Husayn Boyqaro. Jamolingdin ko'zum ravshan\nHusayn Boyqaro. Jamolingdin ko'zum ravshan ( 11900 marta o'qilgan) Chop etish\nAbdulAziz 08 Iyul 2009, 00:49:00\nMuallif: Husayn Boyqaro\nЖАМШИДЖОН 29 Iyul 2009, 09:02:06\nНашрга тайёрловчи ва сўзбоши муаллифи\nСуйима Ғани қизи\nҒафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа бирлашмаси\nҲусайн бинни Бойқаро бинни Умаршайх бинни Темур 1438 йилда Ҳиротда дунёга келган. 1469-1506 йилларда Хуросон ҳукмрони бўлган. У Алишер Навоийнинг мактабдош дўсти, ўзбек адабиётида маълум из қолдирган лирик шоирдир.\nҲусайн Бойқаро даврида салтанат пойтахти Ҳирот бутун Шарқда илм, санъат ва адабиётнннг яшнаган марказига айланди.\nЗаҳириддин Мухаммад Бобурнинг ёзишича, «Султон Ҳусайн Мирзонинг замони ажаб замоне эди, аҳли фазл ва беназир элдин Хуросон, батахсис Ҳирот шахри мамлу эди. Ҳар кишинингким бир ишга машғуллуғи бор эрди, х.иммати ва ғарази ул эрдиким, ул ишни камолға етгургай».\nҲусайн Бойқаронинг турк адабиёти ва тили сохасидаги фаолияти диққатга сазовордир. У турк тилида ижод қилишни ғоят олқишлаган, ҳатто маълум асарларга татаббулар қилиш учун фармойишлар бериб турган. Ҳусайн Бойқаро ҳузурида, унинг бевосита иштирокидаги «Олий мажлисларда асарлар, шеърият намуналари муҳокама килинар, адабий мавзуларда кизғин суҳбатлар ўтказилар эди. Бундай қайноқ Ҳирот адабий мактабида Ҳусайн Бойқаронинг бадиий истеъдоди чархлана борган ва соҳиби девон шоир сифатида шуҳрат козонган. Шу боис унинг ижодида кўплаб татаббулар учрайди.\nАлишер Навоий ўзининг «Муҳокамат ул-луғатайн» асарнда Ҳусайн Бойқаро туркигўй лақаби билан машҳур бўлган «рамали мусаммани мақсур» вазнининг ғоят равонлиғ ва латофатидин руҳпарварлиғ ва салосатидин ўз девонларин... боштин-оёқ илтизом килиб, бу вазнда тартиб берибдурлар эрди», деб ёзади.\n«Мажолис ун-нафоис »да эса Алишер Навоий махсус мажлис — алоҳида бобда Ҳусайн Бойқаро шеъриятини тадвин қоидасига кўра алифбо тартибида таҳлил қилиб беради. Бунда шоир ғазалларидаги мавзуъ ранг-баранглиги, бадииятдагн кашфиётлар, ноёб ташбиҳлар, дилрабо адолар ҳақида атрофли сўз юритади. Шоир тараннум этган ишқнинг қудрати ва ошиқнинг изтироблари, интилишлари, руҳиятига юзланган малуллик ёхуд хушнудликни ажиб бир дилбарлик билан тараннум этишга ноил бўлганинн кўрсатиб беради.\nҲусайний шеъриятида дунёвий руҳдаги лирика анъаналарига, Алишер Навоий лирикасига таянгани кўзга ташланади. Айни чоқда, унда ижодкорнинг шоирона шуури, бадиий ўткир нигохи рўйи рост намоён бўлади.\nВаҳки, кўнглум ноласи хар дам бузулғон жон аро.\nГўйиё бир чўғз эрур, фарёд этар вайрон аро.\nҲуққаи лаълинг аросинда эрурму дур тишинг,\nУл эрур жолаким бўлғай гули хандон аро.\nҲар киши кўрса парилар ичра сен кўз мардумин,\nБир парини жилва қилғон соғинур инсон аро.\nОнча қон тўкти кўзум ҳажрингда, эй қон тўккучи,\nЭмди кўз очсам кўрармен, олмедур қон аро.\nСел келса жола бирла ўхшатурмен ангаким,\nКўзларимнинг оқи оққан дийдаи гирён аро.\nИстагач мажруҳ кўнглумдин ўқини рашкдин\nТопмасун деб ёшурубмен сийнаи бирён аро.\nИкки қошингнинг хаёли муттасил кўнглумдадур.\nБир диловардекки, солмиш икки ё қурбон аро.\nҲажр гирдобида ғарқ ўлдум, каманди васл ила.\nЧек мениким, қолмайин бу баҳри бепоён аро.\nКелди ишқимға илож этмакка бир кун бир рафиқ,\nЭй Ҳусайний, куйди ушбу шуълаи сўзон аро.\nЎтға ёндур сарвни, ул қадди раъно бўлмаса,\nЕлга бергил гулни, ул рухсори зебо бўлмаса.\nСарв бирла гул тамошосиға майлим йўқтурур,\nБоғ аро ул сарви гулруҳдин тамошо бўлмаса.\nНега сафлар чекти мужгондин, агар жон мулкига\nКўзларининг майли ҳар дам қатлу яғмо бўлмаса.\nБўлмағай эрди жунун даштида саргардонлиғим.\nЗулфи печу тобидин бошимда савдо бўлмаса.\nГавҳари мақсуд топмоқ мумкин эрмас, эй рафиқ,\nКўз ёшинг то васл умиди бирла дарё бўлмаса.\nСоқиё, май тутки, ҳажр андухидин бўлмон халос,\nХар дам илгимда лаболаб жоми саҳбо бўлмаса.\nЭй Ҳусайний, бода ичсам ёр алидин тенг дурур\nБўлса оби Хизру умри жовидон ё бўлмаса.\nНе ажойиб хўй эрур, эй шўхи сийминбар санга -\nКим, неча меҳрингга жон берсам, эмас бовар санга.\nЁ санга йўқ раҳм, ё пайғомим айтурда сабо\nҚилмади зоҳир менинг ҳолимни, эй дилбар санга.\nЧунки девонангмен, олғум йўқ этокингдин илик,\nГар жафо юз мунча бўлса, эй парипайкар, санга.\nХоҳ жавру зулм кил, хоҳ вафоким, ҳар нафас\nВолаву девонароқдур жони ғампарвар санга.\nҲаддин ўткарма Ҳусайнийға жафову раҳм қил,\nКим улус шоҳидурур, лекин эрур чокар санга.\nФурқатингдин йўқ эди жисмимда жон, жонимда тоб,\nКўзда хуноб эрдию ғамгин кўнгулда печу тоб...\nНе даме дарду ғамингдин бор эди орому сабр,\nНе замоне доғи ҳажрингдин бор эрди хўрду хоб.\nНогаҳон етти саводи номанг ул жон муждаси,\nУл сифатким, сафҳаи кофурий узра мушки ноб.\nЎқуғач мазмунини жонсиз танимға берди руҳ,\nЎйлаким, Исо дамидин ояти уммул-китоб.\nБудур уммиди Ҳусайнийнингки, етгай васлига,\nҲақ насиб этгай ани, валлоҳу аълам, биссавоб.\nТелбараб итган кўнгулни истадим ҳар ён бориб,\nКўҳу дарёву биёбонларни бир-бир ахториб.\nТоптим эрса ўлтурубтур юз ғаму андуҳ ила,\nЁр зулфидин батаррак рўзғорин тўнгториб.\nВаҳки, сўрғач ҳолини тинмай тўкуб деди сиришк,\nЕтти гардундин фиғону ўтлуғ оҳин ўткориб.\nВомиқу Фарҳоду Мажнун меҳнатимға тўзмайин,\nКуйдилар оҳим ўтидин ҳар бири бир ён бориб.\nМен дағи тўзмай анинг истаб ватан деб куймакин,\nЮз туман таклиф ила келтурдим они ёлбориб.\nКелтуруб чок айлабон кўксумни солдим ўрниға,\nФурқату куймак ўтидин борисидин кутқориб.\nЭй Ҳусайний, ул келиб тутғач висоли журъасин,\nТиндуруб кўнглумни мен ҳам ичтим они сипқориб.\nБир мусофир ой хаёли килди кўнглумни хароб,\nҚолмади жонимға онсиз бир замон тоқат, не тоб.\nБир арожиф сўз эшитгач ул мусофирдин бу кун,\nБорди кўнглум ўтруву жонимға тушти изтироб.\nВаслида кўз гоҳ йиғлар, гоҳ бокар рухсориға,\nГоҳ ёғиб, гоҳ турғондек баҳор ўлғач саҳоб.\nВасли икболида кўп озурдамен ағёрдин,\nВаҳ, не толеъдурки, тортармен беҳишт ичра азоб.\nПардадек ул юзга юз суртарга худ йўқтур ҳадим,\nБас юзум суртарга бўлса муяссар ул ниқоб.\nСоқиё, бир лаългун лаб шавқидин ошуфтамен,\nТут лаболаб жоми ёқутиға солиб лаъли ноб.\nЭй Ҳусайний, ёр ҳар дам ғойиб ўлғач кеч келур,\nСаҳв эмиш ул нуктаким, эл умр ишин дерлар шитоб.\nВаҳки, ҳижрон барқидин тушти шабистонимға ўт,\nУчқуни бирла туташти байт ул-аҳзонимға ўт.\nҒўзгоримниму ишқ этти қаро ё бўлди дуд,\nҲажр чун ғам дўзахидин солди вайронимға ўт.\nИшқ ўтининг шуъласидин куйди кўнглум ё магар\nТушти сўзон оҳидин мажнуни урёнимға ўт.\nОлам аҳли жонини куйдурди ёлғон аҳд ила,\nМунча ким берди экин ул аҳди ёлғонимға ўт.\nБода тобидин магар лаълинг бўлубтур оташин,\nЁ магар май ламъаси солди менинг жонимға ўт.\nДедим: «Ўқинг тегса дардим тоғиға ўт чокилур»,\nДеди: «Сув ўрниға бермиш чарх пайконимға ўт».\nГар Ҳусайний оҳидин ўт тушса ҳар ён, айб эмас,\nИшқ мундоқ ҳамраҳ этти оҳу афғонимға ўт.\nТўкуб қоним, тараҳҳум қилмадинг ҳеч,\nКўруб ҳолим, табассум қилмадинг ҳеч.\nТабассум қилмайин жонимни олдинг,\nОлиб жоним, тараҳҳум қилмадинг ҳеч.\nЖаҳон аҳли куюб оҳимдин, эй ёр,\nБу оҳимдин таваҳҳум қилмадинг ҳеч.\nФироқида, кўнгул, кўп чектинг афғон,\nВисолида тараннум қилмадинг ҳеч.\nҲусайний, ҳажрида афғондин ўзга\nКўруб меҳнат, танаъум қилмадинг ҳеч.\nТоза бўлди боғу кўнглумда фироқ озоридур,\nЖилва қилди гул, нетай, бағримда ҳижрон хоридур.\nСарву гулдин ҳар дам афзун бўлса дардим, не ажаб\nДардлиғ кўнглум чу ул ҳамдард ёрим соридур.\nВаҳ, нетай гулнор янглиғ лолалар наззорасин,\nМенки, бир гулруҳ учун бағримда ҳижрон хоридур.\nНосиҳо, гул гаштидин кўнглум иложин қилмаким,\nХаста кўнглумга тикилган хор ҳижрон коридур.\nЧарх дегандур айирай гулруҳунгдин гул чоғи,\nЭй Ҳусайний, бу фироқ у ваъданинг булжоридур.\nШукрлиллаҳким, жамолингдин кўзум равшандурур,\nХаста кўнглумга висолинг гулбуни маскандурур.\nЎтлуғ оҳимдинки, ҳажринг ичра чектим шуълалар,\nШамъи иқболим бу кун ул шуъладин равшандурур.\nДурфишон кўзум жамолинг жавҳарининг аксидин\nГар бурун даржи гухар эрди, бу кун махзандурур.\nНе учун гулдек очилмай базми ишрат ичраким,\nМажлисим шамъи бу кун ул сарви сийминтандурур.\nАйш ила ишрат гулин очтинг яна ишқ илгидин,\nЭй Ҳусайний, санга юз таҳсину минг аҳсандурур.\nФурқатиндин хаста кўнглум қатра-қарта қон эрур,\nОллоҳ-оллоҳ, бу не ҳажри беҳаду поён эрур.\nҲар сари юз заҳм эрур жисмимда, ваҳ, носиҳ тили\nҲажр ўқидин ҳар жароҳат ичра бир пайкон эрур.\nКўз қилур бу важҳдин тунлар дур ашкин нисор —\nКим, хаёлинг жон уйида ҳар кеча меҳмон эрур.\nҲанжари жаврингдурур ўтлуғ кўнгул осойиши,\nСув нечукким, ташна лаблар дардиға дармон эрур.\nЭй Ҳусайний, ҳажр аро бехудлуғум айб этмагай,\nҲар кишиким, бир пари ишқида саргардон эрур.\nҒунчайи хандон бориб, кўнглумда қолди хор-хор,\nТинмағур жонимға онсиз дуняда бори не бор.\nСарвқадлар, лоларуҳлардин очилмас бу кўнгул,\nВаҳ, нетайким, даҳр боғи ичра йўқ ул гулузор.\nҚайдаким кўрсанг ани, кулмак била хурсанд эдинг,\nВасл аро ҳар дам санга жоним фидо айлай дедим,\nНевчун, эй оромижоним, айладинг мендин канор.\nБор дема, жон, сен ғанимат тут Музаффар васлини,\nКим, ўтубтур дуняда мундоқ балолар бешумор.\nЭй Ҳусайний, ёрсиз сен найлагунг олам аро,\nКўп адам сарманзили азмин қилиб кейнича бор.\nИшқни манъ этсалар, шавқим ўти айлар ситез,\nШуъла янглиғким, нафас таъсири айлар они тез.\nИшқ доим заъфлик жисмимни истар ўртагай,\nОллоҳ-оллоҳ, неча қилғай барқ хас бирла ситез.