Ҳегел. Санъатнинг мақсади - Behzod Fazliddin\nЖамият ва маънавият Ижод ва эътиқод Ижод фалсафаси Иқтибос\nҲегел. Санъатнинг мақсади\nАпрель 8, 2019 Sayt muallifi\t0 изоҳлар\nБиз инсон бу мазмунни бадиий асар шаклида яратар экан, кандай манфаатларга асосланиб иш кўради, ўз олдига қандай мақсадлар қўяди, деган савол қўямиз. Бу, аслида, бадиий асарга ёндашишнинг учинчи жиҳати бўлиб, уни ҳар томонлама ва чуқур ўрганиш санъатни тўғри тушунишга олиб келади.\nБу ҳақдаги нисбий тасаввурларга мурожаат этар эканмиз, дарҳол санъатнинг табиатга тақлидчилик принципларига тўқнаш келамиз.\nА) Табиатга тақлидчилик принципи. Бу қарашга кўра, санъатнинг бош мақсади ҳисобланган тақлидчилик табиат кўринишлари аслан қандай бўлса, шундай нусха кўчириш лаёқатини англатади. Бу вазифани табиатга мувофиқ тасвирлаш инсонга тўлақонли мамнунлик бериши керак, деб ҳисоблайдилар.\nа. Бу таърифга кўра, инсон ташқи олам нарса-ҳодисаларини қандай шакл, кўринишда бўлса, ўз имкониятларидан келиб чиқиб, иккинчи марта ўшандай қайта яратишни расман мақсад қилиб олади. Лекин биз бундай такрорни дарҳол ортиқча иш деб ҳисоблашимиз лозим.\nаа. Нега деганда, суратлар, театр тамошалари ва бошқалар ўзига андоза оладиган нарсалар – ҳайвонлар, табиат кўринишлари, инсон ҳаётига оид воқеаларни боғ-роғлар ёки уйимизда, қариндош-уруғлар ёки узоқ танишларимиз даврасида аллақачон кўриб улгурганмиз ва бундай тақлидчиликнинг барчасига табиатдан ажралиб қолган ортиқча ўйин деб, жилваланиш деб, қараш лозим. Санъат ҳақиқатан ҳам тақлидчиликнинг фақат расмий мақсадлари билан чекланиб қолса, ҳаққоний ҳаётни тасвирлаш ўрнига унинг сиртқи кўринишларини яратиши мумкин. Масалан, мусулмон туркларда фаолиятнинг тасвирий санъат, портрет чизиш билан боғлиқ ҳар қандай тури қатъий тақиқланади; Жеймс Брюс (1730-1794. Инглиз саёҳатчиси) Абиссинияга бораётиб, бир туркка балиқ сурати туширилган асарни кўрсатганда, унинг дафъатан ҳайратга тушгани, кутилмаганда: «Бу балиқ сенга қиёмат куни қарши чиқиб, менга тана бердинг, бироқ тирик жон ато этмадинг, деса, ўзингни оқлаш учун қандай жавоб қайтарасан?» деганини эслайди. Суннада айтилишича, пайғамбарнинг хотинлари – Умма Ҳабиба билан Умма Салъама Эфиопия черковларида кўрган нарсалари ҳақида ҳикоя килиб берганида, у: «Бу образлар қиёмат куни уларни тасвирлаганларга қарши айбловчиларга айланади», деб катъий жавоб берган.\nТўғри, ҳақиқатан ҳам мутлақ уйдирмадан иборат тасвирлар кўпдир. Зевксис (Эрамиздан олдинги V аср охири – IV аср бошида яшаган қадимги юнон рассоми)нинг ток новдаларини чўқиётган жонли каптарларни тасвирлаган суратлари аллақачон санъат ва табиатга тақлиднинг юксак намунасига айланиб кетганлиги маълум. Бундай кўҳна мисолларга Резел (1705-1759. Немис зоологи)нинг «Ҳашоратларнинг эрмаклари”да майқўнғизни ғажиётган маймун тасвирини ҳам киритса бўлади. Гарчи бу тасвир қимматбаҳо китобнинг гўзал нусхасига путур етказган эса-да, лекин унинг муаллифи яхлит манзарани ўта яққол тасвирлагани учун бунга эътироз билдирмаган. Аммо-лекин бу мисолларга кўз ташлаганда, бизнинг миямизда каптару маймунларни лақиллатган бундай асарларни мақташ ўрнига, аксинча, уларнинг обрўсини кўтаришда ночор воқеликни олий ва пировард мақсад қилиб олганларга нисбатан кескин эътироз туғилиши керак, деган фикр ҳосил бўлиши лозим. Умуман олганда, санъат биргина тақлид қилиш орқали табиат билан ким ўзарлик қила олмайди, акс ҳолда, фил ортидан судралиб бораётган кумурсқани эслатади.\nТабиий аслият билан унинг нусхаси ўртасидаги бундай омадсизлик қиёс қилинса, санъатнинг табиатникига ўхшаш нарсаларни яратишда ўз қобилиятидан қониқиши унинг ягона мақсади эканлиги ойдинлашади. Инсон ўз фаолияти ва табиий нарсаларни қайта яратиш лаёқатидан мамнун бўлиши мумкин. Бироқ, нусха табиий аслиятга қанчалик кўп ўхшаса, бу хурсандчилик, бу ҳайратланиш шунча тез дахмаза ва кўнгилсизлик туғдиради. Зукколик билан айтилганидек, «шундай қиёфалар борки, ўта ёқимсизлиги билан, айнан, бир-бирига қуйиб қўйгандек ўхшайди». Кант тақлидчилик бахш этувчи мамнунлик ҳақида тўхталар экан, инсон булбулдай хониш қилса ҳам, бу овоз қуш эмас, балки одамники эканлиги билиниб қолса, тезда меъдага тегишини таъкидлаган. Биз бу ерда на табиатнинг, на бадиий асарнинг ижодий эркинлигини, балки кўзбойлоқчиликни кўрамиз. Ҳолбуки, биз инсон сийнасидан булбул хониши янглиғ ғайритабиий тарқалаётган мусиқани эмас, балки эркин қобилиятнинг ижодийлиги ва самарадорлигини кутамиз, бундай ўзига хос ҳаётийлик инсон туйғуларини ифода этувчи оҳангларга ўхшаб кетади.\nУмуман, тақлидчилик учун уддабуронлик келтирувчи бу шодмонлик ўта аҳамиятсиз бўлиши ва инсон эса ўз-ўзини яратишдан кўпроқ шодланмоғи мумкин. Шу маънода, ҳар қандай техникавий ихтирочиликка мослашув ҳам муҳимдир ва инсон кўзбоғлаш, яхши тақлидга қараганда болға, мих ва шу кабиларни яратишдан кўпроқ фахрланиши лозим. Бинобарин, тақлидчиликдаги бу абстракт ҳолатни дуккакли ясмиқ донини тор тешикка бехато туширган инсон маҳоратига қиёсласа бўлади. У Искандар Зулқарнайнга бу соҳада ўз эпчиллигини намойиш қилган, Искандар эса бу бефойда ва бемаъни маҳоратни бир аравага қўшилган тўрт от билан сийлаган.\nб. Тақлидчилик принципи расмий характерга эга бўлиб, фақат мақсаддан иборат бўлса, унда бутунлай объектив гўзаллик барҳам топади. Бинобарин, бунда биз фақат тўлақонли тақлид ҳақида ғамхўрлик қиламиз-у, лекин унинг табиати ҳақида бош қотирмаймиз, гўзалликнинг предмети ва мазмунига эса қандайдир эътиборсиз қараймиз. Бундан ташқари, агар гўзал ва хунук ҳайвонлар, одамлар, жойлар, хатти-ҳаракат ва характерлар ҳақида яна сўз борса, агар абстракт тақлид, барибир, санъат принципи қилиб олинса, санъат учун гўзаллик билан хунуклик ўртасидаги тафовут жиддийлигини йўқотади. Бироқ тасвир предметларини танлашда гўзаллик билан хунукликни табиатнинг ранг-баранг кўринишларига татбиқ этиш мезонлари бўлмаса, у ҳолда тартиб-қоида тайинлаш ва баҳс юритиш мумкин змаслиги ҳақидаги субъектив дидга асосланишга тўғри келади.\nАслини олганда, тасвир предметларини белгилашда кишиларнинг дидлари, уларнинг гўзал ва хунук деб ҳисобловчи нарсалари ва шунга мувофиқ санъат тақлид қилишга лойиқ нарсаларга асослансак, у ҳолда биз табиатнинг ҳар қандай нарсасини танлаб олишимиз мумкин, зеро, уларнинг ҳар бири ўз мухлисларига эга. Бинобарин, кишиларнинг индивидуал дидлари хусусида сўз борганда, масалан, ҳар бир йигит ўз севгилиси тимсолида гўзал жононни тасаввур этмаган тақдирда ҳам, лоақал уни фавқулодда, шундай гўзал деб ҳисоблаши, бинобарин, гўзалликни баҳолашда субъектив дид талабларидан бир оз чекиниш куёв-келин учун бахтли ҳодисага айланиши мумкин.\nАлоҳида кишиларнинг индивидуал дидини ҳисобга олмаган ҳолда, бутун-бутун халқларнинг диди тўғрисида фикр юритганда, уларнинг ўта ранг-баранг ва зиддиятли эканлигига ишонч ҳосил қиламиз. Кўпинча европалик гўзал хоним хитойлик, айниқса, готтентот (Африканинг жануби-ғарбида яшовчи халқ)га ёқмайди, чунки гўзаллик тўғрисида хитойларда негрларга қараганда бутунлай бошқа, шунингдек, негрларда ҳам европаликлардан айрича қарашлар мавжуд, деган фикрларни эшитишга тўғри келади. Агар биз европалик бўлмаган бу халқларнинг бадиий асарлари, хусусан, уларнинг фантазияси томонидан яратилган улуғ ва топинишга сазовор худолар образи билан танишсак, бизга улар ёқимсиз санамлар бўлиб кўриниши, музикалари қулоқларимиз остида ғализ эшитилиши мумкин. Ўз навбатида, улар ҳам бизнинг ҳайкаллар, суратлар, мусиқавий асарларимизни тушунмаслиги ёки қандайдир ёқимсиз асарлар, деб баҳолаши, табиий.\nв. Борди-ю, биз ҳатто санъатдаги объектив принципларни излаб топишдан воз кечган тақдирда ҳам, алоҳида кишиларнинг субъектив ва шахсий дидлари гўзаллик асоси бўлиб хизмат килишини эътироф этишимиз лозим. Бироқ санъат мисолида шунга тез ишонч ҳосил қилса бўладики, буюк даҳолар асослаб берган табиатга тақлидчилик моҳиятан умумий принцип ҳисобланса-да, уни бундай умумийлик орқали мутлақ абстракт тушунмаслик лозим. Санъатнинг алоҳида, хусусан, агар рассомлик ва ҳайкалтарошлик каби турларига мурожаат қилиб, улар предметларни табиат ёки ўз йўналиши бўйича олинган нарсаларга, айнан, ўхшаш ёки яққол қилиб тасвирлашини қайд этмай иложимиз йўқ, шундай экан, бадиий ижод ҳисобланган меъморчилик асарлари ҳам, шунингдек, поэтик асарлар ҳам шунчаки тафсилотлар билан чекланиб қолмайди, шу боис, уларни табиатга тақлид деб бўлмайди. Мабодоки, биз уларни шундай ҳисоблаган тақдирда ҳам қўшимча изоҳ ва чеклашларга ва, бундан ташқари, тақлидчилик принципини ҳақиқат эмас, балки шунчаки эҳтимоллик деб эътироф этишга зарурият туғилади. Лекин бу ерда нима эҳтимолу нима эҳтимол эмас, деган масалада қийинчилик туғилади, бинобарин, бундан ташқари, ғайриихтиёрий, мутлақ фантастик уйдирмаларни поэзия соҳасидан чиқариб ташлаш ҳеч кимнинг хаёлига келмайди.\nШунинг учун санъатнинг мақсади мавжуд нарсаларга фақат сунъий, расмий тақлиддан иборат бўлиб қолмайди, негаки, бу нарса бадиий асарни эмас, балки маҳорат билан ясалган нарсаларни вужудга келтиради. Тўғри, санъат учун унинг асосида ётувчи ташқи ва, шу билан бирга, табиий ҳодисалар шаклида ижод қилиш муҳимдир. Масалан, тасвирий санъат учун ранглар уйғунлигини ёруғлик таъсири, инъикос ва шу кабиларнинг ўзаро муносабати, аниқроғи, предметларнинг кичик зарра ва образлари шакллари қадар ўрганиш, шунингдек, улардан нусха олиш муҳимдир. Шу жиҳатдан энг янги замонда табиат ва табиийликка тақлид принциплари яна қайта жонланди. Бу принцип сунъийлик ва ноэркинлик таъсирида йўлдан озган, заифлашган ва хиралашган, бадиий ижоддан ҳам, табиатдан ҳам йироқлашган санъатга энди табиатнинг таъсири ва қатъияти, қонуний, самимий ва барқарор изчиллигини қайтариши керак. Бунда қандайдир қатъият мавжуд бўлса-да, бироқ табиийлик санъат асосида ётган жиддий ва асосий нарса эмасдир. Гарчанд санъатнинг энг муҳим хусусиятларидан бирини ташқи тасвирдаги табиийлик ташкил этса-да, табиатдаги табиийлик унинг мезони эмас, ташқи ҳодисаларга бундай тақлидчилик эса санъатнинг асл мақсади бўла олмайди.\nБ) Руҳнинг ҳаяжонланиши. Шу боис, энди, биз санъатнинг ҳақиқий мазмуни нима? Нима сабабдан санъат уни гавдалантириши керак? деган саволлар қўйишимиз лозим. Бу ҳақда ўйлашимиз биланоқ, санъат инсон руҳиятида кечувчи барча нарсаларни бизнинг ташқи ва ички туйғу, кечинмаларимизга қандайдир тарзда етказиши керак, деган оддий фикрга келамиз. Санъат «инсонийликка хос барча нарсалар менга ҳам ёт эмас», деган машҳур ҳикматни амалга ошириши лозим. Унинг мақсадини бизда мудраб ётган ранг-баранг туйғу, майл ва эҳтиросларга туртки бериш, қалбни чулғаш, инсон руҳиятининг энг нозик ва сирли нуқталарида нарсаларнинг комил ёки нокомил инсон томонидан ҳис этиш, қалбни жунбишга келтирувчи барча нарсаларнинг имконият ва хусусиятларини аниқлашга даъват қилишда кўрадилар. Санъат инсонни руҳнинг ўз тафаккури ва ғоясига хос олижаноблиги, абадийлиги ва ҳақиқатнинг улуғворлиги, барча муҳим ва кўтаринки ҳодисаларни ҳис этиш ва мушоҳада қилишдан завқлантирмоғи керак.\nХудди шунга ўхшаб санъат шунчаки бахтсизлик ва мусибат, ёвузлик ва жиноятни кўрсатмаслиги, балки бизни ҳар қандай роҳат-фароғат, ҳузур-ҳаловат билан рўй берганидек, руҳан улар билан боғлаши, ниҳоят, образ ва сезгиларнинг ҳиссий мафтункорлигига халал бермаган ҳолда фантазия ва тасаввурнинг ғайриихтиёрий фаоллигига кенг йўл очиши зарур. Санъат шу билан ташқи борлиғимизнинг табиий тажрибасини бойитиши, эҳтирослар туғдириши, шунингдек, бу руҳий кечинмалардан айри бўлмаслик, уларга фаол муносабат билдириб, воқеалар ранг-баранглиги ва мазмундорлигини ифодалаши ҳам лозим.