11:20 / 06.12.2019\nСамарқанд вилоятининг Паст Дарғом туманида навбатдаги можаро: тўғридан-тўғри туман ҳокимлиги вакилларининг ноқонуний аралашуви туманда чиндан ҳам Ўзбекистон Республикаси ҳудудида белгиланган қонун-қоидалар амал қилмаслигига яна бир бор яққол мисол бўла олади.\nПаст Дарғом тумани маркази Жума шаҳрида МИБ ходимлари ва давлат корхонаси ўртасида содир бўлган ушбу можарони бориб ўргандик.\nМаълум бўлишича, Жума шаҳридаги «Қатортерак» маҳалласига ёндош ҳудудлардан бирида 2 гектардан ортиқ ерда жойлашган 64 йиллик тутзор шу йилнинг август ойида кесилиб, ободонлаштириш бошқармасига қарашли бетон тайёрлаш корхонасига берилган.\nБу ерда тайёрланаётган бетон маҳсулотлари Жума шаҳридаги ободонлаштириш ишларига ишлатилмоқда. Бу қайсидир маънода яхшидир, албатта.\nЛекин икки ойча аввал ўз фаолиятини бошлаган бетон тайёрлаш корхонаси ўзбошимчалик билан тармоққа уланган, электр энергиясидан ноқонуний фойдаланган ва энергия сотиш корхоналарига бир тийин тўламасдан келган.\nҚишки вақтда аҳоли электр энергияси етишмовчилигидан қийналмоқда. Энергия сотиш корхоналари хўжасизликка йўл қўймаслик, электр энергиясидан самарали фойдаланиш кераклигини бот-бот такрорламоқда. Жойларда электр энергияси талон-торож бўлишига туман ҳокимлигининг ўзи бош-қош бўлаётгани қайси қолипга сиғади?!\n4 декабрь куни МИБ ходимлари воқеа жойини ўрганиб, электр ҳисоблагичсиз ишлаётган трансформаторни муҳрлашганда ва тегишли тартибда далолатнома имзолашганда уларга корхона ходимлари томонидан кескин қаршилик кўрсатилган. Бунисига нима дейсиз?\nМИБ Паст Дарғом туман бўлими бошлиғи ўринбосари Суҳроб Жалиловнинг сўзларига кўра, бетон тайёрлаш корхонаси иш юритувчиси Рамиз Аннабозоров намойишкорона тарзда пломба ва муҳрларни юлиб ташлаб, автоматни ёқиб, корхонани яна ишга тушириб, МИБ ходимларига фаол қаршилик кўрсатган.\nМИБ ходими Суҳроб Жалилов\nЧунки Паст Дарғом туман ҳокими Шунқор Худойбердиевнинг ёрдамчиси Асрор Мардиев ушбу вазиятда МИБ ходимларига босим ўтказиб, электрдан узмасликни талаб қилган. Воқеа гувоҳлари жараённи видеотасвирга олишган. Видеотасвирда туман ҳокими Шунқор Худойбердиев ҳам шу ерга келаётгани айтилганини кўриш мумкин. Лекин ҳоким келмаган.\nТуман ҳокими ёрдамчиси Асрор Мардиев ва корхона вакили Р.Аннабозоров\nВоқеа жойига чақирилган туман ички ишлар органлари ходимлари давлат инспекторига қаршилик қилаётган безориларни тўхтатиш ўрнига, «ўзларинг келишиб олинглар», дегандек қилиб кетиб қолишган.\nШунда трансформаторни изолятор нуқтасидан узиш мақсадида туман электр тармоқлари корхонаси раҳбарига мурожаат қилинган. Туман ЭТК раҳбари Ҳикмат Ҳайитов ва корхона ходимлари воқеа жойига етиб келиб, турли баҳоналарни рўкач қилиб, бетон тайёрлаш корхонасини ноқонуний фойдаланилаётган электр тармоғидан узишдан бош тортган.\nУшбу воқеалардан хулоса қилиш мумкинки, корхона бевосита туман ҳокимининг оғзаки буйруғи билан тармоққа ноқонуний уланиб, фойдаланиб келинмоқда. Йўқса, ЭТК раҳбари, ички ишлар органлари ходимлари МИБ ходимларининг қонуний талабини бажаришган, корхонада иш юритаётган Р.Аннабозоров давлат органи ходимларига бу қадар беписандлик билан қаршилик кўрсатмаган бўларди.\nЎзингиз ўйланг, орқасида туман ҳокими турмаган исталган бошқа корхонада шу ҳолат юз берганида нима бўларди?! Тадбиркор «онасини Учқўрғондан кўрарди!»\nМазкур ҳудудда яшовчилар ҳам бу корхона ишга тушганидан норози. 64 йиллик тутзор кесилиб, ўрнига мактаб қурилади, деб ваъда қилинганда кутилмаганда сершовқин бетон тайёрлаш корхонаси ишга тушган.\nКорхонага қум, шағал ва цемент оғир юк машиналарида келтирилади. Қорилган бетон ҳам миксер юк машиналарида ташилади. Оғир юк машиналари маҳалла асфальтини ўйиб юборган. Улар ўтганда уй деворлари зириллайди. Чанг тўзон ва шовқин-сурондан ҳамма безор.\nУшбу ҳудудда фермерлик билан шуғулланувчи, кесилган тутзордан пилла етиштириш учун фойдаланиб келган фермер Норчучук Жўрақуловага кўра, шунча йилдан буён ўсиб ётган тутзорнинг кесилган тутлари пахтага келган ёрдамчиларга овқат тайёрлаш учун ўтинликка сўралганида ҳам Рамиз Аннабозоров томонидан берилмаган.\nМазкур вазиятда Паст Дарғом ҳокимлиги жавоб бериши шарт бўлган бир неча ўринли саволлар юзага чиқади.\n1. Юртимизда пилла етиштиришга катта эътибор қаратилмоқда. Пиллачиликда асқотиб турган кўп йиллик тутзор нега кесилди? Бетон заводни қуриш учун туманда ташландиқ майдон каммиди?\n2. Ер майдони кимга, қайси корхонага ва қайси қарор асосида ажратиб берилган? Ҳокимнинг ер ажратиш тўғрисида қарор чиқаришига қонуний асослар борми?\n3. Биз борганимизда электр токига ҳисоблагич ўрнатилганини кўрдик. Бироқ у базага киритилмаган ва корхона электр энергиясидан ноқонуний фойдаланишда давом этмоқда. Бунинг ортидан келадиган зарар ва жарималарни ким тўлайди?\nМожародан кейин электр токига ҳисоблагич ўрнатилган, лекин у базага киритилмаган\n4. МИБ ходимларига қаршилик қилган ва зўравонлик қилган кишиларга нисбатан туман ҳуқуқ-тартибот идоралари бирор чора кўрадими? Улар кимга ишониб бу тарзда зўравонлик қилган?\n5. Нега туман Ички ишлар бўлими ходимлари МИБ ходимларининг қонуний талабига зўравонлик ва қаршиликни тегишли тарзда расмийлаштирмасдан кетиб қолишди? Давлат уларга нима учун маош тўламоқда?\n6. Туман ЭТК корхонаси раҳбари Ҳ.Ҳайитов ва унинг ходимлари нега корхона ноқонуний фойдаланилаётган электр энергиясини тармоқдан узиш тўғрисидаги МИБ талабини бажармади?\n7. Воқеа жойида бўлган туман ҳокими ёрдамчиси Асрор Мардиевнинг можарога аралашишига нима сабаб бўлган, нега у вазиятни ноқонуний ҳал қилишга, МИБ ходимларининг қонуний талабларини бажармасликка интилган?\nЭслатиб ўтамиз, бу Паст Дарғом туманида яшнаб турган дарахтлар кесиб ташланиб, ҳудуд ҳокимга яқин тадбиркорларга бериб юборилаётган биринчи ҳолат эмас.\nАввал ҳам туманда балиқчилик билан шуғулланаётган тадбиркорларга тегишли ҳудудларни туман ҳокимининг яқин ўртоғи, фермер Ҳамза Ҳожимаматовга олиб беришга бесамар уриниш бўлган эди.\nСўнгра туман марказидан ўтувчи республика аҳамиятидаги йўл четидаги арчалар кесиб ташланиб, йўлнинг ҳимоя зонасидаги ҳудуд туман почта алоқа бўлими собиқ раҳбарининг ҳеч жойда ишламайдиган рафиқаси номига расмийлаштиришга уриниш ҳам бесамар кетган эди. Кесилган арчалар учун етказилган 60 миллион сўмдан ортиқ зарар эса ҳануз тўланмаган.\nТошкент шаҳрининг айрим ҳудудларида электр энергияси таъминоти вақтинча тўхтатилади\n07:28 / 18.06.2022\n«Ҳудудий электр тармоқлари» электр энергияси учун тўловлардаги эҳтимолий узилишлар ҳақида огоҳлантирди\n09:40 / 16.06.2022\nТошкент шаҳрининг айрим ҳудудларида электр энергияси таъминотида узилишлар кузатилади\n13:38 / 04.06.2022\nМИБ электрон базаси вақтинча ишламайди


Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Ҳусайн Гулиев билан суҳбат. «Xabar.uz» ахборот-таҳлилий портали учун махсус\n— Кўп йиллардан бери дипломат сифатида Ўзбекистонда ишламоқдасиз. Сизни бемалол Ўзбекистон бўйича эксперт дейиш мумкин. Озарбайжонликларни Ўзбекистон эришаётган ютуқлар ҳақида мамлакатингизнинг ахборот агентликлари орқали муттасил хабардор қилиб келасиз. Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчиси сифатида иш бошлаган кунларингиздан бунга гувоҳмиз. Шунингдек кўплаб ўзбек ахборот агентликларида сизни мамнуният билан кутиб олишади. Ўзбек журналистлари сиз билан ҳар доим самимий, дўстона, биродарларча суҳбатлашишади. Ҳусайн Ризоевич, сизга ўзбекона қилиб Ҳусайн ака деб мурожаат қилишимга ижозат берсангиз.\n— Албатта рухсат бераман. Марҳамат. Ўзбекистондаги дўстларим мени ҳар доим Ҳусайн ака деб аташади. Бу менга ёқади, бошим кўкка етади. Ўзбекистонда шундай дўстона муносабатни ва ҳурмат-эътиборни ҳис этиш мен учун шараф.\n— Раҳмат, Ҳусайн ака. Дипломатик корпус томонидан сизнинг раҳбарлигингизда Ўзбекистонда олиб борилаётган маданий-гуманитар фаолият ҳурматга лойиқ. Айтинг-чи, озарбайжонликларнинг ҳозирги Ўзбекистонга муносабати қандай, озарбайжонлар ва ўзбекларга хос қандай умумий жиҳатларни айта оласиз?\n— Биринчидан, озарбайжонлар ҳамиша ва ҳамма жойда ўзбекларни ўзларининг биродарлари деб билишган, менимча бундан кейин ҳам шундай бўлади. Иккинчидан, бизнинг томиримиз бир, биз — туркий халқмиз. Учинчидан, тарихий ва маданий жиҳатдан ўзбеклар ва озарбайжонлар бир-бирига жуда яқин. Аждодларимиз минг йиллар мобайнида дўстона борди-келди қилишган, бу халқларимизнинг бир-бирига бўлган муносабатида ёрқин из қолдирмаслиги мумкин эмас эди.\nХалқларимизнинг муштарак жиҳатлари ҳақида жилд-жилд китоблар ёзиш мумкин. Тийнатимиз ёки урф-одатларимиздаги ҳар бир ўхшашлик ҳақида алоҳида академик тадқиқот ўтказса бўлади. Мен ўзбекларнинг ўзим дуч келган ва менга жуда ёққан жиҳатлари ҳақида гапирмоқчиман.\n1920-йилларнинг ўрталарида, Тошкент «нон шаҳри» дея шуҳрат қозонганида, минтақа унумдор, серҳосил замин тимсолига айланган ва ҳақиқатан ҳам Волгабўйидаги очарчиликдан азоб чекаётган юз минглаб инсонларни бағрига олган эди. Иккинчи жаҳон уруши йиллари Тошкент яна қутқарувчилик миссиясини зиммасига олди. Етим қолган болалар Тошкентдан бошпана топишди. Эвакуация қилинган 300 мингдан зиёд боладан биттаси ҳам етимхоналарга тушмади. Ўзбек оилалари уларни вокзалдан тўғри ўз уйларига олиб кетишди. 15-19 нафар етим болаларни тарбиялаган оилалар бор. Шу боис Тошкент тинчлик, дўстлик, эзгулик шаҳри сифатида нафақат бутун иттифоқда, балки бутун дунёга машҳур бўлиб кетди. Тошкентнинг машҳур сифатларига қўшимча қилиб мен уни юзидан табассум аримайдиган одамлар шаҳри деб атаган бўлардим. Негалигини асослашга ҳаракат қиламан.\nМасалан, менга ўзбек ёшларининг хушмуомалалиги, катталарни ҳурмат қилиши ёқади. Ҳар куни эрта тонгда тоза ҳавода зарядка қилгач ўзим яшайдиган маҳалла кўчаларида сайр қиламан. Тоза ҳавода зарядка қилиш — ёқимли эрмак. Бунинг устига тонгги Тошкент ҳавосининг тенги йўқ. Шундай қилиб маҳалла бўйлаб сайр қилар эканман, эрталабдан мактабига шошаётган ўқувчиларни, жужуқларини боғчага олиб кетаётган ота-оналарни учратаман ёки кўчада ҳар хил ўткинчиларга дуч келаман ва улар менга албатта бутун Шарқда бўлганидек «Ассалому алайкум» деб салом беришади. Мен ҳам ҳар доим «Ваалайкум ассалом» деб алик оламан. Улар жилмайишади ва эҳтиром билан ўнг қўлини кўксига қўйиб ёнимдан ўтиб кетишади.\nЎзбекистонга келган илк кунларимда бундан ҳайратланганман. Улар мени танишмаса, табассум билан, бунинг устига қўлини кўксига қўйиб саломлашиши нимаси деб ўйлаганман. Ўзбек дўстларимдан сўраб-суриштириб ўзбек халқи характерининг ажойиб жиҳатлари ҳақида билиб олганман. Ўзбекистонда қариндошингиз ёки танишингиз бўлиш-бўлмаслигидан қатъи назар ҳамма катталарга шундай эҳтиром кўрсатилар экан. Ота-оналар фарзандларига ёшлигидан шундай тарбия беришар экан. Ўзбекона одобга кўра ёши кичиклар ёши катталарга ҳурмат кўрсатиб, учрашганда ҳар доим биринчи бўлиб салом беришлари шарт.\nҚизиғи шундаки, мен ҳам ўзбеклар этноменталитетининг бу жиҳатини аста-секин ўзлаштириб олдим. Энди ҳар куни эрталаб маҳалла кўчаларини сайр қилаётганимда ота-оналар ва ўқувчилар билан учрашиб қолсак бир-биримизга илтифот кўрсатиб, саломатлик ҳақида, оила, обиҳаво тўғрисида гаплашамиз. Улар билан ҳар куни кўришамиз. Мен ўзим бундай ўзбекона хушмуомалаликка ўрганиб қолдим ва бу менга жуда маъқул. Энди ёшлардан кимдир ёнимдан индамай ўтадиган бўлса нега мен билан сўрашмади деб ҳайрон қоламан. Ҳатто танбеҳ берган пайтларим бўлди. Ёшлар эса юзида табассум билан «Оқсоқол, сиз ҳақсиз, ёнимдан ўтаётган ёшуллини қандай қилиб кўрмай қолдим-а» деб узрхоҳлик қилишди. Ҳалимлик, хушмуомалалик, юздаги доимий табассум ўзбекларнинг қон-қонига сингиб кетган. Ўзим ҳар куни шунга гувоҳ бўламан.