Rost24 - 90-йиллар ўзбек журналистикасида катта шов-шувга сабаб бўлган мақола\nОй бориб, омон қайтмаган болам\nЎсмир ҳарбий хизматга ўз оёғи билан, соғ-саломат жўнаб, уйга темир тобутда қайтди… Жувонмарг бўлган йигит ота-онасини, бобосини, укаларини ва қорабайир отини яхши кўрарди…\nМен энди нима қиламан дунёда!!\nЎн саккиз йил кўзимнинг қорачиғидай авайлаб катта қилганим, зийрак, ақл-фаросатли суянчиғимдан — фарзандим Шарофиддиндан айрилиб қолдим.\n1987 йили мактабни битиргач, Ғаллаоролдан Қаршига бориб, қишлоқ хўжалигини механизациялаш техникумига ўқишга кирди, иккинчи йили Совет Армиясига чақирилди. Қарши шаҳар вокзалидан мен билан қучоқлашиб, ўпишиб: «Отажон, йигитчилик!» деб бағрига босиб, яхшигина кайфиятда жўнаб кетди.\nМана, беш ой қолганда, темир яшикда шишиб кетган жасади келди. Мен жасадни кўриб ҳушимдан кетибман. Укол қилиб, дори-дармон билан оёққа турғизишди. Ўзимга келган заҳоти яна болагинамни кўргим келди, бир кўрай, деб ёлвораверганимдан сўнг фақат жасадини кўрсатишди, юзини кўрсатишмади. Лаҳадга қўйиб, кўмиб келганимдан кейин ҳам ўзимга келолмадим.\n«Ўлди», деб телеграмма олдик. Одамнинг ишонгиси келмайди. Хизматнинг қийини ўтган, энг охирги хатларида ҳам заррача ҳафагарчилик билинмасди.\nЛекин, инсоф билан айтинглар, ҳеч бўлмаса, ўлигини ҳурмат қилишса бўлмасмиди?! Телеграммани олиб, жўнаб кетган укаларим — Бахтиёржон ва Рофижон шундай ҳикоя қиладилар: «Бориб кўрсак, бешта ўлик бетон устига ётқизиб қўйилган экан, бири таниб бўлмайдиган даражада шишиб кетган. Шарофиддинники ҳам энди айний бошлаган экан. Жасадлар дориланмаган музлатилмаган, хор бўлиб ётибди. Бир-икки кун кечиксак, нима бўларди?! Пул билан самолётни гаплашднк. Тобут йўқ. Пул берамиз десак кўнмайди. Ароқ топиб келсанг, ясаб бераман, дейди. Ароқ талонга экан. Бир лейтенантдан 70 сўмга талон олиб, ароқ келтириб бердик… Ўликни уйга олиб келгунча буткул шишиб кетди…»\nВо дариғ, болагинамнинг ўзи хизматга кулиб чиқиб кетган уйга ўлигини қўйдик. Ҳидига туриб бўлмайди. Исириқ, ўт ёқиб ювдик, кириб хайр-хўш қилиб ҳам бўлмади.\nСовхозда яшаймиз. Агар фермада бир қўй ўлса, камида тўрт гувоҳ билан акт қилиб, имзолаймиз, териси ва туёғини ашёвий далил тарзида қўшамиз, ноҳия, вилоят агросаноат раҳбарлари олдида ҳукуматга ҳисоб берамиз… Одам ўлса-чи! Ҳеч ким сўрамайдими! Одамнинг давлатга совхознинг қўйичалик қадри йўқми! Менга келиб, хизмат қилган еридан ҳисоб бермайдими? Мен боламни осонлик билан катта қилганим йўқ эди…\nЎн саккиз йил бола боқиб, ҳукуматга шу учун бердикми! Уч укаси катта бўлмоқда. Эрта-индин уларга ҳам повестка келса, тартиби шунақа бўлган армияга энди уларни қандай жўнатаман. Жўнатмайман, десам ҳақим бордир!..\nҒаллаорол ноҳияси Ғафур Ғулом номидаги\nМен бу қишлоқни узоқ деб ўйламаган эдим. Ғаллаорол Тошкент — Самарқанд йўлининг чап томонида, Ғафур Ғулом совхози эса 55—60 км ичкарида экан. Бир соат юриб, йўлда бир кишинигина учратдик. Йўлнинг икки ёни поёнсиз саҳролар, кенгликлар; қуриган шўра, сариқтиканлар, фақатгина янтоқ кўкариб турибди. Унда-бунда қайирлардаги булоқлар теварагида қишлоқчалар пайдо бўлган кўринади. Бу қишлоқларнинг номи ҳам шундан. Жарбулоқ, Сафарбулоқ, Тошбулоқ, Қизилбулоқ, Коризқудуқ… Топономия билан шуғулланадиган олимларимиз шу ёқларга борсалар қизиқ номлар этимологиясини ўргансалар бўлади: Бешбола, Жума, Хатча Жума (бу қишлоққа тоғ хат солиб ўтган), Оққовун, Қоратош…\nБиз шаҳар ва қишлоқ ўртасидаги тафовутни йўқотиш ҳақида керилиб гапириб келдик. Бу қишлоқларни кўргач, мен ҳали ҳеч иш қилганимиз йўқ, деган фикрдаман. Ҳали феодализм давридаги аҳволда қолиб кетган ерлар жуда кўп экан. Мабодо, XVII аср ҳақида фильм олинса, харажат қилиб, павильон ясатмай, ўша ёқларга бораверса бўлади. Газлаштириш, канализация ҳақида ўйлаш — ёзнинг ўртасида қорни орзу қилишдай гап. Лойсувоқ томлар, толёғочдан қурилган кўприклар, чанг-қўпар йўллар… Жамият бу олис гўшаларни, қадам етмас қишлоқларни унутган!.. Аммо уларнинг фарзандларини ҳарбий хизматга олишни унутмайди. Ўйлаб қоламан: Давлат ва шахс муносабатлари қандай белгиланади — давлат бизга нима берди, биз давлатга нима бердик?..\nМусурмонқул ака ўғли Шарофиддинни берди!\nЧўнтагимдаги хат кўкрагимни куйдиради.\nМен билан бирга борган ноҳия ижроия қўмитаси ходими қишлоқ шўроси биносида тушиб қолди. Ўлик чиққан уйга бориш, ярасини янгилаш оғир… Қишлоқ шўроси раисининг ўринбосари, дўстимиз Муртазо ва Баҳром — тўрт киши кириб бордик. Сўрашдик, ўтирдик, юзга фотиҳа тортдик.\n— Ўлигини шу хонадан чиқарганмиз, — хўрсинди ота.\nОрага жимлик чўкди. Шкаф устида шаҳид йигитнинг суратлари. Бирида мактаб пайти, бошқасида — аскарлик кийимида, яна бирида — от миниб тушган. Умуман, у спортни, чавандозликни яхши кўрган. Хатларида ҳам ёзган… Мусурмонқул аканинг ижозати билан хатларни варақлайман.\nУ деярли ҳар куни ёзган. Отасига алоҳида, ойисига алоҳида, укалари, сингилларига алоҳида-алоҳида.\n«Ассалому алайкум дадажон, чарчамасдан юрибсизми? Онамнинг соғлиқлари яхшими!… Хат ёзмай қўйдингиз. 2 ойу 17 кун бўлди сиздан хат олмаганимга. Сиз ёзмасангиз, ким ёзади, дадажон! Айтгандай, дўстларим юришибдими?»\n«Дада, Зайниддинжон йигитлар сафига қўшилиб қолдими? Шуҳриддинжоннинг гапларидан маъно чиқяптими ё ҳалиям бурни оқиб юрибдими? Телевизорда Халқ депутатлари съездини кўрдик. Дада, ҳали яхши замонлар келади. Хат ёзиб туринглар… 27 май, 1989 йил».\n«Дада, сиз қирқиб юборган «Ўзбекистон адабиёти ва санъати»даги мақолаларни ўқидим. Раҳмат. Овқат беришса, тортиниш йўқ. Руслар кўп. Сала (чўчқа ёғи — К.Б.) билан у-бу қовуриб, еб турибмиз. Ўзингиз биласиз, мусулмонлар чўчқа гўшти емайди. Бошга тушса, ноилож… Қозоғистонлик бир ўртоғим бор — Ерик деган, бир қочоқни отиб ташлаган, шу учун отпускага кетади… 10.09.88».\n«Фарғонада жанжал бўлибди, телевизорда кўрсатди, мен постда эдим, кўрганлар айтиб беришди… Ишқилиб, тинчлик бўлсин-да. 32 килолик тошни бир марта кўтардим, турникда 17 марта тортилдим, чопишдан ўн биринчи ўринни олдим. Отишдан «отлично», бир борганимда 6 та ўқ билан 3 та нишонни урган эдим, взвод командирим: «Маладес, басмач!» — деб қўйди; деворий газетада ҳам мақтаб чиқибди…»\n«Солдат бўламан, деб ўйламаган ҳам эдим. Кийими қизиқ бўларкан. Болалар билан ўтирсак, куламиз— бушлат катта-ю, иштон кичик, бировларни телпаги шалвираб осилиб туради… Умуман, қизиқарли. 15.12.87».\n«Укажоним Шуҳриддин, отни миниб юрибсанми ё миндирмай олиб қочиб кетадими? Дарслар миянгни ачитгани йўқми, домлалар ўша-ўшами? Яхшилаб расмга тушиб, менга юбор — бир кўрай… 24.IV.88».\n«Дадажон, Шуҳриддин тўғрисида оз-моз ҳафагарчиликни ёзибсиз. Дада, ўзингизни асранг, ҳаммаси яхши бўлиб кетади. Уриш-сўкиш билан одам қилолмайсиз, қайтанга бўм-бўм бўлиб қолади, ўжар, қайсар бўлади… Ўзбекча рўзномалардан жўнатинглар».\nАскар йигитнинг мактублари. Нега мен бу хатларни келтиряпман? Уларда ота-онасини, укаларини, қишлоғини севадиган йигитнинг қалби кўринади. Бугун у орамизда йўқ, мактубларни ўқиб, қандай яхши бир йигитдан ажралганимизни кўнгилдан кечиряпман.\n— Ўразали исмли ўзбек йигити ва Эрк исмли қозоқ йигит тобутни кузатиб бирга келишди. Сўрасак, иккаласи икки хил гапиради. Охири ноҳия ҳарбий комиссариатидагилар мени келган аскарлар билан гаплашмайсан, дейишди. Четга олиб сўрасам, қозоқ йигит: «Отахон, бизларга Шарофиддиннинг қандай ўлганини айтма, дизбатга қамаласан, дейишган. Хизмат тугасин, уйга келсам ёзиб юбораман», деди… Энди боламизни қайтариб бўлмайди. Аммо ҳақиқатни билсак кўнгил таскин топарди, — деди бизга Мусурмонқул ака.\nҚўлимда унинг сўнгги мактуби: «Дадажон, соғ-саломатман. Хизмат ҳам тугайди, юз кўришамиз. Катта отамга айтинг, мен боргунча ҳасса олмасинлар…» Бу мактуб йўлда бораётганда, Шарофиддин аллақачон дунёдан кўз юмган эди.\nТелеграмма: «Ғаллаорол ноҳия ҳарбий комиссарига. Аскар йигит Абдусаломов Шарофиддин ўлди. Ота-онасига хабар қилинг…»\nҒаллаоролдан қайтдим, ҳарбий хизматдан келганлар, оқсоқоллар, йигитлар билан суҳбатлашдим ва бугун ҳарбий хизмат муаммолари ҳам улкан бир дардга айланганини сездим. Ўз мулоҳазаларимни сизга ҳавола қилгим келди.\nБиз узоқ йиллар ҳарбий хизмат ҳақидаги ҳақиқатни айтмай келдик. «Давлат сири» номли ниқоб орасида қанчалаб адолатсизликлар кечаётгани аён бўлди. Албатта, давлат сири ҳам мавжуддир. Аммо аскар йигитларнинг турмуши, озиқ-овқати, ўй-кечинмалари — давлат сири эмас. Бугун шулар ҳақида ҳам сўзлаш керак!\nДавлат сирини матбуотда асраш шарт эмас. Сирни менгача — мухбиргача асраш лозим. Мен билгач, у энди сир эмас, у — ҳаммага маълум «сир».\nБиз бу ёқда — кўчада биров икки тарсаки урса ҳам, судга бериб, қаматамиз. Ахир, бир солдат ўлса, унинг айбдори кимлигини аниқлаб, жазолаш керак! Эҳтимол, қотил жазоланаётган ҳамдир. Аммо қурбоннинг ота-оналари тўлиқ маълумот ололмай ётибдилар. Ҳолбуки, бугун ҳарбий хизматдан ўлиб қайтаётганлар сони ошиб боряпти. Йўқ, буни мен ҳаводан олганим йўқ…\nАфғонистонда ўлганларга сабаб топиш мумкин— ҳар ҳолда, у ёқда уруш, қирғин-барот бўлган. Хўш, мамлакат ичида уруш йўқ, қирғин йўқ, нега аскар йигитлар шаҳид бўлмоқда. Мен Мудофаа вазирлиги органларидан шаҳидлар сонини олишга кўзим етмай, дуч келган қишлоқ шўроларидан суриштирдим. Мана, айрим фактлар: Ғаллаорол ноҳия Ғўбдин қишлоқ Шўросидан: Исломов Нуриддин, Красноярскда хизмат қилган, хизмат охирига 15 кун қолганда ўлган; Усмонов Олимжон, Москва ҳарбий округида хизмат қилган, 1988 йил, 19 майда хизмат тугаган куни «томондан йиқилиб» ўлган; Тожибоев Аҳтам, Узоқ Шарқда хизмат қилган, 1988 йил 31 октябрда ўлган… Самарқанд вилояти Ургут ноҳиясидаги Ғўс қишлоқ Шўросида кейинги уч йил ичида бирдан бир неча йигитнинг жасади келди, ҳаммаси мамлакат ичкарисида ҳарбий хизмат килаётган йигитлар, Ғаллаоролдаги Иттифоқ қишлоқ Шўросидан охирги уч йилда бир неча аскар йигитнинг ўлиги келди— Абдужабборов Шуҳрат, Саматов С, Бўрибоев Фахриддин, Абдусаломов Шарофиддин…\nЁронлар, бу йигитларнинг ҳар бири ота-онасининг дилбанди эди-ку! Бир йигит вояга етгунча қанчалар жафо чекади ота-она: тетапоя бўлганда, йиқилмасин, деб ҳадиксирашлар, ҳар бегона шамолдан асраш, мактабга борса, йўлинн пойлаб ўтиришлар. Ўзи емай-ичмай едириб, ўзи ичмай-ичказиб ўстиришлар… У алп-қомат йигит бўлганда, мана шундай ўлиб кетаверса…\nАскар йигит ўлди!..\nБир оқибатсизлик мени ҳайратга солади. Ҳар гал йигитларпмиз ҳалок бўлгач, уларнинг уйларига хабар қилишади, ота-онаси, қавми-қариндошлари, дунёнинг у чеккасидан бўлса ҳам, бориб олиб келишлари керак. Харажатлар, оворагарчиликлар ҳам майли, аммо хабар келгунча, уриниб-суриниб боргунча, сўнг олиб келгунча, анча вақт ўтиб, жасад ириб адо бўлади, пешонасидан бир ўпиб сўнгги йўлга — дорулбақога жўнатмоқ учун яқинига йўлаб ҳам бўлмайди. Йигитни биров уриб ўлдирганми ёхуд ўзини ўзи ўлдирганми, касалликдан жон берганми, сувга чўкиб ўлганми, ҳарбий қисм у ҳалок бўлгач, уйига кутиб олишни хабар қилиб, тезда ўзлари йўлга олиб чиқса бўлмасмикан? Ахир, тиригида рўшнолик кўрмаган, нада бир қиз сочини силаб, куёвлик тўнини киймаган, гулдай ёшида хорликда ўлган йигитнинг, ҳеч бўлмаганда, ўлиги эҳтиромдан холи бўлмасин! Уни дунёга қайтариш қўлимиздан келмас экан, ҳеч бўлмаганда, жасадини эъзоз билан кўмайлик, қўлимиздан келадиган шу сўнгги яхшиликни қилайлик, ахир!.. Бу бизнинг одамлигимизни унутмаганимиздан далолат бўлади.\nШарофиддиннинг ота-онаси ўғиллари ўзини-ўзи отганига ишонишмайди. Агар шундай бўлса ҳам, ўйлайманки, ҳарбий қисмда бу каби ҳодисалар чуқур ўрганилиши, агар, биров отган бўлса, айбдор жазоланиши, ота-оналар судга таклиф қилиниши, борса-борди, бормаса жиноий иш ва ҳукм нусхаси жўнатилиши, хулосалар баён қилиниши керак. Токим, турли кўнгилбузар гапларга ўрин қолмасин. Хўп, биров ўлдирмабди, ўзини-ўзи ўлдирибди, дейлик. Лекин одам хурсандчиликдан ўзини ўлдирмайди. Демак, ҳарбий қисмдаги маънавий-руҳий муҳит яхши эмас, демак, аскар йигит яшагиси келмай қолган, яшай олмай қолган. Аҳвол шундай қолаверса, эртага яна биров, индин яна биров шундай қилаверади… Навбатдаги қурбон ким бўлади?