Томёпгич ва гидроизоляцион ишлаб чиқариш ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш Қоидалари (АВ томонидан 30.09.2013 й. 2510-сон билан рўйхатга олинган меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирининг 03.09.2013 й. 67-Б-сон буйруғи билан тасдиқланган) | Турли соҳаларда меҳнат муҳофазаси ва ишлар хавфсизлиги қоидалари | Меҳнат муҳофазаси | Меҳнат ва аҳолининг бандлиги | ЎзР КонунчилигиМаълумотлар тизими «Томёпгич ва гидроизоляцион ишлаб чиқариш ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш Қоидалари (АВ томонидан 30.09.2013 й. 2510-сон билан рўйхатга олинган меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирининг 03.09.2013 й. 67-Б-сон буйруғи билан тасдиқланган)» | NRM.uz\nЎзР Конунчилиги/ Меҳнат ва аҳолининг бандлиги/ Меҳнат муҳофазаси/ Турли соҳаларда меҳнат муҳофазаси ва ишлар хавфсизлиги қоидалари/ Томёпгич ва гидроизоляцион ишлаб чиқариш ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш Қоидалари (АВ томонидан 30.09.2013 й. 2510-сон билан рўйхатга олинган меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирининг 03.09.2013 й. 67-Б-сон буйруғи билан тасдиқланган)\n2013 йил 30 сентябрда 2510-сон\n2013 йил 3 сентябрдаги\nТомёпгич ва гидроизоляцион ишлаб чиқариш\nМазкур Қоидалар "Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1993 й., 5-сон, 223-модда) ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 12 июлдаги 267-сон "Меҳнатни муҳофаза қилишга доир меъёрий ҳужжатларни қайта кўриб чиқиш ва ишлаб чиқиш тўғрисида"ги (Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати қарорларининг тўплами, 2000 й., 7-сон, 39-модда) ҳамда 2010 йил 20 июлдаги 153-сон "Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича норматив-ҳуқуқий базани янада такомиллаштириш тўғрисида"ги (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2010 й., 28-29-сон, 234-модда) қарорларига мувофиқ томёпгич ва гидроизоляцион материаллар ишлаб чиқариш ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш тартибини белгилайди.\n1. Мазкур Қоидалар томёпгич ва гидроизоляцион ишлаб чиқарувчи ташкилотларга (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) тааллуқлидир.\n4. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш ва ишлаб чиқариш бўйича хавфсизликка оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга риоя этилиши устидан давлат назорати бунга махсус ваколат берилган давлат органлари томонидан, жамоатчилик назорати эса - меҳнат жамоалари ва касаба уюшмаси ташкилотлари томонидан сайланадиган меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вакиллар томонидан амалга оширилади.\n7. "Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14-моддасига мувофиқ, ходимлар сони 50 нафар ва ундан ошадиган ташкилотларда махсус тайёргарликка эга шахслар орасидан меҳнатни муҳофаза қилиш хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади), 50 ва ундан ортиқ транспорт воситаларига эга бўлган ташкилотларда эса, бундан ташқари, йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади). Ходимлар сони ва транспорт воситалари миқдори камроқ ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг вазифаларини бажариш раҳбарлардан бирининг зиммасига юклатилади.\n11. Ташкилот ходимлари ўз касблари ва иш турлари бўйича белгиланган тартибда ўқишлари, уларнинг билимлари синовдан ўтказилиши ва уларга йўл-йўриқ берилиши керак.\n13. Ишларни технологик регламент бўйича хавфсиз юритиш йўриқномалари Меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 870, 2000 йил 7 январь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2000 й., 1-сон) мувофиқ ишлаб чиқилади. Ташкилот ходимларини ва уларни ушбу йўриқномалар билан таъминлаш ташкилот раҳбари зиммасига юклатилади.\n14. Ташкилотлар ГОСТ 17.2.3.02-78 "Табиатни муҳофаза қилиш. Атмосфера. Саноат ташкилотлари зарарли моддаларининг йўл қўйиладиган чиқаришларини ўрнатиш қоидалари" бўйича хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари, уларнинг тавсифи, юзага келиш манбалари, ходимларга таъсир қилиш хусусиятлари ва саломатлик учун хавфлилик даражаси ва келгусидаги оқибатлари тўғрисида тўлиқ ва холисона маълумотга эга бўлиши лозим.\n15. Иш жойларидаги ишлаб чиқариш муҳити ҳамда меҳнат жараёнининг хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари тўғрисидаги маълумотлар ишлаб чиқариш муҳитининг физик, кимёвий, радиологик, микробиологик ва микроиқлим ўлчови натижалари, шунингдек меҳнатнинг оғир шароитларини аттестация қилиш орқали аниқланиши лозим.\n16. Хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари тўғрисидаги маълумотларга янги зарарли моддалар пайдо бўлишига ёки хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари йўқолишига олиб келадиган технологик жараёнлар ўзгаришларида ёки янги ишлаб чиқариш асбоб-ускуналарини жорий қилишда тегишли ўзгартиришлар киритилиши лозим.\n17. Ташкилот ўта хавфли шароитда бажариладиган ишлар рўйхатига эга бўлиши лозим. Рўйхатга хавфли моддалар билан бажариладиган ишлар, баландликда, ифлосланган ҳаво ва сув муҳитида, юқори ҳарорат ва намлик шароитида бажариладиган ишлар, буғ ва сув иситиш қозонлари, юк кўтариш механизмлари, босим остида ишлайдиган сиғимлар, электр асбоб-ускуналарига хизмат кўрсатиш билан боғлиқ ишлар ва амалдаги тармоқ рўйхатларига мувофиқ бошқа ишлар киритилиши шарт.\n18. Барча ходимлар ўта хавфли ишларни бажаришдан олдин меҳнат муҳофазаси бўйича йўл-йўриқ олиши ва ишларни бажариш усулларини ўзлаштириши шарт.\n20. Ташкилот раҳбари ўта хавфли ишларнинг белгиланган талабларга мувофиқ режалаштирилиши, ташкиллаштирилиши ва хавфсиз бажарилиши учун жавобгардир.\n23. Жамоавий ҳимоя воситалари хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларини рухсат этилган миқдоргача камайтириш имконини бермаган ҳолларда, якка тартибдаги ҳимоя воситалари қўлланиши лозим. Бундай ҳолларда якка тартибдаги ҳимоя воситаларисиз ходимларнинг ишга жалб қилиниши тақиқланади.\n24. Ходимлар Қурилиш, қурилиш-монтаж ва таъмирлаш-қурилиш корхоналари ходимлари учун махсус кийим, махсус пойабзал ва якка тартибда ҳимояланишнинг бошқа воситаларини бепул беришнинг намунавий нормаларига (рўйхат рақами 2224, 2011 йил 10 май) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2011 й., 19-сон, 193-модда) мувофиқ якка тартибда ҳимояланиш воситалари билан таъминланиши лозим.\n25. Якка тартибдаги ҳимоя воситаларидан фойдаланадиган ходимлар уларни қўллаш, ҳимоя хусусиятлари ва амал қилиш муддати тўғрисида маълумотларга эга бўлишлари лозим.\nякка тартибдаги ҳимоя воситаларининг зарур миқдори ва номенклатураси мавжуд бўлиши;\n28. Ходимлар ва ишлаб чиқариш участкаларининг раҳбарлари иш фаолияти бўйича тегишли маълумотга ва иш тажрибасига эга бўлиши керак.\n29. Босим остида ишловчи асбоб-ускуналар ва хавфи юқори бўлган ишларда хизмат кўрсатувчи ходимлар махсус курсларда тайёргарликдан ўтганлигини тасдиқловчи гувоҳномага эга бўлиши шарт.\n30. Ўн саккиз ёшдан кичик шахсларнинг меҳнати қўлланиши тақиқланадиган ноқулай меҳнат шароитлари ишлари рўйхатига (рўйхат рақами 1990, 2009 йил 29 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 й., 30-31-сон, 355-модда) мувофиқ, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар зарарли ва ноқулай меҳнат шароити мавжуд бўлган ишларга қабул қилинмаслиги лозим.\n31. Аёллар меҳнатидан фойдаланиш тўлиқ ёки қисман тақиқланадиган меҳнат шароити ноқулай бўлган ишлар рўйхатига (рўйхат рақами 865, 2000 йил 5 январь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2000 й., 1-сон) мувофиқ, аёллар зарарли ва ноқулай меҳнат шароити мавжуд бўлган ишларга қабул қилинмайди.\n32. Ташкилотларда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2012 й., 35-сон, 407-модда) асосида амалга оширилиши лозим.\n33. Ташкилот раҳбари касаба уюшмаси қўмитаси ва соғлиқни сақлаш органлари билан биргаликда ҳар йили даврий тиббий кўрикдан ўтиши лозим бўлган ходимларнинг рўйхатини тузиши ҳамда ходимларнинг тиббий кўрикдан ўтишини таъминлаши лозим.\n34. Тиббий кўриклар ташкилотнинг тиббий муассасаларида, улар мавжуд бўлмаган ҳолларда, даволаш-профилактика муассасаларида ўтказилиши лозим.\n35. Ходим тиббий кўрикдан ўтишдан бўйин товлаган ёки тиббий кўрик натижаларига кўра берилган тавсияларни бажармаган тақдирда, ушбу ходим ишга қўйилиши мумкин эмас.\n36. Даврий тиббий кўрикларнинг ўз вақтида, сифатли ўтказилиши ва уларнинг натижаларига кўра тавсиялар бажарилиши учун жавобгарлик ташкилот раҳбари зиммасига юкланади.\n38. Ташкилот хоналари иш ҳудудидаги ҳарорат, нисбий намлик, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги ГОСТ 12.1.005-88 "Иш ҳудудининг ҳавоси, умумий санитария-гигиеник талаблари"га мувофиқ бўлиши керак.\nхоналарда рухсат этилган ҳарорат, нисбий намлик ва ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги, иш жойларидаги ортиқча иссиқлик, бажарилаётган ишнинг оғирлик даражасига кўра тоифаси йил мавсуми ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши;\nишлаб чиқариш, санитария-маиший хоналарнинг, хом ашё ва тайёр маҳсулотни сақлаш хоналарининг ёруғлиги ҚМҚ 3.01.05-98 "Табиий ва сунъий ёритиш. Лойиҳалаштириш меъёрлари"га мувофиқ бўлиши ҳамда меҳнат шароитларини яратиш учун етарли ёруғлик кучини таъминлаши;\nхоналарда ёритиш асбоблари чанг тўпланишига имконият бермайдиган конструкцияга эга бўлиши, синган тақдирда эса унинг парчалари сочилиб кетмаслиги учун ёпиқ бўлиши.\n40. Ташкилот майдонлари ва биноларининг жойлашуви ҚМҚ II 89-80 "Саноат ташкилотларининг бош плани" талабларига мос бўлиши керак.\n41. Ташкилотда транспорт воситаларининг ва пиёдаларнинг ташкилот ҳудудида ҳаракатланиш чизмаси ишлаб чиқилган ва тасдиқланган бўлиши керак.\n42. Транспорт воситалари ва ташкилот ҳудудида пиёдаларнинг ҳаракати чизмаси ташкилотга кириш ва чиқиш ҳамда иш участкалари ва цехларнинг кўринарли жойларига осиб қўйилиши керак.\n43. Ташкилот майдонлари кўкаламзорлаштирилган ва сув қуйиш қувурлари тармоқлари билан таъминланган бўлиши лозим.\n44. Ташкилот майдонидаги ўтиш жойлари мустаҳкам ёпқичлар, сув оқиб кетадиган иншоотлар билан жиҳозланган бўлиши керак.\n45. Йилнинг ёз вақтида йўлаклар ва ўтиш жойларига сув сепилган, қишки мавсумда қордан тозаланиб, қум сепилган бўлиши лозим.\n46. Йўловчилар учун йўлак ва ташкилотга кириш жойи текис, кенглиги камида 1,5 м ва ён томонларида деворча ва тўсиқлар бўлиши лозим.\n47. Биноларнинг томларини қишки мавсумда қордан, карнизларни қотган музлардан тозалаб туриш зарур.\n49. Ҳовлидаги ҳожатхоналарни озода сақлаш, мунтазам дезинфекция қилиш, сутканинг қоронғи пайтида эса - ёритиш керак.\n50. Ташкилот жойлашган майдон бутун чегара бўйлаб тўсилган бўлиши, унинг ҳудудига бегоналарнинг кириши чекланган ва назорат остига олинган бўлиши лозим.\n51. Ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари ҚМҚ 2.09.02-85 "Ишлаб чиқариш бинолари" талабларига мувофиқ бўлиши лозим.\n52. Ёрдамчи бинолар ва хоналар ҚМҚ 2.09.04-98 "Ташкилотларнинг маъмурий ва маиший бинолари" талабларига мувофиқ бўлиши лозим.\n53. Ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарнинг (ҳарорати, нисбий намлиги, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги ва бошқалар) микроиқлими ГОСТ 12.1.005-88 "Иш ҳудудининг ҳавоси. Умумий санитария-гигиеник талаблари"га жавоб бериши керак.\n54. Нам хоналарда ҳамда иссиқ ўтказувчи полларда (бетонли, ғиштли ва плитали) мунтазам ишлашга мўлжалланган иш жойларида ёғоч тўшамалар ва панжаралар ётқизилган бўлиши керак.\n55. Пол тўшамалари зарарли моддалар, ишлаб чиқаришдаги кирлар ва чанглардан енгил тозаланган бўлиши керак.\n56. Бинога транспорт воситаларининг кириш жойлари дарвозалар ва сигнал асбоб-ускуналари билан таъминланган бўлиши лозим.\n57. Дарвоза тавақаларининг ёпиқ ва очиқ ҳолатида махсус мосламалар мустаҳкам ўрнатилган бўлиши керак.\n58. Транспорт воситаларининг бинога кириши учун дарвоза эни фойдаланилаётган транспорт воситалари эни миқдоридан ортиқ бўлиши керак.\n59. Дарвозаларнинг баландлиги транспорт воситасининг баландлигидан камида 0,2 м дан ортиқ бўлиши керак.\n60. Ташкилотларда бинолар ва иншоотлардан фойдаланиш ҳолатини мунтазам кузатиш ташкил этилган бўлиши керак.\n61. Барча ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари бир йилда камида икки марта (баҳорги ва кузги мавсум) ташкилот раҳбари томонидан тайинланган комиссия томонидан техник кўрикдан ўтказилиши лозим. Техник кўрик хулосалари уларда топилган нуқсонларни бартараф этиш бўйича тадбирлар ва муддати кўрсатилган далолатномалар орқали расмийлаштирилиши керак.\n62. Ходимлар учун хавф туғдирувчи ҳалокат тусидаги бузилишлар тезда бартараф этилиши керак. Хавфли ҳудудларда ишлаб чиқариш жараёнлари ҳалокат бартараф этилгунга қадар тўхтатиб турилиши ва хизмат кўрсатувчи ходимлар хавфсиз жойга кўчирилиши керак.\n11-§. Шовқин ва тебранишга қўйиладиган талаблар\n63. Иш жойларида, хоналарда ва ташкилот ҳудудида шовқин ва тебранишнинг даражаси СанҚваМ 0120-01 "Иш жойларида шовқиннинг йўл қўйилган даражасининг санитария меъёрлари", СанҚваМ 0122-01 "Иш жойларида умумий ва локал тебранишнинг санитария меъёрлари", ГОСТ 12.1.003-89 "Шовқин. Умумий хавфсизлик талаблари" ва ГОСТ 12.1.012-90 "Тебранма. Умумий хавфсизлик талаблари"га мувофиқ бўлиши керак.