ЎЗБЕКИСТОННИНГ КУЧ-ҚУДРАТИ - Ўзбекистон овози газетаси\n«Ўзбекистон овози» ва «Голос Узбекистана» газеталари таҳририятида Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқалари қўмитаси, Ўзбекистон миллий-маданий марказлари вакиллари иштирокида «Миллатлараро тотувлик ва бағрикенглик мамлакат тараққиётининг кафолати» мавзусида давра суҳбати ўтказилди.\n«Ўзбекистон овози» ва «Голос Узбекистана» газеталари Бош муҳаррири Сафар ОСТОНОВ давра суҳбати бошланиши олдидан газеталаримиз тарихи, бугунги асосий йўналишлари тўғрисида маълумот берди.\nСўнгра Ўзбекистонни 2017-2021 йилларда ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси бешинчи йўналиши диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувликни таъминлаш масалаларига қаратилгани замирида катта мақсад, маъно-мазмун борлиги тўғрисида тўхталди.\n– Қачон тараққиёт бўлади? Қачонки, юртда тинчлик-осойишталик бўлса. Қачон тинчлик-осойишталик бўлади? Қачонки миллатлараро тотувлик ва бағрикенглик бўлса, ўзаро ҳурмат, меҳр-оқибат бўлса, – деди Бош муҳаррир.\nШунингдек, бугун ер юзида диний бағрикенглик, конфессиялараро ўзаро ҳурмат, ҳамкорлик тобора муҳим аҳамият касб этаётгани, Ўзбекистон Президенти ташаббуси асосида 2019 йилнинг 12 декабрида БМТ томонидан Маърифат ва диний бағрикенглик резолюцияси қабул қилинганига эътибор қаратди. Бугун республикамизда миллатлараро муносабатлар, миллий масала бўйича олиб борилаётган сиёсат тўғрисида миллий-маданий марказлар фаолияти тўғрисида фикрлашиш, дилингиздаги гапларни билиш, таклифларингизни эшитиш учун тўпланганмиз, – деди Сафар Остонов.\nДавра суҳбатида қизиқарли маълумотлар келтирилди, турли фикрлар билдирилди.\nВазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқалари қўмитаси матбуот хизмати раҳбари:\n– Ўзбекистон имижини дунёда мустаҳкамлашда ўзбек халқига хос бағрикенглик катта роль ўйнайди. Бу хислатлар Иккинчи жаҳон уруши даврида тарихий ватанларидан Ўзбекистонга бадарға қилинган корейс, қрим-татар, немис, месхети туркларига ўзбек халқи кўрсатган меҳрибончиликлар мисолида яққол намоён бўлган. Бугун Республикамизда миллатлараро муносабатларга берилаётган эътиборни хорижий мамлакатлардан келаётган меҳмонлар, экспертлар алоҳида эътироф этишмоқда. Ўзбекистонда яшаётган ҳар бир миллат ўз миллий урф-одатлари, қадриятларини асраб-авайлаши, ривожлантириши учун катта имконият ва шароитлар яратиб берилганига ҳавас билан қарашмоқда. Дарҳақиқат, миллий-маданий марказлар жуда қимматли лойиҳаларни амалга оширишмоқда. Суҳбат давомида бунга ишонч ҳосил қиласизлар, деб ўйлайман.\nШу ўринда бир гапни айтиб ўтмасам бўлмайди, ўтган йили мамлакатимизга Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг кам сонли миллатлар бўйича Олий комиссари Ламберто Заньер раҳбарлигидаги делегация келди. У Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқалари қўмитаси раиси Рустам Қурбонов билан учрашганидан кейин Фарғона водийси вилоятларидаги турли этник қатламларнинг ҳаёт тарзи, улар учун яратилган шароитлар билан танишди. Мамлакатда 7 тилда таълим олиб борилаётгани, турли миллат ва элат вакилларининг давлат бошқаруви ва жамият ҳаётидаги фаол иштироки унинг эътирофига сазовор бўлди. Улар юртимизда фаолият олиб бораётган қозоқ, тожик, қирғиз, рус, татар ва туркман миллий-маданий марказлари вакиллари билан учрашди, катта таассурот олишди. Ламберто Заньер мамлакатимизда олиб борилаётган миллий сиёсатга юқори баҳо берди.\nМен араб мамлакатларидан бирига борганимда, у ерда яшаётган ватандошларимиз билан мулоқотда бўлдим, уларнинг фикрларига қулоқ тутдим. Гарчи аждодлари бу юртга борганларига юз йилдан ошган, орадан икки-уч авлод алмашган бўлса-да, уларга ҳалигача фуқаролик берилмаган экан. Бизда ўтган уч йил мобайнида тақдир тақозоси билан бир пайтлар қўшни мамлакатлардан кўчиб келиб, шу ерда жойлашиб қолган, Ўзбекистонни ўз Ватани деб ҳисоблайдиган қанчадан-қанча инсонларга фуқаролик берилганини дунё аҳли яхши билади.\nРаҳматилло ЖАББОРОВ, Ўзбекистон қирғиз миллий-маданий маркази раиси:\n– Эсларингизда бўлса, 1992 йил 13 январда МДҲ давлатлари ўртасида биринчи бўлиб Ўзбекистонда Республика байналмилал маркази ташкил этилди, турли миллат вакиллари ўзларининг миллий-маданий марказларини ташкил этди. 2017 йилгача бу марказлар сони 138 тага етди ва Ўзбекистонда ўтказиладиган барча байрам ва тантаналарда ўз миллий урф-одатларимизни, қадриятларимизни намойиш этиб келаяпмиз. Айниқса, кейинги икки-уч йилда миллий масалага ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ эътибор қаратилаяпти. Ёндашув ҳам бошқача бўлмоқда, янги босқичга кўтарилмоқда.\nҚирғиз миллий-маданий маркази 1995 йилда ташкил топган. Қирғиз миллатига мансуб аҳоли Ўзбекистоннинг турли жойларида ўзбеклар ва бошқа миллат вакиллари билан баҳамжиҳат яшайди. Масалан, Фарғона водийсининг ўзида 300 мингдан зиёд қирғиз яшайди. 56 та қирғиз мактаби бор, шундан 31 тасида дарслар фақат қирғиз тилида олиб борилади. Бунинг учун барча дарсликлар, ўқув қуроллари Ўзбекистон Халқ таълими вазирлиги томонидан таъминлаб берилаяпти. Андижон педагогика университетида қирғиз филологияси факультети бор, ҳозир Жиззах педагогика университетида ҳам очилаяпти. Бу нимани кўрсатади? Бу – Ўзбекистонда яшаётган ҳар бир миллат вакилига Конституциямизда белгилаб қўйилганидек, тенгҳуқуқлилик асосида фаолият кўрсатишга, ўз иқтидорини намоён этишига кафолат ҳисобланади.\nЯна бир гапни қайта-қайта айтишдан чарчамайман. Биласизлар, 2017 йилда Президентимиз ташаббуси билан Дўстлик туманидаги қирғизлар яшайдиган «Манас» қишлоғида «Обод қишлоқ» дастури асосида бунёдкорлик ишлари олиб борилди. Маълумки, ўтган асрнинг 66-йилларида чўл ҳудудида қурилган уйлар, кўчалар жуда хароб аҳволга келиб қолган эди. Ана шу ҳудуд 45 кун ичида бутунлай янги шаҳарчага айланди. «Маржон» бадиий-ҳаваскорлик ансамблини ташкил этдик, унга Халқ ансамбли мақоми берилди.\nЯқинда Қувасой шаҳри ташкил этилганининг 65 йиллиги муносабати билан ўша ерга бориб қолдим. Қирғизлар бу ерга келадиган меҳмонлар учун улкан ўтов қуришибди, ичида шаҳардагидан қолишмайдиган шарт-шароитлар қилиб қўйилган. Бу ерда рус, тожик, корейс, қирғиз, қозоқ ва бошқа миллат вакиллари қадриятларининг ўзига хос намойишининг гувоҳи бўлдик.\nМен жуда кўп юртларда бўлганман, кам сонли миллат вакилларнинг камситилиш ҳолларини кўрганман. Барча миллат вакилларига тенг ҳуқуқ ва имконият яратиб берган Ўзбекистондай мамлакат ҳеч қаерда йўқ! Мен бунга аминман.\nСлавутич номли Украин миллий-маданий маркази бошқаруви раиси, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими:\n– Ўзбекистон буюк Ипак йўли чорраҳасида жойлашган, қадим-қадимдан бу ерга турли мамлакатлардан келган турли миллат вакиллари ўтроқлашиб қолган. Ана шундай тақдир тақозоси билан Ўзбекистон ҳудудида украин халқи вакиллари 2 минг йиллардан буён яшайди. Лекин шу давр ичида бирор марта икки халқ ўртасида ихтилоф чиқмаган.\nЎтган асрнинг 30-йилларида очарчилик туфайли юзлаб украинлар бир бурда нон топиш илинжида Ўзбекистонга келган ва ўзбек халқи уларни меҳр билан қабул қилган, нон берган. Шунинг учун «Тошкент нон шаҳри», деб бежизга айтишмайди. Иккинчи жаҳон урушида ўзбек халқи яна минг-минглаб оилаларни, етим болаларни ўз бағрига олди, ҳеч ким кўчада қолгани йўқ. Буларни кўз ёшсиз эсламай бўлмайди. Ўзбек халқининг бағрикенглигини, болажонлигини ҳеч бир тарози билан ўлчаб бўлмайди.\nМиллати, ирқи ва диний эътиқодидан қатъи назар, фуқаролар онгида кўп миллатли ягона оила туйғусини мустаҳкамлаш мақсадида «Ўзбекистон — умумий уйимиз» шиори остида ўтказилаётган тадбирларда, Наврўз, Хотира ва қадрлаш куни, Мустақиллик байрамларида, юртимизда яшаётган турли миллат вакилларининг урф-одат ва анъаналари тадбирларида украин миллий-маданий маркази фаол қатнашиб келаяпти.\nЎзбекистонда яшаб келаётган, ислоҳотлар жараёнида фаол иштирок этаётган, ўз иқтидорини намоён қилаётган миллатимиз вакиллари ҳукумат томонидан муносиб тақдирланиб келинмоқда. Масалан, бошқарув аъзоси, истеъдодли хонанда Зинаида Соловей Ўзбекистон халқ артисти унвонига сазовор бўлди, машҳур олимимиз Зиновьий Навицкий ҳам ҳукумат мукофоти билан тақдирланган. Бундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин.\nМана, яқинда Ўзбекистон давлат консерваториясида украин миллий-маданий маркази, Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқалари қўмитаси, Украинанинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси ҳамкорлигида украин халқ қўшиқлари биринчи фестивали ўтказилади. Ундан кейин Халқаро бағрикенглик куни муносабати билан давра суҳбати ташкил этилади. Буларнинг ҳаммаси бизни қувонтиради. Биз барча миллат вакиллари ўзаро ҳамжиҳатликда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан олиб борилаётган ислоҳотларда фаол иштирок этаётганимиздан хурсандмиз.\nЎзбекистон рус миллий-маданий маркази бошқаруви раиси.\n– Мен Россияда туғилган бўлсам ҳам, онгли ҳаётим давомида Ўзбекистонда яшаб келаяпман. Ҳозирги даврда дунёнинг кўп жойларида миллий этник зиддиятлар мураккаблашиб бормоқда. Ҳаммамиз кўриб турибмиз илгари собиқ иттифоқ таркибида бўлган баъзи давлатларда оз сонли миллат вакилларини очиқдан-очиқ камситиш ҳолатлари кузатилаяпти. Лекин Ўзбекистонда барча миллат ва элат вакиллари аҳил бўлиб яшаяпти, ҳар бир инсон ўзининг эзгу мақсадларини рўёбга чиқариш имконига эга. Бунинг учун мен энг аввало, Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан олиб борилаётган ишлар таҳсинга сазовор деб биламан.\nБарча миллий-маданий марказларнинг самарали фаолият олиб бориши учун давлат томонидан ҳар томонлама кўмак берилаяпти, турли миллат вакилларининг ўз она тили, маданияти, санъати, ҳунармандчилиги ва миллий қадриятларини ривожлантиришга эътибор қаратилаяпти.\nҲозир Ўзбекистоннинг Қорақалпоғистон Республикаси ва барча вилоят, шаҳар ва туманларида марказнинг 23 та маданий-маърифий тузилмалари фаолият кўрсатиб турибди. Ўтган йиллар мобайнида улар сон жиҳатидангина эмас, сифат жиҳатидан ҳам ўсди. Кўпгина масалалар ана шу марказнинг ўзида ҳал этилмоқда.\nРус миллий маданий маркази 1994 йилда ташкил топган бўлиб, бу йил унинг 25 йиллигини нишонладик. Ўзбекистоннинг барча жойларида 200 дан зиёд тадбир ўтказилди. Байрамга жуда катта тайёргарлик кўрдик. Тадбир доирасида халқаро конференция ўтказдик, унда Россия Федерациясидан келган меҳмонлар, барча миллий-маданий марказлар вакиллари, Президентнинг давлат маслаҳатчиси Рустам Қосимов ва бошқалар қатнашди.\nТадбир доирасида Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазири Кирилл Лавровнинг бизга йўллаган байрам табриги ўқиб эшиттирилди, жуда хурсанд бўлдик. Меҳмонлар Сергей Есенин уй-музейи кўришди, Пушкин ҳайкали, Иккинчи жаҳон уруши йилларида 14 нафар етим болани асраб олган Шомаҳмуд Шоаҳмедов ҳайкали мажмуасига гулчамбарлар қўйилди. Айтганча, гул қўйиш маросимида темирчи устанинг асраб олган қизи ҳам қатнашгани қувончли бўлди. Шундан кейин Халқлар дўстлиги санъат саройида таниқли ўзбек-рус хонандалари иштирокида галаконцерт намойиш этилди.\nПрезидентимизнинг Ўзбекистон мустақиллигининг 28 йиллиги муносабати билан қилган маърузасида қандай муваффақиятга эришаётган бўлсак, бу кўп миллатли халқимизнинг фидокорона меҳнати самарасидир, деган гаплари менинг хотирамга муҳрланиб қолган. Бундай эътибордан биз хурсандмиз, албатта.\nБугунги кунда Ўзбекистонда 800 мингга яқин рус миллатига мансуб аҳоли истиқомат қилади. Мустақиллик йилларида халқ хўжалигининг турли соҳаларида меҳнат қилиб, фан-техника, тиббиёт, спорт ва бошқа соҳаларда юксак натижаларга эришган 700 нафарга яқин рус миллати вакиллари давлатимизнинг юксак мукофотларига сазовор бўлди.\nМарказ томонидан ҳар йили январь ойида Рождество кечалари, февраль-март ойларида Масленица, апрель-май ойларида Пасха байрамлари ўтказилади. 1994 йилдан буён ҳар йили рус ёзуви ва адабиёти анъаналарига бағишланган славян маданияти ва ёзуви кунлари ўтказилиб келинади. Рус тили бугунги кунда миллатлараро ва давлатлараро тил сифатида кенг қўлланилаяпти. Марказ томонидан ишлаб чиқилган дастур бўйича рус тилини ўрганишни истаган, миллатидан қатъи назар, барча фуқаролар учун бепул курслар ташкил этилган бўлиб, унда турли миллат вакиллари тил ўрганмоқда.\nЎзбекистон корейс миллий-маданий маркази ассоциацияси Тошкент шаҳар бўлими раҳбари:\n– 2017 йилда Ўзбекистондаги корейс диаспораси шу заминда яшаётганининг 80 йиллигини нишонлади. Ўтган асрнинг 37-йилида Сталин репрессияси туфайли Узоқ шарқдан 74 мингдан зиёд корейс Ўзбекистонга бадарға қилинган эди. Ўзбек халқи уруш арафаси қийинчиликларига қарамай, уларга ҳар томонлама ёрдам кўрсатди, охирги бир бурда нонини, бир пиёла сутини бирга баҳам кўрди. Айтиш керакки, корейс ва ўзбек халқи турмуш тарзида, ватанга муҳаббат, оилага садоқат бобида яқин ўхшашликлар бор.\nЎзбекистон мустақилликка эришганидан кейин бу ерда яшаётган корейс халқи бошқа миллат вакиллари каби ўзининг кўп асрлик урф-одатлари, маданий мероси, она тили ва қадриятларини авлоддан-авлодга етказиш, уларни ривожлантириш имконига эга бўлди.\nКорейс халқининг Ўзбекистонда муқим ўрнашиши ва томир отишида ўзбек халқининг меҳмондўстлиги ва бағрикенглиги муҳим роль ўйнади. Ўтган 80 йил мобайнида улар ўз миллий қадриятларини сақлаган ҳолда Ўзбекистонда яшаётган халқларнинг ажралмас қисмига айланди. Шу давр мобайнида улардан 283 нафари Ўзбекистон ҳукуматининг юқори унвон ва мукофотларига сазовор бўлди. Хевадаги Меҳрибонлик уйи директори бўлиб узоқ йиллар меҳнат қилган Вера Борисовна Пак Ўзбекистон қаҳрамони унвони билан тақдирланди. Икки нафар Ўзбекистон Фанлар академияси аъзоси, икки нафар олий ўқув юрти ректори, юзлаб турли соҳаларда муваффақиятли ишлаётган корейс миллатига мансуб инсонлар бор. Бугун турли даражадаги халқ депутатлари Кенгашларида 8 нафар корейс миллатига мансуб фуқаро фаолият юритаяпти, Ўзбекистон корейс миллий-маданий маркази ассоциацияси раиси Виктор Пак Олий Мажлис депутати, Агрепина Шин Мактабгача таълим вазири ва ҳоказо. Буларнинг ҳаммаси корейс халқининг бугунги ислоҳотларда фаол иштирок этаётганини кўрсатади.\nЯқинда пойтахтимиздаги Корейс маданияти ва санъати уйида Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Халқаро ишлар ва парламентлараро алоқалар қўмитаси Ўзбекистон корейс миллий-маданий марказлари уюшмаси билан ҳамкорликда «Миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенгликни таъминлашда миллий-маданий марказларнинг ўрни» мавзусида мулоқот ўтказди. Биласизми, бу тадбир жуда катта байрамга айланиб кетди. Ўзбекистонда яшаётган корейс, қрим-татар, немис, рус, украин, уйғур, туркман, тожик ва бошқа миллат вакиллари ўз ҳунармандчилик, пазандалик кўргазмалари билан қатнашди, барча тилларда куй-қўшиқлар янгради.\nМиллатлараро муносабатлар соҳасида яхлит сиёсатни амалга ошириш, давлат бошқаруви ва фуқаролик жамияти институтлари билан ўзаро ҳамкорлик механизмларини такомиллаштириш, турли миллат ва элат, дин вакиллари ўртасида дўстлик ва ҳамжиҳатликни янада мустаҳкамлаш масалалари бўйича кўпгина лойиҳаларимизни ана шу тадбирда экспертлар эътиборига ҳавола этдик. Бу борада бир қатор вазифалар ҳам белгилаб олинди.\nЎзбекистон қозоқ миллий-маданий маркази раиси:\n– Ўзбекистонда қозоқ миллий-маданий маркази ташкил этилганига 30 йил, Адлия вазирлигидан рўйхатдан ўтганига 27 йил бўлди. Ўзбек-қозоқ дўстлиги аслида минг йилликларга бориб тақалади. Лекин ҳеч қачон «сен қозоқ, мен ўзбек», деб бир-бирининг кўкрагидан итарган эмас. Яқинда олинган маълумотларга қараганда, Ўзбекистонда 3,5 миллиондан зиёд қозоқ яшар экан. Лекин бу ерда миллат саноғи роль ўйнамайди, энг муҳими, аҳиллик, тотувлик, бағрикенглик юқори туради.\nЭътибор беринг, Ўзбекистонда 376 та қозоқ мактаби бор. Бир қатор олий ўқув юртларида қозоқ филологияси факультетлари фаолият кўрсатаяпти. «Обод маҳалла» дастурига киритилган Мирзачўл туманидаги Гагарин шаҳрини бориб кўринг, танимай қоласиз. Ўзбекистонда мустақиллик йилларида 89 нафар кишига Ўзбекистон Қаҳрамони унвони берилган бўлса, шундан 14 таси бошқа миллат вакиллари, 3 нафари қозоқ миллатига мансуб. Қирққа яқин фан доктори, профессор, 250 дан ошиқ фан номзодлари Ўзбекистонда яшаб, ўз билимини, бой тажрибасини ёшларга ўргатаяпти.\nБоя Бош муҳаррир ўринбосири Татьяна Кистанова янги лойиҳалар, ғоялар ҳақида сўради. Бизда ғоялар, лойиҳалар жуда кўп. Мактаб ўқувчилари учун ўзбек адабий тилининг асосчиси, буюк мутафаккир Алишер Навоийнинг «Фарҳод ва Ширин» достонини, ғазалларини, халқимизнинг суюкли шоирлари, Ўзбекистон Қаҳрамонлари Эркин Воҳидов ва Абдулла Ориповларнинг шеърларини қозоқ тилига таржима қилиб, дарсликларга киритдик. Жойларда Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов, Ҳалима Худойбердиева мактаблари ташкил этилмоқда. Биз ҳам Навоий шаҳрида Абай мактабини ташкил этиш ҳақида иш олиб бораяпмиз, бу ҳақда ҳукуматга ҳам мурожааат этдик.\n2020 йилда қозоқ ва ўзбек халқининг фахри бўлган буюк оқинимиз, шоир Абай Қўнонбоевнинг 175 йиллиги, буюк мутафаккир бобокалонимиз ал-Форобий таваллудининг 1150 йиллиги халқаро миқёсда нишонланади. Ҳозир ана шу тадбир доирасида жойларда учрашувлар ўтказаяпмиз. Яқинда бир коллежда учрашув ўтказилганида, ўқувчилар Абай ҳаёти ва фаолияти ҳақида иншо ёзишди. Унда биринчи ўринга сазовор бўлган ўқувчига «Спарк» автомашинаси, қолган ўринларни олганларга музлатгич, Қозоғистондаги олий ўқув юртига бепул йўлланма берилди.\nНавоий вилоятининг адоқсиз саҳро-чўллардан иборат Учқудуқ туманидаги Жузқудуқ қишлоғи хароб аҳволга тушиб, тамоман ҳувиллаб қолган эди. Президентимиз Шавкат Мирзиёев 2018 йил апрель ойида Навоий вилоятида бўлганида, Учқудуқ, Томди туманларида аҳоли турмуш тарзи билан танишди. Натижада мазкур туманлардаги бир қанча қишлоқлар, шу жумладан, Жузқудуқ қишлоғи ҳам «Обод қишлоқ» дастурига киритилди. Бу ерда яшайдиган 56 та оила учун тўрт ой ичида янги маҳалла гузари қуриб берилди. 52 нафар ўғил-қизларимиз учун замонавий 9 йиллик мактаб барпо этилди, қишлоқ врачлик пункти қурилди, аҳолига тез тиббий ёрдам беришни ташкил этиш мақсадида унга Дамас автомашинаси ажратилди. 22 нафар кичкинтойлар учун мактабгача таълим муассасаси қурилди. Ўйдим-чуқур бўлиб ётган ягона кўчага асфальт ётқизилиб, чироқлар ўрнатилди. Энди бу ерда ҳаёт қайнаяпти, маҳаллий аҳоли учун кичик тадбиркорлик корхоналари ташкил этилаяпти. Қаранг, олис бир саҳрою-биёбонда, жуда озчиликни ташкил этадиган аҳолига қанчалик ғамхўрлик! Буни сўз билан таърифлаб бўлмайди.\nБугунги кунимизга кўз тегмасин. Ўзбек-қозоқ халқи эт билан тирноқдек, уни бир-биридан ажратиб бўлмайди. Яна бир гапни айтиш эсимдан чиқибди, миллий-маданий марказимиз туризмни ривожлантириш устида ҳам иш олиб бораяпти. Бизнинг саъй-ҳаракатимиз билан 2018 йилда 50 минг, 2019 йилда 70 минг қозоғистонлик сайёҳлар Ўзбекистоннинг диққатга сазовор жойларини кўриб кетишди. Кейинги йилда улар сонини 200 мингга етказиш ҳаракатини қилаяпмиз.\nИльхамия ЯЗЫДЖИЕВА, Тошкент шаҳар қрим-татар миллий-маданий маркази фаоли:\n– Биз қрим-татарлар ўзбек халқидан жуда миннатдормиз. Бунинг сабаби шундаки, 1944 йилда қрим-татарлар гарданига «сотқин» деган тамғани босиб, тарихий ватанидан Ўзбекистонга кўчиришганига қарамасдан, ўзбек халқи бу ерга келган оилаларга ўз бағридан жой берган, бир бурда нонини бирга баҳам кўрган. Ўшанда отам урушда бўлган экан, буви-боболаримизни, қариндош-уруғларимизни Самарқанд вилоятининг Булунғур туманига кўчириб келишган. Отам урушдан қайтиб, сўраб-суриштириб, оиласини топиб келган. Шундан кейин мен туғилганман.\nОнам мактабда ўқитувчилик қилган. Булунғурда корейс, қрим-татар, немис, рус, украин, уйғур, туркман, тожик ва бошқа миллат вакиллари жуда аҳил яшаган. Онам менга, уларга ўзбек тилини ўрганинглар, дунёнинг ҳар томонидан сиғинди бўлиб келган турли миллат вакилларига уйининг, қалбининг тўрини берган бу халқнинг ўзи ҳам, тили ҳам азиз, дерди. Шахсан мен ўзбек халқининг меҳрини ҳеч нарсага алмаштиролмайман. Чунки бундай меҳрли, кўнгли очиқ халқни бошқа жойда учратганим йўқ. Шунинг учун бирор жойга бориб, узоқроқ қолиб кетсам, Ўзбекистонни соғинаман, тезроқ қайтиб келишга ошиқаман.\nҚрим-татар миллий-маданий марказида ёшларга урф-одатларимизни, ёзувларимизни ўргатамиз, Ўзбекистонда ўтказиладиган барча байрамларда, тадбирларда ўз урф-одатларимизни намойиш қиламиз, қўшиқлар куйлаймиз. Бундан ташқари, ҳар йили 22 сентябрда ҳосил баракаси ва тўйлар мавсуми сифатида нишонланадиган «Дервиза», янги йилнинг бошланиши сифатида 22 декабрда нишонланадиган «Йил гежеси» каби байрамларимиз бор, бу тадбирларни бошқа миллат вакилларини таклиф этиб, улар билан бирга нишонлаймиз. 22 декабрда ўзимизнинг «кубете» деб аталадиган улкан пирогимизни пишириб, ўртасига қайнатиб пиширилган тухум қўямиз. Бу янги йилнинг бошланиши, келажагимиз ойдин бўлиши маъносини англатади.\nИсроил элчиси Ўзбекистонга таъриф берганида: «Бу мамлакат яҳудийлар қувғин қилинмаган дунёдаги ягона мамлакатдир» деган экан. Қрим-татар миллий маданий маркази фаоли Фебзи Якубовнинг ёзган китобида шундай сатрлар бор: «Сингапур микротехнология, Германия саноат техникаси, Нидерландия қишлоқ хўжалигида энг илғор ўринда туради десак, унда шак-шубҳасиз Ўзбекистон бошқа миллат ва элатларнинг шаъни ва қадр-қимматини қадрлашда энг олий ўринда туради». Бу қрим-татар халқи таниқли вакилининг самимий эътирофи, ўзбек халқига берилган баҳоларнинг энг аълоси, деб ҳисоблайман. Биз Ўзбекистондай бағрикенг юртда яшаётганимизга шукрона айтамиз.\nқозоқ миллий-маданий маркази Чирчиқ шаҳар бўлими раиси:\n– Мен илгари Чирчиқда автобус паркида ишлаганман. Санъатдан ҳам хабарим бор, буюк оқинимиз Абай шеърларига куй басталаб, йиғинларда ижро этаман. 2018 йилда телевизорда Ўзбекистон ва Қозоғистон Президентларининг учрашувини, уларнинг бир-бирига меҳр-муҳаббатини кўриб, ўша кеча ухлолмай чиқдим. Эртаси куни эрталаб шаҳар ҳокимининг ҳузурига кирдим, ўзбек-қозоқ дўстлигининг рамзи сифатида ўзимга тегишли жойдан Дўстлик уйи қурмоқчилигимни билдирдим. Ҳоким менинг бу ташаббусимни қўллаб-қувватлади, Ҳозир 2 қаватли Дўстлик уйи битай деб қолди, Худо хоҳласа, бу ерга 9 та миллий-маданий марказ жойлашади. Чирчиқ давлат педагогика институтида қозоқ филологияси факультети очилиб, бу йил 25 нафар талаба қабул қилинди. Шулар орасидан санъатга иштиёқи, истеъдоди бўлган ёшларни танлаб олиб, ансамбль тузмоқчиман. Бу борада институт раҳбарияти билан меморандум имзоладик.\nЎтган йили Қозоғистонда Ўзбекистон йили ўтказилган эди, бу йил Ўзбекистонда Қозоғистон йили деб эълон қилинган. Ана шу муносабат билан биз шу йилнинг декабрь ойида Абай таваллуд топганлигининг 175 йиллигига бағишлаб фестиваль ўтказишни ва талабалар билан бирга спектакль қўйишни режалаштирганмиз, шунга тайёргарлик кўраяпмиз. Биз оға-ини халқмиз, шундан фахрланамиз.\n– Маълумотларга қараганда, ҳозир дунёда 13 миллион бола тўйиб овқат емайди, кийим-кечаги йўқ, мактабга бормайди, чунки имконияти йўқ. Бизда Худога минг қатла шукр, бу ерда яшаётган барча миллат вакиллари фарзандлари учун ҳамма шарт-шароитлар муҳайё қилинган, улар тинч-фаровон мамлакатда униб-ўсаяпти.\nКейинги икки-уч йил ичида Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан мактабгача таълим, халқ таълими, олий таълим соҳасида амалга оширилган ва давом этаётган ислоҳотлар халқимизни қувонтирмоқда, дунё ҳамжамияти томонидан эътироф этилмоқда.\nТурли миллатлар вакиллари ўртасидаги ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, ватандошларимиз онгида кўп миллатли ягона оила туйғусини шакллантиришда албатта миллий-маданий марказлар ва дўстлик жамиятлари фаолияти беқиёс ва уларнинг давлат томонидан қўллаб-қувватланаётгани муҳим аҳамият касб этмоқда.\nЛекин таассуф билан айтиш керакки оммавий ахборот воситалари ана шу масалани етарлича ёритиб бормаяпти. Буни биз журналистлар тан олишимиз керак.\nБугун дунёнинг мафкуравий манзараси кундан-кунга ўзгариб бормоқда. Айрим мамлакатларда юз бераётган беқарор вазият эртага қандай бўлишини ҳеч ким билмайди. Ана шундай бир шароитда неча минг йиллик тотувлик ва аҳиллик анъанасига эга бўлган Ўзбекистон дунё халқларининг тинчлиги ва омонлиги учун намунадир, деб ўйлайман.\nЎзбекистонда Далварзинтепа манзилгоҳидан уд чалаётган будда ҳайкалчаси топилиши, диний конфессияларнинг эркин фаолияти, хоҳ мусулмон, христиан ёки яҳудий бўлсин, ҳазрати Дониёр қабри зиёратига шошилиши бу заминда азалдан бағрикенглик ва ҳамжиҳатлик устувор бўлганлигидан далолат беради.\nИнсонга нима керак? Тинчлик керак. Тинчлик бўлмаган жойда хотиржамлик, барқарорлик бўлмайди, Миллатчилик, сепаратизм каби сиёсий ўйинлар, фитналар аслида маълум бир манфур сиёсий оқимларнинг миллатларни бир-бирига гиж-гижлатишга, ўйиндан ўт чиқаришга қаратилганини ҳаммамиз яхши англаб етмоғимиз керак. Уларнинг найрангидан ҳамиша огоҳ бўлиб яшашимиз, халқлар, динлар ўртасида ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашимиз кундалик ишимизга айланиши керак. Чунки Бош Қомусимизнинг 31-моддасида ёзилганидай, Ўзбекистонда ҳамма учун виждон эркинлиги кафолатланади.\nФирдавсий ГУСЕЙНОВ, Озарбайжон миллий-маданий маркази раиси:\n– Бизнинг миллий-маданий марказимиз ўз таркибида 7 та ҳудудий филиалларни бирлаштирган бўлиб, улар Самарқанд, Бухоро, Навоий, Сирдарё, Тошкент вилоятлари, ва Тошкент шаҳрида фаолият юритади. Ўзбекистондаги 40 мингдан ортиқ озарбайжон диаспораси бошқа миллатлар вакиллари билан ҳамжиҳатликда яшайди. Улар орасида турли соҳада муваффақият қозонган, мамлакат иқтисодиётига катта ҳисса қўшаётган касб эгалари, тадбиркорлар, зиёлилар, фан докторлари ва профессорлар бор.\nБиз ўзимизни Ўзбекистон фарзанди деб биламиз ва бундан фахрланамиз. Миллий-маданий марказимиз қошида оқсоқоллар кенгаши, хотин-қизлар кенгаши фаолият олиб боради. Улар миллий қадриятларимизни, анъаналаримиз, урф-одатларимизни асраб-авайлаш, ривожлантиришда ёшларимизга ўрнак бўлиб келмоқда. Шунингдек, марказ қошида халқ чолғу ансамбли, бадиий ҳаваскорлик ансамбли, рақс ансамбли ишлаб турибди.\nЎзбекистонда ҳукм сураётган миллатлараро бағрикенглик асосини ЮНЕСКО томонидан «16 ноябрь – Халқаро бағрикенглик куни» декларацияси, Ўзбекистоннинг Конституцияси ва тегишли қонунлари, «Ҳаракатлар стратегияси» ва Президент Шавкат Мирзиёевнинг БМТнинг 72-Ассамблеясидаги маърузасида илгари сурилган ғоялар ташкил этади, десам янглишмаган бўламан.\nОлий Мажлис қошида нодавлат-нотижорат ташкилотларга грант тариқасида моддий ёрдам кўрсатадиган Жамоат фонди бўлиб, бизга ҳам икки марта грант берилди. Бизнинг минглаб йигит-қизларимиз турли олий ўқув юртларида таълим олаётир. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев мамлакатда ёшлар таълим-тарбиясига алоҳида эътибор бериб келмоқда. Бундан жуда хурсандмиз. Фурсатдан фойдаланиб, Президентимизга инсонпарвар сиёсати, барча миллатлар манфаатини ўйлаб олиб бораётган ислоҳотлари учун миннатдорчилигимизни билдираман. Давра суҳбати давомида юртимиздаги бағрикенглик, миллатлараро ва динлараро муносабатлар, ўзаро тотувлик мустаҳкамланиб бораётгани кўп таъкидланди. Шунингдек, қўшни республикалар билан чегаралар очилгани, борди-келди эмин-эркин йўлга қўйилгани миннатдорлик билан тилга олинди.\nБош муҳаррир Сафар Остонов таъкидлаганидек, Давра суҳбати давомида бир масала алоҳида сезилиб турди. «Ўзбекистон – умумий уйимиз», деган сўзлар оддий шиор эмас, балки юртимизда яшаётган барча миллат ва элатлар вакилларининг қалб садосидир. Улар «Шу азиз Ватан барчамизники», деб яшамоқда ва шу Ватан тараққиёти йўлида сидқидилдан меҳнат қилишмоқда.\nНуруллоҳ ДОСТОН ёзиб олди.


