ABDULLA QAHHOR HIKMATLARI\nABDULLA QAHHOR HIKMATLARI ( 5007 marta o'qilgan) Chop etish\nMuhammad Sanjar 27 Mart 2014, 23:19:18\nMuhammad Sanjar 27 Mart 2014, 23:25:08\nМазкур китоб *НУР» ижодий ишлаб чиқариш бирлашмасида тайёрланган\nМазкур китобчага машҳур ўзбек ёзувчиси Абдулла Қаҳҳор ҳикматлари, турли учрашув ва давраларда айтган, нақлга айланиб кетган лутфлари, ён дафтаридаги қайдлардан намуналар тўпланган.\nТ у з у в ч и: АСРОР САМАД\nМуҳаррир: Ш. МАНСУРОВ\n© «НУР» ижодий ишлаб чиқариш бирлашмаси буюртмаси бўйича босилди. 1990 й.\nMuhammad Sanjar 27 Mart 2014, 23:29:39\nГазеталарда фалон куни Ҳамид Олимжон номидаги Адабиётчилар уйида Абдулла Қаҳҳор билан учрашув бўлармиш, ёки фалон ўқув юртига, фалон завод ва фабрикага Абдулла Қаҳҳор келармиш деган хабар чиққанданоқ биз адабиёт мухлислари ўша жойга жониқар эдик.\nДуруст, биз Ғафур Ғулом билан ҳам, Мақсуд Шайхзода билан ҳам, Ойбек билан ҳам учрашувга шошилардик. Уларнинг ҳар бир калимасини тиллога тортиб олгудек жон қулоғимиз билан эшитардик. Адабиётимиз, жамиятимиз устунларининг ҳар бири биз учун бир олам бўлганлигини бугун фахрланиб айтамиз. Шуни алоҳида таъкидлашни истардимки, устозларнинг ҳар бири нафақат биз учун, каттакон адабиётимиз, бой маданиятимиз, халқимиз учун ҳам бир олам бўлган. Афсуски, биз бу оламларни тадқиқ қила олганимизча йўқ. Бу даҳолар лайлатулқадр экан — ўтиб кетибдилар-у биз тиллога айлантириш учун ушлагани нарса тополмай қолибмиз, ёхуд ғафлат уйқусида ётибмиз.\nГап Абдулла Қаҳҳор ҳақида эди (ва шу улуғ зот баҳона бошқа зотлар ҳақида ҳам). Хуллас, у киши билан учрашувга жониқиб борардик. Учрашувдан кейин-ку «домла мундоқ дедилар, домла андоқ дедилар», деган гап бир ойча, эҳтимолки, янги учрашувгача оғзимиздан тушмас эди. Устоз ҳар бир учрашувга янги, теша тегмаган гап билан келар эдилар, бир соатми, икки соатми бутун аудитория у кишининг оғзиларига қараб ўтирарди. Бу — ноёб талант намунаси эди, бу унча-мунча нотиқнинг қўлидан келадиган иш эмас эди.\nАсарлари-ку бир дунё! Устоз асарларини қайта ўқишга тушдим. Бир чеккадан, эринмай, қайта-қайта ўқиганимга қарамай Абдулла Қақҳор ҳаётлигида-ку бўз бола эдим, фикрларим, қарашларим, дидим шаклланмаган, таъбир жойиз бўлса, йўнилмаган таёқдек эдим. Устоз ёшига яқинлашган, ҳаётнинг аччиқ-чучугини кўрган, энди бадиий асарни ҳуркиброқ қўлга оладиган пайтларимда ҳам, во ажабо, у кишининг асарлари юрагимнинг яраларига малҳам, кўзларимга нур, шууримга маёқ бўлиб хизмат қилса. Бу муболаға эмас, айнан шундай ва мутолаам бекор кетмаслиги учун устоз асарларининг ҳар биридан нақл бўларлик, мақол даражасидаги гапларни териб ола бошладим Йўқ, буни бир бутун китоб қилиш хаёлида эмас, шунчаки, ўзим учун, болаларим, шогирдларим, яқинларим учун қилдим Аммо ён дафтаримга кўчирганларим бу ҳикматлар — устознинг ақли, иқтидори, ҳаёт тажрибаси, юрагидан сирқиб чиққан тўқ мағиз кўпчилик мулкига айланишини даъво қилдилар. Қўлингиздаги бу мўъжаз китоб шундай юзага келдики, гўё устоз айтиб турдилару мен котиблик қилдим. Котиблик жараёнида бир нарса қийин бўлди: бу ҳикматларнинг қай бири устозга тегишли-ю қай бири халқники. Масалан, «Бўлдирадиган ҳам хотин, ўлдирадиган ҳам хотин», дейдилар. Халқда «Эрни эр қиладиган ҳам хотин, қора ер қиладиган ҳам хотин», деган мақол бор. Илмий калима билан айтганда юқоридаги гап халқ мақолининг интерпретацияси. Хўш, устоз учун бунақа «интерпретация» нима учун керак эди? Тўғридан тўғри халқ мақоли ишлатаверилса нима қиларди? Гап шундаки, устоз ишлатган «интерпретация»да хотиннинг қудрати, имконияти, иқтидори, таъбир жоиз бўлса, таланти аниқ-тиниқ тарзда берилган. Ёки халқда «Ҳунар, ҳунардан унар» деган мақол бор. Устоз шу мақолни қуйидагича аниқлаштирадилар: «Ҳунарли одам ҳеч қачон оч қолмайди». Жуда аниқ, мўлжалга урилган гап. Устоз: «Сукут — танқиднинг бир тури» дейдилар. «Сукут — аломати ризо», деган гап бор. Устоз сукутнинг чуқур маъносини очиб берадилар — танқиднинг бир тури. Устознинг ана шу нақлига очиқроқ кўз билан қарайликда, равшанроқ ақл билан ўйлаб кўрайлик: халқимиз озмунча сукут сақладими! Ленин вафотидан кейин қа-рийб 60 йил сукут сақлабмиз, камчиликларни, нуқсонларни, жиноятларни, сталинизм деган офатни била туриб сукут сақлабмиз, аммо бу сукут бўрон, қўпорилиш, кўчки олдидаги осойишталик эди. Бу сукут жамият бошига кулфат солаётганларга қарши лаънат эди. Устоз «Сукут — танқиднинг бир тури» деганда шуни назарда тутмадилармикин?!\nУстоз, умуман, жамиятга, халққа, инсониятга хиёнат бўладиган ҳамма нарсага муросасиз эдилар. Устознинг муросасиз бўлишлари битта нарса билан изоҳланади холос: халқпарварлик. Халқпарварлик устознинг шиори эди. Халқпарварликнинг эса усули ҳар хил: кимдир олов сочиб турган дзотга ўзини ташлаб ўчиради, кимдир тошаётган дарёга ўзини тўғон қилиб ташлайди, кимдир далада, заводда, фабрикада меҳнат жасоратини кўрсатади, кимдир халқининг манфаатини ҳимоя қилиб бошини кундага қўяди. Абдулла Қаҳҳор сўз санъати, ҳақиқат учун ўз бошини кундага қўйган жасоратли, фавқулодда ботир кишилардан эдилар. Агар шундай бўлмаса турғунлик даврида «Мен партиянинг солдати эмас, онгли аъзосиман» дерми эдилар. Ёхуд рашидовлар ҳақида «Овчига хизмат қилишдан фақат ит лаззат топади», деган гапни айтармидилар, ёки «Тиши чиққан болага чайнаб берган ош бўлмас», «Қисир сигир кўп маърайди», деган нақ мўлжалга урадиган гапни лутф этармидилар?!\nХуллас, агар қўйиб берсангиз, мен Абдулла Қаҳҳорни учга бўлар эдим: ҳақиқат изловчи, ҳақиқат посбони, ва ҳақиқий, пок донишманд. У киши ижодининг илк даврларида ҳақиқат излади, уни гоҳ топди, гоҳ йўқотди. Ўрта ёшларида ҳақиқат посбонига айланди, бинобарин, ҳақиқатни топиб олди — бу халқпарварлик эди, инсоният манфаати эди, шунинг, шугинанинг посбони бўлиб олди. Кексайган чоғида (Навоий ёшида) нуроний донишманд, мутафаккирлик даражасига кўтарилдики, у кишининг мутафаккирлигидан «мумтозлар» ларзага келди, «авом» шодмон бўлди. Биз бу китобчага устознинг уч фаслида яратмиш донишларини тўпладик. Узр, бу тўпламда атайлаб баъзи саҳвларга йўл қўйдик: инчунун, устоз асарларидаги қаҳрамонлар тилидан айтилмиш, аммо халқ шуурига, дидига маъқул келмиш ибораларни ўзлаштириш, ўзгартириш, ёхуд маълум маънода таҳрир қилишга журъат этдик.\nБинобарин, тўпламга киритилган устоз ўгитлари ёзувчининг Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти томонидан чоп этилган олти томлик ҳамда беш жилдлик асарлар мажмуасидан олинди, халқ меҳрини қозонган асарларидан, «Ёш гвардия» нашриёти 1968 йилда чоп этган «Ёшлар билан суҳбат» (Нутқ, мақола, суҳбат, тақриз ва ёзишмалар)дан, ёзувчининг умр йўлдоши Кибриё Қаҳҳорованинг шу нашриётда 1987 йилда чоп этилган «Чорак аср ҳамнафас» асаридан ҳамда адибнинг 80 йиллик юбилейи муносабати билан «Шарқ юлдузи», «Ёшлик», «Ўзбек тили ва адабиёти» журналларида эълон этилган бошқа манбалардан олинган. Ҳурматли китобхонларнинг қимматли вақтларини тежаш ниятида бу манбалар китобнинг сўнгги саҳифаларида берилди. Аммо устоз донишини Сиз азиз китобхонларга тақдим этишда жиндек саҳву хато қилган бўлсак, узр сўраб\nMuhammad Sanjar 27 Mart 2014, 23:40:39\nМен совет даврида кўкрагимни кўтариб юришга ўрганиб қолган йигитман. Мен ўз юртимда мусофир итдай думимни қисиб юришни хоҳламайман.\nУйингни ўғри босса, ўғлингни сандиққа солиб қўйиб, қўшнингни чақирмайсан.\nХалқни кўргани, юртга қарагани бўйи етмайдиган одамчанинг офтобшувоқда қорнини ялаб, орқа оёғи билан бўйнини қашлаб ётган мушук боладан фарқи йўқ.\nЮртни обод қиламан деган киши ўзи обод бўлади.\nЮртдан чиқиш тириклай гўрга кириш деган сўз.\nЎзбек деҳқони ўз қўлига олган тупроғимиз ҳақиқатан олтин тупроқ бўлиб қолди.\nИнсон, қадр-қиммат ва қудрат ҳақида\nИнсон бамисоли бир машина, машинанинг сарф қилинган қувватини ишга айлантириш қобилияти турличадир. Инсон ҳам шундай. Инсонларнинг ҳам инсониятга фойда етказиш қобилияти турлича. Фан машиналарнинг шу қобилиятини орттиришга, яъни сарф қилинган қувватдан иложи борича кўпроқ фойда чиқаришга урингандай, тарбия ҳам инсоннинг жамиятга фойда етказиш қобилиятини оширишга уринади. Фан ҳали сарф қилинган бутун қувватни исрофсиз фойдали ишга айлантирадиган машина тополгани йўқ, аммо тарбия буни топди, Ер юзида шундай бир тарбия борки, бу тарбияни кўрган киши куч ва умрини самарасиз, худбинлик натижаси бўлган ишларга сарф қилмайди. Бундай тарбияни берадиган мураббий аввал ўзи тарбияланган бўлиши керак.\nИнсон ҳамма ерда улуғ... Унинг улуғлиги қўлидан келган ишларда, яратувчилигида кўриниб туради.\nКўз ёши е кўнгилдаги ғам-ғуссанинг дамини кесиш, ё бераҳмнинг раҳмини келтириш учун тўкилади.\nОдам боласининг ўлим кутишига, яъни дунёдан умид узишига ишонмайман.\nОдамнинг ёмони бўлмайди. Биров тош, биров гул, ўз жойида иккови ҳам яхши.\nОдамнинг одамга акси уради.\nОдамнинг чиқити бўлмайди.\nТақдирини ўз қўлига олган одамларнинг келажаги, албатта, ёрқин бўлади, ҳали бу неъматга эришмаганларнинг йўлини кураш ёритади.\nШундай одамлар ҳам бўладики, туғилганда ҳеч ким севинмаган бўлса ҳам, ўлганда бутун юрт аза тутади.\nИжтимоий тузум, истибдод ҳақида\nБурун қашшоқлик исканжасида «тупроқдан ташқари юрган» одамнинг анчайин орзуси хаёл, анчайин ҳаваси маҳол бир нарса эди. Ўша вақтлардаги кўп юксак ор-зулар бизнинг кунларда ҳаётнинг оддий заруратларига айланиб қолди, чунончи: бир жуфт бақувват ҳўкиз инқилобдан бурунги деҳқоннинг зўр орзуларидан бири эди, совет деҳқони учун ҳўкиз эмас, ҳатто трактор, наинки, трактор, ҳатто бутун бошлиқ МТС ҳам оддий бир зарурат бўлиб қолди.\nБурунги орзу-ҳавасларнинг замонамизда кундалик ҳаёт матлабларига айланиши кишиларимизда бошқа ҳеч қачон, ҳеч қандай мамлакатда хаёлга келмаган ва келмайдиган янги, жуда ҳам юксак, жуда ҳам олижаноб орзу-ҳаваслар туғдирди. Бу орзу-ҳаваслар ҳам трактор, олим фарзанд, эрк, симкаравот сингари меҳнат ва маишат — ҳаёт заруратларига айланди.\nСовет кишисининг бугунги орзу-ҳаваси эртага қўлга кирадиган, индинига ўрнини янги орзу-ҳавасга бўшатиб бериб ўзи оддий бир нарсага айланиб қоладиган орзу-ҳавасдир. Кишини кураш ва ғалабага йўллайдиган, ғалаба натижасида пайдо бўладиган, шахсни, жамиятни, ҳаётни олға олиб борадиган, буларни мукаммаллаш-тирадиган ҳақиқий инсоний орзу-ҳавас шудир.\nЗамонамиз дадил қадамлар замони... Ҳозирги замонда дадил қадам ташлай олмаган киши туртилиб, четга чиқиб қолади.\nМустамлакачилик фақат мамлакатни ғорат қилмайди, ундан ҳам ёмонроғи одамларни, халқни руҳан ғорат қилади, шундай қиладики, қул ҳаётини кечираётган, инсонга номуносиб ҳаёт кечираётган одамда шу ҳаётга қарши норозилик, исён руҳи буткул сўнади.\nСовет ҳукумати ва партиянинг бутун фазилатларидан фойдаланиш учун ҳам катта қобилият, кўп меҳнат керак. Чунки Навоий айтмоқчи, офтоб бутун оламга баравар нур сочса ҳам, саҳрода янтоғу бўстонда гул битади.\nСоциализм билан коммунизм бир жамиятнинг икки фазаси бўлиб, коммунизм социализмдан етуклиги билан фарқ қилса, бу икки фаза кишилари ҳам бир-биридан онгнинг етуклиги даражаси билан фарқ қилади. Лекин коммунистик жамият кишисининг онги ўз-ўзидан эмас, балки ғоявий-тарбиявий ишнинг зўри билан му-каммаллашади, етук ҳолга келади.\nУрушда вайрон бўлган иморатни тиклаш осон, лекин мустамлакачилик қўл-оёғини боғлаб, тақдир ҳукмига топширган одамни бу фалокатдан халос қилиш қийинроқ!\nЭнг мукаммал жамиятни — коммунизмни ҳеч ким бизга олтин товоққа солиб тутмайди. Уни ҳар ким ўз соҳасида, биров қўли билан, биров ақли билан ўз ва-зифасини ўтаб яқинлаштиради.\nХалқнинг кўзи боғланса, қулоғига қўрғошин қуйилса, тақдир ҳукми ўлимдек ҳақ, деган ақидани унинг зеҳнига сингдириш осонроқ бўлади.\nҲамма жойда бир нарса кўзга ташланиб туради: баланд даражали тўқ одам бор, тубанларнинг тубани оч одам бор. Ҳамма нарса тўқ одамларники, ҳамма оч одамлар мана шу тўқларнинг ишини қилиш учунгина яшайди, яшайди эмас, тупроқдан ташқарида умр кўради.\nҚашшоқлик, тенгсизлик, одамнинг қадр-қимматини ерга урадиган бошқа ҳамма нарса ҳам ўтади: уйсиз уйлик бўлади, оч тўяди, гап бунда эмас, ҳамма гап шундаки, мана шу одамларда одамлик ғурури карахт бўлган, бу одамларда шундай ҳаётга қарши исён руҳи йўқ, аксинча, булар шу ҳаётни қариликдай табиий, ўлимдек ҳақ, деб билишар экан .\nМеҳнат, шижоат, илм-фан ва ҳунар ҳақида\nАдабий асар ёзиш учун, ҳеч шубҳасиз, талант керак. Лекин ёзилган нарсани ўчириш, китобхонга зарур гапларнигина қолдириш учун талантнинг ўзигина кифоя қилмайди, инсоф ҳам керак.