\n64. Иш жойларида шовқин ва тебраниш даражасини мунтазам назорат қилиб туриш керак. Агарда шовқин ва тебраниш даражаси белгиланган меъёрлардан юқори бўлса, уни пасайтириш учун қуйидаги тадбирлар қўлланиши лозим:\nшовқинли ускуналарни (парраклар, компрессор) тўсилган хоналарга ёки цехдан ташқарига жойлаштириш;\nтебранишни камайтириш учун унинг манбалари (электр двигателлар, парраклар ва бошқалар) полдан мустақил ва бинонинг бошқа конструкцияларидан изоляцияланган пойдеворларда ёки махсус ҳисоблаб чиқилган амортизаторларга ўрнатилиши керак.\n65. Ишлаб чиқариш хоналарида шовқинни техник воситалар билан бартараф этишнинг иложи бўлмаса, шахсий эшитиш аъзоларини ҳимоя қилиш воситалари ва шовқинга қарши каскалардан фойдаланиш керак.\n12-§. Шамоллатиш ва иситиш тизимига қўйиладиган талаблар\n66. Шамоллатиш ва иситиш ҚМҚ 2.04.05-97 "Иситиш, шамоллатиш ва кондиционерлаш" талабига мувофиқ бўлиши лозим.\n67. Оқимли шамоллатишларни ташқи ҳаво тизимидан олиш ердан камида 2 м баландликда бажарилиши лозим.\n68. Ўтиш жойларида жойлашган иситиш жиҳозлари рухсат этилган ўтиш йўлакларининг энини камайтирмаслиги лозим.\n69. Иш жойларида ҳаво ҳарорати енгил жисмоний ишда 21° С, ўртача оғир ишда 17° С ва оғир ишда 16° С дан паст бўлмаслиги керак.\n70. Ходимларнинг исиниши учун хоналарда ҳарорат 22° С дан кам бўлмаслиги керак.\n71. Исиниш хоналаригача бўлган масофа биноларда жойлашган иш жойларидан 75 м дан, бино ташқарисидаги иш жойларидан эса - 150 м дан кўп бўлмаслиги лозим.\n13-§. Сув таъминоти ва канализация тизимига қўйиладиган талаблар\n72. Сув билан таъминлаш ва канализация тизими ҚМҚ 2.04.01-98 "Биноларнинг ички сув қувури ва канализацияси" талабига мос келиши керак.\n73. Ичимлик сувидан фойдаланиш учун сув қувурига уланган фавворачалар бўлиши керак. Сув қувурлари йўқ бўлганда, бакларда қайнатилган сув бўлиши лозим.\n74. Ичимлик сувининг ҳарорати 8° С дан 20° С гача бўлиши керак.\n75. Ташкилот ҳудудидаги ҳожатхоналар иссиқ сув ва канализация тизимига уланган бўлиши лозим.\n76. Ишлаб чиқариш хоналарини табиий ва сунъий ёритиш ҚМҚ 2.01.05-98 "Табиий ва сунъий ёритиш" талабига мос бўлиши лозим.\n77. Ёритиш воситалари тоза ва соз ҳолатда бўлиши керак. Ёруғлик тушувчи ойналарни ҳар йили камида икки маротаба тозалаш лозим.\n78. Ёруғлик тушадиган дераза ва эшикларни турли предметлар (ускуна, тайёр маҳсулот ва бошқалар) билан тўсиб қўйиш тақиқланади.\n79. Сунъий ёритиш умумий ва бирлашган (умумий маҳаллий билан биргаликда) тизим орқали амалга оширилади. Фақатгина маҳаллий ёритишни қўллаш тақиқланади.\n80. Участка ва хоналарда портлаш бўйича хавфли газ ва чанглар концентрацияси йиғилиб қолиши эҳтимоли бўлса, электр ёритиш тизими портлашдан алоҳида бажарилиши керак.\n81. Хавфлилик даражаси юқори бўлган хоналарда кучланиши 36 В дан юқори бўлмаган кўчма электр ёриткичлар ишлатилиши керак. Ускуналар ва иншоотлар (бункерлар, қудуқлар, буғлантириш камералари, туннеллар ва бошқалар)нинг ички сиртини ёритиш учун кўчма электр ёриткичларнинг кучланиши 12 В дан ошмаслиги керак.\n82. Кўчма ёриткичлар шишали ҳимоя қопқоқлари ва металл тўр билан жиҳозланган бўлиши лозим. Ушбу ёриткичлар ва бошқа кўчма аппаратлар учун мис толали эгилувчан кабель ва электр ўтказгичлар қўлланилиши лозим.\n83. Эвакуация йўлаклари ва зинапояларда авария ёриткичлари бўлиши лозим.\n84. Авария ёриткичлари бошқа ёриткичлардан тури, ўлчамлари ва махсус туширилган белгилари билан ажралиб туриши ва вақти-вақти билан чангдан тозаланиб туриши лозим.\n85. Авария ёритиш тармоқларига электр энергияси исмеъмолчиларининг уланиши тақиқланади. Авария ёриткичларнинг созлиги ҳар чоракда камида бир марта текширилиши лозим.\n86. Ташкилотда маиший хоналар, овқатланиш хоналари, тиббий пунктлар мавжуд бўлиши керак.\n87. Кийим алмаштириш хоналари, душхоналарнинг ўлчамлари, душ сеткалари, оёқ ванналари, бет-қўл ювгичлар, истеъмол суви таъминоти қурилмалари, ҳожатхоналарнинг сони, сменадаги энг кўп ходимлар сони ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим.\n16-§. Атроф табиий муҳитни муҳофаза қилишга бўлган талаблар\n89. Ташкилотларда атроф-муҳитнинг (ҳаво, тупроқ, сув ҳавзалари) ифлосланиши ва зарарли омилларнинг тегишли нормалардан ортиқ даражада тарқалишининг олди олиниши лозим.\n90. Ташкилотларда ишлаб чиқариш жараёнларини амалга оширишда атроф-муҳитнинг чиқиндилар (оқова сувлар, шамоллатиш тизими чиқиндилари ва бошқалар) билан ифлосланиш эҳтимолини истисно этадиган шароитлар таъминланиши лозим.\n91. Ташкилотларда чиқиндиларни йиғиш учун атрофи ўралган махсус жой ажратилиши ва контейнерлар билан таъминланиши, контейнерлар чиқиндилардан бўшатилгандан сўнг, хлорли оҳак эритмаси билан дезинфекция қилиниши ва ювилиши керак.\n92. Ходимларнинг иш вақти, шу жумладан, қисқартирилган иш вақти, дам олиш ва танаффуслар вақти ташкилот томонидан қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.\n93. Ишлаб чиқариш (технология) жараёнлари ГОСТ 12.3.002-75 "Меҳнат хавфсизлиги стандартлари тизими. Ишлаб чиқариш жараёнлари. Хавфсизлик бўйича умумий талаблар"га мувофиқ бўлиши керак.\n94. Ишлаб чиқариш хоналаридаги жараёнларнинг хавфсизлиги қуйидаги талабларни амалга ошириш орқали таъминланиши лозим:\nишлаб чиқариш ускуналарига хизмат кўрсатиш тартибидаги (технология) жараёнларни (иш турларини), иш усуллари ва режимларини қўллаш;\nишлаб чиқариш жараёнлари атроф-муҳитнинг (ҳаво, тупроқ, сув ҳавзалари) ифлосланиши ва зарарли омилларнинг тегишли меъёрларидан ортиқ даражада тарқалишининг олдини олиш.\n95. Технологик жараёнларни амалга оширишда иш бажарадиган дастгоҳ ва механизмлар кетма-кетлиги блокировка (автоматик тўхтатиб қўйиш) тизими билан таъминланган бўлиши зарур.\n96. Ускуна ва автоматлаштирилган тармоқларда уларнинг ишга туширилганлигини билдирувчи овозли ва ёруғлик сигналлари бўлиши керак. Сигнал элементлари (электр қўнғироқ, ўчиб-ёнувчи чироқ) механик бузилишлардан ҳимояланган бўлиб, хизмат кўрсатувчи ходимлар эшитадиган даражада бўлиши лозим.\nАвтоматлаштирилган линиялар огоҳлантирувчи ёруғлик сигнали бериш мосламасига эга бўлиши керак.\n97. Ишлаб чиқариш (технология) жараёнларининг ускуналари ишга яроқли бўлиши, назорат-ўлчаш асбоблари соз ҳолатда ва аппаратларни ишга тушириш блокировка воситалари мавжудлигида амалга оширилиши лозим.\n98. Барча тармоқларда технологик жараён хавфсиз бажарилиши лозим.\n99. Латтамайдалагич, қирқувчи ва навларга ажратувчи машиналарда сўрувчи шамоллатиш тизими бўлиши лозим. Мазкур машиналар электр тизимига улангандан кейин уларни ишга туширувчи блокировка мосламаси ўрнатилиши керак.\n100. Тайёрлаш бўлимидаги барча дастгоҳлар ва механизмларнинг техник ҳужжатлари (паспорти, чизмаси ва ишлатишга доир қўлланмаси) бўлиши керак.\n101. Технологик ускуналарга хизмат кўрсатиш ташкилот раҳбари томонидан мазкур ишни бажаришга тайинланган ходимларга топширилади. Цехда бегона шахсларнинг бўлиши тақиқланади.\n102. Цехлардаги йўлакларга хом ашё, тайёр маҳсулот ва чиқиндиларни жойлаштириш (қолдириш) тақиқланади.\n103. Барча иш жойларида механизмларни тозалаш ва иш жойларини йиғиштириш учун зарур бўлган мосламалар бўлиши лозим.\nУскуна ишлаб турганда уни артиш, созлаш, таъмирлаш ва чиқиндиларни олиб ташлаш тақиқланади.\n104. Ускуналарга электр энергияси, сув, буғ ва мой келмай қолганда, улар келадиган манбалар беркитилиши ва ишлаб чиқариш тўхтатилиши керак.\n105. Шамоллатиш тизими носоз ҳолга келганда, технологик жараён тўхтатилиб, авария-шамоллатиш тизими ишга туширилиши таъминланиши лозим.\n106. Агрегат механизмларининг нормал ишидаги ҳар қандай бузилишлар ундаги барча механизмларнинг автоматик тарзда тўхтатилиши билан якунланиши лозим.\n107. Ишлаб турган ускуналар жойлашган жойлар зарур тўсиқлар, ҳимоя ва сақловчи мослама ва қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак. Иш жойларига ва ишлаб чиқариш биноларига бегона шахсларнинг киришига йўл қўйилмаслиги лозим.\n108. Ишлаб чиқариш жараёнларини режалаштиришда, ташкиллаштиришда ва олиб боришда ёнғин ва портлаш хавфсизлиги ГОСТ 12.1.004-91 "Ёнғин хавфсизлиги. Умумий талаблар" ва ГОСТ 12.1.010-90 "Портлаш хавфи. Умумий талаблар"га ва ушбу Қоидаларга мувофиқ таъминланиши лозим.\n109. Ишлаб чиқаришда синалмаган ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд ҳамда токсик хусусиятларга эга бўлган моддалар ва материалларни қўллаш тақиқланади.\n110. Ишлаб чиқариш бинолари ва хоналарининг портлаш жиҳатидан хавфлилик даражалари лойиҳа ташкилоти томонидан ТЛТМ 24-86 "Технологик лойиҳалаштириш тармоқ меъёрлари"га мувофиқ ҳар бир ҳолат учун алоҳида аниқланиши керак.\n111. Ишлаб чиқариш жараёнларини амалга оширишда ёнғинлар, портлашлар, авариялар, заҳарланишлар содир бўлиши ҳамда атроф-муҳит унинг чиқиндилари (оқова сувлари, шамоллатиш тизими чиқиндилари ва бошқалар) билан ифлосланиши эҳтимолини истисно этадиган шароитлар таъминланиши лозим.\n112. Ишлаб чиқариш бинолари ва хоналари дастлабки ёнғинни ўчириш воситалари билан таъминланган бўлиши шарт.\n113. Шамоллатиш тизими ёнғиндан дарак берувчи сигнализация билан бирлаштирилган бўлиши лозим.\n114. Бино ва ёнғин сув манбаи йўлаклари ҳамда ёнғинни ўчириш воситаларига борадиган йўлаклар доимо бўш бўлиши керак.\n115. Ёнғиндан хавфли цехлар, лабораториялар, участкаларда ва портлаш ёки алангаланиш хавфи бор қурилмаларда очиқ алангадан фойдаланишни тақиқловчи ва алангаланувчи ва портловчи моддалар билан ишлашда эҳтиёткорликка риоя қилиш зарурлиги тўғрисида белгилар илиб қўйилиши зарур.\n116. Аралашганида портловчи модда ҳосил қилиши мумкин бўлган газларни умумий коллекторга чиқариш тақиқланади.\n117. Ишлаб чиқариладиган барча бўлимларда чекиш тақиқланади.\n118. Ишлаб чиқариш бинолари ва хоналари учун ҳудудий ёнғин хавфсизлиги хизмати билан келишилган ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқнома ишлаб чиқилиши ва кўринадиган жойга осиб қўйилиши лозим.\n119. Ходимлар билан ёнғин хавфсизлиги бўйича машғулотлар ўтказилиши ва ёнғиннинг олдини олиш бўйича йўл-йўриқлар берилиши керак.\n120. Ташкилотларда электр қурилмаларини ўрнатиш ва улардан фойдаланишда Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш қоидалари (рўйхат рақами 1383, 2004 йил 9 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 27-сон, 317-модда) ҳамда Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги қоидалари (рўйхат рақами 1400, 2004 йил 20 август) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 33-сон, 379-модда) ва мазкур Қоидалар талабларига риоя қилиниши керак.\n121. Электр энергиясидан фойдаланадиган ташкилотларда ташкилот раҳбарининг буйруғи билан муҳандис-техник ходимлардан электр хўжалиги учун жавобгар ходим тайинланган бўлиши ва бу ходим электр хавфсизлиги бўйича тегишли малака гуруҳига эга бўлиши шарт.\n122. Кучланиш 1000 В ва ундан юқори бўлган электр ускуналарига хизмат кўрсатишда электр хўжалиги учун жавобгар ходим электр хавфсизлиги бўйича V малака гуруҳига ва кучланиши 1000 В гача бўлган электр ускуналарга хизмат кўрсатишда IV малака гуруҳига эга бўлиши керак. Масъул ходим мунтазам равишда ва ўрнатилган тартибда электр хавфсизлиги бўйича ташкилотда тузилган комиссияда билим синовидан ўтиши шарт.\n123. Электр токи ўтказувчи қисмлар, тақсимловчи қурилмалар, аппаратлар ва ўлчаш асбоблари, шунингдек турли сақловчи қурилмалар, рубильниклар ва бошқа ишга туширувчи аппаратлар ва мосламалар фақат ёнмайдиган асосларда монтаж қилиниши лозим.\n124. Юқори намлик ва иссиқлик ажралиб чиқувчи хоналарда электр ёриткичлар намликдан, электр двигателлар эса - суюқлик сачрашидан ҳимояланган бўлиши шарт.\n125. Тақсимловчи қурилмалар изоляциясининг қаршилиги ва чидамлилиги текшириб турилиши лозим.\n126. Ишлаб чиқариш бинолари ва маиший хоналарда қўлланувчи люминесцент ёриткичлар ёпиқ ҳолда, намлик ва чанг ўтказмайдиган махсус арматурада бажарилиши лозим.\n127. Кабеллар ва электр ўтказгичларнинг изоляцияси, ташқи бирикмалар, электр токидан ҳимояловчи ерга уланган симлар, электр двигателларнинг ишлаш режими кўрикдан ўтказилиши ва ўлчаш орқали текшириб турилиши лозим.\n128. Ускуна ток узатилмаганлиги сабабли тўхтатилган ҳолларда, электр двигателлар ўчирилиши керак.\n129. Электр аппаратлари ва агрегатларининг нолга ва ерга улаш симларининг бутунлиги камида 6 ойда бир марта текширилиши лозим. Текшириш натижалари далолатнома билан расмийлаштирилади.\n130. Кам қувватли электр лампалари ва асбобларини каттароқ қувватли электр лампалари ва асбобларига алмаштириш тармоқ учун йўл қўйилувчи юкланишни ҳисобга олган ҳолда электр хўжалиги учун жавобгар ходимнинг рухсати билан амалга оширилиши лозим.\n131. Битта электр штепселига бир нечта истеъмолчиларни улаш тақиқланади.\n132. Чангларнинг статик электр разрядларидан алангаланиб кетмаслиги учун машиналарнинг ғилофлари, унинг асосий валлари ва ҳаво қувурлари ерга уланган бўлиши лозим.\n133. Ҳаво қувурларининг фильтрлари майда катакли металл тўрлар билан ўралган ва тўр ерга уланган бўлиши лозим.