Эронда 7 та ҳарбий кема ёниб кетди. АҚШ ва Исроил саботажда гумонланяпти | Qalampir.uz\nЭронда 7 та ҳарбий кема ёниб кетди. АҚШ ва Исроил саботажда гумонланяпти\nОлам\t17 Июль 10:29 6809\nЭрон жанубидаги Бушер шаҳрида портлаш ва унинг ортидан бошланган ёнғин оқибатида еттита ҳарбий кема ёниб кетди. Ҳодисада ким жароҳатланмаган, ёнғин сабаби ҳозирча номаълум. “Fox News”нинг ёзишича, Бушерда Эрондаги ягона атом электр станцияси жойлашган.\nОхирги ҳафталарда Эронда мамлакат ядро дастурига бевосита ёки билвосита алоқадор саноат корхоналари ва ҳарбий объектларда қатор шу каби ҳодисалар содир бўлди.\n13 июль куни тарихий Хуросон вилоятида табиий газ ишлаб чиқаришга алоқадор объектда портлаш юз берди. 4 июль куни Эрон ғарбидаги электр станцияда портлаш оқибатида ёнғин келиб чиқди. Бир кун олдин эса, Натанзедаги уранни тўйинтирувчи корхонада портлаш содир бўлган. Июнь охирида Парчиндаги ҳарбий базада газ портлаганди. Аммо бу ҳодисаларда қурбон бўлганлар ҳақида маълумот берилмаган.\nКўплаб таҳлиличилар бу ҳодисалар ўзаро алоқадор ва Исроил, АҚШ ёки Эроннинг бошқа бирор ташқи душмани томонидан олиб борилаётган саботажнинг бир қисми деб ҳисобламоқда. “The New York Times” газетаси разведкадаги манбасига таяниб, Натанзедаги портлашни Исроил махсус хизмати уюштирганини ёзди.\nМаълумот учун, Эрон ва АҚШ муносабатлари Дональд Трамп ҳокимиятга келиши билан кескинлашди. У Американи Эрон ядро дастури бўйича битимдан олиб чиқиб кетди. 2020 йил бошида мамлакатлар уруш ёқасига келиб қолди. Бунга Эрон Ислом инқилоби посбонлари корпусининг “Ал-Қудс” махсус бўлинмаси қўмондони Қосим Сулаймонийнинг Бағдодда АҚШ ҳаво ҳужуми натижасида ўлдирилиши сабаб бўлди. Бунга жавобан Эрон Ироқдаги АҚШ базаларини бомбардимон қилди. Ҳужумлар натижасида унда ҳеч ким ҳалок бўлмади.\n11 Август 11:39 67712\n11 Август 15:00 67682\n11 Август 12:46 48959\n13 Август 11:50 30654\n12 Август 22:32 29149


