Махсига масҳ тортиш боби - Фазилатли Шайх Муҳуммад ибн Солиҳ ибн Усаймин раҳимаҳуллоҳнинг\nАллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари нарсани юклаймади ”\n“ Ав лаамастумун-нисаа ”\n“ Лаамастумун-нисаа ”\nМуаллиф раҳимаҳуллоҳ “Махсига масҳ тортиш боби”да шундай деди:\n58- عَنْ اَلْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ  قَالَ: كُنْتُ مَعَ اَلنَّبِيِّ  فَتَوَضَّأَ, فَأَهْوَيْتُ لِأَنْزِعَ خُفَّيْهِ, فَقَالَ: «دَعْهُمَا, فَإِنِّي أَدْخَلْتُهُمَا طَاهِرَتَيْنِ» فَمَسَحَ عَلَيْهِمَا مُتَّفَقٌ عَلَيْه ِ.\n59- وَلِلْأَرْبَعَةِ عَنْهُ إِلَّا النَّسَائِيَّ: أَنَّ اَلنَّبِيَّ  مَسَحَ أَعْلَى اَلْخُفِّ وَأَسْفَلَهُ وَفِي إِسْنَادِهِ ضَعْف ٌ.\nАл-Муғийра ибн Шўъба розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Мен пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга эдим, у зот таҳорат олдилар. Мен махсиларини ечиш учун энгашгандим, у зот: “Қўй уларни, чунки мен уларни таҳоратли оёқларимга кийгандим”, дедилар ва уларга масҳ тортдилар”. Муттафақун алайҳ.\nАл-Муғийра ҳадисининг Абу Довуд, Термизий ва Ибн Можанинг ривоятида: “Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам махсиларининг устига ва остига масх тортдилар”, дейилган. Унинг санадида заифлик бор.\nМуаллиф раҳимаҳуллоҳ таҳорат сифатини зикр қилганидан сўнг бу ҳадисларни келтирди. Чунки махси бу тери ва шунга ўхшаш нарсадан бўлиб оёққа кийиладиган нарсадир. Агар қадамларга кийиладиган нарса жун, ёки пахта ипидан, ёки шунга ўхшаш нарсадан бўлса, у “жавроб” (пайпоқ) деб номланади, оммада эса у “шурроб” (пайпоқ) дейилади. Махсига масҳ тортиш шариатнинг гўзаллигига ва енгиллигига киради. Чунки қадамларга, айниқса қишда совуқ тегади, оёқ чарчайди, майда нарса билан урилса ҳам, бармоғи ёки товони қонайди, ёки шунга ўхшаш ҳодисалар бўлади. Аллоҳ томонидан бандаларига енгиллик қилиб махси ёки жароҳатга58 масҳ тортишни мубоҳ қилиб бериши шариатнинг гўзалликларига киради. Лекин унинг шартлари бор. Биринчи шарт - уларни таҳоратли ҳолда кийилиши. Демак, агар таҳоратсиз ҳолда кийилган бўлса, масҳ тортиш тўғри бўлмайди. Бунинг далили ал-Муғийра ибн Шўъба розияллоҳу анҳунинг ҳадисидир. Унда айтилишича, у Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга бўлганида у зот таҳорат қилдилар. Оёққа келганларида ал-Муғийра махсиларини ечмоқчи бўлиб энгашди, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам эса: “Уларни қўй, чунки мен уларни таҳоратли оёқларга кийдим”, деб уларга масҳ тортдилар. “Мен уларни таҳоратли оёқларга кийдим”, деган сўзлари шунга далил бўладики, махси албатта таҳоратли ҳолда кийилган бўлиши керак. Агар таҳоратсиз ҳолда кийилган бўлса, таҳоратни ирода қилганида уларни ечиб қадамларни ювиш вожиб бўлади. Агар унутиб масҳ тортган бўлса, таҳоратини ва (шу ноқис таҳорат билан) ўқиган намозини бошқатдан қилади, чунки у махсини таҳоратсиз ҳолда кийган эди. Бу ҳадис инсонда махси бўлса, уларни ечмай масҳ тортиш афзалроқлигига далил бўлади. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Уларни қўй, чунки уларни мен таҳоратли оёққа кийганман”, дедилар. Бу эса уларнинг қолиши ва устларига масҳ тортилиши афзалроқлигига далил бўлади. Бу ҳадисда шунингдек таҳорат олишда бировнинг ёрдамини олиш жоизлигига далил бор. Чунки ал-Муғийра Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга ёрдам берди. Бунинг ҳеч қиси йўқ. Лекин инсон бировдан унга ёрдам беришни талаб қилмаслиги керак, чунки инсонлардан сўраш қораланган. Лекин бир киши сенга ҳурмат кўрсатиб ёрдам бермоқчи бўлса, афзали унга имкон беришликдир. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадяни қабул қилардилар ва унинг соҳибини мукофотлаб ёрдам қилишига имкон берардилар. Ҳидоятларнинг яхшиси Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳидоятларидир. Лекин кимдир одамларнинг унга хизмат қилиши сабабли ўзининг манманлик ва кибрга кетишидан қўрқса, “эшикни ёпиб” (ман қилиб) бирон киши учун унга хизмат қилишига имкон бермаслигига ҳеч қиси йўқ. Ҳар бир ўринга яраша гап бор. Яна бу ҳадисда махсилар албатта пок бўлишига далил бор. Нажосатли этикларга масҳ тортиш дуруст эмас. Худди баъзи жоҳиллар қилганидек, йиртқич ҳайвоннинг ёки илоннинг ёки шунга ўхшаш нарсанинг терисидан қилинган этикларни сотиб олиб унга масҳ тортгани каби. Бу жоиз эмас, чунки уларнинг териси кучлироқ фикрга биноан нажосатдир. Бунинг сабаби шуки, улар ошланиш билан покланмайди. Гарчи баъзи уламолар: “Қайсики тери ошланса, пок бўлади”, деган сўзларнинг умумийлигига биноан йиртқичнинг териси ошланса пок бўлади, дейишса ҳам. Демак кучлироқ фикр у нажосатлигича қолишидир, инсон уларни киймаслигидир ва агар унга хўл ҳолида тегса, ёки хўл қўли билан тегса қўли нажосат бўлади.59 Аллоҳ тўғри йўлга бошловчидир.\nАгар қадамлар таҳоратлими, таҳоратли эмасми, деб шак қилса, уларга масҳ тортмайди, чунки улар таҳоратли эканлигига албатта ишонч бўлиши лозим.\nوَعَنْ عَلِيٍّ  قَالَ: لَوْ كَانَ اَلدِّينُ بِالرَّأْيِ لَكَانَ أَسْفَلُ اَلْخُفِّ أَوْلَى بِالْمَسْحِ مِنْ أَعْلَاهُ, وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اَللَّهِ  يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِ خُفَّيْهِ أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ.\n61- وَعَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ  قَالَ: كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ  يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفْرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ, إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ, وَبَوْلٍ, وَنَوْمٍ أَخْرَجَهُ النَّسَائِيُّ, وَاَلتِّرْمِذِيُّ وَاللَّفْظُ لَهُ, وَابْنُ خُزَيْمَةَ وَصَحَّحَاه ُ.\nАли, розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтдилар: “Агар дин рай-фикрга асосланган бўлганида махсининг остига унинг устига масҳ тортишдан кўра авлороқ бўларди. Мен эса Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам махсиларининг устларига масҳ тортганларини кўрдим”. Абу Довуд ҳасан санад билан ривоят қилди.60\nСафвон ибн Уссол розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам агар биз сафарда бўлсак, махсиларимизни жунуб бўлмаган ҳолда уч кун ва тун ечмасликка буюрардилар. Лекин катта ва кичик ҳожат, ҳамда уйқудан (таҳорат бузилганида махси устига масҳ тортардик)”. Насоий ва Термизий ривоят қилишди. Лафзи Термизийники. Ибн Ҳузайма ҳам ривоят қилиб, уни иккови (Термизий ва Ибн Ҳузайма) саҳиҳ дейишган.\nЮқорида махсиларга масҳ тортиш бобида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам махсиларига масҳ тортганлари айтилди. Муаллиф яна Муғийранинг заиф ривоятини келтирди. Унда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам махсининг устига ва остига масх тортганлар, дейилган. Бу шоз, (ёки) мункар ривоят бўлиб унга эътибор берилмайди ва масҳ фақат махсиларнинг устига қилинади. Худди Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг ҳадисида келгани каби, у киши шундай деди: “Агар дин рай-фикр устига қурилган бўлганида, махсининг остига унинг устига масҳ тортишдан кўра авлороқ бўларди. Мен эса Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам махсиларининг устига” ёки “махсининг устига масҳ тортганларини кўрдим”. У киши айтяптики: “Агар дин фикрга асосланган бўлса”. Рай-фикрдан мурод биринчи ҳаёл, биринчи (юзаки) фикрдир. Шунда инсон айтардики: «Махсининг остига масҳ тортиш авлороқ. Чунки махсининг ости ерга қаратилган бўлиб унга тупроқ ва азият (ифлослик) ёпишади. Шунда уни суртиш авлороқ бўлади». Лекин агар инсон ўйлаб кўриб (биринчи, юзаки) фикр кўзи билан эмас, балки ақл кўзи билан қараса, махсининг усти остидан кўра авлороқ эканини топади. Чунки унинг остини суртиш покликни зиёда қилмайди, балки ифлосликни кўпайтиради. Чунки масҳ тортиш ифлосликни кеткизадиган ювиш эмас. Масҳ – қўлингни хўллаб бирон жойнинг устидан ўтказиш. Агар буни остидан қилганингда, бу фақат кирликни кўпайтирган бўларди. Демак, ақл билан дин махсининг тепа қисми, яъни усти масҳ қилинадиган жой эканлигига далолат қилади. Масҳнинг кайфияти: икки қўлингни сув билан хўллаб, кейин махсининг устини бармоқларидан болдиргача бир марта суртасан, чунки ҳар қандай суртиладиган нарса қайта-қайта суртилмайди.61 Кейин ўнг оёқ олдин суртилиб сўнг чапи суртиладими, ёки иккаласи бирга суртиладими? Бу эҳтимолли ҳолатдир. Суннат буни ойдинлаштирмайди. Эҳтимол, инсон иккаласини бараварига суртади: ўнг қўли билан ўнг оёғини, чап қўли билан чап оёғини. Эҳтимол, олдин ўнгидан бошлаб, сўнг чапини суртади, худди ювишда қилганидек. Бу ишда кенглик бор. У киши (Али) розияллоҳу анҳу айтяптилар: “Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам махсининг устини суртганларини кўрдим”. Али розияллоҳу анҳудан “Саҳиҳ Муслим”да собит бўлганки, ул зот соллаллоҳу алайҳи васаллам масҳ тортишга вақт белгиладилар. Али ибн Абу Толиб махсига масҳ ҳақидаги ҳадисларни ривоят қилганлар жумласидадир. Махсига масҳ тортиш ҳадислари мутавотирдир, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан шаксиз собит бўлган. Шунга қарамай рофизийлар махсига масҳ тортишни ман қилиб: “Унга масҳ тортиш йўқ”, дейишади. Ваҳоланки, махсига масҳ тортиш ҳадисларини ривоят қилганлар ичида уларнинг наздидаги имомларининг имоми Али ибн Абу Толиб бор. Бу эса ўша одамлар Аллоҳ Таолога шариат билан эмас, балки фикрлари билан ибодат қилишларига бўлган далиллардан биридир. Ҳар ҳолда баъзи илм аҳли, Аллоҳ уларни раҳматига олсин, баъзи суннат аҳли махсига масҳ тортиш ҳукмини ақида китобларида зикр қилишди, ваҳоланки у ақидадан эмас. Лекин бидъатнинг бошлиқларидан бири бўлмиш рофизийларнинг шиори масҳ тортмаслик бўлганида, баъзи суннат аҳли махсига масҳ тортишни ақидадан қилишди, чунки бу очиқ-ойдин шиордир. Рофизий махсига масҳ тортмайди. Шунинг учун бу бидъат бошлиқларига шиор бўлганидан сўнг суннат аҳли махсига масҳ тортишни эътиқодларидан қилишди. Кейин махсига масҳ тортишнинг муайян вақти ва муайян ҳолати бор. Бу ҳақда иншааллоҳ келасида сўз боради.\nСаволга жавоб: Аллоҳ сенга барака берсин, таҳоратнинг ҳар бир аъзосига албатта янгидан сув олиш лозим.\n- وَعَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ  قَالَ: كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ  يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفْرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ, إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ, وَبَوْلٍ, وَنَوْمٍ أَخْرَجَهُ النَّسَائِيُّ, وَاَلتِّرْمِذِيُّ وَاللَّفْظُ لَهُ, وَابْنُ خُزَيْمَةَ وَصَحَّحَاه ُ.\n62- وَعَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ  قَالَ: جَعَلَ اَلنَّبِيُّ  ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ لِلْمُسَافِرِ, وَيَوْمًا وَلَيْلَةً لِلْمُقِيمِ. يَعْنِي: فِي اَلْمَسْحِ عَلَى اَلْخُفَّيْنِ أَخْرَجَهُ مُسْلِم ٌ\nСафвон ибн Уссол розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам агар биз сафарда бўлсак, махсиларимизни жунуб бўлмаган ҳолда уч кун ва уч тун ечмасликка буюрардилар. Лекин катта ва кичик ҳожат, ҳамда уйқудан (таҳорат бузилганида махси устига масҳ тортардик)”. Насоий ва Термизий ривоят қилишди. Лафзи Термизийники. Ибн Ҳузайма ҳам ривоят қилиб, уни иккови (Термизий ва Ибн Ҳузайма) саҳиҳ дейишган.\nАли ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши шундай деди: “Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мусофир учун уч кун ва уч кечани, муқим учун эса бир кун ва бир кечани (муддат) қилиб бердилар”. Яъни, махсига масҳ тортиш учун.62 Муслим ривояти.