Қурбонликнинг Қуръон ва Ҳадис нигоҳидаги фазилатлари\n05:00 / 16.01.2017 2166 pdf Ўқиш режими + -\nأعود با لله من الشىطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم\n“Сиз парвардигорингизга намоз ўқинг ва қурбонлик қилинг” (Кавсар 2 оят).\nوَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ.\n“Ва туяларни сиз учун Аллоҳнинг нишонларидан қилдик. Уларда сизга яхшилик бор. Уларга олд оёқларидан бири боғлиқ турган ҳолида Аллоҳнинг номини зикр қилинг. Ёнлари ерга текканида эса, бас, улардан енг ва қаноатли ва тиланган камбағалларни ҳам таомлантиринг. Шундай қилиб, Биз уларни сизга бўйинсундириб қўйдик. Шоядки шукр қилсанги . Уларнинг гўштлари ҳам, қонлари ҳам зинҳор Аллоҳга етмайдир. Лекин Унга сиздан тақво етадир. Шундай қилиб, сизни ҳидоят қилгани эвазига Аллоҳга такбир айтишингиз учун уларни сизга бўйинсундириб қўйди. Яхшилик қилгувчиларга башорат беринг” (Ҳаж сураси 36-37 оятлар).\nҚурбонлик қилишдан мақсад банданинг Аллоҳ амрига итоатини, тақвосини намоён этишдир. Банда Аллоҳни қанча улуғласа, шунча оз. Биргина ҳидоят неъматига қанча шукур айтса, шунча оздир. Қурбонлик қилиш ҳам, Аллоҳнинг йўлида ҳар қандай қурбонлик беришга тайёр эканини кўрсатиш ҳам ўша ҳидоят учун Аллоҳ таолони улуғлашдир.\nДемак Аллоҳ таоло туя, қўй, эчкиларни сўйишни диннинг шиорларидан қилди. Бу амалларни бажаришда Аллоҳ таолонинг азамати ва динининг улуғлиги зоҳир бўлади.Ундан ташқари жониворларни сўйишда биз учун бошқа фойдалар ҳам бор. Дунёвий фойда масалан, ейиш, ичиш бўлса, ухровий фойда эса савобдир. Қурбонликдаги ихлос, хоссатан Аллоҳ таоло ва савоб олиш мақсади билан қилишдир.\nҚУРБОНЛИКНИНГ ФАЗИЛАТИ ВА УНИНГ САВОБИ\nعن الحسين بن علي رضي الله عنهماقال: "قال رسول اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "مَنْ ضَحَّى طَيِّبَةً بِهَا نَفْسُهُ مُحْتَسِباً لأُضْحِيَّتِهِ كَانَتْ لَهُ حِجاباً مِنَ النَّارِ".\nҲусайн ибн Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n“Кимки қурбонликни дили хурсанд ва савоб умидида қилса, у (қурбонлик) у учун дўзахдан парда бўлади” дедилар” (Табароний ривояти).\nعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا عَمِلَ ابْنُ آدَمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَمَلًا أَحَبَّ إلَى اللَّهِ مِنْ هِرَاقَةِ دَمٍ وَإِنَّهُ لَتَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقُرُونِهَا وَأَظْلَافِهَا وَأَشْعَارِهَا وَأَنَّ الدَّمَ لَيَقَعُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَكَانٍ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ فَطِيبُوا بِهَا نَفْسًا» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالتِّرْمِذِيُّ\n“Қурбонлик куни Одам боласи қурбонлик қилишидан кўра бирор бир амал Аллоҳ таолога зиёда маҳбуб эмас. Қурбонликка сўйилган жонивор қиёмат куни ўз шохи, туёғи ва юнлари билан келади. Қурбонлик қони ерга тушишидан аввал Аллоҳ таолонинг ҳузузирида хос мақомга эга бўлади. Шунинг мамнуният ила қурбонлик қилинглар” дедилар” (Ибни Можа, Термизий ривояти).\nعن زيد بن ارقم رضى الله عنه قال قلنا يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ما هذه الاضاحي قال سنة ابيكم ابراهيم قال قلنا فما لنا منها قال بكل شعرة حسنة قلنا يارسول الله فالصوف قال فكل شعرة من الصوف حسنة.\nҲазрати Зайд ибн Арқам розияллоҳу анҳу:\n“Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан қурбонликнинг ҳақиқати нима?” деб сўрадик.\n“Сизларнинг отангиз Иброҳим алайҳиссаломнинг суннати” дедилар.\n“Ундан бизга нима наф бор?” дедик.\n“Ҳар бир тук эвазига битта ҳасана” дедилар.\n“Эй, Аллоҳнинг Расули! Юнгчи?” дедик.\n“Юнглардан ҳар бирига битта ҳасана” дедилар” (Мустадрак).\nعن ابي سعيد الخدرى رضى الله عنه قال قال رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لفاطمة قومي إلى اضحيتك فاشهديها فان لك باول قطرة تقطر من دمها يغفر لك ما سلف من ذنوبك قالت يا رسول الله هذا لنا اهل البيت خاصة اولنا وللمسلمين عامة قال بل لنا وللمسلمين عامة.\n"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Фотима розияллоҳу анҳога:\n“Қурбонлигингиз олдида туриб, гувоҳ бўлинг. Чунки қурбонлик қонининг биринчи қатраси томчиши билан ўтган гуноҳларингиз мағфират қилинади” дедилар.\nШунда у (Фотима онамиз):\n“Эй, Аллоҳнинг Расули бу фақат биз оли байт учунми ёки биз ва барча мусулмонлар учунми?” дедилар.\n“Биз ва барча мусулмонлар учун” дедилар” (Мустадрак).\nОдам алайҳиссаломдан то Исло алайҳиссаломгача қурбонлик гўштини ейиш жоиз бўлмаган. Улар даврида қурбонлик Аллоҳнинг ҳузурида мақбул бўлса, бир олов келиб, уни куйдириб юборар эди. Уммати Муҳаммадияга келиб, Аллоҳ таоло қурбонлик қилувчига ўзини қурбонлиги гўштини ейишни ҳалол қилди(32).\nҚУРБОНЛИК ВОЖИБ БЎЛА ТУРИБ ҚУРБОНЛИК ҚИЛМАСЛИК БОРАСИДА КЕЛГАН ВАЪИДЛАР\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: «مَنْ وَجَدَ سَعَةً لأَنْ يُضَحِّىَ فَلَمْ يُضَحِّ فَلاَ يَحْضُرْ مُصَلاَّنَا».\n“Кимки қурбонлик қилишга имкон топиб, қурбонлик қилмаса ийдгоҳимизга келмасин” дедилар” (Сунани кубро).\nБу ҳадисдан қанчалар норозилик аломати зоҳир бўляпти. Нима? Бирор мусулмон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг норозиликларига бардош қила оларканми? Бу норозилик, зиммасига қурбонлик вожиб бўла туриб, қурбонлик қилмаган кишилар учундир.\nМОЛДОР КИШИЛАРНИНГ ҚУРБОНЛИК ҚИЛИШДАГИ НУҚСОНЛАРИ\nСўнги пайтларда кўпчилик одамлар бепарволиклари туфайли қурбонликни қоидага мувофиқ адо қилмаяптилар. Ваҳоланки у қоидаларга риоя қилиш ва уларга эътибор бериш зарур эди. Баъзи молдор кишилар зиммаларига қурбонлик вожиб бўла туриб, қурбонлик ҳақида заррача ҳам фикр юритмайдилар. Бундай кишилар ҳақида қуйидаги ҳадиси шарифда қаттиқ ваъидлар келган:\n“Кимки қурбонлик қилишга имкон топиб, қурбонлик қилмаса ийдгоҳимизга келмасин” дедилар”. Ийдгоҳ ўзи шундай жой-ки, ҳатто зиммасига намоз ўқиш вожиб бўлмаганлар ҳам бу ерга жамланишга тарғиб ва ташвиқ қилинади. Бу ҳукм исломнинг аввалида бўлган эди. Ўша пайда ҳайз кўрган аёллар ҳам ийдгоҳда ҳозир бўлишарди. Аслида эса ҳоиза аёлга ҳатто намоз ўқиш ҳам жоиз эмас. Лекин бу ҳукм Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг замонларигагина хос бўлиб, кейинчалик фитналар хавфининг олдини олиш учун бекор қилинган.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сўзларига эътибор беринг, у зот “Кимки қурбонлик қилишга имкон топиб, қурбонлик қилмаса ийдгоҳимизга келмасин” деб ҳукм қилмоқдалар.\nҚурбонлик қилмайдиган кишидан Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қанчалик нафратланганликлари маълум бўлди. Бундай шахсга мусулмонлар ийдгоҳининг яқинига ҳам йўламаслик ҳукми берилди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга заррача ҳам муҳаббати бўлган киши учун бу гап жуда қаттиқ гап! Лекин афсуски, қурбонликка шу қадар таъкид бўла туриб ҳам баъзи киишилар бу борада бепарволик қиладилар.\nҒариб киши учун қурбонлик қилиш муносиб ва мустаҳаб бўлган амаллардандир. Бу нарса Қуръон оятларидан маълум бўлади. Алло таоло: “Инсонлар байтуллоҳга пиёда келиша” дейди. Бу оятдан маълум бўладики пиёда келувчилар ғариб бўладилар.\nКимга қурбонлик вожиб бўлса, унининг зиммасига қурбонлик қилиш зарур ва қилиши ҳам керак. Моли ҳақиқий ёки ўлик нисобга етмаган кишиларга қурбонлик қилиш вожиб эмас. Аммо моли нисобга етмаса ҳам қурбонлик қилишга қурби етса ва у сабабли бўйнида вожиб бўлган бошқа ҳақлар зойил бўлмаса, бундай кишиларга ҳам қурбонлик қилиш муносибдир. Чунки қурбонликда шундай фазилатлар борки, уни тарк қилган одам жуда кўп манфаатлардан маҳрум бўлиб қолади. Кимнинг мутлақо шароити бўлмаса, энди у чорасиз.\nБаъзи кишилар ўта ночор ёки уларнинг зиммасида заҳирадан ташқари бандаларнинг ҳақлари ҳам бор бўлса, энг аввал уларни адо қилиши шартдир. Лекин баъзи инсонлар фахрланиш ёки риё учун барча ҳақлардан кўз юмиб, яъни уни кейинга ташлаб, олдиндан ҳамиша бизнинг ҳузуримизда қурбонлик бўлиб келган деб қурбонликка қаттиқ туришади. Ҳеч паст келишмайди. Агар ўзларида маблағ бўлмаса, қарз олиб бўлса ҳам қилишади.\nБаъзи кишиларни кўрсангиз, ўликларига ҳам қўшиб бир неча ҳисса қурбонлик қилишади. Тирикларнинг вожиб бўлган ҳақларини эса, унитиб қўядилар. Ваҳоланки аслида бир танга қарзни адо қилишлик, юз дирҳамга қурбонлик сотиб олишдан яхшироқдир. Бу суратда бировнинг ҳақини адо этмаганига алоҳида гуноҳкор бўлса, нияти бузуқлигининг гуноҳи алоҳида бўлади.\nАлбатта, бирор кишининг ҳақи зоеъ бўлмаса ва риё аломати бўлмаса, нафл қурбонлик қилиш мустаҳаб ва муҳаббатнинг белгисидир. Шунингдек омма мусулмонлар томонидан, дин катталари томонидан, хусусан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам томонларидан қурбонлик қилиш мандуб амалларнинг энг суюклисидир, яъни мустаҳаб ишларнинг энг афзалидир. Нафл қурбонлик қилиш манфаат, лекин бировларнинг ҳақларини, қарзларини адо этмаслик зарардир. Зарар етмагандагина нафл қурбонлик қилиш жоиз бўлади.\nФойда: Биргина қўйни қурбонлик қилиш билан Иброҳим алайҳиссаломнинг издошлари ҳисобланиш қанчалар улуғ ва раҳматли иш-а?. Иброҳим алайҳиссалом сўраб ёлворишлардан кейин кўрган қариликдаги энг суюкли ўғилларини қурбонлик қилганлар. Бундан ортиқ қурбонликнинг яна қандай фазилати бўлиши мумкин.\nНИМА УЧУН НАБИЙ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМ ИБРОҲИМ АЛАЙҲИССАЛОМГА ТОБЕЪ БЎЛИШГА БУЮРИЛГАНЛАР\nШу ерда бир савол пайдо бўлади: Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шариатлари ҳамма миллат ва мазҳабларни мансух қилса, нима учун қурбонлик қилишда Иброҳим алайҳиссаломнинг миллатларига тобеъ бўлишга нима учун буюрилган?\nЖавоб: Иброҳим алайҳиссалом миллатига тобеъ бўлишлик, миллати Иброҳим бўлиш жиҳатидан эмас, балки, у аслида Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шариатлари ва “миллати Иброҳимий” ҳам у кишининг лақабларидир. Бу лақаб Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга иккала дин ўртасида аслий ва фаръий ҳукмларда ўхшашлик, мутаносиблик бўлгани сабабли берилган.\nАллоҳ таоло: “Иброҳим алайҳиссаломга эргашинглар” демади, балки, “Иброҳим алайҳиссаломнинг миллатига эргашинглар” деди.\nИброҳим алайҳиссаломнинг миллати бу Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шариатларидир.\nМиллати Иброҳим дейилишидан мурод, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Иброҳим алайҳиссалом ўрталарида ҳам шариат, ҳам насаб жиҳатидан яқинлик борлиги учундир. Насаб жиҳатидан яқинликлари маълум. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Иброҳим алайҳиссаломнинг авлодларидандир. Шариат жиҳатидан яқинликлари, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шариатлари Иброҳим алайҳиссаломнинг шариатларига ҳам аслий, ҳам фаръий жиҳатдан яқиндир. Шунинг учун ҳам Аллоҳ таоло:\nفَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا\n“Ҳаниф бўлган Иброҳим алайҳиссаломнинг миллатига эргашинглар” (Оли Имрон 95 оят) деди.\nҚУРБОНЛИКНИ ИБРОҲИМ АЛАЙҲИССАЛОМНИНГ СУННАТЛАРИ ДЕЙИЛИШИГА САБАБ НИМА?\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қурбонликни Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатлари дедилар. Аммо Иброҳим алайҳиссалом қилган амаллари билан жонивор сўйиш ўртасида фарқ бор. Иброҳим алайҳиссалом ўз фарзандларини забҳ қилишга буюрилган бўлсалар, бизнинг шариатимизда эса, жонивор сўйишга буюрилганмиз.\nСавол: У ҳолда биз қилаётган қурбонлик амали қандай қилиб Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатлари бўлиши мумкин?\nЖавоб: Иброҳим алайҳиссаломга ўғилларини забҳ қилишга берилган ажр ҳеч камаймаган ҳолда бизга ҳам берилади. Ушбу савоб жиҳатидан уларнинг йўлларига эргашган ҳисобланамиз. Икки амал аслида алоҳида-алоҳида бўлса ҳам иккисидан кўзланган асл мақсад бир бўлганлиги сабабли ҳукми ҳам, савоби ҳам бир ҳил бўлиб кетди.\nГўёки, эй уммати Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам! Сизларнинг жонивор забҳ қилишларингизга Иброҳим алайҳиссалом фарзандини қурбон қилганининг савоби берилади дейилаётгандек.\nҚаранг! Қурбонликнинг қай даражада фазилатли эканлиги ушбу ҳадисдан маълум бўляпти.\nЭътиборга молик нарса шуки, агар бир подшоҳ ўз сарой аҳлларига ҳадя улашмоқчи бўлса, ўзига яқинлиги ва лавозими юқорилигига қараб, уларнинг мартабасига мувофиқ инъом беради. Сўнг улардан қай бирининг даражаси пастроқ бўлса, шу мавқеига муносиб мукофотлайди. Масалан, вазирларга улкан инъомлар берилади. Хизматчи ва ходимларга эса, камроқ берилади.