\n— Ҳа, сиз ҳақсиз. Аммо бундай хайрихоҳлик, хушмуомалалик — озарбайжон халқига ҳам хос хусусиятлар. Озарбайжонлар ва ўзбеклар — қардош халқлардир. Ҳозирги вақтда сизларда ҳам, бизларда ҳам икки тарафлама манфаатли ҳамкорликни йўлга қўйиш учун мулоқот ўрнатишни хоҳловчи университетлар, институтлар, оммавий ахборот воситалари кўп. Шундан келиб чиқиб халқларимизни янада яқинлаштириш учун Озарбайжон элчихонаси қандай сиёсий, маданий-гуманитар тадбирларни амалга оширмоқда?\n— Дўстларимиз учун Озарбайжоннинг Тошкентдаги элчихонасининг эшиклари доим очиқ. Ким Озарбайжон билан маданий-гуманитар алоқаларни йўлга қўйишни хоҳласа биз қўллаб-қувватлашга, ёрдам беришга тайёрмиз. Озарбайжон ОАВлари, университетлари ва илмий-тадқиқот институтлари билан мулоқот қилиш учун ҳеч қандай бюрократик тўсиқлар йўқ. Ўзбекистонликларни Озарбайжон маданияти ва илм-фани билан таништириш бўйича бизнинг махсус режамиз бор. Шунингдек биз озарбайжонликларни ўзбек маданияти ва илм-фани билан мунтазам равишда таништириб борамиз. Халқларимиз бу борада доимий алоқада бўлиб туриши биз учун жуда муҳим.\nХалқларимиз ўртасидаги борди-келдини, маданий-гуманитар алоқаларни ривожлантириш мақсадида Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси қошида Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон маданияти маркази фаолият кўрсатмоқда, у Тошкентдаги Ҳайдар Алиев кўчасида жойлашган.\nМарказда компютер дастурлари ва озарбайжон тилини ўргатиш курслари мавжуд. Озарбайжон тилини Озарбайжоннинг машҳур муаллими Салама Фаталиева ўргатади. Тўгараклар (рақс, расм, ҳунар) ишлаб турибди. Марказ қошида «Озарбайжон» мусиқий гуруҳи ва «Озарбайжон қизлари» рақс ансамбли тузилган, уларга Озарбайжонда хизмат кўрсатган артист Кокаб Алиева раҳбарлик қилади.\nШунингдек бизнинг маданият марказимизда анжуманлар зали, кутубхона, учта музей ишлаб турибди, булар Ҳайдар Алиев музейи, Озарбайжон давлатчилиги тарихи музейи, Озарбайжон ва Ўзбекистоннинг умумий тарихи музейидир. Озарбайжон маданият марказида кўҳна озарбайжон кийимлари ва замонавий рақс жамоалари учун кийимлар сақланади.\nТаъкидлаш жоизки, ушбу марказда дўстлик ва биродарлик миссиясини Озарбайжоннинг тажрибали маърифатпарвари ва маданият ходими, илгари президент девони кутубхонасида ишлаган Самир Аббосов бажаради. Озарбайжон ташқи ишлар вазирлигининг буйруғи билан у 2013 йилнинг февралидан Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси қошидаги Ҳайдар Алиев номли Озарбайжон маданият марказининг директори лавозимига тайинланган эди. У Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонасининг маданият, туризм, фан, таълим ва диаспора масалалари бўйича биринчи котиби ҳам ҳисобланади.\nЎзбекистондаги маданий-гуманитар фаолиятимиз ҳақида батафсил маълумот олишни хоҳловчилар элчихонамиз қошидаги Озарбайжон маданият марказининг сайтига киришлари мумкин.\n— Озарбайжонлар ва ўзбекларнинг фан, маданият, адабиёт ва санъат соҳасидаги анъанавий алоқалари кўп асрлик тарихга эга. Озарбайжонлар ўзбек санъатини яхши кўришади, Ўзбекистонда эса тўйлар озарбайжон қўшиқларисиз ўтмайди, ҳеч бўлмаса бир нечта озарбайжонча қўшиқ янграйди. Ҳусайн ака, нима дейсиз, Озарбайжон ва Ўзбекистоннинг фан, маданият, адабиёт ва санъат арбоблари иштирокида қўшма ижодий кечалар уюштириш вақти келмадими?\n— Тўғри айтдингиз, аллақачон вақти келган. Биз ушбу лойиҳа устида ишлаяпмиз. Ҳатто бу борада қиладиган ишларимизни режалаштириб ҳам олганмиз. Озарбайжонда ҳам шунга эҳтиёж бор.\nҲа, сиз ҳақсиз, ўзбек тўйларида машҳур озарбайжон қўшиқлари тез-тез ижро этиб турилади, лекин таъкилдаш жоизки, озарбайжон тўйлари ҳам Хоразм «Лазги»си, «Қоракўз» ва «Баригал»сиз ўтмайди. Мана бир неча йилдирки, Бокуда ўтказиладиган мақомчилар халқаро танловида ўзбек мақомларининг ижрочилари совринли ўринларни эгаллаб келишмоқда. Танлов бутун Озарбайжон бўйича трансляция қилинади. Ўзбек артистларининг Озарбайжондаги гастроллари аншлаг билан ўтади. Олдиндан тайинлаб қўймасангиз ўзбек артистларининг Бокудаги концертларига билет топиб бўлмайди.\nТошкентдаги дўстимнинг ўғлининг тўйида бўлганимда ўзбек артистлари озарбайжон қўшиқларини ижро этганини илк бор эшитганман. Аввалига бу Озарбайжондан келган меҳмон шарафига уюштирилди деб ўйлаганман. Аммо мана беш йилдан зиёд вақт мобайнида Ўзбекистонда яшаб ишлаяпман, мени ўзбек тўйларига тез-тез таклиф этиб туришади, энди ўзбек тўйларида озарбайжонча қўшиқлар янграши одатий ҳол эканлигини яхши биламан. Озарбайжон халқининг маданияти ва санъатини шунчалик қадрлагани учун ўзбек халқидан бағоят миннатдорман.\n— Ҳаммага маълумки, Ўзбекистон географик жиҳатдан Осиё қитъасининг қоқ марказида жойлашган бўлиб, маданий-сиёсий тарафдан Марказий Осиёнинг юраги ҳисобланади, Озарбайжон эса Осиё ва Европа туташган ҳудудда жойлашган. Охирги йилларда иккала мамлакатда ҳам изчил ислоҳотлар амалга оширилмоқда, сизнингча Озарбайжон ва Ўзбекистон ўртасидаги икки томонлама иқтисодий муносабатларнинг қайси йўналишларини биз жадал ривожлантиришимиз мумкин?\n— Ўзбекистон фақат географик жиҳатдангина Марказий Осиёнинг юраги ҳисобланмайди. Ўзбекистон — Марказий Осиё минтақасидаги энг муҳим фигурадир, унинг иштирокисиз ҳеч бир масалани ҳал қилиб бўлмайди.\nСизга маълумки, Жанубий Кавказ минтақасида Озарбайжон Ўзбекистоннинг асосий шериги ҳисобланади, бу геосиёсий ва геоиқтисодий жиҳатдан жуда муҳим. Шуни ишонч билан айтишим мумкинки, бугунги кунда давлатларимиз орасида ўзаро сиёсий ишонч қарор топган, иккала давлат ҳам халқаро ва минтақавий ташкилотлар доирасида бир-бирини қўллаб келмоқда. Лекин биз бу билан чекланиб қолмоқчи эмасмиз.\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев оқилона, узоқни кўзлаб сиёсат юритаётганлиги туфайли мамлакатда ва бутун минтақада тинчлик ва барқарорлик мустаҳкамланишига эришилмоқда. Шавкат Мирзиёев президентликка киришиши билан қўшнилар билан муносабатларни нормаллаштириш бўйича бир қатор чоралар кўрилди. Улар мамлакатнинг салоҳиятини анча мустаҳкамлади, Марказий Осиё мамлакатлари билан борди-келди, олди-бердилар кўпайди.\nМамлакатга инвестицияларни жалб қилиш учун президент Мирзиёев томонидан эркин иқтисодий зоналар тузилди. Улар ҳар қандай кўламдаги, шу жумладан кичик бизнесни юритиш учун солиқ, бож, кредит имтиёзлари бўлган махсус иқтисодий маконлар ҳисобланади. Бугунги кунда Ўзбекистонда учта: «Навоий», «Ангрен», «Жиззах» эркин иқтисодий зоналари мавжуд. Хўжалик юритувчи субъектларнинг анча-мунча солиқ юкидан халос қилинганлиги уларнинг жадал ривожланиши учун кенг имконият яратади, бу айниқса устав жамғармасида хорижий инвестициялар бўлган корхоналар учун зўр имкониятдир.\nАлбатта, Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги иқтисодий ҳамкорлик иккитомонлама муносабатлар ривожида муҳим аҳамиятга эга. Ҳозир бу йўналишда сезиларли даражада силжиш кузатилаяпти. Шу билан бирга биз иқтисодий ҳамкорликнинг мавжуд имкониятларидан тўлиқ фойдаланиш учун икки тараф ҳам саъй-ҳаракатларини кучайтириши керак деб ҳисоблаймиз.\nШериклик алоқаларини кучайтириб Ўзбекистон ва Озарбайжон ишбилармонлари инвестицион ҳамкорлик кўламини кенгайтиришлари мумкин, бу савдо-иқтисодий кўрсаткичларни икки баробар ошириш имконини беради. Бунда ўзбек-озарбайжон ҳукуматлараро қўшма комиссияси фаолиятини жонлантириш, Ўзбекистон ва Озарбайжоннинг иқтисодий имкониятларини намойиш этувчи тақдимотлар, бизнес-форумлар, кўргазмалар ва бошқа тадбирларни ўтказиш муҳим аҳамиятга эга. Қўшма комиссия ҳали ишга солинмаган ва янги имкониятларни аниқлаш, ҳамкорлик кўламини кенгайтириш йўлларини белгилаб олиш, икки томон учун ҳам фойдали бўлган лойиҳаларни ишлаб чиқиш устида иш олиб бормоқда.\nИқтисодий форумлар янги шартномалар тузиш билан бирга ишбилармонлар икки давлатнинг имкониятлари ҳақида кўпроқ нарсалар билиб олишига ҳам хизмат қилади. Банк-молия соҳасидаги алоқаларни ривожлантириш, экспорт қилинадиган товарлар ва хизматлар рўйхатини тубдан қайта кўриб чиқиш керак. Бизнесменлар ўртасидаги мулоқотни кенгайтиришда бу ҳам муайян рол ўйнайди.\nМасалан, шу йилнинг 20 феврал куни Ўзбекистон савдо-саноат палатаси ва Озарбайжон ишбилармонлари миллий конфедерацияси томонидан икки мамлакат ишбилармонлари иштирокида ўзбек-озарбайжон бизнес-форуми ва кооперация биржаси ўтказилди. Бу ишбилармонлик соҳасидаги ҳамкорликни кучайтириш бўйича қўшимча туртки бўлди. Озарбайжон делегацияси таркибида қурилиш, озиқ-овқат, дастурий таъминот, туризм, молия, тўқимачилик ва бошқа соҳаларда фаолият кўрсатувчи компанияларнинг вакиллари бор эди. Форум ўзбек бозорига озарбайжон маҳсулотларининг кириб келиши, ишбилармонлар билан алоқа ўрнатиш ва Ўзбекистондаги инвестицион муҳит намойиши учун майдон вазифасини ўтади.\nФорум доирасида Ўзбекистон ССП ва Озарбайжон ИМК ўртасида ҳамкорлик тўғрисидаги битим имзоланди. Таъкидлаш жоизки, қисқа даврда кўп ишларни қилишга эришилди.\nОзарбайжон Марказий Осиёнинг қоқ марказида жойлашган ва иқтисодий ва стратегик жиҳатдан улкан имкониятларга эга бўлган Ўзбекистоннинг имкониятларидан фойдаланишдан манфаатдордир. Савдо-иқтисодий ва инвестицион алоқаларни ривожлантириш Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги икки томонлама ҳамкорликнинг устувор йўналиши саналади. Кўп қиррали шериклик шартнома ва битимларда ўз ифодасини топган улкан ҳуқуқий базага асосланади.\n2017 йилда мамлакатларимиз ўртасидаги товар айланмаси атиги 31,2 млн. АҚШ долларига, шу жумладан экспорт 26,2 млн. АҚШ долларига, импорт эса бор-йўғи 4,9 млн. АҚШ долларига тенг бўлди. Ўзбекистон иқтисодиётига киритилган инвестициялар масаласида шуни айтиш керакки, бугунги кунда Ўзбекистон ҳудудида 84 та озарбайжон корхонаси фаолият кўрсатаяпти. Шундан 71 таси қўшма корхоналар бўлса, 11 таси юз фоиз Озарбайжон капитали асосида ишловчи корхоналардир. Ушбу корхоналар асосан савдо, машинасозлик ва метални қайта ишлаш, молия ва суғурта, кўчмас мулк операциялари, энергетика, хизмат кўрсатиш, заргарлик буюмларини ишлаб чиқариш ва таъмирлаш, озиқ-овқат, енгил саноат соҳаларида фаолият кўрсатади.\n— Озарбайжон сайёҳлик бизнесида улкан тажрибага эга. Айни пайтда Ўзбекистон ҳам туризмни ривожлантириш чораларини кўрмоқда. Сиз мамлакатларимизнинг ушбу соҳадаги ҳамкорлигининг истиқболига қандай таъриф берасиз?\n— Бугунги кунда туризм соҳасидаги ўзбек-озарбайжон муносабатлари жадал ривожланмоқда. Ўзбекистон Озарбайжон учун энг муҳим сайёҳлик бозорларидан бири ҳисобланади. Бизнинг компанияларимиз нафақат Тошкентнинг, балки бир қатор минтақаларнинг сайёҳлик ташкилотлари билан ҳам муваффақиятли иш олиб бормоқда.\nАйтиш жоизки, Озарбайжонга келувчи ўзбекистонлик сайёҳлар сони йилдан-йилга кўпаймоқда. 2013 — 2014-йилларда Ўзбекистоннинг 14 мингга яқин граждани Озарбайжонда бўлди, 2016 йилда эса бу кўрсаткич 19 мингдан ошди, 2017 йилда эса бу рақам кутилганидек яна бироз кўпайди.\n«Ўзбекистон ҳаво йўллари» миллий авиакомпанияси ҳафтасига икки марта Бокуга рейсларни амалга оширади, уларга талаб жуда катта. Шу боис заруратдан келиб чиқиб биз «Azerbaijan Airlines – AZAL» авиакомпаниясининг ваколатхонасини очишга мажбур бўлдик. 