтирса бўлмайдиган ҳолга етиб бўлганлари учун ўтирмадилар. Қавм эса, у кишини ўтиришларини кутиб, ўтириб қолдилар. Шунда Муғийра розияллоҳу анҳу уларга, туринглар, деб ишора қилдилар. Намозни давом этдириб салом бердилар ва кейин саҳв саждасини қилдилар.\n1. Имом адашса қавм тасбиҳ айтиб уни огоҳлантириши.\n2. Тик туриб олгандан кейин биринчи ташаҳҳудга қайтиб ўтириш мумкин эмаслиги.\n3. Имом қавмга, туринглар, деб ишора қилиши мумкин.\n4. Саҳв саждасини саломдан кейин қилиниши.\n5. Имом қавм тушунмай қолган нарсани уларга баён қилиб бериши зарурлиги.\n6. Муғийра розияллоҳу анҳунинг қилган ишлари Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қилган ишларига мос эканлиги.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга Аср намозини ўқиб бердилар. Икки ракъатдан кейин салом бердилар. Бас, Зул Ядайни туриб: «Эй, Аллоҳнинг Расули, намоз қисқардими ёки ёддан чиқардингизми?» деди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳеч бири ҳам бўлгани йўқ» дедилар.\n«Батаҳқиқ, ўшанинг баъзиси бўлди, эй, Аллоҳнинг Расули», деди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга юзланиб: «Зул Ядайни рост айтаяптими?» дедилар.\n«Ҳа! Эй, Аллоҳнинг Расули», дейишди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намознинг қолганини тамом қилдилар. Сўнгра, саломдан кейин ўтирган ҳолларида икки марта сажда қилдилар». Бешовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: «Зул Ядайни» ал-Ҳирбоқ исмли икки қўли узун, саҳобий, зотан «Зул Ядайни»нинг луғавий маъноси ҳам, икки қўлли, деганидир. У киши, гапга журъатлиликлари билан ҳам машҳур бўлганлар. Ушбу ҳадисда ҳам, ҳамма ҳайрон бўлиб, бир нарса дея олмай турганида айнан шу киши Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга гапиришга журъат этганлар.\nҲанафий мазҳабида ушбу ҳадисни саждаи саҳвни саломдан кейин қилишликка энг асосий ҳужжат қилиб олинган. Чунки, бу жуда ҳам машҳур ҳодиса. Уни жамоатда намоз ўқиган кишилар ҳаммалари кўрганлар, ривоят қилганлар ва ҳаммага бир зумда тарқаган. Бошқа ҳодисалар эса, кўпинча бир киши иштироки ёки ривояти ила бўлган.\nУламолар яна ушбу ҳадисдан намозни тамом бўлди, деб гумон қилиб салом бериб туриб кетсаю, кейин тамом бўлмагани маълум бўлса, келган жойидан ўқиб кетилади, деган ҳукмни олганлар.\nҲанафий мазҳабида эса, Зайд ибн Арқам розияллоҳу анҳунинг, намозда гап бўлмаслиги тўғрисидаги ҳадисини далил қилиб, агар гап аралашса, намоз ботил бўлади, уни янгитдан ўқиш керак, дейдилар.\nУшбу ҳадисидан бошқа фойдалар ҳам олинади:\n1. Имом ким бўлишидан қатъий назар, ундан унитиш содир бўлганда эслатиш кераклиги.\nБаъзи бир амалдорлар намозда саҳвга йўл қўйса, унинг амалидан қўрқиб эслатмаган қавмлар бўлган. Бу нотўғридир. Ким бўлишидан қатъий назар ҳамма Аллоҳнинг олдида тенг, ҳамма У зотнинг қули намозда хато қилса тузатиши керак.\n2. Имом ўз хатосини эслатган одамдан аччиқланмаслиги кераклиги.\n3. Огоҳлантирувчининг гапи тўғри ёки тўғри эмаслиги ҳақида қавмдан сўраш мумкинлиги.\nИмрон ибн Ҳусойн розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Аср намозида уч ракъатдан кейин салом бердилар. Сўнгра туриб, ҳужрага кирдилар. Бас, қўли узун одам туриб: «Намоз қисқа қилиндими, эй, Аллоҳнинг Расули?» деди. Сўнг у зот аччиқланган ҳолда чиқиб, тарк қилган ракъатларни ўқидилар, сўнгра салом бердилар. Кейин икки саҳв саждасини қилдилар. Кейин яна салом бердилар». Муслим, Абу Довуд ва Аҳмад ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳодиса аввалги ҳадисдагидан бошқа ҳодиса. Аммо, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга саҳв бўлганини эслатишга журъат этган одам, бир киши, Зул Ядайни розияллоҳу анҳу.\nУшбу ривоятда саждаи саҳвдан олдин ҳам, кейин ҳам салом бериш зикр қилинмоқда. Бизда айнан шу ривоятга амал қилинади. Яъни, унитиш содир бўлганда намоз охирида салом бериб туриб кейин, саждаи саҳв қилинади, ундан кейин яна салом берилади.\nИмом саҳв қилса, саждаи саҳвдан олдинги саломни бир томонга қилади, холос. Шунда намозга кейин келиб қўшилган одам ҳам саждаи саҳв бўлишини англаб олади. Икки томонга салом берса, намозга кейин қўшилган одам намозни давом этдириш учун ўрнидан туриб кетиш ҳоллари бўлади.\nАбдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Пешинни беш ракъат ўқидилир. Бас, у зотга:\n«Беш ракъат ўқидингиз», деди. У зот салом берганларидан кейин икки саҳв саждасини қилдилар».\n«Мен ҳам сизларга ўхшаган башарман. Сизлар эслагандек, эслайман ва сизлар унутгандек, унутаман», дедилар ва сўнгра икки саҳв саждасини қилдилар». Бешовлари ривоят қилишган.\n1. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан унитишлик ила Пешинни беш ракъат ўқиш содир бўлгани.\n2. Саҳобаи киромларнинг юксак одоблари. Намозда адашдингиз демасдан, намозда зиёда бўлдими? дейишлари.\n4. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламниг бошқаларга ўхшаш башарликлари.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан намоз ўқидик. У зот зиёда ёки камликка йўл қўйдилар. Иброҳим: Аллоҳга қасамки, бу фақат мен томонимдан келган, деди. Бас, биз: «Эй, Аллоҳнинг Расули, намозда бирор янгилик бўлдими?» дедик. У зот: «Йўқ!» дедилар. Биз у кишига қилган нарсаларини айтдик. Бас, У зот: «Қачон одам зиёда ва нуқсон қилса, икки марта сажда қилсин», дедилар ва сўнгра икки марта сажда қилдилар». Муслим ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Ривоятдаги «Иброҳим, Аллоҳга қасамки, бу фақат мен томонимдан келган», деди» жумласи бир оз шарҳга муқтождир.\nИброҳимдан мурод ушбу ҳадиси шарифни Алқамадан ривоят қилган ровий Иброҳим ибн Сувайддир.\nЎша Иброҳим ибн Сувайд, зиёда ёки камчиликка йўл қўйдилар, деб ноаниқликка йўл қўйилишига мен айбдорман, деб эътироф қилмоқдалар. Демак, у киши Алқама розияллоҳу анҳудан эшитган нарсаларининг шу жойида шакка йўл қўйганлар. Шу билан бирга бу камчиликни айтмасдан ривоят қилишни ўзларига эп кўрмаганлар.\nДемак, намозда зиёдага йўл қўйилса ҳам, камчиликка йўл қўйилса ҳам саждаи саҳв қилиш керак бўлади. Фақат ўша амал намознинг фарз амали бўлмаслиги керак. Агар фарз амалда адашиш содир бўлса, намоз бошқа ўқилади.\nИмрон ибн Ҳусойн розияллоҳу анҳудан ривоят: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уларга намоз ўқиб, саҳвга йўл қўйдилар. Бас, икки марта саждаи саҳв қилдилар. Кейин ташаҳҳуд ўқиб, сўнг салом бердилар». «Сунан» эгалари ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисдаги янгилик саждаи саҳвдан кейин ташаҳҳуд ўқишликдир. Бунга амал қиладиганлар бор.\nЎрганиб ўтган ҳадислардан саҳв саждаси турли вақтда, гоҳида саломдан олдин гоҳида саломдан кейин гоҳида икки саломнинг орасида қилинганини билдик. Бошқа шунга ўхшаш нарсалардаги каби, бу масалада ҳам динимиз турлилик орқали кенглик ва осонликни олган. Фиқҳий мазҳабларининг ушбу кенгликдан тўлалигича фойдаланганликларини гувоҳи бўламиз.\nШофеъий мазҳаби саҳв саждаси саломдан олдин қилинади, деган.\nҲанафий мазҳаби эса, саҳв саждаси саломдан кейин қилинади, деган.\nМоликий мазҳаби эса, зиёда учун бўлган саҳв саждаси саломдан кейин, қолгани саломдан олдин бўлади, деган.\nҲанбалий мазҳаби эса, саҳв шак ёки тарк қилиш учун бўлса, саломдан олдин саждаи саҳв қилади, зиёда учун бўлса, саломдан кейин қилади, деган.