Орол денгизи Каспийга оқиб кетганми?\nСоздано 14.01.2019 03:25 |\nЯқинда қорақалпоғистонлик таниқли журналист, ёзувчи Ўмирбай Ўтеулиевнинг “Эркин Қарақалпақстан” газетасида “Қоратеран” - Оролнинг учинчи кўзи, тўртинчиси қаёқда? деган қизиқарли мақоласи чоп қилинди. Мақолада таъкидланишича, Орол билан Каспийнинг ўртасида боғловчи ер ости дарёси мавжуд, лекин бу далил негадир ҳамон сир тутиб келинмоқда.\n- Орол билан Каспийни боғлаб турган ер ости дарёлари мавжуд эканлиги ҳақида хаёлий ва илмий фаразлар, афсона-ҳикоялар мавжуд. Балиқчи боболаримиз “Оролнинг тўртта кўзи бор, биринчиси, денгизнинг қоқ марказида. У ерда сув ўтовнинг катталигидай келадиган чуқурга гирдоб бўлиб ер тагига сингиб кетади. Иккинчиси Устюртдаги Гуркуреуик қудуғи. Номидан маълум бўлинганидек, бу ерда сув ер остида гуркираб оқиб туради. Кечаси қайнаган қумғондек пақирлаган овози олис-олисларгача тарқалиб, кишини даҳшатга солади. Қудуқдаги баъзида ярим, баъзида тўлиб оқиб турадиган сувига нарса ташласанг яшин тезлигида оқизиб кетади. Учинчиси, Тахтакўпир туманидаги “Қаратеран” кўли. Тўртинчиси кўзи қаёқда?, - дейилади мақолада.\nУнда таъкидланишича, қозоғистонлик олимлар денгиз ўртасидан бирнеча юз йиллик саксовул ўтинларини топган ва музейга қўйган. Мўйноққа кираверишда эса денгиз томон кетган эски карвон йўллари мавжуд. Бу йўллар қадимги “Ипак йўли”га туташади. Демак, тарих саҳифаларида ёзилганидек, денгиз бирнеча маротаба тўлиб, бирнеча бор суви камайганлиги ҳақиқат.\n- Ўтган асрнинг 30-йилларида олимлар Каспий денгизида бакрабалиқ урчитиш учун уларга белги қўйиб (сирға тақиб) сувга қўйиб юборади. Шу сирға тақилган бакрабалиқлар Орол денгизидан чиққан. Ер сатҳининг бири баланд нуқтасида, бири пастида жойлашган икки денгизнинг ўртасида алоқа мавжудлигини текшириш учун бўёқ оқизиб кўрилади. Таажжубки, Каспийдан юборилган бўёқ яна Оролда кўринади. Ҳайрон қоларлик бу табиий жараён, географик кашфиётларнинг ҳар томонлама тадқиқ қилинишига Иккинчи жаҳон уруши тўсиқ бўлади. Икки денгизни туташтирувчи ер ости дарёлари мавжуд. Лекин бу ҳамон сир тутилмоқда. 1940 ва 1960 йилларда икки денгиз ўртасида тарновлар қурилган. Ер ости қурилмалари қурилишларида урушда асирга тушган ва ўлимга маҳкум этилганлар ишлаган. Асирликдан овулига қочиб келган биттаси шу сирни эълон қилади. Оролнинг суви 1960 йиллардан бошлаб камая бошлайди ва аксинча Каспий йилдан йилга тошиб бора беради, - дейди Ў.Ўтеулиев.\nОролнинг биринчи кўзи ҳақида мўйноқлик балиқчилар ҳам бемалол айтиб бериши мумкин. Қозоғистоннинг Орол туманида туғилиб ўсган инженер-гидротехник Хамза Суханбердин ўзининг “Орол – Каспий денгизи ер остидан уланганми?” мақоласида шундай эслайди: “1941-1945 йилларда, яъни Иккинчи Жаҳон уруши пайтида мен 8-9 ёшда бўлганман. У пайтда қишлоқдаги, шаҳардаги барча юмушларни хотин-қизлар бажарарди. Шулардан кўп ҳикоялар эшитардик. У пайтлари Орол денгизи тўлиб-тошиб турар эди. Орол шаҳри билан Қорақалпоғистоннинг Мўйноқ шаҳри ўртасида кема орқали тез-тез юклар ташилиб, вагонларда Москва томонларга жўнатилар эди. Шунингдек, шу уруш йиллари Орол денгизида сув ости кемаси мавжудлиги тўғрисида оналаримиздан кўп эшитардик. Кейинчалик иш фаолиятимиз билан кемада денгиз оралаб сузиб юрдик. Бу 1968 йил эди. Биз билан бирга хизмат қиладиган кема юргизувчи капитанлар бор эди. Уларнинг баъзилари шу пайт пенсияга яқинлашиб қолган эди. Биз улардан болалик вақтимизда ёдимизда қолиб кетган саволларни берамиз. Яъни, Оролнинг ўртасида ҳақиқатдан “кўз” борми, сув ости кемаларичи? Улар уруш йилларида денгизда сузиб юрган сув ости кемалари одамларни “Возрождение” оролига етказиб турар эди, дейишди. Орол денгизининг қоқ марказида жойлашган “Возрождение” сирли оролининг ғарбий чегараси Устюрт тик жарлигига туташади. Устюрт платосининг ер юзаси эса ясси тоғли бўлиб ,унинг баландлиги 100-150 метргача етади. Бир сўз билан айтганда, Орол ғарбидаги Устюрт бир вақтлари ернинг тектоник қаватининг қўзғалганини кўрсатади. Демак, Орол билан Каспий ўртасининг ер ости сув каналлари бўлиши шубҳасиз. Сабаби Каспий денгизининг суви 1991 йилда кўтарилиб, сатҳи 2,06 метргача етди. Шу йиллари Оролга қуядиган дарёлар суви камайди.\nОролнинг суви ҳам кескин тортилиб кетди. Шу вақтларда Оролнинг суви ер ости дарёлари билан Каспийга оқиб кетмаганмикан? Яна бир воқеа, биз денгизнинг ғарбидаги, яъни қирғоқ билан туташадиган тик жарликнинг олдида денгиз сув гирдобини кўргандай бўлдик”.\nХамза Суханбердин айтаётган денгизнинг ғарбидаги тик жарлик бу Устюрт чинкларидир.\nҲақиқатдан ҳам оролнинг суви Каспийга оқиб кетганми? Тарихдан маълум-ки, Амударё Узбой орқали Каспийга оққан. Лекин, журналист Ў.Ўтеулиев таъкидлаётган ер ости дарёларининг Узбойга алоқаси йўқ. Юқорида тилга олинган иккита муаллифнинг тахмин қилаётган гапларини қорақалпоғистонлик археолог олим Онгарбай Юсупов ҳам тасдиқлайди. У Оролнинг сувлари айнан шу жойда, яъни тик жарлик Устюрт тоғининг остига қараб кетаётганлигини кўрганлигини таъкидлайди.\n- 1970-1975 йилларда Ўзбекистон фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими археология сектори томонидан Жанубий-шарқий Устюртда кенг кўламли археологик ишлар олиб борилди. Бу археологик экспедиция ишларига мен ҳам иштирок этдим. Устюртда кўп сир-синоатларга дуч келиб турдик. Шулардан мени жуда қаттиқ даҳшатга солгани Орол денгизи сувларининг қандай қилиб ғарб томонга кетаётганлигини ўз кўзим билан кўрганим бўлди, - дейди Онгарбай Юсупов. – Бу 1975 йил эди. Машҳур археолог Вадим Ягодин бошчилигидаги экспедиция Устюртнинг шарқий чинк (тик жарлик)ида, яъни Дувона бурунида қадимий кўчманчилар даврига оид эсдаликларни қазиётгандик. Қазишма ишлари Нукусдан 500, Мўйноқдан 300 км олисда олиб борилаётганди. Демак, цивилизациядан узоқда эдик. Асосий озуқамиз, албатта Оролнинг балиқлари бўлди. Сабаби, биз ишлаётган жой Устюртнинг шарқий чегараси бўлиб, ўнг томонимизда, нари борса 300 метрда бепоён ва буюк Орол тўлиб-тошар эди. Оролда балиқ кўп. Бизга яқин жойда пастда, яъни чинкнинг тубида битта булоқ ҳам бор эди. У ерга сайғоқлар келиб сув ичарди.\nБир куни иккита киши бўлиб тоғдан (Устюртдан) пастга, яъни денгизга тушиб борардик. Не кўз билан кўрайлик-ки, тоғ иккига айрилиб, ўртасидан ернинг тагига ғарб томонга қараб катта миқдордаги сувнинг кетаётганини кўрдик. Даҳшатдан қотиб қолдик. Сувнинг оқими шундай кучли эдики, яқинига боришга қўрқиб, юқорига ўрмалаш пайига тушдик. Сув оқиб кетаётган жойдан 20 метрча нарироқда битта юк машинасининг қулаб ётганини кўрдик. Юк машинасининг қошида эса сайғоқнинг ўлиги ётарди. Бизнингча, сайғоқни тутиш учун кимдир автомашинада қувган ва олдида ер ёриғи борлигини билмаган. Биринчи ундан сайғоқ тушган, кетидан автомашина…\nБиз ўтган йили апрель ойида Устюрт бўйлаб саёҳатимиз давомида Онгарбай Юсупов айтган ушбу манзилга бордик. Йўл бўйи Устюртда махфий ҳарбий амалиётлар олиб борилган зонани, денгизга тушилалдиган бетон йўлни, қирғоқдаги ҳарбий казармаларни кўрдик. Бизни ҳайратга солгани Устюртнинг чинклари динамит билан ёриб ўпирилгандай кўринди.\nДувона бурунига Нукусдан йўлтанламас автомашиналарда икки кун деганда кечга томон етиб келдик. Олим айтган археологик топилмаларни ҳам кўздан кечирдик (топилмалар Дувона бурунидаги қадимий замондаги кўчманчи қабилаларнинг ов тутиш учун қурган қурилмаси – аранлар эди. Бу аранларнинг кўпчилигининг ёши 2500 йилга тенг).\nДувона буруни ҳақиқатдан гўзал манзара. У ерга борган киши худди Марс сайёрасига тушиб қолгандек ҳис қилади ўзини.\nШундай қилиб, археологик амалиёт олиб борилган жойни ҳамда олим таъкидлаган юк автомашинасининг занглаган бортларини ҳам топдик. Лекин, орадан 50 йилча вақт ўтиб кетган. Устюрт чинклари қор ва ёмғир сувлари таъсирида ўпирилиб кетган. Денгиз авваллари тоғнинг тагигача келиб турган бўлса, энди камида икки километр олислаб кетган. Кун кеч бўлиб қолгани боис пастга тушиб, Оролнинг тўртинчи кўзини бемалол қидиришнинг имкони бўлмади. Менимча, бу ерга мутахассислар билан маълум вақтга бориб, масалага ойдинлик киритган маъқулроқ бўлади. Биз шу ерга яқин жойда бир туп олма ва ўрик ўсиб турганлигини кўриб лол қолдик.\nУстюртда ўтган асрнинг 80 йиллари охиригача “саккизинчи қимёвий ҳимояланиш станцияси” ҳарбий полигони ҳаракат қилган. Баъзи интернет саҳифаларида платода ер ости ядровий портлатиш содир этилгани ҳақида маълумотлар бор. Портлаш тўғрисида устюртликлар ҳам айтишади. Яъни улар 90 йилларда гумбурлаган овозларни эшитган. Уларнинг фикрича, портлатишлар орқали ер ости сув йўллари бекитилган.\nЖанубий Устюрт қишлоғида истиқомат қилувчи Иляс Науризбаевнинг айтишича, ўтган асрнинг 90 йилларигача Устюртда ҳарбий самолётлар изғиб юрган. Устюртда хизмат қилган ёши катталарнинг кўпчилиги эса шу самолётлар ернинг тагига кириб турганини тасдиқлайди. Демак, Устюртда ернинг остида қандайдир махфий лойиҳалар амалга оширилгани аниқ. Бу лойиҳа икки денгиз оралиғига қурилган сув йўли бўлса не ажаб? Чунки устюртлик қарилар ер остига кетиб турган гуркираган сув овозларини эшитишган. 90 йиллардаги портлатишлардан кейин бу овозлар тин олди.\nАлбатта, ер ости дарёлари мавжуд бўлган тақдирда ҳам у Оролнинг қуришига сабаб бўлди, деб бўлмайди. Оролнинг қуришига, энг аввало, инсон фактори сабабчи. Сувни исроф қилиш ҳамда кўплаб қишлоқ хўжалиги учун ер майдонларининг очилиши денгизни фалокат ёқасига олиб келиб қўйди.\nЛекин, фанда маълум бўлишича, Орол 4 марта қуриган ва қайта тўлган.\nБундан 21 млн. йил аввал Орол, Каспий ва Қора денгиз ҳаммаси бир бўлган. Ушбу буюк уммонга Тэтис деб ном берилган. Устюрт, Қорақум, Қизилқум саҳролари Тэтис уммонининг таги бўлган. Ўтган йили Оқтумшуқдан топилган тошга айланган йирик акуланинг тишлари Тэтис уммони эсдаликларидир. Тектоник жараёнлар сабабли Устюрт тепага кўтарилиб кетиб, Қора денгиз, Каспий, Орол денгизлари бўлиниб кетади.\nОролнинг илк номини араб ёзувчиси Ибн Руста (920 йили) қўллаган. Оролнинг бундан бошқа Хоразм кўли, Кердери кўли, Жент денгизи деган номлари ҳам бор. Масалан, тарихчи Шахрух Хафиз-и Абрунинг 1417 йилда ёзган йилномасида:“Хоразм (Орол) кўли йўқ, Жайҳун (Амударё) суви янги арна топиб, Ҳазар (Каспий) денгизига қуя бошлади” дейилган.\n2000 йиллар бошларида Орол денгизининг Қозоғистон қисмидаги суви қуриган майдонидан, яъни Сирдарёнинг денгизга қуйиб турган жойидан тахминан 45-50 км ичкарида тарихий ёдгорликлар топилди. Ўтган асрнинг 60-йилларида бу жойда 18 метр баландликдаги сув бўлган. Қуриган денгиз остидан топилган тарихий шаҳар бутун жамиятни ҳайратга солди. Топилган керамик идишлар эса XIII-XIV асрга тегишли бўлиб чиқди. Денгиз остида қолган ушбу шаҳарга Кердери деб ном берилди. Ҳайрон қоларлик жиҳати у ердан масжид, буюмлари билан дафн қилинган бўйи икки метр келадиган йирик одамларнинг қабрлари чиқди.