Халқ депутатлари вилоят Кенгашининг навбатдан ташқари ўттиз тўққизинчи сессияси\nХалқ депутатлари вилоят Кенгашининг навбатдан ташқари ўттиз тўққизинчи сессияси бўлиб ўтди.\nУнда депутатлар ва сенаторлар, доимий комиссия раислари, сектор раҳбарлари, вилоят ҳокимининг тегишли ўринбосарлари, вилоят, шаҳар, туман прокуратуралари, вилоят, туман, шаҳар солиқ идоралари раҳбарлари ва бошқа ҳуқуқий идоралар, ОАВлари вакиллари иштирок этди.\nСессияни халқ депутатлари вилоят Кенгаши раиси, вилоят ҳокими Шуҳрат Ғаниев очди ва олиб борди.\nКун тартибидаги асосий масала вилоят маҳаллий бюджети прогноз кўрсаткичларининг ортиғи билан бажарилиши, бюджетга қўшимча тушумларни таъминлаш борасида амалга оширилаётган ишлар таҳлилига бағишланди.\nУшбу масала юзасидан Ўзбекистон Республикаси Ҳисоб палатаси раисининг биринчи ўринбосари Олимхон Рустамов сўзга чиқди.\nТаъкидлаб ўтилганидек, жорий даврда бюджет даромадлари базасини мустаҳкамлаш юзасидан амалий таклифлар ишлаб чиқиш, солиқлар ва мажбурий тўловларни уларнинг манбаалари кесимида тўлиқ ва ўз вақтида тушиши устидан мониторингини амалга ошириш ва тегишли бюджетнинг ижро этилиши жараёнида унга тушумларни кўпайтириш бўйича қўшимча захираларни аниқлаш ҳамда маҳаллий бюджетга тўлиқ йўналтириш талаб этилмоқда.\nАйни шу жараённи ўрганиш мақсадида Ҳисоб палатаси ҳамда республика Бош прокуратураси вакилларидан иборат ишчи гуруҳи вилоятимизда ўрганиш ишларини олиб борди. 2018 йилда маҳаллий бюджетга қўшимча 548,0 миллиард сўм маблағ жалб қилиш юзасидан берилган топшириқлар ижросини самарали якунлаш бўйича чора-тадбирлар ҳолати таҳлил этилди. Жумладан, инвестицияни ривожлантириш, солиқ қарзини қисқартириш тажрибасини ошириш ҳақида сўз юритилди. Ишчи гуруҳи томонидан 4 та объектда олиб борилган ўрганишларда бир қатор камчиликлар қайд этилди. Хусусан, солиқ қарзини ундириш, транспорт, бозорлар фаолияти ва паспортлаш тизими бўйича олиб борилган мониторингларда рўйхатдан ўтмасдан фаолият кўрсатаётган тадбиркорлик субъектлари аниқланди. Техник ҳолати соз бўлган автоуловларнинг лицензиясиз иш олиб бораётгани, вилоятда 3502 та транспорт воситасининг рўйхатдан 4047 та транспортнинг техник кўрикдан ўтказилмагани ҳақида жиддий хулосалар билдирилди.\nНавбатдан ташқари сессияда Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг ўринбосари Акмалхўжа Мавлонов ҳам сўзга чиқди ва кун тартибидаги масала юзасидан маъруза қилди.\nҚайд этилганидек, ишчи гуруҳи томонидан 5609 та ҳолатда тафовутлар аниқлангани, камерал назорат борасидаги камчиликлар, яширилган солиқ суммасини ундириш борасидаги аҳвол, ҳатто айрим тадбиркорлик субъектларига нисбатан жиноят иши қўзғатилгани ҳақида аниқ мисоллар ўртага ташланди. Бозорлар ва тадбиркорларнинг норасмий фаолияти бўйича, айниқса, Қўқон шаҳри мутасаддиларига танқидий баҳо берилди.\nЎз ҳудудларида ишчи гуруҳи фаолиятини ташкиллашда камчиликларга йўл қўйган Фурқат, Бешариқ, Бағдод ва Данғара туманлари масъулларига ҳам эътирозлар билдирилди. Дахлдор идора вакиллари зиммасига тегишли топшириқлар юклатилди.\nКун тартибидаги масала юзасидан вилоят Давлат солиқ бошқармаси бошлиғи вазифасини вақтинча бажарувчи Мақсуджон Маматхонов сўзга чиқиб, вилоятда бюджет прогноз кўрсаткичларининг бажарилиши, бюджетга қўшимча маблағ жалб этиш ҳамда маҳаллий бюджет даромадлар базасини кенгайтириш ва қўшимча даромад тушуми манбаларини йўналиши бўйича ундирилишини таъминлаш юзасидан ахборот берди.\nЖумладан, вилоятда ўтган 10 ой учун 1768,8 миллиард сўм прогноз белгиланган бўлиб, 1 ноябрь ҳолатига 2131,1 миллиард сўм маблағ ундирилиб, прогноз 120,5 фоизга бажарилди ва бюджетга қўшимча 362,3 миллиард сўм кўп маблағ тушуми таъминланди. Шунингдек, 2018 йилда ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 402,4 миллиард сўм кўп маблағ туширилишига эришилди.\nМузокараларда халқ депутатлари вилоят Кенгашининг Маҳаллий бюджетни шакллантириш ва ижро этиш, иқтисодий ислоҳотларни амалга ошириш ҳамда тадбиркорликни ривожлантириш масалалари доимий комиссияси раиси Раҳматулло Камолов сўзга чиқди.\n« Халқ розилиги – фаолиятимизнинг бош мезони\nКун тартибида ОАВнинг долзарб муаммолари »\nБош саҳифа - 320 749 та


Тиланчилик айримлар учун меҳнат қилмай даромад топиш манабига айланган.\nБундай ҳолатларга барҳам бериш мақсадида тиланчилик қилиш қонун билан тақиқланмоқда. Бу ҳақда ЎзА хабар қилди.\nОлий Мажлис Сенатида муҳокама этилган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига жамоат тартибини таъминлаш механизмларини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қонунда бу ўз фодасини топган.\nҚонун билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 1883-моддасида тиланчилик қилганлик учун энг кам иш ҳақининг бир бараваридан уч бараваригача миқдорда жарима солишга ёки ўн беш суткагача маъмурий қамоққа олиш белгиланмоқда.