\nБу ҳадисларни муаллиф раҳимаҳуллоҳ “Булуғул-маром” китобида махсига масҳ тортиш борасида келтирди. Биринчиси, Сафвон ибн Уссол, розияллоҳу анҳудан. У киши шундай деди: “Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам агар биз сафарда бўлсак, махсиларимизни жунуб бўлмаган ҳолда уч кун ва уч тун ечмасликка буюрардилар. Лекин катта ва кичик ҳожат, ҳамда уйқудан (таҳорат бузилганида махси устига масҳ тортардик)”. У киши розияллоҳу анҳунинг: “Пайғамбар (махсини) ечмасликка буюрардилар”, деган сўзларига келсак, инсон махси ёки пайпоқни таҳоратли ҳолда кийган бўлиб, кейин таҳорат олмоқчи бўлса, уларни ечмасдан устига масҳ тортаверади, худди Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Муғийрага айтганлари каби: “Уларни қўй (ечма), мен уларни таҳоратли ҳолда кийганман”. Кейин уларга масҳ тортдилар. Лекин Сафвон розияллоҳу анҳунинг ҳадисида иккита фойда бор. Биринчиси, масҳ муддати. Иккинчиси, махсига масҳ тортиш мумкин бўлган таҳоратсизлик (ҳадас). Муддатга келсак, у бир кун ва бир кеча (муқимга), мусофирга эса уч кун (уч сутка). Бу муддат таҳорат кетганидан сўнг биринчи масҳ тортишдан бошланади ва уч кун тугаши билан тугайди. Бомдод намозида махси кийиб, таҳорат кетганидан сўнг пешин намози вақтида масҳ тортган бўлса, масҳ тортиш муддати пешин намозидан, масҳ тортган вақтидан бошланади. Агар бомдод намозидан сўнг соат олтида махси кийиб, соат ўн иккида масҳ тортган бўлса, муддат соат ўн иккидан бошланади. Яъни, биринчи масҳдан олдинги вақт муддатга ҳисоб қилинмайди. Бу биринчи, яъни таҳорат кетганидан сўнгги масҳ тортиш қоидаси. Сафвон ҳадисидаги иккинчи фойдага келсак, махсига масҳ тортиш мумкин бўлган таҳоратсизлик нима? Бу таҳоратсизлик – катта (ғоит) ва кичик (бавл, сийдик) ҳожат ҳамда уйқу. Яъни, кичик таҳоратсизлик (ҳадас). Аммо жанобатга келсак, унда масҳ тортиш мумкин эмас. Шунга биноан, агар инсон махси кийган ҳолда жунуб бўлиб қолса, уларни ечиб бутун баданини ювиш вожиб бўлади. Чунки жанобатда бутун баданини ювиш вожибдир. Фақат ярага ўралган боғич бундан мустасно. Бу ҳақда иншааллоҳ кейинроқ айтилади. Яна бу ҳадисда, яъни Сафвон ҳадисида кичик ва катта ҳожат таҳоратни бузишига далил бор. Орқадан ел чиқиши, туянинг гўшти ейилиши, инсон ўзини сезмайдиган чуқур уйқу ҳам таҳоратни бузади. Агар шундай (уйқу пайтида таҳоратсизлик пайдо) бўлса, таҳорат бузилади. Ғуслда эса махсига масҳ тортиш жоиз эмас.\nУндан кейинги Али розияллоҳу анҳунинг ҳадиси муқимнинг масҳ муддати бир кеча ва кундуз эканлигига далил бўлади. У таҳорат бузилганидан сўнг биринчи масҳ тортишдан бошланади. Агар фараз қилсакки, у бомдод намозида махси кийди ва ўша куннинг хуфтон намозини ўқигунича таҳоратли бўлиб турди. Кейин иккинчи куннинг бомдод намозида биринчи марта масҳ тортди. Мана шу масҳдан олдинги вақт ҳисобга олинмайди. Муддат иккинчи кундаги масҳдан бошланади. Шунда инсон баъзан таҳоратнинг бузилишига қараб йигирма намоздан кўпроқ вақтда масҳ тортиши ёки махси кийган ҳолда намоз ўқийди. Сен биринчи масҳ тортган вақтингдан ҳисоблаб, ундан олдинги вақтни ҳисобламасанг (шундай бўлади). Масалан, агар (мусофир) шанба куни бомдод вақтига махси кийса ва ухламагунича таҳорати бузилмаса. Кейин у якшанба куни соат учда бомдод намози учун масҳ тортса, шунда масҳ муддати якшанба куннинг эрталабки вақтидан бошланади. Ушбу масҳдан олдинги вақт ҳисобга олинмайди. Шунда шанба куни ҳисобланмай, якшанбадан бошланади ва комил душанба туни ҳисобга олинади. Энди агар у душанба куни бомдод намози учун масҳ тортиб сешанба тунида ухлагунича таҳоратли бўлиб турди, деб фараз қилсак, душанба куни (кундузи) унга ҳисоб қилинмайди, чунки унинг таҳорати бузилмаганди.63 Кейин агар инсон пайпоқни ёки махсини муддат тугагунича ечса, унинг таҳорати бузиладими? Жавоби – бузилмайди ва у таҳоратли бўлиб қолаверади, лекин у (махси ва пайпоқни) фақат таҳоратли оёққа қайтадан кийиб олади.64 Шунингдек агар муддат тугаса-ю, лекин киши таҳоратли бўлиб турса, унинг таҳорати бузилмайди ва у таҳорати бузилмагунича таҳоратли бўлиб туради. Муддат тугашида ҳам, махси ечилишида ҳам таҳорат бузилмаслиги - кучлироқ фикр. Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\nСаволга жавоб: Қон таҳоратни бузмайди, агар олд ва орқа тешикдан чиқмаса. Қусиш ҳам таҳоратни бузмайди. Бадандан чиққан ҳар қандай нарса таҳоратни бузмайди, магар сийдик, катта ҳожат ва ел таҳоратни бузади.\n63- وَعَنْ ثَوْبَانَ  قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اَللَّهِ  سَرِيَّةً, فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَمْسَحُوا عَلَى اَلْعَصَائِبِ - يَعْنِي: اَلْعَمَائِمَ -وَالتَّسَاخِينِ- يَعْنِي: اَلْخِفَافَ رَوَاهُ أَحْمَدُ, وَأَبُو دَاوُدَ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِم ُ.\n64- وَعَنْ عُمَرَ -مَوْقُوفًا- و]عَنْ] أَنَسٍ -مَرْفُوعًا-: إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ وَلَبِسَ خُفَّيْهِ فَلْيَمْسَحْ عَلَيْهِمَا, وَلْيُصَلِّ فِيهِمَا, وَلَا يَخْلَعْهُمَا إِنْ شَاءَ إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ» أَخْرَجَهُ اَلدَّارَقُطْنِيُّ, وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَه ُ.\n65- وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ  عَنْ اَلنَّبِيِّ  أَنَّهُ رَخَّصَ لِلْمُسَافِرِ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ, وَلِلْمُقِيمِ يَوْمًا وَلَيْلَةً, إِذَا تَطَهَّرَ فَلَبِسَ خُفَّيْهِ: أَنْ يَمْسَحَ عَلَيْهِمَا أَخْرَجَهُ اَلدَّارَقُطْنِيُّ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ خُزَيْمَة َ.\n66- وَعَنْ أُبَيِّ بْنِ عِمَارَةَ  أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَمْسَحُ عَلَى اَلْخُفَّيْنِ? قَالَ: «نَعَمْ» قَالَ: يَوْمًا? قَالَ: «نَعَمْ», قَالَ: وَيَوْمَيْنِ? قَالَ: «نَعَمْ», قَالَ: وَثَلَاثَةً? قَالَ: «نَعَمْ, وَمَا شِئْتَ» أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ, وَقَالَ: لَيْسَ بِالْقَوِيِّ.\nСавбон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кичик қўшин жўнатиб уларга салла ва оёқ кийимга65 масҳ тортишга буюрдилар”. Аҳмад ва Абу Довуд ривоят қилишди, ал-Ҳоким эса уни саҳиҳ деди.\nУмарнинг ўз сўзидан ва Анасдан – Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Агар сизлардан бирингиз таҳорат олиб махси кийса, уларга (кейинги таҳорат олишда) масҳ тортиб намоз ўқийверсин ва агар хоҳласа, уларни ечмасин, магар жунуб бўлиб қолмаса”. Дорақутний ва ал-Ҳоким келтириб, ал-Ҳоким уни саҳиҳ деди.\nАбу Бакра, розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мусофирга уч кундуз ва кеча, муқимга эса бир кундуз ва бир кеча махсига масҳ тортишга рухсат бердилар, агар уларни таҳоратдан сўнг кийган бўлса. Дорақутний келтириб, Ибн Хузайма уни саҳиҳ деди.\nУбай ибн Имора розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у айтди: “Эй Аллоҳнинг Расули, мен махсига масҳ тортаверайми?” У зот: “Ҳа”, дедилар. (Убайй): “Бир кунми?” деди. У киши: “Ҳа”, дедилар. (Убайй): “Икки кунми?” деди. У зот: “Ҳа”, дедилар. (Убайй): “Уч кунми?” деди. У зот: “Ҳа, ва қанча хоҳласанг”, дедилар. Абу Довуд келтириб: “Кучли эмас”, деди.\nБу кийилган махси ва бошқа нарсага масҳ тортиш борасидаги қолган ҳадислар. Юқорида биз ўтдикки, махси ва пайпоққа шартлар билан маҳс тортилади: таҳоратли оёққа кийилган бўлиши, кичик таҳоратсизликда бўлиши, чекланган муддатда бўлиши – муқимга бир кундуз ва кеча, мусофирга уч кундуз ва уч кеча. Бундан сўнг масҳ тортилмайди. Юқорида яна биз муддат ўтиши билан инсонда таҳорат кетмаса, у то таҳорати бузилмагунича таҳоратли бўлаверади, деб ўтдик. Яна юқорида ўтдикки, агар махси ёки пайпоқни масҳ тортганидан сўнг ечса, у таҳорати бузилмагунича таҳоратли бўлаверади. Муаллиф зикр қилган Савбон ҳадисига келсак, унда айтилишича Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам кичик қўшин юбориб уларга “ат-тассаахийн” ва “ал-асоиб”га масҳ тортишни буюрдилар. “Ал-асоиб”, яъни саллалар. “Ат-тассаахийн”, яъни пайпоқлар. “Тассааххийн” деб номланишига сабаб, оёқ у кийилгани сабабли исинади. Бу ҳадисда шунга далил борки, инсонда оёғини иситувчи нимаики бўлса, шунга масҳ тортади: у йиртилган бўладими, йиртилмаган бўладими, енгил бўладими, оғир бўладими – оёғингга кийиб уни иситиш фойдаси ҳосил бўлган ҳар қандай нарсага масҳ тортилади. Аммо баъзи уламоларнинг тешилмаган ва қалин бўлиши каби шарт қўйишларига далил йўқ. Унинг номи махси қолгунича масҳ тортавер, чунки у қайдсиз мутлақ келган. Агар Аллоҳ Таоло ва Унинг Расули бир нарсани мутлақ айтган бўлишса, бизнинг қайд қилишимизга ҳаққимиз йўқ. Чунки қайд қилиш одамларга қийинчилик туғдириш бўлади. Демак, Аллоҳ ва Унинг Расули мутлақ қилган нарса мутлақлигича қолаверади ва бирон нарса билан қайд қилинмайди. Аммо саллага келсак, унга масҳ тортилади.\nАммо саллага келсак, агар инсон уни бошига ўраган бўлса, унга масҳ тортилади. Уламолар, Аллоҳ уларни Ўз раҳматига олсин, салла махси ҳукмига кириб албатта таҳоратли ҳолатда кийилиши лозим бўлиб, муқимга бир кеча-кундуз, мусофирга уч кеча-кундуз вақтга белгиланганми, ёки унинг ҳукмига кирмайдими, деган масалада ихтилоф қилишди. Асли шуки, у махси ҳукмига кирмайди. Чунки оёқ билан бош ўртасида очиқ-ойдин фарқ бор. Бошни аввалдан ювиш вожиб эмас. Унинг таҳорати унга масҳ тортиш ва бу таҳорат оёқнинг таҳоратидан енгилроқдир. Оёққа келсак, унинг таҳорати ювишдир, магар пайпоқ ёки махси бўлмаса. Шунда (махси билан салла ўртасида) қиёс қилиш тўғри бўлмайди. Шунга биноан инсон қачонки саллани таҳоратли ёки таҳоратсиз ҳолда кийса, муддат билан ёки муддатсиз бўлса, токи унинг бошида экан, унга масх тортаверади. Лекин агар уни ечса (бошига масҳ тортиши керак бўлади).66 Лекин бу албатта шундай салла бўлиши керакки, уни ечишда бироз машаққат бўлиши керак. Аммо шапкага ва унга ўхшаш бош кийимга келсак, унга масҳ тортилмайди, чунки у салла каби эмас. Салла ўрашга, бир қисмини ушлаш ёки иккинчи қисмига киргизишга муҳтож бўлади. Бунинг натижасида бошни иситиш ҳосил бўлади. Уни ечиб бошга масҳ тортилганида иссиқдан сўнг совуқ таъсир қилиш хавфи бўлади. Шунинг учун салла (ҳукми) махсидан кўра енгилроқ бўлди. Баъзи уламолар салланинг бир учи орқадан қўйиб юборилган ёки жағнинг остидан ўралган бўлиши шартини қўйишди. Лекин бу тўғри эмас. Тўғриси шуки, модомики у салла бўлса, унга масҳ тортилади. Магар катта таҳоратсизликда ундай қилинмайди. Чунки катта таҳоратсизликда масҳ тортиладиган ҳеч нарса йўқ, барча нарса, ҳатто бош ҳам ювилади. Демак, катта таҳоратсизликда унга масҳ тортилмайди. Анаснинг (марфуъ ҳадисига) ва Умарнинг мавқуф ҳадисига ва улардан кейин келган ҳадисларга келсак, уларда инсон махсини албатта тўлиқ таҳоратли ҳолда кийган бўлиши лозимлигига далил бор. Чунки унда: “Агар бирингиз таҳорат олса”, дедилар. Шунга биноан агар инсон бир оёғини ювиб, кейин бир пой махсини кийса, сўнг иккинчи оёғини ювиб (иккинчи) пой махсини кийса унга масҳ тортмайди. Чунки у ўнг махсини таҳорати комил бўлишидан олдин кийди. Демак, албатта олдин таҳоратни (икки оёқни ювиб) комил қилиб, кейин (махси кийиб, кейинги таҳорат олишда) масҳ тортиши керак. Баъзи уламолар эса ўнг оёқни ювиб, кейин унинг устига махси кийиб, сўнг чап оёқни ювиб унга махси кийишнинг ҳеч қиси йўқ, дейишди. Лекин эҳтиётроғи комил таҳорат олмагунча ўнг оёққа махси киймасликдир. Бизда яна масҳ тортиладиган бир нарса қолди: жароҳатга ёки синган (аъзога) ўралган боғич. Унга кичик ва катта таҳоратсизликда масҳ тортилади, унга чекланган вақт йўқ ва уни таҳоратли аъзога ўралган бўлиши шарти йўқ.67 Масалан, инсоннинг билаги синса, кейин у унга боғич ёки гипс(ли боғич) боғласа, ёки унда жароҳат бўлиб уни остида дориси бор боғич билан боғласа, ушбу боғичга катта ва кичик таҳоратсизликда муддатсиз ва таҳоратга кийилганлик шартисиз масҳ тортаверади. Шунингдек агар орқасида оғриқ сабабли пластир боғичи бўлса, катта таҳоратсизликда устидан (ҳўл) қўлини юргизиб масҳ тортаверади ва бу уни ювишдан кифоя бўлади, то тузалиб уни олиб ташламагунича. Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\nСаволга жавоб: саллага масҳ тортилганида унинг устидан қўл айлантириб юргизилади. Яна бошнинг очилиб турган олд қисмига ҳам масҳ тортиш суннат бўлади.\n67- عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ  قَالَ: كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اَللَّهِ  -عَلَى عَهْدِهِ- يَنْتَظِرُونَ اَلْعِشَاءَ حَتَّى تَخْفِقَ رُؤُوسُهُمْ, ثُمَّ يُصَلُّونَ وَلَا يَتَوَضَّئُونَ أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ, وَصَحَّحَهُ اَلدَّارَقُطْنِيّ ُ. وَأَصْلُهُ فِي مُسْلِم ٍ.\nАнас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Росулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламнинг асҳоблари - ул зотнинг замонларида – хуфтон намозини кутиб бошлари (мудроқдан кўкракларига) тушиб қоларди. Кейин улар таҳорат олмасдан намоз ўқишарди”. Абу Довуд келтириб, уни Дорақутний саҳиҳ деди. Ҳадиснинг мазмуни Муслимда келган.\nИбн Ҳажар раҳимаҳуулоҳ “Булуғул-маром” китобида “Таҳоратни бузувчи амаллар боби”, деди. “Навақизул-вузу” уни (таҳоратни) бузувчи амаллар дегани. Уламолар, Аллоҳ уларни раҳматига олсин, (ибодатни) бузувчи амалларни бир неча турли иборалар билан номлашади. Бу ерда “навақизул-вузу”, дейишди. Намозда эса уни “мубтилатус-солат”, деб номлашди. Рўзада эса - “муфсидатус-совм”. Мана шу ибораларнинг барчаси битта маънода. “Навақизул-вузу”, яъни таҳоратни бузувчи амаллар, яъни агар улар мавжуд бўлса, таҳорат бузилиб намоз ўқиш учун албатта янгитдан таҳорат олиш лозим бўлади. Билгинки, аслида киши шаръий таҳорат олса, унинг таҳорати қолаверади ва бузилмайди, модомики бунга далил бўлмаса. Агар сен бу қоидани билсанг, қайси киши сенга: “Бу таҳоратни бузади”, деса, айтгин: “Сен далил келтиришинг лозим”. Бу қоида шундайки, шаръий далил билан собит бўлган нарса фақат шаръий далил билан кўтарилиши (йўққа чиқиши) мумкин. Демак, агар бу таҳорат шаръий далил тақозоси билан тўғри эканлиги собит бўлса, қайси инсон бу таҳорат бузилди, деса, у шаръий далил келтириши лозим бўлади. Шунга биноан ҳар қандай инсон сенга, масалан: “Бу таҳоратни синдиради”, деса, унга айтгинки: “Қани далил? Далил келтир”. Агар у сенга: “Аёлни шаҳват билан ушлаш таҳоратни бузади”, деса, унга: “Қани далил?” дегин. У сенга: “Қусиш таҳоратни бузади”, деса, унга: “Қани далил?” дегин. У сенга: “Бадандан чиққан қон таҳоратни бузади”, деса, унга: “Қани далил?” деб айт. Ҳар қандай нарса ҳақида сенга: “Бу таҳоратни бузади”, дейилса, буни айтган кишига: “Қани далил?” дегин. Агар шаръий, тўғри далил олиб келса, биз уни қабул қиламиз, бўлмаса унинг сўзи рад этилади ва аслга амал қилинади, у эса таҳоратнинг қолишидир. Таҳоратни бузувчи нарсаларга сийдик, катта ҳожат ва ел киради. Юқорида махсига масҳ тортиш бобида Сафвон ибн Уссол ҳадисида келтирилдики: “Лекин катта ҳожат ва сийдик ...”. Яна қорнида бир нарса, яъни қулдираши бор киши ҳақида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан Абу Ҳурайранинг ҳадиси собит бўлди. Масалан, унда шубҳа пайдо бўлса: “Ел чиқдими, йўқми”, ул зот айтдиларки: “Товушни эшитмагунича ёки елни (ҳидидан) топмагунича (намоздан) чиқиб кетмасин”, дедилар. Демак, агар ел, бу эса ҳаво, орқа тешикдан чиқса, у таҳоратни синдиради. Худди шундай орқа ёки олд тешикдан чиққан ҳар қандай нарса, у одатий нарса бўладими, ғайри оддий бўладими – барибир, у таҳоратни синдиради. Уйқу. Юқорида яна Сафвон ибн Уссол ҳадисида келдики, ул зот: “Лекин катта ҳожат, сийдик ва уйқудан”, дедилар. Демак, уйқу таҳоратни бузади. Лекин муаллиф раҳимаҳуллоҳ таҳоратни синдирувчи амаллар бобини бошлаб зикр қилган Анас ҳадиси уйқуда тафсилот борлигига далолат қилади. Анас розияллоҳу анҳу айтди: “Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам асҳоблари хуфтон намозини кутиб туришарди”, яъни масжидда ҳозир бўлишарди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам эса хуфтон намозини кечиктиришни хуш кўрардилар. Ҳатто бир кеча чиққанларида туннинг учдан бир қисми ўтиб кетган эди. Ул зот айтдилар: “Бу айни (хуфтоннинг) вақтидир. Агар умматимга қийин бўлишидан қўрқмаганимда, (шу вақтда ўқийверардим)”. Шундай қилиб “саҳобалар ул зот соллаллоҳу алайҳи васалламни кутишарди, ҳатто бошлари (кўкракларига мудроқдан) тушиб қоларди. Кейин улар таҳорат олмасдан намоз ўқишарди”. Яъни уйқудан бошлари энгашиб қуйи тушарди. Сўнг улар таҳорат олмасдан намоз ўқишарди. Шунга биноан уйқуда тафсилот бор. Агар инсон уйқуга чуқур кетмаса, яъни таҳорати синганини (ел чиққанини) сезадиган бўлса, унинг уйқуси таҳоратни синдирмайди, гарчи у узоқ муддат давомида мудраб қолса ҳам. Лекин агар ел чиққанини ичида сезадиган бўлса, у таҳоратни бузмайди. Гарчи у ёстиқ устида ухлаётган (мудраётган) бўлса ва унга ухлаётгани туюлаётган бўлса, у ел чиққанини сезса, таҳорати бузилмайди. Муҳими, унинг онги (эс-хуши) ўзи билан бирга (жойида) бўлиши керак. Модомики у таҳорати синганини ичида сезадиган бўлса, шундай уйқу билан унинг таҳорати кетмайди. Агар уйқуга кириб кетса ва ел чиққанини ичида сезмайдиган бўлса, бунда унинг таҳорати кетади. Ҳатто фараз қилсакки, унинг олдида бир эшитадиган ва ҳид сезадиган киши бўлиб у ушбу ухлаган кишига: “Мен товуш ҳам эшитганим йўқ, ҳид ҳам сезганим йўқ”, деса, лекин ухлаган одам уйқуга чуқур кетган бўлса, унинг уйқуси таҳоратни бузади. Шу билан бирга баъзан ундан ел чиқмагани равшан бўлса ҳам, ибрат инсоннинг ўзида. Модомики ел чиққанини у сезмайдиган бўлса, унинг таҳорати кетади. Бу таҳоратни бузадиган нарсалардан бири.68 Таҳоратни бузувчи нарсалардан яна бири - қон. Агар у аёлнинг фаржидан чиқиб, ҳайз бўлса, у ғуслни вожиб қилади (ҳайзи тугаганидан сўнг). Агар истиҳоза (ҳайз бўлмаган қон) бўлса, у таҳоратни вожиб қилади. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам икки (орқа ва олд) тешикдан чиққан нарса таҳоратни бузишини айтдилар, у кам бўладими, кўп бўлади - барибир. Унинг жисми бўладими: сийдик, ахлат ва қон каби, ёки жисми бўлмайдими: ел каби – фарқи йўқ. Магар аёл фаржидан чиққан ел таҳоратни бузмайди, чунки аёл фаржидан чиққан ел қориндан (ичакдан) чиққан ел эмас, лекин у фаржнинг ўзидан чиқади. Шунинг учун у таҳоратни бузмайди. Аммо орқа тешикдан чиққан ел таҳоратни бузади. Чунки у қорин (ичак)дан – нажосатдан чиқади. Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\n68- وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: جَاءَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ إِلَى اَلنَّبِيِّ  فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ! إِنِّي اِمْرَأَةٌ أُسْتَحَاضُ فَلَا أَطْهُرُ, أَفَأَدَعُ اَلصَّلَاةَ? قَالَ: «لَا. إِنَّمَا ذَلِكَ عِرْقٌ, وَلَيْسَ بِحَيْضٍ, فَإِذَا أَقْبَلَتْ حَيْضَتُكِ فَدَعِي اَلصَّلَاةَ, وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْسِلِي عَنْكِ اَلدَّمَ, ثُمَّ صَلِّي مُتَّفَقٌ عَلَيْه. وَلِلْبُخَارِيِّ: ثُمَّ تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلَاةٍ. وَأَشَارَ مُسْلِمٌ إِلَى أَنَّهُ حَذَفَهَا عَمْدً ا.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади, у киши айтдилар: “Фотима бинт Абу Ҳубайш Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига келиб шундай деди: “Эй Аллоҳнинг Расули, менда бачадондан доим қон (истиҳоза) келиб туради ва мен бундан ҳеч покланмайман (қон тўхтамайди). Мен намоз ўқишни тўхтатайинми?” Ул зот: “Йўқ. Бу фақат томир(дан келадиган қон)дир, ҳайз эмас. Ҳайзинг келса, намозингни тўхтат. Ҳайз тугаса, қонни ювиб намоз ўқийвер”. Муттафақун алайҳ. Бухорий ривоятида: “Кейин ҳар намозга таҳорат ол”, дейилган. Муслим эса бу қўшимчани атайин тушириб кетганига ишора қилди.69\nМуаллиф раҳимаҳуллоҳ “Булуғул-маром” китобида Оиша розияллоҳу анҳо ривоятини келтирди. У киши шундай дедилар: “Эй Аллоҳнинг Расули, менда бачадондан доим қон келиб туради ва мен бундан ҳеч покланмайман (қон тўхтамайди). Мен намоз ўқишни тўхтатайинми?” “Менда истиҳоза бўлади”, яъни, “узоқ вақт давомида кўп қон келади ва мен бундан покланмайман”. Ҳадиснинг зоҳири шуки, бу аёл ҳар ойи қон кўрарди, чунки у: “Мен покланмайман”, деди. У: “Намозни тўхтатайинми?” деди. Ул зот: “Йўқ, бу томир”, дедилар. Яъни, бу томирдан келадиган қон. Ҳайз қони эса томирдан келмайди, балки у Аллоҳ Азза ва Жалланинг изни билан бачадон туширадиган табиий одатий қондир. Томир қони ҳайз қонидан фарқли бўлади. Кейин Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам унга ҳайзи келса, яъни, ҳайз вақти келса, намозни тўхтатишни буюрдилар. Сўнг агар ҳайз кетса ва унинг вақти тугаса, ғусл қилиб намоз ўқишга буюрдилар. Ва (истиҳоза) қони теккан жойни ювиб ҳар намозга таҳорат олишни буюрдилар. Масалан, бу аёл ҳар ойда йигирма кун ёки бир ой қон кўрса, унда олдинги одат (ҳайз кўриш одати) бор. Биз унга айтамизки, фақат олдинги ҳайз одатингга кўра кутиб тур, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийвер. Ҳатто қон келиб турса ҳам ғусл қилиб намоз ўқийвер. Мисол учун бу аёлнинг одати тўққиз кун (ҳайз кўриш) эди. Кейин у истиҳоза касаллигига чалинди ва қон унда доим ёки кўпинча келадиган бўлди. Биз айтамизки, одатий ҳайз вақти келса, кутиб туриб намоз ўқима. Эри унга яқинлик қилмайди, у рўза тутмайди ва ҳайз кўраётган аёл узоқлашадиган барча нарсадан70 узоқ бўлади. Одатий ҳайзнинг тўққиз71 куни тугаса, қонни ювиб ғусл қил, сўнг намоз ўқи. Кейинги намознинг вақти келса, таҳорат ол ва намоз ўқи. Учинчи намознинг вақти кирса, таҳорат олиб намоз ўқи. Илм аҳли айтадики, доим таҳорати кетадиган кишининг ҳукми ҳам шундай. Масалан, кишида доим бавл (сийдик) келиб турадиган бўлса, у бавлни ушлай олмайдиган бўлса, бунинг ҳукми ҳам истиҳоза аёлнинг ҳукми каби бўлади: у ҳар қачон намоз вақти кирганида таҳорат олади. Намоз вақти кирганидан сўнг таҳорат олса, хоҳлаганича фарз ва нафл намозларини ўқийверади. Доим ел келиб турадиган киши ҳам шундай. Баъзи кишиларда кўп ел бўлиб қорнида газ тўпланади ва уни ушлаб туролмайди. Унинг ҳукми ҳам сийдик доим келиб турадиган кишининг ҳукми каби. Биз унга айтамизки: “Фақат намоз вақти кирганида таҳорат ол. Агар сендан бирон нарса чиқса, уни тўхтата олмасанг, уни ман қилишга қодир бўлмасанг, у таҳоратни бузмайди”. Чунки Аллоҳ Таоло шундай деган:\n       \n“Аллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари нарсани юклаймади” (Бақара: 286). Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\n69- وَعَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ  قَالَ: كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً, فَأَمَرْتُ اَلْمِقْدَادَ بْنَ اَلْأَسْوَدِ أَنْ يَسْأَلَ اَلنَّبِيَّ  فَسَأَلَهُ ? فَقَالَ: «فِيهِ اَلْوُضُوءُ مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ, وَاللَّفْظُ لِلْبُخَارِيّ ِ .\n70- وَعَنْ عَائِشَةَ, رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا; أَنَّ اَلنَّبِيَّ  قَبَّلَ بَعْضَ نِسَائِهِ, ثُمَّ خَرَجَ إِلَى اَلصَّلَاةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ أَخْرَجَهُ أَحْمَدُ, وَضَعَّفَهُ اَلْبُخَارِيّ ُ.