\nЖузв-жузвим ҳажр аро бир-бирдин айрилмоқ тилар,\nКош қилсанг ҳажр тиғидин танимни рез-рез.\nТийрадур ул турра гўёким фалак парвезани,\nХаттинг узра бўлди ҳижроним тунидин мушкбез.\nҚоматинг сарви бу оламда қиёмат басдурур,\nЖилва бирла пас яна ҳар лаҳза солма рустахез.\nЁрдин айру тириклик истамасмен, соқиё,\nҲажр заҳридин менинг жонимға бўлғил журъарез.\nЭй Ҳусайннй, равза ишқ аҳлиға дилбар кўйидур,\nТопсалар зуҳд аҳли жаннат, сен анинг кўйида кез.\nКўз қаросин ҳал килиб ёздим санга ажзу ниёз,\nКўз ёшимни ҳам сепиб ул номаға, эй сарвиноз.\nИшқ етгач ақлу ҳушу сабр ҳар ён бутрашур,\nЎт қаён юзланса вожибдур ул элга иҳтироз.\nОшкоро жон агар лаълинг сўзин айтур, валек\nЁшурун ғунчанг била кўнглумни бордур ўзга роз.\nДерки, бу гулшан аро ул сарв бўлсун сарфароз.\nШавқу сабрим нақдини айлай ани кўргач фидо,\nЧун ҳақиқа0т нури ул ораз тажаллисиндадур,\nНе ҳақиқат улки, онинг ишқини ўйнар мажоз.\nНе ажаб гар бенаволар айлар оҳанги Хижоз.\nУл қуёш кўйида мен девонани банд айлангиз,\nБори бу тазвир ила кўнглумни хурсанд айлангиз.\nКўйида мен телбани юз жавр бирла ўлтуруб,\nУл суубатларни юз девонаға панд айлангиз.\nИстай-истай топсангиз кўнглумни ким бузмиш мени,\nВасл тиғи бирла сиз парканд-парканд айлангиз.\nХаста кўнглум заъфи ҳаддин ўтса қувват касбиға,\nДўстлар, ул юзу лаб ёдини гулқанд айлангиз.\nКўнглокин чок этса ул маст, эйки айларсиз руфу,\nРиштаи жонимни ҳар ториға пайванд айлангиз.\nКўнглума илму адаб таълими кўп бермак ила\nВомиқу Фарҳоду Мажнундек хирадманд айлангиз.\nГар Ҳусайний десангиз шўроба тўккай талх-талх,\nХўблар, гоҳи анга боқиб шакарханд айлангиз.\nЁраб, ул гул ичра ғунча нега гуфтор айламас,\nЁ билиб билмасга солиб сиррим изҳор айламас.\nТош ила фўлодға оҳим ўтидур кор гар,\nНе қатиқдур ул кўнгулким, ҳеч анга кор айламас.\nУл жафокаш билгай аҳволим қатиқ саъб эрканин —\nКим, бўлуб кечлар ғами ишқин падидор айламас.\nИшқи манъида килур носиҳ тили кўнглумни реш,\nЙўқса бу ғам ғунчасин тонг ели афгор айламас.\nТўбийи жаннат магар юз ноз ила килса хиром,\nСарвинозим оллида ул азми рафтор айламас.\nОй юзунг тақлидиға наққоши чин ҳар дам чекар\nЮз рақам, лекин бирин юздин намудор айламас.\nИнсу жинға гарми йўқ ноламдин уйқу, ваҳ не суд\nКим, даме ноз уйқусидин они бедор айламас.\nСенки тортиб тиғ эл бўғзин чекарлар ҳар тараф,\nБарчаси таъжил учундур кимса зинҳор айламас.\nГар Ҳусайний ишқини иқрор тортар аҳли зуҳд,\nАҳл эмаслар йўқса бу ишдин инкор айламас.\nИшқ сиррин ошиқ ўлғон мубталолардин билинг,\nВасл комин топмай ўлган бенаволардин билинг.\nИшқу хажру дард қасдим қилдилар гар ҳолима,\nВоқиф эрмассиз, бу юзланган балолардин билинг.\nГанда ҳар ўқ захмидин бағримда айланг бир бошоқ\nУл бошоқларнинг ҳисобин бу яролардин билинг.\nИшқ аро андуҳу хасратсиз нетар кўнглумга заъф,\nҚувватин ул нотавоннннг бу ғизолардин билинг.\nЭйки билмайсиз жунунум, чун сўрарсиз холатим,\nОни шарҳ айларда номафҳум адолардин билинг.\nБилмаганлар ишқ бедодини Мажнун ҳолиға,\nБир жафо мен тортқан турлук балолардин билинг.\nРўзгоримнинг қаро бўлғанлиғн кайфиятин,\nЭйки билмайсиз, кўзу қоши қаролардин билинг.\nЖоми жамлик шоҳларнинг ҳашматин майхонада\nДард учун синған сафол элтур гадолардин билинг.\nГар Ҳусайний ҳолатин ишқ ичра билмайсиз, ани\nРиндлиғ кўйига тушган порсолардин билинг.\nТушгали ҳажрингда, эй сарви гуландомим менинг,\nНе кўзумда уйку бор, не жонда оромим менинг.\nЕткурурмен шомға ҳажринг кунини юз ранж ила,\nТонгга, ваҳ, билмонки не янглиғ етар шомим менинг.\nХар қачон майгун лабинг ҳижронида чексам қадаҳ,\nИкки кўз хунобидиндур лаб-балаб жомим менинг.\nСўзи ишқимнинг сабодин, ваҳ, не навъ ирсол этай\nКим, самум улур сабо еткурса пайғомим менинг.\nДегасен, эй нома элтур пайк, зору хастадур,\nГар Ҳусайний ҳолидин сўрса дилоромим менинг.\nЗулф очиб мен телбани ошуфта аҳвол айладинг,\nЧини абрў кўргузуб кўнглумни беҳол айладинг.\nЎпкали келди кўнгул зулфунг учун, эй сарвиноз,\nСарфароз айлар маҳалда они помол айладинг.\nЖон қушин сайд айламакка лаълинг узра, эй қуёш,\nДонаи меҳр эктинг аммо отини хол айладинг.\nҲар качон дедим вафо қил, айладинг юз минг ҳиял,\nЭмдиким, дедим жафо қил, они филҳол айладинг.\nҚатл этай деб келмадинг бошимға, эй сарви равои,\nЎзгалар қатлига бўлдунг, муни иҳмол айладинг.\nТиғи катл урдунг кўнгулга, шукр эрур, лекин манга —\nКим вафосизлар ғамидин фориғулбол айладинг.\nГар Ҳусайний ҳажр аро деди:«Фиғон, айлай фиғон!»\nШукрким, васлинг била ул дам тилин лол айладинг.\nВаҳ, не ишдур, кимниким мен меҳрибон қилдим хаёл.\nЎзгалардин ул мени кўпрак килур озурдаҳол.\nКимниким, андин малолат дафъини мен кўзладим,\nАндин ўқ бўлди боқиб турғунча, ваҳ, хотир малол.\nОниким, мен қилмадим озурда бўлғоч сўз чоғи,\nҚилди ул озурда сўз бирла мени топғач мажол.\nКимниким мен истадим бўлғай Масиҳодек фасиҳ\nИстар улки мен дам урмай бўлғамен олида лол.\nНеча мен васл истасам ул васл аро ҳижрон тилар,\nУл тилар ҳижрон неча ҳижрон ўтуб топсам висол.\nЭй Ҳусайний, турфа ҳолатдур муни кимдин сўрай,\nКел яна бир катла ҳам ул ёрдин айлай савол.\nҲажринг ўти жисму зорим килди кул, эй ёр, бил,\nГар бино қилсанг мазорим тархин ул кул бирла қил.\nҚатл этиб овора кўнглумни бузуғ жисмим аро,\nВаҳ, билиб билмасга сол, эй жон, келиб наззора қил.\nУл қаду юз ҳажридин ўлсам, безаб гулбарг ила,\nТуфроғимнинг боши узра сарв эгиб, мил айлагил.\nАйлагайлар саъб дардим шарҳидин изҳори ажз,\nБўлса ҳар заҳмим оғиз пайконинг ул оғизда тил.\nГар юзунг бўлса мудаввар, сунбулунг асру узун,\nҲеч эрмастур ажаб, невчунким ул ойдур, бу йил.\nЭй сабо, етсанг мусофир ойима зинҳорким,\nҲажр зиндонида онсиз тийра ҳолимни дегил.\nИшқ жомидин бўлубсен, эй Ҳусайний, асру маст,\nҲусндин гар баҳра топмок истасанг бир дам ойил.\nЧун жунун занжириға бўлдум гирифтор, эй кўнгул,\nБўлғасен фарсуда жонимдин хабардор, эй кўнгул.\nҚочсам ул занжир ила оворалиғ саҳросиға,\nҚилма ҳолимни хирад аҳлиға изҳор, эй кўнгул.\nҚўйки давроннинг жафоойин эли бедодидин,\nБўлмайин ҳаргиз алар ичра падидор, эй кўнгул.\nАнда ҳам қўймай топиб девонадур деб боғлабон,\nСудраб элтур бўлсалар халқи ситамкор, эй кўнгул.\nҚилсалар ғавғо улус жонимға бедод этгали,\nМендан ул дам лаҳзае айрилма зинҳор, эй кўнгул.\nШояд ул янглиғ тамошо сори маҳвашлар била,\nКелгай ул шамшодкад, моҳирухсор, эй кўнгул.\nКўргач они гар Ҳусайний янглиғ этсанг тарки ҳуш,\nҲасратида қилғасен жонимни ийсор, эй кўнгул.\nҚани бир маҳваш анга сўзу гудозимни десам,\nҚани бир мушфиқки, бир дам анга розимни десам.\nАнглағайларким ҳақиқат сирридин холи эмас,\nЭл аро кайфияти ишқи мажозимни десам.\nЕтти чарх авроки тўлгай етти баҳр ўлса мидод,\nБир замонлиғ ҳажр аро сўзу гудозимни десам.\nДаҳр аро ошуб кўп тушгай, саломат қолғай оз,\nДарду сабрим шарҳи ичра кўпу озимни десам.\nВаҳ, нетайким, нозу истиғносин айлар бирга юз,\nҲар нечаким, нуктаи ажзу ниёзимни десам.\nКўзки тардомандур, они не дейин арзир агар,\nКўнгул отлик сода ринди покбозимни десам.\nДўзах ўлсун масканим гар тўбийи жаннат сўзи,\nЎтса онинг ўтрусида сарвинозимни десам.\nКуймаган парвона мендек, колмағай ҳижрон туни,\nБазм аро гар ламъаи шамъи тирозимни десам.\nЭй Ҳусайний, эл саломат куйидин бўлғай жало,\nГар Навоий янглиғ оҳанги Ҳижозимни десам.\nҚилған эрмиш ул пари тарки муҳаббат, билмадим,\nТушган эрмиш жовидон кўнглумга фурқат, билмадим.\nМен анга жонни фидо қилмоқтаву ул жонима\nҲажр ўти ёқмиш, кўярға доғи ҳасрат билмадим.\nОшиқ ўлғанда умидим бор эди нўши нишот,\nАнда бор эрканни мунча нишу меҳнат билмадим.\nШуълаи шавқин ёруттум, ваҳки, маҳзун жонима\nҲар бир учқун бўлмоғин бир барқи офат билмадим.\nВасл умиди бирла ишқ осон кўрунди, войким,\nАнда ҳар дам бор эканни мунча шиддат билмадим.\nМубтало бўлғанда ул кофирға қилдим тарки жон,\nБир йўли барбод ўлурни дину миллат билмадим.\nЭй Ҳусайний, ишқни қилдим ниҳон, қилмон гумон,\nМунча расволик била тутмоқни шуҳрат билмадим.\nМен ҳилол ўлдум ғамингдин, сен қуёшсен, эй санам,\nЙўқ ажаб гар мендин ўлса камлигу сендин карам.\nБоғ аро хошок елдин ҳар тараф майл айласа,\nСоясини айламас бошидин онинг сарв кам.\nЧун ғаму фарёду афғони эрур гул шавқидин,\nҲар ниҳол узра агар булбул наво тортар не ғам.\nҲар қаён сайр этса парвона шабистон саҳнида,\nБор бу равшанким, чекар шамъ ўти кўнглидин алам.\nКўзу зулфунг бирла оғзинг сиррин элтур жон аро,\nГар Ҳусайний дарди ишқинг йўлида бўлса адам.\nОташин хилъат дема жисмим уза, эй дилбарим —\nКим, эрур ишқинг ўти бирла туташкон пайкарим.\nЁ эрур сиймоби деб қилма гумонким, ишқ ўти\nЎртади мажруҳ жисмимни эрур хокистарим.\nДема ахгардек либосинг узра бор сиймоби тун,\nКулдурур сиймобисию оташиндур ахгарим.\nЗийнат учун дема бор жисмингда гуногун либос,\nИшқ ўртаб сарбасар қилмиш бу зебу зеварим.\nУчкай эрдим ҳар замон аз баски тенгмиш новакинг,\nБўлмаса эрди агар пайконларингдин лангарим.\nКўйида хиштики бир кун кўймишам бош остина,\nАйлангиз зинҳор чун ўлсам лаҳадда бистарим.\nЭй Ҳусайний, бўлмишам зуҳди риёйидин халос,\nБўлғали муғ кўйи сори дайр пири раҳбарим.\nТиғ ила кўнглумни килдинг заҳм, эй сийминбадан,\nКони турмайдур деб ул заҳм узра куйдурдинг туган.\nЮз тикандек игна бирла, войким, заҳм айладинг,\nҲажр аро захминг аёғиға кирибтур деб тикан.\nҲайф деб қайғурмағил, жоно, не асиғ эмдиким,\nДарди ҳажрингдин адам сарманзилин килдим ватан.\nЭйки, ёпдинг кўнглума сабру саломат пардасин,\nПардаи сабр эрмас эрмиш улки бор эрмиш кафан.