\nБу хилма-хиллик қайсиниси афзал? деган саволга жавоб излаш учун бўлган, холос. Аслда эса, ҳеч қандай хилоф йўқ. Ҳаммалари саҳв саждаси қилиш зарурлигини таъкидлайдилар. Саждаи саҳвни саломдан один қилса ҳам бўлади, кейин қилса ҳам бўлади, дейдилар. Фақат, қайсиниси афзал? деган саволга жавоб беришда ҳар ким ўз далили ва фалсафасига қараб турли фикр айтадилар. Бу эса, яхшиликдан бошқа нарса эмас. Бошқа масалаларда ҳам асосан шу ҳолни мулоҳаза қилинади.\nСаждаи саҳв ҳақидаги барча далил ва ҳужжатларни атрофлича ўрганиб чиққан ҳанафий уламолар бу масалани намозхонларга осонлаштириш учун ҳаракат қилиб қуйидаги хулосавий ҳукмларни ўз китобларида ёзиб қолдирганлар.\n«Саҳиҳ киши учун лозим бўлганда саждаи саҳв қилмоқ вожибдир. Лозим бўлганда саждаи саҳвни қилмаган намозхон гуноҳкор бўлади. Аммо намози ботил бўлмайди.\nСаждаи саҳв имомга ҳам, ёлғиз намозхонга ҳам вожиб бўлади. Аммо муқтадий ўз намозида саҳвга йўл қўйса, унга саждаи саҳв вожиб бўлмайди. Чунки у ўзича саждаи саҳв қилса имомига хилоф қилган бўлади.\nАгар имом саҳвга йўл қўйса, муқтадий ҳам, иқтидони қачон бошлаганидан қатъий назар, унга қўшилиб саждаи саҳв қилади. Агар имом саждаи саҳвни қилмаса, у муқтадийдан соқит бўлади.\nСаждаи саҳвнинг вожиблиги вақтнинг намоз учун солиҳ бўлишига боғлиқдир. Агар Бомдод намозининг саломини бергандан сўнг қуёш чиқиб қолса, Аср намозидан сўнг ботиб қолса, саждаи саҳв қилинмайди.\nАгар саждаи саҳв қилишдан олдин намозни улаб кетишга монеъ бўладиган амал қилса; гапирса, кулса, қасддан таҳоратини кетказса, масжиддан чиқса, юзини қибладан ўгирса саждаи саҳв соқит бўлади.\nБаъзи уламолар, жамоати катта бўлгани ва одамларни мушавваш қилмаслик учун жума ва ийд намозларида саждаи саҳвни тарк қилмоқ маъқулдир, деганлар.\nСаждаи саҳвга сабаб бўладиган нарсалар;\nБир нарсани қасддан ёки унутиб тарк қилса ёки бир нарсани эсдан чиқиб зиёда қилса ёхуд бир нарсанинг жойини унутиб ўзгартса саждаи саҳв қилади. Булар эса қуйидаги ҳолатларда бўлади;\n1. Қасддан қилинган хатода уч нарсада саҳв саждаси қилади; биринчи қаъдани тарк қилганда, биринчи ракъат саждасидан бирортасини намознинг охирига қолдирганда ва қасддан тафаккур қилиб туриб бир рукн миқдорича вақтни ўтказиб юборганда.\n2. Намознинг вожибларидан бирини унутиб тарк қилганда, олдин кейин қилиб қўйганда ва зиёда ёки нуқсон қилиб қўйганда саҳв саждаси қилади. У ўн бир вожибдир.\nБиринчиси; фарзнинг биринчи икки ракъатида Фотиҳани ёки унинг кўп қисмини қироатини тарк қилиш.\nИккинчиси; фарзнинг биринчи икки ракъатида Фотиҳадан сўнг сура ўқишни ёки уч қисқа, бир узун оят ўқишни тарк қилиш.\nУчинчиси; жаҳрий ёки сиррий қироат қилиш қоидасига хилоф қилиш; пешин ва аср намозларида овоз чиқариб, бошқа намозларда овоз чиқармай қироат қилиш. Албатта, имом учун.\nТўртинчиси; уч ёки тўрт ракъатли намозда биринчи қаъдани қилмаслик.\nБешинчиси: охирги қаъдада ташаҳҳудни тарк қилиш.\nОлтинчиси; бир ракъатда такрорланадиган амалда тартибга риоя қилмаслик. Бунда саждани бир марта қилиб иккинчисини унутиш ҳақида сўз кетмоқда. Ўшани намоз охирида қилиб, кейин саҳв саждаси қилинади.\nЕттинчиси; рукуъ ва сужуддаги вожиб хотиржамликни унутиб тарк қилиш. Баъзи уламолар наздида.\nСаккизинчи; фарзда қироат жойини ўзгартириш. Зам сурасни олдин, Фотиҳани кейин, тўрт ракъатли намознинг охирги икки ракъатида Фотиҳадан бошқа сура ўқиш ёки иккинчи ва учинчисида ўқиш каби.\nТўққизинчиси; Витрнинг қунут дуосини тарк қилиш. Ким дои қунутни ўқимай рукуъга кетган бўлса, саҳв саждаси қилади.\nЎнинчиси; қунутнинг такбирини тарк қилиш.\nЎн биринчиси; икки ийд намозининг барча такбирларини ёки баъзи такбирларини ёхуд иккинчи ракъат рукуъи такбирини тарк қилган киши саждаи саҳв қилади.\n3. Намознинг жинсидан бўлмаган ва намоздан бўлмаган амални зиёда қилса, саждаи саҳв қилади. Мисол учун икки марта рукуъ қилса.\nУнутган нарсасига қайтиш.\nБиров биринчи қаъдани эсдан чиқариб туриб кетаётгандан эслаб қолди. Агар унинг ҳолати ўтришга яқин бўлса, қайтиб ўтиради ва ташаҳҳуд ўқиб салом беради. Агар ҳоли туришга яқин бўлса, қайтмайди. Намозни давом этдириб охирида саждаи саҳв қилади.\nБиров охирги қаъдани унитиб, бешинчи ракъатга туриб кетса, бешинчининг саждасини қилмаган бўлса, қайтиб ўтиради ва саждаи саҳв қилади. Агар бешинчининг саждасини қилган бўлса, фарзи бузилиб, намози нафлга айланади. Чунки у тарки фарз қилди. У олтинчи ракъатни ҳам қўшиб қўяди. Агар тўрт ракъатдан сўнг ташаҳҳуд миқдорича ўтириб, уни биринчи қаъда деб ўйлаб туриб кетган бўлса, бешинчининг саждасини қилмаган бўлса, қайтиб ўтиради ва салом беради. Агар бешинчининг саждасини қилган бўлса, бир ракъат қўшиб қўяди. Унинг намози тўғри бўлади. Чунки у қаъдаи охирни ўз ўрнида қилган. Ортиқча икки ракъат унинг учун нафл бўлади.\nНамозда шак қилиш.\nНамозда неча ракъат ўқиганини билмай шак қилиб қолди. Учми, тўртми билмайди. Агар бу унинг умридаги биринчи унутиши бўлса, намозни янгитдан бошлайди.\nАгар унутиши кўп бўлса, ғолиб гумонга бино қилади. Агар ғолиб гумони бўлмаса, озини олади.


Қандай қилиб ўз хоҳишига кўра ишдан бўшаш мумкин | NORMA.UZ\nҚандай қилиб ўз хоҳишига кўра ишдан бўшаш мумкин\nИш берувчи ишдан бўшаш ҳақида ариза ёзган ходимга меҳнат дафтарчасини бермай, уни ушлаб қолишга уринади. Унинг бундай хатти-ҳаракат қилиши тўғрими? Ушбу материалда меҳнат ҳуқуқи соҳаси эксперти Абдусалом Рисқуллаев бу саволга жавоб беради. Мутахассисга бошқа саволларингиз бўлса, Normа профессионал ривожланиш марказида 26 октябрда ўтказиладиган семинарда уларга жавоб олишингиз мумкин.\n– Иш берувчи ўз хоҳишига кўра ишдан бўшаш ҳақида ариза ёзган ходимни меҳнат дафтарчасини бермаслик орқали ушлаб қолишга уриниши ҳоллари, афсуски, бугунги кунда кўп учрайди. Иш берувчининг бундай хатти-ҳаракатлари ҳуқуққа зид, – дея таъкидлади Абдусалом Рисқуллаев вазиятни кўриб чиқиб.\nМеҳнат кодексининг 99-моддасига мувофиқ, ходим номуайян муддатга тузилган меҳнат шартномасини ҳам, муддати тугагунга қадар муддатли меҳнат шартномасини ҳам бекор қилишга ҳақлидир. Бунинг учун икки ҳафта олдин иш берувчини ёзма равишда огоҳлантиришнинг ўзи кифоя. Огоҳлантириш муддати тугагандан сўнг ходим ишни тўхтатишга ҳақли, иш берувчи эса, ходимга меҳнат дафтарчасини бериши ва у билан ҳисоб-китоб қилиши шарт.\nШуни назарда тутиш лозимки, меҳнат шартномасини ходимнинг ташаббуси билан бекор қилиш ҳақидаги ариза у ўз ишини давом эттиришининг имкони йўқлиги (ўқув юртига қабул қилинганлиги, пенсияга чиққанлиги, сайлаб қўйиладиган лавозимга сайланганлиги ва бошқа ҳоллар) билан боғлиқ бўлса, иш берувчи меҳнат шартномасини ходим илтимос қилган муддатда бекор қилиши керак.\nМуддатли меҳнат шартномаси ходимнинг ташаббуси билан муддатидан олдин бекор қилинганда ходимнинг неустойка тўлаши белгилаб қўйилиши мумкин. Уни тўлаш тартиби Меҳнат кодексининг 104-моддасида белгиланган. Агар меҳнат шартномасида неустойканинг миқдори белгилаб қўйилмаган бўлса, тарафлар уни тўлашдан озод этиладилар. Неустойканинг миқдори иш берувчи томонидан ходимнинг манфаатларини кўзлаб қилинган харажатларга, ходим ишлаган давр ва бошқа ҳолатларга боғлиқ тарзда тафовут қилиши мумкин. Унинг миқдори иш берувчи тўлайдиган неустойка миқдоридан ошиб кетиши мумкин эмас. Неустойка тўлашдан бош тортилган тақдирда уни ундириш суд тартибида амалга оширилади.\n«Меҳнат қонунчилиги: қўллаш амалиёти, кўп учрайдиган хатолар, иш берувчининг жавобгарлиги» семинарига ҳавола орқали ўтиб ёзилиш мумкин.