539 Ўқиш режими + -\nАллоҳ таоло: «Албатта, садақалар фақирлар, мискинлар, унда ишловчилар, қалблари улфат қилинадиганлар, қуллар, қарздорлар, Аллоҳнинг йўлида ва ватангадо учундир. Аллоҳ томонидан фарз қилингандир. Аллоҳ ўта билувчи ва ўта ҳикматли Зотдир», деган (Тавба, 60).\nШарҳ: Ушбу ояти каримада мусулмонларнинг молларидан чиқарилган закотни олишга кимлар ҳақдор экани аниқ баён қилинмоқда. Шунга кўра, зикр қилинган саккиз тоифа закотга ҳақдор ҳисобланади, уларга бирорта бошқа тоифани қўшиб ҳам бўлмайди, бу тоифалардан бирортасини камайтириб ҳам бўлмайди. Бу ишни Аллоҳ таоло Ўз зиммасига олгандир. Ҳатто Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам бу ишга дахл қила олмаганлар ва қилмаганлар ҳам.\nБир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан садақадан улушни сўраб келди. Бас, у Зот:«Албатта, Аллоҳ садақаларда Пайғамбарнинг ва бошқанинг ҳукмига рози бўлмади. Ҳаттоки, у (закот) ҳақида Унинг Ўзи ҳукм қилди. Уни саккиз жузга бўлди. Агар сен ўша жузлардан бўлсанг, ҳақингни берамиз», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган. Шарҳ: «Агар сен ўша жузлардан бўлсанг?..» Бу дегани «Агар Аллоҳ зикр қилган саккиз жузда бўлмасанг, бермаймиз», деганидир. Тафсилотга киришдан олдин «Аллоҳ нима учун закотни бўлишни Ўз зиммасига олди?» деган савол ҳақида ўйлаб кўрайлик. Закот китобининг аввалида Аллоҳ Қуръони Каримда закотнинг фарзлигини баён қилиб, кимлардан олинишини ва кимларга берилишини айтиб қўйгани баён этилди. Қолган тафсилотлар Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатлари орқали келгани айтилди ва ушбу ҳақиқатга шоҳид ҳам бўлдик. Нисоблар, чиқариладиган закот миқдорлари, закотнинг вақти, ҳисоб-китоби, олувчи ва берувчининг одоблари ҳамда бошқа кўплаб масалалар ҳадис орқали баён қилинди. Энди тўпланган закотни тақсимлашга келганда бу ишни Аллоҳ Ўз зиммасига олиб, Қуръонда баён қилиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳам, бошқанинг ҳам дахли йўқ бўлиб турибди. Нима учун? Ўйлаб кўрадиган бўлсак, қачон, қаерда бўлсин, закотни жамлашда ихтилоф, келишмовчилик йўқ. Ҳамма чекига тушган улушни бераверади. Аммо тўпланган молни бўлиш мушкул масала. Ҳамма уриш-жанжал шу ердан чиқади. Ҳар ким ўзини мазлум сезади. Улуш тегмай қолганлар у ёқда турсин, улуш текканлар ҳам «менга оз тегди» дейишга ўтади. Бошқаларни қўйиб туриб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даврларига назар солсак, у Зот мол бўлганларида келиб ёқаларидан олиб, «Аллоҳдан қўрқ! Адолат қилмадинг!» деганлар бўлган. Шунинг учун ҳам закотни бўлишни Аллоҳ Ўз зиммасига олган. Энг адолатли тақсимлаш, энг тўғри бўлиш – шу! Бу бўлишдан ҳеч ким норози бўла олмайди. Чунки у ноҳақ бўлади. Исён қилгани учун кофир бўлади. Мана, кўрдингизми, нима учун Аллоҳ таолонинг Ўзи закот бўлишни зиммасига олган?! Энди закотга ҳақдор мазкур саккиз тоифа ила ояти каримада келган тартибда танишамиз. Улар кимлар? Закот олишга қай тарзда ҳақдор бўладилар? Закотдан қанча оладилар? Шу ва шунга ўхшаш масалалар ечимини топамиз.\nБу икки тоифа бир-бирига жуда яқин, қоришиб кетган, ҳатто баъзи вақтларда уларни ажратиш ҳам мушкул. Шу боис уларни бир жойга жам қилдик. Шунинг учун ҳам фиқҳ уламолари бу масалада турли гаплар айтиб, ҳукмлар чиқаришган.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:«Одамлар атрофида айланиб бир луқма, икки луқма ёки бир хурмо, икки хурмо олиб қайтадиган мискин эмас. Лекин мискин ўзини беҳожат қиладиган бойлик топа олмаган, унга эътибор берилиб садақа қилинмайдиган, ўзи туриб одамлардан сўрамайдиган кишидир», дедилар». Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ушбу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмон киши ноилож ҳолда мискинликка учраб қолганида ҳам ўзини қандай тутиши лозимлигини баён қилмоқдалар. Аслида мусулмон одам мискин, фақир-камбағал бўлиши керак эмас. Қўлидан келган барча ҳалол имкониятларни ишга солиб, ўзини-ўзи таъминлаб, фаровон турмуш кечиришга интилиши лозим. Бу – мусулмонга фарз. Аммо дунё бир хил турмайди. Турли ҳодисалар рўй беради, инсон хоҳлаган нарса бўлавермайди. Ана шу сабабга кўра, танг ҳолатга тушиб қолган мусулмон ҳам ўзини бардам тутиши ва одамлар унинг бу ҳолини билиб қолмаслиги керак. Дарҳол бировлардан ёрдам, садақа сўрашга шошилиш яхши эмас. Ўзини ана шундоқ тутган одам мискин бўлади. Бошқа мусулмонлар уларни қидириб топишлари, закотга ҳақдор санаб, ҳақларини топширишлари лозим. Одамлардан хиралик ила нарса сўраб юриш, бир-икки луқма учун ҳам тиланишдан қайтмаслик – тиланчининг иши. Тиланчилик эса мусулмонликда қоралангандир. Тиланчи шу йўл билан ҳожатини чиқарса, мискин ўзи сўрамагани учун кишилар унинг ҳолидан хабардор бўлиб турадилар. Ҳанафий мазҳаби таърифида, мискин ҳеч нарсаси йўқ, фақир эса баъзи нарсалари бор-у, лекин моли шаръий нисобга етмаган одамдир. Бошқача қилиб айтадиган бўлсак, закот бериши вожиб бўлмаган одамдир. Бир одамнинг маскани ва мулки бўлиб, ундан келадиган даромад харажатини қоплай олмаса, бой ҳисобланмайди, закотга ҳақдор бўлиб тураверади. Қолаверса, ўзига етарли кийимлари, ҳайитда киядиган охорли кийимлари, ҳунар асбоблари, китоблари, аёлларида ўзига яраша тақинчоқлари бўлган киши ҳам бой ҳисобланмайди. Бировнинг моли бўлса-ю, ундан фойдаланиш йўлида тўсиқ бўлиб, оғир аҳволда қолса, мискин-фақир саналиб, улар закотнинг мискин ва фақирларга ажратилган улушига ҳақдор ҳисобланадилар.\nЗАКОТ ОЛИШИ МУМКИН БЎЛМАГАН КИШИЛАР\n1. Бой одам закотнинг мискин ва фақирларга ажратилган улушидан олиши мумкин эмас. Ҳанафий мазҳаби бўйича бой икки хил бўлади: Қайси турдаги молдан бўлса ҳам, нисобга етган моли бор одам. Закот чиқарилмайдиган моллардан ҳожатига етарли миқдорга эга бўлган одам. Бошқа мазҳабларда ўзига кифоя қилгудек моли бор, муҳтожлиги йўқ одам закот олиши ҳаром, дейилади. Бунга қуйидаги ҳадисни далил ҳам қиладилар.\nҚобийса ибн Мухориқ ас-Сақафий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бир (пул) юкини елкамга олдим-да, унда ёрдам сўраб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келдим. У Зот: «Токи бизга садақа келгунча туриб тур, ундан сенга ҳам беришни амр қилурмиз», дедилар. Сўнгра: «Эй Қобийса, сўрашлик фақатгина уч ҳолатда ҳалол бўлади, холос. Бир киши (пул) юкини елкасига олган бўлса, унинг учун ўша нарсани топгунча сўраш ҳалол бўлади. Сўнгра ўзини тияди. Бир кишига офат етиб молини олиб кетса, унга маишатига етгудек сўраш ҳалол бўлади. Бир кишига қаттиқ фақирлик етса-ю, унинг қавмидан ўткир ақлли уч киши «фалончига қаттиқ фақирлик етди» деса, ўша одамга маишатига етгудек сўраш ҳалол бўлади. Ўшалардан бошқа сўрашлик ҳаромдир. Эй Қобийса, у ҳаромдир, эгаси уни ҳаром ейди», дедилар». Муслим, Абу Довуд ва Насаий ривоят қилишган. Шарҳ: ҳадисда икки марта такрорланган «(пул) юкини елкага олиш» деган иборани бир оз шарҳ қилишга тўғри келади. Бу маъно арабчада «ҳаммола» дейилади. Икки уришиб қолган, пул маъносида келишолмай турган тарафни яраштириб юбориш учун бошқа бир киши томонидан: «Сизлар ярашинглар, пулни мен тўлайман», деб ўз бўйнига пул тўлаш масъулиятини олишга «ҳаммола», дейилади. Ушбу ривоят эгаси Қобийса ибн Мухориқ ас-Сақафий розияллоҳу анҳу ҳам шундоқ қилиб, зиммаларига пул юкини олганлар. Бу юкни адо этишда ёрдам сўраб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келганлар. У Зот закотга олинган моллардан келиб қолса, ёрдам беришни ваъда қилганлар. Шу билан бирга, бунга ўхшаш закот олишга, ундан ёрдам сўраб келишга ҳақли яна икки тоифани ҳам айтиб берганлар. Бирор офат етганлиги сабабли мол-мулки ҳалокатга учраган кишилар ҳам турмуш харажатларига яраша олсалар, ҳалол экан. Турли сабабларга кўра қаттиқ фақирликка учраган киши ҳам, уни танийдиган уч киши гувоҳлик берса, закот маблағидан олса, бўлар экан. Жумҳур уламолар бу ҳадисни келтириш билан ҳожати йўқ одам закот олмаслиги керак, демоқчи бўладилар. Бу билан моли нисобга етмаса, олса бўлаверади, деган ҳанафийларга қарши далил келтирадилар. Аслида эса ҳеч қандай қарама-қаршилик йўқ. Ҳанафийлар, энг муҳтожлар биринчи навбатда ҳақли, дейдилар. Агар улар бўлмаса ёки улардан ортиб қолса, моли нисобга етмаганлар ҳам олса бўлади. Лекин бойлар олиши мумкин эмаслигига шубҳа йўқ. 2. Касб қилишга қодир, соғлом кишига ҳам закот молидан олиш тўғри келмайди.\nАбдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Садақа бойга ва қудрат эгаси ва саломат кишига ҳам ҳалол бўлмайди», деганлар». Шарҳ: Демак, касбга қодир, ўзи соғлом киши ҳам закот молидан олиши тўғри эмас. Бу касб қилишга қодир одам жамият елкасига ортиқча юк бўлмай, ўзи ишлаб ризқини топсин, деганидир. Исломнинг таълимоти –шу. Касбга қодир, соғлом кишига закотдан улуш бермаслик учун унда қуйидаги шартлар мавжуд бўлиши керак: 1. Ўз касбига яраша иш мавжуд бўлиши. 2. Бу иш – ҳалол иш бўлиши. 3. Мазкур иш тоқатидан ташқари, чидаб бўлмайдиган даражада бўлмаслиги. 4. Унга ўхшаганларга лойиқ, обрўсини тўкмайдиган иш бўлиши. 5. Ўзига ва қарамоғидагиларга етарли касб қилиш имкони бўлиши. 3. Тарки дунё қилиб, ибодатга берилган одамга закотдан улуш берилмайди. Чунки фуқаҳоларимиз у одам ўзи учун ибодат қилади, жамиятга фойдаси тегмайди, дейдилар. У ишлаши лозим, унга ўз меҳнати билан ризқини топиб ейишга амр қилинган. Исломда таркидунёчилик йўқ. Ҳалол касб қилиш нафл ибодатдан яхшидир. Илмга ажраб чиққан одамга эса закот молидан олиш жоиз. Чунки у фарзи кифояни адо этмоқда. Келажакда етук мутахассис бўлиб, жамиятга хизмат қилади. Баъзи уламоларимиз толиби илмга закот молидан беришга унинг ўткир зеҳнли, тиришқоқ ва қобилиятли бўлишини шарт қилганлар. Қобилиятсиз, дангаса одамлар илм талабини ўзига парда қилиб олиб, мусулмонлар яратган имтиёзлардан фойдаланиб юрмасликлари керак. Энди «Закот олишга ҳақдор бўлган мискин ва фақирга закотдан қанча миқдор берилади?» деган саволга келайлик. Шофеъий мазҳаби уламолари умр бўйига етгулик берилади, деганлар. Моликий ва ҳанбалий мазҳаблари уламолари бир йилга етадиган мол берилади, деганлар. Ҳанафий мазҳаби уламолари эса ҳар бир кишига бир нисоб миқдорича икки юз дирҳам қийматида берилади, деганлар. Закот беришдан мақсад мискин ва фақирнинг қорнини бир-икки бор тўйғазиш ёки бир-икки ойга етадиган сарф-харажатини бериш эмас. Энг кам деганда нисобга етадиган мол бериб, «бой» номини оладиганлар қаторига қўшиб қўйишдир. Бир йиллик харажатини тўлиқ берса, агар иложи бўлса, бир умрга етадиганини берса, яна ҳам яхши бўлади. Демак, закот беришдан мақсад яхши турмуш шароитини яратишга ёрдам қилишдир. Яхши турмуш шароити деганда, оила аъзолари учун турар жой, етарли таом, қишки ва ёзги кийим-кечаклар тушунилади. Бизнинг вақтимизда илм олиш ва даволаниш учун ҳам шароит ва маблағ бўлиши керак. Бу нарсаларнинг миқдори замонга, шароитга, урфга ва бошқа омилларга қараб белгиланади. Бу борада алоҳида зикр қиладиган нарсалардан бири никоҳ масаласидир. Ислом мусулмонларни оила қуришга қаттиқ тарғиб қилган. Бу ишни хоҳлаб турса-ю, аммо мискинлик туфайли қодир бўлмаса, закотдан тушган пулдан ёрдам берилади. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига бир киши келиб: «Ансорлардан бир аёлга уйландим», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қанчага уйландинг?» дедилар. «Тўрт увқияга», деди. (Тўрт увқия 160 дирҳамга тенг). Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Тўрт увқияга?! Нима?! Сизлар кумушни манави тоғдан кўчириб оляпсизларми?! Бизда сенга берадиган нарсамиз йўқ. Эҳтимол, сени бир гуруҳ ила юборармиз, бирор нарсали бўлиб қоларсан», дедилар». Демак, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одат бўйича уйланганларга закот молидан бериб турганлар. Бу саҳобийни ҳам закот йиғувчилар билан қўшиб юборишга ваъда берганлар. Ана шундан уйланишга муҳтож кишига закотдан берса бўлади, деган ҳукм чиқади. Умар ибн Абдулазиз раҳматуллоҳи алайҳининг даврларида ҳар куни жарчи: «Мискинлар қани?! Қарздорлар қани?! Никоҳ талаблар қани?!» деб жар солар экан. Келганларга закот молидан берилар экан. Закотнинг пулидан камбағал толиби илмга китоб сотиб олишга ҳам берилади. Кўриб турибмизки, закот тизими мискинлик, фақирлик, ҳожатмандликка қарши доимий кураш чорасидир. У орқали ноқулай ҳолга тушиб қолган мусулмонлар ўзларини ўнглаб олишлари учун қулай шароит яратилиб берилади. Ўтмишда шу йўл билан мусулмонлар кўплаб ижтимоий, иқтисодий ва сиёсий масалаларни ҳал қилганлар. Келинг, ўша вақтнинг ҳодисаларидан бири билан танишиб қўяйлик. Абу Убайд қуйидагича ривоят қилади: «...Кундуз куни Умар бир дарахт остида ухлаб ётар эди. Бир аъробия аёл келиб одамларга аланглаб қаради-да, у(Умар)нинг олдига келиб: «Мен бир мискина аёлман. Менинг болаларим бор. Мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб бизга Муҳаммад ибн Масламани закотчи қилиб юборди. У бизга ҳеч нарса бермади. Аллоҳ хайрингни берсин, сен бизга бир шафоатчилик қилсанг», деди. «Ярфоъ!» – деди ҳазрати Умар ходимига. Менга Муҳаммад ибн Масламани чақириб кел!» «Мени унинг олдига олиб борсанг, ҳожатим чиқармиди?..» деди аёл. Умар ҳазрати: «Иншааллоҳ, у ҳожатингни чиқаради», деди. Ярфоъ Муҳаммадни чақириб келди. У келиб: «Ассалому алайкум, эй мўминлар амири», деди. Аёл уялиб кетди. Ҳазрати Умар: «Аллоҳга қасамки, мен сизлардан яхшиларингизни танлашда камчиликка йўл қўймовдим. Агар Аллоҳ азза ва жалла бу аёл ҳақида сўраса, нима деб жавоб берасан?!» деди. Муҳаммаднинг икки кўзидан ёш оқди. Сўнгра ҳазрати Умар: «Аллоҳ таоло бизга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни юборди. Биз у Зотга иймон келтирдик ва эргашдик. У Зот Аллоҳ таоло нимага амр қилса, шунга амал қилдилар. Бас, садақани то Аллоҳ таоло у Зотни қабз қилгунча мискинларга бериб турдилар. Сўнгра Аллоҳ таоло Абу Бакрни халифа қилди. У ҳам Аллоҳ таоло уни қабз қилгунча у Зотнинг суннатларига амал қилди. Сўнгра мени халифа қилди. Мен сизлардан яхшиларингизни ихтиёр қилишда нуқсонга йўл қўймадим. Агар сени яна юборадиган бўлсам, у аёлга бу йилнинг ва ўтган йилнинг садақасини бергин. Билмадим, эҳтимол, сени юбормасман», деди. Кейин аёлни чақириб бир туя, ун ва ёғ берди-да: «Буни олгин-да, бизга Хайбарда яна учрагин, биз ўша ерга бормоқчимиз», деди. Аёл Хайбарда олдига келди. У унга икки туя берди ва: «Буни ол, сенга Муҳаммад ибн Маслама келгунча етиб туради. Мен унга сенинг бу йилги ва ўтган йилги ҳақингни беришга амр қилдим», деди». Ҳазрати Умар бева-бечораларнинг ҳақига қандоқ риоя қилишини ҳамда закот ижтимоий тенглик учун қандоқ хизмат қилганини кўриб қўйинг.\nБу тоифа «закотчи», «садақачи», «закот омили» деб ҳам аталган. Шунингдек, закот идораси, ташкилоти ёки шунга ўхшаш муносиб ном билан номлаш мумкин. Улар закотни бойлардан йиғиб олиб, ҳақдорларига тарқатгунча бўладиган ишларни адо этадилар. Бевосита закот йиғувчими, ҳисобчими, қоровулми, котибми ёки бошқами, барибир, шу тоифага киради. Қуръони Карим закот йиғиш муҳим иш бўлгани учун бу ишловчиларни саккиз тоифадан учинчиси қилиб белгиланган. Қуръонда закот ишчиларига закотдан алоҳида улуш ажратилади. Бу Исломда закот ишига алоҳида эътибор берганини кўрсатади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бир қанча саҳобаларни закотчи қилиб турли тарафларга юборганлар. У Зотнинг халифалари ҳам закот йиғиб, ҳақдорларга тарқатиш ишига алоҳида эътибор берганлар. Ҳазрати Абу Бакр мискин ва фақирларнинг ҳақларини ҳимоя қилиб, закотни ман қилувчиларга қарши қандоқ уруш очганларини яхши биласиз. Исломда закот ишлари мажлиси икки идорадан ташкил топади. 1. Закот йиғиш идораси. 2. Закот тарқатиш идораси. Биринчи идора закот бериши керак бўлган кишиларнинг рўйхатини тузади, мол-мулкларнинг турларини, миқдорини аниқлайди. Улардан қанча закот чиқишини ҳисоблайди. Энг муҳими, ўша молларни шариат кўрсатганидек йиғиб олиб, закот тарқатиш идорасига топширади. Иккинчи идора эса закот олишга ҳақли кишиларни аниқлаб, уларнинг рўйхатини тузади, ҳожатлари қанча эканини аниқлайди. Уларга шариатда кўрсатилган миқдорда закотдан улуш тақсимлаб беради. Мазкур идоранинг бир неча бўлимлари бўлади. Улар қуйидагилар: 1. Ожизлиги учун ишлай олмай қолган ва фақирга айланган қариялар, бева-бечоралар, етимлар, майиб-мажруҳлар, касалмандлар, кўзи ожизлар, ночорлар ва бошқа шунга ўхшаш тоифалар билан шуғулланувчи бўлим. 2. Даромади оз бўлган шахс ва оилалар билан шуғулланувчи бўлим. Бу бўлим иш ҳақи озлиги, аёлмандлиги, нарх-наво ортиб кетганлигига ўхшаш сабабларга кўра ночор аҳволга тушиб қолганлар билан шуғулланади. 3. Қарздорлар бўлими. Турли сабабларга кўра қарздор бўлиб қолган кишилар билан шуғулланади. Уларнинг қарздор бўлиш сабабларини ҳамда шаръий йўллар билан ҳақиқатда закотга ҳақли ёки ҳақсиз эканини аниқлаб, ишни охирига етказади. 4. Муҳожирларга, қочқинларга ва шунга ўхшаш ватанидан узоқда бўлган кишилар билан шуғулланадиган бўлим. 5. Ислом таълими тарқатиш ишлари билан шуғулланадиган бўлим. Бу бўлимларнинг ҳар бири ўзига тегишли соҳадаги кишиларнинг закот олишга ҳақли ёки ҳақсиз эканини текшириб аниқлайди. Баъзи шартлар қуйидагилардан иборат: Фақир ва мискин улушидан закот олишга ҳақли бўлиш учун ўзига ва унинг қарамоғидаги кишиларга кифоя қилгудек моли ёки мол топишга касби йўқ бўлиши. Ўзига яраша иш топа олмаётган ишсиз косиб ҳам закот олиши мумкин. Ишлаб туриб, етарли даромад топа олмаётган шахс эса етмаганини олади. Ўзига, ҳолига ва обрўсига муносиб иш эътиборга олинади. Агар шундоқ иш топилмаса, эътибори йўқ. Олим ёки адиб одам ноқулай ҳолга тушиб қолса, жамият уни юкчилик ёки фаррошлик қилдириб қўймайди. Аксинча, муносиб иш топгунича закот пулидан кифоясини бериб таъминлаб туради. Касбга қодир бўлса-ю, лекин талаби илм бўлиб, қийналиб қолган кишилардан қобилиятли, келажакда жамиятга фойда келтириши мумкин бўлганларига ҳам закотдан берилади. Кўчмас мулки бор-у, ундан тушаётган даромади озлиги учун қийналиб қолган кишиларга ҳам закотдан берилади. Уларни кўчмас мулкини сотишга мажбур қилинмайди. Агар илмий иш билан машғул кишилар ноқулай иқтисодий ҳолатга тушиб қолсалар, закотдан олишга ҳақлидир. Китобларини, илмий тажриба учун керакли асбоб-анжом ва бошқа нарсаларини сотиб кун кўришларига йўл қўйилмайди. Бир киши бойлиги маълум ва машҳур бўлса-ю, кейин фақирлик даъвосини қилиб келса, то ҳужжат билан даъвосини исботламагунича унинг сўзи қабул қилинмайди. Бир кишининг бойлиги номаълум бўлса-ю, фақирлик даъвоси қилиб келса, сўзи қабул қилинади. Биров касби йўқлигини даъво қилиб келса-ю, ташқи кўринишидан гапи тўғрига ўхшаса, сўзи қабул қилинади. Биров касби йўқлигини даъво қилса-ю, ташқи кўриниши ўхшамаса, қасам ичирилади. Фақир ва мискин бола-чақаси борлиги, маоши етмаслигини даъво қилса, ҳужжат билан тасдиқлаши керак. «Қарздорман» деган одам хат-ҳужжат олиб келиши керак. Қилинган даъволар тўғри ёки нотўғри эканини аниқлаш бўйича Исломдаги ажойиб услубларнинг ҳаммаси ишга солинади.\nЗАКОТ ИДОРАСИ ХОДИМИ СИФАТЛАРИ\nЗакот ишлари нозиклиги кўриниб турибди. Шунинг учун бу соҳа кишиларига ҳам нозик шартлар қўйилган. Аввало, закот идораси ходими мусулмон, балоғатга етган, оқил, ишончли киши бўлмоғи керак. Чунки у ўта нозик молиявий ишга масъул бўлади. Фосиқ ва фожир кишилар бу ишга, умуман, яқин йўлатилмайди. Чунки дин амрларида ўзига эрк беришни раво кўрган одам пул амрида хиёнат қилиши мумкин. У закот аҳкомларини билмоғи, ишга қобилиятли, яроқли бўлиши ҳамда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қариндошларидан бўлмаслиги керак. Чунки у Зот ўзлари буни ман қилганлар. Агар у Зотнинг қариндошлари маош олмай ишласа, жоиз. Закот ходими закотдан қанча олади? Аллоҳ таоло закот ходимига ҳам закотдан улуш ажратди. У закотдан олишга ҳақдор саккиз тоифадан бири. Закот ходими бой бўлса ҳам, закотдан олади. Чунки у хизмати учун олади. Қанча олиши эса маконга, замонга ва шароитга қараб белгиланади. Яъни бажарган ишига қанча ҳақ бериш керак бўлса, шунча олади. Бошқачароқ қилиб айтадиган бўлсак, тузган шартномасига биноан олади. Лекин ўшандан бошқани олиши қатъиян ман қилинади. Закот ходими масъуллар томонидан ишга қўйилганидан кейин ўшалар нима деса, шуни қилади. Улар кўрсатган минтақадагина закот йиғади ва улар кўрсатган жойлардагина закот тарқатади. Қўлига тушган молнинг заррачасини ҳам ўз фойдасига ёки ўзбошимчалик билан сарф қилмайди. Адий ибн Умайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: «Кимни бир ишга қўйсаг-у, у биздан битта игнани ёки ундан кўпроқ нарсани беркитса ҳам, хиёнат қилган бўлади», деганларини эшитдим. Шунда ансорийлардан бир қора киши туриб олдиларига борди-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, мендан ишингизни қабул қилиб олинг. Мен сизнинг бундоқ-бундоқ деганингизни эшитдим», деди. «Мен ҳозир яна айтаман. Сиздан кимни бир ишга қўйсак, озини ҳам, кўпини ҳам олиб келсин. Унга нима берилса, олади. Нима берилмаса, олмайди», дедилар» (Муслим, Абу Довуд ва бошқалар ривоят қилишган). Шунингдек, закот ходими мол эгаларидан олган совға пора бўлади. Чунки у қилган хизматига яраша кифоя қилгудек маошини олиб турибди. Абу ҳумайд ас-Соъдий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар алайҳиссалом Аъддан ибн Лутайба деган одамни садақага ишга қўйдилар. У қайтиб келганида: «Бу нарса сизларга. Бу нарса менга ҳадя қилинди», деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўринларидан туриб, Аллоҳга ҳамду сано айтдилар ва сўнгра: «Аммо баъду. Мен сизлардан бир кишини Аллоҳ менга топширган ишда бир ишга қўяман. У эса келиб: «Бу нарса сизларга. Бу нарса менга ҳадя қилинди», дейди. Ота-онасининг уйида ўтириб кўрсин-чи, унга ҳадя келармикин?! Кўрамиз, гапи тўғримикан! Аллоҳга қасамки, сиздан кимки, бирор нарсани ноҳақдан олса, албатта, қиёмат куни уни кўтарган ҳолида келади. Зинҳор бирортангизни Аллоҳга мулоқот бўлганингизда пишқириб турган туями, бўкириб турган сигирми ёки маъраб турган қўйними елкасида кўтариб юрганини билмайман», дедилар-да, қўлларини қўлтиқларини оқи кўрингунча баланд кўтариб: «Эй бор Худоё! Етказдимми?!» дедилар» (Бухорий, Муслим ва Абу Довуд ривоят қилишган). Закотчи закотни олгандан сўнг мол эгаси ҳақига дуо қилади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Эй бор Худоё, Оли Абу Авфога салавот юборгин», деб закот берган буюк саҳобийнинг ҳақига дуо қилганларини биламиз.\n«Қалблари улфат қилинадиганлар» деганда Исломга киришидан ёки Исломда собит бўлишидан умид қилинаётган кишилар ҳамда Исломдан уларнинг ёмонлигини тўсиш, Ислом йўлида хизмат қилдириш, мусулмонларга ёрдам бериш кўзланаётган кишилар тушунилади. Улар бир неча қисмга бўлинадилар: 1. Закотдан улуш олса, ўзи ҳам, аҳли аёли, уруғ-аймоғи ҳам Исломга кириши умид қилинадиган кишилар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Сафвон ибн Умайяга шундоқ муомала қилганлар. Макка фатҳ қилинган куни унга омонлик эълон қилганлар, тўрт ой муҳлат берганлар. У сафарда эди. Қайтиб келиб, кофир ҳолида, ҳунайн урушида мусулмонлар билан бирга қатнашган. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу урушга чиқишдан олдин унинг силоҳини қарзга олган эдилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам унга бир водийдаги кўп туяларни юклари билан берганлар. Имом Муслим ва Имом Термизийлар қилган ривоятда Сафвон ибн Умайя: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мен учун энг ёмон одам бўлиб кўринганларида мол бердилар. Улар мол беришда давом этавердилар ва охири мен учун энг маҳбуб одамга айландилар», деган. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Ислом учун нима сўралса, шуни берар эдилар. Шу тариқа Исломга кирганлар ҳам анчагина бўлган. 2. Ислом ва мусулмонлар учун ёмонлик қилиши мумкин-у, мол олса, ўша ёмонлигини қайтариш имкони бор. Баъзи одамлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келишар, уларга закотга тушган молдан берсалар, Ислом жуда яхши дин-да, деб мақтаб кетишар, бермасалар, ёмонлаб кетишар эди. 3. Исломга янги кирган-у, унга закот молидан берилса, унда собит бўлиши умид қилинадиган одамлар. Чунки одатда Исломга янги кирган одам ота-онаси, қариндош-уруғи, жамияти ва эски дини аҳли томонидан турли тазйиқларга, жумладан, иқтисодий тазйиқларга ҳам учрайди. Унга шунинг учун ёрдам бериш керак. 4. Обрў-эътиборли, аммо бошқа миллатлардан тенгдошлари бор мусулмонлар. Агар уларга яхши муомала қилинса, ўша тенгдошлари ҳам мусулмон бўлишдан умид қилинса, ўша мусулмонларга ҳам закотдан берилган. Ҳазрати Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг Адий ибн Ҳотим ва Забурқон ибн Баррларга яхши мусулмон ва қавмларига обрў-эътиборли бўлишларига қарамай, закотдан улуш берганлари бунга ҳужжат қилиб келтирилади. 5. Ўз қавмларида катта обрўга эга бўлган, аммо ҳали иймони заиф бошлиқларга ҳам кўнгилларини улфат қилиш учун закот моли берилган. Пайғамбаримиз алайҳиссалом ана шундоқ кишиларга ҳавазондан тушган ўлжалардан берганлар. Уларнинг кўплари Макка аҳли эдилар. Кейин ҳақиқатда ҳам улар яхши мусулмон бўлиб кетдилар. 6. Душман билан чегарадош жойларда ҳимоя-мудофаа ишини бажариб турган мусулмонлар. 7. Закот йиғиш ишларида обрў-эътиборлари ила ёрдам берадиган мусулмонлар. Албатта, баъзи мазҳаб ва уламоларнинг бу ҳақда ўзларига яраша мулоҳазалари бор. Ҳозирги кунда қалблари улфат қилинадиганлар улушидан олишга ҳақли кишилар борми? Уламоларимиз бу ҳақда кўпгина гапларни айтганлар. Ҳанбалий мазҳаби бу улушга ҳақлилар доимо бор, дейди. Ҳанафийлар эса бу ҳукм насх бўлган, ҳозир қалби улфат топганлар йўқ, дейдилар. Замондош уламолардан кўплари бу улушни қўллаш керак. Ҳозир Исломга янги кираётган ва Исломда собит қолишга эҳтиёжи борлар кўп, бошқа ҳолдагилар ҳам мавжуд, дейдилар.\nАллоҳ таоло ер юзини Ислом нури билан мунаввар қилган вақтда бутун дунёда, жумладан, Арабистон ярим оролида ҳам қулчилик ҳукм сурар эди. Ислом дини дунёда биринчи бўлиб қулчиликка қарши кураш бошлади. Бунинг учун, аввало, тушунтириш ишлари олиб борилди. Кейинчалик қул озод қилишга тарғиб қилинди. Сўнгра баъзи молиявий ибодатларни қул озод қилиш йўли билан адо этадиган қилиб қўйилди. Закот фарз бўлганда эса Аллоҳ таоло закотдан тушган пуллар сарф қилинадиган саккиз тоифадан бири қул озод қилиш этиб белгилаб қўйилди. Қуллар икки хил бўлади: 1. Мукотаб. Яъни хожаси билан шартнома тузиб, маълум миқдор пулни топиб берса, озод бўлишга келишиб олган қул. Ўша мукотабга хожаси билан келишган пулни топишда закотга тушган молдан ёрдам қилинади. 2. Оддий қул. Бировга мулк бўлиб юрган одам. Уни эгасидан сотиб олиб, озод қилинади. Дунёда қулчилик қолмаганидан кейин уламоларимиз закотнинг бу улушини асир мусулмонларни озод қилишга, мустамлака халқларни мустамлакачи асоратидан қутулиш йўлидаги курашига ёрдам қилиш учун сарфлаш керак, деганлар.\nТурли сабабларга кўра, бошқа бир одамдан қарз бўлиб қолган одам қарздор ҳисобланади. Турли офатлар туфайли ночор ҳолатларга тушиб қолганлар ҳам шу тоифага қўшилади. Қарздорлар икки турга бўлинадилар: Ўзи учун сарфлаб қарз бўлиб қолганлар; Ўзгалар учун сарфлаб қарз бўлиб қолганлар. Ўзи учун сарфлаб қарз бўлганларга закотдан бериш шартлари: 1. Қарзини ўзи тўлай олмайдиган ҳолатда бўлиши керак. 2. Қарзни ҳалол ва мубоҳ ишга ишлатиш учун олган бўлиши керак. Яъни шариат рухсат берган ишларга ишлатиш учун қарз олиб, тўлай олмай қолган бўлиши керак. Агар қарзни ароқхўрлик, зино, қимор, айшу ишрат ва бошқа ношаръий ишларга ишлатиш учун олган бўлса, закотдан унга берилмайди. Мубоҳ, лаззат ишларга исроф қилиш учун қарз олган бўлса ҳам, берилмайди. 3. Қарзни ҳозир тўлаши керак бўлиши. Агар қарзни тўлаш муддати келмаган бўлса, берилмайди. Баъзи уламолар шу йил ичида бериши керак бўлса, олишга ҳақли, деганлар. Бу ҳолда қарз ва закот пули миқдорига қараб ҳар бир ҳолатни алоҳида кўриб чиқиб ҳал қилинса, яхши бўлади. 4. Қарз тўламаса, қамалиш ҳукми бор бўлса. Яъни одамларнинг ҳақига оид қарз бўлиши, Аллоҳнинг ҳақига оид қарз бўлмаслиги керак. Аллоҳнинг ҳақига оид қарзлар – закот, кафоратларга оид қарз бўлса, закотдан берилмайди. Ўз фойдасига қарз олиб тўлай олмаган одамга қарзини узишга закотдан етарли мол берилади. Ўзганинг фойдасини кўзлаб қарздор бўлиб қолган одамга закотдан бериш шартлари: Икки жанжаллашган томонни яратиш учун уларнинг уришувига сабаб бўлиб турган молни тўлаб қўйишни зиммасига олган, мусулмонлар оммасига фойдали бўлган мадраса қуриш, шифохона, етимхона ва бошқа жойлар фойдаси учун қарз олиб, бера олмай қолган одамга ҳам қарзини узиш учун закот берилади. «Ўлган одамнинг қарзини закотдан узиб қўйса бўладими?» деган саволга Шофеъий, Ҳанбалий ва Ҳанафий мазҳаблари бўлмайди, деб жавоб қилишган. Замондош уламоларимиз муҳтож кишиларга закотдан қарзи ҳасана бериб турса бўлади, деб фатво чиқарганлар. Бировга қарз берган одам, қарзни закот ҳисобидан кечиб юбориши мумкин эмас. Чунки у ҳолда мулк қилиб бериш содир бўлмайди. ҳийла қилмасдан, олдин келишиб олмасдан закотни бериб, сўнгра қарзингни бер, дейиши мумкин.\nАЛЛОҲНИНГ ЙЎЛИДАГИ ТОИФА\nЗакотни тақсимлашда ҳақдор тоифалардан еттинчиси бўлмиш бу тоифа ҳақида кўп мунозаралар бўлиб келган. Бу мунозаралар турли фиқҳий мазҳаблар орасидагина эмас, балки ҳар бир мазҳабнинг ичида ҳам, жумладан, ҳанафий мазҳаби уламолари орасида ҳам бўлганини кўрамиз. Чунки «Фийсабилиллаҳ» – «Аллоҳнинг йўлида» истилоҳи кенг кўламли бўлиб, Қуръони Каримда ҳам, суннати мутоҳҳарада ҳам турли маъноларда ишлатилган. Бинобарин, ҳар бир савобли ишни «фийсабийлиллаҳ» дейиш урф бўлиб қолган. Шунинг учун ҳам закотдаги фийсабилиллаҳ тоифаси ҳақида ўша маъноларнинг ҳаммасидан келиб чиқиб, жуда кенг баҳс юритилган. Уларнинг ҳаммасини жамлаб ўрганиб чиққан уламоларимиз, қуйидаги хулосаларга келганлар: 1. Жумҳур уламолар «фийсабилиллаҳ» жиҳод, ғазот ва аскарий ишларга боғлиқдир, деганлар. 2. Жумҳур уламолар мужоҳид ва чегара қўриқчиси агар бой бўлсалар ҳам, закотдан олса бўлади, дейишган. 3. Жумҳур уламолар закот пулидан жамият фойдасига, қурол-аслаҳа, ҳарбий маркаблар, ҳарбий иншоотлар ва ҳарбий кемаларга сарфласа бўлади, деганлар. Уламолар ҳаммаси иттифоқ қилганларига кўра, закот пулидан хайрия ишларига, тўғон, кўприк, масжид, мадраса, йўл қурилиши каби ишларга сарфлаб бўлмайди. Мазкур ишларга ўлжа ва харож каби бошқа даромадлардан сарфланади. Ҳамаср уламоларимиз, ушбу тоифага аталган улушни Ислом ерларини озод қилишга сарфланиши керак, деганлар. Шу билан бирга, бугунги кунимизда ҳолат ва истилоҳларнинг ўзгарганини эътиборга олиш керак. Мисол учун, мусулмонларга қарши маданий, маърифий ва мафкуравий ҳамла қилинмоқда. Шунга яраша мусулмонлар уларнинг бу ҳамлаларини қайтариш учун маданий, маърифий ва мафкуравий ҳаракат қилишлари керак. Бу турдаги иш ҳам ўз-ўзидан бўлавермайди. Унга кўплаб маблағ лозим бўлади. Китоблар, турли нашрлар, турли фильм, кўрсатув, эшиттириш ва тарғибот-ташвиқот ишлари ўз-ўзидан бўлмайди. Шунинг учун мазкур ишларни ҳам исломий ишлар дейиш керак ва унга «фийсабийлиллаҳ» улушидан маблағ сарфлаш керак, деганлар.\nИБН САБИЙЛ ТОИФАСИ\n«Ибн» сўзи арабчада «ўғил» маъносини, «сабийл» эса «йўл» маъносини англатади. «Ибн сабийл» «йўл ўғли» деган маънони билдиради. Юртдан ташқарига чиқиб, ўз юртидан алоқаси узилиб қолган киши «ибн сабийл» дейилади. Қуръони Каримда бу турдаги кишиларга алоҳида эътибор берилган. Кўпгина ояти карималарда ибн сабийлга яхшилик қилиш зарурлиги қайта-қайта таъкидланади. Охири келиб, закотга ҳақдор саккиз тоифадан бири «ибн сабийл» деб эълон қилинган. Агар «ибн сабийл» юртида бой бўлса ҳам, мусофирликда қийин аҳволга тушиб қолса, унга закотдан улуш берилади. Ибн сабийлга бунчалик эътибор берилишини уламоларимиз қуйидагича шарҳлайдилар. Ислом динида бир неча сабабларга биноан, сафар қилиш, юриш ва кўришга тарғиб қилинган. 1. Ризқ талаб қилиш учун сафар қилиш. Қуръони каримда: «У(ер)нинг елкаларида юринг ва У Зот (Аллоҳ)нинг ризқидан талаб қилинг», дейилган. Бошқа бир оятда: «Ва бошқалар ер юзида (жавлон) уриб юрурлар, Аллоҳнинг фазлини талаб қилурлар», дейилган. 2. Илм, назар ва эътибор учун сафар қилиш. «Ер юзида юринглар ва назар солинглар», деган оятлар анчагина бор. Ислом уламоларининг илм талабида қилган сафарлари инсоният тарихининг нодир саҳифаларига айлангани ҳеч кимга сир эмас. 3. Аллоҳнинг йўлида иш қилиш учун сафар. 4. Ибодат сафари деб аталган ҳаж ва умра сафари. Шунчалик ишларга Ислом ўзи амр қилиб қўйганидан кейин мазкур сафарлар оқибатида ноқулай ҳолга тушиб қоладиган «ибн сабийл»ларга алоҳида эътибор берилиши табиий. Қадимдан мусулмон ўлкаларида мусофирларни эҳтиром қилишлари, уларга имкони борича иззат-икром кўрсатишлари бежиз эмас. Мусофирлар фойдаси учун қурилган мусофирхоналар, такиялар, қилинган вақфлар ва бошқа хайрия ишлари ҳам беҳуда эмас. Демак, дунё тарихида ҳеч ким, ҳеч қандай тузум мусофирларга мусулмонларчалик аҳамият бермаган. Сафари давомида ватанига ета олмай, йўли тўсилиб қолган ҳар қандай одамга ҳам закот берилавермайди. Балки қуйидаги шартлар мавжуд бўлиши лозим тутилади: 1. Ўзи турган жойидан ватанига етиб олишга маблағи бўлмаслиги. Агар ватанига етиб олгудек маблағи бўлса, унга закот пулидан бериб бўлмайди. Чунки ёрдамдан мақсад уни юртига етказиб қўйишдир. 2. Сафари маъсият сафари бўлмаслиги керак. Одам ўлдириш, ўғрилик, ҳаром тижорат, мусулмонларга зарар етказадиган ишлар учун сафарга чиққан одам «ибн сабийл» бўлиб қолса, унга ҳеч нарса берилмайди. Чунки Ислом ҳаром, гуноҳ ишларга ёрдам беришни ҳаром қилган. 3. Ўз юртида мол-мулки бор «ибн сабийл» қарз олиш имконини топа олмаса. Яъни ундоқ одам олдин уйига етиб олиши учун қарз олишга уриниши керак. Қарз олишнинг йўлини топа олмагандагина закотчиларга мурожаат қилиши мумкин. Бу шартларни ўзида мужассам қилган «ибн сабийл»га қасд қилган жойига етиб олгунча етарли таом ва кийим ҳамда улов билан ёрдам берилади. Унинг ватанига етиб олиши учун зарур харажатларга закотдан пул ажратилади. Бугунги кунда «ибн сабийл»ларнинг анчагина тури бор. Сафарга чиқиб, ватанида мол-мулки бўлса ҳам, ноқулай ҳолга тушиб қолганлар тез-тез учраб туради. Қочоқлар ва муҳожирлар ҳамма ерда мавжуд. Ўз юртида мол-мулки бўлатуриб уруш туфайли, золимларнинг зулми туфайли «ибн сабийл»га айланганлар мусулмонлар ичида жуда ҳам кўп. Шунингдек, уй-жойсиз, кўчада қолганлар ҳам йўқ эмас. Ушбу тоифаларнинг ҳаммасига закотнинг «ибн сабийл» улушидан ажратиш лозим.\nЗакот ҳақдорларга қандай бўлинади?\nЗакот тўплашни ва унга кимлар ҳақдор эканини ўрганиб чиқдик. Закот тўпланди, ҳақдорлар аниқланди. Энди уни бўлиш масаласи қандай бўлади? Агар бугунги кунимиз эътибори билан оладиган бўлсак, ҳозир қуллар йўқ. Аммо уларнинг ўрнига мусулмон асирлар қўйилиши мумкин. Кўпгина жойларда закотчилар ҳам йўқ. Мол эгасининг ўзи ёки унинг вакили беради. Бу ҳолда закотчи улуши ҳам тушиб қолади. Қадимда уламоларимиз закотни бўлиш масаласида «Бир тоифага берилса, бўладими?», «Ҳамма тоифага бериш шартми?», «Бўлинганда ҳаммага тенг бўлинадими?» каби саволларга турлича жавоб берганлар. Бу ишлар ҳар бир замоннинг ва маконнинг шароитига қараб ечилиши лозим бўлгани учун ҳам Қуръон ва Суннатда асосий йўналишлари кўрсатиб қўйилиб, тафсилотлари мусулмонларнинг уламоларига ҳавола этилган. Улар ўз замонлари, маконлари шароитидан келиб чиқиб, асосий қоидаларга суянган ҳолда жузъий масалаларни ечаверадилар. Ушбу масалани тўлиқ ўрганиб чиққан уламоларимиз хулоса тариқасида қуйидагиларни айтадилар: 1. Агар закотга тушган мол кўп бўлса, барча тоифадаги ҳақдорларга бериш керак. Мавжуд ҳақдор тоифалардан бирортасини маҳрум қилишга ҳеч кимнинг ҳақи йўқ. 2. Ҳамма тоифаларга тенг бўлиш ҳам вожиб эмас. Бунда ҳолатга қаралади. Мисол учун бир юртда мингта фақир, юзта қарздор ва ўнта «ибн сабийл» бўлиши мумкин. Албатта, тушган закотни учга бўлиб уч тоифага берилмайди, эҳтиёжга қараб тақсимланади. 3. Закотни баъзи тоифаларгагина бериш ҳам жоиз. Бу иш ҳам шароитга қараб бўлади. Шу билан бирга, бир тоифага оид ҳақдорларнинг ҳаммасига бир хил миқдорда мол бериш ҳам шарт эмас. Ҳолат ва эҳтиёжга қараб турлича бўлиши мумкин. Албатта, бу хилда бўлишда ҳавои нафс амри эмас, шариат амри, адолат юзасидан қараш йўли устун туради. 4. Мискин ва фуқаролар тоифаси ҳаммадан олдинда туради. Чунки закотнинг биринчи навбатдаги ҳақдорлари ўшалар. Фақир ва мискинларни қўйиб бошқа харажатларга закотдан тушган маблағни ишлатишга ҳеч кимнинг ҳақи йўқ. 5. Агар закот идораси, закотчилар бўлса, улар учун саккиздан бир улушдан ортиқ молни олиб бўлмайди. 6. Закот оз миқдорда бўлса, бир тоифага ва ёки бир кишига берган маъқул. Чунки оз нарсани кўпчиликка тарқатилганда закотдан кўзланган мақсад ҳосил бўлмайди. Озга тарқатилганда эса оз бўлса ҳам ҳосил бўлади.\nЭй болам, дуода ҳаддингдан ошма!\nБолаларга овқат едиришнинг беш олтин қоидаси\nЮсуф алайҳиссалом қиссаси\n00:06 / 17.06.2017 1664\n30. Сиз Пайғамбарни кўрганмисиз?\nСавол Каъба одамлар Аллоҳ таолога ибодат қилишлари учун ер юзида қурилган биринчи Уйдир. У биринчи бўлиб кимлар тарафидан қурилагани ҳақида ҳар хил давоми...\n01:20 / 02.12.2017 1304\n00:57 / 02.12.2016 1332\nМуҳаррам туҳфаси (қизларга)\nБўя ва идрок қил\n12:09 / 21.09.2017 19938