\nБироқ бундай ҳиссиёт бу ерда ҳақиқий тажрибадан эмас, балки унинг ташқи кўриниши, яъни, санъатнинг воқелик ўрнини босувчи намуналарини яратиши таъсирида туғилади. Санъат бизни бундай кўриниш билан ўзига жалб этиш учун ҳар қандай воқелик инсон мушоҳадаси ва иродасига сингиб, сўнгра, унинг кузатиш ва тасаввурларидан ўтиш имкониятини юзага келтиради. Бунда ташқи воқелик бошқача йўл билан бевосита ёки бавосита, ўзида воқелик мазмунини ифодаловчи ва гавдалантирувчи образлар, белгилар ва тасаввурлар шаклида юз берадими-йўқми, бундан қатъи назар, аҳамиятсиздир. Инсон воқеликда йўқ нарсаларни худди мавжуддек тасаввур эта олиши мумкин. Шунинг учун ташқи воқеликнинг бирор-бир жиҳати ва ҳаётий мазмуни ёхуд унинг кўринишлари бизнинг онгимизга таъсир қилиб, руҳиятимизда бир хилда таассурот уйғотиши, ҳар икки ҳолатда ҳам мазмунан азоблаши ёки шодлантириши, ҳаяжонлантириши ёки изтиробга солиши, шу билан бирга, ҳаяжон ва нафрат, ғазаб, ғам-ташвиш, бесаранжомлик, қўрқинч, муҳаббат, ҳурмат, ҳайратланиш, шаън ва номус каби туйғуларни ҳосил қилиши мумкин.\nШундай қилиб, санъатнинг ўзига хос таъсирчанлик кучи руҳиятимизни сохта монандлик ва воқелик таъсирида ранг-баранг ҳаётий мазмун билан бойитишда, туйғуларимизни жонлантиришда, кечинмаларимизни шакллантиришда намоён бўлади.\nБироқ санъат руҳиятимизда эзгу ҳамда нохуш туйғулар қўзғаганидек, олижаноб ниятларимизни барқарорлаштирганидек, ҳиссий ва худбин хоҳиш-истаклар уйғотиш орқали ҳам таъсир қиладики, бу ундан мутлақ расмий вазифаларни адо этишни талаб қилади, бордию унда бундан бошқача, жиддийроқ мақсад бўлмаса, ҳар қандай мазмун ва материални фақат юзаки кўриниш орқали бериш билан чегараланиб қолади.\nВ) Олий субстанциал мақсад. Санъатда расмий жиҳатлар ҳам йўқ эмас, ишончли даъваткор фикр сингари санъат мушоҳада ва ҳиссиёт даражасига кўтарилиши ва ўта ранг-баранг материал ва хатти-ҳаракат усуллари билан шуғулланишга асос ва исбот топиши мумкин. Бунда, авваламбор, мазмуннинг ранг-баранглиги ва санъатни юзага келтирувчи ёки барқарорлаштирувчи тасаввур ва ҳиссиётлар ўзаро зиддиятга киради ва бир-бирини йўқотади, деган фикр-мулоҳаза пайдо бўлади. Айтиш мумкинки, санъат туйғуларимизга туртки беради, эҳтиросларимизни жиддийлаштиради, софистика ва скептицизмга даъват қилувчи ақл сингари бизни тартибсиз сархушлик томон парвона бўлиш ёки улар билан ўралашиб қолишга олиб келади.\nМатериалнинг турли-туманлиги бизда бундай расмий таърифдан қониқмаслик ҳиссини уйғотади, бинобарин, бу ҳашамдор ранг-барангликни ҳис этувчи ақл ботинан олий, умумий мақсаднинг бу ўта зиддиятли элементлар орқали қандай амал қилишини қараб чиқиш ва тушунишни талаб қилади. Масалан, бутун инсоний қобилиятлар ва индивидуал кучларнинг жамики йўналиш ва томонлар бўйича ривожланиши ҳамда гавдаланишини эътироф этиш инсоният турмуши ва давлатнинг пировард мақсадидир. Бироқ бундай расмий қарашга нисбатан дарҳол, хўш, бу ўта ранг-баранглик қандай яхлитликдан иборату уларнинг асосий тушунча ва, пировард, интилишини қайси ягона мақсад гавдалантиради, деган савол пайдо бўлади. Мақсад соҳасида давлатга нисбатан бўлганидек, санъат тушунчасига нисбатан ҳам – қисман, умуман, барча хусусий томонларга, қисман эса олий субстанционал мақсадга нисбатан эҳтиёж туғилади.\nРефлексия бизга далолат берадики, санъатнинг субстанционал максади унинг хоҳиш-истакларга мойиллигида ва уни юмшатиш қобилиятида намоён бўлади.\nа. Бу биринчи қараш ҳақида шуни айтиш мумкинки, санъатнинг хоҳиш-истаклар қолоқлигига барҳам бериш имконияти унинг қайси жиҳатларида ифодаланишини белгилаш, тийиш ҳамда муддао, иштиёқ, эҳтиросларга маданий тус беришини аниқлаб олиш зарур.\nҚолоқлик замирида фақат ўз хоҳиш-истакларини табиий қондиришга ўч майлларнинг ошкора худбинлиги ётади. Бироқ хоҳиш-истак ўзига инсонни чекланган маҳдудлиги билан ром этса, шунча дағаллашади ва зулмкор бўлади, шу сабабли, бундай муайянликдан умумийлик сифатида айри бўлол-майди ва умумийликни эркинлаштира олмайди. Агар бундай ҳолатларда инсон эҳтирос мендан кучли, дея эътироф этса, у ҳолда мавҳум онгда «мен» шахсий жўшқинликдан расман ажралади, негаки, бундай ажралиш туфайли, «мен»нинг умумий ибтидо сифатидаги эҳтирослари куч-қудрат билан қиёс қилинганда мутлақ эътибордан четда қолишини қайд этадилар. Бинобарин, бунда мазмунан чекли умумибтидоий асос – «мен»нинг хоҳиш-истаги билан бирга эҳтироснинг тўпорилиги ҳам ўрин олади, шундай экан, инсон бу эҳтирослардан ташқарида ҳеч қандай эркинликка эриша олмайди.\nСанъат эҳтироснинг бу бемаъни ва тийиқсиз таъсирини инсон ҳис қилувчи ва гавдалантирувчи жами ҳолатларни унинг онгига етказиш йўли билан камайтиради. Ва, ҳаттоки, санъат томонидан мушоҳадага мўлжалланиб тасвирланган эҳтирослар чегараланганда ҳам, ҳаттоки, тилёғламачиликка йўл қўйилганда ҳам улар мулойим куч бўлиб гавдаланади; бу билан табиий туюлган нарсалар инсон онггига сингдирилади. Энди, инсон, айни пайтда, аввалда устида мулоҳаза юритиб кўрмаган майл ва интилишларини мушоҳада қилади, уларни қарама-қарши турувчи қандайдир объективлик тарзида ўзидан узоқлаштиради ва улардан холис бўла боради.\nШунинг учун кўпинча санъаткор уларни тасвирлар экан, ғам-ғуссага дош бериб, ўз туйғулари шиддатини пасайтиради ва мулойимлаштиради, ҳаттоки, кўз ёшлардан таскин топади; мутлақ ғам-ғуссага берилганда ҳам кечинмаларини ифодалашга интилади. Сўз, образ, оҳанг ва қиёфаларда акс этган фикр-мулоҳазалар ҳам унинг ўзини яна кўпроқ енгил ҳис этишига таъсир қилади. Илгари замонларда яхши бир одат бўлган, унга кўра, бошга тушган мусибатни таъзия пайтида четдан кузатиш мақсадида махсус кишилар йиғичи қилиб тайинланарди. Табиийки, ҳамдардлик ҳам инсоннинг ўз бахтсизлигини тушунишига таъсир кўрсатади; мусибатларни қайта-қайта эслаш чуқур ўйларга толдиради ва таскин беради. Шунинг учун бундай йиғи-сиғи, гап-сўзлар инсоннинг маънан енгил тортишида, ҳеч бўлмаса, қалбини қийноқлардан фориғ этишда муҳим восита саналади.\nЭҳтирослар таъсирини пасайтирувчи шундай умум сабаблар мавжудки, улар инсоннинг бевосита туйғуларга тобеликдан холи қилади, уларга қандайдир ташқи нарса сифатида ёндашиш, фикран, идеал муносабатда бўлишини таъминлайди. Санъат ҳиссий соҳада туйғуларни ҳирс ҳукмронлигидан ўз тасвирлари билан меъёрида халос этади. Баъзида инсон бевосита табиат билан бирга бўлиб қолиши керак, деган гапларни эшитишга тўғри келади; бироқ ўз абстраклиги жиҳатидан бундай алоқадорлик дағаллик ва маданиятсизликни англатиши мумкин, ҳолбуки, санъат бу бирликни ўз сеҳру назокати билан бузиб, инсонни табиий тобеликдан халос қилади ва обрўсини кўтаради. Санъат предметларини ўрганиш назарий хусусиятга эга бўлиб, эътиборимизни, даставвал фақат берилган тасвирлар, сўнгра, уларнинг маъноси, бир мазмуннинг бошқаси билан қиёслашга йўналтиради ва мушоҳада ҳамда унинг нуқтаи назарларига умумий характер берадиган муҳитни юзага келтиради.\nб. Бу хусусият билан санъатнинг эҳтиросларни поклаш, панд-насиҳат ва ахлоқий камолотни тарбиялаш билан боғлиқ иккинчи муҳим фазилати изчил қўшилиб кетади. Бинобарин, санъат бутунлай дағалликни жиловлаши, эҳтиросларни маданийлаштириши керак, деган таъриф мутлақ расмий ва умумийдир, шундай экан, бу тарбиянинг муайян тури ва унинг асосий мақсади нимадан иборатлиги ҳақидаги масала қайта қўйилиши лозим.\nа. Санъатнинг хоҳиш-истакларни мулойимлаштириш хусусияти ҳақидаги олдинги тасаввурлар билан уни эҳтиросларни поклаш воситаси сифатида эътироф этиш ўзаро боғланган бўлиб, айни камчиликлардан ҳам холи эмас. Бироқ бу фикр санъат тасвирлаган воқеа-ҳодисаларнинг аҳамияти бор-йўқлигига қараб, уларни баҳолаш миқёсини назарда тутади. Уларнинг эҳтирос¬ларни носоғлом ҳолатлардан поклантиришдаги фаоллиги ана шундай миқёс билан белгиланади. Шунинг учун бундай таъсир мазмунини ифодалашдан санъат ҳамиша манфаат кўради, модомики, бу таъсир санъатнинг субстанционал мақсадини ташкил этар экан, биз бундай поклантирувчи мазмунни унинг умумийлиги ва жиддийлиги асосида англаб олмоғимиз лозим.\nбб. Шу муносабат билан санъатнинг мақсади насиҳатгўйликдан иборат бўлиши керак, деган фикр илгари сурилади. Шундай қилиб, санъатнинг ўзига хос хусусиятларини, бир томондан, ҳиссиётларни мавжлантириш ва улардан туғилувчи мамнунликда қўрқинч, раҳм-шафқат, ҳаяжон ва изтироб ҳисларини уйғотишда, яъни, ҳиссий ва эҳтиросий эҳтиёжларни қондириш вазифасида кўрадилар, демак, бу хусусиятлар санъат предметлари, уларнинг тасвири ва таъсирларидан баҳра олиш ва завқланишда намоён бўлади. Бироқ санъатнинг олий мақсадини белгиловчи мезон бу – фақат панд-насиҳат, fаbulа doсеt деб, хуллас, бадиий асарнинг идрок субъектига етказувчи фойдаси, деб ҳисоблайдилар. Шу маънода, кейинги замонларда санъат ҳақидаги турли-туман, ўта мижғов ва чекланган фикрлар Горацийнинг ҳикматларида фавқулодда лўнда берилганини эслаш кифоя.\nБиз бадиий асарда бундай насиҳатгўйлик очиқ-ойдин ёки яширин акс этадими? деган савол қўйишимиз керак.\nМабодо, санъатнинг тасодифий эмас, балки умумий мақсади ҳақида фикр юритилса, унинг маънавий моҳиятига таянувчи бу пировард мақсад табиатан характерга хослигига эътибор қаратиш лозим. Насиҳатгўйликка нисбатан бундай мақсад муҳим маънавий мазмунни бевосита бадиий асар орқали онгга сингдиришда кўзга ташланади. Шу маънода, санъат ўзини қанча юқори тутса, мазмунан шу даражада теранлашади ва бадиий асарда ифодаланган ижобий ёки салбий баҳо бу мазмунда ўз меърига эришади. Санъат ҳақиқатан ҳам халқларнинг чинакам биринчи устози бўлиб қолади.\nАгар насиҳатгўйлик implicteда акс этган конкрет бадиий образ шаклида эмас, балки асарда тасвирланган мазмуннинг бевосита абстракт ҳукм, оддий мулоҳаза, умумий таълимотда акс этган умумий характери маъносида қараб чиқилса, санъат ҳодисасини бадиий асарга айлантирувчи ҳиссий образли шакл ажралиб қолади, ортиқча ниқоб ва арзимас зоҳирий кўринишга ай-ланади.\nБу нарса, табиийки, бадиий асарнинг табиатини сохталаштиради. Ҳолбуки, бадиий асар мазмунни умумийлик эмас, балки, ҳиссий алоҳидалик шаклида индивидуаллаштирмоғи, унга алоҳида ҳиссий характер бағишламоғи лозим-ку. Агар бадиий асар бу тамойиллар асосида эмас, аксинча, уму-мийликни мавҳум насиҳатга айлантириш мақсадида яратилса, ундаги образли ва ҳиссий элементлар ортиқча безакдан, асар шакл билан мазмун яхлитлиги эмас, балки оддий майда-чуйда бўлакчалар йиғилмасидан иборат бўлади, бу ерда ҳиссий алоҳидалик билан маънавий яхлитлик бир-бирига нисбатан фақат юзаки, ташқи аҳамият касб этади, холос.\nЯна давом этадиган бўлсак, санъат фақат насиҳатгўйлик келтурувчи фойдани фақат мақсадига айлантирса, санъатнинг завқ-шавқ, мароқ, роҳат-фароғат бағишловчи бошқа хусусиятларини ҳам номуҳим, фақат панд-насиҳатга илова, фойда кўриш деб баҳолашга тўғри келади. Бироқ шуни ҳам эътироф қиладиларки, санъат ўз вазифа ва пировард мақсадларини ўз-ўзига сингдириб қолмайди, балки унинг мазмуни қандайдир бошқа нарсалар, ўзи хизмат қилувчи воситалардан ўрин олади. Санъат бундай ҳолатда фақат бу мақсадларга эришишнинг энг мақбул ва амалий воситасига айланади. Бу ерда энди биз санъатнинг ўз-ўзича биргина оддий мақсад, мароқли ўйин ёки насиҳатгўйликнинг оддий воситасига айланмаган муҳим нуқтасига етиб келдик.\nббб. Санъатнинг олий мақсади эҳтиросларни поклантириш ва кишиларга панд-насиҳат бериш эканлигига яна бир бор эътибор қаратсак, бу чегара чизиғи ўта жиддий эканлигига ишонч ҳосил қиламиз. Энг янги даврда бу ният кўпинча ахлоқий ўзгартиришларни тартибга солишга йўйилди ва санъатнинг вазифаси эҳтирос ва майлларни ахлоқан камол топтириш ва шу пировард мақсадларни амалга оширишдан иборат, деб ҳисобладилар. Бу тасаввурда насиҳатгўйлик билан покланиш бирлаштирилди, негаки, санъат эҳтирос¬ларни ахлоқий эзгуликни тушуниш билан, панд-насиҳат орқали поклантира-ди, кишиларга тўғри йўл кўрсатади, зеро, унинг нафи ва олий манфаати ҳам айни шундан иборат.\nСанъатнинг насиҳатгўйликнинг мақсадига бўлганидек, ахлоқий тузатишларга муносабати ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. Аслида, санъат ахлоқсизлик ёйилишига таъсир ўтказмаслиги лозим. Бироқ ахлоқсизликни бадиий тасвир мақсадига айлантириш билан ахлоқийликни шундай тарғиб қилиш бутунлай бошқа-бошқа нарсалардир.