2018 йил 30 июндан Бокудан Тошкентга ва Тошкентдан Бокуга тўғридан-тўғри авиақатновлар бошланди. Рейслар ҳафтада бир марта — шанба кунлари амалга оширилади. Шунга қарамай Тошкент ва Бокуга билет топиш жуда қийин, талабгорлар кўп. Сайёҳлик мавсумида ҳатто менинг ўзим билет сотиб олиш учун бир ой кутишимга тўғри келди. Билетларга олдиндан буюртма бериб қўйиш керак. Ҳар бир рейсда самолётлар одамга тўлиб учади. Шундан келиб чиқиб 1 августдан парвозлар сонини ҳафтасига тўрттага етказиш режалаштирилаяпти. Ҳафтасига икки марта — душанба ва пайшанба кунлари рейсларни «Ўзбекистон ҳаво йўллари» миллий авиакомпанияси бажаради, чоршанба ва шанба кунлари эса «Azerbaijan Airlines – AZAL» авиакомпанияси самолётлари учади.\nОзарбайжон халқи Ўзбекистоннинг улкан туристик салоҳияти, тарихий ёдгорликлари ҳақида яхши билади. Тошкентнинг чиройли кўчалари, Амир Темур мақбараси, Регистон майдони, Ичанқалъа, қадимий Бухоро, қалъалар, мадрасалар ва Қўқон хонларининг ўрдаси бутун дунёга машҳур.\n— Сизнинг яқинда «Eurasia Diary» халқаро ахборот-таҳлилий порталида эълон қилинган интервюнгиз жамоатчиликда катта қизиқиш уйғотди. Ушбу интервюни ўзбек ахборот порталлари ҳам эълон қилди. Сиз ўқувчиларга ўзбек дипломатиясининг ютуқлари ҳақида мазмунан бой ва аниқ маълумот бергансиз. Шу билан бирга Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевнинг фаолиятини чуқур таҳлил қилгансиз.\nҲурматли Ҳусайн ака, порталимизда сиз билан суҳбат эълон қилинганидан сўнг кўплаб ўқувчиларимиз уларни Озарбайжон президенти Илҳом Алиевнинг сиёсий портрети билан таништиришингизни сўрашмоқда. Бизга Илҳом Алиевнинг фаолияти ҳақида гапириб берсангиз.\n— Шубҳасиз, Илҳом Алиев постсовет ҳудудидаги энг прагматик давлат арбобларидан бири ҳисобланади. Унинг сиёсий йўлини кузатиб бунга амин бўлиш мумкин. Илҳом Алиев давлат раҳбари сифатида юритаётган сиёсатни таҳлил қилиб шуни ишонч билан айтиш мумкинки, Озарбайжон президентининг ички ва ташқи сиёсатдаги стратегияси, унинг ҳарбий, саноат, маданият, спорт ва ахборот технологиялари соҳасидаги хизматлари Озарбайжон тараққиётида жуда улкан рол ўйнади.\nПрезидент Илҳом Алиевнинг самарали фаолияти туфайли Озарбайжонда туб ўзгаришлар юз берди, мамлакатнинг иқтисодий манзараси буткул ўзгарди, бизнинг давлатчилигимиз ҳеч қачон бугунгидек қудратли бўлмаган.\nИлҳом Алиевнинг ташаббуслари Озарбайжоннинг, минтақанинг, Евросиё маконининг иқтисодий манзарасини ўзгартирмоқда, халқнинг руҳан юксалишининг қудратли омилига айланаяпти, чунки озарбайжон халқи ўз йўлбошчисини доимо якдиллик билан қўллаб-қувватламоқда.\nИлҳом Алиев илгари сурган мултикултурализм ғояси Озарбайжонда ҳар доим турмуш тарзи ҳисобланган, озарбайжонлар асрлар давомида бошқа дин ва маданиятларга тоқат, ҳурмат билан қарашган, бағрикенглик қилишган, халқимизга хос ушбу хислат туфайли бугунги кунда исломий бирдамлик ва жаҳондаги маданиятлараро мулоқот соҳаларида Озарбайжонга катта эътибор қаратилади. Озарбайжонда йирик халқаро тадбирлар – Европа ўйинлари, Ислом ўйинлари, глобал форумларнинг ўтказилиши — Озарбайжон жаҳон майдонида юксак нуфузга эгалигининг исботидир.\nИлҳом Алиев феноменини ўрганиш ҳозирги сиёсатшунослик фани учун муҳим аҳамиятга эгалигини таъкидламоқчиман. Шу муносабат билан Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси ташаббуси ила ёзувчи, Озарбайжонда хизмат кўрсатган журналист, Миллий мажлис депутати Элмира Охундованинг Тошкентдаги «Машҳур пресс» нашриётида ўзбек тилида чоп этилган «Илҳом Алиев. Президентнинг ўзгаришлар фонидаги портрети» китобининг тақдимоти ўтказилди. Китоб Ўзбекистонда катта қизиқиш билан кутиб олинди. Бу жаҳон миқёсидаги сиёсатчи бўлмиш Илҳом Алиевнинг ҳаёти ва фаолиятига оид ҳужжатли материаллар ва бошқа манбалардан фойдаланган ҳолда йиллар давомида ёзилган академик асардир. Менимча, бу китоб Ўзбекистон тарихчилари, публицистлари ва сиёсатчилари учун фойдали манба бўлади.\n— Шубҳасиз, ҳар бир давлат тараққиёти учун тинчлик ва барқарорлик ғоят муҳим аҳамиятга эга, Озарбайжон ҳақида гап кетганда кўз олдимизда равнақ топаётган, тинч мамлакат намоён бўлади. Шу билан бирга, афсуски, Тоғли Қорабоғ муаммосидан ҳам хабардормиз, жуда кўплаб озарбайжон биродарларимизнинг дардини яхши тушунамиз. Ўзбекистон — ҳар қандай можарони тинч йўл билан ҳал қилиш тарафдори, айни пайтда биз Озарбайжоннинг ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлаймиз. Бу борада Ўзбекистоннинг позицияси қатъий ва ўзгармасдир. Бугунги кунда ушбу кўп йиллик можарони ҳал қилиш учун қандай чоралар кўрилмоқда?\n— Тоғли Қорабоғ Озарбайжоннинг тарихий ва қонуний ажралмас қисми ҳисобланади. Жаҳон ҳамжамияти ушбу рад қилиб бўлмас ҳақиқатни аллақачон тан олган. Ҳақиқатан, Тоғли Қорабоғ можаросида Озарбайжоннинг 20 мингдан кўпроқ ҳарбий хизматчиси ва ноҳарбий аҳолиси ўлдирилди, 200 мингдан зиёд киши жароҳатланди ва майиб қилинди. Мазкур можаронинг оқибатлари қайғули ва фожиалидир. Тоғли Қорабоғдан, Арманистондан ва босиб олинган еттита тумандан қувғин қилинган озарбайжонлар сони 1 миллиондан ошади. Озарбайжон Республикасининг 20 фоизча ҳудуди, 946 та аҳоли пункти босиб олинган.\nБМТ Хавфсизлик кенгашининг 1993 йили қабул қилинган тўртта: 822, 853, 874, 884-резолюцияси, БМТ Бош ассамблеяси қабул қилган учта: 48/114, 62/243, 60/285-резолюция, Ислом конференцияси ташкилотининг 1993 йил 25 — 29-апрел кунлари қабул қилинган 12/21-Р, 1994 йил 10 — 12-декабр кунлари қабул қилинган 16/22-Е, 2003 йил 28 — 30-май кунлари қабул қилинган 10/30-С резолюциялари, Европа иттифоқи 1993 йил 3 сентябр куни қабул қилган резолюция, Европа парламенти 2010 йил 20 май куни қабул қилган 2216-резолюция, Европа кенгаши парламент ассамблеясининг 1995 йил 15 мартдаги 1059-резолюцияси, 1997 йил 22 апрелдаги 1119-резолюцияси, 2005 йил 25 январдаги 1416-резолюцияси Озарбайжон Республикасининг суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини, халқаро чегараларнинг бузилмаслигини ва унинг қонуний ҳудудларини зўрлик билан босиб олинишига йўл қўйилмаслигини тасдиқлади.\nТаассуфки, барча резолюцияларда Озарбайжоннинг ҳудудий яхлитлиги тан олинганига ва урушни тўхтатиш, Озарбайжон ҳудудидан босқинчи арман қўшинларини тўлиқ ва сўзсиз олиб чиқиб кетиш талаб қилинганига қарамай бугунги кунгача арман тарафи халқаро ҳуқуқ нормаларини инкор қилиб, турли халқаро ташкилотлар томонидан қабул қилинган юқоридаги резолюцияларнинг талабларини бажармасдан келмоқда. Гарчи БМТ уставига (25, 48-моддалар) биноан Хавфсизлик кенгашининг резолюциялари юридик жиҳатдан бажарилиши мажбурий бўлиб, БМТга аъзо барча давлатлар томонидан бажарилиши шартлигига, қатьий ҳисобланиб, улар устидан шикоят қилиш мумкин эмаслигига қарамай реал халқаро вазиятда ва ҳақиқатда бундай ҳуқуқий тартиб қўпол равишда бузилмоқда, жаҳонда юз бераётган ўнлаб давлатлараро қуролли тўқнашувлар бунга яққол мисол бўла олади.\nТоғли Қорабоғда жойлашган айирмачи гуруҳлар 2016 йил 2 апрел куни қўшинларни ажратиб турган чизиқ яқинида озарбайжонлар зич яшайдиган ҳудудларни, шу жумладан мактаблар, шифохоналар, масжидларни тўпга тутиб, машҳур апрел воқеалари юз беришига сабабчи бўлишди.\nАйирмачиларнинг масъулиятсизлик билан қилинган ҳужуми оқибатида 6 киши ҳалок бўлди, 33 киши жароҳатланди, улар орасида болалар ҳам бор эди. Озарбайжон қуролли кучлари душманга қилмишига яраша зарба берди, қарши ҳужум натижасида стратегик жиҳатдан муҳим позициялар душмандан озод қилинди.\nАпрел воқеалари юз берган вақтда бошқа органлар билан ҳамкорликда Озарбайжон ташқи ишлар вазирлиги жаҳон афкор оммасига Озарбайжон ҳақидаги ҳақиқатни етказа олди, мамлакатимизнинг дипломатик ваколатхоналари ва консулхоналари ушбу жараёнга фаоллик билан қўшилиб, ўзлари аккредитация қилинган мамлакатларнинг расмий вакиллари ва жамоатчилигини хабардор қилишди. Жаҳоннинг нуфузли оммавий ахборот воситаларида Озарбайжоннинг адолатли нуқтаи назарини акс эттирувчи кўплаб мақолалар эълон қилинди, эфирда фото ва видеорепортажлар кўрсатилди.\nХалқаро ҳамжамият мавжуд ҳолат(статус-кво)нинг сақланиши ва Озарбайжоннинг босиб олинган ҳудудларида айирмачи қўшинларнинг ҳозир бўлиши можаро зонасидаги кескинликнинг асосий сабаби ҳисобланиши ва муаммони сиёсий йўл билан ҳал этиш борасида асосий тўсиқ бўлиб қолаётганига яна бир бор амин бўлди.\nЕвропада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) Минск гуруҳининг давлат бошлиқлари даражасидаги ҳамраислари мавжуд вазиятнинг номақбуллиги ва ўзгарувчанлиги ҳақида бир неча марта баёнот билан чиқишди. Озарбайжон ҳозирги вазият ўзгаришидан кўпроқ манфаатдор тараф саналади.\nСтратегик аҳамиятга эга бўлмаган, аммо мунтазам давом этиб турадиган тўқнашув ва отишмаларга қарамай «на тинчлик, на уруш» ҳолати юзага келган эди. Эришилган умумий осойишталик 2016 йилнинг апрелида вазият ниҳоятда кескинлашувига қадар давом этди, ўшанда 4 кун ичида Озарбайжон қуролли кучлари илгари босиб олинган ҳудудларнинг 2 минг гектарини стратегик муҳим тепаликлар билан бирга душмандан тортиб олди. Қорабоғда 2016 йил апрел ойида юз берган қуролли тўқнашув натижасида озарбайжон томони стратегик жиҳатдан муҳим бўлган Лалитепа тепалигини эгаллашга муваффақ бўлди. 1993 йилда, Қорабоғ урушида ушбу ҳудудлар айирмачи қуролли тузилмалар томонидан босиб олинган эди.\nБосиб олинган ушбу ҳудудлар озод қилинганидан сўнг 2017 йил 24 январ куни Озарбайжон президенти Илҳом Алиев қишлоқни тиклаш бўйича қилинадиган ишлар ҳақидаги фармойишни имзолади. Фармойишга биноан, тиклаш ишлари доирасида дастлабки босқичда 50 та алоҳида уй, мактаб ва керакли тузилмаларнинг биноларини қуриш учун президентнинг захира фондидан катта миқдорда пул ажратилди. Бултур 11 та ўзбек журналисти фронт ёнидаги зонага келиб, босқинчилардан озод қилинган қишлоқни ўз кўзлари билан кўришди, Озарбайжон қуролли кучлари ва тан олинмаган Тоғли Қорабоғ Республикаси армиясини ажратиб турган чизиқ яқинида жойлашган Озарбайжоннинг Жаброил тумани Чужуқмаржонли қишлоғида олиб борилаётган тиклаш ишларининг кўлами билан танишишди.\nБундан ташқари, алоҳида умумқўшин армиясининг махсус топшириқларни бажарувчи қўшинлари 2018 йил 6 — 7-июн кунлари Нахчивонда нейтрал зона бўйлаб олға силжиб, янги тепаликларни, шу жумладан Шарур туманидаги Қизилқоя тепалигини озод қилишди. Бунинг натижасида 1992 йилдан буён арман армиясининг назоратида бўлган Гуннут қишлоғи душмандан тозаланиб, ғаним ўқ етмас масофагача суриб ташланди. Бундан ташқари озарбайжон армияси Ереван — Горис — Лочин йўлини назорат қилиш имкониятини қўлга киритди. Натижада илгари босиб олинган 11 минг гектар ер душмандан озод қилинди.\nКўп йиллик самарасиз музокаралар, сон-саноқсиз декларациялар Тоғли Қорабоғ можаросини ҳал қилишда деярли ҳеч қандай фойда бермади. Ҳозиргача Арманистон ўзининг Озарбайжоннинг ички ишларига аралашганини ва суверен давлатнинг ҳудудий яхлитлигини бузишда иштирок этганини инкор қилиб, Тоғли Қорабоғ муаммосини ҳал қилиш бўйича ўтказилаётган музокараларда ўзининг деструктив позициясини намойиш этиб келмоқда.\n— Бизнинг ёш журналистларимиз ҳам Озарбайжон ҳақида кўп нарсаларни шахсан ўзингиздан билиб олишни хоҳлайди. Уларнинг кўпчилиги сиз билан яқиндан танишишни ва Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Ҳусайн Гулиев билан дўстона суҳбат қуришни истайди. Шу боис айтинг-чи, сиз билан Ўзбекистоннинг етакчи ахборот агентликларининг бир нечта ёш журналистлари иштирокида қачон матбуот анжумани уюштиришимиз мумкин, агар шундай матбуот анжуманини уюштириш мумкин бўлса сиз қайси мавзуларни танлаган бўлар эдингиз?\n— Мен ўзбек дўстларимиз билан учрашишдан ҳар доим хурсанд бўламан. Ҳар доим ўзбек журналистларига айтар гапимиз бўлади. Шу боис Ўзбекистоннинг ёш журналистлари учун матбуот анжуманини мамнуният билан уюштирамиз. Ўз навбатида сизга Озарбайжоннинг атоқли давлат арбоблари, парламент депутатлари, озарбайжон маданияти ва санъати арбоблари иштирокида матбуот анжуманлари уюштиришни ваъда қилишим мумкин. Чунки улар гўзал Ўзбекистоннинг доимий меҳмонларидир.\n— Ҳусайн ака, шундай мароқли ва мазмунли суҳбат учун сизга катта раҳмат!Суҳбатимиз сўнгида ўзбек ўқувчиларига айтар гапларингиз борми?\n— Мен барча ўзбекистонликларга оилавий бахт, хотиржамлик ва фаровонлик тилайман. Ўзбекистонликлар ҳамма нарсага ўз меҳнатсеварлиги ва инсонийлиги билан эришадиган буюк ва мард халқ эканлигини ҳар доим ёдда сақлашларини истайман. Омон бўлинг.\nОзарбайжоннинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор\nэлчиси Ҳусайн Гулиев билан\n«Xabar.uz» ахборот-таҳлилий портали бош муҳаррири