Энг катта муаммо – Ўзбекистон банклари\nапрел 01, 2005\nОзодбек АҚШга қарашли “Евроосиё” жамғармасининг Ўзбекистонда фаолият бошлаганига 10 йил тўлиши муносабати билан Тошкентда юбилей тадбири ўтказилди.\nЖамғарманинг тадбирда сўзга чиққан президенти Чарльз Уильямс Майнснинг билдиришича, “Евроосиё”нинг Тошкентдаги ҳудудий ваколатхонаси Туркманистон, Тожикистон ва Ўзбекистондаги нодавлат-нотижорат ташкилотларининг жамиятда демократик, иқтисодий ҳамда ижтимоий ислоҳотларни ривожлантиришга қаратилган лойиҳаларини молиялаштириб келмоқда.\nАҚШ Халқаро тараққиёт агентлиги – ЮСАИД ва бошқа бир қанча донор ташкилотлар ҳомийлигида ишлайдиган “Евроосиё” жамғармаси 1993 йилдан буён собиқ иттифоқ мамлакатларида фаолият юритмоқда. Жамғарма шу пайтгача мазкур давлатларда демократик ва иқтисодий ислоҳотларни қўллаб-қувватлашга қаратилган 7400 та лойиҳани молиялаштиришга жами 150 миллион долларидан зиёдроқ маблағ сарфлаган.\nМарказий Осиёда эса фуқаролик жамиятини шакллантириш, хусусий тадбиркорликни ривожлантириш, демократик ислоҳотларни жадаллаштиришга йўналтирилган лойиҳалар учун 23 миллион доллар миқдорида грантлар ажратган.\n“Евроосиё” Ўзбекистондаги фаолиятини 1995 йилда “Маҳалла” жамғармаси, Қорақалпоғистон ногиронлар жамияти ҳамда Бухородаги “Салом” компанияси лойиҳаларини молиялаштиришдан бошлаган эди.\nЎшандан буён жамғарма мамлакатдаги 350 дан зиёд нодавлат-нотижорат ташкилотлари лойиҳаларини молиялаштириш учун 6 миллион доллардан зиёд маблағ ажратди.\n“Евроосиё”нинг Тошкентдаги ваколатхонаси директори Жефф Эрлихнинг “Озодлик” мухбири билан суҳбат чоғида 10 йиллик фаолият давомида дуч келинган муаммоларни тилга олди.\n“Ўзбекистон банклари бизга нодавлат ташкилотлар лойиҳаларини молиялаштириш учун маблағ ўтказишимизга имкон бермайди. Бу борада биз анча-мунча йирик муаммоларга дуч келяпмиз. Албатта, бунга ишониш қийин, лекин бу ҳақиқат. Биз Ўзбекистон қонунларига тўлиқ амал қилган ҳолда ишлаймиз. Буни биздан грант олаётган барча ташкилотлар тасдиқлашлари мумкин. Лекин мен Ўзбекистон банкларининг бундай хатти-ҳаракатларига тушуна олмайман. Бу ҳолат жамиятнинг ҳали тўла соғломлашиб улгурмагани ва демократик жараёнларнинг суст кетаётгани билан боғлиқ бўлса керак”, - деди Ж.Эрлих.