\nЖонға ёр ўт ёкса марҳам ёкканича шод бўл,\nЭй Ҳусайний, ишқ аро бу навъ эрур важҳи ҳасан.\nОҳ, агар кўрсам яна ул моҳи тобонимни мен,\nБергамен шукронаи васли учун жонимни мен.\nЭй мусулмонлар, кўюнгким, сарф қилдим йўлида,\nЗулфидин зуннор боғлаб, дину имонимни мен.\nЭшикингда кечалар кўп йиғламоғдин оқибат,\nОшкоро айладим бу сирри пинҳонимни мен.\nДеди охир бор муродимким, сени ўлтургамен,\nГар сенинг ройинг будур, қилдим биҳил конимни мен.\nНеча дерсенким, Ҳусайний колмади жонинг сенинг,\nЭй насиҳатгў, нетай бу ёрсиз жонимни мен.\nГар келиб вайрон қабримни зиёрат қилғасен,\nРаҳм этиб, эй қотилим, они иморат қилғасен.\nҚатл аро таслим эрур, эй ҳажр, олингда ажал,\nНеча олиб жоним изҳори маҳорат қилғасен.\nЧун кўнгулда кўймадинг орому сабру ақлу дин,\nЭмди, эй золим, бу кишварда не ғорат қилғасен.\nОҳим олида совуқ-солқинсен, эй дўзах ўти,\nҲар дам ар юз қатла изҳори ҳарорат қилғасен.\nУл ой истиғносидин афлок эрур паст, эй кўнгул,\nҲожат эрмастурки, сен арзи ҳақорат қилғасен.\nНеча йил қатлиға маъмур айлабон ул ғамзани,\nЁшурун, лекин менинг сори ишорат қилғасен.\nЭй Ҳусайний, ишқидин кечкумки, муҳликдур дединг,\nЯхшироқ гар эмди тағйир иборат қилғасен.\nЗулфи ичра хат, хат ичра лаъли хандондур ниҳон,\nЗулмат ичра Ҳизр ҳам, ҳам оби ҳайвондур ниҳон.\nСеҳр бирла фитнадин холи эмас кўнглум даме,\nАнда чун бир кўзи соҳир, холи фаттондур ниҳон.\nКўнглум ичраким, ниҳондур демангиз, эй дўстлар -\nКим, ниҳон бўлган кўнгулда кўнглум олғондур ниҳон.\nҒунча оғзи нақшиму кўнглумдадур ё тан аро\nКўп ҳадангидинму пайкон ичра пайкондур ниҳон.\nБўлса кўнглумда сафову нур эрмастур ажаб,\nАнда у юз шавқидин хуршиди рахшондур ниҳон.\nИшқ сўзин зор жисмимда нечук пинҳон қилай,\nБарқ ўти хошок аро бўлмоқ не имкондур ниҳон.\nЭй Ҳусайний, куймагунча ишқ аро етмас висол,\nТанни куйдур ошкоро, жонни ҳам ёндур ниҳон.\nҲеч мусулмонға, нигоро, доғи ҳижрон бўлмасун —\nКим, висолингдин жудо бўлса анга жон бўлмасун.\nКўз учидин новаки жаврунг била ўлтур мени,\nДомани покинг, бегим, ногаҳ яна кон бўлмасун.\nХаста кўнглум банди зулфунгдин паришондур баси.\nЖамъ килғил сунбулунгниким, паришон бўлмасун.\nЖонға еттим дилбари нодон элидин, оҳ, оҳ,\nХеч кишининг дуняда маҳбуби нодон бўлмасун.\nЖон берурда келиб ўлтур, бир даме кўрай сени —\nКим, Ҳусайний кўнглида, эй дўст, армон бўлмасун.\nКўнглум олур ғунчаи сероби гуфтори била,\nЖоним ўртар оташин лаъли шакарбори била.\nДаҳр бозорида ғавғо солди Юсуф ҳусниким,\nЖилвагар бўлди сенинг ҳуснунг намудори била.\nТиғи захминдин эрур хурсанд кўнглум, эй рафиқ\nЕқса марҳам, кўй ўлай ул заҳм озори била.\nМаҳвмен андоқ ул ой ҳусниғаким, йўқтур ишим,\nИшқининг ихфосию дардимнинг изҳори била.\nЁлғуз ул ой ҳажрида саргашта эрмас, менки бор,\nЧарх ҳам бу ишга боис даври паркори била.\nЭйки, дерсен топмадим матлубни кўп истабон,\nБилки ул истарда ҳамраҳдур талабкори била.\nИтларига тўъма бўлғай деб Ҳусайний қўйди юз\nУл санам кўйига урён жисми афгори била.\nХаттининг тори тушубтур лаъли макгун устина,\nЎйлаким жон риштаси бир қатраи хун устина.\nТишлари устида ҳар ким лаълини кўргач деди:\n«Барги гулдурким, тушубтур дурри макнун устина».\nХолининг ҳар дам хаёли телба кўнглумда эрур;\nЗоғлар андоқки ғавғо килди Мажнун устина.\nАйтгай сарв узра гул пайванд қилмиш боғбон,\nКимки кўрса оразинг ул қадди мавзун устина.\nЯнги ой онинг саманди наълидин келди нишон,\nУл қуёш рахшин магар секретти гардун устина.\nМайға хиркам раҳну мен махмур, нетти майфуруш,\nЁна бир паймона ҳам берсанг бу марҳун устина.\nСели ашк ичра Ҳусайний чун кўрунмас, истаманг —\nКим, кўрунгай тушса бир хошок Жайҳун устина.\nХажр шоми ой чикиб, мен йиғлар эрдим дард ила,\nСайрлар қилдим сени истаб маҳи шабгард ила.\nОй уёққач ёна кўнглумни бузуб ёлғузлуғум,\nТийра шомим андуҳидин йиғладим кўп дард ила.\nЧарх ҳам анжум сиришкин ҳолима кўп сочти, лек\nБўлмади йиғларда тенг мен зори ғампарвард ила.\nМотамимға чарх кўк айлаб либосин, тун қаро,\nСубҳ ҳам айлаб яқосин чок оҳи сард ила.\nШоми хижрондин кутулғунча иситтим меҳрдек,\nАшк селин оқизиб, титраб узори зард ила.\nДаҳр бўстонига кўп қўйма кўнгул, эй андалиб\nКим анга бўйи вафо йўқ юз туман, минг вард ила.\nЭй Ҳусайний, уйқу бехудлук, емак ғамдур менга,\nТо не тўлғай оқибат холим бу хобу хўрд ила.\nНуктаи холннг ажаб йўқ лаъли хандон устина,\nКим бўлур бир қатра доим оби ҳайвон устина.\nҲажрин ўқи то тикилмиш кўнглума, эй коши ё,\nЛаългун ашкимга ўхшар хори мужгон устина.\nНовакингга боқки, доғи ҳасратимдиндур нишон.\nЖавҳариким, кўрунур пўлоди пайкон устина.\nЭй сабо, қонлик кўзумга кўйидин еткур ғубор,\nРасм эрур туфроқ тўкмак доимо қон устина.\nИшқ тиғидин бузуғ кўнглумда эрди чоклар,\nВаҳки, бўлди бир сари бу доғи ҳижрон устина.\nЛаъли серобинг ғамидин нотавон жисмим эрур\nМисли хошокеки, тушгай оби ҳайвон устина.\nЭй Ҳусайний, ёр келса нақди жон айлай нисор,\nЭл сочиқ сочкан киби дилхоҳ меҳмон устина.\nХатти жонафзо чиқармиш лаъли хандон устина,\nХизрдекким, соя солғай оби ҳайвон устина.\nЎйладурким, заҳм уза ҳар ён чибин қилғай ҳужум,\nЗоғлар кўнса бу қонлик жисми урён устина.\nКўз ёшим селидин ўлмас заъфлиғ жисмим, аён,\nҚайда бир хас зоҳир ўлғай баҳри уммон устина.\nКулбам ичра ўртанурмен тушгай олимға куюб,\nҚайси бир қушким, даме кўнса бу вайрон устина.\nБошинг узра гулму сончибдурсен, эй раъно ниҳол,\nЙўқса пайванд айладинг сарви хиромон устина.\nҲажр ўти бедодидин билгилким, оҳим дудидур,\nҲар булутким, соя солғай аҳли даврон устина.\nИтларига гар фидо бўлди сўнгакдек пайкарим,\nЭй Ҳусайний, ҳайрат этма, сўз борур жон устина.\nЭй кўнгул, гардун балият тошини ёғдурдило,\nХар тараф сабрим уйи деворини синдурдило.\nҚилмади ҳам тарк чун девориға берди шикаст,\nСели ғам сақфин қаро туфроққа ҳам индурдило.\nАйлар эрдим ишқнинг расволариға сарзаниш,\nБўлғали расво сўзум лоф эркани билгурдило.\nЕтса ҳар ғам, илму ақл авроки эрди мунисим,\nҲар варақни бир сари оҳим ели совурдило.\nМазраъи зуҳд ичраким жамъ эрди сабрим хирмани,\nСекриб ул хирманға бир барки бал куйдурдило.\nОфият кунжида доим бошим эрди саждада,\nИшқ охир мунча шиддат бошима келтурдило.\nЭй Ҳусайний, эл эшитмас эрди тасбиҳим унин,\nИшқ афғонимни гардун токидин ошурдило.\nИшқ аро Мажнунни дерменки, ўзимга ўхшатай,\nҲушини зойил килиб девоналиғни ўргатай.\nСубҳу васлу шоми хижрондек неча олам элин\nБул ажаб ҳолимға гоҳи кулдурай, гаҳ йиғлатай.\nЖон берурмен ҳажрида, заъфимдин эл кўрмас мени,\nИшқ аро ҳар неча дерменким, ўзумни кўрсатай.\nУнс тутмишмен кийиклар бирлаким, ул шаҳсувор\nОвға келганда анга бу навъ ўзумни учратай.\nЧун кўз очмас уйкудин бахтим не суд, эй дўстлар,\nГар фиғондин ҳар кеча олам элини уйғатай.\nКўксума тош урмоғимни айб қилма, эй рафиқ,\nҚўйки, анда қолғиған пайконларини ўрнатай.\nЧун Ҳусайний кўнгли ҳар дам бир тараф оворадур,\nСўз десанг турким жавобида кўнгулни тўхтатай.\nЭй жафо тиғи, келиб мажруҳ кўксумни ёру,\nҚўл яланг айлаб солиб ҳар ён ичимни ахтару.\nАхтарурда топмасанг ул кўнглумки, мажнуншевадур.\nҲар нечук бўлса адам саҳроси сори бошқару.\nБошқарурда бормаса кўнглум адам саҳросиға,\nТўш-тўшидин санчибон ул сори они қайтару.\nҚайтарурда воқиф улким, яна қайнаб келмасун,\nТенгри учун нотавон жонимни андин қутқару.\nҚутқарурда нотавон жонимни ул бебокдин,\nЮз жафо айлаб ани келтур қошимдин ўткару.\nИстабон келса яна кўксум шигофин топмағай,\nВаҳки, бир марҳам кўюб ул чоки кўксум буткару.\nАйласанг мискин Ҳусайний жонини ондин халос,\nДарди бу бўлғай дуода сен дағи доим бору.\nЭй санга, мажнунсифат, ҳар гўшае девонае,\nОразингнинг меҳрига шамъи фалак парвонае.\nМеҳнати Яъкуб эрур дардимдин, эй жон, шаммае,\nБўлди Юсуф киссаси даврингда бир афсонае.\nЖону кўнглум бўлди вайрон ишқ ўти бирла, не ғам,\nЧун манга бўлди бало кўйида меҳнатхонае.\nОшиқи бечораға чун васл умиди йўқтурур,\nЭмдидин сўнгра фироқу гўшае вайронае.\nЁр, юрокимни чиқор, бу бевафо жонни равон,\nЖони ман охир уйингда, не тилар бегонае.\nЭй Ҳусайний, журъае васли майидин ичмойин,\nБехуд ўлдунг, вой, гарким берсалар паймонае.\nМушкбў хаттинму дей ё лаъли дурборинму дей,\nКўзи имонинму дей ё зулфи зунноринму дей?\nКавсари лаълинму айтай, йўқса хаттидин анинг,\nСабзаву гулдек хати бирла юзинму шарҳ этай,\nСабзаву гулдин безалган боғи рухсоринму дей?\nРиштаи жон бирла ҳайвон суйидин сўрдинг хабар,\nЭйки, дерсен ишқида васф айла кўнглунг ҳолини.\nҲар тараф захминму дей ё нолаи зоринму дей?\nДаҳр боғи гулларида гарчи йўқ бўйи вафо,\nҲар бирининг теграсида юз жафо хоринму дей?\nЭй Ҳусайний, демагилким, ёр ишқин шарҳ этай,\nВаслининг рашкинму дей, хажрининг озоринму дей?\nЭй ажал, осуда қил ҳижрон балосидин мени,\nИшқу рашку ҳажр мухлик, ваҳ, анга жоним фидо —\nКим, чикарғай бу балоларнинг аросидин мени.\nДерки, сабр этгил, ҳакими ақл, қилғил, соқиё,\nБир қадаҳ бирла халос онинг давосидин мени.\nЭй Ҳусайний, салтанатдин онча фахрим йўқтурур —\nБас эмас эрди манга ҳам ўз ўтум, ҳам ёр ўти —\nКим, анга афзун дағи бўлмиш яна бир зор ўти.\nЎз ўтум кўнглумга офат, ёр ўти жонға бало,\nБоиси андуҳу дард ул бедили бемор ўти.\nБу бало барки, ул офат дўзахи, кўр, турфаким,\nТез этар бу иккини бир хотири афгор ўти.\nБуйла уч ўт бир кўнгулга тушса куймай найлагай,\nЎйлаким, булбул ўтию гул ўтию хор ўти.\nЖону кўнглум бирла бағрим куйди бу уч ўт била,\nЯхши боқсам юз тамуғча ҳар бирининг бор ўти.\nЎз ўтум ё ёр ўтиға гарчи таскин берса ашк.\nВаҳ, ани найлайки, қилғай юз чакин изҳор ўти.