\nАгар ёзувчининг ахлоқ кодекси тузиладиган бўлса, мен ҳалоллик билан шижоатни биринчи модда қилиб қўяр эдим, чунки ёзувчининг бошқа ҳамма хислатлари унинг қай даражада ҳалол, нақадар шижоатли зеҳнига боғлиқдир. Санъат асарида яхшини яхши деб одамларга ибрат қилиш, ёмонни ёмон деб одамларни ундан жиркантириш учун шижоат керак бўлса, шижоат ҳалолликни талаб қилади. Шунингдек шижоатсиз ҳалолликнинг ўзи ўлик сармоядир.\nДунёдаги ҳар бир катта-кичик касбнинг фазилатларини айтиб ўтиш учунгина ҳам биттадан роман яратса бўлади...\nИлмий асарнинг илмий асар бўлиши учун олимнинг меҳнати, китобхоннинг мароқ билан ўқишигина кифоя қилмайди, Маълумки, илм қайси йўл билан бўлмасин бирон ҳақиқатни тасдиқлар экан, бундан кишиларнинг эҳтиёжи учун зарур бўлган бир хулоса чиқаришни кўзда тутади. Ҳеч бир илмий фикр йўқки, бевосита ёки талай воситалар орқали бўлса ҳам одамларнинг эҳтиёжини қондиришга қаратилган бўлмасин. Зотан, илм эҳтиёждан туғилади эмасми?\nИш фақат сабаби тирикчилик эмас.\n«Мумкин эмас»ни «қийин»дан ажратиш керак. Қийин — кўпроқ меҳнат талаб қилинади, деган сўз.\nОдам боласида инсоф бўлиши керак.\nОдам интиладиган чўққи тоғ чўққиси сингари, булутлар орасида эмас, ерда бўлади.\nПартиямиз бўлади деган иш бўлмай қолган эмас, ҳукуматимиз қиламиз деган иш қилинмай қолгани йўқ Машиналаримиз битта бармоғимизни филга тенг қилиб қўйди.\nПахта оқ, уни оқ кўнгил кишилар етиштиради.\nСиз қаламкашлар ҳам билим билан тажрибани ҳамиша бирга олиб боринг. Ахир, азалдан гап бор-ку: ўз илмини амалда татбиқ этмаган одам ер ҳайдагану, аммо уруғ сочмаган деҳқонга ўхшаб қолади. Маҳмуд Кошғарий меҳнат билан гердайдик, дейди. Мен сизларнинг келгусида ҳалол меҳнат орқасидан обрў топишингларни истар эдим.\nСенинг кўкрагингда ўт бор, соч шу ўтни, ҳўлу қуруқ баравар ёнсин.\nСен ҳозир генерал бўлмасдан ҳам генераллик иззат-ҳурматини кўришинг мумкин Бунинг учун ёшларнинг ғайратини тан олишинг, ёшларнинг елкасига қоқишинг керак.\nТанингда филнинг кучи, чумолининг ғайрати бўлсин.\nТинмай қоққан эшик очилади. Ғойибдан қандайдир бир илоҳий куч кутиб яшаш — сувга суянгандай гап.\nУлуғ Навоий ҳақ-ҳаққониятга келганда, вазирлик либосини ечиб ташлаб «қора халқ» қучоғига отилган, Фурқат ёлғончилик уяси бўлмиш бойларнинг юзига «туф» деб шеър ёзган, Чехов билан Короленко ҳаққониятсизликка қарши норозилик юзасидан академик унвонидан воз кечган эди-ку! Короленко ўзи маҳбус бўлгани ҳолда, чор ҳукуматининг бутун бир халққа зулм ўтказаётгани тўғрисида баланд товуш билан қичқирган, буюк француз Эмиль Золя ўз ақидаси учун курашда ўз халқини қўйиб, «буюк миллат» Рус халқига ўғил бўлган эди-ку! Ниҳоят М. А. Шолохов культ даврининг энг даҳшатли кунларида ноҳақ халқ душмани унвони тақилган кишиларни ҳимоя қилган, уларни қутқариш учун аждаҳонинг оғзига қўл тиққан эди-ку! Буларнинг ҳаммаси мазкур ёзувчиларнинг гражданлик шижоати талант кучидан кам бўлмаганини кўрсатмайдими?\nЮрагида қўри бор одамнинг қўллари ҳам иссиқ бўлади.\nЯхши тарбия кўрган одамнинг хислатларидан бири шуки, бундай одам ўз фаолиятида бошқалардан бир қадам олдинга ўтса дарров орқага қарайди, шерикларига ёрдам қўлини узатади, сафини кенгайтириб, янги ғалабани кўзлайди.\nҚийинчилик ақлнинг чархи-ю, ғайратнинг қайроғи бўлар экан.\nҲозирги даврда ҳаётимизга доғ соладиган ўтмиш сарқитлари — худбинлик, ҳаромхўрлик, мансабпарастлик ва бошқа иллатларга қарши курашни биздан коммунизм қурувчиларининг ахлоқ кодекси талаб қилаётибди.\nҲунарли одам қеч қачон оч қолмайди.\nДин ва диндорлар ҳақида\nБундан ўттиз беш йил муқаддам комсомол йиғилишида бир комсомол чиқиб: «Бундан кейин худо деган сўзни ишлатиш керакмас, газеталар ёзмасин, китоблардан ўчириб ташлансин», деб талаб қилганда, йиғилишда ҳозир бўлган уезд партия комитетининг масъул котиби кулимсираб: «Динга қарши шу хилда кураша-диган бўлсаларинг энди туғиладиган болалар ҳам диндор бўлади, худога ўзи бошқа от қўйиб олади», деган эди.\nЕвропа ва Осиёни кўрдим. Ҳамма жойда динни дин қилган одам. Одам ўзи яратиб ўзи сажда қилган.\nШариатнинг йўли кўп, биттаси берк бўлса ўнтаси очиқ.\nЦейлонда бир хотин, бошига кулфат тушган бўлса керак, Тош худо олдида тўлғаниб фарёд чекди, бироқ Тош худодан садо чиқмади. Бизнинг худо тош худо эмас, лекин ундан ҳам садо чикмайди-ку!\nХотин тошга сиғиниб дод-фарёд қилганига куламиз, бизнинг худо тошдан нима фарқ қилади? 1300 йилдан бери мусулмонларга нима берди? Ислом олами асрлар бўйи қулликда яшайди-ку! Ҳиндистон мусулмонларига озодликни наҳотки ислом берган бўлса!\nИслом дини ҳамма вақт золимга мамлакатларнинг оёқ-қўлини боғлаб берган-ку! (Николай подшонинг хонадонига умр ва саломатпик тилаганлар кимлар эди?)\nИслом маълум вақтгача прогрессив бўлган.\nИнглиз мустамлакаларида нима қилган бўлса ҳам ҳаммаси қон сўриладиган найчалардан иборат бўлган: темир йўл, ҳар хил иморатлар. хом ашё ишланадиган корхоналар, динга ривож, одамларда қуллик рафтори ва психологияси. Дин ҳам шу найчалардан бири.\nҲақиқатан, шариат битта урса, хотин-қизлар ўнта урди, қон тўкди, ниҳоят бу жангда зўр чиқди.\nИчкилик ва ичкиликбозлик ҳақида\nАроқ баттолнинг бир томчиси қирқ оғиз гап.\nБиринчидан, ичкилик тўйни иккига бўлади, тўй эгаси қарияларга алоҳида жой қилишга мажбурият сезади, натижада қариялар «катта тўйнинг» ўйин-кулгисидан маҳрум бўлишади, баъзан тескариси бўлади — хусусан қишлоқ жойларда тўй эгаси ичадиган одамларни “катта тўйдан” ажратиб, уларга алоҳида жой қилади, тўйга руҳ бериши, уни қизитиши мумкин бўлган одамлар шу тўпга кириб қолса, “катта тўй”дан файз кетади; иккинчидан, ичкилик бўлган тўйда... албатта “ошга тушган пашшалар” бўлади; учинчидан, тўйда ичкилик пропаганда қилинади; тўй маросимини очган, ундан кейин ёшларга тилак тилаган энг ҳурматли кишилар қадаҳ кўтариб, теварак атрофни мўр-малаҳдай босиб кетган томошабин болаларнинг кўз олдида ҳаммага ичиради, шу билан ичкиликка обрў туғдириб беради, болаларнинг кўзида ичкилик ичиш айб бўлмай қолади.\nИчкилик одамни иркит, кишининг таъби тортмайдиган бебурд, субутсиз, ёлғончи қилиб қўяди. Ёзувчи эса покиза, чиройли, бурдли, субутли, ҳақгўй бўлиши керак.\nНаша чекиш айб, кўкнор ичиш уят. Нима учун ичкилик ичиш айб-уят эмас?! Нима учун тўйни айб-уятликдан қолишмайдиган ичкилик билан безаймиз? Наша Бангиликка, кўкнор кўкнориликка элтиб кишиларни одамгарчиликдаи чиқаради деймиз, нима учун пиянистани одам ҳисоблаймиз?... Пиянистанинг қилмаган жинояти йўқ-ку! Шуми ичкиликнинг бошқа бангилардан афзаллиги!\nКўзбўямачилик ва мунофиқлик ҳақида\nАжойиб ит. Ўғри кирганда олқишласак, ётиб думини ялайди.\nБир одамнинг бири ўн саккиз яшар, бири қирқ яшар иккита хотини бор экан: ёш хотиннинг олдига борганда соч-соқолидаги оқ тукларни юлар экан, қари хотинининг олдига борганда қора тукларни... Шундай қилиб бу одам моховдек бўлиб юрар экан.\nУйдирмачилик бошқа, олдиндан кўриш бошқа. Партиямиз бизга уйдирмачиликни эмас, келажакни олдиндан кўришни, жамиятни қайта қуриш режасини тузиб, уни амалга оширишни таълим беради.\nМушук... осмондан ташлаб юборсанг оёғи билан тушади.\nШахсий бойлик орттириш, ўғрилик ва муттаҳамлик қилиш учун амал, мансабни иссиқ уяга айлантирган кўзбўямачилар халқ билан давлат орасига парда тортади, хўжаликни издан чиқаради. Илм-фан аҳлларининг бошини айлантиради, раҳбар ташкилотларни янглиштиради ва ҳоказо! Кўзбўямачилик натижасида вужудга келган ёмон аҳволнинг жабрини бориб-бориб халқ тортади.\nЎз хотинини алдаган одам ўйнашига рост гапирмайди.\nНуқсон ва муросасизлик ҳақида\nБир нарса ҳақида биргина одам гапирса балки ҳали ҳеч нима юз бермагандир. Лекин бошқалар ҳам гапира бошладими, демак, бир гап бор, бу ишга энди диққат қилмоқ лозим.\nЙиқилган қоқилганга кулибди.\nКамчиликларни чимдиб олиб ташлаш билан иш битмайди... томири билан суғуриб ташлаш зарур. Бунинг учун ҳовлиқмасдан, шовқин солмасдан, умидсизликка тушмасдан, сабр ва қунт билан иш кўриш керак, ўшанда... камчиликларнинг катта-кичик, яширин-ошкора оқибатларини топиб, бу ёмон оқибатларга илғор одамларнинг, шулар воситаси билан бутун халқнинг диққатини тортиш, шу йўл билан бу камчиликларнинг пайини қирқиш... мумкин бўлади.\nОдам ўз гуноҳини бировнинг гуноҳи билан ювмоқчи бўлиши чакки, чунки гуноҳни гуноҳ ҳеч қачон юва олмайди.\nТомоққа қилтириқ тиқилса, мушукнинг тирноғи дори.\nЎлик тирикнинг жонига оро киради.\nҚоқилган одам йўлда ётган тошдан ўпкаланмайди.\nНодонлик ва эзмалик ҳақида\nАйниқса баҳор кунлари мажлисдан ёмони йўқ! Кўча-куйга суқланиб қараб ўтирганингизда бир одам минбарга чиқиб, сартарошнинг қайчисидек шақиллайверса... ҳар қанақа одамнинг ҳам уйқуси келади.\nБировнинг уйига оёғингни артмасдан киргани-ку ибо қиласан, нега ҳавони булғатгани ибо қилмайсан?!\nДон Кихот бўйи, бўйни, юзи, бурни — ҳаммаси узун, фақат ақли қисқа, холос.\nОдамларки бор, ҳалол меҳнат билан ўзини кўрсатгани эринади-ю, оламда борлигини маълум қилиб туриш учун кўпроқ гапиришга ҳаракат қилади; мажлис-пажлисда сўз тегиб қолса, фойдали бирон фикр айтиш учун эмас, гапириш, фақат гапириш учун гапиради. Жамиятда ўзи кўринмай фақат товуши чиқадиган бу хилдаги одамлар, текин қулоқ топилса, битта эски дўппи тўғрисида саккиз соат сув ичмасдан гапиради. Одамлар эснайди, мудрайди, мажлис раисига хўмрайиб қарайди...\nҲалоллик, порахўрлик ва тамагирлик ҳақида\nАмалдорни мақтаган одам бориб уни қулоғига мақтайди. Кўпчилик ўртасида мақтайди. Бу ўша амалдорга обрў келтиради. Ва у обрўни майдалаб пул қилади.\nБиров порахўрнинг билагидан оққан мойни итдай ялайди; биров «порахўр ҳуркмасдан олсин, бемалол есин» деб поранинг отини «совға», «ҳадя», «тўёна», «ёрдам» қўйиб беради.\nБитта гўл порахўрни тутишдан кўра йигирмата учар ўғрини тутиш осонроқ. Ўғри урган киши «дод, ўғрини ушла» дейди, пора берган киши «дод, порахўрни ушла!» демайди.\nБу замонда обрўнинг бирдан-бир манбаи — меҳнат, обрў эса пул ясаш қуроли эмас, халқнинг ҳурматига сазовор бўлишдир. Демак, обрўни пул сочиб топиш мумкин эмас, бунга уриниш халқнинг ўринли шубҳа ва нафратини қўзғатади, холос.\nЖонини олгани келган Азроилдан ҳам пора сўрайди.\nЖурнал, газета ёзувчилар ижодини музайян қилиб, китобхонлар олдига ёзиладиган дастурхон. Бас шундай экан, бу дастурхон ҳалол ва пок бўлмоғи кeрак.\nКимнинг гўри куйса куйсину, менинг қозоним қайнасин, деган экан бир тамагир.\nКўчада ётган суякни қайси ит ғажимайди!\nФойдаси нақд бўлмаган ҳақ сўздан кўра фойдаси нақд ноҳақ сўз қулоққа тезроқ киради.\nПорани қилдек суғуриб, иликдек ютади.\nТаъна қилиш — қаттиқ ўпкалаш деган сўз.\nХалқ порахўр раҳбарнинг юзига тупуради. Лекин бу раҳбар билан халқнинг ўртасида ҳукумат столи бор. Баъзан тупук порахўрнинг юзига етиб бормай, ўша табаррук столга тушади.\nЎзи тўймаганнинг салқити қорин оғритади.\nЎғри кечаси йўлингизни тўсиб чўнтагингизга қўл солади, пулингизни олади, олади-ю, қочади-кетади. Порахўр куппа-кундуз куни, яна ҳукумат идорасида ўтириб чўнтагингизга қўл солади, пулингизни олади-ю, қочиб кетмайди, жиноятга сизни шерик қилади.\nҲай-ҳай, ё алҳазар... бу одамнинг оғзига олган луқмаларини унча-мунча одам оташкурак билан ушлашга ҳазар қилади.\nҲақиқатан, порахўрдаги қулай шароит ҳеч бир ўғрида йўқ.\nҲалол одамнинг яхши ниятини барбод қилиш, уни ҳаром йўлга, ҳалокат чоҳи ёқасига бошлашдан оғирроқ жиноят йўқ.\nБиров гапни ёғлаб гапиради, биров тиканак боғлаб гапиради, ...одам гапни қай тарзда гапирганига эмас, нима деганига қаралса, дуруст бўлар...\nКирпитиконни туртсангиз тиканини хурпайтириб олади-ю, кейин қўл тегизиб бўлмайди.\nМезбон узоқ йўлдан келган меҳмонни очиқ чеҳра билан қарши олмаса, бир пиёла чойини дариғ тутса, бирон ҳаракати ёки сўздаги оҳанги билан “нега келдинг, йўқлаб турган эдимми?” деган маънони билдирса, меҳмоннинг қай ҳолатда қолишини тасаввур қила оласизми? Агар меҳмон мезбон оиласида бирон жанжал бўлаётгани устидан чиқса, бундан ҳам ёмон, ўнғайсиз ҳолатда қолади. Мезбон унинг учун жонини фидо қилса ҳам, ўша жанжалнинг натижаси бўладиган бир неча минутлик жимлик ёки асабий юзида акс этган сохта табассум ҳаммасини ювиб кетади.\nОламда кишини яйратадиган нарсаларнинг ҳисоби йўқ, аммо буларнинг ҳаммаси заҳарли сўз, оловли қамчи кутган кишинг томонидан бўлган илтифотга етармикин?\nМансаб, амалпарастлик ва «офаринчилик» ҳақида\nАмалпарастлик амалпарастларни бирлаштирмайди.\nЗуҳра дунёда ҳеч нарсага, ҳеч кимнимг сўзига ишонмас, фақат «сен чиройлисан» деган товушгагина ишонар, лекин бу товуш қаёқдан, кимдан чиққанига қарамас эди.\nМансабдор икки тоифа бўлади: бир тоифаси ўз ўрнига мувофиқ, муносиб — билими, қобилияти билан ҳар ишга қодир. Бу тоифа мансабдор ишни ишонч билан олиб боради, танқид эшитса, бунинг мағзини чақишга, танқидни чуқурроқ тушунишга ҳаракат қилади-ю бундан хулоса чиқариб, ўзининг раҳна жойига дарров чим босади. Бундан мансабдорларнинг ўзи ҳам хурсанд, иши ҳам “мих”дай, одамлар ҳам мамнун.