\n134. Ташкилотнинг барча бино ва иншоотлари яшин қайтаргичлар ўрнатилган ҳолда тўғридан-тўғри яшин уришидан ҳимояланган бўлиши лозим. Яшин қайтаргичлар ҳар йили баҳорги мавсумда текшириб турилиши ва носозликлари бартараф этилиши лозим.\n4-§. Чиқинди қоғозларни қайта ишлаш ва картон\nишлаб чиқаришда хавфсизлик талаблари\n135. Чиқинди ўрамларини ечиш, саралаш ва майдалаш дезинфекция ишлари ўтказилгандан сўнг бажарилиши лозим.\n136. Чиқинди ўрамлари махсус тайёрланган тоза жойда қайчилар ёрдамида ечилиши лозим.\n137. Чиқиндиларни майдаловчи барабаннинг сараловчи транспортёр лентаси билан блокировкаланиши, барабан ишга тушмагунча лента ишламаслиги, барабан тўхтаганда эса - транспортёр автоматик тарзда тўхташи керак.\n138. Чиқиндилар юбориладиган нов (ариқча)лар массанинг бир барабандан бошқасига ўтиб кетмаслиги учун улар мустаҳкам ва қаттиқ қопқоқлар билан беркитилиши лозим. Назорат қилиш люкларида очилиб зич ёпиладиган қопқоқлар бўлиб, улар барабанлар ишлаганда ёпиқ бўлиши керак.\n139. Қум каналлари махсус тўсиқлар билан тўсиб қўйилиши лозим. Канал бўйлаб эни 0,7 м келадиган ёғоч панжарали қопламалар ўрнатилиши зарур.\n140. Қуюқлаштиргич мосламаси ишлаганда қуйидагилар тақиқланади:\nбарабан остидан қўл билан масса намунасини олиш;\nтўр ва ечиб олинадиган валиклардаги массани қўл билан тозалаш;\nқуюқлаштиргич мосламасининг барабани ишлаётганда барабан остидаги массани тозалаш;\nқўл ёки турли предметлар ёрдамида массани сиқувчи валик остига итариш;\nқуюқлаштиргич мосламасининг сиқувчи ўқидаги қаттиқ матони таранглатиб тортиш ёки тузатиб қўйиш.\n141. Қуюқлаштиргич мосламасини ишга туширишдан олдин барабандаги тўр ишга яроқли эканлигини текшириш ҳамда барча зарур тўсиқлар ва кескич пичоқлар шабер танасига маҳкамланган бўлиши лозим.\n142. Қуюқлаштиргич мосламасининг барабанидаги тўрни буғ билан пуфлаш жараёни икки нафар ходим томонидан қуйидаги талабларга риоя қилган ҳолда бажарилиши лозим:\nшлангларга уланган тизимлардаги буғ босими 350 кПа дан ошмаслиги керак;\nбуғни юборишдан олдин шлангнинг буғ трубкасига ва уч ёқлик (тройник)ларнинг шлангга мустаҳкам қотирилганлиги текширилиши керак;\nбиринчи ходим буғ юбориш жўмраги олдида туриб, оҳиста ва равон буғ узатилишини кузатиб туриши керак;\nиккинчи ходим сеткали стол устидаги ўтиш кўприкчасида қуюқлаштиргич мосламасининг корпуси атрофида шлангни ўралмаган ҳолда олд томонида ушлаб туриши керак;\nбуғ узатилаётганда шовқинга қарши якка тартибда ҳимоя воситаларидан фойдаланилиши лозим.\n143. Конуссимон тегирмонларни ишлатганда, қурилмага кираётган ва ундан чиқаётган жойдаги босимни мазкур турдаги ускуна учун белгиланган меъёрдан ошириш тақиқланади.\n144. Саралаш конвейерига борадиган барча йўллар ҳамда ўтиш жойлари бўш бўлиши керак.\n145. Саралаш конвейерига металл предметлар тушиб қолганда, овозли сигнал берувчи ва автоматик тарзда конвейернинг ишлашини тўхтатувчи металл тутгичлар ўрнатилиши лозим.\n146. Гидропарчалагичнинг полида сув оқиб кетиши учун нов (ариқча) бўлиши, ванна атрофига ёғоч панжарали қоплама ётқизилиши лозим. Қопламанинг эни камида 0,7 м бўлиши керак.\n147. Аралашма массасининг ҳарорати 30° С дан ортиқ бўлганда, гидропарчалагичга очилиб-ёпиладиган қопқоқ ўрнатилиши ва унинг майдаланадиган материал солинадиган тешиги бўлиши керак. Тешик камида 1 м баландликда ўраб тўсилиши лозим.\n148. Гидропарчалагич операторининг иш ўрни транспортёрни, аппаратга масса солинадиган жойни тўлиқ кўрадиган қилиб қурилиши ва оператор гидропарчалагич ёнига осон боришини таъминлаш керак.\n149. Массани аралаштирувчи қурилмани бассейнларга жойлаштиришда ишга туширувчи ва аралаштирувчи қурилмани демонтаж қилиш ишлари хавфсиз бажарилишини инобатга олиш лозим.\n150. Бассейнларда сувнинг энг юқори сатҳини чегараловчи тўкиш қувурчалари бўлиши керак.\n151. Картон ишлаб чиқарувчи машинани ишга тушириш технологик регламентга мувофиқ смена бошлиғининг рухсати билан машинист раҳбарлигида амалга оширилади. Қурилиш цилиндрларида буғ босимини кўтариш тезлиги ва цилиндр қобиғидаги ҳарорат ҳам ушбу регламент тартибига мос келиши керак. Картон чиқарувчи машинани ишга туширишдан олдин барча қурилмаларнинг алоҳида салт (холостой) ҳолатда ишлашини текшириб кўриш лозим.\n152. Картон ишлаб чиқарувчи машинани ишлатиш жараёнида картон ишлаб чиқариш (технология) операциялари, картонни ташиш ва тайёр маҳсулотни тахлаш ишлари максимал даражада механизациялаштирилган ва автоматлаштирилган бўлиши лозим.\n153. Картон ишлаб чиқарувчи машинани ишлатишдаги технологик жараён режими қуйидагиларни таъминлаши зарур:\nхавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари намоён бўлишининг олдини олувчи технологик ускуналарнинг ишлашини;\nишлаш муддати давомида технологик ускуналар ва ҳимоя воситаларининг яхши ишлашини.\n154. Картон ишлаб чиқарувчи машина ишлаб турганда қуйидаги операцияларни бажаришга йўл қўйилмайди:\nкартон тасмасини қўлда текислаш;\nтўр ва тўрли валикларга ёпишиб қолган массани сув ёки буғ оқими билан ювиш;\nмахсус қирғич ёки сиқилган ҳаво билан валлар ва барабан остидаги деталларни тозалаш;\nсиқилган ҳаво билан масса ва узилган тасмаларни ҳайдаш;\nмашина остига тушган чиқинди массалари ёки сифатсиз ашёларни махсус куракча ёки узун дастали супурги билан чиқариш;\nқоришмани қуйиш қутиларида аралаштириш.\n155. Қаттиқ мато ипларини узиш учун прессловчи ёки қуритиш машиналарини тўхтатиб туриш лозим.\n156. Майдончалардаги қуритиш цилиндрларининг юқори қаватининг қалпоқ остидаги ускуналарини назорат ва тутиб туриш ишларини икки нафар ходим бажариши лозим.\n157. Қуритиш цилиндрлари орасидан арқон ўтган жойлардаги роликлар ва арқонлар тўсиб қўйилиши лозим.\n158. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг қуритувчи қисмлари ёнида багрларни сақлаш учун жавонлар қуриш режалаштирилиши лозим. Тамбур ўқларини сақлаш учун қурилган жавонлардан ушбу ашёлар тушиб кетмайдиган бўлиши керак.\n159. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг олд ва узатма томонларига ёй шаклидаги тутқич тўсиқлар ўрнатилиши лозим.\n160. Дастгоҳ маҳсулотни механик усулда қабул қиладиган ускунага эга бўлмаса, тезлиги 25 м/мин. бўлган бўйлама кесувчи дастгоҳга картон полотносини киритиш тақиқланади.\n161. Картон ишлаб чиқарувчи машинага қўлда (механик) картон киритишда тўсувчи штангани тушириб қўйиш лозим.\n162. Картон қирқувчи машина ва у билан боғлиқ ускуна огоҳлантирувчи сигнал бергандан сўнг ишга туширилиши лозим.\n163. Сараловчи конвейерни ишга туширишдан олдин унинг созлигини, ғалвирлари тозалигини, ёнида ёки устида ушбу иш билан боғлиқ бўлмаган ходимлар ва кераксиз предметлар йўқлигини, айланадиган қисмлар ва механизмлар атрофи тўсилганлигини текшириб чиқиш зарур.\n164. Майдалагич қурилмасини ишга туширишдан олдин қуйидагиларни бажариш лозим:\nтўсиқлар яхши маҳкамланганлигини текшириш;\nзарур назорат-ўлчов асбоблари борлиги ва уларнинг ишга яроқлилигини текшириш;\nсовутиш тизимига келадиган сув тармоғидаги босим меъёрда эканлигини аниқлаш;\nмеханизмлардаги салникли ускуналарнинг ҳамда мойлаш тизимидаги сатҳ ҳолатини текшириш;\nэлектр ўтказгичларда ерга туташтириш тизими мавжудлиги ва созлигини текшириш.\n165. Тозалагичларни ишга туширишдан олдин ғалвирлар, танасидаги ечиб олинадиган ғилофлар яхши маҳкамланганлигини салникли зичлагичларнинг созлигини, сув пуркагич ва зичлагичларга сув келадиган магистрал тармоқлардаги сув босими етарли даражада эканлигини текшириш керак. Мазкур шарт-шароитлар бузилган тақдирда механизмни ишга тушириш тақиқланади.\n166. Ускуналар ва қувур ўтказгичлардаги герметиклик бузилганда, носозликлар тузатилмагунча массани бериш ва картон ишлаб чиқаришни тўхтатиш лозим.\n167. Қирқиш машинаси, тегирмон, саралагич ҳамда дефибраторларнинг ғилофида нотаниш овозлар эшитилганда, улар ишини дарҳол тўхтатиб, нуқсонлар тузатилмагунча материалларни қайта ишлаш жараёнини тўхтатиб туриш зарур.\n5-§. Ўрамли гидроизоляцион томёпгич материаллари\n168. Шимдириш ва қоплаш ванналари, узеллар, турбоаралаштиргич, қум сепиш узели, материални совутиш, кесиш ва ўраш қурилмалари шамоллатиш тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.\n169. Шимдириш ва қоплаш ванналарида масса кескин равишда кўпикланиб кетганда, агрегатни тўхтатиш ва ундаги масса кўпикланишининг олдини олиш лозим.\n170. Ишлаб чиқарувчи агрегат бошқарув пультининг юза қисмида авария "STOP" тугмачаси бўлиши лозим.\n171. Бошқарув пультида авария вазиятида узиб қўйиладиган мослама бошқа бошқариш элементларидан фарқли рангда бўлиши ва авария оқибатлари бартараф этилмагунча уни ишга тушириб бўлмайдиган бўлиши керак.\n6-§. Бирламчи материаллар, ярим тайёр ва тайёр маҳсулотлар\nҳамда ишлаб чиқариш чиқиндиларини сақлаш ва транспорт\nвоситаларида ташишда хавфсизлик талаблари\n172. Дастлабки хом ашёлар, ярим тайёр ва тайёр маҳсулотнинг ҳажми мазкур ишни бажарувчи қурилманинг паспортида келтирилган ўлчамларга мос бўлиши керак.\n173. Материаллар ва хом ашёга алоқаси йўқ бошқа ишларни омборхонада бажариш тақиқланади.\n174. Омборда устма-уст тахланган ёки юк идишлари жавонлар оралиғидаги йўлакнинг эни 1,5 м дан кам бўлмаслиги лозим.\n175. Омборхонанинг деворлар билан ўралган ҳар бир ҳудудида олти тахламгача бўлган миқдорда сақлашга рухсат этилади.\nТахламлар оралиғидаги масофа 5 м дан, қўшни майдонлардаги тахламлар билан оралиғи 15 м дан кам бўлмаслиги керак.\n176. Чиқиндиларни инвентаризация қилиш, шунингдек уларнинг турлари бўйича хавфлилик даражасини белгилаш лозим.\n177. Чиқиндиларни рухсат этилмаган жойларда сақлаш, қайта ишлаш ва кўмиб ташлаш тақиқланади.\n178. Ташкилотларда чиқиндилар билан ишлашга оид йўриқномалар ишлаб чиқилган бўлиши лозим.\n179. Иккиламчи хом ашёлар ташкилотга инфекцияга қарши дориланган ва боғламларга ўралган ҳолда қабул қилиниши керак.\n180. Иккиламчи хом ашё боғламларини ёпиқ омборларда ёки қаттиқ қопламали соябонли майдонларда тахламларда сақлаш лозим.\n181. Иккиламчи хом ашё тахламлари баландлиги 5 м дан, ҳар бир тахлам ўлчами 25 х 15 м дан ошмаслиги керак.\n182. Қути ва қоплардаги юклар омборда ағанамайдиган, сурилиб кетмайдиган қилиб устма-уст тахланган бўлиши лозим. Қўлда ортилганда устма-уст тахланиш баландлиги 3 м дан, юк кўтариш механизми ёрдамида тахланганда эса - 6 м дан ошмаслиги лозим. Энг юқоридаги қоп билан шип орасидаги масофа камида 1 м бўлиши лозим.\n183. Омбор ва майдонлардаги боғламларни тахлаш чегаралари ўчиб кетишга чидамли бўлган сариқ ва оқ рангли бўёқлар билан пол устига 50 - 100 мм энликдаги узлуксиз чизиқлар билан белгиланиши зарур.\n184. Ишлаб чиқариш чиқиндиларини йиғиш жойи цехлардан камида 50 м узоқликда бўлиши лозим.\n185. Омборлардаги белгиланган меъёрдан ортиқ бўлган юкларни ташиш ва тахлаш билан боғлиқ бўлган барча ишлар механизациялаштирилган бўлиши лозим.\n186. Юклар сақланадиган омбор ёки юк сақлаш майдончалари ҳудудига кириш жойларида транспорт воситаларининг ҳаракат йўналиши ҳамда юкларни ортиш ва тушириш жойлари кўрсатилган схемалар осиб қўйилиши лозим.\n7-§. Битум қабул қилиш, сақлаш ва фойдаланишда\n187. Битум қабул қилиш ва сақлашда ҳаво муҳитини назорат қилиб туриш учун автоматик газ таҳлил мосламасини ўрнатиш лозим.\nУшбу мослама мавжуд бўлмаса, вақти-вақти билан ҳаво муҳитининг лаборатория таҳлили амалга ошириб турилиши зарур.\n188. Битум ва бошқа тез алангаланадиган моддалар тўпланган жойларда ҳамда иссиқ битум тўлдирилган сиғимлар ёнида оловли ишлар, пайвандлаш, металлни қирқиш, кокс (қаттиқлаштирилган кўмир)ни ёндириш тақиқланади.\n189. Битум қуйиладиган ва сақланадиган идишларни таъмирлаш ишларини бошлашдан олдин қуйидаги ишларни бажариш лозим:\nёнилғи, битум ва буғ ўтказувчи қувурларни беркитиш;\nидишларга нефть маҳсулотларини етказиб берувчи насосларнинг электр двигателларини ток манбаидан узиб қўйиб, "Уламанг, одамлар ишлаяпти!" деган ёзувли тақиқловчи хавфсизлик ёзувини осиб қўйиш;\nқопқоқ ва жўмракларга "Очманг, одамлар ишлаяпти!" деб ёзилган тақиқловчи хавфсизлик белгисини осиб қўйиш;\nидишларни шамоллатиб, улар ичидаги ҳаводан намуна олиб, уларда портлашдан хавфли буғлар концентрацияси бор-йўқлигини аниқлаш.\n190. Идишлар ва қувур ўтказгичларни нефть маҳсулотлари ва реагентлардан бўшатиш схемаси, буғлаш схемаси, шамоллатиш усуллари ва ходимларнинг хавфсизлигини таъминловчи тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.\n191. Сиғимларни тозалаш ва ички кўрикдан ўтказиш ва уларни ўраб турган қувур ўтказгичларни очиш ишлари масъул ходим иштирокида бажарилиши лозим.\n192. Эритилган битум устига ёғин тушмаслигининг олдини олиш мақсадида битум қабул қилиш жойи усти ёпилган бўлиши лозим.\n193. Битум қабул қилиш ва сақлаш сиғимлари битумни буғ ёрдамида иситиш тизими билан жиҳозланган бўлиши лозим. Ушбу тизимда конденсатни доимий чиқариб турувчи мослама бўлиши зарур. Тизимнинг барча уланмалари маҳкамланган бўлиб, улардан буғ ва конденсат чиқишига йўл қўймаслик лозим.\n194. Битум қабул қилиш сиғимлари контейнер ва цистернадан суюқ битумни қабул қилиш учун люкли яхлит металл қопқоқлар билан ёпилган бўлиши зарур.\nЛюклар ўлчами 150 х 150 мм катакчалардан иборат бўлган металл тўрлар билан ёпилган бўлиши лозим.