\nАллоҳ таолонинг наздида пайғамбарларнинг даражаси барча махлуқотларникидан зиёдадир. Уларнинг ичида Иброҳим алайҳиссаломнинг даражаси ва мақоми улуғ бўлганлиги учун Аллоҳ таоло у зотни ҳалилим деб атади. Демак у кишига бериладиган инъом подшоҳ ва вазир ўртасидаги муомаласига қаралса катта бўлиши керак. Келтирилган маълумотлардан Иброҳим алайҳиссалом қилган ишларини айнан ўзини бошқа биров қилган тақдирда ҳам, ўшанча савобга эришолмаслиги маълум бўлади, яъни бордию бирор киши фарзандини қурбонлик қилишга буюрилиб, шу ишни амалга оширган тақдирда ҳам Иброҳим алайҳиссаломга берилган даража ва савобга лойиқ саналмайди. Энди фарзандини қурбонлик қилишдан паст даражадаги амални қилиш билан у даражага етишишни айтмаса ҳам бўлаверади.\nБизни бирор жониворни қурбонлик қилишимиз фарзандини забҳ қилишдан бир неча баробар даражаси кам бўлишига қарамай, Иброҳим алайҳиссаломга берилган савобни айни ўзини камаймаган ҳолатда бизга ҳам берилишини Аллоҳ таоло белгилаб қўйди.\nҚаранг! Бизга қанчалар улуғ инъом берилмоқда! Бу Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васалламнинг умматлари учун берилган улкан лутф ва карамдир.\nҚУРБОНЛИК ВОЖИБ БЎЛМАСА ҲАМ ҚИЛИШГА ҲАРАКАТ ҚИЛИШ\nҚурбонликнинг фазилати ва савоби улуғ бўлганидан ҳали зиммасига қурбонлик қилиш вожиб бўлмаган кишилар ҳам уни қилишга ҳаракат қилишлари ва савобидан баҳраманд бўлишга интилишлари лозим. Ахир дунё қувончи учун қанча бўлса, шунча сарфлаган инсон Аллоҳнинг розилиги учун бироз маблағ сарф қила олмайдими? Нима нарса зиммамизда фарз ёки вожиб бўлса, ўшаларнигина адо этамиз, десангиз, у ҳолда дунё ишлари борасида нега шу гапингизга амал қилмаяпсиз?\nАслида заруратнинг миқдори шуки, жон сақлаб юришлик учун арпа унидан бўлган нон ҳам кифоя қиларди, лекин сиз бу билан кифояланмай, палов ва кабобларни нима учун еяпсиз? Иссиқ ва совуқликнинг ҳалокатидан сақланииш учун дағал, қўпол матолар ҳам ярайди, аммо юпқа ва нафис матолардан бўлган кийимларни нимага кийяпсиз?\nНафсингизни хурсанд қилиш учун зарурий бўлмаган ишларни ҳам қиласиз, динни ишига келганда эса, шу зарурми?, дейсиз. Сизнинг бу гапингиздан: “Агар қурбонлик қилмаслигимда катта гуноҳ бўлмаса қилмайман, йўқса қилишга мажбурмиз энди бошқа иложимиз қанча”, деган нарсани тушуниш мумкин.\nЭътиқодни тўғирлаш учун зарур ва зарур бўлмаган нарсалар илмини сўраб билиб олиш яхши. Чунки зарурий бўлган ишларни зарурий, зарурий бўлмаган ишларни зарурий эмас, деб эътиқод қилиш вожиб. Лекин амал қилиш учун: “Шу ишни қилсам Аллоҳ мендан кўпроқ рози бўладими?” деб сўралса яхши бўларди.\nАгар Аллоҳ бирор амалдан жуда хурсанд бўлиши сизга маълум бўлса, ҳеч ўйланмасдан кучли рағбат билан ўша ишни қилишга ҳаракат қилинг.\nКўпгина инсонлар динга муҳаббатлиман даъво қилишади, намоз ва шунга ўхшаш бошқа амалларда жуда мустаҳкам бўлишади, аммо бир-икки сўм сарф қилиш вақти келса, ҳийла қидиришга киришиб кетадилар. Бу иймоннинг заифлиги аломатидур.\nМУҲАББАТНИНГ ЁЛҒОН ДАЪВОЛАРИ\nШу ўринда қуйидаги ҳикояни келтириш ўринли бўлади. Бир қишлоқи шахсни бир киши ниҳоятда паришон, ранги‑рўйи бир аҳволда, йиғлаб ўтирганини кўрди. Яқинида эса бир халта тўла нон бор эди.\nЙўловчи: “Нега йиғлаяпсиз?” деди.\nУ киши: “Итим ўляпти” деди.\nЙўловчи: “Ҳалтадаги нима?” деди.\nУ киши: “Нон” деди.\nЙўловчи: “Шундай экан нима учун нондан итизга ҳам бермаяпсиз?” деди.\nУ киши: “Итга нон берадиган даражада муҳаббатим йўқ. Бу нонларни олиш учун қанча пул сарфлаганман. Лекин фақат кўз ёш тўкиб беришга етарли муҳаббатим бор, чунки бу текин-да!” деди.\nБаъзи кишларнинг “муҳаббатим бор” деб даъвоқилишлари шунга ўхшайди. Қачон сарф-харажат қилиш керак бўлса, муҳаббатдан асорат қолмайди. Ваҳоланки, қурбонлик қилиш аслида харажат эмас. Чунки садақот ва яхшиликлар учун сарф бўлган маблағлар бекордан бекорга зоеъ бўлмайди. Чунки, сарфланган маблағларнинг барчаси ўзи учун бўлади. Балки қурбонликнинг заррачаси ҳам кишининг қўлидан беҳуда чиқиб кетмайди. Ундан ташқари қурбонлик гўштларини савоб ҳосил қилиш учун тарқатиш ҳам зарур эмас. Балки ихтиёрий бўлиб, хоҳласа тақсим қилсин, хоҳласа ўзи истеъмол қилсин. Фақат қурбонлик гўштини сотиш мумкин эмас. Гўштни ҳаммасини ўзида олиб қолса ҳам савоби етаверади.\nҲАЗРАТИ ИБРОҲИМ ВА ИСМОИЛ АЛАЙҲИССАЛОМЛАРНИНГ ВОҚЕАСИ\nҲазрати Исмоил алайҳиссалом сут ёшидаги бола эдилар. Оталари Иброҳим алайҳиссаломга аёллари Хожар ва ўғиллари Исмоил алайҳиссаломларни Маккаи муаззаманинг майдонида қолдириб кетишликка ҳукм бўлди.\nИброҳим алайҳиссалом аҳли аёлини сув ҳам, нон ҳам йўқ бўлган, бир кимсасиз оролга Аллоҳ таоло ҳукмига амал қилиб, уларни ўша ерда қолдириб келдилар.\nИброҳим алайҳиссалом пайғамбар ва ваҳий соҳиби эдилар. Лекин Хожар онамиз аёл киши бўлишлари билан бир қаторда қўлларида эмизикли гўдаклари ҳам бор эди. Арабистон ярим оролида нон, сув у ёқда турсин ваҳший ҳайвонлар еб кетиш хавфи ҳам бор эди. Лекин буларнинг барчаси ҳақида улар ўйлаб-ўтирмай Аллоҳ бюрган ҳукмни амалга оширдилар. Ҳожар онамиз хўжайинларига: “Бизларни бу ерга ўз райингиз билан қолдириб кетяпсизми ёки Аллоҳнинг ҳукми биланми?” дедилар. Иброҳим алайиссалом: “Аллоҳнинг ҳукми билан” деб жавоб бердилар. Хожар онамиз: “У ҳолда Аллоҳ бизни зоеъ қилмайди” дедилар.\nҚаранг! Иброҳим алайҳиссалом: “Бу Аллоҳ таолонинг ҳукми” деганларидан кейин Хожар онамизда бутунлай хотиржамлик пайдо бўлди. Аллоҳ таоло уларга таваккал қилишни насиб қилган‑а! Иброҳим алайҳиссалом Ҳожар онамизга бироз сув билан озроқ хурмо бериб кетганлар. Исмоил алайҳиссаломни чанқоқлик қийнай бошлади. У ерда Сафо ва Марва номли икки тоғ бор эди. Улар ҳозир ҳам мавжуд. Ўша пайтда у иккисиинг ўртаси чангалзорлардан иборат эди. Ҳозир эса, у ерда катта бозор мавжуд. Ҳазрати Хожар онамиз паришон ҳолатда сув қидириб тоғнинг тепасига чиқдилар. У ён бу ёнга қарадилар. Бирор жойда сув кўринмади. У ердан тушиб бошқа тоғ тарафга юрдилар. Шу билан бирга Исмоил алайҳиссаломни ҳам назардан қочирмасдилар. У икки тоғ ўртасида бир водийча масофа бор эди. Пастликка тушсалар Исмоил алайҳиссалом кўринмай қолар эди. Шу сабабли Хожар онамиз ўша жойни югуриб босиб ўтардилар. Ўғиллари Исмоил алайҳиссалом кўринганларидан кейин хотиржам бўлардилар. Қарама-қарши томонга чиқиб атрофга назар сола бошладилар. Аммо бирор жойда сув кўринмади. Уердан тушиб, фарзандларини аҳволини кўриб сабр қила олмай, сув топилиб қолар деган умидда етти марта у тоғдан бу тоққа, бу тоғдан у тоққа бориб келдилар. Бу изтиробли ҳаракатга Аллоҳ таолонинг раҳмати бўлди ва Жаброил алайҳиссаломга: “Исмоил алайҳиссаломга сув чиқариб беринг” деб буюрди.\nЖаброил алайҳиссалом келиб, Исмоил алайҳиссаломни чанқоқ,бетоб бўлиб йиғлаётганларини кўрдилар. Жаброил алайҳиссалом товонларини ерга урдилар ва у ердан бир булоқ отиллиб чиқди. Шунда Хожар онамиз: “Замзам, замзам” дедилар ва у булоғ манашу ном билан ҳозиргача аталади.\nАллоҳ таолога ўзининг мақбул бандаларининг баъзи феллари жуда ҳам маъқул келади. Гарчи у ибодат тарзида бўлмай, шунчаки одат тарзида бўлса ҳам.\nҲАЗРАТИ ИБРОҲИМ АЛАЙҲИССАЛОМ ЎҒИЛЛАРИ ИСМОИЛ АЛАЙҲИССАЛОМНИ ҚУРБОНЛИК ҚИЛИШЛАРИ\nرَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ.\n“(Парвардигорим,) Ўзинг менга солиҳ (фарзанд)лардан ҳадя этгин. Бас Биз унга бир ҳалим ўғилнинг ҳушхабарини бердик. Энди қачонки у (бола Иброҳим) билан бирга юрадиган бўлгач, (Иброҳим): «Эй ўғилчам, мен (ҳадеб) тушимда сени (қурбонлик учун) сўяётганимни кўрмоқдаман. Энди сен ўзинг нима раъй-фикр қилишингни бир ўйлаб кўргин», деган эди. У айтди: «Эй отажон, сенга (тушингда Парвардигор томонидан) буюрилган ишни қилгин. Инша Аллоҳ мени сабр қилгувчилардан топурсан». Бас, қачонки иккиси ҳам (Аллоҳнинг ваҳийсига) бўйинсуниб, (энди Иброҳим ўз ўғли Исмоилни қурбон қилиш учун) пешонаси билан (ерга) ётқизган эдики, Биз унга нидо қилдик: «Эй Иброҳим, дарҳақиқат сен (кўрган) тушингни рост-бажо қилдинг». Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.Албатта бу (яъни Иброҳимнинг ўз ўғлини қурбон қилишга буюрилиши) очиқ-равшан имтиҳондир холос. Биз (Исмоилнинг) ўрнига (Иброҳимга) катта бир (кўчқор) сўйишни - қурбонлиқни эваз қилиб бердик (яъни катта бир қўчқорни жаннатдан туширдик). Ва кейинги (авлод)лар орасида (Иброҳим) ҳақида (гўзал мақтовлар-олқишлар) қолдирдик. Иброҳимга салом бўлгай” (Соффат 100‑ 109 оятлар).\nИброҳим алайҳиссалом Шомга етишлари билан қуйидаги дуони: “Эй Роббим! Менга солиҳ фарзанд бергин” ўқиди. Бас Биз унга бир ҳалим ўғилнинг ҳушхабарини бердик.\nИброҳим алайҳиссалом кўрган тушларини ўғилларига айтишларидан олдин ўйланиб: “Ўғлим рози бўладими ёки қарши бўладими?” дедилар. “Энди қачонки у (бола Иброҳим) билан бирга юрадиган бўлган эди”, Иброҳим алайҳиссалом уни тушларида сўяётган ҳолатда кўрдилар.\nИзоҳ: Саҳобалардан Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтишларича, Аллоҳ таолонинг барча пайғамбарларининг тушлари ваҳийдир. Шунинг учун ҳам Иброҳим алайҳиссалом тушларида берилган фармоннинг ўзи биланоқ ўғиллари Исмоил алайҳиссаломни қурбонлик қилишга отландилар.\nБуни ўғилларига қандай етказиш ҳақида узоқ ўйладилар. Улар ўғиллари бу ҳолатни қандай қабул қилиши ҳақида тасаввур қилиб кўрдилар. Агар ўғлим бу масалада менга рози бўлса нур устига аъло нур, аммо қарши чиқса, унга тушунтираман. Шу нарсалар борасида фикр юритиб Исмоил алайҳиссаломга: «Эй ўғилчам, мен (ҳадеб) тушимда сени (қурбонлик учун) сўяётганимни кўрмоқдаман. Энди сен ўзинг нима раъй-фикр қилишингни бир ўйлаб кўргин», деган эдилар. У: «Эй отажон, бу борада мендан сўрашингизнинг нима зарурати бор, сизга(тушингизда Парвардигор томонидан) буюрилган ишни қилинг. Инша Аллоҳ мени сабр қилгувчилардан топурсиз» деди. Бас, қачонки иккиси ҳам (Аллоҳнинг ваҳийсига) бўйинсуниб, (энди Иброҳим ўз ўғли Исмоилни қурбон қилиш учун) пешонаси билан (ерга) ётқизган эди, ва бўйнини узиб ташлашга қасд ҳам қилган эдики, биз унга нидо қилдик: «Эй Иброҳим, дарҳақиқат сен (кўрган) тушингни рост-бажо қилдинг». Энди биз у ҳукмни мансух қилдик, сиз уни тарк қилинг. Исмоил алайҳиссаломнинг жонлари сақланиб қолди. Олий мақомлар зиёдаси билан уларга ато қилинди. Аллоҳ таоло: “Албатта Биз чиройли амал қилгувчи мухлис бандаларни мана шундай мукофотлармиз” деди.\nҲақиқатда бу катта имтиҳон эди. Унга комил мухлис бўлган бандалардан бошқаси бардош қила олмас эди. Аллоҳ таоло: “Биз (Исмоилнинг) ўрнига (Иброҳимга) катта бир (кўчқор) сўйишни - қурбонликни эваз қилиб бердик (яъни катта бир қўчқорни жаннатдан туширдик). Ва кейинги (авлод)лар орасида (Иброҳим) ҳақида (гўзал мақтовлар-олқишлар) қолдирдик. Иброҳимга салом бўлгай” деди. Шунинг учун ҳам Иброҳим алайҳиссалом номларига ҳозиргача “алайҳиссалом” қўшиб айтилади. Чунки, бу ҳақда Аллоҳ таоло: “Биз мухлис бўлган бандаларни мана шундай мукофотлармиз” деди.\nҚУРБОНЛИК ТАРИХИ ВА УНИНГ БОШЛАНИШИ\nИброҳим алайҳиссаломга тушларида: “Сиз ўз фарзандингизни жонини бизга фидо қилинг” деган амр бўлди. Ҳақиқатда ҳамма нарсадан энг маҳбуби инсоннинг ўз жони, ундан сўнг фарзандларининг жонидир. Иброҳим алайҳиссалом бу ҳукмни Исмоил алайҳиссаломга баён қилдилар. Бу воқеада энг ажабланарлиси Исмоил алайҳиссаломнинг бу ҳукмга рози бўлишларидир. Ўша пайтда у ўн уч ёшлар атрофида, Аллоҳ таолога ўз жонини фидо қилишга тайёр бўлган эди. Иброҳим алайҳиссалом ўша пайтда пайғамбарлик мақомида, комил маърифат эгаси, “Аллоҳнинг халили” деб лақабланиб бўлган эдилар. Иброҳим алайҳиссаломнинг шундай ҳолатда туриб ўғлини қурбон қилиши, Исмоил алайҳиссаломни у ҳукм ҳақида ўйлаб ҳам кўрмай рози бўлганлари олдида ажабланарли эмас.\nАслида бу нарса Иброҳим алайҳиссаломнинг файзлари сабаблидир. Чунки, Иброҳим алайҳиссалом файзлари сабабли фарзандлари ҳам Аллоҳнинг ошиқига айланган эди.\nИсмоил алайҳиссалом: «Эй отажон, сенга (тушингда Парвардигор томонидан) буюрилган ишни қилгин. Инша Аллоҳ мени сабр қилгувчилардан топурсан» дедилар.\nИброҳим алайҳиссалом ўғили Исмоил алайҳиссаломни пешоналарини бир нарса устига қўйиб забҳ қилишни бошлаб, куч билан пичоқни тортган эди, пичоқ кесмади. Чунки Иброҳим алайҳиссаломга “сўйинг” деб, пичоққа эса “сўймагин” деб ҳукм бўлган эди. Иброҳим алайҳиссалом ғазабланиб пичоққа: “сенга нима бўлди, нима учун кесмаяпсан” дедилар. Пичоқ: “Эй Иброҳим! Сиз ўз ишингизни қилинг, мен ўз ишимни қиламан. Чунки сизга бошқа ҳукм, менга бошқа ҳукм буюрилган” деди.