\nБошқа бир тоифа мансабдор ўз ўрнига мувофиқ ҳам эмас, муносиб ҳам эмас, шунинг учун мана шу сир очилиб қолишидан ҳамиша хавотирда: осмонда чумчуқ пир этса, ерда туриб юраги шув этади. Анчайин танқидий шабада буларга бўрон бўлиб, столини кўтариб кетаётгандай туюлади-ю столини қучоқлаб йиғлайди: «Вой дод, Фалончи ака, мени ушланг, йиқиламан!» дейди.\n(Мансабдорни) сояга тортган асосий сабаблардан бири унинг чаласаводлиги ва (ўз ишидан) қаноати (бўлса), иккинчиси маълум шарт-шароит натижасида танқид, партия интизоми доирасидан ташқарига чиқиб қолганлиги(дир).\nПодшо «сен» деган кишини бутун мамлакат «сиз» дейди.\nРаҳбар томоғига зўр бердими, обрўдан путур кетгани бўлади.\nТашкилотчиликнинг аҳамияти катта, лекин ташкил қилинган одамлар ташкилотчининг соясида қолиб кетмаслиги керак.\nТаъна, дашном, танқид ва бошқа минг турли дўстона, хайрихоҳона товушларга таҳсин аралашса, қулоққа фақат таҳсингина киради.\nХушомадгўй-лаганбардор деган махлуқ мансабдорни сигирдай ялаб, жунини тескари қилиб ташлайди.\nМансабдор ҳам хуш ёқиб, бузоқдай бўйнини эгиб тураверади.\n...Тоғни қўпориб ташлашга қодир одам бир кетмон уриб қўйиб керилмайди, ўзини елпимайди, таҳсин ва офарин кутмайди. Бир кетмон уриб, таҳсин ва офарин умидида атрофга қараган одам шу билан иккинчи кетмон уришдан ожиз эканини кўрсатади.\nШира нимжон ўсимликни енгади, бизнинг ёш талантларимиз нимжон эмас, лекин «офарин» айрим ёшларга винодай таъсир қилиши, кўпини маст-карахт қилиб қўйиши мумкин. Хусусан, ўрта миёна асарларга ўқилган «офарин» бахил кўрнинг тилагига ўхшаб кетади: ҳасти Ҳизир саҳрода бир кўрни кўриб раҳми келибди-ю: «Эй, бандаи худо, тила тилагингни», дебди. Кўр худодан кўзига нур тилаш ўрнига: «Эй ҳасти Ҳизир, худодан тилаб бергин, оламдаги ҳамма одамларнинг ҳам кўзи кўр бўлсину, менинг аламим босилсин», деган экан.\nТошқин сув... тегирмонни бузиши ҳам мумкин, юргизиши ҳам.\nҚадим замонда куну тун ҳаммага амр-фармон бериб ўтган бир дилозор мансабдор мансабидан бекор бўлди, бекор бўлганидан кейин унинг амр-фар-монига ҳеч ким қулоқ солмайдиган, ҳатто ити ҳам «ёт», ёки «қўлингни бер», деса ириллайдиган бўлиб қолди. Мансабдор ҳар ёнга бош уриб иш чиқарол-маганидан кейин, ниҳоят ҳуморини ёзадиган бир машғулот топди: маҳалладаги ҳовуз бўйига қалин кўрпача солиб ўтириб олди-да, пақир кўтариб сувга келган ҳар бир кишига ўшқириб:\n— Пақирингни тушир! Пақирингни торт!— деб амр-фармон бера бошлади.\nБу машғулот унинг анча ҳуморини ёзди.\nБизнинг замонамизда ҳовуз йўқ...\nҲали балоғатдан икки қадам бери турган болага онаси бошқа хотинлар олдида «ўғлим, хўп яхшисану, қизларни тинч қўймайсан-да», деб кулар экан, бола уялади, аммо шу топда шундай гапни бошқа хотинлардан ҳам эшитгуси келади, агар шунгача қизлар билан иши бўлмаган бўлса, энди ростдан тинч қўймайди... Май мажлисида кўп ичиб, маст бўлмаслиги таъна қилинган майпараст бундай таънани ҳамма вақт ҳар кимдан эшитгиси келади.\nАсар ўқувчида қандай таьсир қолдирса, уни қайси йўлга бошласа ғояси ўшанда.\nДенгизнинг ҳар бир заррасида қуёш акс этганидек, ҳаётимизнинг ҳар бир лавҳасида буюк Ленин закоси акс этади.\nЗамонамизда интилган киши ниятига етади.\nБирон орзуси бўлмаган, бирон нарсага интилмаган одамнинг мушукдан нима фарқи бор!\nКишининг бир ғояга садоқати танлаган касби-ҳунари билан шу ғояга қай даражада яхши ва кўпроқ хизмат қилгани, қилаётгани билан ўлчанади.\nМен партиянинг солдати эмас, онгли аъзосиман.\nОламга эшикнинг тирқишидан қараш керак эмас.\nХалқ оғзида бир афсона бор.\nҚайси бир хон шаҳар атрофига қўрғон олдиргани етти яшардан етмиш яшаргача бутун аҳолини ишга солибди: ўзи тепада туриб қараса, одамлар орасида мункайган бир чол супрадай кетмонни тешадай ўйнатиб, тупроқни терак бўйидан ҳам баландроққа ирғитаётган эмиш. Хон чолни чақиртирибди, бу сирнинг тагини суриштириб билса, чол белига минг олтин боғлаб олган экан, унинг белига қувват берган шу олтин экан. Хон олтинни унинг белидан ечиб олган экан. дарҳол тиззалари қалтираб йиқилибди-ю, ўрнидан тургани ҳарчанд уринса ҳам мажоли етмабди.\nЧолга қувват бўлган олтин бўлса, бизнинг халқимизга қувват бериб турган, ҳар қандай ёвуз кучга қарши қалқон бўлган, ҳар қандай фалокат олдида унга жасорат, матонат бағишлаган нарса Иттифоқ халқларининг иноқлигидир.\nБаъзи афсоналарда енгилмас баҳодирнинг жони бирон жониворда, чунончи, қушда бўлади. Шу қуш омон бўлар экан, баҳодир ўтда ёнмайди, сувда чўкмайди, қилич билан қиймалаб ташлаганда ҳам бир думалаб ўрнидан туриб кетаверади. Шунинг учун уни ўлдирмоқ қасдида бўлган душманлари мана шу жон қушини тутиб калласини узиб ташлаш пайидан бўлишади. Бизнинг ҳам жон қушимиз бор, бу қуш Иттифоқ халқларининг орадан қил ўтмас иноқлигидир. Шунинг учун ҳамма тоифа душманларимиз аввали-ю охири мана шу жон қушимизни мўлжалга олиб тўпдан, матбуотдан, радио ва бошқа воситалардан ўқ узгани узган.\nОдоб ва ахлоқ ҳақида\nАрзимаган бир калтакесак бир қозон ошни ҳаром қилиши мумкин; шунинг учун биронта калтакесак ошни ҳаром қилмасин деб киши атрофга қарайди. Шунга ўхшаш оз бўлса ҳам ўшанақа одамлар бўлмасин. Ишни шундай ташкил қилайликки, бундай одамлар жамиятимиздан ўрин топмасин.\nБиз одоб учун кураш олиб борар эканмиз, бу йўлда кўрадиган чораларимиз, жорий қиладиган тадбирларимиз биринчи навбатда улуғ посбонимиз бўлмиш уятни душман ҳамласидан мудофаа қилишга қаратилиши зарур.\nОдобсизлик тараққий топиб етиб борадиган жойи «жиноят» деган нарса айтмоққа осон, унинг замирида барбод этилган саломатлик, номус, ноҳақ тўкилган ҳовуч-ҳовуч кўз ёши ётади.\nБиз кўпинча «ёшларимизнинг тарбияси бузилаётибди»,— деймиз, ҳолбуки бузуқ тарбия осмондан тушаётгани йўқ; ўтмиш қолдиғи маълум шарт-шароит бўлмаса давом этолмайди.\nБақиргандан кўра мароми билан секинроқ қилинган таъна қулоққа яхшироқ киради, зеҳнга яхшироқ ўрнашади.\n«Муҳаббат» деган олижаноб туйғунинг бошига не балоларни келтирган фосиқ-ахлоқсиз ўз коллективида фош бўлиб, дакки еганидан кейин ҳам бош кўтариб юраверади, ҳеч кимдан уялмайди; иложини топса ёшларга ваъз-насиҳат қилиш, мажлисларда кариллаш билан юзидаги шалтоқни артмоқчи, шу билан уятнинг оғзига пахта тиқмоқчи бўлади. Муҳит шунга йўл қўяди.\nПорахўр, ўғри қўлга тушса, қамоқ муддатини битирганидан кейин «қутулиб чиққан» ҳисобланади, ҳолбуки, у эл кўзида энди қўлга тушган, бир умр бошини кўтариб одамларнинг юзига қаролмайдиган, озодлик унинг учун турмадан даҳшатлироқ бўлиши керак. Муҳит шундоқ қилмоқда.\nСалбий одамлар, салбий ҳодисалар қонундан ташқари одамлардан, ҳодисалардан патологик фарқ қилиши керак.\nУят энг шафқатсиз қонундан ҳам кучлироқ, қудратлироқдир. Қонун фақат кўзи тушганда, шубҳа пайдо қилганидагина жиноятчининг қўлини ушлайди, йўлини тўсади. Уят эса ҳамиша одобсиз, ахлоқсиз жиноятчининг тепасида туриб, ножўя иш қилиш учун қўл кўтаргани қўймайди. Ҳар қандай қонунга ҳам чап бериш мумкин, лекин уятга чап бериб бўлмайди, чунки қонун одамдан ташқарида, уят эса одамнинг кўксида бўлади.\nЭҳтиётдан ёпиб қўйилган эшик минг балони даф қилади.\nЯрамас одам сувнинг бетидаги ёғдай ажралиб турадиган бир ҳолатни вужудга келтиришимиз зарур.\nРост ва ёлғон ҳақида\nАдабиётда ёлғоннинг катта-кичиги йўқ. Ҳаммаси ҳам баравар зарардир.\nБеихтиёр қилинган гуноҳни кечирса бўлади. Аммо билатуриб, ростини қўйиб, ёлғон гапирган одамнинг гуноҳини кечириб бўлмайди.\nБугун ростни қўйиб ёлғон гапирган одам, эртага нима деганини унутади-ю, ростини айтиб қўяқолади ва шу билан ўзини-ўзи бебурд қилади.\nБир маротаба ёлғон ишлатган одамнинг иккинчи маротаба ёлғон ишлатмаслигига ким кафолат бера олади — ҳеч ким!\nКўп сўз ёлғоннинг юзини пардозлаш учун керак. Ҳақиқат шундай жононки, пардоз унинг ҳуснини бузади.\nРост гап ўла-ўлгунча эсдан чиқмайди, ёлғон гапчи, дарров унутилади-қолади.\nЧиройли лоф-қофдан хунук ҳақиқат яхши.\nЭнг яхши ҳийла — тўғрилик.\nҲақиқат қанчалик кўп қаршиликка учраса, кишиларнинг қалбидан шунча чуқурроқ ўрин олади.\nМасъулият ва виждон ҳақида\nБиз, ёзувчилар, журналистлар, радио ходимлари— ҳаммамиз пропаганда ходимларимиз. Бизнинг туб мақсадимиз одамнинг онгидаги бепарволик, лоқайдлик, ёлғончилик, риёкорлик, мақтанчоқлик сингари маразларни қириб, суриб чиқаришдир. Бу ҳол бизнинг зиммамизга ниҳоятда катта масъулият юклайди. Ҳар биримиз шу масъулиятни қанчалик чуқур ҳис қилсак, ишимизнинг муваффақияти шу қадар нақдроқ бўлади.\nБир донишманд уятни «виждоннинг сиртқи кўриниши» дебди. Демак, уятсизлик билан беадаблик, беадаблик билан ахлоқсизлик, ахлоқсизлик билан жинояткорлик орасида қалин девор йўқ, буларнинг ҳар бири виждонсизликнинг турли босқичидир. Модомики, шундоқ экан, уятни жамиятимизни бало-қазодан асрайдиган буюк посбон дейиш мумкин.\nЖамиятимизга ёв от солмоқчи, шу мақсадда пиянисталар, фосиқлар, ўғрилар, товламачилар, порахўрлар, амалпарастлар, безорилар ва бошқа чиқит одамлар қўли билан (уят деган) улуғ посбонимизга ҳамла қилаётибди. Бу хилдаги одамлар кўп эмас, лекин бутун бир йиғиннинг кайфини бузиш учун битта уятсиз кифоя, шунинг учун булар кўп кўринади; булар жамиятимизга даҳшат соладиган куч эмас, лекин нияти даҳшатли: жамиятимизнинг улуғ посбони бўлмиш уятнинг оёқ-қўлини боғлаб, четга сурмоқчи, шу билан жамиятимиз қалъасига раҳна солмоқчи.\nБиров виждонииинг гапига киради, биров кирмайди; биров виждонининг кўзини кўр, қулоғини кар қилишга муҳтож бўлади.\nМикроб қанчалик хавфли бўлса, уни шунчалик катта қилиб кўрсатадиган микроскоп керак. Сатира ўтига учраган киши виждони бўлса одамларнинг юзига қаролмайди, виждони бўлмаса оғзидан кўпик сочиб, ёзувчининг кетидан болта кўтариб югуради.\nИмон деган нарса дилда бўлади.\nОёғи ёки тили билан гандираклаб юрган мастга, қўлга тушиб ёки қўлга тушишдан қўрқиб эс-ҳушини йўқотган ўғрига, хийла-найранги фош бўлиб безрайиб турган товламачига, дуч келган аёлга эшак тили билан «муҳаббат» изҳор қилган махлуққа разм солинг, буларнинг қайси бири ва нимаси ҳайвондан ортиқ? Тил-жағи дейсизми?\nУят фақат инсонга хос туйғудир.\nПул ўлгурнинг тиши бўлса ўзини еб қўяр эди. Тиши бўлмагани учун баъзи бировларнинг ақлини ялаб, виждонини сўриб юрибди.\nИрода ва иродасизлик ҳақида\nДунёдан умиди бўлмаган одамда дид ҳам, орзу-ҳавас ҳам сувга уриб кетар экан.\nЁш боланинг қуввати икки оёғида бўлади — юриб, югуриб чарчамайди; йигитнинг қуввати белида бўлади — меҳнат қилиб чарчамайди; қариларнинг қуввати қаерида бўлади?— Дилида бўлади. Ҳеч ким бардош бера олмайдиган ғамга қари одам бардош беради.\nЁШ бола йиқилса-ю, атрофида ҳеч ким бўлмаса — ўрнидан туриб кетаверади, бирон меҳрибонини кўриб қолса, ўшанга йиғлаб беради.\nКўнгилни ўз ихтиёрига қўйиб бериш урушда, урушдагина эмас, шу ерда ҳам кишини ғафлатга солади.\nНорозиликдан кўра келажакда рози бўлиш умидининг йўқлиги кишини кўпроқ толиқтиради. Бундай одамлар ё ичади, ё номозхон бўлиб қолади.\nТасалли бериб айтилган ҳар бир сўз ишончга раҳна, кўнгилга ғулғула солиши мумкин.\n(У) курк товуққа ўхшаган нарса: эгаси товуқнинг тухумини бостирадими, ўрдакнинг тухумини бостирадими — унга барибир — очиб чиқараверади.\nҲамма арз ҳам ожизлик аломати.\nЁлғизликнинг ўзи бир тутқинликдир.\nЖўн нарсаларни билиб олишга мураккаб йўл билан эришади киши.\nКамбағаллик ҳамма вақт, ҳамма одамнинг жонига теккан нарса. Лекин одамзод жонига теккан нарсадан қутулиш йўлини билмаса осмон йироқ, ер қаттиқ бўлади, унга кўникади, шунчалик кўникадики, бу нарса жонига текканини ҳам пайқамай қўяди.\nОдам боласи циркнинг оти эмаски, қамчи қарсиллаганда чўккаласа!\nТовуқ ҳам фақат ўрганган жойида тухум қилади.\nҚайсидир бир мамлакатда... ҳайвонот боғида кекса фил бор экан, занжирбанд фил юз йил давомида қозиқ атрофида айланибди. Оқибатда занжир ейилиб, узилибди. Шундан кейин ҳам фил маромини бузмасдан узилган занжирни судраб қозиқ атрофида яна юз йил айланган экан.\nБола тарбияси ҳақида\nБолалар учун китоб ёзадиган киши ғоят уста санъаткор, катта тажрибали педагог, тилнинг заршуноси бўлмоғи керак.\nБоласидан айрилса чумчуқ чирқиллайди.\nЁш боланинг тили ҳар қанақа кўнгилни эритади.\nКатталар учун ёзилган китобда йўл қўйилган хатони тузатиш мумкин, лекин болалар учун ёзилган китобда кетган хатони тузатиб бўлмайди, бу хатодан болани огоҳлантирилса, хато унинг зеҳнига чуқурроқ ўрнашади.\nОилавий бахтда ҳикмат кўп. Бахтиёр оила энг биринчи ва энг кучли тарбия ўчоғи, демак, ёшларимизнинг толеи, эртанги саодатли кишилар жамиятимизнинг пойдеворидир.\nОна куни биткач дунёдан кўз юмганда боладан рози бўлиши зарур, лекин куни туғилиб дунёни энди кўрадиган болани рози қилиб кетиши ундан ҳам зарурроқ экан.\nОта-онаси эрка ўстирган бола кўпинча худбин бўлади.