\nЎз-ўзини ўлдириш… Бу ҳодисанинг чуқур иқтисодий-сиёсий, маиший-маънавий ва руҳий сабаблари бор, албатта. Мен ҳарбий қисмларда ўзларини ўлдирганлар сонини билмайман, аммо мамлакат бўйича шундай маълумотга эгаман. СССРда 1984 йилда — 81 минг, 1985 йилда — 68 минг, 1986 йилда —53 минг, 1987 йилда —54 минг киши ўзини-ўзи ҳалок қилган. АҚШда ҳар 100 000 кишидан 12 киши, Англияда —9 киши, СССР да — 19 киши ўзини ўлдирмоқда.\nЙигитлар — халқларнинг мақтови, кўрки,\nНаслнинг жавҳари, давлат таянчи.\nҒафур Ғуломнинг ушбу сўзлари ёдимизда бўлсин! Жамиятнинг келажаги, келинчакларимизнинг чеҳраси ойдин бўлсин десак, йигитларни асрайлик!\nМен шундай фикрдаман (агар сиз қўшилмасангиз фикрингизни айтинг): ҳозирги армия тартиби бизга уруш давридан қолган, сталинча структурадир. Конституцияда ҳар бир совет граждани ҳарбий хизмат қилиши кераклиги қайд этилган. Оммавий ҳарбий мажбурият — уруш ҳолатининг ҳосилидир. Бугун дунёвий сиёсатда аҳвол ўзгарди, илмий-техника революцияси олдимизга янгича воқеликни кўндаланг қўйди, келинг, тарихан ўйлаб кўрайлик.\nХўш, йиллар давомида армия жамиятга нима бердию жамият армияга нима берди. Халқ депутатари съездида айтилди — биргина 1989 йилда армияга давлат бюджетидан 77,3 миллиард сўм ажратилди. (Ҳарбий космос—3,9 миллиард сўм). Ҳукумат бошлиғи Н. И. Рижков сўзи: «Ўн йиллар давомида мамлакат мудофаа саноатига энг тажрибали, моҳир кадрларни йўллади. Давлат бюджети ҳисобидан илмий тадиқотларни таъминлаш учун ажратиладиган маблағнинг 75 фоизи ҳарбий тадқиқотлар йўналишига ажратилди, қолган ҳаммага —25 фоиз». («Аргументы и факты», № 33 (462). Буни ўзимизнинг жўяли тилга ўгирсак, Шарофиддиннинг қишлоғи билан ноҳия ўртасида телефон алоқаси йўқ, «тез ёрдам» чақиролмай, касал узилиши мумкин; аммо товушдан тез учувчи ракеталар бор. Яна: ўзбек, деҳқонининг оғирини енгил қиладиган пахта машинаси яратилмайди-ю, парашютдан сувга ташласа, чўкмайдиган танклар бор!..\nАкадемик А. Сахаровнинг ҳисоб-китобларига қараганда, бизнинг армия дунёда энг кўп сонли армиядир. Ер юзидаги энг катта уч мамлакат (Хитой, АҚШ ва ГФР) армиясини қўшиб ҳисобласак ҳам, бизники кўп. («Огонёк», № 31, 1988 йил).\nҲаётнинг ўзи ҳарбийлар сонини ва уларга кетаётган харажатларни қисқартиришни тақозо қилмоқда, чунки халқнинг дастурхони қуруқ бўлиб, қиличи катта бўлса, у — оч одам — бу қилични кўтаролмай қолади. Қайта қуриш сиёсатининг натижаси ўлароқ, дунёда давлатимизга нисбатан хайрихоҳлик кайфияти юзага келди. Бугун мамлакатимизга ҳарбий таҳдид хавфи йўқ. Бундай шароитда кўп сонли армияни ўн-ўн беш йиллаб ушлаб туриш оқилона иш эмас. Ҳарбий техниканинг замонавийлашуви, электрон ва компьютер қуроллари ишлаб чиқилиши, ернинг сунъий йўлдошлари ва ҳарбий фазо ютуқлари, янгича воқеълик яратди — энди уруш бўлса ҳам, бутун аҳоли қурол олиб майдонга тушмайди. Ўйлайманки, энди оммавий ҳарбий мажбурият шарт эмас!\nСССР Олий Совети, халқ депутатлари буни англамоқдалар, айрим жўяли қадамлар қўйилди: 1995 йилга келиб, ҳарбий харажатлар 1,5—2 баравар қисқартирилади, шу беш йилликда бизнинг сир сақлаб келинган ҳарбий харажатимиз 30 миллиард сўмга қисқарди. 1995 йилга бориб, мудофаа комплекси ишлаб чиқаётган маҳсулотнинг 60 фоизи тинч мақсадларга мўлжалланган бўлади… Бу хайрли қадам.\nАммо ҳарбий қисмлардаги ҳозири аҳвол бизни ташвишлантиради Йиллар давомида илдиз отиб келган икки касаллик бор — «дедлик» ва «маҳаллийчилик»… «Дед» — бу хизмат қилиб қўйган «отахон», унинг айтгани-айтган, дегани-деган. Янги борганлар устидан ҳақорат ва хўрликлар ёғилади. Рўзномалар бир қозоқ йигитини қирчиллама совуқда ҳожатхонага миниб бориб келганликларини, у ўзини осиб қўйганини ёзишди. Ҳарбий хизматдаги бир аскар узоқ ғайри инсоний хўрликлардан кейин, ғазаб отига миниб, автоматдан саккиз кишини отиб ташлагани бизга маълум. («Огонёк», № 31, 1 1989 йил). Ўз вақтида «дед»лар эзган аскар йигит ўзи «дед» бўлади ва янги «мишиқи»ларни эзади. Ёвуз ҳақорат ва хўрликнинг бу занжири ҳарбий қисмларда йиллар давомида ҳукм суриб келмоқда. Хўш, нега жамият бонг урмади, дерсиз?\nЁш шоирнинг бир шеърида уйга қайтаётган аскар йигит эшикдан кириш олдидан оқ сочларини юлиб ташлайди. Бу жуда топилган чизги. Ҳа, аскар йигит, жабру ситамдан оқарган сочларини онаизор кўришини истамайди. Хатда ҳам «соғ-саломатман», деб ёзаверади. Уриб-тепиб, эзиб юборишган бўлса ҳам, бармоғини нуқиб: «Во-о, жуда зўр яшадим!», деб уйга кириб келади. Чунки, бизнинг ўзбек йигитлари мардона йигитлар-да. Туртки еб бўлса-да, қайтиб келаётган эдилар. Аммо энди мурдалари келаётган экан, бунга чидаб бўлмайди!\nМенга ваҳима қиляпсан, бир-икки йигит-да, дейишингиз мумкин. Аввало, бир-иккн эмас. Кейин, агар ҳалок бўлган йигитни ўн саккиз йил ўстирган одамнинг ўрнига ўзингизни қўйсангиз, биласиз — битта йигит кам эмас, бу — бир дунё!..\n«Маҳаллийчилик» шуки, қаерда бир ерлик, бир миллат боласи кўп бўлса, озларга зуғум қиладилар. Бу салбий ҳодисалар бизга йиллар бўйи сингдирилган ақида — армия ўсмирни одам қилади, тоблайди, деган хулоса унчалик тўғри эмаслигини кўрсатиб турибди.\nОдам ғўрлиги, уқувсизлиги учун жабр чекиш мумкин, лекин у миллат вакили экани учун хўрланмайдн—хоҳ ўзбек, хоҳ тожик, хоҳ рус бўлсин.\nҲарбий хизмат гоҳида йигитларни дағал, шафқатсиз қилиб юбораётганини, йиллар бўйи оила ва мактаб шакллантирган ўсмир хулқ-атворини синдириб қўйганинг ҳам кўряпмиз. Мактабда мусичага озор бермайдиган, трактор босиб кетган чумолига ачиниб йиғлаб ўтирадиган кўнгли бўш ўсмир, гоҳида ҳарбий хизматдан шафқатсизлик кўриб қайтгач, олдида биров бошқани сўйса ҳам бепарво ўтирадиган қўрсга айланаётгани сир эмас!\nБунинг устига, уларнинг чанқоқ нигоҳи айрим кўзбўямачиликларга ҳам тушади, муғомбир қилиб қўяди. Менга ҳеч жойда ёзилмаган, латифага айланган, аммо амал қиладиган бир «Низом»ни айтиб беришди ва амал қилсанг, хавотирсиз хизмат қилиш мумкин, дейишди, мана у — икки банддан иборат: «1) Командир ҳар доим ҳақ; 2) Агар командир ноҳақ бўлса, биринчи банд бўйича иш кўр!»\nХўш, киши ўлгач ростлик бордир? Ҳали ҳеч ким ўлимни алдай олгани йўқ, ўлим ҳеч кимдан рухсат сўраб келган эмас! Йўқ, йигитларнинг гувоҳлик беришича, калтакдан, ўқдан ўлган аскарларни жиноий иш қўзғатмаслик учун гоҳида ток урди, ўзини осиб қўйди, томдан йиқилди каби ҳеч кимни гуноҳкор қилмайдиган баҳоналар билан бостириб юборилар экан. Ёки бирор-бир аёлга тегажоқлик қилиб, эри тўртинчи қаватдан ташлаб юборган, эҳтиётсизлик орқасида кўприкдан сувга тушиб кетган аскарнинг уйига ҳам: «Ўғлингиз хизмат вазифасини бажараётганда қаҳрамонларча ҳалок бўлди!», деб хат ёзишади. Тўғри, бундай хатдан ота-она таскин топади… Аммо бу маънавий жиноятнинг бошқа томони ҳам мавжуд — ростдан ҳам, ёвуз жиноятчининг ўқидан ўлган йигитлар бор, аллақандай суюқоёқнинг ўлимини ҳам уларга тенглаш — ҳақиқий жасоратга ҳақоратдир. Аскар йигитларимиз фақат адолат намунасида тарбия топишлари лозим.\nСолдатларга, текин ишчи кучи, деб қараш ҳам бор. Вокзалда ярим тунда фавқулодда юк тушириш, чириган картошкани йиғиштириш, темир йўлни тузатиш, изғиринда қор кураш… Ҳеч ким қилмайдиган ишни қилишади. Хўш, қанча ойлик олишади: Бир йигитдан сўрадим? — ойига 3 сўм 80 тийин, сержант бўлса 10 сўму 80 тийин олади. Овқат-чи? Солдат картошка, «гречка», «каша», суюқ шўрва ичади. Алюмин товоқ-қошиқда тановул қилади, темир стаканда чой ичади. Нима қипти, армия-да, дерсиз. Солдат одам бўлиши учун азоб кўриши шартми? Нега армиядан уларнинг кўнглини қолдириш керак?\nҚолаверса, бугун солдатлар ёрдамида улкан қурилишлар бунёд этилмоқда, далалар ҳосили йиғиб олинмоқда, темир йўллар ётқизилмоқда… Ана шуларнинг фойдаси ҳисобига солдатни тузукроқ боқса бўлади!\nМен армия ҳозирги шароитда профессионаллашиши керак, деб ўйлайман. Бу жамиятнинг бошқа жабҳаларидагидек кечади.\nБиринчидан, у қисқаради, яъни ҳар бир миллатга ҳимоя учун етарли, аммо ҳужум қилишга етмайдиган қўшин керак, шунда ҳамма ўзини хавфсиз сезади. Бу ҳарбийлар сонини кескин камайтиришни тақозо қилади.\nИккинчидан, ҳаммани икки-уч йилдан солдат бўлишга мажбур қилиш ўрнига, профессионал шахтёр, малакали кибернетик олим каби, профессионал солдат бўлади, у ўз ишини пухта билади. Ҳозир ҳарбий техника жуда мураккаб, солдат эса уйга қайтиб барини унутади. Янги техника турлари чиқади. Янги солдатлар ўрганади, яна бориб кетмон чопаверади. Ахир, биз ҳамма икки йилдан врач бўлиши керак, демаймиз-ку! Бундай врачга биз ўз соғлиғимизни ишонмаймиз, хўш, нега давлатимиз хавфсизлигини икки йиллик солдатга ишонишимиз керак? Агар солдатлик касбга айланса, у ишончли, мустаҳкам қўриқчига айланади.\nУчинчидан, бундай ҳарбий коллективда «дед»лик, зўравонлик бўлмайди. Ахир, бир медицина коллективида катта врачлар кичик врачларни муштлаб юрмайдику?\nҲамма ҳарбий комиссариатлар пештоқига: «Армия и народ — едины», яъни «Армия ва халқ — муштарак», деб ёзиб қўйилган. Кейинги йиллар воқеалари бу бирликка раҳна солди. Тбилисидаги намойишчиларни бостиришда солдатлар қатнашуви бизнинг инсонпарвар армиямиз обрўсига путур етказди, армия ўзи «муштарак» халқни бостиришга ишлатишини — жиноят деб қаралиши кераклиги съездда ҳам айтилди.\nФарғонада ҳам солдатларнинг майдонга тушиши шундай бир ҳолдир. Куч ишлатиш керак бўлса, бу билан милиция шуғуллансин. Унга техника, ёрдам берилсин. Аскар автомат ушлаб ўз халқига ўқталмасин. Чунки, уни ҳарбий хизматга кузаётган онаизор бировни отишини истамайди.\n«За Родину» рўзномасининг шу йил 20 июль сонидаги Н. Васильевнинг «Фарғона акс-садоси» мақоласида, Ўзбекистондаги фожиалар солдатлар шафқатсиз ҳаракат қилмагани учун юз берди, деган фикр олға сурилади. Запасидаги майор Н. Васильевнинг жабр чекканларга хайрихоҳлигига ишонганда ҳам, унинг тинчлик солдат милтиғи ёрдамида ўрнатилишини қўмсашига қўшилиб бўлмайди. Одамларнинг мурдаси устидан ўтиб бориладиган осойишталикни оқлаш мумкин эмас.\nАрмия Ватанни душманларидан ҳимоя қилиши лозим, у Ватанни ўз халқидан ҳимоя қилиши керак эмас. Ҳарбий қасамда Ватан ҳимоясига тайёрлик ва душман устидан ғалабага эришиш таъкидланган. «Империализмнинг СССР ва унинг иттифоқчиларига қарши кирдикорларини» ҳар қандай йўл билан бостириш, «босқинчини янчиб ташлаш»га қасам ичган аскар йигитлар намойишларни бостиришга ташланса, нима бўлади? Бундай ҳодисалар армиянинг обрўсини туширади. Оналар ўғилларини ҳадик ва хавотир билан кузатадилар. Ҳозиргидай айримлар касаллик варақаси қилиб ёки ўқишга жойлаб хизматдан олиб қолмоқ пайида бўладилар.\nИккинчи ҳодиса — Афғонистон. Бу уруш ҳақида турли фикрлар юрибди. Аммо солдат буйруқни бажарган. Модомики, бу иш нотўғри бўлган экан, сиёсатчилар, ҳарбий экспертлар жавоб беришлари керак. Кўчада Афғонда хизмат қилган солдатни кўриб, «Жаллод!» деб, бармоқни бигиз этмайлик.\nЯна бир мулоҳаза. Яқинда Тошкент аэропортига қўндим. Кўрган бўлсангиз керак, маҳаллий йўналишлар томонидан чиқаверишда темир тўсинлар бор. Бу ерда ҳарбий хизматга чақирилганларни жўнаш олдидан жойлаштириб туришади. Қарасам, одам кўп, тепадан иссиқ уради, бир умр пахта даласидан чиқмаган болалар командирнинг русчалашини тушунишмади, шекилли, ёшгина сержант шеригига қараб: «Из этих баранов надо делать солдата!», — деди. Бу оғзига кучи етмаган икки сержантнинг жиззакилигига қўл силтаб қўйсам ҳам бўларди. Аммо осиёлик миллатларга саводсиз, бефаҳм, деб қараш кенг тарқалган. Бунинг устига, Фарғонадаги воқеаларнинг айрим рўзнома ва ойномаларда ортиқча кўпиртирилишидан, «ўзбеклар ёвуз» деган туҳмат ҳам қўшилди. Хўш, ростдан ҳам саводсиз бўлсалар; бу норғул йигитларнинг айби нима? Қишлоқларида санъат саройлари, театру музейлар бор-у, улар ўқишни истамайдиларми? Йўқ. Пахта яккаҳокимлиги оқибатида, аҳолининг қашшоқлашуви, маданий муассасалар йўқлиги, далага чиқишлар орқасида мактабдан қолишлари уларни шу аҳволга солмадими, ахир!..\nЮртимиздаги оғир экологик аҳвол, қишлоқ оилаларидаги қашшоқлик оқсил танқислигига, турли касалликларга олиб келаётгани, ўсмирларимизни нимжон қилиб қўяётгани кўриниб турибди. Вазият ҳатто миллатнинг наслу насабига — генефондига ҳам таъсир ўтказмоқда, йигитлар ота-боболарига қиёслаганда, пачоқроқ, камқувват бўлиб қолмоқдалар. Аммо бунинг учун уларни камситишга ҳеч кимнинг ҳақи йўқ. Чунки, бу фожиаларда улардан кўра, уларни шу кўйга солган жамият айбдордир.