\nДарҳақиқат пичоққа “Ўтмас бўл” деб ҳукм бўлган эди, у ўтмас бўлди. Иброҳим алайҳиссаломга эса “Сўйинг” деб ҳукм бўлган эди, улар сўйишга киришдилар. Шу пайтда ғайбдан овоз келди: «Эй Иброҳим, дарҳақиқат сен (кўрган) тушингни рост-бажо қилдинг». Иброҳим алайҳиссаломнинг бу амалларига қурбонлик қилиш масаласи тартиб топди. Аллоҳ таоло унинг бу амалига ниҳоятда улкан амал деб баҳо берди. Чунки у зот ўз тарафларидан қилиниши керак бўлган ишни мукаммал адо этган эдилар. Улар ўғилларини сўйишга ётқизиб уни бўйнига пичоқ тортаётган вақтларида пичоққа сўйма деб амр бўлганини билмаган ва пичоқ ҳам ўз ишини қилмаслигидан бехабар эдилар. Балки, пичоқни тортаман ва шу билан қурбонлик иши тамом бўлади деб ўйлаган эдилар.Чунки ўғилларини тушларида сўйиб бўлган эдилар. Энди натижа қандай бўлиши у кишининг ихтиёрларидан ташқари иш эди.Гарчи пичоқ сўймаган бўлсада у зот улкан ишни адо этган эдилар.\nБу ҳақда Аллоҳ таоло: “Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз. Албатта бу (яъни Иброҳимнинг ўз ўғлини қурбон қилишга буюрилиши) очиқ-равшан имтиҳондир холос. Биз (Исмоилнинг) ўрнига (Иброҳимга) катта бир (кўчқор) сўйишни - қурбонлиқни эваз қилиб бердик (яъни катта бир қўчқорни жаннатдан туширдик)”.\nҲадисда қурбонлик қилиш Иброҳим алайҳиссаломнинг суннати ва бу суннат ўз ўғилларини забҳ қилишлари билан жорий бўлган эди. Сўнг Аллоҳ таоло қўчқорни Исмоил алайҳиссалом ўринларига берди. Бундан қурбонлик сифатида жонлиқ сўйиш ўғилни сўйиш мақомида эканлигидан дарак беради. Чунки Иброҳим алайҳиссаломда шундай бўлган эди.\nҲадиси қудусийда Аллоҳ таоло: “Мен бандамнинг Мен ҳақимдаги гумонидаман”. Бизнинг “Қурбонлик жонворини сўйишимиз ўғилнинг ўрнига қоим мақомдир ва бизга ҳам Иброҳим алайҳиссалом ўғилларини забҳ қилгандаги савоб етади” деб гумонимиз шундай пухта бўлмоғи лозимдур. Агар кимки қилаётган қурбонлигини ўз фарзандининг қурбонлигидан эваз деб тушунмай балки оддийгина қўй сўйяпман деб қасд қилса ихтиёри ўзида.\nҲАЗРАТИ ИБРОҲИМ ВА ИСМОИЛ АЛАЙҲИССАЛОМЛАРНИНГ ҚИССАЛАРИДАГИ ИЛМ- МАЪРИФАТ ВА ҲАҚИҚАТ\nИброҳим алайҳиссалом тушларида ўғилларини забҳ қилаётганларини кўрдилар. Пайғамбар алайҳиссаломларнинг кўрган тушлари ваҳий бўлади, шу сабабли ўғиллари Исмоилни сўйиш жойига олиб бордилар. Бу ерда ўз тушларини шундай баён қилдилар: «Эй ўғилчам, мен (ҳадеб) тушимда сени (қурбонлик учун) сўяётганимни кўрмоқдаман. Энди сен ўзинг нима раъй-фикр қилишингни бир ўйлаб кўргин».\nСубҳаналлоҳ Пайғамбар алайҳиссаломларнинг таълимотлари шу қадар ажиб ва енгил тарзда бўлади. Сўзлашаётган одамга буткул юк юклаб қўймай, балки уларга савол тарзида мурожаат қиладилар. Бу хос тариқанинг таъсири эшитувчи хурсанд бўлиб, таълимни дарҳол қабул қилишида сезилади. Шу услубдаги таълим тури ниҳоятда самаралидир. Иброҳим алайҳиссалом Исмоил алайҳиссаломни сўйишдаги қарорлари қатъий эди. Шундай бўлса ҳам ўғилларига: “Мен тушимда сени қурбонлик учун сўяётганимни кўрдим. Шунинг учун сени фалон жойга сўйиш учун олиб бораман, тайёр бўлиб тур” демай, бу сўзни шу қадар енгил ҳолда баён қилдилар: “Эй ўғлим мен шундай туш кўрибман, сизнинг фикрингиз нима?” деб ўғилларига маслаҳат солдилар. Ҳозирда ҳам бирор шахс шу тарздаги таълимни ихтиёр қилса, ниҳоятда таъсирли ва самарали бўларди.\nИсмоил алайҳиссалом тезда: “Жавобини нима ҳам дердим? Аллоҳ сизга нима ҳукм буюрган бўлса, уни адо қилинг. Мен ҳозир қасдимда қатъийман, аммо ўша сўйиш пайтида озгина саросимага тушсам ҳам инша Аллоҳ мени сабр қилувчи ҳолда топасиз” дедилар. Буни эшитиб Иброҳим алайҳиссалом сўйиш учун тайёр бўлдилар ва ўғилларини ерга ётқизиб, ўткир пичоқ билан бўйниларига қаттиқ-қаттиқ ишқалай бошладилар. Лекин ҳарчанд уринсалар ҳам пичоқ кесмас эди. Шу пайт бошқа томондан: “Эй Иброҳим, дарҳақиқат сен (кўрган) тушингни рост-бажо қилдинг. Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз. Албатта бу (яъни Иброҳимнинг ўз ўғлини қурбон қилишга буюрилиши) очиқ-равшан имтиҳондир холос. Биз (Исмоилнинг) ўрнига (Иброҳимга) катта бир (кўчқор) сўйишни - қурбонликни эваз қилиб бердик” деган овоз келди.\nБаъзи ривоятларда Исмоил алайҳиссаломнинг эвазига жаннатдан бир қўй қурбонлик учун юборилди, деб келади. Ҳақиқатда бу воқеада Иброҳим алайҳиссалом учун қаттиқ имтиҳон бор эди. Инсон ҳаётдан безор, мағлубият аламини тортаётган кайфиятда эҳтимол ўз фарзандини забҳ қилиши мумкиндир. Лекин ақли –ҳуши жойида кайфияти мўтадил бўлган ҳолда ҳаргиз бундай ишга журъат қила олмайди. Балки фарзандини қурбонлик қилгандан кўра ўзини ўлдириб қўйгани осонроқ. Шу нарса аёнки, Иброҳим алайҳиссалом бу ишлари ҳушёр, кайфиятлари жойида бўлган ҳолатларида содир бўлган эди. Ҳиссётлари ёмон ва мағлубият ҳолатда бўлганларини бу ерда шубҳаси ҳам йўқ эди. Чунки Набий алайҳиссаломлар ҳеч қачон бундай ҳолатларга ҳақиқатлар уларнинг идрокидан ғойиб бўладиган даражада мағлуб бўлмайдилар.\nБошқа тарафдан яна Аллоҳ таоло “Эй Иброҳим батаҳқиқ сиз тушни тўғри бажардингиз” деб турибди. Иброҳим алайҳиссалом бу ишни Аллоҳнинг ҳукмини амалга ошириш ниятида қасддан қилган эканликлари “соддақта”нинг иснодидан маълум бўлмоқда. Агар ўзини билмай қолган ҳолатда қилганда, қасд мукаммал бўлмасди.\nУчинчидан, Аллоҳ таоло оят давомида: “Албатта бу (яъни Иброҳимнинг ўз ўғлини қурбон қилишга буюрилиши) очиқ-равшан имтиҳондир холос”.\nБу жудаям қаттиқ имтиҳон эди. Бундан Иброҳим алайҳиссалом бу ишни ўз ихтиёрлари, ҳиссиётлари жойида бўлган ҳолда қилганликлари маълум бўлади.Чунки кишининг ҳуши жойида бўлган пайтдаги синов унинг учун имтиҳон бўлади. Ҳиссиётини бошқара олмаган одам нима қилса, уни беихтиёр қилади. У ерда Аллоҳ тарафидан бирор‑бир имтиҳон бўлмайди. Мақсад, ҳиссиётларга мағлуб бўлишдан Анбиё алайҳиссаломлар маъсумдирлар.\nИБРОҲИМ АЛАЙҲИССАЛОМ ЎҒИЛЛАРИНИ ҚУРБОНЛИК ҚИЛГАН ЭДИЛАР\nИброҳим алайҳиссаломдан икки иш содир бўлди. Бири ўғлини забҳ қилишлари бўлса, иккинчиси қўйни забҳ қилишлари. Баъзи инсонларда: “Икки иш қачон содир бўлибди. Фақат қўй сўйганлар-ку, ўғилларини эмас” деган савол пайдо бўлади. Лекин бундай саволлар шаръий қоидани эшитганимиздан кейин буткул кўтарилиб кетади. Шариатда савобга ёки гуноҳга сазовор бўлишнинг суянилган йўли бир ишни пухта ирода қилинишидир. Гарчи у ишни бажарилишида шароит бўлмай қолса ҳам ёки бирор монеъ сабабли амалга ошмай қолса ҳам.Чунки бундай суратда ўша ишнингн иродаси у шахс тарафидан пухта қасд қилиниб бўлган эди. Шунинг учун ҳам ё савобга ёки азобга ҳақли бўлади. Масалан бир киши зино қилишни қаттиқ ирода қилди ва у жойга бориб зинога тайёр бўлди. Иттифоқо том босиб қолиб у киши ўлди. Ваҳоланки у зино қилмаган эди. Аммо азобга ҳақдор бўлади. Шариатда зинокор деб ҳукм қилинади. Чунки унинг иродаси зино қилишга пухта эди. Агар монеъ бўлмаганда албатта қиларди. Шунингдек бир киши намоз ўқишлик иродаси билан турди, аммо зилзила содир бўлиб уни том босиб қолиб вафот этди. Намоз ўқиганнинг ажрини олаверади. Чунки иродаси қатъий эди.\nБу ерда ҳам Иброҳим алайҳиссаломга ўз ўғилларини забҳ қилишга амр бўлгач, тезда унинг ижобатига пухта ирода қилдилар ва ҳақиқатда ўша ишни амалга оширдилар. Забҳнинг маъноси “пичоқни ҳалқумга юрғизиш”дир ва бу феъл Иброҳим алайҳиссаломдан тўлиқ тарзда содир бўлди. Энди пичоқни кесиш ёки кесмаслиги бошқа нарса. Муҳими Иброҳим алайҳиссалом ўғилларини забҳ ҳам қилдилар ва савобга ҳақдор ҳам бўлдилар.Чунки Иброҳим алайҳиссаломга вожиб бўлган нарса Аллоҳнинг буйруғини бажариш холос. Натижа унинг қўлида эмас. Балки натижа қандай бўлиши Аллоҳнинг қўлидаги иш. Натижаси учун сўралиниб, савоб ёки азобга дучор бўлмайдилар.\nЗАБҲ ҚИЛИНГАН ИСМОИЛ АЛАЙҲИССАЛОММИ ЁКИ ИСҲОҚ АЛАЙҲИССАЛОММИ?\nИлм аҳллари ўртасида Иброҳим алайҳиссалом Исмоил алайҳиссаломни қурбонлик қилганмилар ёки Исҳоқ алайҳиссаломни?, деган савол борасида ихтилоф мавжуд.\nЖумҳур уламолар наздида у Исмоил алайҳиссалом эдилар ва мана шу гап саҳиҳдир. Бунга далил, Аллоҳ таоло фарзандни қурбонлик қилиш қиссасини баён қилиб давомида: “Биз унга Исҳоқнинг ва унинг ортидан Яъқубнинг башоратини бердик” дейди. Демак, оятдан маълум бўладики, қурбонлик воқеаси Исҳоқ алайҳиссаломнинг башоратидан олдин содир бўлган. Шу сабабли забҳ қилинган фарзанд Исҳоқ алайҳиссалом бўлиши ҳам мумкин эмас.\nИккинчи далил, бола забҳ қилинаётган вақтида ҳали балоғат ёшига етмаган эди. Чунки ояти каримада: “Қачонки бола Иброҳим алайҳиссалом билан бирга юрадиган ёшга етганда...” деб қайд этилган. Бу ҳолат эса балоғатга етишдан анча олдинги жараён. Бошқа тарафдан оятда Исҳоқ алайҳиссаломни соҳиби авлод бўлишлари, яъни Исҳоқ алайҳиссаломдан Яъқуб дунёга келиши баён қилинди. Демак, бундан Исҳоқ алайҳиссалом забҳ қилинмайди, балки унинг ортидан болалар дунёга келади, деган нарса маълум бўлади. Агар фаразан Исҳоқ алайҳиссалом забҳ қилинганларида, у кишида ва оталарида сўйиш натижасиз бўлиши маълум бўлар эди. Чунки Аллоҳ таоло Исҳоқ алайҳиссаломга Яъқуб алайҳиссаломнигн башоратини бериб турибди. Авлод эгаси бўладиган бола қандай қилиб ўлиши мумкин? Яна бундай ҳолатда Аллоҳнинг “Бу улкан имтиҳон бўлди”, деган гапи қаёқда қолади. “Сиз сўйиб кўраверинг бола барибир ўлмайди, ҳали фарзандлар отаси бўлади”, дегандай бўлиб қолмайдими? Исмоил алайҳиссаломга эса бундай башорат йўқ эди. Шу сабабли ҳам маълум бўлдики забҳ қилинган бола Исмоил алайҳиссаломдир.\nҚУРБОНЛИК ФАЛСАФАСИ ВА УНДАН КЎЗЛАНГАН МАҚСАД\nҚурбонлик аслида “қурбон” деган сўздан олинган. “Сурроҳ” деган китобда ёзилишича ‑ қурбонлик у билан Аллоҳга қурбат ҳосил қилинадиган ибодатдир. Масалан, Аллоҳга яқинлик ҳосил қилдим, дегани каби. Чунки инсон қурбонлик қилиши билан Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш талабида бўлади. Шунинг учун ҳам бу амалнинг номи “қурбонлик” деб аталди.\nҚурбонлик аслида тафсилий тил билан айтганда бир таълим холос. Уни жоҳилу олим ҳаммаси ўқий олади. Аллоҳ таоло бирор кишининг қонига ҳам, гўштига ҳам муҳтож эмас. Унинг шаъни улуғ бўлган, барчани таомлантириб ўзи таомланмайдиган зот. Балки У: “Сиз ҳам Аллоҳнинг ҳузурида шу каби қурбон бўлинглар”, деб шу нарсанинг таълимини беришни хоҳлайди. Бу нарса ўз жонингиз эвазига қимматбаҳо бир жониворни қурбон қилишингиз орқали ҳосил бўлади.\nАллоҳ ва росулидан ҳам инсонга маҳбуброқ бўлган бирор зот йўқдир. Энг суюкли, оламларнинг Роббиси бўлган зотга биз учун нима нарса энг суюкли бўлса, Унга тақдим қилинади. Аллоҳ ва росулидан кейин энг севимли нарса кишининг ўз жони бўлади. Аллоҳ таоло ўз розилиги йўлида жонимизни қурбон қилишга буюрмай балки, ундан эваз қилиб бир ҳайвонни сўйишга буюрди. Бу эса унинг бизга бўлган чексиз марҳаматидир.\nҚурбонликдан асл мақсад бу суннати Иброҳимга тобе бўлишлик ва ўзи учун қимматли бўлган нарсани сарф қилишликдир. Унга тобе бўлишлик фақатгина жонворни сўйишлик билан ҳосил бўлади. Гўштини хоҳ ўзига олиб қолсин ёки бировларга тақсим қилсин, фарқи йўқ. Бу ердаги мақсад жонворни забҳ қилиш. Ундан мақсад эса, Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатларига тобе бўлишдир. Тобеъ бўлишдан мақсад эса, ўзингиз учун маҳбуб бўлган нарсани қурбон қилишликдир.\nАслида киши ўз ўғлини қурбон қилиш керак эди. Лекин ҳаммада ҳам ўғил фарзанд бўлавермайди. Ўғл фарзанди борлар Аллоҳ қурбон қилишга буюрган, деб қурбонлик қилишга мажбур бўлар эди ва қиларди ҳам. Аммо бу амални қилишга жуда кам одам сазовор бўла оларди. Аллоҳ таолонинг фазлини қаранг! Жонворни ўғилнинг ўрнига қоим қилиб қўйди.\nҚУРБОНЛИК ҚИЛИШ БИЛАН ТАҚВОНИНГ ОЛИЙ ДАРАЖАСИ ҲОСИЛ БЎЛАДИ\nАллоҳ таоло айтади: “Аллоҳга сизларнинг қурбонликларингизнинг гўшти ҳам қони ҳам етмайди, балки унинг ҳузурига сизлар тарафдан бўлган тақво етади”.\nБу ерда чуқур фикр юритиш лозим. Тақвонинг бир неча маънолари мавжуд. Тақвонинг ом маъноси инсон ҳамма амлларини шариатга мувофиқ қилиши ва барча амалларининг ортида Аллоҳни рози қилиш нияти бўлишидир. Бу маъно ҳамма ибодатларда мавжуд, яъни тақво деб омматан тушунган нарсамиз барча амалларда муштарак. Лекин ҳар бир амалнинг ўзига хос ўрни ва имтиёзлари бор. Демак ҳар бир амалдаги тақвонинг ҳам бошқа амаллардаги тақводан фарқи бўлади. Масалан, тириклик сифати инсон ва бошқа ҳайвонлар ўртасида муштарак бўлган нарсадир. Лекин барчасида бу нарса бир хил эмас, балки баъзиларининг тириклиги мукаммал бўлса, баъзилариники эса ноқисдир. Кимлардадир тириклик деган ҳаёт моддасигина бор, кимлардадир унга ҳаракат ҳам зиёда қилинган. Баъзиларда эса бу нарса камроқ. Ҳар бир навдаги жинсда бошқа бир навдаги жинсдан ажралиб турувчи эътиборли тарафлари бўлади, хоҳ моҳият эътибори билан бўлсин, хоҳ асарининг эътибори билан бўлсин. Қурбонликнинг бошқа амаллардан ажралиб турувчи алоҳида ўринлари бор экан. Демак ундага тақвонинг ҳам бошқа амаллардаги тақводан ажралиб турувчи жиҳатлари бўлиши керак.