\nҚалдирғоч боласини учирма қилганида бўйнидан тишлаб учмайди.\nГўзаллик ва аёллар ҳақида\nАсал айнимайди, қиз қаримайди.\nАёл бари бир аёл-да. Буларсиз бизнинг аҳволимизга маймунлар йиғлаши аниқ.\nАдабий асарнинг жони — унинг мазмуни, лекин бу жоннинг жон бўлиши учун жасад ҳам керак. Жонни жасадсиз тасаввур қилиш мумкин эмас.\nИссиқ демаса, совуқ демаса, тракторда силкинса, комбайнда силкинса, уйга келиб бола боқса, бешик қучоқласа, тасанно, тасанно бу зотга!\nПазандалик хотин кишининг нуқси эмас, ҳусни!\nХунукликда ягона қиз ҳам етилган вақтида йигитнинг диққатини жалб қиладиган бўлади.\nЯхшининг юзида зулук ҳам хол бўлиб кўринади.\nЎз қадрини билган хотинга эркак киши ёмон кўз билан қарашга ботинолмайди.\nЁшлик ва унинг қадри ҳақида\nЁшлик тошқин сув, суғорадиган экинингизни суғориб қолмасангиз ўтиб кетади. Кейин кексаликнинг кўзойнагини тақиб игна билан қудуқ қазишдан иш чиқмайди.\nЁш ижодкорлардан бири туппа-тузук китоблар чиқариб қўйган бўлса ҳам Ёзувчилар союзига аъзо бўлишга шошилмай, бамайлихотир юрган экан.\n— Жуда тўғри қилаяпсиз,— дебди Абдулла Қаҳҳор.— Сизга ҳеч вақт ҳеч ким: «Сиз ҳам союзга аъзомисиз?»— демасин. «Ҳали ҳам аъзо эмасмисиз?»—десин.\nБошқа бир ижодкорни союзга аъзоликка ўтказиш ҳақида Абдулла Қаҳҳорга айтилганда:\n— Шошилмайлик,— дебди.— Ҳали бадани қотгани йўқ. Баданига тирноқ ботмайдиган бўлиб олсин.\nЧунки союзга аъзо бўлгандан кейин у ердаги найзабозликка чидаш ҳам керак эди.\nЭркин Воҳидов ва Абдулла Орипов таланти ва дадиллигида мен иккисининг ҳам келажагини кўрдим.\nЛекин бу йўлда уларни машаққатли тўсиқлар, синовли дақиқалар кутади. Бу катта йўлда бор имкониятларини хиралаштириб қўйишмаса бас.\nБахт, умр ва меҳр-оқибат ҳақида\nБахтни бировларнинг остонасидан қидиришнинг ўзи бахтсизликнинг боши.\nДунёга келган одам аввал боши одам экиши керак экан.\nДушман отган тошдан жигар отган увада қаттик тегади.\nОдам ҳаётда из қолдириб олтмишга кирса, ёшликдаги кайфият, ғайрат тураверар экан.\nОдам ҳам ғўзага ўхшаб, офтобга интилади, унинг офтоби одамдан кўрадиган меҳр-оқибати.\nТузуккина қанот чиқармай учишга талпинган чумчуқ бола илоннинг оғзига тушади.\nУй-жой бахт бўлса, иссиқ оғилда кавш қайтариб ётган сигирдан бахтлироқ жонвор бўлмас эди.\nУмрдан бошка ҳамма нарса қисқа бўлгани яхши. Умр сал узун бўлса зарари йўқ.\nҲар бир она боласини яққолрок кўриниб турган бахтга томон йўллашни истайди, лекин афсуски, бахт, чинакам бахт нима эканини ҳар бир она ҳам билавермайди.\nМуҳаббат ва эр-хотин муносабати ҳақида\nАслида муҳаббат бўлса қариликда етилади.\nАрманча муҳаббат деганда, музда қизил гул битади, тош мева солади. Бундай муҳаббатдан момоқалдироқ музикага айланади, чақмоқ абадий зиё беради.\nБоланинг ўгайи бўлади, аммо хотиннинг ўгайи бўлмайди.\nБиз эр-хотингина эмасмиз. Эр-хотинлик орамиздаги муносабатнинг бир жузъигина. Агар бирон ташқи мажбурият бизни эр-хотинликдан маҳрум қилса, орамиздаги муносабат жуда кам зарар топади.\nБўлдирадиган ҳам хотин, ўлдирадиган ҳам хотин.\nДунёда муҳаббатни ҳар кандай қулфга тушадиган калитга айлантириб олган хотинлар ҳам бор.\nИкки жинс бир ёстиққа бош қўйиши билан, масаланинг бир томонини олиб айтганда, ўтмиш ва келажак наслни бир-бирига боғлайдиган ҳалқа вужудга келтиради ва бу ҳалқани вужудга келтирадиган ҳар икки-томон ҳам ўзини ўз жинсининг энг мукаммали деб билади. Орага бошқа бировнинг суқулиб кириши «бу жинснинг энг мукаммали сен эмас, мен» дегани бўлади. Бу, албатта хақорат бўлади. Ҳар бир ҳақоратнинг алами бўлади. Рашк... мана шу ҳақоратнинг алами ва шундан келиб чиқадиган туйғу. Модомики шундоқ экан, рашк тўғрисида бировга айб тақаш қийин. Лекин шундай рашк, масалан, хўрозда ҳам бор.\nМуҳаббат — дутор, эҳтиёт қилиб тутмасанг, тоб ташлайди.\nМуҳаббат чақмоқдай кўнгилдаги ҳар қандай қора булутни ҳам тилка-пора қилади.\nМуҳаббат чақмоққина эмас, одамга ўхшайди; туғилганда бир парча гўшт бўлади, кейин кўзини очади, кейин кулдиргич пайдо қилиб илжаяди, кейин тил чиқариб ҳар куни янги бир гап айтади.\nМуҳаббат ва оила масаласида хато қўйилган қадам, суднинг ҳукмидай, ҳеч қачон ва ҳеч ким тузатолмайдиган хато бўлади. Суднинг янглиш ҳукми билан турмада ўтган вақт, янглиш қурилган оилада ғурбат билан кечган умр ҳеч қачон қайтмайди.\nНаинки муҳаббат тўғрисида ёзиш «яхши кўраман» деган сўзни минг хил қилиб айтиш, маъшуқанинг ташқи кўринишини минг мартаба ишлатилган иборалар билан таъриф қилаверишдан иборат бўлса!\nОрамизда фақат битта келишмовчилик бор: у мендан кейин ўлишни (истамайди), мен ундан кейин ўлишни истамайман.\nТашаббус эркакдан бўлиши керак, булбулнинг ҳам эркаги сайрайди.\nТовуқ билан одам орасида қанча фарқ бўлса, бу икки жонворнинг муҳаббати орасида ҳам шунча фарқ бор.\nТўй қилиш учун эр-хотин бўлинмайди, эр-хотин бўлиш учун тўй қилинади, орзу-ҳавасни тўйда бир маротаба эмас, тўйдан кейин ҳар куни кўриш керак.\nХотинни қанча қаттиқ тутсангиз, шунча ғафлатда қолишингизни пойлайди.\nЭски онг, эски урфу одат қўли етган оила учун бир офат. Бу офат, олди олинмаса, шумғиядай, оилани қуритади, ҳатто ғунчалигида хазон қилади.\nЭри рашк қилмайдиган хотиннинг ҳаёти ёвғон ошга ўхшаса керак.\nЭркак киши қай маҳал кўчага чиқиб кетади? Агар қидирганини уйидан тополмаса!\nЭрдан калтак еганингда ҳам жонинг оғрийди, ҳам дилинг.\nЭр-хотин ўртасида парда бўлиши шарт. Эр-хотин мана шу парда кўтарилмаслиги учун ҳаракат қилиши керак. Парда кўтарилдими — бас, ҳаётга дарз тушади.\nЭр-хотин орасида гап қочган... кезларда эр ҳам, хотин ҳам салгина яқинроқ одамга кўнглини бўшатишга мойил бўлгани учун қизиқ устида оиласининг сирини фош қилиб, кейин пушаймон бўл(ади).\nЎз болангизга... илк маротаба қўл кўтаришингиз қийин. Бир шапалоқ урдингизми — тамом, иккинчи марта қўлингиз ўзидан-ўзи кўтарилаверади. Оилада ҳам шундоқ. Бир куни “сану ман”га бордингизми, эртасига ёқалашиш ҳеч гап эмас.\nЎзбекларда диний ҳиссиёт рашк ҳиссидан ҳеч қачон устун турган эмас.\nЧин муҳаббат туғилиши, мустаҳкам оила вужудга келиши учун жисмоний балоғат туйғусигина кифоя қилмайди, бунинг устига маънавий камолат ҳам керак. Шундагина йигит қиз зотининг, қиз эса йигит зотининг энг мукаммалини топа олади, очиқ кўз билан муҳаббат қўяди, 6у чин муҳаббат асосида мустаҳкам оила вужудга келади.\nҲавас, ҳасад, дангасалик ва худбинлик ҳақида\nБировга ўлим тилагунча, ўзингга паноҳ тила.\nБу одам тўнкарилиб қолган қўнғизга ўхшайди, ўнглаб қўядиганларнинг қўлини саситади.\nДунёда яратилганича қолган одамлар ҳам бор... 6у хилдаги одамлар вақтида на ўқиб билим олган бўлади, на уқиб ҳунар: бир вақт кўзини очиб қарасаки, ҳамма нимадир қилаяпти ва ҳеч нарса қилмайдиган одамга таҳқир назари билан қараяпти булар мана шу назардан кочиб бирон эшикка киргани, у ерда одамларни сичқондай кемиргани, уларнинг меҳнати ҳисобига мол-дунё, шараф ва шуҳрат орттиргани уринади.\nИши йўқ ит суғоради.\nОдамзод ҳасад қилмаслиги керак. Ҳавас қилиши керак. Ҳавас қилган одам муродига етади.\nОдам дунёга чўчқадай семиришу, битдай болалаш учун келмайди.\nСиз куйиб-пишиб гапириб турганингизда сигир маъраб қолса, сизга эмас, сигирга қарайдиган одамга гап таъсир қилмайди.\nТовуқнинг тушига дон киради.\nТовуқ семирса туғиши қийин бўлади.\nЧуқур билим, ҳақиқий талант эгаси ўз кучига, олдинда кетаётганларга етиб олишга, бир сафда кетаётиб, ҳеч қачон орқада қолмаслигига ишонади. Маърифатсиз, талантсиз ёзувчи (ёзувчи эмас) эса, бировга етиб олишга ожизлик қиладию, уни чалиб йиқитишга, лоақал бўйнига кир латта илиб таъбини хира қилишга, юргани ҳалал беришга уринади. Ҳақиқий талант эгалари бир-бирига ҳасад эмас ҳавас қилади, бир-бирининг ғайратини келтиради. Булар орасида рақобат эмас, жамиятимизни олға силжитадиган куч— мусобақа бўлади.\nҒараз билан қилинган яхшилик ёмонликдан фарқ қилмайди.\nҲаммадан бир айб топиб оттириб юборса-ю, ёниб кетган уйнинг мўрисидай бўлиб адабиётда битта ўзи сўппайиб қолса!\nҲозирги замонда сичқон тутмайдиган мушук ҳам одамнинг кўзига хунук кўринади.\nАжиб бир тил пайдо бўлаяпти. Қаранг: «Ҳашак» деб қўя қолмайди, албатта «дағал ҳашак» дейди. Жўхорипоя ё кўк поя демайди, албатта «яшил масса» дейди... ЁКИ мана бунисини ўқинг: «Чорвачилик фермаларига кўпроқ яхши ем-ҳашак жамлаш керак», демайди, албатта: «Чорвачилик фермалари ўзларининг кенг-мўл ем-хашакларига эга бўлсин учун бу ем-хашакларни планда мўлжалланганидан орттириб жамғаришни бевосита таъминлаш чораларини кўриш керак», деб ёзади. Чунки бу тилда гапириб бўлмайди, фақат ёзиб бўлади.\nАруз вазнида ёзадиган шоир ҳозирги адабий тилнинг табиий қонуний тараққиёти йўлига ғов бўлмаслиги, ҳозирги адабий тилимизнинг ҳамма қонун-қоидаларига бўйсуниши керак. Аруз вазнида ёзадиган шоир аруз бошқа мулоҳазани кўзда тутиб ҳозирги ўзбек ва интернационал сўзларни бузиб ишлатишга ҳаққи йўқ.\nБаъзи китобларнинг тилига ҳайрон қоламан. Қаҳрамони одамга ўхшаб гапирмайди.\nБугунги кунда рус тилининг аҳамияти тўғрисида гапириш офтобнинг аҳамиятини тушунтиришдай бир гап.\nГап қанча яхши бўлса, у шунча қисқа бўлади.\nДунёда қалб ҳарорати билан жон киргизилмаган нутқ — ўлик нутқдан совуқроқ нарса бормикин!\nТирик, яъни юракдан чиққан жўшқин нутқ ўликни тирилтирса, ўлик, яъни юракдан чиқмаган совуқ нутқ дарҳақиқат, ўликка ҳам озор етказади.\nЖуда бой чиройли тилимиз бор, Бу тилда ифода этиб бўлмайдиган фикр, туйғу, ҳолат йўқ! Бу тил эллик йил ичида шундай бир қудрат касб этдики, халқимизни жаҳон, рус маданиятига шерик қилиб қўйди.\nИнститутни битиргандан кейин жойларга бориб ўқувчиларга инглиз, немис, испан, француз тилларини ўргатасизлар. Менинг сизларга айтадиган энг зарур гапим шуки, сизлар борадиган жойларинга чет тиллар билан бирга (балки биринчи навбатда) ўз она тилимиз — ўзбек тилига чексиз муҳаббат туйғусини олиб боринглар! Ўзбек тили ғоят бой, ниҳоятда чиройли, ҳар қандай фикр ва туйғуни ифода қилишга қодир эканини амалда кўрсатинглар; қаерда ва қандай шароитда ишламанглар, тил маданиятимизнинг машъали бўлинглар!\nМен бу гапни тилимизнинг бойлигига дахл қиладиган, ҳусн-латофатини бузадиган, тилимизни «таҳрир» қилишга қаратилган қилиқларга барҳам бериш мақсадидагина айтаётганим йўқ. Бу гапнинг фақат тилимизгагина эмас, тузумимизга ҳам алоқаси бор.\nКўп гап ёлғоннинг юзини пардалаш учун керак. Қисқа ёзиш учун қаттиқ меҳнат, эринмай ўқиш керак.\n1. Кўпинча оилаларда болалар ўз она тилини мутлақо билмайди! Бу ота-онани заррача ҳам ташвишга солмайди.\n2. Баъзи бир оилаларда болалар ўз она тилида гапиргани номус қилади.\nБаъзи одамлар шуни интернационализм дейишади. Бунинг нимаси интернационализм?!\nКоммунизм душманларининг большевизмга, совет тузумига қарши туҳматларига озиқ берадиган яна бир нарса бор: Ўзбекистонда «миллатим ўзбегу она тилим рус тили» деб ёзадиган бир неча минг киши бор эмиш? Агар шу гап рост бўлса демак, Ўзбекистонда фалон минг ўзбек ўз она тилини йўқотипти деган сўз! Наинки, шу мақтанадиган гап бўлса!\nРеспубликамизни ҳақли равишда «Шарқда социализмнинг машъали» деймиз. Демак, бир талай мустамлака, ярим мустамлака, капиталистик мамлакатлар халқларининг икки кўзи, икки қулоғи бизда! Наинки биз шуларга «тилимизни йўқотиб бораяпмиз, кўп ўтмай тилимиздан ном-нишон қолмайди», деб мақтансак!\n«Ўзбек тили барибир йўқолиб кетади, конституциядан ўзбек тили — давлат тили деган гапни чиқариб ташлаш керак», деган товушлар совет кишиларининг товушлари эмас, империализмнинг шалтоқ пропагандасига озиқ берадиган иғвогарларнинг товушидир!\nНима учун кўча ҳаракати қоидасини бузган кишига милиция ҳуштак чалади-ю, бутун бир тилни бузаётган одамларга ҳеч ким ҳуштак чалмайди?\nОдамлар борки, бисотидаги бир ҳовуч сўзни айлантириб ойлигини олаверади, ўқиш-ўрганиш билан ўзбек тилининг имкониятидан тўлароқ фойдаланишни истамайди ёки бунга фаросати етмайди. Мана шу одамларнинг дангасалиги ёки фаросатсизлиги, чала мулла “олим”ларнинг илмий фаолияти оқибатида шундоқ бир тил вужудга келганки, на муомалада, на суҳбатда, на оилада ҳеч ким бу тилда гапирмайди.\nРус тили биз учун она кўкраги.\nРус тилини иккинчи она тилимиз дейишимиз учун ўз она тилимизни билишимиз керак!\nЎзбек тилида яхши фикр ва туйғуларни ифода қилиб бўлмайди деган назарияни Навоий бундан беш юз йил бурун тор-мор қилган.\nАдабиёт тақдири, ёзувчи меҳнати ҳақида\nАдабий асарнинг тақдир этилишини уни етиштирган заминга — адабиётга берилган юксак баҳо деб билиш керак.\nАдабиёт атомдан кучли, лекин кучини ўтин ёришга сарфлаш керак эмас.\nАдабиётимизнинг софлиги учун кураш, асарларимизнинг таъсир кучини ошириш, миллион-миллион китобхонларимизнинг қалбидан чуқурроқ ўрин олиш учун кураш демакдир.