029. Ҳудайбия сулҳидан кейинги ҳарбий ҳаракатлар – Islom Nuri\n029. Ҳудайбия сулҳидан кейинги ҳарбий ҳаракатлар\nҒоба ёки Зу-Қарад ғазоти\nУшбу ғазот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қарашли лиқоҳ (бўғоз ва соғин туялар)ни талончилик билан ҳайдаб кетган Бану Фазоралик бир гуруҳ ортидан таъқиб қилиш амалиёти эди.\nБу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбиядан кейин ва Хайбардан олдин олиб борган биринчи ғазотдир. Имом Бухорий унинг Хайбар жангидан уч кун илгари бўлганини ривоят қилган, имом Муслим ҳам Салама ибн Акваъ ҳадисига суяниб, ана шундай ривоят қилган. Кўпчилик тарихчилар унинг Ҳудайбиядан олдин бўлганини айтишган, лекин «Саҳиҳайн»даги гап уларнинг сўзларидан кўра саҳиҳроқдир.\nУшбу ғазот қаҳрамони Салама ибн Акваъдан келтирилган ривоятлар хулосаси қуйидагичадир:\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ғуломлари Рабоҳни яйловдаги соғин туяларига юборгандилар. Мен ҳам Абу Талҳанинг отига миниб, у билан бирга эдим. Тонг пайти Абдурраҳмон ал-Фазорий туялар уюрига ҳужум қилиб, туябоқарни ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетди. Шунда мен: «Эй Рабоҳ, манави отни олгинда, уни Абу Талҳага бериб қўй ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга хабарни етказ», дедим. Кейин ўзим бир тепалик устига чиқиб, Мадина томонга юзланиб, уч бор: «Ё сабоҳо!» (яъни, фалокатли тонг), деб қичқирдим. Сўнг босқинчилар ортидан югуриб, қуйидаги сўзларни айтганча уларга камон ота бошладим:\nИбн Акваъ бошингга итнинг кунин солади\nПасткашларнинг аҳволи бугун забун бўлади.\n[خُذْها] أنا ابنُ الأكْـوَع\nواليـومُ يـومُ الرُّضّع\nҚасамки, мен уларга камон отиб, отларини қулатар, агар отлиқлардан биронтаси орқага қайтса, дарахт ортига яширин олиб, камондан ўқ узиб, ерга қулатар эдим. Улар тоғ оралиғидаги бир дарага киришгач, мен тоққа кўтарилиб, тепадан уларни тошбўронга тутдим. Шу алфозда уларни таъқиб қилавериб, охир-оқибат уларни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг туяларини ташлаб кетишга мажбур қилдим. Кейин яна уларнинг ортидан таъқиб қилишда ва камон отишда давом этдим, ҳатто улар ўзларини енгиллатиш мақсадида ўттизта устки кийим ва ўттизта найзани ташлаб кетишди. Улар ташлаб кетган нарсалар устига тошлардан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва асҳоблари таниб оладиган белги қўйиб, ортларидан боравердим. Улар бир дарага етиб бориб, ўша жойда овқатлангани ўтиришди. Мен тепаликдаги бир харсанг устига чиқиб ўтирдим. Шунда улардан тўрт нафари мен турган жойга кўтарила бошладилар. Мен: «Мени танийсизларми?! Мен Салама ибн Акваъман! Мен сизлардан истаган одамимни қувиб ета оламан, сизлардан биронтангиз ҳам мени қувиб етишга қодир бўлмайсиз», дедим. Шундан сўнг улар қайтиб кетишди. Шундан сўнг то Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суворийлари дарахтлар оралаб келишаётганига кўзим тушмагунича шу ерда ўтирдим. Энг олдинда Ахрам, ундан кейин Абу Қатода, унинг ортидан Миқдод ибн Асвад етиб келишди. Ахрам Абдурраҳмон билан тўқнашиб, унинг отини қиличи билан чопиб ташлади. Шунда Абдурраҳмон уни найзаси билан ҳалок қилиб, отига миниб олди. Сўнг Абу Қатода Абдурраҳмоннинг ортидан бориб, уни ўлдирди. Қолганлар қочиб қолишди. Мен уларнинг ортидан яёв чопиб борардим. Кун ботишга яқин улар Зу-Қарад деган бир сувли жойга бурилиб, сув ичмоқчи бўлишган эди, менинг югуриб келаётганимни кўриб, сув ҳам ичмай қочишда давом этишди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам отлиқлар билан хуфтонда етиб келдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, уларнинг ташналикдан силласи қуриб қолган. Мени юзта одам билан юборсангиз, уларнинг бор-будини қўлга киритиб, ўзларини бўғиб олиб келаман», дедим. У зот: «Шунча нарсага эга бўлдиниз, майли энди қўяверинг. Улар аллақачон Ғатафонга етиб бориб, меҳмон бўлишяпти», дедилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Бугун отлиқларимиз ичида энг яхшиси Абу Қатода, пиёдаларимиз ичида энг яхшиси Салама бўлди», дедилар. Сўнг менга ўлжадан икки улуш – бир пиёда ва бир отлиқнинг улушини бердилар. Сўнг то Мадинагача мени туяларига мингаштириб келдилар».\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу ғазотга чиқишларида Мадинага Ибн Умму Мактумни халифа қилиб қолдирдилар, байроқни Миқдод ибн Амрга бердилар.\nХайбар ва Водил-Қуро ғазотлари (7 ҳижрий, муҳаррам)\nХайбар Мадинанинг шимолий тарафида 80 мил узоқликда жойлашган, қўрғонлари ва экинзорлари бор каттагина шаҳар эди. Ҳозирда у иқлими ҳаёт учун анча номувофиқ бир қишлоқдир.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам душманнинг учта қанотидан энг кучли қаноти бўлган Қурайшдан кўнгиллари тинчиб, Ҳудайбия сулҳидан сўнг ундан тамомила хотиржам бўлгач, минтақада тинчлик-барқарорлик қарор топиши ва осойишталик ҳукм суриши учун ҳамда мусулмонлар давомий қонли урушлардан бўшаб, Аллоҳнинг рисолатини етказиш ва даъват қилиш фурсатига эга бўлишлари учун энди қолган икки қанот билан, яъни яҳудлар ва Нажд қабилалари билан ҳисоб-китоб қилиб олишни кўнгилларига тугдилар.\nХайбар фитналар ва макр-ҳийлалар ўчоғига, ҳарбий келишувлар марказига, адоват ва уруш чиқариш майдонига айланиб қолганидан мусулмонлар диққат-эътиборларини энг биринчи навбатда ўша ерга қаратишлари лозим бўлиб қолган эди.\nҚолаверса, аҳзоб-гуруҳларни мусулмонларга қарши қайраганлар ва Бану Қурайзани хиёнаткорликка ундаганлар ҳам мана шу хайбарликлар бўлиб, улар ислом жамияти ичидаги жосуслик уяси бўлган мунофиқлар ва душманнинг учинчи қаноти бўлган Ғатафон ва саҳро араблари билан ҳам мустаҳкам алоқада бўлиб келган эдилар. Шу билан бирга улар ўзлари ҳам урушга киришга ҳозирлик кўришган, бу хатти-ҳаракатлари билан мусулмонларни анча қийин аҳволга тушишларига сабаб бўлишган, ҳатто улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга суиқасд уюштириш режасини ҳам тузишган, уларнинг фитналарини бартараф этиш мақсадида мусулмонлар бир неча тадбирларни амалга оширишга ва уларнинг раҳбарлари бўлмиш Саллом ибн Абул Ҳуқайқ ва Асир ибн Зорамларни қатл қилишга мажбур бўлишган эди. Аммо ўша пайтда улар билан узил-кесил ҳисоб-китоб қилиб қўйишнинг имкони бўлмаганди. Чунки, мусулмонлар қаршисида улардан кўра ашаддийроқ ва қудратлироқ душман – Қурайш турарди. Мана энди Қурайшнинг душманчилигига барҳам берилгач, бу жиноятчилар билан ҳисоб-китоб қилиб қўйиш фурсати етиб келган эди.\nХайбарга юришнинг бошланиши\nИбн Исҳоқнинг ёзишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳудайбиядан қайтиб келгач, зул-ҳижжа ойи ва муҳаррамнинг бир неча куни Мадинада турдилар, кейин муҳаррамнинг қолган қисмида Хайбарга отландилар.\nМуфассирларнинг сўзларига кўра, Хайбар Аллоҳ таолонинг қуйидаги оятида берган ваъдаси эди: «(Эй мўминлар), Аллоҳ сизларга ўзларингиз оладиган кўпдан-кўп ўлжалар ваъда қилди. Энди мана бу (Ҳудайбия сулҳини ва Ҳайбар жангида қўлга киритадиган ўлжаларингиз)ни эса нақд қилиб қўйди» (Фатҳ: 20).\nИсломий қўшиннинг сони\nМунофиқлар ва иймони заиф киишилар Ҳудайбия ғазотида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга бўлишдан ўзларини четга тортишгани туфайли Аллоҳ таоло улар хусусида пайғамбарига шундай амр қилди: «Ҳали сизлар (Ҳайбар жангида қўлга киритган) ўлжаларини олиш учун кетаётган вақтингизда (жиҳодга чиқмасдан) қолган кимсалар: «Бизлар ҳам (ўша ўлжалардан олиш учун) сизларга эргашишимизга (йўл) қўйинглар», дерлар. Улар Аллоҳнинг каломини ўзгартирмоқчи бўладилар. Айтинг: «Ҳаргиз бизларга эргашмайсизлар! Аллоҳ илгари мана шундай дегандир». Энди улар: «Йўқ, сизлар бизларга ҳасад-бахиллик қилмоқдасизлар», дерлар. Йўқ, улар камдан-кам нарсаларнигина англарлар» (Фатҳ: 15).\nШундан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарга йўл олишларидан олдин ўзлари билан бирга фақат жиҳодга рағбати бўлган кишиларгина чиқишини эълон қилдилар. Шу боис бу юришга фақат Ҳудайбиядаги дарахт остида байъат қилган бир минг тўрт юз саҳобий чиқдилар.\nМадинага Сибоъ ибн Урфута ал-Ғифорийни халифа қилиб қолдирдилар. Ибн Исҳоққа кўра, Нумайла ибн Абдуллоҳ ал-Лайсийни қолдирганлар. Муҳаққиқлар наздида биринчи сўз тўғрироқ.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарга чиқиб кетганларида Абу Ҳурайра мусулмон бўлиб Мадинага келди ва Сибоъ ибн Урфутани бомдод намозида топди. Намоздан сўнг у Сибоънинг олдига борди. Сибоъ уруш анжомлари билан таъминлагач, Абу Ҳурайра Хайбарга, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёнларига бориб қўшилди. Мусулмонлар уни ва шерикларини ўз улушларига шерик қилдилар.\nМунофиқларнинг яҳудларни хабардан огоҳ қилишлари\nМунофиқлар дарҳол яҳудлар фойдасига ишлашга киришдилар. Уларнинг бошлиғи Абдуллоҳ ибн Убай Хайбар яҳудларига: «Муҳаммад сизлар билан урушиш учун устингизга бостириб бормоқда, эҳтиётингизни кўринглар! Ундан қўрқманглар, чунки сизлар сон жиҳатидан ҳам, қурол-яроғ жиҳатидан ҳам ундан устунсизлар. Муҳаммаднинг тобелари озчилик, қуроллари ҳам жуда оз» деган мазмунда хабар йўллади. Шундан сўнг Хайбар аҳли Кинона ибн Абул Ҳуқайқ билан Ҳавза ибн Қайсни кўмак сўраб Ғатафонга юбордилар. Чунки, Ғатафон Хайбар яҳудларининг иттифоқчиси ва мусулмонларга қарши кўмакчилари эди. Яҳудлар агар мусулмонлар устидан ғалаба қозонишса, Хайбар мевалари ҳосилининг тенг ярмини Ғатафонга беришни ваъда қилдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбар йўналишида аввал Иср тоғидан, сўнг Саҳбодан ўтиб, Ражиъ водийсида тўхтадилар. Ғатафонгача бир кеча-кундузлик йўл қолган эди. Ғатафон ҳам урушга ҳозирланиб, яҳудларга мадад бериш учун Хайбар томон йўл олди. Анча йўл босишгач, орқадан қандайдир шоқвин-сурон овозини эшитишиб, мусулмонлар аҳли-оилаларимиз ва мол-мулкларимизга ҳужум қилишган бўлса керак, деган гумонда орқага қайтиб кетишди. Шу қайтганларича Хайбарни мусулмонлар билан ёлғиз қолдиришди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қўшинни бошлаб бораётган икки йўл кўрсатувчини – улардан бирининг исми Ҳусайл эди – ўз ҳузурларига чақирдилар, улардан Хайбарга шимол томондан – яъни, Шом тарафдан – кириб бориш ва яҳудларни Шомга қараб қочишлари йўлини тўсиб қўйиш ва шу билан бирга улар билан Ғатафон ўртасини тўсиш учун энг яхши йўлни суриштирдилар.