\nАллоҳ таоло айтади: “Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга ҳақиқий тақво қилишда тақво қилинглар ва фақатгина мусулмон бўлган ҳолда вафот топинглар”. Демак комил тақво исломга кўра ўлим топишликда экан. Исломнинг маъноси киши ўзини Аллоҳи таолога топширишдир. “Кимки ўз юзини Аллоҳ таолога таслим қилган бўлса унинг дини чиройлидир. У ниятини холис қилган ва Иброҳим алайҳиссаломнинг холис динига тобе бўлган эди” Демак исломнинг маъноси ўзини Аллоҳга топшириш экан, мукаммал тақво эса, ўз жонини Аллоҳга фидо қилишдир. Яъни Аллоҳ қандай хоҳласа, ўз нафсини шу нарсаларда тасарруф қилади. Иброҳим алайҳиссалом Аллоҳнинг ҳукми билан ўз ўғлини қурбон қилишга тайёр бўлган эдилар. Қайси шахс фарзандини жонини Аллоҳ йўлида беришга тайёр бўлса, албатта у ўз жонини ҳам беришга тайёр бўлади. Чунки фарзандини забҳ қилишлик ўзини забҳ қилишдан кўра қаттиқроқдир. Демак комил тақво ‑ Аллоҳ учун жонини беришдир. Жонини топширишнинг кайфияти, киши шундай ишларни қиладики, натижада жони сарф бўлиб кетади.\nҚУРБОНЛИК АСЛИДА ЎЗ ЖОНИНИ ФИДО ҚИЛИШ\nҚурбонлик воқеасидаги улкан камолот Иброҳим алайҳиссаломни камолотидир.Чунки ўзини ўзи ўлдириш кўпчиликдан содир бўлган иш ва кўп эшитган бўлсангиз ҳам керак. Аммо ўз фарзандини ўлдириш яхши отадан содир бўлиши мумкинми? У ота ўз фарзанди бўйнига пичоқ тортиши мумкинми? Лекин нима бўлганда ҳам Иборҳим алайҳиссалом ўғилларини забҳ қилдилар.\nБас қурбонликнинг асли ўзини забҳ қилишданам қаттиқроқ бўлган фарзандини забҳ қилишлик бўлди. Ақлий бир қоида, қаттиқ нарса енгилини ўз ичига олиб кетади. Бу ерда Иброҳим алайҳиссалом фарзандларини эмас, балки ўз нафсларини қурбон қилган эдилар.\nАллоҳ таоло айтади: “Агар биз уларга: “Ўз нафсларингизни ўлдиринглар ёки диёрларингиздан чиқиб кетинглар” деб фарз қилганимизда эди, улардан озчиликлари бунга амал қилиб, кўпчилик қилмаган бўлар эди ”\nАгар Аллоҳ хоҳлаганида ўзини ўзи ўлдиришни машруъ қилиб қўйган бўларди. Иброҳим алайҳиссаломнинг вақтларида машруъ ҳам бўлди. У зот бу амални бажардилар ҳам. Лекин Ҳақ таоло ўз раҳмати билан инсониятга енгиллик қилди. Аллоҳ таоло айтади: “Биз унга эваз қилиб улкан бир қурбонликни бердик”.\nУлкан қурбонликни муфассирлар: “Аллоҳ таоло тезда унга бир қўчқорни қурбонликка берди ва Иброҳим алайҳиссалом уни қурбонлик қилдилар. Демак у зотнинг динида қурбонлик машруъ эди. Қурбонликдаги асл ўзини ўзи фидо қилишликдир. Шу сабабли ҳам эътибор аслга бўлади” дедилар.\nЖОНИВОРНИ ҚУРБОН ҚИЛИШ АСЛИДА ЎЗ ЖОНИНИ ҚУРБОН ҚИЛИШДИР\nҚурбонликда суратан жониворнинг жонини тақдим қиласиз, ҳақиқатда эса ўз жонингизни тақдим қиласиз. Қурбонликнинг асли ўз нафсини Аллоҳнинг ҳукмига ҳавола қилишликдир.Бу ерда сизга ўз жонингиздан бир неча баробар афзалроқ бўлган жон ато қилинади. Унинг ҳақиқатини қуйида келадиган икки мисолдан билиб олишимиз мумкин:\nОсифуддавла деган жуда давлатманд бой бор эди. Бир куни отхонасига кирса, ниҳоятда камбағал, қари бир киши силлиқ тошни отларидан бирининг туёқлари остига ишқалаб ўтирганини кўрди. Бой ажабланиб: “Эй қария бу ерда нима қиляпсиз?” деб сўради.\nЧол: “Осифуддавланинготларининг оёғи бир тошга тегса уни олтинга айлантириб қўяди деб эшитганман” деди.\nБой: “Тўғри эшитибсиз. Лекин сиз тошни тўғри ишқалашни билмаяпсиз.Сиз тошни ташлаб кетаверинг, мен ўзим ишқалаб олтинга айлантириб қўяман” деди. Сўнг хизматкорларига худди ўша тошнинг мислича олтинни ясаб у ерга қўйиб қўйишга буюрди. Сўнг чол эртасига келганида мана сизнинг тошингиз олтинга айланиб қолди деб бериб юборди. Худди шунингдек, биз Аллоҳ тўғрисида нима гумон қилсак, Аллоҳ таоло гумонимизни ёлғонга чиқармайди;\nЖалолиддин Румий ўз маснавийларида келтирадилар: “Бир қишлоғда ниҳоятда ғариб камбағал киши бор эди. Унинг қишлоғида қаттиқ қаҳатчилик бўлиб, қудуқлар, ҳовузлар барчаси қуриб қолган эди. Бир куни хотини унга: “Бағдод халифасини ниҳоятда карамли, саҳоватли деб эшитганман, унинг олдига боринг, шояд бирданига камбағалик зойил бўлса” деди. Эри унга: “Халифанинг ҳузурига совға саломлар билан бориш керак. Бизда эса арзирли ҳеч нарса йўғу!” деди. Шунда хотини унга: “Бизнинг фалон чуқуримизда бироз шаффоф чучук сув йиғилиб қолган. Бундай ширин сув халифанинг ҳузурида қаёғдан ҳам бўлсин. Ўша сувни бир идишга солиб олиб боринг” деди. Бу фикр эрига ҳам маъқул бўлди. Эр сув солинган кўзачани кўтариб йўлга тушди. Хотин эса, жойнамозни солиб, эри сувни олиб халифанинг ҳузурига соғ‑саломат етиб олишини дуосини қила бошлади. Эр эса йўл бўйи: “Роббим мени ва кўзамни саломат етказ. Бирор жойда қоқилиб, синдириб қўймай” деб тинмай дуо қилиб борарди. Чунки у бечорада ҳаммаси бўлиб шу нарсаси бор эди холос. Аллоҳ‑Аллоҳ қилиб, соғ‑саломат Бағдодга етиб борди. Дорвазабон ижозат бергач, уни саройга халифа ҳузурига олиб кирди. Халифа: “Қўлингдаги нима?” деб сўради. Бадавий: “Бу жаннат суви, бундай сувни ҳеч ким ҳеч қачон ичган эмас”, деди. Халифа анча муддатдан бери очилмаган кўзанинг оғзини очишга буюрди. Унинг оғзини очишлари ҳамоно бадбўй ҳиди бутун саройни тутиб кетди.\nДўстларим! Бу ҳолат бизнинг амалларимизнинг ҳолатидир. Амалларимиз жудаям бадбўй. Лекин халифанинг қанчалик карамли ва саховатлилигини қарангки, сувнинг ҳидидан озорланганини ҳалиги бадавийга озгина бўлса ҳам сездирмади. Балки унинг сувини ниҳоятда латиф ва ширин сув экан деб мақтаб, суувини икром билан чиройли идишга солиб юқори бир жойга қўйдириб қўйди ва бадавий кетгач, уни тўктириб юборди.\nАллоҳ таоло ҳам бизнинг бадбўй амалларимизга нисбатан худди шундай муомалани қилади. У зот фақат ўзининг фазлу‑карами билангина бундай амалларимизни юқори қадрлайди. Аслида эса бу амалларимиз ҳеч нарсага арзимайди.\nСўнгра хизматкорларига кўзасини тўлдириб олтин бериб юборишга ва уни Дажла дарёси орқали қайиқда кузатиб қўйишга буюрди. Токи унинг чарчоғи чиқсин, қалбига хурсандчилик кирсин ва унга ўзининг қилган ҳадиясининг қийматию ва бизнинг унга қилган карамимизнинг юксаклигини мушоҳада қилишига имкон бўлади деди. Уни Дажланинг қирғоғига олиб боришгач, унинг сувининг кўплиги, латифлиги ва ширинлигини кўриб ҳижолатда сув-сув терга ботиб кетди. Аллоҳ, Аллоҳ Бу халифа қандаям саховатлия! Унга менинг бадбўй ва лойқа сувимнинг нима зарурати бор эди. Унинг шаҳарида шаффоф, ширин сув дарё бўлиб оқиб ётган экан‑ку, деди. Халифа унга қилган бу муомаласи бу фазлу карами фақатгина унинг дилини шод қилиш учунгина бўлгани бадавийга маълум бўлди. Аслида эса ундан ҳеч нарсага халифанинг мухтожлиги йўқ. Ўзининг ҳузурида уникидан чандон-чандон яхши нарсалар дарё бўлиб оқиб ётибди.\nДўстларим! Худди шундай муомала бизларга ҳам бўлади. Биз яхшилик деб ўйлаб қилаётган амалларимиз аслида ёмонликлардан иборат. Аммо Аллоҳ таоло фақат ўзининг фазлу‑карами билангина бу амалларимизни яхши амаллар деб қабул қилади ва бизларни ўзига итоат қилгувчилар сафига қўшиб қўяди. Аллоҳ таоло: “Уларнинг саййиотларини ҳасанотларга алмаштириб қўямиз” деган оятнинг маъноси аслида шундай.\nХалифа бадавийнинг сасиб қолган суви эвазига олтинлар ҳадя қилганидек, биз ҳам Аллоҳ таолога қурбонликларимиз туфайли ўз жонимизни тортиқ қиламиз. Аслида эса бу жонимизнинг ҳақиқати бадбўйликлардангина иборат эди. Чунки бизнинг жонимиз разил сифатлар ва ёмон ахлоқлар билан сифатлангандир. Лекин Аллоҳ таоло бизларнинг бу жонимиз эвазига яхши сифатлар эгаси бўлган жон ҳадя қилади. Мана шунинг отини фано ва бақо дейилади.\nҚУРБОНЛИКНИНГ ЗОҲИР ВА БОТИНИ ВА УНДАГИ РУҲ\nАнбиё алайҳиссаломларнинг тушлари ваҳий бўлади ва уларнин тушлари ростдир. Иброҳим алайҳиссалом ҳам фарзандини сўйишни ҳам тушида кўрди. Бас бу ваҳий бўлди. Шу сабабли ҳам фарзандни сўйиш собит деб таҳқиқ қилиш шаръан ҳам, луғатан ҳам тўғри бўлади.Сўйгандан кйин яна сўйишга вуқуъ бўлмади. Иброҳим алайҳиссалом бу имтиҳондан тўлиқ ўтиб бўлганларидан сўнг, Аллоҳ таоло Исмоил алайҳиссаломнинг ўрнига жаннатдан бир қўчқор юборди. Бу қурбонликнинг зоҳири бўлди.\nҲадиси шарифда: “Ҳар бир нарсанинг зоҳири ва ботини бўлади” дейилган. Шунингдек қурбонликнинг зоҳири, ботини яъни руҳи ҳам бор. Фарзандни забҳ қилиш унинг руҳидир. Демак Қурбонликнинг ҳақиқати ўз нафсини забҳ қилиш бўлди. Шу восита билан Иброҳим алайҳиссалом ўз ўғилларини забҳ қилдилар. Ўз гарданингизга пичоқ тортинг демай балки, фарзандигиз гарданига пичоқ тортинг дейилди. Чунки ўзини сўйишдан кўра фарзандини сўйиш нафс учун қанчалар қаттиқ ва оғир‑а! Балки бундан кўра ўзини сўйиш осонроқ. Бирор бир ота ҳуши ўзида бўла туриб ўз фарзандини сўйишга рози бўлмайди. Тариқатдаги фанои нафс деган тушунча мана шудир яъни ўз нафсига қарши чиқиш дегани ва бу нарса фарзандини қурбонлик қилишда намоён бўлади.\nАйтингчи, биз юқорида ботин деб айтган нарса қай бир матнга ёки нассга хилоф.\nЁдда тутинг! Ҳақиқий сўфийларнинг бирорта гапи Қуръон ва ҳадисга хилоф эмас. Агар хилоф бўлса, у тасаввуф эмас, балки, зиндиқликдир.\nХулоса шуки, ҳар ибодатнинг зоҳирий сурати бўлганидек ботиний руҳи ҳам бўлади. Қурбонликнинг руҳи эса, фарзанд забҳ қилиш воситасидаги фаноий нафсдир.\nФаноий нафс деб, ўз хоҳишига қарши иш тутишга айтилади. Масалан, Нафсингиз тўрт ракъат нафл намоз ўқишни хоҳласа, сиз уни саккиз ракъатга етказинг. Агар нафл рўзадан қочиб нафл намоз ўқишни хоҳласа, сиз нафл рўза тутишни ихтиёр этинг.\nШундай экан қурбонликнинг руҳи фаноий нафсдир. Қайси қурбонликда фаноий нафс топилмаса, у руҳсиз бўлибди. Энди қайси қурбонлик руҳсиз бўлса, у қурбонлик эмас.\nҚУРБОНЛИККА БЎЛГАН ҲУКМ ХОЖИЛАРГА ЎЗИНИ ЎХШАТИШ САБАБЛИ ҲАМДИР\nХожга бормаган кишига қурбонликнинг вожиб бўлиш ҳукми хожиларга ўхшаш учун воқеъ бўлган десак ҳам нотўғри бўлмайди. Қайси инсонлар Маккага бормасалар ҳаж амалларида ҳозир бўла олмасалар, хожиларга ўзларини ўхшатиш учун қурбонлик қиладилар. Чунки хажда талбия айтилса, бу ерда шунга ўхшаш такбири ташриқ айтилади. Ҳар бир оқил, балоғатга етган, мусулмон кишиларга ташриқ кунларида жамоат бўлиб намоз ўқисалар уни айтиш вожибдир. Ёлғиз намоз ўқувчига эса мустаҳаб.\nЯна қурбонлик қиладиган кишига Зуҳижжанинг аввалидан то қуурбонлигини сўйиб бўлгунича соч, соқол ва тирноқларини олмай туриши мустаҳабдир. Хожиларга ҳам худди шундай. Энди кимки қурбонлик вожиб бўлмай туриб ҳам шундай қилса, кўб савобларга эга бўлади. Юқоридаги мисоллардан қурбонликни хаж амалларига ўхшашлиги маълум бўлди.\nҲадиси шарифда келади: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан бир киши: “Ҳажнинг ҳақиқати нима?” деб сўради. Шунда узот: “Баланд овозда талбия айтиш ва қурбонлик қонини оқизишдир” дедилар. Бу ҳадисдан қурбонликнинг ҳажга бўлган муносабати мукаммал тарзда зоҳир бўлди. Аслида қурбонлик ҳажнинг рукнларидан эмас. Аммо ҳаж билан унинг кучли алоқаси борлигидан Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уни ҳажнинг ҳақиқати дедилар. Рамазондан кейин баъзилар ҳаж сафари тадоригини кўра бошлайдилар. Ҳажга боролмайдиганларнинг қалбига эса ҳасрат наштари санчилади. Шу пайтда ҳар бир мусулмоннинг қалбидан қанийди мен ҳам ҳажга борсам деган ички нидо ўтади. Аллоҳ таолонинг наздида мўъминнинг нияти жудаям улуғ ҳисобланади. Шу сабабли ҳам бизларга шу ерда туриб бўлса ҳам қурбонлик қилишга буюради.\nҚурбонлик бизларнинг жонимиз ўрнига қоим мақом бўлди. Минодан бошқа ўринларда инсонлар қурбонлик қилар эканлар, ҳажнинг баракоти фақат ҳаж қилгувчилар учунгина бўлиб, боришга имкони йўқлар эса бу баракотдан маҳрум бўладилар. Шу сабабли ҳам Аллоҳ таоло ҳаж қилувчиларга ўхшаш бўлсин деб уларга ҳам қурбонликни вожиб қилиб қўйди. Токи уларга ҳам ҳажнинг баракотидан бир ҳисса насиб бўлсин. Юқорида айтиб ўтдикки, қурбонликда нафсга қарши курашиш ҳам бор. Нафсни бўйсундириш эса, уни шариатга тобе қилишликдир. Икки ҳолатнинг ҳам ўзига хос бир зарурати бор. Шунинг учун Иброҳимий суннат бўлган бу амал ҳожиларга ҳам, улардан бошқаларга ҳам вожиб бўлди.\nҲАЖ ВА ҚУРБОНЛИК БАДАНИЙ ИБОДАТМИ, ЁКИ МОЛИЯВИМИ?\nБаъзи фуқаҳолар ҳажни ҳам баданий, ҳам молиявий ибодат дейишди. Чунки унда ҳам пул сарфланади, ҳам бадан машаққат тортади. Лекин қурбонликда бадан машаққати кузатилмайди. Шундай бўлса ҳам қурбонлик ҳам баданий, ҳам молиявий ибодат ҳисобланади, гарчи мол сарфлашлик ҳолати оғирроқ бўлса ҳам.\nҲаж ибодатида молиявиятдан кўра баданият ғолиб, чунки Каъбанинг яқинида истиқомат қилувчилар ҳатто мол ҳам сарфламай бу ибодатни адо этаверадилар. Шундай бўлса ҳам биз бу ибодатни мураккаб деб ҳукм қиламизми, қурбонликда ғам баданиятдан кўра молият ғолиб бўлгани билан барибир уни сўйиш учун жисмимиз ҳам озми кўпми ҳаракатда бўлади. Қурбонликни молиявий ибодат эканлиги зоҳир. Аммо баданий бўлишида ҳам иккита ҳайсият бор.