\nДемак, бу шаҳар Амударёнинг Каспийга оқиб турган пайтида солиниб, кейин қайтадан Оролга кела бошлаганида сув остида қолиб кетган. Туркшунос олим, профессор Ауелбек Қўнғиротбоевнинг таъкидлашича, Оролнинг остида шундай 40 та қалъа қолиб кетган. Хўш улар қаерда? Уларнинг аксарияти Қорақалпоғистонда бўлса ажабмас.\nМасалан, Оролнинг учинчи кўзи дея талқин қилинган Қорақалпоғистоннинг Тахтакўпир туманидаги Қоратеран кўлининг остида ҳам шаҳар қолиб кетганлиги ҳақида ривоятлар бор. Ривоятга кўра, ҳозирги Қоратеран кўлининг ўрнида подшоҳлик бўлган. Тўрт томонини тик жарлик ўраб турган теранликда жойлашган подшоҳликни ҳеч бир душман босиб олишга журъат этмаган.\nБир куни битта чўпон йигит қирда адашиб юриб, катта косага ўхшаш пастликда жойлашган ушбу подшоҳликка келиб қолади. Подшоҳнинг жуда гўзал қизи бўлади. Йигит уни севиб қолади. Қиз ҳам унга мойиллик билдиради. Кунларнинг кунида чўпон йигит подшоҳликни ўмариш ниятида юрган ғараз ниятли одамлар билан учрашиб қолади ва қароқчилар унинг миясини заҳарлай бошлайди. “Подшоҳ сенга қизини бермайди. Сенинг ё ота-онанг йўқ, ё мол-мулкинг йўқ. Қизни қирга олиб қочиб чиқ”, дейди қароқчилар. Йигитнинг кўнглига ғулғула тушади. Сўнг подшоҳга бориб қизини яхши кўришини билдириб, турмуш қуришига изн беришини сўрайди. Лекин подшоҳ уни сўкиб-сўкиб подшоҳликдан ҳайдаб юборади. Қароқчилар ҳақ бўлиб чиқади. Чўпон йигит подшоҳдан ўч олишни ўйлай бошлайди.\nШу пайт Орол денгизи подшоҳлик жойлашган ерга яқин келиб қолади. Сув босиб кетмаслиги учун тарнов қурилиб қўйилган экан. Қизини бермаган подшоҳга аччиқланган йигит тарновни очиб юборади. Сув отилиб чиқиб ҳамма ёқни сув босади. Шундай қилиб, подшоҳлик ҳам, у ерда яшовчи аҳоли ҳам сувнинг тагида қолиб кетади. Йигит билан қизнинг устига тоғ қулаб, улар ҳам шу жойда ҳалок бўлади.\nРивоят ўз йўлига. Лекин, номидан маълум бўлганидек, Қоратеран кўлининг туби кўринмайди. Ўтган асрнинг 60-йилларигача тоза дарё суви тушиб турган кўлга кейинчалик коллектор сувлари қуйила бошлади ва унинг атрофида гўзал табиат ҳам аста секин йўқолиб бормоқда. Махсус тадқиқотлар олиб борилса Қоратеран ҳам ўз сирини очишни истаётгандек, гўё.\nОролнинг остида яна қандай шаҳарлар қолиб кетган бўлиши мумкин? 2013 йилда Россиянинг “РенТВ” телеканали Оролнинг қуриган тагида сирли геоглифлар топилганини маълум қилди. Сири очилмаган, жавоби йўқ тилсим геоглифларнинг Орол денгизининг тагидан топилиши нафақат олимларни, балки бутун жамиятни ҳайратга солди. Бу геоглифларнинг қаёқдан, қандай қилиб, қачон пайдо бўлганини олимларнинг ўзлари ҳам аниқ билмайди. Оролнинг геоглифлари Сирдарёнинг Оролга қуйиладиган томонида, денгизнинг очилган қирғоғида 10-15 метр майдондан топилган. Олимларнинг фикрича, бу каби йирик тамғаларни қуриш учун энг кучли 20 минг техника камида 90 йил давомида тинмасдан ишлаши керак экан. Шу каби геоглифлар Мўйноқ тумани ҳудудида ҳам мавжуд бўлиб, уларни Google Planeta дастури орқали компьютерда кўрса ҳам бўлади.\nБугунги кунда дунёга машҳур Перу заминидаги Наска суратлари ҳам олимларнинг бошини қотириб келмоқда. У ердаги ўргимчак, тўтиқуш, маймун ва бошқаларнинг суратлари қайси асрда, қандай цивилизацияда, кимлар томонидан солинганини билишмайди. Шунинг учун олимлар уларни ўзга сайёраликлар бизга қолдириб кетган космодром белгиси деб тахмин қилмоқда. Агар шу гап рост бўлса, Орол ва Устюрт ҳудудида ҳам шундай ҳодисалар юз берган бўлиши мумкин.\nЯна бир жиҳат, Устюртда ўтган асрда топилган кўп сонли найзасимон расмлар ҳам бутун дунёни хайратга солганди. Ушбу расмларнинг ёши, кимлар томонидан ва нима мақсадда қурилгани олимлар томонидан аниқланди. Яъни, икки томонининг узунлиги 900 метргача, теранлиги уч метргача қазилган гигант қурилишларни бундан 2400-2500 йил аввал кўчманчи қабилалар қурганлиги фанда исботланди. Улар шу усул билан бир марталик уринишда ўн минглаб сайғоқ, жайрон ва қулонларни тузоққа туширган. Бу қурилишларнинг номи аран дейилган. Устюртнинг номи эса Аранқир деб аталган.\nДемак, сир-синоатга тўла Орол ва Устюрт тилсимларини очадиган вақт етиб келди. Мўйноқда туризмни ривожлантирамиз, деяпмиз. Мана шу сир-синоатлар туризм учун етиб ортади. Масалан, Перудаги Наска суратларини кўриш учун ҳар йили миллионлаб сайёҳлар ташриф буюради ва давлатга 3 миллиард доллар шунинг ҳисобидан кириб келади. Бизда эса Наска суратларидан 10 баравар каттароқ сирли суратларимиз бор. Лекин шундай бойлигимиз борлигини ҳатто ўзимиз ҳам билмаймиз.\nМустақил давлат бўлдик. Сўз эркинлиги бор. Лекин нима учун шу кунга қадар Возрождение ороли ҳамда Устюртда олиб борилган махфий ҳарбий амалиётлар ҳақида ҳеч нима билмаймиз? Интернет саҳифаларида-ку Возрождение оролини “ўлим ўчоғи” деб аташади. Чунки у ерда Собиқ Иттифоқ даврида етиштирилган бутун биологик қуроллар кўмилган эмиш. Агар шундай бўладиган бўлса уларни утилизация қилиш керак эмасми? Нима учун кўпчилик давлатларда “арвоҳ шаҳар”ларни туристлар ташриф буюрадиган масканларга айлантирилган-у, лекин Мўйноқ туманидаги Возрождение оролига туристик маршрутлар йўқ? Нима учун Мўйноқ тумани ҳудудида жойлашган 2500 йиллик тарихга эга гигант суратларни тарғиб қилмаймиз?\nХуллас, саволлар кўп, жавоблар эса йўқ.\nОролнинг Каспийга оқиб кетган жойи, яъни тўртинчи кўзи топилгандек бўлса-ку, уни биз расман эълон қилсак, бутун дунёдан сайёҳлар оқиб келар эди. Мана шу лойиҳаларнинг ҳаммасини давлат раҳбари алоҳида эътибор қаратаётган Мўйноқ туманида ташкил қилса бўлади. Лекин, бу ҳақида ҳеч нарса эшитмаяпмиз.\nМана шу жойларда плато портлатилганга ўхшайди. Орол айнан шу ердан Каспийга оқиб кетган бўлиши мумкин\nУстюртни чинкида Орол денгизига яқин жойдаги XII-XIII асрга тегишли ушбу Давлетгерей (Қўрғонча) ёдгорлиги ҳақида маълумот кам. Унинг тарихини яратиш эса долзарб масала\nҲарбий тушиш йўли\nОрол денгизидаги Давлетгерей (Қўрғонча) ёдгорлиги. XII-XIII аср. Бу хароба бир вақтлари карвон сарой бўлган. Демак, Ипак йўлининг яна бир тармоғи Оролнинг тагида қолиб кетган.\nДавлетгерей карвон саройи.\nУстюртдаги найзасимон қурилиш (аран). Милоддан аввалги V-IV асрларда ушбу қурилма ёрдамида кўчманчилар томонидан минглаб ёввойи ҳайвонлар тутилган. Араннинг айнан ушбу қисмида сайғоқлар овланган.\nУстюртдаги найзасимон қурилиш(аран)лар. Ушбу аранларнинг икки томонининг ҳар бирининг узунлиги 900 метргача, оғиз қисми 600 метргача боради\nКўчманчилар сайғоқларни шундай тутишган\nМана шу жойларга борган киши беихтиёр ўзини ўзга сайёрага тушиб қолгандек ҳис қилади\nУстюртда ўсиб турган бир туп олма ва ўрик дарахти.\nОролдан топилган йирик акуланинг тиши. У бундан 2 млн йил аввал Тэтис уммонида яшаган мегалолон деб аталган йирик акуланинг тиши.


27.01.2021 18:55 0 3454\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев раислигида ёшлар бандлигини таъминлаш ва бўш вақтларини мазмунли ташкил этиш чора-тадбирлари муҳокамаси юзасидан видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтмоқда. Бу ҳақда давлат раҳбарининг матбуот хизмати хабар берди.\nБугунги кунда 18-30 ёшлилар орасида расмий ишсизлик 17 фоиз экани қайд этилди. Шу борадаги масалаларни тизимли ҳал этиш мақсадида Республика ишчи гуруҳи жойларда ўғил-қизларнинг таклифларини «маҳаллабай» ўрганмоқда. Бу ўрганишлар ёшларни касб-ҳунарга ўқитиш, бандлигини таъминлаш, улар учун кредит ажратишда ҳалигача кўплаб камчиликлар сақланиб қолаётганини кўрсатмоқда. Ёшларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш борасида ҳам кўплаб муаммолар бор. Аксарият маданият марказлари, истироҳат боғлари ва спорт комплексларининг моддий-техник базаси қониқарсиз, тўгараклар номига ишлаяпти.\nЙиғилишда бу муаммоларни манзилли ҳал этиш учун ҳар бир туман ва шаҳар кесимидаги устувор вазифалар кўрсатиб ўтилди. Унга мувофиқ:\nҳокимнинг иқтисодиёт, инвестициялар ва қишлоқ хўжалиги бўйича ўринбосарлари – бандлик масалаларига;


Tasodifiy hikoya: Шўх қизлар\nҲаммага Салом. Сизларга бошимдан ўтган воқеани сўзлаб бермоқчиман. Тошкентда Қибрайда дачам бор, бир куни дачамга борсам ҳаммаёқ чанг тўзон, супуриб тозаланмаган, дабдала бўлиб ётибди. Нима қилишни билмай қушни братишкани тел қилиб чақирдим, уям келиб ман билан сўрашиб, нима гап ока деб сўраб қолди. Секин ичкарига таклиф қилиб вазиятни кўрсатдим, Жавоҳир, ока ғам еманг буни тозалайдиган қизлар бор топ тоза қилиб беришади деб кўнглимми кўтарди.Ока пулидан қочмасайиз ҳозир иккита қизни олиб к...davomi\nВилоятга қатновчи автобусдан тушиб қолгач, бу ёғига ғилдиракли чамадон судраб, қадрдон қишлоғим томон йўл олдим. Мана ниҳоят, икки йиллик айрилиқдан сўнг хорижда -Парижнинг Сорбонна университетида магистратурани битириб келаётибман. Теварак-атрофга диққат билан боқаман. Ана,болалар мол қўйларни боқиб юришибди. Мен беихтиёр бундан ўн йиллар олдин бўлиб ўтган воқеаларни эслай бошладим. Ўшанда мен ҳам шу болалар каби мол боқиб юрардим. Бир куни қўшни маҳаллада яшовчи Даврон ака билан бирга мол боқадиган бўлдик. У киши қора молларни, мен эса қўйларни боқардим. Мен ўн тўрт ёшда, Даврон ака эса эллик ёшлар атрофида эди. Болаларнинг айтишича, Даврон ака билан ҳар қандай мавзуда, шу жумладан секс ҳақида ҳам гаплашиш мумкин экан. Мен ҳам бугун шу имкониятдан фойдаланиб қолишни жуда хоҳлардим. Бизлар у ёқ-бу ёқдан гаплашиб молларни боқиб юрардик. Бироқ мен нима, деб гап бошлашни билмасдим, Даврон аканинг эса парвойи палак эди-ўзи билиб бу ҳақда гап очай, демасди. Июль ойи, саратоннинг энг авж палласи эди. Биз иккимиз каттагина тутнинг соясида соялаб ўтирардик. Шу пайт, Даврон ака: Юр, кетдик, чўмиламиз, деб қолди. Чўмиладиган жой бироз узоқдаги ариқ эди, у томонга қараб мол ва қўйларни ҳайдай бошладик. Даврон ака мол-қўйларни суғориб, кейин чўмилишни таклиф қилди. Моллларни суғориб бўлгач, уларни нарироққа ҳайдадик. Биринчи бўлиб мен ечиндим, футболкам ва шортигимни ечиб энди сувга тушмоқчи эдим, Даврон ака: Бу нимаси, турсингниям ечсанг-чи! Бу ерда бемалол яланғоч бўлиб чўмилавер-да! Турсингни ечиб, сиқиб,силкиб овора бўлиб ўтирасанми?!деди ва ўзи ҳам ечина бошлади, кўйлагини ечгач, шимини турсиси билан қўшиб ечиб ташлади. Мен унинг каттакон қўтоғига ҳавас билан қарардим.\n-Даврон ака,қўтоғингиз катта экан,дедим. Даврон ака хохолаб кулиб юборди.\n-Каттаники катта бўлади-да,деб ўзини сувга ташлади. Ўн беш-йигирма дақиқа чўмилгач,сувдан чиқдик. Даврон ака ўтга чалқанча бўлиб чўзилди, энди қўтоғи анча сўлиб қолган эди. Шунда у менга қараб:Рустамбой сени чўчоғинг ҳам чаккимас, каттагина, деб мақтаб қўйди. Шунда мен ҳозир айни секс ҳақида мавриди,деб ўйладим.\n-Даврон ака,қачон биринчи марта ам сиккансиз,деб очиқчасига сўрай қолдим.\n-Бу 1985-йилда, армияда хизмат қилаётганимда бўлганди, деб Даврон ака ҳикоясини бошлади.