\nУлардан бири: «Мен сизни бошлаб бораман, ё Расулуллоҳ», деди. Сўнг қўшинни бошлаб бораркан, йўлда бир чорраҳа устидан чиқдилар. Йўлбошчи: «Ё Расулуллоҳ, бу йўлларнинг ҳар бири орқали мақсадга етиб бориш мумкин», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга бу йўлларнинг номларини бирма-бир айтишни буюрдилар. Улардан бирининг номи Ҳазан (маҳзунлик) экан, унга юрмадилар. Яна бирининг исми Шос (ғализ ер) экан, унга ҳам юрмайдиган бўлдилар. Учинчисининг номи Ҳотиб (ўтинчи ёки ёқилғи) экан, унга юришга ҳам кўнгиллари чопмади. Қолган битта йўлнинг исми Марҳаб (кенглик) экан, ана шу йўлга юришни ихтиёр этдилар.\nЙўлда бўлиб ўтган айрим воқеалар\n1) Салама ибн Акваъдан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга Хайбарга йўл олдик ва тунда юриб борарканмиз, кимдир биров Омирга: «Эй Омир, бизга ҳиргойиларингдан эшиттирсангчи», деб қолди. Омир шоир киши эди, одамларнинг олдига тушиб, шеър ўқий бошлади:\nАллоҳим, Сен бўлмасанг, ҳидоят не, билмасдик,\nНамоз ҳам ўқимасдик, садақа ҳам қилмасдик.\nМағфират эт, йўлингда фидо бўлсин жонимиз\nСабру бардош ато эт жангга кирган онимиз.\nҚичқириб шиддат билан ташланмоқда ёғийлар,\nПарво қилмасмиз ҳарчанд қичқирмасин боғийлар.\nاللهم لولا أنت ما اهتديـنا\nولا تَصدَّقْنا ولا صَلَّيـنـا\nفاغـفر فِدَاءً لك ما اقْتَفَيْنا\nوَثبِّت الأقدام إن لاقينـا\nوألْـقِينْ سكـينة عــلينا\nإنا إذا صِــيحَ بنا أبينــا\nوبالصياح عَوَّلُوا عــلينا\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ким бу?», деб сўрадилар. «Омир ибн Акваъ», дейишган эди: «Аллоҳ уни Ўз раҳматига олсин», дедилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, (бу дуоингиз билан унга шаҳидлик) вожиб бўлди, унинг баҳодирлиги билан фойдаланиб туришимизга қўйсангиз эди», деди.\nЧунки, улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир инсонга хоссатан мағфират ва раҳмат сўрасалар, унинг шаҳид бўлишини яхши билишарди. Дарҳақиқат, бу жангда ҳам шундай бўлди.\n2) Хайбардан берироқда, Саҳбо деган жойда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам аср намозини ўқигач, егулик чақирган эдилар, фақат толқон олиб келинди. Уни сувга аралаштириб, ҳаммалари шундан едилар. Кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шом ўқиш учун турдилар ва оғизларини чайқадилар, одамлар ҳам оғизларини чайдилар. Таҳорат қилмасдан намоз ўқидилар, кейин хуфтонни ҳам ўқидилар.\n3) Хайбарга яқинлашиб қолганларида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тўхташга буйруқ бердилар, қўшин тўхтади. У зот: «Эй Аллоҳ! Эй етти осмон ва улар соя солган нарсалар Парвардигори, етти (қават) ер ва устидаги нарсалар Парвардигори, шайтонлар ҳамда улар йўлдан оздирганларнинг Парвардигори, шамоллар ва улар ташиган-учирган нарсалар Парвардигори бўлган Аллоҳим! Мен Сендан ушбу шаҳарнинг, унинг аҳлининг ва ундаги нарсаларнинг яхшилигини сўрайман. Ушбу шаҳарнинг, унинг аҳлининг ҳамда ундаги нарсаларнинг ёмонлигидан паноҳ тилайман», деб дуо қилдилар, сўнг: «Аллоҳнинг исми билан, олға!», дедилар.\nИслом қўшини Хайбар остонасида\nМусулмонлар тонготарига бориб жанг бошланган тунни Хайбарга жуда яқин жойда ўтказдилар. Яҳудийлар уларни сезмай қолдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тунда бир қавмга етиб келсалар, то тонг отмагунча уларга яқинлашмасдилар. Тонг отгач, ғира-ширада бомдодни ўқиганларидан сўнг мусулмонлар йўлга отландилар. Хайбар аҳли ҳеч нарсадан бехабар, белкурак ва кетмонларини кўтариб, экинзор ерларига қараб чиқиб кела бошладилар. Кутилмаганда бостириб келаётган қўшинга кўзлари тушгач: «Муҳаммад! Худо ҳаққи, Муҳаммад қўшини билан бостириб келмоқда!», деб шовқин кўтаришиб, шаҳарга қараб қочишди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳу акбар! Хайбар хароб бўлсин! Аллоҳу акбар! Хайбар хароб бўлсин! Биз қачон бир қавмнинг ҳовлиларига (яъни устларига) тушсак, ўша огоҳлантирилган кимсаларнинг кунлари жуда ёмон бўлгай», деб хитоб қилдилар.\nХайбар икки қисмга бўлинган бўлиб, биринчи қисми бешта қалъадан ташкил топганди:\n1) Ноъим қалъаси;\n2) Соъб ибн Муоз қалъаси;\n3) Зубайр қалъаси;\n4) Убай қалъаси;\n5) Назор қалъаси.\nБулардан аввалги учта қалъа Натот деб номланган минтақада жойлашган, қолган иккитаси эса Шиқ деб номланган минтақада эди.\nИккинчи, Катиба номи билан маъруф бўлган қисми эса учта қалъадан ташкил топганди:\n1) Қамус қалъаси (бу қалъа Бану Назирлик Абул Ҳуқайқ оиласига тегишли эди);\n2) Ватиҳ қалъаси;\n3) Сулолим қалъаси.\nХайбарда мазкур саккизта қалъадан бошқа ҳам қалъа ва қўрғонлар мавжуд бўлса-да, улар кичик-кичик бўлиб, мустаҳкамликда бу қалъалар даражасида эмасди.\nШиддатли жанглар асосан Хайбарнинг биринчи қисмида бўлиб ўтди. Иккинчи қисмидаги учта қалъа эса жангчилари кўп бўлишига қарамай, жангсиз таслим бўлди.\nИслом қўшини қароргоҳи\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир жойни қўшин учун қароргоҳ қилиб танладилар. Шунда Хубоб ибн Мунзир номли саҳоба келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу ерга тушишни сизга Аллоҳ амр этдими ёки ўзингиз шунга раъй қилдингизми?», деб сўради. «Ўзим раъй қилдим», деб жавоб бердилар. «Ё Расулуллоҳ, бу жой Натот қалъасига жуда яқин, Хайбарнинг барча жангчилари ўша ерда. Улар бизнинг аҳволимиздан хабардор бўлиб туришади, биз эса уларнинг аҳволидан воқиф бўлмаймиз. Уларнинг камон ўқлари бизга етиб келиши мумкин, бизнинг ўқларимиз уларга етиб бормайди. Биз уларнинг тунги ҳужумларидан омонликда эмасмиз. Ундан ташқари, бу ер хурмозорлар оралиғида, пастқам ва ҳавоси бузуқ жой экан. Агар сиз лозим кўрсангиз, мана шу камчиликлардан холи бўлган бошқа бирон жойни қароргоҳ қилсак», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг сўзларини маъқул кўриб, қўшинни бошқа жойга кўчирдилар.\nЖангга тайёрланиш ва ғалаба башорати\nХайбарга кириб келинган кеча – айрим ривоятларда бир неча жанг ва уринишлардан кейин – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Эртага бу байроқни бир кишига бераманки, Аллоҳ унинг қўлида фатҳ-ғалаба ато этади, у Аллоҳ ва Расулини яхши кўради, Аллоҳ ва Расули ҳам уни яхши кўрадилар», дедилар. Одамлар тун бўйи байроқни қай биримизга бераркинлар, деб, ҳаяжонланиб тонг оттирдилар. Тонг отгач, ҳаммалари байроқни қўлга киритиш орзусида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига етиб боришди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Алий ибн Аби Толиб қаерда?», деб сўрадилар. «Унинг кўзи оғрияпти экан, ё Расулуллоҳ», дейишди. «Унга одам юборинглар», дедилар. Уни чақириб келишгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг кўзларига туфладилар ва дуо қилган эдилар, кўзлари тузалиб, оғриқдан асар ҳам қолмади. Сўнг байроқни унга бердилар. Алий: «Ё Расулуллоҳ, мен улар билан то биздек (яъни мусулмон) бўлмагунларича жанг қиламан», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Шошилмасдан, оғир-босиқлик билан улар орасига кириб бориб, энг аввал уларни Исломга даъват қилинг ва зиммаларидаги Аллоҳнинг ҳаққини уларга англатинг. Аллоҳга қасамки, сиз туфайли Аллоҳ бир кишини ҳидоят қилиб қўйиши сиз учун қизил туялар бўлишидан кўра ҳам яхшироқдир», дедилар.\nЖангнинг бошланиши ва Ноъим қалъасининг фатҳ қилиниши\nЯҳудийлар ислом қўшинини кўриб, шаҳарга қочиб киришгач, қалъаларига кириб яшириндилар ва табиийки, жангга ҳозирлик кўра бошладилар.\nМусулмонлар уларнинг саккизта қалъасидан биринчи бўлиб Ноъим қалъасига ҳужум қилдилар.\nУшбу қалъа стратегик ўрни жиҳатидан яҳудларнинг биринчи мудофаа чизиғи эди. Қолаверса, бу яҳудларнинг минг кишига арзигулик паҳлавонлари бўлмиш Марҳабнинг қалъаси эди.\nАлий ибн Аби Толиб мусулмонларни мана шу қалъага бошлаб бориб, яҳудларни Исломга даъват қилди. Улар унинг даъватини рад этдилар ва раислари Марҳаб бошчилигида мусулмонлар қаршисига чиқдилар. Майдонга чиқиб келган Марҳаб яккама-якка олишувга талабгор чақирди. Салама ибн Акваъ айтади: «Хайбарга етиб борганимиздан кейин уларнинг бошлиқлари Марҳаб қуйидаги шеърни ўқиганича қилич ўйнатиб чиқиб келди:\nМарҳаб деса бутун Хайбар билади,\nКўз олдига зўр паҳлавон келади.\nУруш қизиб, жанг авжига чиққанда\nМарҳаб билан ким тўқнашса, ўлади.\nقد عَلِمتْ خيبر أني مَرْحَب\nشَاكِي السلاح بطل مُجَرَّب\nإذا الحروب أقبلتْ تَلَهَّب\nАмаким Омир қуйидаги шеърни ўқиганича унга талабгор бўлиб чиқди:\nХайбар билар менинг Омирлигимни\nЗўр полвону жангга қодирлигимни.\nقد علمت خيبر أني عامر\nШундан сўнг иккаласи бир-бирига бир-икки зарба бердилар. Омир Марҳабнинг қиличи зарбасини қалқони билан тўсди. Сўнг у энгашиб туриб, яҳудийнинг болдирига қилич урмоқчи бўлди, чунки унинг қиличи калтароқ эди. Шунда қиличи қайтиб келиб, ўзининг тиззасининг кўзига тегди ва у шу жароҳатдан вафот этди. У ҳақда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Унга иккита ажр бор – шундай деб икки бармоқларини бирлаштирдилар – зеро, у қаттиқ ҳаракат қилувчи мужоҳид эди. Камдан-кам араб кишиси у каби сифатга эга бўлиб юради», дедилар.\nШундан сўнг Марҳаб иккинчи бор яккама-якка олишувга талабгор чорлаб: «Марҳаб деса бутун Хайбар билади…» деб юқоридаги шеърини айтди. Унга Алий ибн Аби Толиб талабгор бўлди. Салама ибн Акваъ айтади: Алий шундай деди:\nОнам мени номлаган Шер деб,\nҚўрқмас бўлсин мисоли шер деб.\nАрслон каби жангга кираман,\nДушманларнинг додин бераман.\nأنا الذي سمتني أمي حَيْدَرَهْ\nكلَيْثِ غابات كَرِيه المَنْظَرَهْ\nأُوفِيهم بالصَّاع كَيْل السَّنْدَرَهْ\nШундан сўнг Алий Марҳаб билан олишиб, унинг бошини танидан жудо қилди, сўнг унинг қўли билан ғалабага эришилди.\nАлий розияллоҳу анҳу уларнинг қалъаларига яқинлашган пайт бир яҳудий қалъа деворидан бошини чиқариб: «Сен кимсан?», деб сўради. «Мен Алий ибн Аби Толибман», деб жавоб берди. «Мусога нозил қилинган нарсага қасамки, сизлар олий-ғолиб бўлдингизлар», деди у (Алийнинг маъноси олий эканига ишора қилиб).\nСўнгра Марҳабнинг укаси Ёсир чиқиб, яккама-якка олишувга талабгор чорлади. Унга Зубайр талабгор бўлиб чиқди. Зубайрнинг онаси Софийя: «Ё Расулуллоҳ, у ўғлимни ўлдирадими?», деган эди: «Йўқ, ўғлингиз уни ўлдиради», дедилар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам. Дарҳақиқат, Зубайр уни қатл қилди.\nНоъим қалъаси теварагида шиддатли жанглар кечди. Унда яҳудларнинг талайгина жангчилари ўлдирилгач, уларнинг қаршиликлари анча сусайди ва мусулмонларнинг ҳужумларига бардош беролмай қолдилар. Манбаларга қараганда, ушбу жанг бир неча кун давом этиб, мусулмонлар унда қаттиқ қаршиликка дуч келганлар. Бироқ, охир-оқибат яҳудларнинг қаршиликлари синиб, ушбу қалъани мусулмонларга ташлаб, Соъб қалъасига чекиндилар.\nСоъб ибн Муоз қалъасининг забт этилиши\nСоъб қалъаси куч-қувват ва мустаҳкамликда Ноъим қалъасидан кейин иккинчи ўринда турарди. Мусулмонлар Ҳубоб ибн Мунзир ал-Ансорий бошчилигида ушбу қалъага ҳужум қилиб, уни уч кун қамал қилиб турдилар. Учинчи куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу қалъанинг забт этилишини сўраб Аллоҳга хос дуо қилдилар.