\nОшкораси шундайки, қурбонлик фақат пул сарфлаш билан адо бўлиб қолмайди. Уни ҳеч бир меҳнату машаққасиз бировга бериб юбориш билан бу ибодат ҳосил бўлиб қолмайди. Тўғри қурбонлик кунларини ўтказиб юборилса, жаримасига бир жонлиқни бировга бериб юборилади. Аммо бу билан қурбонликнинг савобига баробар савобга эришиб бўлмайди. Қурбонликдаги асл вазифа жонворни забҳ қилиш. Забҳ қилишда эса бадан учун машаққат бор.\nАгар бир киши айтсаки, ундай бўлса закот ҳам мураккаб амал эканда, чунки унда ҳам молни бировга олиб бориб беришда озгина бўлса ҳам машаққат бор. Лекин соғлом ақл билан ўйланса молни сарф қилишда зикр қилишга арзирли машаққат йўқ. Қурбонликни сўйишда эса очиқ машаққат бор. Шунинг учун ҳам қурбонлик жониворини ҳамма ҳам сўя олмайди. Закотни эса ёш бола ҳам бериб юбора олади, яъни ўзи машаққат чекиб сўяди, ёки бошқа бировнинг жисми машаққат чекиб сўйиб беради.\nБаданнинг машаққатида ёлғиз жисмнинг ўзи машаққат чекиши эътиборга олинганми, ёки бу ўринда нафснинг машаққати ҳам борми?\nМаълумки баданга таклиф жон туфайли бўлади, агар жон бўлмаса у баданга ҳеч қандай таклиф ҳам бўлмайди. Бадан қачонки жонга бирор оғриқ етказилсагина озорланади. Энди агар жон бўлмаса бадан ҳеч қандай оғриқни ҳис қилмайди. Бас собит бўладики, баданга таклиф жон туфайлидир. Баданни машаққатга солиш аслида нафс ва руҳни машаққатга солишдир. Демак, қурбонликда жон яъни нафсни қийнаш бор эканми, бас унинг баданий ибодат эканлиги собит бўлади.\nҚаранг! Жониворнинг бўйнига “Бисмиллаҳи Аллоҳу акбар” деб пичоқ тортаётган вақтингизда қалбингиз ларзага келмайдими? Ҳаттоки шу туфайли баъзилар ўзлари сўя олмайдилар ҳам. Қурбонликнинг асли ўз нафсини фидо қилишлик бўлди. Эътибор эса аслга бўлади. Шуни назарда тутадиган бўлсак қурбонлик холис баданий ибодат бўлиб қолиши ҳам мумкин. Молиявиятлик жиҳати эса маълум. Баданиятлик жиҳати ғолиб бўлиб қолди. Нима бўлганда ҳам қурбонлик ҳам молиявий ҳам баданий бўлган мураккаб амалдир.\nҚУРБОНЛИКНИНГ МИСЛИЧА ПУЛ ҲАДЯ ҚИЛИШ БИЛАН ҚУРБОНЛИКНИНГ ҲАҚҚИНИ АДО ҚИЛИБ БЎЛМАЙДИ\nҚурбонлик молининг мислича пул ҳадя қилиш билан ундаги вожиб бўлган ҳақ соқит бўлмайди. Ким агар шундай қилса гуноҳкор бўлади. Фуқаҳоларнинг мазҳабига кўра бирор амалнинг ўрнига киши ўз фикрича ўринбосар тайин қилиб олши мутлақо жоиз эмас.\nАшраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ ўзларининг марузаларида қуйидаги ҳикояни келтирганлар:\n“Бир киши қурбонлик кунларида қурбонлик қилиш ўрнига уни қийматини бева-бечораларга садақа қилар эди. Бир кеча туш кўрди. Қарасаки, қиёмат қоим бўлибди. Сирот кўприги қоим қилинган. Нарги томони жаннат, жуда кўпчилик ўз уловларига миниб, сирот кўпригидан ўтиб жаннатга кирмоқдалар. У киши эса. Хаёрон, қандай ўтишни ва нимага минишни чорасини топа олмас эди. Одамларга уловлар қаердан келаётганини тушунмай хайрон ҳолатда турганида ғоибдан овоз келиб, бу уловлар уларнинг дунёда тайёрлаб қўйган уловларидир. Уларнинг қилган қурбонликларидир. Сиз қурбонлик қилмаганлигингиз учун уловдан маҳрумсиз, деган овоз келди. Уйқудан ўйғонгач тавба қилди. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда шундай дейилган:\nعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَفَعَهُ : اسْتَفْرِهُوا ضَحَايَاكُمْ ، فَإِنَّهَا مَطَايَاكُمْ عَلَى الصِّرَاطِ.\nАбу ҳурайра розияллоҳу анҳудан марфуъ ҳолатда ривоят қилинади:\n“Ёш, навқирон, бақувват жонворларни қурбонлик қилинглар. Чунки, улар (қиёмат куни) сирот устидаги уловларингиздир” (Талхийсул ҳабийр).\nМусулмонлар қурбонлик қилишда бераҳм эмас. Балки, ўз Роббилари ҳукмига итоат қилувчидирлар. Дунё воқеаларидан собитдир-ки, раҳм қилиш мусулмонларнинг хусусиятларидиндир. Раҳмдиллик борасида ҳеч ким мусулмонларга баробар бўла олмайдилар. Тарих бунга яққол шоҳиддир. Жониворларни қурбонлик қилиш бераҳмлик эмас. Балки, роббил оламиннинг ҳукмига бўйинсинишдир. Султон Маҳмуд Ғазнавийнинг Иёз номли қули бўлиб, султон унга жуда меҳрибон ва уни жуда яхши кўрар эди. Одамлар унда нима яхши хислат борлигидан хайрон бўлишар эди. Бир куни султон хазиначини чақириб, у ердан қимматбахо тош келтиришни бюрди ва атрофидаги вазирларига уни бирма-бир синдиришга амр қилди. Барчалари султонга қарата, бу амрингиз борасида қайта фикр юритиб кўрсангиз бўлар эди, дейишди. Улар тошни синдиришдан бош тортдилар. Султон Иёзга уни синдиришга амр қилди. Иёз уни икки тош орасига олиб синдирмоқчи бўлди. Шунда вазирлардан бири уни маломат қилиб, шундай қимматбахо тошни парчалайсанми, деди. Иёз султон сўзини синдиргандан кўра, қимматбахо тошни синдирган яхшироқдир.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қурбонлик куни келганда икки қўчқорни қурбонлик қилар эдилар. Улардан бирини ўзлари, иккинчисини эса, умматлари томонидан.\nعَن جَابر رَضِيَ اللَّهُ عَنْه قَالَ : «ذبح النَّبِي - صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم - يَوْم النَّحْر كبشين أملحين أقرنين موجوءين ، فَلَمَّا أوجههمَا قَالَ : إِنِّي وجهت وَجْهي للَّذي فطر السَّمَاوَات وَالْأَرْض عَلَى مِلَّة إِبْرَاهِيم حَنِيفا وَمَا أَنا من الْمُشْركين ، إِن صَلَاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب الْعَالمين لَا شريك لَهُ ، وَبِذَلِك أمرت وَأَنا من الْمُسلمين ، اللَّهُمَّ مِنْك وَلَك ، اللَّهُمَّ عَن مُحَمَّد وَأمته ، بِسم الله وَالله أكبر ثمَّ ذبح» .\n“Қурбонлик куни Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам оқ-қора, шоҳдор, пичилган икки қўчқорни қурбонлик қилдилар. Иккисини қиблага юзлантирганларида: “Инний важжаҳту важҳий лиллазий фаторос самааваати вал ард ъала миллати Иброҳима ҳанийфа ва маа анаа минал мушрикийн. Инна солаатий ва нусукий ва маҳяая ва мамаатий лиллаҳи роббил ъаламийн лаа шарийка лаҳ ва бизаалика умирту ва анаа минал муслимийн. Аллоҳумма минка ва лак. Аллоҳумма ъан Муҳаммадин ва умматиҳи. Бисмиллаҳи валлоҳу акбар” деб, пичоқ тортар эдилар” (Бадрул мунийр).\nВАФОТ ЭТГАН НОМИДАН ҚУРБОНЛИК ҚИЛИШ\nАввало, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ва ота-она, устоз, қариндош-уруғлар тарафидан қурбонлик қилишлик салафи солиҳларимизнинг одатларидан бўлган. Бундай қилишни ўзларини саодати деб билганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам юқоридаги ҳадисда баён қилиб ўтилганидек, икки қўчқорни қурбонлик қилиб, бирини савобини ўзининг умматларига бағишлаганлар. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга муҳаббатим бор деб даъво қилувчиларга ҳам у зот томонидан қурбонлик қилиш муносибдир. Бу ҳам у зотни бизни қурбонлигимизга муҳтожликлари туфайли эмас. Шояд шу амалимиз у зотнинг шафоатларига сабаб бўлиб қолса, деган умиддадир.\nУлуғларимиздан Абдураҳмон раҳматуллоҳи алайҳ қурбонлик кунига алоҳида тайёргарлик кўриб, у кунда етмиштага яқин қурбонлик қилар эдилар. Улардан бирини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга, бошқаларини ота-она, устозлари номидан қурбонлик қилар эдилар. Ваҳолан-ки, у кишини хонадонида баъзан йўқчиликдан қозонлари қайнамай ҳам қолар эди.\nБИР НЕЧА ВАФОТ ЭТГАНЛАР ТОМОНИДАН ҚУРБОНЛИК ҚИЛИШ\nВафот этувчиларни ҳар бири томонидан алоҳида-алоҳида қурбонлик қилиш керакми ёки бир қурбонлик қилиб, савобини барча ўтиб кетганларга бағишласа бўладими?\nНафл қурбонлик қилиб, ўзгалар томонидан қурбонлик қилинаётган пайтда икки сурат бўлади:\n1. Вафот этган киши ўз молидан қурбонлик қилишни васият қилиш. Бу суратда алоҳида бир жонлиқни сўйиш зарур бўлади. Чунки, у маййитни молидан қилинаётган қурбонликдир. Маййитни меросхўрлари уни гўштидан ея олмайдилар. Бу суратда қурбонлик васият қилувчи тарафидан қилинган бўлади;\n2. Маййит ортидан қурбонлик қилишни васият қилмаган бўлса-ю, лекин яқинлари ортидан қурбонлик қилишлари. Бу суратда вафот топувчиларнинг ҳар бирига алоҳида-влоҳида қурбонлик қилиш шарт эмас. Балки, қурби етганича қурбонлик қилиб, савобини барчага бағишлаши мумкин. Ҳаттоки, битта қурбонлик қилиб савобини бир нечта маййитларга бағишлаши мумкин. Бу суратда сўйишлик сўювчи томонидан бўлиб, савобини бошқаларга бағишлаган бўлади.\nКишилар ўтган ота-оналари тарафидан йигирма, қирқ ва йилига алоҳида-алоҳида жонлиқ сўядилар ва бундан кўпроқ қони эътибор деб айтадилар. Шариатимизда бундай қурбонликларни қилиш бидъатдир. Чунки, қурбонлик махсус кунлардагина, яъни қурбонлик кунларигагина хос бўлиб, ундан бошқа вақтларда қурбонлик қилинмайди. Ақиқа бундан мустаснодир. Қурбонлик махсус кунларга хосланиб, у кунлар ўтгач шариатимиз қурбонликка аталган жониворларни тириклагича садақа қилиб юборишга буюрганлар.\nҚурбонлик кунларида қилинадиган қурбонлик ва ақиқадан бошқа нафл рўза ва нафл намозлар каби нафл қурбонликлар қилинадими?, деган саволга Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ шундай жавоб берганлар:\n“Қурбонлик қонини оқизишлик ақл билан тушуниладиган иш эмас. Қурбонлик кунларида қилинадиган қурбонлик, хоҳ у вожиб бўлсин ёки нафл бўлсин ва ақиқага сўйиладиган жонлиқ ва жонлиқ сўйишни назр қилган кишидан ташқари шариатимизда қурбонлик қилишлик деган нарса йўқдир. Балки, юқорида зикр қилинган қурбонликдан бошқа қурбонликларни қилишлик ўзини мушрикларга ўхшатишдир. Шунинг учун бундай қурбонликлардан сақланиш керак” (Имдодул фатаво).\nФалон ишим битса ёки беморим шифо топса, жонлиқ сўяман дейишнинг ҳукми қандай бўлади? Бир киши фалон ишим битса, қўй ёки мол сўяман деса ёки бирор нарсани назр қилмай шукр қилиш мақсадида жонвор сўйиб уни мискинларга тарқатиб юборишни ирода қилса, унинг ҳукми нима бўлади?\nАгар ишим битса, жонлиқ сўйиб мискинларга едираман деса, бундай киши назр қилган киши ҳисобланади ва жонлиқ сўйиб мискинларга едириши лозим бўлади. Агар фалон ишим битса бир жонлиқ сўяман деса-ю, мискинларга тарқатишни қўшиб айтмаса, бу сўзи назр қилиш бўладими ёки бўлмайдими, бу борада ихтилоф мавжуд. “Роддул муҳтор”нинг соҳиблари фалон ишим битса, жонлиқ сўяман деб, мискинларга тарқатишни зикр қилмаса ҳам назр бўлишини қўллаб қувватлаган. Қурбонлик бир сабоқдир. Ҳар йили Аллоҳ таоло томонидан бандаларга қарата: “Аллоҳнинг розилиги учун ўз жонини қурбонлик қилиш зарур. Лекин Аллоҳнинг фазли ила Аллоҳ жонимиз эвазига ҳайвонни қурбонлик қилишга амр этди”.\n05:00 / 16.01.2017 3188\nҲажда ҳайз кўрган аёл тавофни нима қилади?\n05:00 / 16.01.2017 2164\nҲожиларга зарур эслатма\nСайид Абдуллоҳ алЖардоний Фатҳул Аллам китобида ҳаж ҳақидаги саволларни ўрганиш заруриятини шундай ёзадилар Ҳаж сафарига бормоқчи бўлган киши учун энг муҳими, давоми...\n2505 16:42 / 15.08.2017\n1524. .Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо.Албатта, у умра унинг ҳажнинг Аллоҳнинг Китобидаги дугонасидир. .Аллоҳ учун ҳаж ва умрани тугал адо этинг,, деди,.Шарҳ Дарҳақиқат, давоми...\n3898 15:57 / 13.08.2017\nБизларни Зулҳижжа ойининг мана шу муборак кунларига етказган Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар бўлсинБу кунларнинг фазилатларинитутилган рўзаларнинг чандон давоми...\n2184 05:00 / 16.01.2017\nАслида қурболик тирикларнинг амали бўлиб, Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш мақсадида амалга оширилади. Шундай бўлсада, маййит номидан қурбонлик қилишнинг бир неча давоми...\n5025 17:00 / 04.09.2017\n106 19:05 / 30 ноябрь


ХОРИЖИЙ ТИЛЛАР ДОИМИЙ ҲАМРОҲИМИЗ\nХорижий тилларни, айниқса инглиз тилини билиш бугунги замон талабидир. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ҳарбий хизматчи ва ходимлари ҳам барча соҳа вакиллари каби чет тилларини қунт билан ўрганиб келмоқдалар. Маълум бир муддат давомида интерактив усуллардан фойдаланган ҳолда дарслар ташкил этилиши тил ўрганишдаги самарали усул ҳисобланади.\nШунингдек, Миллий гвардия Қўриқлаш хизмати ходимларининг хизмат вазифасини ўтаётган вақтда ҳудудга кириб келаётган сайёҳлар билан бемалол мулоқот қилиши, ўзаро суҳбатлашиш жараёнида суҳбатдошидан тўлиқ маълумот олиши ва мурожаат этувчига тўғри жавоб қайтариши учун хизмат ходимлари томонидан инглиз тили чуқурлаштирилган ҳолда ўрганилмоқда. Инглиз тилини мукаммал билган ходим эса хизмат вазифасини ўташ вақтида қийинчиликларга дуч келмайди.\nМиллий гвардия ходимлари учун ташкил этилаётган инглиз тили дарслари аниқ режа асосида бўлиб, малакали мутахасислар жараёнларга жалб қилинган. Аҳамиятлиси, машғулотлар эркин савол-жавоблар тарзида, суҳбат шаклида ўтказилмоқда, бу эса ўз ўрнида бевосита ўзлаштирган билимни хотирада сақлаб қолишдаги энг самарали услубдир.\nЎзгаришлар ва тараққиёт даври бугун ҳар бир соҳада ўз аксини топмоқда. Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси таркибига кирувчи Қўриқлаш хизмати ходимларининг маънавий-маърифий тайёргарлик машғулотлари ҳам албатта, келгусида ўз самарасини беради.\nСайтдаги охирги янгиланиш 03.12.19 21:50