\nАли ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Менда тез-тез мазий келиб турарди ва мен Миқдод ибн ал-Асвадга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан бу ҳақда сўрашни айтдим”. Миқдод бу ҳақда сўраганди, у зот: “Бунда таҳорат олиш керак”, дедилар. Муттафақун алайҳ, Бухорий лафзи.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам аёлларидан бирини ўпиб кейин намозга таҳорат олмасдан чиқиб кетдилар. Аҳмад ривоят қилди, Бухорий уни заиф, деди.72\nЮқорида таҳоратни бузувчи баъзи нарсаларни айтдик: кичик ва катта ҳожат, ел, уйқу. Кейин муаллиф раҳимаҳуллоҳ бу бобдаги ҳадисларни келтириб Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг ҳадисини келтирди. Бу киши Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амакиваччаси ва қизлари Фотима розияллоҳу анҳонинг эри эди. У кишида тез-тез мазий келиб турарди. Мазий – шаҳватдан кейин ажраладиган ва ҳис қилинмайдиган суюқ сув. Агар инсон шаҳватини сезса ва шаҳвати совуса, мана шу суюқликни сезади. Лекин унинг чиққанини эмас, балки унинг намлигини сезади. Бу кўп инсонларда бўлади, балки кўпчилик эркакларда бу нарса пайдо бўлади. Инсонлар ичида бу ҳолат бўлмайдиганлар ҳам бор. Али ибн Абу Толиб Росул соллаллоҳу алайҳи васалламнинг куёвлари бўлгани учун ул зотдан сўрашга уялардилар ва Миқдод ибн ал-Асвадга бу ҳақда сўрашни буюрдилар. Али Росул соллаллоҳу алайҳи васалламга қизларига уйланган ҳолда шаҳватга тегишли савол билан рўбарў бўлишдан қўрқардилар. Шунда Миқдод Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан бу ҳақда сўради. Шунда у зот: “Бунда таҳорат қилиш керак”, дедилар. Яъни, агар инсондан мазий чиқса, унга таҳорат олиш вожиб бўлади. Бошқа ҳадислардан унга олатини ювиш ва таҳорат олиш вожиблиги айтилган. “Сунан”ларда келган бошқа ҳадисларда унга олат ва икки моякни ювиб таҳорат олиш вожиблиги айтилган. Бу эса мазий таҳоратни бузувчи нарсаларга киришига далолат қилади, чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам унга мазийдан таҳорат олишни буюрдилар. Шунингдек олат ва икки моякни ювиш вожиб, гарчи уларга мазий тегмаса ҳам. Тиббиёт уламоларининг айтишича, олат ва икки моякни ювишдаги ҳикмат – бу мазийнинг чиқишини камайтиради ва баъзан уни тўхтатиб қўяди. Бунда демак шаръий фойда билан бирга фиқҳий фойда бор. Ушбу ҳадисда бир неча фойдали хулосалар бор. Улардан: инсон аёлининг қариндошларига шаҳват ва фаржга тегишли бўлган нарсаларни очиқ айтмаслиги керак, чунки бу баъзан одобга тескари бўлиши мумкин. Фойдалардан бири инсон билишга ҳожати бўлган нарсани сўрашдан уялса, унинг номидан сўрайдиган одамни вакил қилиши вожиб бўлади. Чунки ҳаё Али ибн Абу Толибни сўрайдиган одамни вакил қилишидан тўсмади. Аммо билиш лозим бўлган ишни уялиб тарк қилиш жоиз эмасдир. Фойдалардан бири илмда вакил қилиш жоизлигидир. Яъни бир инсонни вакил қилиб, унга: “Фалончининг мажлисига бориб у айтган илмдан менга олиб кел”, дейишинг. Ёки бир кишини диний савол сўраб беришга вакил қилиш. Фақат бунинг шарти у киши омонатда ва хотирасида ишончли бўлишидир. Яъни, сенинг наздингда у хотира ва омонат жиҳатидан ишончли бўлиши лозим. Токи сени алдамасин ёки эшитган нарсасига хилоф қилиб хато қилмасин. Фойдалардан бири мазий чиққанида олат ва икки моякни ювиш ҳамда таҳорат олиш вожиблигидир. Мана шу сабабдан – мазий таҳоратни бузиши сабабли муаллиф бу ҳадисни келтирди. Юқорида келтирилганидек, мазий кийим ёки баданга тегса, унга сув сепиш енгил поклаш учун кифоядир: сиқмасдан ва ишқаламасдан сув билан мазий теккан жойни қоплаш етарлидир, чунки у енгил нажосатдир.\nЭнди Оиша розияллоҳу анҳонинг ҳадисига келсак, унинг айтишича Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам аёлларидан бирини ўпиб намозга таҳорат олмасдан чиқдилар. Бу ҳадиснинг санади заиф бўлса ҳам, бошқа йўллар билан собит бўлгани учун у ҳужжатдир: аёлни ушлаш (“масс”, “ламс”) ва уни эркалаш таҳоратни бузмайди, гарчи шаҳват билан бўлса ҳам модомики ундан бирон нарса чиқмаса (мазий, вадий). Агар инсон таҳоратли ҳолида аёлини ўпса, ёки қучоқласа, ёки фаржидан бошқа жойини ушласа (эркаласа), у намоз ўқийверади ва унга таҳорат вожиб эмас. Магар мазий ёки вадий чиқса, унинг ҳукми вожиб бўлади. Бу билан Аллоҳ Таолонинг қуйидаги сўзи рад қилинмайди: “Ав лаамастумун-нисаа” (аёлларга яқинлик қилсангизлар), чунки ояти каримадаги “лаамастум” сўзидан мурод Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумо тафсир қилганидек жимоъдир, қўл билан ушлаш эмас. У киши айтдики: “Лаамастумун-нисаа”, яъни улар билан жимоъ қилишингиздир”. Шунга биноан баъзи саҳобалар, Аллоҳ улардан рози бўлсин, таҳоратли инсон аёлни ўпиши борасида айтишдики: “Мен аёлимни ўпаманми, ёки райҳонни ҳидлайманми, бунга эътибор бермайман”. Яъни, мен ўпиш сабабли лаззат ва хурсандчилик топсам, бу зарар қилмайди, худди инсон райҳонни ҳидидан хурсанд бўлиб лаззат топганидек. Чунки бу таҳоратни бузмайди. Аёлни ушлаш ҳам шундай. Аллоҳ тўғри йўлга бошловчидир.\n71- وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ  إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ فِي بَطْنِهِ شَيْئًا, فَأَشْكَلَ عَلَيْهِ: أَخَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ, أَمْ لَا? فَلَا يَخْرُجَنَّ مِنْ اَلْمَسْجِدِ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا, أَوْ يَجِدَ رِيحًا أَخْرَجَهُ مُسْلِم .\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Агар сизлардан бирингиз қорнида безовталик сезса ва ел чиққани ҳақида шубҳаланса, (ел) овозини эшитмагунича ёки ел ҳидини сезмагунича масжиддан чиқмасин”. Муслим ривояти.\nЯъни, инсон баъзан қорнида ғуриллашни, ёки қорни ҳаво билан тўлишини ва шунга ўхшаш нарсаларни сезиб ундан бирон нарса чиқдими, йўқми, деб иккиланиб қолади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу ҳукмни баён қилиб бердилар: у таҳоратли бўлиб қолаверади ва овозни эшитмагунича ёки ҳидни сезмагунича маcжиддан чиқмайди. Бу ҳадис собит бўлган нарса устига (ҳукм) қуриш ҳақидаги катта асосдир. Асл илгариги ҳолатда қолишдир. Бу қоидадан уламолар таҳорат, намоз, рўза, закот, ҳаж, савдо ва фиқҳнинг барча бобларида кўп масалалар олишган. Бу – асл олдинги ҳолда қолишдир. Агар сен асл кўтарилдими (йўқолдими), деб иккилансанг, сен ўша аслга суян ва ҳеч нарса ҳосил бўлмади, (деб ҳисоблайвер). Биринчидан, биз ушбу ҳадис далолат қиладиган нарсадан бошлаймиз. Агар инсон ундан ел чиққанига иккиланса, бунга эътибор бермасин: то таҳорати кетганини аниқ билмагунича намозини давом этаверсин, Қуръон ўқийверсин ва таҳоратли киши қиладиган барча ишларни қилаверсин. Чунки асл таҳоратнинг қолишидир. Мана шунга ўхшаб шайтон кўп ҳолда олатдан бирон нарса чиқдими, деган васвасани келтиради. Баъзи инсонлар олатининг учида совуқлик сезади ва ундан бирон нарса чиқди, деб гумон қилади. Бунга эътибор бермаслик, бундан фикрини чалғитиш керак ва бирон нарса чиқдими, деб излаш керак эмас. Чунки баъзи инсонлар шундай совуқлик сезишса, авратини очиб бирон нарса чиқдими, деб қарай бошлайди. Бу эса хато ва Росул соллаллоҳу алайҳи васаллам огоҳлантирган чуқур кетишга киради. У зот: “Чуқур кетувчилар ҳалок бўлди”, дедилар. Уламолар, Аллоҳ уларни Ўз раҳматига олсин, уларнинг бошида имом Аҳмад ибн Ҳанбал, айтадики, бундан фикрни чалғитади ва унга эътибор бермайди. Ҳатто баъзи уламолар айтадики, шалвар ёки изорига сув сепади, шайтон уни чалғитмаслиги учун.73 Шунингдек, агар инсоннинг таҳорати кетса ва намоз вақти кирганида таҳорат олдими, йўқми, деб иккиланса, биз айтамизки: “Сен таҳорат олмадинг”, чунки асл таҳоратнинг йўқлигидир. Яна агар инсон намозини ўқиб бўлганидан сўнг тўрт, ёки беш, ёки уч ракаат ўқидими, деган ёки шунга ўхшаш иккиланишга борса, бунга қарамасин ва эътибор бермасин. Шунингдек, агар инсон тавоф қилиб бўлганидан сўнг етти марта тавоф қилдими, деган шубҳага борса, бунга аҳамият бермасин. Шунингдек, агар инсон (Сафо ва Марва орасида) саъй (тез юриш) қилиб бўлганидан сўнг етти ёки ундан кам марта саъй қилгани ҳақида иккиланса, унга аҳамият бермасин. Яна агар инсон мана бу нарсани фалончига сотдими ёки йўқми, деб иккиланса, бунга эътибор бермасин. Шунингдек, агар аёлини талоқ қилдими йўқми, деб иккиланса, талоқ қилмаган бўлади. Яна агар бир ишни қилмоқчи бўлиб, кейин иккиланиб: “Мен бу ишни қилмасликка қасам ичганман, деб қўрқаман”, деса, бунга эътибор бермасин. Муҳими шуки, ушбу ҳадис фиқҳнинг барча бобларини ўз ичига оладиган улкан бир қоидага далолат қилади: асл илгариги ҳолатда қолишдир. Шунингдек, агар киши бирон бир ишни қилса ва буни рўзасини бузади, деб гумон қилса-ю, аниқ ишонч ҳосил қилмаса, биз айтамизки: “Асл илгариги ҳолатда қолишдир” (яъни, рўзаси бузилмаганлигидир). Шунингдек, агар бирон нарса таҳоратни бузадими, йўқми, деган шак бўлса, масалан, аёлни ушлаш таҳоратни бузадими, йўқми, биз айтамизки: “Бу таҳоратни бузмайди”, модомики, сенда бу ҳақда аниқ ишонч бўлмаса. Бу жуда улкан қоидадир. Бу ҳадиснинг ушбу улкан қоидадан сўнг бўлган фойдаларидан бири яна ел таҳоратни бузувчи нарса эканлигидир. Чунки у зот: “То овозни эшитмагунича ёки елнинг (ҳидини) сезмагунича”, дедилар. Фойдалардан бири – овозга асосан амал қилишдир. Лекин бу эшитиш аниқ бўлиши лозим. Гумонли бўлса, унга эътибор берилмайди. Агар фараз қилсакки, инсон ҳид ҳам сезмайди, овозни ҳам эшитмайди, унда айтамизки: “Қайси йўл билан (ел чиққанини) аниқ билса, шу билан амал қилади”. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам буни (овоз ва ел ҳидини) фақат мисол учун зикр қилдилар. Бундан мурод аниқ илм ҳосил бўлмагунича намозини тўхтатмасликдир. Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\nСаволга жавоб: агар инсон таҳорати кетганидан сўнг таҳорат олганлигида (намоз ичида) иккиланса, намозини тўхтатсин, гарчи имом бўлса ҳам ва уларга ўша жамоатдан бошқа бировни имом қилиб қўйсин.\n72 - وَعَنْ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ  قَالَ: قَالَ رَجُلٌ: مَسَسْتُ ذَكَرِي أَوْ قَالَ اَلرَّجُلُ يَمَسُّ ذَكَرَهُ فِي اَلصَّلَاةِ, أَعَلَيْهِ وُضُوءٍ ? فَقَالَ اَلنَّبِيُّ  «لَا, إِنَّمَا هُوَ بَضْعَةٌ مِنْكَ أَخْرَجَهُ اَلْخَمْسَةُ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ حِبَّان َ.\n73- وَعَنْ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا; أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ  قَالَ: «مَنْ مَسَّ ذَكَرَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ» أَخْرَجَهُ اَلْخَمْسَةُ, وَصَحَّحَهُ اَلتِّرْمِذِيُّ, وَابْنُ حِبَّان َ.\nТолқ ибн Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтди: “Бир киши: “Мен олатимни ушладим”, ёки: “Намозда киши олатини ушласа, таҳорат олиши лозимми?” деб сўради. Шунда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Йўқ. У сенинг бир аъзоинг холос”, дедилар. Бешовлон ривоят қилиб, Ибн Ҳиббон уни саҳиҳ деди. Ибн ал-Мадиний эса: “Бу Бусранинг ҳадисидан яхшироқ”, деди.\nБусра бинт Сафвон розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Ким олатини ушласа, таҳорат олсин”. Бешовлон ривоят қилиб, Термизий ва Ибн Ҳиббон саҳиҳ дейишди. Бухорий: “Бу ҳадис ушбу боб (мавзу)да келган ҳадисларнинг саҳиҳроғидир”.