\nИбн Исҳоқ ривоятига кўра, Аслам қабиласидан Бану Саҳм уруғи Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, қийналиб қолганликлари ва қўлларида ҳеч вақо йўқлигидан шикоят қилдилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Эй Парвардигор! Ўзинг уларнинг аҳволидан, қувватлари қолмаганидан, менинг қўлимда ҳам уларга берадиган ҳеч нарса йўқлигидан хабардорсан. Ўзинг уларга бу қалъалар ичидан энг бойроғини ва озиқ-овқати ва гўшт-ёғи кўпроғини фатҳ қилиб бергин», деб дуо қилдилар. Эртаси куни Аллоҳ таоло Соъб ибн Муоз қалъасини мусулмонларга фатҳ қилиб берди. Хайбарда бу қалъадан кўра озиқ-овқат ва гўшт-ёғи сероброқ қалъа йўқ эди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дуо қилганларидан кейин мусулмонларни мазкур қалъага ҳужум қилишга чорлаганларида ҳужумчиларнинг энг олдинги сафларини Бану Аслам эгаллади. Қалъа олдида яккама-якка олишув ва жанглар кечгач, шу куни кун ботишидан олдинроқ қалъа фатҳ этилди. Мусулмонлар у ерда бир неча манжаниқ ва даббобаларни қўлга киритдилар.\nИбн Исҳоқ ривоятида келган ана шу қаттиқ очлик туфайли қўшин ичидаги баъзи кишилар эшакларни сўйиб, қозонлар остига ўт қалаган эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундан хабар топиб, хонаки эшак гўшти ейишдан қайтардилар.\nЗубайр қалъасининг забт этилиши\nНоъим ва Соъб қалъалари фатҳ этилгач, Натотнинг барча қалъаларидаги яҳудийлар Зубайр қалъасига кўчиб ўтдилар. Бу қалъа тоғ чўққисида жойлашган мустаҳкам қалъа бўлиб, мустаҳкамлигидан ва чиқиб бориш оғирлигидан унга отлиқлар ҳам, пиёдалар ҳам чиқишга қодир бўлмасдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу қалъани уч кун қамал қилиб турганларидан сўнг яҳудийлардан бир киши келиб: «Эй Абул Қосим, бир ой қамал қилиб турсангиз ҳам, уларнинг парвосига келмайди. Чунки, уларнинг ер остида ичимлик сувлари ва булоқлари бор. Тунда чиқиб, сув ичиб, яна қалъаларига қайтиб кириб олишади. Уларга ичадиган сувлари йўлини тўсиш билангина ғолиб бўлишингиз мумкин», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг сув йўлларини тўсиб қўйдилар. Шундан кейин улар чиқиб, қаттиқ урушдилар, мусулмонлардан бир киши, яҳудийлардан ўн чоғлик одам ўлдирилди. Охир-оқибат, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қалъани фатҳ қилдилар.\nУбай қалъасининг забт этилиши\nЗубайр қалъаси фатҳ этилгач, яҳудийлар Убай қалъасига кўчиб ўтиб, ўша ерни истеҳкомга айлантириб олдилар. Мусулмонлар уларни қамалга олдилар. Яҳудийларнинг паҳлавонларидан икки киши бирин-кетин яккама-якка олишувга талабгор чорлаб чиқдилар. Мусулмонларнинг баҳодирлари талабгор бўлиб чиқиб, уларни қатл қилдилар. Иккинчи бўлиб чиққан олишувчини ўлдирган киши машҳур баҳодир, қизил пешонабоғ соҳиби Абу Дужона Симок ибн Хараша ал-Ансорий эди. Абу Дужона уни ўлдиргач, қалъага қараб интилди. Мусулмон қўшини ҳам унинг ортидан қалъага кириб бордилар. Қалъа ичкарисида бир муддат шиддатли жанг боргач, яҳудийлар қалъадан чекиниб, биринчи қисмнинг энг охирги қалъасига – Назор қалъасига кўчиб ўтдилар.\nНазор қалъасининг забт этилиши\nБу қалъа мазкур қисмдаги қалъалар ичида энг мустаҳками бўлиб, яҳудийлар мусулмонлар ҳар қанча куч сарфламасинлар, уни забт эта олмасликларига деярли ишонишарди. Шунинг учун ҳам аввалги тўрт қалъани аёллар ва болалардан бўшатиб қўйишгани ҳолда бу қалъада аҳли-аёллари ва бола-чақаларини ҳам олиб ўтиришган эди. Мусулмонлар қалъани қаттиқ қамал қилиб, ҳар томондан кучли сиқувга олишди. Бироқ, қалъа баланд тоғ устида бўлганидан унга ҳужум қилишга йўл тополмаётган эдилар. Яҳудийлар қалъадан чиқишга ва мусулмонлар билан урушишга журъат қилишмас, бироқ, тепадан туриб мусулмонларга камон ўқлари ва тошлар ёғдириб, қаттиқ қаршилик кўрсатишарди.\nНазор қалъасини забт этиш қийинлигини кўрган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам манжаниқларни ишга солишга буйруқ бердилар. Мусулмонлар манжаниқлар ёрдамида қалъа деворидан дарча очишга муваффақ бўлишгач, қалъа ичкарисига бостириб кирдилар ва шиддатли жанглардан сўнг яҳудийлар узил-кесил мағлуб бўлдилар. Бошқа қалъалардан чиқиб кетишгани каби чиқиб кетишга имкон тополмай, бола-чақаларини ҳам мусулмонлар қўлида қолдириб, ўз жонларини сақлаб қолиш учун қочиб қолдилар.\nУшбу мустаҳкам қалъа забт этилиши билан Хайбарнинг биринчи қисми –яъни, Натот ва Шиқ қисмидаги қалъалар батамом фатҳ этилди. Мазкур қалъа забт этилгач, яҳудийлар бу ерда жойлашган бошқа кичик-кичик қалъаларнинг барини ташлаб, Хайбарнинг иккинчи қисмига қочиб ўтдилар.\nХайбарнинг иккинчи қисмининг забт этилиши\nХайбарнинг Натот ва Шиқ қисми тўла фатҳ этилгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қўшинни Хайбарнинг иккинчи қисмига, яъни Қамус (Бану Назирлик Абул Ҳуқайқнинг қалъаси), Ватиҳ ва Сулолим қалъалари жойлашган Катиба сари йўлладилар. Натот ва Шиқ қисмидан қочиб келганларнинг ҳаммаси шу қалъаларга келиб ўрнашган ва уларни қаттиқ истеҳкомга айлантиришган эди.\nТарихчилар мазкур уч қалъадан бирортасини забт этиш учун жанг кечганми, йўқми, деган савол устида ихтилоф қилганлар. Ибн Исҳоқ ривояти оқимидан Қамус қалъасини забт этиш учун жанг олиб борилгани, ушбу қалъа ҳеч қандай музокараларсиз, фақат жанг билан қўлга олингани очиқ маълум бўлади.\nАммо, Воқидийнинг таъкидлашича, Хайбарнинг ушбу қисмидаги барча қалъалар музокара йўли билан таслим бўлган. Эҳтимол, Қамус қалъасини забт этиш учун жанг бориши мобайнида уни топшириш учун музокара бўлиб ўтгандир. Аммо, қолган икки қалъа мусулмонларга жангсиз, музокара йўли билан таслим бўлди.\nНима бўлганда ҳам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу Катиба ноҳиясини қаттиқ қамалга олдилар ва қамал ўн тўрт кун давом этиб, яҳудийлар шунча кун қалъаларидан ташқарига чиқмадилар. Шундан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга қарши манжаниқларни ишга солмоқчи бўлганларида ҳалок бўлишларига ишонч ҳосил қилган яҳудийлар у зотдан сулҳ талаб қилдилар.\nАбул Ҳуқайқнинг ўғли Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга одам чиқариб, қалъадан тушиб, у зот билан сўзлашишга изн сўради. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам рози бўлдилар. Шундан сўнг у тушиб келди ва у зот билан музокара олиб бориб, ўзига қарашли бу қўрғонлар аҳлини бола-чақалари билан биргаликда ҳаётлари сақланиб қолиши эвазига қалъаларини жангсиз топшириб, Хайбардан чиқиб кетишга, эгниларидаги кийимларидан бошқа бутун мол-мулк, боғ-роғ, тилла-кумуш, чорва ҳайвонлари ва қурол-аслаҳаларини қолдириб кетишга келишувга эришди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Агар бирон нарсани мендан яширишга уринсангиз, сизлардан Аллоҳнинг ҳам, пайғамбарининг ҳам ҳимояси соқит бўлади», деб огоҳлантирдилар.\nАбул Ҳуқайқнинг икки ўғли аҳдни бузганлик учун қатл этилишлари\nУшбу келишувга қарамай, Абул Ҳуқайқнинг икки ўғли кўп мол-дунёларини ва Ҳуяй ибн Ахтобнинг олтин-кумушлари солинган тери халтани яшириб қўйдилар, Ҳуяй уни Бану Назир сургуни пайтида ўзи билан олиб чиққан эди.\nИбн Исҳоқ айтади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига Кинона ибн Рабиъни олиб келинди. Бану Назирнинг хазиналари унинг олдида эди. Ўша хазиналар ҳақида сўраган эдилар, у улар яширилган жойни билишини инкор этди. Шунда яҳудлардан бири: «Мен Кинонанинг кун бўйи мана бу вайрона ичида айланиб юрганини кўрган эдим», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга: «Агар уларни сенинг ерингдан топиб олсак, сени ўлдирамиз, шунга розимисан?», дегандилар, у: «Ҳа», деди. Ўша вайронани қазишга буюрдилар. У ердан хазинанинг бир қисми топилди. Сўнг қолган қисмини сўраган эдилар, уни топширишдан бош тортди. Шундан сўнг уни Зубайрнинг ихтиёрига бердилар ва то хазинани чиқариб бермагунича унга азоб беришни буюрдилар. Зубайр чақмоқтош вазифасини ўтовчи ёғоч билан унинг кўкрагига ура бошлади, ҳатто у ўлишга яқин бўлди. Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни Муҳаммад ибн Масламага бердилар, Ибн Маслама уни Ноъим қалъаси девори тагида ўтирганида бошига тегирмон тоши ташланиб, ҳалок қилинган иниси Маҳмуд ибн Масламанинг қасосига қатл қилди.\nИбнул Қаййимнинг зикр қилишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абул Ҳуқайқнинг икки ўғлини қатл қилишга буюрдилар. Уларнинг молларини яшириб қўйишгани ҳақида эътироф қилган киши Кинонанинг амакиваччаси эди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Софийя бинт Ҳуяй ибн Ахтобни асира қилиб олдилар, унга Кинона ибн Абул Ҳуқайқ яқиндагина уйланган эди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам яҳудларни Хайбардан сургун қилмоқчи бўлганларида улар: «Эй Муҳаммад! Бизга шу ерда қолишга ижозат беринг. Биз бу ерларга ишлов бериб, экин экамиз. Бу ишни биз сизлардан кўра яхшироқ биламиз», дейишди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ва асҳобларининг бундай ишларни қилиб берадиган хизматчилари йўқ эди, ўзларининг эса бу ишларга вақтлари бўлмас эди. Шунинг учун то Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзлари истаган пайтгача ҳар бир экиндан чиққан ҳосилни тенг бўлишиб олиш шарти билан уларни Хайбарда қолдирдилар. Абдуллоҳ ибн Равоҳа ҳосилни чамалаб, бўлиб берарди.\nХайбар ерини 36 бўлакка бўлдилар, ҳар бир бўлак 100та улушдан иборат бўлди ва жами 3600та улушни ташкил қилди. Бунинг тенг ярми, яъни 1800 улуши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва мусулмонларга тегишли эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам оддий бир мусулмоннинг улушича улушга эга бўлдилар. Қолган ярмини, яъни 1800 улушни мусулмонларнинг эҳтиёжлари ва уларнинг бошларига тушиши мумкин бўлган ишларга сарфланадиган бўлди. Мусулмонларнинг улушлари 1800 улушга тақсимланишининг сабаби – бу Аллоҳ таолонинг Ҳудайбия аҳлига ато этган туҳфаси бўлиб, улар жами 1400 киши эдилар. Улар ичида 200 отлиқ ҳам бор бўлиб, ҳар бир отга икки улушдан, пиёда аскарга бир улушдан тайин қилинди. Жами ўлжалар 1800 улушга тақсимланиб, отлиққа уч улуш, пиёдага бир улушдан тегди.\nХайбардан олинган ўлжалар жуда кўп эди. Бунга Имом Бухорий ривоят қилган Ибн Умар розияллоҳу анҳумонинг: «Хайбарни фатҳ этгунимизга қадар қорнимиз тўйиб овқат емаган эдик» деган сўзларини ҳамда Оиша розияллоҳу анҳонинг: «Хайбар фатҳ этилгач: «Энди хурмога тўядиган бўлдик» дедик» деб айтган сўзларини далил қилиб келтириш мумкин. Муҳожирлар Мадинага қайтганларидан сўнг ансорлар тарафидан уларга совға қилинган хурмозорларни ўз эгаларига қайтариб бердилар. Чунки, энди уларнинг Хайбарда ўз хурмозорлари бор эди.\nЖаъфар ибн Аби Толиб ва ашъарийларнинг етиб келиши\nМана шу ғазот пайтида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг амакиваччалари Жаъфар ибн Аби Толиб шериклари билан етиб келди. Абу Мусо ва бошқа ашъарийлар ҳам улар билан бирга келдилар.\nАбу Мусо айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг пайғамбар қилиб юборилганлари хабари етганда биз Яманда эдик. Шундан сўнг иккита иним билан бирга қавмимиздан жами 50дан ошиқроқ киши у зотнинг ёнларига ҳижрат қилиб йўлга чиқдик. Минган кемамиз бизни Ҳабашистонга, Нажошийнинг мулкига олиб бориб ташлади. У ерда биз Жаъфар ибн Аби Толиб ва асҳоблари билан учрашдик. Жаъфар бизга: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизни бу ерга юборганлар ва шу ерда туришга буюрганлар. Сизлар ҳам биз билан тураверинглар», деди. Биз у билан бирга қолдик. Мадинага келишимиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Хайбарни фатҳ қилган пайтларига тўғри келди. У зот Хайбардан бизга ҳам улуш ажратдилар. Хайбар фатҳида иштирок этмаган кишилардан фақат бизга – Жаъфар ва асҳобларига ҳамда улар билан кемада бирга келган кишиларга – улуш ажратдилар.