Ўзбек олими Альфред Нобель номидаги мукофот билан тақдирланди - Халқ сўзи\nЎзбек олими Альфред Нобель номидаги мукофот билан тақдирланди\n16:08 12 Октябр 2018 Жамият\n“Халқ сўзи Online”. Раҳматилла Шералиев. Ўзбекистонлик олим, техника фанлари доктори, профессор, академик Абдурашид Ҳасановнинг меҳнатлари халқаро миқёсда эътироф этилди.\nУнинг маънавий-маърифий, илм-фан соҳаси ривожига қўшган улкан ҳиссаси Россия Фанлар Академияси томонидан таъсис этилган Альфред Нобел номидаги медалга лойиқ деб топилди. Кеча Россия Федерациясининг Сочи шаҳрида Абдурашид Ҳасановга мазкур медал тантанали равишда топширилди. Шунингдек, мазкур тадбирда академик Абдурашид Ҳасанов муаллифлигида чоп этилган китоблар ҳам юқори баҳоланди.


Қибрай тумани “Дўрмон” жомеъ масжиди\nМазкур масжид Қибрай туманидаги Дўрмон маҳалласида жойлашган. “Дўрмон” жомеъ масжиди 2004 – 2007 йиллар давомида ҳашар йўли билан бунёд этилган. Масжиднинг ҳудуди 50 сотихни ташкил этади. 15 сотих ер майдонига масжид 2 та хонақоҳ ва айвонлар қурилган. Масжид 1000 нафар намозхонга мўлжалланган.