\nҲар қандай бадиий асардан ахлоқий хулоса чиқариш мумкин, лекин энг асосий нарса – тасвирланган ахлоқий қадриятлардан айни кимларнинг ўгит олишидадир. Масалан, ҳар бир одам ахлоқий хатти-ҳаракат кўрсатиши учун ёвузлик, айб-гуноҳ кабиларнинг моҳиятини билиб олиши зарур, деган фикр-дан келиб чиқиб, санъатда ахлоқсизликни тасвирлашни оқлаш мумкин. Тийиқсизлиги туфайли охир-оқибатида тавба-тазарру қилган ёқимтой Мария Магдалинанинг образи кўпларни гуноҳ қилишга ундагани тўғрисида ўта зид¬диятли фикрлар кенг тарқалган, шунинг учун санъат асарлари тавба-тазарруни бизда ҳавас уйғотадиган даражада гўзал қилиб тасвирлайди, бунинг учун эса, авваламбор, гуноҳ юз бериши лозим.\nБироқ кишиларни ахлоқий ўзгартириш билан ҳаётни бошқариш тўғрисидаги таълимотни изчил амалга ошириш ўзини шу маънода оқламайдики, бунда бадиий асарнинг талқини ундан фақат шундай ибрат олишни тарғиб қилади, ахлоқий панд-насиҳат эса унинг субстанционал, муҳим мақсадига айланади, шундай қилиб унда фақат ахлоқий предметлар, ахлоқий характер-лар, хатти-ҳаракатлар ва ҳодисалар тасвирланиши шарт қилиб қўйилади. Ахир, санъат тадқиқот соҳаси олдиндан аниқ бўлган тарих ёки фанга қарама-қарши ўлароқ, аввало, ўз тасвир предметини ўзи белгилаб олиши керакмасми?\nСанъатнинг пировард мақсади кишиларни ахлоқан ўзгартиришдан ибо-рат бўлиши керак, деган эътирофга баҳо беришдан олдин биз бу ёндашув тарафдорларининг ахлоқ ҳақидаги қарашларини кўриб чиқишимиз керак.\nСўзнинг асл маъносида ахлоқнинг теран нуқтаи назарига эътибор қара-тиб, бугун ахлоқни қандай тушунишимизга асосланиб, шуни тезда эътироф қилса бўладики, саховат, ахлокийлик, яхшилик каби бир турфа фазилатлар унинг тушунчасига мос келмаслиги ҳам мумкин. Ахлоқан олижаноб инсон одобли бўлиши шарт дегани эмас; бинобарин, ахлоқ бурч, хатти-ҳаракатларни улуғловчи ва бундан келиб чиқувчи тушунчадан туғилган мулоҳазани, муайян онгни тақозо қилади. Аслида, бурчнинг ўзи ирода қонуни бў-либ, уни инсон ўз-ўзига ишониб юзага келтиради, сўнгра, эзгуликнинг ҳақиқийлигига ишонган ҳолда бурч ва ижро юзасидан амалга оширади.\nМасъулият, эркин эътиқод ва ботиний эҳтиёж йўлида ижро қилинувчи бу қонун, бу бурч ироданинг бевосита табиат, ҳиссий майл, худбин манфаат, интилиш, умуман жон ва қалб, деб аталувчи нарсаларга зид турувчи абстракт умумий ибтидосини англатади. Бу зиддиятли икки жиҳатга асосланган субъект улардан бирини мустақил танлаб олиб, бошқаларига барҳам беради.\nБироқ бу ахлоқий қарор ва унга мос хатти-ҳаракатлар фақат бурч майли нималигига тўла ишонч ҳосил қилиш йўли билан ва, нафақат, алоҳида эркинлик, табиий истак, ҳавас ва бошқаларни, шу билан бирга, олижаноб туйғу ва кўтаринки майлларни бартараф этиш туфайли ҳам амал қилади. Бинобарин, ахлоқнинг ҳозирги замон таълимоти эркинликнинг умуммаънавий жиҳати билан унинг ҳиссий, табиий хусусиятлари ўртасидаги кес-кин муросасиз зиддиятлардан келиб чиқади. Мазкур таълимот бу зиддиятли томонларни бавосита ифодалашга эмас, балки ўзаро баҳсга киритиб, ўртада юз берувчи тўхтовсиз курашни эътироф этувчи ва бурчнинг майллар устидан ғалабасини таъминловчи талабларга асосланади.\nБундай қарама-қаршилик онгда, нафақат, тор ахлоқий таъсир орқали юзага келади, шу билан бирга, ташқи реаллик билан ташқи борлиқнинг ўзида ва ўзи учун борлиқдаги барча нарсаларнинг умумий бўлиниши ва қарама-қаршилиги тарзида ҳам намоён бўлади. Абстракт шаклда бу – бир-бирига терс турувчи кучларни ўзида қайд этувчи умумийлик билан хусусийлик ўртасидаги қарама-қаршиликдир. Янада конкрет ҳолда бу – табиатда абстракт қонун билан ҳодисаларнинг ўзи учун алоҳидалиги, ўзига хос тўлақонлилиги ўртасидаги қарама-қаршиликдир. У руҳ соҳасида инсондаги маънавийлик билан ҳиссийлик ўртасидаги қарама-қаршилик, бурч ниқобидаги қандайдир эътиборсиз ақида билан айрим манфаат, жўшқин туйғу, ҳиссий интилиш билан ниятлар, яъни, умуман, бутун индивидуаллик ўртаси¬даги ўзаро кураш; руҳий эркинлик билан ташқи табиий заруриятнинг шафқатсиз антогонизми, яна давом этсак, ўлик, ботинан арзимас тушунча билан конкрет ҳаётнинг тўлақонлилиги, назария, субъектив фикр билан объектив борлиқ, объектив синов ўртасидаги зиддиятлар орқали юз беради.\nБу зиддиятлар нозик рефлекция ёки мактаб фалсафаси томонидан кашф этилган эмас, албатта. Ҳолбуки, энг замонавий маданият бу ҳақда кенг фикр юритиб, уларнинг ўта зиддиятли эканлигини энди чуқур тасаввур этаётган бўлса-да, лекин бу масала инсоният онггини узоқ замонлардан бери безовта қилиб келаётганлиги маълум. Маънавий маданият билан замонавий ақл-идрок инсонда бу зиддиятни амфибия қиёфасида юзага чиқаради, шундай экан, инсоннинг бу зиддиятли икки оламда яшашдан бошқа иложи йўқ. Онг ҳам шу қарама-қаршиликлар теграсида у ёқдан бу ёққа ташланиб ялтоқ-ланишга, тусланишга мажбур, лекин уларнинг бирортасидан қаноат ҳосил қилмайди. Бир томондан, инсон табиий майл ва эҳтирослар, кундалик тур-муш ва дунёвий ташвиш, одатий эҳтиёж ва талаблар, табиатнинг қаҳри, мод-дий юмуш, тирикчилик талаблари ва уларни қондиришнинг мураккаб жара-ёнлари исканжасида озор чекиб яшайди. Бошқа томондан, у абадий ғоя, тафаккур ва эркинликнинг юксакликларига кўтарилади, ўзини умумий қонунлар ифодачиси ва мақсади сифатида англайди, атроф воқеликдан жонли, ривожланувчан пардани сидириб ташлайди ва уни мавҳумлик таркибига кириб йўлдан оздиради. Бошидан мусибат ва азобларни кечирган руҳ сингари у ҳам табиатнинг ҳақсизлиги ва дилгирлигидан ўз ҳақиқатини излаб топади.\nҲаёт билан онг ўртасидаги бу нифоқлик ҳозирги замон маданияти ва унинг ақл-тафаккури олдига зиддиятларни биргаликда бартараф этишни зарурият қилиб қўяди. Бироқ ақл-идрок бу қарама-қаршиликларнинг ўзгармаслигидан ҳам воз кеча олмайди. Онгда зиддиятлар ечимини топиш оддий нарсага айланади, мавжуд воқелик эса муроса излаб безовталанади. Бу ерда оддий муқаррарлик билан талаб чегарасидаги зиддият – айнан шу кенг қамровли зиддият ўзида ва ўзи учун ва умуман, олий пировард мақсадлар учун ҳақиқат бўла оладими? деган савол туғилади.\nБордию умумий маданият бундай зиддиятлар исканжасига тушиб қолса, фалсафанинг вазифаси уларни бартараф этиш, яъни қарама-қаршиликларнинг ҳар иккисига хос ҳақиқатнинг чекланган мавҳум тафсилотини эмас, балки уларнинг шу тарзда ўз-ўзини бузишини ҳам кўрсатиб беришдан иборат бўлади. Ҳақиқат – қарама-қаршиликларни муросага келтириш ва уларни бевосита ифодалаш, бу бевоситаликни қатъий эҳтиёж эмас, балки ўзида ва ўзи учун мавжудлик ва мунтазамлик тарзида мукаммаллаштириш демакдир. Ечилажак зиддиятларни назарда тутувчи, ҳал этувчи ва уни амалга оширишни мақсад қилиб олувчи бу қараш доимо сохта эътиқод ва истакларга мос келади. Фалсафа бизга фикран бундай қарама-қаршиликлар моҳиятига нигоҳ ташласа, шу боис, ҳақиқат қарама-қаршиликларнинг ечимига айланишига, боз устига, бундай ечим зиддият, зиддиятли томонлар йўқлиги эмас, балки уларнинг муросасоз эканлигини асослаб беришга имкон беради.\nШундай қилиб, ахлоқий ўзгартириш санъатнинг пировард мақсади сифатида бир қадар олий нуқтаи назар саналади, шундай экан, биз ҳам уни санъатда қўллашни талаб қиламиз. Бунинг оқибатида санъатнинг юқорида биз тилга олган ахлоқий манфаатларга хизмат қилиши, насиҳатгўйлиги ва кишиларни тарбиялаб, уларни оламнинг пировард ахлоқий мақсадларига етаклаши ҳақидаги сохта позиция барҳам топади, боз устига, бу қараш санъатдаги субстанциал мақсад ўз-ўзидан эмас, балки бошқалар томонидан тайин этилишини ҳам кўзда тутади. Агар биз санъатнинг пировард мақсадлари ҳақидаги фикрларни яна давом эттирадиган бўлсак, авваламбор, санъатнинг мақсади фақат фойда келтиришдан иборат, деган нотўғри тасаввурга барҳам беришимиз лозим. Бадиий асарнинг қандайдир бошқа муҳим ва зарур нарсалар билан мувофиқ келиши ва санъатдан ташқаридаги онг соҳасида алоҳида мақсадларни амалга оширишда ҳам фойдали восита эканлигини қараб чиқишда бу қарашнинг сохталиги маълум бўлади. Бунга қарама-қарши ўлароқ таъкидлаймизки, санъат юқорида кўрсатилганидек, ҳақиқатни фақат ҳиссий шаклда ёритади, муроса топган зиддиятларни тасвирлайди, зеро, унинг пировард мақсади воқеликни айни шундай тасвирлаш ва ёритишдан иборат, демак, бу мақсад ёлғиз унинг ўзида мавжуддир. Бинобарин, бадиий асарнинг бошқа мақсадлар, чунончи, насиҳатгўйлик, поклантириш, тартибга солиш, пул топиш, шуҳрат ва иззат-икромга ружу қўйиш каби талаблар билан ҳеч қандай алоқаси йўқ ва булар санъатнинг моҳиятини белгиламайди.\nРусчадан Маҳмуд АБДУЛЛАЕВ таржимаси.\n“Шарқ юлдузи” журнали, 2011 йил, 2-сон.\nИзоҳ: Буюк немис файласуфи номи аслиятда бундай: Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Гегель – руслашган варианти. Маълумингизким, рус алфавитида “ҳ” ҳарфи йўқ ва ўз-ўзидан Ҳегел Гегелга, Ҳерман Ҳессе Герман Гессе… га айланган. Назаримизда, биз тарихий шахслар, машҳур кишилар, жой номларини русча қолиплар билан эмас, аслиятга кўра ёзишимиз керак. Аммо бунда ҳам меъёрни унутмаслик лозим. Кейинги пайтда баъзи ҳурматли олимларимиз ҳам Гётени Ҳёте деб ёзишаётгани ғалати. Чунки Гёте аслиятда ҳам Гёте. Шуни инобатга олган ҳолда, Ҳегел деб беришни маъқул топдик. Нима бўлганда ҳам, Ҳегел асари ўзбек тилига таржима қилинганининг ўзи катта гап. Бунинг учун таржимондан миннатдор бўлишимиз керак. Имкон қадар аслият ва русча таржима билан солиштириб ўқиш тавсия этилади.\n← Аҳмад Аъзам. Мени истаган шеърият\nЧўлпоннинг «Тонг сирлари» шеърий тўпламига сўзбоши →\nЁшлар давраси: Ҳусан Мақсуд. Бутунлик истаги & Бобур Элмурод. Шеърлар\nАпрель 11, 2017 Sayt muallifi 0\nДекабрь 28, 2017 Sayt muallifi 0\nЧўлпон. Адабий-танқидий мақолалар\nАпрель 21, 2019 Sayt muallifi 0


Google'нинг янги смартфонлари ҳақидаги маълумотлар пайдо бўлди\n18:04 / 07.09.2017\nИжтимоий тармоқларда янги авлод Pixel смартфонлари ҳақида баъзи тафсилотлар пайдо бўлди. 9to5Google профиль ресурси шу ҳақида маълум қилди.\nМанбага кўра, Pixel 2 смартфони IP68 даражасидаги сув ва чангдан муҳофазаловчи тизимга эга бўлади ҳамда Always-on-display ("Доим ёқиғлиқ экран") режими мавжудлиги билан мақтана олади. Шунингдек янги қурилмалар фронтал стереодинамикалар билан жиҳозланади, аммо 3,5 миллиметрли аудиоўймадан халос бўлади.\nЎтган авлоддан фарқли ўлароқ, Pixel 2 ва Pixel 2 XL асосий тўпламида бирйўла 64 Гб флеш-хотирага эга бўлади. Бундан ташқари, янги Google смартфонларида ёруғлик билан яхши жиҳозланмаган жойларда ҳам тасвирга олиш имконияти пайдо бўлади.\n9to5Google'да таъкидланишича, Pixel 2 смартфонини ишлаб чиқариш билан HTC компанияси шуғулланади, Pixel 2 XL моделини эса LG заводларида йиғиш режалаштирилмоқда. Инсайдерлар икки қурилма ҳам Android 8.1 Oreo операцион тизим бошқаруви остида ишлашини тахмин қилишмоқда.\nДастлабки тарқалган маълумотларга кўра, Pixel 2 смартфони 4,97 дюймли Full HD дисплейини олиши керак, тўнғич модель эса 5,99 дюймли OLED-экран билан таъминланади. Шунингдек смартфонлар Qualcomm Snapdragon 836 процессори билан жиҳозланади.\nТаниқли инсайдер Эван Бласснинг маълум қилишича, қурилмалар 2017 йилнинг 5 октябрида намойиш қилинади.


АҚШ давлат котибининг Жанубий ва Марказий Осиё бўйича ёрдамчиси Ричард Баучер Қирғизистонга сафар қилди.\n14 апрел 2021, Тошкент вақти: 17:04\nоктябр 17, 2008\nАҚШ расмийси Бишкекда Қирғизистон ҳукумати расмийлари билан учрашиб, узаро алоқалар истиқболи, савдо-сотиқ, энергетика ва хавфсизлик соҳаларидаги ҳамкорлик ривожи каби масалаларни муҳокама қилди.\nУшбу музокараларда “Манас” аэропортига оид масалалар ҳам муҳокама қилинди:\n“Албатта, Манас аэропорти нафақат биз учун балки минтақадаги ҳар бир давлат ҳамда Афғонистондан келаётган терроризмдан жабр кўраётган давлатлар учун ҳам муҳимдир. АҚШ ҳукумати Афғонистонда барқарорлик равнақ топишига ўз ҳиссасини қўшиб келмоқда. Авиабаздан эса терроризмдан бўлаётган таҳдидларни бартараф этиш ва Афғонистондан келаётган наркотик моддалари оқимини тўхтатиш каби мақсадларда фойланмоқдамиз”,-деди Ричард Баучер.