\nЖаъфар етиб келганида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга пешвоз чиқдилар ва пешонасидан ўпиб: «Қасамки, қай бирига кўпроқ хурсанд бўлишимни билмай қолдим, Хайбарнинг фатҳигами, Жаъфарнинг келганигами?», дедилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Амр ибн Умайя аз-Зомрийни Нажоший ҳузурига мактуб билан юборганларида ундан Жаъфар ва ҳамроҳларини жўнатиб юборишини сўраган эдилар. Шундан сўнг Нажоший уларни иккита кемага миндириб, жўнатиб юборган эди. Улар ўн олти киши бўлиб, аҳли-аёл ва бола-чақалари ҳам бирга эди. Қолган муҳожирлар илгарироқ Мадинага етиб келишган эди.\nКинона ибн Абул Ҳуқайқни хиёнаткорлиги учун қатл қилдиргач, унинг аёли Софийяни асирлар орасига қўшиб қўйганликларини айтиб ўтган эдик. Асирларни бир жойга йиғилгач, Диҳя ибн Халифа ал-Калбий Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, асиралар ичидан биронта жорияни унга беришларини сўради. «Бориб, биттасини танлаб олинг», дедилар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам. У Софийя бинт Ҳуяйни танлаб олди. Шунда бир киши у зот ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз Диҳяга Қурайза ва Бану Назирнинг саййидаси Софийя бинт Ҳуяйни берибсиз, у фақат сизга муносиб эди», деди. «Диҳяга айтинглар, уни олиб келсин», дедилар. Диҳя Софийяни келтиргач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга кўз ташладилар, сўнг Диҳяга: «Бунинг ўрнига бошқа биронтасини олинг», дедилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Софийяни Исломга даъват қилган эдилар, у мусулмон бўлди. Шундан сўнг уни озод қилиб, уйландилар. Озод этилишини унинг маҳри қилиб белгиладилар. Мадинага қайтишда йўлда Саҳбоъда тўхтадилар. Умму Сулайм Софийяни ювиб-тараб, келинликка тайёрлади. Шу куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам куёв бўлиб тонг оттирдилар. Сўнг хурмо, сарёғ ва толқондан тайёрланган ҳайс деган таом билан валима – зиёфат бердилар. Йўлда уч кунни у билан ўтказдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Софийянинг юзида кўкарган жойни кўриб, бунинг сабабини сўраган эдилар: «Ё Расулуллоҳ, сиз келишингиздан олдинроқ бир туш кўрган эдим. Тушимда ой ўрнидан кўчиб, менинг бағримга келиб тушди. Қасамки, сиз ҳақингизда ҳеч гап йўқ эди. Кўрган тушимни эримга айтиб берган эдим, у: «Ҳали сен Мадинадаги подшоҳни орзу қилиб қолдингми?!», деб юзимга тарсаки туширди», деди.\nЗаҳарланган қўй гўшти воқеаси\nХайбар фатҳ этилиб, уруш ҳаракатлари тинганидан сўнг яҳудийлардан Саллом ибн Мишкамнинг хотини Зайнаб бинт Ҳорис Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қовурилган қўй гўшти келтирди. Аввал у зот қўйнинг қайси бўлагини суюб ейишларини сўраб-суриштириб, қўлини яхши кўришларини билгач, ўша қисмига кўпроқ заҳар қўшди, бошқа жойларини ҳам заҳарлаб, кейин у зотга олиб келиб, олдиларига қўйди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам гўштнинг қўл қисмидан олиб, тишладилар. Уни чайнаб кўриб, ютмасдан чиқариб ташладилар ва: «Бу суяк менга ўзининг заҳарли экани ҳақида хабар бермоқда», дедилар. Кейин ҳалиги аёлни чақиртирдилар. У эътироф этди. Ундан: «Нега бундай қилдинг?», деб сўраган эдилар: «Агар подшоҳ бўлса, ундан қутуламан. Агар пайғамбар бўлса, унга хабар берилади, дедим», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни афв этдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ёнларида Бишр ибн Бароъ ибн Маърур исмли саҳоба ҳам бор эди. У ҳам ўша гўштдан бир тишлам еб, ютиб юборган эди, шунинг таъсиридан вафот этди.\nРивоятларда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам у аёлни кечирганлари ё қатл қилдирганлари ҳақида ихтилофлар бор. Уларнинг хулосаси шуки, аввал уни кечирган эдилар. Кейин Бишр вафот этгач, унинг қасосига аёлни қатл қилдирдилар.\nХайбардаги жангларда ҳар икки тарафдан берилган қурбонлар сони\nХайбарда бўлиб ўтган жангларда мусулмонлардан жами 16 киши шаҳид бўлди. Улардан тўрттаси муҳожирлардан, бир киши Ашжаъдан, бир киши Асламдан, бир киши Хайбар аҳлидан ва қолганлари ансорлардан эди.\nБаъзи ривоятларда ушбу жангларда мусулмонлардан 18 киши шаҳид бўлгани айтилади.\nАллома Мансурпурий 19 кишини зикр қилади, сўнг: «Мен чуқур текшириб, 23 кишининг исмидан воқиф бўлдим, улардан биттасини фақат Табарий зикр қилган, яна биттасини фақат Воқидий зикр қилган, бир киши заҳарланган гўшт таъсирида вафот этган, яна бир кишининг Бадрда шаҳид бўлганми ёки Хайбарда экани ҳақида ихтилофлар бор, тўғрироғи у Бадрда шаҳид бўлган», дейди.\nЯҳудийлардан эса 93 киши ўлдирилди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбарга борганларида Муҳаййиса ибн Масъудни Фадак яҳудийларини Исломга даъват қилиш учун юборгандилар. Фадак аҳли жавобни пайсалга солиб туришди. Аллоҳ таоло Хайбарни фатҳ қилиб бергач, уларнинг дилларига қўрқув тушиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга одам юбориб, худди Хайбар аҳли қилганидек, Фадак ҳосилининг тенг ярмини бериш шарти билан сулҳ таклиф қилдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу таклифни қабул қилдилар. Фадакдан келувчи даромад Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўзларига хос қилинди. Чунки, мусулмонлар уни от чоптириб, жанг билан қўлга киритмадилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хайбардан фориғ бўлганларидан сўнг Водил Қурога қараб бурилдилар. У ерда яҳудийларнинг бир жамоаси бўлиб, улар билан бирга арабларнинг бир жамоаси ҳам истиқомат қиларди.\nУ ерга кириб борганларида яҳудийлар уларни камондан ўқ ёғдириб кутиб олдилар. Шу ерда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қуллари Мидъам ҳалок бўлди. Одамлар: «Унга жаннат муборак бўлсин!», дейишган эди, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Йўқ, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, унинг Хайбар куни ҳали тақсим қилинмаган ғаниматдан олган бир бўлак матоси унга ўт бўлиб ўралмоқда», дедилар. Бу гапдан сўнг бир киши битта ё иккита оёқ кийим ипини келтириб берди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Битта – ёки иккита – оловли ип», деб қўйдилар.\nСўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳобларини жангга тайёрлаб, сафларга тиздилар. Ўз байроқларини Саъд ибн Убодага бердилар, яна бир байроқни Ҳубоб ибн Мунзирга, яна бир байроқни Саҳл ибн Ҳунайфга, яна бир байроқни Аббод ибн Бишрга бердилар. Сўнг қавмни Исломга даъват қилдилар. Улар бош тортишди ва ичларидан бир киши яккама-якка олишувга талабгор чорлаб олдинга чиқди. Унга Зубайр ибн Аввом талабгор бўлиб чиқди ва ўлдирди. Кейин бошқа бирови чиққан эди, уни ҳам ўлдирди. Учинчи бўлиб чиққан жангчига Алий ибн Аби Толиб розияллоҳу анҳу талабгор бўлиб чиқди ва ўлдирди. Шундай қилиб, улардан бирин-кетин ўн бир киши ўлдирилди. Ҳар биттаси ўлдирилганидан сўнг қолганларини Исломга даъват қилардилар.\nЎша куни намоз вақти бўлганида асҳоблари билан намоз ўқир, кейин яна қайтиб, уларни Исломга ва Аллоҳу Расулига даъват қилардилар. Кечгача ана шундай жанг олиб бордилар. Эртаси куни яна жанг бошланиб, кун найза бўйи бўлмасидан улар таслим бўлишиб, Водил Қурони куч билан фатҳ қилдилар. Аллоҳ уларнинг мол-мулкларини мусулмонларга ўлжа қилиб берди. У ердан кўплаб матолар ва уй жиҳозларини қўлга киритдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Водил Қурода тўрт кун турдилар. У ердан олинган ўлжаларни асҳобларига тақсим қилиб бердилар. Экинзор ерларни ва хурмозорларни яҳудийлар қўлига топшириб, уларни ҳам Хайбар аҳли каби омил (ишчи) сифатида қолдирдилар.\nТаймоъ яҳудийлари Хайбар, Фадак ва Водил Қуронинг таслим бўлганини эшитишгач, мусулмонларга ҳеч қандай қаршилик кўрсатмай, аксинча, ўзлари сулҳ таклифи билан келдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг таклифларини қабул қилдилар. Шундай қилиб, улар ўз уйларида қолдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга қуйидаги васиқани ёзиб бердилар: «Бу Муҳаммад Расулуллоҳ Бану Одияга ёзиб берган ҳужжатдир. Улар бизнинг зиммамизда (ҳимоямизда) бўлиб, жизя тўлаб турадилар. Уларга тажовуз қилинмайди, улар сургун ҳам қилинмайдилар. Улар туну-кун омонликдадирлар». Ушбу ҳужжатни Холид ибн Саид ёзди.\nШундан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Мадинага қараб йўл олдилар. Йўлда одамлар бир водийга тушиб келаётганларида баланд овозда: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Ла илаҳа иллаллоҳ», деганларида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Овозларингизни пасайтиринглар! Зеро, сизлар кар ё ғойиб зотга дуо қилмаяпсизлар, балки эшитувчи ва яқиндаги Зотга дуо қилмоқдасизлар», дедилар.\nМана шу сафарларидан қайтишларида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тунда йўл босиб, тонгга яқин ухлагани ётдилар. Билолга: «Бу кеча бизга қўриқчи бўлинг» (яъни, бизни намозга уйғотинг), дедилар. Билолнинг ҳам туясига суяниб ўтирганича кўзи илиниб қолди. Шу ухлаганларича қуёш қиздира бошлаганда уйғондилар. Биринчи бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уйғондилар. Кейин бу водийдан чиқиб, бир мунча юрганларидан сўнг тўхтаб, бомдод намозини ўқидилар. Баъзи ривоятларда бу воқеанинг ушбу сафардан бошқа бир сафарда бўлгани ҳам айтилган.\nХайбар жанги тафсилотларини яхшилаб ўрганилгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қайтиб келишлари 7-ҳижрий сафар ойининг охирларига ёки рабиул-аввал ойига тўғри келгани маълум бўлди.\n Қаранг: Саҳиҳул Бухорий: Зоту Қарад ғазоти ҳақидаги боб: 3/603, Саҳиҳ Муслим: Зу Қарад ва бошқа ғазотлар ҳақидаги боб: 2/ 113-115, Фатҳул Борий: 7/ 460, 461, 463, Зодул маод: 2/ 120. ушбу ғазотнинг Ҳудайбиядан кейин бўлганига имом Муслим Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилган бошқа бир ҳадис ҳам далолат қилади. Қаранг: Китобул-ҳаж: 2/1001.\n Юқоридаги икки манба ва Зодул маод: 2/120.\n Фатҳул Борий: 7/465, Зодул маод: 2/133.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/603, Саҳиҳ Муслим: 2/115.\n Саҳиҳ Муслим: 2/115.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/603.\n Мағозий ал-Воқидий: Хайбар ғазоти: 112-с.\n Ибн Ҳишом: 2/329 ва бошқалар.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/603, 604.\n Саҳиҳ Муслим: 2/115, Саҳиҳул Бухорий: 2/603.\n Манбалар ўртасида Марҳабни ўлдирган киши ҳақида, у ўлдирилган ва қалъа фатҳ этилган кун тўғрисида ихтилофлар мавжуд. Биз мазкур воқеа ривожини Имом Бухорий ривоят қилган ҳадислар оқимидан чиқариб олдик.\n Ибн Ҳишомдан қисқартма: 2/332.\n Манжаниқ – тош отар, даббоба эса девор тешар оғир қуроллар бўлиб, ҳозирги тўп ва танкларнинг қадимий кўринишларидир.\n Ибн Ҳишом: 2/331–337.\n Зодул маод: 2/137.\n Саҳиҳул Бухорий: 1/443, Фатҳул Борий: 7/484–487.\n Зодул маод: 2/139, Табароний, «Ал-муъжамус-сағир»: 1/19\n Хузорий, «Тарихул-умамил-исломийя» : 1/128.\n Саҳиҳул Бухорий: 1/54, 2/604, 606, Зодул маод: 2/137.\n Қаранг: Зодул маод: 2/139, 140, Фатҳул Борий: 7/497. Ушбу қисса Бухорий (1/449, 2/610, 860) ва Ибн Ҳишомда (2/337, 338) муфассал ва мухтасар шаклда ривоят қилинган.\n Раҳматан лил-аламийн: 2/268-270.\n Ибн Ҳишом: 2/337, 353.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/608.\n Зодул маод: 2/146, 147.\n Зодул маод: 2/147.\n Ибн Саъд: 1/279.\n Саҳиҳул Бухорий: 2/605.\n Ибн Ҳишом: 2/340. Бу жуда машҳур воқеалардан бўлиб, ҳадис китобларининг деярли барчасида ривоят қилинган. Қаранг: Зодул маод: 2/147.