\nМуаллиф раҳимаҳуллоҳ “Булуғул-Маром”нинг “Таҳоратни бузувчи амаллар” бобида олатни ушлаш билан таҳорат синиши ҳақида келган ҳадислар ичида иккита ҳадис келтирди. Биринчи ҳадис Толқ ибн Алининг ҳадиси. Унда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам намозда олатини ушлайдиган киши ҳақида сўралдилар: у таҳоратини қайта оладими? У зот: “Йўқ. У сенинг бир аъзоинг холос”, дедилар. “Масс” (ушлаш) қўл билан тўсиқсиз бўлади. Чунки қўлдан бошқа аъзо билан ушлаш “масс” (ушлаш) дейилмайди. (Қўл ва олат орасидаги) тўсиқ (масалан, кийим) орқали ушлаш ҳам “масс” дейилмайди. Биринчи ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам олатни ушлаш таҳоратни бузадими, деб сўралганларида: “Йўқ”, деб унинг собит ва ўзгармайдиган иллатини кўрсатдилар. Айтдиларки: “У сенинг бир бўлагинг”, яъни бир қисминг. Худди инсон қўли билан оёғини, ёки бошини, ёки қулоғини, ёки бирон аъзосини ушлаганида таҳорати кетмаганидек, олатини ушлаши ҳам шундай. Чунки у баданнинг бир қисми. Аммо Бусранинг ҳадисига келсак, унда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким олатини (фаржини) ушласа, таҳорат олсин”, дедилар. Уламолар, Аллоҳ уларни раҳматига олсин: инсон олатини ушласа, таҳорати бузиладими, йўқми, деган масалада турли фикр билдиришди. Тўғрироғи у таҳоратни бузмайди, магар шаҳват билан ушласа, бузилади. Шундай йўл билан Толқ ибн Али ва Бусранинг ҳадислари ўртасини жамлаймиз: агар олатини бошқа аъзолари каби ушласа, у таҳоратни бузмайди. Чунки (аъзолар ўртасида бу ҳолда) фарқ йўқдир. Агар олатини шаҳватли хос ушлаш билан ушласа, у таҳоратни бузади. Мана бу фикр ушбу масалада айтилганлар ичида ҳақиқатга энг яқинроғидир. Баъзилар айтадики, Бусра ҳадиси мустаҳаб маъносида айтилган, Толқ ибн Али ҳадиси эса вожиблик маъносида. Яъни, олатни ушлаш таҳоратни вожиб қилмайди, лекин бунда таҳорат олиш мустаҳаб. Лекин биринчи (юқорида айтилган) фикр тўғрироқдир: агар шаҳват билан ушласа, таҳорат вожиб бўлади, агар шаҳватсиз ушласа, вожиб бўлмайди. Лекин таҳорат олиш яхшироқ. Бу (юқорида айтилган масала), агар олатини ушлашни қасд қилган бўлса. Аммо агар ушлашни қасд қилмаган бўлса, бу таҳоратни бузмайди, бунда қийинчилик йўқ. Масалан, инсон шалварини боғламоқчи бўлиб олатини қасдсиз ушлаб олса (тегиб кетса), бу таҳоратини бузмайди. Аллоҳ тўғри йўлга бошлагувчидир.\n74- وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا; أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: مَنْ أَصَابَهُ قَيْءٌ أَوْ رُعَافٌ, أَوْ قَلَسٌ, أَوْ مَذْيٌ فَلْيَنْصَرِفْ فَلْيَتَوَضَّأْ, ثُمَّ لِيَبْنِ عَلَى صَلَاتِهِ, وَهُوَ فِي ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ أَخْرَجَهُ اِبْنُ مَاجَه.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Ким қайт қилса, ёки бурунидан қон оқса, ёки кекирса, ёки ундан мазий чиқса, намоздан чиқиб, ҳеч ким билан гаплашмай таҳорат олсин, кейин намозини давом эттираверсин”. Ибн Можа ривояти. Аҳмад ва бошқалар уни заиф дейишди.\nБу ҳадис, муаллиф раҳимаҳуллоҳ айтганидек, заиф, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан саҳиҳ эмас. Муаллифнинг буни зикр қилишдаги узри – унинг заифлигини ва унга суянилмасликни баён қилиш. Бу ҳадиснинг маъноси, инсон намоз ўқиётган бўлиб қайт қилса, ёки кекирса, - бу эса ошқозондан оғиз тўлиб ёки ундан камроқ миқдорда чиққан нарса, - ёки ундан мазий ажралса, ёки бурунидан қон чиқса, бориб таҳорат олсин. Ушбу ҳолда (мазкур ҳадисга биноан) у намозда бўлади. Кейин қайтиб намозини охиригача етказсин. Ушбу ҳадисдаги мана шу суратни билган бўлсанг, сенга унинг заифлиги ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан саҳиҳ бўлиши мумкин эмаслиги равшан бўлади. Қандай қилиб инсон, масалан, таҳорати синганидан сўнг ҳаммомга бориб, таҳорат олиб, кейин қайтиб намозини охиригача етказади? Бу шоз (саҳиҳ санад билан келса ҳам, ўзидан кўпроқ ёки саҳиҳроқ ривоятларга тескари) ва мункар (заиф санад билан келиб саҳиҳ ривоятларга тескари)дир. У заиф, саҳиҳ эмас. Лекин биз сизларга айтганимиздек, муаллиф ҳеч ким алданиб қолмаслиги учун унинг заифлигини баён қилиб бу ерда уни зикр қилган. Энди бу ҳадисда айтилган тўрт ишга келамиз. Биринчиси, қайт қилиш. Қайт қилиш ҳар қандай миқдорда бўлса ҳам таҳоратни бузмайди. Агар инсон таҳоратли ҳолда қайт қилса, унинг таҳорати қолаверади ва у намозини ўқийверади, ҳеч қиси йўқ. Энди қайт қилинган нарса (қусуқ) нажосатми, йўқми? Кўпчилик уламолар уни нажосат ҳисоблаб кийим ва баданни ундан тозалаш вожиб дейишади. Баъзи уламолар уни нажосат эмас дейишди. Чунки агар у нажосат бўлганида Росул соллаллоҳу алайҳи васаллам уни албатта баён қилган бўлардилар. Сабаби - бу кўп содир бўладиган ишлардандир ва умматда у кўп учрайди. Агар у таҳоратни бузганида эди, Аллоҳ ва Унинг Элчиси сийдик, ахлат ва елни баён қилганидек уни албатта баён қилган бўлишарди. Модомики Қуръон ва Суннатда қайт қилинган нарса (қусуқ) нажосат эканлиги топилмаган бўлса, у нажосат эмаслиги маълум бўлади. Аслида қайт қилиш, у кам бўладими, кўп бўладими таҳоратни бузмайди, ҳамда унинг нажосатлигига далил йўқ.74 Нажосат эса далилга муҳтож бўлади, чунки нарсалардаги асл – уларнинг ҳалоллиги ва поклигидир. Магар унинг нажосатлигига ёки ҳаромлигига далил қоим бўлмаса. Лекин шунга қарамай инсон эҳтиётан кийимини ёки танасини теккан қусуқдан тозаласа, ҳеч қиси йўқ. Иккинчиси, мазий. Мазий нажосатдир, у таҳоратни бузади. Кимда мазий чиқса, у олатини ва икки моягини ювиши лозим. Мазий бу шаҳватдан сўнг чиқадиган майин сувдир. У шаҳват билан эмас, балки унинг кетидан чиқади. Агар шаҳват сўнса, инсон намликни сезади. Бу нажосатдир, таҳорат олиш ва (уни) ювиш вожиб. Лекин уни ювиш енгил бўлади: сувни бир сепиб қўйиш билан бўлади. Учинчиси, кекирик. Бу кекирганда оғиз тўлдириб ёки ундан кам миқдорда ошқозондан чиқадиган нарса. У нажосат ҳам эмас, таҳоратни ҳам бузмайди. Тўртинчиси, бурундан оққан қон. У оз бўладими, кўп бўладими, таҳоратни бузмайди. Лекин у нажосатми, йўқми? Кўпчилик уламолар уни нажосат дейишган. Лекин одам қонининг нажосатлигига далил йўқ, магар иккита ахлат чиқариш тешигидан чиқмаган бўлса: олат ёки аёл фаржи ва орқа тешикдан. Аммо бундан бошқасидан чиққан қоннинг нажосатлигига далил йўқ. Саҳобалар, Аллоҳ Таоло улардан рози бўлсин, уруш пайтда кўп қонга беланган кийимларида намоз ўқишарди ва уларни ювишмасди. Лекин шак-шубҳасиз, уни ювиш яхшироқдир. Биринчидан, кўриниш учун, иккинчидан кўпчилик уламоларнинг ихтилофидан чиқиб кетиш учун. Оишанинг ҳадисидаги мана шу тўртта зикр қилинган нарсанинг ҳукми шудир. Лекин муаллиф сўзидан эшитганинглардек, бу ҳадис заифдир.\n75- وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ اَلنَّبِيَّ  أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِ اَلْغَنَمِ? قَالَ: إِنْ شِئْتَ قَالَ: أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِ اَلْإِبِلِ ? قَالَ: نَعَمْ أَخْرَجَهُ مُسْلِم ٌ


21 нафар бандихонлик хотин-қизга кўмак берилди | O'zLiDeP\nПандемия шароитида ишсизлар сони ортиб бораётгани сир эмас. Бу эса кўплаб оилаларнинг даромадсиз қолиб, муҳтожликка юз тутишига сабаб бўлмоқда. Бундай вазиятда ЎзЛиДеП депутатлари томонидан ишсиз хотин-қизларга яқиндан кўмак бериш айни муддаодир.\nЯқинда халқ депутатлари Бандихон туман Кенгашидаги O’zLiDeP депутатлик гуруҳи аъзоси, Бандихон туман хокими Ў.Чориев ва O’zLiDeP Бандихон туман Кенгаши раисининг Аёллар масалалари бўйича ўринбосари Н.Маматқуловалар ана шундай хайрли ишга қўл уришди. Уларнинг ташаббуси билан тумандаги 21 нафар хотин-қизга имтиёзли кредит асосида тикув машинаси ва бошқа воситалар берилди. Бу эса уларнинг ўз уйида тикувчилик қилиб, оилавий бюджетига даромад келтириш имконини беради.


«O`ztransgaz»АЖ «Yordamchi Xo`jalik»MCHJ га тегишли 1.Икки ўринли эшкакли қайиқ. 2.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 3.Тўрт ўринли эшкакли қайиқ. 4.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 5.кабинали эшкакли қайиқ. 6.Вагон – RMM.UZ\n«Ўзтрансгаз» АЖга тегишли Сурхондарё вилояти Бахмал туманида жойлашган Асаларичилик хўжалиги\n«Тошкентгаз» худудий филиалига тегишли музлатгич камераси КХН-6.6\n«O`ztransgaz»АЖ «Yordamchi Xo`jalik»MCHJ га тегишли 1.Икки ўринли эшкакли қайиқ. 2.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 3.Тўрт ўринли эшкакли қайиқ. 4.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 5.кабинали эшкакли қайиқ. 6.Вагон\nЭълон матни: "O`ztransgaz"АЖ "Yordamchi Xo`jalik"MCHJ балансидаги Жиззах вилояти, Арнасой тумани балиқчилик ёрдамчи хўжалилигига тегишли 1.Икки ўринли эшкакли қайиқ. 2.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 3.Тўрт ўринли эшкакли қайиқ. 4.Кичик кабинали эшкакли қайиқ. 5.кабинали эшкакли қайиқ. 6.Вагон. Бир йилдан уч йилгача бўлган муддатда бўлиб тўлаш шарти билан сотилади\nМулк нархи: 26 538 000 сўм\nЖойлашув ҳудуди: Жиззах вилояти\nМулк категорияси: Ускуна ва эҳтиёт қисмлар\nСавдо санаси: 28.02.2019\n1-такрорий савдо санаси: 15.02.2019


08.12.2018 12:58 0 298\n«Ўзбекистон» халқаро анжуманлар саройида 7 декабрь куни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинган куннинг 26 йиллигига бағишланган тантанали тадбир ўтказилди. Унда нутқ сўзлаган президент Шавкат Мирзиёев оммавий ахборот воситалари фаолиятига ҳам тўхталди.\nПрезидентнинг фикрича, жамоатчилик назоратини амалга оширишда оммавий ахборот воситалари ғоят муҳим ўрин тутади. Шунингдек, кейинги йилдан «Жамоат фикри» портали ишга туширилади.\n«Мен оммавий ахборот воситалари фаолиятини мунтазам кузатиб бораман. Лекин, афсуски, ислоҳотлар моҳияти, қабул қилинаётган қонун ва қарорлар ижроси билан боғлиқ муаммолар, аҳоли мурожаатлари юзасидан газета, теле ва радиоканалларда танқидий мақола, кўрсатув ва эшиттиришлар жуда кам», деди Шавкат Мирзиёев.\nШунингдек, президент ислоҳотлар жараёнида оммавий ахборот воситалари халқ манфаатларининг чинакам ҳимоячисига айланиши лозимлигини таъкидлаб ўтди.\nШавкат Мирзиёев ОАВ танқид


23 сентябр 2021, Тошкент вақти: 08:16\nсентябр 23, 2016\nЎзбекистоннинг муваққат президенти Шавкат Мирзиёевнинг Андижонга сафари арафасида шаҳарнинг "Эски шаҳар" бозоридаги тадбиркорларга нархларни тушириш, пахтакорларга эса йўл бўйидаги пахтазорлардан пахта термай туришлик буюрилди. Бу чора Мирзиёевни кўзини "мўл-кўлчилик"дан яйратиш мақсадида амалга оширилаётгани айтилмоқда.\nЎзбекистон президенти вазифасини вақтинча бажараётган Шавкат Мирзиёевнинг Андижонга сафар қилиши кутиларкан вилоят ҳокимлиги мулозимлари деҳқонларга олий меҳмон юриши мумкин бўлган далалардан пахта термай туришни буюрди.\nАндижоннинг Шаҳрихон тумани Назармаҳрам қишлоғилик фермер Озодлик билан суҳбатда Мирзиёев ташрифига 90 миллион сўмлик янги шийпон қурилганини айтди.\n"Янги президент келишига Андижон шаҳридан Шаҳихонни йўлига кетаверишдаги Далварзин қишлоғи ёнидаги далаларда, асосан, олд қатордаги пахтазорларда пахта терилмасин, дейишди. Меҳмонга пахта очилиб турганини кўрсатиш учун махсус дориларни сепиб баргларини туширишяпти. Ўша ерда 90 миллион сўмга шийпон ҳам қуришди. Бу шийпонда Мирзиёев пахтакорлар билан учрашар экан," - деди шаҳрихонлик деҳқон.\nСуҳбатдош ўз сўзларига исбот тарзида Озодликка видео ва фотосуратларни ҳам йўллади.\nЯнги президентни кутиб олишга 90 миллионлик шийпон ва пахталар тайëр\nБу амал Ўзбекистонда биринчи марта кузатилаётгани йўқ.\nЎтган йили Мирзиёевнинг Фарғона сафари чоғида йўл бўйидаги пахтазорлардан териб олинган пахталар¸ чаноққа қайтадан ёпиштирилиб қўйилганди.\nАйни пайтда Андижон вилояти ҳокимлиги биноси ва "Эски шаҳар" бозори атрофидаги қуриб ётган арчаларга яшил рангли бўёқлар ҳам сепилмоқда.\nБозорда нархлар туширилди\nАйни пайтда Андижон шаҳрида бюджет ташкилотлари, коллеж ва мактаб ўқувчилари Мирзиёев келишига шаҳарни тозалаш ишига жалб этилмоқда.