\n«Наш современник» ойномасида (1989 йил, 6-сон) ҳуқуқшунослик фанлари доктори Г. Литвинова шу йигитларнинг устидан кулгандай ёзади: «Совет армияси сафида ҳарбий-тарихий тажрибага эга бўлган миллат йигитларининг қисқариши оқибатида, ҳарбий-стратегик топшириқларни амалга оширишда қийинчиликлар юзага келиши мумкин». Тушуняпсизми, Шарқда туғилиш кўплиги туфайли армияда «ҳарбий-тарихий тажрибага эга» бўлмаган миллатлар «ҳарбий-стратегик топшириқ»ларни хавф остига қўяр эмишлар. Бу йигитлар ўтмишидаги жаҳонгир боболари билан мақтансалар бўларди. Аммо, бизнинг йигитлар— оқил, кўнгилчан…\nЎзбек ўғлонлари астойдил хизмат қиладилар, унча-мунча ғаюр назарларга парволари фалак. Аммо, марказий матбуотнинг Фарғона воқеаларини бежаб, «ўзбеклар русларни сўяётганмиш», «аёлларни паранжи остига тиқишармиш» каби талмовсирашлари, айниқса, «Огонёк»да босилган «Кўланка» каби узоқни ўйламай ёзилган мақолалар марказий олий ўқув юртларида, бошқа жумҳуриятларда, шунингдек, ҳарбий қисмларда ўзбекларга қарши кайфият уйғотди. Йигитларимиз қўнғироқ қилиб, мактублар ёзиб, ҳақоратланаётганларини, гоҳида муштлашув, ёқалашувларга бораётганликларини айтишмоқда. Охири нимага олиб бориши аён.\nҚайта қуриш ҳарбий сиёсатни ҳам ўрнидан қўзғатган умидбахш ҳодисадир.\nЯнгича, оқилона тафаккур устун келиб, машқ килаётган танклар, солдат этиклари остида чангиб ётган заминга кетмон тушади, райҳону настаринлар экилади, гуллар тонг чоғида шудрингларни силкиб қуёшга пешвоз чиқади, ракеталардан бўшаган осмон қалдирғочларнинг чуғурига тўлади, деб умид қиламан!..\nМақолани тугатиб, устидан бир ўқимоқчи бўлиб турувдим, телефон жиринглади. Ташвишли овоз: «Алло, мен Балиқчи ноҳиясининг Еттиқашқар қишлоғидан, Анорхон деган шўрлик аёл бўламан. Пешонам қурсин! Ўғлим Рустамжоннинг ҳарбийдан қайтишига икки ой қолганда, ўлиги келди. Қозоғистонда хизмат қиларди.. Йигирма кундан буён ўзимни қайга қўйишни билмайман.Темир сандиққа солиб, устини сварка қилиб олиб келишди. Очгани қўйишмади, тешигидан сувдай эриб болагинамнинг бадани оқади. Одамнинг ёғи оқади, кул сепамиз. Вой-эй!..»\nКўзларнн тийра очиш керак!!!\nАнорхон аяга, тинч замонда фарзандлари шаҳид бўлган оналарга бошқа нима деб таскин беришни билмайман…\n(Мақолага муносабат билдирилган мактублар. Муаллиф шарҳлари.)\n«Каримжон, бу қайғули саҳифани қай йўсинда ёздингиз?! Сиз ёзганингизга ойлик оласиз, биз оналар» учун ўқиш қаттиқ изтироб бўлади… Шуни ёзиш шартмиди? Ошкоралик деб, оналарнинг юрак-бағрини эзманглар, илтимос…»\n(«Маҳбуба Юсупова. Бувайда районидаги «Партия XX съезди» колхози»).\n«Мақола қалбимизни ларзага солди. Кимнинг фарзандни ҳарбийда хизмат қилмайди, дейсиз?!\nБиз ҳам борганмиз. «Дед»ларнинг шапалоқлариниг татиганмиз, кечалари уларнинг ўрнига пол ювганмиз, ошхонада мижжа қоқмай картошка арчганмиз. Муаллиф ёзгандай, яна уйга гердайиб, гўё ҳузур ҳаловат кўриб келаётгандай қайтганмиз. Ахир, қайси юз билан ота-онамизга еган калтакларни айта олардик.\nЁзганга раҳмат! Қачонгача сир тутиш керак! Бугун, 18 октябрь куни, Москвадан—ҳамқишлоғимиз Очилбой Усмоновдан хабар келди: Бир йил хизмат қилмай ўзини осибди. Очилбой олдинроқ ўқитувчиси Тоҳиржон Тўйчиевга хат ёзган экан: «Тоҳир муаллим. Қисмимизга хат ёзинглар. Мени бошқа жойга кўчирсин… Қийнашяпти… Хўрликларга чидолмайман. Ўзимни осаман…»\nУ айтганини қилди».\n(М. Бобораҳимов, Ленинобод вилояти, Ашт ноҳияси, Даҳана қишлоғи).\n«Мақолани ўқиб, етти фарзанднинг отаси сифатида, дилим куйди. Икки ўғлим Ҳасанбой ва Ҳусанбой Қўчқоровни 1989 йил 18 июнь куни соғ-саломат ҳарбий хизматга жўнатдик. Бир-икки яхши мактуб ҳам олдик. Уч ой ўтар-ўтмас Ҳусанбойдан хат олдик: «Отажон, акам Ҳасанбой бир ойдан буён йўқ… Тезда етиб келинг…» Онаси Суйдихон юраги ўйнаб йиқилди, врачлар ёрдам беролмади… Ўғилларни ҳарбий комиссариат орқали чақиртирдик. 1989 йил 24 сентябрда етиб келишди.\nҲусанбой сўзлаб берди: «Қозоғистонга борганда цемент туширишга қўйишди… Бир кун «дед»лар: «Беш сўм пул, тўрт қути папирос топиб берасан», дейишди. Иложимиз йўқлигини айтдик. «Кечқурун гаплашамиз!», деб пўписа қилишди. Шу кеч чарчаб ухлаб ётганимизда, оқшом соат учларда мени оғзимга сочиқ тиқиб, адёлга ўраб олиб чиқишди. Бироз юргач, тикон сим билан оёқ-қўлимни боғлашди. Аввал тахта билан, кейин темир билан оғзи-бурнимдан қон келгунча калтаклашди. Бирови: «Ўлдириб қўяқолайлик!», деб лом билан солувди, ўнг қўлим икки жойидан синди. Ҳушимдан кетиб қолибман… Уч кун ўтгач, топиб касалхонага жўнатишди. Бир ярим ой ётдим, тузалмадим».\nҲасанбой ҳикоя қилади: «Укам Ҳусанни касалхонага жўнатгач, менга ғашиқиб қолдилар. Кўпчилик бўлиб мени калтаклашди, қовуғимга, оёқларим орасига тепишди. Жон талвасасида қочдим. Бир ярим ой, укам келгунча, кундузи ишлаб, кечаси ўтлар орасида яшириниб, қочиб юрдим… Агар, уйга чақириб олишмаганда, ўлигимиз келармиди…»\nЭнди биз нима қилайлик!»\n(Жамолиддин Усмонов, Норин ноҳиясидаги, «Октябрь» колхози, «Янги Фарғона кўчаси, 77 уй).\n«К. Баҳриевнинг мақоласида кўпгина фикрлар далил-исботсиз ёзилган. У шонли Совет Армиясига туҳмат қилиб, обрўсини тўкишга уринмоқда, холос…»\n(Фарҳод Султонов. Тошкент шаҳри, Лисунов кўчаси, 40-уй, 25-хона).\n«Наманган шаҳрининг Шоҳимардон кўчасидаги 4-уйда яшаган, Арманистонда хизмат қилаётган Акбаров Набихоннинг жасадини хизмат тугашига бир ой қолганда олиб келишди. Ҳужжатида ҳар доимгидай: «Ўзини отган», деб ёзишган. Бир ой қолганда-я!.. Тобутни очишганда, ўқ ўрни ёнида пичоқ изи ҳам бўлган, бир қулоғи қирқилган… У ўзини отиб, кейин қулоғини қирққанми ёки қулоғини қирқиб, кейин ўзини ўзи отганми? Нимага инониш керак?»\n(Содиқжон Собиров, Наманган шаҳар Литвинов кўчаси, 10-уй).\n«Мен ҳам куйганидан ер тепиб юрганларнинг бириман. Қисматим қурсин…\nКатта ўғлим Нажмиддин Семипалатинскда хизмат қиларди. 1983 йил 10 октябрда, келишини кутиб юргаи пайтимизда, ҳалок бўлгани ҳақида хабар олдик… Унинг орзу-умидлари ўзи билан кетди. Политехника институтида икки ҳафта таҳсил кўрган, қайтиб келиб давом эттирмоқчи эди…\nЎша вақтда иккинчи ўғлимиз Насриддин Афғонистонда хизмат қиларди… У ҳам ҳарбийдан одамови бўлиб қайтди. Бировга қўшилмайди. Ҳовлига биров келса яширинади. Военкоматга бориб ёрдам сўрасам, уларга «Қўрққан бўлса керак, яхшилаб овқат беринг, тузалади!», дейишди.\n1986 йил 11 декабрда (мен ишда эдим) хаёли қочиб, меҳмонга келган опасини пичоқлаб ўлдирибди, онасига ҳам пичоқ урибди…\nИкки ўғил ўстириб, ҳарбийдан топганимиз шу бўлди!»\n(Расул Рашидов, Ғиждувон районидаги «Зарафшон» колхози.)\n«Ўғлим Муроджон жуда яхши хизмат қиларди. Бир йил ўтар-ўтмас, 1980 йил апрелида ўлганлиги ҳақида телеграмма олдик. Қанча азоб-уқубат билан бориб олиб келдик. Тупроққа топширдик, ўн йилки фожиа сабабини билолмаяпмиз…»\n(Муҳтор Қосимов. Бувайда районидаги «Партия XX съезди» колхози).\n«Ўғлим Қомилжон 1989 йил 13 июнда хизматга чақирилиб, РСФСРдаги махсус қурилиш қисмида хизмат қиларди. Август ойи охирида кечаси бир неча аскар кириб, ётган ерида устини ёпиб, дуч келган ерига уришади, ошқозоности безига зарб тушади. Беш кун ўтгач, ҳарбий госпиталга ётқизишади. Шу куниёқ операция қилинади. Шу куни бизга хабар қилишади.\n7 сентябрда етиб бордик. Шу куни иккинчи бор операция қилишди. Аҳволи бироз яхшиланди. 7 кун олдида ўтирдик. Кимлар урганини айтиб берди. 13 сентябрда оғирлашиб, учинчи бор операция қилинди ва тўрт кун етгач, 18 сентябрда, тонгда жони узилди. Калтак еганидан то вафотигача ҳарбий қисмдан келиб ҳеч ким хабар олмади, жиноятни яшириб туришди. Менинг арзим бўйича, 110-рақамли медицина хулосаси билан, 19 сентябрда жиноий иш қўзғатилди. Боламнинг совуқ жасадини уйга ўзим олиб келдим.\nНега вақтида олди олинмади? Ўғлимдан сўнг ўша қотиллар тошкентлик Далабоев Одилжонни ҳам уриб ўлдиришибди. Чориёров Рамазон ва Асқаров Равшан эса ҳануз касалхонада ётишибди. Албатта, энди қотиллар жазоланади. Аммо командирлар лоқайдлиги, бағритошлиги учун жазо олармикан? Медицина хулосасини ҳам жўнатяпмиз…»\n(Т. Жалолов, Китоб районидаги Сиваз қишлоғи).\n«Ўғлингиз Ҳамдам Қодиров хизмат бурчини ўтаётганда, 19 ёшида ҳалок бўлди!»,— бу телеграмма жонимиздан ўтиб кетди. Биз совуқ тобутни эмас, ўғлимизни қучоқлаб кутиб олмоқчи эдик. Бундан кўра, кўру кар бўлсак тузук эди.\nКейин иккинчи хабарни айтишди. Гўё у эҳтиётсизлик қилиб, ўзини отиб қўйган эмиш. Қорни уч еридан, елкаси буткул илма-тешик ўқ еган. «Эҳтиётсизлик қилиб» ўзини шунча отадими?!\nНиҳоят, учинчи ёзма хабар келди: «Ўғлингиз бир дўстини отиб, жазодан қўрқиб, кейин ўзини отган! Ахир, тутуруқ борми уларда. Биз фарзандларимиздан жудо бўлдик. Бошқаларнинг фарзандлари соғ-омон келсин, илойим…»\n(Кенжа Қодиров, Ойимсулув Қодирова, Советобод районидаги «Москва» колхози).\n«Ҳарбийда ҳам, денгиз флотида ҳам бизнинг умумий кулфатларимиз лиммо-лим. Хўш, қаллоблик йўқми? Бор! Бундан қочиб қутулиб бўлмайди. Афғонистонда уч марта бўлдим. Уч бор ҳам аскарлар орасида бирорта амалдорнинг боласини изладим. Тополмадим. Мансабдорнинг боласи йўқми? Бор, аммо улар Афғонистонга тушмаган…»\n(Василий Изгаршев. «Правда», 18 ноябрь, 1989 йил.)\n«Тўққиз нафар ўғлим бор. Ҳаммаси хизмат қилган. Кенжасини 1988 йил баҳорда кузатиб қўйдик. Азизжон Москвада хизмат қилаётган эди… 1989 йил 16 июлда бир қотил аскар автоматдан ўғлим ва уч аскарни отиб ташлайди. Уч йигит ўша ерда ҳалок бўлади. Ўғлим оғир-яраланиб, госпиталга тушади… Бизга эса ўн бир кун ўттач —27 июлда телеграмма келди. 28 июлда акалари етиб борди. У ўз акалари қўлида жон берди. Наҳот вақтида хабар қилиш қийин бўлса!..»\n(У. Холматова. Андижон вилояти, Ленинск шаҳридаги М. Горький кўчаси, 8-уй.)\n«Катта ўғлим Рустамбек ҳунар-техника билим юртида ўқиди, ҳайдовчиликни ҳам ўрганди. Ҳарбий хизматга жўнатаётиб, кўнглим тинч эди. Ахир, армия йигитга фақат куч бағишлайди, дейишарди-да.\nХатлар камайгач, қисмга қўнғироқ қилдим. Ўғлим: «Онажон, аҳволим оғир… касалхонадаман», — деди. Ҳарбий хизматдан уч ой кечикиб келди — даволаб жўнатишибди. Кейин бир кўзи кўрмай қолди! Жарроҳлар беш соат операция қилишди. Аввал бироз аҳволи яхши бўлди, кейин оғирлашаверди. Ҳозир асабий бўлиб қолган, гоҳо кечалари кўчага чиқиб кетади. Агар у жиноят қилиб қўйса, ким жавоб беради? Бизнинг айбимиз нима? Фарзанд ўстирганимизми?!\nЯқинда жаҳл устида менга ҳам қўл кўтарди… Уни шу кўйга солган прапоршик Репчинский жазоланмади ҳам…»\n(Ф. Иброҳимова, Тошкент шаҳри. К—157, 15 квартал, 25-уй, 31-хона).\nҲар саҳар кўзларингни очар экансан: «Шукур, бугун ҳам тирикман!», дея ўйлайсан. Ахир, кимдир бугун йўқ, кеча тирик эди, бугун йўқ… Оналарнинг нолакор сўзи дилни ўртайди, йигитлар оҳи шеър бўлиб юракка чўкади, ҳа, бу шеър парвоз қилмайди, у юракка чўкади.\nШамоллар уйғонди. Барглар тебранар,Ҳатто ер тагида қўзғолди илон.Дунё кўзларини очаётганда,Мен кўз юмайинми, онажон.Бегуноҳ биттадир — у ҳам осмонда,Қўлга чивин қўнди, қувмоққа йўқ жон.Чивинлар, чумчуқлар юрган жаҳонда,Менга жой йўқмиди, онажон.Офтобга қарадим — кўзим қамашди,Чийрон кипригимда ёш оқди маржон.Нурларни соғиниб суягим қақшар,Ўлгим келмаяпти, онажон.Қотилнинг қўлида пичоқ, ўқ едим,Ўлим азобига бормикан поён…Мен ҳали дунёга тўйган йўқ эдим,Дунё тўйибдими мендан, онажон.\nИнсон дунёга бир марта келади. 1909 йил 8 октябрда Л. Н. Толстой билан учрашишга Ясная Полянага келган III Давлат Думасининг ноиби М. Д. Челишев билан хайрлашаётиб, буюк ёзувчи: «Қачон Дума ўлим жазосини бекор қилади? Одамни яшашдан маҳрум қилиш ғайриахлоқий ишлигини тушунишмайдими?!» дейди. Ҳа, Толстой ҳатто жиноятчини ҳам ўлимга ҳукм қилишга ҳукуматнинг ҳақи йўқ, деб ҳисоблайди. Тўғри-да, чунки ҳаётни ҳукумат берган эмас; ҳеч ким давлат буйруғи туфайли туғилмайди, шунинг учун ўлдиришга ҳам ҳақи йўқ. Бизга ҳаётни ким берган бўлса, ўзи олади.\nМактублар… Кўнгил фарёдлари. Мен юқорида келтирган ўнлаб дил дардлари ва қўлимда турган, рўзнома саҳифасига сиғмаган минглаб хатларни ўқир эканман, хайрият, бугун очиқ айтяпмиз, деб ўзимга таскин бераман. Лекин кўнглимга оғир ботган уч мактуб — даъво ҳам қўлимдаки, мен уларга жавоб беришни, ҳарбий хизмат ҳақида яна бир бор фикрлаб кўришни бурчим, деб ўйлайман.