\nМен Москва область, Солнечногорск туманида хизмат қилганман,харбий қисмимиз ҳар уч томондан ўрмон билан ўралган эди. Бизнинг рота кўпинча қоровулга чиқарди, тўртта қўриқланадиган объектимиз бор эди. Хуллас армияда ҳам жуда сикким келарди. Шунинг учун бошқалардан бекитиқча капаки қилардим, бироқ жуда-жуда ам сикким келарди. Бир куни ҳеч кимга билдирмай, ҳарбий қисмдан чиқиб бизга яқин бўлган Хоругвино қишлоғига бордим. Афсуски,у ерда фақат қариялар бор экан,ёшлар Москвага кетиб қолишган экан. Хуллас,нима қилишни билмасдим. Аммо бир куни қоровулхонада ўтириб миямга бир фикр келди, лезвияни олиб ўнг сонимнинг юқори қисмини кесдим, шу заҳоти қон чиқди. Мен қорвул бошлиғимиздан санчастга боришга рухсат олдим. Борсам,Галина Семёновна,деган ҳамшира бир ўзи ўтирган экан. Мен унга нима бўлганини айтдим, у мени муолажа хонасига бошлаб борди ва эшикни илгагини ўтказиб қўйиб, кесилган ерни кўрсатишимни сўради.Мен шимимни турмтм билан қўшиб пастга туширдим, юзим қизариб лов-лов ёнаётганди,қўтоғим эса аллақачон жанговар ҳолатда эди. Ҳамширага қарадим, у қўтоғимга суқланиб қарарди, албатта ўн етти сантиметр келадиган қўтоқ ҳам ҳавас қилса арзийди-да.У дори-дармонни суркаб бўлгач,у кийинишимни айтди, бироқ ҳамон ёнгинамда қўтоғимдан кўз узмасди. Шунда мен таваккалига уни маҳкам қучоқлаб ўпа кетдим, динг турган қўтоғим эса унинг путини орасида эди. Қарасам, у қаршилик кўрсатмаяпти, аксинча қўтоғимни ушлаб уқалай бошлади. Кейин тўсатдан чўк тушиб меникини сўрий бошлади! Меникидан икки-уч дақиқани ичида оқиб кетди. Галя опа уруғимни бир томчи қолдирмай ютиб юборди. Унинг асбобимни сўриши мен учун кутилмаган ҳол эди,бироқ ўрис хизматдошларимдан ўрис хотинларнинг оғзига олишларини эшитгандим. Асбобим бўшашиб қолгач, у қўтоғимни эркалай бошлади, бироз тургач, оғзи ва тили билан эркалаб яна турғазиб олди. Энди ҳамшира устидаги бор кийимини ечиб ташлаб,кушеткага суяниб олиб мени боши билан имлаб чақирди. Мен унинг кенг-мўл амига асбобимни тиқиб юбордим. Галина Семёновна инқиллаб бошлади. Беш дақиқалардан кейин меники келди, оҳ-воҳ билан бўшандим, ҳудди қўтоғимдан жоним ҳам чиқиб кетаётгандек бўлди. Қўтоғимдан уруғим оққан билан у сўлмаган эди, шунинг учун асбобимни яна ҳамшира опангникига тиқиб юбордим. Уруғим оқиб бўлгач, Галя опа асбобимни охиригача сўриб, топ-тоза қилиб қўйди. Галина Семёновна бу ҳақда ҳеч кимга айтмаслигим кераклигини илтимос қилди, шунда менга кўпроқ фойдали бўлишини қистириб ўтди. Шундан кейин иложини топдим, дегунча санчастга ёки уйига бориб сикиб юрдим, то хизмат тугагунча.\n-Хотинингизнинг қандай сикканингизни ҳам айтиб беринг,деб сўрадим.\n-Буни нимаси қизиқ? деди Даврон ака.\n-Хотингизни қандай қилиб қизлигини олганингиз менга қизиқ-да!\nШундай дегин, унда эшит. Тўй тугагач, ўша куни хотинимга тегинмадим. Чунки кўп ичгандим. Бу куниси тунда, соат ўнларда ечинишини буюрдим, ечгиси келмади. Ҳозир кўйлагингни йиртб ташлайман,деганимдан кейингина келинойинг кўйлагини ечган, иштонини ўзим ечиб ташладим. Кейин амига қўтоғимни тиқдим, қизлигига қадалди, қаттиқроқ итардим, бироқ қизлиги йиртилмади, янаям қаттиқроқ итардим, қўтоғим оғриса оғриди, қизлик пардаси йиртилмади. Шунда келинойингни тўнқайтириб сиккандим, пардаси осонгина йиртилди. Шунақа, Рустамчик, селка оламан,десанг, тўнқайтириб солсанг, осонгина ишни битирасан.\n-Даврон ака жудаям сикким келаяпти-да! Биронтаси йўқми,а?\n-Келинойинг жияни Гулчеҳра, амакисининг қизи ҳозирча бизларникида яшаяпти, битта боласи билан ажрашиб келган. Ўшани кўндиришга уриниб кўраман. Шундай қилиб Даврон ака билан ҳақтанинг охирларида лари, шанба куни яна шу ерда, яъни далада учрашишга келишдик. Ўшанда ҳафтанинг ўтиши ўта қийин бўлди, ниҳоят шанба куни ҳам келди, Даврон ака билан салом-аликдан сўнг Гулчеҳра опа ҳақида сўрадим.\n-Келади,келмай қаёққа боради, бугун тушларда келади, сув,у-бу нарса олиб келади, деди Даврон ака.\nҚандай қилиб кўндирдингиз?\n-Шантаж? Уни нима,дегани?\n-Қисқаси қўшни йигит билан сикишиб юрганини билиб қолдим. Шуни аммангга айтаман, деб қўрқитгандим, айтманг, нима,десангиз,шуни қиламан, деганди, сенинг ҳақингда гап очдим.\n-Қизиқмисиз,келиб-келиб ёш болага сиктираманми, деганди.\n-Ҳали ам кўрмаган ёш ўсмирлар биласанми, қанақанги зўр сикишади! Бир хил хотинлар атайлаб ам кўрмаган ёш болаларга сиктиришади-ку, деб уни анча қизиқтириб қўйдим.\nТуш бўлгач, узоқдан бир аёлнинг қораси кўринди. Бу ўша -Гулчеҳра опа эди. Хуллас, мен ва Даврон ака Гулчеҳра келинойини ариқ бўйида навбатлашиб соат учга сикдик! Раҳмат, Даврон ака!


1941 йили бошланган Иккинчи жаҳон урушида юзлаб самарқандликлар қаторида 23 ёшли Отажон Ибрагимов ҳам фидойилик намуналарини кўрсатди. Яқинда 98 ёшни қаршилаган Отажон бобо ҳарбий учувчи эди. Отахон тўрт йил давом этган қирғинбарот фожиаларни эсларкан, бугунги тинч замонга шукроналар айтади. Ўзига ҳурмат-эҳтиром кўрсатаётган меҳмонларни, фарзандларини, набира-ю эвараларини дуо қилади.\nЎтган ҳафтада Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими, Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Жамоатчилик кенгаши аъзоси, кино ва телевидение режиссёри Шавкат Маҳбубов, Самарқанд вилояти мудофаа ишлари бошқармаси бошлиғи подполковник Нодир Муқимов, давлат ва жамоат ташкилотлари вакиллари ҳамда бир гуруҳ ҳарбий хизматчилар Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиси Отажон Ибрагимов ҳузурида бўлиб, у кишига Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов номидан «Иккинчи жаҳон урушидаги Ғалабанинг 70 йиллиги» эсдалик юбилей медали ҳамда пул мукофотини топширишди. Урушдан кейинги йилларда фуқаро авиациясида хизмат қилган Отажон бобо мукофотни қабул қилар экан, юксак эътибор ва ғамхўрлик учун давлатимиз раҳбарига, халқимизнинг осойишта ҳаёти ҳимоясида турган ҳарбий хизматчиларга миннатдорчилик билдирди.\n– Улуғ ёшдаги уруш ва меҳнат фахрийларининг ҳаёт йўли, уларнинг ўгитлари ўсиб келаётган ёш авлод учун ибрат мактабидир, – дейди Шавкат Маҳбубов. – Менинг болалигим урушдан кейинги йилларга тўғри келди. Бугунги ҳаёт билан у кунларни қиёслаш, урушда ва фронт ортида, ундан кейинги уруш келтириб чиқарган оқибатларни бартараф этишда хизмат қилган ота-оналаримиз, опаларимиз ва акаларимизнинг машаққатли меҳнатини тасаввур қилиш мушкул. Ана шундай оғир кунларни бошидан ўтказган инсонларни эъзозлаш, уларнинг қадрига етиш, марҳумларни хотирлаш мақсадида давлатимиз раҳбари ташаббуси билан бундан 15 йил олдин мамлакатимизда уруш тугаган кунга 9 май – Хотира ва қадрлаш куни деб ном берилгани мазкур сананинг асл инсоний моҳиятини яққол очиб берди.\nШу куни отахон ҳузурида бўлган ҳарбий хизматчилар Иккинчи жаҳон уруши ҳамда унда иштирок этган юртдошларимизнинг ҳикояларидан баҳраманд бўлдилар.


Дунёнинг яшаш учун энг қулай шаҳарлари рейтинги тақдим этилди\n18:20 / 14.02.2017\nSavills халқаро кўчмас мулк агентлиги дунёнинг энг қулай шаҳарлари рейтингини тақдим этди.\nРейтингга кўра, Копенгаген (Дания) яшаш учун энг қулай шаҳар дея тан олинди. Рўйхатдаги иккинчи ва учинчи ўринларни Стокгольм (Швеция) ва Мельбурн (Австралия) эгаллади.\n"Дания пойтахти, бошқа катта шаҳрлардан фарқли ўлароқ, ҳозирча тараққий этган кўнгилочар инфратузилмани таклиф эта олмайди. Бироқ ёш мутахассисларнинг кейинги авлоди ҳойнаҳой унга рўйхушлик беради, чунки уларнинг жисмоний саломатлиги ва фаровон ҳаётига у ёки бу локация таъсир ўтказиши мумкинлиги катта аҳамиятга эга бўлади", - дея таъкидланади агентликда.\nШаҳар қулайлиги сифатига атроф-муҳитнинг ифлосланиш даражаси, жиноятчилик даражаси, ишгача бўлган йўлга сарфланувчи вақт ва соғлиқни сақлаш тизимидаги вазият таъсир кўрсатади.\nЎтган йили The Local портали ва Metropolis журналида чоп этилган энг қулай шаҳарлар рейтингларда ҳам Копенгаген етакчилик қилган. 2013 ва 2014 йилларда Британиянинг Monocle журнали версиясида ҳам шу шаҳар биринчиликни қўлга киритган.\nэнг қулай шаҳарлар


Kutubxona - Ozod Sharafiddinov. Kitoblar saltanatining malikasi / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Ozod Sharafiddinov. Kitoblar saltanatining malikasi / Kiril\nМуаллифОзод Шарафиддинов Асар номиКитоблар салтанатининг маликаси\nТуркумларКутубхона  Xалқлар - Ўзбек/мустақиллик адабиёти Бўлимлар - Публицистика  Муаллифлар - Озод Шарафиддинов  Услуб - Наср Шакл - Мақолалар Ёзув - Кирил\nТилЎзб Ҳажм22KBБезатишUzgen (admin@kutubxona.com) Қўшилган2013/07/02 Манбаhttp://www.ziyouz.com/index...\nНашр белгилари«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2004 йил 3-сонидан олиндиiPad асбоблари\nКитоблар салтанатининг маликаси\nСизга ёлғон, менга чин — бундан тахминан 40-50 йиллар муқаддам одамлар... китобга навбатда туришарди. Албатта, ҳар куни эмас ва ҳар қандай китобга ҳам эмас. Аввал «фалондай зўр китоб чиқипти», деган хабар тарқаларди, кейин ўша китоб фалон куни китоб магазинига келармиш, деган гап чиқарди. Ўша куни эрталаб 11-12ларга айтилган дўконга етиб борсангиз, излаган китобингиз аллақачон сотилиб, тамом бўлиб кетган бўларди. Xуллас, бизга ўхшаган оддий китобхонларга янги ва керакли китобларни харид қилиш жиддий муаммога айланди. Қизиқ, бўлмаса, китоблар 50 минг ёки 100 минг (ҳа, ҳа, 50 минг ёки 100 минг) ва ҳатто ундан ҳам ортиқ нусхада босиларди, лекин шунда ҳам яхши китоб етишмасди. Пулимни чангаллаб, хуноб бўлиб китоб қидириб юрганимни кўрган дўстларимдан бири Баҳри опага учрашни маслаҳат беришди.\nМен Баҳри опани танимас эдим. «Ие, — деди суҳбатдошим алланечук таъна аралаш кинояли боқиб. — Баҳри опани танимайдиган китобсевар бор экан-да шаҳримизда! Баҳри опа — китоб салтанатининг маликаси-ку!»\nКитоб савдосининг идораси Навоий кўчасида қурилган янги иморатнинг ўнг қаватида жойлашган бўлиб, Баҳри опа узун, катта, ёруғ хонада ўтирар экан. Тўрда катта раҳбарнинг портрети, бир томонда республика харитаси. Xонада бошлиқнинг салобатли столи, устида ҳар хил китоблар, албомлар, аллақандай қоғозлар, бир томонда телефон, селектор... Деворнинг бир томонида китоб тўла жавонлар, қарама-қарши томонда эса 15-20 чоғли одам мажлис қилса бўладиган узун стол ва стуллар.