\n195. Битум қабул қилиш ва сақлаш сиғимлари битум сатҳи рухсат этилган максимал белгига етганда, хабар берувчи сигнализациялар билан таъминланган бўлиши лозим.\n196. Битум ортилган контейнерлар (бункерли ярим вагонлар)ни ағдариш, шунингдек бўш контейнерларни ташиш ҳолатига келтириш ишлари механизациялашган бўлиши лозим.\n197. Битум қабул қилиш жойида ишловчи ходимлар цистерналарни ва контейнерларни бўшатиш вақтида буғ ғилофларига буғ бериш учун кўчма шланглар билан таъминланган бўлиши керак.\nКўчма шланглар иссиқдан изоляцияланган бўлиши лозим.\n198. Битум қабул қилиш ва битум сақлаш сиғимларини ички кўрикдан ўтказиш, тозалаш, таъмирлаш ҳаво ҳарорати 40° С дан ошмаган тақдирда, наряд-рухсатнома асосида амалга оширилиши лозим.\n199. Битум қабул қилиш ва сақлаш сиғимларини ишлатишда қуйидагилар тақиқланади:\nбитум қабул қилиш сиғимларининг қопқоқларида туриш (юриш);\nбитум тўкилаётганда қабул қилиш сиғимларининг люклари яқинида ва контейнерларни силташ жойларида бўлиш;\nконтейнерларни ричаг ёрдамида қўл билан силташ;\nбитум қабул қилиш сиғимларининг люклари яқинида цистерналарни қиздириш пайтида конденсатни тўкиш;\nбитум ва бошқа тез алангаланадиган моддалар тўпланган жойларда ҳамда иссиқ битум тўлдирилган сиғимлар ёнида оловли ишлар, пайвандлаш, металлни қирқиш, кокс (қаттиқлаштирилган кўмир)ни ёндириш.\n200. Ташкилотда идишлар ва қувур ўтказгичларни нефть маҳсулотлари ва реагентлардан бўшатиш схемаси, буғлаш схемаси, шамоллатиш усуллари ва ходимларнинг хавфсизлигини таъминловчи тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.\n201. Идишларни тозалаш ва ички кўрикдан ўтказиш ва уларни ўраб турган қувур ўтказгичларни очиш ишлари масъул ходим иштирокида бажарилиши лозим.\n202. Компрессорнинг қисмлари цилиндридаги чиқарувчи ва сўрувчи клапанларни алмаштириш сабабли қисқа вақтга тўхтатилганда қуйидагиларни бажариш зарур:\nқабул қилувчи ва чиқарувчи зулфинларни маҳкам беркитиб, уларга қулф солиб қўйиш;\nкомпрессордаги маҳсулотнинг тўлиқ чиқариб юборилганлигига ишонч ҳосил қилиш;\nцилиндрларни буғ ёки инерт гази билан пуфлаш;\nкомпрессорни ўраб турган барча ёпиқ беркитиш арматураларига ва электрга уланадиган жойига "Уламанг, одамлар ишлаяпти!" деган ёзувни осиб қўйиш;\nмазкур ишларни бажарувчиларга тегишли йўл-йўриқ бериш;\nишларни противогаз кийиб бажариш;\nфақат учқундан хавфсиз асбоб-ускуналарни ишлатиш;\nишларни уч нафар ходимдан иборат бригада (улардан бири муҳандис) газдан қутқариш хизматининг иштирокида бажариш.\n203. Буғ қабул қилишда қувур жўмракларини конденсат тушиши учун тўлиқ очиш зарур. Буғ қувурининг насос ва ускунага ўтадиган ҳамма йўналишидаги қопқоқлари ёпилиши керак.\n204. Қурилма буғ, электр энергияси ва ҳаво билан таъминлангандан сўнг, идиш ва қувур ўтказгичда ўтказувчанлик ва зичликка қарши синаш ишлари олиб борилиши керак. Идишлар ва қувур ўтказгичлардаги босим рухсат этилган меъёрдан ошмаслиги зарур.\n205. Аварияларга йўл қўймаслик мақсадида қуйидагиларга риоя қилиш лозим:\nқувурсимон печлардан чиқаётган битумнинг ҳарорати белгиланган меъёрдан ортиб кетмаслигига;\nидишлар, реакторлар ва буғлатгич-колонналардаги битум ҳароратини оширмаслик ва кескин ўзгартирмаслигига;\nоксидлаш учун берилаётган ҳаво босимининг нобарқарорлашуви ёки кўтарилиб кетмаслигига;\nоксидлаш аппаратлари ва идишларга ҳаддан зиёд маҳсулот тўлдирилмаслигига.\n206. Технологик ускуналарда носозликлар ва авариялар содир бўлмаслиги учун қуйидагиларни таъминлаш лозим:\nаппаратлар, қувур ўтказгичлар, беркитиш арматуралари, манометрлар созлиги;\nтартибловчи ва сақловчи клапанлар созлиги;\nсув, электр энергияси ва ҳавонинг тўхтовсиз келиши;\nнасосларнинг тўхтамасдан яхши ишлаши.\n8-§. Бункерлардан фойдаланишда қўйиладиган\n207. Сочилиб кетадиган материаллар ва минерал тўлдирувчиларни сақлаш учун қурилган бункерлар уларга юк ортиш ва тушириш ишлари бажарилаётганда содир бўлган чангни ушлаб қолувчи мослама ҳамда тебратгичлар, аралаштиргичлар ва аэрация тизимида материаллар тўпланиб ёки осилиб қолишининг олдини олувчи ускуналар билан жиҳозланиши лозим.\n208. Бункерларни ички кўрикдан ўтказиш, тозалаш ва таъмирлаш ишлари қурилиш материалларини ишлаб чиқариш санитарияси ва хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ наряд-рухсатнома ва ишлаб чиқариш ишлари лойиҳаси асосида амалга оширилиши керак.\n209. Бункерлар ва сиғимлар люкларининг катаги 100 х 100 мм дан катта бўлмаган панжара билан жиҳозланиши ва илгакларга эга бўлиши керак. Люкларнинг панжаралари калит билан қулфланиб ёпилиши ва калитни сақлаш тартиби масъул ходим томонидан ўрнатилиши керак.\n210. Минерал тўлдиргичларни ишлаб чиқаришга узатиш пневмотранспорт билан амалга оширилади. Пневмотизим аварияли тўхтаганда, юк ҳаво билан юмшатилиб, ўзининг оғирлиги билан бункернинг пастки люки орқали бўшатилиши лозим.\n211. Бункерларнинг тепаси атроф бўйлаб ўралган бўлиши керак.\n212. Бункерга унинг остки ва ён томондаги люкларидан киришга фақат таъмирлаш ишларини амалга ошириш учун рухсат берилади. Бункернинг деворлари ва ёпилмаларида материаллар осилиб қолмаслиги учун олдиндан тозалаб турилиши керак.\n213. Бункер ичига тушиш ходимларни кўтариш учун мўлжалланган чиғирлар ёрдамида аравачаларда амалга оширилади.\nАравачаларни бункер ичига туширишдан олдин қуйидагилар текширилиши шарт:\nчиғир ғалтагидаги темир арқоннинг маҳкамланганлиги;\nчиғирнинг бункер қопқоғига маҳкамланганлиги;\nтемир арқон, блок, тормоз ва чиғир симларининг созлиги;\nаравача тўсиқлари ва полининг мустаҳкамлиги.\n214. Бункер ичига тушаётган ходимлар иш бажаришлари учун керакли асбоб-ускуналар, иш хусусияти ва шароитига қараб якка тартибдаги ҳимоя воситалари, сигнализация ва алоқа воситалари (огоҳлантириш арқони, сўзлашув мосламаси) билан таъминланган бўлишлари керак.\nИшга тушириш ва юк ортиш ва тушириш мосламалари ва пневмотранспорт зулфинларига "Ёқилмасин, одамлар ишлаяпти!" каби тақиқловчи ёзувлар осиб қўйилиши лозим.\n215. Бункерларда таъмирлаш ишлари олиб борилганда, 12 В дан кўп бўлмаган кучланишли кўчма электр ёриткичлардан фойдаланиш лозим.\n216. Бункернинг транспорт воситаси ёрдамида тўкиладиган томонида тутқичли тўсиқлар ўрнига баландлиги 600 мм дан кам бўлмаган тўсиқ бўлиши керак.\n217. Бункерга тушишдан олдин қуйидагиларни амалга ошириш зарур:\nтранспорт воситасидан бункерга тўкишнинг олдини олиш, бунинг учун транспорт воситасининг ҳаракатини кузатувчи ходимни тайинлаш, бункерга тўкишни тақиқловчи сигналларни ёқиш;\nбункерга юкни ортиш жойидаги шиберни ёпиш;\nбункерни маҳсулотдан тозалаш.\n9-§. Юк ортиш ва тушириш ишларида хавфсизлик талаблари\n218. Юк ортиш ва тушириш ишлари ва юкларни жойлаштириш Юк ортиш ва тушириш ишларидаги юкчилар учун ишларнинг хавфсизлиги қоидалари (рўйхат рақами 1582, 2006 йил 13 июнь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 й., 24-сон, 221-модда) талабларига мувофиқ бўлиши лозим.\n219. Вазни 50 кг дан ортиқ бўлган юкларни ортиш ва тушириш ишлари механизациялаштирилган бўлиши лозим.\n220. Оғир ва йирик юкларни ортиш ва тушириш, ташиш ишлари маъмурий-техник ходимлар томонидан махсус ажратилган ходим раҳбарлиги остида амалга оширилиши лозим.\n221. Юк ортиш ва тушириш ишларини бажаришда ходимлар кўтарилаётган ёки туширилаётган юк остида турмасликлари керак.\n222. Юк сақлаш учун майдончалар сатҳи текис бўлиб, чуқурчаларсиз ва 50 дан ошмайдиган нишаби бўлиши керак. Юк сақлаш учун майдончалар қопламаси унга келувчи йўллар қопламасига тенг бўлиши лозим.\n223. Омбор ёки юк сақлаш учун майдончалар ҳудудига кираверишда ҳаракат йўналиши, юк ортиш ва тушириш жойи ёки транспорт воситаларининг тўхтаб туриш жойини кўрсатувчи чизма осилган бўлиши керак.\n224. Автоюклагич қўлланишига фақат қаттиқ қопламага эга бўлган текис майдончаларда рухсат берилади. Чуқурлар пайдо бўлганда дарҳол таъмирлаш керак.\n225. Цех ички транспорти сифатида автоюклагичлар, автокарлар ва бошқалар қўлланилиши мумкин. Ички ёнув двигателли автоюклагичлар ва автокарларни ишлаб чиқариш бинолари ва омборларга киритиш тақиқланади.\n226. Автоюклагичларнинг вилкали ушлагичлари битта текисликда туриши лозим.\n227. Юклагичга рухсат этилган юк оғирлиги унинг техник ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.\n228. Ходимларни автоюклагичлар ва автокарларда ташиш, шунингдек ортилаётган ва туширилаётган ҳамда ташилаётган юк (контейнерлар ва бошқалар) устида туриш тақиқланади.\nIV БОБ. АСБОБ-УСКУНА ВА ДАСТГОҲЛАРГА\n229. Ишлаб чиқариш асбоб-ускуналарини ва технологик линияларни жойлаштириш, ўрнатиш, монтаж қилиш, ишлатиш, таъмирлаш уларнинг техник паспортлари талабларидан келиб чиқиб амалга оширилиши лозим.\n230. Асбоб-ускуналарга даврий хизмат кўрсатаётган ходимни ишлаб чиқариш асбоб-ускуналарининг ҳаракатланувчи ёки ток ўтказувчи қисмлари билан алоқага киришиш эҳтимолининг олдини олувчи қурилма ёки мослама бўлиши керак.\n231. Ишлаб чиқариш асбоб-ускуналарининг валлари, улов муфталари ҳамда ременли, занжирли, фрикцияли ва очиқ тишли узатмалари металл тўрли тўсиқ ёки узлуксиз тўсиқлар билан жиҳозланган бўлиши керак.\n232. Хом ашёни қайта ишловчи ҳар бир дастгоҳ, механизм электр энергияси тармоғидан узиб қўйиладиган ажратиш ҳамда уни юргизиш ёки тўхтатиш учун қулай ўрнатилган тўхтатиш мосламасига эга бўлиши лозим.\n233. Ускунанинг бошқарув тугмачалари, дастаклари, штурвал ва бошқа қисмлари аниқ, яққол кўринадиган ёзув ёки белгиларга эга бўлиши ва белгиланган ҳолатда мустаҳкам туриши лозим.\n234. Ускуналарни ишлатиш жараёнининг бош бошқарув пульти қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши зарур:\nқувурсимон печ ва аралаштиргичларда суюқ ва газсимон моддалар ҳолатининг реакторлардан чиқишда битумнинг босими ва ҳароратини кўрсатувчи мосламалар;\n235. Ускунадаги иш режими ўзгарганлиги ҳақида ходимларни огоҳлантирувчи қурилмага ўрнатиладиган товушли сигнал тизими асосий узеллар ва бошқарув пультларидан туриб бошқариладиган сирена орқали амалга оширилиши лозим.\n2-§. Чангсизлантирувчи барабанларга\n236. Чангсизлантирувчи барабан яхлит металл ғилоф билан ёпилган бўлиши лозим. Ғилофдаги люк ва эшикларнинг чангсизлантирувчи барабан юритмаси, уларни очганда автоматик ўчадиган ҳолда блокировкаланган бўлиши лозим.\n237. Чангсизлантирувчи барабанга хизмат кўрсатиш учун унинг юк ортиш ва тушириш жойларида турғун металл майдончалар ўрнатилган бўлиши лозим.\n238. Чангсизлантирувчи барабан ғилофи ҳавони чангдан тозалаш учун ҳаво тозаловчи аспирация тизимига уланган бўлиши лозим.\n239. Чангсизлантирувчи барабан ғилофидан чиққан чиқиндилар (қум, тупроқ, тош ва металл предметлар)ни чиқариб ташлаш механизациялашган бўлиши лозим.\n240. Узатувчи ва сараловчи конвейер чангсизлантирувчи барабан билан блокировкаланган бўлиши лозим.\n241. Чангсизлантирувчи барабанни ва унинг ёрдамчи ускунасини тўхтатиш тескари кетма-кетликда амалга оширилиши лозим.\n242. Чангсизлантирувчи барабан ишлаб турганда унинг қабул қилувчи тешигига материалларни юбориш ва тиқилиб қолган материаллардан тозалаш тақиқланади.\n243. Материал тойини ечиш ва тозалаш хонасида чангсизлантириш ва саралаш натижасида чиққан металл чиқиндиларни (сим, пўлат тасма ва бошқалар) йиғиш ва қайта ишлатиш учун қутилар ва пресслагичлар бўлиши керак.\n244. Чангсизлантирувчи барабан ғилофининг ичида кўздан кечириш, тозалаш ва таъмирлаш ишлари наряд-рухсатнома бўйича бажарилиши керак.\n3-§. Барабанли латтакескичларга қўйиладиган\n245. Латтакескич атрофи ёпилган ва маҳаллий сўрувчи шамоллатиш тизимига уланган бўлиши керак.\n246. Пичоқли барабан, транспортёр-таъминлагич аравачасининг қовурғали валиклари яхлит металл ғилофлар билан ёпилган бўлиши керак.\n247. Ғилоф ечилган ёки нотўғри ўрнатилганида, латтакескич юритмаси уланмайдиган қилиб, юритма билан блокировкаланган бўлиши керак.\n248. Транспортер-таъминлагич тасмаси бўйича ғилофнинг узунлиги айланаётган барабанлар ва валиклар юзасидан камида 1 м бўлиши керак.\nЛаттакескич маховиги (вазмин яхлит ғилдирак) яхлит ёки тўрсимон металл ғилоф билан ёпилган бўлиши керак.\n249. Латтакескичнинг ҳаракатланувчи ва ҳаракатланмайдиган пичоқларини маҳкамлаш учун болтлари ўз-ўзидан буралиб кетмаслиги учун сақлагич гайкалар билан мустаҳкамланиши керак.\n250. Латтакескич юритмасида, электр двигатель, механизмлар ва латтакескич деталларини ортиқча юкланишдан ҳимоя қилиш учун қурилма (марказдан қочма муфта) бўлиши керак.\n251. Латтакескичнинг бошқариш тизими пичоқли барабаннинг айланиши ишчи частотага эришгандан сўнг транспортёр-таъминлагичнинг уланишини таъминлаш керак. Конвейер-таъминлагич пичоқли барабан билан блокировкаланган бўлиши ва у тўхтаганида автоматик равишда узилиши керак.\n4-§. Гидропарчалагичларга қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n252. Гидропарчалагичлар сиғимлардан майдаланган хом ашёларни чиқариб ташлаш ва чиқиндиларни йиғиш учун асбоб-ускуналар билан жиҳозланиши керак. Цехдан чиқиндиларни чиқариб ташлаш механизациялашган бўлиши керак.\n253. Гидропарчалагичлар деталлари, қувур ўтказгичлар ва оқим уланмалари сув оқмайдиган қилиб зичланиши лозим.\n254. Гидропарчалагичларга хизмат кўрсатиш учун турғун металл майдонча бўлиши керак. Майдонча юзасидан гидропарчалагичнинг сиғими чеккасигача бўлган масофа 1 м га тенг бўлиши керак.