Қўлидаги бомба парчаси эканини билмасди – Анжелина Жоли Украинага сафари ҳақида гапириб берди | Qalampir.uz\nҚўлидаги бомба парчаси эканини билмасди – Анжелина Жоли Украинага сафари ҳақида гапириб берди\nОлам\t05 Май 12:33 7776\nГолливуд актрисаси ва БМТнинг яхши ният элчиси Анжелина Жоли Львовга қилган сафари таассуроти тўғрисида Instagram саҳифасида ёзиб қолдирди.\n“Бир неча кун олдин Львовда бўлганимда, менга кичкина қиз томонидан топилган “махсус тош”ни кўрсатишди. Буни топиб олган қизча ўзи ўйнаётган тош аслида бомба парчаси эканлигини тушунмаган. У нотекис ва кутилганидан ҳам оғирроқ. Унинг ёрқинлиги ва ғайриоддий кўриниши боланинг эътиборини жалб қилган бўлиши керак”, деб ёзади Жоли.\nЖоли Краматорскдаги темир йўл вокзалига ракета ҳужуми оқибатида жабрланган болалар ҳақида гапирган.\n“Мен учрашган ва Краматорск вокзалидаги ҳужумда омон қолган болаларнинг кўпчилигидан бўлаклар яқинда олиб ташланган. Бу қийин ва оғриқли жараён. Ҳаётий органларга яқин бўлакларни олиб ташлаш жуда хавфли эди ва баъзи ҳолларда улар ичкарида қолиб кетди”, дейди у.\nЖолига кўра, урушни тугатиш учун кураш “ўлганлар, ярадорлар, кўчирилганлар ва жароҳатланганлар сонини чеклаш учун кунлик пойгадир”.\nМаълумот учун, БМТнинг яхши ният элчиси Анжелина Жоли жорий йил май ойи бошида Украинага ташриф буюрди. У Львов вилоятидаги Львов ва Борислав шаҳарларида бўлиб, у ерда Луганск вилоятидан эвакуация қилинган болаларни, шунингдек, Россия ўқларидан яраланган болалар даволанаётган шифохонани бориб кўрди. Актрисанинг Львовга ташрифи чоғида ҳаво ҳужуми ҳақида сигнал эшитилган. У ва унинг жамоаси бошпана томон шошилишга мажбур бўлган.\nБМТ маълумотларига кўра, 2 май ҳолатига Украинада Россия ҳарбий босқинининг бошланишидан буён 3153 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлган, яна 3316 нафари яраланган. Ҳалок бўлганлар орасида 226 нафар бола бор.\n15 Май 16:43 38447\n14 Май 09:13 36116\n14 Май 22:33 33748\n13 Май 22:10 28786\n13 Май 21:09 28775


Маданий меросни асраш дунё халқлари бирдамлигига боғлиқ - zarnews.uz\nМаданий меросни асраш дунё халқлари бирдамлигига боғлиқ\nСамарқанд шаҳридаги Форумлар саройида 26 август куни “Моддий ва номоддий маданий меросни асраш: долзарб муаммолар ва уларни ҳал қилиш стратегияси” мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг ташаббуси билан БМТнинг Таълим, фан ва маданият масалалари бўйича ташкилоти (ЮНЕСКО) шафелигида ташкил этилган анжуманда халқаро ташкилотлар ва илмий-тадқиқот институтлари вакиллари, дунёнинг 77 давлатидан архитектор, олим ва халқаро экспертлар иштирок этди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёевнинг конференция қатнашчиларига йўллаган табригини Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Арипов ўқиб эшиттирди.\nДавлатимиз раҳбари табригида мазкур конференцияни ўтказишни қўллаб-қувватлаб, унда иштирок этгани учун ЮНЕСКО Бош директори Одри Азуле хонимга миннатдорлик билдирди. Маданий меросни сақлаш бутунжаҳон халқларининг саъй-ҳаракатини бирлаштириш орқали амалга оширилиши таъкидланди. Шунингдек, Ўзбекистон заминида азалдан турли халқ, дин, маданият вакиллари ёнма-ён яшаб келгани, Буюк ипак йўлининг мамлакатимиз ҳудудидан ўтгани маданиятлараро мулоқотнинг ривожланишида муҳим ўрин тутгани алоҳида қайд этилди. ЮНЕСКО Бош директори Одри Азуле хоним ҳам ўз сўзида конференциянинг юксак савияда ташкил этилгани учун Ўзбекистон раҳбариятига миннатдорлик билдирди. Анжуманнинг Самарқандда ўтказилиши тарихий аҳамият касб этишини таъкидлаб, бу қадимий шаҳар нафақат Буюк ипак йўли чорраҳасидаги йирик савдо, балки маданият маркази бўлганини эътироф этди.\n– Бир неча асрлик тарихга эга обидалар бу заминнинг азалдан илм-фан, маданият ривожланган маскани, бу халқ аждодларининг юксак ақл-заковат эгаси бўлганидан далолат беради, – деди Одре Азуле. – Ушбу моддий меросни асраб-авайлаш ва келгуси авлодларга етказиш эса барчамиздан юксак масъулият талаб этади. Чунки бу обидалар нафақат ушбу минтақа халқлари, балки инсониятнинг бойлиги ҳисобланади. Шу мақсадда ЮНЕСКО Ўзбекистон билан фаол ҳамкорликда иш олиб бориб, моддий ва номоддий меросни асраб-авайлаш борасида ўз тавсияларини бермоқда, амалий кўмак кўрсатяпти. Ўз навбатида, Ўзбекистон ҳам замонавий шаҳарсозликда маслаҳатларимизга таянган ҳолда иш олиб бормоқда.\nУшбу анжуман Ўзбекистонда моддий ва номоддий маданий меросни асраб-авайлаш борасидаги ишларни янада такомиллаштириш, бу борадаги миллий амалиёт ва халқаро тажрибани ўрганишда муҳим аҳамият касб этади.\nАнжуман ялпи мажлисида ЮНЕСКОнинг шаҳарсозлик ва консервация бўйича илмий раҳбари, “Бецалель” санъат академияси профессори Майкл Тёрнернинг минтақа мамлакатларида собиқ иттифоқдан кейинги даврда шаҳар мероси муаммолари ҳақидаги маърузаси тингланди.\n– Бугунги анжуман Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги ташкилотига аъзо мамлакатлар халқлари учун ҳам муҳим аҳамиятга эга, – дейди МДҲ Ижроия қўмитаси раиси – Ижрочи котиби Сергей Лебедев. – Зеро, ташкилотимиз аъзолари ўртасида тарихий-маданий ёдгорликларни асраб-авайлаш бўйича келишув мавжуд. Самарқанд ўзининг узоқ йиллик ўтмиши, бир неча асрлик тарихий обидаларга бойлиги билан ҳақиқатдан ҳам ер юзининг сайқали, Шарқ гавҳари ҳисобланади. Мен Самарқандда туғилиб ўсганман ва ёшлик йилларимни эсласам, Регистон майдони, Амир Темур мақбараси, Шоҳизинда ёдгорлиги кўз ўнгимда гавдаланади. Шу заминда камолга етганимдан фахрланаман. Ҳар сафар Самарқандга келганимда болалигим ўтган жойлар, тарихий обидаларни кўриб, хурсанд бўламан. Бу бой тарих, маданият, шу билан бирга, туризм учун улкан иқтисодий имконият. Самарқанд қадимдан маданият, цивилизация маркази бўлган ва доим шундай бўлиб қолади. Кейинги йилларда Ўзбекистонда Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида тарихий-маданий меросни асраб-авайлаш борасида улкан ишлар амалга оширилаётганига гувоҳмиз. Биз ушбу йўналишдаги саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлаймиз.\nТадбир шўъба мажлисларида давом этди. Унда маданий мерос ва шаҳарсозлик, бутунжаҳон меросини асрашнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари, ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда таълимда маданий меросни сақлашдаги долзарб масалалар юзасидан фикр алмашилди. Халқаро ташкилот ва хорижий давлатлар вакиллари, экспертлар томонидан жаҳон тарихий мерос марказлари яхлитлиги, мемориал-диний мажмуалар, зиёратгоҳлар меъморчилигининг ўзига хос хусусиятлари, урбанизация жараёнида тарихий обидаларни асл ҳолида сақлаш, жаҳон мероси объекти мақомининг ижобий ва салбий жиҳатларига бағишланган маърузалар тингланди.\nБу борадаги халқаро тажриба ўрганилиб, Ўзбекистонда амалга оширилаётган ишлар таҳлил қилинди.\n– Кейинги пайтда кўплаб тарихий шаҳарларда замонавий инфратузилма яратиш борасидаги ишларни амалга оширишда қадимий бино ва иншоотларга зарар етказиш ҳолатлари кузатилмоқда, – дейди Ёдгорликлар ва диққатга сазовор масканларни сақлаш бўйича халқаро кенгаш – ICOMOS эксперти Кристина Яманди. – Ташкилотимиз жаҳон маданий мероси рўйхатига кирган объектларни сақлаш, асраб-авайлаш учун давлатларга ўз тавсияларини бериб боради. Жумладан, Самарқанд шаҳридаги моддий мерос объектларини асраш бўйича ҳам ҳамкорликда ишлаяпмиз.\nКонференция якунида шўъба мажлисларида билдирилган фикр ва тавсиялар асосида таклиф ҳамда тавсиялар ишлаб чиқилди.\nАнжуман доирасида қатнашчилар Самарқанд шаҳридаги тарихий-маданий объектлар билан яқиндан танишди, “Шарқ тароналари” XII халқаро мусиқа фестивалининг тантанали очилиш маросимида иштирок этади.\nҒолиб ҲАСАНОВ, Оқил ҒУЛОМОВ, Алишер ИСРОИЛОВ (суратлари).


Муаллим миллат чироғи – .:: Xadicha.uz\nМуаллим миллат чироғи\nУстозсиз ҳеч нарсага эришиб бўлмайди. Дунёда устознинг меҳнатидан оғир меҳнат йўқ. Ҳеч нарсани билмайдиган ёш болага ўқиш-ёзишни ўргатгунча чекиладиган машаққатли касб йўқ. Ўз ўқувчисида меҳнат қилишдан, билим олишдан завқланиш хислатларини уйғота олган муаллим шараф ва олқишларга лойиқдир. Ҳақиқатан ҳам, устоз ва мураббий ана шундай буюк зотдир. Уларнинг олдиларида бир умр қарздормиз. Чунки бу зотлар бизнинг руҳимизни тарбиялайди, маънавий бойлик билан тўлдиради, гўзал фазилатлар билан чирой ва оро беради. Жаҳолат дея аталмиш нодонлик ва билимсизлик ботқоқларидан бизни озод қилади. Уларнинг машаққатли меҳнати эвазига олган билим, тарбия, малакаларимиз сабаб, ҳаёт йўлларида тунларимиз ойдин, марраларимиз юксакдир. Устоз ёшлик гулшанининг боғбонидир. Бирон соҳа йўқки, унга устозларнинг алоқаси бўлмаса. Шунинг учун устоз деган номни ҳамиша катта эъзоз ва ҳурмат билан тилга оламиз. Буюк номга, таҳсинга, эътиборга, йилнинг фақат бир кунини эмас, барчасини тортиқ этишга лойиқ, азиз устозларимиздир. Буюк бобокалонимиз Алишер Навоийига ҳам алифбони ўргатган ҳам шу азиз устоздир, ҳар бир айтган ҳар бир сўзлари ва бизга берган ўгитлари ҳаёт сирини фош этади, бу оташин юзлари, Қуёш каби нурлидир. Муаллим – миллатнинг юзи, Ватан истиқболининг асл бунёдкоридир.\nУстоз! Муаллим! Мударрис! Мураббий!\nБу сўзлар нақадар сермано ва сермазмундир. Бу сўзларни эшитганда қалблар жунбушга келиб, кўнгиллар ёришиб кетади. Зеро, эсимизни таниган илк онларимиздан бошлаб айнан ана шундай зотлар бизнинг қўлимиздан тутиб келмоқда. Ҳеч биримиз биринчи бўлиб ўқиш-ёзишни ўргатган устозимизни ёдимиздан чиқармаганмиз ва чиқармаймиз ҳам, чунки у зот бизнинг ҳаёт йўлимизда биринчи бўлиб меҳр қозонаолган ва бизнинг ҳаёт йўлимизни ёритган ўчмас зиё ва щчмас нурли чироғимиздир. Бу тушунчалар инсоният яратилишидан ҳозирги кунимизга қадар ўз аҳамиятини йўқотмаган, қиёматгача йўқотмайди ҳам. Биринчи устоз – бу Аллоҳ Субҳана ҳува Таъалонинг ўзидир, бунга мисол каломи Раббонийда таълим бериб айтадики: “Бақара “Ва Одамга исмларнинг барчасини ўргатди, сўнгра уларни фаришталарга кўрсатиб: “Агар ростгўйлардан бўлсангиз, мана буларнинг исмларини менга айтиб берингчи”, – деди.\nРивоятларда келишича, «Бунинг исми от, буниси туя, мана бу қуёш, бу эса юлдуз», деб ҳатто кичкина нарсаларгача ўргатилган. Яъни Одамнинг ер юзида халифа бўлишининг асосий сабабларидан бири илм олишга истеъдодининг борлигидир. Ҳозирда инсоннинг илм ёрдамида борлиқнинг сирларини кашф этаётгани ҳам ўшанда берилган қобилият натижасидир.\nАллоҳ таоло Одамга исмларнинг барчасини ўргатганидан кейин уларни фаришталарга рўбарў қилди ва: «Агар Ер юзида фасод қилувчи ва қон тўкувчи кимсани яратасанми?» деган даъволаринг рост бўлса, Менга ушбу нарсаларнинг исмларини айтиб беринглар», деди. Фаришталар у нарсаларга исм қўйишдан ожиз қолдилар ва ўз ожизликларини тан олиб:\nБақара 32. (Улар:) «Ўзинг поксан! Бизда Сен билдиргандан бошқа илм йўқ. Албатта, Сен Ўзинг ўта илмлисан, ўта ҳикматлисан», – дедилар.\nФаришталар бу ерда юксак одоб мисолини кўрсатдилар. Билмаган нарсаларини сўзсиз «Билмаймиз», деб айтдилар. Билмаган нарсасини тан олиб, вақтида «Билмайман» дейиш ҳам катта одоб, ҳам катта илм ҳисобланади.\nШунда Аллоҳ таоло Ўзининг ер юзидаги халифаси – Одамнинг фазлини изҳор қилиш учун: «Бақара «Эй Одам, уларга буларнинг исмларини айтиб бер», – деди. Уларга ўшаларнинг исмларини айтиб берган чоғида: «Сизларга: «Осмонлару ернинг ғайбини биламан ва сизлар ошкор қиладиган нарсаларни ҳам, беркитган нарсаларни ҳам биламан», демабмидим?!» – деди.\nШу билан Одамнинг фаришталардан устунлик тарафи намоён бўлди. У ҳам бўлса, илм-маърифат эди. Инсон ер юзида фасод қилиши, қон тўкиши ҳам мумкин, илоҳий неъмат бўлмиш илмни ўз ўрнида ишлатиб, фаришталардан устун бўлиши ҳам мумкин. Илмни ўз ўрнида ишлатиб юксак мақом эгаси бўлган кимса эса – устоздир.