\nГар Ҳусайнийға бир ўтлук юз ғами ўт солмаса,\nПас нечук оламни куйдурди Навоийвор ўти.\nҚилмағай эрдим юзин кўрмак таманно кошки,\nСолмағай эрдим кўнгул мулкига ғавғо кошки.\nВасл аро тушти кўнгул мулкида ғавғо, эй рафиқ,\nҚилғай эрди хажр ўти кўнглумни яғмо кошки.\nТенгри учун телба кўнглумни итургил, эй сипеҳр —\nКим, эмас хосил бу бехосилдин илло кошки.\nИшқ аро расво бўлубмен, бу таассуфдин не суд,\nЁ дариғедур ҳар ишнинг зимнида ё кошки.\nУл қуёшнинг нақди васли гарчи роҳатдур, вале,\nҚилмагай эрди кўнгул они таманно кошки.\nМенки ул ой ишқини килдим таманно, эй кўнгул,\nҚилғай эрдим зуҳд ичинда дийда бийно кошки.\nЧун Ҳусайний давлати тавфиқ сандин истади,\nУшбу ишда солма кўнглига, худоё, кошки.\nЭй ҳабибингдин келиб ҳамдингға ло иҳсо сано,\nУл чу ожиз бўлса васфингким кила олғай яно.\nКому роҳатдур сенинг шавқингдағи андуҳу ғам,\nАйшу ишратдур сенинг ишқингдағи дарду ано.\nГанж топса мунъим ўлмас кимни сен килсанг фақир\nГанж берса муфлис ўлмас кимга сен берсанг ғино.\nКўнглум эт маъмур меҳринг бирла, лекин қўймағил\nНафс анда қилғали ҳирсу ҳавас тархин бино.\nХаста кўнглумни ўзингдин ўзгадин бегона қил,\nЎзгадин бегона қилғач, қил ўзингга ошино.\nЗулмати хижронинг ичра йўл озиб саргаштамен,\nЎз-ўзинг сори ҳидоят шамъи бирла эҳдино.\nЛутф этиб ушшоқ аро, ёраб, наво қилғил насиб,\nТо Ҳусайнийнинг мақоми бўлса бу дори фано.\nЎйлаким, гул ичра ғунчанг ҳар неча маълум эмас,\nҒунчаи оғзинг нечаким сўз деса мафхум эмас.\nУл қуёшнинг партавин кўйида кўрсам йўқ ажаб,\nҲеч ким жаннатда тўби нуридин махрум эмас.\nИшқ зулмидин агар Фарҳоду Мажнун ўлдилар,\nМенда ҳар дамдур ўлум, мендек алар мазлум эмас.\nШоҳ ҳукми бирла кўнглум ишқ таркин тутмағай,\nШоҳ эрур ҳоким, вале бу кимсага маҳкум эмас.\nИшқу май журмиға дайр ичра мени ёзғурмангиз,\nНегаким, масжидда дағи ҳеч ким маъсум эмас.\nНе балодур ишқким, кўрдум анинг аврокида,\nДард ила меҳнатдин ўзга нуктае маркум эмас.\nГар Ҳусайнийнинг висолинг давлатидин, эй санам,\nЯъси кўп мавжуд эса умиди ҳам маъдум эмас.\nЗаъфдин ўргамчи домиға йиқилғач чирманиб,\nУл чибиндек тўрлади ҳар ён танимни айланиб.\nЛайливу Ширину Узро бордилар, ваҳ, не ажаб,\nБўлмоғим вола сангаким, сен қолибсен сайланиб.\nВомиқу Фарҳоду Мажнун ишқ ўтиға тўзмайин,\nБордилар, мен қолдим алардин ўтумға чурканиб.\nЧурканиб қолғач ўтумға, махфий истаб ғайрдин,\nЎлтурубмен турфа иш, кўрким, кулумни бурканиб.\nҲажрида жонимға бедод айласай айб этмангиз —\nКим, қатиқ ҳол эрмиш айрилмоқ бировга ўрганиб.\nВаҳ не толеъдурки, ғам шоми тушимга кирса ёр,\nБовар этмай уйқудин секриб кўпарман сесканнб.\nЁр кўйидин ўтарда бошима ёғса бало,\nАнда айларман маваққуф ҳар жиҳатдин куйманиб.\nРанжи хижрон заъфидин тебранмагим имкон эмас.\nОнча қувват қайдаким, кўюнгга борсам сурганиб.\nКўйидаким навҳа қилдинг заъф вақти инграниб.\nМен ўлар ҳолатдамен, эй ёр кўйи итлари.\nАйламанг ғавғо менинг сирримни ифшо қилмангиз.\nЎт тушубтур дашт уза оҳимдин, эй аҳли тараб,\nЛолазор айлаб тасаввур азми саҳро қилмангиз.\nСиррин элга ошкор айлар кишига ишқ аро\nЗинҳор ўз сиррингизни ошкоро қилмангиз.\nБир нафас жонон била топмиш Ҳусайний хилвате,\nБоринг, эй жону кўнгул, бир дам алоло қилмангиз.\nЎйлаким, хуршед тоби заррани пайдо қилур,\nҒунча оғзинг сиррини ҳам гул юзунг гўё қилур.\nЗеб этар кўк сабзаси бирла қуёш рухсорини,\nКотиби қудратки, хаттинг нусхасин иншо килур.\nБор экин ошиққа меҳнат ўқларин ёғдурғали,\nУлки мужгонинг қилиб новак, қошингни ё қилур.\nИстади жону кўнгул накдини, ваҳ, суд айларам,\nГар лабидин бўсае ул нақд ила савдо қилур.\nҲажр зулмин кўрки, сабр айлай десам айлар ҳалок,\nАйласам бесабрлик олам аро расво қилур.\nМенинг аҳволим кўруб ибрат олинг, эй аҳли ишқ,\nКимки бир бадмеҳр ишқида ўзин шайдо қилур.\nЭй Ҳусайний, чун ул ўтлук чеҳрадин олсам назар,\nКўзларимга дарди ҳижрон кочидин ўт чокилур.\nҚолғач оҳим сарсариға байт ул-аҳзоним менинг,\nЁғдурур гарду бало бошимға вайроним менинг.\nИшқ саҳроси аро ҳар сори қонлиғ лоладур,\nАнда бағрим доғидин оқмиш магар қоним менинг.\nЭтгали кўнглум паришон менки колдим билмайин,\nҚай тараф борганни Мажнуни паришоним менинг.\nБуки лаълинг тиргизур элни такаллум айлабон.\nМен билурмен ушбу мухлиқ ғамнию жоним менинг.\nНовакин чекти кўнгулдин турфа, кўрким, ахтарур,\nЧоклар айлабки қолмиш анда пайконим менинг.\nОшкоро ўтларимға чора қилсанг, эй табиб,\nОни найларсенким, ўртар доғи пинҳоним менинг.\nЭй Ҳусайний, нола қилсам ўлтурур кофир кўзи,\nГўйиё қўймас ани уйқуға афғоним менинг.\nЭй кўнгул, ул бевафо кўйида маскан айлагил,\nЗор йиғлаб шарҳ этиб ҳолимни шеван айлагил.\nНеча бўлғаймен фироқингдин хароб, эй ганжи ҳусн,\nБир замон вайрона кулбамни музайян айлагил.\nСўрмағилким, гул очилғанму экин бўстон аро,\nБуркаб ол юзунгдину оламни гулшан айлагил.\nЗулф зуннорини судраб, жилвасоз ўл, эй санам,\nЮз туман обидни ҳар сори бараҳман айлагил.\nЭй Ҳусайний, неча ёшурғайсен ул ой меҳрини,\nОқибат чун зоҳир эткунг эмди равшан айлагил.\nБу соз фанида қилди сеҳри комил,\nБу фанға сози бордур асру шомил.\nБиз уш чўлдин келиббиз очиб, ориб,\nБизнингдек бўлмағай оламда сойил.\nКел эмди, сокийи гулчеҳра маҳваш,\nҚўлунгни бўйнума қилғил ҳамойил.\nБизинг парҳезимизни билди хўблар,\nАнинг учун биза бўлмади мойил.\nҲирининг хўблариға бўлди рамзе,\nҲусайний сўзларидин бўлма ғофил.


Cана : 14-09-2018 / Маслаҳат / кўрилди: 245\nМия – сирли орган. Тадқиқотчилар унинг барча мураккабликларини эндигина тушуна бошладилар. Уларнинг кашфиёти мия қайта созлаши мумкин бўлган барча нарсаларни билиш имконини беради.\nМаълумотларни эслаб қолишда гаджетларга қанча кўп ишонсак, улар бизга тобора кўпроқ керак бўлади. Бу "когнитив ишга тушириш” деб номланади. Тадқиқотлардан бирида маълумот олиш учун аввал интернетдан фойдаланган иштирокчилар ёд олишни хуш кўрадиганларга қараганда Google’га кўпроқ қайтишган. "Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, хотирамизни қўллаб-қувватлаш ва кенгайтириш учун интернетдан қанча кўп фойдалансак, унга тобелигимиз шунча ортиб боради. Агар илгари эслаб қолишга ҳаракат қилган бўлсак, эндиликда бунга уриниб ҳам кўрмаймиз”, - дейди Санта-Круздаги Калифорния университетидаги тадқиқот муаллифи Бенжамин Шторм.\nФазода бир неча ҳафта ёки ойни ўтказгач, фазогир миясида қандай ўзгаришлар содир бўлади? Олимлар фазогирларнинг Халқаро фазо станциясига боришидан олдин ва кейин миясини ўргандилар. Уларнинг аниқлашича, бош чаноғидаги мия юқорига жойлашади ва кўриш марказлари азият чекади. Бироқ бу узоқ учишлар вақтидагина юз беради: фазода бор-йўғи икки ҳафта бўлган фазогирларда бундай ўзгаришлар кузатилмаган.\nКўпчилик депрессия мия учун бўғимлардаги артрит каби касаллик экани ҳақида ҳатто шубҳа ҳам қилишмайди. Nature журналида чоп этилган тадқиқот натижалари депрессиядан азият чекувчи кишиларнинг миясидаги оқ моддадаги ўзгаришларни қайд этди. Оқ моддадаги ўзгаришлар ҳиссиёт ва фикрларни баён этишдаги муаммолар билан боғлиқ.\nМуайян интервал билан оч қолиш ўзининг тана ва мияга ғаройиб таъсири билан машҳур. «Очлик мияни жуда кўп жиҳатдан ўзгартириши мумкин, дейди Жанубий Каролинадаги Клемсон Университетидан Бенжамин Харди. – У мия ҳужайралари сони ва мия соҳасидаги нейронлар билан алоқа қиладиган, хотира, ўрганиш ва юқори билиш функцияларини билан алоқа қиладиган оқсил, нейроторфик омил (BDNF) сонини оширади. BDNF даражасининг пасайиши Альцгеймер касаллигида хотирани йўқотиш ва когнитив бузилишлар билан боғлиқ.\n«Ўйинларга ўта қизиқиш мияга кофеин ёки кокаин каби таъсир қилиши мумкин, - дейди Харди. Ўйинлар мияни тонналаб допамин ишлаб чиқаришга мажбур қилади». Бироқ мия бунга жуда тез кўникади, айнан шундай эффектни олиш учун унга янада кўпроқ керак бўлади, дея огоҳлантиради у.\nШунга қарамай, ўйинларнинг мияга таъсири тўғрисидаги янгиликлар у қадар салбий эмас. Frontiers in Human Neuroscience журналида чоп этилган тадқиқотда ўйинлар миянинг диққат ва шакл ҳамда фигураларни аниқлаш учун жавоб берадиган соҳалари самарадорлигини оширишга қодирлигини қайд этган. Янги тадқиқот бир ҳафтада беш кун 3D-платформер Super Mario ўйинини ярим соатдан ўйнаган 55 дан 75 ёшгача бўлган одамларда хотира, кузатиш, эшитиш ва бошқа кўплаб вазифаларга жавоб берадиган гиппокампдаги кулранг модданинг улуши ортганини кўрсатади.\nGoogle’нинг собиқ ходимидан бахтли бўлишни ўргатадиган 3 сонияли машқ\nПассив даромад нима? У орқали яхшигина пул ишласа бўлади\nНаҳотки фойдаси йўқ?\nҲаётнинг барча йўналишларига таъсир этадиган 30 та фойдали одат\nТехнологиялар ва смартфонларга қарамликдан қутулишга доир тавсиялар


🔰 «Автоойна» МЧЖ 21 август куни худудни ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш хайрия хашарида фаол иштирок этди\nPublication date: 23.08.2021 12:35\nЎзбекистон Республикаси хукуматининг 2021 йил 21 августдаги қарори асосида «Янги Ўзбекистонда эркин ва фаровон яшайлик!» шиори остида умумхалк хайрия хашари эьлон килинди. Унда жамоамизнинг барча вакиллари, ёш мутахассисдан тортиб катталаргача, бефарк қолмади.\nКорхона худудидаги кўчалар ахлатлардан тозаланди, суғориш ариқлари тартибга келтирилди, керакли жойларга бетонли лотоклар урнатилди. Шу жумладан ногирон оилалар, боқувчисиз қолган ёлғизлар эьтибордан четда қолмади, тиббий ёрдам хам кўрсатилди (дори дармонлар, никоблар ва бошқа воситалар сотиб олинди). Дарахтлар оқланди, бўш ерли худудларда яшил зоналар яратилди.