\nБИРИНЧИ МАКТУБ: «Ёзганларингиз нотўғри, армия ҳам бир оила, унда ҳар бир аскар ўзи учун шароит яратади, уст-бошини ювади, хонани тозалайди, картошка арчади… Бундай мақола чиқиши рўзнома учун уят! Армия ҳақида зиғирча ҳам тасаввурга эга эмассиз!» (А. Аҳмеджонов, Марғилон шаҳри, Қ. Маркс кўчаси, 634-уй).\nБалким, мен ҳарбийни сиз билганчалик билмасман. Аммо биладиганлардан келган мактубларни бир ўқиб кўринг, — эҳтимол, уларда сиз билмаган бирор нима бордир! Тўғри, армия ҳам бир «оила», ҳар ким ўзи учун ишлаши керак. Аммо мен бу «оиланинг катта ўғли» ёшроғини калтаклашини тушунолмайман, оилада ҳамма тенг бўлиши керак, янги борган аскар «дед»нинг пайпоғини, оёғини ювиб беришини қабул қилолмайман.\nЎзимнинг «зиғирча тасаввурим» билан буни хўрлаш, деб биламан!\nИККИНЧИ МАКТУБ: «Сиз армияга қаршисиз. Хизматга бормаган йигит ҳам йигитми? У армиядан чиниқиб келади. Мен фақат хизмат қилган йигитга тегаман… Салом билан, Малоҳат Р…».\nСинглим, Малоҳатхон! Мен армияга қарши эмасман, ундаги тартибсизликларга қаршиман! Унинг интизомли, малакали, тартибли бўлишини истайман. Албатта, йигит «чиниқиб» келади. Албатта, сиз «хизмат қилган йигитга тегасиз!». Фақат у қайтиб келса!..\nҚўлимда Ургутдан келган яна бир мактуб бор. Синглим, уни ёзган ота-онанинг ўғли ҳам сиздай бир қизни бахтли қилиши мумкин эди: «1988 йил 19 майда хизматга чақирилган ўғлимиз Ҳусниддин Краснодар вилоятида хизмат қиларди… Келишига уч ой қолганда, ҳалок бўлгани ҳақида хабар олдик. Қисм командири ўринбосарининг хатига қараганда, уни такси ҳайдовчиси, юраги ва ўпкасига пичоқ уриб, ўлдирган эмиш… Додимизни кимга айтайлик. Тўйига деб харажат қилиб қўйган эдик. Мотамга айланди! Марҳумнинг ота-онаси: Исмоилов Исрофил ва Расулова Моҳбуви». (Ургут ноҳия, Ибн Сино номидаги совхоз).\nМана бу мактубни ёзгунча қанчалар сим-сим йиғлашди экан: «Ўғлимиз Ҳабибуло 1980 йилнииг кузида хизматга кетди. Хизмат жойидан хат кела бошлади. Бир ярим ой ўтгач, хат-хабар тақа-тақ тўхтади. Ҳарбий комиссариатта мурожаат қилдик… Аммо хат ўрнига, 1981 йил 11 март куни йўқолгани ҳақида хабар келди… Оёғим синган, юролмас эдим. Яна хат ёздик. Изини қидиряпмиз, деган жавоб келди. Ёзмаган еримиз қолмади. Тўққиз ярим йилдан буён на тиригидан, на ўлигидан хабар бор!.. Боламизни топишга ёрдам беринглар. Ойдай йигит эдинг, қаёқларда қолдинг, болам!.. (Ю. Эшонхонов, И. Усмонова, Наманган шаҳар, 1 — Эгамбердиев кўчаси, 46-уй).\nБу мактублар, эҳтимол, мана бу чиқишга ҳам жавоб бўлар.\nУЧИНЧИ МАКТУБ: «Карим Баҳриев ўз мақоласини СССР Конституциясида белгиланган оммавий ҳарбий мажбурият ҳақидаги Қонунга қарши йўналтиради… «Ўзбекистон адабиёти ва санъати»даги мақола армиямизнинг обрўйига путур етказади… Подполковник А. Бондаренко». («Фрунзевец», 1989 йил 25 октябрь).\nХўш, армиянинг обрўйига нима путур етказади?\n«Қисмимизнинг ёш офицерлари СССР халқ депутатларининг съездига шундай мурожаат қилдилар: «Биз ошна-оғайнигарчилик, сафсатабозлик, такаббурлик, кичикларга нисбатан ҳурматсизлик авжига чиққан Қуролли Кучларда хизмат қилишни истамаймиз. Армияда қаллоблик, кўзбўямачилик, ҳаддидан ошиш, мансабдорлик ва ҳарбий жиноятларни яшириш одатга айланди». Буни мендай «билимсиз» (А. Бондаренко мени шундай деб атаган) ёзгани йўқ, истеъфодаги катта лейтенант, Қуролли Кучларда сиёсий ходим бўлиб ишлаган Игорь Бережной ёзган («Собеседник», 1989 йил, 40-сон). Ҳа, бугун асабийларча ҳарбий хизматни девор билан тўсгандан, камчиликларни яширгандан кўра, ошкора айтмоқ, тузатмоқ тўғри бўлади. Бу — одил сиёсатга хосдир.\nКелинг, чақириқ пайтидан бошлай қолайлик. Ҳарбий хизматга бир пайтлар қамалганлар олинмасди. Ҳозир ҳар чақириқда қарийб 50 минг аввал қамалган йигит хизматга олинмоқда, яъни йилига 100 минг қамоқхонада «тажриба орттирган» йигитлар, кеча мактабдан борган ўсмирлар ёнида, бир қисмда хизмат қилмоқдалар. Ахир, бу бебошликларни келтириб чиқаради-да! Тезроқ, қамалганларни чақирмаслик ёки уларни алоҳида қисм қилиш ҳақида буйруқ чиқариш лозим… Ҳарбий комиссариатлар тор, текширувчи врачлар ишга кўмилган, ҳар чақириқда бир врач 2—3 минг болани қўлдан ўтказади. Баъзан касалманд болалар ҳам олиб кетилмоқда. Армияда улар хизмат қилиш ўрнига, госпиталларни тўлдирмоқдалар. Соғлом йигитларнигина олиш керак, армияни ортиқча ташвишга қолдирмайлик. Хайриятки, бу йил мудофаа министрининг 317-рақамли янги буйруғи чиқди, энди ақли заифлар, асаб системаси шикастланганлар, мия, сил касалликларини бошдан кечирганлар, менингит, анахронидит билан оғриган, мия қопқоғи ва осиси синган беморлар хизматга олинмайди. Шунингдек, ички органлари касалланган, бронхиал астма (нафас қисиши), қанд касаллигининг яширин шакли билан касалланганлар ҳам чақирилмайди. Тўғри-да, фақат соғлом йигитларгина ҳарбий хизматга фойда келтирадилар. Аммо бу буйруқнн ҳамма ҳарбий комиссариатларда ҳам билишадими, унга риоя қилишяптими? Билмадим…\nХўш, нега айрим командирлар, зўравонликка йўл қўймоқдалар? Сабаби оддий: Уларга бу қулай. «Дед»лар уриб-сўкиб бўлса-да, полни тозалатадилар, қўрқитадилар, жимлик ҳукм суради. Командирга маза! Лекин бу жимлик — қабристондагидай жимлик, қўрқувга асосланган «тартиб»дир.\nНега ҳарбийдаги жиноятлар кўпинча очилмайди? Чунки, «жазодан қўрқиб», бошлиқлар жиноий ишни йиқилди, ток урди, ўзини ўлдирди, бошига ғишт тушиб кетди, деб ёпиб юборадилар. Бунинг устига, армияда сиёсий бошқармалардан бошқа солдатлар ҳуқуқини қиладиган ташкилот йўқ. Юристлар йўқ. Аскарлар хизмат пайти ҳатто Конституцияда белгиланган ҳуқуқлардан маҳрумдир: Касб танлаш, дам олиш, кўчиб юриш эркинлиги, сайлаш ҳуқуқи… уларда йўқ.\nСолдатлар биров калтаклаганини айтмайдилар. Чунки, жиноятчи қамалса ҳам, шериклари қолади, «қасос» олади. Шунинг учун улар гувоҳлик беришдан ҳам қўрқишади.\nМана, оддий пол ювдириш, пайпоқ тозалашдан бошланган тартибсизлик қотилликка олиб келмоқда. Ўтган йилнинг тўққиз ойи давомида (менинг мақолам чиққан у пайтгача) 167 ўзбек хонадонига тобут келган. Бир йилда Ўзбекистонга 430 тобут келди! Ҳар куни келиб турибди. Тасаввур қилинг, эртага ҳам, индинга ҳам… Сўнгги қурбон ҳали тирик. Уни сақлаш учун ҳаракат қилайлик.\nЖиноятчилик авжига чиққан жой кўпинча қурилиш қисмларидир. Ўзбекистон КП Марказий комитетининг РСФСР Шарқий районларида қурилишда ишлаётган ҳарбий қисмдаги социал-маиший, ахлоқий-руҳий аҳволни ўрганиш комиссияси хулосасида айтилишича, бир қисмда 73 киши аввал қамалган, 69 киши руҳий касалланган, 30 киши нашаванд, 4 киши ичмаса туролмайдиган экан! Бунинг жабрини, албатта, нимжон аскарлар, спорт ўрнига кетмон чопган, заҳарли дорилар сепилган далада ўсган камқувват йигитлар чекишади. Қисмда бундай йигитлар —60 киши. (Ушбу комиссия хулосаси ҳам матбуотда эълон қилинса яхши бўларди!).\nШу қисмда 30 август куни оддий аскар В. Рачинский ўзбекистонлик М. Ўринбоевни уради, шўрлик йигит касалхонада жон беради. Аввалроқ, 19 августда рота командири Е. Миронов бошқа аскарларнинг олдида, сафдан чиқариб М. Ўринбоев, А. Адҳамов, Ҳ. Раҳимовни калтак билан намойишкорона урган, кейин уч кун қамаб қўйган… М. Ўринбоев аввал ҳам бир неча бор калтакланган эди.\nҚисмда тартиб йўқ экан. Текшириш куни 30 кишининг қаердалиги номаълум бўлган. Комиссия текшириб турганда, бошқа қисмда 14 ноябрь куни оддий аскар Р. Прискарь Н Абдураҳмоновни пичоқлаб ташлаган.\n«Менинг ўғлим давлатни қўриқлаш учун чақирилиши керак, хандақ қазиш, картошка териш учун эмас Аскар учун стройбатдан ҳақоратли нарса йўқ. Стройбат — пагон таққан мардикорликдир!»— Бу СССР халқ депутати Ю. Черниченконинг сўзи. («Красная звезда», 1989 йил, 14-ноябрь).\nҲисоб-китобларга қараганда, армияга алоқасиз турли министрлик ва ташкилотларда қурилиш қисмларига тегишли 300 мингдан зиёд аскар ишламоқда. Ҳарбийдаги салбий ҳодисаларнинг 40 фоиздан кўпроғи шундай қисмларда содир бўлмоқда. Улар Конституциямизда кўрсатилган «давлат белгилаган энг оз миқдордан» — 70 сўмдан кам маош оладилар, яъни уларнинг конституцион ҳуқуқи камситилмоқда. Масалан, «Астраханьстрой»даги аскарларнинг маоши ойига 12 сўмга ҳам етмаган. Тўрт кишига мўлжалланган хоналарда 12—14 киши ётади, қишда деворлар совуқдан муз билан қопланади. («Известия», 1989 йил 2 ноябрь). Ахир, ҳеч бир она фарзандини шу учун хизматга жўнатган эмас!\nМамлакатимизнинг мудофаа министрига бўйсунмайдиган Бош Ҳарбий прокурори А. Катусёвнинг ҳисобича, ўтган йилнинг ўзида Қуролли Кучларда жиноятчилик 14,5 фоиз ўсган. Армиядаги жиноятчиликнинг давлатимизтга хавф солаётганлари ҳам бор. Қурол сотиш, йўқотиш натижасида, ҳарбий техника ўғри, жиноятчилар қўлига ўтмоқда. Бугун 8945 ҳарбий ўқ отиш қуроли изланмоқда. Уларнинг 1952 таси СССР Мудофаа министрлигига тегишлидир. Бу жиноятчилар «ихтиёри»даги қуролнинг 22 фоизини ташкил этади. Давлат божхона назорати бош бошқармаси маълумотларига қараганда, чегарада буюртма ҳужжати бўлмагани учун СССР Мудофаа министрлиги Бош инженерлик бошқармасига тегишли юк-22 бронетранспортер қўлга тушган. Албатта бу нарсалар армиянинг обрўйини туширади-да!\nМен ҳарбий хизматни касбга айлантиришни таклиф қилган эдим. Ўзбекистон телевидениеси дарҳол «Ҳаёт қувончлари ва ташвишлари» кўрсатувини тайёрлаб, қарши чиқди — ёлланма армияга қарши «ёлланма журналистика» ишга тушди. Одамлар бугун шундай латифа тўқибдилар. Икки киши сўзлашмоқда:\n— Бир ерда армияда хизмат қилиш маза-да!\n— Вой, қаерда!\n— Қаерда бўларди, «Ҳаёт қувончлари ва ташвишлари» кўрсатувида!..\nАрмия тинчлик пайтида, менингча, оз сонли, аммо ўта малакали бўлиши керак. Икки йилда жангчи бўлиб бўлмайди. Изчил, босқичма-босқич профессионал армияга ўтиш мумкин. Ҳозирнинг ўзидаёқ Қуролли Кучларнинг 35 фоизи профессионаллардан иборат. Айрим қисмларда бундан ҳам кўп .Икки йиллик аскарга мураккаб қуролни ишониб, уйда хавфсиз ўтириб бўлармиди? Матиас Рустнинг кичкинагина самолёти чегарадан ўтиб келиб, Қизил Майдонга қўнди. Бу бизнинг ишончимиз устига тортилган чизиқдир.\nАрмия иқтисодга қимматга тушмоқда. 1990 йилда ҳарбий харажатларга давлат бюджетидан 70 миллиард 975 миллион 800 минг сўм ишлатилди. Бугун ишлаб чиқилдиган ҳар бир қитъалараро ракета — юзлаб қурилмаган мактаблар, уйлар, касалхоналар демакдир. Тушунаман, қуролсизланиш иккиёқлама бўлиши лозим. Аммо, иш аянчли даражага етди, СССР ва АҚШдаги термоядро қуроли икки мамлакат аҳолисини етти бор қириб ташлашга етарли. Яна қуролланиш нега керак?! КПСС МК Сиёсий бюроси собиқ аъзоси Е. К. Лигачевнинг қуйидаги эътирофи жуда тўғридир: «Мамлакат кўп йиллардан буён ҳарбий харажатлар юки остида эзилмоқда. Ундаги ишлаб чиқариш ва интеллектуал кучнинг сезиларли, бунинг устига, энг малакали қисми мудофаа мақсадларига йўналтирилмоқда… Менингча, бу аҳволда иқтисодни дунёвий сифат даражасида қайта қуриш ва зарур социал масалаларни тезда ечишнинг умуман иложи йўқ!»\nҲарбий харажатларни қисқартириш ҳақида гапирсанг, айрим генералларнинг жазаваси тутади… Тушунаман, улар ишсиз қолади. Лекин бу қанақа иш?! Улар бир умр ташқи душман ҳужумини қайтаришга тайёрланадилар. Душман эса ҳужум қилмаяпти… Қарабсизки, у генералгача ўсиб етди, аммо ҳали «тирик душман»ни кўргани йўқ… Бизни эса қашшоқлик, экологик номутаносиблик аталмиш «душман» еб қўймоқда. Албатта, армия халқни ҳимоя қилиши лозим. Агар ундаги бебошликлардан халқ омон қолса, албатта, ҳимоя қилади!.. Хўш, профессионал армияни қайси харажат асосига тузиш мумкин? Менингча, ҳарбийлар сонини икки баравар қисқартириш (энг бақувват, малакалиларни қолдириш), кўпайиб, катталашиб кетган ҳарбий комиссариатлардаги офицерларни армияга олиш, ташкилотлардаги ҳарбий мутахассисларни қисқартириш, қари-қартанг генералларни ҳурмат-иззат билан пенсияга жўнатиш, ҳарбий раҳбарликни куч-қувватли, жасур кишилар қўлига бериш ҳисобига, ўйлайманки, армия аллақачон профессиналлашуви мумкин.\nАйтишларича, Москванинг ўзида бутун АҚШ армиясидагидан кўп генерал хизмат қилар эмиш. Балким, ростдир… Ростини қайдан билайлик. Ҳали ҳануз кўп нарсалар сир сақланмоқда. Сиз ўқиётган мақола ҳам ҳарбий цензурадан ўтган!\nАрмияда миллийлик масаласига эътибор кам. Оддий бир фактни олинг. Ўзбекча ҳарбий газеталар чиқмайди, ҳозир. 1944 йилда фронтларнинг сиёсий бошқармалари миллий тилларда 47 газета чиқарганлар, шу жумладан, ўзбек тилида 11 газета босилган, қозоқча—10 та, тожикча 2 та газета чиқиб турган. Тўғри-да, ҳарбий руҳни қувватлаш керак бўлган. Нима, энди керак эмасми?! Қисмларда ҳамюртлар клуби, миллий китоблар жовони очиш мумкин-ку…\nҲуқуқшунослик фанлари доктори Г. Литвинова бизнинг йигитларни «ҳарбий-тарихий тажрибага эга бўлмаган миллат» вакиллари, деб атайди («Наш современник», 1989 йил, 6-сон). Фарғона водийсининг қадим тадқиқотчиларидан бири бўлган А. Миддендорф эрамиздан аввалги IV асрда Искандар Зулқарнайннинг босқинчилик юришлари пайтида тоғда курашга мўлжалланган махсус альпинистлар қуроллари қўлланганини ёзади. Унинг ёзишича: «1382 йилда Амир Темур ҳам ўзи билан Бадахшондан келтирилган чўққига чиқувчилар отрядини олиб юрган». Темур ва Бобур қўшинларида мукаммаллашган тош отувчи ва девор қулатувчи машина ҳамда аслаҳалар бўлган. Энг ҳайратлиси Темур Маликнинг Сирдарёда 70 кемадан иборат ҳарбий флоти бўлганидир. Улар 600 пудгача (9000 килограмм) юк кўтара олган экан. Бу кемалар сиртидан ҳўлланган кигиз билан қопланган бўлиб, ёндирувчи снарядлар ва ёнаётган ёй ўқларидан асрар эди… Ана тажриба! Бугун ҳарбий билим юртларида ўқишнинг фақат бир тилда олиб борилиши кеча даладан келган йигитларга тушунарсиз, албатта.\nҲа, муаммолар кўп. Энг муҳими, биз уларни ошкора муҳокама қила бошлаганимиздир. Энди ҳарбий хизматни интизомли қилиш умумхалқ иши бўлмоғи керак. Ана шунда оналар юрак ҳовучлаб, эшикка термулиб, хавотирда яшамайдилар.\nТег: Карим Баҳриев Ретро мақола