\nМен нима илтимос билан келганимни айтдим. Ўша пайтда китобларга обуна бўлиш кенг расм бўлаётган эди. Бирон ёзувчининг кўп жилдлик асарлари ёки қомусларни, ҳар хил фантастика ҳамда саргузашт кутубхоналарими, бирон муҳим мавзудаги асарлар тўплами чиқадиган бўлса, уларга обуна эълон қилинади, сиз бир жилднинг ҳақини тўлайсиз, қўлингизга квитанция тутқазилади. Шу квитанция бир йилми-икки йилми муддат ичида қолган жилдларни ҳам олишингиз учун кафолат беради. Лекин ҳақини тўлаб, шу квитанцияни оламан, деганлар сон-мингта. Навбатда туриб, уларга етишмоқнинг иложи йўқ эди. Баҳри опа бунақа илтимосларга кўникиб қолган шекилли, ҳайрон бўлмади, аксинча, «китоблар ўзларининг чин эгаларига етиб боргани маъқул», дедилар-да, менинг нима сабабдан айни шу китобни сўраб келганимга қизиқа бошладилар. Кейин, умуман, нималарга қизиқишимни, нималар ўқиганимни сўрадилар, гап орасида «Фалон китобни ўқиганмисиз? Фалон китоб ҳақида нима дейсиз?» деганга ўхшаш саволларни ҳам бериб қўярдилар. Биз орамизда 15-20 ёш фарқ бўлишига қарамай, дарров тил топишдик. Қаршимда ўтирган аёл одми ва тўпорига ўхшаб кўрингани билан бир зумда аён бўлдики, у жуда ўқимишли, савияси кенг, теран мулоҳазали, чиндан-да том маънода зиёли ва маърифатпарвар бир инсон эди. Мен кейинчалик Баҳри опанинг олдига тез-тез келадиган бўлдим. Шаҳардаги турли маданий-адабий йиғинларда учрашиб турардик. Мен у кишининг ўғли Даврон билан танишиб, дўстлашдим. У қўли гул жарроҳ эди, ноёб операциялар қилар, кейинроқ университетда Баҳри опанинг қизи Нодирахон билан бирга ишладик. Бу учрашувлар ва танишувлар оқибатида Баҳри опага ҳурматим ортгандан орта борди. У чиндан-да китоблар салтанатининг маликаси, деса арзигулик аёл эди. Китоблар салтанати, китоб дунёси бамисоли ҳудудсиз, чегарасиз бир уммонга ўхшайди. Бу уммонга кирган одам кеманинг рулини маҳкам тутишдан ташқари, елканларини бошқариши, ўтхоналарига чапдастлик билан ўт ёқишни ҳам яхши билиши керак. Баҳри опа шу уммонда ўз кемасини билағонлик билан бошқара оладиган, манзилга адашмай етказиб бера оладиган дарғалардан бири эди.\nКитоб иши ҳар қанча нозик ва ноёб бўлмасин, бир вақтлар нисбатан осон иш бўлган. Ҳали матбаа унча ривожланмаган, машиналар бир кунда минглаб китобларни чоп этиб ташлайдиган, қўлёзмани қўлда кўчириб, қўлда муқовалаб, қўлда китоб ҳолига келтирадиган замонларда китобни тарғиб қилиш ҳам, тарқатиш ҳам осон бўлган. Лекин кейинчалик китоб босиш ва китобни тарқатиш халқ хўжалигининг жуда муҳим ва мураккаб тармоқларидан бирига айланди. Китоб — фақат тарбия қуроли, маънавий озиқ манбаи эмас, бизнес предметига ҳам айланди. Бу соҳа ҳам махсус билимга, уқувга, қолаверса, истеъдодга эга бўлган мутахассисларни талаб қилувчи соҳага айланди. Баҳри опа ўз соҳасининг энг нозик томонларини чуқур эгаллаган, унинг ҳамма паст-баландликларини биладиган мутахассис эди. Назаримда, айни китоб савдоси соҳасида унинг ташкилотчилик қобилияти ҳам, билимдонлиги ҳам, тадбиркорлик бобидаги салоҳияти ҳам анча-мунча тўла намоён бўлган. Республикада китоб савдоси тезкор, ихчам, самарали ва соат механизмидай аниқ ишлайдиган ташкилий шакллар касб этган эди. Тошкентдаги марказий аппаратдан ташқари, унинг вилоятларда ва шаҳарларда бўлимлари бор эди. Қишлоқларда эса «Ўзбекбирлашув»нинг китоб савдоси билан шуғулланадиган бўлимлари, тўғрироғи, катта-кичик магазинлари бўларди. Албатта, улар ўртасида муайян рақобат, кўз илғамайдиган мусобақа бўлиб турарди, аммо бу рақобат китоб савдоси ходимларига ҳам, китоб мухлисларига ҳам фақат фойда келтирарди. Китоб савдоси катта соҳа эди. Унинг нафақат магазинларида, балки базаларида ҳам юзлаб, балки минглаб одамлар ишларди. Баҳри опа уларнинг кўпчилигини шахсан танир, кимнинг нимага лаёқатли эканини яхши биларди. Натижада бу соҳага тажрибали ва малакали одамлар йиғилиб қолган эдики, уларнинг ҳам кўпчилиги ўз соҳасини худди Баҳри опа каби чин дилларидан севар ва унчалик сердаромад бўлмаса-да, йиллар мобайнида, баъзилар ҳатто бутун умрлари давомида бу соҳани тарк этмас эдилар. Мен бу одамларнинг кўпчилиги билан Тошкентда, Фарғона водийсида, Самарқанд ва Бухоро каби кўҳна шаҳарларда кўришганман, айниқса, қўқонлик китоб савдоси ходимлари билан дўстлашиб ҳам қолганман. Улар нафақат малакали ходимлар сифатида, балки ўз касбига садоқатли ва фидокор одамлар сифатида чуқур таассурот қолдирган эдилар. Улар шунчаки савдо ходими эмас, халқ маданиятининг жонкуяр арбоблари, камсуқум, заҳматкаш тарғиботчилари эди. «Китоб савдоси» деганимиз ўз номига кўра «савдо» дейилгани билан бошқа савдолардан кескин фарқ қилади. Масалан, нон дўконига ҳар куни бир маҳал-икки маҳал харидорнинг ўзи ўз оёғи билан келиб, керакли нонни харид қилиб кетади. Китоб дўконида эса бироз бошқача. Бунда баъзи китоблар шов-шув билан тезда қўлма-қўл бўлиб кеца-да, баъзи китоблар бир икки йиллаб туриб қолади. Бу ҳодиса бизнес нуқтаи назаридан чидаб бўлмайдиган ҳол — пул чархчининг чархидай қанча тез айланса, шунча кўп туғади, бинобарин, шунча кўп даромад келтиради. Мен Баҳри опадан китоб савдосининг бунақа ички «сирлари» тўғрисида тез-тез сўраб турардим. Баҳри опа «ҳа, энди ҳар соҳанинг ўзига хослиги бор-да», дердилар-у, «сир»ни очишга ҳам ошиқавермас эдилар. Ниҳоят, бир гал мен кўпроқ хиралик қилдимми ёки Баҳри опанинг кайфиятлари ҳар доимгидан чоғроқ бўлиб турган эканми, ўзлари гапириб қолдилар:\n— Ҳозирга пайтда, кўп соҳалар каби китоб савдоси ҳам самарали бўлмоғи учун чуқур илмий асосларга қурилиши керак, — дедилар Баҳри опа. Мен ичимда «оббо, мен аралашмаган бир китоб соҳаси қолувди», дедим-у, кайфиятимни ошкор қилмай, тинглашда давом этдим. — Китобни кўпроқ сотмоқ ва эгасининг қўлига етказиб бермоқ учун маҳаллий жойларда росмана тадқиқотлар ўтказмоқ, потенциал китобхонларимизни обдон ўрганиб чиқмоғимиз керак.\nБаҳри опа ўзбек адабиётининг, ўзбек ёзувчиларининг яқин дўсти эди. Бу аёлнинг ўзбек адабиётига бевосита таъсири ҳам катта бўлган. Бу гапни ўқиб ҳайрон бўлманг, азиз ўқувчим. Ҳа, Баҳри опа шоира бўлмаган, романлар ёзмаган, лекин ўз касбининг тақозосига кўра адабиёт ривожига салмоқли ҳисса қўшган. Гап шундаки, адабиёт ривожи кўп жиҳатдан чоп этиладиган китобларнинг миқдорига боғлиқ. Китобнинг миқдори қанча кўп бўлса, ўқувчиларнинг сони ҳам шунча ортиб боради. Масаланинг яна бир томони бор. У кезларда ёзувчининг қалам ҳақи китобларнинг ададига ҳам боғлиқ эди. Масалан, китоб маълум миқдорда, масалан 10000 донадан ошса, қалам ҳақи 160 фоиз миқдорида тўланар эди. Бинобарин, ёзувчи нашр этилаётган китобининг адади кўпайишидан бевосита манфаатдор эди. Китобнинг ададини эса фақат Ўзувчилар уюшмаси ёки нашриёт эмас, китоб савдоси ташкилоти белгилар эди. Шунинг учун Баҳри опанинг идорасига ёзувчилар илтимос билан кўп келишар, Баҳри опа ҳам китобнинг кўпроқ сотилишига кўзи еца, унинг ададини кўпроқ белгилаб бераверар эди. Бу жиҳатдан ҳам Баҳри опа мардларча иш тутарди, бўладиган ишни чўзмасдан, мужмаллаштирмасдан, шартта ҳал қилиб берар ва ёзувчини мамнун қилиб чиқариб юборишга ҳаракат қиларди.\nҲаёт бўлганида бугунги кунларда Баҳри опа 90 ёшга кирган бўларди. Бугун ҳам бу ажойиб аёлнинг унутилмас сиймосини кўз ўнгимга келтириб, унинг хотирасини эслар эканман, биринчи навбатда, халқимизнинг истеъдодларга, бетакрор шахсларга нақадар бой халқ эканидан ифтихор қиламан. Xалқимиз орасидан асрлар мобайнида нафақат эркаклар орасидан буюк зотлар етишиб чиққан, балки ёрқин, ўзига хос, қобилияти ҳаммани қойил қолдирадиган аёллар ҳам кўплаб етишган. Уларнинг довруғи замонлар оша бизнинг кунларимизга ҳам етиб келган. Баҳри опа шундай аёлларимиздан бири эди. У буюк шоиримиз Ғафур Ғуломнинг туғишган синглиси эди. Аммо фақат шу хислати билангина бу аёл юртимизда катта донг қозонгани йўқ. У ўзининг ақл-заковати, билими, жўшқин ҳаракати, меҳр-мурувватга тўла қалби билан ҳам элу юртнинг ардоқли фарзанди бўлиб қолди. Баҳри опа китобга меҳри, унга фидойилиги, садоқати билан ҳам одамлар қалбида ўчмас из қолдирди.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Ozod_Sharafiddinov._Kitoblar_saltanatining_malikasi_/_Kiril&oldid=11470" dan olindi\nTurkumlarAsarlarOʻzbek mustaqillik adabiyotiPublitsistikaOzod SharafiddinovNasrMaqolalar\tAdabiy Shakllar


Ургутда гиёҳванд моддалар савдоси билан шуғулланаётган шахслар ушланди\n12:07 / 16.08.2021\nСамарқанд вилояти Ургут туманида гиёҳванд моддалар савдоси билан шуғулланаётган шахслар ушланган. Бу ҳақда вилоят ИИБ ахборот хизмати хабар бермоқда.\nМаълум қилинишича, Самарқанд вилояти ИИБ жиноят қидирув бошқармаси томонидан Ургут туманида тезкор тадбир ўтказилган. Тадбирда туманнинг Жартепа маҳалласида яшовчи 27 ёшли йигит ушланган. У 6 миллион сўм эвазига 35 грамм опий гиёҳванд моддасини сотаётганда ашёвий далиллар билан қўлга олинган.\nҚайд этилишича, олиб борилган суриштирувлар давомида мазкур шахс опийни Ургут тумани Қуйиқишлоқ қишлоғида яшовчи шахсдан олганини маълум қилган. Шундан сўнг тадбир Қуйиқишлоқ маҳалласида давом эттирилиб, гумондаги шахснинг уйи кўздан кечирилган.\nТадбир ўтказилаётган чоғда уй эгасининг турмуш ўртоғи ўзини шубҳали тутган ва унинг хатти-ҳаракатлари ИИБ ходимларининг эътиборини тортган. Аёл текшириб кўрилганда кийимининг ички қисмидан героин гиёҳвандлик моддасига ўхшаш модда топилган.\nСуриштирув давомида яна бир манзил аниқланган. Ургут тумани Мирзабоғлон-Чеп маҳалласида яшовчи 30 ёшли шахс Жартепа ва Қуйиқишлоқ маҳалларида ушланган шахсларга алоқадор бўлиб чиққан.\nТаъкидланишича, ҳозирда мазкур ҳолат юзасидан Ургут тумани ИИО ФМБ ҳузуридаги тергов бўлими томонидан Жиноят кодексининг 275-моддаси 5-қисми билан жиноий иш қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда. Шунингдек, аниқланган гиёҳванд моддаларнинг манбасини топиш бўйича суриштирувлар ўтказилмоқда.\nУргутда гиёҳванд моддалар савдоси билан шуғулланаётган икки киши ушланди\nУргутда яшаш хонадонида 535 туп каннабис етиштириб келаётган шахс ушланди\n12:26 / 13.06.2022\nСамарқандда акаси ва отасини ўлдириб кўмиб юборган йигит ушланди\n10:58 / 19.05.2022\nФото: Минг йиллик чинорлари кўкка бўй чўзган Ургут\n16:05 / 22.12.2021\nУргутда ясалган мини-трактор: У турли юмушларда беминнат хизматчи бўлмоқда\n16:56 / 10.12.2021\n“Ургут” ЭИЗда 89 миллиард сўмлик электр энергия иншоот ва тармоқлари қурилмагани маълум қилинди