Кичик суралар китоби | Зикр ва дуолар китоби 1.0 APK\nКичик суралар китоби. Куръони Kаримдан баъзи суралар\nКичик суралар китоби Rating: 7,7/10 999 reviews\nЗикр ва дуолар китоби 1.0 APK\nАгар Муҳаммад сав фойдалана оладиган манбаа фақатгина Инжил эди, деган фикрдан келиб чиқиладиган бўлса, у зот Инжил хатоларини ҳам кўчиришлари лозим бўларди. Katta kichik musibat etganida 41. Муҳаммад савнинг сирли ўқитувчилари қаерда эдилар? Дўстининг ўлими хабари етганида 52. Эси оғганда ва бирор нарса чаққанда 45. Қуръон матнида эса «сура» муайян равишда «оятлар тўплами» оятлар тизмаси маъносини берадиган жойлар кўп учрайди.\nШунинг учун Қуръоннинг бундай йўл билан пайдо бўлиши мумкин бўлмаган ишдир. Қадимий Аҳднинг биринчи арабча таржимаси Муҳаммад сав вафотларидан 2 аср кейин пайдо бўлди, Янги Аҳднинг энг қадимий арабча нусхаси эса у зотнинг фавотларидан 1000 йил кейин пайдо бўлди. Иккала Ваҳий ҳам Аллоҳдан келган ва ўхшашликлар мавжудлиги шу билан тушунтирилади, чунки Инжилнинг маълум бир қисми ўзгартирилмай қолган. Демак, мазмунан бир—бирига мос келмайдиган, бири иккинчисини инкор қиладиган оятларнинг мавжудлиги тарихий давр тақозоси билан боғлиқдир. Баъзи тадқиқотчилар Муҳаммад сав гўёки яҳудийлар ва насронийлар билан баҳс олиб борган деб айтишади, лекин бу суҳбатларнинг санасини зикр қилишмайди.\nTags: зикр ва дуолар китоби , исломий дуолар китоби , нажот келтирувчи дуолар китоби , курон укилганда айтиладиган дуолар , жаноза дуоси , имом нававийнинг ал- азкор китоби скачать , ал хафт дуоси , зикр ва дуолар , ўзбек исмлари китоби Обзор пользователей на основании 4. Унга ҳомиладорлиги ва уни сутдан ажратиши муддати ўттиз ойдир. Лекин Қоҳирада ва Тошкентда сақланаётган нусхалар мутахассислар томонидан тадқик қилинган. Қуръон эса ҳар бир гўдак туғилишдан мукаммал бўлмайди, лекин гуноҳлардан покиза бўлади, фақат Одам каби катта бўлгани сари ўзининг қилган шахсий амаллари учун жавоб беради. Ўнг қўлнинг бош ва кичик бармоқлари билан чап қўл билагини ушлашади 5-расм. Шунинг учун уни бошқа ибора билан алмаштириш мумкин эмас.\nБундан ташқари кўп Ислом лари Одамнинг айби кўплигига ҳукм қиладилар, чунки у-оила бошлиғи ўзининг яқинлари қилган га жавоб беради, бундан хотин кишини эркак олдида пастроқ деган хулоса чиқмайди. Приложение «Мир Heineken» приглашает Вас в удивительное путешествие по первой пивоварне Heineken, построенной в Амстердаме. Мазмуни: Эй Муҳаммад, айтинг: «У — Аллоҳ ягонадир. Лекин ушбу қийинчиликларнинг ўзи шуни исботлайдики, Муҳаммад сав унинг муаллифи эмас ва Қуръон яҳудийлик ва насронийлик Китобларидан ўзлаштириб олинган ҳам эмас. Лекин Муҳаммад савнинг на Ваҳий келишидан олдин ва на Ваҳий нозил бошланганидан кейин Нажронга борганлари маълум эмас.\nДуолар Ва Суралар\nҚуръоннинг тузилишидаги биз кўрсатиб ўтган хусусиятлардан келиб чиқадиган хулоса шуки, унда ҳозирги замон китобларига хос бўлган ва китобхонлар одатланиб қолган бўлинишлари — боблар, бўлимлар, параграфлар — уларнинг умумий мазмунини англатувчи сарлавҳалар йўқ. Қiyin aҳvolga tushib қolganda 34. Шуни аниқ таъкидлаб айтиш мумкинки, бу давлатлар тарихида бу даврда ҳеч қандай катта табиий офатлар рўй бермаган. Бомдод намозининг фарзига қуйидагича ният қилинади; «Аллоҳ ризолиги учун бомдод намозининг икки ракат фарзини ўз вақтида ўқишни ният қилдим». Biror aelga sovchi bўlib borganda 85. Агар бизни кечирмасанг ва бизга раҳм қилмасанг. «Аллооҳу акбар», деб саждадан бош кўтарилади ва бир оз ўтирилади.\nАгар тўфон бутун инсониятни ҳалок қилган бўлса, унда уч юз йил кейин туғилган Иброҳим ас инсониятни жамоаларга бўлинган ҳолда топиши, айниқса бу инсоният Нуҳ ва унинг учта ўғли ва хотинларидан тарқаганлигини ҳисобга олсак, ҳеч ақлга тўғри келмайди. Қуръон ҳақида фақат аниқ маълумотларнигина ёзиш керак. Разные красивые рамочки Валентина доступны для вас на выбор. Бундан фақат бир неча суралар мустасно холос: масалан, еттита ояти билан биринчи ўринга жойланган 1—сура «ал— Фотиҳа» 5 ва 6 оятдан иборат бўлган 113 ва 114 — суралар 3 оятли 103, 108, 110 — суралардан кейин жойлашган ва ҳ. Қуръондан илгари маълум бўлган ёдгорликлардан иккитасинигина тилга олиш мумкин.\nНасроний Инжил одам ўша мевани егунгача комил эди, мевани егандан кейин унинг табиати бузилди, дейди. Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллооҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан ъабдуҳуу ва росуулуҳ. Шундай бўлгач, бу кўлёзмалар ал—Ҳажжож таҳриридан албатта илгари дастхат бўлиши шарт. Масалан: 2,256 — «Оят ал—курсий», 4,3 — «Оят ат—таъаддуд аз—завжот», 4,102 — «Оят ол—хавф» ва ҳ. Суралар Қуръонда ўз мазмуний изчиллигига ёки ваҳий қилинган хронологик тартибга қараб эмас, балки ҳажмига қараб жойлаштирилган. Акса урганга жавоб беришда 83.\nШу билан бирга Қуръонда тасвирланган юзлаб табиат қонунлари, умумий ва муқаддас тарих ҳужжатлари биронтаси ёлғон эмас. Юқорида биз бундай фикрларга тарихий далиллар асосида жавоб бериб ўтдик. Жамол ал-Бадавий улардан 6 тасини таърифлайди: 1. Аллоҳнинг раҳмати ва баракоти Сизга бўлсин. Қуръон айтганидек, агар Муҳаммад сав ўқишни билганларида эди, кўп танқидчилар у кишининг фикрларини ҳақлигига шубҳаланар эдилар 29:48.\nКичик суралар китоби


Чодак данғаралик болаларга ёқиб қолди - Халқ сўзи\n16:48 25 Июнь 2019 Жамият\nФарғона вилояти Данғара тумани болалари ёзги таътилни қўшни Наманган вилоятида- Поп туманининг сўлим Чодак қишлоғида ўтказишмоқда. Тянь-шань тоғ тизмалари бағрида жойлашган дилтортар гўша ҳавосининг ўзи танга даво. Соғломлаштириш мавсумида 360 нафар ўқувчи ёшларнинг ҳордиқ чиқаришига мўлжалланган “Нилуфар”болалар оромгоҳида куникеча иккинчи навбат бошланди.\n- Мавж уриб оқаётган Чодаксой ёқасидаги хушманзара масканда ўтаётган ҳар бир кун болаларга олам-олам завқ бағишламоқда,-дейди оромгоҳ директори Икромжон Эргашев. – Бунда, айниқса, дам олувчилар кун тартибига қизиқарли ва мазмунли тадбирлар киритилганлиги муҳим омил бўлмоқда. Болалар тоғ бағрига сайр, спорт машғулотларидан сўнг беш ташаббус ижросига йўналтирилган тўгаракларда ўзлари севган машғулотлар билан шуғулланишяпти. Куникеча мазкур йўналишдаги танловни якунладик. Мусиқа, спорт, ахборот технологиялари соҳасида тенгдошларига нисбатан олдинда бораётган болажонлар эсдалик совғалари билан тақдирландилар.\nДанғара туман ҳокимлиги Чодакда ҳордиқ чиқараётган болажонлар ҳолидан тез-тез хабар олишни йўлга қўйган. Яқинда ҳокимнинг хотин-қизлар масалалари бўйича ўринбосари М. Ғиёсова бу ерга келиб оромгоҳга телевизор совға қилди.


Назарбоев Конституцияга ўзгартиришлар киритиш бўйича овоз беришда иштирок этишини айтди\nҚозоғистоннинг биринчи президенти Нурсултон Назарбоев республика конституциясига ўзгартиришлар киритиш бўйича референдумда иштирок этишини маълум қилди.\nУнинг сўзларига кўра, у давлат раҳбари Қасим-Жўмарт Тўқаевнинг мамлакатни ислоҳ қилиш ва янада ривожлантириш борасидаги ҳаракатларини қўллаб-қувватлашга тайёр. Бу ҳақда Назарбоев қозоғистонлик сиёсатшунос Данияр Ашимбаевга берган интервьюсида айтиб ўтди.\nКонституцияга ўзгартиришлар киритиш бўйича референдум 5 июнь куни бўлиб ўтади. Хусусан, ўзгартиришлар республиканинг биринчи президенти Нурсултон Назарбоевнинг роли ва имтиёзлари ҳақидаги қоидаларни истисно қилади.\n«Ҳа, 5 июнь куни мен Конституция томонидан берилган ҳуқуқимдан албатта фойдаланаман ва референдумда овоз беришда қатнашаман. Умуман олганда, ҳар бир авлод Асосий қонунга ўзгартириш киритиш ҳуқуқига эга, деб ҳисоблайман», — деди Назарбоев.\nУ 2019 йилда онгли қадам ташлаганини ва кўпчиликнинг эътирозларига қарамай давлат раҳбари лавозимини тарк этганини эслади. Назарбоев ҳокимият транзитидан кейин у муайян ваколатларни сақлаб қолганини қўшимча қилди.\n«Конституцияга мувофиқ, мен президентлик ваколатларини Сенат раиси Қасим-Жўмарт Тўқаевга топширдим. У кейинги халқ сайловларида ғалаба қозонди. Шу йиллар давомида мен унинг мамлакатимизни ислоҳ қилиш ва янада ривожлантириш йўлидаги ҳаракатларини ҳар томонлама қўллаб-қувватладим. Ишончим комилки, бу йил ҳам мен уни қўллаб-қувватлайман», — деди Назарбоев.\nҚозоғистон Конституциясига киритилган ўзгартиришларнинг асосий қисми бошқарувнинг супер-президентлик шаклидан кучли парламентга эга президентлик республикасига якуний ўтишга қаратилган.\n«Озодлик» радиосининг қозоқ хизмати хабарига кўра, март ойида Тўқаев «халққа мурожаат» қилиб, Асосий қонунга ўзгартириш киритишни таклиф қилган.\nНашрнинг ёзишича, Сенат (парламент юқори палатаси) депутатлари “елбаси”, яъни биринчи президент мақоми референдум предмети бўлиши мумкин эмаслиги ҳақидаги бандни ўзгартириш учун овоз берган. «Биринчи президент мақоми ҳақидаги масала референдумда кўриб чиқилиши мумкин бўлмаган масалалар қаторига киритилмайди», — деди Марказий сайлов комиссиясининг собиқ аъзоси сенатор Ляззат Сулаймен.\nАпрель ойи охирида Қозоғистон Мажилиси раиси Ерлан Кошанов Конституцияга ўзгартиришлар қабул қилиниши биринчи президент тўғрисидаги конституциявий қонунни бекор қилишга имкон беришини айтди. Айнан мана шу қонун Нурсултон Назарбоевга таъқиблар дахлсизлигини, унинг мулки ва оила аъзоларининг мол-мулки дахлсизлигини кафолатлайди, бир қатор имтиёзлар ва унинг идораси бюджетидан молиялаштирилишини назарда тутади. 2019 йилнинг март ойидан буён ушбу идорани сақлаш учун тўққиз миллиард тенге (11,3 миллион доллар)га яқин маблағ ажратилган.


Вилоят ҳокими ўқув йили бошланиши билан янги мактабларга боради\nҚашқадарё вилоят ҳокими янги умумтаълим мактабларининг 2019-2020 ўқув йили бошланишига бағишланган байрам тадбирларида иштирок этади ва болажонларга ўзининг ҳаёт йўли ҳамда тавсиялари билан ўртоқлашади.\n2019-2020 ўқув йилида Тошкент шаҳрида Абдулла Қодирий ижод мактаби иш бошлайди\nУнинг ижоддаги анъаналарини давом эттириш, ижодкор ёшларни қўллаб-қувватлаш ҳамда истеъдоди, иқтидорини ривожлантириш мақсадида Абдулла Қодирий ижод мактаби ташкил этилмоқда.\nСамарқанд ва Андонг (Корея) шаҳри ҳокимлари учрашди\nБугун Самарқанд шаҳар ҳокими Бобурмирзо Облоқулов "Шарқ тароналари" XII Халқаро мусиқа фестивалига ташриф буюрган Корея Республикасининг Андонг шаҳри мэри (ҳокими) Квон Ёнг-Се билан учрашди.\nҚўқонда қадимий тангалар топилди\nҚўқон шаҳрида Ҳунармандчилик фестивалига тайёргарлик ишлари доирасида Жомеъ мажмуасида олиб борилаётган ободонлаштириш ишлари давомида ер остидан қадимги тангалар топилди. Тангаларни қазиб олган Муҳаммаджон Тожибоев топилмалар Жомеъ мажмуасига кириш қисми олдидаги гулзор тупроғини янгилаш вақтида топилганини айтди.\nShowing 161-180 of 1,414 items.


Покистонда НАТО ҳужумига қарши намойишлар ўтказилди\n27 январ 2021, Тошкент вақти: 12:23\nКеча Покистон бўйлаб юзлаб намойишчилар 24 аскарнинг ҳалок бўлишига сабаб бўлган НАТО ҳужумига норозилик билдириб кўчага чиқди.\nҚарачидаги АҚШ консулиги олдида ўтказилган энг йирик намойиш иштирокчилари президент Барак Обама қўғирчоғини ёқиб, “америкаликлар йўқолларинг; Покистон бизники; армиямиз билан бирдаммиз” дея хитоб қилдилар.\nПешоварда армия генерали Ашфақ Парвез Каяний ҳарбий қароргоҳда ўтказилган жанозага бошчилик қилди.\nШанба куни қабилалар назоратидаги Моҳман минтақасидаги чегара постида рўй берган воқеа Покистон билан АҚШ ва НАТО ўртасидаги муносабатларни янада таранглаштирди.\nҲодиса ортидан Покистон ўз ҳудудидан Афғонистондаги НАТО кучлари учун юкларни транзит қилишни тўхтатишини эълон қилди ва мамлакатдаги базалардан бирида жойлашган АҚШ ҳарбийларидан уни тарк этишни талаб қилди.\nПокистон Ички ишлар вазири Раҳмон Малик Исломободда қилган чиқишида бундай деди.\n- Бу ҳужумни биргина мен эмас, бутун миллат қоралайди. Бундай ҳодиса иттифоқчиларимиз томонидан содир этилишини кутмаган эдик.\nПокистон Ташқи ишлар вазири Ҳина Раббони Хар АҚШ Давлат котиби Ҳиллари Клинтонга қўнғироқ қилиб, Покистон ҳаво ҳужумидан “қаттиқ ғазабга келганини” билдирди.\nКлинтон ва АҚШ Мудофаа вазири Леон Панетта одамлар ҳалок бўлгани юзасидан “чуқур ҳамдардлик” изҳор қилиб, қўшма баёнот эълон қилдилар.\nНАТО воқеа хусусида узр сўраб, уни “исталмаган фожиавий ҳодиса” дея атади.