Матбуот жамиятни жипслаштирувчи омил бўлиши керак, фитна воситаси эмас\n18/11/2019 14:03 375\nФитна қотилликдан ёмон. Жаноби Пайғамбаримиз (с.а.в.) фитнани ана шундай таърифлаганлар. Гўзал пойтахтимиз Тошкентда элимиз ва юртимизнинг фахри бўлажак Ислом цивилизацияси маркази барпо этилмоқда. Бутун халқимиз хайрихоҳлик ва энтикиш билан ушбу олийжаноб, эзгу мақсадларда бунёд этилаётган бинонинг қурилиш жараёнини кузатиб турибди. Худо хоҳласа яқин орада юртдошларимиз ва меҳмонларимиз юртбошимиз ташаббуслари билан рўёбга чиққан яна бир беқиёс маконга ташриф буюрадилар.\nАфсуски, Минг бир кеча ҳикояларида айтилганидек нафақат ўзгаларни, балки ўзини ҳам кўраолмайдиган ҳасадгўйлар ўз ичимиздан ҳам чиқиб туради.\nБугун nuz.uz сайтида Т.Раҳматуллаев муллифлигида "Зачем культурный Ташкент разоряет Самарканд?" мақоласини ўқиб ҳам таажжуб, ҳам чуқур изтиробга тушдим. Эмишки, Тошкентдаги Ислом цивилизацияси маркази Самарқанд музейининг экспонатлари ҳисобига очилар эмиш? Мақола муаллифига олдин фактларни текширишни, Ислом цивилизацияси марказига мурожаат қилишни, кейин кўнгли тўлмаса, шундай лойиҳани беобрў қиладиган мақолага қўл уришни маслаҳат берган бўлардим.\nУмуман, сўз эркинлигини, фикр эркинлигини бошбошдоқлик (анархия) деб қабул қилиш ва шунга мос равишда хатти-ҳаракат қилиш ярамайди. Айрим блоггерларимиз, ҳатто журналистларимиз арзон "шов-шув" (сенсация) ортидан қувиб фитнага сабабчи бўлиб қоляптилар. Матбуот жамиятни жипслаштирувчи омил бўлиши керак, фитна воситаси эмас.


Она тилимиз – жону дилимиздир\nБу йил илк маротаба юртимизда 21 октябрь санаси Ўзбек тили байрами куни сифатида кенг нишонланади. Ҳозирда жойларда ушбу байрамга бағишлаб турли тадбирлар ташкиллаштирилмоқда. Хусусан, оммавий ахборот воситаларида, ижтимоий тармоқларда вазирлик, идора ва муассасалар раҳбарларининг маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш, давлат тили тўғрисидаги қонун ҳужжатларига риоя этилишини таъминлаш масалалари бўйича маслаҳатчилари, тилшунос ва адабиётшунослар, журналистлар ҳамда ўзбек тили ва адабиёти фани ўқитувчиларининг она тили, яъниким давлат тилининг нуфузи ҳамда мавқеини оширишга оид бир-биридан қизиқарли ва мазмунли мақолалари, суҳбат ҳамда интервьюлари эълон қилиб борилмоқда.\nУшбу эзгу амалий саъй-ҳаракатлар жараёнида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Давлат тилини ривожлантириш департаментининг ҳиссаси катта бўлмоқда, албатта. Бугун Департаментнинг бевосита раҳбарлиги остида “Ўзбек тилининг изоҳли луғати”, “Давлат тилида иш юритиш” китобларининг янги таҳрирда чоп этилганлиги давлат тилини ривожлантиришдаги муҳим қадамлардан бўлди. Шунингдек, давлат тилининг қадр-қимматини оширишга бағишланган қатор танловлар жамиятимизда давлат тилига нисбатан эътиборни янада оширишга хизмат қилмоқда.\nАйни ислоҳотлар жараёнида Ўзбекистон фарзандиман деган ҳар бир фуқаро фаол иштирок этиши, қайси касб, қайси соҳа эгаси бўлишидан қатъи назар, давлат тили ривожига муносиб ҳисса қўшиши лозим.\nУнутмаслик керакки, давлат тилига ҳурмат, аввало, сўзларни тўғри талаффуз қилиш ва ёзишдан бошланади. Тасаввур қилинг: “вазият” сўзининг ўрнида “азият” ёки “одат” сўзининг ўрнида “офат” сўзи янглиш ёзилса, матнда қанчалик маъно ўзгаради. Эзгулик, қувонч, ёруғ истак маъноларини билдирувчи сўзлар ўрнида ғам-алам, талофат ва кулфат маънолари бўй кўрсатади. Сўзда сеҳр бор дейдилар. Шундай экан, ҳар бир сўзлаётган сўзимизга меҳрли, тилимизга эътиборли бўлишимиз зарур.\nАслида она тилига бефарқлик, уни қадрламаслик, давлат тилини эъзозлашга оид қадриятларни унутиш ҳар қандай офатдан, бахтсизликдан ҳам ёмондир. Ўзбекистон Қаҳрамони, халқ шоири, аллома устоз Абдулла Орипов “Она тилимга” шеърларида шундай ёзган эдилар:\nДарҳақиқат, устоз адабиётшунос олим, филология фанлари доктори, профессор Нурбой Жабборовнинг "Она тилим, сен борсан, шаксиз, Булбул куйин шеърга солурман..." мақоласида (18.10.2019, “uza.uz” сайти) келтирилганидек, шеърда булбул – бетакрорлик рамзи. Бошқа ҳеч кимникига ўхшамагани учун унинг каломи минг йиллар ўтса-да, ўзгармайди. Бунга эҳтиёж ҳам сезмайди. Тўти эса – тақлид тимсоли. Шу боисдан у ачинмоққа сазовор. Шу сабабдан ҳам унга нисбатан “шўрлик” эпитетини қўллайди шоир. Шоирнинг булбул куйини шеърга солаётгани сабаби – она тилининг мавжудлиги. Тилини йўқотганлар ҳам тўти билан қисматдош бўлишга маҳкум...\nАйни саккиз қатор шеърнинг ўзи она тилининг инсон, жамият тақдирида қанчалик беқиёс ўрин тутишини, истиқлол, ҳурлик, ватан, киндик қон тўкилган муқаддас тупроқ тушунчаларига эгиз эканлигини англатади.\nШунинг учун ҳам давлат тилини эъзозламоқ, унинг қадр-қимматини ўрнига қўймоқ керак. Унутмаслик керакки, она тили она ватан каби азиз ва суюкли, у ҳамиша эътибор ҳамда эҳтиромга муносиб.


Давид ГЕЕРТС, Бельгия Вакиллар палатаси депутати:\n— Мен Ўзбекистондаги сайловларда халқаро кузатувчи сифатида аввал ҳам иштирок этганман, бу йил иккинчи бор қатнашишни ният қилиб турибман. Шу ўринда айтишим -керакки, 2015 йилда бўлиб ўтган Президент сайловида овоз берувчиларга ўз конституциявий ҳуқуқларини теран англаган ҳолда, хоҳиш-иродаларини эркин ва очиқ амалга оширишлари учун кенг имконият берилгани, сайловни ўтказиш бўйича миллий қонунчиликка риоя этилгани ҳамда халқаро андозаларга амал қилингани, сайловчилар учун барча шароит яратилганига гувоҳ бўлган эдим.\nАҳолининг кенг иштироки, фуқаролик институтлари, айниқса, овоз берувчиларга ҳар томонлама кўмаклашган ва мазкур муҳим ижтимоий-сиёсий тадбирни муваффақиятли ўтказишга катта ҳисса қўшган фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг фаоллигига қойил қолдим.\nШу йил 4 декабрда бўладиган Ўзбекистон Президенти сайлови ҳам миллий сайлов қонунчилиги ва умумэътироф этилган демократик тамойил ҳамда меъёрларга тўла мувофиқ равишда ўтишига ишонаман.\nЎзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Каримов вафотидан сўнг дунёда мамлакатнинг келажакдаги тақдири билан боғлиқ ташвишли ҳол юзага келди, бироқ мамлакат раҳбарияти ва ўзбек халқи Ўзбекистонда тинчлик ва барқарорлик таъминланиши ҳамда ўз тўғри йўлидан оғишмаслигини намоён қилди.\nУмид қиламанки, сайланадиган Ўзбекистон раҳбари мамлакат аҳолисининг фаровон турмушини таъминлаш учун ижтимоий-иқтисодий ривожланишни қўллаб-қувватлаш йўлини давом эттиради. Фурсатдан фойдаланиб, сайловнинг муваффақиятли ўтишини ва мамлакатингизнинг янада гуллаб-яшнашини тилаб қоламан.\nДоминик ТИЛЬМАНС, Бельгия фахрий сенатори, “EURISY” Европа уюшмаси президенти:\n— Ўзбекистонга бир неча марта борганман, халқаро анжуманларда қатнашганман. Шу билан бирга, 2014-2015 йилларда бўлиб ўтган парламент ва Президент сайловларида кузатувчи сифатида иштирок этганман.\nЎзбекистонни яхши билганим боис мамлакат Биринчи Президенти Ислом Каримов раҳбарлигида сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ва бошқа соҳаларда кенг кўламли ислоҳотлар муваффақиятли олиб борилганлигини таъкидлашни истар эдим. Ислом Каримов буюк давлат арбоби, ўзбек халқининг муносиб раҳбари эди, деб ҳисоблайман.\nЎтган давр мобайнида мамлакатда сайлов тизими соҳасида амалга оширилган янгиланишлар сайловларни тенглик, шаффофлик муҳитида, халқаро ҳуқуқнинг асосий меъёр ва тамойилларига тўла мос ҳолда ўтказилишига мустаҳкам замин яратди.\nБиз Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси ушбу муҳим сиёсий тадбирга тайёргарлик ҳамда уни ўтказиш борасида изчил ва кенг кўламли тадбирларни амалга ошираётганига гувоҳ бўлмоқдамиз. Бўлиб ўтадиган сайловда қатнашиш учун Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича бюроси тўлақонли миссиясининг юборилгани ҳам алоҳида эътиборга молик.