\nШаҳардаги "Эски шаҳар" бозорига киравериш қисми таъмирланмоқда.\nАндижонга сафари чоғида Шавкат Мирзиёев "Эски шаҳар" деҳқон бозорини кўздан кечириши ва у ердаги тадбиркорлар билан учрашиши кутилмоқда.\nБу бозорда гўшт махсулотларини сотиш билан шуғулланувчи тадбиркор Озодлик билан суҳбатда бозор маъмурияти уларга мамлакат вақтли раҳбари келадиган кунда нархларни туширишга буйруқ берганини айтди.\n"Нархларни туширасизлар, деяпти. Нима қиласиз энди, бир кунлик ташриф, иложимиз йўқ, туширсак тушираверамиз зарарига бўлса ҳам," дейди исмини айтмаган андижонлик савдогар.\nАндижонлик савдогарларга кўра, муваққат раҳбар келишидан олдин шаҳар дўконларида пластик карталар ва нақд пулга бир хил нархлар белгилаб қўйилган.\nЎзбекистонда давлат ёки ҳукумат раҳбари ташрифи муносабати билан бозорларда нархлар атайлаб туширилиши, олий мартабали меҳмон кетиши билан кўтарилиши авваллари ҳам бўлган.\nУч кун аввал Мирзиёев Тошкент яқинидаги Ангрен шаҳрига борганида шаҳар Деҳқон бозорида нархлар сунъий туширилган, меҳмон кетиши билан аввалги ҳолига қайтган эди.\n"Буларни ҳаммаси хўжа кўрсин учун, "катта" кетиши билан ҳаммаси аввалги ҳолига қайтади," дейди ангренлик тадбиркор.\nПрезидентликка номзоди илгари сурилган Мирзиёевнинг Андижонга ташрифи унинг сайловолди тадбири ўлароқ кўрилаётир.\nЎтган ҳафтада Ўзбекистондаги ЎзЛиДеП партияси сиёсий кенгаши аъзолари Шавкат Мирзиёев номзодини президентликка илгари сурган эди.\nЎзбекистон президент сайлови 4 декабрда бўлиб ўтади.\n8 сентябрда Ўзбекистон Сенати томонидан Бош вазир Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон конституциясининг 96-моддасига зид тарзда Ўзбекистон муваққат президенти этиб тайинланган эди.\nШарҳларни кўринг (45)\nПoгонлиларнинг қоронғу қилмиши: Солиқчи ўлимида айбланган ИИБ ходимлари ҳибсга олинди\nСобиқ прокурор: "Каримов даврида 3 ойда 400 миллион долларгача ўғриликни фош қилганман"\nОта: "6 яшар болам тезликни оширган машина деб ўлиб кетди"\nА. Комилов АҚШ ва Марказий Осиё ташқи ишлар вазирлари учрашувида иштирок этди\nИИВ Тошкент вилоятида экстремистик фаолият билан шуғулланган 27 киши ушланганини иддао қилди\nТуркманистонда 2 мингдан ортиқ маҳкум афв этилди\nКиев яқинида Украина президенти ёрдамчисининг автомобили ўққа тутилди\nЎзбекистон "Қизил китоб"га киритилган жайрондан 15 тасини Қирғизистонга сотади\nЕртўлада жон сақлаётган ўзбеклар. Афғон қочқинларига ёрдамга чоғланган фаоллар чорасизлик ҳақида гапирмоқда\n"Қозиғи тилла" Отабек Умаров ва каламушлар - тармоқлар Озодлик суриштируви ҳақида\n"Фаоллар овозини ўчириш". Берлинда Ўзбекистондаги жазо психиатриясига оид ҳисобот тақдим этилди\nМирзиёев "пахта даври" тугаганини эълон қилди - бюджет ходимлари яна пахтада (ВИДЕО)


Сирдарёда қарздорлик эвазига 283 та мол-мулклар онлайн-аукцион орқали 38,3 млрд. сўмга сотилди - Zamin.uz\n16:23 / 28.01.2021\nСирдарёда қарздорлик эвазига 283 та мол-мулклар онлайн-аукцион орқали 38,3 млрд. сўмга сотилди\nСўнгги йилларда мамлакатимизда суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тизимини илғор хорижий тажрибалар асосида такомиллаштириш бўйича кенг кўламли чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.\nМажбурий ижро бюроси ташкил этилганидан буён Бюро органлари фаолиятини янада такомиллаштиришга қаратилган Президент фармонлари, қарорлари ва ҳукумат қарорлари қабул қилинди.\nЖумладан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 27.07.2017 йилдаги ПҚ-3149-сонли “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этишда мол-мулкни реализация қилиш тартиб-таомилларини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан 2017 йил 1 сентябрдан бошлаб, суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этишда мол-мулкни реализация қилиш бўйича аукцион савдолари фақатгина «E-IJRO AUKSION» ягона электрон савдо майдончасида электрон онлайн-аукционлар шаклида ўтказилиши йўлга қўйилди.\nЎтган давр мобайнида, Сирдарё вилоятида давлат ижрочилари томонидан 180 та 10,2 млрд. сўмлик автотранспорт воситалари, 63 та\n26,5 млрд. сўмлик кўчмас мулклар,40 та 1,6 млрд. сўмлик махсус техника ва бошқа турдаги жами 283 та 38,3 млрд. сўмлик мол-мулклар электрон онлайн-аукцион савдолари орқали сотилиши таъминланди.\nБюро органлари иш юритувида қолдиқда бўлган ижро ҳужжатлари сонини ҳамда қарздорликларни қисқартириш, ундирув самарадорлигини ошириш мақсадида олиб борилаётган ижро ҳаракатлари давомида давлат ижрочилари томонидан хатланган 7 та 819,5 млн. сўмлик автотранспорт воситалари, 64 та 54,5 млрд. сўмлик кўчмас мулклар ва 25 та 2,5 млрд. сўмлик махсус техника ва бошқа турдаги мол-мулклар электрон онлайн-аукцион савдоларига чиқарилган бўлиб, ҳозирда аукцион савдолари давом этмоқда.\nКелгусида аукцион савдоларига чиқарилган мол-мулкларнинг сотувидан тушадиган пул маблағлари қонунда белгиланган тартибда қарздорликларни қоплашга йўналтирилади. “Замин” янгиликларини “Youtube”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Жамият » Сирдарёда қарздорлик эвазига 283 та мол-мулклар онлайн-аукцион орқали 38,3 млрд. сўмга сотилди


Қозоғистон ҳам Ўзбекистоннинг ковид-сертификатларини тан олди – Газета.uz\nҚозоғистон ҳам Ўзбекистоннинг ковид-сертификатларини тан олди\nЎзбекистон ва Қозоғистон коронавирусга қарши эмланганлик тўғрисидаги сертификатларни тан олиш борасида келишувга эришди. Бундан буён сертификатга эга фуқаролардан мамлакатлар чегарасини кесиб ўтишда ПЗР-тести натижаси талаб этилмайди. Аввалроқ, Тожикистон, Туркия ва Буюк Британия ҳам Ўзбекистон ковид-сертификатларини тан олганди.\nLotinchada 19 март 2022, 15:50 Коронавирус Жамият\nЎзбекистон ва Козоғистон томонлари эмланганлик тўғрисидаги сертификатларни тан олишни келишиб олди. Бу хақда «Газета.uz»га Санитария-эпидемиология хизмати маълум қилди.\nИкки томон ҳукумати давлатлар ҳудудини COVID-19 вирусининг кириб келиши ва тарқалишидан юқори даражада ҳимоя қилиш юзасидан кўрилаётган қатъий ва кенг кўламдаги чора-тадбирлар муҳимлигини таъкидлади ва қуйидагиларга келишиб олди:\nЭндиликда икки мамлакат ўртасида ПЗР усули бўйича COVID тест натижаси салбий бўлган сертификатларни тақдим этиш талаб этилмайди. Бунда фақат эмланганлик тўғрисидаги сертификатлар мавжуд бўлиши керак;\nШунингдек, 5 ёшгача бўлган болаларга ҳамроҳ бўлган шахслар учун эмлаш сертификатлари мавжуд бўлса, ПЗР-тестидан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳномани тақдим этиш шарт эмас.\nМазкур ёшдан ошган болалар, ҳамроҳлик қилувчи шахсларга бу қоида амал қилмаёди. Уларнинг эмлаш сертификатлари бор-йўқлигидан қатьий назар, ПЦР-тестидан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳномани тақдим этишлари шарт.\nАввалроқ, Тожикистон, Буюк Британия ва Туркия Ўзбекистон ковид-сертификатларини тан олишини маълум қилинганди.\n«Газета.uz» 2 632\n241 377 238 442 1 637 552 499 455 130 899 063 6 344 729\nТуркия Ўзбекистон ковид-сертификатларини тан олишни бошлади 14 март 2022, 16:11\nТожикистон Ўзбекистоннинг ковид-сертификатларини расман тан олди 9 март 2022, 10:30\nБуюк Британия Ўзбекистоннинг ковид-сертификатларини тан олишни бошлади 7 январ 2022, 11:24


Препаратнинг савдо номи: Травамакс®\nТаъсир этувчи моддалар (ХПН): ўсимликлардан олинган мажмуавий препарат.\nДори шакли: Ичга қўллаш учун сироп.\nҲар 10мл сақлайди:\nЯлпиз (Mentha piperita) 2,20 мг\nТозаланган асал (Honey Purified) 2,50 г\nМаданийлаштирилган узум (Vitis vinifera) 240,00 мг\nЮраксимонбаргли тиноспора (Tinospora cordifolia) 60,00 мг\nҚалампирмунчоқ дарахти (Myrtus caryophyllus) 24,40 мг\nАдатода васика (Adhatoda vasika, root bark) 160,00 мг\nХитой долчини (Cinnamomum cassia) 75,00 мг\nРайҳон (Ocimum sanctum) 250,00 мг\nБальзамодендрон мукул (Balsamodendron mukul) 48,00 мг\nАдатода васика (Adhatoda vasika,leaf & root bark) 150,00 мг\nХушбўй мускат (Myristica fragrans) 100,00 мг\nЭлефантопус (Elephantopus) 10,00 мг\nЧучукмия (Glycyrrhiza glabra) 150,00 мг\nҲиндистон крижовниги (Emblica officinalis) 20,00 мг\nТерминалия чебула (Terminalia chebula) 20,00 мг\nТерминалии белерика (Terminalia belerica) 20,00 мг\nДоривор занжабил (Zingiber officinale) 30,00 мг\nУзун қалампир (Piper longum) 30,00 мг\nҚора қалампир (Piper nigrum) 30,00 мг\nҚора қатли эмбелия (Embelia ribes) 40,00 мг\nСурритан итузуми (Solanum jacquinii) 160,00 мг\nСувли сироп асоси к.м.\nШакар, моногидрат лимонной кислотаси, натрий бензоати, натрий метилпарабени, натрий пропилпарабени, пропилен гликоль, ароматизатор ширин апельсин, тозаланган сув.\nТаърифи: жигарранг рангли сироп, ўсимликка хос ҳидли ва музлатувчи ширин таъмли сироп.\nФармакотерапевтик гуруҳи: балғам кўчирувчи ва противозастойное восита.\nСироп тумов, яллиғланган томоқ ва йўталнинг барча симптомларини енгиллаштиради. Маҳаллий таъсирга эга бўлиб, ангина ва бурун битишини енгиллаштиради. Травамакс® сироп ёқимли асал ва апельсин таъмга эга.\nТравамакс® йуталга қарши сиропининг барча таркибидаги компонентлар йўтал, тумов ва ангинанинг барча симптомларини енгиллаштиради.\nҚалампирмунчоқ, Бальзамодендрон мукул, Адхатода васика балғам кўчирувчи сифатида таъсир кўрсатади. Муқаддас райхон йўтал ва шамоллашда ишлатилади. Хушбўй мускатник яллиғланиш ва шамоллашда таъсир қилади. Чучукмия, Ҳиндистон крижовниги ва Хитой долчини аллергик йўталда, астмада ва кўкрак йўталида енгиллик беради. Терминалия чебула ангина ва бронхитда ишлатилади. Доривор имбирь йўталга қарши, балғам кўчирувчи ва антисептик сифатида таъсир қилади. Узун қалампир ва қора қалампир нафас йўлларини қувватлаб туради. Қорақатсимон Эмбелия юқори нафас йўлларининг инфекцияларига қарши таъсир қилади. Ялпиз томоқни тинчлантиради. Асал йиллар давомида текширилган, шамоллаш симптомларини бартараф қилиш учун ва йўталда самарали ишлатиладиган восита бўлиб, бошқа компонентлар билан бирга Травамакс йўталга қарши сиропининг фаоллигини оширади.\nДори воситаси ўсимликликлардан иборат бўлган сабабли, фармакокинетик тадқиқотлар ўтқазиш имкони йўқ.\nТравамакс® йуталга қарши сироп яллиғланган томоқ, қуруқ ва оғриқли йўтал, грипп, нам ва аллергик йўтал, астма, бронхит, пневмония каби нафас йўлларининг ўткир ва сурункали касалликларидаги йўтал, «чекувчилар» йўтали ва шамоллашнинг умумий симптомларида қўлланади.\nМеъёрида ишлатилганида Травамакс® сиропининг ингредиентлари организм томонидан яхши ўзлаштирилади. Аммо ингредиентларга юқори сезувчанликда, кам ҳолларда аллергик реакциялар пайдо бўлиши мумкин. Ножўя таъсирлари препаратни ишлатиш тўхтатилганидан сўнг йуқолади. Агар аломатлар давом этилса, шифокорга мурожаат қилинсин.\nПрепаратнинг таркибидаги компонентларидан бирортасига юқори сезувчанлиги бўлган шахсларда қўллаш тавсия этилмайди.\nКатталар ва 12 ёшдан ошган болалар: кунига 1- 2 чой қошиқдан 3 – 4 марта.\n12 ёшгача бўлган болалар: кунига 1 чой қошиқдан 3 – 4 марта.\nҲомиладорлик ва лактация даврида препаратни фақат шифокор тавсияси билан қўллаш мумкин.\nНожўя таъсир кўрсатиш ҳақида маълумот хабар берилмаган. В случае превышения дозировки рекомендуются симптоматическая терапия и общие вспомогательные меры.\n100 мл сироп қаҳрабо рангли ПЭТ бутылкада қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга ўрамга жойланган.\nИшлаб чиқарувчи :\nMarion Biotech Pvt. Ltd.” Ноида, Ҳиндистон\nQuaramx Medikal МЧЖ, 100022, г. Тошкент, Яккасарой тумани, У. Носир 1 тор к., 22.