Абдужалил Бойматов: ЎИҲЖ, Орол денгизи,мажбурий меҳнат, болалар меҳнати, қийноқлар, Андижон қирғини, коррупция – Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти\nасосий эркинликлар, болалар-меҳнати, Инсон Ҳуқуқлари, Коррупция, қийноқлар, мажбурий-меҳнат, мақолалар, ўиҳж, ҳуқуқбон Add comments\nЎзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти (ЎИҲЖ) ташкил топган кунидан бошлаб, 1992- йилнинг 2-февралидан ўзбек хокимияти томонидан тинмай таъқиб қилинмоқда. ЎИҲЖ Адлия вазирлигига 6 марта рўйҳатга олишни сўраб ариза билан мурожаат қилди, бироқ рўйҳатга олинмади.\nЎИҲЖнинг 23 йиллик фаолиятида, унинг 2 аъзоси ўлдирилди:\n1. Шовриқ Рўзимуродов;\n2. Саидмурод Қўчқоров.\n31 аъзоси қамалди ва баъзилари ҳануз қамоқда:\n1. Аъзам Фармонов;\n2. Ғайбулла Жалилов;\n3. Меҳринисо Ҳамдамова;\n5. Чўян Маматқулов;\n6. Зафаржон Раҳимов;\n7. Йўлдош Расулов;\n8. Алишер Караматов;\n9. Абдуманноб Пўлатов;\n10. Толиб Ёқубов;\n11. Ядигар Турлибеков;\n12. Насим Исоқов;\n13. Норбой Ҳолжигитов;\n14. Ҳаётулло Ҳолжигитов\n15. Саттор Израев\n16. Ҳабибулла Оқпўлатов;\n18. Носир Зокир;\n19. Ҳасанбой Мадраҳимов;\n20. Ихтиёр Ҳамроев;\n21. Саида Қурбанова;\n22. Нурмуҳаммад Азизов;\n26. Мели Қобулов;\n27. Муҳиддин Қурбанов;\n29. Норпўлат Ражапов;\n30. Жўра Муродов;\nЎИҲЖнинг 7 аъзоси ҳануз қамоқда:\n4. Зулхумор Ҳамдамова;\n7. Йўлдош Расулов.\nЎИҲЖнинг 3 аъзоси руҳий касалликлар шифохонасига жойлаштирилганди;\n1. Елена Урлаева;\n2. Лариса Вдовина;\n3. Жамшид Каримов.\nЎИҲЖнинг 19 аъзоси Ўзбекистон хокимиятининг таъқиблари туфайли мамлакатни тарк этишга мажбур бўлишди:\n1. Абдуманноб Пўлатов, ЎИҲЖининг раиси,1992-2001,(2001-2010 АҚШ фуқароси, 2010 йилнинг 21 ноябрида оғир хасталикдан сўнг АҚШ да вафот этган).\n2. Толиб Ёқубов, ЎИҲЖнинг 2001-2009 йиллардаги раиси, ҳозирда Францияда истиқомат қилади;\n3. Абдужалил Бойматов, ЎИҲЖнинг 2009 йил, 6 майидан президенти, ҳозирда Ирландияда истиқомат қилади;\n4. Турсинбой Ўтамуратов, ЎИҲЖининг Қорақалпоғистон республикаси бўйича раиси, АҚШда яшаган, 2012 йил, 30 сентябрда вафот этган;\n5. Ядигар Турлибеков, ЎИҲЖининг Қашқадарё вилояти бўлими собиқ раиси, ҳозирда АҚШда яшайди;\n6. Собир Тўлаганов, ЎИҲЖининг Тошкент шаҳри бўлими раиси, АҚШда яшайди;\n7. Муҳиддин Қурбанов, ЎИҲЖининг Зарбдор тумани (Жиззах вилояти) бўлими собиқ раиси, Швецияда яшайди;\n8. Ҳайитбой Қўзиев, ЎИҲЖининг Поп тумани (Наманган вилояти) бўлими раиси, Швецияда яшайди;\n9. Юсуф Расулов, журналист (Тошкент), Швецияда яшайди;\n10. Тўлқин Қораев, журналист (Қарши),Швецияда яшайди;\n11. Собитхон Устабоев, Наманган вилояти, Холландияда яшайди;\n12. Исоқжон Зокиров, Андижон вилояти, АҚШ да яшайди;\n13. Олим Ёқубов, Жиззах вилояти, Францияда яшайди, Толиб Ёқубовнинг ўғли;\n14. Эгамназар Шаймонов, ЎИҲЖининг Дўстлик тумани (Жиззах вилояти) собиқ раиси, Канадада яшайди;\n15. Лариса Вдовина, (Тошкент), Швейцарияда яшайди;\n16. Умархон Устабоев, (Тошкент), Канадада яшайди;\n17. Йўлдош Носиров, (Тошкент), Швецияда 2 йилча яшаб, Ўзбекистонга қайтди;\n18. Руслан Шарипов, (Тошкент), журналист, АҚШда яшайди;\n19. Гулбаҳор Тўраева, ЎИҲЖининг Андижон шаҳри бўйича раисаси.\nБу ёққа қаранг, диктаторлик ҳукм сураётган мамлакатда нималар бўлаётганини кўришингиз мумкин. Дунёнинг энг катта 4-кўлларидан бири бўлмиш Орол денгизи пахта яккахокимлиги туфайли, мажбурий меҳнат, болалар меҳнати туфайли 90 фоиз қуриди. Ўзбек пахтасини 150 дан ортиқ АҚШ, Овропа Иттифоқи ва бошқа ғарб мамлакатларининг чакана текстиль компаниялари томонидан бойкот қилиниши натижасида бу йил ва ўтган йили болалар меҳнати кескин камайди. Судгача терговларда ва суддан кейинги жазони ўташ жойларида қийноқлар ва ноинсоний мунособатлар жуда кенг тарқалган. 2005 йилнинг 13 майида рўй берган Андижон қирғинида энг камида 700 тинч намойишчилар отиб ўлдирилган.\nЎзбекистон диктатор Ислом Каримов томонидан 1989 йилдан бери бошқариб келинади. Унинг хукмронлиги даврида коррупция ва порахўрлик жуда гуллаб яшнади. Унинг қизлари Гулнора Каримова ва Лола Каримова-Тиллаева миллиардер бўлишди. Гулнора Каримовага нисбатан Овропа Иттифоқининг 10 мамлакатида ва АҚШда тергов ишлари олиб борилмоқда. Лола Каримова-Тиллаева эса Ўзбекистоннинг ЮНЕСКОда элчиси бўлиб ишлаябди.\nАндижон қирғинидан олдин ЎИҲЖининг 11 вилоятида, Навоий вилоятидан ташқари бўлимлари бор эди.\nАндижон қирғинидан сўнг Ўзбекистон хокимиятининг тайзиқ, таъқиблари сабабли ЎИҲЖининг баъзи аъзолари қамалди, баъзи қамалмаганлари Ўзбекистонни тарк этди, баъзи тарк этмаганлари ўз фаолиятини тўҳтатди.\nФақатгина бир ҳовуч жасоратли, қўрқмас ҳуқуқбонларгина Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ахволини яхшилаш учун мардларча кураш олиб боришябди. Улар ўзбек хокимияти томонидан турли таъқиб, тайзиқларга дучор бўлмоқдалар: дўппослаш, ҳақорат қилиш, уй қамоғи, ишдан бўшатиш, суд орқали таъқиб қилиш, қийноқлар ва ноинсоний таҳқирлашлар, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий томондан ночор ахволга келтириш ва ҳакозо.\nЎзбекистонлик ҳуқуқбонлар эркин, демократик мамлакатларнинг кўмагига муҳтождирлар.\nЎзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамиятининг президенти.\nPosted by abdujalil at 09:09\tTagged with: абдужалил-бойматов\n“Чиқиш визаси”ни олиш учун ҳукумат билан судлашаётган жиззахлик фаол Ўктам Пардаев ҳибсга олинди Нима учун милиция ўзи истаган одамини жиноятчига айлантириб юборавериши керак?!


Туя ҳақида 20 та факт – Davronbek's blog\nPosted on March 24, 2022 March 24, 2022 AuthorDavronbekLeave a comment\nУлар туянинг қандай яратилганига назар солмайдиларми? (“Ғошия” сураси, 17-оят)\nТуя — ажойиб жонивор. Аллоҳ бекорга унга қараб тафаккур қилишни буюрмаган. Саҳро бағрида, туялар орасида юриб, унинг бўйнини силаб, буюк Санъаткорнинг гўзал яратмишига термулиб, “саҳро кемаси”нинг сабри ва виқоридан ибрат олиш инсонга бошқача ҳис бераркан.\nҚадимдан туялар инсониятга фақатгина фойда келтирган. Узоғини яқин қилган. Айнан туялар ёрдамида инсоният тамаддуни қитъаларга ёйилган. Туя — давлат белгиси, унинг қадри ҳалигача тушмаган.\nЎзбекистоннинг текислик ҳудудларида қадимдан туячилик ривожланган. Бухоро, Навоий вилоятлари, Қорақалпоғистонда туячиликка эътибор ҳали ҳам кучли. Сўнгги йилларда республикамизнинг турли ҳудудларида туя боқиш, унинг сутидан фойдаланиш урфга кирди. Лекин чўл бағрида, табиий шароитларда боқиладиган туялар — ўзгача! Бу сафар поёнсиз Қизилқум саҳросидаги туялар билан яқиндан танишиш насиб этди.\nУйга келибоқ, “саҳро гўзали”нинг бошқаларга ўхшамайдиган ҳаёт тарзи ҳақида ўрганиб, бир неча манбалардан олинган маълумотларни жамлашга ҳаракат қилдим.\n1. Туя ҳайвонот олами тарихида энг эски ҳайвон турларидан биридир. Эволюциячилар назариясига кўра, туя ҳам динозаврлар билан бирга йўқ бўлиб кетиши керак эди, лекин ҳеч бир табиат ҳодисаси уни йўқ қилиб юборолмаган.\n2. Туя фақат целлюлоза (чўл ва даштларда дағал ўт ва хашаклар, янтоқ, саксовул) билан озиқланиб, витаминларни ва ҳаёт учун керакли барча кимёвий моддаларнинг кўпини ишлаб чиқарувчи ва шу тариқа ҳаётини давом эттирувчи бирдан-бир ҳайвондир.\n3. Туя бир неча минг йиллардан ҳозирга қадар одамзотга ташувчилик хизматини қилаётган ягона жонивордир. Ўрта Осиё ҳудудида бундан 100 йил аввал ҳам туялар почтаси мавжуд бўлган.\n4. Туялар ўз вазнининг ярмига тенг — 250-300 кг юкни кўтара олади, вазнига нисбатан 10-12% оғирликдаги юкни тортиш кучига эга. Соатига ўртача 4 км тезликда, кунига 35-40 км масофани босиб ўтади. Агар устида юки бўлмаса, тўхтовсиз 100 километр йўл боса олади.\n5. Туя бир ичишда 200 литрга яқин сув ичади. Шўр сувни ҳам ичаверади. 100 литр сувни 10 дақиқада ичиб тугатади. Туя бир ҳафтагача емай, 34 кунгача сув ичмасдан юриши мумкин. Сув бор жойни 50-60 километр узоқликдан ҳис этади.\n6. Туя сути таркибида калций, магний, темир, фосфор, C, D витаминлари, фойдали минерал ва микроэлементлар кўп бўлиб, у сигир сутидан бир неча карра фойдалироқ. Туя сути – парҳез маҳсулот. Унда ёғ ва шакар миқдори сигирникидан анча кам. Туя сути сутэмизувчилар ичида инсон сутига энг яқинидир.\n7. Туянинг тана ҳарорати тунда, саҳро совиганда +34°C гача пасаяди. Кундузи 41°C даражагача кўтарилади. Бу боис теварак-атрофдаги ҳаво ҳарорати ўзгарганда туя деярли терламайди ва сув йўқотилишининг олди олинади. Туя жуни қуёшда 70-80 градусгача қизиса-да, унинг тана ҳарорати 40 градусда бўлади.\n8. Туянинг ўркачида сув эмас, ёғ сақланади. Ўркач туя учун озуқа захираси ҳисобланади. Туя ўркачи қаттиқ озуқани ейишни бошлаганидан кейин пайдо бўлади, шунинг учун бўталоқларнинг ўркачи бўлмайди.\n9. Туялар сувни ўркачлардаги ёғлардан олади, 100 грамм ёғнинг оксидланишидан 107 грамм сув ҳосил бўлади. Ўркачдаги ёғ ҳаддан зиёд иссиқ ҳавода тана ҳароратини меъёрда ушлаб туради.\n10. Туя гавдасининг ерга тегиб турадиган қисмларида, кўкраги, тирсаги ва тиззасида қадоқли тузилмалар бор. Шу туфайли иссиқ (70°C гача қизиган) ерда ҳам ёта олади.\n11. Туянинг кўзи фавқулодда кўриш қобилиятига эга бўлиб, 3-4 километрдан таҳдидларни аниқлай олади. Учта кўз қовоғи, икки қатор узун киприклар кўзга қум киришининг олдини олади. Қалин қошлар, зич ва қалин сочлар кўз ва бошни қуёш нурларидан ҳимоя қилишга ёрдам беради.\n12. Туялар бурнига қум кириб кетишининг олдини олиш учун бурун тешиклари очилиб-ёпилади.\n13. Туянинг иккита лаби бўлади, улар мустақил равишда ҳаракатланиб, тиканли чўл буталарини зарарсиз ея олади.\n14. Туянинг қулоқлари ўткир эшитиш қобилиятига эга. Қулоқлар ичкаридан ва ташқаридан тук билан қопланган бўлиб, қумдан ҳимояланган. Чанг бўронлари пайтида туялар қулоқларини айлантира олади.\n15. Туянинг туёқлари узун бўлиб, уларни қумга бир текис тақсимлайди ва чўкиб кетмайди. Туя отлар каби олдинга ва орқагагина эмас, тўрт томондаги одам ё ҳайвонни тепа олади. Туёқларидаги эластиклик даражаси юқори.\n16. Туялар нафақат иссиқ ҳароратли минтақаларда, жуда паст ҳароратли жойларда ҳам яшай олади. Уларда қишда совуққа бардошли узун ва қалин ҳимоя жунлари ўсади, ёз ойларида эса тўкилади.\n17. Урғочи туяларнинг ҳомиладорлик даври 12 ойдан 14 ойгача. Туяларнинг эгиз туғиш ҳолати деярли кузатилмаган. Янги туғилган бўталоқнинг вазни 34 килограммгача бўлади. У туғилгандан ярим соат ўтибоқ юришни бошлайди.\n18. Туя — дунёда энг қайсар жонивор. Агар у ётиб дам олишни хоҳласа, уни ўрнидан қўзғатиш жуда қийин. Унинг жаҳлини чиқарсангиз, туфлаб ташлайди. У жуда аниқ туфлайди ва тупуги жуда сассиқ бўлади. Чунки у оддий сўлак эмас, нақ ошқозондан отилиб чиқади.\n19. Туя денгиз ёки дарёда суза олади.\n20. Туя арабчада “жамал” — “гўзаллик” маъносини билдиради. Бу сўз аввал юнонларга “kamēlos” шаклида ўтиб, ундан инглизларга “camel” тарзида ўтган.\nCategoriesSayohatnomalarTagsТуя, Туя ҳақида, Туя ҳақида қизиқарли фактлар\n← Previous Previous post: Лашкарак ўрмонлари бўйлаб сайр\nNext → Next post: Мени ўзгартирган уч китоб


23 апрел 2021, Тошкент вақти: 02:09\nФарғона вилоят, Ўзбекистон туманидаги “Қораёзбобо” фермер хўжалиги иш бошқарувчиси Абдуваққос Ёқубов OzodMikrofonга мурожаат қилиб, уларнинг хўжалиги ҳақидаги Озодлик хабарига муносабат билдирди.\nАбдуваққос Ёқубовнинг айтишича, Озодликда ўтган йилнинг 26 декабрида чоп этилган “Ҳоким боғ қилиш учун ер берди, фермер 10000 кўчат эккандан кейин тортиб олди” мақоласида ҳоким захирага олган “Кўназар саховат боғи” ери гўёки уларга ноқонуний берилгани ҳақидаги иддаоларда асос йўқ:\n“Бизнинг биринчи раддиямизни асосий мақоланинг энг охирида берганларинг учун, кўпчиликда бу мақола такроран эълон қилинди, деган тушунча пайдо бўлди ва кўпчилик бизнинг раддиямизни ўқимади. Биз гўёки бировнинг ерини тортиб олгандек одамларда таассурот қолдиряпмиз, шунинг учун яна сизларга мурожаат қилишга мжбур бўлдик”.\nИш бошқарувчига кўра, уларнинг фермер хўжалиги вилоятдаги энг самарали ва кўп одамни иш билан таъминлаган катта, салоҳиятли корхона ҳисобланади:\n“Биз 800 бош молимиз бор фермер хўжалигимиз. Амалдаги қонунчилик бўйича бизга 291 гектар ер берилиши шарт. Аслида эса чорва учун 162 гектар ер берган. Биз Германиядан 100дан ортиқ наслли қорамол олиб келганмиз, ҳар бири 2500 доллардан. 110дан ортиқ одам иш билан таъминланган. Охирги беш йилда чорвачиликка ер ажратиб беринглар деб, ҳокимиятга мурожаат қилиб келганмиз. Ем-хашакда жуда қийналяпмиз. Шунинг учун, биз “Азизов МТП” ҳудудида тендерга қўйилган 929, 932, 933, 937-контурлар танловида тўртта фермердан бири сифатида қатнашдик ва базамиз кучли бўлгани учун ютиб чиқдик. Бу ерда “Маҳсули чашма”ни ёки бошқа фермер хўжалиги ери дейилмаган”.\nАбдуваққос Ёқубовнинг айтишича, ҳокимлик комиссияси “Маҳсули чашма” фермер хўжалигига берилган ер мақсадсиз фойдалангани учун уни захирага олиш ҳақида қарор чиқарган:\n“Буларга ер 2008 йилда берилган, лекин бир бош қорамоли ҳам бўлмаган, сут-гўшт сотмаган, яъни бошқа мақсадларда фойдаланилган. Бу ер 73 банитетли унумдор ер ҳисобланади. Бу биринчи асос. Иккинчидан эса, қарорни чиқараётганда сув таъминоти ёмонлиги асос қилиб чиқарилган. Ваҳоланки бу ерлар иккита сув тизимидан сув ичади ва биринчи қулоқ ҳисобланади. Бу қарор нотўғри чиқарилгани учун вилоят прокуратураси туман прокуратурасига 2019 йил 31 март куни тақдимнома киритган. Туман прокуратураси 26 октябрь куни протест киргизган. Ўшанга асосан туман ҳокимининг қарори бекор қилинган. “Маҳсули чашма” туман маъмурий судига туман ҳокимининг қарори устидан мурожаат қилган, суд икки ой давомида кўриб чиқиб рад қилган. Фарғона вилоят аппеляция суди ҳам туман ҳокими қарорини ўзгаришсиз қолдирган. Бори шу, биз ҳақимизда одамларда нотўғри таассурот пайдо бўлмаслиги учун OzodMikrofonга чиққан эдим”.\nОзодлик 26 декабрь куни эълон қилган “Ҳоким боғ қилиш учун ер берди, фермер 10000 кўчат эккандан кейин тортиб олди” мақоласида “Кўназар саховатли боғлари”(аввалги номи “Маҳсули чашма”) иш бошқарувчиси Олимжон Усмонов туман ҳокими ерни ноқонуний олиб қўйилганидан ва “Қораёзбобо” фермер хўжалигига ноқонуний бериб юборганидан шикоят қилган эди.\nОлимжон Усмонов вилоят Маъмурий суди апелляция инстанцияси ҳам ҳоким қарорини ўз кучида қолдиргандан сўнг, улар Олий Судга мурожаат қилишларини айтган эди.\n“Ўғлимни ўлдирганлар кўпчилик бўлса-да, лекин бир кишининг бўйнига қўйишмоқчи”