\nЎзбекистонга равнақ, халқининг барча эзгу мақсадлари рўёбга чиқишини ҳамда бўлиб ўтадиган сайловда муносиб етакчи сайланишини тилайман.\nХанс-Йоахим КНАУПЕ, Берлин шаҳар Халқаро иқтисодиёт академияси директори (ГФР):\n— Узоқ йиллардан буён Ўзбекистон билан ҳамкорлик қилиб келамиз. Шу боис республикада жорий йил декабрь ойида бўлиб ўтадиган Президент сайловида Германиянинг халқаро кузатувчиси сифатидаги ўз миссиямга катта масъулият билан ёндашаман.\nАйтишим керакки, 2009 йили Ўзбекистонда ўтказилган парламент сайловида халқаро кузатувчи сифатида иштирок этган эдим. Ўшанда мен Хоразм вилоятидаги бир неча сайлов участкаларида бўлиб, барча сиёсий партия ва жамоатчилик ҳаракатларининг вакиллари билан учрашиш ҳамда суҳбатлашиш имконига эга бўлгандим. Сайловнинг бориши бўйича ўз кузатишларимга таянган ҳолда, улар очиқлик ва демократия асосида ўтганига ишонч ҳосил қилгандим.\nЎзбекистон тўплаган улкан тажрибани ҳисобга олиб, шуни ишонч билан таъкидлашим мумкинки, олдинда турган мамлакат Президенти сайлови ҳам юқори ташкилотчилик кўринишида, фуқароларнинг фаол иштирокида, уларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя этилган ҳолда ўтади.\nАбдул Ҳалим бин Абд САМАД, Малайзия парламенти Сенати президентининг ўринбосари:\n— Ўзбекистон Президенти сайлови боришини мониторинг қилиш учун тўрт нафар сенатордан иборат Малайзия делегациясига раҳбар бўлиш менга катта масъулият юклайди, айни чоғда, бу — шараф. Ушбу масъулиятли миссияга тайёргарлик кўриш мақсадида Ўзбекистоннинг сайлов тизими ва Президент лавозимига қўйилган номзодларнинг дастурларини батафсил ўрганиб чиқдим. Фикримча, Ўзбекистон сайлов тизими ўзбек давлатчилиги анъаналарини ҳамда барча сайловчилар ҳуқуқлари ва манфаатларини ўзида тўла акс эттирган. Ирқи, жинси, миллати ва диний эътиқоди қандай бўлишидан қатъи назар, ҳар бир фуқаро бир овозга эга эканлиги сайлов жараёни максимал даражада демократия асосида ўтишини таъминлайди. Номзодларнинг сайловолди дастурлари хусусида гапирадиган бўлсак, улар мамлакат аҳолисининг барча ижтимоий қатламлари манфаатларини ўзида кенг акс эттирган.\nРоберт ИЛАТОВ, Кнессет депутати (Исроил):\n— Ўзбекистонда Президент сайловига тайёргарлик жараёнлари сайлов қонунчилиги ва халқаро ҳуқуқ меъёрларига тўла мувофиқ ҳолда ўтмоқда. Шу нуқтаи назардан, Марказий сайлов комиссияси профессионал иш олиб бораётганини қайд этиш зарур.\nПрезидент сайлови мониторинги кўп сонли халқаро кузатувчилар томонидан амалга оширилади. Улар учун барча шароит яратилган, кузатувчилар истакларига қараб, барча сайлов участкаларига эркин боришлари таъминланган.\nШулар асосида айтиш мумкинки, Ўзбекистонда Президент сайлови миллий ва халқаро демократик тамойиллар асосида, сайловчиларнинг юқори даражадаги иштирокида ўтади. Сайловчилар фаоллиги миллат бирдамлигини, ҳукуматга бўлган ишончни, юритилаётган сиёсат қўллаб-қувватланишини, шунингдек, мамлакатни изчил ривожлантириш йўли сақлаб қолиниши борасида халқнинг хоҳиш-иродасини яққол намоён этади.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « «The Financial Times»: Электрон ҳукумат Ўзбекистоннинг жадал тараққиётига хизмат қилади\tЎзбекистонда партиялараро рақобат ва фикрлар хилма-хиллиги БМТ диққат-марказида »


Ўзбек халқи этногенезини ўрганишда этнонимларнинг роли | Shosh.uz\nБош саҳифа » Тарих » Ўзбек халқи этногенезини ўрганишда этнонимларнинг роли\nЎзбек халқи этногенезини ўрганишда этнонимларнинг роли\nPost Views: 5 343\nҲар қандай этнонимнинг ўз маъноси бор. Кўпгина этнонимлар жуда қадимий сўзлар бўлганидан халқлар этногенезини ўрганишда муҳим аҳамиятга эга.. Одатда халқлар, шунингдек қабилалар, йирик уруғларнинг номлари қадимий бўлади. Масалан, ўзбек, қирғиз, қозоқ каби миллат номлари, қўнғирот, митан, қангли, уйшун, қорлуқ, халаж каби уруғқабила номлари ҳақида бир қанча фикрлар билдирилган, лекин бу этнонимларнинг этимологиялари узил-кесил ҳал қилинган эмас. Баъзан адабиётларда учрайдиган ўзбек – «ўзи бек», қирғиз – «қирқ қиз», қозоқ – «қочоқ», митан – «мўйтан» (сержун), қангли – қанқли (аравали), қорлуқ – «қорлиқ» (қорда қолган), халаж – «қол оч» (оч қолган), қалмоқ – «четда қолган» (ислом динига кирмай қолган) деган маънони билдиради дейиш ғайри илмий, сохта этимологиядир.\nЭтнонимлар тарих тақозоси билан вужудга келган бўлиб, информация ташийди. Этнонимларни ўрганиш жуда муҳим илмий аҳамиятга эга. Бирон-бир ҳудудда ўтмишда қандай халқлар яшаган? Муайян этноним қайси халқ, элат, қабилани билдирган? Масалан, X асргача тожик деганда Ўрта Осиёдаги ўтроқ аҳоли билан бирга араб савдо аҳлини ҳам тушунишган. Кўпгина этнонимлар қадимда, синфсиз жамиятда ва синфий жамиятга ўтиш даврида пайдо бўлган.\nКишилар бир неча минг йиллар давомида айрим-айрим ҳолда уруғ бўлиб, кейинчалик эса ҳудудий-диалектал умумийлик ҳосил қилиб, қабила-қабила бўлиб яшаган. «Одам», «инсон», «ўзимизнинг кишилар» каби маъноларни англатган ар (эр), манн (мен) типидаги этнонимлар ана шу қадим даврларда пайдо бўлган. Бир қанча этнонимлар «ҳақиқатан одам», «ростакам инсон» деган маъноларни билдиради. Татар, ҳазар, мажар, мишар, авар, булғор каби халқ ва қабила номлари таркибидаги ар (эр), ир қўшимчаси эроний тиллардан бирида «одам» деган маънони билдирган ва кейинчалик туркий тилларга ўтган. Арий (орийлар), ирон (осетинларнинг бир қабиласи) ва ҳатто Эрон сўзлари ҳам ўша ар (ир) «одам» сўзидан таркиб топган бўлса ажаб эмас. Туркман, қараман, ақман, сарман, қуман каби этнонимлар таркибидаги манн қўшимчасини олимлар ҳинд-европа тилларидаги ман – мен «одам» сўзидан келиб чиққан дейдилар. Масалан, Д.Е. Еремеев ва бошқалар фикрича, қипчоқлар тарихий манбаларда қуманлар шаклида ҳам тилга олинган (бошқа фикрларга кўра, қуман ёки кубан қипчоқлар таркибига кирган қабила). Қуман «қум-ман», яъни «қум ранг (оч сариқ) одам» ёки «қув (оқ қуш)-манн», яъни оқ одам деган маънони билдирар экан. Бу эса қипчоқларнинг русча номига айнан тўғри келади: половец – сарғиш демакдир. Тарихий манбаларнинг хабар беришича, қипчоқлар (половецлар, қуман) кўзи кўк, сочи сариқ кишилар бўлган.\nЯқин вақтларгача немис этноними «гунг, соқов», яъни «тилга тушунмайдиган» маъносидаги русча нем сўзидан таркиб топган деб ҳисобланар эди. Сўнгги йиллардаги тадқиқотлар шуни кўрсатадики, «немис» сўзи қадимги германларнинг неметес қабиласининг номидан олинган бўлиб, «кўчманчилар» деган маънони англатар экан.\nШу билан бир қаторда, кўпгина этнонимларнинг келиб чиқиши, этимологияси ҳамон маълум эмас. Масалан, «ўзбек» сўзининг келиб чиқиши тўғрисида турли фикрлар бор. Кўпчилик олимлар кўчманчи ўзбеклар Олтинўрда хони Ўзбекхон (1312-1342) исми билан аталган дейишади. Ҳолбуки, Ўзбекхон Олтинўрда (Кўкўрда)да хонликка кўтарилган вақтдан олдин, ўзбек термини Оқўрдада пайдо бўлган. Яъни XIV-XV асрларда Эрон ҳамда Ўрта Осиё тарихчилари Оқўрданинг барча турк-мўғул қабилаларини ўзбеклар деб аташган. Бундан ташқари, ўзбек исми Ўзбекхондан олдин битилган асарларда ҳам учрайди. Демак, ўзбек этноними Ўзбекхон исмидан келиб чиққан, деган фикр тўғри эмас. Бу сўз «ўзи бек» деган маънони билдиради, дейиш ҳам илмий далил эмас. Ўзбек ўз қабиласи номи билан боғлиқ деган фикр ҳам исбот талабдир. Шундай қилиб, «ўзбек» сўзининг этимологияси ҳамон аниқ эмас.\nЎзбек уруғлари номлари (этнонимлар)нинг ўзига хос келиб чиқиши тарихи бор. Жониворлар, хусусан, уй ҳайвонлари номи билан аталган этнонимлар энг қадимийдир. Улар мажусийлар даврида пайдо бўлган. Уруғларнинг муқаддас ҳайвонлари (тотеми) бўлиб, кишилар ўзларини шу ҳайвонлардан тарқалган, – деб ҳисоблаган, жилонди (илонли), жилонтамғали (илон-тамғали), қулон, оқбура, қорабура (бура-бувра-буғра – бичилмаган эркак туя), қарға, шағал (шақал-чиябўри), эчки, хўкиз этнонимлари шулар жумласидандир. Ҳайвон номлари билан аталган этнонимлар баъзан шу уруғ аждодининг лақаби ҳам бўлиши мумкин.