Буйруқ №137. Бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида ҳомиладорларга тиббий ёрдам кўрсатиш, антенатал парваришни таъминлаш ва ташкиллаштириш тўғрисида\nБуйруқ №137. Бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида ҳомиладорларга тиббий ёрдам кўрсатиш, антенатал парваришни таъминлаш ва ташкиллаштириш тўғрисида Бош сахифа\n2012 йил 18 май № 137\nБирламчи тиббий-санитар ёрдам\nтиббий ёрдам кўрсатиш, антенатал\nпарваришни таъминлаш ва\nБирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида ҳомиладорларга тиббий ёрдам кўрсатишсифатини ошириш, оналар саломатлигини мустаҳкамлаш, оналар ва болалар ўлимини камайтириш бўйича Мингйилликнинг Ривожланиш Мақсадларига эришиш учун Ўзбекистонда қабул қилинган мажбуриятларни бажариш мақсадида\n1. Бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида 1-сонли иловага асосан ҳомиладорларга антенатал парваришни таъминлаш ва ташкиллаштириш тўғрисидаги Низом,\n- №2-сонли иловага асосан хомиладорлар уй варақасини (ҲУВ) олиб бориш стандарти,\n- №№3-18-сонли иловага асосан хомиладорларни олиб бориш стандартлари тасдиқлансин;\n2. Қорақалпоғистон Республикаси соғликни сақлаш Вазири, Тошкент шахар ва вилоятлар соғликни сақлаш бошқармаларига:\n- ҳомиладорларга бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида иловаларга асосан юқори малакали антенатал парвариш кўрсатиш таъминлансин;\n- ҳомиладорлар, туғувчи ва туққан аёлларга тиббий ёрдам кўрсатиш бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари ва туғруқ муассасаларида имконияти кенгайтирилсин;\n- ҳомиладорларни эрта диспансер кузатувига олиниши (ҳомиладорликнинг 12 ҳафтасигача) ва уйда патронаж назорати мунтазам таъминлансин;\n- умумий амалиёт шифокори/оилавий шифокор ҳомиладорларга антенатал парваришни таъминлаш ва уларни ҳавфсиз туғруққа тайёрлашга жавобгар бўлган асосий мутахассис деб ҳисоблансин;\n- ҳавф гуруҳидаги ҳомиладорларни 16-20 ҳафталик муддатларда скрининг марказларида текширувдан ўтишлари таъминлансин;\n- барча ҳомиладорларда ОИВ-инфекцияси бўйича маслаҳат ва тестлаш ўтказилсин;\n- шошилинч ҳолатларда соматик ва акушерлик патологияси бўлган ҳомиладорларни ўз вақтида шифохонага ёткизиш учун бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари, туғруқ комплекслари, тез ва шошилинч тиббий ёрдам станциялари ва бошқа ДПМ ўртасида доимий алоқа таъминлансин;\n- ҳомиладорликнинг 28 ҳафтасигача муддатидаги соматик патологияси бўлган ва стационар шароитида даволанишга муҳтож бўлган ҳомиладорларни шифохонага ёткизиш учун лозим бўлган махсус тиббий ёрдам ҳажми ва мос муассасани аниқлаш ишлари олиб борилсин;\n- ҳар бир бирламчи тиббий-санитар ёрдам (БТСЁ) муассасалари (ҚВП, ОП, ШТБ/ТТБ)да ҳомиладорлик, туғруқнинг кечиши ва туғруқдан кейинги даврдаги аёлларнинг соғлиги ҳолатига боғлиқ ҳолда туғруқ мажмуаси ёки кўп тармоқли муассасаларга ётқизиш ва малакали тиббий ёрдам кўрсатиш мувофиқлиги, антенатал парвариш алгоритми ва хабарнома схемасини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш ишлари ўтказилсин;\n- бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари УАШ/оилавий шифокори, дояси ва патронаж ҳамшираси томонидан туғруқдан кейинги даврдаги аёллар ва чақалоқларнинг патронажи ва диспансер кузатуви таъминлансин;\n- бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари тиббий ходимлари томонидан эрта ёшда ва 35 ёшдан катта аёлларда ҳомиладорликни олдини олиш, интергенетик интервални сақлаш, ҳомиладорликка нисбий ва мутлоқ монеълиги бўлган аёлларда ҳомиладорликни олдини олишга қаратилган санитар-оқартув ишларини ўтказилиши таъминлансин;\n- бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари тиббий ходимларининг\nҳомиладорлар, оналар ва болалар саломатлиги, репродуктив саломатликни мухофаза килиш масалалари бўйича касбий малакасини узлуксиз ошириб борилиши таъминлансин.\n3. Вазир ўринбосари А.И.Камилов, ОваБМҚББ бошлиғи Д.И.Ахмедова ва ДПЁББ бошлиғи Д.Б.Миразимовларга;\n- ЖССТ тавсияларига амал қилган ҳолда бирламчи тиббий-санитар ёрдам (БТСЁ) ва туғруқ муассасаларида ҳомиладорлар, туғувчи ва туққан аёлларга тиббий ёрдам кўрсатиш тизимини мукаммаллаштириш;\n- доимий асосда муаммоларни аниқлаб ва зудлик билан ҳал қилиб, жойларда буйруқнинг бажарилиши мониторингини ўтказиш;\n- лозим бўлганда антенатал парвариш баённомаларини далилларга асосланган янги маълумотлар билан қайта кўриб чиқиш ва тўлдиришни таъминлаш хамда ушбу буйруқнинг жойларда татбиқ қилиниши ва бажарилишини таъминлаш ишлари назорати юклатилсин.\n4. ОваБМКББ бошлиғи Д.И.Ахмедова ва ФваУЮББ Ш.Э.Атахановларга: доимий асосда умумий амалиёт шифокорларига антенатал парваришнинг замонавий асосларини ўргатиш бўйича ўқув семинарлари ташкил этилсин.\n5. Соғликни сақлаш Вазирлигининг 2005 йил 5 сентябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикаси бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида ҳомиладорларга ёрдам кўрсатиш бўйича замонавий технологияларни татбиқ қилиш тўғрисида»ги №425 буйруғи ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.\n6. Ушбу буйруқнинг бажарилишини назорат қилиш вазир ўринбосари А.И.Камиловга юклансин.\nССВнинг 2012 йил « 18» май даги\n137–сонли буйругига 1-сонли илова\nБирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасаларида ҳомиладор аёлларни антенатал парвариш қилиш ва уни ташкиллаштириш тўғрисидаги Низом.\nАнтенатал парвариш (АНП) бирламчи тиббий-санитар ёрдам муассасалари (БТСЁ) – ҚВП/оилавий поликлиника/марказий туман кўп тармоқли поликлиникаларида ўтказилади.\nБТСЁ муассасалари фаолияти бўйсинувчи соғликни сақлаш ташкилотлари томонидан белгиланган ҳудудларга мувофиқ амалга оширилади.\nҲомиладор аёл ҳақиқий яшаш жойи ёки рўйхатга олинган жойи бўйича паспорт ёки махалла қўмитаси маълумотномаси асосида диспансер кузатувига олинади.\nБТСЁ муассасалари жиҳозланиши ва тиббий ходимлар штатлари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2009 йил 27 мартдаги «Қишлоқ врачлик пунктлари фаолиятини ташкиллаштиришни мукаммаллаштириш тўғрисида»ги 80-сонли буйруғига асосан белгиланади.\nҲомиладор аёл ҳақиқий яшаш манзили ёки паспортида рўйхатга олинган манзили ва шунингдек, маҳалла қўмитаси маълумотномаси бўйича диспансер кузатувига олинади.\nБТСЁ муассасаларида АНП ни УАШ, доя, тиббий патронаж ҳамшираси амалга оширади.\nАНП бўйича умумий амалиёт врачи/оилавий врач асосий маъсул мутахассис ҳисобланади.\nАНП бўйича умумий амалиёт шифокорининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:\n- ҳомиладор аёлни далилларга асосланган маълумот ва замонавий технологияларга асосланиб хомиладорлик даврида (7 мартадан кам бўлмаслиги лозим) малакали антенатал парвариш қилиш;\n- ҳомиладорликни эрта муддатларида аниқлаш;\n- ҳомиладор аёлларни лозим бўлганда тор мутахассисларни (акушер-гинеколог, эндокринолог, кардиолог ва б.) жалб этиб, тўлиқ бирламчи текширувдан ўтказиш;\n- аёл соғлигини ҳисобга олган ҳолда ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш;\n- ҳавф гуруҳидаги ҳомиладорларни 16-20 ҳафталик муддатда ҳомилада ривожланиш нуқсонларини аниқлаш мақсадида скрининг марказларига текширувга юбориш;\n- ҳомилада ривожланиш нуқсонлари аниқланганда ҳомиладор аёл ва оила аъзоларидан ёзма розилик олган ҳолда ҳомиладорликни тўхтатишга йўллаш;\n- ҳомиладорлик асоратларининг олдини олиш бўйича профилактик тадбирлар ўтказиш – ҳомиладорлик ёки/ва соматик касалликлар асоратларини эрта аниқлаш, лозим бўлганда шошилинч ёрдам кўрсатиш ва ҳомиладорларга тиббий ёрдам кўрсатиш боскичларини ҳисобга олган ҳолда ўз вақтида шифохонага ётқизишни ташкиллаштириш;\n- 100% ҳомиладорларни ОИВ-инфекцияси бўйича маслаҳат ва тестдан ўтказилишини таъминлаш;\n- ҳомиладорлар ва туғувчи аёлларга тиббий ёрдам кўрсатиш босқичларини ҳисобга олган ҳолда ҳомиладорликни олиб бориш, туғруққа тайёрлаш, акушер-гинеколог билан биргаликда туғруққа йўллаш манзилини танлаш;\n- қўшимча соматик патологияси ёки акушерлик асоратлари бўлган ҳомиладорларни ТТБ/ШТБга йўллаш;\n- ҳомиладорларга маслаҳат бериш ишларини ўтказиш, ҳомиладор аёл ва унинг оила аъзоларига “Ҳомиладорлик ва туғруқ давридаги ҳавфли белгилар” ҳақида маълумотларни бериш;\n- туғруқдан кейинги тўлиқ парваришни таъминлаш, туғруқдан кейинги 40-45 кунларда контрацепция билан таъминлаш учун маслаҳат олиб бориш;\n- соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, тўғри овқатланиш, микронутриентларни қабул қилиш, чекиш ва алкогол истеъмол қилишнинг зарари ҳақида тушунтириш –тарғибот ишларини ўтказиш.\nАНП бўйича доя ва патронаж тиббий ҳамширасининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:\n- ҳомиладор аёлларни эрта муддатда аниқлаб, ҳисобга олиш учун БТСЁ муассасасига ташрифини таъминлаш;\n- УАШ/оилавий врач билан биргаликда ҳомиладорларни олиб бориш;\n- Ўзбекистон Республикаси Соғликни саклаш вазирлиги буйруқлари ва ўрнатилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида тиббий ҳужжатларни юритиш;\n- ҳомиладорлар ва туғруқдан кейинги даврдаги аёлларга ташриф жадвали бўйича режали равишда ёки чақириқ асосида уйда патронаж ёрдамини кўрсатиш;\n- ҳомиладор аёлни даволаниш ёки туғиш учун шифохонага ётқизиш ҳақида маълумотларни УАШ/оилавий врач учун олишни таъминлаш;\n- контрацепция масаласини ҳал қилиш учун аёлнинг туғруқдан кейинги (40 кундан сўнг) даврда БТСЁ муассасасига ташрифини таъминлаш.\n- ўз ҳудуди аҳолиси ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, тўғри овқатланиш, микронутриентларни қабул қилиш, чекиш ва алкогол истеъмол қилишнинг зарари ҳақида тушунтириш-тарғибот ишларини ўтказиш.\n137–сонли буйругига 2-сонли илова\nҲомиладорлар уй варақасини (ҲУВ) олиб бориш стандарти\nҲомиладорлар уй варақаси (ҲУВ) ҳомиладор аёл ва унинг оила аъзоларини ҳомиладорлик ва туғруқдан кейинги даврнинг кечишини кузатиш, ҳомиладорликнинг физиологик кечишдан четга чиқишини ўз вақтида аниқлаш ва тиббий ёрдам учун мурожаат қилиш жараёнига жалб этиш мақсадида ишлаб чиқилган.\nҲУВни татбиқ қилишдан кутилган натижалар ҳомиладорлик давридаги асоратларни камайтириш, шифохонага оғир аҳволда келадиган аёллар сонини, оналар ва болалар касалланиши ва ўлимини олдини олиш ҳисобланади.\nҲУВни қўллаш жараёнида УАШ/доя аёл ва унинг оила аъзоларини ҲУВдан тўғри фойдаланишга ўргатади, ҳар бир ташрифда ҲУВ мазмуни билан танишиб боради ва керакли маълумотни беради, шунингдек, доимо ўз ёнида ҲУВни олиб юриш муҳимлиги ҳақида тависялар беради.\nҲОМИЛАДОРЛАР УЙ ВАРАҚАСИ\nОна ҳақида шахсий маълумотлар:\n· Туғилган йили _______________Телефони___________________________\n· Уй манзили _____________________________________________________\n· Оилавий аҳволи____________________________________________\n· Мурожаат қилиш учун яқин қариндошлари ёки шахслари манзили________\n2. Соғлигининг ҳозирги ҳолати:\n· Бўйи _____________________ Вазни________________\n· Қон гуруҳи_____________ Резус-омили_________\n· қон босими__________\nУшбу ҳомиладорлик хакида маълумотлар:\n· Ҳомиладорлик ______ Туғруқ_____________\n· Охирги ҳайзи__________________________\n· Ҳомиланинг биринчи қимирлаши___________________ ҳафта\n· Шифокор телефони_________________ доя телефони______________________\n3. Ушбу ҳомиладорликдаги ўзгаришлар – белгиларга илова:\n* - хавотирланишга сабаб бўлмайдиган ўзгаришлар;\n? – шубҳали, шифокор билан маслаҳатлашиш лозим;\n! –зудлик билани шифокорга мурожаат этиш лозим\n· I – триместр\n*кўкрак безларида ўзгариш:\n· дағаллашиш, сезгирлигининг ортиши\n· сўрғичларининг катталашиши ва қорайиши\n· терининг ёрилишлари\n* кўкрак безининг бола туғилишига тайёрланиши.\n? Овқат ҳазм қилиш муаммолари:\n· кўнгил айниши\n· таъм сезиш бузилиши\n· антиқа маҳсулотларга эҳтиёж ортиши\n? кўп ҳоларда кўп суюқлик ичиш ва таомни кам-камдан тез-тез истеъмол қилиш ёрдам беради. Ёғ ва ёғли ёки аччиқ маҳсулотларни истеъмол қилмасликка ҳаракат қилинг. Имкони борича маҳаллий ўсимлик ёғларини истеъмол қилинг. Агар қусиш кучайса врачга мурожаат этинг.\n* имкони борича ҳайвон маҳсулотлари эмас, балки турли хил ўсимлик маҳсулотларини истеъмол қилинг. Турли хил янги ва маҳаллий мева ва сабзавотларни, ҳамда оқ нон ўрнига йирик янчилган буғдой унидан тайёрланган нонни истеъмол қилинг.\n* Ҳолсизлик, тез чарчаш\n* тез-тез дам олинг ва тоза ҳавода сайр қилинг\n* Тез-тез сийиш\n* бу холат буйракларнинг функционал фаоллиги ортиши ҳисобига кузатилади.\n! Ачишиш ва оғриқ пайдо бўлса, врачга мурожаат килинг\n? Кайфият ўзгариши:\n· депрессия ҳолатлари\n? Одатдаги ишлар билан шуғулланиш фойдали, фикрни чалғитиш учун ҳар куни уйда ёки бошқа жойда бўлса ҳам иш билан машғул бўлинг. Агар кайфият ўзгариши кучайса, шифокор билан маслаҳатлашинг (қабулга эрингиз билан боришингиз мақсадга мувофиқ).\n* Терининг баъзи қисмларида доғларнинг кўпайиши (юз, кўкрак, қорин ва б.)\n* Ҳомиладорлик давридаги оддий ҳолат бўлиб, одатда туғруқдан сўнг ўтиб кетади.\n? Қоринда оғриқ\n? Қорин соҳасидаги тўхтовсиз кучли оғриқ бирор бир асоратдан дарак бериши мумкин, шу сабабли шифокорга мурожаат килиш лозим.\n! Қон кетиши\n! Агар қон кетиши тўхтамаса ва оғриқ билан кузатилса, зудлик билан шифокорга мурожаат этиш лозим.\n· II – триместр\n? Бачадон ўсиши\n? Бачадон туби баландлигини мунтаззам ўлчаб бориш ҳомиланинг ўсиши ҳақида маълумот беради. Ўзингиз шифокор билан маслаҳатлашиб, бачадон туби баландлигини ўлчашингиз ва маълумотларни жадвалга киритиб боришингиз мумкин. Асоратсиз кечаётган битта ҳомилали ҳомиладорликда ҳомиладорликнинг 24 ҳафтасидан бошлаб бачадон туби баландлиги сантиметрдаги ўлчами тахминан гестация муддатига мос келади. Агар бачадон ўлчамлари ўзгармаса, бу ҳомила ўсишдан тўхтаганлигини билдириши мумкин, бу ҳолатда шифокор билан маслаҳатлашиш лозим.\n? Оёқ ва қўллар шиши\n? Имконият туғилганда оёқларни кўтариб қўйиш лозим. Агар шишлар тўсатдан пайдо бўлса ёки кучли шишлар бўлса, шифокорга мурожаат этинг.\n? Веналарнинг варикоз кенгайиши\n? Узоқ вақт оёкда турмасликка ҳаракат қилинг. Ўтирганда оёқларни чалиштирмасликка ҳаракат қилинг. Шунингдек паст оёқ кийим кийиш ва сиқиб турувчи эластик колготкалар кийиш ҳам ёрдам беради. Агар веналарда оғриқ ёки қичишиш бўлса, шифокорга мурожаат килинг.\n? Геморрой (бавосил):\n· Орқа чиқарув соҳасида қичишиш\n· ичакларни бўшатишда оғриқ\n· дефекация актидан сўнг ичаклардан қон кетиши\n? Геморройни даволашнинг энг яхши усули – қабзиятнинг олдини олиш. Имкони борича ҳайвон маҳсулотлари эмас, балки турли хил ўсимлик маҳсулотларини истеъмол қилинг. Турли хил янги маҳаллий мева ва сабзавотларни истеъмол қилинг. Агар оғриқ кучайса шифокорга мурожаат килинг.\n· тез-тез сийиш\n· сийдик тутилиши\n· сийдик тута олмаслик\n? Тизза-тирсак ҳолатида ҳаракатсиз туриш ёрдам беради. Агар сийиш оғриқ билан кузатилса, врачга мурожаат килинг.\n? Ҳомила қимирлашини ҳис этиш\n? Ҳомила қимирлаган муддатни белгилаб қўйиш лозим (кўрсатилган жойдаги 3- пунктда белгиланади). Ҳомила қимирлашини кузатиб бориш лозим. Ҳомила ҳаракати тўсатдан ўзгарса ёки 24 соат ва ундан ортиқ вақт давомида қимирламаса, шифокорга мурожаат килинг.\n* Онанинг руҳий ҳолати ўзгаришига ҳомиланинг реакцияси\n* Кайфиятингизни бузилишдан олдин ҳомилангиз ҳақида ўйланг\n* Белда оғриқ\n* Бўғимлар гимнастикаси ва жисмоний машқларни бажариш фойда беради. Масалан: уй ишларини бажаришда (кир ювиш, овқат тайёрлаш, ҳовли супуриш ва б.) эгилмасликка ҳаракат қилинг.\n* Уйқу ва дам олиш вақтидаги ноқулайликлар\n* Чап ёнбошда ётиш энг қулай ҳолат ҳисобланади. Ёстиқ ва ёстиқчалар қўйиб, қулай ҳолатни эгаллашга ҳаракат қилинг\n? Қин ажралмалари\n? Ташқи жинсий аъзоларни доимо тоза ва қуруқ сақланг, тор ич кийим кийманг, ҳар бир ҳожатдан сўнг қин даҳлизини тозалаб ювинг. Бу соҳага кир совун, атир совун, ванна учун кўпиклар ва парфюмерия каби таъсирловчи воситаларни ишлатманг. Чайиш учун мойчечак, қора қиз, кўк чой дамламаси ёки оддий илиқ сувни ишлатинг. Агар ажралмалар кучли ҳидли, қичишиш билан, сарғиш-яшил рангда ёки қон қуйқалари билан кузатилса, шифокорга мурожаат килинг.\n* Тери ёрилишлари\n* Ҳомиладорлик давридаги гормонал ўзгаришлар натижаси бўлиб ҳисобланади. Туғруқдан сўнг танада чизиқлар қолади, лекин кейнчалик ранги ўзгариб, сезиларсиз бўлади.\n? Қичишиш ва тошмалар\n? Тез-тез чўмилиб, терингизни тоза тутинг. Агар 2-3 кундан ортиқ тошамалар тошиши кузатилса, шифокорга мурожаат килинг.\n· III - триместр\n? Зарда бўлиш\n? Уйқудан олдин ёғли, калорияли ва аччиқ таомлар еманг. Кам-камдан тез-тез овқатланиш ҳам ёрдам беради. Ухлаганда баландроқ ёстиқда ётиш керак.\n? Тоза ҳавода сайр қилиш, бош ва елка тагига ёстиқ қўйиб кўтариб ётиш фойда беради. Агар бўғилсангиз шифокорга мурожаат килинг.\n? Оёқларда тиришиш\n? Зудлик билан туриб, оёқнинг тортишган жойини уқалаб, қон келишини кучайтириш лозим. Агар тиришишлар тез-тез қайталанса, врачга мурожаат килинг.\n! Бош оғриғи\n! Тез-тез бош оғриши қон босимининг кўтарилиши ёки юрак касалликларидан дарак беради. Зудлик билан шифокорга мурожаат килиш лозим.\n* Ҳушдан кетиш\n* Кўп ҳолларда чалқанча ётганингизда рўй беради, бачадон оғирлиги билан катта артерияни босиб қўйиш қон босимининг пасайишига олиб келади. Зудлик билан ёнбошга ётиш керак.\n? Милклар қонаши\n? Агар қон кетиши кучли ва давомли бўлса, врачга мурожаат этинг.\n? бурун қонаши\n? Агар бурундан кучли қон кетса, бош ва кўрсаткич бармоқ билан бурунни 30 секунд босиб туриш лозим. Бошни орқага ташлаш ёки бурун ичига муз қўйиш керак эмас, чунки бунда қон кетиши тўхтамасдан ичингизга ютишингиз мумкин. Агар қон кетиши мунтаззам бўлса шифокорга мурожаат килинг.\n? Кундузи ухлашга ҳаракат қилинг. Агар кечаси умуман ухлай олмасангиз врачга мурожаат этинг.\n? Кайфият ўзгаришлари\n? Одатдаги ишлар билан шуғулланиш фойдали, фикрни чалғитиш учун ҳар куни уйда ёки бошқа жойда бўлса ҳам иш билан машғул бўлинг. Агар кайфият ўзгариши кучайса, врач билан маслаҳатлашинг (қабулга эрингиз билан келишингиз мақсадга мувофиқ).\n! Қиндан суюқлик келиши, баъзи ҳолатларда қон ажралиши\n! Зудлик билан врачга мурожаат этинг.\n* Қорин пастида оғирлик ҳис қилиш\n* Овқатлангандан сўнг 1-2 соат чап ёнбошингизда ётинг\n* Кўкракдан сут келиши\n* Болани эмизишга тайёргарлик бошланаяпти\n? Номунтаззам (сохта) дардлар\n? Агар кучли бўлса, шифокорга мурожаат килинг.\n! Қон кетиши\n! Ҳаттоки, кам миқдорда қиндан қон кетса ҳам шифокорга мурожаат килинг.\n! Қиндан шиллиқ тиқин кетиши\n! Бу туғруқ бошланишидан дарак беради, шифокорга мурожаат килинг.\nЗудлик билан шифокорга мурожаат килишни талаб қиладиган ҳушёрлик белгилари (ҳар қандай вақтда):\n· Қиндан қон кетиши\n· Ҳомила қимирлаши ўзгариши\n· Тўсатдан, кучли бош оғриғи\n· Мушаклар учиши\n· Тери қопламлари сарғайиши\n· Асосан юз ва бел соҳасида тўсатдан ва кучли шишлар бўлиши\n· Кўриш қобилиятини бузилиши\n· Қориннинг юқори ва ўнг соҳасида оғриқ бўлиши\n· Ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида кўнгил айниши ва қусиш\n· Сийдик миқдорининг камайиши (400 мл.дан кам.)\n· Иситма ёки эт увишиши (тана ҳарорати ортиши)\n· Қорин пастида кучли оғриқлар\n· Бачадонда чандиқ бўлганда ҳар қандай дардсимон оғриқлар бўлиши\n· Доимий бачадон қисқариши\nССВнинг 2012 йил «18» май даги\n137–сонли буйругига 3-сонли илова\nФизиологик ҳомиладорлик билан аёлларни олиб бориш ва текшириш стандарти\nҲар қандай тавсия ёки тадбирлар, муолажалар, айниқса инвазив текширишлар фақат аёлдан ёзма розилик олингандан сўнггина бажарилади.