\nУстоз ва мураббий нафақат билим тарқатувчи балки маънавият ва комил инсонни тарбияловчи шахс ҳамдир.\nУстоз – софдил, камтарин, маънавий бой, ахлоқан пок инсондир. Устозлар – бутун кучларини, ақл-идрокларини, билим ва зеҳнларини, қалб қўрию меҳрларини шогирдларига бахшида этган заҳматкашлардир. Улар бизларга оқ-қорани, яхши-ёмонни танитиб, қўлларимизга илк бор қалам тутқазиб, “Ота-она”, “Ватан”, “Эзгулик”, “Иймон”, “Ислом” каби сўзларни ёзишга ўргатган буюк ва азиз зотлардир.\nДонишмандлар айтишадики: “Элни маърифат асрайди”. Пайғамбарлар юбориб, улар орқали Ўзининг ҳақ йўлига чорлади. Олимлар эса пайғамбарларнинг меросхўрларидир.\nҲар бир жамиятда ўқитувчиларга алоҳида ҳурмат, иззат-икром кўрсатиш аньанага айланиб қолган.\nЎқитувчи ва раҳбарнинг вазифаси доно давлат раҳбари вазифасига ўқшайди, шу сабабли ўқитувчи эшитган ва кўрганларининг барчасини эслаб қолиши, ақл-фаросатга, чиройли нутқга эга бўлиши, ўқувчиларга айтмоқчи бўлган фикрини тўла ва аниқ ифодалай олиши лозим. Шу билан бирга ўзи ор-номусини қадрлаш, адолатли бўлиши лозим. Ана шундагина у инсонийликнинг юксак даражасига эга бўлади ва бахт чўққисига эришади” дейди шарқ алломаларидан Абу Насир Ал Фаробий. Ўқитувчи матонатли, ростгўй ва болани тарбиялаш методларини, ахлоқ қоидаларини яхши биладиган одам бўлмоғи лозим. Ўқитувчи ўқувчининг бутун ички ва ташқи дунёсини ўрганиб, унинг ақл қатламларига кира олмоғи лозим.\nАбдулла Авлоний: “Ҳар бир миллатнинг саодати, давлатнинг тинчи ва роҳати ёшларнинг яхши тарбиясига боғлиқдир,” – деган. Демак, устозларнинг зиммасида жуда ҳам буюк масъулиятли вазифа юкланган. Бу ҳам бўлса, келажаги буюк давлат учун комил, ҳар томонлама етук ва баркамол, маънан ва ахлоқан пок, ватанпарвар ва инсонпарвар инсонларни тарбиялаб чиқариш вазифасидир.\nҲа, ўқитувчилик жуда ҳам машаққатли, юксак сабр ва матонат талаб қиладиган касб, шу сабабли ҳам унинг ажру савоби беқиёсдир. Зеро Аллоҳ таоло Ўз каломида илм аҳлининг мартабасини баён қилиб, шудай марҳамат қилган: “Аллоҳ сизлардан имон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража (мартаба)ларга кўтарур”.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам ўз ҳадиси шарифларида устознинг мақомини таърифлаб, шундай марҳамат қилганлар: “Албатта, Аллоҳ таоло, Унинг фаришталари, осмонлару-ерлар аҳли, ҳатто инидаги чумоли ва ҳатто денгиздаги балиқ ҳам инсонларга яхшиликни таълим берувчи инсонга саловот айтадилар”\nТолиби илм устозини ҳурмат қилиши лозим, аммо бу ўз-ўзидан бўлмайди. Ота-она фарзандига кичиклигидан таълим-тарбия бериб, уни илм олишга қизиқтириш билан бир қаторда илм аҳлини, хусусан, устозини ҳурмат қилишни ўргатиб, қалбига сингдириб бориши лозим бўлади. Алишер Навоийнинг қуйидаги ҳикматли сўзлари бежиз эмас:\nҲақ йўлинда ким сенга бир ҳарф уқутди ранж ила,\nАйламоқ осон эмас ҳаққин адо минг ганж ила.\nУзтозларни ҳурмат-еҳтиром қилиш азал-азалдан бизларга мерос бўлиб келган тушунчадир. Агар тарихга назар ташлайдиган бўлсак, бунга ёрқин мисоллар жуда кўплигининг шоҳиди бўламиз. Ҳатто Искандар Зулқарнайн, Соҳибқирон Амир Темур сингари буюк салтанатга эга бўлган подшоҳлар ҳам устоз ҳурмати, устоз хизматига катта эътибор берганларини кўришимиз мумкин.\nУлуғ саҳобий, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суюкли куёвлари Али розияллоҳу анҳунинг қуйидаги сўзларидан юксак ибрат олишимиз мумкин:\n“Менга илмдан бир ҳарф ўргатганнинг қулиман: хоҳласа сотиб юборади, хоҳласа озод қилади, хоҳласа қул ҳолимда қолдиради.\nОта-оналар фарзандларига кичиклигидан узтоз ҳурматини ўргатиши лозимлиги ҳақида тушунтирмоқлари лозимдир.\nЎқувчи устози олдидаги вазифаларини ҳеч қачон унутмаслиги ва у билан бўладиган муносабатларга доим ҳурмат ила ёндошмоқлиги даркор. Шу ўринда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қуйидаги сўзларини эслаб ўтиш мақсадга мувофиқ бўлади:\n“Каттамизни улуғламаган, кичкинамизга раҳм қилмаган, олимимизнинг ҳаққини билмаган инсон биздан эмас”.\nБизнинг юртимиздан қанчадан-қанча қомусий олимлар, муҳаддису муфаққиҳлар, муфассир ва мутасаввифлар, донишманд ва мутафаккирлар, фан арбоблари етишиб чиққан. Уларнинг исмларини санаб адоғига етмайсан киши, бизларга қолдирган илмий меросларининг эса чек-чегараси йўқ.\nХўш, улар бу даражаларга қандай эришдилар? Ҳа, уларнинг бундай мақом ва мартабаларга эришишининг сабаблари жуда кўп, аммо энг асосийларидан бири узтозларига қилган хизматлари ва кўрсатган эҳтиромларидир. Чунки уларнинг кўпчилиги бу даражаларга қандай етишганлари ҳақида сўралганда, “Устозимга қилган хизматим ва кўрсатган эҳтиромим туфайли,” – дея жавоб берганлар. Она юртимиз Ўзбекистонни бутун ер юзига танитиб хаттоинки фатво бериш мақомига лойиқ бўлган Фотима бинти ас-Самарқандия уларнинг жуфти халоли Алоуддин ал-Косоний уларга ва устозларига кўрсатган хурматлари, хаттоинки улар вафот этганларидан сўнг жуфти халоли, устозаси ва устозининг ҳурматларидан Алуддин ал-Косоний ҳар жума куни уларнинг қабрларига чиқиб улар билан қалбдан суҳбат қилишлари бизга буюк бир ибратдир. Муаллим асли миллатнинг абадул-абад ўчмас чироғидир.\nислом таълим муассасаси ўқитувчиси\nПошшахон Эшонхон қизи


Парвез Мушаррафнинг Покистондан чиқишига изн берилди\nПокистон Олий суди мамлакат собиқ президенти Парвез Мушаррафга нисбатан 2013 йилда киритилган хорижга чиқиш тақиқини бекор қилди.\nМушарраф 2013 йил мартида сайловда иштирок этиш учун хориждан ватанига қайтган, бироқ сайловолди пойгасидан четлатилганди. Унга қарши давлатга хиёнат айблови дохил бир неча жиноят иши қўзғатилганди.\nПарвез Мушаррафнинг адвокатлари собиқ президент умуртқаси билан боғлиқ муаммолар туфайли чет элда даволанишга муҳтожлигини таъкидламоқдалар.\nМушарраф 1999 йили ўша пайтда ва ҳозирда бош вазир бўлган Навоз Шарифни иқтидордан четлатган тўнтариш ортидан ҳокимият тепасига келганди. Парвез Мушарраф 2008 йили президентликдан истеъфо бериб, хорижга чиқиб кетганди.


Давлатимиз раҳбарининг 2016 йил 28 декабрдаги “Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари билан ишлаш тизимини тубдан такомиллаштиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони бу борада дастуриламал бўлаётир.\nМурожаатлар билан ишлаш тизимининг янги босқичга чиқиши, шубҳасиз, жамиятда қонун устуворлигини, адолат ва инсонпарварлик тамойилларини қарор топтиришга хизмат қилмоқда. Жойларда ташкил этилаётган Халқ қабулхоналари фуқароларнинг давлат идораларига ўз қонуний талаб ва истакларини тўғридан-тўғри баён этиш имконини бераяпти. Қолаверса, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари раҳбар ҳамда мансабдор шахсларининг сайёр қабуллари ташкил этилаётгани аҳолига ҳар томонлама қулайлик яратмоқда.\nАндижон вилояти маркази, Қўрғонтепа, Бўз, Асака туманларида ўтказилган сайёр қабулларда Президентнинг виртуал қабулхонасига йўлланган 200 дан ортиқ мурожаатлар маҳаллий ҳокимлик ва бошқа мутасадди идоралар раҳбарлари томонидан атрофлича кўриб чиқилди. Мурожаатлар таҳлили шуни кўрсатмоқдаки, аҳоли дуч келаётган муаммолар ҳудудий жиҳатдан турлича. Мисол учун, Андижон шаҳрида фуқароларни тураржой ва доимий иш билан таъминлаш энг долзарб ҳисобланса, Пахтаобод тумани аҳолисини тиббий хизмат кўрсатиш соҳасида ечимини кутаётган вазифалар ўйлантирмоқда. Хўжаобод, Жалақудуқ ва Қўрғонтепа туманларида ички йўлларни таъмирлаш, ичимлик суви, газ ва электр таъминотидаги узилишларни бартараф этиш зарурати ортаяпти. Ўзбекистон Республикаси Президентининг Давлат маслаҳатчиси\nТ. Худайбергенов, Бош прокурор ўринбосари У. Суннатов, ички ишлар вазири ўринбосари А. Мирзаев иштирок этган сайёр қабуллар чоғида шу каби масалаларнинг ечими топилди.\nХўжаобод туманининг Кўприкбоши кўчасида яшовчи, уч фарзанднинг онаси Ўғилхон Холбоеванинг уй-жойи ер қатлами захлаши натижасида аянчли ҳолатга келиб қолган. Рўзғор ташвишларидан ортиб, етарли маблағ йиға олмаган аёл ёрдам сўраб, туман ҳокимиятига мурожаат этган. Бироқ берилган жавоб уни қаноатлантирмаган.\n— Сайёр қабул жараёнида мурожаатим адолатли кўриб чиқилди, — дейди Ў. Холбоева. — Туман ҳокимияти ва бошқа идоралар вакиллари хонадонимдаги вазиятни ўрганиб чиқишди ҳамда уйни бузиб, қайта қуриш керак, деган хулосага келдилар. Бу иш туман ҳокимияти ва бошқа ҳомийлар кўмагида амалга оширилиши белгилаб олинди. Давлатимиз томонидан кўрсатилаётган бундай ғамхўрликдан миннатдорман.\nРеспубликамизда оилавий тадбиркорликни ривожлантириш, шу орқали фуқароларнинг қўшимча даромад манбаига эга бўлишига кўмаклашиш қамрови ҳам кенгайиб бормоқда. Айниқса, тижорат банклари томонидан кўрсатилаётган кўмак туфайли юртдошларимиз ўз хонадонларида паррандачиликни йўлга қўйиш, иссиқхоналар барпо этишга эришмоқда. Пахтаобод туманидаги Мустақиллик маҳалласида истиқомат қилувчи Барно Бекмирзаева ҳам ана шундай имкониятдан унумли фойдаланиш мақсадида туман ҳокимиятига мурожаат этган. Унинг режаси чорва молини кўпайтириб, оила даромадини янада яхшилашдан иборат эди. Лекин унга кафиллик кўрсатувчилар топилмади. Юзага келган муаммони ҳал қилишда амалий кўмак сўраб мурожаат этган фуқарога “Агробанк”нинг туман бўлими суянч бўлди. Банк кафилликни ўз зиммасига олди.\nИнсон учун энг бебаҳо бойлик унинг соғлиғидир. Пахтаобод туманидаги “Уйғур” фуқаролар йиғини Илтифот кўчасида истиқомат қилувчи Нигора Комилова ҳам икки оёғидаги нуқсони туфайли кўп азият чекди. Шахсий жамғармаси ҳисобидан бир оёғига 2 минг АҚШ доллари қийматидаги эндопротезни сотиб олди-ю, иккинчи оёғига келганда маблағ топа олмади. Бу масаладаги мурожаати Андижон вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раҳбарлари томонидан ўрганиб чиқилди ва аёлга кредит маблағи ажратилишига келишиб олинди.\nСайёр қабул жараёнлари шуни кўрсатмоқдаки, ҳудудларда фуқароларни тинглаш, уларнинг мурожаатларига жиддий ёндашиш, бу борада маҳаллий ҳокимликлар ва мутасадди идоралар раҳбарлари масъулиятини кучайтириш билан бир қаторда, аҳоли кенг қатламининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш соҳасида ҳам бажарилиши керак бўлган вазифалар бисёр. Бунинг учун жойларда ҳуқуқий тарғибот ишларини изчил ривожлантириш, профилактик тадбирлар кўламини кенгайтириш, оилалар ва маҳалла ҳамкорлигига катта эътибор қаратиш даркор. Ана шунда жойида ҳал этилиши мумкин бўлган аксарият масалалар юзасидан ҳукумат даражасидаги мурожаатлар юзага келмайди. Бу эса халқ билан давлат идоралари ўртасида шаффоф муносабат ўрнатилишига, одамларни ўз ҳаётидан рози бўлиб яшашига замин яратади.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Инсон манфаатларини таъминлаш — асосий мақсадимиз\tОилалар билан самарали мулоқот »


Польшалик янги жуфтлик "адоғи йўқ" асал ойига жўнашди\n22:51 / 18.07.2016\nПольшалик янги жуфтлик Каролина ва Бартек Вудняк "адоғи йўқ" асал ойига жўнашди, деб хабар бермоқда Daily Mail.\nУларнинг саёҳати 2015 йил ноябрда бошланган. Айни вақтда ёшлар Панама, Колумбия, Перу, Боливия, Чили, Эквадор, Аргентинада бўлишга улгуришда. 2016 йил ноябрда саёҳатчилар Янги Зеландияга боришмоқчи. Улар, шунингдек, Австралия ва Осиё давлатларида ҳам бўлишмоқчи.\nАёл журналист-фрилансер бўлиб, эркак эса саёҳат деб ишини ташлаган. Таъкидланишича, у сафар учун пулларни бир неча йил тўплаган.\nЖуфтликнинг айтишича, улар оилалари, дўстлари ва польяк ошхонасини соғинишган. Шу билан бирга улар қачон уйларига қайтишларини билмасликларини айтмоқдалар. "Эҳтимол, бу 2 ёки 5 йилдан кейин юз берар", деб айтди Каролина.