\nКўпгина этнонимлар уруғ-аймоқ тамғаси номи билан аталган, яъни ҳар бир уруғнинг ўз тамғаси бўлган. Масалан, молларини, отларини бошқаларникидан фарқ қилиш учун тамғалаб қўйишган. Болғали, косовли, қайчили, тароқли, чўмичли, қирғили каби уруғларнинг тамғалари шаклан ана шу уй-рўзғор асбобларига ўхшаш бўлган.\nЭтнонимлар орасида киши исмлари ҳам учрайди: амиртемир, бўронбой, жалмат, оллоберди, фозил, чиғатой; жой номларидан келиб чиққан этнонимлар ҳам бор: бешқўтон, булоқбоши, сойлик, урганжи, қайирма, қорбулоқ, шарқиялик (шохрухиялик – Шохрухия – Улуғбекнинг отаси Шохрух номи билан аталган шаҳар номидан) ва бошқалар. Ўзбек этнонимларини семантик жиҳатдан бир неча гуруҳга бўлиш мумкин, чунончи, бирон касбҳунар номи билан юритиладиган этнонимлар: қирсадоқ (садоқ- ўқдон), иярчи (эгарчиэгарсоз), гиламбобли (гиламбофли-гилам тўқувчи), саёт (сайёд-овчи), тулкичи, заргарлик, миришкор, пўлатчи ва бошқалар.\nЎзбек уруғларининг ўзига хос этимологияси бор. Қуйида уларнинг айримларига тўхталиб ўтамиз (шуни айтиш керакки, этнонимлар этимологияси ҳақида келтирилган фикрлар турли манбаларга суяниб ёзилган; бинобарин, узил-кесил вариантлар эмас, чунки ҳар қандай этимология ҳам нисбийдир).\nАбдал уруғи Ҳиндистон, Афғонистон ва хусусан Ўрта Осиё халқлари этногенезида муҳим роль ўйнаган қадимий халқ-эфталит, яъни ҳайталларнинг авлодидир. Ҳайталлар (эфталитлар) Сурия, Юнон манбаларидаёқ абдел деб аталган.\nТарихчи Балъамий (X аср) фикрича, ҳайтал сўзи Бухоро тилида «паҳлавон», «жасур одам» деган маънони билдиради.\nШу билан бирга кейинги вақтларда абдал деганда «гадой», «дарвеш» киши тушунилган. Шунингдек, артистлар, созандалар, қаландарлар, маддоҳларнинг жаргони «абдал (абдол) тили» дейилган.\nАвшар – қадимий уруғлардан бири. Араб географлари Бухоро яқинида Авшар деган қишлоқни тилга оладилар. Абулғози Баҳодирхон авшар сўзини «ишини илдам ишламоқчи» деб изоҳлайди.\nАрғин – бу уруғ Ўрта Осиёда қадимда яшаб келган ва Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғотит турк» асарида қайд қилинган арғу қабиласининг ўзгинаси бўлса керак. «Бобурнома»да, ўзбек уруғларнинг дастлабки ёзма шажараси ҳисобланган ва Мулла Сайфиддин Ахсикандийнинг «Мажмуат-таворих» асарида келтирилган ўзбек элатлари рўйхатида бу уруғ арғун шаклида қайд қилинган. Бу этноним мўғулча арғин (ўзаги арғ – дурагай) сўзидан келиб чиққандир. Арғин (арғун) сўзи қирғиз тилида ҳозир ҳам ана шу маънони англатади.\nАсака этноними Ўрта Осиёда қадимда яшаган сак (сака) номи билан алоқадор бўлса керак. Баъзи бир мулоҳазаларга кўра, асака «отлиқлар» деган маънони билдиради. Асака сўзи жой номлари шаклида ҳам учрайди. Масалан, Андижон вилоятидаги Асака; Қорақалпоғистон ҳудудида Асакаовдон ботиғи бор. Геологлар Асакаовдоннинг ўрни юқори тўртламчи даврда кўлдан иборат бўлганлигини аниқладилар (овдон, тўғриси обдон «сув омбори», «ҳовуз»).\nАхтачи – қадимги уруғлардан бири. Бу уруғ вакилларини Бобур ҳам тилга олган. Ахта мўғул тилида, умуман «от» (жумладан «бичилган от») демакдир. Ахтачи эса «отбоқар», «жиловдор» (хон оти жиловини ушлаб юрувчи киши) маъносини беради.\nБағанали – ўзбек уруғларининг тармоғи. Бағанали «қоракўл тери», «ёш қўзи териси» демакдир. Бағана сўзининг «стун» маъноси ҳам бор.\nБарлос – Ўзбекистон ҳудудида, асосан Қашқадарё воҳасида кўчманчи ўзбеклардан чиғатой улусига қўриқлаш учун юборилган 4 та қабилалардан бири. Барлос сўзи Абулғозихоннинг фикрича «қўмондон», Алишер Навоий асарларига ёзилган «Бадоеуллуғат»га кўра «баҳодир» деган маънони билдиради.\nБоёвут – республикамиз ҳудудида қадимдан яшаб келган уруғлардан бири. Рашидиддиннинг «Жомеут-таворих», Абулғози Баҳодирхоннинг «Шажараи турк» асарларида Чингизхон қўшинлари билан бирга келган қабилалар орасида ҳам боёвут уруғи тилга олинган. Боёвут сўзи «бой», тўғрироғи «бойлар» «мулкдор» демакдир.\nДуғлар, Дувлат – дастлаб мўғул қабиласининг номи бўлган. Дуғлатлар Дуклан деган кишидан тарқалган; дуклан (тўғриси – доколан) мўғул тилида «чўлоқ» деган сўз, дуғлат эса бу сўзнинг кўплигидир.\nИрғаноқли (эрганакли) – ирғоқли уруғи ҳам қайд қилинган. Эҳтимол, бу иккаласи бир уруғнинг турлича талаффуз қилинишидир. Ирғанақ «катак», «шох-шаббадан тўқилган чавра». Демак, бу уруғнинг тамғаси катак шаклида бўлган.\nКўрпа, Кўрпали, Кўрпасой, Кўрпақишлоқ, Кўрпача, Янгикўрпа каби этнотопонимларнинг «ёпинчиқ» маъносидаги асли форсча кўрпа сўзига ҳеч қандай алоқаси йўқ.\nҚадимий туркий тилда кўрпа сўзи бир неча маънони англатган. Тарихий ёдгорликларда кўрпа сўзининг «бара ўт», «ёш бола», «қўзичоқ», «улоқча», «бузоқча», «кепак» маънолари борлиги қайд қилинган. Лекин кўрпа сўзининг кўпгина маънолари унутилган, шунга қарамасдан республикамизнинг баъзи жойларида бара бедани «беда кўрпа бўлиб қолипти» дейишади.\nУруғлар ҳайвон номлари билан ҳам аталганини ҳисобга олсак кўрпа этноними «қўзичоқ» деган маънони билдиради. Чунончи, машҳур тилшунос Абу Ҳайён ал Андалусий (XIII аср) асарларида кўрпа сўзи ана шундай изоҳланган.\nКерайт (Керайит) – ўзбек халқи таркибига кирган қабилалардан бири. Турли манбаларда керайит сўзи «қора қўй», «қора одам» ёки «қарға» деб изоҳланган (тўғриси ҳам қарға), этноним охиридаги -«т» ҳарфи кўплик аффиксидир.\nМарқа – юз уруғининг бир тармоғи. Марқа – «катта, улкан» деган сўз, марқа қўзи – эртароқ, мартдан олдин туғилган қўзи, эгиз қўзиларнинг олдин туғилгани. Гаврилов фикрича, марқа (марқа юз) – юз уруғининг энг катта тармоғи, уруғ бошининг катта хотини – бойбичадан тарқалган.\nНайманлар – мўғул уруғи деб ҳисобланар эди; олимлар наим сўзи мўғулча «саккиз» маъносини англатади дейдилар.\nЭтнограф Н.А. Аристов найман сўзи Сибирдаги Найма дарёси номидан олинган деган фикрни билдирган. Сўнгги маълумотларга кўра найманлар асли туркий қабила бўлиб, саккизўғузларни мўғуллар ўз тилига мослаб найман деб атаганлар.\nОчамайли (Ачамайли) – юз уруғининг бир бўлаги. Ҳўкиз ёки қўтосга уриладиган ёки болалар миниши учун мўлжалланган эгар очамай дейилган. Демак, бу уруғнинг тамғаси эгар шаклида бўлган. Этнограф Н.А. Аристов очамайли уруғи оч (ач) деган қадимги қабила номи билан аталган бўлса керак, деб тахмин қилади.\nСолин – юз уруғининг бир тармоғи. Солинлар Зарафшон водийсида, Жиззах вилоятининг Жиззах, Зомин, Ғаллаорол туманларида қайд қилинган. Қулоқнинг ички юмшоқ қисми солин (солинчоқ-соличак) дейилади.\nСўлоқли – юз қабиласининг тармоқларидан бири. Сўлоқ сўзининг бир неча маъноси маълум – 1) қора жигар, талоқ; 2) қўй-эчки қулоғининг бирон жойини кесиб эм солиш, тамғалаш усулларидан бири – қулоқнинг олдинги томони ўйиб кесилса, олдинги сўлоқ, кейинги томони ўйиб кесилса кейинги сўлоқ дейилган; 3) араванинг ўқига солинадиган темир.\nТобин – мўғулча сўз бўлиб, «эллик» демакдир. Умуман турк-мўғул қабила ва уруғларида рақам (сон) билан аталадиган номлар учрайди. Масалан, юз, минг, дўрмон (дўрбўн – мўғулча дўрт – «тўрт») ва ҳоказо.\nТобин уруғидан бўлган қозоқлар XIX асрда Сирдарё билан Устюрт яйловидан Тобол дарёси ва Оренбург даштларигача бўлган ҳудудда яшаганлар. Тобинлар, шунингдек, ўзбеклар, бошқирдлар ва бошқа туркий халқлар таркибида ҳам учрайди.\nТортувли – Тортувли уруғи қўнғирот уруғининг аждоди Қўнғирот отанинг кичик хотинидан тарқалган экан; Қўнғирот ота кексайганда унинг кичик хотини ўғил туғиб, тортув (тортиқ – совға) қилгани учун, ундан тарқалганлар тортувли деб аталган экан.