10:11 20 Январ 2019\n15:32 18.01.2016 (Янгиланган 01:33 20.01.2016) Ҳавола олиш\nМеҳмонлар Ўзбекистондан келтирилган экологик тоза маҳсулотларни татиб кўриш ва ўзбек вино ва конъякларини дегустация қилиш имконига эга бўлдилар.\nТОШКЕНТ, 18 янв — Sputnik. Ўзбекистон делегацияси дунёда энг йирик бўлган “Яшил ҳафта 2016” озиқ-овқат маҳсулотлари, қишлоқ хўжалиги ва боғдорчилик маҳсулотлари кўргазмасида қатнашишди, “Жаҳон” ахборот агентлиги хабари асосида.\nКўргазманинг биринчи куниёқ Ўзбекистон стендига юзлаб одамлар келди. Улар орасида соҳа мутахассислари ва Берлинда яшовчи фуқаролар бор эди. Меҳмонлар Ўзбекистонда етиштирилган маҳсулотларининг сифати ва таъмига баҳо бериш ва ўзбек вино ва коньякларини дегустация қилиш имконига эга бўлдилар.\nМеҳмонлар катта қизиқиш билан бой ўзбек тарихи ва маданияти ҳақидаги маълумот билан танишдилар. Шу билан бир вақтда улар замонавий Ўзбекистон ҳаёти, ривожланиши ва бой саёҳлик имкониятлари ҳақида маълумот олдилар. Уларнинг кўпчиллиги Ўзбекистонга бориш хохиши пайдо бўлганлигини билдиришди.


Пресс-релиз “йилнинг энг яхши педагоги”\nНазвание Пресс-релиз “йилнинг энг яхши педагоги”\n“ЙИЛНИНГ ЭНГ ЯХШИ ПЕДАГОГИ”\nкасбларнинг ичида энг шарафлиси ўқитувчилик ва мураббийликдир.\nКадрлар тайёрлаш миллий дастурининг мантиқий давоми бўлган “Мактаб таълимини ривожлантириш давлат умуммиллий дастури” доирасида амалга оширилаётган ишларимиз замирида фарзандларимизни комил инсонлар қилиб тарбиялаш орқали Юртимиз тараққиётининг мустаҳкам пойдеворини қўйиш, унинг буюк келажагини бунёд этишдек эзгу мақсад ётади.\nМамлакатимиз таълим тизимида узоқни кўзлаб олиб борилаётган ислоҳотлар бугун нафақат жамоатчилигимиз, балки жаҳон афкор оммаси томонидан ҳам эътироф этилмоқда. Бугун янгича қиёфа касб этган, замон талаблари даражасида таъмирланган, энг сўнгги русумдаги ўқув жиҳозлари билан жиҳозланган мактаблар орзу эмас айни ҳақиқатдир.\nБугун Халқ таълими тизимида ^ 434 542 нафар устоз ва мураббийлар ёш авлодга билим сирларини ўргатиб, уларга устозлик қилиб келмоқдалар. Шулардан 299 774 нафари (69 %)ни аёллар ташкил қилади.\nМаълумки, таълим самарадорлигини таъминлашда педагог касб маҳорати, унинг билим ва кўникмаси муҳим омиллардан саналади. Шу сабаб Халқ таълими вазирлиги томонидан педагоглар малакасига катта эътибор қаратилиб, олий тоифали мутахассислар сафини кенгайтиришга доимий ҳаракат қилиб келинмоқда. Агар рақамларга мурожаат қиладиган бўлсак, умумтаълим мактабларида фаолият кўрсатаётган ўқитувчиларнинг 305 064 нафари (70,2 %) олий, 13 982 нафари (3,2%) тугалланмаган олий, 115 496 нафари (26,6 %) ўрта махсус маълумотга эга.\nВазирлик тизимида фаолият кўрсатаётган устоз ва мураббийлар орасида ташаббускор, доимий янгиликка интилувчи, илғор тажрибали ўқитувчиларни аниқлаш ва уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш мақсадида ҳар йили анъанавий равишда “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” кўрик-танлови ўтказиб келинади.\n“Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” танлови мамлакатимизда тизимдаги энг фидойи, ўз касбининг устаси бўлган пеадгогларни аниқлаб берувчи асосий кўрик-танловдир. Танловнинг ўтган йиллардаги босқичларини таҳлил қиладиган бўлсак, унда иштирок этиш истагини билдирувчи устоз ва мураббийларнинг сони ошиб бораётганлиги, кўп йиллик иш тажрибасига эга педагоглар билан бирга соҳага эндигина кириб келган ёш, шижоатли педагогларнниг ҳам дадил иштирок этиш мазкур танловнинг нуфузи соҳага эгалари орасида нечоғли баланд эканлигини кўрсатиб турибди.\n2006 йилдан бошлаб, ҳар йили “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” кўрик- танлови ўтказиб келинмоқда. Жумладан, “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси бўйича” 2005 йилда 14 нафар ғолиблар аникланган бўлса 2006 йил Республика босқичида 297 нафар иштирокчидан 24 нафари ғолиб, 2007 йилда 278 нафар иштирокчидан 24 нафар ғолиб, 2008 йилда 171 нафар иштирокчидан 14 нафар ғолиб, 2009 йилда 170 нафар иштирокчидан 14 нафари ғолиб бўлган. “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” ғолиблари ўз иш жойларида Вилоят ПХҚТМОИнинг тингловчилари, фан ўқитувчиларига мураккаб мавзулар бўйича очиқ дарслар, ёш ўқитувчиларга методик маслаҳатлар, йўл-йўриқлар бериб бормоқдалар. Уларнинг иш тажриблари Республика миқёсида оммалаштирилади.\nХалқ таълими тизимидаги педагог ходимлар орасидан илғор, ташаббускор, ижодкор, истеъдодлиларини аниқлаш, ёшларни баркамол шахслар этиб тарбиялаётган, ўқув жараёнида замонавий ахборот-коммуникация ва педагогик технологияларни самарали қўллаётган педагогларнинг ижодий фаоллигини ошириш, туман (шаҳар), вилоят, Республика миқёсида фан йўналишларида фидоий, юксак касб маҳоратига эга бўлган энг яхши педагогларни аниқлаш, аниқланган илғор тажрибаларни оммалаштириш ва тарғиб этиш мақсадида бу йилдан бошлаб “Йилнинг энг яхши педагоги” номинацияси жорий қилинди. Мазкур номинация умумий ўрта таълим мактаблари ўқитувчилари ўртасида ўтказилган “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” кўрик-танловининг якуний босқичи ҳисобланиб, унда “Йилнинг энг яхши фан ўқитувчиси” кўрик-танловининг Республика босқичида ўқув фанларидан 1-ўринни эгаллаган ғолиблар ўртасида ўтказилади ва ягона ғолиб аниқланади.\nТанловнинг бу йилги республика босқичи 14-22 апрел кунлари Тошкент шаҳрида ўтказилди. Унда Қорақапоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри ва вилоятлардан келган педагоглар иштирок этишади. Кўрик-танлов бир босқичда, 4 та турда ўтказилади.\n1-тур - Ўқитувчи бир соат дарсда, бунда ўқтувчининг дарсга тайёргарлик кўриши, ўқувчиларга янги мавзуни тушунтириш йўллари ва қўлланиладиган методлар кўрсатилади;\n2-тур - Иштирокчи 45 дақиқада ўзи дарс бераётган синфнинг биттасига психологик тавсифнома ёзади ва баҳо беради;\n3-тур - Ўз педагогик тажрибасининг шаклланиш йўлларини саҳнада тақдим этиш;\n4-тур - Таълим ислоҳотлари “Айлана стол атрофида суҳбат”. Ушбу шартда ғолибликка даъвогар ўқитувчиларга ҳозирги кунда таълим соҳасида амалга оширилаётган ислоҳот ва белгиланган вазифалар ҳақида саволлар берилади.\nЭнг кўп балл тўплаган иштирокчи кўрик-танловнинг мутлақ ғолиби ҳисобланиб, “Йилнинг энг яхши педагоги” аниқланади. Ғолибга Халқ таълими вазирлигининг дипломи ва энг кам иш ҳақининг 20 баравари миқдорида пул мукофоти ҳамда Республика таълим марказининг бир йиллик «Жамоа методисти» статуси берилади.\nТанловнинг Республика босқичи якунларига кўра 14 та ўқув фанларидан ғолиб-педагоглар номи аниқланди. Эндиликда бу 14 нафар энг кучли деб топилган педагог-ўқитувчилар “Йилнинг энг яхши педагоги” номинацияси учун беллашадилар. Булар:\n“^ Она тили ва адабиёти” фанидан – Нурматова Гулноза, Тошкент шаҳри Юнусобод тумани 288-мактаб ўқитувчси;\nРус тили ва адабиёти (ўзбек ва бошқа тилларда ўқитиладиган гуруҳларда) фанидан - Турмухамедова Роза, Тошкент шаҳри Учтепа тумани 203-сонли мактаб ўқитувчиси;\nҚозоқ тили ва адабиёти фанидан – Булекбаева Шолпан, Навоий вилояти Томди тумани 10-сонли мактаб ўқитувчиси;\nИнглиз тили фанидан – Эрқулова Феруза, Наманган вилояти Мингбулоқ тумани, 5-сонли мактаб ўқитувчиси;\nНемис тили фанидан - Мадризаев Алишер, Тошкент вилояти Оққўрғон тумани, 30-сонли мактаб ўқитувчиси;\nМатематика фанидан - Югай Зоя Максимовна, Фарғона шаҳар, 40-сонли давлат ихтисослаштирилган мактаб ўқитувчиси;\nБиология фанидан - Мухтарова Барнохон, Андижон туманидаги, 45-сонли мактаб ўқитувчиси.\nФизика фанидан – Жўраева Шохида, Тошкент вилояти Ангрен шаҳри 34-мактаб ўқитувчиси;\nТарих фанидан – Ҳасанова Бибисора, Тошкент шаҳри Яккасарой тумани 118-мактаб ўқитувчиси;\nГеография фанидан – Муҳамедова Шахноза, Тошкент шаҳри Юнуобод тумани 240-мактаб ўқитувчиси;\nИқтисодий билим асослари фанидан – Боқиев Хушрут, Қашқадарё вилояти Шаҳрисабз тумани 34-мактаб;\nЧизмачилик фанидан - Ваҳобов Ойбек, Тошкент вилояти Тошкент тумани 9-мактаб ўқитувчиси;\nМусиқа фанидан – Ишмуратова Зиёда, Тошкент шаҳри Сергели тумани 300-мактаб ўқитувчиси;\nБошланғич таълим фанидан – Умарова Машрабхон, Тошкент шаҳри Яккасарой тумани 144-мактаб ўқитувчиси.\nКўрик-танловнинг якуний босқичида Тошкент шаҳри Яккасарой тумани 118-мактаб ўқитувчиси Ҳасанова Бибисора “Йилнинг энг яхши педагоги” номинациясида мутлақ ғолиб деб топилди.


Карантин талабларини босқичма-босқич юмшатиш чоралари белгиланди | O'zLiDeP\nПрезидент Шавкат Мирзиёев ҳудудларда саноатни ривожлантириш масалалари бўйича видеоселектор йиғилиши ўтказмоқда.\nДавлатимиз раҳбари тадбир бошида коронавирус пандемияси билан боғлиқ вазиятга тўхталиб ўтди. Жумладан, охирги бир ойда барча ҳудудларда даволаш ўринлари ва нафас бериш аппаратлари сони бир неча баробар кўпайтирилгани, муолажа қилиш усуллари янгилангани ҳамда тез тиббий ёрдам хизмати кучайтирилгани қайд этилди. Буларнинг натижасида мамлакатимиз бўйича коронавирусдан соғайиш кўрсаткичи 59 фоиздан 77 фоизга етди. Вирус юқтирганлар сони 32 мингдан ошган бўлса-да, уларнинг 25 мингдан зиёди соғайган, 7 минг бемор даволанмоқда.\n– Ҳар бир фуқаромиз соғлиғи ва ҳаёти учун курашни янада кучайтирган ҳолда, иқтисодиёт ва ижтимоий соҳаларнинг барқарор ишлашини таъминлаш, аҳолининг яшаш шароитини енгиллаштириш мақсадида карантин талабларини босқичма-босқич юмшатиш зарур. Халқимизнинг ўзи шуни илтимос қилмоқда, – деди Шавкат Мирзиёев.\nШуни ҳисобга олиб, 15 августдан автотранспорт воситаларининг кун давомида юриши, маҳаллий авиа ва темир йўл қатнови учун рухсат бериш кераклиги айтилди. Санаторийлар, меҳмонхоналар, музейлар, болалар оромгоҳлари, дала ҳовлилар ижараси, гўзаллик салонлари, сартарошхоналар, очиқ ҳавода хизмат кўрсатадиган умумий овқатланиш объектлари фаолияти ҳам тикланади. Белгиланган талабларга амал қилган ҳолда уйда 30 кишилик оилавий маросимлар ўтказиш мумкин бўлади.\n– Карантин талаблари юмшатилаётган бўлса-да, барчамиз ижтимоий масофани сақлаш, ниқоб тақиш, дезинфекция ва бошқа санитария-гигиена талабларига сўзсиз амал қилишимиз, илгари йўл қўйган хатоларни такрорламаслигимиз керак. Худога шукур, ҳаммамиз ҳам етарли тажриба орттирдик. Кўпни кўрган халқимиз жуда катта матонат ва қаҳрамонлик, тиббий маданиятини намоён қиляпти. Темир интизом, қаттиқ чидам ва сабр-тоқат билан биз албатта бу синовларни тез орада енгиб ўтамиз. Мен бунга қатъий ишонаман, – дея таъкидлади Президент.