Belara Toshkentda - dorixonalarda narxi, instruksiya va fikr-mulohazalar Apteka.uz saytida\n- Belara dorisining narxi Toshkent dorixonalarida;\n- Toshkentda Belara dori vositanisi yaqin dorixonalrda topib sotib olish mumkin Apteka.uz;\n- Belara dorisining qo'llanilishi, yo'riqnoma, dozasi, ko'rsatmalar.\nBELARA tabletkalari, plyonka qobiqli 2 mg/0,03 mg N21Gedeon RichterVengriya\nБелара препаратини ҳомиладорлик пайтида қабул қилиш тавсия этилмайди. Препаратни қабул қилишни бошлашдан олдин ҳомиладорликни инкор қилиш керак. Агар препаратни қабул қилиш фонида ҳомиладорлик юзага келса, қабул қилишни зудлик билан тўхтатиш керак. Мавжуд эпидемиологик маълумотлар Белара препаратидаги каби гестагенлар билан мажмуада эстроген сақловчи препаратларни тасодифан қабул қилган аёлларда тератоген ёки фетотоксик самаралар ривожланиши тўғрисида хабарлар йўқ. Гарчи ҳайвонларда ўтказилган тадқиқотларда репродуктив фаолиятга токсик таъсири аниқланган бўлсада, 330 та ҳомиладор аёлларда олинган маълумотлар хлормадинон ацетатининг бирон бир эмбриотоксик таъсири борлигини кўрсатмаган.\nЭстрогенлар кўкрак сути миқдори камайишига олиб келиши ва унинг таркибини ўзгартириши мумкин. Контрацептив стероидлар ва/ёки уларнинг метаболитлари кўкрак сути таркибига ўтиши ва болага таъсир этиши мумкин. Шу сабабли, Белара препаратини эмизиш даврида қабул қилиш мумкин эмас.\nфаол моддалар: 2 мг хлормадинон ацетати ва 0,03 мг этинилэстрадиол\nёрдамчи моддалар: магний стеарати, повидон-К 30, маккажўхори крахмали, лактоза моногидрати.\nПлёнка қобиқ: темир (III) оксиди (Е 172) бўёвчиси, пропиленгликоль, макрогол 6000, тальк титан диоксиди (Е 171), лактоза моногидрати, гипромеллоза.\nБелара препаратни узлуксиз 21 кун давомида қўллаш гипофиз томонидан фолликулани стимуляция қилувчи гормон (ФСГ) ва лютеинизация қилувчи гормон (ЛГ) секрециясини сусайтиради ва натижада овуляцияни бостиради. Бир вақтнинг ўзида эндометрий пролиферацияси ва унинг секретор трансформацияси юз беради. Шунингдек цервикал шиллиқнинг консистенцияси ўзгаради, бунда сперматозоидларнинг цервикал каналдан ўтиши қийинлашади ва уларнинг ҳаракатчанлигининг бузилишига олиб келади.\nХлормадинон ацетатининг овуляциясини тўлиқ сўндирилишини таъминлайдиган минимал дозаси 1,7 мг ни ташкил этади. Эндометрий трансформацияси учун керак доза бир циклга 25 мг ни ташкил этади.\nХлормадинон ацетати антиандроген хусусиятга эга бўлган гестаген ҳисобланади. Унинг таъсир этиш механизми специфик рецепторларда андрогенлар ўрнини босувчи хусусиятига асосланган.\nХлормадинон ацетати (ХМА)\nХМА ичга қабул қилинганидан сўнг тез ва тўлиқ сўрилади. ХМА нинг тизимли биокираолишлиги юқори, чунки у жигарда бирламчи метаболизмга учрамайди. Қон плазмасидаги максимал концентрациясига (Cmax) 1-2 соатдан кейин эришилади.\nХМА нинг 95% дан ортиғи қон плазмаси оқсиллари, айниқса альбумин билан бирикади. ХМА жинсий гормонларни (ГСПГ) боғлайдиган глобулин ёки кортизолни боғловчи глобулин билан боғланмайди.\nОксидланиш, қайтарилиш ва глюкуронидлар ва сульфатлар билан боғланиш каби турли жараёнлар кўпгина метаболитлар пайдо бўлишига олиб келади. Қон плазмасидаги асосий метаболитларига 3-альфа ва 3-бета-гидрокси-ХМА кириб, метаболизмга учрамаган ХМА дан ярим чиқарилиш даври бўйича сезиларли фарқ қилмайди. 3-гидокси-метаболитлари ХМА фаоллигига ўхшаш антиандроген фаолликка эга. Метаболитлар сийдикда асосан конъюгатлар кўринишида бўлади. Ферментатив парчалангандан кейин асосий метаболити бўлиб 2-альфа-гидрокси-ХМА ҳисобланади, шунингдек 3-гидрокси-метаболитлар ва дигидроксиметаболитлар ҳосил бўлади.\nҚон плазмасидан ХМА нинг ўртача ярим чиқарилиш даври тахминан 34 соат (бир марталик доза қабул қилгандан сўнг) ва тахминан 36-39 соат (кўп марта қабул қилгандан кейин) ни ташкил этади.\nИчга қабул қилинганда ХМА ва унинг метаболитлари тахминан бир хил миқдорда буйрак ва ичак орқали чиқарилади.\nЭЭ ичга қабул қилингандан кейин тез ва деярли тўлиқ сўрилади, Тmax га 1,5 соатдан сўнг эришилади. Тизимолди боғланиши ва жигардаги метаболизми натижасида унинг мутлоқ биокираолишлиги тахминан 40% ни ташкил этади ва кучли индивидуал ўзгарувчанликка эга (20-65%).\nҚон плазмасидаги ЭЭ концентрацияси тўғрисида адабиётларда келтирилган маълумотлар кучли бир-биридан фарқ қилади. Тахминан 98% этинилэстрадиол қон плазмаси оқсиллари билан, деярли фақат альбумин билан боғланади.\nТабиий эстрогенлар каби, ЭЭ ароматик халқаси гидроксилланиши орқали биотрансформацияга учрайди (цитохром Р-450 тизими медиатор ҳисобланади). Асосий метаболити бўлиб 2-гидрокси-ЭЭ ҳисобланади, у бошқа метаболитлари ва конъюгатларигача трансформацияга учрайди. Этилинэстрадиол ҳам ингичка ичак шиллиқ қаватида, ҳам жигарда тизимолди боғланишга учрайди. Сийдикда асосан глюкуронидлар, ўт таркибида ва қон плазмасида эса – сульфатлар аниқланади.\nЭЭ нинг қон плазмасидан ўртача ярим чиқарилиш даври тахминан 12-14 соат ни ташкил этади. ЭЭ буйрак ва ичак орқали 2:3 нисбатда чиқарилади. Ўт билан чиқиб кетаётган ЭЭ сульфати ичак бактериялари таъсирида гидролизга учрагандан кейин, ичак-жигар циркуляциясига учрайди.\nБелара препаратини клиник тадқиқотлар жараёнида, препаратнинг тез-тез учрайдиган ножўя таъсирларига (>20%) шиддатли қон кетиш, қиндан аҳамиятсиз қонли ажралмалар, бош оғриғи ва сут бези соҳасида дискомфорт бўлган. Белара препаратини узоқ вақт қабул қилинганда мунтазам бўлмаган қон кетишлари эҳтимоллиги камаяди.\nНожўя реакцияларнинг учраш тез-тезлиги қуйидагича аниқланади:\nжуда тез-тез: ≥1/10; тез-тез:≥1/100, <1/10; тез-тез эмас:≥1/1000, <1/100; кам ҳолларда: ≥1/10000, <1/1000; жуда кам ҳолларда: <1/10000.\nҚуйидаги аъзо ва тизимлар томонидан ножўя реакциялар кузатилиш мумкин:\nТез-тез эмас: препаратга ўта юқори сезувчанлик, шу жумладан тери аллергик реакциялари.\nТез-тез: кайфият тушиши, асабийлик.\nТез-тез: бош айланиши, мигрень, (ва/ёки мигренни кучайиши).\nКам ҳолларда: конъюнктивит, контакт линзаларни ўзлаштираолмаслик.\nЭшитиш аъзолари томонидан ва мувозанатнинг бузилишлари\nКам ҳолларда: эшитиш қобилиятини тўсатдан йўқолиши, қулоқда шовқин.\nКам ҳолларда: артериал гипертензия, артериал гипотензия, хушдан кетиш, веналарни варикоз кенгайиши, веналар тромбози.\nТез-тез эмас: қоринда оғриқ, қоринни дам бўлиши, диарея.\nТез-тез эмас: пигментацияни бузилиши, хлоазма, алопеция, тери қуриши.\nКам ҳолларда: уртикар тошмалар, эшакеми, қичишиш, псориазни зўрайиши, гипертрихоз.\nЖуда кам ҳолларда: тугунли эритема.\nТез-тез: оғирликни ҳис қилиш.\nТез-тез эмас: белда оғриқ, мушакдаги бузилишлар.\nЖуда тез-тез: қиндан ажралмалар, дисменорея, аменорея.\nТез-тез: қоринни пастки соҳасида оғриқлар\nТез-тез эмас: галакторея, сут бези фиброаденомаси, қин кандидози.\nКам ҳолларда: сут безини катталашиши, вульвовагинит, меноррагия, ҳайздан олдинги синдром.\nТез-тез: таъсирчанлик, толиқиш, шишлар, тана вазнини ошиши.\nТез-тез эмас: либидони пасайиши, гипергидроз.\nКам ҳолларда: иштаҳани кучайиши.\nТез-тез: артериал босимни ошиши.\nТез-тез эмас: қонда липидлар миқдорининг ўзгариши, шу жумладан гипертриглицеридемия.\n0,03 мг этинилэстрадиол ва 2 мг хлормадинон ацетати сақлаган мажмуавий перорал контрацептив (МПК) ларни қўллаганда, шунингдек қуйидаги ножўя самаралар тўғрисидаги ҳам хабар берилган:\nВеноз ва артериал тромбоэмболиялар хавфи ошиши (масалан, веналар тромбози, ўпка артерияси эмболияси, инсульт, миокард инфаркти). Бу хавф қўшимча омиллар таъсирида кучайиши мумкин.\nЎт чиқариш йўллари касалликлари хавфининг ошиши.\nКам ҳолларда жигарда хавфсиз ўсмалар ривожланиш хавфи ошиши, жуда кам ҳолларда – хавфли ўсмалар, баъзида бу ўсмалар ҳаётга хавф солувчи қорин бўшлиғи ички қон кетишларига сабаб бўлган.\nИчакнинг сурункали яллиғланиш касалликларини зўрайиши (Крон касаллиги, ярали колит)\nЧекиш МПК препаратини қабул қилиш билан боғлиқ бўлган юрак-қон томир жиддий асоратлари хавфини оширади. Хавф ёш ошган сари, чекаётган сигареталар сони кўпайганда ошади ва 35 ёшдан ошган аёлларда юқори бўлади. 35 ёшдан ошган чекувчи аёллар контрацепциянинг бошқа усулларини қўллаши керак.\nМПК қўллаш миокард инфаркти, тромбоэмболия, инсульт ёки жигар ўсмалар каби жиддий касалликлар хавфининг ошишига олиб келади.\nАртериал гипертензия, гиперлипидемия, семириш ва диабет каби бошқа хавф омиллари асоратлар ва ўлим хавфини сезиларли оширади.\nБирон бир касаллик/хавф омили бўлса, потенциал хавф ва Белара препаратини қўллашдан кутилаётган фойдани солиштириш керак, шунингдек шу препаратни қабул қилишдан олдин аёл билан муҳокама қилиш керак. Агар препарат қўлланилаётган вақтда шу касаллик ёки хавф омиллари пайдо бўлса ёки авж олса, пациент даволовчи шифокор билан маслаҳатлашиши керак. Шифокор даволашни давом эттириш ёки тўхтатиш тўғрисида қарор қабул қилиши керак.\nТромбоэмболия ва бошқа қон-томир касалликлари\nЭпидемиологик тадқиқотлар натижалари, перорал контрацептивларни қабул қилиш ва веноз ва артериал тромбоэмболик касалликлар, масалан, миокард инфаркти, бош мияга қон қуйилиши, чуқур веналар тромбози ва ўпка артерияси эмболияси хавфи ошиши орасида боғлиқликлар борлигини кўрсатди. Бу касалликлар кам ҳолларда ривожланади.\nМПК қўлланилиши, уни қабул қилмаганга қараганда веноз тромбоэмболияси (ВТЭ) ривожланиш хавфининг ошишига олиб келади. ВТЭ нинг бундай хавфи мажмуавий перорал контрацептивлар биринчи йил давомида қабул қилган аёлларда юқори. Бу хавф ҳомиладорлик билан боғлиқ ВТЭ хавфидан кам у 10000 ҳомиладорликка 60 ҳолатни ташкил этади; ВТЭ 1-2% ҳолатда ўлимга олиб келади.\nБеларани қабул қилиш бошқа мажмуавий перорал контрацептивларга қараганда ВТЭ хавфини қандай ошириши номаълум.\nМПК қабул қилган аёлларда веноз тромбоэмболияси хавфи қуйидаги ҳолатларда ошади:\nёш ўтган сари;\nирсий мойиллик бўлганда (масалан, ака-ука, опа-сингилларда ёки ота-онада ёшлигида веноз тромбоэмболияси). Ирсий мойилликка гумон бўлганида, аёлни МПК қабул қилишга қарор қабул қилгунча мутахассис қабулига юбориш керак.\nузоқ вақт иммобилизация ҳолати бўлса;\nсемизликда (тана вазни индекси 30 кг/м2 дан юқори).\nАртериал тромбоэмболия хавфи қуйидаги ҳолатларда ошади:\nёши ўтган сари;\nсемириш (тана вазни индекси 30 кг/м2 дан юқори);\nюрак клапанлари нуқсони;\nюрак бўлмачалари фибрилляцияси;\nирсий мойиллик бўлганда (масалан, ака-ука, опа-сингилларда ёки ота-оналарда нисбатан ёш даврида артериал тромбоэмболия). Ирсий мойилликка гумон бўлганда, МПК қабул қилишга қарор қабул қилишдан олдин аёлни мутахассис қабулига юбориш керак.\nҚон айланишига таъсир этувчи бошқа касалликларга диабет, тизимли қизил югурик, гемолитик-уремик синдром, ичакнинг сурункали яллиғланиш касалликлари (Крон касаллиги, ярали колит), шунингдек ўроқсимон ҳужайрали анемия киради.\nПрепаратнинг фойда/хавф нисбатан баҳоланганда, юқорида кўрсатилган касалликларни адекват даволаш тромбозлар хавфини камайтириш мумкинлигини эътиборга олиш лозим.\nШунингдек, тромбоэмболик асоратлар хавфи туғруқдан кейинги даврда ошишини ҳисобга олиш керак.\nЮзаки тромбофлебит ва/ёки веналар варикоз кенгайиши ва веноз тромбоэмболия этиологияси орасида ўзаро боғлиқлик борлиги тўғрисида бир ҳил мулоҳазалар йўқ.\nВена ва артериялар тромбози симптомлари қуйидагилар бўлиши мумкин:\nоёқда оғриқ ва/ёки шиш;\nкўкракда тўсатдан кучли оғриқ, чап қўлга тарқалиши бор ёки йўқлигидан қатъий назар;\nҳансирашнинг бирдан хуружи, номаълум сабабли тўсатдан йўтал\nкутилмаганда кучли ва давомли бош оғриғи;\nкўриш қобилиятининг қисман ёки тўлиқ йўқолиши, диплопия/нутқнинг бузилиш ёки афазия;\nбош айланиши, ҳушдан кетиш, шу жумладан баъзи ҳолатларда фокал тутқаноқ хуружлари;\nтўсатдан ҳолсизлик ёки тананинг бир томонидан ёки тананинг бир қисмида дизестезия;\nқоринда кучли оғриқ.\nМПК қабул қилаётган пациентларда тромбоз пайдо бўлишининг келиб чиқиши мумкин бўлган симптомлари пайдо бўлса, шифокорга мурожаат қилиш кераклиги тўғрисида огоҳлантирилган бўлишлари керак.\nТромбозга шубҳа ёки тромбоз тасдиқланган бўлса, Белара препаратини қабул қилишни тўхтатиш керак.\nМПК препаратини қабул қилиш фонида мигрен хуружларининг тез-тезлигини ва жадаллиги ошиши (бу бош мияда қон айланишини бузилишининг продромал фазасига кўрсатиши мумкин) препаратни қабул қилишни дарҳол тўхтатишга кўрсатма бўлиши мумкин.