\nҲомиладорлик симптомлари/ белгилари: ҳайз тутилиши,\nҲомиладорликнинг шубҳали белгилари – кўнгил айниши, бош айланиши, иштаҳа камайиши ёки ортиши, уйқучанлик, ҳолсизлик, тез-тез оғриқли сийиш; ҳомиладорликнинг эҳтимолли белгилари – сут безлариннг дағаллашуви, стриялар, юзда, қорин оқ чизиғида, сут бези ореолаларида пигментация кучайиши кузатилиши мумкин;\nҲомиладорликнинг иккинчи ярмида – зарда бўлиш, диафрагманинг юқори туриши сабабли ҳансираш ва рефлюкс-эзофагит, туғруқдан олдин – ҳомиланинг олдинда келувчи қисми кичик чаноққа тушиши сабабли тез-тез сийиш кузатилиши мумкин.\nКузатувлар сони: ҳомиладор аёлда физиологик кечаётган ҳомиладорликда маслаҳат олиб бориш ва текшириш учун туғруққача камида 7 марта режали (12 ҳафтагача, 16, 24, 30, 34, 36, 38-40 ҳафталарда) ва туғруқдан сўнг 1 марта ташриф бўлади.\nБошқа мутахассислар кўриги: акушер-гинеколог 12 ҳафтагача, 24 ва 38-40 ҳафталарда; стоматолог, окулист, отоларинголог – бирламчи ташрифда 12 ҳафтагача кўрикдан ўтказади; экстрагенитал касалликлари бўлганда –бошқа тор мутахассислар маслаҳати ўтказилади.\nДиагностик текширишлар номи ва сони:\n· Қайд қилиш, анамнезни йиғиш – биринчи ташрифда, шикоятларини аниқлаш –ҳар бир ташрифда.\n· Аёлнинг ҳолатини баҳолаш ва 24- ҳафтадан бошлаб ҳомила ҳолатини баҳолаш– ҳар бир ташрифда\n· Ҳар ойда ҳомиладор аёл патронажи ўтказилиб, тиббий варақасига ва ва онанинг тиббий паспортига ёзиб борилади ва ҳомиладор аёлга режали ташриф муддатлари ҳақида маълумот беради.\nҲАР БИР ҲОМИЛАДОР АЁЛГА ҲОМИЛАДОРЛИК ВА ТУҒРУҚНИ ОЛИБ БОРИШНИНГ ИНДИВИДУАЛ РЕЖАСИ ТУЗИЛАДИ.\nҲар бир ташриф охирида шифокор лозим бўлган ҳужжатларни тўлдиради ва аёлни ҳомиладорлар уй варақасини/оналар тиббий паспорти тўлдириш ва унинг муҳимлиги, шунингдек кейинги ташриф муддатини тушунтиради.\nҲАР БИР ТАШРИФДА ҲОМИЛАДОР АЁЛ ВА УНИНГ ОИЛА АЪЗОЛАРИга “ҳомиладорлик ва туғруқнинг Ҳавфли белгилари” ҳақида маълумот бериЛИШИ МУХИМ. Бу белгилар кузатилганда зудлик билан шифокорга мурожаат килиши лозим, чунки улар она ва бола соғлигига ҳавф туғдиради.\nШифокорга зудлик билан ёрдам учун мурожаат килишни талаб этадиган асосий симптомлар қуйидагилар:\n• қўл, юз, танада тўсатдан пайдо бўлган ва тез тарқалган шишлар\n• бош оғриғи, кўриш бузилиши/кўз олдида қора нарсалар учиши\n• кўз шиллиқ қавати ва терининг бирдан оқариши\n• қайт қилиш\n• ҳомиладорликнинг ҳар қандай муддатида қиндан қон кетиши\n• қоринда оғриқ/доимий бачадон қисқариши\n• қоғаноқ сувлари кетиши\n• ҳомила қимирлаши камайиши ёки тўхташи\n• тана ҳарорати ортиши/эт увишиши\nБиринчи ташрифда ҳомиладорни текшириш ва кузатиш дастури (12 ҳафтагача):\n- аёл билан танишиб, унинг исмини, туғилган йили/ёши, уй манзили ва телефон рақамини сўраш;\n- аёлдан унинг шикоятлари ҳақида сўраш (асосий, иккинчи даражали);\n- ҳомиладорликнинг физиологик кечиши ҳақида тушунтириб, аёлга ҳомиладорлар уй варақасини/ оналар тиббий паспорти (ҲУВ/ ОТП) бериш ва уни тўлдиришни тушунтириб бериш;\n- агар аёл ҳомиладорликни тўхтатиш нияти бўлса, эрта муддатда (12 ҳафтагача) хомиладорликни тўхтатиш учун йўллаш;\n- ҳаётий анамнези (маълумотлар) ни йиғиш:\nиш жойидаги шароит –оғир жисмоний ишлар, узоқ тик туришни талаб қиладиган ишлар, тератоген факторлар (оғир металлар, химикатлар, ионловчи радиация ва б.) билан мулоқотда бўлиш,\nникоҳдан ўтганми (ёш ва ёлғиз аёллар ҳомиладорлик даврида алоҳида руҳий кўмак талаб қилинадиган аёллар гуруҳига киради.), маълумоти, турмуш ўртоғининг касби ва мансаби,\nбошидан кечирган касалликлар, шунингдек махсус жараёнлар – сил, вирусли гепатит, венерик касалликлар, ОИВ/ОИТС.\nсурункали касалликлари, м-н, қандли диабет.\nАллергик анамнези, наслий касалликлари, қон қуйишлар, ўтказилган операциялар, зарарли одатлари - чекиш, алкогол, наркотик воситалар истеъмол қилиш (сони ва миқдори).\nАлкогол ва наркотик воситалар истеъмол қилиниши аниқланса, ҳомиладор аёлни ўзининг ва бўлажак боласининг соғлиғини сақлаш мақсадида яшаш жойидаги нарколог шифокорга мурожаат килишига кўндириш лозим. Ҳомиладорликнинг кечиши ва туғруқдан кейинги даврда акушер-гинеколог нарколог тавсиялари билан аёлни кузатиб боради.\nАкушерлик ва гинекологик анамнез:\n· Ҳомиладорлик ва тахминий туғруқ муддатини аниқлаш: охирги ҳайзи бўйича (Негел формуласи – охирги ҳайзининг биринчи кунига бир йил ва етти кунни қўшиб, уч ойни айириш), овуляция бўйича.\n· Бирор текшириш ўтказилганми (агар ўтказилган бўлса, натижалари)\n· Биринчи ва кейинги ҳомиладорликлар қачон бўлган, улар сони, оқибати (тирик болалар сони, ўлик туғилганлар, абортлар, бачадондан ташқари ҳомиладорлик, елбўғоз). Имкони борича муддатидан олдинги туғруқлар ва абортлар муддати, сабаби ва тури аниқланади.\n· Болаларининг туғилгандаги вазни ва жинси.\n· Фақат кўкрак билан эмизиш муддати. Қачон? Қанча вақт давомида?\n· Қуйидаги асоратлар аниқланса, қайси ҳомиладорликда ва қайси муддатда кузатилганлигини аниқлаш керак:\n- ҳомиладорликнинг эрта муддатларида такрорланувчи ўз-ўзидан ҳомила тушишлари\n- сунъий аборт ва унинг асоратлари\n- тромбоз ёки эмболия\n- гипертензия, преэклампсия ёки эклампсия\n- НЖЙМК, йўлдошнинг олдинда жойлашиши\n- ҳомиланинг кўндаланг жойлашиши ёки думбаси билан олдинда келиши\n- клиник тор чаноқ, бачадон бўйни дистоцияси\n- қиннинг учинчи даражали йиртилиши\n- туғруқдан кейинги сепсис\n- гестацион диабет\n- қўллаган контрацепция усуллари\n· Ушбу ҳомиладорликнинг кечиши:\n• Ҳомиладорлик давридаги касалликлари\n· Қабул қилинган дори воситалари\n• Ўтказилган даволанишлар (амбулатор/стационар) ва унинг натижалари\nҲомиладорни биринчи кўригида қуйидагилар бажарилиши шарт:\n- тўлиқ клиник кўрик ўтказиш – камқонликнинг клиник белгиларини аниқлаш: тери қопламлари, тирноқ фалангалари, кўз шиллиқ қавати, оғиз бўшлиғи ва тил учи оқимтирлиги, нафас олиш ўзгариши, қалқонсимон без ва тишлар кўриги, юрак аускультацияси – юрак чўққисида функционал систолик шовқин эшитилиши мумкин. Қоринни кўрикдан ўтказишда тери чандиқларига эътиборни қаратиш лозим. Тизза ва ахиллов рефлексларини текшириш лозим;\n- АҚБни, пульсни, нафас сонини, тана ҳароратини ўлчаш;\n- тана/вазн индексини аниқлаш (ТВИ) = тана вазни (кг)/(бўйи м2); семизлик ёки ортиқча тана вазнини, тана вазни етишмовчилигини аниқлаш учун ўтказилади. Мувофиқ чегараси 18 дан 35 гача. Агар ТВИ ≥35 ёки ≤18 бўлса, парҳез бўйича махсус тавсиялар берилади ёки кейинги текширишларга йўлланма берилади.;\n- ҳомиладорлик ва тахминий туғруқ муддати – охирги ҳайз бўйича, гинекологик текширишлар асосида аниқланади;\n- 23 ҳафтадан катта муддатда мурожаат қилганда – ҳомиланинг юрак уриши, қимирлаши\_ҳаракатланиши аниқланиб, ташқи акушерлик кўриги ўтказилади;\n- ташқи жинсий аъзолар кўриги ўтказилади, бимануал кўрик, кўзгулар ёрдамида кўрик (аёл ёки унинг ҳамроҳи кўрикдан қатъий бош тортганда текширишлар иккинчи кўрикда ўтказилиши мумкин). Бачадон бўйнини кўрикдан ўтказганда унинг ранги, ташқи бўғзининг ҳолати, ажралмалар миқдори ва таркибига эътибор қаратилади. Қин орқали кўрикда қин деворлари, бачадон бўйни узунлиги ва консистенцияси, цервикал каналнинг очилиш даражасига, бачадоннинг ўлчами ва консистенцияси аниқланади;\n- кўкрак безларини текшириш лозим – кўрик, пальпация.\n· Қуйидаги таҳлилилар тайинланади: захмга - RW, гепатит В ва С, ОИВ/ОИТСга қонни текшириш, умумий қон таҳлили, қон гуруҳи ва резус-омил, қонда қанд миқдорини аниқлаш, умумий сийдик таҳлили, уч нуқтадан суртма олиш, ахлатда гижжаларни текшириш.\n· ТТБ ёки ШТБда ҳомиладорлик мавжудлиги ва муддатини аниқлаш учун УТТ тайинлаш.\nҲомиладорлик (нечанчи), ҳомиладорлик муддати (ҳафталарда).\nЙўлдош патологияси (ҚВП\_ОПда кузатув ва даволашни талаб қиладиган генитал, экстрагенитал патологиялар).\nМушкуллашган акушерлик, гинекологик, перинатал анамнез.\nАсосий даволаш тадбирлари:\nҲомиладорлик давомида таркибида йод бўлган дори воситаларини 200 мг/сут тайинлаш, ҳомиладорликнинг 12 ҳафтасигача Фолий кислотасини 1 мг/сутка тайинлаш\nҚуйидаги гуруҳ аёллари қўшимча парваришга муҳтож*:\n- юрак, буйрак касалликлари, гипертензия, руҳий, гематологик муаммолари бор, эпилепсия, диабет, ҳавфли ўсмалари, аутоиммун касалликлари, ОИВ инфекцияси ва бошқа экстрагенитал касалликлари бўлган аёллар;\n- ҳомиладорлик даврида руҳий кўмак етарли бўлмаган аёллар;\n- 20 ёшдан кичик ва 35 ёшдан катта аёллар;\n- ТВИ <18,5 ёки >32,3 кг/м2 бўлган аёллар ;\n- кесар кесиш амалиёти ўтказилган аёллар;\n- анамнезида преэклампсия, HELLP- синдром ёки эклампсия ўтказган аёллар;\n- анамнезида бир ёки бир начта ўз-ўзидан ҳомила тушиши кузатилган аёллар;\n- анамнезида ҳомиладорликнинг иккинчи триместрида ўз-ўзидан ҳомиладорлик тўхташи ёки муддатидан олдинги туғруқ кузатилган аёллар;\n- анамнезида руҳий касалликлари ёки туғруқдан кейинги психозлар кузатилган аёллар;\n- олдинги ҳомиладорликдан биттаси ўлик туғилиш ёки чақалоқнинг неонатал даврда ўлими кузатилган аёллар;\n- генетик ёки туғма нуқсонлар билан бола туққан аёллар;\n- етилиш даражаси гестация муддатига мос келмайдиган бола туққан аёллар;\n- анамнезида бепуштлик бўлган ёки ЭКУ (ЭКО) ўтказилган аёллар;\n- ушбу ҳомиладорлиги кўп ҳомилалик бўлган аёллар.\nАнамнезида ўлик ҳомила туққан аёлларни цитомегаловирус (ЦМВ) ташувчанликка текшириш лозим.\nШифохонага ётқизишга кўрсатма\nХомиладор аёлда кузатув ва даволаш талаб қилинадиган экстрагенитал касалликларни (ЭГК) биринчи марта аниқланганда ҳамда ЭГКнинг суб- ва декомпенсация босқичларида – ҳомиладорликни давом эттириш ёки тўхтатиш масаласини ҳал қилиш учун шифохонага ёткизиш лозим.\nКейинги ташрифларда-16 ҳафта, 24 ҳафта, 30 ҳафта, 34 ҳафта, 36 ҳафта, 38-40 ҳафталарда ва бир марта туғруқдан кейинги ташрифда кузатув ва текшириш дастури:\n- ҳомиладорнинг ташқи кўриниши ва ҳолатини баҳолаш;\n- тери қоплами ва шиллиқ қаватлар рангини баҳолаш;\n- шишлар мавжудлигини аниқлаш;\n- иккала қўлда АҚБни ўлчаш;\n- бўйи, вазнини ўлчаш ва ТВИни аниқлаш;\n- 30 ҳафтада гемоглобин ва қонда қанд миқдорини аниқлаш, камқонликнинг клиник белгилари кузатилганда эса – ҳар бир ташрифда қондаги гемоглобин миқдори текширилади;\n- умумий сийдик таҳлилини тайинлаш;\n- иккинчи ташрифда – ҳомила ривожланиш нуқсонларини (яъни хавфини) аниқлаш мақсадида 16–20 ҳафтада УТТ, ҳамда қонда альфа-фетопротеин миқдорини аниқлаш лозим (Скрининг текшириш);\n- ташқи акушерлик текширувини ўтказиш – 24 ҳафтадан:\n- сут безларини текшириш;\n- бачадон туби баландлигини аниқлаш, бачадон тонуси, ташқи акушерлик текшируви (Леопольд Левицкий усули). Текширишдан олдин сийдик қоплари бўшлигига ишонч ҳосил қилинг. Сантиметр тасмасининг бир учини қовнинг ўрта қисмига иккинчи томонини бачадон тубига қўйиб ўлчанади. Агар бачадон туби баландлиги ҳомиладорлик муддатига мос келмаса (гравидограмма бўйича чегараланган кўрсаткичдан ташқари бўлса), бачадон туби баландлиги қайта ўлчанади (2 ҳафтадан сўнг).\nАгар динамикада бачадон ўсиши етарли бўлмаса, кейинги текширишларга (УТТ, ҳомиланинг биофизик профилини аниқлаш) йўлланма берилади;\n- қорин пальпациясини ўтказиш;\n- ҳомила юрак уришини эшитиб кўриш ва аёлдан ҳомила ҳаракатида ўзгаришлар ҳақида сўралади. Агар ҳомила юрак уриши эшитилмаса, ёки сўнгги кунларда аёл ҳомила қимирлашида ўзгариш сезган бўлса, кейинги текширишлар учун шифохонага юборилади;\n- ҳомила қимирлаши ва ҳаракатини аниқлаш;\n- агар биринчи ташрифда қин ажралмалари текширилмаган бўлса, қин ажралмалари таҳлили ўтказилади.\nАкушерлик анамнезида ўз ўзидан ҳомила тушиши, муддатидан олдинги туғруқ, қиндан қон кетиши ёки қонли ажралмалар келиши, қоринда оғриқ кузатилган аёлларда амбулатор шароитида қин орқали текширишлар ўтказилмайди;\n- ҳомиладорликнинг 2 ярмидан - ҳомиладор аёлга ҳомила қимирлашини кузатишни ўргатиш лозим;\n- ҳомиладор аёлга тўғри овқатланиш ва соғлом турмуш тарзи кўникмалари ҳақида, ҳомиладорлик давридаги физиологик ўзгаришлар ва ҚВП/ОПга мурожаат талаб қиладиган белгилар ҳақида маълумот бериш керак.\nТуғруқдан кейинги ташриф аёл туғруқхонадан чиқарилгандан сўнг 3 кун ичида УАШ томонидан амалга оширилади.\nСимптом/белгилар: лактация, қин ажралмалари\n- шикоятларни сўраб суриштириш;\n- клиник кўрик;\n- АҚБ, пульс, тана ҳароратини ўлчаш;\n- бачадон туби баландлигини аниклаш;\n- қин ажралмалари ҳолатини баҳолаш;\nСийдик йўллари инфекцияси белгиларида - протеинурия ва бактериурияга сийдик таҳлили ўтказиш;\nКамқонликнинг клиник белгилари аниқланганда – умумий қон таҳлили.\nАсосий даволаш тадбирлари\nТаркибида Йод бўлган дори воситаларини 200 мг/сутка тайинлаш.\nКамқонлик аниқланганда ва камқонликка мойил ҳудудларда бутун лактация даврида 60 мг темир/сутка тайинлаш.\nУйда патронаж ўтказиш.\nКўкрак билан озиқлантириш бўйича маслаҳат олиб бориш.\nКонтрацепция масаласини ҳал қилиш.\nЭГК бўйича реабилитация тадбирларини ўтказиш.\n137–сонли буйругига 4-сонли илова\nТуғруқ ва оналикка тайёрлаш\nТуғруқ ва оналикка тайёрлаш индивидуал ва гуруҳларда ўтказилади.\nМашғулотнинг энг истиқболли ва самарали йўли бола туғилишига оилавий тайёргарлик ўтказиш бўлиб, бу оила аъзоларинниг туғруққа тайёрлашда фаол иштирок этишига қаратилган. Туғруқ ва туғруқдан кейинги даврдаги ҳамроҳлик (партнёрство) ҳомиладор аёл ва унинг оиласи ҳаёт тарзининг ўзгаришига, кутилган бола туғилишига эътибор қаратилишига имкон беради.\nҲомиладор аёл ва оиласининг бола туғилишига тайёрланиши замонавий талаблардан келиб чиқиб амалга оширилади.\nҲомиладор аёл ва оиласининг бола туғилишига жисмоний ва руҳий тайёрланиши барча ҳомиладорлар учун қўлланилишин мумкин. Ушбу усулни қўллашга монеъликлар йўқ.\nБола туғилишига оилавий шаклда тайёрлаш билан бир қаторда ҳомиладорларни туғруққа жисмони ва руҳий тайёрлашнинг анъанавий усулларини қўллаш ҳамда уларни ҚВП ва оилавий поликлиникаларда ташкил этилган “Оналар мактаби”да шахсий гигиена қоидаларига ўргатиш, бўлажак туғруққа ва болани парваришлашга тайёрлаш тавсия этилади. Бунда намойиш воситалари, кўргазмали қуроллар, техник воситалар ва болани парвариш қилиш воситалари қўлланилади.\n“Оналар мактаби”га аёлларни ҳомиладорликнинг 1 триместридан бошлаб, имкони бўлса, бўлажак оталар ёки яқин қариндошлари билан бирга жалб этиш керак.\nМашғулотларни ўтказишда ҳафтанинг маълум кунларида ҳамроҳлари билан (эри ёки бўтқа оила аъзолари) 10-15 кишидан ташкил топган ва имкони борича бир хил муддатдаги ҳомиладорларни бирлаштирган гуруҳлар тузиш мақсадга мувофиқ.\nБўлажак оталар ва яқин қариндошларни бола туғилишига тайёрлаш машғулотларига фаол жалб қилиш учун уларни дастур ва машғулот ўтказилиш ҳақидаги керакли маълумотлар билан таъминлаш бирламчи бўғин муассасалари ходимларининг вазифасига киради.\n“Оналар мактаби”да ҳомиладорлар билан шуғулланиш дастури\nI. Ҳомиладорлик даврида она организмидаги анатомо-физиологик ўзгаришлар\n1. Жинсий тизим тузилиши ва фаолияти ҳақида қисқача маълумот\n2. Аёллар ва эркаклар жинсий ҳужайралари\n3. Ҳомиланинг она қорнида ривожланиши\n3.2. Ҳомиладорликнинг илк белгилари\n3.3. Ҳомиланинг ҳомиладорлик ойлари бўйича ривожланиши, унинг ташқи таъсирларга реакцияси\n3.4. Плацента ва амниотик суюқликнинг ҳомила ҳаётидаги роли\n3.5. Аёл организмидаги физиологик ўзгаришлар ҳомиладорлик даврлари\n4. Ҳомиладорлик хавф омиллари\n4.1. Хавф омиллари нима?\n4.2. Ота ва она соғлигининг бўлажак фарзанд соғлигига таъсири\n4.3. Наслнинг роли\n4.4. Ота ва оналарнинг алкогол, чекиш, наркотик ва токсик воситаларни истеъмол қилиши, ҳомила патологияси хавф омили сифатида\n4.5. Бошқа нохуш омилларнинг ҳомилага таъсири (ишлаб чиқариш, инфекцион, дори воситалари, радиацион омиллар ва б.)\n4.6. Ҳомиладорлик асоратлари\n5. Тиббий кузатув\n5.1. Ҳомиладорларнинг аёллар маслаҳатхонасига эрта мурожаат этишнинг муҳимлиги\n5.2. Акушер-гинеколог врачи, дояга ташрифлар сони\n5.3. Ҳомиладорлик даврдаги тиббий текширишларнинг мажбурий ҳажмини бажариш лозимлиги\n5.4. Она ва бола соғлигини кузатишнинг замонавий инструментал усуллари билан таништириш\n5.5. Ҳомиладорларга ҳомиладорли ривожланиши ва ҳомила ҳолатини баҳолашнинг баъзи бир тестларини ўргатиш\n5.6. ҲУВнинг аҳамияти, ҳомиладорларга ҳомиладорлар уй варақасини тўлдиришни ўргатиш.\nII. Ҳомиладорлик давридаги гигиеник қоидалар:\n1. Ҳаёт тарзини ўзгартириш\n1.1. Меҳнат тартиби, шу жумладан уй ишлари бўйича тавсиялар. Ҳомиладорларнинг қонуний ҳуқуқлари.\n1.2. Кун тартиби\n1.3. Жинсий ҳаёт\n2. Тўғри овқатланиш\n2.1. Овқатлар калорияси ва овқат маҳсулотларининг балансирланган тартиби ҳақида\n2.2. Суюқликлар истеъмол қилиш\n2.3. Витаминлар ва микроэлементларнинг она ва бола соғлигидаги роли\n2.4. Патологик ҳолатларда (эрта токсикоз (кўнгил айниш ва қусиш синдроми) овқатланиш хусусиятлари, қабзиятлар, гипертензия, буйрак касалликлари ва б.)\n3. Шахсий гигиена\n3.1. Тана тозалигини сақлашнинг аҳамияти (тери, тишлар, сут безлари, жинсий аъзолар ваб.)\n3.2. Кийим, пойафзал, ички кийимлар\n3.3. Боланинг 6 ойлигигача ҳаётида кўкрак билан эмизишнинг роли.\n3.4. Аёл организмини чиниқтириш ва соғломлаштиришда табиий омиллардан фойдаланиш\n4. Ҳомиладорлик даврида гигиеник гимнастиканинг аҳамияти\n4.1. Ҳомиладорлик муддатига мос жисмоний машқлар мажмуасиини ўргатиш\n4.2. Бўшашиш маҳоратини ўргатиш ("тез дам")\n5. Ҳомиладорлар руҳий-ҳиссиётлари ҳолатининг хусусиятлари\n5.1. Аёлнинг ҳомиладорликка руҳий мослашиши\n5.2. Ҳомиладорлик, туғруқ даврида ва бола туғилгандан сўнг аёлга руҳий ва жисмоний кўмаклашишда оиланинг роли.\nIII. "Қўрқувсиз туғруққа" тайёрлаш\n1. Туғруқ бошланишининг календар муддатлари\n2. Туғруқ хабарчилари\n3. Туғруқхонага боришга тайёрланиш\n4. Туғруқ даврлари ва давомийлиги\n5. Туғруқ даврида ўзини тутиш\n5.1. Туғруқ даврида аёлнинг тўғри ва тинч ҳолатининг аҳамияти\n5.2. Туғруқдаги ҳамроҳликнинг роли\n5.3. Тиббий ходимга ишонч ва унинг барча тавсияларини бажариш шартлиги\n5.4. Туғруқнинг яхши кечиши учун турлича нафас олишга ўргатиш\n5.5.Туғруқни оғриқсизлантириш усулларини ўргатиш\n5.6. Туғруқда руҳий ҳиссиётларни мустаҳкамлаш учун аутотренинг ва нуқтали ўз ўзини массаж қилишга ўргатиш\n6. Туғруқдан кейинги биринчи соатлар. Туғруқ залида болани эрта кўкракка беришнинг аҳамияти\n7. Туғруқдан кейинги даврдаги даволаш гимнастикаси\n8. Туғруқдан кейинги контрацепция\n9. Онанинг қонуний ҳуқуқлари.\nБолани парваришлаш бўйича “Оналар мактаби”да ҳомиладорлар билан шуғулланиш дастури:\nI. Бола туғилди\n1. Боланинг етилганлик белгилари\n2. Чақалоқнинг анатомо-физиологик хусусиятлари\n3. Чақалоқдаги гормонал криз\n4. Туғруқхонада она ва боланинг бирга бўлишининг аҳамияти\n5. Чақалоқ билан мулоқотда шахсий гигиена қоидалари\n6. Болани кўкракка тутиш техникаси\n7. Туғруқхонадан чиқиш учун болага керакли кийимлар мажмуасини тайёрлаш бўйича маслаҳатлар\nII. Оилада чақалоқни парвариш қилиш\n1 . Оилада “бола бурчаги”ни тайёрлаш ва гигиенаси\n2. Болани парвариш қилиш воситалари\n3. Болани парвариш қилиш қоидалари\n3.1. Болани тозалаш ва чўмилтириш\n3.2. Териси ва киндик ярасини парвариш қилиш\n3.3. Эркин йўргаклаш\n3.4. Кун тартиби\n4. Чақалоқни овқатлантириш\n4.1. Соғлом бола шаклланишида кўкрак билан эмизишнинг роли\n4.2. Кўкрак билан эмизишда боланинг тана вазнини назорат қилишнинг аҳамияти\n4.3. Чақалоққа сув бериш\n4.4. Сунъий озиқлантириш.