Болаларга юриш фойдали — Nargis.uz\nБолаларга юриш фойдали\nТраспорт воситаларининг кўпайиши натижасида биз кўчада эркин югуриб юрган болаларни деярли учратмаймиз. Катта йўл бўйида уларни оналари қўлларидан ушлаган ҳолда етаклаб кетишади. Эркин юришларига йўл қўйишмайди. Пиёда юриш жуда ҳам фойдалидир. Мазкур жараёнда танамиздаги 639 мушакдан 400 таси фаол қатнашади. Бошқа жисмоний машқлардан фарқли ўлароқ пиёда юришда эркин ҳолат билан кучаниш бир-бирини такрорлайди. Тўғри юришда бир оёққа юк тушганида, иккинчиси дам олади. Аксарият ёзувчилар пиёда юрган ҳолда асарларининг кульминацион нуқтасини топадилар. Юриш фикрлашни рағбатлантиради. Биз юришни эркин, шундай бўлиши лозим деган жараён сифатида қабул қиламиз. Аммо бу нотўғри фикр. Бу жараён муҳитга боғлиқ. Ҳайвонлар ичида ўсган болалар уларга тақлид қилиб ҳаракатланганига ҳаётий мисоллар жуда ҳам кўп. Шунинг учун ҳам болани эрта ёшлигиданоқ тўғри юришга ўргатиш зарур.\nСпорт билан қанча эрта шуғулланилса, у шунча самара беради\nМен чақалоқларни сузишга ўргатиш мумкинлиги ҳақида гапирган эдим. Ёш болани коньки ёки роликда учишга ўргатиш ҳам осон. Катта одамда бу жараён анча қийин кечади. Мен гольф ўйнашни 40 ёшимда бошладим. 15 йилдан буён мазкур спорт турида машқ қилсам-да, ҳануз ёмон ўйнайман. Агарда бу машқларни болалигимда бошлаганимда, чемпион даражасига чиққан бўлар эдим. Менинг бир танишим фарзандларини 7 ва 9 ёшида гольф ўйинини ўрганишга берган эди. Кичиги ҳануз каттасига нисбатан илғор. Оталари нега кичиги доимо ютиши сирини билишга ҳаракат қилди. Бунинг фақатгина бир сабаби бор— у каттасига нисбатан эртароқ машқ қила бошлади.\nБола тарбиясидан кўра муҳимроқ нарса бўлмаслиги керак\n“Бола билан шунчалик бандманки, уни бирор нарсага ўргатишгавақтим йўқ”, дейдиганлар афсуски анчагина. Болани парваришлаш унинг тарбияси билан бирга олиб борилиши зарур. Оналар асосан боланинг қорни тўқ бўлиши учун қайғуришади. Бола учун энг яхши нарса, бу онанинг меҳридир. Ота-она учун энг муҳими бола тарбиясидир. У қанча эрта бошланса шунча яхши.\nБолани тарбиялашдан олдин ўзингизни тарбияланг\nБоласининг тарбиясизлигидан нолиган инсонлар, аввало, сабабини ўзларидан қидиришлари керак. Жаноб Сузуки менга ўз боласи билан муроса қила олмаган она ҳақида сўзлаб берган эди. Унинг сабаби – она боласини доимо урушишида. Бола қўрқиб, бирор бир ортиқча ҳаракат қилишга ҳайиқади ёхуд унинг аксини қилади. Ота-онасига тақлид қилади. Агарда сиз ўз ҳаракатларингизни ўзгарттирсангиз, фарзандингиз ҳам ижобий томонга ўзгаради.\nБуйруқ бериш – тарбиянинг энг ёмон усулидир. Ота курсида газета ўқиб ўтириб, боласига “Уни қил!”, “Буни қил!” дея буйруқ бериши нотўғри. Ишларни биргаликда бажариш, болангизга тўғри йўл кўрсатиш демакдир.\nБугунги болалар урушларга барҳам беради\nАфсуски дунёда диний бағрикенг бўлмаслик, бошқаларни камситиш, ҳокимиятга интилиш турли урушларни келтириб чиқармоқда. БМТ, ЮНЕСКО, БССТ каби ташкилотлар тузилган бўлишига қарамай, ўзаро жанжал ва урушларга ҳануз барҳам берилгани йўқ. Бунга фақатгина ўзаро ҳурматга асосланган муҳитда тарбияланган инсонларгина чек қўйиши мумкин. Ғазаб, кўролмаслик, агрессия, антогонизм деярли инсоннинг биологик тавсифига айланди. Болаликда ушбу туйғуларни ўзимизга сингдирсак, кейинчалик улардан халос бўлиш жуда ҳам қийин. Биз,катталар, фарзандларимизни ана шундай салбий туйғулар, ғаразли мақсадлардан асрашимиз лозим. Гўдаклар ирқий нафрат, душманлик нималиги ҳали билишмайди. Уларнинг териси қайси рангда бўлмасин биргаликда ўйнашлари, бир дастурхон атрофида жилмайганича овқатланишлари мумкин. Ирқий нотенглик фақатгина катталар берган йўналиш ва уларнинг “маслаҳат”лари орқали амалга ошади. Фарзандларимизни бошқа халқлар, уларнинг дини, урф-одатлари, қадриятлари, маданиятларига нисбатан ҳурмат асосида тарбиялаш келажакда содир бўлиши мумкин бўлган урушларнинг олдини олишга хизмат қилади. Ер юзида тинчликнинг сақланишига омил бўлади. Бугун дунёдаги тинчлик нафақат катталар, балки келажак эгалари бўлган болаларнинг тарбиясига ҳам боғлиқ. Ушбу китоб болаларни чақалоқлигиданоқ тарбиялаш ва таълим беришга йўналтириш учун туртки бўлиб, фарзандларимизни оқил, доно, комил инсон бўлиб етишиларига ёрдам берса, хурсанд бўлардим.\nАввалгиси: Болаларнинг тасаввурлари унда ижодий қобилиятни ривожлантиради


Лионель Месси Аргентина терма жамоасидан кетди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЛионель Месси Аргентина терма жамоасидан кетди\nАргентина терма жамоаси футболчиси Лионель Месси жамоани тарк этиши ҳақида эълон қилди. Месси ўзининг бу қарори билан ҳаммани лол қолдирди. Бу ҳақда “USA Today”га асосланиб “Qalampir” хабар берди.\nЛео жамони тарк этиши ҳақидаги сўнгги қарорини айтиш чоғида, шундай деди:\n“Ҳозир жуда оғир пайт. Кийиниш хонасида, мен учун ҳаммаси тугаганини хаёлдан ўтказдим. Мен бу жамоага мос келмадим.\nМен пеналтидан гол уролмадим. Олдин ҳам шундай бўлган эди. Агар мен миллий терма жамоани тарк этсам, ҳамма учун яхши бўлади. Финалга чиқиб, уни ютмасанг алам қилар экан.\nМен Аргентина билан чампион бўлиш учун жуда кўп тер тўкдим, лекин қўлимдан ҳеч нарса келмади”.\nАмерика кубогининг финал учрашувида Чили ва Аргентина жамолари тўқнаш келди. Асосий ва қўшимча вақт ғолиб номини аниқлаб бера олмагач, томонлар пеналтилар сериясида куч синашдилар. Бироқ бу сафар ҳам Аргентина жамоасидан омад юз ўгирди. Чилиликлар 4:2 ҳисобида аргентиналиклардан устун келди ва кетма-кет иккинчи бор кубогни бошлари узра баланд кўтарди. Месси пеналти тепишда хатога йўл қўйди.\nМаълумот ўрнида, ўтган йили ҳам Аргентина ва Чили терма жамолари Америка кубоги финалида тўқнаш келган эдилар. Унда ҳам пеналтилар серияси орқали ғолиб аниқланган эди. Якуний ҳисобда Аргентина 1:4 ҳисобда Чилига имкониятни бой берганди.\n14:05 Қирғизистон президенти 1 йилдан кейин лавозимини тарк этиши ҳақида гапирди\n16:39 Чили - Аргентина — 4:1. Голларни томоша қилинг! (Видео)


Ширин ёлғон (Ҳажвия)- Kruz.uz\nШирин ёлғон (Ҳажвия)\n11:51, 14.01.2017 2460 0 Блоглар\nАутсайдер мақомидаги жамоа президенти баёнотидан: «Азизлар, мен раҳбарлик қилаётган клуб юртимиздаги энг кўзга кўринган жамоалар сирасига киради. Барча мураббийларимиз PRO лицензияси соҳиблари, футболчиларимиз эса ҳақиқий профессионал.\nБир биридан тартибли, барчаси тўпга чанқоқ. Машғулотларга ҳеч ким кечикмайди. Бунақа муаммолар аллақачон ҳал этилган бизда. Лекин шунга қарамай биргина камчилик бор. Бу ҳақда кейинроқ тўхталаман. Ҳар йили клубимиз тарбияланувчилари турли мусобақаларда биринчи ўринни олишади. Но-профессионал футболчиларни жамоамизда кундузи чироқ ёқиб ҳам тополмайсиз. Ҳатто Мессидан ҳам зўр ўйнайдиган футболчилар бор. Буларнинг барчаси аниқ тизим йўлга қўйилганидан далолат. Мураббийлар штаби бирор марта ўйинга пухта тайёрланмай чиқмайди. Бунга йўл қўймайман. Аммо таассуфки, биргина камчилик кўп ҳолларда панд бериб қўяди.\nЖамоада ички интизомга жиддий эътибор қаратганман. Стадионимиз қишин-ёзин доимо ям-яшил туради. Журналистлар учун матбуот-ложаси, мартабали меҳмонлар учун VIP-ложаси камчиликлардан холи. Шунингдек, ТВ ходимлари учун алоҳида хоналаримиз бор. Матбуот котибимиз ва клубимиз веб-сайти тун-у кун, 24 соат изланишда.\nМашғулотлар пайтида футболчиларимиз ўзаро самимий муносабатда. Келишмовчиликлар ҳақида гап бўлиши мумкин эмас. Барибир битта камчиликни ўйлаб сиқилиб кетаман-да. Бўлмаса, жамоамизнинг грандлардан сира кам жойи йўқ. Стадионимиз таъмирдан чиқарилган ва доимо мухлислар билан гавжум. Тарбияланувчиларимиз учун беҳисоб футбол майдончаларини қурганмиз. Улар қишда далада машғулот ўтказишмайди. Жамоа бақувват ҳомийларга эга. Дарвоза тўсинлари кечагина заводдан чиққандек ярқираб турибди. Тарбияланувчиларимиз формалар ва тўплар билан тўлиқ таъминланган. Майдончаларимиз эртаю-кеч ёш футболчиларимиз ихтиёрида. Хуллас, болалар футболига эътиборни кучайтирганмиз. Лекин барибир битта камчилик бор-да. Айтганча, биз ҳакамлардан ҳам тўла миннатдормиз. Бирор марта ҳакам устидан федерацияга арз қилмаганмиз. Тартиб-интизом кучли бўлгач, футболчиларимиз улар билан тортишмайдилар-да. Шу боисми, бутун мавсум давомида бирорта қизил карточка олмадик. Ходимларимизга маошларини вақтида берамиз. Футболчилар орасида безорилик кузатилмайди. Улар ичишмайди, чекишмайди... Допинг нималигини ҳатто билишмайди ҳам. Хуллас, ҳамма-ҳаммаси жойида. Ишонасизми, гаров бойлаб ҳам, жамоамда бирорта камчилик тополмайсиз.\nДарвоқе, бояги камчиликка келсак... Эҳтимол, бу жуда катта нуқсон саналмас. Гап шундаки, бир ёлғон гапиришга тушсам, ўзимни сира тўхтатолмайман-да...»


Рассом Рустам Бозоров\nNaiv-Art жанрида ижод қиладиган ўзбек рассоми Рустам Бозоровнинг Тошкентдаги махсус санъат мактабида очилган "Оддий кун" деб номланган кўргазмаси талабалар билан бирга мунаққидлар эътирофига ҳам сабаб бўлди.\nТошкентлик 45 яшар рассом Рустам Бозоровнинг кўргазмага қўйилган асарларидан бири "Эшик тирқиши" деб аталади.\n"Эшик тирқиши" Тошкентнинг Чилонзори ëки Қорақамишидаги оддий кўпқаватли уй йўлаги. Қора камзил, қора шим кийиб галстук таққан бир киши эшикни очиб¸ рус кампирдан бир нарсаларни сўрамоқда. Кампир ҳам азбаройи иштиëқ билан бу мулозимга бир нарсаларни шипшитмоқда. Таниқли нидерланд рассоми Иероним Босх чизган “Чақимчилик” деган сурат бор. Рустам Бозоров чизган суратда ҳам ана шу манзарани ҳис қиламиз. Рустам Бозоровнинг ўзи эса бу расм мушоҳадаси томошабинга ҳавола дейди:\n- Қанақадир шум бўлаяпти дебми, кимдир қўнғироқни жиринглатгандами глазокдан қарайсизку. Мана шундай кўриниш чиқади. Налогдан келадими ëки бошқа жойданми. Уни ҳар ким ўзича ўйлаши мумкин. Мен кимгадир “мана буни чизганман” дейишим мумкин эмас. Ўзинингиз истаган нарсангизни ўйлашингиз мумкин. Мен просто кўрган нарсамни айтиб бераяпман. Келишди газданми, светданми, бу энди ҳар кимнинг фантазиясига боғлиқ. Деярли ҳар битта одам кўрган бу нарсани. Шунақа бўлади ҳаëтда, дейди Рустам Бозоров.\n"Ҳашар" Бу расмда уй қураман деб лой босқилаëтган ўзбеклар тасвирланган. Диққат билан қарасангиз, тўрт нафар ўзбекнинг лой устидаги бир доирада айланаëтганини кўрасиз. Ҳолланд рассоми Ван Гогга оид “Қамоқхона ҳовлисида” деган асарга менгзайди бу. “Мен ван Гог асарларини жуда севаман. Ван Гог мен энг яхши кўрадиган рассом”, дейди Рустам Бозоров Озодлик билан суҳбатда.\nРассом Рустам Бозоров асарларида киноя ва аниқ кесатиқ сезилиб туради. Мен туғилиб ўсган Қашқадарëда тўй бу ўзбек жамиятининг барча манфий мусбатини намойиш қиладиган тадбир мен учун, дейди рассом:\n“Сиз нега ялтир-юлтур ўзбек ҳаëтини акс эттирмайсиз? Сизга бугун иншо этилган ялтироқ бинолар ëқмайдими”, деб сўраймиз рассомдан:\n- Танқид қиладиган одамлар ҳам кўп ҳақиқатан. Задевать қилдими чизаман. Ҳаëт қанақа бўлса шуни ва озгина юмор қўшаман. Юмор биласизку нималигини. Резко унақа кўринмайди расмларим ва мен атайлаб чизган эмасман. Қийшиқ кўчалар албатта любой рассомга мана шу қадрли, дейди Рустам Бозоров.\nМен Ўзбекистон ватанпарвариман¸ дейди рассом Рустам Бозоров. Унинг бу гапи турк шоири Нозим Ҳикматнинг “Мен Туркияни бутун борлиғи билан, фазилату нуқсонлари билан севаман” деган гапига менгзайди:\n"Гул сотаётган аёл"- Ҳозир ҳеч нарса дея олмайман мен сизга. Чунки ҳозир менда ҳеч қанақа фикр йўқ. Бир ойдан бери ҳеч нарса қилганим йўқ. Фикр ҳам йўқ. Мана шу энг ëмон нарса рассом учун. Фикр бўлганда, иш ҳам бўларди, дейди Рустам Бозоров.\n"Ҳозир суратларимни сота олмаяпман. Агар хориждагилардан бири мен чизган суратлардан лоақал биттасини сотиб олса, сал ўзимни тиклаб олар эдим," дейди рассом.\nАйни пайтда рассомнинг устози, Ўзбекистон халқ рассоми Ғофир Қодиров Рустам Бозоровни ҳозирги ëш рассомлар ичида энг илғори деб ҳисоблайди:\n- Мен унинг охирги ишларини кўпдан бери кўрганим йўқ ўзи. Лекин у жуда талантли, яхши бола. Композициялари ўзига хослиги билан ажралиб туради. Охирги ишларидан хабарим йўқ. Олдинги ишларига қараганда рангларни яхши ишлайди. Примитив наив йўналишида ишлайди. Асарлари оддий ҳаëтдан олинган. Ўзининг яшаëтган шаҳри, маҳалласи, ўзининг боласи, қанақадир ўзига хослиги билан ажралиб туради. Алоҳида ишларини олиб қаралса, ҳозирги ëшлар ўртасида энг талантли рассомлардан ҳисобланади. Яқинда кўргазма қилди. Мен бориб кўришга улгурганим йўқ. Эшитишимча, жуда яхши бўлган. Телевизорларда кўрсатишди. Ўзига яраша оптимистик йўналишда ишланган ишлар, дейди Ўзбекистон Xалқ рассоми Ғофир Қодиров.