\nБаъзи эпидемиологик тадқиқотлар перорал контрацептивларни узоқ вақт қабул қилиш аёлларда, одам папиллома вируси (ОПВ) билан инфекцияланган аёлларда бачадон бўйни раки ривожланиш хавфи пайдо бўлиши мумкин. Лекин бу масала мунозаралидир, чунки бошқа омиллар (масалан, жинсий партнер сони ёки контрацепциянинг тўсиқли усулларидан фойдаланишдаги фарқи) олинган натижаларга қандай таъсир этиши номаълум.\nМПК қабул қилаётган аёлларда сут бези раки ривожланишининг нисбатан хавфи юқори (RR=1,24). Бу юқори хавф МПК қабул қилиш тўхтатилгандан 10 йил давомида секин-аста камайиб боради. Касаллик ва препаратни қабул қилиш орасидаги сабаб-оқибат боғлиқлиги борлиги аниқланмаган. Кузатилаётган юқори хавф МПК препаратини қабул қилаётган аёлларда сут бези раки, препарат қабул қилмаганларга қараганда олдинроқ диагностика қилинади, шунингдек МПК нинг биологик таъсири ёки иккала омилнинг мажмуаси боғлиқлиги билан тушунтириш мумкин.\nКам ҳолларда перорал контрацептивлар қабул қилгандан кейин жигарнинг хавфсиз ўсмалари пайдо бўлиши қайд қилинган, хавфли ўсмалар ундан ҳам камроқ қайд қилинган. Баъзида бу ўсмалар ҳаётга хавф солувчи қорин бўшлиғи ички қон кетишларни чақириши мумкин. Қоринда кучли оғриқ пайдо бўлиб, ўз-ўзидан йўқолиб кетмаган ҳолларда, гепатомегалияда ёки қорин бўшлиғи ички қон кетиш белгилари кузатилса, жигар ўсмаси ривожланиши эҳтимолини ҳисобга олиш ва Белара препаратини қабул қилишни тўхтатиш керак.\nПерорал контрацептивларни қабул қилаётган кўпчилик аёлларда артериал қон босимининг бироз ошиши кузатилган. Клиник аҳамиятга эга бўлган артериал босимнинг кўтарилиши кам ҳолларда кузатилган. Перорал контрацептивларни қабул қилиш ва клиник намоён бўлган артериал гипертензия орасидаги ўзаро боғлиқлик ҳозирги пайтда тасдиқланмаган. Агар Белара препаратини қабул қилиш фонида клиник аҳамиятга эга бўлган артериал қон босимининг ошиши кузатилса, препаратни қабул қилишни тўхтатиш ва артериал гипертенизияни даволаш керак. Антигипертензив даволаш фонида артериал босим кўрсаткичлари нормаллашиши билан Белара препаратини қабул қилиш давом эттирилади.\nАнамнезида ҳомиладорлар герпеси бўлган аёлларда, МПК қабул қилиш фонида бу касаллик қайталаниши мумкин. Анамнезида ёки оила анамнезида гипертриглицеридемияга кўрсатмалар бўлган аёлларда, МПК қабул қилиш фонида панкреатит ривожланиш хавфи ортади.\nЖигар фаолиятини ўткир ва сурункали бузилишларида жигар фаолияти кўрсаткичлари нормаллашгунигача МПК қабул қилишни тўхтатиб туриш талаб этилиши мумкин.\nҲомиладорлик даврида ёки жинсий гормонларни қабул қилиш натижасида биринчи марта диагностика қилинган холестатик сариқлик қайталаниши кузатилса, МПК қабул қилишни тўхтатиш керак.\nМПК қабул қилиш периферик инсулино-резистентлик ёки глюкозага нисбатан толерантликка таъсир этиши мумкин. Шунинг учун диабети бўлган ва перорал контрацептивларни қабул қилаётган пациентлар ҳолатини синчковлик билан кузатиб бориш керак.\nКам ҳолатларда, айниқса анамнезида ҳомиладорлар хлоазмаси бўлган аёлларда хлоазма пайдо бўлиши мумкин. Перорал контрацептивларни қабул қилиш вақтида хлоазмага мойиллиги бўлган аёлларга қуёш остида туриш, шунингдек ультрабинафша нурланишдан сақланиш керак.\nКам учрайдиган галактозага ирсий ўзлаштираолмаслик, лактаза етишмовчилиги ёки глюкоза-галактоза мальабсорбцияси бўлган пациентлар ушбу препаратни қабул қилмасликлари керак.\nЭстроген, ёки эстроген/гестаген сақловчи препаратларни қабул қилиш баъзи касалликлар ва ҳолатларга салбий таъсир этиши мумкин. Қуйидаги ҳолатларда синчковлик билан тиббий кузатув талаб этилади:\nаутоиммун касалликлар (тизимли қизил югурик);\nвеналар варикоз кенгайиши;\nқон ивишини бузилишлари;\nМажмуавий перорал контрацептивларни буюришдан олдин қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар ва хавф омилларини аниқлаш мақсадида, пациентни синчиклаб тиббий кўрикдан ўтказиш ва тўлиқ оилавий ва шахсий анамнезни аниқлаш керак. Белара препаратини қабул қилиш давомида юқоридагилар ҳар йили амалга оширилиши керак. Мунтазам тиббий кўриклар шунингдек қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар (масалан, транзитор ишемик хужум) ёки хавф омиллари (масалан, вена ёки артериялар тромбозининг шахсий ёки оилавий анамнези) МПК қабул қилиш фонида биринчи марта пайдо бўлиши мумкинлиги учун ҳам зарурдир. Тиббий текширишлар ўз ичига артериал босимни ўлчаш, сут безларини, қорин бўшлиғи аъзоларини, ташқи ва ички жинсий аъзоларни кўрикдан ўтказиш ва тегишли лаборатор тахлилларни ўз ичига олади.\nПерорал контрацептивларни қабул қилиш, шу жумладан Белара препаратини қабул қилиш, ОИТВ инфекцияси (ОИТС), шунингдек ва бошқа жинсий йўл орқали юқадиган бошқа касалликлардан ҳимоя қилмаслиги тўғрисида оид маълумотлар олган бўлиши керак.\nҚобиқ билан қопланган таблеткани қабул қилишини ўтказиб юбориш, қусиш ёки ичак томонидан бузилишлар, шу жумладан диарея, баъзи ёндош дори препаратларини узоқ вақт қўллаш ёки жуда кам ҳолатларда моддалар алмашинувининг бузилишлари препартнинг контрацептив самарасини пасайтириши мумкин.\nҲайз циклини назорат қилишга таъсири\nШиддатли қон кетишлар ва аҳамиятсиз қонли ажралмалар\nБарча перорал контрацептивларни қўллаш қиндан қон кетишларига олиб келиши мумкин (шиддатли қон кетишлари ва аҳамиятсиз қонли ажралмалар), айниқса препарат қабул қилишнинг биринчи циклида. Шунинг учун мунтазам бўлмаган циклларни тиббий баҳолаш фақат биринчи уч циклга тўғри келадиган адаптация давридан кейин амалга оширилиши керак. Агар Белара препаратини қабул қилиш фонида ҳар доим кузатиладиган ёки биринчи марта пайдо бўладиган шиддатли қон кетишлар пайдо бўлса, илгари цикл мунтазам давом этган бўлса ҳам, ҳомиладорлик ва органик касалликларни инкор қилиш мақсадида текширишлар ўтказиш керак. Ҳомиладорлик ва органик касалликлар инкор қилингандан кейин Белара препаратини қабул қилишни давом эттириш ёки бошқа препаратларни қабул қилишга ўтиш мумкин. Ҳайз орасидаги қон кетишлари контрацептив самарадорлик пасайганлиги симптоми бўлиши мумкин.\n“Бекор қилиш” қон кетишларнинг йўқлиги\nОдатда препарат қабул қилишнинг 21 кунидан кейин “бекор қилиш” қон кетиши пайдо бўлади. Баъзида, айниқса препарат қабул қилишнинг биринчи уч ойида “бекор қилиш” қон кетиш бўлмаслиги мумкин. Шунга қарамасдан, бу ҳолатда албатта контрацептив самарадорлик пасайишдан далолат бермайди. Агар қон кетиш қабул қилишнинг битта циклидан кейин бўлмаса, шу вақт давомида пациент қобиқ билан қопланган таблеткаларни қабул қилишни унутмаган бўлса, пациентда қусиш ва диарея кузатилмаган, таблеткларни қабул қилишда 7 кунлик танаффус чўзилмаган бўлса, унда тухум ҳужайрасининг уруғланиши эҳтимоли кам ва Белара препаратини қабул қилиш давом эттириш мумкин. Агар “бекор қилиш” қон кетишлари биринчи марта бўлмаслигига Белара препаратини қўллаш бўйича йўриқномани бузган ҳолда қабул қилган бўлса ёки “бекор қилиш” қон кетишлари бўлмаслиги икки цикл давомида кузатилса, препаратни қабул қилишни давом эттиргунча ҳомиладориликни инкор қилиш керак.\nБелара препарати билан ўзида тешик далачой (Hypericum perforatum) сақловчи ўсимликлардан олинган дори препаратлари қабул қилиш мумкин эмас.\nЭЭ, Белара препарати эстроген компонентининг бошқа дори воситалари билан ўзаро таъсири қон зардобида ЭЭ концентрациясининг ошиши ёки камайишини чақириши мумкин. Бу моддалар билан узоқ вақт даволаш керак бўлганда контрацепциянинг гормон бўлмаган усуллардан фойдаланиш керак. Қон зардобида ЭЭ концентрациясининг камайиши шиддатли қон кетишлар, цикл бузилиши ва Белара препаратининг контрацептив самарадорлиги камайишига олиб келиши мумкин; қон зардобида ЭЭ концентрацияси ошиши ножўя самаралар тез-тезлиги ва оғирлиги ошишига олиб келиши мумкин.\nҚуйидаги дори препаратлари/таъсир этувчи моддалар қон зардобида ЭЭ концентрациясини камайтириши мумкин:\nмеъда-ичак йўллари моторикасини кучайтирувчи (масалан, метоклопрамид) ёки сўрилишини бузувчи (масалан, фаоллаштирилган кўмир) барча дори препаратлари;\nрифампицин, рифабутин, барбитуратлар, тиришишга қарши препаратлар (масалан, карбамазепин, фенитоин ёки топирамат), гризеофульвин, барбексаклон, примидон, модафинил, протеазаларнинг баъзи ингибиторлари (масалан, ритоновир) ва тешик далачой препаратлари (Hypericum perforatum) каби жигар микросомал ферментларини индукция қиладиган моддалар;\nбаъзи аёлларда айрим антибиотиклар (масалан, ампициллин, тетрациклин), эҳтимол эстрогенларни ичак-жигар циркуляциясини пасайиши ҳисобига.\nШу дори препаратларини/таъсир этувчи моддаларини Белара препарати билан қисқа вақт давомида бир вақтда қўлланилганда даволаш вақтида ҳам даволаш тамом бўлгандан кейин биринчи 7 кун давомида контрацепциянинг қўшимча тўсиқ усулларини қўллаш керак. Жигар микросомал ферментлари индукцияси ҳисобига қон плазмасида ЭЭ концентрациясини камайтирадиган таъсир этувчи моддалар қабул қилинганда, қўшимча тўсиқ усулларини даволаш тамом бўлгандан кейин 28 кун давомида қўллаш керак. Агар блистер ўрамдаги МПК таблеткалари тамом бўлгандан кейин ёндош қўлланиладиган дори препаратини қабул қилишни давом эттириш, талаб этилса одатдаги етти кунлик танаффусни қилмасдан, кейинги ўрамдаги таблеткаларни қабул қилишни бошлаш керак.\nҚуйидаги дори препаратлар/таъсир этувчи моддалар қон зардобида этинилэстрадиол концентрациясини ошириши мумкин:\nичак деворида ЭЭ сульфатланишини сусайтирадиган таъсир этувчи моддалар масалан, аскорбин кислотаси ёки парацетамол;\nаторвастатин (этинилэстрадиол “концентрация-вақт” эгри чизиқ остидаги майдон (AUC) ни 20% га оширади);\nзамбуруғларга қарши препаратлар: имидазол ҳосилалари ҳисобланган (масалан, флуконазол), индинавир ёки тролеандомицин каби жигар микросомал ферментлар фаоллигини сусайтирувчи таъсир этувчи моддалар.\nЭтинилэстрадиол бошқа моддалар метаболизмига таъсир этиши мумкин:\nжигар микросомал ферментлари фаоллигини бостиради ва шу билан боғлиқ, қон зардобида диазепам (ва метаболизми гидроксилланиш орқали амалга ошадиган бошқа бензодиазепинлар), циклоспорин, теофиллин ва преднизолон каби таъсир этувчи моддаларнинг концентрациясини оширади;\nжигарда глюкуронизацияни индукция қилади ва шунинг натижасида клофибрат, парацетамол, морфин ва лоразепам каби моддаларнинг концентрациясини камайтиради.\nБелара препаратини қабул қилиш фонида инсулин ва перорал диабетга қарши воситаларга бўлган талаб ўзгариши мумкин, чунки препарат глюкозага бўлган толерантликка таъсир этади.\nБу ҳолат шунингдек Белара препарати қабул қилишдан олдин қўлланган препаратларга ҳам тааллуқли бўлиши мумкин.\nБелара препарати билан бўлиши мумкин бўлган ўзаро таъсирни аниқлаш учун, дори препаратини буюришдан олдин, унинг қисқа тавсифномасини (SPC) ўрганиш керак.\nМПК препаратларини қабул қилиш фонида баъзи бир лаборатор текширувлар кўрсаткичлари ўзгариши мумкин, масалан, жигар, қалқонсимон бези, буйрак усти бези фаолияти кўрсаткичлари, плазмада ташиб юрувчи оқсиллар миқдори, (масалан, жинсий гормонлар боғловчи глобулин (ЖГБГ) липопротеинлар), шунингдек углевод алмашинуви, коагуляция ва фибринолиз кўрсаткичлари ўзгариши мумкин. Лаборатор кўрсаткичларнинг ўзгариши характери ва даражаси қандай гормонлар ва қандай дозада қўлланилишига боғлиқ.\nПлёнка қобиқ билан қопланган таблеткаларни дозалаш\nИчга қабул қилиш учун буюрилади. Ҳафтанинг тегишли куни белгиланган плёнка қобиқ билан қопланган таблеткани блистерли ўрамдан олинади ва бутунлигича кам миқдордаги сув билан ичилади. Плёнка қобиқ билан қопланган бир таблеткани ҳар куни бир вақтда (яхшиси кечқурун) 21 кун давомида кетма-кет қабул қилинади, кейин таблеткани қабул қилишда 7 кун танаффус қилинади; охирги таблеткани қабул қилгандан икки-тўрт кундан кейин худди хайз қон кетишидек “бекор қилиш” қон кетиши пайдо бўлади. Етти кунлик танаффус тамом бўлгандан кейин, қон кетиши тўхташи ёки тўхтамаслигидан қатъий назар, Белара препаратини кейинги қутидан қабул қилишни бошлаш керак.\nПлёнка қобиқ билан қопланган таблеткалар қабул қилишни бошлаш\nАгар гормонал контрацептивлар илгари қўлланилмаган бўлса (охирги хайз цикли давомида)\nПлёнка қобиқ билан қопланган биринчи таблеткани аёлнинг табиий циклининг биринчи куни, яъни кейинги ҳайз қон кетишларининг биринчи куни қабул қилинади. Агар биринчи таблетка ҳайзнинг биринчи кунида қабул қилинган бўлса, препаратнинг контрацептив таъсири қабул қилишнинг биринчи кунидан бошланади ва таблеткалар қабул қилишнинг етти кунлик танаффусида ҳам давом этади.\nҚон кетишни тўхтаган ёки тўхтамаганлигига қарамасдан плёнка қобиқ билан қопланган биринчи таблетка ҳайзнинг 2-5 кунида ҳам қабул қилиниши мумкин. Бундай ҳолатда қабул қилишнинг етти куни давомида контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усуллардан фойдаланиш керак.