\n5. Зарарли омилларнинг бола соғлигига таъсири.\n5.1. Оилада зарарли одатларга йўл қўймаслик (чекиш, алкогол, наркотик ва токсик воситалар истеъмол қилиш)\n6. Тиббий тавсияларни бажаришни ўргатиш ва маслаҳатлар\n6.1. Чақалоқ гимнастикаси элементлари ва уни массаж қилиш усуллари\n6.2. Тана ҳароратини ўлчаш техникаси\n6.3. Шифокор тайинлаган дори воситаларини беришга тайёрлаш ва бериш техникаси, ўзбошимча даволаш хавфи.\nГуруҳли машғулотлар ўтказиладиган хона жиҳозлари тингловчиларга руҳий қулайлик яратиши лозим. Кушеткалар, қулай креслолар, расмлар ва жадваллар мажмуаи, видеопроектор, ЛСД-жиҳоз, видеофильмлар бўлиши лозим.\nҲомиладорлар гигенаси, туғруққа оилавий тайёрлаш, кўкрак билан эмизиш, чақалоқларни парвариш қилиш, туғруқдан кейинги контрацепция каби муаммоларга бағишланган видеокассеталарни мустақил кўриш имкониятини яратиш мақсадга мувофиқдир.\n137–сонли буйругига 5-сонли илова\nКамқонлик билан ҳомиладорларни олиб бориш стандартлари\nКХК (МКБ)-10 бўйича коди: O99.0\nҲомиладорлар камқонлиги – ҳомиладорлик даврида (асосан II-III триместрларда) она ва ҳомилада қон ишлаб чиқариш учун лозим бўлган моддаларга эҳтиёжининг ортишига карамай тўлиқ қопланмаслиги натижасида келиб чиқади.\n- Ўткир қон кетиши натижасидаги камқонлик.\n- Эритроцитлар ишлаб чиқарилиши етишмовчилиги натижасидаги камқонлик: темир танқис,апластик, мегалобластик, сидеробластик, сурункали касалликлар натижасида.\n- Эритроцитлар парчаланишининг кучайиши натижасидаги камқонлик: гемолитик.\nКамқонликнинг икки гуруҳи фарқланади:\n- ҳомиладорлик даврида аниқланган;\n- ҳомиладорликкача мавжуд бўлган.\nКўп ҳолларда ҳомиладорлик давридаги камқонлик кузатилади. Ҳомиладорлар камқонлиги орттирилган (темир, оқсил, фолий кислотаси танқислиги) ва туғма (ўроқсимон-ҳужайрали) бўлади.\nОғирлик даражалари бўйича камқонлик қуйидагича фарқланади:\n- енгил – гемоглобин 110-91г/л, эритроцитлар 3,6-3,2х1012/л, гематокрит 37-31%;\n- ўртача оғир – гемоглобин 90-71г/л, эритроцитлар 3,3-3,0х1012/л, гематокрит 30-24%;\n- оғир – гемоглобин 70-51г/л, эритроцитлар 3,0-1,8х1012/л, гематокрит 23-13%.\nСимптомлари ва белгилари: сўлғинлик,умумийҳолсизлик; тери қоплами ва шиллиқ қаватлар рангпарлиги; склералар, бурун лаб учбурчаги, кафтлар, сарғимтирлиги, соч ва тирноқлар синувчанлиги; терининг патологик пигментацияси; юрак аускультациясида шовқин эшитиш; хейлит (тери бичилиши); қорин дам бўлиши, ахлат суюқ келиши; тил қичишиши ва ачишиши.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили (эритроцитлар миқдори, ранг кўрсаткичи, гематокрит); қон биохимияси ва сывороткада темир (Fe) миқдори.\nКузатувлар сони: I ва II-триместрларда бир ойда бир марта; III -триместрда бир ойда 2 марта.\nБошқа мутахассислар кўриги: терапевт, гематолог маслаҳати.\nДори воситаларсиз (номедикаментоз) даволаш: темир ва витаминларга бой парҳез; оқсил ўрнини тўлдириш учун даволовчи озиқлантириш; темир билан бойитилган махсус овқат маҳсулотлари: нон, печенье, гематоген ва б.\nДаволаш босқичлари: камқонликни тиклаш (гемоглобиннинг нормал миқдорини тиклаш); тўйинтириш давоси (организмдаги темир заҳирасини тиклаш); ушлаб турувчи даво (барча темир фондини нормал миқдорда сақлаш).\n- Ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасигача гемоглобин миқдори 100г/лдан кам ва клиник белгилари кузатилганда парҳезга ўзгартиришлар киритиш тавсия этилади. Самара бермаганда 2 ҳафтадан сўнг лаборатор текшириш ўтказилади (эритроцитлар, ранг кўрсаткич, гематокрит аниқланади). Ташхис тасдиқлангандан сўнг, темир воситаларни (овкатдан сўнг) тайинланади.\n- 26-34 ҳафтада гемоглобин миқдори 100г/лдан кам ва клиник белгилар кузатилмаса, овқатланиш тўғриланади, темир воситаларини тайинлаш шарт эмас (физиологик гемодилюция, «ҳомиладорларнинг физиологик камқонлиги»). Агар гемоглобин миқдори 70г/лдан кам бўлса, гематолог ва терапевт маслаҳати тайинланади.\n- 26-34 ҳафтада гемоглобин миқдори 100г/лдан кам ва клиник белгилар кузатилса, овқатланиш тўғриланади, оғиз орқали темир воситалари тайинланади.\nКамқонликнинг клиник белгилари кузатилганда ҳомиладорлар қонида гемоглобин миқдорини қўшимча текширилади (ҲУВ бўйича, мақсадли ташриф).\nДиққат! Камқонликнинг олдини олиш ва енгил шаклини даволашнинг суткалик миқдори 50-60мг темир, чуқур камқонликни даволаш учун – 100-120мг темир ташкил этади.\nКамқонлик ташхиси қўйилган ҳолатда даволаш тадбирлари қуйидаги кетма-кетликда ўтказилади: рационал озиқланиш тамойилларига асосан парҳезни коррекция қилиш: овқатланиш вақтида чой, кофе ва суюқлик истеъмол қилмаслик керак; паразит гижжаларга текшириш; темир воситалари ва фолий кислотасини тайинлаш.\n1. Темир воситаларини парентерал (в/ива м/о) юбориш хавфли ҳисобланади, темир воситаларини оғиз орқали қабул қилиш имкони бўлмаганда касалхона шароитида қўллаш мақсадга мувофиқ. Жигар гемосидерози келиб чиқиш хавф бўлганлиги сабабли зардобдаги темир миқдорини аниқламасдан темир воситасини парентерал тайинлаш ман этилади.\n2. Дори воситалари миқдори индивидуал ҳолатда клиник белгиларни ҳисобга олган ҳолда тайинланади.\nГоспитализацияга кўрсатма: камқонликнинг оғир даражасида; даволаш самара бермасдан аҳволи оғирлашганда.\nКамқонликнинг қуйидаги турларида ҳомиладорлик ман этилади: апластик, мегалобластик, сидеробластик.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: Туғруқдан сўнг 4-6 ой давомида ҳомиладорлик даврида камқонлик бўлган аёллар аҳволи кузатиб борилади ва антианемик даво давом эттирилади.\nПрофилактика. Темир танқис камқонликнинг олдини олиш учун II ва III- триместрлар давомида 50-60 мг темир қабул қилиб бориш етарли ҳисобланади (I- триместрда ҳомилага тератоген таъсири бўлиши мумкинлиги учун тайинланмайди). Профилактика мақсадида темир воситаси миқдорини ошириш шарт эмас, чунки ортиқча темир сўрилмайди ва кўп ҳолларда меъда ва ичак тизими томонидан ножўя таъмирлар чақиради.\nТемир танқис камқонликнинг олдини олиш қуйидаги ҳомиладорлар ва туққан аёлларда ўтказилади: темир танқислиги аҳолининг умумий муаммоси ҳисобланган ҳудудда яшовчиларда; ҳомиладорликдан олдин узоқ ва кўп миқдорда ҳайз кўрганларда; интергенетик интервал 3 йилдан кам бўлганларда; кўп ҳомилали ҳомиладорликда; лактациянинг биринчи 6 ойида; узоқ эмизишда.\nКамқонлик билан касалланган ҳомиладорлар сонини камайтириш, ҳомиладорлик давридаги асосланмаган аралашувларни камайтириш, туғма камқонлик билан туғиладиган болалар сонини камайтириш мақсадида УАШ/доя қуйидагиларни бажариши шарт:\n· Аёлларнинг АНП вақтида ҳар бир ташрифида уларга тўғри овқатланиш асослари, овқатланиш вақтида чой, кофе ва суюқликларни истеъмол қилишни чегаралаш ҳақида; гижжалар билан зарарланишнинг олдини олиш тадбирлари ҳақида, айниқса эндемик ўчоқ ҳисобланган ҳудудларда бунга кўпроқ эътиборни қаратган ҳолда маълумотлар бериб боришлари лозим. Гижжалар аниқланганда ташхисот ва даволаш учун мутахассисларга йўлланади (паразитологлар, инфекционистлар ва б.).\nТемир воситаларини доимий тайинлаш она ва бола соғлиғига бирдек салбий таъсир кўрсатиши мумкин.\n137–сонли буйругига 6-сонли илова\nҲомиладорликнинг 22 ҳафтасигача бўлган муддатда қон кетиши кузатилган ҳомиладорларни олиб бориш стандарти\nАбортларнинг халқаро таснифи: ҳавф солувчи аборт, жадаллашган аборт, чала ва тўлиқ аборт.\nБачадондан ташқари ҳомиладорлик.\nКриминал, ўз ўзидан ҳомила тушиши ёки тиббий абортдан кейинги септик ҳолат.\nТуғруқ йўллари юмшоқ тўқималари, бачадон ёки ичак жароҳатланиши.\nБачадон бўйни саратони.\nСимптомлари/белгилари: Ҳомиладорликнинг эрта муддатларида (22 ҳафтагача) қиндан қон кетиши\nДиагностик текширишлар номи ва асосий даволаш тадбирлари:\n· Зудлик билан ҳомиладор аёл аҳволини баҳоланг (ҳуши, териси ранги, пульси, АҚБ, нафас сони, тана ҳарорати, сийдик ажралиши, йўқотилган қон ҳажми).\n· Ташқи кўрик ўтказинг, лозим бўлганда – кўзгуларда ва қин орқали кўрик ўтказиб, аёлга натижаси ҳақида маълумот беринг.\n· Шифохонага ётқизиш ёки уй шароитида кузатув масаласини ҳал қилинг.\n· Қонли суркалмаларда, кам миқдорда суркалувчи қонли ажралмаларда камқонлик, шок белгилари кузатилмаса:\no Аёлни тинчлантиринг ва жисмоний юкланишни чегаралаб, лозим бўлса, ётоқ тартибида (қатъий эмас) уй шароитида кузатувни давом эттиришни тавсия қилинг, қонли ажралмалар кучайса, шифокорга қайта мурожаат қилиши лозимлиги ҳақида маълумот беринг\no Қон кетиши кучайганда шошилинч ёрдам кўрсатинг ва касалхонага юборинг.\n· Кўпроқ/кўп қон кетганда:\no Аёлни касалхонага юборишни ташкиллаштиринг\no Геморрагик шок белгиларини истисно килиш учун тезкор равишда аёлнинг аҳволини бирламчи баҳоланг\no Гемодинамик кузатув варақасини юритинг (вақт, АҚБ, пульс, нафас сони, тана ҳарорати, ичилган суюқлик миқдори, диурез, бажарилган тадбирлар, тахминий йўқотилган қон ҳажми (барча таглик материалларни сақлаган ҳолда) ва касалхонага олиб борилгунча тўлдириб боринг\n· Кучли қон кетиб, геморрагиккарахтни белгилари кузатилганда ёки геморрагик карахтга шубҳа бўлганда:\no 2 та венага вена ичи системани киритинг, имкони бўлганда - ангиокатетер, суюқлик қуйиш тезлиги аёлнинг умумий аҳволи билан белгиланади. Биринчи 15 минутда 1000 мл физиологик эритма қуйинг. Йўқотилган қон ҳажмини тўлдириш учун уч баробар кўпроқ кристаллоидлар қуйинг ва касалхонага келгунича қуйишни давом эттиринг.\no Кислородли ниқобни тақинг\no Касалхонага шошилинч транспортировка қилишда ўзингиз кузатиб боринг ёки тиббий ходим, керакли дори воситалари ва етарли даражадаги физиологик эритма, кислород ва сунъий нафас бериш учун Амбу қопчаси билан таъминланг.\n· Қонли суркалма, қиндан кам миқдорда қонли ажралмалар келиши, қорин пасти ва бел соҳасида оғриқ бўлиши каби симптомлар кузатилганда: «Аборт хавфи» тахминий ташхисини қўйинг.\nДиагностик текширишлар номи:\nТўлиқ клиник кўрик. Гинекологик кўрик (бачадон бўйни ёпиқ, бачадон ҳажми ҳомиладорлик муддатига мос, бачадондан ташқари ҳомиладорлик йўқлигини аниқлаш). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*\nАсосий даволаш тадбирлари: Аёлни тинчлантиринг, тиббий муассасага мурожаат этиш талаб қилинадиган хавфли белгилар ҳақида маълумот беринг ва жисмоний толиқишни чегаралашни тавсия этинг, кузатув уй шароитида қатъий бўлмаган ётоқ тартибида давом эттирилишини тушунтиринг.\nШифохонага ётқизишга кўрсатмалар\nМаълум тоифадаги аёлларни ҳомиладорликни сақловчи даво ўтказиш учун касалхонага ётқизиш*:\n- анамнезида икки ва ундан ортиқ ўз- ўзидан ҳомила тушиши кузатилган аёллар;\n- анамнезида ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида ҳомиладорликнинг ўз ўзидан тўхташи ва муддатидан олдинги туғруқ бўлган аёллар;\n- анамнезида бепуштлик ва ЭКО бўлган аёллар;\n- ушбу ҳомиладорлиги кўп ҳомилали бўлган аёллар.\nҲар бир ҳомиладор аёлга ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришнинг индвидуал режаси тузилади\n· Қуйидаги белгиларда «Жадаллашган аборт» тахминий ташхис қўйинг: кучли қон кетиши, қорин пастида кучли дардсимон оғриқлар ва жинсий йўллардан ҳомила қисмларининг қисман ажралиши.\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (бачадон буйни очилиши, бачадон ҳажмининг ҳомиладорлик муддатларига мос келиши). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*.\nКарахт белгилари кузатилганда карахтга қарши давони бошланг.\nШифохонага ётқизишга кўрсатмалар:\nШошилинч ҳолатда аёлни госпитализация қилинг, геморрагик шок белгилари кузатилганда шокка қарши давони бошланг.\nРеабилитация: Камида 6 ойга контрацепция билан таъминланг, монеликлар бўлмаса, – АОКларни тайинлаш мақсадга мувофиқ.\n· Қуйидаги белгиларда тахминий «Тўлиқ аборт» ташхисини қўйинг: енгил қон кетиш, қорин пастида кучсиз/кам дардсимон оғриқлар, анамнезида жинсий йўллардан ҳомила қисмларининг ажралиши.\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (бачадон бўйни очилиши, бачадон ҳажми ҳомиладорлик муддатига мос келмаслиги). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*.\nШифохрнага ётқизишга кўрсатмалар:\nҲомила қолдиқлари қолиб кетмаганлигига ишонч ҳосил қилиш, қон кетиши ва яллиғланиш белгилари кузатилишини аниқлаш учун – динамикада кузатув ва лозим бўлса, касалхонада даволаш. Инфекциянинг клиник белгилари кузатилганда антибактериал даво тайинланг.\nКамида 6 ойга контрацепция билан таъминланг, монеликлар бўлмаса, – АОКларни тайинлаш мақсадга мувофиқ.\n· Қуйидаги белгиларда «Бачадондан ташқари ҳомиладорлик» тахминий ташхисини қўйинг: ҳайз цикли бузилиши фонида кўп ҳолларда суркалувчи қонли ажралмалар, ва ҳар доим ҳам ҳайз тутилиши кузатилмаслиги мумкин, қоринда ўткир (ханжарсимон) ёки дардсимон оғриқлар ва эҳтимолли белгилар: ҳушдан кетиш, кўнгил айниши, қусиш, орқа чиқарув йўлига иррадиация берувчи оғриқ, аменорея\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Қорин пальпациясида –қорин олд девори мушаклари таранглашуви (дефанс). Гинекологик кўрик (бачадон бўйни ҳаракати оғриқли, бачадон бўйни ёпиқ, бачадон ҳажми нормадан бир оз каттароқ, аммо тахминий ҳомиладорлик муддатидан кичик, бачадон консистенцияси юмшоқ, ҳомиладорлик бузилганда – бачадон ортиқлари соҳасида оғриқли ҳосила, «Дуглас қичқириғи» симптоми мусбат). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*.\nАёлни кузатиш, бачадондан ташқари ҳомиладорликни аниқлаш мақсадида шошилинч ҳолатда касалхонага юборинг. Шокнинг клиник манзараси кузатилганда (тери оқариши, ҳушдан кетиш, тез-тез суст томир уриши, АҚБ пасайиши, қорин дам бўлиши) ва қорин пастида шиддатли оғриқлар бўлганда бачадондан ташқари ҳомиладорликнинг бузилишини тахмин қилинг ва шокка қарши даво ўтказиб шошилинч тартибда аёлни касалхонага юборинг.\nЯллиғланишга қарши даво ўтказиш, ҳайз цикли бузилганда, уни регуляция қилиш, яқин 6 ой давомида ҳомиладорликдан сақланиш, АОК мақсадга мувофиқ, БИВларни қўллаш мумкин эмас.\n· Қуйидаги белгиларда «Елбўғоз» тахминий ташхис қўйинг: кучли қон кетиш, тўсатдан аборт белгилари, қорин пастида кучли дардсимон оғриқлар, кўнгил айниши/қусиш, преэклампсия белгилари (гипертензия, протеинурия)\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (бачадон бўйни очиқ, бачадон ҳажми ҳомиладорлик муддатидан каттароқ, узум шингилига ўхшаша ҳомила қисмлари ажралиши). Ҳомиладорликк экспресс-тест ўтказиш*. УТТ* - «қорбўрон» манзараси, ҳомила аниқланмаслиги.\nМахсус даво учун аёлни лозим бўлса, шошилинч тартибда гинекологик ёки онкогинекологик бўлимга госпитализация қилинг.\nОнкологда диспансер назоратда бўлиш.\nХГ миқдорини биринчи ярим йил давомида 2 ҳафтада 1 марта, сўнг 6 ҳафтада 1 марта, кейинги ярим йил давомида 8 ҳафтада 1 марта, иккинчи йилда 4 ойда 1 марта (бир йилда 3 марта) ва 3 ҳамда 4- йилларда – 1 йилда 1 марта текшириш лозим.\nХимиотерапия қабул қилган аёлларда – 3 ой давомида 2 ҳафтада 1 марта, сўнгги 3 ойда ҳар ойда, сўнг кўрсатилган схема бўйича текширилади. Камида 2 йилга контрацепция билан таъминланг.\n· Тахминий «Криминал, ўз ўзидан ҳомила тушиши ёки тиббий абортдан кейинги септик ҳолат» ташхисини 2 ва ундан ортиқ куйидаги белгилар кузатилганда қўйинг: давомли қон кетиш, қиндан қўланса ҳидли ажралмалар келиши, бачадон бўйнидан йирингли ажралмалар келиши, қорин пастида оғриқ, оғриқ иррадиацияси, бачадон оғриқлилиги, ҳолсизлик, тана ҳароратининг юқорилиги, бачадон бўйни ҳаракати оғриқлилиги.\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (бачадон бўйни очиқ, ҳаракати оғриқли, бачадон ҳажми ҳомиладорлик муддатидан каттароқ, бачадон юмшоқ, қиндан қўланса ҳидли ажралмалар келиши). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*.\nАёлни шошилинч ҳолатда касалхонага юборинг. Антибактериал давони бошланг – ампициллин 2 г в/ига ёки цефалоспоринлар. Шокнинг клиник манзараси кузатилганда шокка қарши даво ўтказинг.\nЯқин 6 ой давомида ҳомиладорликдан сақланишни таъминланг (АОК мақсадга мувофиқ, БИВларни қўллаш мумкин эмас).\nКриминал, ўз ўзидан ҳомила тушиши ёки тиббий абортдан кейинги «Туғруқ йўллари юмшоқ тўқималари, бачадон ёки ичак жароҳатланиши» тахминий ташхисини 3 ва ундан ортиқ белгилар кузатилганда қўйинг: давомли қон кетиш, қорин пастида кучли спастик оғриқлар, оғриқлар иррадиацияси тананинг юқори қисмига бериши мумкин, қорин дам бўлиши, перитонизм, кўнгил айниши/қусиш, юқори тана ҳарорати.\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (бачадон бўйни очиқ, деформацияланган, ҳаракати оғриқли, бачадон ҳажми ҳомиладорлик муддатидан каттароқ, бачадон юмшоқ, қиндан турли хил даражада қон кетиши). УТТ*.\nАнтибактериал давони бошланг. Аёлни шокка қарши даво ўтказиб, шошилинч ҳолатда касалхонага юборинг.\nЯқин 6 ой давомида ҳомиладорликдан сақланишни таъминланг, АОК мақсадга мувофиқ, БИВларни қўллаш мумкин эмас.\n· «Бачадон бўйни саратони» тахминий ташхисини қуйидаги симптомларда қўйинг: турли даражалаги вагинал қон кетишлар, кўпинча анамнезида – контактли қон кетишлар.\nДиагностик текширишлар номи: Аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг. Гинекологик кўрик (кўзгуларда кўршганда бачадон бўйнида ўсмасимон ҳосила ёки юзаси қонаб турган тўқима нуқсони аниқланади, бачадон ҳажми ва консистенцияси ўзгаришсиз, ёки бироз катталашган, юмшоқ). Ҳомиладорликка экспресс-тест ўтказиш*. УТТ*.\nТашхислаш ва махсус ёрдам учун аёлни онкогинекология бўлимига йўлланг ёки лозим бўлса, шошилинч госпитализация қилинг.\nОнкологда диспансер назоратида туриши лозим.\n137–сонли буйругига 7-сонли илова\n22 ҳафтадан катта муддатда қон кетиш билан ҳомиладорларни олиб бориш стандартлари\nНормал жойлашган йўлдошнинг муддатидан олдин кўчиши\n22 ҳафтадан катта муддатда қиндан қон кетиш\nДиагностик текширишлар номи ва асосий даволаш тадбирлари\n· 22 ҳафтадан катта муддатда ҳомиладор аёл жинсий йўллардан қон кетиш биланмурожаат этгандаҚВП/СП ходимларини мобилизация қилинг ва ЗУДЛИК БИЛАН ЁРДАМГА ЧАҚИРИНГ\n· Зудлик билан ҳомиладор аёл аҳволини баҳоланг (ҳуши, териси ранги, пульси, АҚБ, нафас сони, тана ҳарорити, сийдик ажралиши, йўқотилган қон миқдори)\n· Ташқи кўрик ўтказинг, бачадон тонусини текширинг, оғриқ борлигини аниқланг, ҳомиланинг юрак уришини эшитинг, ҲЕЧ БИР ҲОЛАТДА КИН ОРҚАЛИ (ВАГИНАЛ) ТЕКШИРИШ ЎТКАЗМАНГ!\n· Барча бажариладиган тадбирлар ва кўриклар натижаси ҳақида аёлга маълумот беринг\n· Аёлни 2-3 даражали шифохона/туғруқхона муассасаларига олиб боришни ташкиллаштиринг\no Геморрагик шок белгиларини аниқлаш учун аёлнинг аҳволини зудлик билан бирламчи баҳоланг, агар шок белгилари кузатилмаса ҳам зудлик билан даволашни бошланг, чунки аёлнинг аҳволи тезда оғирлашиши мумкин.\no Гемодинамик кузатув варақасини тутинг (вақт, АҚБ, пульс, нафас сони, тана ҳарорати, ичилган суюқлик миқдори, диурез, бажарилган тадбирлар ҳар 15 дақиқада, тахминий йўқотилган қон ҳажми (барча таглик материалларни сақлаган ҳолда) ва касалхонага олиб келингунгача тўлдириб боринг\no Агар аёл шок ҳолатида бўлса, унга оғиз орқали суюқлик берманг.\n· Кучли қон кетишда геморрагик шокнинг белгилари кузатилса ёки геморрагик шокка шубҳа бўлганда ЗУДЛИК БИЛАН ШОККА ҚАРШИ ДАВОНИ БОШЛАНГ\no 2 та венага вена ичи системани киритинг, имкони бўлганда - ангиокатетер, суюқлик қуйиш тезлиги аёлнинг умумий аҳволи билан белгиланади. Биринчи 15 минутда 1000 мл физиологик эритма қуйинг. Йўқотилган қон ҳажмини тўлдириш учун уч баробар кўпроқ кристаллоидлар қуйинг ва касалхонага келгунича қуйишни давом эттиринг\no Имкони бўлса, аёлни олиб борилаётган тиббий муассасага қон тайёрлаб қўйиш ва жарроҳлик хонасини тайёрлаш ҳақида хабар беринг.