\n255. Гидропарчалагичлар қурилмаси ва тасмали транспортёр хонасида икки томонлама нурли ва товушли сигнал бериш мосламаси бўлиши керак. Сигнал бериш элементлари (товуш, сирена ва лампалар) гидропарчалагич ва транспортёрларнинг ишга тушириш қурилмасида жойлашган бўлиши керак.\n5-§. Айланма ролларга қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n256. Айланувчи барабан мувозанатланган ва бир бутун яхлит металл ғилоф билан ёпилган бўлиши керак. Ғилофнинг ва ҳаракатланувчи валнинг ваннага туширилган жойлари зичланган бўлиши лозим.\n257. Айланувчи барабанлар чиқариш клапанларининг ечилиши механизацияланган бўлиши лозим.\n258. Барабан валининг подшипникларидан чиқиб турувчи учлари тўсилган бўлиши лозим.\n259. Айланувчи барабан ваннаси сув сачраши ва хона полига тўкилишининг олдини олувчи қопқоқ билан ёпилган бўлиши керак. Пол юзасидан ванна четигача бўлган масофа 1 м га тенг бўлиши керак.\n260. Айланувчи барабан ваннасининг корпусидаги барча тешиклар (планкани ўрнатиш, барабан валини, клапанларни кўтариш механизмлари, қувур ўтказгичларнинг уланиши) қопқоқлари ва деталь уланмалари сув оқмайдиган қилиб беркитилиши лозим.\n261. Айланувчи барабан ўрнатилган хоналарда икки томонлама ҳам нурли ҳам товушли сигнал бериш мосламаси бўлиши керак. Сигнал бериш элементлари (қўнғироқлар, ўчиб-ёнувчи чироқлар ва лампалар) барабанларни ишга тушириш қурилмасида жойлашган бўлиши керак.\n262. Айланувчи барабанларга хизмат кўрсатувчи ходим қуйидаги қўл асбоб-ускуналари билан таъминланган бўлиши керак:\nмассани аралаштириш ва ваннани тозалаш учун ёғоч хаскаш ҳамда эшкаклар;\nчиқариш клапанларини очиш учун металл илгаклар.\n6-§. Картон ишлаб чиқарувчи машиналарга\n263. Ҳаракатлантирувчи вал шакл берувчи мосламанинг чекка ременлари, барабанли-пресс ва қуритиш цилиндрларига картон массаси ёпишиб қолишидан механик тозалаш ускуналари билан жиҳозланиши керак.\n264. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг чуқурликлари тўшама билан ёпилган ёки атрофи тўсилган бўлиши керак.\n265. Барабанли-пресс, пресс валлари ва бўйлама-кесувчи дастгоҳларнинг сиқиш механизмлари ажратиладиган юкларни маҳкамлайдиган бўлиши керак.\n266. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг олд қисми ва ҳаракатланадиган томонлари бўйлаб пресслар ва қуритиш цилиндрларига хизмат кўрсатиш учун майдончалар бўлиши керак.\n267. Босимли қути ва барабанли-пресс яқинида картон ишлаб чиқарувчи машинанинг қуритиш ва пресслаш қисмлари орасида ўтиш кўприкчалари ўрнатилган бўлиши керак.\n268. Сув, картон массаси, буғ ёки конденсат қувур ўтказгичларини картон ишлаб чиқарувчи машинага хизмат кўрсатиш учун майдончалар габарити ва ўтиш кўприкчаларида жойлаштиришга рухсат этилмайди.\n269. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг қуритиш қисми яқинида чангак ва тамбур валларини сақлаш учун уларнинг тушиб кетишининг олдини олиш мақсадида жавонлар ўрнатиш керак.\n270. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг тартибловчи қурилмаларининг бошқарув қисмлари унинг олд томонида жойлашган бўлиши лозим.\n271. Ҳаракатлантиргичнинг аварияли улаб-узгичи тўр, пресс ва қуритгич қисмларида ва картон ишлаб чиқарувчи машинанинг олд қисмида ҳамда бўйлама-кескич ва ўровчи дастгоҳларда ўрнатилган бўлиши керак.\n272. Картон ишлаб чиқарувчи машина ишга туширилиши ҳақида огоҳлантириш учун товушли ва нурли сигнал бериш (электр қўнғироқ ва ёниб-ўчувчи электр лампалар) билан жиҳозланиши керак.\n273. Картон ишлаб чиқарувчи машинага хизмат кўрсатувчи ходим картон массаси чиқиндиларини, яроқсиз картонни чиқариб ташлаш учун қўл асбоб-ускуналари (дастаси узун чангак, қирғич ва чўтка) билан таъминланган бўлиши керак.\n274. Картон тасмасини механик сувсизлантириш учун барабанли-пресс ва прессларнинг айланадиган валлари металл тўсиқлар билан ўралган бўлиши лозим.\n275. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг тўр қисмидаги сўрувчи қутилардан сувни чиқариб ташлаш учун қувур узайтиргичнинг барча ажраладиган уланмалари зичланган бўлиши керак. Зичланганлик арматура, қувур ўтказгичнинг резбали ва фланецли уланмаларидан сув оқиб кетмаслигини таъминлаши керак.\n276. Тўр ва шакл берувчи мосламанинг чекка ременлари ҳолатини таранглаш ва тартибга солиш барабанли-пресс ҳаракатлантиргичи ўчирилганда бажарилиши лозим.\n277. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг қуритиш қисмига буғ узатиш учун буғ ўтказгич редукцион клапан билан жиҳозланиши ва у қуритиш цилиндрларидаги максимал ишчи босимига мосланган бўлиши керак.\n278. Ҳар бир қуритиш цилиндрида манометр ўрнатилган бўлиши керак.\n279. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг қуритиш цилиндрлари конденсатни мунтазам чиқариб ташлаши керак.\n280. Қуритиш цилиндрининг қопқоқ ва люклари, арматура ва фланецли уланмалари, буғ ва конденсат қувур ўтказгичлари зич бўлиши керак.\n281. Майдончада ходим томондан хизмат кўрсатиш учун айланма қуритиш цилиндрларининг учлари яхлит ёки тўрли металл тўсиқлар билан ўралган бўлиши керак.\n282. Картон ишлаб чиқарувчи машинанинг бўйлама-кескич ва ўровчи дастгоҳларининг очиқ тишли узатмалари яхлит бир бутун металл тўсиқ билан ўралган бўлиши шарт.\n283. Қуйидаги ҳолларда дастгоҳларни ишлатиш тақиқланади:\nаварияли тўхтатиш тизими носоз бўлганда;\nдастгоҳнинг ҳаракатлантирувчи қисми билан блокировкаланган тўсиқ бўлмаганда;\nкартон бўлакларини механик чиқариб ташлаш қурилмаси носоз бўлганда.\n284. Подшипник қаторининг ташлама қопқоқлари дастгоҳ ишлаётган вақтда қопқоқларнинг ўз-ўзидан очилиб кетишининг олдини олувчи занжирлар билан жиҳозланган бўлиши керак.\n7-§. Қуритиш барабанларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n285. Қуритиш барабанлари чангтутгич қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.\n286. Қуритиш барабанлари таянч роликлардаги барабан корпусининг ўқи бўйлаб силжишининг олдини олувчи қурилма билан жиҳозланган бўлиши керак.\n287. Қуритиш барабанининг корпуси тўсилган бўлиши керак. Тўсиқлар баландлиги камида 1 м бўлган ажраладиган металл секциялардан тузилиши, сариқ рангга бўялиши ва қуритиш барабани ўқидан радиуси қўшимча 1 м масофада бўлиши керак.\n288. Қуритиш барабанининг таянч ва тиргакли роликлари яхлит бир бутун металл тўсиқлар билан ўралган бўлиши керак.\n289. Оловли ишлар амалга ошириладиган хона, газ йўллари, циклон (гирдоб) ва қуритиш барабанининг фильтрлари иссиқдан изоляцияланган бўлиши керак.\n290. Қуритиш барабанининг юк ортиш ва тушириш камералари билан уланган узеллари ҳамда фланецли уланмалари зичланган бўлиши керак.\n291. Қуритиш барабанининг ўтхонасига қаттиқ ёқилғини қалаш ҳамда ўтхонадан кул ва шлакларни чиқариб ташлаш механизацияланган бўлиши керак.\n292. Қуритиш барабанини ишга туширилиши ҳақида огоҳлантириш учун у товушли ва нурли сигнал бериш мосламаси (электр қўнғироқ ва ўчиб-ёнувчи лампалар) билан таъминланган бўлиши керак.\n293. Кўздан кечириш ва таъмирлашдан олдин қуритиш барабани бўш бўлиши, оловли ишлар амалга ошириладиган хона ва қуритиш материали шамоллатилиши, қуритиш барабанидаги ҳарорат 40° С гача совутилиши керак.\n8-§. Битумни оксидловчи ускуналарга қўйиладиган\n294. Қувурли печлар қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши керак:\nфорсункани ёқиш учун ўт олдиргич;\nоловли ишлар амалга ошириладиган хона буғ билан пуфлаш учун асбоб-ускуна;\nпечга киришда ва ундан чиқишда битум босими ва ҳароратини текшириш учун манометр ва термометрлар;\nфорсунка олдидаги газ босими рухсат этилган технологик регламент қийматидан пастга тушиб кетишида ёнилғи берилишини автоматик ўчириб қўядиган мослама;\nфорсункаларга ёнилғи берилиши тўхтаб қолганда, автоматик тарзда ишлайдиган товушли ва нурли сигнал бериш мосламаси.\n295. Қувурли печнинг циркуляцияли битум ўтказгичининг ҳайдаш линиясида битум босими технологик регламентда белгиланган меъёрдан ошганда, битумни битум сақлагичга қайта тушириш учун редукция клапани ўрнатилган бўлиши керак.\n296. Қувурли печнинг битум ўтказгичида иситгични ишлатишда ҳосил бўладиган газларни чиқариб ташлаш учун кран ўрнатилган бўлиши керак.\n297. Қувурли печга терилган ғишт атрофи орқали ўтган битум ўтказгич асбестли тасма билан ўралган бўлиши керак.\n298. Битум ўтказгич ва иситгичларнинг пуфлаш учун белгиланган буғ ва инерт газ ўтказувчи қувурларида тескари клапан ва иккита ёпиб-очиладиган сурма зулфин ўрнатилган бўлиши керак. Сурма зулфинлар орасида конденсатни тўкиш, сурма зулфинлар ва тескари клапан герметиклигини текшириш учун кран ўрнатилган бўлиши керак.\n9-§. Бўйлама-кесувчи ва ўровчи дастгоҳларга\n299. Қуйидаги ҳолларда дастгоҳларни ишлатиш тақиқланади:\nавария юз берганда дастгоҳни тўхтатадиган тизим носоз бўлганда;\nдастгоҳнинг узатмага блокировкаланган жойларида тўсиқ бўлмаганда;\nкартон бўлакларини механик усулда чиқариб ташловчи ускуна носоз бўлганда.\n300. Дастгоҳлар ишлаётганда ходимларнинг қуйидаги жойларда туриши тақиқланади:\nқабул қилувчи ва кесувчи дастгоҳлар орасида;\nдастгоҳ билан картон тушириладиган жой орасида;\nкартон ўрамларини дастгоҳдан думалатадиган жойда;\nдастгоҳнинг силлиқлаш қисми яқинида.\n301. Кесувчи пичоқларни махсус жавонларда ёки ёғоч ва пластмасса ғилофларда сақлаш керак.\n302. Кесувчи пичоқларни чархлаш, алмаштириш ва ҳолатини ўзгартириш фақат дастгоҳлар электр токи манбасидан узиб қўйилгандан кейин амалга ошириш лозим.\n303. Бўйлама-кесувчи дастгоҳнинг ҳаракатланувчи ўқлари орасидаги масофани дастгоҳни бошқариш жойидан туриб кўриш учун кўзгу ўрнатилган бўлиши керак.\n304. Ўровчи дастгоҳ ишлаб турганда дастгоҳ ўқига ўралиб қолган картонни чиқариб олиш ва ўрамнинг сифатсиз қисмини яхшилаш (учларини, четларини, гильзаларини тозалаш ва бошқалар) тақиқланади.\n10-§. Хом ашё материалларини майдалаш машиналарига\n305. Хом ашё материалларини майдалаш машиналарининг бошқариш пультлари кузатиш ва масофадан бошқариш кабиналарида жойлашиши лозим.\n306. Хом ашё материалларини майдалаш машиналари, қабул қилиш ва транспортировка қурилмаларини бошқариш майдонларининг пультларида икки томонлама боғловчи товушли ёки нурли сигнал бўлиши лозим.\n307. Хом ашё материалларини майдалаш машиналарининг қабул қилиш тешиклари ва тўлдириш механизмларига хизмат кўрсатувчи ходимлар учун майдонлар бўлиши лозим.\n308. Хом ашё материалларини майдалаш машиналарининг тўлдириш ва бўшатиш жойлари ҳаво тозаловчи аспирация тизимига уланган бўлиши лозим.\n309. Хом ашё материалларини майдалаш машиналарини қабул қилиш тешиклари материал бўлакларининг отилиб кетишидан сақлаш учун темир тўсиқларга эга бўлиши керак.\n310. Хом ашё материалларини майдалаш машинаси ишлаётганда қуйидагилар тақиқланади:\nхом ашё бўлакларини киритиш ва чиқариб олиш;\nтаъминловчи ва оқимлардаги уюмларни йўқотиш;\nмайдалагич ва оқимларни ёпишган нарсалардан тозалаш;\nишлаётган жиҳознинг корпусида бўлиш;\nтаъмирлаш ва созлаш ишларини бажариш;\nҳимоя тўсиғи ва сигнализация тизими йўқлигида ёки ишламаётганида ишлаш;\nваликли майдалагичнинг кўриш ойнасини очиш.\n11-§. Тегирмонларга қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n311. Хом ашёни қуруқ парчалайдиган тегирмонлар ҳаво тозаловчи аспирация тизимига уланган бўлиши лозим.\n312. Тегирмон оқимини таъминловчи қувурча ва бўшатиш қопламаси бириктирилган жойи ишлаб чиқариш хонасига чанг чиқиб кетишининг олдини олиш мақсадида зичланган бўлиши лозим.\n313. Тегирмон ишга тушаётганлиги ва тўхтаётганлиги ҳақида ходимларни огоҳлантириш учун товушли ва нурли сигналлар бўлиши лозим.\n314. Тегирмон хонасида люкларнинг қопқоғини таъмирлаш ишлари олиб борилганида очиш учун юк кўтариш қурилмаси ўрнатилган бўлиши лозим.\n315. Тегирмон ишлаётганида уни таъмирлаш, ундан хом ашёларни олиш ва тегирмон тўсиқлари орқасига ўтиш ёки уни ечиш тақиқланади.\n316. Тегирмонни ишлатиш қуйидаги ҳолларда тақиқланади:\nблокировкаси ёки сигнализация носоз бўлса;\nтўсиқлар ечилган ёки маҳкамланмаган бўлса;\nкорпусда ёриқлар бўлса;\nплитани қотирувчи болтлари бўшаганда ёки йўқ бўлганда;\nпарчаланаётган материал люк зичлиги орасидан ва болт тешигидан ажралиб чиққанида;\nаспирация тизими носоз бўлса ёки самарали ишламаётганида.\n317. Контейнерларнинг ёпилувчи қурилмалари конструкцияси контейнернинг ўз-ўзидан очилиб кетмаслигини таъминлаши лозим.\n318. Тебранма-роликли ва тегирмонлар корпусининг қопқоғи очилганида, тегирмон ҳаракатлантирувчиси автоматик тарзда тўхтайдиган ва блокировкаланган бўлиши керак.\n319. Тебранма-роликли ва тегирмонга иссиқлик берувчи ҳаво ўтказгичлар иссиқдан изоляцияланган бўлиши лозим. Ташқи юзасидаги ҳарорат 45° С дан ошмаслиги лозим.\nV БОБ. ТАЪМИРЛАШ (ТУЗАТИШ) ИШЛАРИНИ АМАЛГА\nОШИРИШДА ХАВФСИЗЛИК ТАЛАБЛАРИ\n320. Ташкилотнинг таъмирлаш хизмати ускуналарнинг, уларнинг паспортлари, техник йўриқномалари ва ишлаб чиқарувчи ташкилотнинг бошқа ҳужжатларининг меҳнат хавфсизлиги стандартлари тизими талабларига мослигини таъминлаши лозим.\n321. Асбоб-ускуналарни зарур техник ҳолатда ушлаб туриш учун ташкилотда унга хизмат кўрсатишни яхшилаш, режавий-олдини олувчи таъмирлашнинг қатъий бажарилиши ва таъмирлаш ишларининг сифатини яхшилаш бўйича чоралар кўрилиши лозим.