Коронавирусга қарши курашда мактабларни ёпиш керакми?...\nМактабларни ёпиш — коронавирус пандемиясига қарша курашда самарасиз усул, деди Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ)нинг Европа бўйича минтақавий директори Ханс Клюге.\n«Инфекцияга қарши курашда мактабларни ёпишнинг ёрдами кам, шу боис уларни очиш керак. Турмуш шароити оғир бўлган болаларга кўпроқ таъсир кўрсатади», — деб ёзади Клюге «Twitter»даги ўзининг саҳифасида.\nУнинг аниқлик киритишича, COVID-19 ҳолатлари кўпайганда Европа ваколатхонасининг тегишли тавсиялари маълум қилинади.\nКоронавирус билан касалланганлар сонининг кескин кўпайиши Европа мамлакатларини чеклов чораларини кучайтиришга мажбур қилди. Жумладан, Чехияда 5 октябрдан фавқулодда вазиятлар ҳолати жорий этилган, мамлакатдаги барча мактаблар ёпилган. Германиядаги энг қаттиқ чекловлар Бавариянинг Берхтесгаденер-Ланд ҳудудида жорий этилган бўлиб, у ерда узрли сабабсиз уйдан чиқиш тақиқланади, шунингдек, мактаблар ҳам ишламаяпти.\nЖаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти 11 март куни янги COVID-19 коронавирус инфекцияси тарқалишини пандемия дея эълон қилганди.\nмактаб ЖССТ коронавирус


Хўш, иқтисодиёт ривожи учун атроф-муҳитни қурбон қилишимиз керакми? яшил иқтисодиёт бунга ечим бўла оладими? Профессорим билан ўртамизда шу ... ўз ерингдан фойдаланишинг шарт эмас. Қўшнингнинг еридан фойдалан! яшил иқтисодиёт нима ўзи? яшил иқтисодиёт атамаси 1989 йилда Буюк Британиялик ...\nЎзбекистонда «яшил» иқтисодиётга ўтиш стратегияси тасдиқланди\nПрезидент қарори (ПҚ-4477-сон, 04.10.2019 й.) билан 2019-2030 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтиш стратегияси тасдиқланди.


Ҳуқуқ ҳимоячисини ҳатто-ки, президент ҳам ҳимоя қилолмади « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nҲуқуқ ҳимоячисини ҳатто-ки, президент ҳам ҳимоя қилолмади\n06 October 2018 - 9:00\n2018 йил 7 август куни тунги соати 24-00 да ҳуқуқ ҳимоячиси Фахриддин Тиллаев Тошкент шаҳар Чилонзор тумани, “Тез тиббий ёрдам” машинаси билан 1-сонли Республика клиникасининг “Хирургия” бўлимида, “ошқозон-ичак ва ички хамда ташқи бовосил ташҳиси” билан ётқизлган эди.\nПротология бўлимининг бош шифокори Санжар Мадкаримовнинг сўзига қараганда: “Беморнинг аҳволи жуда ҳам оғир. Жуда кўп қон йўқотган. Тезда операция ишларини олиб бориш керак. Ичакларида оғриқ ва босим кучли. Шунинг учун, беморга керакли бўлган барча шароитларни яратиш учун, клиникамизнинг “касса” бўлмига, икки ярим миллион сўм миқдорида маблағ келиб тушганидан сўнг, операция муложаларини олиб борамиз. Унгача беморни тинчлантириш учун, оғриқни қолдурувчи дори-дармонлар қилинади…”\nҲуқуқ ҳимоячиси Фахриддин Тиллаевнинг турмуш ўртоғи, Насиба Раҳмонқулова бош шифокор Санжар Мадкаримовга мурожаат қилиб: “турмуш ўртоғим яқинда қамоқдан озод этилди. Қамоқдан келганлар учун, давлат томонидан имкониятлар берилмайдими? Бизнинг операция қилиш учун, маблағимиз ҳам, имкониятимиз ҳам йўқ. Шунинг учун, бизга ёрдам беришларингизни илтимос қилиб сўрайман” деган.\nБош шифокор С.Мадкаримов эса: “ўзларингиз яшаб турган махалла фуқаролар йиғинига бориб, ариза билан мурожаат қилинг! Ўшалар операцияни бепул ўтқазиш учун, туман ижтимоий таъминот бўлимига, “кам таъминланган оила” деб йўлланма беришади. Ундан сўнг, операция ўтқазиш учун, новбатга қўяамиз”деб айтган.\nШундан сўнг, Насиба Раҳмонқулова Тошкент шаҳар Чилонзор тумани “Боғистон” махалласи фуқаролар йиғининг раиси С.Каримовга мурожаат қилган. Махалла раиси С.Каримов эса: “Сизлар кам даромадли оилалар ҳисобида турмайсизлар. Шунинг учун, биз моддий ва маънавий ёрдам беролмаймиз”деб жавоб берган.\nНасиба Раҳмонқулова, Ўзбекистон Республикаси Президенти девонига қарашли бўлган, “ПОРТАЛ”га 1000 рақамли телефон номерига сим қоқиб, №26919418-сон билан мурожаат қилган. Порталдагилар эса: “Сизнинг мурожаатингиз 15 кун ичида кўриб чиқилади. Унгача Сиз Соғлиқни сақлаш вазирлигига мурожаат қилишингиз мумкин. Бизда имкониятлар йўқ. Операция ишларини кўриб чиқиш бизнинг ваколатимизга кирмайди” деб жавоб беришганлар.\nСоғлиқни сақлаш вазирлигининг ходимлари: “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил №315-сонли қарорига кўра қўйидаги шаҳсларга давлат томонидан ёрдам кўрсатилади. Булардан:\n“Иккинчи жаҳон урушига қатнашганлар, Афғонистон жангида бўлганлар, 1-2-гуруҳ ногиронлари, Ғирт етимлар, Атом энергиясидан заҳарланганлар ва ҳокозо хамда бошқалар” деб жавоб берган.\nСўнгра, бутун умиди саробага айланган, ҳуқуқ ҳимоячисининг оила аъзолари ва қариндошлари маблағ йиғишиб, операция учун керакли бўлган барча ишларни ўзлари бажаришган.\nЎзбекистон Республикаси Президентига қилинган мурожаатлар ҳам, ўз самарасини бермади. Ўзбекистон Республикаси президенти Ш.М.Мирзиёев соғлиқни сақлаш вазирлиги ходимлари билан 2018 йилнинг январь ойида ўтқазган, “селекция” йиғилишда: “Ўзбекистонда яшаётган фуқароларимиз бепул даволанадилар ва улар давлат томонидан тўлиқ ҳимоя қилинади”деб айтган эди. Афсуски, сўз ўз кучини кўрсатмади. Буни қандай тушунмоқ керак?


Расмий Тошкент нуқтаи назарини ифодаловчи “Press-uz.info” сайтида қирғизистонлик имом Муҳаммадрафиқ Камоловнинг ўлдирилиши Ўзбекистон ва Қирғизистон махсус хизматлари ҳамкорлигидаги операция натижаси экани айтилади.\nМ.Камолов айнан ҳамкорликда ўтказилган операция давомида ўлдирилганини қирғиз расмийлари ҳам тасдиқламоқда.\n“Қирғизистон махсус кучлари ўзбекистонлик ҳамкорлари билан биргаликда террорчилар гуруҳини йўқ қилди”, - дейилади “Press-uz.info” тарқатилган хабарда.\nСайт хабарида 7 августга ўтар кечаси ўлдирилган қорасувлик имом М.Камолов ҳақида ҳам маълумотлар бор.\nУнда ёзилишича, М.Камолов Ўзбекистон исломий ҳаракати тарафдори бўлган ва бу ташкилот фаоллари, хусусан, унинг етакчиси Тоҳир Йўлдошга дўстона моддий ва мафкуравий ёрдам кўрсатиб турган. Ҳозир Европа мамлакатларидан бирида ҳижратда яшаëтган таниқли имом Обидхон қори Назаров эса Ўзбекистон исломий ҳаракати ва М.Камолов ўртасида ўзига хос алоқа кўприги ролини ўйнаган.\nО.Назаров “Озодлик” мухбири билан суҳбатда “Press-uz.info” тарқатган айбловни рад этди. Шу билан бирга, у қорасувлик имомнинг ўлдирилиши Марказий Осиёнинг яқин тарихида учрамаган ҳодиса эканини таъкидлади.\nАйни пайтда ўзбек режимининг тазйиқ сиëсати қўшни мамлакатларга тарқалаётгани борасида хавотирлар янграй бошлади.\nЎзбекистондаги “Бирлик халқ ҳаракати” партияси раиси Абдураҳим Пўлатов ўзбек режимининг бу иши ҳеч бир қуюшқонга сиғмаслигини айтади.\n“Эрк” демократик партияси лидери Муҳаммад Солиҳ эса М.Камоловнинг ўлдирилишини “Каримов режими деб аталган зулм дарахтининг заҳарли меваси”, деб атади.\nБаъзи кузатувчилар М.Камоловнинг ўлдирилишига муносабат билдирар экан, Марказий Осиёда низо чиқаришдан Россиядаги баъзи кучлар ҳам манфаатдор эканини айтмоқда.\n“Бирлик” раҳбари А.Пўлатов бу тахминларда жон борлигини таъкидлаётган бир пайтда “Эрк” етакчиси М.Солиҳ Қирғизистонда юз берган воқеаларда Кремлнинг эмас, балки “Каримовнинг дастхати борлиги”ни қайд этди.\nЎзбек мухолофатининг ҳар икки вакили ҳам Қирғизистоннинг нисбатан заиф демократик ҳукумати Ўзбекистон босимига дош бера олмаслигини таъкидлади.\nМ.Солиҳ эса Марказий Осиёдаги ҳеч бир давлат Ўзбекистончалик тажовузкор эмаслигини қўшимча қилди.


Эслатиб ўтамиз, қуйидагилар ЖШДС тўлаш тартибини танлаш ҳуқуқига эга:\n● товарлар (хизматлар) реализациясидан даромади календарь йилида 100 млн сўмдан ошмайдиган якка тартибдаги тадбиркорлар. Агар календарь йилида товарлар (хизматлар) реализациясидан даромади белгиланган миқдордан ошса, ЯТТ айланмадан олинадиган солиқни ёхуд ҚҚС ва фойда солиғини тўлашга ўтади;\n● якка тартибдаги тадбиркор билан меҳнат муносабатларида бўлган жисмоний шахслар;\n● юридик шахс ташкил этмаган ҳолда оилавий тадбиркорлик шаклида фаолиятни амалга ошираётган оила аъзолари;\n● «Ҳунарманд» уюшмаси аъзолари, ҳунармандлар (СК 385-м.).\nҚатъий белгиланган миқдорда ЖШДС тўловчилар:\n● солиқни ҳар ойда тадбиркорлик фаолияти амалга оширилган ойнинг 15 санасидан кечиктирмай тўлайдилар;\n● ҳар бир фаолият тури бўйича солиқни алоҳида, шу фаолият тури учун белгиланган миқдорда тўлайдилар;\nҚатъий белгиланган миқдорда ЖШДС тўловчилар учун солиқ ставкалари 2020 йил даражасида сақлаб қолинди (МВнинг 30.12.2020 йилдаги 06/04-01-02-32/3200-сон ахборот хабарининг 4.2-б.).\n● турли тартибда ЖШДС солинадиган даромад турлари бўйича алоҳида-алоҳида ҳисоб юритадилар;\n● даромадларни ва харажатларни ҳисобга олиш регистрларида даромадларни олиш билан боғлиқ бўлган даромадлар ва харажатлар ҳисобини юритишлари шарт (Тадбиркорлик субъекти солиқ ҳисобида турган жой бўйича рўйхатга олинган даромадларни ва харажатларни ҳисобга олиш китоби (товар чеклари китоби);\n● якка тартибдаги тадбиркор (оилавий тадбиркорлик субъекти) ҳисоботларни солиқ ҳисобида турган жойидаги солиқ органига ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 10 кунидан кечиктирмай топширади (СК 392-м.).\nЖШДС тўловчилар жами йиллик даромад тўғрисидаги декларация асосида:\n● жорий йилнинг 1 февралидан кечиктирмай доимий яшаш жойидаги солиқ органига жами йиллик даромад тўғрисидаги дастлабки декларацияни топширишлари;\n● ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 апрелидан кечиктирмай жами йиллик даромад тўғрисидаги декларацияни тақдим этишлари;\n● солиқни тақдим этилган дастлабки декларация ёки солиқ органининг хабарномаси асосида, даромад олинган ойдан кейинги ойнинг 15 кунигача ҳар ойда тўлашлари керак (СК 397, 398-моддалари).


Президент Каримов Туркияга ҳамдардлик билдирди\n26 январ 2021, Тошкент вақти: 11:28\nЎзбекистон Президенти Ислом Каримов Анқарада 28 одам ҳаётига зомин бўлган терорчилик ҳужуми муносабати билан Туркия Президенти Режаб Тоййип Эрдўғонга ҳамдардлик мактуби йўллади.\nБу ҳақда хабар қилган Ўзбекистон Ташқи ишлари вазирлигига кўра, Ислом Каримов "Туркия президентига ва турк халқига чуқур таъзия изҳор этиб, қурбон бўлганларнинг оила аъзоларига ҳамда яқинларига самимий ҳамдардлик" билдирган.\nАнқарада 17 февраль куни амалга оширилган террор хуружи оқибатида 28 одам қурбон бўлди, 61 одам яраланди.\nТуркия Анқарадаги террор ҳужуми учун курд жангариларини айблаб, ҳужум ортидан турк қирувчи учқичлари Шимолий Ироқдаги курд жангарилари истеҳкомларини нишонга олди. Террорга алоқадорликда гумонланиб 14 одам ҳибсга олинди.


Олтибоев бронза медали учун баҳсда имкониятни бой берди\n26 сентябрь, 2018, 18:45\nОзарбайжон пойтахти Боку шаҳрида дзюдо бўйича жаҳон чемпионати доирасидан ўрин олган яккалик баҳслари ўз якунига етиб бормоқда. Бироз аввал юртдошимиз Бекмурод Олтибоев бронза медали учун курашда иштирок этди.\nУшбу босқичда Рио Олимпиадасининг кумуш медали соҳиби япониялик Хисайоши Харасава рақиблик қилди. Афсуски, беллашувнинг сўнгги сониялари ўтиб бораётган пайтда Бекмурод рақиб ишлатган усулга тушиб, иппон баҳоси билан имкониятни бой бериб қўйди. Шу тариқа вакилимиз жаҳон чемпионатини бешинчи натижа билан якунлади. Эртага жамоавий беллашувлар бўлиб ўтади.