Илҳомжон Мўминжонов: Очколар йиғишда давом этамиз — "НЕФТЧИ"\nИлҳомжон Мўминжонов: Очколар йиғишда давом этамиз\n— Бугунги ғалаба билан футболчиларни ва мухлисларимизни табриклаб қоламан. Рақибимизни ўрганиб чиқиб ўйинга астойдил тайёргарлик кўрган эдик.\nБиринчи бўлимда йигитларимиз анча шошқалоқлик қилишди. Ҳужумда кўплаб хавфли вазиятларни яратишган бўлса ҳам голлар уриша олишмади. Иккинчи бўлимда улар анча ўзларига келишди ва биз берган кўрсатмаларни бажариб, стандарт вазиятдан гол киритишди. Кейинчалик ўйинни назорат остига олган ҳолда позицион ҳужумларни яратиб, бундан унумли фойдаланишди ва муҳим ғалабага эришишди. Агар ҳар бир яратилган вазиятдан фойдаланиб қолганимизда ҳисоб бундан ҳам йирик кўринишга эга бўларди. Лекин буни футбол дейдилар. 4:0 ҳисобидаги ғалабага ҳам шукурлар айтаман. Биз очколар йиғишда давом этиб, мақсад сари интиламиз.\nБугунги кунда кичик Дарко Станоевич, Абдул Азиз Юсупов ва Отабек Зокировлар билан дўстона хайрлашдик. Уларга ўйин амалиёти кераклиги учун бошқа жамоага ўтишади. Уларнинг ўрнини тўлдириш мақсадида бир нечта ўйинчилар билан музокаралар олиб борилмоқда. Агар бу келишувлар амалга ошмаса ўзимизнинг футболчилар билан курашни давом эттирамиз. Айтиб ўтилган уччала футболчига келгусида яхши жамоага ўтиб, ўйин амалиётига эга бўлишларини хоҳлар эдим.\nУлуғбек Хошимовга келсак, у ҳали 20 ёшда ва аста-секинлик билан ўз ўйинини топади деб ўйлайман. Машғулотларда астойдил шуғулланишига қарамай, тажриба етишмовчилиги сабаб, расмий ўйинларда озгина шошиб қолмоқда. Ўйлайманки, мана шу беллашувлар орқали голлар уришни бошлайди ва келгусида яхши ҳужумчига айланади.\nМарко Обрадовичга келсак, унинг жамоа билан йил охиригача тузган шартномаси мавжуд. Агар кейинги йилга яхши таклифлар келиб тушса бошқа жамоага ўтиши мумкин.Бу йил Обрадович ўзининг чиройли ўйини ва голлари билан барчамизни ҳурсанд қилади деган умиддаман. Биз эса очколар йиғишда давом этамиз- дейди, жамоа бош мураббийи.


Бугунгача сақланиб қолган Амир Темур боғи: У ҳамон мева беради (фотосаёҳат) - Darakchi\nБугунгача сақланиб қолган Амир Темур боғи: У ҳамон мева беради (фотосаёҳат)\nЖАМИЯТ 26.10.2020, 00:47\nСамарқанд шаҳри “Боғи баланд” маҳалласи намунавий типдаги туризм маҳалласига айлантирилган бўлиб, бу ерда Амир Темурдан қолган боғ жойлашган. Ушбу 40 гектарлик баҳаво анжирзор ҳар доим маҳаллий ва хорижий сайёҳларни қабул қилишга аллақачон тайёр. Самарқанд шаҳар ҳокимлиги ва Ахборот хизмати ҳамкорлигида ташкил этилган пресс-турда “Даракчи” газетаси мухбири ҳам мазкур маҳаллада бўлди.\nОлимжон Абдусаломов, “Боғи баланд” МФЙ раиси:\n— Амир Темур бобомизнинг Самарқандда 12 та боғлари бўлган. Шундан “Боғи баланд” маҳалласида жойлашган Анжирзор боғи ҳалигача сақланиб келинмоқда. Анжирзор боғига ташриф буюрган сайёҳлар анжир ейиш билан бирга уларни териш жараёнида ҳам қатнашишлари мумкин. Анжир бир йилда икки мартта ҳосил беришини ҳисобга олган ҳолда йилнинг июль ва сентябрь ойларида Анжир сайли ўтказиш ҳам белгилаб олинган.\nСайлда анжир ва ундан тайёрланган маҳсулотлар кўргазмаси ҳам ташкил этилади. Маҳалла аҳолиси анжир мевасини қуритиш, ундан турли мурабболар тайёрлаш билан ҳам шуғулланади. Туризм маҳалласи очилгач шундай хонадонларга сайёҳларнинг ташрифи уюштирилади. У ерда анжирдан тайёрланадиган маҳсулотларнинг тайёрланиш жараёнларини кузатиш ва уларни сотиб олиш имкони яратилади.\nАйтганча, 0,5 литр анжир мураббосининг нархи хорижий сайёҳлар учун 10 АҚШ доллари, маҳаллий аҳоли учун эса 15 минг сўм. Самарқанд вилояти Туризмни ривожлантириш департаменти томонидан Амир Темир боғларининг майдони, хусусиятлари ва яратилиш тарихи билан боғлиқ интерфаол хариталар лойихаси тайёрланиб, боғнинг кириш қисмида жойлаштирилган. Келажакда сайёҳлар учун анжирзор бўйлаб от ва велосипедда сайр қилиш мумкин бўлади. Маҳаллада турли меҳмон уйлари, хизмат кўрсатиш масканларининг яратилиши эвазига янги иш ўринлари ташкил этилади.\nДарахтларнинг ётиқ ўсганига сабаб қишга яқин дарахтлар уйқуга кетгач, боғбонлар барча анжирларни совуқ урмаслиги учун кўмиб қўйишади. Анжирларнинг асрлар давомида сақланиб қолганига ҳам айнан шу усул энг асосий сабаблардан саналади.\nСамарқандга келсангиз, албатта ушбу анжирзорга ҳам ташриф буюринг.


Туркман адабиёти. - Nurzamon.uz\nЎзбек – туркман халқларининг дўстлик ва қардошлик тарихи Амудай узун. Туркман адабиёти тарихига назар ташласак, Ғайратийнинг бу таърифига ҳеч қандай муболаға қолмайди.\nТуркман халқи ўзбеклар сингари асрлар давомида чет эл босқинчилари зулмига қарамай, ўз миллий тилининг софлигини сақлаб қолди, миллий адабиёти ва маданиятини тараққий эттириш учун кураш олиб борди.\nЗаҳмадкаш халқнинг орзу-умидларини куйловчи эртаклар, достонлар, қўшиқлар қаторида туркман халқ латифаларида доно ва тадбиркор Каминанинг образи яратилганки, у ўзининг кўп хусусиятлари билан ўзбек халқ латифаларидаги Афанди образига жуда яқин.\nМанбаларда ёзма адабиёт Туркманистонда тахминан XI–XII асрларда, дастлаб Аҳмад Яссавий ва Али сингари диний мотивларни тараннум қилган шоирларнинг ижоди таъсири остида туркий (чиғатой) тилида юзага келгани қайд этилади.\nXIV асрда яшаб ижод этган Бурҳониддин Сивосий ва Сайид Имониддин Насимий туркман ёзма адабиётининг тараққиётига катта ҳисса қўшган. Туркман адабиёти тарихини ўрганишда уларнинг ижоди салмоқли ўрин тутади. Бунинг сабаби шундаки, Хоразмда туғилиб, ҳаётини Кичик Осиё шаҳарларида ўтказган Сивосий ўз шеърларини биринчи бўлиб туркман тилида ёзган.\nXVIII acp туркман адабиётининг йирик вакиллари Андалиб, Озодий, Маъруфий, Ғойибий, Шайдоий, Шобанда ўз ижодларида форс-тожик, озарбайжон ва ўзбек адабиётларининг энг яхши анъаналарини давом эттирдилар. Шоир Шобанданинг «Шоҳ Баҳром», «Гулу Булбул», «Хўжамберди» достонлари ва кўплаб лирик шеърлари, Маъруфийнинг «Сайфулмулук Мидҳал Жамол», «Юсуф ва Аҳмад», «Давлат Эр» достонлари, Шайдоийнинг «Қиссаи Санавбар» достони омма орасида жуда машҳур.\nАндалиб тахаллуси билан ижод қилган Нурмуҳаммад Ғариб XVIII аср туркман адабиёти тарихида ўзининг лирик ғазаллари ҳамда «Лайли ва Мажнун», «Юсуф ва Зулайҳо», «Зайнулараб» каби асарлари билан сезиларли из қолдирган шоирдир. У асли корамозилик (ҳозирги Туркманистон Республикаси, Илонли туманининг Карамози қишлоғи) бўлиб, бир қанча вақт Хоразм (Урганч)да яшаган.\nХоразмда «Гўрўғли», «Шоҳсанам ва Ғариб», «Тоҳир ва Зуҳра», «Ҳурилиқо ва Ҳамро», «Саётхон ва Ҳамро» каби достонлар оқин-бахшилар томонидан тингловчиларнинг талабига қараб гоҳ ўзбек, гоҳ туркман тилида куйланган. Бу эса ҳар икки халқ шоирлари, оқин-бахшилари ижодий ҳамкорлигининг тез ривожланишига сабаб бўлган. Андалиб мана шу адабий муҳитда қалам тебратганлиги сабабли унинг асарлари, шубҳасиз, иккала халққа ҳам тушунарлидир. Туркманистон Фанлар академиясининг академиги Б.Карриев шоир Андалиб аксар асарларини («Ўғузнома», «Насими», «Саъди Ваққос», «Юсуф ва Зулайҳо» ва бошқалар) ўзбек ва туркманларга бир хилда тушунарли тилда яратилганини таъкидлаган.\nТуркман мумтоз адабиётининг асосчиси, шубҳасиз, Махтумқулидир. Туркман халқи тарихининг энг нотинч ва оғир даврида яшаб ўтганига қарамай Махтумқули серқирра ижод қилди. Унинг асарлари кўплаб чашмалардан сув ичган. Қуръони карим ва унга ёзилган тафсирлар, Ҳадиси шариф ва диний адабиётлар, тасаввуф фалсафаси ва адабиёти, Шарқ мумтоз сўз санъати ва халқ оғзаки ижоди шулар сирасидан. Шунинг учун шоир ижодида исломий мавзуларни ҳам, сўфиёна руҳни ҳам, халқона оҳангларни ҳам, мумтоз адабиёт таъсирини ҳам кўрамиз. Ана шу жиҳатлар шоир асарларининг умрбоқийлигини таъминлаган.\nТуркман халқининг тарихи, бугуни ва эртаси, урф-одатлари, анъаналари, даврининг муҳим сиёсий-ижтимоий ҳодисалари, шоирнинг дарду ҳасратлари шоир асарларининг асосий мавзуси ҳисобланади. Шеърларда шоир ўз халқини севган, унинг дарду ҳасратлари билан ёнган, истиқболи учун қайғурган фидойи ватанпарвар сифатида намоён бўлади. Ватан ва халқ мавзуи – Махтумқули шеъриятининг ўқ илдизини ташкил этади. Шундан бўлса керак, Махтумқули ўзбек халқининг ўз шоирига айланиб кетган. Унинг, хусусан, маънавий-ахлоқий мавзудаги теран панд-насиҳатга йўғрилган маънодор шеърлари кириб бормаган ўзбек хонадони бўлмаса керак. Махтумқули номини билмайдиган бирорта ўзбек топилмайди, десак, муболаға қилмаган бўламиз. Махтумқули шеърлари ўзининг халқчил руҳи туфайли асрлар давомида халқ бахшилари, халфалари ва ҳофизлари томонидан куйланиб, шоирларга илҳом бериб келмоқда, адабий давралар ва шеърият кечалари, гап-гаштакларда ўқилиб келинади. Ўзбекнинг бирор тўй-тантанаси йўқки, у Махтумқули қўшиқларисиз ўтса! Бизгача Махтумқулининг 700 дан кўпроқ шеъри ва 10 га яқин кичик ҳажмдаги достонлари етиб келган. Адибнинг асарлари Жуманиёз Шарипов, Жуманиёз Жабборов, Музаффар Аҳмедов, Мирзо Кенжабек таржималарида ўзбек тилида бир неча марта чоп этилган, турли мажмуа ва дарсликларга киритилиб, чуқур ўрганиб келинмоқда.\nXVIII аср охири, XIX аср бошларида яшаб ижод этган туркман шоирлари Саидий, Котибий, Мискин Қилич ва Зелилий Махтумқули ижодининг давомчилари саналишади.\nТуркман мумтоз шоирларининг яна бир намояндаси Мулло Напасдир. Адабиёт тарихида Мулло Напас ўзининг бизгача етиб келган иккита мазмундор достони – «Гелмишам» ва «Зўҳро ва Тоҳир» достонлари билан машҳур.\nҚардош ўзбек, тожик ва қирғиз адабиётларида бўлгани каби, туркман адабиёти тараққиётининг биринчи даврида ҳам (1905–1929) поэзия етакчи жанр бўлиб қолди. Бу вақтларда халқ шоири Кўрмуллонинг «Большевик» достони, Дурди Қиличнинг «Золимлар», «Камбағаллар», Мулло Муртнинг «Туркманистон учун азизсан», «Озодлик» сингари шеърий асарлари даврнинг долзарб масалаларига бағишланган эди.\nҒайратий таъбири билан мухтасар айтганда, ўзбек – туркман халқларининг дўстлик ва қардошлик тарихи Амудай узун. Бу қардошлик уларнинг адабиёти ва оғзаки ижодиётида ҳам чуқур из қолдирган. Гўрўғли бир қанча туркман халқ эпосларининг бош қаҳрамони бўлганидай, қирқдан ортиқ ўзбек халқ достонлари ҳам унинг мардлик, олижаноблик хислатларини тасвирлашга бағишланган. Тоҳир ва Зуҳра, Ошиқ ва Ғариб сингари пок севги тимсоллари ҳар икки халқда ҳам зўр муҳаббат ва самимият билан улуғланади. Зеро, ўзбек ва туркманнинг тили, урф-одатлари, маданияти уйғун, адабиёти ва санъати умумийдир.