Британия ОАВ: Россия агентлари AstraZeneca вакцинаси ҳақидаги маълумотларни ўғирлаган\nБритания ҳукумати киберҳужумлар ва интеллектуал мулк ўғирланиши ҳақидаги ҳар қандай хабарни «ўта жиддий» қабул қилади.\nШундай қилиб, Буюк Британия Бош вазирининг вакили “The Sun" газетасининг Россия махсус хизматларининг агентлари AstraZeneca компанияси томонидан ишлаб чиқилган коронавирус инфекциясига қарши вакцина ишлаб чиқариш формуласини ўғирлаб кетилгани ҳақидаги хабарга муносабат билдирди.\nБритания бош вазири вакили махсус хизматларнинг ишига тааллуқли материалларга изоҳ бермаслигини таъкидлади. У Россияни айбламади.\n“The Sun" таблоиди ва ундан кейин Британиянинг бошқа бир қатор оммавий ахборот воситаларининг хабарларига кўра, разведка хизматлари Британия кабинети аъзоларига ўтган йили рус агенти АстраЗенеcа вакцина маълумотларини шахсан ўғирлаб кетгани ҳақида хабар берган. Унинг ишлаб чиқарилиши ҳақидаги маълумотлар, газетага кўра, Россиянинг Спутник V вакцинасини яратишда ишлатилган.\nИккала вакцина ҳам — инглиз ва рус — аденовирал, яъни уларнинг ҳаракат тамойили ўхшаш. Шу билан бирга, улар орасида фарқлар бор: хусусан, рус вакцинасидан фарқли ўлароқ, AstraZeneca вакцинаси шимпанзе аденовируси асосида ишлаб чиқилган. Спутник V Россияда ўтган йилнинг августида, AstraZeneca декабрь ойида Британияда рўйхатдан ўтган. Аммо бу вакциналарнинг ривожланиши 2020 йил баҳорида, пандемия бошланганидан кўп ўтмай бошланди.\nКиберҳужумлар ҳақидаги хабарлар ўтган йили тарқалган эди. Ғарб разведка хизматлари маълумотларига кўра, киберҳужумлар рус хакерлари томонидан вакциналар ҳақида маълумот олиш мақсадида қилинган.\nРоссия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси Спутник V ишлаб чиқариш учун ўғирланган маълумотлар ҳақидаги хабарлар «аноним манбаларга асосланган очиқ ёлғон» эканлигини изоҳлади.\nКремль матбуот котиби Дмитрий Песков Россия жосуслари вакцина маълумотларини ўғирлаши мумкинми, деган саволга, “The Sun"ни илмий бўлмаган нашр деб атади.


Фирибгар адвокат - hudud24.uz\n2021, 21-Aprel | 00:09\nБош саҳифа Суд очерки Фирибгар адвокат\n09:09 / 08-04-2021\nМаълумки, адвокатура ҳайъати ва бюролари ҳамюртларимиз энг кўп мурожаат қиладиган идоралардан биридир. Негаки адвокатлар тергов-суриштирув ва суд жараёнларида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиши билан эл орасида обрў-эътибор қозонишган. Аммо шоли курмаксиз бўлмайди, деганларидек уларнинг ичида ҳам қонунга итоатсизлик қиладиган, аниқроғи, жиноятга ҳам қўл урадиганлари йўқ эмас.\nПойтахтимиздаги адвокатлик ҳайъатларидан бирининг адвокати лавозимида ишлаган Фурқат Дадажонов (исм-шарифлари ўзгартирилган) ҳам 60 ёшдан ошиб, набиралар қуршовида умргузаронлик қиладиган пайтида – 2019 йилда фирибгарлик ва пора беришга далолат қилиш жиноятларини содир этади ва унга нисбатан қўзғатилган жиноят иши тегишли қонун нормаларига биноан айблилик масаласи ҳал қилинмаган ҳолда ҳаракатдан тугатилади. Бироқ у бундан ўзига тегишли ҳулоса чиқармайди. Аксинча, такроран худди шундай жиноятга қўл уради. Аниқроғи, ўз мижозининг бошига тушган ташвишдан “унумли” фойдаланиб қолмоқчи бўлади.\nГап шундаки, Ф.Дадажонов 2020 йил 16 февраль куни “Буюк ипак йўли” метро бекати ёнидаги болалар майдончаси олдида фуқаро Малика Кошкинбаева билан учрашади. Негаки Маклика опа ундан ўғли Нурсултон Асқаровга нисбатан Юқоричирчиқ тумани ИИБ Тергов бўлими томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан қўзғатилган жиноят ишида иштирок этиб, фарзандини ҳимоя қилишини сўрайди. Бинобарин, Фурқат Дадажонов ўзининг адвокатлик гонарари сифатида М.Кошкинбаевадан 600 АҚШ доллари олади. Лекин ушбу маблағни адвокатлик ҳайъати ҳисоб рақамига кирим қилмай, жиноят ишида ҳимоячиси сифатида иштирок этишни бошлайди. Тергов якунлангач, адвокат жиноят ишлари бўйича Юқоричирчиқ туман судининг айни иш бўйича ўтказилган суд мажлисларида ҳам қатнаша бошлайди. Шунда унинг хаёлига ўзига манфаат келтирадиган бир фикр келади.\n— Агар Ўзбекистон Республикаси Ёшлар Иттифоқидан ўғлингизга кафолат хати олсак, иш осон битади. Мен иттифоқ марказий кенгаши ходимлари билан гаплашиб бераман. Аммо улар текинга кафиллик беришмайди, — дея ўзини ҳожатбарор қилиб кўрсатади Фурқатжон ака.\n— Қанча беришим керак?, — дангал гапга ўтади Малика опа.\n— Кўп эмас, икки юз доллар берсангиз бўлди, — дейди у бамайлихотир.\nШу боис ўғри йигитнинг онаси унга 2020 йилнинг март ойида 100 АҚШ доллари, май ойида эса яна 100 АҚШ доллари (Марказий банкнинг 2020 йил 26 майдаги маълумотномасига кўра, 200 АҚШ долларининг сўмга нисбатан қиймати 2.027.860 сўмга тенг бўлган)ни беради. Бироқ адвокат жаноблари қуюқ ваъдасини унутиб, хорижий валютани ўз эҳтиёлари йўлида сарфлаб юборади. Суднинг 2020 йил 19 майдаги ҳукмига биноан эса Н.Асқаров Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан айбдор деб топилиб, 3 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосига маҳкум этилади.\nШундан сўнг Ф.Дадажонов яна эски “ҳунари”ни бошлайди. Яъни Малика Кошкинбаевага ўғлига тайинланган жазони апелляция судлов ҳайъати судьяларини “рози қилиш” орқали бошқа жазо турига алмаштириб беришини айтади.\n— Судьяларни рози қилиш қанчага тушади?, — дея киноя билан сўрайди судланувчининг онаси.\nЧунки дастлабки ваъдасининг устидан чиқмагани боис аёлнинг адвокатга нисбатан ишончи йўқолганди. Лекин Фурқатжон ака пинагини ҳам бузмай, юқори инстанция судьяларига 1500 АҚШ долларини бериш лозимлигини тушунтиради. Қолаверса, суд ҳукмидан норози бўлиб, Н.Асқаровнинг номидан жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судига апелляция шикоятини киритади.\nБуни қарангки, у берилган апелляция шикояти бўйича суд мажлиси тайинланганидан хабар топган заҳотиёқ М.Кошкинбаевани учрашувга чорлайди. Пировардида 2020 йилнинг 23 июнь куни Тошкент вилояти маъмурий судининг биноси ёнида кўришиб, бояқиш онадан яна 1500 АҚШ доллари (Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2020 йил 26 июндаги маълумотномасига кўра, 1500 АҚШ долларининг сўмга нисбатан қиймати 15.259.140 сўмга тенг бўлган)ни санаб олади. Сўнгра аввалгидек пулларни ҳамёнига уради. Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти суди бўлса биринчи босқич судининг ҳукмини ўзгаришсиз, апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдиради. Аммо “уддабурон” адвокат шунда ҳам айбини тан олмай, Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиб, ишни ҳал қилиш мумкинлигини айтади. Шундагина Малика опа алданганини англаб етади. Бинобарин, фирибгар қонуний чора кўрилишини сўраб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга мурожаат қилади. Оқибатда Ф.Дадажоновга нисбатан Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми “б,в” банди ва 28,211-моддаси 2-қисми “а” банди билан иккинчи жиноят иши қўзғатилади.\nЯқинда – шу йилнинг 2 февраль куни жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек туман судининг мазкур иш бўйича ҳукми эълон қилинди. Эътибор беринг-а, суддаги кўрсатмасида судланувчи агар Нурсултонни озодликка чиқаришга эришолмаса, 1500 АҚШ долларини қайтаришга келишганликларини, фақатгина коронавирус касаллигига чалиниб, ётиб қолган туфайли М.Кошкинбаевага пулларини ўз вақтида қайтариб беролмаганлигини баён қилди. Шунингдек, у тергов органлари томонидан ўзига қўйилган айбловдан такроран белгисини ва пора бериш жиноятини чиқариб юборишни, қолган ҳаракатларини эса Жиноят кодексининг 168-моддаси 1-қисмига қайта малакалашни сўради. Яъни Фурқатжон Дадажонов адвокат сифатида судга ўзига эълон қилинган айбловнинг қандай малакаланишини ҳам ўргатди керак бўлса. Бироқ у фирибгарлик оғир ва ўта оғир жиноятлар тоифасига киришини, мамлакатимизда коррупцияга қарши бемисл кураш олиб борилаётганлигини, ўзи ҳам ҳуқуқшунос сифатида бу иллатга қарши курашиши шартлигини очиқдан-очиқ тан олмаган. Хўш, буни қандай тушуниш мумкин? Қолаверса, унинг хатти-ҳаракатлари кўп сонли ҳамкасбларининг обрўсига, шунингдек, юртдошларимизнинг уларга бўлган ишончига раҳна солиши мумкин-ку. Ана шу қонуний асосларга таянган суд Ф.Дадажоновни Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми “б,в” банди ва 28,211-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбдор деб топиб, кодекснинг 57, 59,61-моддаларини қўллаган ҳолда унга базавий ҳисоблаш миқдорининг 50 (эллик) баравари – 11.150.000 (ўн бир миллион бир юз эллик минг) сўм миқдорида жарима ҳамда 3 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинлади. Шу билан бирга, Жиноят кодексининг 45-моддаси тартибида уни 2 йил муддатга адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилди.\nБундан ташқари, судланувчига яшаш жойини назорат қилувчи органнинг рухсатисиз ўзгартирмаслик, яшаш жойини ўзгартириши ҳақида ҳабар бериш, муайян жойлар – кафе, барлар, спиртли ичимликлар сотиш жойларида бўлмаслик, мамлакатимиз ҳудудидан чиқмаслик каби чекловлар ҳам белгилансин. Мазкур жазони ўташдан қасддан бўйин товлаган ёки суд томонидан зиммасига юкланган мажбуриятларни бажармаган тақдирда эса Жиноят кодексининг 481-моддасининг 6-қисмида қайд этилган ҳуқуқий оқибатлар келиб чиқиши ҳақида огоҳлантирилди.\nАйбдорнинг бундан норози бўлиб ёзган апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан, суд ҳукми эса ўзгаришсиз қолдирилди.\nжиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек туман судининг судьяси\n«Инсон ва қонун» мухбири\nАввалги мақолаДавлат органи ва ташкилотлари ходимларига қонунчиликдаги янгиликлар ҳақида маълумот берилди\nКейинги мақолаТуман ҳокимлигига мажбурият юкланди


“Ўзбекистон 24” радиоканалида чорвачилик соҳаси мутахассислари билан мулоқот бўлиб ўтди\nУнда камбағалчиликни қисқартириш, аҳоли даромадини ошириш ва турмуш фаровонлигини яхшилаш борасида амалга оширилаётган ишлар хусусида сўз борди. Жумладан, қишлоқ жойларда аҳолини чорвачилик тармоқлари билан шуғулланиб, даромад топишга йўналтириш бўйича олиб борилаётган саъйи-ҳаракатлар ва уларнинг амалий натижалари муҳокама қилинди.\nҚрим-Конго геморрагик касаллигига қарши дезинфекция тадбирлари олиб борилди\nБухоро вилоят ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш бошқармаси томонидан ҳайвонлар касалликларига қарши профилактик тадбирлар ўтказилди.\nЭмлаш тадбирлари – эпизоотик барқарорлик гарови!\nХудудларда эпизоотик осойишталикни таъминлаш, ҳайвонларда учрайдиган турли юқумли касалликларга қарши кураш бўйича эмлаш тадбирлари ўтказилмоқда.\nСамарқанд ветеринария медицинаси институти қабул комиссиясининг “Сall-center” хизмати фаолият бошлади\nҚўмитанинг Самарқанд ветеринария медицинаси институтида ҳам 2020-2021 ўқув йили учун қабул комиссиясининг “Сall-center” хизмати ташкил этилди.\nСамарқанд ветеринария медицинаси институти Нукус филиалида “Сall-марказ” фаолияти йўлга қўйилди\nҚўмитанинг Самарқанд ветеринария медицинаси институти Нукус филиалида 2020-2021 ўқув йили учун қабул комиссиясининг “Сall-марказ”и ва консультация хизмати фаолияти йўлга қўйилди.\n“Агроолам” дастурида Республикада қоракўлчиликни ривожлантириш масалалари муҳокама қилинди\n“Ўзбекистон 24” радиоканали “Агроолам” дастурининг навбатдаги сони қоракўлчиликни ривожлантириш бўйича амалга оширилаётган ишлар мавзусига бағишланди.