1403 йил май ойининг бошида Парижда бир руҳоний пайдо бўлиб, ўзини Амир Темурнинг элчиси деб таништиради. Чиндан ҳам у зарҳал ҳарфлар билан битилиб, Амир Темурнинг мўъжазгина муҳри босилган мактубини Франция қироли Карл VIга топширади. Мактубни топширган Султония архиепископи қирол саройида Карл ВИ ва Франциянинг Берри, Бургундия, Орлеан, Бурбон ва Британия герсоглари ҳамда бошқа аъёнлар ҳузурида нутқ сўзлаб, ташрифининг икки сабабини айтади: биринчиси, Амир Темурнинг Боязид устидан қозонган ғалабасини маълум қилиш; иккинчиси — Амир Темур билан Карл VI ўртасида доимий дипломатик алоқалар ўрнатиш.\nЖан Рим папаси Бонифатсий ИХ томонидан 1398 йил 23 августда Султония шаҳрининг архиепископи этиб тайинланган (Жеан Ричард, Ла папауте эт лес миссионс дЪОриент ау Моен Аге (ХИИИе — ХВе сиеклес). Эколе франкаисе де Роме, 1977, пп. 181 — 182; Ла роуте де Самарканд ау темпс де Тамерлан пар Руй Гонзалез де Клавижо. Импримерие Натионале, Парис, 1990, п. 51).\nЖаннинг айнан ўша йиллари Султонияда хизмат қилганлигини таниқли француз шарқшунос олимлари Силвестр де Саси (Мемоире сур уне корреспондансе инедите де Тамерлан авек Чарлес ВИ. Мемоирес де Академие дес инскриптионс эт беллес-леттрес. Парис, 1822) ва Х.Моранвиле (Мемоире сур Тамерлан эт са коур пар ун доминикаин, эн 1403. Эхтраит де ла Библиотҳеқуе де лЪЕколе дес чартес. Парис, 1894) ҳам тасдиқлайдилар.\nАрхиепископ Жан Франция қироли Карл ВИ топшириғига биноан ўзининг «Амир Темур ва унинг саройи ҳақида хотиралар»ини ёзади. Асар 23 қисм(боб)дан иборат. Унда Соҳибқирон Мовароуннаҳр тахтига чиққан пайтдан 1402 йил август ойигача бўлиб ўтган асосий воқеа ва ҳодисалар тилга олинади.\n«Хотиралар» билан илк бора танишган кишида у афсоналар ва ҳақиқат омухтасидан иборат асар, деган таассурот туғилиши табиий. Ҳақиқатан ҳам муаллиф Амир Темур ҳаёти ва фаолияти билан боғлиқ бизга маълум ва номаълум афсона-ривоятлардан кенг фойдаланган. Масалан, Амир Темурнинг амир Ҳусайн элчилари олдида ишлатган ҳийласи (И боб) ва Соҳибқирон билан Эдигни(Идику) ўртасидаги муносабат (ХВИИ боб) ҳақидаги ҳикоятлар шулар жумласидандир. Бироқ, «Хотиралар»да бошқа манбаларда мавжуд аниқ тарихий маълумотлар ҳам кўп.\nБундан хабар топган император кўп шодланди ва лашкарларига ижозат бериб, кичик бир аскарлар гуруҳи ва хотинлари ҳамда фарзандлари билан хурсандчиликка берилди. Элчилар қайтиб кетганига ишонч ҳосил қилган Темурбей сакраб тўшагидан турди ва бутун қўшини билан зикр этилган императорнинг кетига тушди; Темурбей уни хотинлари ва фарзандлари ҳамда кичик бир аъёнлар гуруҳи билан айш-ишрат қилиб турган чоғида учратди. Темурбей қиличини кўтарди ва императорни маҳв этди, унга қариндош бўлган хотинини ўзига хотин қилиб олди, ўз ўғилларига императорнинг қизларини олиб берди ва унинг эркак зотидан бўлган яқинларининг ҳаммасини ўлдирди; фақат биттасидан ташқари, уни ўз ёнида олиб қолди, исми Солтамакуш (Суюрғатмиш) эди. Темурбей унинг номидан ҳукмронлик қилди ва шу йўл билан у бутун Трансоксания империясини қўлга киритди. Бу воқеалар рўй берганида у қирқ ёшда ёхуд сал каттароқ эди. Шундан сўнг у Шарқдаги кўп вилоятларни қўлга киритдики, жумладан, уларнинг бири Сименана (С\nимнон) деб аталарди, бу хусусда кейинроқ сўз юритилади.\nТемурбейнинг кўп ўғиллари бўлган ва ҳозир улардан атиги иккитаси ҳаёт, уларнинг каттасини Миранза(Мироншоҳ) деб аташади ва унинг ёши қирқ ёки ундан бир оз катта; энг кичиги Сонхарни(Шоҳрух) деб аталади ва унинг ёши йигирма икки атрофида. Биринчисининг исми қуйидагича талқин қилинади: мир – жаноб ва за — қирол, яъни «жаноби қирол». Иккинчисининг исми француз тилида «қиролнинг юзи» маъносида. Тўнғич ўғил барваста, хушмуомала, ҳурфикр ва отасининг саройида ҳамма уни ҳурмат қилади. У насронийлар ва франкларни, яъни барча лотинларни (овруполикларни) жуда яхши кўради; у бамисоли иккинчи Александр(Македонялик Александр). Унинг тўрт хотини ва тўрт ўғли бор: хотинларининг энг суюклиси император авлодидан ва Конзада (Хонзода) деб аталади. Ўғилларининг лашкарлари катта, яъни 20-30 минг кишидан иборат ва саройлари ҳам катта. Айниқса, Абасимеза (Мирзо Абубакр) исмли тўнғич ўғлининг лашкари жуда катта; бу исм «Худонинг марҳамати ила туғилган», деб талқин қилинади. Бу ўғил\nқурол ишлатишга жуда моҳир. Тўрт ўғилнинг яна бирининг исми Омариза (Умар Мирзо) бўлиб, у Темурбейнинг лейтенанти: унинг саройида мулозимлар кўп, қўл остида катта ўлка бор.\nТемурбей қўл остидаги Ҳиндистондан Туркиягача бўлган ҳудудни бир одам пиёда нақ бир йилда, отда эса тўққиз ойда босиб ўтади. Унинг салтанати таркибига, жумладан, қуйидаги ўлкалар киради: Дилли — йирик шаҳар; Сименана — вилоят; Маластан (Бадахшон) — вилоят; қимматбаҳо тошлар ўлкаси; Феринус (Кимехредган) ҳинд зираворлари шу ердан келади ва Сиён (Сайҳун) дарёси орқали бошқа ўлкаларга олиб ўтилади; Органун, бу вилоят Персияда Корасмо (Хоразм) деб аталади; Чин-Мочин (Хитой) — шифобахш ўсимликлар ўсадиган вилоятлар, у ерларда ясалган чиройли буюмларни Генуяга олиб кетишади, яхши сақланади, айтишларича, бир буюмни қирқ йилда ясашар экан; Бокара (Бухоро) — аъло сифатли олтини билан машҳур вилоят; Коросан (Хуросон) — ўттизта шаҳарли вилоят; Медиа (Озарбойжон) — жуда катта вилоят; Спахан (Исфаҳон) – вилоят; Сирас (Шероз) — вилоят; Шилан (Ғилон) — шаҳар ва вилоят, Каспий ёхуд Бачин денгизи яқинида; Аран — жуда катта вилоят; Порт Ферре — жуда катта вилоят ва А\nлександр денгизни Кавкази деб аталган тоққача қазиб олиб борган шаҳар, бу тоғда турфа тилли халқлар яшайди; Жоржия (Грузия) — қироллик ва жуда катта вилоят; Буюк Армения, у ерда Нуҳ пайғамбарнинг ёйи жойлашган тоғ бор; Курдистон — жуда катта вилоят; Калдея (Ироқи Араб) — вилоят; Астрия (Ассирия) — вилоят; Рум — вилоят; Туркия — вилоят.\nУндан сўнг Темурбей жуда катта дарё бўлган Евфрат (Фрот) дарёси бўйига борди; у ерда беш кун ичида зарур кема ва қайиқлар ясаттириб, икки ярим кун ичида бир ярим миллион кишидан ортиқроқ лашкарини дарёнинг нариги қирғоғига ўтказди. Дарёдан ўтиб, у баланд тоғ устида жойлашган Ҳалаб шаҳри деворлари ёнига етиб борди ва шаҳар ичкарисида султоннинг кучли қўшини жойлашганидан хабар топгач, қалъани қаттиқ курашсиз қўлга кирита олмаслигига кўзи етди. Шу алфозда Темурбей уч кун шаҳар қаршисида туриб қолди ва тўртинчи куни лашкарининг катта бир қисмини олиб Ҳалабдан икки ле (чақирим) узоқликдаги баланд тоғ ортига ўтди ва ўғлини 30 минг аскар билан шаҳар қаршисида қолдириб, агар султон кучлари унга хужум қилса, бир оз жанг қилиб, сўнгра чекинишни буюрди. Ўғли ҳам уч кун давомида отаси айтганича иш тутди: султон қўшинлари унга қарши жанг бошласа, у бир оз курашган бўлар ва сўнгра чекинарди; тўртинчи куни ўртада катта жанг бўлди ва ўғил одатдагида\nн узоқроққа чекинди, султон лашкарлари уни шунчалик узоққа қувлаб бордиларки, тоғнинг ортида бекиниб турган Темурбей фурсатдан фойдаланиб ғаним қўшини билан шаҳар деворлари ўртасидаги жойни эгаллади ва султоннинг ўн тўрт минг аскарини ўлдирди, сўнг шаҳарни эгаллади.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2005 йил 20-сонидан олинди


Аёл оргазми ёхуд аёлнинг жинсий алоқадан лаззатланиши » Birinchi bizda\nBosh Sahifa » Jinsiy hayot » Аёл оргазми ёхуд аёлнинг жинсий алоқадан лаззатланиши\nФизиологик оргазмда аёл жисмонан лаззатланади. Лекин алоқадан қониқиши учун бу етарли эмас. Аёлларга жинсий алоқада психологик лаззатланиш ҳам бўлиши керак. Бунда аёл эркак билан бирга эканлигидан, уни севиб севилганидан ва алоқа давомидаги меҳрдан қониқади.\nАгар жинсий алоқа натижасида аёлга фақат жисмоний лаззатланиш бериб, психологик томондан қониқтирмаса, у ҳолда жинсий алоқа қониқтирмаган бўлиши мумкин. Ёки алоқа давомида аёлга жисмоний оргазм келтирилмай уни фақат психологик томондан қондирса, у ҳолда аёл жинсий алоқадан қониққан бўлиши ҳам мумкин. Яъни баъзида аёлга ҳам жисмоний, ҳам психологик қониқиш керак бўлса, баъзида фақатгина жисмоний ёки фақатгина психологик қониқиш кифоя бўлади.\nаёлнинг биринчи жинсий алоқаси билан боғлиқ ёмон хотиралари\nалоқа давомида аёл умуман лаззатланмаслиги\nДемак, аёлнинг совуққонлиги эркакнинг қўлида. Агар эркак аёлни қўзғата олмаётган бўлса, аёл совуққон бўлаверади. Эркак керакли сўз ва ҳаракатлар билан аёлини қўзғата олишни билиши керак. Аёлни ҳам эҳтироси бор, уни уйғота билиш керак холос. Бугун жинсий алоқага совуққон бўлган аёл, эртага танимайдиган даражада эҳтиросли бўлиб ўзгариши ёнидаги эркакнинг қўлида.\nBIRINCHI BIZDA"Аёл оргазми ёхуд аёлнинг жинсий алоқадан лаззатланиши"KEYIN BOSHQALARDA


Қўқон хонлиги – «Умид» ИДУМИ\nJuma Yanvar 8th, 2016 Seshanba May 7th, 2019 Мақолалар 1та фикр билдирилган\nҚўқон хонлиги – ўзбек хонликларидан бири (18—19-асрлар). Пойтахти — Қўқон. Минглар уруғидан бўлган Шоҳрухбий 1709 йилда асос солган. Бу давлат таркибига дастлаб Қўқон, Наманган. Марғилон, Конибодом, Исфара ва уларнинг атрофидаги қишлоқлар кирган. Абдураҳимбий даврида Бухоро хонлигига ҳарбий юриш қилиниб Самарқанд эгалланади (1732). Абдулкаримбий даврида 1746 йил қалмоқлар Фарғона водийсига ҳужум қилиб, Ўш, Андижон, Марғилон шаҳарларини эгаллаб, Қўқонни қамал қилган. Қўқонликлар ёрдамга келган Ўратепа ҳокими Фозилбий қўшинлари билан биргаликда уларни Фарғона водийсидан қувиб чиқаришган. Норбўтабий даврида Чуст ва Наманган бекларининг мустақиллик учун кўтарган ғалаёнлари бостирилган. Мамлакатда суғориш иншоотлари барпо қилинади, савдо ва ҳунармандчилик, қишлоқ хўжалиги бирмунча ривож топади ва нисбатан арзончилик бўлади.\nНорбўтабийнинг ўғли Олимбек ҳукмронлиги даврида Қўқоннинг сиёсий мавқеи янада кучайган, ҳарбий исло-ҳот ўтказилган, Оҳангарон воҳаси, Тошкент, Чимкент ва Сайрам тобе этилган, ташқи савдога ҳам эътибор кучайтирилган. 1805 йил давлат расман Қишлоқ хўжалиги деб эълон қилиниб, Олимбек “хон” унвонини олган. Олимхоннинг марказлашган кучли давлат тузиш борасида қилаётган ҳаракатлари айрим мансабпараст зодагонлар гуруҳида норозилик кайфиятларини вужудга келтиради. Натижада улар Олимхоннинг сафардалигидан фойдаланиб 1810 йил Қўқонда “Олимхон Тошкентда ўлди”, деган миш-миш тарқатишади ва унинг укаси Умарбекка тож кийгизадилар. Олимхон бундан хабар топиб, Қўқонга йўл олади, бироқ у Олтиқуш мавзеида отиб ўлдирилган.\nУмархон даврида хонлик ҳокимиятини мустаҳкамлаш ва кенгайтириш чоралари кўрилган. 1815 йил Бухоро хонлигига қарашли Туркистон, 1817 йил эса Ўратепа босиб олинган. Сирдарё бўйида бир қанча ҳарбий истеҳкомлар барпо этилган; суғориш иншоотларини кенгайтириш, каналлар қазиш, масжид ва мадрасалар қуришга эътибор берилган. Хусусан, Қўқон, Тошкент, Туркистон, Чимкент, Сайрам, авлиёота (ҳозирги Жамбул)да масжид ва мадрасалар қурилган. Мозорлар тартибга солинган. Умархон ҳукмронлиги даврида Қишлоқ хўжалигида фан, адабиёт, санъат нисбатан юксалган. Бунда унинг севимли хотини — машҳур ўзбек шоираси Нодирабегимнинг хизмати катта бўлган. Умархоннинг ўзи ҳам “Амирий” тахаллуси билан ўзбек ва тожик тилларида ғазаллар ёзган. Умархон вафотидан сўнг унинг 12 ёшли ўғли Муҳаммад Алихон тахтга ўтирган. Хон ёш бўлганлиги учун давлатни дастлабки даврда онаси Ноди-рабегим бошқарган. Нодирабегим маданият ва санъатни ривожлантиришга интилган.