Имон Каримова онаси ишини "қийноқ ва қотилликда айбланган" терговчи олиб бораëтганини иддао қилди\n06 март 2021, Тошкент вақти: 13:47\nГулнора Каримова ҳозирда Зангиотадаги аëллар колониясида сақланмоқда.\nЎзбекистон марҳум президентининг Лондонда яшаëтган набираси Имон Каримова Instagram саҳифасида онаси Гулнора Каримова устидан бораëтган терговга оид янги маълумотни эълон қилди.\nЖорий ой бошида Имон Каримова мазкур саҳифасини профессионал адвокатлар командаси юрғизишини билдирган эди.\nЎзбекистон ҳукумати Гулнора Каримова устидан бораëтган тергов ва маҳкамалар ҳақида¸ махфийлик иддаоси билан¸ жамоатчиликка деярли маълумот бермай келаëтир.\nБош прокуратура ҳозирга қадар Каримованинг швейцариялик адвокати ëки қизи ижтимоий тармоқда эълон қилиб келаëтган янгиликлар ортидан Каримова устидан бораëтган маҳкама ва терговга оид айрим маълумотларни очиқлаган.\nГулнора Каримовани “тергов пайтидаги қийноқлар билан ном чиқарган терговчи” сўроқ қилмоқда?\nИмон Каримованинг 117 минг фоловери бўлган Instagram саҳифаси нафақат Ўзбекистон¸ балки халқаро майдонда ҳам энг шов-шувли ишлардан бири саналган Гулнора Каримова устидан бораëтган маҳкама ва терговга оид сўнгги янгиликлар чоп этиладиган “эълонлар тахтаси”га айланди.\nМахсус ëлланган адвокатлар командаси тақдим этаëтган бу янгиликларнинг сўнггиси Гулнора Каримовани айни кунларда сўроқ қилаëтган терговчи шахсига оид.\nИмон Каримова номига очилган Instagramдаги сўнгги постга кўра¸ Каримова ишини 2018 йил апрелида тергов давомидаги қийноқ ва қотиллик сабаб эътиборга тушган терговчи олиб бормоқда.\n“Бухоролик терговчи Расул Йўлдошев айни пайтда синовдан ўтган ва унга хос бўлган метод ва тактикалар билан ҳар гал болалари номини тилга олиб¸ очиқчасига таҳдид қилиб¸ Г.Каримовага босим ўтказмоқда. 2018 йили у (терговчи Йўлдошев назарда тутилмоқда – таҳр.) ҳарбий суд томонидан бухоролик тадбиркор Илҳом Ибодовни калтаклаш¸ унга қийноқлар қўллаш ва ўлдиришда айбланган эди. Терговчи Расул Йўлдошев ва унинг “ҳамкасб”лари 08/26616-18 рақами билан очилган жиноят ишига тортилган эди”¸ дейилади Имон Каримова Instagramида 9 декабрь куни қўйилган маълумотда.\nИбодовлар оиласи Имон Каримова тарқатган маълумотни рад этди\nБухоролик тадбиркор Илҳом Ибодовнинг Озодлик 10 декабрь куни гаплашган яқинлари айнан ўшандаги шаҳар прокуратураси терговчиси Расул Йўлдошев номи ўзларига яхши таниш эканини айтди.\nАйни пайтда улар¸ Расул Йўлдошевнинг Илҳом Ибодов ўлими билан тугаган тергов жараëнига бевосита алоқаси йўқлигини таъкидлади.\n“Расул Йўлдошев Илҳом Ибодов ўлими юзасидан очилган терговни олиб борган ва унинг қийноқлар эмас¸ балки юрак хуружидан ўлгани ҳақида хулоса чиқарган. Айни шу Йўлдошев Илҳом Ибодовнинг акаси Раҳим Ибодовни тергов қилиб¸ уни қаматган. Булар факт. Аммо унинг Илҳом Ибодовни қийноққа солган¸ ўлимига сабаб бўлган тергов жараëнига бевосита алоқаси йўқ”¸ деди Раҳим Ибодов устидан жараëн ҳали ҳам давом этаëтгани боис¸ бу ҳақда очиқ маълумот беришни истамаган Ибодовлар оиласи вакили.\nИмон Каримова тилга олган Расул Йўлдошев номи¸ Ибодовлар оиласига кўра¸ Илҳом Ибодовнинг ўлими юзасидан чиқарилган нотўғри хулоса боис судда тилга олинган.\n“Судда Расул Йўлдошев чиқарган хулосанинг асоссизлиги¸ Илҳом Ибодовнинг айнан қийноқлардан ўлгани тасдиқланди. Лекин Йўлдошев жиноят ишига фигурант бўлгани йўқ”¸ деди оила вакилларидан бири.\nЎтган ҳафта Имон Каримова Instagramида Гулнора Каримовага берилган қамоқ муддати яна бир марта узайтирилганини иддао қилган эди.\nБу иддаодан уч кун ўтиб Ўзбекистон Бош прокуратураси расмий баëнот эълон қилиб¸ давом этаëтган тергов жараëнида "Г.Каримованинг унга республика саноат корхоналарида фаолият юритган ва жуда кўп миқдордаги жиноий даромадлардан улуш бериб келган яна бир уюшган жиноий гуруҳга эга бўлгани аниқлангани" ҳақида расмий баëнот берди.\n“Мазкур тергов қилинаётган жиноят иши доирасида етказилган зарарнинг миқдори 165 млн. АҚШ доллари ва 85 млрд. сўмдан кўпроқни ташкил қилди”¸ дейилади расмий баëнотда.\n2014 йилда уй қамоғига олинган Гулнора Каримова ҳозирда Зангиота қамоғида¸ адвокатлари таъкидича¸ аниқ муҳлати очиқ қолаëтган қамоқ жазосини ўтамоқда.\nУнинг швейцариялик адвокати ва Лондонда яшаëтган қизи Имон Гулнора Каримованинг қамоқда қийноққа солинаëтгани¸ “ноинсоний шароитлар”да сақланаëтганини иддао қилиб келмоқда.\nЎзбекистон Бош прокуратураси¸ Адлия вазирлиги ва Омбудсман идораси бундай иддаоларни рад этиб келади.\nАдлия вазирлиги Гулнора Каримова сақланаётган қамоқхонада "ўрганиш ўтказмоқда"\nГулнора Каримованинг миллиардлари юзасидан расмий тушунтириш сўралди


Kutubxona - Muhammad Salom. Muhoraba (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Muhammad Salom. Muhoraba (hikoya) / Kiril\nАсар номи Муҳораба (ҳикоя)\nАслида Холмурод қўшнига эҳтиёж сезмас, тўғрироғи, буни истамас эди. Унинг учун бир ёқ томони очиқ тургани — колхознинг ҳароб боғидан ўт-ўлан, хас-хашак йиғиб, мол боқиши ҳар жиҳатдан қулай. Ўзининг тахминича ҳам колхоз ҳеч қачон, ҳеч кимга бу тарафдан томорқа таклиф этмаслиги керак. Негаки, кейинги етти-саккиз йилдан буён фақат бош режага кирган ерлардангина одамларга томорқа тегяпти. Бу жойлар эса истиқболсиз — атиги ярим чақирим наридан ўтадиган на газ, на водопровод қувурлари ақалли қиё боқади...\n— Ўзи ер масаласи раён бўйича оғир савдо. Оилалар кўпайяпти, пахтаям кўпайяпти, ер бўлса...\n— Ҳм... Айтамиз, муаллим, ёрдам қилишади.\nЭртасигаёқ бинога пойдевор кўтаришга тушдилар. Озроқ вақт Ўтар-ўтмас, иморат чала сувоқдан чиқди. Хашар куни Холмурод билан хотини Нуриниса тўлиб-толиб, кўмакка ўтдилар. Худди бир оила аъзоларидай апоқ-чапоқ. Айниқса, ҳовли тўйи чинакам байрамга айланди...\nБироқ, кунларнинг бирида битта маслаҳатсиз иш, ўйланмай босилган қадам туфайли аҳиллик коясига аввал дарз кетди, кейин парчаланди — иккала тараф ҳам кутмаган вазиятдан жиддий машмаша бўлди. Имкониятлари карийб тенг эди. Шунииг учун ҳам жумбоқни бирёқлик қилиш иложи тезда топилавермади. Муҳорабага янги кучлар қўшилиб, ҳийла кескин тус олди. Оқибатда, урушларда кузатилгани каби бунда ҳам айрим талафотлару қурбонлар берилди...\nБир куни Холмурод ишидан ҳориб қайтди. Хотинига аччиқ чой буюриб, ўзи айвондаги чорпояга ёйилган кўрпачага ёнбошлади. Девор ортидан эшитилаётган ғўнғир-ғўнғир овозлар қулоғига чалинди. Эринчоқлик билан бурилиб, очиқ эшикчадан қўшни ҳовлига назар солди. Сал нарида Яндош даров йўғон боларга миниб олганча рўпарасидаги пойтеша тутган йигитга алланпмаларни тушунтиряпти. Орга ўгирган уста индамай бош силкияпти. Атрофда майда-чуйда ёғочлар, пайрахалар... Холмурод таажжубланмади. Афтидан, чарчоқ ҳолат вазиятни чамалатнга имкон бермади. Шу пайт чойнак кўтариб, хотини кирди.\n— Ии... қизиқ!.. — Холмурод иргиб туриб, эшикдан эгилганча нариги ҳовлига мўралади. Шундоққина пастда, девор тагида тарашланган узун, йўгон ёгоч — синч чўзилиб ётарди. У хотинига шахт ўгирилди. — Пешайвон нималигини биласанми ўзинг?\n— Раҳмат... Нима қиляпсизлар?\n— Шу... кичкина бир қурилишча... — Яндага шоҳини четга бурди.\n— Ҳмм... шунақароқ... Шунақа маслаҳат чиқувди.\n— Ҳа, энди, керак экан...\nХолмурод кўзларига инонмай, тушимми, ўнгимми, дегандай анграйиб қолди. Найики ўтна одамови, ювош Яндаш дароздан шундай гаплар чиқса?! Балки унга ўргатгандирлар...\n— Жуда ҳаддингдан ошипсан, Яндаш. Ишни тўхтатмасанг, сигач-пинчингни улоқтириб ташлайман...\nХолмурод эсанкираб қолди. Унга бир йўла уч зарба теккан эди. Аввало, ҳали кичкина фаҳмлаб, назари илмай юрган бола кутилмаганда кўзларини чақчайтириб, таҳдид солди, обрўсини «тепкилаб», уни сенсиради. Кейин... энг ёмони... ҳақоратли шарт қўйди. Бунга қандай чидай-ди? Нима қилсам? Дарознн ғиппа бўғиб, юзига устма-уст шапалоқ тортсинми гаш йиқитиб олиб, алами босилгунча роса тепкиласинми? Кучи етади. Жаҳлга минганида уни ҳеч ким уддалолмаган пайтлар бўлган. Лекин кейин роса хижолат чеккан. Мана, ҳозир ҳам жаҳл бутун вужудини зириллатию, томирларидан куч бўлиб оқялти. Фақат жиловини қўйиб юборса бас...\n— Ҳоо... яна нималар қиласан? — Яндаш ноипсатлик билан тиржайди. Кейин ниманидир излагандай атрофга аланглади. Ҳовлининг нариги бошида Ойҳол боласини эмизиб, аммо шу тарафдан кўз узмай, дилтанг ўтирибди. Устанинг эса кўзларн кичрайиб, хотиржам кулимсираган. Можарога қизиқсиниб, олисроқдан мўралаган қўшнилар...\nКимдир пиқ этиб кулди. Холмурод ҳам, Яндаш ҳам ўша ёққа аланглашди — кулганни илғашолмади. Болакайлар, аёллар — талай томошаталаблар воқеанинг боришини қизиқиш ҳамда сабрсизлик билан кузатардилар. Холмурод кузарганқиради — машмашани тезроқ бартараф этиб, бу ердан қорасини ўчиргиси келди. Бунинг иложи ҳозирча фақат битта — ён бериш, таслим бўлиш. У тақдирда иккита хонада кундузи ҳам чироқ ёқиб ўтирилади, тоза ҳаво насияга ҳам топилмайди. Кейин... ахир, ғурур топталади. Ғурур-а?!\n— Қа-қанақа рухсат?.. Биз бир заказ бажарувчи... Сизга ёмонлик...\n— Яндаш дегани - мен дегани, Яндашнинг ери дегани.\nБу соддагина, беозор айтилган гап уруш пайтида отилган замбарак мисол таъсир этди. Сайфи муаллим бир сония довдираб қолди. Нуринисанннг отаси Мардон муаллимни яхши билади. Ўзи босиқ, мулойим, суҳбати ширин одам. Лекин жиғига тегса, замбаракка айланади, ёпишган ерини ўпиради... Уруш қолдирган жароҳатлар, айниқса, контузия бот-бот қўзғаб, ҳамон унга азоб беради. Бироқ буни ҳам, кечмишларини ҳам достон қилиб юрмайди. Ҳатто иккита «Шуҳрат» ордени борлигини кўпчилик билмайди. Шундай одам қизининг ўртасига тушиб, машмашага аралашармикан? Аралашса-чи? Барибир Сайфи ҳақ...\n— Ахир, у ердан мен заррача фойтдаланмайман-ку. Ёруғлик, тоза ҳаво деб...\nАҳа, ана, можаро чиқарган сабаблардан яна биттаси— эшикча ўрнатишса, оралиқнинг олдини ҳам, давомини ҳам эгаллаб олишсаю... Шу эшикчага ёпшмиб олишдими, бас, бу машмашани осонликча бартараф этиш амримаҳол. Холмурод ҳам ўлақолса уларга ён бермайди. Чунки унинг ҳам ҳеч кимга айтмаган ўз режаси бор— ариқ билан иморат ўртасидаги уч ярим газча масофани гаражга мўлжаллаган. Аввалги йили ўша ерни ўзи сонга киритган. Шундай жойни тайёрга айёр — Яндашга икки қўллаб тутқазелими?\nХолмурод индамади. Аммо, барибир, кўнглига ғулгула ўрлаб, тинчини йўқотди. У можаро кенгайиб бораётганидан, шапалоқдай ерни деб, қўшниси бнлан олишиб юргани учуқ ва оғзига тушаётганидан хижолат чекар ён беришни эса ўйлаб ҳам кўрмас эди. Назарида, қушнилар салмоги тарози палласини рақиб томонга ағдарадигандай туюларди. Шуни ўйлаб, ҳар эҳтимолга қарши қайнатасининг олдидан ҳам ўтиб қўйди. Можаро Мардон муаллимнинг қулоғига чалинган экан, яна эшитиб, шунчаки жилмайганча: «У телба ҳаддидан ошяпти», деб қўя қолди...\n— Уятликка уят... — деди Холмурод бир лов этгач, ўзини босиб. — Лекин булар аҳдни буздилар. Энди ҳеч нимани тушинишни истамаяптилар — шу бир нарча ер учун мени қонимга ташна қилшиди.\n— Мен... мен... — Каловланди Ҳамроев. — Ав... аввалги раисни айтганини бажардим... Ер ўлчаб беринг, девди…\n— Йў-ўқ... Улар... ўзлари...\n— А? — Холмуроднинг кўзлари косасидан чиққудай каттариб кетди. — Бу қанақаси бўлди, земломер? Мен уйга ёруғлик тушмаслигини айтдим, ўша пайтда тушундингиз...\n— Қўйинг! Мен сиздан батамом қайтдим. Қўлимни ювиб, қўлтиғимга урдим! — Холмурод қўл силтади. Сўнг Ҳакимовга умидвор боқиб маъюс оҳангда сўзида давом этди. — Майли, бу одамнинг назарида бировнинг еригз кўз олайтирай, майли, ёлғоичига чиқай...\n— Бу иморатни ўн нкки йил аввал қурганман! — деди жазаваланиб Холмурод. — Ўшанда Яндашвой менга ҳамсоя бўлишини, ота-бола бошимга шунчалар ғалвалар солишларини туш кўрибманми...\n— Ҳм... да... — Ижрокўм раиси иягини тутиб, иморатга синчиклаб қаради. — Ҳм... дарҳақиқат, ёмон бўларкан...\n— Ошиқ эмас чоғи... — деди ранги сурпдак оқариб Холмурод. — Ҳа, айтганча, уйнинг орқа тарафи зиёд бўлиши мумкин.\n— Ҳмм... Ҳамроев! — Колхоз раиси энди фаоллашиб, ер улчовчини имлади.\nРаҳбарлар машинасига ўтиришди. Холмурод карахт қотган сингари ўрнидан қўзғалмади. Унинг бармоқлари мушт тугилган, вужуди титрар, аммо, бор кучи билан ўзини тутишга уринарди. Унинг афтига кўзи тушган Мардон муаллим заҳрини ҳамкасбига сочди:\nЙўқ, бу антиқа мухорабаю ғалати томоша узоқ чўзилмади — ер чангитиб, олдинда шиддатли қадамлар ташлаётган Сайфи муаллим каттакон бир кесакка қоқилиб, бор бўйи билан йиқилди. Шошилганча ўрнидан туришга интилди-ю, ўзини эплолмай яна чўзилиб ётаверди. Яндаш билан Ойҳол унга томон отилдилар. Ҳамроев пинагини бузмасдан, рақамларни ўзича такрорлаганча, хачча тортишда давом этди. Мардон муаллим лаб тишлаб, бош тебратди-ю, ўзи ҳам тебранганча иморат деворига беҳол суянди. Орадан кўп ўтмай, икки ҳовли наридан кўтарилган уввос йиғини у эшитмади, инсулт деган дард уни куёвининг чорпоясига «шахлаган», ҳатто тилдан ҳам қолдирган эди...\nБу муддат талафот олдида баъзи бир йўқотишлар энди ҳеч кимнинг хаёлида колмас эди.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Muhammad_Salom._Muhoraba_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13520" dan olindi


Нима учун ёстиққа юзтубан ётиб ухлаш...\n04.12.2019 13:27 0 2944\nҲамма одамлар ҳар хил ухлайди. Бу уларнинг ўрганиб қолган одатлари билан боғлиқ. Кимдир болаликдан иккала қўлини бошининг орқасига қўйиб ётишга одатланган бўлса, яна кимдир шунчаки каравотга узала тушиб, ухлаб қолади.\n«Рамблер» ёстиққа юзтубан ётиб ухлаш одати ва унинг қандай оқибатларга олиб келиши ҳақида огоҳлантирди.\nГап шундаки, уйқу вақтида бошнинг нотўғри ҳолати юзимизга таъсир кўрсатади. Юзга ёстиқнинг зич тегиб туриши шиш ва халтачаларга сабаб бўлади. Ёстиққа юзтубан ётиб ухлаганда тери буришиб қолади ва ажин пайдо бўлишига олиб келади.\nМутахассислар белда ётиб ухлашни маслаҳат беришади. Эртароқ ухлаб қолиш учун эса ўртача қаттиқликдаги ёстиқни танлаш тавсия этилади. Бу юз соҳасида тўғри қон айланиши ва лимфа оқимини таъминлайди.