\n«Нормал жойлашган йўлдошнинг муддатидан олдин кўчиши» тахминий ташхисини қуйидаги белгилар кузатилганда қўйинг: қиндан турли хил даражада қон кетишлар, шок, қоринда дардсимон ёки доимий оғриқлар, ҳомила қимирлаши камайиши ёки кузатилмаслиги, дистресс холат (ҳомила юрак уриши 100дан кам ва 180 зарба/мин.дан ортиқ) ёки ҳомила юрак уриши эшитилмаслиги. Баъзи ҳолларда санаб ўтилган белгилар, ташқи қон кетиш кузатилмаслиги мумкин – бу ҳолатда ретроплацентар гематома ҳосил бўлганлигига - ички қон кетишга шубҳа қилинг.\n· «Йўлдошнинг олдинда жойлашиши» тахминий ташхисни қуйидаги белгилар кузатилганда қўйинг: тўлиқ саломатлик фонида ёки жинсий алоқадан кейин кам миқдордаги қонли ажралмалар ёки қон кетишлар, бачадон тонуси аниқланмайди, ҳомиланинг олдинда келувчи қисми юқорида жойлашган, ҳомила юрак уриши нормал, шок.\n· «Бачадон ёрилиши» тахминий ташхисни қуйидаги белгилар кузатилганда қўйинг: шок, қорин шиши, бачадон чегаралари ноаниқ, қорин оғриқли, ҳомила қисмлари бачадондан ташқарида қорин бўшлиғида эркин аниқланади, ҳомила ҳаракати ва юрак уриши аниқланмайди, онада тахикардия ва гипотония.\nБарча ҳолатларда зудлик билан шокка қарши давони бошланг, шошилинч ҳолатда аёлни шифохонага ётқизинг.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация\nАнтианемик даво, кўкрак билан эмизиш, контрацепция.\n137–сонли буйругига 8-сонли илова\nҲомиладорлар эрта токсикози билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти\nКўнгил айниши/қусиш, птиализм, дерматоз, ҳомиладорлархореяси, ҳомиладорлар бронхиал астмаси, жигар ўткир ёғли дистрофияси\nКўнгил айниши, қусиш, иштаҳа йўқолиши, озиб кетиш, ҳолсизлик, бош айланиши, сийиш камайиши, адинамия, апатия.\nҲомиладорлар қусиши енгил даражасида суткада3-5 марта қусиш, гипотонияга мойиллик, пульси бир дақиқада 90 зарбагача, тана ҳарорати нормал.\nҲомиладорлар қусиши ўрта даражасида суткада10-12 марта қусиш кузатилиб, овқат билан боғлиқ бўлмайди. Пульси бир дақиқада 100-120 зарбагача, тана ҳарорати субфебрил, гипотензия, тери қуруқлиги, сариқлик кузатилиши мумкин.\nҲомиладорлар тўхтовсиз қусишида суткада 20-25 марта қусиш. Умумий аҳволи оғир. Тана ҳарорати 38оС ва ундан юқори, тахикардия- пульси бир дақиқада 120 ва ундан ортиқ зарбагача, юрак тонлари бўғиқ, АҚБ 30 мм. сим. уст.гача камайган, тери қоплами қуруқ, тургори камайган, тери қоплами ва склералар сарғайган, оғиз бўшлиғидан ацетон ҳиди келади, глоссит, гингивит.\nОғиз бўшлиғида ортиқча сўлак йиғилиши ва суткасига 1 литргача суюқлик йўқотиш билан бошланади. Оғир шаклларида суткалик ажралган сўлак миқдори бир неча литрга етиб, организмнинг сувсизланишига олиб келиши мумкин. Беморнинг аҳволи оғир боради. Кўпинча ҳомиладорлар қусиши билан бирга кузатилади.\nҲомиладорлар дерматози: қичишиш, оёқларда, баъзан қорин соҳасида тошмалар тошиши кузатилади.\nҲомиладорлар хореяси, оёқ ва қўлларнинг титраши/тремори, чайқалиб юриш, ҳомиладорлар хореяси, остеомаляция, ҳомиладорлар бронхиал астмаси, бўғилиш хуружи, нафас чиқаришда димиқиш, жигар ўткир дистрофияси, ҳолсизлик, иштаҳа йўқолиши, қусиш, сариқлик.\nБошқа мутахассислар кўриги: Гастроэнтеролог, невропатолог, дерматолог, гепатолог.\n- шикоятларини сўраб суриштириш\n- тўлиқ клиник кўрик: АҚБ, пульс, тана ҳароратини ўлчаш, ТВИни аниқлаш= тана вазни (кг)/ бўйи (м2)\n- гинекологик кўрик\n- охирги ҳайзи, овуляция, гинекологик кўрик асосида ҳомиладорлик муддатини аниқлаш\n- умумий қон таҳлили,\n- сийдикда ацетонни текшириш\n- резус-омилни аниқлаш\n- жигар, бачадонни УТТ*\nҚусишнинг енгил даражасида – амбулатор даволаш:\n- тез -тез, бўлиб-бўлиб овқатланиш,\n- имкони борича ётган жойида овқатланиш,\n- кун давомида бир неча стакан сув, яхшиси газли сув ичиш мақсадга мувофиқ\n- кўпроқ қуюқ, қаттиқ овқатларни, камроқ суюқ овқатларни истеъмол қилиш\n- Имбирь (кунига 650 mg)\n- Neiguan (Найгуан), ёки P6 нуқтаси акупрессураси – ҳомиладорлар кўнгил айниши ва қусишини камайтиришда потенциал қўшимча тадбир ҳисобланади. Бу нуқта билакнинг кафт томонида бармоқлардан бироз юқорида жойлашган. Нуқтани эластик бинт билан сиқиб қўйиш ҳам мумкин.\nФизиотерапевтик муолажа*: қуёш чигали соҳасига ёки “ёқа” ҳолида кальцийни электрофорез қилиш, рефлоэндоназал гальванизация, диатермия.\nПтиализм: Оғиз бўшлиғини 1% ялпиз дамламаси, шалфей, мойчечак дамламалари ва буриштирувчи воситалар: эман пўстлоғи, анор пўстлоғи дамламалари билан чайиш ҳам субъектив енгиллик беради. Ҳомиладорлар қусишидагидек даволанади. Сўлак ажралишини камайтириш учун қўшимча мушак орасига атропин – 0,1% эритмасидан 1 мл кунига 2 марта қилиш мумкин.\nҲомиладорлар дерматози: Цитрус, шоколад, дудланган, аччиқ ва қовурилган овқатлар билан парҳезни чегаралаш, антигистамин воситалар – диазолин суткасига 1 таб.дан 2 маҳал, цитеризин – суткада 1 таб.\nАмбулатор даволаниш самара бермаганда ва қусишнинг ўрта ва оғир даражаларида (ацетонурия билан кузатилганда) - госпитализация\nҲомиладорлар хореясида, бронхиал астмаси, жигар ўткир ёғли дистрофияси белгилари кузатилганда – текшириш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун касалхонага госпитализация қилинади.\n- кам- камдан тез-тез тўғри овқатланиш;\n- чекишни ташлаш;\n- алкогол истеъмол қилмаслик;\n- имкони борича салбий руҳий эмоционал таъсирларни бартараф этиш.\n137–сонли буйругига 9-сонли илова\nМуддатидан илгари бошланган туғруқларни олиб бориш стандарти\nМуддатидан илгари туғруқ хавфи, муддатидан илгари туғруқни бошланиши (23 ҳафтадан - 37 ҳафтагача)\nМуддатидан илгари туғруқ хавфи - Қорин пастида пастга тортилувчи, дардсимон, номунтазам оғриқлар, бачадон тонуси бироз ошган ёки пальпацияда ва/ёки ўз ўзидан енгил қўзғалувчан\nБошланган муддатидан илгари туғруқ - 23дан 37 ҳафтагача муддатда бачадоннинг мунтазам қисқариши ва/ёки:\n- қоғаноқ парда ёрилиши/ёки жинсий йўллардан шиллиқ-қонли ажралма келиши.\n- тўлиқ клиник кўрик\n- ташқи акушерлик текшируви\n- охирги ҳайзи, овуляция, ташқи акушерлик кўрик асосида ҳомиладорлик муддатини аниқлаш (БТБ гравидограммада), ҳомиланинг юрак уришини эшитиш.\nАсосий даволаш тадбирлари/Шифохонага ётқизишга кўрсатма\nКасалхонага госпитализация қилиш – транспортировка вақтида токолиз ўтказиш:\n- биринчи соат давомида дардлар тўхтагунича ҳар 15 дақиқада тил остига 10 мг нифедипин (коринфар).\n- 34 ҳафтагача муддатда муддатидан олдинги туғруқ ҳавфи юқори бўлган барча аёлларга (монеъликлар бўлмаса – инфекция белгилари) м/о га 8 мг дексаметазон\n- муддатидан олдин сув кетишида –оғиз орқали 250 мг эритромицин\nКасалхонадан чиқиши билан фаол патронажни таъминланг.\nМуддатидан илгари туғруқ сабабларини аниқлаш учун – акушер-гинеколог, эндокринолог, генетикка йўллаш.\nКонтрацепция – агар БИВ танланса – туғруқдан 6 ҳафтадан сўнг (42 кун), эмизмаса – 2 ойдан сўнг АОК, эмизса – 6 ойдан сўнг АОК.\n137–сонли буйругига 10-сонли илова\nРивожланмаган/ўсмай қолган ҳомиладорлик (22 ҳафтагача) ва ҳомиланинг антенатал ўлими (ҳомиладорликнинг 23 ҳафтасидан кейин) билан хомиладорларни олиб бориш стандарти\nРивожланмаган/ўсмай қолган ҳомиладорлик ва ҳомиланинг антенатал ўлими\nРивожланмаган/ўсмай қолган ҳомиладорлик\n- клиник белгиларсиз\n- УТТ текширишда аниқланади – анэмбриония, ҳомила юрак уриши аниқланмайди,\n- ҳомиладорлик эрта токсикозининг тўсатдан тўхташи\n- ҳомиладорликнинг 22 ҳафтагача муддатда аёлнинг жинсий аъзоларидан суркалувчи қонли ажралмалардан кучли қон кетишгача кузатилиши мумкин.\nҲомиланинг антенатал ўлими:\nҲомила қимирлаши/ҳаракати кузатилмайди, аускультация ва УТТда ҳомила юрак уриши аниқланмайди (ҳомила юрак уриши аниқланмайди, бошчасининг икки контурли бўлиши, бош суякларининг бекилиши, умуртқа поғонасининг кучли эгилиши, юрак ва йирик қон томирларда ҳаво пуфакчалари) ҳомиладорликнинг тўлиқ 22 ҳафтаси ва ундан катта муддатда допплерометрияда* амниотик суюқликнинг камайиши ёки йўқ бўлиши.\n- шикоятларини сўраш\n- охирги ҳайзи, овуляцияси ва вагинал кўрик натижалари – ривожланмаган ҳомиладорликда бачадон ўлчамлари бўйича, ҳомиланинг антенатал ўлимида – қин орқали кўрик ўтказилмасин – ташқи акушерлик кўрик натижалари (БТБ гравидограммада) бўйича ҳомиладорлик муддати аниқланади – ҳомила юрак уриши эшитиб кўрилади\n- УТТ ва допплерометрия*\nАёлни тинчлантиринг ва руҳий кўмак беринг\nАёлни касалхонага юборинг\nҲомиладорликни тўхтатиш учун таҳлиллар натижалари билан касалхонига йўлланма берилади - (RW, Hbs-Ag, HCV, ВИЧ) қон гуруҳи ва резус-омили, қин ажралмалари таҳлили, УТТда гестация муддатини кўрсатган ҳолда.\nШифохонага ётқизишга кўрсатма:\nКейинги олиб бориш тактикасини танлаш учун аёлни туғруқ муассасаларига ётқизинг.\nКўп қон кетган ҳолатларда – гемодинамик кузатув олиб бориш ва вена ичига суюқлик қуйиб, зудлик билан шифохонага ётқизинг (ҳомиладорликнинг 22 ҳафтасигача қон кетишга қаранг).\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация:\nСабабини аниқлаш ва даволаш мақсадида – гинекологга йўллаш, контрацепция танлаш (контрацепция баённомасига қаранг)\n137–сонли буйругига 11-сонли илова\nҲомиладорлик давридаги гипертензив бузилишлар.\nГипертензив синдром билан ҳомиладорларни ҚВП шароитида олиб бориш стандарти.\nНозологик шакли. Таснифи:\nҲомиладорлик билан индуцирланган гипертензия (ҲИГ)\nСурункали (эссенциал ёки симптоматик) гипертензия билан қўшилган преэклампсия\nСурункали гипертензия. Симптомлар/белгилар: Ҳомиладорликкача ва ҳомиладорликнинг биринчи 20 ҳафтасида аниқланган гипертензия. Ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасигача 1 соат оралиқ билан 2 марта ўлчаганда АҚБ - 140/90 мм сим.уст. ва ундан юқори.\nКузатувлар сони: Антенатал кузатув 20 ҳафтагача – 2 ҳафтада 1 марта, 20 ҳафтадан сўнг – ҳар ҳафтада.\nҚўшни мутахассислар кўриги ва кузатуви: терапевт, окулист, нефролог.\nҲар бир ташрифда: 20 ҳафтагача - 2 ҳафтада 1 марта, 20 ҳафтадан сўнг – ҳар ҳафтада;\n2 қўлда АҚБни ўлчаб, кўз тубини умумий кўрикдан ўтказиш\nАкушерлик кўрик – ҳомила юрак уришини эшитиш ва БТБ аниқлаш (гравидограмма);\nУмумий қон таҳлили: I ва II- триместрларда 1 ойда 1 марта, III- триместрда – 1 ойда 2 марта тромбоцитлар сонини аниқлаб;\nУмумий сийдик таҳлили (протеинурияга);\nКоагулограмма* I ва II- триместрларда 1 марта, III- триместрда 1 ойда 1 марта;\n34 ҳафтадан КТГ ёки бачадон-йўлдош-ҳомила фон айланишини текшириш учун допплерометрик текшириш, лозим бўлганда такрорланади.\nГИПЕРТЕНЗИЯ БИРИНЧИ МАРТА АНИҚЛАНГАНДА ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун АЁЛНИ туғруқ мажмуасига юборинг.\nАРТЕРИАЛГИПЕРТЕНЗИЯСИ ҲОМИЛАДОРЛИККАЧА МАВЖУД БЎЛГАН ҳомиладорларни биринчи ташрифда ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш ва ҳомилага таъсир кўрсатмайдиган антигипертензив даво тайинлаш учун туғруқ мажмуасига юборинг.\nКасалхонадан қайтгандан сўнг:\n- Ҳомиладорликкача мавжуд бўлган артериал гипертензияда антигипертензив воситаларни қабул қилишни давом эттириш ва тор мутахассислар билан биргаликда кузатувни давом эттириш.\n- АҚБ ҳомиладорликкача бўлган миқдордан пастга тушиб кетмаслиги лозим.\nҲомиладор аёл ва ҳомиласининг аҳволи қониқарли бўлса, ҳомиладорликни табиий туғруқ муддатигача давом эттириш мумкин.\nҲОМИЛАДОР АЁЛНИНГ АҚБни ўлчаш, тана вазнини назорат қилиш ва шишларни аниқлашга ЎРГАТИНГ.\nЗудлик билан врачга мурожаат этишни талаб қиладиган хавфли белгилар ҳақида аёлга маълумот беринг:\n· ДАБ 110 мм сим.уст. ва ундан юқори\n· ДАБнинг гипертензияда 25 мм сим.уст.га ортиши\n· Қўл, юз, танада тўсатдан шишлар пайдо бўлиши ва тез тарқалиши\n· Бош оғриғи,\n· Кўришнинг бузилиши/кўз олдидиа майда нарсалар учиши\n· Тиришиш, тери ва шиллиқ қавтларнинг тўсатдан оқариши ёки сарғайиши\n· Кўнгил айниши, қусиш\n· Бурун битиши,\n· Қулоқ шанғиллаши\n· Сийдик миқдори камайиши\n· Тўсатдан ҳаво етишмаслик ҳисси\n· Қоринда оғриқ/бачадоннинг доимий қисқариб туриши\n· Ҳомиладорликнинг ҳар қандай муддатида жинсий йўллардан қон кетиши\n· Ҳомила қимирлашининг камайиши ёки тўхташи\n· Қоғаноқ сувлари кетиши\n· тана ҳарорати ортиши/эт увишиши\n- гипертензия биринчи марта аниқланганда\n- гипертензия фонида протеинурия кузатилса\n- агар диастолик АҚБ 105 мм.сим.уст. ва ундан юқори ва систолик АҚБ 160 мм.сим.уст. ва ундан юқори бўлса, касалхонага юборишда антигипертензив воситалар беринг:\nНИФЕДИПИН (КОРИНФАР) 5 мг тил остига, агар АҚБ 10 дақиқадан сўнг пасаймаса (ДАБ 105 мм.рт.ст.дан юқори бўлса) АҚБ назорати остида сублингвал ҳар 15 минутда 5 мгдан 6 таблеткагача давом этинг (5мгх6=30 мг) ЁКИ АҚБ назорати остида 10 мг сублингвал ҳар 30 минутда диастолик АҚБ 90-100 мм.сим.уст.да турғун тургунича ёки АТЕНОЛОЛ 25-50 мг суткада 2 марта (қатъий индивидуал ҳолатда).\n-дорилардан биттаси самара бермаса, уларни биргаликда қўллаш мумкин, ДОРИ ВОСИТАЛАРНИНГ МИҚДОРИ КАСАЛХОНАДА БЕЛГИЛАНАДИ.\nТуғруқдан кейинги бирничи 6 ҳафта давомида ҳар 3 кунда АҚБ ўлчаб, назорат қилиб турилади, шунингдек АҚБ нормал ҳолатга қайтмаган аёлларни кейинги текширишлардан ўтказилади. Контрацепцияни индивидуал танлаш.\nГестацион гипертензия. Ҳомиладорларни ҳомиладорлик билан индуцирланган гипертензия билан олиб бориш\nСимптомлар/белгилар: Ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасидан кейин 1 соат оралиқ билан 2 марта ўлчаганда ДАБ 90дан 105 мм рт. ст.\nДАБ 110 мм.рт.ст ва ундан юқори бўлиши оғир преэклампсия деб ҳисобланади (Оғир преэклампсияга қаранг).\nКузатувлар сони: Ҳафтада бир марта\nБошқа мутахассислар кўриги:\nМутахассислар кўриги ва кузатуви: терапевт, окулист, невропатолог.\nҲомиладор аёлни гипертензия сабабларини аниқлаш, тўлиқ текшириш ва кейинги олиб бориш тактикасини ҳал қилиш учун туғруқ комплексига ЁТҚИЗИНГ.\nШИФОХОНАДА ДАВОЛАНГАНДАН СЎНГ -\n-умумий кўрик, иккала қўлда АҚБни ўлчаш;\n- акушерлик кўриги – ҳомила юрак уришини эшитиш ва БТБни аниқлаш (гравидограмма);\n- умумий қон таҳлили: I ва II - триместрларда 1 ойда 1 марта, III- триместрда – 1 ойда 2 марта тромбоцитлар сонини аниқлаб;*\nКоагулограмма* I ва II -триместрларда 1 марта, III- триместрда 1 ойда 1 марта;\n- қоннинг биохимик таҳлили – трансаминазалар - АлАТ, АсАТ, мочевина*\n- 34 ҳафтадан КТГ ёки бачадон-йўлдош-ҳомила фон айланишини текшириш учун допплерометрик текшириш, лозим бўлганда такрорланади;\n- II- ва III -триместрларда кўз тубини текшириш;\n- агар кузатув натижалари турғун бўлса, муддатидаги нормал туғруқни режалаштиринг.\nАсосий даволаш тадбирлари: Дори воситалари тайинланмайди!\nКасалхонадан қайтгандан сўнг кузатувни давом эттиринг. 38 ҳафтада туғруққа йўлланг.\nШифохонага ётқизишга кўрсатмалар: Ҳомиладор аёлни гипертензия сабабларини аниқлаш, тўлиқ текшириш ва кейинги олиб бориш тактикасини ҳал қилиш учун туғруқ комплексига ЁТҚИЗИНГ.\nҚуйидаги ҳолатларда такрор шифохонага ётқизилади:\n- ностабил АҚБ,\n- оғир преэклампсия белгилари кузатилганда;\n- ҳомиланинг ривожланишдан орқада қолиши белгилари кузатилганда (БТБ гравидограммада) ёки ҳомиланинг аҳволи ёмонлашса\n- олдин туғдириш масаласини ҳал қилиш учун.\nҲОМИЛАДОР АЁЛНИ АҚБни ўлчаш, тана вазнини назорат қилиш ва шишларни аниқлашга ЎРГАТИНГ.\n· ДАБнинг гипертензияда 25мм сим.уст.га ортиши\nАгар ДАБ 110 мм рт стдан юқори, ва/ёки САБ 160 мм рт ст.дан юқори бўлса, Оғир преэклампсия деб қаранг (Оғир преэклапмсияга қаранг).\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация.\nЕнгил преэклампсия билан ҳомиладорларни олиб бориш.\nСимптомлари/ белгилари: 1 соат оралиқ билан 2 марта ўлчагандаДАБ 90 ва ундан юқори, аммо 110 мм рт ст,дан паст ва суткалик сийдикда протеинурия – 0,066%о дан 1 г/лгача.\nКузатиш сони: 3 кунда 1 марта, яъни бир ҳафтада 2 марта.\nБошқа мутахассислар кўриги: терапевт, окулист, невропатолог.\nЯкуний ташхис қўйиш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учунҲОМИЛАДОР АЁЛНИ ШИФОХОНАГА ЁТҚИЗИНГ.\nШИФОХРНАДАН КЕЙИНГИ ДАВОЛАШ –\nИккала қўлда ҳам АҚБни ўлчаб умумий кўрик ўтказиш\nАкушерлик кўриги – ҳомила юрак уришини эшитиш ва БТБ аниқлаш (гравидограмма)\nУмумий қон таҳлили: II -триместрда 1 ойда 1 марта, III- триместрда – 1 ойда 2 марта тромбоцитлар сонини аниқлаб*\nумумий сийдик таҳлили (протеинурияни аниқлаш) 3 кунда 1 марта.\nКоагулограмма* II- триместрда 1 марта, III- триместрда 1 ойда 1 марта.\nҚоннинг биохимик таҳлили – трансаминазалар - АлАТ, АсАТ, мочевина*\nҲомиладорликнинг 34 ҳафтасидан бошлаб КТГ * ёки бачадон- йўлдош- ҳомила қон айланишини аниқлаш учун допплерометрик текширув *\n- агар кузатув натижалари турғун бўлса, муддатида нормал туғруқлар ўтказишни режалаштиринг\nАсосий даволаш тадбирлари: Антигипертензив даво ўтказилмайди. 38 ҳафтада туғдирилади.\nЕнгил преэклампсия биринчи марта аниқланган бўлса, якуний ташхис қўйиш ва ҳомиладорликни кейинги олиб бориш тактикасини ҳал қилиш учун ҲОМИЛАДОР АЁЛНИ ШИФОХОНАГА ЁТҚИЗИНГ. Шифохонадан чиққандан сўнг қуйидаги ҳолларда қайта ётқизилади:\n- АҚБ турғун бўлмаса,\n- оғир преэклампсия белгилари кузатилса;\n- ҳомиланинг ривожланишдан орқада қолиши (гравидограмма бўйича БТБ орқада қолса) ёки ҳомила ҳолати ёмонлашса\n- протеинурия авж олса,\nМуддатидан олдин туғдириш масаласини ҳал қилиш учун.\nАгар гипертензияда ДАБ 25 мм.рт.ст. ортиқ кўтарилса: 2-3 даражадаги касалхонага ётқизиб, қилиб антигипертензив давони бошлаш керак.\nАгар ДАБ 110 мм рт стдан ортиқ, ва/ёки САБ 160 мм рт ст.дан ортиқ бўлса, аҳволини оғир преэклампсия деб баҳоланг (Оғир преэклапмсияга қаранг).\nЗудлик билан врачга мурожаат этишни талаб қиладиган ҳавфли белгилар ҳақида аёлга маълумот беринг:\nДАБ 110 мм сим.уст. ва ундан юқори\n38 ҳафтада туғдиринг.\nТуғруқдан кейинги биринчи 6 ой давомида ҳар 3 кунда ўзи АҚБни ўлчаб, назорат қилиб туради, шу муддатда АҚБ нормал кўрсаткичга қайтмаса, кейинги текширишларга йўлланади. Индивидуал ҳолда контрацепция танлаш.\nОғир преэклампсия билан ҳомиладорларни олиб бориш.\nСимптомлари/ белгилари: 1 соат оралиқ билан 2 марта ўлчагандаДАБ 110 мм рт ст, ва ундан юқори, гипертензида ДАБ 25 мм.рт.ст. ортиқ кўтарилса, суткалик сийдикда протеинурия – 1 г/лдан ортиқ (0,3 г/л=300мг/сут) ва/ёки қуйидаги белгилардан бирортаси кузатилса.\nБош оғриғи (кўп ҳолларда анальгетиклар таъсир қилмасдан кучайиб боради), бош айланиши;\n- кўришнинг хиралашиши, кўз олдида қора нарсалар учиши;\n- кўнгил айниши ва қусиш;\n- Олигурия (сийдик ажралиши 30 мл/соатдан кам);\n- эпигастрий ёки қориннинг ўнг юқори квадрантида оғриқ;\n- юрак соҳасида оғриқ;\n- генераллашган шишлар;\n- протеинурия ортиб бориши;\nКучлироқ ривожланган белгига қараб ташхис қўйилади\nКузатиш сони: Туғдириш муддати ва усули ҳал қилинади.\nБошқа мутахассислар кўриги: терапевт, окулист, невропатолог, нейрохирург.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: Умумий аҳволини баҳолаш – ҳушини, тери қопламини баҳолаш, пульсини аниқлаш, 2 қўлда АҚБни ўлчаш, нафас сонини аниқлаш. Протеинурияга сийдик таҳлили.\nАсосий даволаш тадбирлари: Барча тиббий ходимларни ёрдамга чақиринг ва тез ёрдам машинасини чақиртиринг ёки транспорт ташкиллаштиринг. Аёлни чап ёнбошига ётқизинг. Венасига катта калибрли игна киритинг, имкони бўлса, ангиокатетер (18 G).