\n1826 йил Шарқий Туркистонда хитойларга қарши бош кўтарган мусулмон аҳолига ёрдам бериш учун қўшин тор-тиб борилган. Натижада Хитой ҳукумати Шарқий Туркистоннинг 6 та шаҳри (Оқсув, Қашқар, Ёркенд, Хўтан ва бошқалар) дан солиқ олиш ҳуқуқини Қишлоқ хўжалигига беришга мажбур бўлган.\nМуҳаммад Алихон хонлик ҳудудини кенгайтиришга интилиб, Жан. Олай тоғ этагидаги Қоратегин, Дарвоз, Шуғнон, Рўшон, Воҳон бекликларини бўйсундирган. Бу даврда хонликда суғориш ишлари анча йўлга қўйилган. Тошкент яқинида Хонариқ канали қазилган. Ташқи иқтисодий-савдо алоқалари ҳам анча яхшиланган. Бухоро амири Насрулло (қ. Насруллахон) билан юз берган урушда (1840 йил) Муҳаммад Алихон енгилиб, Хўжандни амир Насруллога топширишга ва ўзини унинг ноиби деб тан олишга мажбур бўлган. Аммо Бухоро — Қўқон муносабатлари бундан кейин ҳам кес-кинлашган. Натижада 1841 йил нояб. ойида Муҳаммад Алихон ўз укаси Султон Маҳмуд фойдасига тахтдан воз кечган. Бу воқеадан хабар топган амир Насрулло Қўқонга бостириб келиб, уни талон-торож қилади. У шу қирғин-барот давомида Муҳаммад Алини, унинг укаси Султон Маҳмудхонни, онаси Нодирабегимни ва бошқа юқори ман-сабдорларни қатл эттиради. Амир фармони билан Қишлоқ хўжалиги Бухоро ноиби томо-нидан бошқарила бошланган. Амир ноиби Қишлоқ хўжалиги аҳолисига оғир солиқлар юклайди. Натижада 1842 йил ёзида қўқонликлар қўзғолон кўтаради, амир Насруллога содиқ кишиларнинг кўпчилигини ўлдирадилар ва Норбўтабийнинг укаси Ҳожибекнинг ўгли Шералини хон қилиб кўтаришади. Буни эшитган Бухоро амири Қўқонга қўшин тортиб ўз ҳукмронлигини қайта ўрнатиш учун уни қамал қилади. Бироқ қамалнинг қирқинчи куни Хива хони Оллоқулихоннинг Бухоро ҳудудига қилган ҳужуми ҳақидаги хабарни эшитиб, орқага қайтишга маж-бур бўлган. Натижада қўлдан кетган кўпгина ҳудудлар (Хўжанд, Тошкент) яна Қишлоқ хўжалиги ихтиёрида қолади.\nШералихоннинт (1842—45) тахтга ўтиришида кўмакчи ва хайрихоҳ бўлган қипчоқлардан Мусулмонқул мингбоши қилиб тайинланган. Мусулмонқул, асосан, ҳарбий ишлар билан шуғулланган ва хон қўшинларининг таркибини кўпроқ қипчоқ йигитлари билан тўлдирган. Мусулмонқул ўз мавқеидан фойдаланиб, Шералихонга ўз таъсирини ўтказишга интилган. Аммо хон бунга йўл қўймасликка интилади. Мусулмонқул хондан норози бўлиб, бошқаларнинг қўли билан суиқасд уюштиришга ҳаракат қилган. 1845 йил Ўшда хоннинг солиқ сиёсатига қарши қўзғо-лон бошланади. Мусулмонқул қўзғо-лонни бостиришга кетганида, унинг шериклари Олимхоннинг ўғли муродбекни Қўқонга таклиф қилиб тахтга ўтқазганлар. Шералихон ўлдирилган. Тахтни сақлаб қолиш учун Муродхон ўзини Бухоро амирининг ноиби деб тан олишга мажбур бўлган. Мусулмон-қулни мингбоши лавозимида қолганлиги ҳақида фармон чиқаради ва унинг Қўқонга қайтишини талаб қилади. Мусулмонқул эса Ўшдан Наманганга келиб қизини Шералихоннинг ўғли Худоёрга турмушга беради ва у билан Қўқонга келиб, Муродхонни ўлди-риб, йўш Худоёрни хон деб эълон қилади. Мусулмонқул хоннинг ёшлигидан фойдаланиб хонликни деярли мустақил равишда ўзи бошқаради, катта лавозимлар қипчоқларга улашиб берилади. Натижада Мусулмон-қулга қарши хонлик ҳудудида норозилик ҳаракати кучайди ва у мингбошиликдан бўшатилади. Мусулмонқул ўз мавқеини тикламоқчи бўлиб, руслар билан алоқа ўрнатишга интилади ва русларнинг вакили В.В.Веляминов-Зернов билан 1853 йил баҳорида махфий учрашади. Мусулмонқулнинг рус қўмондони вакили билан учрашгани ва ҳокимиятни ўз қўлига олмоқчи бўлганлигидан хабар топган ўзбек ва қирғиз зодагонлари (Муҳаммад Ниёз Қушбеги, муҳаммад Ражаб Қўрбоши, Муҳаммад (Ёқуббек қушбеги ва бошқалар) қипчоқлардан қутулиш йўлини ахтариб Худоёрхонни ўзлари тарафга оғдириб, 1853 йил қипчоқлар қирғинини бошлаб юборишган. Мусулмонқул асирга олиниб, қатл қилинган.\nБироқ қишлоқ хўжалигида ўзаро тахт учун курашлар тинчимаган, юқоридаги ҳарбий амалдорлар Худоёрхонга қарши фитна тайёрлаганлар, бироқ у муваффақияциз чиққан. Қисқа вақт ичида хонлар бир неча марта алмашган (1852—62 йилларда Шералихоннинг ўғли Маллахон, 1862—63 йилда Шоҳму-родхон, 1863 йил май-июнда яна Худоёрхон, 1863 йил июл — 1865 йилларда Маллахоннинг ўғли Султон Сайидхон хон бўлган).\n1865 йил Қўқонда қипчоқ ва қирғизлар Худойқулбекни тантанавор равишда хон деб эълон қиладилар. У атиги 14 кунгина хонлик қилади, сўнгра барча хазинани ва қимматбаҳо нарсаларни олиб, Қашқарга қочиб кетган. Худоёрхон ҳеч қандай қаршиликсиз Қўқон тахтини қайта эгаллаган (1865— 75). Бундай беқарор ички вазиятдан фойдаланган Россия Қишлоқ хўжалигига қарши истилочилик ҳаракатларини бошлаб юборган. Натижада 1853—65 йиллар давомида Оқмачит, Тўқмоқ, Пишпак, Авлиёота, Туркистон, Чимкент, Тошкентни ва уларнинг атроф ҳудудларини босиб олади. 1867 йил 14 июлда император Александр ИИ Туркистон ҳарбий округини таъсис этди ва Ўрта Осиёда босиб олинган ва салтанат таркибига киритилган ҳудудлар ҳисобидан туркистон генерал-губернаторлигини ташкил қилди. Чоризм босқини туфайли Қишлоқ хўжалиги чегаралари анча қисқариб кетди. Хазинага тушадиган даромадлар кескин камайди. Хон хазинани тўлдириш учун янгидан қўшимча солиқлар жорий этди. Халқ бундан норози бўлиб 1871 йил Сўхда ғалаён кўтаради. Бу ғалаён қуролли қўзғолонга айланиб кетди. Ўрта Осиё тарихида энг узоқ давом этган “Пўлатхон” қўзғолони бўлиб ўтади. Рус қўшинлари қўзғолончиларни енгдилар ва Пўлатхон асирга олинди. У 1876 йил 1 март ойида Марғилон шаҳрида дорга осилади. Чор қўшинлари Қишлоқ хўжалигини босиб олиб, хонликни расман бекор қиладилар ва ўрнига Фарғона вилоятини таъсис этадилар.\nҚишлоқ хўжалигида қуйидаги мансаблар мавжуд бўлган: мингбоши, оталиқ, шайхулислом, қози-калон, қушбеги, меҳтар, парвоначи, нақиб, додхоҳ, эшик оғаси, иноқ, шиғовул, тўқсоба, мирохур, қора-вулбеги ва бошқалар.\nҚишлоқ хўжалигида мавжуд бўлган ҳарбий унвонлар қуйидагича бўлган: мингбоши — одатда, у вазирлик вазифасини бирга олиб борган. Кейин понсадбоши, юзбоши, элликбоши, ўнбоши, замбаракчи ва бошқа Булардан ташқари, бошқа ҳарбий мансаблар ҳам бўлган. Қўқонда яшаган сарбоз ва тўпчилар фақат алоҳида вазифадаги ноиб, додхоҳнинг доимий тасарруфида бўлганлар. Уруш даврида ноиб, додхоҳ ўз қисмига ҳара-катдаги қўшиннинг ҳамма сарбозларини қабул қилган, унга вақтинчалик бошчилик қилишни махсус тайинланган амири лашкар (бош қўмондон)га топширарди.\n19-асрнинг 1-ярмида Қишлоқ хўжалиги таркибига қуйидаги ҳудудлар кирарди: Сирдарёнинг сўл соҳили билан Қоратегин оралигидаги Қўқон вилояти; Сирдарёнинг ўнг соҳилидан то Олатовгача бўлган Наманган вилояти; Хўжанд шаҳри; Хўжанд билан Тошкент орали-ғидаги Ўратепа вилояти. Хонликнинг энг шим. вилояти Туркистон, Бетпақ-дала саҳроларига бориб тақаларди. Бундан ташқари, хонлик таркибига Олай ҳудуди, Балхаш кўли билан Сирдарёнинг юқори оқими оралиғидаги ерлар кирарди. Биллуртоғнинг ғарбий томонидаги Қоратегин, Дарбоз, Кўлоб, Шуғнон сингари бир қатор тоғли туманлар ҳам Қишлоқ хўжалигига тегишли эди. Бу ерларни қўқонликлар 19-асрнинг 30-йилларида бўйсундиришган бўлса-да, улар тез-тез қўлдан-қўлга, кўпроқ Бухоро амири ихтиёрига ўтиб турарди.\nҚишлоқ хўжалиги аҳолисининг сони 3 млн.га яқин эди. Чоризм қўшинлари унинг шим.ғарбий вилоятларини босиб олгач, хонлик ҳудуди анча қисқариб, асосан, Фарғона водийси билан чекланади ва аҳоли сони тахминан 2 млн.га тушиб қолади.\nҚишлоқ хўжалигининг аҳолиси, асосан, ўзбеклар, тожиклар, қирғизлар, қозоқлар, уйғурлар, қорақалпоқлардан иборат эди. Қишлоқ хўжалигида ҳам ерга эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш турли хил бўлган. Хонликка қарашли бўлган ерлар амлок ерлар, вақф ерлари, мулки хи-рож ва мулки ушрияга тақсимланган. Деҳқонлар ўртасида якка деҳқон хўжалиги ҳам ривожланган. Ўз ерларидан ажралган камбағал деҳқонларнинг кўпчилиги йирик ер эгалари қўлида чоракорлик қилганлар. Ернинг баҳоси унинг унумдорлиги ва қанчалик сув билан таъминланганлигига қараб белгиланган. Хонлар суғориш тармоқлари катта даромад манбаи бўлганлиги сабабли маълум даражада уларни сақлашга, суғориш иншоотларини янада кенгайтиришга яхши эъти-бор беришган. Қишлоқ хўжалигида кўплаб пахта ва полиз экинлари етиштирилган, боғ-дорчилик ҳамда пиллачилик тараққий этган. Ҳунарманд-косибчилик мазмунан бой ва серқирра бўлган. Булар: мисгарлик, заргарлик, ўймакорлик, ҳарбий қурол ишлаб чиқариш, сопол ва кўзагарлик, қоғозгарлик, бадиий тўқимачилик, дўппичилик, каштачилик, кўприксозлик, темирчилик ва шаҳрик.\nБулардан ташқари, хонликда ер ости бойлиги ҳам маълум даражада қазиб олинган. Аммо уларни ишлаб чиқариш содда ва кам эдики, улар эҳтиёжни қондира олмасди. Мас, хонликда ишлаб чиқарилган металл Россиядан олиб келинган металлдан қимматга тушарди. Қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқилган маҳсулотлар эса чет элларга ҳам олиб чиқилар эди ва уларга талаб ҳам бор эди. Шунинг учун бу соҳа маълум даражада ривожлана борган.\nСавдо-сотиқ қишлоқ хўжалиги ҳаётида катта ва муҳим ўрин эгаллаган. У ички ва ташқи савдога бўлинган. Осиё хонликларида ички савдо, асосан, қад. даврдан бери ўзаро кўчманчи чорвадор, ўтроқ деҳқонлар ва шаҳар-қишлоқ ҳунармандлари маҳсулотларига асосланган эди. Аҳоли ўзининг эҳтиёжларини асосан ўз хонлигидаги маҳсулотлар билан қондиришган.\nҚишлоқ хўжалигининг иқтисодий ҳаётида Бухоро, Хива, Қашқар, Ҳиндистон, Афғонистон, Эрон ва айниқса, Россия билан бўлган ташқи савдо катта ўринни эгаллаган. Россия билан олиб борилган савдо муносабатлари Қишлоқ хўжалиги қишлоқ хўжалиги айрим тармоқларининг ривожланишига олиб келди ва рус маданиятининг баъзи жиҳатлари аҳоли турмуш тарзига кира бошлади. Қишлоқ хўжалиги Россиянинг хом ашё базасига ва ташқи савдо бозорига айлана борди. Россия саноати товарларининг олиб келиниши маҳаллий саноат корхоналарини ва айрим ҳунармандларнинг инқирозга учрашига сабаб бўлди.\nҚўқон, Марғилон ва Наманган шаҳарларида ип ва ипак матолар (атлас, шойи, беқасам, адрас, чит, бўз ва бошқалар) тўқилган. Шунингдек, бошқа ҳунармандчилик тармоқларида хўжалик асбоблари, деҳқончилик учун керакли ускуналар, қурол-яроқлар, заргарлик буюмлари, қоғоз ва бошқа нар-салар ишлаб чиқарилган. Ер ости бойликларидан нефт, олтин, кумуш, мис, рух, темир, қўрғошин ва бошқа ҳам маълум миқдорда қазиб олинган. Хонликда пахта ва полиз экинлари етиштирилган, боғдорчилик ва пиллачилик ҳам тараққий этган.\nҚишлоқ хўжалигидан чет давлатларга қуритилган мевалар, жун, тери, ипак, гилам, пахта ва ипак матолар чиқарилган. ташқи мамлакатлардан эса турли металл рудалари, металл буюмлар, қанд ва бошқа маҳсулотлар келтирилган.\nҚишлоқ хўжалигининг 18—19-асрлар 1-ярмида кечган маданий ҳаётида ҳам сезиларли ижобий ўзгаришлар ва силжишлар юз бериб борганлиги аёндир. 