\nАдабиётга ўғри мушукка ўхшаб туйнукдан ошиб тушадиганлар ҳам бўлади...\nАдабиёт кўнгил иши, илҳом самараси. Туйғусиз, илҳомсиз ёзилган асар чангланмаган гулга ўхшайди— мева тугмайди. Кўнгил рози бўлган асаргина китобхоннинг кўнглига йўл топади, китобхоннинг кўнглида мева тугади.\nАдабиёт ҳунар, уни касбга айлантириб олган ёзувчи олмага тушган қуртдан фарқ қилмайди.\nАсардаги ҳар битта ном ортида тирик одам туради. Ростки, китобга бир одамни олиб кирдингми, унга жон ато қилишинг керак. Ёзувчиликнинг энг қийин жойи шунда. Кўп ёзувчиларимиз шундан оқсашади. Китобда «қаҳрамон» бор, қиладиган ишининг тайини йўқ. Оти бор-у, ўзи йўқ. Тақдири йўқ...\nБаъзи асарларимизни китобхоннинг таъби унча тортмайди. Бизнинг адабиётимиз Умумиттифоқ адабиёти—буюк адабиётнинг бир қисми бўлгани ҳолда кўпгина асарларимиз Тўйтепадан нарига ўтмайди\nБутун бошли авлод ҳам тўла-тўкис қамраб олишга ожиз бўлган тарих дарахтини «ўтқазиш» учун битта ёзувчининг умри етмайди.\nБаъзилар асарга чиройли деталь киритишга ўч бўлади. Ўша деталь чиройли бўлса бордир. Аммо асарнинг бош мақсадига хизмат қилмаганидан кейин тегирмончининг маҳсисига ўхшаб қолаверади, оёқни бир қоқсангиз ёпишган ун гарди тушиб кетади-ю, буришган маҳси кўриниб қолади. Деталь пардоз эмас, ҳусн бўлиб асарни очиши керак.\nБиров «яхши эпиграмма ёмон поэмадан афзалрок», деган экан. Мен мутлақо аминманки, инсон қандай бўлиши керак, қандай бўлмаслиги лозим эканини. ёзувчи калбининг чуқур жойларигача кўрсатадиган икки саҳифалик чинакам проза биз учун пала-партиш, лекин устароқ сўзлар билан ёзилган «силлиқ» асардан кўп даражада фойдалироқдир. Адабиёт ҳақида мен билган гапнинг жавҳари мана шу.\nЁзувчи одам эртага хотинимга амиркон ковуш керак, деган нарсани ўйламаслиги керак.\nБизнинг қора кунимиз бўлмайди. Модомики ҳаёт эканмиз, қалам тебратамиз. Қалам тебратмайдиган кун келса, пулнинг ҳам ҳожати қолмайди.\nЁзувчилар союзи партия ташкилоти ҳисобида турганларни корхонама-корхона бўлиб юбориш керак.\nҲаётни ўрганишсин... Ёзувчилар, санъаткорлар, шу охирги вақтда, ўз ёғига ўзи қовурилиб қолаяпти-да... Бу яхшиликка олиб бормайди... Ҳиндистоннинг секталарига ўхшаб ҳаётдан узоқлашиб, халқдан узилиб қолмасак гўрга.\nЁмон хотин тўғрисида ёзиш, ҳар нарса ёзиш мумкин. Лекин ёзган вақтда ёзишдан мақсад нима эканини, онамиз ҳам, оиламиз ҳам хотин жинсидан эканини эсимиздан чиқармаслигимиз керак,\nЁшларга адабиёт эрмак эмаслигини, осон иш эмаслигини бошидан айтиб қўйиш керак.\nЁзувчининг бир пас ҳам китобхонни унутишга ҳаққи йўқ.\nЁзувчи ўз ижодий ишидан ҳеч қачон қаноат ҳосил қилмайди, қаноат ҳосил қилган куни, менимча, ёмон қариган лақма чолга айланади.\nЁзувчини ҳеч қачон ҳеч ким кўтармайди. Яхши ёзувчини яхши асарлари кўтаради, яхши ёзувчи кўтарилиб кетганини ҳатто ўзи билмай қолади.\nИжтимоий вазифаси юксак ва машаққатли бўлган адабиётни беҳуда, мешчан ҳаётнинг ҳашаки сураткашига айлантириш керак эмас!\nКлассиклардан ўрганиш деган сўз классик асарлардаги... меҳригиёни топишга уриниш, топишдан иборат бўлса керак.\nМен «майда», «йирик» мавзу деган гапни тан олмайман. Наинки, пахта учун кураш «йиригу», бола тарбияси ёки оила «майда» мавзу бўлса!\nСергап-эзма одамни суҳбатда изза қилиш, сергап-эзма нотиққа «қисқароқ бўлсин!» деб сўз ташлаш кифоя, лекин сергап-эзма ёзувчини албатта судга бериш керак.\nТоши оғир оғайнинг бўлгани билан адабиётга истеъдодсиз, меҳнатсиз кириб бўлмайди.\nТолстой бутун бошли бир академия.\nЎқувчи асаримизни қизиқиб, шавқ билан ўқимас экан, унинг идеясини образлар орқали қабул қилмас экан, мақсадимиз қоғозда қолаверади.\nЭс-ҳуши жойида ҳар бир одам кўриб-билиб турган ҳакиқатни мен айтмасам, сиз айтмасангиз, бошқа биров айтмаса, ким айтади?\nҲажвчи тан, асаб касали эмас, социал жароҳатлар устидан кулиши керак.\nҲаёт магнит — ўзига тортади, ёзувчи шу магнитни ўзига юқтира олсагина китобхонни ўзига торта олади.\nТалант ва маҳорат ҳақида\nАсар қовоқари чаққандай семиз...\nСемиз китобнинг юраги яхши тепмайди.\nБаъзи ёзувчига унинг асарини эшитиш учун текин қулоқ керак бўлади. Бу — унинг хотини.\nБир хилда талантга эга бўлган икки одам бир хилдаги шароитда икки олам бўлиб колиши мумкин.\nДарахтни ундирадиган, ўстирадиган ва мевасини лазиз қиладиган қуёш, ер ва сув бўлса, бадиий маҳоратни ундирадиган ва ўстирадиган, самарасини жозибали қиладиган халқ ҳаётидан олинган илҳомдир.\nЁзувчининг маҳорати шундаки, бутун баҳорни атиги чигитдек келадиган ғўра ичига қамаб бера билади.\nКарнай бор, сурнай бор. Сурнай санъаткорнинг қўлида хуш садолар беради. Карнай ҳар кимнинг қўлида ҳам қулоқни қоматга келтиради, холос.\nМаҳорат ҳар бир сўз устида узоқ, тер тўкиб ишлашда эмас, айнан ўша сўзни топа билишдадир.\nПалағда тухумга мурч сепиб берган билан уни еб бўлмайди.\nТолстой бобонинг асарлари қазига ўхшайди, чайнаган саринг мазаси чиқаверади.\nУнинг асарлари тараша ёки пайраханинг ўтига ўхшаб ловуллаб ёниб бир зумда ўчмайди, балки саксовулнинг чўғига ўхшаб тутаб, суст ёнади, лекин ҳарорати зўр бўлади, анча фурсат ўчмай туради.\nЎқувчига китобнинг «ориғи» маъқул.\nҒафур Ғулом жуда катта, донишманд, файласуф шоир эди. Бугунги кунда кўкрагига уриб, ман-ман деб кариллаб юрган айрим шоирлар унинг тиззасидан ҳам келмасди. Қимматбаҳо ҳазина қолдирди. Лекин афсуски, мана шундай забардаст талант... кўп гапларини ўзи билан олиб кетди... Ҳали яна кўп нарсалар қилиши мумкин эди. Унинг қувваи ҳофизаси бепоён эди...\nТанқид ва танқидчилар тўғрисида\nАсар тўғрисида энг тўғри, холис ёзилган тақриз кутубхонанинг дафтарида бўлади.\nБировнинг ашуласини айтган танқидчи ўсмайди.\nДавримиз адабиёти... навқирон, чиройли йигит. Унинг эртага яна ҳам баркамол бўлиши, ҳусни яна ҳам тўлишуви турган гап. Бироқ, унинг баркамол бўлиши ва тўлишувига баъзан майда-чуйда иллатлар халақит беради, унинг ҳуснини бузади. Бу иллатларга барҳам бериш учун турли тадбирлар қаторида “қатрон қилувчи танқид”ни ҳам қўллаш керак.\nКатта кўрмаганни кичик кўради, кичик кўрмаганни катта кўради, иккаласи биргалашиб қараса ҳеч нарса кўздан қочмайди.\nСукут- танқиднинг бир тури.\nТанқиднинг энг асосий вазифаси- истеъдод билан асарларни кашф этиш.\nТанқид адабиётни олға сурадиган куч бўлиши билан бирга ёшлар учун мактаб вазифасини ўтайди.\nУзоқдан отилган тош қаттиқ тегади.\nУй оладиган киши уйни минорада туриб кўрмайди.\nБутун бир рўзғорни кўтарган туяга битта элак оғирлик қилган экан.\nБўри қариса итга кулги бўлади.\nДўланани кўриб, тоғни эсдан чиқармаслик керак.\nЙўловчи ҳар бир ҳурган итнинг кетидан қуваверса манзилга қачон етади?\nИгна билан битадиган ишга жуволдиз тиқиб ўтирмаслик керак.\nИт очиқ қолган қозонни ялайди.\nИзвошга эшак қўшиб бўлмайди.\nКишан олтин бўлса ҳам ҳарқалай кишан!\nКўлда сузолмаган бақа дарё бўлса ўз ҳунаримни кўрсатар эдим, деган экан.\nКўк пашша ўликка қўнади.\nМушукнинг зулмидан қутулиш учун унинг бўйнига қўнғироқ осиш энг яхши чора, лекин бу қўнғироқни ким осади?\nСинчалак деган... қуш «осмон тушиб кетса ушлаб қоламан» деб оёғини кўтариб ётар экан!\nТиши чиққан болага — чайнаб берган ош бўлмас.\nТуядан «нега бўйнинг эгри» деб сўралса, «қаерим» тўғри», деган экан.\nТўкилгандан томчилаган ёмон, тўкилганни киши дарров пайқайди, томчилаганни узоқ пайқамаслик мумкин.\nУлоқчи от қамчини кўрса кўтариб кетади.\nХазинага кирган мушук зарга қарамайди, сичқон овлайди.\nХўроз «мен қичқирмасам тонг отмайди» деб ўйлар экан.\nХўроздан «тонг отишини нимадан биласан» деб сўралса, «ёрқанотнинг чийиллаганидан биламан» деган экан.\nЧинни товоқ яхши, лекин қазиси билан бўлса яна яхшироқ бўлади.\nЭски яра янгиланса, унинг дарди янги яранинг дардидан ортиқроқ бўлади.\nЭчкининг орқаси қичиса, чўпоннинг нонини ейди.\nЭшакни яйдоқ миниб бўлмайди — йиқилади киши.\nҚисир сигир кўп маърайди.


Қозоғистонда Интернетда узилишлар. Ҳукумат «ахборот ресурслар» ишини тиклашга уринмоқда\n16 февраль, якшанба куни Қозоғистонда айрим ахборот сайтлар, жумладан Азаттиқ радиоси сайти, ижтимоий тармоқлар, Youtube платформаси ва Google сервисида узилишлар кузатилди.\nФойдаланувчилар Интернет тезлигининг пастлигидан шикоят қилмоқда. Бир неча кундан бери Telegram мессенжерига кириш билан боғлиқ муаммо кузатилмоқда, шу билан бирга VPN (виртуал хусусий тармоқ – муҳ.) орқали мессенджер узилмасдан ишламоқда.\nҚозоғистон президентининг матбуот котиби Берик Уали ўзининг Facebook’даги саҳифасида Қасим-Жомарт Тоқаев «барча информацион ресурсларнинг ишини тиклаш юзасидан топшириқ бергани» борасида ёзди. Айни дамда президент амалий ташриф билан Германияда бўлиб турибди.\nҚозоғистонда интернет-блокировкаси, жумладан ижтимоий тармоқларнинг блокировкаси аввалги йилларда асосан тунги вақтларда кузатилган эди. Қозоғистон расмийлари бу борадаги саволларга «техник муаммолар» дея жавоб беради. Провайдерлар эса носозликларни инкор қиларди.\nҚозоғистонда кенг қамровли интернетблокировкаси ўтган йилнинг 9 май ва 9 июнь кунлари тинч намойиш иштирокчиларининг оммавий ушланишлари фонида кўзга ташланган эди.\nҚозоғистонда фавқулотда вазиятлар, жумладан “ижтимоий” ва техноген характердаги холатлар вақтида куч ишлатиш салоҳиятига эга идоралар зудлик билан Интернет ва алоқа воситаларини блоклашҳуқуқига эга.


Наманганда 2021 йили 60-халқаро «Гуллар байрами» ўтказилади. Бу ҳақда вилоят ҳокими Шавкатжон Абдураззоқов маҳаллий гулчилар билан учрашуви давомида маълум қилди, дея хабар беради «Дарё» мухбири Азизбек Абдувалиев.\n2020 йил пандемия сабабли ушбу тадбир қолдирилганди. Шунга қарамай, наманганлик гулчилар 5 миллион дона гул кўчати экишга улгурган.\n«Келгуси йили бу рақам икки бараварга кўпайиб, 10 миллион донага етказилади. Юбилей фестивалини олдин режалаштирилгани каби халқаро миқёсда, чет эллик гулчиларни ҳам жалб этган ҳолда ўтказамиз. Бунга ҳозирданоқ тайёргарликни бошлашимиз, Наманган шаҳрини номига монанд кўринишга келтиришимиз зарур», — деди вилоят раҳбари.\nВилоят гулчиликни ривожлантириш марказида бўлиб ўтган мулоқот давомида Шавкатжон Абдураззоқов Туркиянинг Истанбул шаҳрида йўлга қўйилган тажрибани тилга олиб ўтди. Бу ерда ҳар йили шаҳарни турфа гулларга буркаш ва ободонлаштириш учун давлат бюджетидан салмоқли маблағ ажратилади.\n«Наманганда ҳам гулчиликни ривожлантириш учун махсус марказ ташкил этилди, гулчиларимизга иссиқхоналар учун ер ажратилиб, газ қувурлари тортиб келинди. Энди вилоят аҳли ва меҳмонлар бу уринишларимиз самарасини ўз кўзлари билан кўриши керак», — деди вилоят ҳокими.\nМаълумот учун, Наманганда 1961 йилдан бери анъанавий «Гуллар байрами» ўтказиб келинади. Охирги йилларда ғолибларга Spark автомобилларини топшириш одат тусига кирган.


11.02.2019 16:56 0 3244\nНаманган вилоятида яшовчи фуқаро Н. бир неча туман тиббиёт бирлашмаларига қўнғироқ қилиб, ўзини вилоят прокуратураси ходими дея таништирган. Фуқаро уларга бир қанча хизматлар ва илтимосномалар айтиб, пул таъма қилганида қўлга олинган. Бу ҳақда «Севимли» каналининг «Замон» дастурида ҳикоя қилинади.\nЖиноят ишлари бўйича Наманган шаҳар суди раиси Бахтиёр Таваккаловнинг айтишича, фирибгар туман соғлиқни сақлаш бошқармаларига қўнғироқ қилиб, ўзини вилоят прокуратурасидан Бекзодман деб таништирган, шу орқали уларнинг ишончига кириб, уларнинг 300 минг, 400 минг ва 1,5 миллион сўмгача бўлган миқдорда пулларини олган.\nСуд Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 168-моддаси, 5-қисмига мувофиқ, етказилган зарар тўлиқ қопланганидан сўнг, жиноятчига 3 йилга ахлоқ тузатиш ишлари жазосини тайинлаган.\nҲуқуқ Кеча, 20:23


Россия ўз «Паралимпиадасини» ўтказади\nРоссия келгуси ҳафта Бразилия уйинларида иштирок этишдан четлаштирилган ўз паралимпиячилари учун икки кунлик мусобақаларни утказишни режалаштирмоқда. Россия Паралимпия қумитами раҳбари Владимир Лукинга қўра, мусобақалар 7 ва 8 сентябр кунлари Москва вилоятида бўлиб ўтади.\nХалқаро тергов Россияда давлат допинг дастури мавжудлигини аниқлагандан сўнг Халқаро Паралимпия қўмитаси Россия терма жамоасини ўйинлардан иштирок этишини бутунлай четлаштирди. Ўтган ҳафтада Спорт арбитраж ҳайъати бу масаладаги аппеляцияларни рад этди.\n31 август куни Швейцариянинг Олий суди тақиқни вақтинча олиб ташлашни сўраган Россия Паралимпия қўмитасига рад жавобини қайтарди. Ҳукмда айтиб ўтилганидек, қўмита допинга қарши қоидалар бўйича ўз мажбуриятларни амалга оширганини намойиш қила олмади.\nПаралимпиада ўйинлари Рио шаҳрида 7 дан 18 сентябр қадар бўлиб ўтади. Россия олимпия терма жамоаси Бразилиядаги 21 август куни якун топган ўйинларда оммавий равишда қатнашиши ман этилишига бир оз қолган. Бунинг натижасида қарийб 120 спортчи мусобақалардан четлаштирилди.