\nЗудлик билан магний сульфат эритмасининг юклама дозасини юборинг: магний сульфати 4 г в/ига 5 мин давомида (16 мл 25% эритма) (инъекция вақтида аёл иссиқлик сезгиси пайдо бўлиши мумкин), сўнг чуқур м/о гановокаин ёстиқчаси ёки лидокаиннинг 2мл 2% эритмасини қилиб, магний сульфатини 10 г (25% эритмани 20 млдан ҳар бир думбасига қилинг- ҳаммаси 40 мл).\nСўнг ҳомиладор аёлни тиббий ходим назоратида зудлик билан 2-3 даражали шифохонанинг туғруқ мажмуасига ётқизинг, у ерда 24 соат давомида в/и га ёки м/о га магнезиал даво давом эттирилади.\nКатта калибрли игна орқали в/и га 0,9% NaCl эритмасини қуйинг, 4 л/мин. тезликда кислород беринг.\n20 минутдан сўнг АҚБни такрор ўлчаб кўринг. Агар ДАБ 105 мм сим.уст ва ундан юқори бўлса, антигипертензив давони бошланг: - нифедипин 5 мг тил остига. Агар 10 минутдан сўнг ДАБ 105 мм сим уст.дан ортиқ бўлса, нифедипин дозасини такрорланг.\nҚўлланилган дори воситаларини ҳисоб- китоб қилинг ва клиник манзара динамикада ривожланишини ёзиб боринг.\nМагнезиал терапияни олиб бориш усуллари.\n- Магний сульфат эритмасини вена ичига юбориш.\nЮклама дозаси: 5 минут давомида 4-6 г юборилади (25% эритмадан 16-24 мл).\nУшлаб турувчи дозаси (2 г/соат): 20 г (25% эритмадан 80 мл 500 мл 0,9% физиологик эритамада). Юбоиш тезлиги 50 мл/соат (16 томчи/мин).\n- Магний сульфатни мушак орасига юбориш.\nЮклама дозаси: 10 г - ҳар бир думбага 5 г.дан (20 мл 25% эритмани ҳар бир думбага).\nУшлаб турувчи дозаси : 5 г (20 мл 25%дан) ҳар 4 соатда навбатма навбат ўнг ва чап думбага.\nУнутманг! Магний сульфат эритмасининг токсик таъсирида қуйидагилар кузатилади:\n- сийдик миқдори камаяди– 30 мл/соатдан кам;\n- нафас сони 12-14 марта/мингача;\n- тизза рефлекси йўқолади ёки сусаяди.\nШарт! Инфузияни тўхтатиб, лозим бўлса ЎСВга ўтказиш; антидот глюконат кальцийнинг 10% ли 10 мл эритмасини в/и га секин юбориш лозим (5 минут давомида).\nШифохонага ёткизишга курсатмалар.Магний сульфат нинг юклама дозасидан сўнг – туғдириш масаласини ҳал қилиш учун шошилинч ҳолатда 2-3 даражали касалхонага госпитализация қилиши шарт.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация. Туғруқдан кейинги биринчи 6 ой давомида ҳар 3 кунда ўзи АҚБни ўлчаб, назорат қилиб туради, фаол патронаж, шу муддатда АҚБ нормал кўрсаткичга қайтмаса, кейинги текширишларга йўлланади. Индивидуал ҳолда контрацепция танлаш.\nЭклампсия билан ҳомиладорларни олиб бориш.\nТалваса синдроми. Эклампсия – анамнезида талваса кузатилмаган аёлларда ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасидан сўнг кузатиладиган талваса. Эклампсия 20% аёлларда белгисиз тўсатдан бошланади.\nгипертензиянинг оғирлик даражасига боғлиқ бўлмайди;\nуларни олдиндан сезиб бўлмайди, одатда гиперрефлексия, бош оғриғи ёки кўришнинг ўзгаришисиз кузатилади;\n25% ҳолатларда бола туғилгандан сўнг кузатилади;\nкетма- кет такрорланиб ўлимга сабаб бўлиши мумкин;\nагар аёл хонада ёлғиз бўлса, назорат қила олмаслик мумкин;\nкома ҳолатлари билан кузатилиши мумкин.\nТалваса (ҳушсиз), сўнг амнезия ҳолати- ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасидан сўнг ва туғруқдан кейинги биринчи 24 соат давомида диастолик АБ 110 мм.рт.ст. ёки ундан юқори\n- Протеинурия 1 г/лдан ортиқ- Кома ҳолатида келиши мумкин (талвасасиз ёки/билан ҳушсиз ҳолатда)\nКичик гуруҳдаги эклампсия бўлган аёлларда артериал босим нормал бўлиши мумкин.\nЭклампсик хуружлар фазаси: Продромал - 10-20 секунд, Тоник - 20-30 секунд, Клоник - 1-2 минут, Кома – индивидуал хусусиятлардан келиб чиқиб минутлар ёки соатлар давом этиши мумкин, Тарқалиш даври – 20-30 секунд.\nКузатиш сони. Туғдириш учун зудлик билан яқин орадаги 2-3 даражали туғруқ касалхонага госпитализация қилинади.\nТезкор бирламчи баҳолаш:\n• Ҳуши; тери қоплами; пульси; АҚБ; нафас сони; сийдик миқдори; тана ҳарорати; пай рефлексларини текшириш.\n• Ҳар 15 минутда динамикада аҳволини баҳолаш.\n• Гемодинамик варақа олиб бориш.\nШошилинч бирламчи ёрдам кўрсатиш тактикаси:\nТезкор ҳуши ва нафасини баҳоланг\nНафас йўллари ўтказувчанлигини текширинг.\nБарча тиббий ходимларни ёрдамга чақиринг\nАёлни куч билан ушламасдан жароҳатлардан асранг\nХуруж тарқалгандан сўнг аёлни чап ёнбошига ётқизинг\nКатта калбрли игна орқали в/ига 0,9% NaCl эритмасини қуйинг\n- Магний сульфатни вена ичига юбориш.\nУшлаб турувчи дозаси (2 г/соат): 20 г (25% эритмадан 80 мл 500 мл 0,9% физиологик эритамада). Юбориш тезлиги 50 мл/соат (16 томчи/мин).\nАгар харуж такрорланса ёки 20 минутдан сўнг ДАБ 110 мм рт ст ва ундан юқори бўлса, қўшимча 2 г магнезий сульфатини (8,0 мл 25%) в/ига секин юборинг.\nАгар харуж давом этса, в/и га қўшимча диазепам 10мг (1% - 1мл физ.эритмада) 2 минут давомида секин юборинг.\nДАБ 110 мм.сим. уст. ва ундан юқори ва/ёки ДАБ 160 мм.сам.уст.дан юқори бўлса, тезда анигипертензив терапияни бошланг: Нифедипин 5 мг тил остига (агар ҳомиладор аёл ҳушида бўлса). Агар 10 минутдан сўнг ДАБ 105 мм рт стдан юқори бўлса, нифедипин дозасини такрорланг.\nТиббий ходим назоратида зудлик билан гемодинамик кузатув остида 2-3 даражали туғруқ касалхонага госпитализация қилинади(ёзмалар билан).\nШифохонага ёткизишга курсатма:\nТалваса тўхтагандан сўнг ва магнезий сульфатнинг юклама дозаси қилингандан сўнг, лозим бўлса, антигипертензив воситаларни қўллаб врач назоратида, вена ичига физиологик эритма (0,9% натрия хлорид) қуйиб ва кислород бериб, шифохонага ётқизилади.\nТуғруқдан кейинги биринчи 6 ой давомида фаол патронаж.АҚБ ва протеинурия назорати, невропатолог, окулист, УАШ маслаҳати ва кўриги. Контрацепция.\n137–сонли буйругига 12-сонли илова\nНафас тизими яллиғланиш касалликлари ҳомиладорларни олиб бориш\nЎРВИ билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти\nЎРВИ – респиратор йўллари турли қисмларининг шикастланиши билан кузатиладиган гуруҳ касалликлари (ўткир ринит, ларингит, бронхит)\nКХТ-10 бўйича коди: 0.99.5\nСимптомлари ва белгилари: Юз ва бўғиз гиперемияси, склера қон томирлари инъекцияси, терлаш, тахикардия, катарал белгилар.\nИнкубацион даври бир неча соатдан 2 суткагача, ўткир бошланади:\nтана ҳароратининг 38-400Сгача кўтарилиши;\nиситма 3-5 кун давом этиб, сўнг узоқ вақт субфебрилитет кузатилади.\n- биринчи белгилари пайдо бўлганда.\n- даволаш динамикасида.\nҚўшин мутахассислар кўриги: терапевт, отоларинголог, пульмонолог\nУмумий қон таҳлили: Hb, эритроцитлар, ранг кўрсаткич, лейкоцитоз; ЭЧТ;\nумумий билирубин: боғланган ва боғланмаган, АЛТ, АСТ; Кўкрак қафаси рентгенографияси.\nКўп суюқлик ичиш: ўртача бир соатда 2 ст. (500мл); Балғам кўчирувчи воситалар; парацетамол\nГипертермия 37,50С дан юқори. 3 кун давомида субфебрил температура\nТуғруқ мажмуасига ётқизилади.\nҲомиладорлик сақланса, касалхонадан чиққандан сўнг ҚВП/поликлиника\nтуман кўп тармоқли поликлиникада кузатув, 10 кун давомида ҳар 3 кунда ташриф.\nБронхит билан ҳомиладорларни олиб бориш\nтана ҳароратининг 38-400С гача кўтарилиши;\nиситма 3-5 кун давом этиб, сўнг узоқ вақт субфебрилитет кузатилади;\nКузатувлар сони: ташхис аниқлангандан сўнг касалхонага ётқизилади, касалхонадан чиққандан сўнг 1 ой давомида ҳафтада 1 марта.\nҚўшимча мутахассислар кўриги: терапевт, пульмонолог.\nУмумий қон таҳлили; билирубин, АЛТ, АСТ;\nБалғамни бактериал текшируви\n17-22 ҳафтада (имкони бўлса) ҳомилани скрининг текшириш\nқуруқ, нам хириллашлар;\nвезикуляр нафас, баъзи жойларида зичлашган\nАсосий даволаш тадбирлари: Шифохонага ётқизиш; Ётоқ тартиби; бронхолитик, ҳомиладорлик муддати ва сезувчанликни ҳисобга олиб антибактериал терапия; суюқлик ичиш тартиби; симптоматик даво.\nБиринчи белгилари кузатилиши билан туғруқ мажмуасининг ХПБга ёткизиш.\n4 ҳафта давомида ҳафтада 1 марта фаол патронаж.\nЗотилжам билан ҳомиладорларни олиб бориш\nКХТ-10 бўйича коди: J14-18\nСимптомлари ва белгилари: Юз ва бўғиз гиперемияси, терлаш, тахикардия,\nкатарал белгилар: ринит, конъюнктивит, ларингит, фарингит қуруқ йўтал билан.\nтана ҳароратининг 38-400Сгача кўтарилиши; кучли умумий интоксикация,\nиситма даврида сийдикда оқсил, эритроцитлар ва цилиндрлар бўлиши мумкин; қон таҳлили: лейкопения, нейтропения. Балғамли йўтал, ҳолсизлик, тез чарчаш, иштаҳа йўқолиши, уйқу бузилиши.\nШифохонага ётқизиш масаласини ҳал қилиш\nШифохонадан чиққандан сўнг 1 ой давомида ҳафтада 1 марта кузатув\nУмумий қон таҳлили (лейкоцитоз, лейкопения); билирубин, АЛТ, АСТ;\nУмумий оқсил, Балғамни бак.экиш, Ҳомилани УТТ, жигарни УТТ . Кўкрак қафаси рентгенографияси.\nКасалхонага госпитализация; Ётоқ тартиби; бронхолитик, ҳомиладорлик муддати ва сезувчанликни ҳисобга олиб антибактериал терапия; суюқли ичиш тартиби; симптоматик даво, дезинтоксикацион, яллиғланишга қарши иммуностимулловчи терапия.\nШифохонага ёткизишга кўрсатма: Зотилжамнинг биринчи белгилари кузатилиши билан туғруқ мажмуасининг ХПБга ётқизиш.\n137–сонли буйругига 13-сонли илова\nТуғма юрак нуқсонлари билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти\nКХТ -10 бўйича коди: Q20-Q28.\nЮракнинг туғма нуқсонлари (ЮТН) – юрак клапанлари тузилиши, юрак камералари орасидаги тешик ёки тўсиқлари ва ундан чиқувчи йирик қон томирларнинг туғма нуқсонлари бундай клапанлар тешикни тўлиқ беркитмайди, яъни клапанлар етишмовчилиги кузатиладиагар яллиғланиш натижасида клапан табақалари ёпишиб кетса, улар беркитиб турадиган тешик торайиб қолади. Бу ҳолат тешиклар стенози дейилади.\nБўлмачалраро тўсиқ нуқсони (БТН)\nКХТ -10 бўйича коди: Q21.1\nа) иккиламчи – қон чапдан ўнга чап бўлмачадан ўнг бўлмачага ўтади.\nСимптомлар ва белгилари: цианоз, барабан таёқчасидек бармоқлари, тирноқлари соат ойнасидек; аускультатив I тон сусайиши; юрак чўққиси ва иккинчи қовурға оралиғида дағал систолик шовқин.\nБеморнинг шикоятлари:Кучсиз жисмоний юкланишда ҳам ҳансираш; Юрак соҳасида нохуш ҳис.\nДиспансеризация кардиолог билан бирга амалга оширилади\nI ва II триместрда – икки ҳафтада 1 марта;\nIII триместрда ҳар ҳафта.\nҚўшни мутахассислар кўриги: терапевт ва кардиолог маслаҳати.\nЮрак етишмовчилиги белгилари кузатилса, ҳомиладорликни сақлаш масаласини ҳал қилиш учун кардиолог ва кардиохирург маслаҳати\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; инструментал текширишлар: ЭКГ, допплерли ЭХО-кардиография, I- триместрда рентгенография.\nАсосий даволаш тадбирлари кардиолог билан бирга ҳал қилинади; иш ва дам олиш тартибига риоя қилиш, эластик пайпоқларда юриш.\nКардиолог индивидуал тайинлайди. Дастлабки тайёргарлик босқичида нуқсонни хирургик коррекция қилишнинг оптимал вақтини белгилайди.\nАнтенатал кузатув даврида гемодинамик кузатув варақаси ёзиб борилади.\nҲомиладорликнинг 10 ҳафтасидан 6 ой давомида ацетилсалицил кислотаси 2г.дан суткада ва поливитаминлар тайинланади.\nГоспитализацияга кўрсатма: 1-госпитализация 12 ҳафтада ташхисни аниқлаш ва ҳомиладорлик масаласини ҳал қилиш мақсадида; 2-госпитализация 24-28 ҳафтада; 34 ҳафтада туғруққа тайёрлаш учун; туғруқ – кесар кесиш амалиёти орқали.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: Туғруқдан кейин 1 йил давомида ОП да назоратда туради; Контрацепция.\nб) бирламчи – оғир ЮТН;\nСимптомлари ва белгилари:(қоннинг ўнгдан чапга ўтиши билан ўпка гипертензияси. Кучли цианоз, эритроцитоз ва юқори гемотокрит), Эйзенменгер синдроми ва юрак етишмовчилиги.\nКузатув сони: Бирламчи БТНда – ҳомиладорлик мумкин эмас.\nҚўшни мутахассислар кўриги: терапевт; кардиолог; кардиохирург.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; инструментал текширишлар – ЭКГ, допплерли ЭХО-кардиография.\nБирламчи БТНда – ҳомиладорлик мумкин эмас\n1-госпитализация 12 ҳафтада ташхисни аниқлаш ва ҳомиладорлик масаласини ҳал қилиш мақсадида; 2-госпитализация 24-28 ҳафтада; 34 ҳафтада туғруққа тайёрлаш учун; Туғруқ – кесар кесиш амалиёти орқали.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: Бирламчи БТНда – ҳомиладорлик мумкин эмас.\nНозологик шакли ва таърифи: Очиқ артериал оқим.\nБаталов йўлининг битмай қолиши – битмаган.\nКХК-10 бўйича коди: Q25.0\nСимптомлар ва белгилар: ўпка гипертензияси белгилари; жисмоний юкламада ғансираш; цианоз; ўта кучли туртки; юқори тез пульс; систолик АҚБ ортиши ва диастолик АҚБ пасайиши; мусбат капилляр пульс; аускультацияда узлуксиз «машинасимон» систолодиастолик шовқин эшитилади.\nКузатишлар сони: Кардиолог билан бирга: I ва II триместрда – 2 ҳафтада 1 марта; III триместрда ҳар ҳафтада.\nҚўшни мутахассислар кўриги: терапевт; кардиолог; УТТ врачи.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; инструментал текширишлар - рентгенологик текшириш; юрак эхо-кардиографияси ва допплери (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда), ЭКГ, юрак эхо-кардиографияси ва допплери.\nГоспитализацияга кўрсатма: 34 ҳафтада; туғруқ – кесар кесиш амлиёти орқали.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: туғруқдан сўнг бир йил давомида ОПда кузатув. Контрацепция.\nНозологик шакли ва таърифи: Юрак тўсиқларининг туғма нуқсонлари\nа) бўлмачалараро тўсиқ нуқсони (БТН): - паст.\nКХК-10 бўйича коди: Q21.0\nСимптомлар ва белгилар:\nГемодинамик бузилишлар кузатилмайди;\n3-4 қовурғалар орасида қўпол систолик шовқин;\nНуқсон ЭХО-кардиографияда аниқланади;\nКузатишлар сони: Кардиолог билан бирга. I ва II триместрда – 2 ҳафтада 1 марта; III триместрда ҳар ҳафтада.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма.\nИнструментал текширишлар: Рентгенологик текшириш; Юрак эхо-кардиографияси ва допплери (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда).\nАсосий даволаш тадбирлари: Жарроҳлик.\nЮрак эхо-кардиографияси ва допплери.\nГоспитализацияга кўрсатма: 34 ҳафтада, туғруқ – кесар кесиш.\nҲомиладорлик ман этилади: юқори ҚТН, тетрадо Фалло, оғир ЮТН: ўпка гипертензияси билан қоннинг ўнгдан чапга ўтиши; кучли цианоз, эритроцитоз, юқори гемотакрит. Эйзенменгер синдроми ва юрак етишмовчилиги.\nЮракнинг бошқа туғма нуқсонлари: аорта коартацияси, ўпка артерияси стенози ва бошқалар кардиолог, кардиохирург билан бирга олиб борилади.\nМитрал клапан пролапси билан ҳомиладорларни олиб бориш\nНозологик шакли ва таърифи\nКХК-10 бўйича коди: I34.1\nМитрал клапан пролапси(МКП) – қоринчалар систоласи вақтида МКнинг битта ёки иккала табақасининг ҳам чап бўлмачаси бўшлиғига букилиши (бўртиб чиқиши).\nСимптомлар ва белгилар: Барлоу синдроми, кечки систолик шовқин синдроми, аномал Т-тўлқин синдроми, «ҳилпилловчи клапан» синдроми, «елкансимон клапан», МКнинг баллонли деформацияси, «сегментар кардиопатия», «эгилувчан» МК, миксоматоз МК.\nМК табақасининг чап бўлмача бўшлиғига қанчалик бўртиб чиқишига қараб МК пролапси учта даражага бўлнади:\n· I даража – табақаларнинг 0,6 смгача бўртиши;\n· II даража – табақаларнинг 0,6-0,9 смга бўртиши;\n· III даража - табақаларнинг 0,9дан ортиқ бўртиши.\nКузатишлар сони: Кардиолог билан бирга, I ва II триместрда – 2 ҳафтада 1 марта; III триместрда ҳар ҳафтада.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: лаборатор теширишлар аҳамиятга эга эмас. Ҳомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак эхо-кардиографияси ва допплери (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда.)\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз - меҳнат ва дам олиш тартибига риоя қилиш, руҳий эмоционал юкламаларнинг олдини олиш, жисмоний юкланишни чегаралаш, седатив ўтлар билан фитотерапия, натрий тузларини камайтириб, калий ва магний тузларига бой парҳез тайинлаш.\nМедикаментоз: юрак ритми бузилганда ва ўпка шиши кузатилганда индивидуал ҳолатда кардиолог тайинлайди. Магний дори воситалари тайинланади. Жарроҳлик даво ўтказилмайди.\nШифохонага ёткизишга кўрсатма: МКП билан аёллар ҳомиладорлик асоратлари кузатилганда (преэклампсия, муддатидан олдинги туғруқ хавфи) ва асосий касалликнинг кечиши оғирлашганда госпитализация қилинади.\nIII- даражали туғруқ муассасаларига госпитализация қилинади.\n1- госпитализация 12 ҳафтагача – ташхисни аниқлаш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун.\n2-госпитализация 24-28 ҳафтада текшириш ва мавжуд ўзгаришларни коррекция қилиш учун.\n3- госпитализация тахминий туғруқ муддатидан 2-3 ҳафта олдин туғдириш тактикасини ишлаб чиқиш учун.\nТабиий туғруқ йўллари орқали муддатида туғдирилади. Акушерлик асоратлари кузатилганда КК.\nОрттирилган юрак нуқсонлари билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти.\nНозологик шакли ва таърифи: Орттирилган юрак нуқсонлари.\nКХТ -10 бўйича коди: I05-I09\nОрттирилган юрак нуқсонлари (ОЮН) – юрак клапанлари, юрак камералари орасидаги тўсиқлари ёки тешиклари ва ундан чиқувчи йирик қон томирлар тузилишининг орттирилган нуқсонлари. Клапан табақаларининг яллиғланиш жараёнлари кўп ҳолларда уларнинг склероз-деформацияси ва калталашиши билан якунланади. Бундай клапан тешикларни тўлиқ бекитмайди, яъни клапан етишмовчилиги ривожланади. Агар клапанларнинг яллиғланиши натижасида четлари битишиб қолса, тешиклар торайиб қолади, бу ҳолат тешиклар стенози дейилади.\nСимптомлар ва белгилар: тез чарчаш, мушаклар ҳолсизланиши, оёқларда оғирлик, уйқучанлик, юрак тез уриши, жисмоний юкланишда ҳансираш; нуқсон авж олган сари тинч ҳолатда ҳам ҳаесираш кузатилади.\nКузатишлар сони: Кардиолог билан бирга: I ва II- триместрда – 2 ҳафтада 1 марта; III- триместрда ҳар ҳафтада.\nҚўшимча мутахассислар кўриги: терапевт; кардиолог; кардиохирург.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; қондаги С-реактив оқсилнинг; антистрептолизин - О; антистрептокиназ концентрацияси.\nҲомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак ЭКГ (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда.)\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз: меҳнат ва дам олиш тартибига риоя қилиш, эластик пайпоқлар кийиб юриш\nМедикаментоз: индивидуал ҳолатда кардиолог тайинлайди. Жарроҳлик коррекция туғруққа тайёрлаш даврида ўтказилиши мақсадга мувофиқ.\nЧап қоринча етишмовчилигида диуретиклар ҳамда периферик вазодилятаторлар тайинланади. Чап қоринча систолик фаолияти сустлашганда юрак гликозидлари (дигоксин).\nЎнг қоринча етишмовчилигида диуретиклар тайинланади.\nСинусли тахикардияда ß-адреноблокаторлар (атенолол 5 мг/сут). Тромбоэмболик асоратларнинг профилактикаси – пастмолекуляр гепаринлар.\nШифохонага ёткизишга кўрсатма: ЮОН билан аёллар ҳомиладорлик асоратлари кузатилганда (преэклампсия, муддатидан олдинги туғруқ хавфи) ва асосий касалликнинг кечиши оғирлашганда госпитализация қилинади.\nIII даражали туғруқ муассасаларига госпитализация қилинади.\nтуғруқдан сўнг бир йил давомида ОПда кузатув\nНозологик шакли ва таърифи: Аорта бўғзи стенози.\nКХТ-10 бўйича коди: I06.0\nАорта бўғзи стенозида чап қоринчадан чиқаётган қон оқимини қийинлаштириб, чап қоринча билан аорта ўртасидаги босим градиентининг ортишига олиб келади.\nСимптомлари ва белгилари: Белгисиз даври узоқ кечади. Бош айланиши, кўнгил айниши, ҳушдан кетиш ҳолатлари кузатилиши мумкин. Кучланиш ёки тинч стенокардиянинг типик хуружлари ҳам характерли бўлади. Юрак соҳасида оҳриқ, ҳансираш.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; қондаги С- реактив оқсилнинг; антистрептолизин - О; антистрептокиназ концентрацияси.\nҲомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак ЭКГ (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда).\nМедикаментоз: индивидуал ҳолатда кардиолог тайинлайди. Жарроҳлик сунъий клапан имплантацияси ва баллонли комиссуротомия\nШифлхонага ёткизишга кўрсатма: ЮОН билан аёллар ҳомиладорлик асоратлари кузатилганда (преэклампсия, муддатидан олдинги туғруқ хавфи) ва асосий касалликнинг кечиши оғирлашганда госпитализация қилинади.\nIII-даражали туғруқ муассасаларига госпитализация қилинади.\nТуғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: туғруқдан сўнг бир йил давомида ОПда кузатув. Контрацепция\nНозологик шакли ва таърифи: Митрал клапан етишмовчилиги.\nКХТ-10 коди бўйича: I05.0\nҚоринчалар систоласида қоннинг чап қоринчадан чап бўлмачага регургитацияси билан кузатиладиган митрал клапан табақаларининг тўлиқ бекилмаслиги.\nСимптомлари ва белгилари: ҳансираш, тахикардия, кучли чарчаш.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; қондаги С- реактив оқсилнинг; антистрептолизин - О; антистрептокиназ концентрацияси. Кўкрак қафаси рентгенографияси, ЭХО-кардиография ва допплер. Ҳомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак ЭКГ (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда.)\nНомедикаментоз: эластик пайпоқлар кийиб юриш\nМедикаментоз: индивидуал ҳолатда кардиолог тайинлайди.\nКомиссуротомиядан сўнг 1 йилдан кейин ҳомиладорликни режалаштириш мумкин. Ҳомиладорликка рухсат бериш масаласини кардиохирург, кардиолог, акушер-гинеколог ҳомиладорликкача ёки 12 ҳафтагача ҳал қилади.\nНозологик шакли ва таърифи: Ўпка артерияси клапани етишмовчилиги\nКХТ-10 бўйича коди: I37.1\nЎпка артерияси клапани табақаларининг зич бекилмаслиги ва диастола вақтида ўпка артериясидан қон ўнг қоринчага регургитация бўлиб, ундаги ҳажмнинг ортишига олиб келиши.\nСимптомлари ва белгилари: жисмоний юкланишда ҳансираш, бўғилиш, ҳушдан кетиш, периферик шишлар.\nҚўшимча мутахассислар кўриги - терапевт; кардиолог;\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; қондаги С-реактив оқсилнинг; антистрептолизин - О; антистрептокиназ концентрацияси, кўкрак қафаси рентгенографияси, ЭХО-кардиография ва допплер. Ҳомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак ЭКГ (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда).\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз: бажарилмайди. Медикаментоз: ўпка гипертензиясини камайтириш.\nНозологик шакли ва таърифи: Ўпка артерияси клапани стенози.\nКХТ-10 бўйича коди: I37.0\nЎпка артериясидан ўнг қоринчага қон ўтиши қийинлашиб, унинг гипертрофиясига олиб келади.\nСимптомлари ва белгилари: кам даражада торайиш бўлса, белгилар кузатилмайди. Кучли стенозда жисмоний юкланишда ҳансираш, юрак соҳасида оғриқ, юрак ритмининг бузилиши\nДиагностик текширишлар номи ва сони: умумий қон таҳлили; коагулограмма; қондаги С- реактив оқсилнинг; антистрептолизин - О; антистрептокиназ концентрацияси.кўкрак қафаси рентгенографияси, ЭХО-кардиография ва допплер. Ҳомиладорлик ва туғруққа тайёрлаш даврида юрак ЭКГ (10-11, 26-28, 32 ҳафталик муддатларда).\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз: бажарилмайди. Медикаментоз: жарроҳлик.\nIII -даражали туғруқ муассасаларига госпитализация қилинади.\nНозологик шакли ва таърифи: Уч табақали клапан етишмовчилиги.\nКХТ -10 бўйича коди: I07.1\nҚоринча систоласи вақтида клапан табақаларининг тўлиқ бекилмаслиги ҳисобига ўнг қоринчадан қоннинг ўнг бўлмачага регургитацияси билан кузатилади.\nСимптомлари ва белгилари. Тез шишлар пайдо бўлиши, кўнгил айниши, қорин ҳажмининг тезда катталашиши, минимал юкланишда тезда ҳолсизланиш.\nҚўшимча мутахассислар кўриги - терапевт; кардиолог.\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз: бажарилмайди. Медикаментоз: юрак етишмовчилиги кузатлса, керакли даво қилинади, жарроҳлик даво.\nНозологик шакли ва таърифи: Трикуспидал стеноз.\nКХТ-10 бўйича коди: I07.0\nУч табақали клапан табақалари ўзаро битишиб қолганлиги сабабли ундан диастолик қон ўтиши қийинлашиб, ўнг қоринча ва ўнг бўлмча ўртасидаги босимнинг диастолик градиенти ортишига олиб келади.\nСимптомлари ва белгилари: оёқлар шиши, қорин ҳажми катталашиши, ўнг қовурға ости ва эпигастрий соҳаларда оғриқ.\n1- госпитализация 12 ҳафтагача – ташхисни аниқлаш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун. 2-госпитализация 24-28 ҳафтада текшириш ва мавжуд ўзгаришларни коррекция қилиш учун. 3- госпитализация тахминий туғруқ муддатидан 2-3 ҳафта олдин туғдириш тактикасини ишлаб чиқиш учун.\nТабиий туғруқ йўллари орқали муддатида туғдирилади. Акушерлик асоратлари кузатилганда КК. Туғруқдан кейинги даврда олиб бориш/реабилитация: туғруқдан сўнг бир йил давомида ОПда кузатув. Контрацепция.\nНозологик шакли ва таърифи: Аортал клапан етишмовчилиги\nКХТ-10 бўйича коди: I06.1\nДиастола вақтида аортал клапан табақалари тўлиқ бекилмасдан диастолик қоннинг аортадан чап қоринчага қайтиши кузатилади.\nСимптомлари ва белгилари: бўйин соҳасида пульсация, ҳамда юрак турткилари (ётган ҳолда) аниқланади, бош айланиши, ҳушдан кетишлар, ҳансираш, тез чарчаш, ҳолсизлик.\nАсосий даволаш тадбирлари: Номедикаментоз: меҳнат ва дам олиш қоидаларига риоя қилиш. Медикаментоз: жарроҳлик даводан сўнг мунтаззам антикоагулянт профилактика.\n137–сонли буйругига 14-сонли илова\nҲомила олди сувларининг муддатидан олдин кетиши билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти.\n(Қоғаноқ парданинг муддатидан олдин ёрилиши)\nҲомиладорда туғруқ фаолияти бошланмасдан олдин ҳомила олди сувларининг кетиши ёки қоғаноқ парданинг муддатидан олдин ёрилиши ҳомила олжи сувларининг кетиши. Ҳомила олди сувларининг туғруқнинг 1 даври бошланмасдан кетиши муддатидан олдин кетиш дейилади. Нормада ҳомила олди сувлари туғруқнинг 2 даври охирида кетиши лозим.\nСимптомлари ва белгилари:\nҲомиладорда туғруқ фаолияти бошланмасдан олдин ҳомила олди сувларининг кетиши. Амниотик суюқликнинг ўзига хос ҳиди ташхисни тасдиқлайди.\nҲомила олди сувларининг кетиши аниқланганда зудлик билан ҳомиладор аёлни касалхонага юборилади.\nҚўшимча мутахассислар кўриги:\nДиагностик текиширишлар номи ва сони:Ҳомила олди сувларининг ҳажми ва ҳомила ҳолатини аниқлаш мақсадида УТТ. Термометрия\nКичик муддатда агар ҳомиладорлик сақланса, касалхонадан чиққанидан сўнг кузатув. Аёлга ажралмалари, ҳомила қимирлаши ва тана ҳароратини назорат қилиб туриш тушунтирилади.\nШифохонага ёткизишга кўрсатма:\nҲомиладорликнинг 2 ва 3- триместрида ҳомила олди суви кетиши ёки бир вақтда кўп миқдорда кетишига шикоят қилиб келса, УТТ билан ташхисни аниқлаштириш лозим*, сўнг текшириш ва кейинги олиб бориш масаласини ҳал қилиш учун туғруқхонага юбориш лозим.\nҚоғаноқ парданинг юқоридан йиртилиши ва ҳомиладорлик сақланиш ҳолатларида ҳомиладорни режали равишда туғруққача кузатилади.\n137–сонли буйругига 15-сонли илова\nСурункали ва ўткир бактериал ва/ёки вирусли инфекциялар билан ҳомиладорларни олиб бориш стандарти\nБарча ҳомиладорликни режалаштираётган аёлларни қуйидагиларга текшириш лозим: ОИВ, захм, қизилча, гепатит В ва С.\nБошқа турдаги инфекцияга текширишлар (токсоплазмоз, ЦМВ, ВПГ, сув чечак, паровирус В19) оғирлашган акушерлик анамнезида, репродуктив йукотишларда ёки урогенитал тизимнинг сурункали касалликларида бажарилади (уреаплазмоз, хламидиоз, микоплазмоз).\nКўпгина инфекцион касалликлар аёлларда, айниқса асоратланган акушерлик анамнези бўлганларда ҳомиладорлик бўйича антенатал парваришга ҳисобга олиш вақтида текширганда тасодифан аниқланади. Аниқ симптомлари кузатилмайди. Аммо маълум бир инфекцияларга хос бўлган белгилар мавжуд. Масалан, ОИВ/ОИТСда даволаш кам самара берадиган тез- тез кузатиладиган яллиғланиш касалликлари кўп учрайди. Имкони борича эртароқ ОИВ инфекциясига маслаҳатлаш ва ихтиёрий тестдан ўтишни таъминлаш лозим. Ҳомиладор аёлнинг қонида ОИВ аниқланганда унинг онадан болага юқишининг олдини олиш учун ҳомиладорликнинг 14 ҳафтасидан профилактик давони бошлаш керак (бу ҳолатда ОБЮПси самарали бўлади).\nЗахм ҳомиладорда аввал бўлмаган розеоласимон тошмалар билан кузатилади. Қизилча учун эса, терида тошмалар тошиши ва гипертермия хос.\nВагинал кандидоз ва трихомонадали кольпит жинсий йўллардан ажралмалар келиши ва қичишиш билан кечади.\nКузатувлар сони: Сурункали инфекцияда – режали ташрифлар, ўткир инфекцияда – режали ташрифларга боғлиқ эмас. масалан, қзилчада – тошмалар тошганда, ВПГ – ўткир генераллашган шаклида.\nҚўшимча мутахассислар кўриги: Маҳаллий ОИТС билан курашиш Марказлари инфекционисти, терапевти, урологи, дермато-венерологи, акушер-гинекологи.\nВирусли (ОИВ, гепатитлар, ЦМВ, ВПГ) ёки урогенитал инфекцияларда (уреаплазма, микоплазма, хламидий) қоннинг иммунофермент таҳлили (ИФА - IgG ва IgM турдаги махсус антителоларни аниқлаш) ва бачадон бўйни каналидан қўзғатувчининг ДНКсини аниқлаш учун полимераза-занжирли реакция (ПЗР) бажарилади.\nВагинал кандидоз ва трихомонадали кольпитда жинсий йўллардан ажралмалар келиши ва қичишиш билан шикоят қилганда суртма ёки бактериологик текширишда аниқланади. Даволашдан сўнг такрорий текширилади.\n16-20 ҳафталик муддатда ҳомила нуқсонларини, асаб найи патологияси ва бошқа ривожланиш нуқсонларини аниқлаш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун ҳомила скрининги ўтказилиши шарт. Бир вақтда қон зардобида АФП, ХГ ва эстриол миқдорининг биохимик скрининги ҳам аниқланади.\nОВИ, заҳм, гепатит В ва С антителалари аниқланганада ташхисни тасдиқлаш, диспансеризация ва ҳомиладорликни кейинги олиб бориш тактикасини ишлаб чиқиш, ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун махсус муассасаларга юборилади.\n· ОИВ-инфекцияси бўлган ҳомиладорларни ташхисни тасдиқлаш, вирусли юкламани ва СD4-лимфоцитлар миқдорини аниқлаш, бу таҳлиллар натижасида онадан болага юқишининг олдини олиш схемаларини аниқлаш учун юбориш лозим. ОВИнинг онадан болага юқишининг олдини олиш учун антиретровирусли терапияни ҳомиладорликнинг 14-ҳафтасидан бошлаш керак, агар кечроқ ташхис қўйилса, шу заҳоти бошланиши шарт (ЎзР ССВ буйруғига қаранг). Бу ҳомиладорларни ҳам ОИВ билан зарарланмаган ҳомиладорлардек олиб борилади. Бироқ ОИВ билан зарарланган ҳомиладорлар бир вақтда ОИТС билан курашиш Марказида мутахассис кўригида ҳам туради. ОИТС билан курашиш Марказидаги мутахассис (ҳомиладор аёл ҳоҳиши бўйича яшаша жойида, вилоят ёки Республикада) ҳомиладор аёлни диспансер ҳисобига олади, вирус юкламасини ва СD4-лимфоцитлар миқдорини текширади, онадан болага юқишининг олдини олиш учун антиретровирусли профилактика схемасини ишлаб чиқади, ОБЮП мақсад ва вазифаларини тушунтиради, АРВ дори воситаларини қабул қилиш афзалликлари, миқдори, қабул қилиш давомийлиги ҳақида маълумот бериб, ҳомиладор аёлга антиретровирусли дори воситасини беради (АРВ дори воситаларини ҳисобга олиш норматив талабларига риоя қилиб, уларни қайд қилиб боради), ушбу ҳомиладорни олиб бориш режасига асосан ҳомиладор аёл аҳволини назорат қилади. ОВИнинг онадан болага юқишининг профилактикаси Миллий баённомасига асосан туғруқ муддати ва усулини режалаштиринг (2012 йил) ва аёлни ОВИ чақалоққа кўкрак билан эмизганда сут орқали юқиш хавфи ҳақида маълумот беринг. Учинчи триместрда ҳомиладорга чақалоқни хавфсиз озиқлантириш усуллари ҳақида огоҳлантиринг.\nАгар ОИВ-инфекция аёлда ҳомиладорлик даврида биринчи марта аниқланган бўлса, унга жинсий йўллар орқали юқадиган инфекцияларнинг олдини олиш усуллари ҳақида маълумот беринг. Ҳомиладорликнинг охирги ойларида ва туғруқдан кейин албатта контрацепция усуллари, айниқса икки томонлама контрацепция тури (ҳомиладорликдан ва жинсий йўллар орқали юқадиган инфекциялардан) – презервативлар ҳақида маълумот беринг.\n· Заҳм. Заҳм билан зарарланган аёлларни даволаш, кейинги ҳомиладорликни олиб бориш режасини ишлаб чиқиш ва ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш ихтисослашган касалхоналарда амалга оширилади. Заҳм билан зарарланган аёлларни ҳомиладорлик даврида пенициллин қаторидаги антибиотиклар билан даволанади– бензатин-пенициллин 2,4 ЕД м/о бир марта ёки агар аллергияси бўлса, – эритромицин 15 кун давомида қилинади.\n· Қизилча. Ҳомиладорлик даврида қизилча антителаси аниқланмаса ва юқиш хавфи юқори бўлса, (қизилча билан оғриган бемор билан мулоқотда бўлса) ҳомиладорлик даврида II ёки III-триместрларда эмланиб, ҳомиладорликнинг 12 ҳафтасигача скрининг ўтказилади.\nСеронегатив ҳомиладорлар, қизилчага қарши вакцинация қилинмаганларга туғруқдан сўнг дарҳол кейинги ҳомиладорликларда зарарланмаслиги учун иммунизация қилинади.\nБирламчи зарарланиш ҳомиладорликнинг 12 ҳафтасигача кузатилса, IgM, IgG миқдори динамикада ортиб борса, вирусологик текширишда қўзғатувчи аниқланса, аёлга ҳомиладорликни тўхтатиш таклиф қилинади (ҳомилада ривожланиш нуқсони хавфи юқори бўлганлиги сабабли).\nЛозим бўлса, симптоматик даво ўтказилади.\nҚизилчанинг ўткир шаклидаги ҳомиладорларни акушерлик касалхонасига госпитализация қилмаслик лозим (фақат туғруқдан ташқари ҳолатларда).\n· Сўзак. Ҳомиладорларни даволашантибиотикларга сезгирликка боғлиқ – пенициллин ёки 3 авлод цефалоспоринлар м/о га ихтисослашган касалхоналарда амалга оширилади. Сўзак билан бирга кўп ҳолларда хламидиоз ҳам кузатилишини ҳисобга олиб бир вақтда хламидиозни ҳам даволанади. Сўзакка қарши даволанган ҳомиладорлар соғайганлигини тасдиқлаш учун қайта бактериологик текширилади.\n· Токсоплазмоз. Ҳомиладорлик даврида токсоплазмоз билан бирламчи зарарланишдан сақланиш тадбирлари ҳақида аёлга маълумот бериш керак (мушук, хом гўшт билан бевосита мулоқотда бўлишдан сақланиш, лозим бўлса, ҳимоя воситалари сифатида резина қўлқопларни қўллаш, тўлақонли термик ишлов берилмаган ва хом гўштни истеъмол қилмаслик).\nҲомиладорлик даврида токсопламоз билан биринчи марта зарарланган ҳомиладорларда ҳомила зарарланишининг олдини олиш учун – спирамицин қўлланилади. Гидроцефалия, ҳомила мия тўқимасининг деструктив ўзгаришларида токсоплазмозни аниқлаш учун ҳомиладор аёл қўшимча (амниотик суюқликни ПЗР, ИФА, УТТ ва б.) текширилади. Фаол жараён аниқланганда даво ўтказилади.\n· Оддий герпес вируси. Ушбу ҳомиладорлик даврида биринчи марта зарарланган бўлса, фақат инфекциянинг генераллашган шаклларида даво ўтказилади. (биринчи марта зарарланишда ҳомилага юқиш эҳтимоли камроқ, агар бу қайта зарарланиш бўлса, унда оқибатлари яхши бўлмайди.)\nТуғруқ вақтида ёки туғруқдан 6 ҳафта олдин генитал герпеснинг бирламчи эпизодлари аниқланса – кесар кесиш амалиёти билан туғдириш масаласини ҳал қилинг ва туғруқ вақтида в/ига ацикловир юборинг, имкони борича инвазив муолажаларни бажарманг. Қайталанувчи генитал герпесда ҳомиладорлик даврида сўнги 4 ҳафтасида рецидивнинг ва чақалоқ зарарланишининг олдини олиш учун ацикловир қилинади – бу ҳолатларда табиий туғруқ йўллари орқали туғдиришни режалаштиринг.\n· Цитомегаловирус (ЦМВ) – кўп аёлларда белгилари кузатилмайди, баъзи аёлларда мононуклеозга ўхшаш манзара беради. Агар онада бирламчи зарарланиш + амниоцентез натижаси мусбатлиги + носпецифик УТТ белгилари (туғма нуқсонлар, ҳомиланинг ўсишдан орқада қолиши)да ҳомиладорликни 22 ҳафтагача тўхтатиш масаласини ҳал қилинг.\n· Кандидоз. Вагинал кандидоз (оқчил, ёки замбуруғли инфекция) ҳомиладорлик даврида кўп кузатиладиган инфекция бўлиб ҳисобланади. Қиндан кўп миқдорда таъсирловчи ажралмалар келиши, қичишиш каби белгилар хос. Ҳомиладорларда кандидоз 2-10 марта кўпроқ учрайди ва даволаш қийинроқ кечади. Одатда туғруқдан сўнг ўз-ўзидан тузалиш кузатилади. Клиник белгилари кузатилганда маҳаллий интравагинал клотримазол билан даволанади.\n· Трихомоноз. Метронидазол трихомонозни даволашдаги ягона самарали дори воситаси бўлиб ҳисобланди. Бир марталик 2 г миқдори 90% аёлларда самара беради. Ҳомиладор аёл билан бир вақтда жинсий ҳамроҳи ҳам даволаниши лозим. Тинидазол, орнидазол, ниморазол ва бошқа нитромидазол гуруҳидаги дори воситалари трихомонада инфекциясини даволашда юқори самарали бўлиб ҳисобланади. Ҳомиладорликнинг эрта муддатларида метронидазолни қўлламасликка ҳаракат қилиш лозим, бу муддатларда трихомониазни даволаш учун клотримазол дори воситасини қўллаш мумкин.\n· Хламидий инфекцияси. Ҳомиладорликнинг эрта муддатларида аниқланса, перорал антибиотиклардан эритомицин 500 мг 4 маҳал кунига ёки амоксициллин 500 мг 3 маҳал кунига ёки азитромицин ёки клиндамицин 7 кун давомида қўллаш мумкин. Даволанган ҳомиладорларда даво олмаганларга нисбатан муддатидан олдинги туғруқ, қоғаноқ парданинг муддатидан олдин ёрилиши, кам вазнли чақалоқлар туғилиш хавфи анча камаяди.\nШифохонага ётқизишга кўрсатма: Акушерлик кўрсатмалар, ҳомиладорликнинг патологик кечиши.\nКейинги тактика ва реабилитация. Туғруқдан сўнг аниқланган касалликлар даволанади ва чақалоқ инфекционист томонидан кўрилади. Айниқса, репродуктив йўқотишлар ва ҳомиласи патология билан туғилган аёллар туғруқдан сўнг алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, аниқланган инфекцияларни даволаш шарт бўлади.\n137–сонли буйругига 16-сонли илова\nСийдик йўллари инфекцияси билан ҳомиладорларни олиб бориш\nКХТ-10 O23.0 – Ҳомиладорлик давридаги буйрак инфекцияси\nСимптомлари/белгилари. Дизурик белгилар, ўнг ёки чап бел соҳасида оғриқ, тана ҳарорати ортиши, ҳолсизлик, қувватсизлик\nСимптомсиз бактериурия сийдик таҳлилида аниқланади, кўп ҳолларда гестацион пиелонефритга олиб келади, шунинг учун ҳам антибактериал даво ўтказилишни талаб қилади.\nЦистит дизурик белгилар билан кузатилиб, юқорига инфекция кўтарилиб пиелонефритга олиб келиши мумкин.\nГестацион пиелонефрит. Ўткир пиелонефрит ҳомиладорлик даврида биринчи марта аниқланиб, 20–40% ҳомиладорларда симптомсиз бактериурия билан кечади, шу сабабли уни ҳам гестацион пиелонефрит ривожланишининг хавф омили деб ҳисоблаш мумкин.\nСурункали пиелонефритнинг авж олиши, ҳомиладорликкача мавжуд бўлган пиелонефрит бўлиб, ҳомиладорликнинг II триместрида (22–28 ҳафталарда) (60%) ва эрта чилла даврида (4, 6, 12 сут), ҳали юқори сийдик йўлларининг кенгайиши ва гиподинамияси сақланиб турган даврда кузатилиши мумкин.\nКузатувлар сони: симптомсиз бактериурия – антибактериал даводан сўнг такрор текшириш, сурункали пиелонефритда ремиссия босқичида - режали ташрифлар\nҚўшни мутахассислар кўриги: гинеколог, терапевт, нефролог ёки уролог\nДиагностик текширишлар номи ва сони. Умумий сийдик таҳлили,\nНечипоренко бўйича сийдик таҳлили, СЙИ (ИМТ) аниқланганда даволашдан олдин ва кейин флорани аниқлаш ва антибиотикларга сезгирликни аниқлаш мақсадида сийдикни бактериологик текшириш*.\nБуйракдаги ўзгаришларни, гидронефрозни ва ҳомила ҳолатини аниқлаш учун УТТ.\nАсосий даволаш тадбирлари– органогенез тугаллангандан сўнг бажарилади (8 ҳафтадан сўнг).Симптомсиз бактериурия ва циститда - сезгирлиги юқори бўлган антибиотик ва уросептиклар. Бактериал лаборатория бўлмаган жойларда – ҳимояланган пенициллинлар, ёки цефалоспоринлар, уросептиклар, фитотерапия. Пиелонефритнинг профилактикаси учун – позицион даво (тиззи-тирсак ҳолати) ва фитотерапия (ўтлар дамламаси – жўхори попуги, пол-пола, наматак).\nШифохонага ётқизишга кўрсатма – ҳомиладор аёл тана ҳарорати ортиши, чов соҳаси ва қорин пастига иррадиацияланувчи белдаги оғриқлар билан дизурик белгиларга шикоят қилса, текшириш ва ҳомиладорликни кейинги олиб бориш тактикасини ҳал қилиш учун ҳомиладор аёлни туғруқ мажмуасининг ҳомиладорлар патологияси бўлимига юбориш керак. Ўткир оғриқлар, пиурия ва гидронефрозда –урология бўлимига госпитализация қилинади.