ИнтерФУТБОЛ :: Гари Линекер: «Канте – мисоли «занжирдаги ит»\nАнглия терма жамоасининг собиқ ҳужумчиси Гари Линекернинг фикрича, ЖЧ-2018нинг «Олтин тўп»ини Франция терма жамоаси ярим ҳимоячиси Н`Голо Кантега бериш керак экан. Мбаппени эса иккинчи Пеле деб атади.\nЖаҳон чемпионати финалида Франция Хорватия устидан 4:2 ҳисобида зафар қучиб, ўз тарихида иккинчи бор шоҳсупага кўтарилди. Линекер эса ана шу финал олдидан L`Equipe нашрига интервью берди.\n- Н`Голо Кантеси бор жамоа жаҳон чемпионати финалида мағлуб бўлиши мумкинми?\n- Бу гапни Канте менинг «Лестер»имда (Линекер шу жамоада фаолиятини бошлаган) ўйнагани учун айтяпсизми? Умуман олганда, сиз ҳақсиз. Чунки мен Н`Голони ЖЧ-2018нинг энг яхши футболчиси, деб ҳисоблайман. Лекин у алоҳида ажралиб туришни истамайди ва ўйини кўзга ташланмайди.\nБу футболчи ҳамиша жамоа учун ўйнайди. У икки нафар футболчининг ишини бажаради. Франция терма жамоаси Канте билан бир киши кўпдек ҳаракат қилади. Ажойиб пас беради, майдоннинг ҳамма жойида ўйнайди. Айнан у туфайли Франция жаҳон чемпионатига чиқди.\n- Канте «Лестер»дан «Челси»га ўтган бўлсада, сиз унинг мухлисисиз...\n- Албатта! Ҳаётимда ундан яхши таянч ярим ҳимоячисини кўрмаганман. Ўйинни ажойиб тарзда ўқий олади. Ҳамма ерга улгуради, тўпни олиб қўйишини айтмайсизми! Мисоли «занжирдаги ит». Тўпни қабул қилиб олдингиз, бирдан уни йўқотасиз. Н`Голо уни қандай олиб қўйганини сезмай ҳам қоласиз.\nҲалигача Дидье Дешам уни Евро-2016 финалида майдонга туширмаганини тушуна олмайман. Дешамни жуда ҳурмат қиламан, лекин у ўша куни мураббийлик фаолиятидаги энг катта хатога йўл қўйган. Агар Португалияга қарши ўйинда Н`Голо бўлганида, Франция мағлубиятга учрамасди.\n- Канте - Хорватияга қарши финал учрашувида муваффақият гаровими?\n- Канте нафақат терма жамоанинг муҳим ўйинчиси ҳисобланади, балки унинг ёнида жамоадошлари ҳам бошқача ўйин кўрсатишади. Агар Н`Голо бўлмаганида, Погбанинг қандай ўйнашини билолмасдик. Канте бўлмаганида, Юмтити - Варан жуфтлиги бунчалик муваффақиятли ўйин кўрсатмасмиди?! Улар худди тош девор ортида тургандек ҳис қилишади ўзларини.\n- Умуман, инглизлар финал борасида қандай тахминларни илгари суришмоқда?\n- Барча Францияни фаворит ҳисобламоқда. Лекин Хорватия ҳурматга сазовор ўйинларни кўрсатди. Бу терма футболчилари учта ўйинда 120 дақиқадан тўп суришди. Шундан иккитасида пенальтилар сериясида ғалаба қозонишди. Албатта, адреналин туфайли улар финалда ҳам югуришади. Лекин Франция кўпроқ куч тўплаган.\nХорватлар билан ўйинда ҳамма нарсага тайёр туриш лозим. Англия Хорватияга қарши баҳсида барчасини ўйин аввалидаёқ ҳал қилиши мумкин эди, лекин уддалай олмади. Иккинчи бўлимда эса умуман бошқача футбол гувоҳига айландик. Мураббий керакли футболчиларни майдонга туширди, ўйин суръатини бироз ўзгартирди ва хорватлар ташаббусни ўз қўлларига олишди.\nФақатгина Хендерсон нимадир қилишга уринди. Аммо унинг кучи ҳам тугайди. Хорватлар хатоларимиздан унумли фойдаланишди. Натижада Модрич Канте ва Мбаппе сингари турнирнинг энг яхши футболчиларидан бири эканлигини исботлади.\n- Хорватия қандай футбол намойиш қилади?\n- Жамоа сафида ҳақиқий иқтидорлар тўп суришади. Ракитич ва Перишич - жуда хавфли. Биз уларга етарлича баҳо бермадик. Лекин Франция барча чизиқларда фантастик футболчиларга эга бўлган бошқача жамоа. Канте - Погба жуфтлиги ҳақида айтиб ўтдим. Марказий ҳимояда Варан - Юмтити тандеми бор.\nГризманн рақиблар таъқибига учрасада, барибир, ишончли ўйин намойиш қилади. Ва албатта, олдинда феноменал Мбаппе тўп суради. Келажакда у жаҳоннинг биринчи рақамли футболчисига айланади. Ёш бўлишига қарамай, ярим финалда ажойиб ўйин намойиш қилди.\n- Оуэн ва Руни-чи? Улар ҳам Англия терма жамоасида жуда ёш пайтларида ўйнашган.\n- Уларнинг иккиси ҳам эрта очилиб, ажойиб футбол намойиш қилишди. Мана, Оуэнни олайлик. ЖЧ-98нинг 1|8 финалида Аргентинага қарши ўйинда чиройли гол урган. Лекин барибир, у нимчорак финал эди.\nМбаппе эса ярим финалда ажойиб ўйин кўрсатди. Унда иккинчи Криштиану Роналду бўлиш учун ҳамма нарса етарли. Умуман олганда, Килиан менга кўпроқ бразилиялик Роналдони эслатиб юборади.\n- Францияликлар Англиянинг ярим финалдаги мағлубиятидан қандай хулоса чиқаришлари керак?\n- Биринчи ўринда Модрич ва Ракитичга қочиб кетиши учун имкон бермаслик лозим. Уларни «бўғиш» керак. Лекин бунинг учун Францияда Канте, Погба ва Матюиди бор. Англия термасида эса шундай футболчилар етишмади. Бу борада Франция кучли. Ҳужумда ҳам шундай.\nДешам жамоаси ҳимоядан ҳужумга жуда тез ўтади. Лекин тактик жиҳатдан Бельгияга қарши учрашувдаги каби ўйин қилмаслик керак. Ўшанда французлар гол ургач, ортга чекинишди. Бироқ буни тушунса бўлади. Ахир Бельгияда Лукаку, Азар, де Брюйне учлиги бор. Хорватлар унчалик тез эмаслар ва Модрич қарши ҳужумларда айтарли хавф туғдирмайди.\nХорватиянинг ожиз нуқтаси - ҳимоя. Улар Англияга қарши ўйиннинг биринчи бўлимини жуда бўш ўтказишганди. Ўшанда гол уриб олиш керак эди. Инглизлар ортга чекиниб, ўзларига муаммо орттириб олишди. Умуман, Дидье Дешамга маслаҳат бермоқчи эмасман. Барчасини унинг ўзи ҳал қилади.\n- Бу чемпионатда иккинчи рақамда ўйнаган жамоалар кўпроқ ғалаба қозонишмоқда. Шу боис ҳам Хорватияга қарши ўйинда олдинга ўтавермаслик керакдир?\n- Бу чемпионатда қарши ҳужум энг фойдали бўляпти, деганларнинг фикрига қўшилмайман. Жамоалар тўпни йўқотишлари билан рақиб жарима майдонида олиб қўйишга ҳаракат қилишмоқда.\n- Сизнингча, айни пайт «Олтин тўп»га энг муносиб футболчи ким?\n- Қийин савол. Ҳалигача қайси критериялар бўйича шундай футболчини танлаб олишларига тушунмайман. Лекин аниқ айтишим мумкинки, охирги ўн йилда илк бора на Месси, на Роналду бу совринни қўлга киритади. Ким бўлиши мумкин?\nЖаҳон чемпионати ўтказиладиган йилда бош совринни чемпион жамоа аъзосига беришса маъқул бўларди. Нима учун Канте олмаслиги керак? Ёки Модричми? Балки Мбаппедир? Қайсидир жиҳатдан уни иккинчи Пеле дейишимиз мумкин.


Орадан олти кун ўтгандан кейин Исо танҳо Бутрус, Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони ёнига олиб, баланд бир тоққа олиб чиқди.\nУ ерда, уларнинг кўз ўнгида Исонинг қиёфаси ўзгариб кетди. Унинг юзи қуёшдай порлаб, кийимлари эса нурдай оппоқ тус олди.\nБирданига уларга Мусо билан Илёс пайғамбарлар кўриниб, Исо билан суҳбатлашаётгандай туюлди.\nБуни Бутрус кўриб, Исога:- Раббим! Бизлар учун бу жой жуда ёқяпти. Агар истасанг, шу ерда учта чайла қурайлик: бириси Сенга, бириси Мусога, бириси Илёсга...\nУ гапини тугатмасданоқ, нур ёғилиб турган бир булут уларни қоплаб олди. Булут ичидан эса бир овоз келди:- Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Ундан мамнунман. Унга қулоқ солинглар!\nШогирдлар буни эшитгач, ваҳимага тушиб, ерга юз тубан йиқилдилар.\nИсо эса келиб уларга қўл тегизди-да:- Туринглар, қўрқманглар! – деди.\nУлар бошларини кўтариб, ёлғиз Исодан бошқа ҳеч кимни кўрмадилар.\nТоғдан тушаётганларида, Исо шогирдларига:- Инсон Ўғли қайтадан тирилиб келмагунча, кўрганларингизни ҳеч кимга айтманглар, – деб тайинлади.\nШогирдлари Ундан сўрадилар:- Нега уламолар, олдин Илёс пайғамбар келиши керак, деб айтадилар?\nИсо жавоб бериб уларга деди:- Бу тўғри, олдин Илёс пайғамбар келиб, ҳамма нарсани йўлга қўяди.\nЛекин Мен сизларга шуни айтаман: Илёс аллақачон келган. Аммо одамлар уни танимай, у билан истаганларини қилишди. Худди шунга ўхшаб, Инсон Ўғли ҳам одамлар қўлида азоб чекиши муқаррардир.\nШунда шогирдлар Исо уларга Яҳё пайғамбар ҳақида гапирганлигини англадилар.\nУлар халойиқ ёнига келганларида, бир одам Исонинг олдига келиб тиз чўкди-да:\n- Ҳазрат, – деди, – ўғлимга раҳминг келсин! Унинг тутқаноғи бор, у жуда азобда қолди. Дам оловга, дам сувга ташланади.\nБоламни Сенинг шогирдларингга кўрсатдим, аммо улар уни тузатишолмади.\nИсо жавоб бериб:- Эй имонсиз, бузуқ насл-эй! Қачонгача сизни ёқлайвераман? Қачонгача сизга чидайин? Болани бу ерга, Менинг олдимга келтиринглар! – деди.\nИсо жинга дўқ ургач, у боладан чиқиб кетди. Бола ўша заҳоти тузалди.\nСўнгра шогирдлари Исонинг якка қолганда олдига келиб:- Нега биз жинни қувиб чиқаролмадик? – деб сўрашди.\nИсо уларга:- Эътиқодсизлигингиз учун! – деди. – Чиндан, сизларга айтаманки: агар бир хантал донидай ишончингиз бўлса-ю, бу тоққа: “Бу ердан у ерга кўч”, – деб айтсангизлар, у кўчади. Сизга ҳеч бир нарса имконсиз бўлмайди.\n[Бироқ бу тоифа жинлар ибодат ва рўзадан бошқа нарса билан чиқмас.]\nУлар Жалилага қайтиб келгандан сўнг, Исо шогирдларига деди:- Инсон Ўғли одамлар қўлига тутиб берилиши муқаррардир.\nУни ўлдирадилар ва У учинчи куни қайтадан тирилади.Шогирдлар жуда хафа бўлдилар.\nУлар Кафарнаҳумга келганларида, икки дирамлик маъбад солиғини йиғувчилар Бутруснинг олдига келиб:- Сизларнинг Устозингиз маъбад солиғини тўламайдими? – деб сўрадилар.\nБутрус:- Тўлайди! – деди.У уйга келгач, Исо олдинроқ гап очиб деди:- Симун, сенинг фикринг қандай? Бу дунё подшоҳлари солиқ ёки божни кимдан оладилар? Ватан ўғиллариданми ёки бегоналарданми?\n- Бегоналардан-да, – деди Унга Бутрус. Исо жавоб берди:- Ундай бўлса, ватан ўғиллари солиқдан озод экан-да.\nШунга қарамай, биз уларни васвасага солмайлик. Сен кўлга бориб қармоқ ташла. Биринчи илинган балиқни олиб оғзини очсанг, тўрт дирамлик тангага кўзинг тушади. Тангани олиб, Мен ва ўзинг учун солиқ тўлови сифатида уларга бер.


Бола йўқолишининг қандай олдини олиш мумкин?\n35416 Ўқиш режими + -\nОхирги пайтларда ижтимоий тармоқлардаги фаоллик ортгани сайин болаларнинг йўқолгани ҳақидаги хабарлар тобора кўпроқ кўзга чалинмоқда. Тахминий ҳисоб-китобларга кўра, дунёда 2017 йили 800 минг йўқолган бола қайд қилинган. Бу – кунига 2191 та бола дегани. Албатта, булар орасида ўзлари қочиб кетганлари бор, йўқолгандан кейин топилганлари бор ва ҳоказо. Лекин аслида йўқолган болалар сони битта бўлса ҳам, уни кўп деб ҳисоблаш мумкин. Хўш, болалар йўқолишининг олдини олиш мумкинми?\nБоланинг йўқолиб қолиши ҳар қандай ота-она учун даҳшатли туш каби бўлса керак: ортингиздан келаётган ёки ёнингизда турган дилбандингизга назар ташлаш учун ўгириласиз, дўконнинг ҳар бир бурчагини кўздан кечирасиз, бола эса... йўқ. У йўқолиб қолди! Баданингиздан совуқ тер чиқиб кетади, миянгиздан «Болажонимни бошқа кўрмасам-а!» деган қўрқинчли хаёлни қувишга уринасиз. Ҳавас қиладиган ҳолат эмас, тўғрими?\nКелинг, қандай қилиб бу ҳолатнинг олдини олиш мумкинлиги ҳақида суҳбатлашамиз. Бизнинг ота-она сифатида вазифамиз, биринчидан, боланинг оломон орасида йўқолиш хавфини имкон қадар камайтириш бўлса, иккинчидан, фарзандимизга шундай ҳолатга тушганда тўғри йўл тутишни ўргатишдир. Қуйида бу борада баъзи тавсияларни кўриб чиқамиз.\nАввало, болага олдиндан ақли етганча баъзи нарсаларни ўргатиб бориш мумкин:\nИсми, ёши, манзили ва телефон рақам – бу боланинг тили чиқиши билан ўргатиш лозим бўлган нарсалар. Агар бола ҳали гапирмаса, бирор чўнтагига манзилингиз ва телефон рақамингиз ёзилган визиткангизни солиб қўйишни одат қилсангиз бўлади. Ёки бунинг учун оддий қоғоздан фойдаланиш ҳам мумкин. Агар боланинг ўзига хос тиббий кўрсатмалар бўлса, қоғозда уни ҳам қайд қилиб қўйган маъқул. Болага бу «сирли маълумот»нинг қаерда туришини ва кимларга кўрсатиш мумкинлигини ўргатиш эсдан чиқмасин.\nАгар бола оломон ичида йўқолиб қолса, ота-онасини тополмай қолган жойдан кетмай, ўша ерда туриб, уларни кутиши лозим эканини болага яхшилаб тушунтиринг.\nКимдан ёрдам сўраш мумкинлигини ўргатинг. Кўчада юрган формали кишилар (милиция ходимлари, дўконнинг махсус хизматчилари каби) ёки бола етаклаган аёлларга мурожаат қилиб, йўқолиб қолганини айтиши, ёрдам сўраши, қўнғироқ қилиб олишни сўраши мумкинлигини тушунтиринг.\nБолани нотаниш кишилар билан кетиб қолишдан, албатта, огоҳлантиринг. Ҳатто улар онасига олиб боришга ваъда берса ҳам, ҳатто онасининг ўзи уни олиб келишни сўраганини айтса ҳам. Бола қўрқмай, йўқолган жойида қолиб, яқинлари келишини кутиши шарт – ва улар, иншааллоҳ, албатта, келадилар. Агар кимдир уни олиб кетмоқчи бўлса, шу мақсадда тортқилашни бошласа, қаттиқ овоз билан «Мен бу одамни танимайман! Мен ҳеч қаёққа бормайман. Мен онамни кутяпман. Ёрдам беринглар!» каби сўзларни айтиши лозим. Чунки оддий йиғи-сиғи, бақир-чақир, ўзича қочишга уринишни кўрган одамлар буни ота-онасига қилинаётган инжиқлик деб тушунишлари эҳтимоли кўп.\nБу ҳақда бола билан тез-тез суҳбатлашинг. Ўйинлар ўйнанг. Ўйин ва суҳбатлар орқали йўқолиб қолса, нима қилишини машқ қилдиринг.\nСайрга чиққанингизда биргаликда уй атрофидаги турли нарсаларни (белгилар, катта дарахтлар, майдонча, боғча, мактаб, дўконча, уйнинг шакли ва ранги, ҳайкал ва ҳоказо) томоша қилинг, муҳокама этинг, гаплашинг. Бу болага уй атрофини яхшироқ эслаб қолишга ёрдам беради. Болага йўқолиб қолганда ҳеч қачон бегона подъездларга кириб ёки шу каби хилват жойларда ёрдам сўрамаслигини, агар эҳтиёж бўлса, очиқроқ майдонча, дўкон ёки бекат каби жамоат жойидагиларга мурожаат қилишини тушунтиринг.