\nАгар ҳайз қон кетишлари беш кундан ортиқ вақтдан олдин бошланган бўлса, аёлга Белара препаратини қабул қилишга киришишдан олдин, кейинги ҳайз вақтини кутиб туриш тавсия этилади.\nБошқа гормонал контрацептивдан Белара препаратини қабул қилишга ўтиш\nБошқа мажмуавий перорал контрацептивдан ўтиш.\nБелара препаратини аёл таблетка қабул қилишда етти кунлик танаффусдан кейинги кундан бошлаб ёки илгари ишлатилган мажмуавий перорал контрацептивли ўрамдаги плацебо таблеткаларини қабул қилгандан кейин қабул қилишни бошлаш керак.\nФақат гестаген сақловчи препаратлардан (“мини-пили”) ўтиш.\nБелара препаратининг қобиқ билан қопланган биринчи таблеткасини фақат гестаген сақловчи таблеткани қабул қилишининг охирги куни эртасига қабул қилиш керак. Биринчи етти кун давомида контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усулларидан фойдаланиш керак.\nГормонал контрацептив инъекциялар ёки контрацептив имплантантдан ўтиш.\nБелара препаратини қабул қилишни имплантант олинган кундан бошлаб ёки илгари режалаштирилган инъекция кунидан бошалаш керак. Биринчи 7 кун давомида контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усулларидан фойдаланиш керак.\nБиринчи уч ойликда ўз-ўзидан ёки тиббий абортдан кейин\nБелара препаратини биринчи уч ойлигида ўз-ўзидан юзага келган ёки тиббий абортдан кейин дарҳол бошлаш мумкин. Бу ҳолатларда контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усулларини қўллашга эҳтиёж йўқ.\nТуғруқдан кейин, иккинчи уч ойликда ўз-ўзидан юзага келган ёки тиббий абортдан кейин.\nБола туғилгандан кейин, эмизмайдиган аёллар, туғруқдан 21-28 кун ўтгандан кейин препаратни қабул қилишни бошлашлари мумкин. Бундай ҳолатда контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усулларини қўллашга эҳтиёж йўқ.\nАгар препаратни қабул қилишни туғруқдан 28 кундан кўп вақт ўтгандан кейин бошланган бўлса, контрацепциянинг қўшимча тўсиқли усулларини биринчи 7 кун давомида қўллаш керак.\nАгар аёлда жинсий алоқа бўлган бўлса, препаратни қабул қилишни бошлашдан олдин ҳомиладорликни инкор қилиш ёки кейинги ҳайз бошланишини кутиш керак.\nБелара препаратини қабул қилишни тўхтатгандан кейин.\nБелара препаратини қабул қилишни тўхтатгандан кейин жорий цикл тахминан бир хафтага чўзилиши мумкин.\nТаблеткаларни тартибсиз қабул қилиш\nАгар пациент, плёнка қобиқ билан қопланган таблеткаларни қабул қилишни унутган бўлса, лекин уни кейинги 12 соат давомида қабул қилган бўлса, контрацепциянинг қўшимча усуллари талаб этилмайди. Пациент препаратни қабул қилишни одатдаги тартибда давом эттириш керак. Агар пациент, плёнка қобиқ билан қопланган таблеткаларни унутган бўлса, лекин уни 12 соат ўтгандан кейин қабул қилган бўлса, контрацептив ҳимоя пасайиши мумкин. Таблетка ўтказиб юборилган ҳолларда қуйидаги икки асосий қоидаларга асосланиб ҳаракат қилиш керак:\n1. ҳеч қачон таблетка қабул қилишни 7 кундан ортиқ ўтказиб юбориш мумкин эмас;\n2. таблеткаларни қабул қилишда 7 кунлик танаффус гипоталамус-гипофиз-тухумдон ўқини етарлича сўндириш учун керак.\nОхирги (унутилган) плёнка қобиқ билан қопланган таблеткани зудлик билан қабул қилиш керак, хатто бу бир вақтда 2 таблеткани қабул қилиш кераклигини билдирса ҳам. Кейинги таблеткаларни одатдагидек қабул қилиш керак. Кейинги 7 кун давомида контрацепциянинг қўшимча тўсиқ чорларидан масалан, презервативлардан фойдаланиш керак. Агар таблеткаларни қабул қилиш циклнинг 1-ҳафтаси ўтказиб юборилган бўлса, ўтказиб юборилган таблеткагача 7 кун ичида жинсий алоқа бўлган бўлса (таблеткалар қабул қилишдаги 7 кунлик танаффусни ҳам ҳисобга олганда) ҳомиладорлик ривожланиши эҳтимолини ҳисобга олиш керак. Қанча кўп таблеткалар ўтказиб юборилган бўлса ва таблеткалар қабул қилишнинг одатдаги танаффуси вақтига яқин бўлса, ҳомиладорлик эҳтимоли шунча юқори бўлади.\nАгар ишлатилаётган қутида 7 тадан кам таблетка қолган бўлса, ишлатилаётган қутидаги таблеткалар тамом бўлиши билан, тўхтамасдан Белара препарати таблеткаларини янги ўрамдан қабул қилишини бошлаш керак, яъни икки ўрам орасида танаффус бўлиши мумкин эмас. Эҳтимол, иккинчи ўрамдаги таблеткалар тугагунча “бекор қилиш” нинг одатдаги қон кетиш кузатилмайди; лекин, таблеткаларни янги ўрамдан қабул қилаётганда шиддатли ёки суркалган қон кетишлар пайдо бўлиши мумкин. Агар иккинчи ўрамдаги таблеткаларни қабул қилиш тамом бўлгандан кейин “бекор қилиш” қон кетиши кузатилмаса, ҳомиладорликка тестни ўтказиш керак.\nҚусиш ёки диарея ҳолатларида тавсиялар\nАгар қусиш ёки кучли ич кетиш таблетка қабул қилгандан кейин 4 соат ичида пайдо бўлса, препаратнинг сўрилиши тўлиқ бўлмаслиги мумкин, демак, контрацепция ишончли бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолатда “Таблеткани тартибсиз қабул қилиш” бўлимидаги тавсияларга асосланиб ҳаракат қилиш керак (юқоридагиларга қаранг).\nБелара препаратини қабул қилишни давом эттириш керак.\n“Бекор қилиш” даги қон кетишларини кечиктиришни узайтириш мумкин\nҚон кетишни кечиктириш учун, аёл Белара препарати таблеткаларини кейинги ўрамдаги таблеткаларни қабул қилишни танаффус қилмасдан давом эттириши керак.\nИккинчи ўрамдаги таблеткаларни қабул қилиш вақтида аҳамиятсиз қон ажралишлар ёки шиддатли қон кетиш пайдо бўлиши мумкин. Таблетка қабул қилишдаги одатдаги 7 кунлик танаффусдан кейин Белара препаратини мунтазам қабул қилишни тиклаш керак. Тегишли схема бўйича қон кетиш бошланиши кунидан фарқли, бошқа кунга ўтказиш учун аёлга кейинги 7 кунлик танаффусни ҳоҳлаган кун сонига камайтиришни тавсия этиш мумкин. Таблеткалар қабул қилишда танаффус қанча қисқа бўлса, таблеткаларни кейинги ўрамдан қабул қилиш вақтида (ҳудди қон кетиш вақтини кечиктиришдек) “бекор қилиш” ва шиддатли қон кетиш ёки аҳамиятсиз қон кетиши бўлмаслиги хавфи шунча юқори.\nПрепаратни дозаси ошириб юборилганда жиддий токсик таъсирлар тўғрисида маълумотлар йўқ. Қуйидаги симптомлар кузатилиши мумкин: кўнгил айниши, қусиш ва айниқса ёш қизларда қиндан аҳамиятсиз қонли ажралмалар. Махсус антидоти йўқ, даволаш симптоматик. Кам ҳолатларда сув-электролитик алмашинуви ва жигар фаолиятини назорат қилиш керак бўлиши мумкин.\nBelaraning aptekalardagi narxlari\nBELARA tab 2mg/0,03mg №21 59 000 so'mdan\n70 400 so'm\n70 600 so'm\n«Belara» dorisining ta'rifi Apteka.uz saytida qisqartilirlgan yoki rasmiy ko'rsatmalar bilan to'ldirilgan bo'lishi mumkin. Dorini sotib olishdan va ishlatishdan oldin siz shifokor bilan maslahatlashib, ishlab chiqaruvchi tomonidan tasdiqlangan izoh bilan tanishishingiz kerak.


Сўнгги пайтларда ижтимоий тармоқларда бир овоз тинмаяпти. Эмишки, журналистлар саводсиз, журналистика аллақачон ўлган, касб билан шуғуллуниш ўрнига ОАВчилар маддоҳга айланиб қолган, юқори нима топшириқ берса шуни бажаришади, ўзлари гўёки фикрлаш қобилиятидан маҳрум манқуртлар. Газеталар дудуқланаётган, телевидение алаҳлаётган, интернет нашрлари депсинаётган бир даврда яшаётган эканмиз. Нимасини айтасиз. Саводсиз ҳам бўлдик, маддоҳ, кўзбўямачи, яна алланарсалар...\nҲаммаси ҳам майли-я, яқинда бир курсдошим уялмай-нетмай ўзи таҳсил олган даргоҳ(журналистика факультетлари)ни ахтахонага ўхшатди. У ерни битирганлар (яъни биз ва ўзи) шу ахтахона «маҳсулоти»га айлантирилдик. Мақолани ҳар қанақасига ўқиб кўрдим, таҳлил қилдим, ижобий маъно қидирдим, бўлмади. Худди журналистликнинг нонини емаган одамдай барчани маддоҳ ва чаламуллага чиқариб қўйганидан кўнглим ранжиди. Унга ҳеч ким, ҳеч қачон сабоқ бермагану, бир думалаб журналистга айланиб қолгандек гапириши манманликдай туюлди менга.\nОддий одамлар журналистнинг бошида қанча машаққат борлигини, бу касб эгалари ҳамиша қил устида юришини, бир гапи оз, иккитаси кўплиги, бир яримта гап топиб гапиришга мажбурлигини ҳаммадан кўра у кўпроқ тушуниши керакмасмиди? Журналистнинг бошида калтак кўтариб турганлар ҳақида интернетни «бошига кўтараётган танқидчиларимиз» тушунишмас. Лекин ҳамма билиши керак бўлган битта ҳақиқат бор: журналистга калтак ўқталаётган ҳукумат эмас, Президент эмас, юқори эмас, ишонаверинг. Аксинча, улар қуйи бўғин раҳбарлари!\nБу – ички цензура!\nБир мисол. Дейлик, газета ёки телевидениега авваллари ҳеч ким эътибор ҳам бермаган, чекка-чеккаларда қисиниб, қимтиниб юрган одам раҳбар этиб тайинланди. Мажлисларда вилоят (пойтахт, туман, шаҳар) казо-казолари билан бирга ўтириб тура бошлади. Манаман деган раҳбарларнинг қаторида турганидан кейин семирииииб кетади-да. Ўзини бошқача сезади, юриш-туриши, гап-сўзлари ўзгаради. Майли, бу ҳам яхшиликкадир. Лекин ҳар яхшининг бир ёмони бўлганидек, ёмони шуки, раҳбар ўз манфаатлари йўлида шу мансабдорлар билан апоқ-чапоқ бўлишга тайёр, уларнинг орасида ўз ўрнига эга бўлгиси келади. Бунинг учун қўлидан келганини қилади. Югуриб-елиб казо-казоларнинг номидан мақола тайёрлаттиради, демоқчиманки, қўли остидаги бирор-бир журналистни шу топшириқни бажаришга мажбурлайди. Чунки ўзи адабиёт оламида яшаган. Ҳеч қачон жиддий, сиёсий мавзуларда ёзмаган. Тўғри, шеър, ҳикоя, қисса, памфлет, хуллас, адабий жанрларнинг барчасида яхши ижод қилади. Фақат мақола ёзмайди. Танқидни кўтармайди. Энг яхши фазилати — ҳамма нарсанинг яхши тарафини кўра олади, бошқаларни ҳам шунга даъват этиб яшайди. Ҳар икки гапининг бирида биз муаммоларни кўтариб бонг урмаймиз, журналистнинг вазифаси аюҳаннос солиш эмас дея такрорлайди. Ташкилотлар билан ёқама-ёқа бўлавермаймиз, бу одобдан эмас, юз-хотирни унутмаслик керак деб асл мақсадини хаспўшлайди. Шу билан танқидчи журналистларни беобрў, жанжалкашга, «ҳаётнинг ёрқин тарафида бўлган» «мухбир»ларни эса «хос»ларга мансуб қилиб кўрсатади. Чунки ўзи ҳам «хос»лардан-да!\nЯқинда ана шундай раҳбарлардан бири билан ишлаётган қадрдоним дардиҳол қилиб қолди. Қаердадир бир мактабга бориб танқидий материал тайёрлабди. Мақола чоп этилган. У кейинги гал мактабгача таълим муассасалари, профилактика инспекторлари, секторлар фаолиятидан кетма-кет танқидий материаллар ёзаверган, қани энди бирортаси босилиб чиқса. Қайтанга ишхонада мажлисбозлик бошланган, ҳар йиғилишда унга атаб «ўқ ёғдирилган». Ўтирса ўпоқ, юрса сўпоққа айланган. Айбини тушунолмагач, бир куни йиғлаб юборган. «Мақолаларим чоп этилмагани майли-я, нега бунча ҳақоратлайверасиз?» деб сўраса, раҳбарнинг жавобини қаранг: «Сен танқид қилган ташкилот раҳбарлари билан мен мажлисларда бирга ўтириб тураман. Улар кўпчилик олдида мени изза қилишмайдими, мендан хафа бўлишмайдими? Обунангизнинг катта қисмини биз қоплаяпмиз-ку, танқидни биздан бошлаганингиз нимаси деб миннат қилишмайдими, шу миннатли ошдан рўзғорга барака кирадими?». Изоҳни қаранг, кинояни қаранг. Энг қизиғи, дўстим айтмоқчи, ҳар икки гапининг бирида сўзнинг қудратидан лекция ўқийдиган отахон газета бош муҳаррирининг фалсафасини қаранг!\n— Ташландиқ, хароба идорада ишлаганинг етмагандай жилла қурса ўзинг истаган мавзуни кўтариб чиқишга, умуман эркин ижод қилишга изн берилмаса, — дейди у яна хуноби ошиб. — Уззукун таҳририятдан чиқмай, моғор босган хоналарда телефондан олинган маълумотлар билангина материал тайёрланадиган замонми ҳозир? Шу ҳам журналистлик бўлдими?\nМенинг бу ёзганларимда акс этаётган муаммолар ОАВ ходимлари фаолиятига чекловнинг энг оддий, майда ва бемаъни кўринишлари, холос. Журналистнинг шаштини сўндириб, касбидан кўнгли тўлмай, зўрма-зўраки ижод қилишига мажбурлаётган куч — ички цензура! Худди мадда боғлаган яра, тўғрироғи, саратон касаллигига ўхшайди. Бу касалликнинг олдини олиш мумкиндир, лекин сўнгги босқичида унга қарши курашиш бефойда дейди шифокорлар. Журналистикамиз унинг ривожига тўсиқ бўлаётган ички цензура деб аталмиш саратоннинг қайси босқичида эканлигини ўзингиз ўйлаб кўринг. Нима бўлганда ҳам, қайсидир аъзони олиб ташлашга тўғри келса ҳам саратонни тўхтатиш керак, таг-томири билан қуритиш шарт ва зарур. Шундагина касалликдан қутулган журналистикамиз янги булоқдек кўз очади, том маънода кўзгуга айланади, муаммолар тўлиғича юқорига етиб боради ва ижобий ҳал этилади.\nБу эътирозларим ҳамма ОАВ раҳбарларига ҳам тааллуқли эмас. Аксинча, ҳаётни фақат ёрқин рангларда кўриш, халқнинг дарду ташвишига олти чақирим наридан назар солишга ўрганганлар, ўзи раҳбарлик қилаётган ОАВда катталарни огоҳлантирмай бирор танқидий материал чиқариб, энди ҳеч кимнинг кўзи тушиб қолмаслигини худодан ёлвориб сўрайдиганларга тегишлидир.\nрадио телевидение журналистика журнал газета