2021 йили Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотлар экспорти 16,6 фоизга ошди • EastFruit\nБош саҳифа › Янгиликлар › 2021 йили Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотлар экспорти 16,6 фоизга ошди\n2021 йили Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотлар экспорти 16,6 фоизга ошди\nМуаллиф: EastFruit 19 Yan 22 18 Yan 22 026\n2021 йилда Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотларни импорт қилувчи энг йирик бешлик Европа Иттифоқи давлатлари бўлди. «Анадолу» агентлиги Туркия экспортёрлар ассамблеяси (ТİМ) ҳаволасига таяниб, ушбу маълумотларни тақдим этмоқда.\nЎтган йили Туркиянинг умумий экспорти 2020 йилга нисбатан 32,9 фоиз ўсиб, 225,37 миллиард долларга етди.\nШу билан бирга, Туркия фундуки ва ундан тайёрланган маҳсулотларнинг ташқи савдоси ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 16,6 фоиз ортиб, 2,26 миллиард долларга етди.\nУшбу секторнинг Туркия экспорт саватидаги улуши 2021 йилда 1 фоизни ташкил этди.\nБелгиланган даврда Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотларнинг асосий импортёрлари сифатида Германия, Италия, Франция, Польша ва Голландия намоён бўлди.\nХусусан, Германияга 536,4 миллион доллар, Италияга 497,7 миллион, Францияга 163,1 миллион, Польшага 106,3 миллион, Нидерландияга 84,1 миллион долларлик маҳсулот етказиб берилди.\nЖибути, Франция Полинезияси, Бруней, Гвинея-Бисау, Бенин ва Сьерра-Леоне 2021 йилда Туркия фундуки ва ундан қайта ишланган маҳсулотларни импорт қилувчи давлатлар рўйхатига қўшилди.\n2021 йилда Туркия фундуки ва ундан тайёрланган маҳсулотлар экспорти энг кўп Германияга ўсди – 98,9 миллион доллар.\nУндан кейинги ўринларда Италия (ўсиш – 92,8 миллион доллар), Франция (26,8 миллион доллар), Хитой (26,5 миллион доллар) ва Польша (16,3 миллион доллар)дир.\nТуркиядан Хитойга ўтган йили фундук ва ундан тайёрланган маҳсулотлар экспорти 79,5 миллион долларни ташкил этди.\nТİМ маълумотларига кўра, 2021 йилда Туркия фундуки ва ундан тайёрланган маҳсулотларнинг асосий импортёрлари рўйхати:\nМамлакат 2020 йилда ($млн.) 2021 йилда ($млн.) Ўсиш суръати (%)\nГЕРМАНИЯ 437,5 536,4 23%\nИТАЛИЯ 404,9 497,7 23%\nФРАНЦИЯ 136,3 163,1 20%\nПОЛЬША 89,9 106,3 18%\nНИДЕРЛАНДИЯ 78,1 84,1 8%\nХИТОЙ 53,0 79,5 50%\nАВСТРИЯ 68,0 72,2 6%\nШВЕЙЦАРИЯ 64,2 64,8 1%\nИСПАНИЯ 51,0 55,7 9%\nБЕЛЬГИЯ 46,3 50,6 9%


Роспотребнадзор энг фойдали ёнғоқларни аниқлади - 17.10.2019, Sputnik Ўзбекистон\nРоспотребнадзор инсон организми учун энг фойдали ёнғоқлар деб - кэшью, фундук, оддий ёнғоқ, арахис, кедр ёнғоғи ва бодомни атади. 17.10.2019, Sputnik Ўзбекистон\n17:31 17.10.2019 (янгиланди: 17:50 17.10.2019)\nРоспотребнадзор инсон организми учун энг фойдали ёнғоқлар деб - кэшью, фундук, оддий ёнғоқ, арахис, кедр ёнғоғи ва бодомни атади.\nТОШКЕНТ, 17 окт – Sputnik. Россия Истеъмолчилар назорати (Роспотребнадзор) энг фойдали ёнғоқларни аниқлади, деб хабар қилмоқда РИА Новости.\nРоспотребнадзор ўтказган текширув натижадарига кўра, энг фойдали ёнғоқлар рўйхатига кэшью, фундук, оддий ёнғоқ, арахис, кедр ёнғоғи ва бодом киради.\n“Ёнғоқни ҳафтасига бир-икки маротаба истеъмол қилиш керак. Бир марталик истеъмол миқдори ўртача - 35 грамм. Ёнғоқни одатда кишилар ўрганиб қолган, нон ёки мюсли билан биргаликда истеъмол қилиш фойдали бўлмайди. Бу организмда аминокислоталар дисбалансига олиб келиши мумкин. Ёнғоқни сут, гўшт, сутли каша ва десертлар билан истеъмол қилиш фойдали”, - дейилган хабарда.\nРоспотребнадор аниқлашига кўра, юқорида келтирилган маҳсулотларда инсон учун керакли бўлган калий, магний, кальций, фосфор, темир, селен, марганец, молибден, никел, кобальт, В1, В2, РР, Е витаминлари, Омега-3 каби ёғли кислоталар бор.\nШу билан бир вақтда, ёнғоқ юқори калорияли маҳсулот эканлигини ҳам унутмаслик керак.\nДиетолог шифокорлар фикрига кўра, доимий равишда ёнғоқ истеъмол қиладиган кишиларда, коронар етишмовчилик касаллиги хавфи, қонда холестерин кўпайиши хавфи ва қандли диабет ривожланиш хавфи – камаяди.\n15 Феврал 2017, 18:49\nКешью истеъмол қилган кишиларда оқсил ва ёғ кислоталари алмашинуви, холестерин миқдори ва иммунитет яхшиланади. Фундук эса саратон касаллигини олдини олади. Оддий ёнғоқ - қонда холестерин миқдорини камайтириб, томирлар мустаҳкамланишига хизмат қилади. Ерёнғоқ таркибидаги арахис организм қаришини олдини олади.\nКердр ёнғоғи аёллар организмига яхши таъсир кўрсатади, ёш болалари оналарда сут миқдорини кўпайтиради ҳамда тери касалликларини олдини олади. Бодом эса – яхши антидепрессант бўлиб, организмда углеводлар алмашинувини яхшилайди, ориқлашга ёрдам беради ва ичаклар фаолиятини яхшилайди.


Қозоғистон пул жўнатмаларини назорат қилмоқчи\n11 май 2021, Тошкент вақти: 02:51\nҚозоғистон расмийлари пул жўнатмаларини назорат қилишдан асосий мақсад, катта миқдордаги валютанинг хорижга чиқиб кетиши олдини олиш эканини айтмоқдалар.\nҚозоғистон молия вазирлиги қозоғистонликларнинг маҳаллий банклар орқали хорижга жўнатаётган валюта ўтказмаларини назорат остига олиш масаласини кўриб чиқмоқда.\nРасмийларга кўра, сўнгги бир-икки йил ичида мамлакатдан тахминан 50 миллиард АҚШ доллари хорижга чиқиб кетган.\nРасмийлар мамлакат молиявий бўҳрон шароитида сармояга катта эҳтиёж сезаётганини айтмоқдалар. Шундай вазиятда Қозоғистондан йирик миқдордаги валютани хорижга олиб чиқиб кетиш мамлакат иқтисодиёти ва халқ хўжалиги мажмуасига салбий таъсир ўтказиши мумкин.\nШунинг учун Миллий банк раиси хорижга юборилаётган валюта миқдори 2,5 минг АҚШ долларидан юқори бўлган тақдирда, банклар валюта жўнатмаларини назорат остига олиши зарур, деган ташаббус билан чиқди.\nКузатувчилар эса банклар орқали хорижга юборилаётган валютани назорат қилиш аксар хориж давлатлардаги банкларда ҳам қўлланилиши, бироқ уларда катта миқдордаги валюта ўтказмалари назорат қилинишини билдиришмоқда:\n- Ўйлашимча, 2,5 минг АҚШ доллари назорат қилиш учун жуда кам миқдор.\nБанклар бундан кўпроқ бўлган пул жўнатмалари, масалан, 20 минг АҚШ долларидан юқори бўлган валюта жўнатмаларини назорат остига олишлари зарур.\nАммо валюта жўнатмаларини назорат қилиш хориж давлатларида ҳам қўлланилади. Агар Қозоғистонда 2,5 минг АҚШ долларидан юқори бўлган валюта жўнатмалари назорат остига олинса, бу мамлакат молия хизматида қора бозорнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади,- дейди иқтисодчи Ўраз Жандосов.\nБундан аввал Қозоғистон Миллий банки раиси мамлакатдаги барча хусусий саррофлик дўконларини ёпиш ва валюта айирбошлаш бўйича операцияларни банклар ихтиёрига топшириш таклифини киритганди.\n- Ҳукумат мамлакатдаги энг йирик бўлган БТА банк орқали хорижга миллионлаб АҚШ доллари чиқиб кетишини тўхтатиб қололмаганди. Шундан келиб чиқилса, 2, 5 минг АҚШ долларини назорат қилиш даражасигача тушишнинг нима кераги бор?\nҚозоқ ҳукуматининг буни назорат қилишга кучи етармикан? Сабаби, 2,5 минг АҚШ доллари миқдоридаги валютани аксар ҳолларда мамлакатда ишлаётган меҳнат мухожирлари жўнатадилар.\nБу орқали, менимча, қозоқ ҳукумати ўз аҳолиси қаторида меҳнат мухожирлари валюта жўнатмаларини ҳам назорат қилмоқчи, шекилли,- дейди иқтисодчи Раҳмон Алшанов.\nМавзуни ёритиш асносида, қозоқ ҳукуматининг маҳаллий банклар орқали хорижга юборилаётган валютани назорат остига олиш эҳтимоли мамлакатда ишлаётган меҳнат мухожирлари, хусусан уларнинг аксарини ташкил қилаётган ўзбекистонликларни ҳам ваҳимага солиб қўйганини кузатдик.\nБунинг боисини ўзбекистонлик суҳбатдошимиз мана бундай изоҳлади:\n- Ўзи қўрқиб яшаб юрибмиз бу ерда, янада қўрқувга тушираяпти, бу гаплар. Чунки ҳамқишлоқларимиз ишлаган пулларимизни тўплаб, юртимиздаги бир кишига юборардик. У кейин пулларимизни оиламизга бериб қўярди.\nЭнди биз банкдан ташқари йўлларни қидиришга мажбур бўламиз. Ўзи нолегал ишлаб юрганимизда, яна бундай хавф пайдо бўлди.\nАвтобус орқали бериб юбориш ёки биронта юртдош кетаётган бўлса, ўша орқали бериб юборишга тўғри келади, бошқа илож қолмайди,- дейди ўзбекистонлик суҳбатдош.