Киев метроси одатдаги режимига қайтди | Qalampir.uz\nКиев метроси одатдаги режимига қайтди\nОлам\t07 Май 19:37 4099\nУрушнинг дастлабки ойида Украина пойтахти аҳолиси бошпана сифатида фойдаланган Киев метроси линиялари одатдаги режимига қайтди.\nУкраина армияси Киев вилоятидаги барча аҳоли пунктлари устидан назоратни қайта тиклаганидан сўнг пойтахтда ҳаёт нормаллашмоқда. Киевликлар ҳар куни шаҳарнинг турли қисмига бориш учун метро линияларидан фойдаланмоқда.\nМамлакатда ёқилғи етишмаслиги шахсий автомашиналар ҳаракатида муаммо туғдирмоқда. Ҳафта давомида ёқилғи қуйиш шохобчаларида узун навбатлар юзага келиб, охирги икки кунда ёқилғи савдоси бутунлай тўхтатилган.\nРасмийлар муаммони бартараф этиш бир неча ҳафта давом этишини истисно қилишмаяпти.\nКиев полицияси зобити Наталя Сичнинг маълум қилишича, пойтахтдаги метро бекатлари катта чуқурликда жойлашгани учун ракета ҳужумларига чидамли. Унинг сўзларига кўра, урушнинг биринчи куниданоқ метрополитен ходимлари ҳам пойтахтда тартибни сақлашга сафарбар қилинган.\n“Тахминан 45 кун давомида минглаб одамлар метрода ҳужумлардан яширинди. Киев аҳолисининг бир қисми шаҳарни тарк этишга мажбур бўлди. Мен одамларнинг қўрқувини ва нимага дуч келганини тушунмаганини кўрдим. Буни ҳеч ким кутмаганди. Кимдир ваҳимага тушди, кимдир йиғлади. Айниқса, болаларга ачиндим”, деб эслайди у.\nФамилиясини айтишни истамаган пойтахтлик Ирина ҳам отишма пайтида метрода паноҳ топганини айтди.\n“Биз қийин кунларни бошдан кечиришда давом этмоқдамиз. Мен армиямизни, йиғлаётган оналаримизни ўйлайман. Мамлакатимиз курашиши керак деган фикрга кўника олмаяпман. Мен чин дилдан ҳеч бир давлат бундай воқеани бошдан кечиришини хоҳламайман”, дейди у.\n19 Май 11:12 71401\n19 Май 16:20 30511\n19 Май 08:47 26593\n20 Май 16:22 25614\n19 Май 18:20 23765


Мисрда Мусулмон биродарлиги етакчилари ҳибсга олинди\nЧоршанба куни қамоққа олинганлар орасида Мусулмон биродарлигининг руҳоний етакчиси Муҳаммад Бадие (чапда) ҳам бор.\nМиср Бош прокуратураси мамлакатдаги энг йирик ва уюшган Мусулмон биродарлиги ташкилоти руҳоний етакчиси¸ шунингдек тўққиз фаолини қамоққа олиш ҳақида ордер берди. Гуруҳ етакчилари 50 дан ошиқ одам ўлимига сабаб бўлган зўравонликни уюштирганликда айбланмоқда.\nБош прокуратура қамоққа олиш ҳақида ордер берганлар орасида Мусулмон биродарлиги раҳнамоси Муҳаммад Бадие ва ҳаракат раиси ўринбосари Маҳмуд Иззатлар бор.\nМусулмон биродарлиги етакчилари душанба куни Қоҳира марказида юзага чиққан зўравонликларни уюштирганликда айбланмоқда.\nБадие Мусулмон биродарлиги тарафдорлари орасида кучли авторитар шахс сифатида танилган ва айтилишича¸ бу ҳаракатга қўшилганлар унинг айтганларига мутлақ қулоқ солиш ва уни амалга ошириш ҳақида қасамëд қиладилар.\nБиродарлик етакчиларини ҳибсга олиш ҳақидаги ордер¸ ҳаракат муваққат ҳукумат билан музокара қилиш ва унинг таркибига қўшилиш ҳақидаги таклифни қатъиян рад қилганидан сўнг эълон қилинди.\nЧоршанба куни муваққат Бош вазир Ҳазим эл-Беблавий янги ҳукумат тузиш ҳаракатини бошлади ва Мусулмон биродарлиги ташкилотига ҳам янги вазирлар кабинетидан лавозимлар таклиф қилди.\nАммо ўз вакили Муҳаммад Мурсий ҳарбийлар томонидан президентликдан олиб ташланган Биродарлик етакчилари бу таклиф ва миллий ярашув ҳақидаги музокараларни “мақсадга мувофиқ эмас” дея рад қилдилар.\nДемократик сайлов натижасида президентликка келган Мурсий бир неча кун давом этган норозилик намойишларидан сўнг 3 июл куни ҳарбийлар томонидан ҳокимиятдан четлатилди ва ҳозирда ҳибсда сақланмоқда.\nМиср собиқ Молия вазири ва тажрибали иқтисодчи саналган эл-Беблавийнинг Бош вазир этиб тайинланиши айрим Форс кўрфази давлатлари томонидан яхши қабул қилинди ва бой араб давлатлари Миср иқтисодини барқарорлаштириш мақсадида янги ҳукуматга 8 миллиард доллар ëрдам кўрсатишга ваъда қилдилар.\nБундай ëрдам орқали Мусулмон биродарлиги ташкилоти мухолифлари бўлган Саудий Арабистони ва Бирлашган араб амирликлари муваққат ҳукуматга ҳомийлик ролини ўз қўлларига олдилар.\nМисрдаги вазиятни ўз назоратига олган ҳарбийлар келаси йил бошида мамлакатда муддатидан аввал сайловлар ўтказиш ва унгача мамлакат иқтисодида қатор ислоҳотлар қилишни режаламоқда.\nБироқ муваққат ҳукуматни тан олмаëтган Мусулмон биродарлиги мамлакат тарихида ўтказилган илк эркин сайловлар натижасида ҳокимиятга келган ўз номзоди Муҳаммад Мурсийнинг президентликка қайтарилишини талаб қилмоқда ва ўз талаби бажарилгунга қадар оммавий норозилик тадбирларини давом эттиражагидан огоҳлантирмоқда.\nҲусни Муборак ҳокимиятдан ағдарилганидан сўнг ҳокимиятга келган Мурсий ҳукумати даврида мамлакатдаги аксар иқтисодий кўрсаткичлар кескин ëмонлашиб кетди ва шу боис айни кунларда аксар мисрликлар томонидан Мурсийни ҳокимиятга қайтариш талаби кескин ўртага қўйилаëтгани йўқ.\nМусулмон биродарлиги ташкилотининг ўз тарафдорларини кўчаларга олиб чиқиш уринишлари ҳам жиддий натижа бермади ва ҳозирда Миср бўйлаб Муборакни ҳокимиятдан ағдарган норозиликларда кўрилган каби миллионлаган одамнинг кўчаларга чиққани кўрилмади.\nМуборак рамазон ойи бошлангач¸ кузатувчиларга кўра¸ Миср кўчаларида оломон янада сийраклашиб қолган. Хусусан¸ Миср инқилоби маркази саналмиш Қоҳирадаги Таҳрир майдонида 10 июл куни деярли одам кўринмаган.\nШундай бўлсада¸ ҳозирча Миср кўчаларига барқарорлик ва тинчликнинг қайта бошлагани ҳақида гапиришга эрта экани таъкидланмоқда


TIB.UZ / Седанали чойдан ичиб кўринг! - TIB.UZ\nTIB.UZ Халқ табобати – ҳақ табобат Седанали чойдан ичиб кўринг!\nСедана айиқтовондошлар оиласига мансуб ўсимликнинг майда қора донларидир. Ҳиди хушбўй, чайнаганда жиз этиб ачиштирувчи мазаси билинади. Седана ўзбек пазандалигида нон ёпишда ишлатилади, патир ва кулчаларнинг юзасига сепилса, мазасини яхшилайди. Седана овқат ҳазм бўлишига ёрдам беради, оғиздаги нохуш ҳидни кетказади, аъзоларни қиздиради ва тозалайди, пешоб ҳайдайди, заҳарларга қарши таъсир қилади. Халқ табобатида уни йўталганда, қусганда қўлланилади, у худди мурч каби таъсир қилади.\nСеданали чой сувчечак, сариқ касаллиги, талоқ яллиғланишида, ҳайз қонини ҳайдаш ва эмизикли оналарнинг сутини кўпайтириш учун ҳам қўлланилган. Седанали чойга асал қўшиб ичилса, пешоб йўлларидаги тошларни майдалайдиган дорига айланади. Ибн Сино ёзадики: «Седана балғамни кўчирувчидир, тозаловчи, ел ва дамни шимдирувчидир. Хусусан, унинг тозалаш хосияти етарли даражададир. Седана тумовга фойда қилади. Уни асал ва иссиқ сувга қўшиб ичилса, қовуқ ва буйракдаги тошларга фойда қилади, уларни чиқаради».\nСеданали чой қуйидагича дамланади: ярим литрли чойнакка 1 чой қошиқ қора ёки кўк чой, 20-25 дона седана солиб, қайноқ сув қуйилади ва 3-4 дақиқа чўққа қўйиб дам едирилгандан кейин ширинликлар билан ичилади, асал қўшилса, жуда фойдали неъматга айланади.\n'Седанали чойдан ичиб кўринг!' 2 комментария\n22.04.2015 @ 13:26\nAssalomu alaykum hurmatli tib.uz sayti xodimlari, iltimos sedana moyi haqida ma’lumat bersangiz\nli class="comment odd alt thread-odd thread-alt depth-1" id="comment-727">\n29.06.2016 @ 23:22\nsedananing yogini istimol qilinsa birhil tasir qiladimi yoki sedanani o’zini istemol qilgan yahsimi.