«Мени ёнғоқ ичига солиб қўйиб, сен озодсан десангиз, мен ўзимни бутун дунёнинг хоқони деб сезаман...». Режиссёр Баҳодир Йўлдошевни хотирлаб - Daryo\n16:26, 18.05.2021 44342\n«Мени ёнғоқ ичига солиб қўйиб, сен озодсан десангиз, мен ўзимни бутун дунёнинг хоқони деб сезаман...». Режиссёр Баҳодир Йўлдошевни хотирлаб\nЎзбекистон халқ артисти, «Келинлар қўзғолони», «Қора камар», «Рўйхатларда йўқ», «Нодирабегим», «Юлдузли тунлар», «Зебунисо», «Майсаранинг иши», «Искандар» ва мухлислар қалбидан жой олган яна бир қанча спектакллар режиссёри Баҳодир Йўлдошевнинг вафоти ўзбек санъати учун навбатдаги оғир йўқотиш бўлди. Таниқли режиссёрни хотирлаб, «Дарё» бундан ўн йиллар аввал ёзилган, санъаткор шахсининг бир оламини очиб берадиган эссени муаллиф имлосини сақлаб қолган ҳолда қайтадан эълон қилади.\nЙиллар наинки инсон умрини, балки унинг армонларини ҳам улғайтиради. Агар сиз Ижодкор дунёсини синчиклаб кузатсангиз, унинг одамларга етказиши керак бўлган, лекин... саҳнага сиғмай қолган ҳақиқатлари уммон қаърига чўккан жавоҳирдек, кўнглининг туб-тубига яшириниб ётганига гувоҳ бўласиз. Бу сара сирлар ҳаёт ноғорасининг шовқин-суронлари билан тиллашиб, унинг дағал рангларига мослашиб, ҳозиржавоб куйга айланмаганлиги боис ҳам қадрлидир. Аслида, Истеъдод ўз умрини мана шу ички ҳақиқатларнинг саркашлиги эвазига узайтиради... Шу боис бундай санъаткорларни ҳаётда қандай бўлса шундайлигича, бор мавжудлиги, бутун бўй-басти, барча мураккабликлари билан қабул қилиш керак, деб ўйлайман.\nҲайратомуз саҳна асарлари билан театр санъати тарихида ўз муҳрини қолдириб улгурган режиссёр Баҳодир Йўлдошев нигоҳи эндиликда уриниб-суриниб санъат дунёсига кириб келаётган ёшларга қаратилганлиги Санъаткор мухлисларини ўйлантириши табиий. Шу ўй мени ҳам тингловчилар қаторида «Дийдор» театр-студиясининг машғулотларига етаклади. Санъаткордан ўрганаётган илмнинг илк хулосаси – ўзингнинг «дилетант» эканлигингни, ҳануз хомлигингни англаш. Бугун наинки санъат дунёсида, балки якранг матбуотимизда ҳам юзакилик билан ўзинг тушунмаган нарса ҳақида ортиқча ва ўринсиз сўзбозлик қилиш урфга айланган (назаримда, бу кемтиклик наслий касалликка ўхшайди). Негаки, биз қаламкашлар, танлаган шахсимизга кўпинча қотиб қолган, заиф салоҳиятимиздан келиб чиқиб ёндашамиз ва бу билан суҳбатдошимизни ҳам ўзимизнинг ночор даражамизга туширамиз. Натижада мақоламиз қаҳрамони ҳам азбаройи сайқаллашларимиз боис жўн ва қиёфасиз кимсага айланади.\nАҳён-аҳёнда «Баҳодир Йўлдошев нима иш билан банд экан?» дея режиссёр санъатидан мутаассир бўлган ихлосмандларнинг ҳақли саволлари қулоққа чалинади. У фақат ҳамма кўриб турган бинони – суратнигина тарк этган, холос. Яъни «фалон театрни» тарк этди дегани, бу – саҳнадан воз кечди, дегани эмас, асло! Муҳаббати, изтироблари уни ҳеч қачон тарк этмаганидек, уриб турган юраги – Театри ҳам у билан бирга. Бугун У мана шу юрагини асраш дарди билан овора... Муҳими, Санъаткор бу эзгу йўлда ёлғиз эмас! Уни тушунувчи-қадрловчи маслакдошлари атрофида. Улар кўмагида санъат дунёсининг остонасида турган ёшлар нигоҳини сана ҳақиқатлари-идеалларига қаратиш билан банд. Унинг сабоқлари қисқа ва равшан:\n«Болалар биринчи навбатда томошабин сифатида шаклланишлари лозим. Мутолаасиз ҳеч ким эмассан. Ўзингни атрофингдагилар билан қиёслаб, ўткинчи нарсаларга алданиб қолма. Одамнинг туғилиши билан боғлиқ гап: у дунёга келди, деймиз, фалон мамлакатга келди демаймиз-ку! Сенларга тенгдош Лермонтов дунёга ўз сўзини айтиб улгурган эди. Бугун ёш болакай Рахманиновни пианинода чаляпти. Ҳолбуки, Рахманиновнинг мусиқаси ниҳоятда мураккаб.\nҲақиқий китобхон учун адабиёт – шеърият ҳеч қачон муаммо бўлмаган. Сизлар учун Навоий, Бобур, Машраб, Ойбек, Пушкин, Лермонтов, Толстой кабилар ижод қилиб қўйган. Пушкин бу дунёни тарк этганига икки юз йил ҳам бўлгани йўқ. Абадият олдида икки юз йил – лаҳза ҳам эмас. Демак, Улар бизнинг замондошларимиз. Бошимиз устида мўлтираб турган Ой ва Қуёшни ҳамма буюклар кўрган, айни дамда биз ҳам кўрмоқдамиз. Александр Македонский, Амир Темур, Ҳазрат Навоий ҳам худди сизга ўхшаб мана шу осмонга тикилгани ҳақида би-ир ўйлаб кўринг! Бу самовий жисмлар ҳеч қачон ўзгармайди, турланмайди. Биргина Навоийни тушуниш учун ҳам бу дунёда яшасанг арзийди.\nСанъатда унинг ўз одамлари бўлиши шарт. Театр руҳи Шахслар санъати эвазига яшайди, яшаради. Йўқса, унинг биноси замоннинг энг олд талабларига ҳар қанча жавоб бермасин, ундаги ҳаёт турмуш ташвишларидан толиққан, мункайиб қолган чолни эслатаверади... Созандалар, мисол учун Абдуҳошим Исмоилов, ишончим комилки, дағал нарсани ушламайди, бармоқларидаги сезги толаларини ўлдирмаслик учун. Биров ҳақида ёмон хаёлларга боришдан ўзини тияди. Негаки, қалбни асраб қолиш керак. Мен нима учун куюнаман? Тўйлар, ҳар қанақанги концертлар, ҳаваскорлар томонидан фақат чўнтакни ўйлаб суратга олинаётган фильмлар қалбни кемириб ташлайди... Қалб Оллоҳники – уни сотган товонини тўлашга маҳкум. Ахир, скрипка билан мих қоқилмайди-ку! Рол ўйнашдан мақсад — дардни ўзингники қилиш. Отеллонинг изтиробига актёр шерик бўлади. Қаҳрамонининг дардини очиш учун ҳам у саҳнага чиқади. Теранлашган туйғулар ёрдамидагина образ кечинмаларини қадрлаб-авайлаб ўзидан ўтказиш керак. Худди ҳаётдагидек песа қаҳрамонининг ҳам ўз дарди бўлади, унинг тақдири эса актёрнинг қўлида. Унинг тақдирини жувонмарг қилишга сизнинг ҳаққингиз йўқ. Оғриқни тушуна олмаганингиз учун эса томошабин айбдор эмас. Инсон қанчалик ўзгага ҳамдард бўла олса, дардини ололса, у ўшанчалик яхши ижодкор бўлади. Унутманг, Алишер Навоий «Боғ кўп, гулзор кўп, лекин сен ўз гулингни узиб чиқ» дейди. Бу ҳаёт бўстонидан ҳар бир ижодкор ўз гулини узиши шарт. Тўртта атиргулни узиб таскин топишингиз бу жуда кулгили, аянчли, чунки бу гулларни сиздан олдин ҳам узишган...»\nРежиссёрнинг ички салоҳиятидан дарак берувчи ўй-кечинмалари тингловчини мушоҳадага чорлайди. Бугун, афсуски, аксарият актёрларимиз китобхон бўлмаганларидек, қалам аҳли ҳам том маънодаги томошабин эмас. Менимча, шу боисдан жиддий театрларимиз саҳнасида қишлоқ клубларида ҳаваскорлар томонидан қўйиладиган томошаларни эслатувчи спектаклнамо нимарсалар қўйилаётгандир. Бунда фақат «Томошабинни зериктирмаслик учун бўшашмай ўйнайвер!» ақидасига амал қилинаётгани аниқ.\nГазетамиз муаллифларидан бири миллий театр саҳнасида қўйилган ўртамиёна спектаклни ҳимоя қила туриб, «Мен бу спектакль (гап кетаётган мазкур спектакль ҳақида Ўзбекистон адабиёти ва санъати газетасида танқидий мақола чоп этилганди— I.Қ.) режиссёрини Баҳодир Йўлдошевдан-да истеъдодли эканлигини билдим, негаки Баҳодирда бй режиссёрдагидек миллий ифтихор туйғуси йўқ!», деди. Бу энди унинг шахсий фикри. Аммо ҳар қандай фикрда шу фикр муаллифининг шахсий даражаси ҳам ошкор бўлади. Унга биз: «Қора камар-чи?» деймиз. «Эй, у Эргаш Масафаевники-ку!», дейди суҳбатдошимиз. Изоҳга ҳожат йўқ. Санъаткорнинг бедор дунёсини ўзимдан ўтказиш асносида ич-ичимдан бир ҳақиқат сирқираб чиқади: йигирма йил олдин Аброр Ҳидоятов номидаги театр саҳнасида миллат оғриғи – миллий дард билан ўртанган қўрбоши Хуррамбекнинг мураккаб қисмати талқинида Баҳодир Йўлдошевнинг тирналган қалби қалқиб турарди. Раж Капур «Менинг ҳар бир картинам – автобиографик асардир», деб айтган. Шу мезондан туриб қарасак, мен ҳам негадир «Қора камар» спектаклини Баҳодир Йўлдошевнинг автобиографик асари сифатида кўраман.\n«Дийдор» театр-студиясидаги ижодий муҳитнинг шаклланишида Б.Йўлдошев билан елкама-елка туриб хизмат қилаётган икки зиёли инсоннинг хизматидан кўз юмиб бўлмайди. Рус академик драма театрининг адабий эмакдоши Владимир Леонидович Островский! Қиёфасидаёқ театр руҳи акс этган бу нурли сиймонинг номи театр мухлислари учун бегона эмас, чунки у тирик театр энциклопедияси. Владимир Леонидовичнинг сабоқларини тинглаганингда, у муайян бир муассасанинггина эмас, балки умумсанъат оламининг адабий эмакдоши бўлса керак, деган ўйга борасиз. Рус театри биносининг биринчи қаватида унинг шинамгина хонаси бор. Бу мўъжаз даргоҳда ижодий кайфият ҳукмрон... Жавонда китоблар қалашиб ётибди. Ўзигагина хос бўлган аллаловчи оҳангда жаҳон театр санъатидаги энг сара саҳна асарлар тарихини ҳикоя қилиб бераркан, унинг сўзларини маъқуллагандек жавондаги суратлардан ўтган асрнинг буюк театр режиссёрлари Эфрос, кўзойнаги ортидан Товстоногов қараб туради...\nБир воқеани эсласам, ҳануз ичимни уят ҳисси емиради. Студия янги ташкил этилган кунлари. Миллий боғда Наврўз тантанасига тайёргарлик айни авж паллада. Студия тингловчилари билан биргаликда тадбир репетициясини Баҳодир ака бошқаряпти. Дарвоқе, ўтган йили ёзда бўлиб ўтган «Шарқ тароналари» халқаро мусиқа фестивали репетициясига ҳам мана шу тингловчилар жалб этилганди. Хуллас, Наврўз арафаси... Болалар тушгача майдонда, қуёш тиғи остида ишлаб, тушдан сўнг дарсга етиб келдилар. Островский болалар билан муҳокама қилиш ниятида атайин шулар учун «Култура» телеканалидан ёзиб олган Санкт-Петербургдаги машҳур театр режиссёри Лев Додиннинг ижодига бағишланган кўрсатув видеотасмасини қўйди. Толиққанларнинг айримлари кондиционер ишлаб турган салқин дарсхонадаги юмшоқ ўриндиққа чўкканча пинакка кетади... Ўшанда бу ҳолат қалби нозик бу инсонга шу қадар ёмон таъсир қиладики, худди боласи бедаво дардга чалингандек «Наҳотки?!» дея оғринган эди.\nХизмат тақазоси билан санъаткорлар сафида ижодий сафарларда бўлишга тўғри келади. Уларни ўзингча турли нуқталарда кузатасан. Сиртдан қараганда турфа хил, лекин аслан бир-бирига эгизак дунёқарашлар... Тасодифлар туфайли омманинг умумий савиясига мос келган тенгдошларимнинг ўз «эжод»ларидан мамнун қиёфалари... Шундай сафарларнинг бирида Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Фарҳод Абдуллаев шундай деб қолди: «Баҳодир Йўлдошев мактабини кўрганингдан кейин ўзингга нисбатан талабчан бўлмасдан илож йўқ. Шунинг учун ҳам бошқа режиссёрларга мослашиш қийин кечади». Мен актёрнинг иқрорини ва айни дамда Баҳодир ака қўлида таҳсил олаётган йигит-қизларнинг ўйчанлигини тушунаман. Биргина Гоголнинг «Уйланиш» асари устида ишлаш жараёнида Подколёсин (Жўрабек Арзиев), Кочкарёв (Жамил Азляров), Агафя Тихоновна (Гулруҳ Йўлдошева) ва Анучкин (Ғофир Мардонов) ролларини ижро этаётган студия тингловчилари Гогол асарларининг экран ва саҳна талқинларини бир неча хил вариантини кўришдан ташқари, ёзувчининг ҳаёти ва ижодига тегишли адабиётларни ўқиб чиқишларига тўғри келди. Ҳар бир машғулотда режиссёр:\n«Менга сизнинг қўғирчоқникидек пирпираб турган бўм-бўш сўниқ кўзларингиз керак эмас. Нигоҳда – қалб акс этади. Қалбингизни китоб нури билан тўлдиринг!» дея қайта-қайта таъкидлайди.\nШундай бўладики, айрим соҳаларнинг яралиши, умуман, қисмати фақат манфаат-у хоҳишлар тўқнашувидан иборатдек. Баъзан, наҳотки ҳаётнинг қонуни шу бўлса, деб ўйлаб қоласан. Афсус... Мақсад қандай қилиб бўлмасин, тезроқ поғонама-поғона ўсиш, бориш керак бўлган манзил эса замонавий тил билан айтганда, бор-йўғи «карьера». Бироқ Ўзбекистон халқ артисти Баҳодир Йўлдошевнинг ҳассос олами бу сўз билан асло келишолмайди! Йиллар унинг тим қора қайсар-жингалак сочларини ўз измига бўйсундирса-да, Санъатга муҳаббат борасида у ҳам баайни дардкашлари – суюкли қаҳрамонларидек муросасиз.\n«Мени ёнғоқ ичига солиб, қўйиб, сен озодсан десангиз, мен ўзимни бутун дунёнинг хоқони деб сезаман...».\nБу залварли жумлалар унинг оғзидан айрича ҳайрат билан титраб чиқаётганда дониш нигоҳида бир ўт пайдо бўладики, бу ҳикмат тўрт юз йилдирки миллионлар дардини чекиб келаётган Ҳамлетникигина эмас, деган ўйга борасан. Ҳайрат – изтиробнинг сархуш фарзанди...\nМуаллимнинг ўзгачалиги ҳам шундаки, қандайдир ёдлаб олинган қуруқ илмий, ўзининг ижодий ёки шоирнамо, хуллас, ҳаммалашган насиҳатнамо нарсалар ҳақидаги маъруза ўқиш унга мутлақо ёт. Менимча, Баҳодир ака фақат кўнгил кўзи билан кўрган, идрокида азоб уйғотиб, руҳини тўлқинлантирган, хуллас, Ўзи етиб борган нарсалар борасидагина мулоҳаза юритади, шуларнигина – ўзи «мазасини тотган таомнигина» одамларга илинади. Балки, маълум бир лаҳзаларда руҳан яшаганлиги боисдир, ҳар бир айтаётган ҳақиқати қалбга тўсиқларсиз етиб келар. У менга ҳаётнинг доғули ҳақиқатларидан бир зум ҳам кўз юммайдиган, ҳар қанча оғир бўлмасин, унинг кемтик томонларига қатъият акс этган нигоҳини тик қадай оладиган ва айни чоғда, туйғу, эҳтирос, хаёл одамидай туюлади. Иш жараёнида баъзан наинки унинг ўзи, балки бўлажак актёр-режиссёрлар ҳам устознинг ажабтовур хаёллари билан яйраётганига гувоҳ бўласан. У кишининг теша тегмаган ҳаётий латифаларини тинглаб туриб, кўз ўнгингда фақат космик миқёсларда фикр юритувчи йирик мутафаккиргина эмас, ўта халқчил инсон, содда-чапани ўзбек намоён бўлади. Бу икки хил усул хусусиятининг айнан бир нуқтада кесишиши томоша санъати билан шуғулланаётганлар учун жуда муҳим, деб ўйлайман. Ҳаёт ўзининг дағал ва жўн саволлари билан қаршисига барини теранлик билан «Ҳаёт – бошқача, унга муғомбирлик билан боқманг, ниҳоятда гўзал инсонлар бор эканлигига ишонинг», дея инкор этади.