\nУяз (уяс) марқа уруғининг 16 тармоғидан биридир. Уяз бошқа уруғлар таркибига ҳам кирган. Масалан, солин уруғининг бир шохи уязсолин дейилади. Уяз (уяс) жой номлари шаклида ҳам учрайди. Қадимий тилшунос олимлардан Абу Ҳайён ал-Андалусий ва Жамолиддин Тусий асарларида уяз сўзи «паша, чивин» деб изоҳланган.\nЧиноз (асли чинас, чинос) – мўғуллар ҳукмронлиги даврида бўлган қабила. Чин-мўғул тилида «бўри» демакдир; -«с» эса кўплик қўшимчаси бўлиб, бўри чиносларнинг тотеми ҳисобланган.\nЎзбекистонда, хусусан Бухоро воҳасида Чандир деган қишлоқлар учрайди. Маҳаллий халқ қишлоқ номини «чодир» (чайла), «чандир тери» деган сўз деб изоҳлайди. Аслида эса чандир туркман уруғи бўлиб, ўзбеклар таркибида ҳам тилга олинган. Абу Ҳайён чандир сўзини «дурагай, қурама» деб изоҳлаган.\nШу нарса диққатга сазоворки, кўпгина этнонимлар, чунончи, қалмоқ, арғин «дурагай, қурама» деган маънони англатган. Аслини олганда бошқалар билан аралашиб, чатишиб кетмаган биронта ҳам халқ ёки қабила йўқ – барча эллар, уруғлар бир-бирлари билан аралашиб, қўшилиб кетган.\nЎтарчи – бир қанча рўйхатларда, чунончи Мулла Сайфиддин Ахсикандийнинг «Мажмуат-таворих» асарида қайд қилинган уруғ. Ўтарчи сўзи қадимий туркий тилда «вақтинча яшовчи» (кўчманчи) маъносини англатган. Бу сўзнинг «Синчи», «От табиби» деган маънолари ҳам бор.\nҚалмоқ – қалмоқлар кўчманчи ўзбеклардан олдин ҳам Моварауннаҳрда яшаган ва туркийлашган мўғул қабилаларининг авлодлари бўлса керак. Муҳаммад Солиҳнинг «Шайбонийнома»сида айтилишича, қалмоқлар Шайбонийхонга қарши Бухоро ҳокими Боқитархон томонида туриб жанг қилганлар.\nҚалмоқ сўзи туркий «қолмоқ» феълидан олинган, бу сўз ислом динини қабул қилмасдан мажусийлар ҳолида қолган ўйротларни англатган, дейилган. В.П. Дарбакова қалмоқ сўзи мўғулча «дурагай», «аралаш», «қурама» деган маънодаги халмиг сўзидан келиб чиққанлигини аниқлади. Ҳақиқатан ҳам аслида ўйротлардан ажралиб чиққан қалмоқ уруғи жуда кўп уруғ-қабилалар аралашмасидан иборат бўлган.\nҚарапчи уруғи баъзи бир рўйхатларда 92 бовли ўзбек уруғларидан бири қаторида тилга олинган; Сурхондарё вилоятида қарапчи 16 уруққа бўлинади, баъзан эса юз уруғининг катта бир бўлаги сифатида қайд қилинган. Баъзи олимлар фикрича, қарапчи сўзи қаровчи нозир, назорат қилувчи деганидир, чунки қарапчилардан бийлар, беклар, қўмондонлар кўп чиққан экан. Қадимий тилшунос олим Абу Ҳайён ал-Андалусий қарапчи сўзи «қашшоқ», «камбағал» деган маънони билдиради.\nҚиёт Абулғози Баҳодирхон фикрича, мўғулча «тоғдан оққан сел» маъносидаги қиён сўзининг кўплигидир. Бу фикрни В.В. Радлов ҳам исботлайди. Бундан чиқадики, қиённи (қиёнли) уруғининг этимологияси ҳам ўша мўғулча қиён сўзи билан маънодошдир.\nҚовчин – ўзбек уруғларидан бири; баъзи бир фикрларга кўра қовчин, қутчи ёки қушчи бир уруғдир. Академик В.В. Бартольд фикрича, қовчин сўзи дастлаб уруғ ёки қабила номи бўлган эмас, балки «қўшин қўмондони» ёки «қўшин» маъносини англатган. Қовчин сўзининг «хўжайин», «меҳмон» деган маънолари ҳам бор. Қовчин жой номлари шаклида учрайди. Чунончи, Янгийўл шаҳрининг олдинги номи Қовунчи ҳам аслида қовчин бўлган бўлса керак. Шунингдек, Самарқанд туманида Қовчинон (Қовчинлар) номли қишлоқ ҳам бор.\nҚурқозон – ўзбекларнинг бу уруғи Самарқанд ва Жиззах вилоятларида қайд қилинган. Қурқозон асли қорақозон бўлган, деган фикр бор. Қорақозон сўзи икки маънода ишлатилган: 1) бир неча қишлоқни ўз ичига олган жамоа, бу қишлоқлар ҳашар, ариқ тозалаш каби ишларни биргалашиб бажаришган; 2) ҳарбий хизматга чақирилган киши. Нўкар (навкар)лар мунтазам армия ҳисобланган, қорақозон (ёки қора чериклар) эса ҳарбий хизматдан ташқари ўз қўмондонларининг экиш-тикиш ишларига ёрдам берган, молларга қараган.\nЗамбаракнинг қадимий, калта бир тури қозон дейилган. Бобур «қозон қурдик», «қозон билан тош отди» деганда ана шу тўпни назарда тутган («Бобурнома» таржимони Салье ҳам бу сўзни рус тилига ана шу маънода таржима қилган).\nБиз юқорида этнонимлар ҳақида, этнонимларни ўрганадиган этнонимика фани тўғрисида, Ўзбекистондаги баъзи бир уруғ-қабилалар географияси ва айрим этнонимлар этимологияси, маъноси ҳақида қисқача тўхталиб ўтдик. Ҳар қандай этимология, хусусан аксари қадимий сўзлар бўлган этнонимлар этимологияси мураккабдир. Тобора унутилиб бораётган уруғ-аймоқ номларини тўплаш, йиғиш, шу этнонимлар билан аталган жой номларини, этнонимлар билан топонимлар муносабатини аниқлаш, яъни этнонимлардан ном олган топонимлар билан биргаликда урганжи, қўқони (қарапчи) каби жой номларидан келиб чиққан этнонимларни алоҳида қайд қилиш этнонимика олдида турган вазифалардандир.\nТарихий манбаларда далварзин қабиласи тилга олинган. Ўзбекистонда Далварзин деган жойлар кўп (Тошкент, Андижон, Сурхондарё вилоятлари). Хўш, бу жойлар этнонимдан жой олганми ёки аксинчами? Бу этнонимнинг маъноси нима? Далварзин асли термин. Бундай дейиш учун қуйидагиларга асосланамиз. Қозоғистонда ва Қирғизистонда Дўрбўлжин деган жойлар бор. Афғонистондаги тарихий бир жой Дилберчин дейилади. Сирдарё бўйидаги Далварзин чўлини тожиклар Дилварзин дейишади; бу чўлнинг маҳаллий талаффузи ҳам асли Делбарзин. Ана шу жой номларининг ҳаммаси мўғулча дўлбўржин, яъни «чолдевор» (шаҳар харобаси) сўзидан келиб чиққан деб ҳисоблаймиз. Демак далварзин қабиласи жой номи билан аталган.\nБундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин. Этнонимика ана шу каби муаммоларни ҳал қилишга кўмаклашади.\nА.Ҳ. Арифбаев, С.Қ. Қораев (Геодезия ва картография миллий маркази)\nPrevious Ўзбек миллий менталитети ҳақида баъзи мулоҳазалар\nNext Тарихий суратлар. Тошкент\nФарғона областидаги қадимги Ахси шаҳрининг тарихи


Унинг кўриниши сизни мафтун қилган, пишиқлиги ажаблантирган ва мустаҳкамлиги хайратган солган бинони кўрганмисиз?! Бундек бинолар асос ва устунлардан, девор ва тиргаклардан, ғиштлардан ташкил топган бўлади. Бинонинг жиҳозлари бир қанча бўлиб, бир-бирини мустаҳкам тарзда ушлаб туради. Бинонинг жипслиги ва салобати мана шуларнинг натижасида юзага келади.\nМусулмонлар ҳам асосларининг пишиқлиги, биноларининг юксаклиги ва алоқаларининг мустаҳкамлигида худди юқорида сифатланган бинога ўхшайдилар. Уларнинг бу ҳолатга эришишлари Аллоҳ таолонинг “Оли Имрон 103” оятидаги амрига бўйинсунганларидан бўлса, эҳтмимол.\nПайғамбаримиз с.а.в. ўз умматларини сифатлаб айтган сўзлари бунга ёрқин намунадир: “Мўмин мўминга нисбатан баъзиси-баъзисини мустаҳкам тарзда ушлаб турган бино сингаридир”. Имом Бухорий ривояти.\nМусулмонлар Аллоҳ таоло ўзининг каломида (Анбиё 92) дея марҳамат қилганидек бир уммат – бир жасаддирлар. Ундаги бир аъзо бошқа аъзодаги дардни ҳис қила олади. Нўъмон бин Башир р.а. Пайғамбаримиз с.а.в. дан ривоят қилган ҳадисда шундай марҳамат қилинади: “Мўминларни ўзаро меҳр-муҳаббатда бир танадек эканларини кўрасиз. Агар танада бирон аъзо касалланса, ундаги бошқа аъзолар бедорлик ва иситма билан унга ҳамдард бўлишади”. (Бухорий ва Муслим ривоятлари).\nШу сабабли ҳам ушбу бирликни муҳофаза қилиш учун ислом бир мусулмонни бошқа мусулмонда ҳақлари борлигини белгилаб қўйди.\nМусулмонни ҳурматини сақлаш. Ҳар бир мусулмонни қони, моли ва обрўсида ҳурмати бордир. Булар умумий ҳуқуқлар бўлиб, осуда инсоний ҳаёт биноси ана шунинг устига барпо бўлади. Инсон ўз нафсида хотиржам бўлиши керак. Унга бирор зўравон ноҳақ зулм қилиши керак эмас. Инсон ўз молида хотиржам бўлиши керак. Унга бирор ўғри ёки зўрлик ила тортиб олувчи тажовуз қилиши керак эмас. Инсон ўз обрўсида ҳам хотиржам бўлиши керак. Уни шарафи оёқ ости қилинишига ёки насабига доғ тушурилишига йўл қўйилмаслиги лозим. Инсонни қони, моли ва обрўсини сақлаш маъносида, жонга ва аъзоларга қилинган жиноятларга қасос, ўғирлик ва зинода ёлғондан айблашликка ҳад жорий қилинган. Пайғамбаримиз с.