\n322. Асосий асбоб-ускуналарни капитал ва жорий таъмирлаш, ўрнатилган тартибда ишлаб чиқилган ва тасдиқланган ишларни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ амалга оширилиши лозим. Ишларни ташкил этиш лойиҳаларида таъмирлашни ўтказишга жавобгар шахслар, шунингдек таъмирлаш ишларининг тартиби ва ходимларнинг хавфсизлигини таъминловчи чоралар кўрилиши лозим.\n323. Таъмирлаш ишларини ўтказиш муддати ташкилот бош муҳандиси томонидан тасдиқланган йиллик режали-таъмирлаш жадвалига асосан белгиланади.\n324. Таъмирлаш ишларини ўтказишда бажарилиши зарур бўлган ишларнинг бажарилиши технологик кетма-кетликда кўрсатилиши керак.\nБунда қуйидагиларни кўрсатиш зарур:\nтаъмирланган маҳсулотлар ва уларнинг қисмлари техник талабларга жавоб бериши.\n325. Бажарилиши хавфсизлик чоралари билан боғлиқ ва махсус технологик таъмирлаш жараёнларининг амалга оширилиши кўрсатмалари берилган ишлар таъмирлаш ҳужжатларида кўрсатилиши керак.\n326. Таъмирлаш вақтида таъмирловчи шахсга лавҳаларни ва вақтинча ўрнатилган тўсиқларни олиб ташлаш, жойларни алмаштириш ҳамда ўралган участкалар ҳудудларига кириш тақиқланади.\n327. Аралаштирувчи ҳовуз ва гидроаралаштиргичларни ичига ходимларнинг тушиши билан боғлиқ ички кўрик ва таъмирлашда фақатгина наряд-рухсатнома расмийлаштирилгандан сўнг рухсат этилади. Ҳовузга тушиш сиғим ичида ишлаётганнинг кузатувидан чалғимайдиган, ҳовуз устида эҳтиёт чорасини таъминловчи ходим бўлганда рухсат этилади.\n328. Ишлаб чиқариш цехларида пудратчи ташкилотлар томонидан бажариладиган таъмирлаш, қурилиш ва монтаж ишлари наряд-рухсатнома билан расмийлаштирилиши лозим.\n329. Барча ҳолларда таъмирлаш ишларининг бажарилиш тартиби ва усуллари бош муҳандис ёки унинг ўринбосари билан келишилиши керак.\n330. Таъмирлаш ишлари бажариладиган ҳудуд тўсилган ҳолатда бўлиши ва у ерда хавфсизлик белгилари ўрнатилган бўлиши лозим.\n331. Таъмирлаш ишлари бошланишидан олдин таъмирлашда банд бўлган барча ходимлар ишларни ташкил этиш лойиҳаси билан таништирилиши ва таъмирлаш ишларини бажариш пайтида хавфсизлик чораларига риоя қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказилиши лозим.\n334. Суюқ ёнилғини сақлаш учун сиғимларда, битум қабул қилувчи, битум сақлагич, конвейерлар, шимдириш ванналарида ва нефть маҳсулоти бор бошқа сиғимларда ишлаганда, сиғимни улардан бўшатиш зарур.\n335. Қувурсимон печни таъмирлашга тўхтатишдан олдин унинг қувурлари инерт гази ва сув буғи билан тозаланиши керак.\n336. Компрессорни қисмларга ажратиш ва ичини очиш билан боғлиқ таъмирлаш ишларини ўтказиш учун уни бошқа барча технологик қувур ўтказгичлардан узиб қўйиш лозим.\n337. Сиғимлар, бункерлар ва бошқаларда ишлаётган ходим маҳкамланган қутқарув арқонига эга бўлиши ва арқоннинг иккинчи учи ташқарига чиқарилиши ҳамда кузатувчида бўлиши керак.\n338. Таъмирлаш ишлари баландликда бажарилганда, ҳавоза ва тахта тўшамаларнинг ўрнатилиши лозим.\n339. Ҳавоза ва таглик ўрнатишнинг имкони бўлмаса, ходимлар баландликда ишлаш учун эҳтиёт камарлари ва арқонлардан фойдаланишлари шарт. Эҳтиёт камарлари ва арқонларнинг маҳкамланиш жойи конструкцияларда аввалдан белгилаб қўйилган бўлиши лозим.\n340. Баландликда таъмирлаш ишларини бажарганда, асбоб-ускуна ва материалларни майдонча қирғоғига қўйиш ёки ерга ташлаш тақиқланади.\nАсбоб-ускуналарни махсус сумка ёки қутида сақлаш зарур.\n341. Ходимларнинг қизиган ускунанинг ичига кирган ҳолда таъмирлаш ишларини олиб боришига ускунани шамоллатиб, ичидаги газлар бутунлай чиқариб юборилгандан ва ҳавонинг ҳарорати кўпи билан 40° С гача пасайтирилгандан сўнг рухсат этилади.\n342. Барча таъмирлаш ишлари цех, ташкилот раҳбари томонидан тайинланган масъул ходим раҳбарлиги ва назорати остида бажарилиши лозим.\n343. Материалларни ускунанинг иш майдончасига узатиш механизациялашган бўлиши ва улар тушиб кетмайдиган усулда бажарилиши лозим.\n344. Ёритиш чироқларини таъмирлаш ишларида фақат 12 В кучланишдаги кўчма лампалар, портлашдан ҳимоялаб ясалган аккумуляторли чироқлардан фойдаланиш керак.\nЁритиш мақсадида машъала, гугурт, керосинли фонарлар, шамчироқлардан фойдаланиш тақиқланади.\n345. Асбоб-ускуналарни таъмирлаш ва созлаш ишлари махсус ўқитилган ва йўл-йўриқ олган, билимлари синалган, стажировкадан ўтган, тегишли разряд ҳамда тоифага эга ходим томонидан амалга оширилиши шарт.\n346. Капитал таъмирлашдан сўнг асбоб-ускунани ишга туширишга ташкилот бош механиги (бош энергетик), меҳнат муҳофазаси хизмати ходими, цех бошлиғи ва касаба уюшмаси вакилларидан иборат таркибдаги комиссия томонидан ташкилот раҳбари ёки бош муҳандис тасдиқлайдиган тегишли далолатнома тузилиб, қабул қилингандан сўнг рухсат берилади.\n347. "Ёқилмасин, одамлар ишлаяпти!" деб ёзилган ёзувни олиб ташлаш ва хавфсизлик техникаси бўйича талаблар қўйиладиган ишлар бажарилгандан сўнг, ускунани ишга тушириш, фақат масъул ходим рухсати билан бажарилиши лозим.\n348. Таъмирлаш ишлари тугагач, барча кераксиз конструкциялар, асбоб-ускуналар, материаллар ва чиқиндилар цехдан олиб кетилиши, тўсиқлар, сақловчи блокировка мосламалари ўз жойига ўрнатилиши керак.\n349. Ташкилотларни (цехларни) лойиҳалаштиришда, қуришда (монтаж қилишда) мазкур Қоидаларга амал қилиш учун жавобгарлик тегишли ишларни бажарувчи ташкилотлар зиммасига юклатилади.\n350. Мансабдор шахслар ва ходимлар меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилмаганликлари учун қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.\n351. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси, Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги, Электр энергетикада назорат бўйича давлат инспекцияси, "Саноатгеоконтехназорат" давлат инспекцияси, "Ўзқурилишматериаллари" АК, Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши ва "Ўзбекнефтегаз" МХК билан келишилган.\n2013 йил 7 октябрь, 40-сон, 529-модда


Нерес: "Тен Хаг менга сочимдан шикоят қилди" / CHAMPIONAT.asia\n22:29Эртага "Воҳа дербиси" ўтказилади 0 22:19АПЛ. Тухель "Челси"даги дебютида кимларни асосий таркибда майдонга туширади? 4 22:05Шоҳруҳ Маҳмудхожиев: "Навбаҳор" стадионида тўп тепишнинг завқи бошқача" 3 21:55Эдегор: “Ўйлашимча, айнан шу клуб менга мос келади” 1 21:35Фарғона вилояти ҳокими Яйпандаги “Ўзбекистон” стадионида олиб борилаётган реконструкция ишлари билан танишди 7 21:28"Тезкор студия". ОЧЛ қуръаси "Пахтакор" осон гуруҳда, АГМК қайси мусобақада ўйнамоқчи? 1 21:25Убайдуллаев “Шахтёр” (Солигорск)даги илк голини ўртоқлик ўйинида урди 4 21:05Италия Кубоги. “Аталанта” – “Лацио”. Асосий таркиблар 5 20:58Бошидан оғир жароҳат олган Рауль Хименес қачон сафга қайтиши маълум 1 20:35“Рома” Жекони “Челси” форварди билан алмашмоқчи 1 20:20“Тоттенхэм” Ди Мария билан алоқа ўрнатди 2 19:55Клопп Тухелнинг “Челси”га мураббий бўлгани ҳақида фикр билдирди 6 19:40“Интер” янги логотипининг кўриниши пайдо бўлди 9 19:25Роналду ва Дибала бугунги баҳсда “Ювентус”га ёрдам беролмайди 6 19:05Иван Соловьёв: "Кучлироқ жамоалар билан кўпроқ ўйнашимиз керак" 8\nНерес: "Тен Хаг менга сочимдан шикоят қилди"\n23 авг 2019 19:20\nТеглар : Давид НересАякс Аякс\n"Аякс" ҳужумчиси Давид Нерес мураббий Эрик тен Хаг билан бўлган кичик суҳбатни айтиб берди.\n"Эрик тен Хаг ("Аякс" устози) менга сочимдан шикоят қилганидан кейин, унга ўзинигизни соч-турмакка эътибор беринг. Мен ўзимникини парваришлайман, дедим. Шу суҳбатдан сўнг кейинги икки ўйинда захирада ўтирдим", - дейди Нерес.\n22 ёшли бразилиялик форвард ўтган мавсум "Аякс" сафида 29 та ўйинда 8 та гол ва 10 та ассист қайд этди. Жорий мавсумда эса ҳозирга қадар 3 та учрашув ўтказди (1 та гол). Бу мавсумда у ҳар бир ўйинда ўртача 39 дақиқа ҳаракат қилмоқда.\n"Спартак" Промес учун 10 млн евродан кўп тўлашга тайёр эмас 1\nТурк гранди Промесни ижарага олмоқчи 0\nЗидан Алабанинг "Реал"га эҳтимолий трансфери ҳақида гапирди 2\nФлик Алабани "Бавария"да сақлаб қолмоқчи 1


Ўзбекистондаги ғор дунёнинг энг чуқур ғорларидан бири сифатида эътироф этилиши мумкин – КУН УЗ\nГлавная / Жамият / Ўзбекистондаги ғор дунёнинг энг чуқур ғорларидан бири сифатида эътироф этилиши мумкин\nAnonymous 29.08.2019\tЖамият Comments Off on Ўзбекистондаги ғор дунёнинг энг чуқур ғорларидан бири сифатида эътироф этилиши мумкин 34 Показы\nЎзбекистондаги ғор дунёнинг энг чуқур ғорларидан бири сифатида эътироф этилиши мумкин. Бу ҳақда Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси хабар бермоқда.\nҚайд этилишича, Урал спелеологлар уюшмасининг Россия географик жамиятининг қўллаб-қувватлаши остидаги Сурхондарё вилояти Чўли Баир тоғли массивидаги спелеологик экспедицияси сенсацион натижа билан якунланди.\nВ.Логинов раҳбарлиги остидаги А.Вишневский номидаги ғорда (ЧБ-15) ўтган 20 кунлик экспедиция давомида “-1284 метр”лик чуқурликка эришилган. Ғорнинг узунлиги 15 километрни ташкил қилган. Чўли Баирдаги ушбу ғор сув босган галереядан бошланиб, 20 метрлик қудуқ билан тугайди.\nТопографик съемка шуни кўрсатдики, ғор бугунги кунда Ўзбекистондаги ва умуман Марказий Осиёдаги энг чуқур ғор ҳисобланган, 1415 м амплитудага етган Бой-Булоққа жуда яқин келди.\nБу икки ғорнинг бирлашуви феноменал чуқурлик – 2 километрдан ортиқни қайд этади ва бу уни А.Веревкин (2212м) ҳамда Крубер (2197м) ғорларидан кейин дунёнинг учинчи энг чуқур ғорига айлантиради.\nНазарий жиҳатдан массивнинг салоҳияти юқорида янги ғорларнинг аниқланиши ҳамда уларнинг бир улкан тизимга айланиши ҳисобига чуқурлиги жиҳатидан жаҳон рекордини ўрнатиш имконини яратади.\nҒорлардаги тадқиқотлар 2020 йилда давом эттирилади.\nПред. «Камолон» маҳалласидаги икки қўшни уйда ёнғин содир бўлди\nСледующая Владимир Путин ва Дональд Трамп Шавкат Мирзиёевга қутлов йўллади


Дунёнинг энг яхши автомобиль йўллари аниқланди\nСана: 05 Октябрь 2017 Курилди: 411 Изоҳ: 0\nБутунжаҳон иқтисодий форуми (БИФ) 137 мамлакатнинг 2017-2018 йиллардаги Глобал рақобат рейтингини эълон қилди. Унда мамлакатларнинг иқтисодий кўрсаткичлари қаторида йўллар ва транспорт инфратузилмалари сифати ҳам баҳоланган.\nТаъкидлаш жоизки, мазкур рўйхатга Марказий Осиёдан Ўзбекистон, Туркманистон ва Афғонистон киритилмаган бўлса, минтақанинг бошқа 3 давлати Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистон ушбу рейтингдан жой олган.\nМДҲ мамлакатларидан Ўзбекистон, Туркманистон ва Белоруссия рўйхатдан жой олмаган. МДҲ давлатлари орасида энг юқори натижа Озарбойжонга тегишли бўлиб, унинг автойўллари сифати 36-ўринга муносиб кўрилган. Арманистон ва Россия ҳамдўстлик мамлакатларида автомобиль йўллари сифати бирмунча яхшилиги қайд этилган бўлса-да, улар умумий рўйхатнинг 85- ва 114-ўринларига муносиб кўрилган. Марказий Осиё минтақаси бўйича биринчи ўринда турган Қозоғистон рейтингда 115-ўринда.\nУмуман рейтингнинг кучли ўнлигига БАА, Сингапур, Швейцария, Ҳонконг, Нидерландия, Япония, Франция, Португалия, Австрия, АҚШ кирган. Мадагаскар, Ҳаити, Конго демократик республика ва Мавритания энг сўнгги ўринларни эгаллаган.\nКалит сўзлар: қозоғистон, ўринда, ўзбекистон туркманистон, ўзбекистон, туркманистон, сифати, муносиб кўрилган, муносиб, марказий, кўрилган, бўлса, nbsp\n2014 йилнинг энг яхши смартфонлари аниқланди


Халқ демократик партияси парламентдаги позициясини мустаҳкамлаш учун қатъий ҳаракат қилади | Ўзбекистон Халқ демократик партияси\n2019-12-23 18:12:05 2554\nМамлакатимизда муҳим сиёсий жараён — парламент ва маҳаллий Кенгашларга сайловнинг дастлабки натижалари Марказий сайлов комиссияси томонидан эълон қилинди. Шу муносабат билан Халқ демократик партияси бирифинг ўтказди.\nПартия Марказий Кенгаши раиси Улуғбек Иноятов бу йилги сайлов ҳуқуқий ва ташкилий жиҳатдан юқори даражада ташкил этилгани, ғоя ва ташаббусларини сайловчиларга етказиш учун барча партияларга кенг ҳамда тенг имкониятлар яратиб берилганини алоҳида таъкидлади.\nСайлов кодексининг қабул қилиниши мазкур сайлов кампаниясининг аввалгиларига кўра қизғин, баҳс-мунозарага бой тарзда ўтказилишига асос бўлди.\nСайловнинг дастлабки натижаларига кўра, Халқ демократик партияси Олий Мажлис Қонунчилик палатасида 18 та депутатлик ўрнини эгаллади.\nУ.Иноятов бундай натижа партияни қаноатлантирмаслигини, такрорий овоз бериш ўтказиладиган округларда кўпроқ ўринларни қўлга киритиш, партиянинг парламентдаги позициясини яхшилаш долзарб вазифа эканини таъкидлади.\n– Сайловда партиямиз учун қониқарсиз натижа кузатилганининг асосан иккита сабаби бўлиши мумкин. Биринчидан, партиямиз илгари сураётган ғоя ва ташаббусларнинг жозибадорлигини ошириш масаласи, – деди партия етакчиси. – Биз бунинг устида ишлашимиз керак. Икккинчидан, айрим номзодларни танлашда уларнинг жамоатчилик орасида қанчалик қўллаб-қувватланиши масаласига ҳамма ҳудудларда ҳам етарлича эътибор қаратилди, дея олмаймиз.\nАлбатта, Халқ демократик партияси сайловнинг дастлабки натижаларини халқимизнинг хоҳиш-иродаси, деб қабул қилади ва унга ҳурмат билан қарайди. Сайловда фаол қатнашган юртдошларимизга, партия ғояларини қўллаб-қувватлаганларга ва барча даражадаги номзодларига катта миннатдорлик билдиради.\nТакрорий овоз бериш ўтказиладиган округларда устунликка эришиш учун қатъий ҳаракат қилинади.