АҚШ Давлат департаменти расмийси ҳуқуқ фаоллари билан учрашди\n29 ноябр 2020, Тошкент вақти: 15:58\nЖим Бигус (ўнгдан иккинчи) ўзбекистонлик фаоллар билан.\nАҚШ Давлат Департаментининг Инсон ҳуқуқлари ва меҳнат масалалари бўйича Жанубий ва Марказий Осиё бўлими директори Жим Бигус Тошкентда ўзбекистонлик ҳуқуқ ҳимоячилари билан учрашди. Мулоқот чоғида инсон ҳуқуқлари аҳволи, ижтимоий-иқтисодий вазият ва бошқа муаммолар муҳокама қилинди.\nАҚШ Давлат Департаменти масъули Жим Бигус 26 январ куни Ўзбекистон мустақил ҳуқуқ ҳимоячилари ташаббус гуруҳи раҳбари Суръат Икромов билан учрашди.\nИкромовга кўра, мулоқот чоғида АҚШ мулозими ҳуқуқ ҳимоячиларини қандай муаммолар ташвишга солаётгани билан қизиққан.\n- Сиёсий ва диний мотивлар билан қамалишлар, қийноқлар масаласида гапириб бердик. Бундан ташқари, иқтисодий масала, жумладан, Ўзбекистон иқтисоди қай аҳволда экани, электр, газ йўқлиги сабабли аҳоли қишни оғир ўтказаётгани тўғрисида гапириб бердик. Жим Бигус мажбурий меҳнат ҳақида сўради. Биз болалар ва катталарнинг мажбурий меҳнатга жалб этилиши ҳақида гапириб бердик.\nБолаларнинг мажбурий меҳнати камайтирилган. Шунга қарамай, Ўзбекистоннинг айрим жойларда болаларни мажбурий пахта теримига жалб қилишаяпти. Буларни гапирдик. Катталар, асосан бюджет ташкилотлари ходимлари мажбурий меҳнатга жалб қилинаётгани тўғрисида гапирдик, - деди Суръат Икромов.\nУнинг айтишича, Жон Бигус билан учрашувда таниқли хонанда, диссидент Дадахон Ҳасанов ҳам иштирок этган.\nАҚШ Давлат Департаментининг Инсон ҳуқуқлари ва меҳнат масалалари бўйича Жанубий ва Марказий Осиё бўлими директори Жим Бигус шанба куни Ўзбекистон ҳуқуқни ҳимоя қилиш алянси вакиллари ва Бирдамлик ҳаракати раҳбари Малоҳат Эшонқулова билан ҳам учрашган.\nАлянс раҳбари Елена Урлаева Озодликка ҳуқуқ фаоллари АҚШ мулозимига Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари аҳволи билан боғлиқ долзарб муаммолар ҳақида сўзлаб берганларини айтди.\n- Сўнгги учрашувда мусулмонларнинг таъқиб қилиниши, қийноқлар, ҳуқуқ ҳимоячиларининг болалари ўғирланиши, хусусан, Ким Аделаида ва Лариса Григорева билан бўлган воқеалар, ҳокимият вакилларининг ўзбошимчалиги муҳокама қилинди. Бувайда туманидан келган Неъматжон Сидиқов вилоятларда бир неча йилдан бери электр, газ, сув йўқлиги ва бу одатий ҳаётга айланиб қолганини айтиб берди.\nКейин сиёсий ва диний сабабларга кўра қамалганлар амнистияга тушмаслиги каби масалалар кўтарилди. Шунингдек, фуқаролик ҳуқуқлари билан боғлиқ масалалар кўрилди. Болалар мажбурий меҳнати, сўз эркинлиги ва милиция ҳақидаги қонун йўқлиги муҳокама қилинди, деди Ўзбекистон ҳуқуқни ҳимоя қилиш алянси раҳбари.\nЕлена Урлаевага кўра, АҚШ расмийси билан учрашувда қатнашган Бирдамлик ҳаракатининг Ўзбекистондаги вакили Малоҳат Эшонқулова фаолларнинг таъқиб этилиши, сўз эркинлиги йўқлиги, аёлларнинг мажбуран стерилизация қилиниши ва бошқа муаммолар ҳақида сўзлаган.\nАҚШ Давлат Департаментининг Инсон ҳуқуқлари ва меҳнат масалалари бўйича Жанубий ва Марказий Осиё бўлими директори Жим Бигуснинг ўзбекистонлик ҳуқуқ ҳимоячилари билан учрашувида Тошкентдаги АҚШ элчихонасининг иккинчи котиби Эрик Коллингс ва элчихона ходими Мамед Асқаров иштирок этган.


8 белгили МХИК билан ишлашни қандай бошлаш мумкин | BUXGALTER.UZ\nДСҚ МХИКни 5 белгилидан 8 белгилига ўтказмоқда. Янгиликлар билан қандай ишлаш ҳақида buxgalter.uz илтимосига биноан ДСҚ замонавий солиқ маъмурчилигини жорий этиш бўлими бошлиғи Феруз СУЛТОНОВ гапириб берди:\n– Ўзгартиришлар Товарлар ва хизматлар ягона электрон классификаторини кенгайтириш ва ривожлантириш билан боғлиқ. 8 белгили МХИКни тезкор излаш учун https://tasnif.soliq.uz/classifier/ сайтининг излаш сатрида илгариги 5 белгили кодни бериш етарли. Натижаларда сиз 8 белгили МХИКни оласиз.\nМисол учун, МХИК 08446 “Тўқиш дастгоҳлари”ни олайлик, у “Тўқиш дастгоҳлари: ва бошқалар” (“ўзга” сўзи бўлиши мумкин) номи билан 8 белгилига 08446001 ўтказилган.\nСизга керакли бўлган МХИКни илгаригидек номи, штрих коди ва ИФУТ бўйича излаш мумкин.\nТоварни номи билан излашда энг кенг тарқалган хато - ноаниқ мужмал ибора. Масалан, “савдо ускунасини жойлаштириш учун”. Солиқ тўловчи нимани назарда тутганлигини тушуниш мураккаб. Бу масалан, “ижара” ёки “маркетинг” бўйича хизматлар бўлиши мумкин. Агар гап аниқ ускуна турини сотиб олиш ҳақида борса, МХТКни айнан унинг учун излаш зарур (масалан, музлаткич).\nАгар тақдим этилган, бироқ ҳали контрагентлар томонидан имзоланмаган 5 белгили кодларни қўллаган ҳолда расмийлаштирилган ЭҲФ мавжуд бўлса, уларни тузатиш зарур эмас. Бироқ янги ҳисобварақ-фактураларни тақдим этишда фақат 8 белгили МХИКлардан фойдаланиш зарур.\nАгар излаш натижасида изланган товарлар ва хизматларларнинг номлари мавжуд бўлмаса, иқтисодий ва мантиқий маъноси бўйича энг тўғри келадиганини танлаш ёки - “ўзга” тоифасидан фойдаланиш зарур.\nИстиқболда классификатор кенгайтирилади ва тўлдириб борилади.\nЭҲФни янги 8 белгили МХТКдан фойдаланган ҳолда тақдим этиш учун, қуйидаги созлашни амалга оширинг:\n2. Юқори ўнг бурчакда “Кабинетга кириш” тугмасига босинг (юридик шахс ёки ЯТТнинг ЭРИ талаб қилинади).\n3. Шахсий кабинетда илгари қўшилган танланган товарлар ва хизматлар рўйхатидан барча сақланган 5 белгили кодлар, шунингдек вақтинча 10 белгили кодларни олиб ташланг.\n4. Излаш тизими ёрдамида керакли 8 белгили МХИКни топинг. Бунинг учун излаш сатрига қуйидаги параметрлардан бирини киритинг:\nсизга маълум бўлган 5 белгили кодни;\nмаҳсулотнинг номини (аниқ савдо русумини кўрсатмаган ҳолда киритинг. Масалан, агар сиз мотор мойини реализация қилсангиз, излаш сатрига “мотор мойи”ни киритиш етарли”);\nGS1 Uzbekistan уюшмаси томонидан берилган товарнинг штрих кодини;\nТИФ ТН кодини (ТИФ ТНнинг дастлабки тўртта рақами таснифлашнинг гуруҳи ва синфини очиб беради).\n5. Сиз керакли 8 белгили кодни топганингиздан кейин, “Танланганга қўшиш” тугмасини босинг.\nАгар сиз турли товарлар ва хизматларни реалиция қилсангиз, буларнинг ҳаммасини ҳар бир позиция бўйича амалга оширинг. Натижада идентификация кодлари ва товарлар ва хизматларнинг номлари рўйхати олинади, уларни сиз ЭҲФнинг тегишли устунини тўлдирган ҳолда танлайсиз.\ntasnif.soliq.uz ва my.soliq.uz порталлари - ЭҲФ операторлари сайтлари сингари интеграцияланган. Агар сиз товарлар/хизматлар МХИКни tasnif.soliq.uz да танланганларга қўшган бўлсангиз, уни my.soliq.uz да ёки ЭҲФ операторлари сайтида қўшиш зарур эмас, у сизларнинг кабинетларингизда автоматик тарзда акс эттирилади.\nСозлашни тугаллаш учун ўзингизнинг ЭҲФ операторингиз билан маслаҳатлашинг ва унинг тавсияларини бажаринг.


Bir Umr Kutilgan So'z | UzBender.Ru\nBir Umr Kutilgan So'z\nҚалбимда биргина армон билан улғайдим. У ҳам бўлса онамнинг эркалашларига, аллаларига зор эдим. Онам бор эди-ю, йўқдай эди гўё. Эсимни танибманки, онам бетоб. Ҳеч кимга зарари тегмайдигган руҳий хаста эди онам шўрлик. Ҳовли ўртасидаги дарахт тагига бориб соатлаб хаёл суриб ўтираверарди, ўтираверарди.\nБувим эса бизга бош-қош эди. Уч ўғилдан кейин туғилган қиз эдим. Акаларим меҳр билан менга қарашарди. Отам ҳам доим ягонам, қўғирчоғим деб эрклатарди-ю, аммо онам бир бор бағрига босиб болам демасди. Ўзига келган пайтлари акаларимни қучоқлаб эркалатиб қўярди-ю, аммо барибир менга ғалати қараш қиларди. Нега бундай қилишини сира тушунмасдим. Қачон ёнига югуриб борсам, ўқрайиб қараб қўярди. Бир куни мени ҳам бағрига босар деган илинжида акаларимдан кейин олдига югуриб бордим.\n— Кет, ёнимдан кет, — деди қаҳр билан қўллари қалтираб. Хўрлигим келиб йиғлаб юбордим. Акам етаклаб уйга олиб кирди.\n— Ойим мени ёмон кўрадими, — дедим акамга мўлтиллаб.\n— Йўқ ҳаммамиздан ҳам сени яхши кўрадилар, — деди мени овутиб, кўз ёшларимни артиб қўяркан.\n— Унда нега мени эркалатмайди ака,— дедим болаларча ўксиниб.\n— Ҳозир бетоб, шунга, тузалса энг эркатойимиз сен бўласан, — деди бурнимни чимдиб қўйиб.\n— Ҳа, ҳозир жиннида, а, — дедим ўзимча фикрлаб. Акам жаҳлдан қизариб кетди.\n— Ким айтди сенга буни, ҳеч қандай жиннимас, эшитдингми бошқа ундай дема, тушундингми?\n— Унда нега бувим доим ойимни жинни дейди, — дедим. Акам ҳеч нарса демади. Лекин, акамнинг гапидан кейин бувимнинг ҳам жинни келин дейишларига эътибор бермай қўйдим. Онам ҳақида кўпроқ билишни истардим. Унинг аслида ким ва қандай бўлганлигини билиш мақсадида акаларимни холи жонига қўймай саволга тутардим.\n— Ойим сизларга эртак айтиб берганми? — дейман уларга темулиб.\n— Албатта, доим уйқуга кетишимиздан олдин эртак айтиб берарди.\n— Айниқса, ойим билан паркка борган дамларимиз зўр эди-да, — дейди доим учинчи акам хўрсиниб.\n— Унда нега мени ёмон кўради, — дейман яна эзмаланиб. Шу саволни ҳар куни уларга бераверардим. Жавоби аниқ бўлса ҳам бераверардим.\n— Сени ҳаммамиздан кўра кўпроқ яхши кўради. Исмингни ҳам ойимни ўзи Меҳрибон деб қўйган, — дейди акам.\nУларни гаплари менга эртакдай туюларди. Аммо ёнимда турган онамдан бир чимдим меҳр кутиб яшардим. Отам келиши билан бир дақиқа ажралмасдим. Ҳеч ҳам ёнимдан кетмаса эди, дердим. Мактабга чиққан пайтларим нуқул болалар ортимдан калака қилиб жинни хотиннинг қизи дейишарди. Уйга йиғлаб келганимни кўрган акам, югуриб чиқиб болаларни таъзирини берарди. Аммо ўзи ҳам болалар қўшилолмаслигини билардим. Отам ҳафтада икки кун олдимизда бўларди. Қолган кунлари ишдаман дерди. Акаларим уй ишларини ҳаммасини ўзлари бажаришарди.\nБаҳор келиши онамга ёмон таъсир қиларди. Инграниб қоронғи уйдан чиқмасди.\nMaqola nomi : Bir Umr Kutilgan So'z\nVaqti : 26.04.2014|20:18\nKo'rilgan : 3126\nMaqola o'qiypti :10 kishi


ДЎСТИМДАН ҚУТЛОВ « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n01 September 2020 - 10:07\nҚалами ўткир журналист, ёзувчи Маҳмуд ИБО (Ибоев) билан 40 йиллик дўстмиз. Вилоят газетасида деярли бир вақтда журналистлик фаолиятини бошлаганмиз. У ўша пайтлардаёқ ўзининг иқтидори, меҳнатсеварлиги, журъати билан тенгқурларидан ажралиб турарди.Эсимда, БАМга бориб, Байкал-Амур магистрали қурилишида иштирок этаётган ватандошларимиз ҳақида лавҳалар ёзган ва кейинчалик китоб қилиб чоп эттирганди.\nМаҳмуд Ибога ўхшаган инсонларни Аллоҳ севган банда дейишади. У, чиндан бахтли инсон. Дўстимнинг бахти аввало шундаки, Булоқбошидек сўлим диёрда, эл-юрт орасида ҳурмат қозонган яхши бир оилада таваллуд топди. Болаликда яйраб ўсди, ёшликда завол кўрмади, яхши ўқиб билим олиш учун имкони бўлди. Аллоҳ унга атрофни синчиковлик билан кузатиш, одамлар ҳаётини ўрганиш ва улар ҳақида очерк ва ҳикоялар ёзишдек иқтидорни берди.\nИқтидор бўлса-ю, одамда ҳаракат, иштиёқ бўлмаса, натижа кутманг. Дўстимдаги маҳоратни ошириб бориш учун ўз устида тинимсиз ишлаш, ўқиб ўрганиш ва изланишга ҳавас қиламан. У минглаб мақола ва лавҳалар ва ўн бешга яқин китобларнинг муаллифи. Маҳмуд Ибонинг ҳар бир китоби ҳақида узоқ фикр-мулоҳазалар билдириш, рисолалар ёзиш мумкин. Улар вилоятимизнинг ўтган асрнинг сўнгги ва ХХ1 асрнинг бошларидаги ҳаётнинг ойнаси десак муболаға бўлмайди. Яқинда мен унинг “Қулоқ” деб номланган ҳикоясини интернет сайтида ўқиб, ижодкорнинг маҳорати ортиб, янги қирралари очилаётганини ҳис этдим.\nҚадимий юнонлар, дўсти йўқ одамни ўлдиринг, дейишган. Бу гапда мантиқ бор: яхши инсонга ҳамма талпинади, у билан дўстлашишга интилади, ёмон одамдан ҳамма ўзини олиб қочади. Маҳмуд Ибонинг дўстлари кўп. Бахтли деганимнинг яна бир сабаби ҳам мана шунда. Булоқбошилик мактабдошлари, спорт интернатида бирга тахсил кўрган тенгқурлари, Тошкентда журфакда бирга ўқиган оғайнилари… Улар доим бир-бирини излашади. Дўстим ҳатто вилоятимиздан анча олисда яшаётган дўстларини ҳам унутмайди, Хоразмлик, воҳалик,навоийлик каби курсдошлари тадбирларига вақт топиб боришдан, фаол қатнашишдан сира эринмайди.\nМаҳмуд Ибо яна шунинг учун ҳам бахтлики, ота-онасига меҳрибон фарзандлари бор. Улар турли соҳаларда ҳалол меҳнат қилишади. Кўпни кўрган, сермулоҳаза отанинг сўзи улар учун қонун.\nДўстимнинг нега бахтли эканлигини исботлаш учун бошқа далиллар ҳам етарли. Сўзимнинг якунида улардан яна бирини келтирмоқчиман. Маҳмуд Ибога ота-боболаримизнинг орзуси бўлган мустақиллик даврида яшаб, ижод қилиш насиб этди. Дўстим Истиқлол учун курашган,вилоят касаба уюшмалари “Адолат” газетасининг муҳаррири сифатида мустақилликка даъват этувчи ўткир мақолаларни чоп эттиришга журъат этган ватанпарварлардандир. Эрк учун курашиш катта бахт!\nДўстим, туғилган кунингиз билан! Соғ-саломат бўлинг, ижодингиз мусаффо булоқдай тошиб, барқ уриб яшнайверсин!\nБулоқнинг бошида туғилган дўстим,\nЖўшқин сойда яйраб чўмилган дўстим.\nҚаламин қўлтиқлаб ижод қасрига\nБир умрга сургун этилган дўстим.\nҚалбингизда мудом эзгулик кулсин!\nСиз битган хўп гўзал асарлар билан\nМухлислар жавони китобга тўлсин!\nЖурналистика фахрийси. Андижон.