а.в. ҳам ушбу ҳақларни сақлаш лозимлигини таъкидлаб, шундай марҳамат қилганлар: “Бир мусулмонни бошқа мусулмонга қони, моли ва обрўси ҳаромдир”. Муттафақун алайҳ.\nСаломга жавоб қайтариш. Мусулмонни бошқа мусулмон зиммасидаги ҳақи, унинг олдидан ўтганда ёки уни зиёрат қилиб борганда ёки унинг уйига ё иш жойига киришга изн сўраганда унга тинчлик-омонлик тилашлигидир. Тоинки бу билан унинг кўнглини кўтариб, ҳаётини барқорорлигини сўраган бўлади. Бу эса, “Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳи” дейишлик ила бўлади. Агар бирор кишига салом берилса, у ўзининг самимий муҳаббатини изҳор қилган ҳолда “ва алайкум ассалому ва роҳматуллоҳи ва баракатуҳу” деб, жавобни унданда чиройли шаклда қайтариши лозим бўлади. Аллоҳ Қуръонда шунга буюрган: (Нисо 86).\nСалом беришликда саломдан бошқаси унинг ўрнига ўтмайди. Зеро салом мусулмонларнинг дунё ва охиратдаги кўришишларидир. (Иброҳим 23).\nБеморни зиёрат қилиш. Инсон бемор бўлганда мадорсизлик сезади ва руҳан бўшашади. Унга умидсизлик оралайди. Ўлим шарпаси гўё уни ютиб юборгудай кўз олдида намоён бўлади. Касаллик саломатлигини адо қилганини ҳис қилади. Бемор мана шундай ҳолатда ўзига тасали берадиган бир инсонни, дуо қиладиган зиёратчини ва шифо топишига умид ўйғотадиган биродарни қидиради...\nБеморни зиёрат қилишлик Ислом буюрган мусулмонлик ҳақ-ҳуқуқларидан биридир. Бу беморни кўнглини кўтариб, унга тасалли бериш, шифо топиш ва ҳаётга бўлган ишончини ошириш ҳамда мана шундай машаққатли дамда у билан бирга эканини намоён қилиш каби юксак мақсадларни амалга ошириш учун машруъ қилинган. Шу билан бирга зиёратчи ҳам бемор ва беморликни кўрганда соғликни қийматини янада билиб, ўзидаги соғлик неъмати учун Аллоҳга шукр қилади.\nКиши беморни зиёрат қилмоқчи бўлганда муносиб вақтни ихтиёр қилиши керак. Уни олдида узоқ вақт ўтирмаслиги ёки зиёрат қилиши билан унга ва оиласига машаққат туғдирмаслиги ҳамда табибларнинг бемор билан кўп гаплашмаслик каби кўрсатмаларига риоя қилиши лозим бўлади.\nЖанозага қатнашиш. Мусулмон кишининг биродарига нисбатан бўлган алоқаси уни ҳаётдан ўтишлиги билан тўхтаб қолмайди. Балки бу алоқа унинг жаноза намозига иштирок этиш ва қабрига кузатиб бориш бўлган охирги видолашув билан ҳам давом этади. Яна шу билан бирга вафот этган кишининг оила аъзолари ўз мусибатларига ҳамдардлик кўрадилар.\nМуттафақун алайҳ бўлган ҳадисда Пайғамбаримиз с.а.в. шундай марҳамат қилганлар: “Ким жанозага иштирок этиб, (жаноза) намозини ўқиса унга бир қийрот (савоб) бор. Ким жанозага у дафн этилгунича иштирок этса, унга икки қийрот (савоб) бор” дедилар. “икки қийрот нима?”- дейилди. Пайғамбаримиз с.а.в. “икки буюк тоғ мислича” дедилар.\nЧақириққа ижобат қилиш. Инсонга уйланиш ёки фарзанд кўриш ёки касалдан тузалиш каби уни хурсанд қиладиган Аллоҳнинг неъматлари ҳосил бўлади. Шунда ўзининг хурсандчилигига шерик бўлишлари учун яқинларини ва дўстларини зиёфат уюштириб чақиради. Икки кишининг бир-бирини Аллоҳ йўлида яхши кўришиши иймон рукнларидан ҳисобланади. Бунинг аломати эса, мусулмон киши биродарининг чақириғига лаббай деб ижобат қилишидир. Бу билан биродарлик алоқаларини ҳам мустаҳкамлаган бўлади. Жамиятда кишилар ўртасидаги бирликни сақлаш мақсадида ҳам чақириққа ижобат қилишлик мусулмоннинг зиммасидаги ҳақ деб белгилаб қўйилди. Пайғамбаримиз с.а.в. “Агар сизлардан бирортангиз валимага чақирилса унга борсин” дедилар. Муслим ривояти.\nНасиҳат қилиш. Насиҳат деганда насиҳат қилувчи тамонидан насиҳат қилинаётганга яхшиликни раво кўриш тушунилади. Бу ҳам мумулмоннинг зиммасидаги ҳақ ҳисобланади. Буни насиҳат қилишга салоҳияти бўлган барча инсон адо қилиши мумкин. Имом Муслим ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз с.а.в. бир мусулмоннинг бошқа мусулмондаги ҳаққини санаб: “агар сендан насиҳат сўраса, унга насиҳат қил” деганлар. Бунда албатта белгиланган шартларга амал қилиш талаб қилинади.\nҒам-аламларини аритиш. Инсон ҳаётда соғлигида, молида, фарзандида ўзига тақдир қилган мусибатларга йўлиқади. Шунда у мусибатларини енгиллаштирадиган кўмакдошга муҳтож бўлади. Мусулмон киши ҳаёти давомида турли-туман қийинчилик, ғам ва бало-мусибатларни бошидан кечиради. Ана шундай оғир дамларда мўминлар бир-бирларини қўллаб-қувватлашлари лозим. Баъзан киши молиявий жиҳатдан қийналиб қолади. У ейиш-ичиш, бошпана, даволаниш каби асосий эҳтиёжларини қондириш учун биродарларининг ёрдамига муҳтож бўлади. Ана шундай ҳолатларда мусулмонлар қийналган биродарларига саховат қўлини чўзишлари, ҳеч бўлмаса унга қарзи ҳасана беришлари лозим.\nАбу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ким бир мўминнинг битта дунёвий ташвишини аритса, Аллоҳ таоло унинг Қиёмат кунидаги ташвишларидан бирини аритади. Ким қийналган кишига енгиллик келтирса, Аллоҳ таоло унга дунёю Охиратда енгиллик беради. Модомики, банда биродарининг ёрдамида экан, Аллоҳ таоло унинг ёрдамида бўлади” .\nАйбини беркитиш. Мусулмон киши ҳеч қачон биродарини одамлар ўртасида шарманда қилиш учун камчиликларини қидириб, гапириб юрмайди. Аксинча, дин йўлидаги биродарларида нуқсон кўрса, уни бошқалар кўзидан беркитади. Бу ҳақда бир қанча ҳадисларни келтириб ўтиш мумкин:\nАбдуллоҳ ибн Аббос разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: "Ким мусулмон биродарининг айбини беркитса, Қиёмат куни Аллоҳ унинг айбини беркитади. Ким биродари айбини очиб юрса, Аллоҳ унинг айбини очиб, уйида турган ҳолида шарманда қилади". (Ибн Можа ривоятлари).\nСалафлардан бири айтадилар: "Мен айбсиз одамларни кўрдим. Бироқ улар бошқалар айбини гапирдилар ва бошқалар ҳам уларни айблаб гапиришди. Айб-нуқсонли одамларни ҳам кўрдим. Улар бошқалар айбини гапирмадилар, бас, унутилдилар: уларнинг ҳам айблари кўринмади".\nМусулмонларнинг айб-камчилигини қидириб юрмоқ мунофиқлик саналади. Бировларни кўпчилик ўртасида изза қилиш учун фақат нуқсонларини излаб юрувчи кимсалар қалбига иймон неъмати мустаҳкам ўрнашмаган бўлади. Абдуллоҳ ибн Умар разияллоҳу анҳудан ривоят: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам минбарга кўтарилиб, баланд овозда нидо қилдилар: "Эй, тилида мусулмон бўлиб, қалби иймонга тўлмаган кимсалар! Мусулмонларга озор берманглар, уялтирманглар, камчиликларини қидирманглар! Кимда-ким мусулмон биродарининг камчилигини қидирса, Аллоҳ ҳам унинг камчилигини қидиради. Аллоҳ кимнинг камчилигини қидирса, уни кўч-кўрони ичида бўлса ҳам шарманда қилади". (Термизий ривоятлари). Абу Довуд ва Аҳмад ривоятларида: "Мусулмонларни ғийбат қилманглар!" - ҳам дейилган.\n1474 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Эй, фарзанд! Волидайн ҳақини адо этяпсанми?\tШафоат қилинганлар қаторида қилсин »


Япония Дамашқдаги элчихонасини қайта очмоқчи эмас | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n525 14:55 16.11.2021\nЯпония ҳукумати Сурия пойтахти Дамашқдаги элчихонани хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳозирча қайта очмоқчи эмас. Бу ҳақда Япония Ташқи ишлар вазири Хаяси Йошимаса маълум қилди, дея хабар беради ArabNews.\n“Дамашқдаги элчихона ишини қайта тиклаш ҳақидаги қарор у ердаги вазият диққат билан ўрганиб чиқилганидан кейин қабул қилинади”, – деди у Токиода бўлиб ўтган матбуот анжуманида.\nСурияда уруш бошлангач, ўн йилча олдин Дамашқдаги Япония элчихонаси ёпилиб, Байрутга кўчирилган. Япон томони бунинг ҳеч бир сиёсий сабаби йўқлигини, элчихона фақатгина хавфсизлик нуқтаи назаридан ёпилганини маълум қилган. Ўтган вақт давомида Суриянинг Токиодаги элчихонаси ўз ишини тўхтатгани йўқ.\nХаяси Йошимасанинг сўзларига кўра, Япония томони Суриядаги вазиятни диққат билан кузатяпти ва айрим араб давлатлари, хусусан, БААнинг у ердаги сиёсий жараёнларга қанчалик таъсир кўрсата олишини кутяпти.\nЯпония Ташқи ишлар вазирлиги маълумотига кўра, Япония 2012 йилдан бери сурияликларга 3,1 миллиард долларлик ёрдам кўрсатди. Ёрдамлар халқаро ташкилотлар ва фуқаролар гуруҳлари орқали юборилган. Уруш бошланганидан кейин Сурия ҳукуматига тўғридан-тўғри ёрдам кўрсатилмаган.\nЯпония Махсус Дамашқ Сурия элчихона\n266 17:05 19.01.2022\n294 15:40 23.12.2021\n385 14:11 17.12.2021\n2469 16:15 12.12.2021\n1420 12:36 06.12.2021\n1318 12:05 01.12.2021