\nШундайлар борки, саҳна улар учун гўё мусобақа майдони. «Бу майдонда ўзингни бошқалардан устун эканлигингни, неларга қодирлигингни кўрсатиб қўйишинг шарт. Бу ерда МЕН ва менинг рақибларим бор!». Уларнинг ёруғ оламга келиб топган ҳикмати мана шу. Бир умр шу ақидага таяниб, умр кечирадилар. Ва санъатдаги ўз ўринларини қай даражада севишларини исботлаб берадилар. Ўйлашимча, бу «олишув»дан фақатгина бир индивид сифатида унинг ўзи нималарнидир ютар, қўлга киритар, бироқ... асло санъат эмас! Яъни у ўзининггина «ижодий»(?) солномаси ҳажмини кенгайтириши мумкин, холос.\nАслида, ижодкор курашиши мумкин бўлган ягона ҳудуд бу – унинг ҚАЛБИ. Ҳақиқий аёвсиз жанг – ғалабаю мағлубиятлар, йўқотишлару топишлар айнан шу ерда кечади...\nМазкур ҳақиқат Баҳодир Йўлдошев тилсимини ечишим учун ёрдам берди.\n...Аниқ айтолмайман, бироқ Санъаткор босиб ўтаётган бу йўллар нимаси биландир менга Инсон матонатидан ҳикоя қилувчи «Чол ва денгиз» қиссасидаги кекса балиқчининг океандаги кечмишини эслатади. Балки ҳайрон қоларсиз, «нега айнан мискин қарияга қиёслаяпти», деб. Камдан кам уста балиқчигагина насиб этадиган Улкан Балиқ айнан унинг қарамоғига илинади. Поёнсиз океанда эса чолнинг бардошини яна бир карра синовдан ўтказиш учун шунга яраша қисмат ҳам кутарди: манзилга элтгунча минг бир машаққатлар билан қўлга киритилган ноёб ўлжа пешонасига эса акулаларга ем бўлиб бориш ёзилганди. Ўша дамда донишманд қария хаёлидан бир ўй қайта-қайта ўтарди: «Айбим шуки, мен денгизда ҳаддан ташқари узоқ қолиб кетдим...» Бироқ балиқнинг тилка-пора жасади ҳам соҳилда чолнинг Ким эканлигидан сўйларди...\n«Сукунат туғёнлари» китобидан.\n10:04, 18.07.2021 90987\n20:16, 11.07.2021 110589\n22:58, 18.07.2021 75595\nОлий Мажлис депутатлари овқатланиш масканлари бўйича чекловларни енгиллаштиришни таклиф қилди\n13:11 Бугун 1425\n13:02 Бугун 3089\n12:59 Бугун 7447\n12:58 Бугун 1083\n11:42, 03.08.2021 95660\n22:27, 02.08.2021 71234\n18:56, 03.08.2021 65535\n22:22, 03.08.2021 56565


«Машъал-2» яна очколарсиз қолди\nКиритилган сана: 02.05.2017.\nКеча «Машъал-2» жамоамиз Ўзбекистон биринчилигининг 7 турида сафарда «Андижон» жамоасига қарши майдонга тушиб йирик 3:0 ҳисобида мағлубиятга учради.\nДастлабки бўлимнинг 34 дақиқасида, Санжар Асқаралиев, Ҳусан Олимжонов қўриқлаётган дарвозага гол уриб ҳисобни очди. Иккинчи бўлим бошланиши билан эса жамоамиз ўз дарвозаси тўридан иккинчи тўпни олиб чиқишди. Қаҳрамон Маҳаммаджонов 55 дақиқада, Олимжоновни навбатдаги бор ожиз қолдирди ва ҳисобни оширди 2:0. Яратилган вазиятларидан фойдалана олмаган, Мирзабоев шогирдлари баҳснинг сўнги дақиқаларида аниқроғи 88 дақиқада, Бахтиёр Қосимовнинг зарбасидан кейин учинчи тўпни ҳам ўтказиб юборишди ва ҳисобни ачинарли аҳволга келтиришди 3:0. Шу тариқа «Машъал-2» жамоамиз бу турда ҳам яна очколарсиз қолди.\n17:00 - «Андижон» (Андижон) – «Машъал-2» (Муборак) 3:0


«БИРДАМЛИК»НИ ӮЗБЕКИСТОНДА РАСМИЙЛАШТИРИШ АДОЛАТЛИ ҚАРОР – Birdamlik.info\n«БИРДАМЛИК»НИ ӮЗБЕКИСТОНДА РАСМИЙЛАШТИРИШ АДОЛАТЛИ ҚАРОР\nМен Зафар Ҳандамов 15-ноябрдан эътиборан партияга айланган собиқ «Бирдамлик» Халқ Демократик ҳаракатига 2018 йилдан буён аъзоман. Шу кунга қадар «Бирдамлик» ХДП фаолиятига аъзо сифатида қӯлимдан келганча ёрдам бериб келмоқдаман. Партия раҳбарияти ва Бошқарув кенгашининг менинг фикр-мулоҳазаларимни инобатга олиши, айрим ғояларимни қӯллаб-қувватлаши, партия сафида ӯз ӯрнимга эгалигим партиядаги фаолиятимга завқ-шавқ бахш этади.\n«Бирдамлик» ХДҲнинг Қозоғистон Республикаси Чимкент шаҳрида ӯтказилиши режалаштирилган Иккинчи қурултойига ҳам катта тайёргарликлар, Партиянинг келгуси ишларида асқотадиган ғоялар билан борган эдим. Бироқ, афсуски, «Бирдамлик» ХДПнинг навбатдаги қурултойини Партия етакчиси ва асосчиси Баҳодир Хон Туркистон билан бир даврада юзма-юз ӯтириб ӯтказиш имконига эга бӯла олмадик. Бунга Ӯзбекистон ҳукуматининг демократик тамойилларга хилоф равишда тутган йӯли, нодемократик тамойилларга зид ишларга Қозоғистон ҳукумати, куч ишлатар органларини ҳам жалб қилгани сабаб бӯлди.\nЧимкентда бӯлиб ӯтажак Қурултойга мен режа бӯйича 13-ноябрь куни тушдан кейин Тошкентга, 14-ноябрь куни эса Чимкентга бормоқчи эдим. Лекин 10-ноябрь куни кечки соат 18-00 дан кейин Самарқанд вилояти Қӯшработ туман ИИБнинг Терроризмга қарши кураш бӯлимидан Сардор исмли ходими уйимизга келиб, шахсимни тасдиқловчи ҳужжатим — паспортимни ҳеч қандай изоҳ бермасдан олиб кетиб қолди. Ушбу воқеани Фейсбук тармоғидаги шахсий саҳифам орқали ёритганимдан кейин орада икки соат ӯтгач ҳужжатимни қӯлимга олиб келиб берди. Ана шу воқеадан кейин мен Қурултойга боришга доир режаларимни ӯзгартиришга мажбур бӯлдим. 11-ноябрь куни эрта тонгданоқ Чимкентга қараб йӯлга чиқдим ва кӯзлаган манзилимга тунги соат 21-00 дан кейин етиб бордим.\nМен Қозоғистонга кетганимдан кейин Қӯшработдаги уйимизга куч ишлатар тизими ходимлари келиб, онамга ва рафиқамга ҳар хил босимлар ӯтказган. Улар бу иш билан чекланиб қолмасдан опа-синглим, куёвим ва қайнағамга ҳам кучли босим ӯтказишга ҳаракат қилган. Агар 15-ноябргача орқага қайтмасам, қариндош-уруғларимга қийин бӯлишини, бошқа ҳеч қачон қайтиб келмаслигимни айтиб, руҳий азоб беришга интилган, «яхшигина» пӯписа қиқилганОнамга агар ӯғлингиз тинч ва осуда яшашни хоҳласа, у ҳолда Баҳодир Хон Туркистон билан алоқани йиғиштиришим шартлиги уқтирган. Бироқ пӯписачи куч ишлатар органи зодимларидан биттаси ҳам қариндош-уруғларимга ӯзларининг кимлигини айтмаган, қариндошларим сӯраганда эса шахсларини тасдиқловчи ҳужжат ҳам кӯрсатмаган.\nЧимкентдан Тошкентга қайтиб келгач, биз «Бирдамлик»чилар ӯз олдимизга қӯйган мақсадимизга эришиш учун «Бирдамлик»нинг Иккинчи қурултойини онлайн тарзда ӯтказдик. 15-ноябрь куни эрталаб соат 9-00 да бошланган Қурултойимиз 16-ноябрь куни ниҳоясига етди. Шу оралиқда мен ӯз сафдошларим билан бирга Тошкентда бӯлдим. Қурултой тугагандан кейин уйга келдим. Лекин уйга қайтганимдан кейин мени ҳеч ким сӯраб келмади. Сӯраб-суриштиришларим натижасида аниқладимки, мен Чимкентда эканимда уйимизга келган кишилар вилоят ДХХ хизматчилари, маҳалла фуқаролари йиғини раиси ва ходимлари ҳамда туман ҳокимиятида ишлайдиган вакиллар экан. Биз умид қиламизки, амалдаги ҳукумат келгусида, яқин келажакда «Бирдамлик» Халқ демократик партияси Ӯзбекистонимизда фаолият юритишига, рӯйхатдан ӯтишига расман рухсат беради ва бу адолатли иш бӯлади.\nМарказий Қўмита аъзоси\nБаҳодир Хон Туркистон Америка овози радиоси биноси олдида 10 кундан буён очлик акциясини давом эттирмоқда 24.10.2019 / Фикрлар\nБизда нега адолат қоғозда ва оғизда қолган, нега амалда йўқ?! 05.10.2019 / Инсон ҳуқуқлари\nЗафар ХАНДАМОВ: Коррупцияга қарши ошкора курашаман деб ишсиз қолдим 21.07.2019 / Фикрлар\nҲУКУМАТ ХАЛҚҚА, ХАЛҚ ҲУКУМАТГА ИШОНМАЙДИГАН ДАВЛАТДА ЯШАЯПМИЗМИ? 04.01.2019 / Инсон ҳуқуқлари\nКЛАРА ЖӮРАЕВА: ҲА ДЕМАЙ ШОГИРД УСТОЗДАН ОШИБ ӮТАДИ 01.01.2019 / Фикрлар, Янгиликлар


*Ўйламай қилинган иш...\nШомурод Рўзиев (шартли равишда исм ва фамилия ўзгартирилди) Ғиждувон туман ИИБ йўл ҳаракати хавфсизлиги бўлимида "пайдо бўлган"да қўл-оёғи чаққон йигитни кўриб ҳамма хурсанд бўлди. Вақтинча бўлсада норасмий тарзда ҳуқуқбузарликлар ҳақидаги маълумотларни компьютер базасига киритиш иши зиммасига юклатилган мақоламиз қаҳрамони қисқа фурсатда кўпчилик ҳайдовчиларнинг яқин танишига айланиб қолди.\n—Ҳужжатларимни йўл ҳаракати хавфсизлиги ходимлари олиб қўйишди,—деса бирови, иккинчиси ақл ўргатди:\n—Шунга шунчами? Позагарилик Шомуродни кўринг, бир кунда ишингизни "битириб" беради.\nБу тақлид ҳангомалар айнан бўлган-бўлмаганидан хабаримиз йўқ, аммо ўнлаб қоидабузар кишиларга ғайриқонуний тарзда жарима миқдорини белгилаб, енг ичида "иш битириб" юраверган. Кўза синадиган кун келишини ўйлаб ҳам кўрмаган Ш. Рўзиев жиноий ҳаракатларини давом эттираверган.\nУ қасддан жиноят содир этиш йўлига ўтиб, йўл ҳаракати қоидаларини бузганлиги учун ЙҲХБ ходимлари томонидан 2015 йил 17 октябрда 85-138280-сонли маъмурий баённома расмийлаштирилиб, ҳайдовчилик гувоҳномаси олиб қўйилган Ш. Шамсиевга жарима жазосини тўлаб ҳайдовчилик гувоҳномасини олиб беришини ваъда қилди.\nБироқ, ҳамқишлоғини алдаб ишончини суи¬истеъмол этган Ш.Рўзиевда маъмурий жарима тўловини қабул қилишга ҳеч қандай ваколат бўлмаган. Аслида Ш.Шамсиевга 65.120 сўм маъмурий жарима тайинланган бўлишига қа¬рамасдан, ундан Ғиждувон туман ИИБ ЙҲХБ маъмурий биноси олдидан ўтувчи йўл ёқасида 400.000 сўм пулини маъмурий жарима тўлови деб, фирибгарлик йўли билан қўлга киритган.\nФирибгарликнинг нони ширин туюлган Ш.Рўзиев одамларни алдашни ўзининг касбига айлантириб олди. Энди, нафақат ҳайдов-чилик гувоҳномаси ёки техник паспорт, балки, автотранспортларни суғурта қилиш, техник кўрикдан ўтказиш, автомашина газда ишлашга қайта жиҳозланганлиги ҳақида гувоҳнома бериш ишларини ҳам қойилмақом қилиб "битириб" бераверди. Фирибгарнинг қармоғига илинган Б.Восиев, М.Давлатов, Д.Жалилов, М.Аблоқулов каби ўнлаб кишиларнинг ишончини суиистеъмол қилиб, кимдан 400 минг, бошқадан 250 минг сўм ундириб чўнтак қаппайтиришдан уялмади.\nҲар қандай ибтидонинг, албатта, интиҳоси бўлади. Фақат бир жиҳат инсоннинг ўз ихтиёрида. У қилган ишлари учун якунида раҳмат, олқиш эшитсаку яхши. Лекин ниҳояда "Эҳ, аттанг!", деб маҳалла-кўй олдида шарманда бўлиб қолиш-чи?..\nШ.Рўзиевнинг ўйламай қилган иши якуни суд ҳукми билан тугади. Суд Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг тегишли моддасига асосан Ш.Рўзиевни айбли деб топиб, қилмишига яраша жазо тайинлади.\nДилшод САФАРОВ, Ўзбекистон Республикаси Бош ¬прокуратураси бошқарма прокурори. Суръатбек НИЁЗОВ, вилоят прокуратурасининг уюшган ¬жиноятчилик ва коррупцияга қарши курашиш бўлими алоҳида муҳим ишлар бўйича катта терговчиси.


UzNews - Фуқароларнинг автотранспортларига Миллий гвардия ходимлари томонидан етказиладиган зарарни қоплаш тартиби эълон қилинди\nФуқароларнинг автотранспортларига Миллий гвардия ходимлари томонидан етказиладиган зарарни қоплаш тартиби эълон қилинди\nЕтказилган мулкий зарар миқдорини аниқлаш ҳамда унинг ўрнини қоплаш билан боғлиқ харажатлар Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.\n“Миллий гвардия органлари томонидан давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва фуқароларнинг транспорт воситаларидан мажбурий тарзда фойдаланиш натижасида етказилган мулкий зарарнинг ўрнини қоплаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги ҳукумат қарори лойиҳаси умумхалқ муҳокамасига чиқарилди.\nБелгиланишича, Миллий гвардия органлари томонидан мулкий зарар миқдорини аниқлаш ҳамда унинг ўрнини қоплаш билан боғлиқ харажатлар Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.\nМулкий зарар миқдорини аниқлашда сарфланган ёқилғи-мойлаш маҳсулотлари, жорий таъмирлаш билан боғлиқ харажатлар, транспорт эгасига етказилган моддий зарар инобатга олинади.\nМиллий гвардия ходимлари хизмат вазифаларини бажариш билан боғлиқ қуйидаги ҳолларда ташкилотларнинг ёки фуқароларнинг транспорт воситаларидан мажбурий тартибда фойдаланиши мумкин:\n– шошилинч тиббий ёрдамга муҳтож фуқароларни тиббиёт муассасаларига етказишда;\n– жиноятлар содир этишда гумон қилинаётган шахсларни таъқиб қилиш ва хуқуқни муҳофаза қилувчи органларга олиб боришда;\n– ҳодиса жойига етиб боришда.\n– чет давлатларнинг дипломатик, консуллик ва бошқа ваколатхоналарига тегишли транспорт воситалари;\n– халқаро ташкилотларга тегишли бўлган транспорт воситалари;\n– махсус мўлжалланган ва товуш чиқарув мосламалари (сирена) ўрнатилган транспорт воситаларидан ҳамда Ҳукумат раҳбарларини олиб юрувчи, тиббий тез ёрдам, ёнғин ўчириш, конвой, инкассатор хизматларининг транспорт воситалари.\nМиллий гвардия органлари томонидан транспорт воситаларидан фойдаланилганлик фактини тасдиқловчи ҳамда ундан фойдаланган ходимнинг идентификацияловчи ҳужжати бўлмаган тақдирда мулкий зарар қопланмайди.\nМулкий зарар миқдорини аниқлашда Миллий гвардия органлари томонидан баҳолаш ташкилотини жалб қилган ҳолда аниқланади.\nМиллий гвардия органлари комиссиясининг зарарни қоплаш тўғрисидаги қарорига мувофиқ қуйидагилар:\n– фойдаланилган транспорт воситаси бутунлай яроқсиз ҳолга келган ва тиклаш имкони бўлмаган ҳолда унинг Миллий гвардия органи фойдаланишидан аввалги ҳолатидаги бозор қийматида;\n– фойдаланганлик натижасида меъёр бўйича сарф қилинган ёқилғининг ҳақиқий харажат қиймати;\n– етказилган мулкий зарарнинг ўрни Миллий гвардия органлари томонидан қопланади.\nМулкий зарар ўрнини қоплаш бўйича тегишли қарор қабул қилингандан сўнг, Миллий гвардия органлари томонидан ўн кун муддатда келтирилган зарар қопланиши (берилиши) лозим.\nМулкий зарар миқдори нақд ёки пул ўтказиш йўли билан Миллий гвардия органларининг молия хизматлари томонидан амалга оширилади.