Даҳанаки жанг: АҚШ ва Хитой бир-бирини инсон ҳуқуқларини бузишда айблади | Qalampir.uz\nДаҳанаки жанг: АҚШ ва Хитой бир-бирини инсон ҳуқуқларини бузишда айблади\nОлам\t20 Март 10:36 3223\nАмерика Қўшма Штатлари ва Хитой вакилларининг ўзаро учрашувида томонлар бир-бирини инсон ҳуқуқларини бузишда айблади. Бу ҳақда ХХР Ҳукуматининг расмий ахборот агентлиги “Синхуа” хабар бермоқда.\nАнкориcдаги икки кунлик йиғилишда АҚШ томонидан Давлат котиби Энтони Блинкен ва миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жейк Салливан қатнашган. Хитой томонидан КПК Марказий Қўмитаси ташқи ишлар комиссияси канцлер идораси бошлиғи Ян Цзечи ва Ташқи ишлар вазири Ван И қатнашган.\nҚайд этилишича, музокаралар ўзаро танқидсиз ўтмаган, Блинкен Хитойнинг Гонконг, Шинжон ва Тайвандаги ҳаракатлари ҳамда АҚШга қарши киберҳужумлар “глобал барқарорликни сақлайдиган қоидаларга асосланган тартибга таҳдид солмоқда”, дея таъкидлаган.\nЯн Цзечи, ўз навбатида, Америка Қўшма Штатлари инсон ҳуқуқларини бузаётгани ва афроамерикаликларни ўлдираётгани ҳамда Вашингтон ХХР ишларига аралашмаслиги кераклигини таъкидлаган.\nМаълум қилинишича, Анкориже, Аляска, Хитой ва АҚШдаги музокаралар якунлари бўйича иқлим ўзгаришига қарши курашиш учун қўшма ишчи гуруҳ тузишга келишиб олган.\n“Иккала томон ҳам иқлим ўзгариши бўйича мулоқот ва ҳамкорликни кенгайтириш тарафдоридир ҳамда ҳар икки томон иштирокида иқлим ўзгариши бўйича Хитой-АҚШ қўшма ишчи гуруҳини тузади”, дейилади баёнотда.\nАҚШ Президентининг маслаҳатчиси Салливан музокаралардан сўнг улар қатъий ва тўғри позицияда эканлигини айтган. Унинг қўшимча қилишича, томонлар “жуда очиқ суҳбат” ўтказган. Блинкен АҚШ ва Хитойнинг айрим соҳалардаги манфаатлари бир-бирига тўғри келиши мумкинлигини таъкидлаган. Котиб Пекин ва Вашингтон Эрондан Афғонистонгача бўлган масалалар бўйича дипломатик ишларни давом эттиришини тушунтирган.\n28 Ноябрь 13:57 67298\n29 Ноябрь 14:43 54950\n30 Ноябрь 10:55 30685\n29 Ноябрь 12:05 23820\n28 Ноябрь 09:52 21916


Sadullo Quronov. Teorema. | Xurshid Davron kutubxonasi\nSadullo Quronov. Teorema.\nMuallif Adib: O'zbek tarixi, adabiyoti va madaniyati 17.01.2013 izoh yo'q\nИкки ойча аввал «Jahon adabiyoti» журналида (2012 ,9-сон) эълон қилиниши билан кўпчиликнинг диққатини тортган истаъдодли адиб Абдуқаюм Йўлдошевнинг «Пуанкаре» ҳикоясини сизга тақдим этган эдик (Ҳикоя билан мана бу саҳифада танишинг). Ҳикоя интернет тизимидаги ўзбек адабиёти билан боғлиқ саҳифаларда ҳам қизғин баҳсу мунозарага сабаб бўлди. Адабиётшунос олим Садулло Қуронов мазкур ҳикоя хусусида биринчилардан бўлиб ўз мулоҳазаларини билдирган эди. Дастлаб қатра-қатра бўлиб кўринган фикрлар бугун кичик,аммо яхлит бир шаклдаги мақолага айланди. Бугун эса худди тадқиқ объекти бўлмиш ҳикоя каби мураккаб,аммо изчил фикрлардан иборат мақолани сизга тақдим этамиз.\n(Абдуқаюм Йўлдошевнинг “Пуанкаре” номли ҳикояси ҳақида)\nПсихология илмида синестезия истилоҳи мавжуд. Синестезия инсон ҳиссий аъзоларининг бир вақтда, бир нарса воситасида фаолият олиб бориши, олинган ҳиснинг қоришиб кетиши демакдир. Америкалик олим Мелиссой Саэнс ўз илмий фаолиятида баъзи одамлар кўз билан кузатилаётган ҳаракатда ҳам муайян товушларни эшита олишини асослаб беради. Дейлик, қобилиятли синестет Айвазовскийнинг денгиз манзаралари туширилган картиналарида тўлқинлар овозини, шўр сув ҳидини туйиши мумкин. Умуман, синестезия озми-кўпми ҳар бир инсонда мавжуд. Кўпчилигимиз тўқ сариқ рангида иссиқни, тўқ кўк рангида совуқни ҳис қиламиз. Баъзан бир сўз одамда шундай хисларни уйғотиши ҳам мумкин… Машҳур математик Пуанкаренинг ҳам “товушларни рангли қабул қилишдек айрича салоҳият”и бўлган экан. Ажаб, бизни ўраб турган бу оламда сиру синоатдан кўпи борми?!\nАбдуқаюм Йўлдошевнинг “Пуанкаре” номли ҳикоясини ўқирканман, хаёлимда шу каби ўйлар айланаверди. Чунки ҳикоя ҳам сиру синоатларга бой эди-да. Бир қарашда истеъдодли математикнинг кўрган кечирганлари, оламшумул кашфиётлар, инсон орзу-умидларини ўзида жо қилгандай кўринувчи қизиқарли сюжет ортидаги улкан маънолар кишини ром этиб қўяди… Асарда реал ва нореал тушунчалари ўртасидаги чегара бузилиб кетади. Тўғри-да, реаллик ҳам нисбий тушунча эмасми? Аслида, биз кўриб кузатаётган олам ҳодисалари реалликми ёки уларнинг замиридаги ҳақиқатлар? Мен ҳам, сиз ҳам, умуман, ҳаммамиз жуда яхши биламиз – бу олам бизнинг тафаккуримизга сиғмайдиган сирли ва мўъжизакор ҳодисотларга бой. Майли, буни том маънода англаб етмасак-да, чуқур ҳис қилиб турамиз-ку. Ҳис қилиб турамиз, айни шундай силсилалар замирида ҳаёт кечираётганимизни ҳам биламиз, лекин реал, нореал тушунчаларидан ҳеч қачон воз кечолмаймиз. Чунки турМУШ деймиз, рўзҒОР деймиз…\nАдиб “Пуанкаре” ҳикояси воситасида асли бу дунёнинг ўзи улкан гипотезани текшириб кўриш учун қўйилган теорема, унда ҳар биримиз ўша теоремага ечим излаётган “математик” эканлигимизни уқтираётгандай бўлади. Лекин бу жараёнда кимнинг йўли тўғрироқ? Биргина урғочи бўрининг аъзосига эътиқод қилиб, топган бахтни “Кампирминан тиззани тиззага текизиб гурунглашиб ўтириш”да кўраётган Тиркашнинг йўлими? Ёки ҳаётини маъни излашга бағишлаб, бу йўлда хору зор, телба бўлган қаҳрамонимиз тақдири? Балки турли эҳтиёжлардан ҳоли, Петербургнинг бир четида онаси билан яшайдиган, на пулга қизиқадиган ва на одамлар билан мулоқот қиладиган, кун бўйи деразадан термулиб, мураккаб гипотезалар ечими билан шуғулланувчи Перельман тутган йўл тўғридир? Албатта, инсон иродаси бу саволларга жавоб топиш учун ожизлик қилади. Зеро, бутун маданият, инсоният тарихи шу саволлар теграсида, шу мунозараларда юзага келган ва бу бардавом: “Ҳар қалай, тараққиёт спиралсимон шаклда эканлиги рост шекилли”.\nАсар қаҳрамоннинг портфель сотиб олиш воқеалари билан бошланади. Аслида, бу портфель қаҳрамоннинг ўзи эди. Яъни, “Тоза чарм. Сизга юз йил хизмат қилади” деганларида лаққа ишонган, умр бўйи топган-йиққанларини унга солиб, қўйнида асраб юрган, биргина фалокат туфайли барча мазмунни сочиб юборганида қайта унга жо этолмаган қаҳрамон кечмишлари портфелникидан қанчалар фарқ қилади? Умуман, бундай портфель ҳаммамизда ҳам бор эмасми? Ахир, у бўлмаса тўғрими ё нотўғри, англанганми ёки йўқ – ҳаётимизда топган маъноларни қаерда сақлаймиз? Аммо бу қурғур матоҳ ҳам ишончли эмас, “Вақт таъсирини ўтказмайдиган нарсанинг ўзи қолмапти. Ҳатто асл мол ҳам унинг қошида ожиз экан” деганларидай, портфель ҳам барча маънини ўзида олиб юришга қодир эмас. Лекин на илож, бизда ундан ортиқроғи йўқ-да!..\nМашҳур психолог-файласуф Карл Юнг “Оламни тушуниш учун бир интеллект тафаккури ожизлик қилади” деганида нақадар ҳақ эди. “Пуанкаре” ҳикояси қаҳрамонларининг айрича муносабатдаги тақдирига ҳам шу нуқтаи назардан ёндашиш ўринли бўлади. Аввало, адибнинг “Мен ҳар бир инсонни Коинот мўъжизаси, гултожи деб биламан. Инчунин, ҳар бир инсон азиз ва мукаррам” деган таъкиди мутлоқ асослидир. Лекин ҳар биримиз дунёни турли ракурсларда кўрамиз, таъбир жоиз бўлса, олам биз учун ўзимизча кузатган, англаганимиз ҳақиқатлардан иборат, асло аслиятдан эмас: “Биз ўзимиз тўқиб чиқарган ривоятларга-да ишониб кун кечирамиз, зарурат туғилиб қолганда уйдирмаларимизни ялов қилиб қўтарамиз”. Хатто буни энг илғор илмий методлар ҳам тасдиқлаб турибди: “Квант механикаси ва нисбийлик назарияси изчил ва улар кўпгина экспериментларда ўз тасдиғини топмоқда. Аммо мазкур билим тизимлари қандай талқин қилинишидан қатъи назар, олинувчи экспериментал маълумотлардан ва уларга мос келувчи назарий конструкциялардан экспериментчи одамни узоқлаштириш мумкин эмас. Бошқача қилиб айтганда, инсон ҳар қанча ҳаракат қилмасин, микродунё ҳақидаги ахборотни микрообъект, уни ўлчаш мумкин бўлган макроскопик асбоб билан ўзаро таъсирга киришиши натижасида олади” . Бу қадар узоқдан келаётганим учун маъзур тутинг, зеро, асарни тушунишда инсоният мавжудлигининг бу каби ўзига хос жиҳатларидан айро туриб бўлмайди. Чунки XX аср аввалида бутун революцион ривожланишларнинг калити сифатида кашф этилган илмий назариялар, хусусан, Пуанкаренинг гипотезаси ҳам рационал тафаккурдан фарқли ўлароқ, оламни мўъжизакор силсилаларга бой эканини тасдиқлаган ҳолда вужудга кела бошлади. Мазмун-моҳиятида шу каби қараш ва сир-синоатларни қориштириб ташлаган “Пуанкаре” ҳикоясига ҳам, аввало, шу жиҳатдан ёндашмоқ зарур: “Аслида ҳаётимизнинг ўзи идеалликдан, ҳайратомуз мукаммаллик қонуниятларидан иборат. Акс ҳолда дунё аллақачон чок-чокидан сўкилиб кетган бўларди”. Хўш бизни ўраб турган борлиқ шундай экан, биз инсонлар шуни ҳис қилиб, тушуниб ҳаёт кечиряпмизми? Бизнингча, асарда кўндаланг қўйилган масала ҳам шунда. Яъни ҳикоя марказидаги қаҳрамон Ҳақиқатни, олам моҳиятининг Идеал ечимини қидираётган кимса. Унинг натижага эришишига бир қадам, атиги, бир поғона қолган. Аммо турли ҳаётий-ижтимоий заруратлар уни охирги қадамдан чеклаб қўяди. Биз инсонлар доим Идеал ёки идеал Мўъжиза кетидан қувиб юрамиз. Ўзимизча унинг қаерга яширинганини ҳам биламиз. Лекин излайверамиз, топиб олганимизда эса “ҳақиқий”сини қидирамиз: “Мисол излаб узоққа ҳам бориб ўтирманг, мактаб даврида физика дарсида ёдлаган газ қонунларингизни эсланг. Хўш, бу қонунларнинг бари нимага татбиқ этади? Ҳа, балли, идеал газларга. Аслида Пуанкаре ҳам тадқиқ этилаётган геометрик жисмни идеал деб билади”. Гипотеза исботлангандан сўнг қаҳрамон “Ахир… ахир бу тўқсон тўққиз бутун-у юздан тўқсон тўққиз фоиз менинг ечимим-ку” деб қолаверади. Лекин ҳаммаси шу бир қадамда, бутуннинг мингдан бир улушида-да! Эсингиздами, олим ўзининг шогирдига “Шунинг учун ҳеч ким бу гипотезани ечишга астойдил киришмаяпти. Очиғи, йигитча, мен бу соҳада у-бу иш қилиб қўйганман” деганида шогирди ҳайрон бўлиб “Сиз-а” деган саволни берган эди. Бу шогирд тушмагур қаёқдан билсинки “гипотеза”ни ечишда нафақат ўша фақиру нотавон устози, балки унинг ўзи, умуман, барча одамларнинг “у-бу иш қилиб қўйган”ини: “Баайни саҳар палла, биллур ҳовузда чўмилаётган жойида сиз илоҳани учратиб қолдингиз, аммо у эсанкирамади, чўчимади, бильакс, сизга андаккина ҳаёсизлик ҳам аралашгандай туюладиган ноз-карашмалар, сирли имо-ишоралар қилади, бундан жўшиб кетиб, юрагингиз гуппилаб урганча “Худо бериб қолдиёв” дея ҳовлиқиб-энтикиб ёнига чопсангиз, қиқирлаб кулганча шартта самога кўтарилади-кетади”. Йўқ, ҳар биримиз шундай воқеаларга гувоҳ бўлганмиз демоқчи эмасман. Лекин кун ора моҳиятан шунга яқин ҳодисаларга дуч келиб туришимизни ким инкор эта олади? Нима демоқчилигимни тушуняпсиз-а? Демак, ҳаммаси ўша бир қадам, охирги қадамда… ахир ҳаммасини кўриб, билиб турибмиз дегани, чин дилдан ишонаяпмиз дегани эмас-ку! Агар ишонч деганлари шу қадар жўн тушунча бўлганида эди, сўфийнинг нафсни ўлдиришу иймонни мустаҳкамлаш йўлида кечган азоб-уқубатларидан маъни қолармиди?..