Аллоҳ таоло азизу-мукаррам қилган инсон зоти. - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nАллоҳ таоло азизу-мукаррам қилган инсон зоти.\n20 феврал 2017 й.\n1571 марта ўқилди.\nИнсон зотини жамики мавжудоту-махлуқотлар орасида азизу-мукаррам қилиб яртган Аллоҳ Ҳақ субҳанаҳу ва таолога чексиз ҳамду санолар бўлсин. Пайғамбаримиз фахри коинот Расулуллоҳ (с.а.в) ва ул зотнинг аҳли байтларига дуруду салавотлар бўлсин!\nАллоҳ таоло яратган жамики мавжудоту-махлуқотлар орасида инсонни энг азизу-мукаррам қилиб яратди.Фақатгина яратиб қўймасидан, балки ер юзидаги барча нарсаларни инсонга мусаххар (бўйинсиндириб) қилиб қўйди ва инсонларнинг ер юзида умргузаронлик қилишликлари учун, уларга барча нарсани муҳайё қилди.\nИнсонниг яралишининг ўзи бир гўзал ҳолатдир.Бир парча лаҳта қондан гўзал кўринишдаги, чиройли шаклу-шамойилдаги, барча аъзолари ўзига мутаносиб ҳолатдаги инсонни яратиб қўйган. Бу ҳақда Аллоҳ табарока ва таоло Ўзининг муборак каломи шарифида шундай деб марҳамат қилади:\n(У) инсонни лахта қондан яратди.\n(Алақ сураси, 2-оят)\nҲақиқатан, Биз инсонни хушбичим ва хушсурат (шаклда) яратдик.\n(Тийн сураси 4-оят)\nЯна бир муборак ояти каримада шундай марҳамат қилинади:\nРасулуллоҳ (с.а.в) ҳам ўзларининг муборак ҳадиси шарифларида шундай деб марҳамат қиладилар:\n"Мўъмин банда Аллоҳ таолонинг наздида фаришталардан ҳам мукаррам ва афзалдир".\nУшбу ҳадиси шарифда инсоннинг мартабаси, мақоми нақадар улуғ эканлиги зикр қилинияпти. Албатта фаришталар фақатгина Аллоҳ таолога ибодат қилишлик ва баъзи махсус вазифаларни бажаришлик учун яратилган. Фаришталарга ақл, онг ато қилинган. Аммо улар турли хил шаҳвоний ҳирслардан, нафсдан ҳоли ҳолатдадир. Ҳайвонларда нафсу-шаҳват бору, лекин ақл йўқ. Аммо одамзот уларнинг иккаласидан ҳам (фаришталар ва ҳайвонлардан) фарқ қилади. Яъни, инсонга ҳам ақлу-заковат, фаҳму-фаросат ва шу билан биргаликда нафсу-шаҳвоний ҳирс ҳам ато қилинган. Албатта инсониятга ато қилинган ақлу-заковат, фаҳму-фаросат уни хайрли, савобли амалларга чорлайди. Унинг нафсу-шаҳвати эса фақатгина нафсоний ҳирсларни қондиришликка, шу билан биргаликда инсонни турли хил жирканчлигу-ифлосликка, фисқу-фасодга, гуноҳу-маъсиятга ундаб туради. Ҳаттоинки нафс ўзининг шаҳвоний ҳирсини қондириш учун инсониятни ҳар қандай гуноҳу-маъсиятга чорлаб туради. Агар инсоннинг ақлу-заковати, фаҳму-фаросати нафсоний ҳирсу-шаҳватлардан ғолиб келса, ўша инсон фаришталардан кўра аълороқ, улуғроқ мақомга эга. Агар бордию инсоннинг нафсоний ҳирсу-шаҳвати унинг ақлу-заковатидан, фаҳму-фаросотидан кўра устун бўладиган бўлса, бундай инсон ҳайвонданда баттарроқ мақомга тушуб қоларкан. Аллоҳ таолонинг Ўзи барчаларимизни нафснинг қули бўлиб қолишликдан асрасин!\nУлуғларимиздан бирлари муборак Каъбага юзланиб дуоларида Аллоҳдан фақатгина бир нарсани сўраётган эканлар: "Эй Аллоҳим нафсимни ўзимга қул қилиб бергин". Шунда ёнларида ўтирган бир киши ул зотдан сўраган экан: "Эй улуғ зот сиз ушбу дуодан бошқа дуони билмайсизми?". Шунда ул улуғ зот жавоб берган экан: "Албатта инсон ўз нафсининг қулига эмас, балки нафс инсоннинг қули бўлиши лозим. Агар бордию инсон ўз нафсининг қули, нафсининг бандиси бўладиган бўлса, ўша нафс ўз соҳибини ҳалокатга олиб боради. Унинг жойи жаҳаннамда бўлади. Кимники Аллоҳ таола ўзининг нафсини бошқара оладиган қилиб қўйган бўлса, яъни инсон ўзининг нафсини гуноҳу-маъсиятдан сақлай олса, бу улуғ неъматдур. Чунки барча гуноҳларнинг, осийликларнинг, фисқу-фасодларнинг асосий бош сабабчиси инсон ўз ҳавои-нафсини тия олмаслигидан келиб чиқади. Ушбу жамиятда яшаб турган ҳар биримизнинг қиладиган ишимиз қалб поклигига эътибор беришдан иборат. Яъни, қалбни турли хил гуноҳу-маъсият ишлар билан эмас, балки эзгу, савобли амаллар билан, иймон нури билан бойитиб, покизалаб, уни нурафшон этиб боришлигимиз лозим бўлади. Шундагина биз, қалб мусаффолигини таъминлаган бўламиз.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таола гоҳида Ўзининг бандаларини, шу жумладан сизу-бизларни ҳам бу ҳолу-ҳаётлик чоғимизда турли хил қийинчилигу-машаққатлар билан, оғирлигу-енгилликлар билан, дарду-аламлар билан синаб, имтиҳон қилиб кўрар экан. Албатта ушбу имтиҳону-синовлардан ўтишлик ҳар бир банданинг ўз сабру-қаноат, иродасига боғлиқдир.\nАбу Ҳурайра (р.а) дан ривоят қлинади:"Набий (с.а.в): "Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни синовга учратур", дедилар".\nЯна Абу Ҳурайра (р.а) дан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ (с.а.в): "Мусулмонга қай бир мусибат: ҳорғинликми, беморликми, ташвишми, маҳзунликми, озорми, ғам-ғуссами, ҳаттоки тикан кириши ҳам етадиган бўлса, албатта Аллоҳ таоало ушбу ҳолатлар сабабидан ўша банданинг хатоларини каффорот қилур", дедилар".\nИнсонниг қадри-қиммати ҳамма вақт, ҳар ерда улуғланиб келган. Ислом динида ҳам инсон қадри, унинг иззати жуда олий даражада кўтарилган. Шу жумладан, жонажон юртимизда чиқарилган ва чиқарилаётган турли қонун-қоидаларда, бош қомусимизда ҳам инсон обрўсига, унинг ҳақ-ҳуқуқларига алоҳида эътибор берилган.\nАлбатта, яхшиликлар, эзгу-савобли амаллар, хайрли ишлар бардавом бўлиб турган диёрда, инсон қадри ҳамиша улуғланади ва ўша юрт тараққий этиб, юксалиб бораверади. Ўша юртда истиқомат қилувчи инсонлар ўзаро ҳамжиҳатликда, меҳр-муруватда умргузаронлик қилаверадилар. Аллоҳ таолонинг Ўзи барчаларимизни турли хил бало-қазолардан, офатлардан, фитналардан Ўз паноҳида асрасин!\nКогон шаҳар “Шом” жомеъ\nмасжиди имом-хатиби Иллиев Олим.


Роҳингя-қочқинчларини юртларига қайтариш бўйича музокаралар олиб борилмоқда\n23:47 / 19.11.2017\nФото: AFP 2017 / K.M. Asad\nБангладеш ва Мьянма ҳукуматлари Мьянмадан қочган роҳингя мусулмонларини юртларига қайтариш бўйича музокаралар олиб бормоқда. Бу ҳақда Бангладеш ташқи ишлар вазири Абул Ҳасан Маҳмуд Алига иқтибос келтирган ҳолда Reuters ахборот агентлиги хабар берди.\n“Бангладеш ва Мьянма қочқинларни Мьянмага қайтариш бўйича икки томонлама келишувни тузиш учун музокаралар ўтказмоқдалар. Қочқинларни юртларига қайтаришга кўмак берувчи ишчи гуруҳни ташкил этиш режалаштирилмоқда. Икки давлат бу масалада деярли ҳамфикрликка эришдилар, келишиб олиш керак бўлган яна бир нечта бандлар қолди”, деб айтган вазир.\nМьянманинг Аракан штатида диний негизда мусулмонлар ва маҳаллий буддавийлар ўртасида тўқнашувларга олиб келган кўплаб можаролар содир бўлган. БМТнинг баҳолашича, роҳингя миллати дунёда энг кўп таъқиб қилинувчи халқлардан ҳисобланади. Мьянма ҳукумати роҳингялар бир неча авлод давомида Мьянмада яшаб келаётганларига қарамай, уларнинг фуқаролик олишга ҳуқуқларини тан олмайдилар.\nМожаролардан охиргиси 25 августда юз берган. Ўшанда “Роҳингяларни қутқариш Аракан армияси” ҳаракати жангарилари Мьянмада полициянинг 30 та таянч пунктига ҳужум қилганлар. Шундан кейин мамлакат хавфсизлик кучлари ҳудудда куч операциясини бошлаган. 25 августдан бошлаб Бангладешга Мьянмадаги зўравонликдан қочиб 613 мингга яқин киши келган. Ҳозирги кунда Бангладешдаги роҳингя-қочқинларининг сони 826 мингга етган.\nБангладеш Мьянма роҳингя\nЎзбекистон Бангладешга йигирилган ип етказиб беради