\nСимптомлари/белгилари: кучли интоксикация, тана ҳарорати ортиши, ҳолсизлик, бош оғриғи, эт увишиш, бел соҳасида оғриқ (бир ёки икки томонлама), дизурик белгилар, оёқларини қорнига тортган ҳолдаги мажбурий ҳолат.\nТаққослама ташхис. ўткир аппендицит, ўткир холецистит, буйрак ёки жигар санчиғи, умумий инфекцион касалликлар билан.\nАкушерлик асоратлари: муддатидан олдинги туғруқ хавфи, нормал жойлашган йўлдошнинг муддатидан олдин кўчиши, қоғаноқ сувлари эмболияси, хорионамнионит, эндометрит, миометроэндометрит, аднексит.\nБошқа мутахассислар кўриги: уролог, нефролог, акушер-гинеколог.\nТекширишлар номи ва сони: ҳар бир ташрифда умумий қон ва сийдик таҳлили, сийдик суртмаси бактериоскопияси, УТТ. Ҳомиладор аёл биринчи марта пиелонефрит билан мурожаат этса, режали равишда шифохонага ётқизиш- бунда ташхисни аниқлаштириш лозим. Кейин касаллик авж олганда ва ҳомиладорлик асоратлари кузатилганда шифохонага ётқизилади.\nҚон: ўткир жараёндаюқори лейкоцитоз чапга сурилиш билан, ЭЧТ ортиши, гемоглобин пасайиши. Қон биохимик таҳлилида - гипоальбуминемия. Оғир ҳолатларда креатинин ва мочевина ортиши. Сурункали жараёнда – гемоглобин пасайиши, чунки буйраклар эритропоэзда иштирок этади, гуморал омил – юқори лейкоцитоз ва ЭЧТ ортиши фонида эритропоэтин ишлаб чиқаради.\nСийдик. Зимницкий синамаси - гипопротенурия, никтурия. Умумий сийдик таҳлили - ишқорий реакция, сийдик чўкмаси - лейкоцитоурия (норманинг юқори чегараси – кўриш майдонида 6-8), цилиндрлар бўлмаслиги, лейкоцитурия (пиурия). Сийдик йўллари бир томонлама тиқилиб қолганда йиринг ажралмаслиги ва сийдикда лейкоцитлар бўлмаслиги мумкин. Нечипоренко, Аддис-Каковский, Амбурже синамалари – шаклли элементларни миқдорий аниқлаш. Нечипоренко синамаси – ҳомиладорлар учун норма: лейкоцитлар 4000, цилиндрлар 100, эритроцитлар 2000. Сийдикни бактериурияга текшириш фақат бактериологик лабораторияда бажарилади.\nҲақиқий бактериурия – бир неча сийдик таҳлилида монокультурада 0,1 млн ва ундан ортиқ миқдорда қўзғатувчини (яъни биттаси) аниқланиши.\nБактериоскопия – сийдик чўкмаси суртмаси микроскопияси. Агар бир кўриш майдонида 10 бактерия бўлса – 0,1 млн/млга мос келади. Фазали-контрастли микроскопияда - 1 микроб 0.1 млн/млга мос.\nУТТ. Одатда УТТда ҳомиладор аёлнинг бачадони, йўлдоши, буйраклари ҳам кўрилади. Шикастланиш белгилари – жом косача тизими қалинлигининг ўзгариши ва кенгайиши.\nАсосий даволаш тадбирлари: Антибактериал терапия: пенициллин қаторидаги антибиотиклар: ампициллин - кам токсик, карбенициллин, пенициллин, ампиокс, бутун ҳомиладорлик давомида қўлланилиши мумкин. Иккинчи триместрдан: цефалоспоринлар, аминогликозидлар гуруҳи (фақат гентамицин, стрептомицин карлик чақириши туфайли қўллаш ман этилади).\nМакролидлар гуруҳи - эритромицин, олеандомицин.\nСульфаниламидлар - уросульфан, этазол.\nХимиотерапевтик воситалар: нитрофуранлар (фурадонин, фурагин, фурозолидон) фурагин меъда шиллиқ қаватини кам таъсирлайди, бу қатордаги бошқа дори воситалари кўнгил айниши ва қусиш чақиради. 8-оксихинолин ҳосилалари - 5-НОК, нитроксилин, неграм (налидикс кислотаси)- налидикс кислотаси дори воситаларини нитрофуранлар билан бирга ишлатмаслик мақсадга мувофиқ, чунки бактериостатик самараси камаяди.\nСийдик чиқишини яхшилаш – спазмолитиклар, десенсибилловчи воситалар.\nЎсимлик дори воситалари – сийдик чиқишини яхшилайди ва дезинфекциялайди: куштарон, қайин барглари, наъматак меваси, жўхори попуги, ер тути, кора итузум, қовоқ уруғи.\nТуғруқдан сўнг даволаш - 2-3 ҳафта давомида даволаш давом этиши лозим. Эрталаб жойидан эрта туриш сийдик чиқишини яхшилайди. Шу дорилар балан даволанади, фақат эритромицин қўлланилмайди (сутда кўп миқдорда йиғилади), аммо узоқ муддат таъсир қилувчи сульфаниламидларни қўллаш имконияти пайдо бўлади. Соғайиш мезонлари - 2-3 та нормал сийдик таҳлили. Касалхонадан чиққандан сўнг уролог ҳисобида 3-5 йил давомида туради. Пиелонефрити бўлган аёлларга гормонал контрацептивлар тавия этилмайди, чунки улар касллик авж олишига шароит яратади.\nКейинги тактика ва реабилитация. Туғруқдан сўнгсурункали пиелонефрит авж олишини ўз вақтида аниқлаш мақсадида 2-ҳафта давомида кузатув, фаол патронаж. Контрацепция қамрови. Кейин касалликни терапевт даволайди.\n137–сонли буйругига 17-сонли илова\nРезус-иммунизация билан ҳомиладорларни олиб бориш\nРезус-иммунизация, тиббий ёрдам талаб қиладиган ҳолат.\nТаърифи: Ҳомиладорлар Rh-иммунизацияси – RhD-манфий ҳомиладорнинг қонидан плацентар тўсиқ орқали антителолар ҳомиланинг RhD-мусбат, С,Е эритроцитларини парчалаб, унинг организмида экстрамедулляр қон яратилиши ҳосил бўлиши.\n1. ҳомиладор аёл қони RhD-манфий\n2. анамнезида ўз ўзидан ҳомила тушиши ёки сунъий абортлар бўлиши\n3. қайта ҳомиладорлик\n4. ҳомиладорликнинг II-III триместрларида қон кетиши\n5. ҳомиладорлик даврида қорин жароҳати;\n6. анамнезида эктопик ҳомиладорлик;\n7. анамнезида чала елбўғоз;\n8. анамнезида бачадон бўшлиғини қўл билан тозалаш;\n9. анамнезида ўлик бола туғиш ва ҳомиланинг антенатал ўлими;\n10. RhD-мусбат қон қуйилганлиги;\n11. тромбоцитлар трансфузияси\nАсосий диагностик тадбирлар:\n1. ҚВП/ОПга биринчи ташрифда ҳомиладор аёл ва эрининг қон гуруҳи ва резус омили аниқланади.;\n2. Агар ҚВП/ОПга биринчи ташрифда ҳомиладор аёлда резус омил манфий ва эрида резус омили мусбатлиги аниқланса, аёлни қондаги RhD-антител титрини аниқлашга йўлланади;\n3. ҳомиладорликнинг 22 ҳафтасидан ҳар ойда RhD-антителалар титри аниқлаб турилади;\n4. RhD-омил антителолари аниқланганда қайта скриниг 20-28 ҳафталарда ҳар ойда, 28-32 ҳафталарда 1 ойда 2 марта; 32 ҳафтадан сўнг туғруққача ҳафтада 1 марта текширилади;\n5. иммунизацияланган ҳомиладорларда патологик белгиларни аниқлагунча ҳар ҳафтада ҳомила шишининг эрта белгиларини (кўпсувлилик, гепатоспленомегалия) аниқлаш учун УТТ бажарилади.\nДаволаш тактикаси. Ҳомила/чақалоқлар гемолитик касаллиги фақат лаборатор аниқланадиган енгил шакллардан, ҳомиланинг она қорнида нобуд бўлиши ёки эрта неонатал ўлимга олиб келувчи оғир шаклларидан мавжуд.\nИммунизацияланган ҳомиладорларда ҳомиладорликни олиб бориш. Rh-сенсибилизация билан асоратланган биринчи ҳомиладорликда эритробластоз ҳавфини антителолар титри 1:16 ва ундан юқори бўлиши баҳолаш имконини беради.\nУТТ ҳомила шишининг эрта (гепатоспленомегалия ва кўпсувлилик) ва ривожланган белгиларини (ичак деворлари эхогнлиги ортиши, кардиомегалия ва перикардит, асцит, гидроторакс, бош ва оёқ қўл териси шиши, плацента қалинлиги) аниқлаш имконини беради. Бу белгилар ҳомиладорликни кейинги давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун кўрсатма бўлади.\nҲомила гемолитик касаллигини плазмоферез, иммуносупрессия (эрининг терисидан аёлга кўчириб ўтказиш), одатдаги десенсибилловчи даво самарадорлиги ИСБОТЛАНМАГАН.\n1. она қонида Rh-омилга антителолар титри 1:4дан юқори;\n2. УТТ бўйича ҳомила гемолитик касаллиги белгилари (шиш, кўпсувлилик, гепатоспленомегалия);.\n1. биринчи марта аниқланганда Rh-омилга антителалар титри 1:16;\n2. кейинги тахлилларда антителолар титри икки баробар юқори бўлиши;\n3. УТТ бўйича ҳомила гемолитик касаллиги белгилари (шиш, кўпсувлилик, гепатоспленомегалия);\nRhD-манфий аёлларга (ҳомиладор ва туққан) ўз ўзидан ҳомила тушиши, 12 ҳафтагача ҳомиладорликни тиббий ва нотиббий кўрсатмалар билан тўхтатилганда, инвазив усуллар бажарилганда (хорион биопсияси, амниоцентез, кордоцентез) RhD-иммуноглобулин билан (RhoGAM, Резонатив, Immunoglobulinum humani anti-Rhesus 1 доза) профилактик тадбирлар ўтказилади.\nҲомиладорлик даврида ўз ўзидан ҳомила тушиши, эктопик ҳомиладорлик, елбўғоз ва бошқа қон кетиш хавфлари бўлганда ёки қорин жароҳатида қилинади:\n- биринчи ҳомиладорликда – хомиладорликни 28 хафтасида (қилинмаган бўлса, унда 34 ҳафтада) ва туғруқдан сўнг биринчи 72 соат ичида;\n- иммунизацияланмаган резус манфий ҳомиладорларга, отаси резус мусбат бўлса – хомиладоликни 28 хафтасида (қилинмаган бўлса, унда 34 ҳафтада).\nИММУНОГЛОБУЛИН ИММУНИЗАЦИЯДА (АНТИТЕЛОЛАР ПАЙДО БЎЛГАНДА) КЎРСАТИЛМАГАН!\nДори воситалари: Анти-Rho (D) иммуноглобулин.\n137–сонли буйругига 18-сонли илова\nҚандли диабет билан ҳомиладорларни олиб бориш\nҲомиладорлик ва қандли диабет\nОғиз қуриши, чанқаш, полиурия, озиш ва умумий ҳолсизлик билан бир вақтда иштаҳа ортиши, тери қичишиши, пиорея, фрункулез\nҚуйидаги аёлларда хавф бор\n- анамнезида одатланган ҳомила тушиши, номаълум сабабли ҳомила ўлими, туғма ривожланиш нуқсонлари бўлган аёллар\n- кўпсувлилик ва/ёки йирик ҳомилали аёллар\n- 35 ёшдан катта аёллар\nКузатишлар сони: 28 ҳафтагача 1 ойда 2 марта, 28 ҳафтадан сўнг 3-4 марта.\nБошқа мутахассислар кўриги: акушер-гинеколог, терапевт, эндокринолог-диспансер кузатуви тартибида, окулист, нефролог, бошқа мутахассислар – кўрсатма бўйича.\nДиагностик текширишлар номи ва сони: клиник қон таҳлили, қонда қанд ва ацетон миқдорини аниқлаш- 1 ойда 3-4 марта, бошқа текширишлар терапевт ва эндокринолог кўрсатмаси бўйича.\n15-20 ҳафтада УТТ (қўпол ҲТНни аниқлаш), 20-23 (юрак нуқсонлари), 28-32 (макросомия, ҲРОҚ, қоғаноқ сувлари ҳолати), қон зардобида АФП, гемоглобин.\nТана вазнини мунтаззам назорат қилиш (7-10 кгдан ошмаслиги)\n20 ҳафтагача скрининг\nАсосий даволаш тадбирлари: эндокринологи, терапевт назоратида медикаментоз даво. Қон томир бузилишлари коррекцияси, кольпитни даволаш. Махсус парҳез (бошланғич калория -30-35 ккал/кгуглевод -45-50%, оқсил – 20-30%, ёғ -15-20%.\nГоспитализацияга кўрсатма: асосий касаллик авж олганда,касаллик кечиши оғирлашганда, ҳомила ва ҳомиладор аёл ҳаётига хавф туғилганда ҳомиладорликни давом эттириш масаласини ҳал қилиш учун.\nҲар қандай муддатда касаллик компенсацияси бузилганда ва акушерлик асорати юзага келганда. Туғруқдан олдинги госпитализация касаллик кечишига қараб 32-34 ҳафтада.\nТуғруқдан кейинги парвариш/реабилитация\nОК контрацепцияни қўллаш бўйича акушер-гинеколог маслаҳати.\nҲомиладорликка қарши кўрсатмалар:\nЭр ва хотинда қандли диабет бўлиши\nИнсулинга резистентлик ва қандли диабетнинг енгил формалари\nҚД +ТБЦ, ҚД +онада анамнезида резус сенсибилизация\nАвж олувчи қон томир асоратлари\nГипертензив бузилишлар билан\n137–сонли буйругига 19-сонли илова\nҲомиладорликдаги анатомо-физиологик ўзгаришлар ҳақида маълумот ва режали кўрикларни асослаш.\n· Ҳомиладор аёлнинг физиологик мослашуви\n· Режали кўрик муолажаларини асослаш\n· Ҳомила тузилиши нуқсонларини (ривожланиш нуқсонлари) аниқлашга қаратилган скринингтестлар\n· Хавф мезонлари. Хавфни баҳолашга янгича ёндошув\n· Ҳомиладорлик давридаги хавфли белгилар\nҲомиладор аёлнинг физиологик мослашуви\nАёл организмидаги физиологик ўзгаришлар ривожланаётган ҳомилани етарли озиқ моддалари билан таъминлаш, унинг нормал ўсиши учун шароит яратиш ҳамда аёлни туғруққа ва кейинги чақалоқни парваришлашга тайёрлашга қаратилган.\n· Прогестерон уруғланишдан сўнг 35 кун давомида сариқ танада синтезланади, сўнг бу ролни плацента ўзига олади. Бу гормон силлиқ мушаклар қўзғалувчанлигини сусайтиради (ичак, сийдик йўллари, бачадон) ва тана ҳароратини оширади.\n· Эстрогенлар, асосан эстрадиол (90%), сут безлари ва сўрғичларнинг катталашиши, ореолаларнинг пигментациясига олиб келади. Ҳомиладорлик ривожланиши билан гормонлар бачадон силлиқ мушакларининг ҳар бир алоҳида толаси потенциали тезлигини кўпайтириш йўли билан окситоцинга сезгирлигини оширади. Эстрогенлар сувнинг тутилиб қолиши ва оқсил синтезини оширади.\n· Одам соматотропини, яъни хорион гормони ёки одам плацентар лактогени (hPL), лактация жараёнини стимуллайди ва баъзи бир хусусиятларга эга. Хусусан у ўсишни стимуллаб, инсулин секрециясини оширади, аммо инсулиннинг периферик таъсирини блоклайди, она организмида ёғли кислоталар ажралишини таъминлайди (ҳоимладор глюкозаси заҳирасини асрайди). Бунинг тҳаммаси глюкозанинг ҳомилага транспортини осонлаштиради. Гормон шунингдек, сут безлари ўсишини ва казеин, лактальбумин ва лактоглобулин ишлаб чиқишини стимуллайди.\n· 70% ҳомиладорларда қалқонсимон без катталашиши кузатилади ва коллоидлар ишлаб чиқарилиши ортиши ҳисобига катталашади. Йоднинг сийдик билан ажралиши ортиши ҳисобига қон плазмасида йоднинг нисбий етишмовчилиги келиб чиқади. Қалқонсимон без компенсатор реакция сифатида қондаги йодни ушлаб қолади ва бу без ҳужайраларининг гипертрофиясига олиб келади ҳомиладорликнинг 1 триместри охирига келиб, тироид-боғловчи глобулин миқдори уч баробар ортади. Бунинг натижасида умумий трийодтиронин Т3 ва тироксин Т4 нинг миқдори ҳомиладорликнинг эрта муддатларида ортади, сўнг эса камаяди ва ҳомиладор бўлмаган аёллардагидек миқдорда қолади. ТТГ миқдори ҳам ҳомиладорликнинг бошланишида камайиб, сўнг нормал кўрсаткичга қайтади. T3, ҳам T4 ҳам плацентар барьердан ўта олмайди, шу сабабли оана ва ҳомила қалқонсимон безлари фаолияти ўртасида боғлиқлик йўқ. Аммо йод ва анти-тиреоид воситалар плацентадан ўтади.\n· Нормал кечётган ҳомиладорликда асосан олдинги бўлаги ҳисобига гипофиз ҳам катталашади. Эстрогенларнинг гипофиз ҳужайралари – лактотрофларга стимулловчи таъсири натижасида пролактин миқдори секин аста ортиб боради. Гонадотропин секрецияси сусаяди, бироқ плазма АКТГси ортади. Она қонида кортизон миқдори ортади, аммо эркин кортизон миқдори ўзгармайди. Асосан туғруқнинг учинчи даври ва кўкрак билан эмизиш даврида гипофизнинг орқа бўлагида окситоцин ишлаб чиқарилади.\nБиринчи ҳомиладорларда ўртача вазн ортиши 12,5 кг, кўп туғувчиларада эса 0,9 кг камроқни ташкил этади. 10 ҳафталикдан бошлаб 32 ҳафтагача плазма миқдори ортиб боради ва 3,8 литрга етади (ҳомиладорликкача бўлган ҳажмдан 50%га ортади). Тез ва ортиқча вазн ортиши организмда патологик суюқлик йиғилишини кўрсатади. Ҳомиладорликнинг сўнги 2 ҳафтасида вазн ортиши секинлашада ёки бирпоз камаяди.\n· Эритроцитлар ҳажми ҳомиладорлик охирига келиб 1,4 литрдан 1,64 литргача ортади (18%га ортади). Баъзи муаллифлар маълумотига кўра ҳомиладор аёлга темир ва фоли кислотаси бериб турилганда 30%гача ортиши мумкин. Плазма ва эритроцитлар ҳажми ортиши бир хил тезликда бўлмаса, гемоглобин, гематокрит концентрацияси ва эритроцитлар миқдорининг камайишига олиб келади. Бу ҳолат айниқса иккинчи триместрда кучли кузатилади ва «физиологик камқонлик» деб номланади.\n· Нейтрофил полиморф ядроли лейкоцитлар бўлаги ортиши ҳисобига ҳомиладорлик даврида умумий лейкоцитлар миқдори ортади ва 32 ҳафтада максимал миқдорга етади. Сўнг туғруқ вақтида массив нейтрофилия кузатилади Эозинофиллар, базофиллар ва моноцитлар миқдори ҳомиладорлик даврида нисбатан доимий бўлиб қолади, аммо туғруқнинг биринчи даврида эозинофиллар миқдори камайиб, иккинчи даврида тўлиқ йўқолади. В ва Т Лимфоцит ҳужайралар миқдори доимий бўлса ҳам, уларнинг фаолияти ва иммунитетнинг ҳужайра бўғини она организми плазмасидаги номаълум омил ҳисобига сусаяди. Бу ҳомиладор аёлнинг вирусли инфекцияларга мойиллиги билан тушунтирилади.\n· Шунингдек ҳомиладорларда тромбоцитлар миқдори, эритроцитлар чўкиш тезлиги тортиши (4 мартагача), холестерол ва фибриноген миқдори ортиши кузатилади.\n· Плазма ҳажми ортиши ва суюлиш эффекти ҳосил бўлиш ҳисобига альбумин ва гамма-глобулин миқдори камаяди.\nЮрак қон томир тизими\nҲомиладорлик даврида бу тизимда жиддий ўзгаришлар бўлиб, улардан кўпчилиги биринчи 12 ҳафтада юз беради.\n· Юракнинг урилиш ҳажми (10%) ва юрак қисқариш сони (тахминан 15 зарба/мин) ортиши ҳисобига юракдан қон чиқиши 5 дан 6,5 л/минутгача кўпаяди. Туғруқ вақтида кенгайган ворсиналараро бўшлиқдан қон келиши кўпайиши ҳисобига юракдан қон чиқиши 2 л/минга ортиши мумкин. Ҳаттоки сунъий ритм бошқарувчиси қўйилган бўлса ҳам урилиш ҳажми ортиши ҳисобига компенсация бўлиб, ҳомиладорлик нормал кечади.\n· Гормонал ўзгаришлар натижасида асосан диастолик периферик қон томир қаршилиги сусаяди. Биринчи ва иккинчи триместр давомида 10-20 мм.рт.ст.га тушиб, кейин секинлик билан кўтарилиб, туғруқ вақтида ҳомиладор бўлмаган аёллардагидек даражада бўлади. Периферик қон томир қаршилиги ҳомиладорликкача бўлагн миқдордан 50% пасайиши простагландинлар ва прогестерон таъсирида бўлиши мумкин. Периферик қон томир қаршилигига жавоб берадиган қон томир кенгайтирувчи ва торайтирувчи омиллар баланси ҳомиладорлик давридаги АҚБ регуляцияси ва ҳомиладорлик билан индуцирланган гипертензия ривожланишининг асоси бўлиб ҳисобланади. Вазодилатация ва гипотензия бир вақтда ҳомиладорликда артериал босимни бошқарувчи ренин – ангиотензиннинг ажралишини фаоллаштиради.\n· Аёл чалқанча ётганда кузатиладиган гипотензия пастки ковак вена босилиши, веноз қайтиш ва юракдан қон чиқиши камайиши ҳисобига юз беради. Аорта босилиши елка ва сон артерияларида фарқнинг сезиларли бўлишига, чалқанча ётганда эса 10-15% бўлишига олиб келади. Гипотензия синдроми кам ҳолларда ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасигача кузатилади.\n· Бачадон ҳажмининг катталашиб бориши юрак ва диафрагманинг юқорига сурилишига олиб келади.\n· Юрак ҳажми диастолик тўлишиш ва мушакларнинг концентрик гипертрофияси натижасида ҳомиладорлик даврида 70-80 мл.га ортади.\nСийдик ажратиш тизими\nСийдик ажралишининг тезлашиши ҳомиладорликнинг кўпинча биринчи ва учинчи триместрида кузатилади. Эрта муддатларда бачадон сийдик қопини босиб қўйиб, тулишишини чегаралайди ва бу тез тез сийишга сабаб бўлади. Учинчи триместрда ҳомиланинг олдинда келувчи қисми сийдик қопини босиб қўйиш ҳисобига симптоматика яна кузатилади.\nБуйраклар ҳажми ҳомиладорлик давомида 1 смга катталашади. Жом косачалар тизимида ва сийдик йўлларида сезилрали кенгайиш кузатилади.\nБу ҳолат биринчи триместрда кузатилади. Спорадик ҳолатда сийдик қопи ва сийдик йўллари рефлюкси юзага келади. Бу ҳолат кўп миқдорда сийдик йиғилиши ва сийдик чиқарув йўллари инфекцияси ривожланишининг кучайишига сабаб бўлади.\n· Сийдик қопи мушаклари бўшашади, аммо сийдик ажралгандан сўнг қолдиқ сийдик қолмайди.\n· Буйракдаги қон айланиш биринчи триместрда 30-50%га ортади ва бутун ҳомиладорлик давомида сақланади. Самарали плазма оқими ва коптокчалар фильтрацияси тезлиги ошади. Креатинин ва мочевина кўрсаткичлари ўзгармайди, шу сабабли ҳомиладорлик ривожланиш давомида уларнинг плазмадаги миқдори камаяди. Сийдик кислотаси клиренси 12 дан 20 ммоль/млгача ортади, сўнг плазмадаги миқдори камайиб боради. Ҳомиладорлик давомида сийдик кислотасининг фильтрацион юкламаси ортади, бир вақтда эса унинг экскрецияси ўзгармайди, плазмадаги сийдик кислотаси миқдори ҳомиладорликкача даврдагидек бўлади.\n· Коптокча фильтрацияси тезлигининг ортиши вариабел гликозурия ва сийиш тезлашишида муҳим рол ўйнайди.\nРеспиратор тизимдаги ўзгаришлар\nҲомиладорлик даврида диафрагма юқорига кўтарилиб, интеркостал бурчаги эрта муддатларда 68°дан етилган муддатда 103°гача ортади. Нафас олиш кўпроқ диафрагмал бўлади.\n· Нафас ҳажми 500 дан 700 млга (40%) ортади; чуқур нафас – прогестерон гормонининг таъсиридир. Нафас олиш ҳажми (нафас ҳажми плюс нафас олиш резерв ҳажми) ҳомиладорлик охирида ортади.\n· Нафас олиш сони бироз ўзгаради. Ҳомиладорлар ҳансираши – кўп учрайдиган ҳолат бўлиб, онадаги pCO2 (карбонат гази парциал босими) ҳомила CO2 ажрата олиши учун паст даражада бўлиши лозим.