19-асрда Қишлоқ хўжалигида тарихнавислик сезиларли равишда ўсиб борган. Олдинлари ёзилган бир неча тарихий асарлар форс ва араб тилларидан ўзбек тилига таржима қилинди ва янги китоблар ёзилди. Бу янги асарларнинг ўзига хос хусусиятлари ҳам бор эди — уларнинг айримлари шеърий ёки қисман шеърий йўлда ёзилди. Бу эса қўқонлик тарихчиларнинг адабиётни яхши билибгина қолмай, ўзлари ҳам шеъриятда қалам тебратганликларини кўрсатади. Мас, “Тарихи жаҳоннамойи” (Жунайд Мулло Авазмуҳам-мад Мулло Рўзи Муҳаммад сўфи ўғли), “Шоҳнома” (Абдулкарим Фазлий Намангоний), “Шоҳномайи Умархоний” (Мирзо Қаландар Муш-риф Исфарагий, у Фазлий Наман-гонийнинг “Зафарнома” асарини насрий қилиб ёзган). “Мунтахаб аттаворих” (Хўжа Муҳаммад Ҳакимхон-тўра бин Сайид Маъсумхон), “Тарихи Шоҳрухий” (“Тарихи сай-йиди Худоёрхон”, Мулло Ниёз муҳаммад Хўқандий Ниёзий бин Мул-ло бин Ашур Муҳаммад Хўқандий), “Тарихи жадидаи Тошканд (Муҳам-мад Солиҳхўжа ибн Қорихўжа), “Шоҳнома” (Маҳзун Зиёвуддин Хўқандий), “Жангномаи Худоёрхон” (Шавқий Намангоний) ва бошқа.\n19-аср бошларида шаклланган Қўқон адабий муҳити ҳам хонликнинг маданий ҳаётида катта ўрин тутган. Қўқон ҳукмдорларининг қатор намо-яндалари темурийлар анъанасини давом эттириб, ўзлари ҳам илм-маъри-фат билан шуғулланиб, бу соҳани рав-нақ топдиришга катта саъй-ҳаракат қилганлар. Айниқса, бунда Қўқон хонларидан Умархон (1810—22) ва муҳаммад Алихон (1822—41) даврлари яққол ажралиб туради.\nХусусан, Акмал (Махмурнинг отаси), Амирий (Қўқон хони Умархон), Боқихонтўра, Муҳаммад Шариф, Гулханий, Махмур (Маҳмуд), Мунтазир, Низомий Хўқандий (асл номи Низомиддин Муҳаммадаминхўжа ўғли), Нодир, Нозил Муҳаммад Аваз, Авазмуҳам-мад Ёрмуҳаммад ўғли Писандий, Фазлий Намангоний, Ғозий сингари шоирлар халқ ичида машҳур эдилар.\nҚўқон адабий муҳитининг яна бир муҳим характерли жиҳати шундаки, бу даврда ўзбек ва форс-тожик тилида баб-баравар қалам тебратган бир қатор таниқли ва машҳур ўзбек шоиралари истеъдоди кенг ривож топди. Мас, Дилшод отин, Зебунисо, Зиннат, Моҳ-зода Бегим, Маҳзуна, Муштарий, Нодира, Нозук Хоним, Увайсийларнинг ижоди айрича аҳамиятга молик-дир.\nҚўқон адабий муҳитининг самарали таъсири ўлароқ бу юртдан кейинчалик Муқимий, Фурқат, Завқий ва бошқа етук бадиий сўз санъаткорлари етишиб чиқдилар ва ўз халқининг эрки, ҳурлиги ва озодлиги учун хизмат қилдилар.\nУмуман олганда, 19-асрнинг ўрталарига келиб, Ўрта Осиё хонликларида адабиёт ва тарихшунослик билан бир қаторда математика, тиббиёт, география, астрономияга оид ҳамда диний асарлар яра-тилди. Бу хонликларда миниатюра ва хаттотлик санъати ҳам ўз ўрнига эга. Бу даврнинг маданий ҳаётида дорбозлик, аския, қўғирчоқ театри, масхарабозлик, айниқса, бастакорлик бирмунча ривожланди.\nҚишлоқ хўжалигининг барча бекликларида мадраса, мактаб ва қорихоналар мавжуд эди. Мадрасаларда ҳам диний, ҳам дунёвий фанлар бўйича танилган мударрислар, олимлар бор бўлганлиги учун ҳам бу ерга турли мамлакатлардан кўплаб талабалар келиб ўқишган.\n18 аср бошида Аштархонийлар хонлигида ҳукм сурган сиёсий инқироз шароитида Фарғона Бухородан ажралиб чиқади. Маркази Қўқонда жойлашган мустақил давлатга даставвал ҳожалар, кейин Минг хонлар сулоласи ҳукмронлик қила бошлайди. Хонлик ўз таркибига Наманган, Қўқон, Андижон ва Марғилон вилоятларини киритди. Биринчи ҳукмдор этиб ўзбекларнинг Минг қабиласидан Шоҳруҳбий эълон қилинди. 1721/22 йиллар Шоҳруҳ амирларнинг баъзи гуруҳлари ўртасидаги низолар оқибатида ҳалок бўлади. Унинг ўғли Абдураҳимбий (1721/17-1733йй.) Хўжанд ва Андижонни хонликка қўшиб олди, Самарқанд, Каттақўрғон, Жиззахни ишғол қилди. Унинг акаси Абдукарим (1733—1747/48йй.) ҳукмронлиги даврида Ўш забт этилди. Кейинги йигирма йиллик ҳукмдорларнинг тез-тез алмашиб туриши билан ажралиб туради. 1770 йил Қўқон зодагонлари Норбўтани (1770-1800йй.) ҳукмдор деб эълон қилишди. У Чуст, Наманган ва Хўжанд ҳукмдорларининг ажралиб чиқишга бўлган ҳаракатларини босишга муваффақ бўлди. Норбўтабий Тошкентга ҳам қўшин юборади, лекин шаҳарни бўйсиндира олмайди. Норбўтабий даврида нисбатан сиёсий осойишталикка эришилди, бу эса ўз навбатида иқтисодий тараққиётга йўл очди. Суғориш тизими кенгайтирилди, янги мадрасалар, жумладан, Мир мадрасаси бунёд этилди. Норбўтанинг ўғли Олимбек (1800-1809йй.) Қўқоннинг сиёсий мавқеини сезиларли тарзда кўтарди. Олимхон ҳокимиятни марказлаштиришга бўлган ҳаракатларида ўзи тоғли тожиклардан ташкил қилган ёлланма қўшинга суянди. У Тошкент ва Фарғонани бўйсинтирди, Ўратепага бир неча марта юриш қилди.\nIII Шоҳруҳ 1770\nНарбўта бий 1770—1800\nМуҳаммад Умар 1809—1822\nМуҳаммад Али 1822—1842\nМурат бий 1845\nМуҳаммад Худаёр хон 1845—1858\nМуҳаммад Муллабий 1858—1862\nМуҳаммад Худоёр хон 1862—1863\nМуҳаммад Султон 1863—1866\nМуҳаммад Худоёр хон 1866—1875\nПўлат хон 1876\nУюштирилган суиқасд оқибатида Олимхон ўлдирилади ва тахтга унинг акаси Умархон (1809-1822йй.) кўтарилади. У Бухоро амири Ҳайдар билан шартнома тузди ва Сирдарёнинг қуйи оқимигача бўлган ерларни салтанатига қўшиб олди. Тошкент, Бухоро ва Хива йўллари кесишган жойда у Оқмачит истеҳкомини бунёд қилди. „Мусулмонлар амири“-“амир ул муслимин” унвонининг соҳиби бўлмиш Умархон ўз номидаги тангаларни зарб этган. Унинг ҳукмдорлиги чоғида Қўқонда ҳам Бухоро хонлигидаги каби маъмурий тизим жорий этилган.\nУмархоннинг меросхўри этиб унинг 12 ёшли ўғли Муҳаммад Али (Мадали) (1822-1842йй.) тайинланди. Мадали ҳукмронлигини отаси замонида ҳам унга ёқмаган кишиларни қатл қилишдан бошлади. У Шарқий Туркистон ва Қашқарга бир неча муваффақиятли юришларни амалга оширди, Олой тоғ тизмаси ортидаги тожикларни бўйсиндиришга эришди. Уни тилёғмачилар „ғози“(эътиқод йўлидаги курашчи) деб аташсада рухонийлар динни булғаган ва худодан қайтган киши, дея ҳисоблашар эди. Хон ғанимлари Бухоро амирига шикоят йўлладилар. 1840 йил амир элчиси орқали Қўқонга отасининг хотини билан никоҳ тузганлиги учун Мадалихонни кофир деб эълон қилган фатвони жўнатди. Шундан сўнг Мадалихон Бухорога қарши уруш ҳаракатларини бошлади, бироқ мағлубиятга учрагач, ўзининг Бухоро тобелигини тан олди ва амирлик фойдасига Хўжанддан воз кечди. 1842 йил амир Насрулло Қўқондни забт этиб, хонликни Бухорога қўшиб олди. Мадалихон қатл этилди ва тез орада Тошкент ҳам қўлга киритилди.\nҚўқон хонлиги аҳолисининг этник таркиби\nҚўқон аҳолиси XVIII аср бошларига келиб Фарғонада янги Буюк Ўзбек Давлатларидан бири — Қўқон хонлиги ташкил топди. Бу давлат ўзбек давлатчилиги тарихида алоҳида ўрин тутади. Биз бу ерда Қўқон хонлиги аҳолисининг этник таркиби ҳақида маълумот беришни жоиз деб билдик. Маълумки, Фарғона водийси ва унга туташ ҳудудлар аҳолиси азалдан полиетнийлик хусусияти билан Ўрта Осиёнинг бошқа ҳудудларидан ажралиб турган. Бундай этник ўзига хослилик, Қўқон хонлиги даврида ҳам сақланиб қолган эди. Қўқон хонлиги ҳудудида асосан ўзбеклар, тожиклар, қирғизлар, уйғурлар ва қорақалпоқлар истиқомат қилганлар. Бундан ташқари хонлик ҳудудида сон жиҳатидан камроқ бўлсада яҳудийлар, татарлар ва бошқа этник жамоа вакиллари ҳам яшар эдилар\nЎзбеклар Қўқон хонлиги аҳолисининг асосий қисмини ташкил қилган. Таъкидлаб ўтиш ўринлики, ХХ аср бошларига қадар ўзбекларнинг бир қисми ўтроқ, қолган қисми эса яримўтроқ (яримкўчманчи) ҳолда яшаганлар. ХХ аср бошларига келиб, водий ўзбекларининг 828 мингдан зиёдроғи ўтроқ ҳолда яшаб, деҳқончилик, ҳунармандчилик ва савдо-сотиқ билан машғул бўлганлар. Рус тилидаги адабиётларда аҳолининг ушбу ўтроқ қисмига нисбатан „сарт“ этноними қўлланилади. Бироқ, кейинги йилларда ўзбек халқига нисбатан бу этнонимни қўлланилиши тўғри эмаслиги ва ушбу этноним мазкур халққа паст назар билан, камситилиб қараш нуқтаи-назаридан, русийзабон тадқиқотчилар томонидан илмий истеъмолга олиб кирилганлиги ҳақидаги фикр-мулоҳазалар баён этилмоқда. Ўзбек халқига нисбатан „сарт“ этнонимининг қўлланилиши, тарихий ҳақиқатга зидлиги, ўзбек халқига ушбу этноним ҳеч қачон ўз халқининг номи сифатида қўлланилмаганлиги ҳақида жадидчилик ҳаракатининг намояндаси Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳам ўз даврида таъкидлаб ўтган эди. Турли уруғ-қабилавий тузилишга эга бўлган яримўтроқ (яримкўчманчи) ўзбекларнинг водийдаги умумий сони ўша давр маълумотларига кўра 215 минг нафардан кўпроқни ташкил этган. Булар ичида турк, минг, қипчоқ, қурама, юз, найман кабилар Қўқон хонлиги ҳудудидаги йирик этнографик гуруҳлар ҳисобланган. Ушбу уруғ-қабилалар ўзбек халқини консолидациялашувида муҳим этник компонентлар сифатида қатнашдилар.\nТожиклар Қўқон хонлиги ҳудудидаги аҳолининг салмоқли қисмини ташкил қилганлар. Улар асосан водийнинг ғарбий ва шимоли-ғарбий қисмида жойлашганлар. Тожикистоннинг ҳозирги Сўғд вилояти ҳудудида тожиклар аҳолининг асосий қисмини ташкил этадилар. Айни вақтда Қўқон хонлигининг бошқа бир қатор манзилгоҳларида ҳам улар ғуж яшаганлар. этнографик адабиётларда Фарғона водийсида яшаган тожиклар шартли равишда икки гуруҳга — воҳа тожиклари ва тоғлик тожикларга ажратилади. Воҳа тожиклари — бу ушбу ўлканинг азалий халқларидан бири бўлиб, қатор этник хусусиятлари билан Қўқон хонлиги даврида ва ундан кейинги даврларда ҳам бошқа этнослардан ажралиб турган. Тоғли тожиклар Қўқон хонлиги ҳудудига асосан Тожикистоннинг тоғлик ҳудудларида жойлашган Мастчоҳ, Қоратегин, Дарвоз, Кўлоб, Ҳисор каби жойлардан кўчиб келганлар. Шу ўринда таъкидлаб ўтиш жоизки, кўплаб тоғли тожиклар Қўқон хонлиги қўшинларида хизматда ҳам бўлганлар. Масалан, Ниёзмуҳаммаднинг „Тарихи-Шоҳруҳий“ асарида кўрсатилишича, ХIХ аср бошларида Қўқон хони Олимхон ташкил этган янги қўшин таркибида 6000 дан зиёд тоғлик тожиклар бўлган.\nТарихий манбаларнинг таҳлили шуни кўрсатадики, ХVII ва ХVIII асрларда Тяншан тоғининг шимолида яшовчи қирғизларнинг катта гуруҳи Фарғона эрларига келиб ўрнашдилар. Турли уруғ-қабилавий тузилишга эга бўлган қирғиз этноси ҳам Қўқон хонлиги ҳудудидаги тоғ ва тоғолди манзилгоҳларида яшаб, водийнинг иқтисодий, ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётида фаол иштирок этганлар.\nУйғурлар Шарқий Туркистоннинг энг қадимги туркий этнослардан бири ҳисобланади. XVIII-асрнинг иккинчи ярмидан эътиборан, айниқса ХIХ-асрда Хитой феодалларига қарши кўтарилган мусулмонлар қўзғолони мағлубиятга учрагандан кейин Шарқий Туркистоннинг кўплаб мусулмон аҳолиси, хусусан жуда кўп уйғур оилалари Фарғона водийсига қочиб ўтдилар. XIX-асрнинг ўрталаридаёқ Қўқон хонлигида 300 мингга яқин уйғурлар яшаган. Тадқиқотчи И.В. Захарова ҳам 1860-йилга қадар Қўқон хонлиги ҳудудида 200—250 минг қошғарликлар яшаган бўлса керак, деб ҳисоблайди. Қорақалпоқлар. XVIII-асрдан Бухоро хонлигида юз берган сиёсий инқироз кўплаб халқларни бу ҳудудни ташлаб кетишга мажбур этди. Оқибатда Бухоро ва Самарқанд атрофларида яшаган аҳолининг бир қисми Қўқон хонлиги ҳудудига келиб ўрнашди. Хусусан, Сирдарёнинг ўрта оқимида яшаб турган қорақалпоқлар Қўқон хонлиги ҳудудига келиб қўним топдилар. Қўқон хонлиги ҳудудига кўчиб ўтган қорақалпоқлар Сирдарё ва Қорадарё бўйларига ўрнашиб, анъанавий хўжалигини юритишни давом эттирдилар. Хуллас, Қўқон хонлиги ўзининг этник қиёфасининг турли-туманлиги билан ҳам характерланади. Ҳолбуки, бундай этник турли-туманлик водий аҳолисини ўзаро иқтисодий ва маданий алоқаларини ривожланишида муҳим омиллардан бири бўлган.\nистория, каканское ханство, кокандское ханство, Кукон, кукон хонлиги, кукон хонлиги реферат, реферат, тарих, ханство, хон, хонлик\n← Фанлар олимпиадаси шаҳар босқичи бўлиб ўтди\nИнглиз тилида ой, кун, хафта ва фасллар →\nOne thought on “Қўқон хонлиги”\nОлимжон Payshanba May 2nd, 2019 at 23:58