\nБиласизми, “Гипотеза”ни еча олмаслигимизга турли субъектив ва объектив омиллар сабаб бўлади. Айни дамда уни ечсак ҳам бу қурбонликларсиз амалга ошмайди. Шу маънода юқорида таъкидлаб ўтганимиз ҳикоя қаҳрамонлари тақдирининг айрича ифодаси асарда илгари сурилаётган ғоя ва мазмунга жуда мос келди. Яъни ҳикоя марказидаги қаҳрамон ҳар қанча уринмасин, дунёга дўсти Тиркашнинг кўзлари билан қаролмайди, худди шундай, у муайян маънода ижтимоийликдан йироқ ва эҳтиёжлардан ҳоли Перельман каби фикр юритолмайди. Албатта, Тиркаш ва Перельман ҳам булардан мустасно эмас. Айтмоқчимизки, инсон бир вақтнинг ўзида оламни турли ракурсларда кўриб, англашга қодир эмас. Аслида замонавий илм-фан олға сураётган назариялар ҳам шу каби тамойиллар билан чамбарчас боғлиқ. Ҳикоя қаҳрамони ҳали уйланмаган, фақат илм, Пуанкаре гипотезаси ортидан “чопиб” юрган пайтларини эсланг: “Тунлари қандайдир сирли шивир-шивирларни эшита бошладим, тонглари сарин шабада тўлқинида нафис, шудрингга чўмган майин либос юзимни силаб ўтарди. Мен ҳатто буни овоз чиқариб айтиш у ёқда турсин, ўйлашга ҳам қўрқардим: наҳотки, наҳотки”. Демак, у ўша кезлари ўзининг Табиат билан нақадар уйғун эканлигини ҳис қила бошлаганди. Албатта, бу ўринда гап олимнинг уйланиши ёки бўйдоқлиги масаласида кетмаяпти. Қаҳрамоннинг уйланиши, хотинининг дийдиё ва дашномлари ифодавийликдаги бир бадиий восита эди. Айни шу воситалар билан қаҳрамон бутун ижтимоийликка шўнғиб кетади. Яъни ёш олим уйланмасидан олдин одамлар турмуш-тарзидан узоқлашиб кетган бир “ландавур” эди, холос. Шу маънода қаҳрамонимизнинг бахтсизлигини ижтимойлик билангина боғлаш тўғри эмас. Айни дамда, Тиркашнинг бахти унинг “Кимсан тоғбеги!” экани, ёки Перельманнинг даҳолиги хонасида қамалиб олиб, гипотезани ечгани билан бахоланиши ҳам соғлом мантиққа зид келади…\nҲикоянинг бутун мазмун-моҳияти, ёзувчи илгари сурган ғоянинг асл илдизлари асарнинг охирида ошкор бўлади: “Бу гипотеза Перельманнинг тушига ҳам нима қилмаган? Кирмаган. Бу сизга Пуанкаре эмас! Бу бутунлай бошқа масала. Буни Шарқ деб қўйибдилар”.\nАслида, сизу биз муҳокама қилаётган ва ёзувчи эътиборини тортган масалалар Шарқ фалсафаси теграсида айланаётир. Умуман, XX аср фан-техникаси тараққиётини Ғарб олимларининг Шарққа, унинг битмас-туганмас маънавий бойликларига нисбатан ортган қизиқишларида кўриш ҳам мумкин. Оламни тушунишда, асосан, рационал билимга таяниб келган Ғарб олимларининг илмий фаолиятига инсон қалби ва руҳини тадқиқ этиб келган Шарқ донишмандларининг қарашлари кучли таъсир эта бошлади. Хусусан, Анри Пуанкаре, Жак Адамар, Альберт Эйнштейн каби буюк олимлар кашфиётларига биз айтаётган омилларнинг таъсири беқиёс. Дейлик, Альберт Эйнштейннинг масса ва энергия уйғунлигини исботловчи кашфиёти Шарқ файласуфларининг руҳ ва жисм бутунлиги ҳақидаги қарашлари билан бевосита алоқадор. Математикага интуитизмни олиб кирган олимлардан бири Пуанкаренинг гипотезаси ҳам аввал бошидаёқ Шарқ фалсафасида оламдаги барча жисмлар бир бутун ва бир вужудда мужассам (Ваҳдатул вужуд), деган қарашда яшаб келаётган эди. Шу боис асар сўнгига келиб қаҳрамонимизнинг бу таҳлит ҳайқириши, ҳикояни сўфиёна руҳда битилган дейишимиз учун етарли бўлади. Зеро, асар учун Ғарб намояндаси ва унинг илмий гипотезаси асос қилиб олинган бўлса-да, муаллифнинг олам ҳақидаги таассуротлари, уни тушунтириш йўсинлари Шарқ фалсафаси, унинг қадриятлари асосида кечмоқда. Яъни ёзувчи излаганимиз узоқда эмас, ёнверимизда, ўзимизда дея уқтираётгандай бўлади.\nАлбатта, ҳозирги глобаллашув даври инсоният турмуш ҳаётидан идеалларни сиқиб чиқармоқда. Ҳатто тараққий этган илм-фан ҳам якуний хулосаларнинг борлигига шубҳа билан қарайди. Аммо Шарқ донишмандлиги идеал доим инсон қалби, унинг руҳида яшаб келади, деб ўргатади.\nМанбаъ: Мақола муаллиф томонидан тақдим этилган\nTeg(lar) Abduqayum Yo'ldoshevSa'dullo Quronov\n17 yanvar — dunyoga mashhur xonanda Dalida (1933-1987) tavalludining 80 yilligi\nAbduqayum Yo’ldoshev. Puankare. Radiospektakl\nAbduqayum Yo‘ldosh. Alvido, go‘zallik…& Yo‘ldosh Solijonov. Go‘zallikning turfa ranglari & Abduqayum Yo’ldosh. Sunbulaning ilk shanbasi\nAbduqayum Yo’ldoshev: Adabiyot dunyoni o’zgartira oladi & Timsohning ko’z yoshlari. Qissalar kitobi


“Олаётган нафақам рўзғорга етмаяпти”\nТожикистонда яшовчи уруш фахрийларининг кўпчилиги Иккинчи Жаҳон урушидаги жанг даҳшатларини эслашни унча хушламайди.\nСўғдлик уруш фахрийларининг айримлари давлат томонидан мунтазам равишда ёрдам бўлиб турганини қайд этсалар, айримлари бундай ғамхўрлик бўлмаётганини айтиб нолимоқдалар.\nХўжандлик Мамадхон Эшонов Ғалаба байрами арафасида 88 ёшга кирди. Ҳали ҳам анча бардам, қаддини ғоз кўтариб юради.\nМамадхон Эшонов уруш йилларида олти йил разведкачи бўлиб хизмат қилган. Ҳаёт-мамот жанглари чоғида 60 та “тил”ни асирга олган.\n- Ўтган асрнинг 40-йилларида хизматга чақиришди. Шу билан қўшиқда айтилганидек, СССРнинг ярмини, Европанинг ҳам шунча қисмини яёв юриб, халқларга тинчлик олиб келиш ишига ўзимнинг, кўп бўлмаса-да, ҳиссамни қўшдим, дейди Мамадхон бобо.\nМамадхон бобо камтарлик қилиб, “оз бўлса-да” деди-қўйди. Ўша мудҳиш кунларда фашистларга қарши жанг қилиш ва эсон-омон қайтишнинг ўзиёқ қаҳрамонлик эди. Суҳбатдошимиз эса жанглар давомида немисларга таслим бўлган генерал Власовни асирга олган марди майдонлардан.\n- Генерал Власовни ҳибсга олганмиз. Карловар ўрмонзорларида ушладик. Қизиғи шундаки, Власовни менинг взводимда энди бир ой хизмат қилган андижонлик Раҳмонов деган оддий аскар ушлаган. Мана шу операция учун Раҳмонов Совет Иттифоқи қаҳрамони унвонига сазовор бўлди, менга биринчи даражали Ватан уруши ордени беришди, дейди Мамадхон бобо.\nУ 1945 йилда Берлиндаги Рейхстагга байроқни ўрнатмоқчи бўлганлар хавфсизлигини таъминлаган. Бунинг учун разведкачилар байроқ ўрнатилиши керак бўлган жойгача байроқчиларга йўл очиб боришган. Бугун Мамадхон бобо кексалик гаштини сурмоқда.\n- Вилоят ва шаҳар ҳукумати доимо бизга ғамхўрлик кўрсатаяпти. Бирор ёрдам сўраб борсак, айтганимизни бажаришаяпти, дейди Мамадхон бобо.\nБироқ вилоятда истиқомат қилаётган ҳамма ветеранлар ҳам Мамадхон бободек давлат ғамхўрлигидан баҳраманд бўлаяпти, деб бўлмайди.\nАбдураҳим бобо Воҳидов маҳаллий ҳукуматнинг эътиборсизлигидан анча койинди. Ёши 90 дан ошган Абдураҳим бобо урушнинг бошида жангга кирган. Ғалабани Прагада қарши олган. У уруш воқеаларини эслашни ёқтирмайди. Асосан бугунги ночор аҳволидан нолийди.\n- Олаётган нафақам рўзғорга етмаяпти. Оиламда олти киши яшайди. Икки фарзандим ногирон. Бу ҳам бўлса ўша уруш асорати.\nҲукуматга ҳам бордим, военкоматга ҳам. “Қўлимиздан келганича ёрдам бераяпмиз, давлат ҳам бой эмас”, дейишади.\nБир йилда бир марта 200 сомоний (тақрибан 47 доллар – таҳр.) миқдоридаги ёрдам пули неча кунга етарди? Дори-дармон, озиқ-овқатгачи, дейди Абдураҳим бобо.\nПаллос посёлкасида истиқомат қилувчи Василий Тройнин иккинчи Жаҳон урушига 17 ёшида кетган. Берлин штурмида иштирок этган. Японияга қарши курашда қатнашган. Умумий ҳисобда 7 йил жангларда бўлган.\nВасилий Тройниннинг уйига киришдан хавфсирайди киши. Уй деворлари нураб, қийшайиб қолган. Уруш фахрийсининг айтишича, икки йил олдин ёзги ошхонаси ва омборхонаси қулаб тушган. Уйини таъмир қилиб бериш илтимоси билан туман ҳукуматига бир неча бор мурожаат қилган. Бироқ ҳанузгача ёрдам йўқ.\n- Ҳозир менга тўлаётган нафақа пулига аранг тирикчиликни ўтказаяпман. Шўролар давридаги нафақамга биласизми, неча қоп ун олардим - 17 қоп. Ҳозирчи, тўрт танга пенсияга яшаш жуда қийин бўлаяпти, дейди хўрсиниб Василий Тройнин.\nАйни кунда Тожикистоннинг Сўғд вилоятида 1024 нафар уруш фахрийси истиқомат қилади.


Шаръий қўшилишдан олдин ўқиладиган дуо | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n23:00 17.11.2018 2939\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар бирортангиз ўз аҳлига (жуфти ҳалолига) қўшилмоқчи бўлса:\nبِسْمِ اللهِ، اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا\n«Бисмиллаҳи, Аллоҳумма! Жаннибнаш-шайтона ва жаннибиш-шайтона маа розақтанаа», деса, албатта, агар бундан уларга фарзанд тақдир қилинган бўлса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», дедилар» (Бухорий ва Муслим ривояти).\nМаъноси: «Аллоҳнинг номи билан. Аллоҳим, биздан шайтонни йироқ қилгин, шайтонни бизни ризқлантирган нарсанг (фарзанд)дан четда қилгин».\nУшбу ҳадисдаги дуо шарҳида уламолар қуйидаги фойдаларни эслатиб ўтадилар:\nАллоҳ номи билан бошланадиган барча ишларда барака бўлур.\nАгар ушбу дуодан сўнг Аллоҳ таоло инсонларни фарзанд билан ризқлантирса, шу дуо орқали гўдаклари шайтоннинг ёмонлигидан паноҳ топади.\nШу дуо сабаб шайтон бу бола устидан ҳукмронлик қила олмайди.\nБу дуо ёрдамида бола турли руҳий касалликлардан паноҳ топади.\nЯна, чақалоқ туғилганда баданида учраши мумкин бўлган турли нуқсонлар ёки жин тегишидан мазкур дуонинг баракотидан фориғ бўлади.\nУмри якунида бу бола тавҳидда – иймон калимаси билан дунёдан ўтишига сабаб бўлади.


БАА астронавтларнинг биринчи отрядига 8 кишини танлаб олади\n13:40 / 27.09.2017\nБирлашган Араб Амирликлари астронавтларининг биринчи гуруҳи 4-8 кишидан иборат бўлади. Бу ҳақда чоршанба куни Австралиянинг Аделаида шаҳридаги Халқаро космонавтика конгрессида иштирок этган Муҳаммад бин Рашид космик маркази (Mohammed Bin Rashid Space Centre) директори ўринбосари Аднан Муҳаммед Ал Раис ТАСС’га берган интервьюсида маълум қилди.\n«Бирлашган Араб Амирликлари астронавтлари жамоасига номзодларини танлаш жараёни 2018 йилнинг январь ойида бошланади, - деди у. – Ўйлашимча, биринчи босқичда тўрт-саккиз киши танлаб олинади».\n«Биз барча учун эшикларни очмоқдамиз, яъни ҳеч қандай чекловлар қўймаймиз. Бу турли касблар - ўқитувчилар, шифокорлар, олимлар, ҳарбийлар сифатида ишлаётган ҳар қандай ёшдаги эркак ва аёллар бўлиши мумкин. Кейин бир ёки икки бўлажак астронавт Халқаро фазо станциясига парвоз учун тайёргарликни бошлайди. Умид қиламизки, бу 2020 ёки 2021 йилда юз беради. Биз астронавтимиз ХФСда турли илмий тажрибаларни ўтказиш учун анча узоқ вақт давомида қолишини хоҳлаймиз - бир ойдан олти ойгача", - дея қўшимча қилди у.\n«Астронавтлар отрядининг қолган аъзолари бўлажак парвозларга тайёргарликни давом эттирадилар, - дея аниқлик киритди Ал Раис. – Шуни таъкидлаб ўтмоқчиманки, дастур узоқ муддатли бўлади, яъни биз ХФСга бир марталик парвоз билан чекланмоқчи эмасмиз».


Тошкентда Samsung Galaxy E5 1,1 млн сўмдан сотувга чиқди » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nКомментариев: 0 Просмотров: 2 525 Дата: 9-03-2015, 21:38 Ўзбекистонда Galaxy E5 смартфони сотила бошлади, дея хабар бермоқда «Mobinfo.uz». У Samsung компанияси томонидан йил бошида Лас-Вегасдаги CES 2015 кўргазмаси доирасида тақдим этилган эди.\nСмартфон 5 дюймли ва 1280×720 пикселли Super AMOLED-дисплей, тўрт ядроли Qualcomm Snapdragon 410 процессори, 1,5 Гб тезкор ва 16 Гб ички хотира, 8 мегапикселли асосий ва 5 мегапикселли олд камерага эга. Аккумулятори сиғими 2400 мА/соатга тенг.\nПойтахтдаги «Флешка» савдо мажмуасида Galaxy E5 1,1 миллион сўмдан сотилмоқда.