Ўзбекистон Президентининг «Янги Ўзбекистоннинг 2022–2026 йилларга мўлжалланган тараққиёт стратегияси тўғрисида»ги фармони лойиҳасида жамиятда миллатлараро тотувлик ва динлараро бағрикенглик муҳитини мустаҳкамлашга доир қатор вазифалар белгиланмоқда, деб хабар қилаяпти «Дунё» АА.\nҲужжатда миллий маданий марказларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари қайд этилган. Унга кўра, миллатлараро муносабатлар соҳасида Ўзбекистон Республикаси давлат сиёсати концепцияси изчил амалга оширилади. Қайд этилишича, турли миллат ёшлари учун қўшимча қулай шарт-шароитлар яратиш, уларда фуқаролик бурчини англаш, ватанпарварлик, бағрикенгликка асосланган миллатлараро муомала маданияти юксалтирилади.\nБундан ташқари, хорижий тилларда фаолият юритаётган ҳамда миллатлараро муносабатлар соҳасида давлат сиёсатини ёритаётган оммавий ахборот воситаларини давлат томонидан қўшимча қўллаб-қувватлаш чоралари ишлаб чиқилади.\nФармон лойиҳасида, шунингдек, хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқаларини ривожлантириш мақсадида дўстлик жамиятлари фаолиятини такомиллаштириш назарда тутилмоқда.\nДругие материалы в этой категории: « Мусулмон футболчи жодугарнинг гапларига алданмасликка чақирди\tМуҳаммад – Брюсселда ҳам энг оммавий исм »


Қаршиликлар оғзида бир гап: «Қарзим йўқ, аммо фалон сўм пеня чиқибди, тўламаса бўлмасмиш...»\nЖами овоз: 670 та.\nШу кунларда Қарши шаҳри газ идорасига иши тушган деярли ҳамманинг оғзида бир гап: «Қарзим йўқ, аммо фалон сўм пеня чиқибди. Тўламаса бўлмасмиш». Бу ҳолга фақат бир-икки киши дуч келган бўлса ҳам майли эди. Тушунса бўларди. Ахир интизомсиз истеъмолчилар ҳам йўқ эмас-да орамизда. Бироқ қизиғи, дабдурустдан хабари берилган ушбу «сийлов»дан бебаҳра одамни учратмайсиз ҳисоби. Бевосита жойига бориб ўрганиш асносида ҳам бунга тўла ишонч ҳосил қилдик.\nКимдир пеня хабарини эшитиб саросимага тушган, кимнингдир жиғибийрони чиққан. Буни уларнинг юзию сўзидан билиш ҳам қийин эмас. Ҳайратдан ёқа ушлаётган истеъмолчилар ҳам топилади. Айримларини суҳбатга тортдик.\n«Қарзни тўлайман, деб келсам 235 минг сўм пеня чиқариб ўтирибди. Компьютерга қараб айтишди. Ҳисоблагич бўйича ўтган ой 6 минг сўм ишлаган. Доим ойма-ой тўлов қилиб келганмиз. Ортиқчаси билан 50 минг сўм тўламоқчи эдим. Энди бу аҳвол. Нега бундай қилишади, ҳайронман. Йўқ жойдан пеня деб турса. Оилада бир ўзим ишлайман. 500 минг сўм маош оламан. Осонмас-да. Қай бирига етказаман?!», дейди Қарши шаҳри «Кат» маҳалласида яшовчи Тамара Икромова.\n«Чақар» маҳалласидан Гулбаҳор Худоёрова ҳам интизомли истеъмолчи бўлиш пайидаги фуқаролардан. Ўзи пенсионер. Ўтган ой фойдаланилган табиий газ учун қарздорликни сўндиргани келган. Қарздан қутулгани етмаганидек, абонент дафтарчаси устига «186 минг сўм пеня», деб ёзиб қўйишибди. Шошиб қолган аёл 150 минг сўмини тўлаб ҳам берибди.\nҚарши шаҳри «Гулшан» маҳалласида истиқомат қилувчи Нигора Ҳамидова хонадонига газ учун 1 миллион сўмдан зиёд пеня ҳисобланган.\n«Яшаб турган уйимизни 2017 йилда бировдан сотиб олганмиз. Нотариусдан ўтказгунча, уй эгаси «МИБдан газдан қарзи йўқ», деган маълумотнома олиб келиб берувди. Тартиби шундай экан. Бугун билсак, 5-6 йиллигини кўтаришибди. Бизда шунча пеня бор экан. Қизиқ, қарзи бўлмаса, пеня қаёқдан келди?! 100 мингнинг нари-берисида бўлса ҳам бошқа гап эди. Тўлаб кетардим. Қаердан топаман бунча пулни? Мактабда ўқитувчи бўлиб ишлайман. Коммуналдан қарзи йўқ, деган «справка» талаб қилишади. Шунга келувдим ўзи. Энди бу пеняни ойлигимдан ушлаб қолишмаса яхши эди. Қийналиб топган пулимизни емай-ичмай, шу пеняга ишлатамизми?!», - дейди у.\nМаълум бўладики, фуқаро янги уйда яшай бошлаганига энди 2 йил бўлибди. Айтганидек, истеъмол қилинган табиий газ ҳақини ойдан ойга ўтказиб ҳам юбормаган. Чунки иш жойига доим қарзи йўқ деган маълумотнома топширган. Хўш, шу қисқа фурсатда унга 1 миллион сўмдан кўп пеня ҳисобланиши мумкинми?\nУшбу таъминот корхонасининг бошқа бир мижози – Қарши туманида истиқомат қилувчи А.Худойқулов билан юз берган ҳолат ҳаммасидан ошиб тушди. Истеъмолчининг билдиришича, бир неча йил олдин унга табиий газдан қарийб 1,5 миллион сўм нореал қарздорлик ҳисобланган. Фуқаро буни исботлаб бергач, асоссиз қарз тегишли акт ҳужжати билан юритувдан олиб ташланган. Эътиборлиси, истеъмолчи бугунги кунда унга ёзилган 500 минг сўмдан ортиқ пенядан норози бўлиб абонент картасини кўздан кечирганда, ўтган даврдан бери айнан шу қарздорлик суммасига ҳам жарима қўллаб келинаётгани маълум бўлган. Шунинг ўзиёқ ушбу жараён холис кечаётганини шубҳа остида қолдиради.\nАлбатта, истеъмолчиларнинг иддаоси ҳам тўғри, эътирозлари ўринли. Тўловини ойма-ой қилган бўлса, нега унга пеня ҳисобланиши керак? Ўзи бу чора қачон қўлланиши мумкин? Шу ўринда масаланинг ҳуқуқий томонига бир кўз югуртиришни лозим топдик.\nВазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 январдаги 22-сон қарорига асосан «Табиий газдан фойдаланиш қоидалари» тасдиқланган. Унда келтирилишича, истеъмолчи ой тугаганидан сўнг 10 кун мобайнида истеъмол қилинган газ ҳажми учун табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборлари кўрсаткичлари ёки белгиланган меъёрлар асосида тўловни амалга оширади. Тегишли муддатда истеъмол қилинган табиий газ ҳақи ўз вақтида тўланмаган тақдирда, истеъмолчи газ таъминоти ташкилотига қонун ҳужжатларида белгиланган миқдорда пеня тўлайди. Ҳозирда бу миқдор қарз умумий суммасининг 0,1 фоизини ташкил этади.\nБир қарашда бу арзимаган рақамдек кўринади. Айтайлик, истеъмолчининг муддатидан кечиккан 100 минг сўм қарздорлиги бўлса, унга ўтган ҳар бир кун учун 100 сўмдан пеня ҳисобланиши, аммо бу миқдор қарз суммасининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги керак. Демак, фуқароларга ёзиб берилаётган пеня бир ё икки ойда шаклланиб қолмаган. Бугун гарданига ҳатто 2 миллион сўмгача пеня илинган истеъмолчилар борлиги шундай дейишимизга асос бўлади. Мана бир мисол.\nОдамларни ўйлантираётган бошқа бир савол бор. Таъминотчи корхона истеъмолчиларнинг кечиктирилган қарздорликдан ҳосил бўлган пеняси 5-6 йил давомида йиғилиб боришига нега йўл қўйиб берди? Нима учун уни вақтида, ойма-ой ундириб бормаган, аҳолини хабардор этмаган? Пеня учун бир ойда 4-5 минг сўм тўлаган қайдаю, 72 ойда бир неча миллион сўм?! Албатта, иккинчиси ҳар қандай кишига оғир ботади. Шунингдек, қарзи йўқлиги ҳақидаги маълумотномалар нимага асосланиб ёзиб берилган? Хуллас, пеня масаласи нега айнан ҳозирги пайтга келиб кун тартибига чиқарилди? Олдинроқ қаерда эди шу гаплар? Ана шундай саволлар билан Қарши газ таъминоти участкаси мутасаддиларига юзландик.\nМутасаддиларнинг ҳеч нарсадан хабар йўқ\n«Облгаз»га борасиз, пеня масаласида улар тўлиқ жавоб беришади, биз участка бўлиб қолганмиз, таъминот билан шуғулланамиз, холос.\nКассада ўтирганлар ҳам бизнинг ишчилар эмас. Ҳаммаси МИБ ходимлари. Хуллас, пеняни биз ҳисобламаймиз. 2013 йилдан бери компьютерга киритилади. Қарздорлик бўйича 278-сонли қарор бор. Шу бўйича тартибга солинади. Ҳисоб-китоб бизга қараган пайти, 2015 йил аҳоли жанжал қилиб келгач, ўртада бир-икки йил тўхтади. Шу йил январь ойида Тошкентдан, «Ўзтрансгаз»дан комиссия келиб, пеняни ундириш масаласини кўтариб кетди. Бўлгани шу. Нега қайта жорий қилингани, ҳуқуқий асосини келтиришга ваколатимиз йўқ», - дейди участка муҳандиси Нодир Шаропов.\nМасъулнинг сўзларидан англаш мумкинки, бу юқоридан бўлган топшириқ. Боз устига, пеняни ундиришни исталган пайти тўхтатиб, яна қайта йўлга қўйишаётганига нима дейсиз?! Ғалати-а, шундай эмасми?! Нима, бу ишлар одамларнинг асабини синаш учун қилинадими? Пеняси туғиб ётган истеъмолчининг аввал бамайлихотир, хотиржам юришига қўйиб бериб, кейин бирдан саросимага солишдан, фалон сўм пенянг бор, деб юрак ёришдан қандай мақсад кўзланган?\n«Пеня кеча ё бугун чиққан янгилик эмас, 2005 йилдан бери бор бу чора. Истеъмолчи қарздорлигини ойнинг 10-санасига қадар сўндирмадими, дастур унга пеня ҳисоблаб кетаверади. Ҳаммаси автоматик бажарилади. Фақат 50 фоиздан ўтказмайди. Бу масала нега ҳозир асосий масалага айланди? Чунки илгари эътиборсизлик бор эди-да. Энди халқнинг ўзи қўзғалди. «Справка», шунга ўхшаш у-бу нарса чиқди. Уйни олди-сотди қилаяпти, шунда қарзи йўқлиги ҳақида маълумот олиши керак. Менда пеня борми-йўқми, деб фуқаронинг ўзи қизиқаяпти-да. Аввал бу масалада кам одам мурожаат қиларди. Энди кўпайди. Пеня долзарб бўлгани сабаби ҳам шу», - дейди Қашқадарё бўйича газ таъминоти филиали директори ўринбосари Шокир Қодиров.\nБирор нарса тушундингизми?\nСиз мутасаддининг гапларидан нима тушундингиз? Гўёки пеня деган жабрни аҳоли ўзи истаб сотиб олган, деган маъно келиб чиқади. Ўзи ташаббускори бўлган нарсадан ўзи бехабар бўлиши мумкинми? Хўп, лоқайдлик бўлган экан, бунга ким айбдор, таъминотчими ё истеъмолчи? Ахир шу пайтгача пеняси борлиги бирор жойда, на абонент дафтарчасига тикиладиган тўлов квитанциясида (бу ҳужжатда «пеня» деган алоҳида банд бор –таҳр.), на фуқарога тақдим этилаётган қарздор эмаслигини тасдиқловчи маълумотномада қайд этилган. Жиллақурса, огоҳлантириш ҳам берилмаганку? Шокир Қодиров ҳам ўз оғзи билан айтиб турибди, охирги пайтда газ идорасига «справка» сўраб келгич кўпайган. Энди эса буни қулай фурсат билиб, ҳеч иккиланмай фойдаланишган, қўйишган.\nБу ерда ким ҳақ ўзи?! Уни-буни баҳона қилиб, истеъмолчидан 5-6 йиллик пеняни ундириш учун ҳуқуқий асос борми?\n«Пеня бўйича кўп муаммо бўлаяпти, кўп ариза тушаяпти. Шу масала юзасидан фуқаролик ишлари бўйича туманларо судига икки фуқаро номидан даъво аризаси ҳам киритдик. Ҳали ҳал қилув қарорини олмадик. Шундай бўлса-да, бу масалани юридик жиҳатдан баҳолаш мумкин. Бунда иккита хатога йўл қўйиляпти. Яъни биринчидан, таъминот корхонаси ва аксар истеъмолчилар ўртасида шартнома мавжуд эмас, шу кунгача тузилмаган. Агар шартномавий муносабат расмий бўлмаса, унинг кучи йўқ дегани. Истеъмолчига мажбурият юклаб бўлмайди. Қолаверса, ҳисоблаш нотўғри бўлаяпти. Яъни Фуқаролик кодекси 150-моддасига кўра, даъво муддати уч йил этиб белгиланган. Бундан келиб чиқадики, 2016 йилдан бериси қамраб олиниши керак. Аслида пеня йилдан-йилга ўтмаслиги даркор. Истеъмолчига тўланг деб, хат берилиши лозим эди. Маълум бўлишича, ҳисоб рақами бошқа деб, пеняни алоҳида ҳисобга ундиришяпти. Унутмаслик керакки, пеня ҳам қарздек нарса», - дейди Қарши шаҳар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ташкилоти ҳуқуқий ҳимоя мутахассиси Рустам Бердиев.\nТўғри-да. Пеня ҳам жарима сифатидаги чора, истеъмолчи зиммасидаги қарз. Ўтган йиллари фуқароларга тегишли маълумотнома бериб келган газ идораси қандай қилиб уларни яна қарздорга чиқариши мумкин?! Уддабуронликни қарангки, бугун мазкур амалиётни қўллашда сал бошқача йўл тутишяпти. Энди маълумотномада бирваракайига ҳам қарздорликни, ҳам пеняни акс эттиришяпти. Яъни, табиий газдан асосий қарздорлик йўқ, лекин фалон сўм пеня бор. Бир ўйлаб кўрайлик. Бюджет ташкилотида ишловчи истеъмолчи бу ҳужжатни ўз иш жойига тақдим этди. Мавжуд тартибга кўра, қарз ходимнинг ойлигидан ушлаб қолинади. Хўп, тағин пеняга деб шу маошдан маблағ ундирилмаслига ким кафолат беради?!\nМаълумотларга кўра, ҳозирда Қарши газ таъминоти участкасига 126 минг маиший истеъмолчи – аҳоли вакили қарайди. Таъминотчининг шунча кишидан ойнинг 10-санасигача тўловларни тўлиқ қабул қилиб олишга имконияти етадими? Агар ўртача минг фуқародан тўлов қабул қилиш керак бўлса, уларнинг ҳар бирига 5 дақиқадан вақт кетса ҳам, шаҳар газ идораси ёнида ташкил этилган қабул жараёнида бунга бир кунда улгуриш амримаҳол. Ахир биз 126 минг истеъмолчи ҳақида гапиряпмиз.\nБоз устига, «Табиий газдан фойдаланиш қоидалари»нинг фақат пеняга дахлдор банди ижросини бажаришда жонбозлик кўрсатаётган таъминотчи бошқа мажбуриятларини ҳам сидқидилдан адо этса, барчага фойда бўларди, назаримизда. Ваҳоланки, Вазирлар Маҳкамасининг ўша 22-сон қарорида маиший истеъмолчиларга табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш замонавий ускуналарини харид қилиш, ўрнатиш, рўйхатдан ўтказиш, даврий давлат қиёслови ва пломбалаш тегишли равишда ҳудудий газ таъминоти ташкилотлари маблағлари ҳисобидан амалга оширилади, деб қатъий белгилаб қўйилган. Охирги пайтда бу масала ҳам нуқул истеъмолчи гарданига юклаб қўйилаётгани айни ҳақиқат. Таъминотчи ўз ҳисобидан бирор аҳоли хонадонига «счетчик» олиб бориб ўрнатиб берганини яқин орада эшитмадик.\nСўнгги маълумотларга кўра...\nВазият ҳамон ўша-ўша, одамлар чарчаган, югурган-елган, аммо нима бўлаётганини тушунмай ҳалак. Очиғини айтганда, халқ қийналмоқда. Буни Қарши шаҳри Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамияти раҳбари Қоржов Жўраевнинг ҳам сўзларидан англаш мумкин.\n«Ишонасизми, юқоридаги муаммо юзасидан ҳар куни йигирмалаб одамни қабул қиламиз. Одамлар жуда сарсон бўлди. Ҳар бир истеъмолчининг ҳуқуқини ҳимоя қилиб, улар билан судма-суд юришга бизда имконият етарли эмас. Ўтган май ойида 24 кун иш куни бўлган бўлса, шу муаммо билан боғлиқ 23та «дело» судга берилди. 2012 йилги қарзларни келтириб чиқаришяпти. Бу ҳолатни вилоят, керак бўлса, республика ечимида ҳал этиш керак, назаримда», дейди у.\nТўсатдан долзарблик касб этган пеня масаласини одамлар ўзича тусмол этаётгани ҳам бор гап. Кимдир «газчилар ишида ками чиққани учун шуни тўлдираман деб, ёппасига аҳолига пеня солишяпти», деган гумонни билдиради. Аммо буниси бизга қоронғи, далил-исботсиз аниқ бир фикр айтишга ожизмиз. Қолаверса, бу ташкилотдан илгари ҳам панд еганлар кўп бўлган. Камомад бўлиб қолса, катта пулни шартта фуқароларга тақсимлаб ташлашгани, натижада нореал қарздорликлар юзага келгани авваллари кўп қулоққа чалинган. Қарз асоссиз миндирилгани кўп бора ўз исботини ҳам топган.\nКиритилди: 11:16 13.06.2019. Ўқилди: 1175 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nРаққоса Паризода турмуш ўртоғи билан (ФОТОГАЛЕРЕЯ)