\nАгар бола жамоат транспортида йўқолса, нима қилишини келишиб олинг. Масалан, агар фарзандингиз бирор нарсани томоша қилиб транспортда қолиб кетса-ю, онаси тушиб кетиб қолса, кейинги бекатда тушиб қолиб, онасини кутишини тайинланг. Ёки, аксинча, агар бола бирор сабаб билан бир бекатда тушиб қолиб, она кетиб қолса, бола тушиб қолган бекатда қолиб, онаси келишини кутиши лозимлигини уқтиринг.\nБола йўқолиб қолганда онаси уришиши ҳақида хавотир олса, сиз ўргатган нарсалар ёдидан учиб кетиши мумкин. Шунинг учун унга шундай муносабатда бўлингки, сизга ишонсин, топилганда уни уришмаслигингиздан кўнгли тўқ бўлсин.\nЎзингиз эса қуйидагича чоралар кўришингиз мумкин:\nТелефон рақамлар ёзилган дафтарингизни текшириб қўйинг. Унда фарзандингизнинг тарбиячилари (ўқитувчилари), дўстлари ва яқин дўстларининг ота-оналари телефон рақамлари бўлиши лозим.\nФарзандингизни қўлидан тутиб юринг. Агар, масалан, кийимингиздан ушлаб олса, йўқолиши осонроқ бўлади.\nБолани ёрқин рангли кийимга кийинтиринг. Устки кийими тўқ рангда бўлса ҳам, ҳеч бўлмаса, бош кийими ёрқин рангда бўлсин. Шунда оломон ичида ажралиб туради.\nОдам кўп, катта жойга боришингизни билсангиз, уйдан чиқишда болани суратга олиб олинг. Биринчидан, бола йўқолганда ота-оналар баъзан ҳаяжондан фарзанди нима кийимда бўлганини эслай олмай қолади. Иккинчидан, атрофдагиларга болани тасвирлаб бергандан кўра суратни кўрсатиш анча осонроқ ва самаралироқ.\nЎзбекистон мусулмонлари идорасида 27 июнь – оммавий ахборот воситалари куни муносабати билан тадбир бўлиб ўтди\n00:30 / 26.02.2017 2682\nДастурхонимиз учун керак бўлади 500600 гр ингичка ип, крючок 1. 400 та катта мотив ва 324 та кичкина мотив тўқиб оламиз. Cхемада кўрсатилганидек қилиб мотивларни квадрат давоми...\n01:17 / 25.01.2017 1854\nembedhttpswww.youtube.comwatchvUy7HOoayBcembed Ассалому алайкум Бугун сизлар билан янгича ток дўлмасини тайёрлаймиз. Керакли масаллиқлар 2 ош қошиқ томат пастаси турли хил давоми...\n09:07 / 21.03.2017 75032\nМаълумки, қўшниларга яхшилик қилиш жамиятдаги инсоний алоқаларни мустаҳкамлашга, жамиятни кучли, қудратли қилишга хизмат этади. Қўшнига яхшилик қилиш ҳақидаги давоми...\n01:56 / 27.10.2016 2300\n17:36 / 28 ноябрь 90\n13:06 / 28 ноябрь 117\n15:09 / 23 ноябрь 250\n19:28 / 18 ноябрь 364\n19:32 / 17 ноябрь 118\n11:17 / 14 январь 90892


Фирибгарлик, пўписа ва енгилтак аёллар: ўғил ўгай отасини ўлдирди\nИккинчи совуқ уруш бўладими? Путин жавоб берди\nЖами овоз: 2692 та.\nЖами овоз: 7336 та.\n2018 йилда Қаршидаги меҳмонхоналардан бирида рўй берган қотиллик юзасидан суд ҳукми ўқилди. Бу ҳақда Жиноят ишлари бўйича Нишон туман суди раиси Ш.Ҳасановнинг «Қашқадарё» газетасида чоп этилган мақоласида ҳикоя қилинади.\n2018 йил октябрь ойида Қарши шаҳридаги нуфузли меҳмонхоналардан бирида қотиллик содир этилган эди. Қизиқ томони, қотил меҳмонхонадан қочиб чиқиб тўғри прокуратурага йўл олган ва бор гапни ўзи айтиб берган. Хўш, ёш йигит нега бундай мудҳиш жиноятга қўл урди? Суриштирув жараёнида жиноятнинг содир этилишига замин яратган ҳолатлар бўртиб чиқди.\nАсли Косон туманидан бўлган Фозил Жалилов (мақоладаги барча исм ва фамилиялар ўзгартирилган-таҳр.) оиласи билан Тошкент шаҳрида яшаса-да, иш жойи «Косон ёғ-экстракция» АЖда эди. У мазкур корхонанинг қўриқлаш бўлимида фаолият юритган.\nТопиш-тутиши зўр, чўнтаги доимо пулга тўла Фозилнинг кўп вақти оиласидан ташқарида ўтар, турли базмлар, кайф-сафо кундалик ҳаёт тарзига айланиб кетганди. Ана шундай кунларнинг бирида у Гўзал исмли аёл билан танишиб қолади.\nГўзал Нодирова Қарши шаҳридаги ресторанлардан бирини бошқарар, бу жой унинг отасига тегишли эди. Оилали, уч нафар фарзанднинг онаси бўлган бу аёл ҳам ўйин-кулги, базму жамшидларга ўч чиқиб қолди. Фозилнинг икки-уч марта ушбу масканга келишию, ресторан соҳибасига лутф кўрсатиб, уни дастурхонга таклиф этиши билан ўртадаги муносабатлар тобора яқинлашиб бораверди. Вақт ўтиб, турли хилват гўшаларда бўладиган яширин учрашувлардан ўзгалар ҳам хабар топа бошлади. Ҳатто бу гаплар аёлнинг отаси, турмуш ўртоғи, ака-укаларига ҳам етиб борди. Улар Гўзални бу эгри йўлдан қайтаришга уринди, аммо ёшлигидан ҳеч нарсага муҳтожлик сезмай, доимо ўз сўзини ўтказиб ўсган, ҳаётни фақат ўйин-кулгидан иборат, деб билган аёлга маслаҳатлар, дўқ-пўписалар ҳам кор қилмади. Қайтага барча шубҳалар, гап-сўзларга чек қўйиш учун Фозил билан очиқчасига эр-хотин сифатида яшай бошлади.\nАна шу йўсинда бошланган муҳаббат қиссаси орадан уч-тўрт йил ўтиб залолатга юз тута бошлади. Фозил тез-тез ичиб келар, Гўзалнинг эса дарду дунёси бир олам эди. Енгил-елпи ҳаётга ўрганган бу кимсаларнинг ҳеч бири рўзғор масъулиятини зиммасига олгиси келмас, арзимас сабаблар билан бошланадиган тортишувлар кўпгина ҳолларда катта ғалва, ур-тўполон билан тугарди. Ачинарли жиҳати, фарзандлар ҳам ана шу ғалвалар орасида ўсди. Ўгай отанинг ҳақоратлари, онасига нисбатан зўравонликларини кўриб катта бўлишди.\n2014 йилда Гўзал Нодированинг катта ўғли Тошкент шаҳридаги олийгоҳлардан бирига ўқишга кирди. Бу вақтда Фозил Жалилов ҳам корхонадан бўшаб пойтахтга кетган, вақти-вақти билан иккинчи оиласига ҳам келиб турарди. У ўгай ўғлининг Тошкентга ўқишга кирганини эшитгач, анча вақтдан буён кўнглининг бир чеккасида ўйлаб юрган режасини амалга оширишга киришди.\n— Мана шу ҳовлингни сотамиз, — деди у Гўзалга. — Пулига Тошкентдан «дом» олиб бераман. Менга яқинроқ бўласизлар, барчамиз бирга яшаймиз.\nАёл бу таклифга рози бўлгач, уй 49 минг АҚШ долларига сотилди. Аммо Фозил бу пулга квартира эмас, «Прадо» русумли машина сотиб олди. Гўзал ва фарзандларини эса Тошкент шаҳридаги кўп қаватли уйлардан бирида жойлашган хонадонга олиб бориб, «Мана шу уй сизларга, пулини ўзим тўлайвераман», деб айтди. Аёл кейинчалик билса, улар бу хонадонда ижарада туришган экан. Шундан сўнг яна Қаршига қайтишди, жанжаллар бошланиб кетди.\nГўзал Фозилдан уйнинг пулини талаб қилар, Фозил эса аксинча шу вақтга қадар улар учун сарфлаган барча харажатларини ҳисоблаб, аёлга «Яна 35 миллион сўм қарзсан, ана шу пулни тўла, кейин орамиз очиқ», дея удағайларди. Жанжаллар мавзусига Гўзал Нодированинг қизи — Мухлисанинг турмушга чиқиш масаласи ҳам қўшилгач, ўртадаги аланга янада оловлана бошлади.\nМухлиса бир йигитга фотиҳа қилинган, аммо Фозил нима учундир бу ишга тиш-тирноғи билан қарши туриб олганди. Аёлга тўйни тўхтатасан, дея қатъий шарт қўйди, калтаклади, аммо айтгани бўлмагач, руҳий босим ўтказишга уринди.\n— Қизинг ўша йигитга ҳеч қачон эрга тега олмайди, — деди у тўй санаси яқинлаша бошлагач. — Мана кўрасан, тўйни бузаман. Йигитларга айтаман, эртага тўй деган куни қизингни олиб кетишади ва шармандасини чиқаришади.\nБу гапларни аёлнинг кенжа ўғли Сарвар ҳам эшитиб турганди. Ҳақорат ва таҳқирлашларга чидай олмаган ўсмир ўгай отага ташланди, аммо кучи етмади. Акаси Санжар уйга келгач, бу ҳақда унга маслаҳат солди.\n— Сен аралашма, бу аблаҳнинг танобини ўзим тортиб қўяман, — деди Санжар. — У синглимга зиён етказа олмайди.\nЎша куни танишининг тўйига бориб, ширакайф ҳолда қайтган Санжар ярим тунда ўгай отасига қўнғироқ қилди. У шаҳардаги меҳмонхоналардан бирида экан. Санжар ўша меҳмонхонага бориб, айтилган хонага кирди. Отаси яна бир нотаниш йигит ва аёл билан улфатчилик қилиб ўтирганди.\nСанжар ўгай отасига ҳамма муносабатларни тўлиқ тугатмоқчи эканлигини айтиб, оиласини тинч қўйишини талаб қилди. Аммо Фозил шериклари олдида уни масхара қилиб, онасининг 35 миллион сўм қарзи борлиги, ана шу пулни тўласа тинч қўйишини айтди. Ўртада жанжал келиб чиқди. Бундан меҳмонхона ишчилари хабар топиб, ИИБ ходимларини чақирди. Улар безорини ички ишлар таянч пунктига олиб кетиб, тегишли тушунтириш ўтказгач, қўйиб юборди.\nСоат тонгги 4:00. Ҳаммаёқ жим жит. Ғазаби қайнаётган Санжар уйга келиб, ошхона пичоғини олди ва яна меҳмонхонага жўнади. У орқа деразадан иккинчи қаватга яширинча кириб, таниш хона эшигини тақиллатди. Бироздан сўнг эшикдан ўгай отаси мўралади. Фозилнинг чиқишини кутиб турган йигит дарҳол унинг бош ва қорин қисмига бир неча маротаба пичоқ санчиб ташқарига қочди ва тўппа-тўғри прокуратурага қараб йўл олди.\nФозилнинг инграшидан уйғониб кетган таниши ҳамда тунни улар билан ўтказган енгилтак аёл (бир киши учун банд қилинган хонага уларнинг қандай келиб қолгани алоҳида мавзу) коридорга югуриб, бақиришди. Шовқин-сурондан уйғониб кетган меҳмонхона ишчилари етиб келиб, тез ёрдам ва ИИБ ходимларини чақирди. Аммо бу пайтда Фозил Жалилов ҳаётдан кўз юмганди.\nЖиноят ишлари бўйича Нишон туман судида Санжар Бердиев томонидан содир этилган жиноят иши кўриб чиқилиб, унга нисбатан 13 йилу 6 ойга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.\nҚотил-ку қонуний жазосини олди, аммо ана шу жиноятнинг содир этилишига замин яратган ҳолат кишини ташвишга солади. Бир аёл ва эркакнинг шайтоний нафс измига тушиб, енгил-елпи орзу-истаклари йўлида ўз оиласига қилган хиёнати, фахш ва зино ботқоғига ботиши ана шу воқеаларга сабаб бўлган аслида. Зотан, ота-онадан на меҳр кўрган, на ҳалоллик, на оқибатлиликни, на инсонийликни ўрганган, умри оилавий низолар, уруш-жанжаллар ичида ўтган боланинг қўлидан жиноятдан бошқа нима ҳам келарди.\nКиритилди: 11:53 25.06.2019. Ўқилди: 1030 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nСоҳибқирон Амир Темур 1395 йилда рус ерларига ҳужум қилмасдан нега ортга қайтган?


ТИББИЁТЧИЛАР БЕЛЛАШДИЛАР – Сирдарё вилояти касаба уюшмалари ташкилотлари бирлашмаси Кенгаши\nЎзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Кенгашининг Раёсатининг “Корхона, ташкилот ва муассасаларда фаолият кўрсатаётган ходимларни спортнинг оммавий турларига кенг жалб этиш, улар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, шунингдек, турли касб касалликларидан спорт ва соғлом турмуш тарзи орқали муҳофаза қилиш ” мақсадида қабул қилинган қарорига асосан, вилоят касаба уюшмалари ташкилотлари тасарруфидаги барча корхона, ташкилот ва муассасалар бошланғич касаба уюшма қўмиталари томонидан “Спорт –саломатлик гарови” спартакиадасининг бирламчи босқичлари ўтказилмоқда.\nЯқинда Республика Шошилинч тез тиббий ёрдам илмий текшириш институтининг вилоят филиали ходимлари ўртасида ана шундай қувноқ мусоабалар бўлиб ўтди.\n“Алпомиш”спорт мажмуасида спортнинг олти тури бўйича ўтказилган мусобақаларда филиалдан 400 нафар ҳаваскор спортчилар иштирок этдилар.\n– Мусобақалар ўтган йилдангидан-да қизғин ўтди, – дейди филиал бошланғич касаба уюшма қўмитаси раиси Бобур Тожибоев. – Шуни ҳам таъкидлаш лозимки, ишчи-ходимларимизнинг кейинги йилларда спорт тадбирларимизга жуда қизиқиши ортган. Хусусан, шахмат-шашка мусобақалари, бадминтон, волейбол мусобакаларида иштирок этган ҳаваскор спортчиларимиз ўзларининг бор маҳоратларини намоён этдилар. Шашка бўйича эркаклар орасида Эргаш Бобоев, шахмат бўйича Нуриддин Жўрабоев, стол тенниси бўйича Зоҳид Абдураҳмонов, бадминтон бўйича Абдуқаҳҳор Исломовларга тенг келадиган топилмади. Терапия бўлими қизларининг волейбол жамоаси бу спорт турида ўзларининг ҳаммадан устун эканликларини кўрсатиб қўйдилар. Тадбир сўнгида ғолибларга касаба уюшмасининг совғалари ва дипломлари топширилди.\n← БУЮК НАВОИЙГА ЭҲТИРОМ\n25.07.2018 sirdaryo МУСТАҚИЛЛИК ТАДБИРЛАРИ БОШЛАНИБ КЕТДИda fikr bildirishni o'chirish


05:21 16 Декабр 2019\n18:59 22.06.2019 Ҳавола олиш\nҚўй-Тошда тўпланаётганларнинг аксарияти мамлакат Жўқорғу Кенеши фаолиятидан норозилигини билдирмоқда\nТОШКЕНТ, 22 июн — Sputnik. Бугун, 22 июнь куни Қўй-Тош қишлоғида Қирғизистоннинг собиқ президенти Алмазбек Атамбаевнинг тарафдорлари йиғилиши бўлиб ўтмоқда, деб хабар берди Sputnik Қирғизистон.\nТадбир Атамбаевнинг дала ҳовлисида ўтказилмоқда.\nХабарда айтилишича, дача ҳовлисидаги катта ўтовда Чуй вилоятининг турли қишлоқларидан келган 200га яқин киши тўпланган. Оқсоқоллар ва собиқ президентнинг яқин дўстлари мамлакатдаги сиёсий вазиятни муҳокама қилишга йиғилганлар.\nТўпланганлар навбатма-навбат микрофон қаршисига чиқиб, Атамбаевни қшллаб-қувватлашларини билдирмоқда. Йиғилганлар Жоқорғу Кенеш депутатлари фаолиятидан норози, дейилган хабарда.\nҚирғизистон парламенти 13 июн куни махсус комиссияни ташкил этган ва у олиб борган иш якунида Атамбаев олтита жиноятга алоқадор бўлиши мумкинлиги баёнот қилинган. Мамлакат парламенти 20 июнь куни махсус комиссия хулосасини маъқуллаган ва ҳужжатни Бош прокуратурага йўллаган. Бош прокуратура етти кун давомида жиноий иш қўзғатилиши учун асос бор-йўқлигини аниқлаштириши керак. Агар прокуратура бор, деган хулосани берса, парламент Атамбаевдан дахлсизликни олиб ташлаш масаласини кўриб чиқади.\nМаълум бўлишича, ушбу йиғилиш Алмазбек Атамбаев тарафдорлари ташаббуси билан ўтказилмоқда. Дала ҳовли ёнида милиционерлар йўқ бўлсада, Қўй-Тош қишлоғида кўплаб патрул машиналари ҳаракати кузатилмоқда, Атамбаев куч ишлатиш органлари ходимлари кузатувида эканлиги эҳтимолдан ҳоли эмас, деб ёзган нашр.