\n· Катта муддатларда ўсаётган бачадон диафрагма экскурсиясига механик тўсқинлик қилиб, ўпканинг резидуал ҳажми ва функционал қолдиқ ҳажмнинг қисқариши ҳомиладорларда ҳансирашни юзага келтиради.\nОвқат ҳазм қилиш тизимидаги ўзгаришлар\nКўнгил айниши - 70-85% ҳомиладорликда кузатиладиган универсал симптом ҳисобланади.\n1. ҳомиладорларнинг ярмида қусиш кузатилса, 25%да фақат кўнгил айниши кузатилади.\n2. бу белгилар эрта 9 ҳафтагача муддатда бошланиб, 13-16 ҳафтагача давом этади. Кам ҳолларда кўнгил айниши қусиш билан ёки алоҳида бутун ҳомиладорлик давомида давом этиши мумкин. Бу ҳолат кўпроқ ёш биринчи туғувчиларда кузатилади. Кўнгил айниши ва қусиш одатда ўз ўзидан ўтиб кетади, кам ҳолларда узоқ вақт давом этиб, озиқланишнинг бузилишига ва оғир ҳолатларга олиб келиши мумкин. Тўхтовсиз қусиш барча ҳомиладорликларнинг 0,5–2% ни ташкил этиб, сабабсиз қусиш, ацетонурия ва озиб кетиш билан кузатилади. Баъзан электролит баланси бузилиши, қалқонсимон без патологияси ва жигар фаолиятининг бузилиши ҳолатлари хам кузатилиши мумкин.\nҲомиладорларда рефлюкс-эзофагит (жиғилдон қайнаши) қизилўнгач сфинктери тонусининг сусайиши ҳисобига юзага келади. Қоринда босим ортиши ҳисобига эзофагеал сфинктернинг диафрагма томон сурилиши ҳам қўшимча омил бўлиши мумкин.\n· Меъда перистальтикаси ва секрецияси сусайиб, аъзонанинг тўлиқ бўшаша олмаслигига сабаб бўлади. Шунингдек, ичаклар перистальтикаси секинлашиб, қабзиятга сабаб бўлиши мумкин.\nҲомиладорлик даврида қорин оқ чизиғи, сўрғичлар, ареолалари пигментацияси ортиши, баъзан хлоазма (юздаги жигар ранг доғлар) пайдо бўлиши кузатилади.\n· Кўпинча ҳомиладорларда пальмар эритема, юлдузсимон гемангиома ва стриялар пайдо бўлиши мумкин. Бу ўзгаришлар ҳамма ҳомиладорларда ҳар хил бўлиши мумкин. Субкутикуляр соҳадаги коллаген толаларнинг ёрилиши натижаси болиб ҳисобланади. Эҳтимол, бу ўзгаришлар буйракусти бези пустлоғида гормонлар продукцияси ва тери чўзилиши билан боғлиқдир.\nҲомиладор бўлмаган бачадон вазни 100 гр атрофида бўлади. Ҳомиладорлик давомида аъзо 10 бароабр катталашиб, оғирлиги 1 кг.га етади. Мушаклар гипертрофияси 20 ҳафтада якунланади, сўнг мушак толаларининг чўзилиши кузатилади.\n· Функционал ва морфологик жиҳатдан бачадон уч қисмга бўлинади: бўйни, бўйинчаси (18 ҳафтадан бошлаб қуйи сегмент бўлиб шаклланади) ва танаси.\n· Катта муддатларда коллаген миқдори камайиши бачадон бўғзи силлиқлашиши ва очилиши имконини беради. Бачадон бўйни безлари гипертрофияси кўп миқдорда шиллиқ ишлаб чиқарилиши ва инфекциядан ҳимоялаш вазифасини ўтайдиган қуюқ шиллиқли тиқин (operculum), ҳосил бўлишига олиб келади.\n· Цервикал эктопия ва эпителий десквамацияси натижасида қин ажралмалари миқдори ортади.\n· Бачадон танаси ўлчамлари, шакли, консиситенцияси ортади. Бачадон бўшлиғи ҳажми 4 дан 4000 млгача ортади.\n· Бачадоннинг қон билан таъминланиши 10 ҳафталикда 50 мл/минутдан етилган муддатда 500-700 мл/мин.гача кучаяди. Бачадонни қон билан таъминлайдиган бачадон ва тухумдон артериялари ҳамда сийдик қопи артерияси юқори шохи сезиларли кенгаяди.\nҲомиладорлик даврида бириктирувчи тўқиманинг веноз тўри қин деворининг қон билан тўйинтириб, шиллиқ қаватига кўкимтир ранг беради.\n· Кўп миқдордаги эстроген гликогеннинг синтези ва депосини стимуллайди, бактерияларнинг гликогенга таъсири сут кислотаси ишлабчиқишини стимуллайди, бу ўз навбатида қин рНни камайтириб, бошқа микрофлоралар киришига тўсқинлик қилади.\nСут безларидаги ўзгаришлар\nПрогестерон ва эстроген ҳисобига сут безларининг қон билан таъминланиши ва ўсиши кучаяди. АКТГ ҳисобига ареолалар пигментацияси юзага келади. 16 ҳафтадан бошлаб секретор функцияси ишга тушиб, сутсимон ажралма ажралиши мумкин.\nПрогестерон таъсирида боғлов аппарати юмшайди, бу белдаги оғриқлар билан кузатилади, боғламларнинг функционал чўзилиши туғруқда ёрдам беради. Белдаги оғриқларга бел лордози ортиши ҳисобига қомат ўзгариши, боғлов аппарати чўзилиши ва тўқималарда сув йиғилиши ҳам сабаб бўлиши мумкин. Оғриқлар асосан учинчи триместрда кечаси кузатилиб, уйқу бузилишига сабаб бўлади.\nРежали кўриклар муолажаларини асослаш\nАҚБни ўлчаш:Гипертензия белгиларини аниқлаш мақсадида ҚВП/ОПга ҳар бир ташрифда АҚБни ўлчаш керак. Юқори АҚБ баъзи ҳолатларда преэклампсия ривожланишидан дарак бериши мумкин. Ҳомиладорликнинг 20 ҳафтасигача диастолик артериал босим 90 мм рт. ст. дан юқори ёки бошланғич босимга нисбатан 10 мм. рт. ст. Пасайганда касалхонада даволаниш буюрилади.\nТВИни аниқлаш: Овқатланиш билан муаммо бўлган ҳомиладорларда тана вазнини ўлчаш – ТВИ 18,5 кам бўлганда тана вазни дефицити ва 29 дан ортиқ бўлганда семизликни билдиради. Ҳомиладорлик даврида тана вазни ортиши 7 дан 18 кг.гачани ташкил этади.\nСийдик таҳлили:Симптомсиз бактериурияни аниқлаш учун аёлнинг тиббий муассасага ҳар бир ташрифида бажарилиши лозим. Агар бактериялар миқдори 1 млда 100000 колониядан ортиқ бўлса, антибиотикотерапия бошланади. ҚВП/ОПга кейинги ташрифларда протеинурияга сийдик таҳлили бажарилади. Скрининг текшириш учун сийдикнинг ҳар қандай қисми тўғри келади, аммо сийдикдаги оқсил миқдорини аниқлаш учун 24 соат давомида йиғилган сийдикдаги оқсилни аниқлаш мақсадга мувофиқ бўлади. (суткалик сийдик таҳлили).\nБачадон туби баландлигини ўлчаш:ҳомиладорликнинг иккинчи ва учинчи триместрларида бачадон ўлчамларини ва гестацион муддатни баҳолаш имконини беради. Бундай текширишлар кетма кетлиги ҳомила ўсиши ва ривожланишини мониторинг қилишга ёрдам беради. Бир қатор текширишлар натижалари бачадон туби баландлигини ўлчаш ҳомила туғилишда кам вазн билан туғилишини олдинда айтиб беришда сезгирлик ва спецификлиги юқори эканлигини кўрсатди. Бу тест шунингдек ҳомила ривожланиши ва ривожланишдан орқада қолишини кузатиш имконини беради. (Antenatal Care Basics, WHO).\nОлинган натижаларни антенатал ривожланиш графигини тузиш ва солиштириш (гравидограмма билан).\nТашқи акушерлик текшируви (Леопольд Левицкий усули):28 ҳафтадан бошлаб ҳар бир ташрифда ҳомиланинг жойлашиши аниқланади, бироқ 36 ҳафтагача бу диагностик аҳамиятга эга эмас.\nҲомила юрак уришини эшитиш бўлажак ота ва оналар учун ташрифдаги энг кутилган лаҳзалар ҳисобланади. Ҳомила юрак уришини эшитиш ҳомила тириклигидан дарак беради, аммо унинг аҳволини баҳолаш қийинроқ, ҳаттоки қўл Доплери билан ҳам децелерацияларни аниқлаш қийин.\nОёқларни кўриш: ҳар бир ташрифда веналарнингварикоз кенгайишларни аниқлаш учун оёқ ва кафтларини тешириш лозим. Оғир жисмоний меҳнат билан шуғулланадиган ёки узоқ вақт оёқда тик турадиган аёлларга оёқлар учун машқлар тавсия қилинади. Шишилар 50-80% ҳомиладорларда кузатилади, уларни патологик ҳолат индикатори деб ҳисобланмайди (юз ёки белдаги массив ёки тез ривожланувчи шишлардан ташқари).\nҚон таҳлили (қон гуруҳи ва гемоглобин миқдори): агар қон гуруҳи номаълум бўлса, ҳомиладорликнинг эрта муддатларида қон таҳлили ўтказилади. Гемоглобин миқдорини ҳар бир режали ташрифда аниқлаш мумкин. Физиологик ҳомиладорликда умумий қон таҳлили кўрсаткичлари нормал бўлади ёки учинчи триместрда физиологик гидремия ҳисобига эритроцитлар миқдори камайиши мумкин. Камқонлик даражаси юқори бўлган ҳудудларда ЖССТ ҳомиладорликнинг биринчи триместрида 60 мг темир билан 1 мг фолий кислотасини ҳар куни 90 кун давомида тайинлашни тавсия қилади. Агар гемоглобин миқдори 110 г/лдан кам бўлса, ҳомиладорни олиб бориш режасига темир дори воситаларни киритишни давом эттириш масаласини кўриб чиқиш лозим.\nАгар оғир анемия аниқланса (Hb 70 г/лдан кам) ҳомиладорни гематолог мутахассисга маслаҳатга юбориш шарт\nРезус омилни аниқлаш: резус омилни ва антителолар мавжудлигини аниқлаб, сенсибилланмаган ҳомиладорларга 28 ҳафтада ва туғруқдан сўнг биринчи 72 соатда анти-D-гаммаглобулин юборишга тайёрлаш лозим. Резус манфий фон гуруҳи аниқланса, аёлни антирезус антителоларни аниқлашга юборилади.\nРежали УТТ: УТТ эрта муддатларда ҳомиладорлик бачадонда/бачадондан ташқарида эканлигини, гестация муддатини, кўпҳомилаликни, ҳомила ривожланиш нуқсонларини, плақентанинг ҳолати, унинг етилганлиги, жойлашиши, қоғаноқ сувларининг ҳолати ва миқдорини, ҳамда ҳомиланинг динамикада ривожланишини аниқлаш имконини беради. Бундан ташқари УТТ ҳомиланинг биофизик профилини (БФП) аниқлаб беради.\nҲомиланинг тизимли нуқсонлари (ривожланиш нуқсонлари)ни аниқлашга йўналтирилган скрининг тестлар\nҲомиланинг тизимли нуқсонлари (ривожланиш нуқсонлари)ни аниқлашга йўналтирилган скрининг тестлар тиббий-генетик маслаҳатлаш, ультратовушли сканирлаш, она қони зардобини таҳлили, хромосомалар йиҳиндисининг таҳлили (хорион биопсияси, цитогенетик усул)ни ўз ичига олади.\nБу тестларни ўтказишдан мақсад қуйидагиларни аниқлаш:\n- ҳаётга лаёқатсиз руқсонлар\n- оғир соматик ва руҳий патологиялар, бир умрлик ногиронлик ва меҳнатга лаёқатсизликни келтириб чиқарадиган нуқсонлар\n- она қонида даволаса бўладиган ҳомиланинг ҳолатлари\n- туғилгандан сўнг тиббий аралашувларни ёки қўшимча текширишларни талаб қиладиган ҳолатлар\nҲомила патологияларини аниқлаш тадбирлари ҳомиладорлик, туғруқ даврида бажариладиган ҳаракатларнинг оптимал режасини ишлаб чиқиш ҳамда мижозларга репродуктив танлов эркинлигини бериш мақсадига йўналтирилган бўлиши лозим.\nБажарилган тестлар натижалари мижозларга қулай шаклда тушунтирилиши лозим. Врач томонидан бажарилган ёзмалар бажариладиган тестларнинг мақсадлари ва усулларини тушунтириб бериши керак (масалан, ультратовушли сканирлашда текшириш нима учун ва қандай бажарилиши). Бундан ташқари ижобий ёки салбий натижа олинганда кейинги тадбирлар ҳам кўрсатилиши лозим.\nТиббий генетик маслаҳатлашнинг асосий вазифаси туғма нуқсонлар ривожланиши хавф даражасини баҳолаш бўлиб ҳисобланади.\nБунда қуйидаги саволлар қўйилиши лозим:\n1. Боланинг туғма ривожланиш нуқсонлари билан туғилиш хавфи қанчалик юқори?\n2. Текшириш вақтида қўлланиладиган амалиётлар хавфи қанчалик юқори?\n3. Аёл тўғри қарор қабул қилиши учун хавф даражаси ва унинг оқибатини қандай тушунтириш мумкин?\nПренатал скринингдан ва у билан боғлиқ кейинги муолажалардан ўтиш ҳақидаги қарорни танлаш ва қабул қилиш бўлажак ота ва онанинг танлови бўлиб қолиши керак.\nҲомиладаги туғма ва наслий касалликларни аниқлаш учун ультратовушли текшириш уч хил йўналишда қўлланилиши мумкин:\n- ҳомиланинг туғма патологиялари маркерларини ва риаожланиш нуқсонларини бевосита кўриш;\n- бачадон ичи инвазив диагностик аралашувларни таъминлаш (масалан, амниоцентез ва хорионбиопсия);\n- ҳомиладорлик муддати ҳақида аниқ маълумот бўлишини талаб қиладиган тестлар- максимал самарали қўллаш имконини берадиган фетометрия ўтказиш\nҲозирги вақтда ҳомила ривожланиш нуқсонларининг кўп қисми УТТ натижасида аниқланади. Анэнцефалия каби нуқсонларни аниқлаш қийинчилик туғдирмайди, аммо бошқаларини аниқлаш қийинроқ (баъзи юрак нуқсонлари). Битта нуқсон аниқланса, бошқа нуқсон ва/ёки хромосом нуқсонларга шубҳа бўлади. Ҳомила ривожланиш нуқсони ўз ўзидан келиб чиқмайди, унга қандайдир бир хромосома нуқсонлари сабаб бўлиши мумкин. Диагростик аниқлик даражаси қуйидагиларга боғлиқ:\n• патология турига\n• гестацион муддатга\n• текширишни ўтказаётган мутахассис малакасига\n• қўлланилаётган жиҳоз сифатига\n• текширишга ажратилган вақтга\nҲомила ривожланиш нуқсонларини скриниг қилувчи мутахассислар ўтказилаётган текширишлар сифатини доимий назорат қилиб боришга муҳтождирлар. Бунинг энг яхши усули текширишдан кейин туғилган боланинг соғлиги ҳақида маълумот йиғишлари лозим.\nУльтратовушли текширувни қўллаш оғир ҳомила ривожланиш нуқсонлари аниқланган ҳолатларда ота-оналар ҳомиладорликни тўхтатиш қарорини қабул қилишганда перинатал ўлимни камайтириш омили бўлиши мумкин.\nКўпгина жуфтликлар ҳомилада ҳаётга лаёқатсиз ривожланиш нуқсонлари, масалан анэнцефалия ёки боланинг ногиронлигига олиб келадиган орқа мия чурраси ва кучли гидроцефалиянинг бирга келиши каби нуқсонлар аниқланганда ҳомиладорликни тўхтатишга қарор қилишади. Нуқсонлар аниқ бир оқибатга олиб келиши номаълум ёки ҳолатни тахлил қилишда хатоликлар бўлса, бундай қарор қабул қилиш қийин бўлади.\nБундай ҳолатларда бошқа мутахассислар маслаҳати билан асосланмаган аралашувлардан воз кечиш ва ятроген характердаги постнатал муаммолар келиб чиқиш оғирлиги ва сонинини камайтириш мумкин.\nҲомилада ривожланиш нуқсони аниқланиши бу албатта ҳомиладорликни тўхтатиш керак дегани эмас. Аниқ ташхис қўйилиши кўпчилик ота-оналарга ривожланишда маълум бир хусусиятларга эга бўлган боланинг туғилишига тайёр бўлишига имкон беради.\nАммо баъзи ҳолатларда бунақа ҳолатни енгиш ва болани парваришга тайёрланишда жуфтликларга ёрдам берадиган мутахассиснинг малакали маслаҳати керак бўлади. Оғир ривожланиш нуқсонлари бўлганда реал кўмак бера оладиган одамларнинг бирга бўлиши талаб қилинади.\nҲомиладорликнинг 20 ҳафтасида бажариладиган УТТнинг минимал стандарти қуйидагилар:\n- калла шакли ва ўлчами, бўшлиғи тузилиши (cavum pellucidum, cerebellum, қоринчалар ҳажми atrium < 10 mm)\n- орқа мияни бўйлама ва кўндаланг сканирлаш\n- қорин шакли ва буйрак ва киндик соҳасида жойлашган структуралар тавсифи\n- қорин шакли ва меъда соҳасида жойлашган структуралар тавсифи\n- буйракларнинг олл ва орқа ўлчамлари\n- қорин бўшлиғини бўйлама текшириш (диафрагма ва сийдик қопи)\n- юракнинг 4 камераси кўринадиган соҳада кўкрак бўшлиғи\n- юракдан чиқувчи йирик қон томирлар\n- юзи ва лаби\n- қўллари: асосий учта суяклар, бармоқлар саналмайди\n- оёқлар: асосий учта суяклар, товон, бармоқлар саналмайди,\nХорион ворсиналари биопсияси\nМуолажа юқори технологик муолажа бўлиб, уни фақат йирик клиник марказларда керакли жиҳозлар ва ўқитилган мутахассис билан ўтказиш лозим.\nХорионбиопсия трансвагинал махсус катетер ёки биопсия қисқичлари ёрдамида ҳамда трансабдоминал биопсия игналари ёрдамида ўтказилади. Муолажа УТТ назорати остида бажарилади.\nТрансабдоминал йўл билан ворсиналар биопсиясида омадсизликлар, қон кетиш ва абортлар кам учрайди.\nБу усулнинг салбий томонларидан бири олинган материал кам бўлганда усулни такрор ўтказиш талаб қилинади хорионбиопсияда кариотиплашга нисбатан қон кетишлар ва кўп ҳолатларда сохта натижалар олиш кузатилади ҳомилани йўқотишлар умумий сони (аборт, ўлик туғилиш ва неонаталь ўлим), муддатидан олдинги туғруқ ва кам вазнли болалар туғилиши амниоцентез бажарилган мижозларга нисбатан хорионбиопсия ўтказилганлар гуруҳида кўпроқ учрайди.\nШундай қилиб, муолажани ўтказишдаги хавф ортиши эрта ташхислаш хусусиятлари билан солиштирилиши лозим.\nНерв найи нуқсонлари кўп учрайдиган умумий популяцияни скрининг қилиш йўли билан зардобда альфа-фетопротеинни аниқлаш мақсадга мувофиқ\nНерв найи нуқсонлари 10 000 тирик туғилганларга 7,2 - 15,6 ҳолат тўғри келади ва кичик симптомсиз ҳолатлардан spina bifda менингомиелоцеле ва анэнцефалиягача учрайди (она қорнидан ташқарида яшашага лаёқатсиз). Нерв найининг очиқ нуқсонлари 80% ҳолатларда она қонида зардобли альфа-фетопротеин миқдори ортади. Бошқа нуқсонлар, масалан қорин олд деворининг очиқ нуқсонларида ҳам бу маркерларнинг ортиши кузатилиши мумкин. Bifida бўлганда MSAFP миқдори онада ўрта ўлчамларга нисбатан 4 баробар, анэнцефалияда эса 8 марта ортиши мумкин\nАгар тест натижасида қон зардобида альфа-фетопротеин миқдори ошганлиги аниқланса, аёлда деталли ультратовуш текшиниш ёки амниоцентез ўтказилиши керак. Нерв найлари нуқсонида амниотик суюқликда альфа-фетопротеин миқдорини аниқлаш анча сезгир усул бўлиб ҳисобланади. Шуни айтиш керакки, юқори малакали ультратовуш текшириш бўлса, амниоцентез ўтказиш мақсадга мувофиқ эмас.\nҲомиладорликдан 4 ҳафта олдин ва ҳомиладорликнинг биринчи 6 ҳафтасида қўшимча равишда фолий кислотасини 0,4 мгдан бериб туриш нерв найи нуқсони ривожланиш эҳтимолини камайтиради.\nҲомиладорликни тўхтатишга тиббий кўрсатмалар бўлганда ва аёл рози бўлганда унга комиссион хулоса берилади, унда клиник ташхис, УАШ, акушер-гинеколог, бош врач (мудир), хулосаси ва тасдиғи билан муассаса муҳрини қўйиб, мижоз касалхонага йўлланади.\nХавф мезонлари. Хавфни баҳолашга янгича ёндошиш.\nХавфни баҳолашнинг анъанавий усулларини қўллаш кўп ҳолларда асосланмаган ихтисослашган парваришга олиб келади, қачонки жиддий асоратлари бўлган бошқа бир аёллар бундан мустасно бўлади.\nЯқин вақтгача туғруққача парвариш орқали хавф гуруҳига кирувчи аёлларни аниқлаш мумкин деб ҳисобланар эди, бугунги кунга келиб оналар ўлимига олиб келувчи омилларни ҳар доим ҳам аниқлашнинг имкони йўқ экан. Туғруққача парваришга реалистик ёндошув ҳаммага лозим бўлган кузатув ва эътиборни кафолатлашдан иборат. Биринчи навбатда барча аёлларнинг соғлигини синчиклаб кузатиш лозим.\nЖССТ хавфни аниқлашнинг анъанавий усулларини тавсия этмайди. Барча ҳомиладорларга алоҳида эътибор талаб қилинади. Бу барча аёллар хавф гуруҳига киради дегани эмас, балки аниқ бир асорат белгилари бўлмаган аёллар ҳомиладорлиги асоратсиз кечаётганлар гуруҳига киритилади.\nҲар бир ҳомиладорлик маълум бир асорат билан кечиши мумкин. Ҳар бир ҳомиладорликни бошланишидан физиологик ҳолат деб қараш лозим, бироқ УАШ мавжуд ёки хавф солувчи асоратланинг белгиларини кузатиб бориши ва эътиборли бўлиши шарт. Ҳомиладорлик давридаги негатив ёки хавфли ўзгаришларни синчиклаб кузатиш муҳимдир, бу туғруққача парваришнинг асосий вазифаларидан биридир.\nГИПЕРДИАГНОСТИКАДАН САҚЛАНИНГ: бу онага ҳам болага ҳам фойда келтирмайди.\nҲавфни баҳолашга янгича ёндошув\nАсорат аниқлангандан сўнг аёлни бирор бир хавф мезонига киритиб қўймасдан, балки уни синчиклаб кузатиш ва таҳлил қилиш, аёл ва ҳомиласи учун потенциал хавф даражасини аниқлаш лозим. Қайси бир аёлда асорат келиб чиқишини олдиндан айтиб бўлмайди, шу сабабли хавфни баҳолашнинг формал тизими оналар ўлимининг олдини олиш имконини бермайди.\n40% аёлларда ҳомиладорлик даврида муаммолар келиб чиқади, шундан фақат 15% га ҳаёт учун хавфли деб ҳисобланаган асоратларни даволашда ихтисослашган даво талаб қилинади.\n85% ҳомиладорликлар махсус тиббий аралашувни талаб қилмайди, шунинг учун оддий мониторинг, руҳий ва эмоционал кўмак норма бўлиб ҳисобланаши керак.\n- Хавф омиллари\n- ёши (19дан кичик, 36 ёшдан катта)\n- оғирлашган насли\n- оғирлашган акушерлик-гинекологик анамнези\n- оғирлашган соматик анамнези (ЭГК)\n- қариндошлар ўртасидаги никоҳ\n- ҳаёт шароити\n- зарарли одатлари\n- саноат хавф омиллари\nҲомиладорлик давридаги ҳавфли белгилар\nҲомиладор ва унинг оила аъзоларига «Ҳомиладорлик ва туғруқнинг хавфли белгилари» ҳақида маълумот бериш керак, аёл ва ҳомиланинг соғлигига, ҳаттоки ҳаётига хавф солувчи ҳолатлар юз берганда бажариладиган тадбирларни келишиш ва режасини ишлаб чиқиш лозим. Врачга зудлик билан ёрдам учун мурожаат этишни талаб қиладиган асосий симптомлар қуйидагилар:\n• бош ўғриғи, кўриш бузилиши/кўз олдидиа қора нарсалар учиши\n• конъюктива шиллиғи ва терисининг бирдан оқариши\nАёлларга соғлом турмуш тарзи, парҳезга темир ва фоли кислотасини киритиб, тўғри овқатланиш, чекиш ва алкогол истеъмол қилишнинг зарари ҳақида маслаҳатлаш ўтказиш йўли билан ҳомиладорлик давридаги асоратларнинг ривожланиш хавфини камайтиришга эришиш мумкин. Шунингдек ҳомиладорлик давридаги жинсий ҳаёт ҳақида ҳам маълумот бериш лозим.\nҲужжат рақами: № 137\nҚабул қилиниш санаси: 18.05.2012