Муҳаммад ибн Ҳанафия (2)\nBy Камолиддин Иноятуллоҳ on 06/17/2019 Без рубрики\nОрадан кунлар ўтди. Халифалардан Муовия разияллоҳу анҳу, Язид ва Марвон ибн Ҳакамлар фоний дунёни тарк этиб, боқий дунёга сафар қилдилар. Умавийлардан Абдулмалик ибн Марвон халифа этиб тайинланди. У ўзини мусулмонлар халифаси деб эълон қилди. Унга Шом аҳли байъат бердилар. Ҳижоз ва Ироқ аҳли эса Абдуллоҳ ибн Зубайрга байъат беришди. Ҳар икки даъвогар ҳам ўзига байъат қилмаганларни байъат қилишга чақирар ва ўзини халифаликка ҳақлироқ эканини одамларга уқтирар эди. Шундай қилиб мусулмонлар сафи яна иккига ажралиб қолди. Абдуллоҳ ибн Зубайр Ҳижоз аҳли байъат қилганидек Муҳаммад ибн Ҳанафия ҳам унга байъат қилишини талаб қилди. Муҳаммад ибн Ҳанафия кимга байъат қилган бўлса унга нисбатан бир қанча мажбуриятларни ўз зиммасига юкланишини яхши билар эди. Байъат қилинган кишини ҳимоя қилиш, уни қўллаб-қувватлаш ва унга мухолиф бўлганларга қарши қилич кўтариш ўша мажбуриятлар жумласидан эди. Ҳолбуки, унга мухолифлар, ўзларича ижтиҳод қилиб, Абдулмалик ибн Марвонга байъат берган мусулмонлардир. Ақли комил, доно киши эса “Сиффийн” кунини асло ёдидан чиқармайди. Орадан узоқ йиллар ўтишига қарамай Муҳаммад ибн Ҳанафия “Сиффийн” кунида ўз қулоқлари билан эшитган ўша бўғиқ, вазмин ва ҳазин нидони асло унута олмайди: “Ҳой мусулмонлар, Аллоҳдан қўрқинглар. Ҳой мусулмонлар жамоаси, аёллар ва болаларни ким ҳимоя қилади, дин ва ор-номусни ким сақлайди, ким Рум ва Дайлам (Каспий шимолидаги катта қабила)га қарши туради? Ҳой мусулмонлар, Аллоҳдан қўрқинглар, мусулмонларга раҳм қилинглар”. Ҳа, бу сўзлар унинг ёдидан чиққан эмас. Шунда Муҳаммад ибн Ҳанафия Абдуллоҳ ибн Зубайрга: “Ўзингиз яхши биласиз, халифаликдан мени бирон илинжим ва истагим йўқ. Мен мусулмонлардан бириман, холос. Агар ҳамма мусулмонларнинг сўзи бир жойдан чиқиб, барчалари сизга ёки Абдулмаликка байъат берсалар, мен ҳам мусулмонлар иттифоқ қилган кишига байъат бераман. Аммо ҳозир сизга ҳам, унга ҳам байъат бермайман. Шундан сўнг Абдуллоҳ ибн Зубайр Муҳаммад ибн Ҳанафияга баъзан борди-келди қилиб, яхши муомала қилса, баъзан эса, алоқа қилмай ва ё дағал муомала қиладиган бўлиб қолди. Бундан ташқари Муҳаммад ибн Ҳанафия атрофида бирлашиб, унинг фикрига қўшилган ва уни ўзларига етакчи қилиб олганлар сони ҳам кўпайиб кетди. Фитнадан ўзларини четга тортган бундайлар сони етти мингга етди. Улар фитна оловига ўтин бўлиб қолишни истамадилар. Муҳаммад ибн Ҳанафияга эргашувчилар кўпайгани сари, Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг ғазаби ортар ва байъат қилишни қаттиқ туриб талаб қилар эди. Ва ниҳоят уларнинг байъат қилишларидан умидини узгач, Муҳаммад ибн Ҳанафия ва у билан бирга бўлган Бану Ҳошим ва бошқа қабилалардан бўлганларни Маккадаги икки тоғ орасидаги жойларидан чиқмай, ўша ерда туришга амр қилди ва уларга пойлоқчилар ҳам қўйиб қўйди. Абдуллоҳ ибн Зубайр уларга: “Аллоҳга қасамки, ё менга байъат берасизлар, ё бўлмаса ҳаммангизни ўтда куйдираман” деб, пўписа қилди ва уларнинг ҳаммаларини уйларига қамади. Ўтин йиғдириб, ўтин билан уйларининг атрофини ўраб чиқди. Ўтиннинг кўплигидан ҳатто девор бўйи бўлиб кетди. Бир ўт чақиб юборса, ҳаммалари олов ичида қолиб кетар эдилар. Шунда Муҳаммад ибн Ҳанафия тарафдорларидан бир жамоа унинг ҳузурига келиб: “Рухсат беринг, биз Ибн Зубайр билан жанг қилиб, одамларни ундан халос этамиз”, дедилар. Муҳаммад ибн Ҳанафия уларга деди: “Ахир биз фитнага аралашмай четланган бўлсак, энди ўзимиз ўз қўлимиз билан фитна ўтини ёқамизми?! Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобаси ва саҳобасининг ўғли билан жанг қиламизми?! Йўқ, Аллоҳга қасамки, Аллоҳ ва Расули ғазаб қиладиган ишни асло қилмаймиз».\nАбдулмалик ибн Марвонга Муҳаммад ибн Ҳанафия ва у билан бирга бўлганларнинг Абдуллоҳ ибн Зубайрдан кўраётган жафолар хабари етганида, уларни ўзига мойил қилиш учун фурсатни ғанимат билиб, уларга чопар орқали бир мактуб юборади. Чиройли ва илиқ сўзлар билан ёзилган мактубда хусусан қуйидагилар ҳам битилган эди: “Ибн Зубайрнинг сизга ва биродарларингизга тазйиқ қилаётгани, қариндошларингиз ўртасини узгани ва қадрингизга етмаётгани ҳақидаги хабар менга етиб қолди. Мана, Шом ерлари сиз ва биродарларингиз учун очиқдир. Келсангиз қучоғимизни очиб кутиб оламиз. Хоҳлаган ерингизга келиб жойлашинг, ўзингизга муносиб яқинлар топасиз ва яхши қўшниларга эга бўласиз. Бизларни ҳам сизларнинг қадр-қийматингизни билувчи, фазл-шарафингизни қадрловчи ва қариндошлик ришталарини боғловчи эканимизни кўрасиз, иншааллоҳ”.\nМуҳаммад ибн Ҳанафия сафдошлари билан бирга Шом ерларига юзланиб йўлга чиқдилар. “Убла” (ҳозирда Эйлат) шаҳрига етганларида ўша ерда ўрнашиб, уни ўзларига макон қилиб олдилар. Шаҳар аҳолиси уларни иззат-икром билан кутиб олдилар, яхши жойларга жойлаштириб, яхши қўни-қўшничилик қилдилар. Улар Муҳаммад ибн Ҳанафиянинг ибодати ва чин зоҳидлигини кўргач, уни яхши кўриб қолдилар. Уни шарафлаб, ҳурмат кўрсатдилар. Ўз ўрнида Муҳаммад ибн Ҳанафия ҳам уларни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарар, улар ичида дин аҳкомларини жорий қилар, уларнинг ўрталарини ислоҳ этар, бирон кимсани бировга зулм қилишига йўл қўймас эди. Бу ҳолатдан воқиф бўлган Абдулмалик ибн Марвон хавотирга тушди ва мулозимларига маслаҳат солди. Улар: “Сизнинг мамлакатингизда қолишларига изн беришингизни яхши деб билмаймиз. Унинг қандай инсон эканини ўзингиз яхши биласиз. Ё сизга байъат берсин, ё бўлмаса юртига қайтиб кетгани маъқул”, дейишди. Маслаҳатдан таъсирланган Абдулмалик ибн Марвон Муҳаммад ибн Ҳанафияга хат ёзиб юборади: “Сиз бизнинг диёримизга келиб, унинг бир четига жойлашиб олдингиз. Мен билан Абдуллоҳ ибн Зубайр ўртасидаги уруш эса, ҳали ҳам давом этиб турибди. Сиз мусулмонлар орасида ном қозонган обрў-эътиборли инсонсиз. Модомики бизнинг ерларимизда турибсизми, менга байъат қилинг. Менга байъат қилсангиз, “Қулзум” портидан келган юзта кемани ичидаги барча нарсалари ва одамлари билан сизга ҳадя қиламан. Бунга қўшимча яна сизга миллион дирҳам бераман. Аммо бу ўзингиз, фарзандларингиз, қариндошларингиз, қўл-остингиздагилар ва биродарларингиз зиммасига муайян вазифа ва мажбуриятлар юкланиши эвазига бўлади. Агар бош тортсангиз, унда менинг қўл остимда бўлмаган ерларга кўчиб кетинг”. Муҳаммад ибн Ҳанафия унга шундай жавоб хати ёзиб юборади: “Муҳаммад ибн Алидан Абдулмалик ибн Марвонга. Ассалому алайкум. Мен сиз учун Ундан ўзга ҳақ илоҳ бўлмаган Аллоҳга ҳамд-сано айтаман. Аммо баъд. Сиз мендан хавсираяпсиз чоғи. Менинг халифалик ишига муносабатимни яхши биласиз, деб ўйлайман. Аллоҳга қасамки, битта қишлоқдан бошқа барча уммат менга байъат қилса ҳам қабул қилмайман ва ўша бош тортган қишлоқ аҳлига уруш очмайман. Маккада эканимда Абдуллоҳ ибн Зубайр унга байъат қилишимни истади. Мен бош тортганимдан сўнг, яхши муомалада бўлмади. Шу вақтда сиз ўзингиз менга мактуб йўллаб, Шом диёрига кўчиб келиб, шу ерларда яшашимга даъват этдингиз. Салтанатингиз марказидан узоқлиги ва нарх-навосининг арзонлиги боис, сизга қарашли ерларнинг энг чеккасидаги бир шаҳарга келиб жойлашдик. Энди сиз менга мана шу хатни ёзиб юборибсиз. Биз сизнинг ерингиздан кетамиз, иншааллоҳ”.\nМуҳаммад ибн Ҳанафия ўз аҳли ва одамлари билан Шом диёрларидан чиқиб кетади. Йўлда қаерга бориб тушсалар, тезда у ердан чиқиб кетишлари талаб қилинар эди. Бу ғам-ташвиш етмаганидек Аллоҳ таоло бундан-да қаттиқроқ, бардош бериш оғирроқ синов билан имтиҳон қилди. У ҳам бўлса, Муҳаммад ибн ҳанафияга эргашганлардан иймони заиф ва ғафлат босган бир қанча кишилар: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Имом Али ва унинг аҳлининг қалбига кўпгина илм асрорини, дин қоидаларини ва шариат хазиналарини жойлаб кетганлар. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам аҳли байтни улардан бошқаларга билдирмаган нарсалар билан хослаганлар”, деган гапларни айта бошладилар. Албатта, Муҳаммад ибн Ҳанафиядек оқил, доно, фаҳм-фаросатли олим бу сўз ичида яширинган залолатни ва ҳақдан тойишни дарҳол идрок этди. Табиийки, бу сўз хатарли ва зарарли эканидан Ислом ва мусулмонлар ўртасида тарқаши мумкин эмас эди. Шунинг учун Муҳаммад ибн Ҳанафия одамларни тўпладилар ва Аллоҳга ҳамд-сано, Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламга салавот ва саломлар йўллаганларидан сўнг шундай деди: “Айрим кишилар бизларда, яъни аҳли байтда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бошқа одамларга билдирмаган, бизларгагина билдирган хос илм бор, деб ўйлаб қолибдилар. Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан мана шу Қуръондан бошқа нарсага ворис бўлмаганмиз. Кимки бизда Аллоҳнинг Китобидан бошқа фақат бизгина ўқийдиган алоҳида нарсалар бор, деб ўйласа, ёлғон гапирган ва ёлғон тўқиган бўлади”.\nМуҳаммад ибн Ҳанафияга баъзи биродарлари “Ассалому алайка, эй Маҳдий”, деб хитоб қилсалар, у “Ҳа, мен ҳидоятдаман, иншааллоҳ, сизлар ҳам ҳидоятда бўласизлар. Аммо салом берсаларингиз исмимни айтиб “Ассалому алайка, эй Муҳаммад” деб, салом беринглар”, дер эди.\nМуҳаммад ибн Ҳанафия ва у билан бирга бўлганлар ўрнашиб олган жойдаги қийинчилик узоқ чўзилмади. Сабаби, Ҳажжож ибн Юсуф Сақафий Абдуллоҳ ибн Зубайрни қатл қилгач, барча мусулмонлар Абдулмалик ибн Марвонга байъат бердилар. Муҳаммад ибн Ҳанафия ҳам Абдулмалик ибн Марвонга хат йўллаб байъат берганини эълон қилди: “Мўминлар амири Абдулмалик ибн Марвонга Муҳаммад ибн Ҳанафиядан. Аммо баъд. Халифалик вазифаси сиз тарафга ҳал бўлиб, одамлар сизга байъат берганларини кўргач, мен ҳам шулардан бири ўлароқ, сизга Ҳижоздаги волийингиз орқали байъат бердим ва байъатимни ушбу мактуб орқали сизга юбордим. Вассаламу алайка”.\nАбдулмалик ибн Марвон Муҳаммад ибн Ҳанафиядан келган мактубни мулозимларига ўқиб берганида, улар: “Агар у бизларга қарши чиқишни хоҳлаганида ва халифалигингизга рози бўлмай, ишни бузаман деса, қўлидан келар эди. Сиз унга қарши бирон чора топа олмас эдингиз. Шунинг учун уни ва у билан бирга бўлганларни асло безовта қилмаслик, ранжитмаслик ва уларга омонлик бериш ҳақида чин аҳду-паймон битилган мактуб йўлланг”, деб маслаҳат бердилар. Абдулмалик ибн Марвон маслаҳатга кўра шундай мактуб юборди. Ҳажжожга ҳам мактуб йўллаб, унда Муҳаммад ибн Ҳанафиянинг ҳурматини жойига қўйишга ва унга зиёда иззат-икром кўрсатишга амр қилди. Аммо Муҳаммад ибн Ҳанафия шундан сўнг кўп яшамади. Аллоҳ таоло уни Ўзининг ҳузурига рози бўлган ва рози бўлинган ҳолда келишини ихтиёр этди.\nАллоҳ таоло Муҳаммад ибн Ҳанафиянинг қабрини мунаввар айласин. Жаннатда руҳларини шод қилсин. Дарҳақиқат, Муҳаммад ибн Ҳанафия ер юзида зулм-зўравонлик ва бузғунчилик қилишни истмайдиган кишилардан эди.\nAvvalgi maqolaҲаром амаллар: Чақимчилик\nKeyingi maqola Қиёматнинг кичик аломатлари: Йиртқич ҳайвонлар ва жонсиз моддаларнинг одамлар билан сўзлашиши


Мўсул яқинида ИШИДнинг 500 қурбони кўмилган қабр топилди\n21:30 / 11.03.2017\nИроқлик кўнгилли аскарлар Мўсул яқинидаги Бадуш турмаси ҳудудида 2014 йилда ИШИД террорчилик гуруҳи томонидан амалга оширилган жазолашнинг 500 қурбони кўмилган бўлиши мумкин бўлган оммавий қабристонни топдилар.\nТеррорчилар турмани 2014 йил июнда ичидаги маҳбуслар билан эгаллаб олиб, у ерда сақланган шиа мусулмонларини отиб ташлашган.\n"Халқ лашкарларининг иккинчи бригадаси Бадуш турмасининг 500 га яқин маҳбуси суяклари бўлган оммавий қабристонни топишди. Бу маҳбуслар ИШИД жиноий тўдаси томонидан қатл этилган", деб айтилган лашкарларга тегишли сайтда.\nЛашкарлар бу жиноятга алоқадор бўлган 87 жангарини қўлга олишганини маълум қилишган.\nИроқлик ҳарбийлар турмани март ойи бошида ўз назоратларига қайтара олишган. Аксарияти шиалардан ташкил топган кўнгилли аскарлар отрядлари ҳарбийларга кўмак бермоқда.