Qalampir.uz | Мактабларда мажбурий меҳнат давом этяпти. Навбатдагиси пойтахтда\nМактабларда мажбурий меҳнат давом этяпти. Навбатдагиси пойтахтда\nТаҳлил\t03 Июнь 18:34 4653\nШикоят муаллифи Соҳиба Салимованинг айтишига қараганда, у ушбу мактабда жорий йилнинг январь ойидан бошлаб рус тили фанидан дарс бериб келади.\n“Мактаб ҳудудига яқин жойда истиқомат қиламан. Фарзандларим шу мактабда ўқийди. Оилам билан мактаб яқинида истиқомат қиламан. Ушбу мактабда ўқитувчилар аввалдан мажбурий меҳнатга жалб этилаётганини кўп кузатардим. Шунинг учун ҳам ушбу мактабда ишлагим келмаганди. Тақдир тақазоси билан шу мактабга ўқтувчи бўлиб келдим. Бу мактабда ўқитувчиларга бўлган муносабат яхши эмас. Мактабда ўқтувчиларнинг ҳурмати ҳам, обрўси ҳам йўқ. Жорий йилнинг 1 июнь, шанба куни, телефонимдаги мактаб ўқитувчиларидан иборат Telegram гуруҳига “Эртага мактабга текширув келади, ишчи кийим олиб ободонлаштириш ишларини бажарамиз” деган маънодаги хабар келди.\nАйтишим лозим, мактабимизнинг эски раҳбари ишдан бўшатилиб шанба куни, 238-мактабдан янги директор тайинланди. Шунга қарамай, бугун, 3 июнь куни эрталаб соат 7:30дан мактаб ҳудудида ўқитувчиларнинг ўт юлиши давом этмоқда. Битирувчи ўқувчилар кўз ўнгида бизнинг ўт юлиб ўтиришимиз обрўйимизни тўкмайдими?”, дейди куйиниб Соҳиба Салимова QALAMPIR.UZ мухбири билан суҳбатда.\nЎқитувчининг маълум қилишича, Мактабда пул йиғимлари кўп. Мактаб ҳовлисини ўт босиб кетган. Шу учун ҳам ўқитувчилардан 10 минг сўмдан пул йиғишган.\n“Бундан ташқари, ҳар доим ҳожатхонани тозалашга 10 минг сўм пул, текширув келди унга пул, деб ҳамма нарсага пул йиғишади. Мактаб фондига пул ажратиладими-йўқми билмадиму, таъмирни ўзимизни ёнимиздан қиламиз. Мана, менинг синф раҳбарлигим йўқ бўлса ҳам синф хонасини таъмирлатдим. Бошқа ўқитувчилар ҳам шундай қилади. Ўқитувчилар неча йилдан буён ўз ёнидан синф хонасини таъмирлатиб келади”, деб айтиб ўтди у.\nМазкур ҳолат юзасидан, QALAMPIR.UZ мухбири Учтепа туманида жойлашган 295-мактаб директори Нилуфар Исматуллаева билан боғланди. Мактаб директорининг сўзларига кўра, меҳнат таътилига чиқмаган 10-15 нафар педагог-ходимлар ўз хоҳиши билан ободонлаштириш ишларига жалб этилган.\n“Ўқитувчиларнинг ўзи “бу бизнинг уйимиз, ўзимиз йиғиштириб оламиз” деган сўзларни айтди. Мактаб ҳудудидаги қуриган гуллар ва ўтлар тозаланди, холос. Мактабдан ташқарида уларни ишлатганимиз йўқ. Буни қонунга хилоф иш деб ҳисобламайман. Мактаб бу бизнинг уйимиз, юзимиз. Ундан кейин мардикор ёллашга қўшимча маблағимиз йўқ. Қўшимча маблағни қаердан оламиз? Мен ҳам ойликка ишлайдиган одамман-ку. Ўқитувчилардан йиғим-терим қилмадим, улардан пул олмайман. Пул йиғди-йиғдилардан хабарим ҳам йўқ. Тўғри ўқитувчилар бугун мактаб ҳудудини тозалади. Буни яширмайман. Менга ташқаридан кимдир келиб тозалаб бермайди”, дейди мактаб директори.\nМаълумки, Вазирлар Махкамасининг 2018 йил 10 майдаги “Ўзбекистон Республикасида мажбурий меҳнатга барҳам беришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги карорида белгиланган мажбурий меҳнатнинг олдини олиш ва унга тўлиқ барҳам бериш айтилганига қарамай, мактабларда бундай вазият ҳали-ҳамон давом этмоқда. Тўғри, буни ҳамма ўқитувчилар ҳам оммавий ахборот воситалари орқали айтолмайди. Аммо кўза кунда эмас, кунида синади.\nШу ўринда эътиборингизни мазкур муаммоларга сабабчи бўлган бир жиҳатга қаратмоқчиман. 295-мактабнинг ўқитувчиларидан ташкил топган Telegram гуруҳига келган хабар аслида ким ёки қайси ташкилот томонидан буюрилган эди?\nМактаб директори билан суҳбатлаша туриб, танганинг иккинчи томонини ҳам ўйлаб қолдик. Бу муаммо нафақат Учтепадаги 295-мактабда, балки бутун республика мактабларида бор ва узоқ йиллардан буён яшаб келаётган ҳолат. Мактаб директорлари аллақачон дарс беришни унутиб қўйган. Улар озодаликка жавоб берадиган “завхоз”га айланган, холос. Тунов куни гул олгани саҳарлаб Чорсуга бордим. Мавсумий гуллар талаш, нархи ҳам осмонда. Туманимиздаги 10 та мактаб директори келиб, “оптом” гул харид қилишаётган экан. Нарх-наводан уларнинг ҳам фиғони фалакка чиқди. “Барака топгур, ҳар йили келиб ўзингиздан оламиз, августда мустақиллик арафасида яна келамиз, нархини бироз туширинг. Ахир бу гулларни уйимга эмас, шу давлатнинг мактабига бориб экаман. Берсангиз мактабга берибсиз, савоб бўлади”, деётгани қулоғимга чалинди. Кўриниб турибдики, давлат томонидан ёки туман молия бўлимида мактабга гул экиш, ободонлаштириш учун пул ажратилмайди. Ажратилса ҳам директорларгача етиб келмайди. Бу нафақат мактаб директорларининг, боғча мудираларининг ҳам муаммоси. Шундай воқеаларга ўз кўзимиз билан гувоҳ бўлиб турганимиздан кейин, қандай қилиб уларни қоралашимиз, таълим сифати тушиб кетяпти дейишимиз мумкин.\nХўш, юқоридаги вазиятда мактабни тозалашда қатнашган ва буни мажбурий меҳнат деб баҳолаётган ўқитувчилар ҳақми ё ўзи ишлаётган мактабни обод қилишга бош-қош бўлган директор? Албатта, директор ҳақ эмас. Аммо, у буни ўзи ўйлаб топмагани аниқ. Туман ё шаҳар, боринг ана республика миқёсидаги қайсидир раҳбарнинг қош-қовоғига қараб ишланаётгани бор гап. “Ўқитувчилар мажбурий меҳнат деб устингдан ёзишяптими, бўлмаса ўша ўтни ўзинг юл”, деган гапни эшитган директорлар қанчадан-қанча.\nЭнди масаланинг молиявий жиҳатларига эътибор қаратсак. Мактабнинг боғбони нима иш қиляпти, ойликни нега оляпти? Боғбонлар ҳам ҳуқуқини билади. Эй, йўғ-эй боғбон дейлик. Бутун бошли мактабда бор-йўғи битта боғбон. У ҳам сариқ чақага қанча ишласин? Ундан кўра кўчага чиқиб мардикорчилик қилса, ошиғи олчи бўлади. Директорларнинг сўнгги чораси эса “ўлик ходим”. Буни таълимнинг ичига кириб кўрганлар яхши билади. Директорлар қонунни бузади. Тўғрироғи шунга мажбур қилинади. “Ўлик ходим”лар олиниб, дарси бошқаларга тақсимот қилинади. Ойлик эса арра қилиниб, директорга теккан қисмига гул, мактабга керакли асбоб-анжомлар олинади. Бўёқ, шланка, салярка дегандек. Кўп мактабларда аҳвол шу, бу директорликнинг ёзилмаган қонуни. Ҳомийлар-чи дерсиз. Кечирасиз-у ўзингиз қачон мактабга ҳомийлик қилиб қўйгандингизки, оғиз тўлдириб ҳомийлар дейсиз. Ким мактабга ҳомийлик қиламан деб, сочини тараб турибди?\nЎзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги мажбурий меҳнатнинг ҳар қандай кўринишига мутлақо қарши ҳамда тизимда фаолият кўрсатаётган педагогларнинг ўз касбига алоқаси бўлмаган турли ишларга жалб қилинишига йўл қўймаймиз, деб ҳар доим таъкидлайди. Амалда-чи? уларнинг мазкур холатлардан ҳабари йўқ, деб айтоламизми?\nҚачонгача мактаб раҳбарлари ўз лавозимидан айрилиб қолишдан қўрқиб, мавжуд муаммоларни ўзича ҳал қилишга уринади. Деярли бир асрдан буён Ўзбекистонда фойдаланилаётган, эскириб бўлган таълим тизимини минг чираниб яхшилашга урингандан кўра, буткул янги тизим яратиш вақти келмадимикин? Зеро халқимизда эскини тузатгунча эсинг кетади деган нақл бор.\n15 Сентябрь 13:51 44256\n15 Сентябрь 19:18 19196\n15 Сентябрь 14:52 11711\n17 Сентябрь 10:27 10500\n15 Сентябрь 13:17 8772


Коронавирусга қарши вакцинация сабаб 50та давлатда режали эмлашлар кейинга қолдирилди\nДунёнинг 50та давлатида коронавирусга қарши вакцинация сабаб қизамиқ ва бошқа хавфли касалликларга қарши режали эмлашлар кейинга қолдирилди. Бу ҳақда ЖССТ, ЮНЕСКО ҳамда Вакциналар ва иммунизация бўйича глобал алянс (Gavi) маълум қилди.\n«Янги маълумотларга кўра, 50та давлатда 60та ҳаётий муҳим эмлаш кампанияси қолдирилган. Бу эса 228 млн кишини, аксарият ҳолатларда болаларни қизамиқ, сариқ безгак ва полиомиелит каби касалликлар хавфига қўяди», деб айтилган қўшма баёнотда.\nТаъкидланишича, бу давлатларнинг ярмидан кўпи Африкада жойлашган.\nЖССТда айтилишича, яқинда Конго, Покистон ва Яманда қайд қилинган қизамиқ авж олиши айнан режали эмлашлар қолдирилгани билан боғланган.\n«Агар биз қизамиқ, сариқ безгак ва дифтерит каби хавфли касалликлар авж олишидан қочишни истасак, унда ҳар бир давлатда одатий эмлаш хизматларини ҳимоя қилмоғимиз лозим», деб таъкидлаб ўтган ЖССТ раҳбари Тедрос Адханом Гебрейесус.\n00:03 / 15.05.2021\nТаиландда эмланишдан бош тортганлар икки йил қамоқ жазоси олиши мумкин\nҲиндистон бош вазири мамлакатда “эмлаш байрами”ни ўтказишга чақирди\n16:30 / 02.04.2021\nАҳолини коронавирус инфекциясига қарши эмлаш пунктлари ҳақида маълумот берилди


Ғийбат қандай ҳолларда кечирилади?\nИмом Бухорий ва Муслим ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: Албатта, ҳақ эгасининг гапи бор , деганлар.\nБир киши муфтийнинг ҳузурига келиб: Фалончи менга зулм қилди ёки ҳақимни бермаяпти, уни қандай қилиб олсам бўлади? деса, ғийбат бўлмайди. Айбдорнинг номини ҳам айтиши мумкин. Аммо Фалон ишни қилган одамнинг ҳукми нима бўлади? қабилида ишора билан гапирилса, яна ҳам яхши бўлади.\nАбу Суфён ибн Ҳарбнинг хотини Ҳинд бинти Утба эридан шикоят қилиб, уни бахил деб атаганида, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам инкор қилмаганлар.\nБир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига киришга изн сўради. Бас, у зот:\nУнга изн беринглар. У ўз уруғининг қандай ҳам ёмон биродари ёки уруғининг қандай ҳам ёмон ўғли , дедилар.\nЭй Аллоҳнинг Расули, айтган гапингизни айтдингиз-у, кейин унга мулойим гапирдингиз? дедим.\nЭй Оиша! Одамларнинг ёмони одамлар унинг фаҳшидан қўрқиб, тарк қилганларидир , дедилар .\nУламоларимизнинг таъкидлашларича, ушбу ҳадиси шарифда номи зикр қилинмасдан, у ҳақда сўз кетаётган одамнинг исми Махрама ибн Навфал бўлган. Мазкур шахс мунофиқ ва фосиқ одамлардан бўлган. Шунинг учун ҳам Пайғамбарсоллаллоҳу алайҳи васаллам у ҳақда ўзига эшиттирмасдан, мазаммат сўзини айтганлар. Ул зот бу билан унинг ёмонлигини бошқаларга билди-риб, уларнинг ундан эҳтиёт бўлишлари чорасини кўрганлар.\nМужоҳирдан бошқа умматимнинг ҳаммаси афв қилингандир. Мужоҳара кишининг кечаси бир ишни қилиб, тонг отганида, Аллоҳ уни сатр қилган бўлса ҳам, Эй Фалончи, кечаси ундоқ қилдим, бундоқ қилдим , демоғидир. Батаҳқиқ, у Аллоҳ уни сатр қилган ҳолида ётган эди. Тонг отганида у ўзидан Аллоҳнинг сатрини очади , дедилар .\nМужоҳир жаҳр сўзидан олинган бўлиб, ошкора қилувчи деган маънони билдиради.\nКиритилди: 17:40 12.01.2019. Ўқилди: 1306 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Наҳотки маҳаллий аҳоли бирор бир байрамни нишонлаган бўлса? Йўқ, гап умуман байрам ҳақида эмас. Ҳаммаси Рим ва мамлакатнинг бошқа минтақаларида жорий\nНаҳотки маҳаллий аҳоли бирор бир байрамни нишонлаган бўлса? Йўқ, гап умуман байрам ҳақида эмас. Ҳаммаси Рим ва мамлакатнинг бошқа минтақаларида жорий этилаётган такрорий локдаунга тақалмоқда. Шу боис маҳаллий аҳоли охирги дам олиш кунини “эркинликда” кўнгилдагидек ва шоҳона ўтказишга қарор қилган.\nиталия, карантин, видео, мултимедиа\n10:31 16.03.2021 (янгиланди: 11:19 16.03.2021)\nИталия ресторанлари мижозларга тўлиб кетди. Одамлар кўплигидан ўтиришга жой йўқ эди.


Райҳон концертининг чипта нархлари "осмонда" дея баҳоланди / Ўзбекистон янгиликлари, энг сўнгги хабарлар\nМАДАНИЯТ 0 Шархлар 3484 кўрилди\nРайҳон концертининг чипта нархлари "осмонда" дея баҳоланди\n“Даракчи” нашри “Истиқлол” санъат саройи кассасида Райҳоннинг концертига сотилаётган чипта нархлари билан танишиб, муносабат билдирди.\nНашрининг қайд этишича, хонанданинг концертига сотилаётган чипталар кассаси атрофида асосан 25 ёшгача бўлганларни учратиш мумкин. Энг қизиғи, чипта нархлари “осмонда”! Агар сиз Райҳонни яқинроқдан кўргингиз келса, 180 минг сўмга(!) чипта олишнгизга тўғри келади. Бироқ бу жойлар аллақачон сотиб бўлинган. Уни кўриш учун охирги нарх ва балконнинг охири 10 минг сўм!\nКасса олдида турган ёшлардан бири “Райҳоннинг концерт билети умуман қиммат! Олдинроқ қатордан жой оламан десам, 130 минг сўм дейишяпти. Арзони қолмаган”, деган. Яна бир талаба қиз эса Райҳон концертининг чипта нархлари бошқа концертларга қараганда 100 минг сўмга қимматлигини айтиб, “нима учун нархлар ҳар хил, бунга ким масъул. Бошқа концертларнинг чипталари нархи 80 минг сўмдан бошланибди. Бу нимаси?!”, дея жиғибийрон бўлган.\nУшбу масала юзасидан кассадаги сотувчига юзланилганда, у “чипта нархини биз қўймаймиз, чипта нархлари нега бунақа суммадалигини айтолмайман”, деб жавоб берган.\n“Мухлисларнинг талаби бир томондан тўғри. Негаки, концерт чиптаси жуда қиммат. Нега “жуда” деган урғуни беряпмиз? Оддий арифметик таҳлил қилиб кўрайлик. Юртимизда энг кам ойлик иш ҳақи 130 минг 240 сўм. Биргина 2 соатлик концертнинг чипта нархи эса 180 минг сўм!\nБу туришда кассага келиб, бемалол ҳассада кетишингизга тўғри келади”, деб ёзади “Даракчи”.