ФАРҒОНА – "Боғча опалар кетмон кўтариб, текин мардикорлик қилмоқда"\n27 октябр 2020, Тошкент вақти: 20:57\nЎЗБЕКИСТОН. "Фарғона вилоят, Ўзбекистон тумани мактабгача таълим бўлими раҳбарининг топшириғига кўра, тумандаги барча боғчаларнинг ишчи-ходимлари Аширқулмерган қишлоғини тозалашга сафарбар этилди. Биз – бечора боғча опалар кетмон кўтариб, мажбурий ҳашарда қатнашдик. Бўлим раҳбари ҳашарга бормаганлар ишдан ҳайдалишини айтиб дағдаға қилди. Йўлкира, озиқ-овқат – бари ўз ёнимиздан бўлди. Биз қулдек ишлаб юрсак, болаларга ким қарайди?! Мажбурий меҳнатдан қачон қутуламиз?! Мактабгача таълим вазири Агриппина Шин тизимда қонун ва тартибга риоя қилмаган раҳбарлар жазоланишини айтган эди. Мана, бизларни қонунга зид равишда қора меҳнатга мажбурлаган бўлим раҳбарини жазоласин! Вазир ўз қўл остидаги ходимларни мажбурий меҳнат балосидан қутқарсин!"\nЖИЗЗАХ: “Аскарларнинг пахта териши қонунда ёзилганми?..”\nШАРОФ РАШИДОВ. “Жиззах вилояти Шароф Рашидов тумани Самарқанд қудуқ қишлоғидан ёзмоқдамиз. Фавқулодда вазиятлар вазирлигига қарашли 2 та батальон аскарлар қишлоғимизга пахта теримига олиб келинган. Аскарлар тонг саҳардан кечгача далада. Тушлик 10 дақиқа даланинг бошида. Овқатланиб бўлгач, яна далага! Ўзимнинг ҳам фарзандларим борлиги учун ёш йигитларнинг қийналганини кўриб раҳмим келди. Аскарларнинг пахта териши қонунда ёзилганми?”\nНАМАНГАН: “Ўқитувчилар уйма-уй юриб, маълумот тўплашга мажбурланяпти”\nКОСОНСОЙ. “Наманган вилояти Косонсой туманида ўқитувчилар хонадон айланишга мажбур қилиняпти. Уйма-уй юриб, хонадон аъзолари ҳақида маълумот ёзар эканмиз. Бу ахир ўқитувчилар ҳуқуқини очиқдан-очиқ бузиш-ку!”\nТОШКЕНТ: “Қимматбаҳо реклама мониторлари ўрнига тадбиркорларни қўллаб-қувватлашса бўларди..”\nОЛМАЗОР. “Тошкент шаҳар Олмазор тумани Нурафшон кўчасида жойлашган барча реклама объектлари Вазирлар Маҳкамасининг 20 февралдаги 104-сонли қарорига асосан жорий йил охиригача қимматбаҳо (ҳар бири 13000-14000$) LED мониторларга ўзгартирилиши керак. Акс ҳолда олиб ташланади. Бунинг ўрнига пандемия пайтида тадбиркорларни қўллаб-қувватлашса бўларди..”\nСУРХОНДАРЁ - Ucell ва Beeline мижозлари: интернет керак бўлса, туман марказига боришга мажбурмиз”\nАНГОР. “Сурхондарё вилояти Ангор тумани Новшаҳар махалласи Темирйўлчилар кўчасидан ёзмоқдамиз. Ucell ва Beeline мобил операторларига катта миқдорда пул тўлаймиз. Аммо интернет керак бўлса, шаҳарга ёки туман марказига борамиз. Алоқа сифати ҳам ёмон. Бемалол суҳбатлашиш учун 200 метрча юриб темир йўлга чиқиш керак.\nUcell ва Beeline компаниясига бир неча бор мурожаат қилганман, барчаси бефойда. Ҳолбуки, ўқувчи, талабалар ва ходимлар учун сифатли интернет жуда зарур. Маҳалламизга кабелли интернет тортиб беришлари, уяли алоқа сифатини оширишларини сўраймиз”.\n(Бу хабар STга 9 октябрь куни келган.)\nАНДИЖОН: "Тиббий воситалар етишмайди - COVID-19 юқтирган докторлар беморга қараяпти ”\nИЗБОСКАН. “Андижон вилояти Избоскан тумани тиббиёт бирлашмасидан ёзмоқдамиз. Анчадан бери ковид билан оғриган беморлар келяпти, анализи чиқмагунча ёрдам кўрсатишга мажбурмиз. Аммо бизга дори-дармон ва санитария воситалари тўлиқ берилмаяпти. Шприц, ниқоб, антисептик, ҳатто докани ҳам кам бериляпти. Масалан, қоғозда 15 та антисептикка қўл қўйдириб, 5 та тарқатилади. Антибиотикни гапирмаса ҳам бўлади.\nЯна бир масала-Ковид билан оғриган тиббий ходимлар бўлимларда укол қилиб юрибди, ҳеч кимнинг иши йўқ...”\n(Бу хабар STга 8 октябрь куни келган.)\nСИРДАРЁ: “Сардоба тумани ҳокими мутахассисларни 24 соат навбатчиликка мажбурламоқда”\nСАРДОБА. “Сирдарё вилояти Сардоба туманидан ёзмоқдамиз. Туман ҳокими меҳнат қонунчилигини қўпол равишда бузиб, туман ҳокимлиги мутахассисларини ўз қабулхонасида 24 соат навбатчиликка мажбурламоқда. Қабулхонада на ётоқ жой бор, на ош-овқат. Эрталабгача столда ўтириб чиқишга мажбурмиз. Навбатчиликдан туриб, эртаси куни дам олишсиз ўз ишимизни уйқусираб қиламиз...”\nCАМАРҚАНД – “ST-таъсир: Катта йўлни тўсиб рақс тушган куёвжўраларга чора кўрилмоқда” (ВИДЕО)\nЙўлни тўсиб ўйнаганлар ким эди?\nST’да Самарқанд шаҳрида яна бир тўй тренди кузатилгани, куёвжўралар серқатнов катта йўлни тўсиб олиб, рақс тушгани акс этган видеолавҳа эълон қилинган эди. Самарқанд вилояти ИИБ матбуот хизматининг маълум қилишича, тўй соҳибига аллақачон маъмурий баённома расмийлаштирилди. Қолган ҳуқуқбузарлар ҳам шахси аниқланиб, тегишли чора кўрилади. Қуйида ИИБ матбуот хизмати жавоби билан тўлиқ танишишингиз мумкин:\n“Ҳолат юзасидан Самарқанд шаҳри бўйича ИИО ФМБ ходимлари томонидан зудлик билан тезкор-профилактик текширув ишлари олиб борилди. Аниқланишича, Самарқанд шаҳри Боғи баланд МФЙда яшовчи, 1980 йилда туғилган Д. 2020 йил 7 октябрь куни яшаш манзилида қизининг никоҳ тўйи маросимини уюштирган. Тўй маросими карантин қоидаларига зид равишда амалга оширилиб, куёвнавкарлар Самарқанд шаҳри Афросиёб кўчаси автомобиль йўлини тўсиб, транспорт воситаларининг ҳаракатланишига тўсқинлик қилганлар.\nТўй соҳибларига нисбатан Ўзбекистон Республикаси МЖтКнинг 54-моддаси 1-қисмига кўра маъмурий баённома расмийлаштирилди. Ҳозирда ушбу ҳолатдаги барча ҳуқуқбузарларни аниқлаб, қонуний чора кўришлик мақсадида, тезкор-профилактик текширув ишлари олиб борилмоқда. Барча ҳуқуқбузарларнинг шахси аниқланиб, қонунларда белгиланган қатъий чоралар кўрилади”.\nJizzakh Petroleum: “12 соат ишлаб 8 соат учун маош оламиз - яна ойлигимизни кесишади”\n“Бир неча йил мобайнида Муборак нефть ва газ қазиб чиқариш бошқармасида ишладик. Ташкилотимизнинг кўплаб ишчилари, Jizzakh Petroleum компаниясига ўтказилди. 7 млн сўм маош, 15 кун иш, 15 кун дам, бепул овқат ваъда қилишди. Айни пайтда 20 кун ишлаб, 10 кун дам оламиз. Маош эса 3,6 млн сўм. 12 соатлаб ишласак-да, 8 соат учун маош берилади. Бунинг устига, қўриқчилар бизга худди маҳбуслар каби муомала қилади. Бир неча км нефть қувурини 12 соат ухламай қўриқлаб чиқамиз. Яна турли баҳоналар билан ойлигимизни кесишади, ҳақорат қилишади. Ваколатли идоралардан ҳуқуқларимизни ҳимоя қилишларини сўраймиз”.\nЖИЗЗАХ - Ёлғиз она: “Арзон уйга тўлов қилдик, аммо ҳалиям икки фарзандим билан нотурар жойда яшаяпмиз"\nДЎCТЛИК. “Мен – Бахтигул Ҳамроева, Жиззах вилояти Дўстлик туманидан мурожаат қиляпман. Ёлғиз онаман. Турмуш ўртоғим 2018 йилда хасталикдан вафот этган. 2 норасида фарзандим билан нотурар жойда турамиз. Аёл бошим билан туманимиздаги дон акциядорлик жамиятида фаррош бўлиб ишлаб, 2019 йилда арзон уйга 14 млн сўм тўлов қилган эдим. Ҳокимият вакиллари 2020 йил январь ойида уйга чиқишимизни айтишган эди. Аммо, мана, октябрь келди, ҳалигача уйдан дарак йўқ. Кўп ташкилотларга қатнадим. Туман ҳокимлиги ҳам ёрдам бермаяпти. Икки фарзандим билан қийналиб кeтдим. Ҳурматли президeнтимиздан амалий ёрдам сўрайман”.\n(Бу хабар STга 29 сентябрь куни келган.)\nАНДИЖОН: “Соат 6:30 да селектор йиғилиши - президентимиз мажлисбозликни тақиқлади-ку...”\n“Андижон вилояти ҳокими ўринбосари соат 6:30 да селектор мажлиси ўтказди. Бу меҳнат қонунчилигига ҳам, президентимиз топшириғига ҳам зид-ку! Қолаверса, мажлисбозлик сабаб коронавирус билан касалланиш ҳолатлари кўпайиши ҳеч гап эмас. Куни кеча Хонобод шаҳри ва Олтинкўл тумани ҳокимлари вафот этганини унутмайлик”.\nФАРҒОНА: “1,5 гектар жой қаровсиз ётибди. Бу ерда тураржой қурилса бўлади-ку!”\n“Фарғона тумани Илғор-6 кўчасидаги 96-105-уйлардан такрор мурожаат йўлламоқдамиз. Маҳалламизда ҳашаротлар кўпайиб кетгани ҳақида мурожаат йўллагандик. Пуллик дезинфекция қилиб беришди. Раҳмат. Лекин ҳашаротлар уйимизнинг олд томонидан келяпти. Гап шундаки, уйимиз олдидаги 1,5 гектар жой ташландиқ ҳолда ётибди. Бу жой 2018 йилда бир тадбиркорга юк машиналар тураргоҳи, “мойка” учун берилган экан. Бизнингча, ушбу қарорнинг муддати ўтди, чунки 2 йил ичида қурилиш қилиниши керак. Юзлаб коттеж курилган жойда юк машинаси гаражига нима бор? Ушбу жойда тураржойлар қуриб беришларини сўраймиз”.\nФАРҒОНА: “Тўрт тарафимиз газлашган, фақат 2 та кичик кўча, 35 хонадон газсиз қолмоқда”\nБАҒДОД. “Фарғона вилояти Бағдод тумани Олмос кўчасидан ёзмоқдамиз. Маҳалламиз туманда биринчилардан бўлиб газлашган эди. 4-5 йил бўлди, тармоқдан узиб қўйилган. Йилма-йил атрофимиздаги кўчалар табиий газ тармоғига қайта уланмоқда. Тўрт тарафимиз газлашган, фақат 2 та кичик кўча, 35 та хонадон газсиз қолмоқда. Шаҳарча бўлгани учун шароит кўп қаватли уйлардагидек. Кенг майдонли дала ҳовли йўқ, мол боқиб, таппи қилиб ёқадиган шароитда эмасмиз. Қиш яқин. Биз эса табиий газдан ташвишдамиз. Фалон пулга кўмир-ўтин сотиб оладиган шароит ҳам йўқ. Қоғоз кўтариб, аризабозлик қилишдан чарчадик. Газ тармоғига улаб беришларини сўраймиз”.\n(Бу хабар STга 4 октябрь куни келган.)\nЖИЗЗАХ: “Шифохонада гепарин, дексаметазон, аскорбинка каби дорилар йўқ экан, барини ўзимиз олиб бордик”\n“Жиззахда коронавирусдан даволанаётган беморларнинг эътирозларига тўлиқ қўшиламан. Онам ҳам шу марказда 22 кун давомида даволаниб чиқди. Гепарин, дексаметазон, аскорбинка каби дорилар йўқ дейишгач, керакли дориларни бир неча маротаба ўзим олиб борганман. Ҳатто оддий ниқобни топиб беришмади. Онам марказга олиб борилгач, камчиликлар бўйича шикоят қилиб, Жиззах вилояти ковид штабига ва вилоят ҳокимлиги қабулхонасига бир неча маротаба қўнғироқ қилдим, аммо фойдаси бўлмади..”\nТОШКЕНТ: “Тураржойлар орасида 7 қаватли бизнес-мажмуа қурилиши шаҳарсозлик талабига зид”\nЧИЛОНЗОР. “Тошкент шаҳрининг Чилонзор тумани Муқимий кўчасидаги 144-уй ҳудуди ноқонуний равишда олиб қўйиляпти. У ерда “Baliq savdo” МЧЖ томонидан 7 қаватли бизнес-марказ қуриш режалаштирилмоқда экан. Тошкент шаҳри бош меъмори имзо қўйган лойиҳа-смета ҳужжатларида қурилиш учун ҳудудда яшовчи аҳоли розилигини олиш кераклиги қайд этилган. Бундан ташқари, тураржойлар орасида ушбу иншоотни қуриш шаҳарсозлик талабига ҳам зиддир. Бизнес-мажмуа қурилгудек бўлса, кўп қаватли уйлар орасида ўт ўчириш ва тез ёрдам машиналари ҳам ҳаракатлана олмайди. Қурилиш сабаб ҳудуддаги дарахтлар ҳам кесилиши мумкин. Ушбу қурилишни тўхтатишларини сўраймиз”.\n(Бу хабар STга 28 сентябрь куни келган.)\nНАМАНГАН: “Қарийб 18500 аҳолига битта тез ёрдам бригадаси хизмат қиляпти”\nЧУСТ. “Наманган вилояти Чуст туманидаги Ғoвa қишлоғидан ёзяпмиз. Қишлоқ аҳолиси 18400 кишидан ошганига қарамай, битта тез ёрдам бригадаси хизмат қилмоқда. Ҳолбуки, туманимизнинг баъзи ҳудудларида 4,5 минг одамга ҳам битта тез ёрдам бригадаси хизмат кўрсатади. Тез ёрдам бригадаси шаҳарга газ қуйгани ёки касал ташлагани кетса, бошқа бемор учун чақирувга машина йўқ. Баъзида поликлиникадан врач ва ҳамширани машинамизда олиб келишга мажбур бўламиз, лекин биринчи ёрдам дорилари бўлмагани учун яна аптекага чопамиз. Вилоят тез ёрдам бўлими ушбу муаммони кўриб чиқишини сўраймиз”.\nСУРХОНДАРЁ – “ST-таъсир: Аҳолини бир неча йилдан бери қийнаб келаётган муаммо ҳал этилди”\n“Сурхондарё вилояти Шўрчи тумани Тўла маҳалласидан ёзмоқдамиз. ST’га мурожаатимиздан кейин туман электр корхонаси раҳбарлари муаммони ҳал қилиб берди. Авария ҳолатидаги симёғочларимиз таъмирланди. Аҳолини 2018 йилдан буён қийнаб келаётган муаммо ҳал бўлди. Маҳалла фуқаролари номидан раҳмат айтамиз”.\nТОШКЕНТ: “Чинни бозори маъмурияти тадбиркорлардан пахта учун ноқонуний пул талаб қилмоқда”\nЗАНГИОТА. “Тошкент вилояти Зангиота туманида жойлашган Чинни бозоридан мурожаат йўлламоқдамиз. Бозор маъмуряти вакиллари пахта мавсуми учун тадбиркорлардан ноқонуний равишда 1500000 сўмдан пул талаб қилмоқда. Бозор ҳудудида 400 дан ортиқ дўкон мавжуд. Ҳар бир дўкондан шунча пул йиғилса, жуда катта сумма чиқади. Пул бермаган дўконлар эса “қора рўйхат”га тушиб, солиқ инспекторлари томонидан текширилар экан.\nОАВда пахта терими учун мажбурий пул йиғиш мумкин эмаслиги айтилмоқда, аммо Чинни бозори маъмурияти аксинча йўл тутмоқда. Тадбиркорлар 6 ой давомида ишсиз уйда ўтирди. Энди бозорларга рухсат берилиб иш бошланганда бу муаммо етмай турган эди. Нега тадбиркорлар пахта учун пул бериши керак? Президентимиз тадбиркорларга шароит яратиш, уларга кўмак бўлиш ҳақида бонг ураётган вақтда нега бозор маъмурияти бундай йўл тутмоқда? Мутасадди раҳбарлардан тадбиркорлардан йиғилган пулларни қайтаришлари ва бозор маъмуриятига тегишли тартибда чора кўришларини сўраймиз”.\nАНДИЖОН: “Беморларни даволайликми ёки пахта даласига борайликми?”\n“Андижон шаҳри кўп тармоқли марказий поликлиника ходимлари номидан ёзмоқдамиз. Тиббий хизмат кўрсатиш баҳонасида пахта терасизлар, дейишяпти. Бу, ахир, мажбурий меҳнат-ку! Биз беморларни даволайликми ёки пахта даласига борайликми? Ваколатли идоралардан текширишларини сўраймиз”.\nНАМАНГАН вил. – “Дунёни сув босса, ҚВПга не ғам?!”\nЧОРТОҚ. “Наманган вилояти Чортоқ тумани Мучум ҚВПдан ёзмоқдамиз. Эмлаш олгани келган болалар ва уларнинг ота-оналари. Ижтимоий масофа сақланмаяпти. На бош шифокор, на ҳамширалар бунга эътибор беряпти. Бунинг устига, 4 та қишлоқ фуқаролари бир кунга чақирилган...”\n(Бу хабар STга 27 сентябрь куни келган.)