Боғлар шарбатга тўлаверсин – HURRIYAT\nБоғлар шарбатга тўлаверсин\n2 hafta oldin Behzod 123\nЁшлигимда (1960–1970 йиллар) Марғилон шаҳри истироҳат боғи ёнбошидан бошланиб Эшонгузар қишлоғига олиб борадиган уч чақиримча йўлни босиб дўппифуруш аёлникига боришни яхши кўрардим. Сабаби – ўша кўчадаги бир ҳовлида баланд, қари нок дарахти бор эди. Айниқса, унинг шохларида меваси пишиб турганини кўриш… Тўғриси, ўшанда бир дона бутун нок мевасини тишлаб-тишлаб ейишни… фақат мен эмас, кўпчилик тенгдошларим орзу қилардик. Чунки ақлимни таниганимдан уйимизга фақат нозик меҳмонлар келганда дастурхонга қўйиш учун ёки кимдир касал бўлиб қолганда унга тансиқ таом сифатида саноқлигина нок олиб келинарди. Айни нок пишиғида унинг бир донасини бир неча киши бўлишиб ердик.\nПахта яккаҳокимлиги илдиз ота бошлаган ўша йилларда, гарчи биз шаҳарда яшасак ҳам, ҳовлимизда узум токларидан бошқа мева дарахти йўқ ҳисобида эди. Сал бўйи чўзилиб шохлаган олма, ўрик дарахтларини катталар кесиб ташлашарди, айтишларича, агар улар кўзга кўриниб қолса, солиқ идораси ходимлари келиб, бу дарахтларгаям солиқ солишаркан. Бизнинг оилада олтита фарзанд, девор-дармиён бўлган амакимнинг еттита ўғил-қизлари бор эди. Ҳаммамиз бобомиздан қолган томорқанинг ичкариси – кўчадан четроқда бўлган бир туп қандак ўрик довуччалаганидан бошлаб тагидан кетмасдик, меваси пишар-пишмас деярли еб тугатардик. Яна бир марварид тутимиз бор эди, унинг мевасидан ўзимиз, қўни-қўшни бир-икки марта баҳраманд бўлиб, энди шиғил пиша бошлаганда қандайдир бошлиқ етагида келган уч-тўрт киши унинг шохларини кесиб-каллаклаб машинага ортиб кетишарди. Бу ҳол ҳеч кимга ёқмаётгани кўриниб турар, қанча одамнинг ризқи шу шохлар билан кесилиб кетаётганини шивирлаб гапиришар, лекин давлатга пилла етказиб берилиши сиёсий масала деб изоҳланар, шунинг учун пилла қуртига озуқа бўлган тут шохларининг мевалари айни оқара бошлаган палласида кесиб кетишларига ҳеч ким қарши сўз айтолмасди ҳам.\nБолалик, ёшликда инсон танаси ҳўл мевага бошқача ўч, талабгор бўлади. Кўп йиллар давомида китоблардаги суратлар орқалигина кўриш мумкин бўлган мевазор боғлар, шохлардаги ларзон ёз неъматлари хаёлимда эртакка ўхшарди. 1983 йилнинг айни баҳорида ёзилган қуйидаги сатрлар ўша йиллар манзараларидан хотира:\nЯнги кун – янги бахт, янги орзулар,\nБошингиз бут бўлсин, қавмингиз унсин\nБобомдан қолган, эй марварид тутлар.\nДорилар мавсумий куч берган ерим,\nДоридан ҳосилин пуч берган ерим –\nҚоп-қора, қуп-қуруқ этакка ўхшар.\nБу йилги баҳорда эртакка ўхшар\nОлмаю анжирли, токли ҳовлилар,\nҚайдадир бор бўлса, нокли ҳовлилар…\nБундан ўттиз беш йил аввалги бир воқеа ҳам сира ёдимдан чиқмайди: қўшни келин апрель ойи охирларида нок мевасига бошқоронғи бўлиб қолди. Келин-куёвнинг ота-онаси вилоятда яшашарди. Келин юрагини менга очарди: “Хўжайинимга айтдим, бугун бозорни яхшилаб айланиб, нок топиб олиб келадилар…” Кўп қаватли уйнинг битта йўлагида яшаймиз, ҳар куни кўз-кўзга тушади. Аёл эртасига яна дил ёради: “Кеча катта бозорда ҳам нок учратмаптилар. Эрим, яқинда нок пишади-ку, ўтган йилгиси қолдими, деяптилар…” — бу гапни айтаётган бўлажак онагинанинг кўзларидаги мислсиз ташналикни кўрсангиз. Бунақа пайтда аёл аҳволини аёлдан ортиқ ҳеч ким англамайди, ҳис этмайди. Келин саҳрода сув излаган йўловчи каби энтикиб, соғиниб сўзларди: “Тушларимда ҳам нок кўраман. Сувларда чиройли меваси оқиб келади, олмоқчи бўламан, аммо қўлим етмай ёнгинамдан ўтиб кетади. Уйғониб кетаман, кўксимнинг мана бу ери жизиллаб куяётгандек, нок есам, ўша жой таскин топадигандек…” Шу гапнинг эртасига эрталаб мен бир яшар қизимни аравачага солиб Эски шаҳар бозорига бордим. Расталарни шошилмай айландим, ҳақиқатан ҳам нок деган мева кўринмайди. Бир пайт… бозорнинг чеккасидаги пештахтага кекса одам кичкина тоғорачада қоғозларга ўралган нок қўйиб ўтирганига кўзим тушиб қолди. Чўнтагимдаги ҳамма пулни чиқариб, шунга яраша нок беришини сўрадим ва икки дона мева билан уйга чопдим. Бу ажойиб неъматни кўрган келин кўзларига ишонмасди, назаримда, бутун вужуди миннатдорликка айланганди. Ёмби, йўқ ундан ҳам қиммату ноёб нарса топиб олган каби мевани бағрига босиб уйига учиб кириб кетди ва… ҳеч қанча вақт ўтмай эшигимиз тақиллади. Очсам, қўшни келин: “Опа, биттаси етарли экан, едим, ҳамма чанқоғим, мана бу еримнинг жизиллаши босилди. Бунисини ўзингиз…” Кулиб қўлини қайтардим.\nНеча йилдирки, юртимиз бозорларига йўлим тушса, айниқса, йилдан-йилга қишдаям худди ёз палласидагидек тар меваларга тўлиб тошган пештахталар, улардаги хилма-хил нав мевалар, айнан нокларга кўзим тушганда, беихтиёр, юқорида айтилган гаплар, хотиралар дилимдан ўтади. Йиллар ўтгани сайин менга пишиқчилик пайтида мевали дарахтларни кўрмоқ, улардан ўз қўлинг билан узиб емоқ ҳам бошқача бир бахтдек туюлади. Бирор жойда пишиб турган мевадан териб кимдир бермоқчи бўлса, “Тўхтанг, мен ўзим дарахтдан узиб олай Аллоҳнинг мўъжиза неъматини, бунинг завқи бошқача”, дейман. Балки, бу болалик, ёшлик йилларимда қалбимга ўрнашиб қолган орзули ҳаваснинг ижобатидан шукронадир.\nЎтган йили, мана, бу йил баҳорда ҳам муҳтарам Юртбошимизнинг ташаббус, ғамхўрликлари билан вилоятлардаги юзлаб ёшларга, оилаларга имконият ва эҳтиёжларга қараб ерлар ажратиб берилаётгани, ҳеч қанча вақт ўтмай бу жойлар экинзору мевазорлар, чорва майдонларига айланаётгани; муҳими, ўз ерига эга бўлганидан кўкси тоғдек юксалиб, ғайратга тўлиб-тошиб юртни обод, бой, дастурхонларни тўкин этиш толеидан қувониб, фахрланиб меҳнат қилаётганларни кўрганда, дилга дуолар тўлади: “Халқимизнинг озод, обод юртда бағрибутун кунлари барқарор бўлсин! Фарзандларимиз жисмонан, маънан камолатли, орзуларининг йўллари ойдин, яқин, хайру барокатли бўлсин. Ватан мевазору боғлар қўйнида яшнаб, боғлар шарбатга, қалблар шукронага тўлаверсин”.


Маданиятда гиёҳванд моддаси сотган фуқаро қўлга олинди » Жиззах вилояти ички ишлар бошқармаси расмий сайти\nЖиззах вилояти ички ишлар бошқармаси » ИИБ хабарлари » Маданиятда гиёҳванд моддаси сотган фуқаро қўлга олинди\nЖиззах шаҳар ички ишлар органлари фаолиятни мувофиқлаштириш бошқармаси ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбирда яна бир оғуфуруш қўлга олинди.\nМаълум бўлишича, Зарбдор тумани, Шарқ Юлдузи қишлоқ фуқаролар йиғинида истиқомат қилувчи 1970 йилда туғилган фуқаро У.А. Жиззах шаҳар, Маданият маҳалласида 2,11 грамм марихуана гиёҳванд моддаси сотганда ушланган.\nУшбу ҳолат бўйича суриштирув давом эттирилиб, фуқаро У.А. гиёҳванд моддаларни кимдан харид қилганлиги ўрганилди. Натижада Тинчлик маҳалласида истиқомат қилувчи 1989 йилда туғилган фуқаро Э.С. 2, 65 грамм гиёҳванд моддаси билан қўлга олинди.\nҲолат юзасидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273 моддаси билан жиноят иши қўзғатилган.


Kutubxona - Omon Muxtor. Suratdagi yoʻlbars (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Omon Muxtor. Suratdagi yoʻlbars (hikoya) / Kiril\nАсар номи Суратдаги йўлбарс (ҳикоя)\nСуратдаги йўлбарс (ҳикоя)\nРустам уйдаги ўзига тегишли дарсхонани йиғиштираётган эди, турли қоғозлар орасида эски бир девор-календарга кўзи тушди. Календар уйга қаердан, қандай келган? Эсламади. Плакат шаклидаги катта, қалин қоғознинг пастки қисмида бундан анча бурунги йилнинг ой ва кунлари белгиланган, юқори қисмида йўлбарс сурати босилган эди.\nРустамни сурат беихтиёр қизиқтирганидан, у дарҳол қайчи олиб, пастдаги ёзувни қирқиб ташлади, суратнинг ўзини эса қуйи деворнинг тўрига елимлаб қўйди.\nКейин, қилган ишидан мамнун бўлиб ёзув столи орқасида ўтирганича, рўпарадаги шакл-шамойилни томоша қила бошлади.\nРустам – шаҳарда туғилиб, шаҳарда ўсган йигит, – тирик йўлбарсни ҳеч қачон кўрмаган, болалик йиллари «Ҳайвонот боғи»да «мушуксимонлар оиласига мансуб» деб аталадиган сиртлонни, шерни, қоплонни сим-тўр олдида туриб кўрган, лекин йўлбарсни кўрмаган, битта-ярим китобда суратига кўзи тушган, холос. Сирасини айтганда, у йўлбарс билан арслон, қоплон билан сиртлоннинг унчалик бири-биридан фарқини ҳам билмайди. Мабодо боя қалин қоғоз пастида номи «Қизил китоб»га кирган йўлбарс, деб таъкидланмаган бўлса, Рустам суратдаги ҳайвонни шер деб ҳам ўйлаши мумкин эди.\nСурат яқиндан туриб олинганми ёки катталаштирилганми, ҳарҳолда, йўлбарснинг ости қизариб турган йўғон бурни ва очиқ-йирик кўзлари қараганинг заҳоти диққатингни тортар эди. Рустам суратга тикилганича, кўнглида ваҳмми-қўрқув туйди. Шу билан бирга, ажабланди. Одамлар «онгсиз ҳайвон» дейишади. Бунинг устига, йиртқич. Аммо башарасида, айниқса кўзларида шу қадар кўп маъно борки! Ана, сенга тик қадалган кўзларда бир ҳушёрлик ва бир эҳтиёткорлик, бир шиддат ғурури ва бир баёнсиз ҳасрат-мунг муҳрланган!\nРустам «томоша»ни тугатиб, стол устида ётган китобни эриниб варақлай бошлади. Эртага семинар! Тайёрланиш керак! Бу дунёда талабаларнинг тўқсон фоизига семинару имтиҳонлар доим бемаврид, ўз вақтидан олдинроқ келгандек бўлиб туюлади. Ҳаяжонланиб-шошганинг зўриққанингдан каллангга бир гап кирмайди.\nЙўқ, у аста-секин дунёни унутиб ишга киришиб кетди.\nОрадан оз вақт ўтдими, кўпми, бехосдан назарида, бир нарса ерга тўп этиб тушгандек бўлди. Ўрнидан сапчиб туриб қараса, столдан нарида, хона ўртасида мушукдек ағдарилиб бошини қийшайтирган йўлбарс ётибди. Рустам деворга қаради, девордаги сурат йўқолган эди.\n– Ие, сен суратдан чиқиб пастга тушдингми? – деди Рустам ҳайрон бўлиб.\nУни баттар ҳайрон қолдириб, йўлбарс одамга ўхшаган тилда:\n– Анчадан буён туз тотганим йўқ. Қорним оч, – деди.\nРустам ҳовлиқиб ошхонага борди. Ойиси овқатга уннаётган экан.\n– Уйда гўшт борми, ойи?\n– Гўштни нима қиласан?\nРустам музлатгични очди, тахминан икки килога яқин гўшт бор экан, идиши билан кўтариб дарсхонага қайтиб келди. Йўлбарс энди ўрнидан қўзғолиб чўкка тушган, ҳаво етмаётгандек оғир нафас олаётган эди. Лаҳза ичида ярим чайнаб, ярим ютиб гўштни еб қўйди. Кейин, керишиб-силтанганича, эшикка йўналди.\n– Бироз югуриш керак. Ҳазми таом, – деди йўлбарс.\nРустам энди йўлбарсни ўзиники деб билганидан, ёлғиз кўчага чиқаргиси келмади. Апил-тапил кийиниб, эшикка йўналди.\nЙўлбарс йўлакдаги зиналарни кўрдими-кўрмадими, кўздан ғойиб бўлди. Рустам «кетиб қолди» деб ўйлади. Бироқ пастга тушса, ҳовлида югуриб юрган экан. Шу сонияда бошқа бир ҳолатдан Рустамнинг капалаги учди.\nУларнинг уйи ва рўпарадаги уйнинг тўрттала қаватида ҳам барча деразалар ланг очилган, чала кийинган эркаклар-у, сочлари ғижимланганми-тўзган хотинлар саф чеккан эди. Рустамни кўриб эркак-аёл баравар айюҳаннос сола бошлашди:\n– Одамларда уят йўқ. Каталакдек уйда мушук тутишгани гўрга, ит ҳам боқишаяпти...\n– Ит нима, тошбақадан илонгача уйга олиб киришган...\n– Мана, йиртқичларга навбат етибди. Хўп, сенга катта ҳайвон керак бўлса, масалан, туя ёки филни етаклаб юрмайсанми?\n– Биз бундан буёғи қўрқиб, қафасдаги қушдек, уйдан чиқолмай ўтирар эканмиз-да?\nРустам пайқади – даҳшатли жойи, унинг жонажон ойиси ҳам дераза олдида пайдо бўлган, бир ёлвориб, бир бақираётган эди:\n– Отанг билан қўшмозор бўлгур, жон болам. Кап-катта йигитсан. Бу ҳайвон уйга қаёкдан келиб қолди?\nРустамни ғам босди. Бир томондан, қутидек териб чиқилган кўпқаватли уй шароитида атрофдагилар билан ҳисоблашмай иш тутиш яхши эмас. Лекин иккинчи томондан, сеники бўла бошлаган ҳайвонни «ортиқча экансан» деб ёнингдан ҳайдаб юбориш керакми?\nУ нима қилишини билмай, ўзини ёмғир остида кетаётган ёки тўғрироғи, тошбўрон қилинаётган кишидек сезиб, ҳовлидан катта йўл томон юрди. Бир маҳал йўлбарс эргашиб, ёнида бораётганини кўрди. Инсон ва ҳайвон – икковлон кўча айланиб қайтиб уйга киришадими? Йўлбарснинг сайр қилишдан ташқари, кўчага чиқишдан бирон мақсад-муддаоси борми? – Рустам тасаввур қилолмаётган эди. Умуман, уйга ҳам, ҳовлига ҳам аввалдан сиғмаган, сиғмайдиган махлуқнинг бундан кейинги тақдирини ўйлаб, қандайдир чора топишга тўғри келмасмикан? – у ташвишланаётган, бу ҳам унга номаълум эди.\nАйни ёз. Туш пайти. Офтоб ловуллаб ёнаётган, ўт пуркаётган эди. Бундай паллада одамлар аксари уйида эшикни беркитиб ётишга уринади. Кўчага чиққанда ҳам, соя-салқин бир жойда ором олишга ҳаракат қилади... Шунга қарамай, кўчада одам кўп, арава минганлар ўз йўлига, пиёдалар ғужғон ўйнаган.\nРустамнинг ёнида йўлбарсга кўзлари тушиб, улар тўп-тўп ҳар ёққа қоча бошлашди. Кейин, атрофдаги уйлардан турли идора биноларигача ҳаммаёқда яна деразалар ланг очилиб, эркак-аёл айюҳаннос солишга тушди. Кейин, бир машина қуролланган аскар келди.\n– Қочишим керак. Булар учраган ҳайвонни тинч қўймайди, – деди йўлбарс одамга ўхшаган тилда Рустамга.\nКейин, югуриб-сакраб, шамолдек учиб, аскарлар милтиқ ўқталишга улгурмай, аллақаёқларга кетиб қолди... «Ҳайвонот боғи»га бориб ўзи «таслим» бўлдимикан? У ерда овқат бор, жон ҳам сақлаш мумкин. Бироқ эркинликка ўрганган ҳайвон учун у ер – одамлар учун қамоқхонадек гап. Балки бирон яланг саҳрога ёки бирон сокин тўқайзорга ва ёки бирон тоғлардаги ўрмонзорга боргандир? Одам боласи ёнингдаги ҳайвон қаёққа кетгани-ю, қаерда юрганини\nРустам саросималаниб, уйга қайтишни мўлжаллаётган эди, шу аснода биров оғир панжасини унинг елкасига қўйди. Бурилиб қараса, бир кунлар дадаси ишлаган, хавфсизлик қоидаларига риоя қилинмаганидан ҳалокатга йўлиққан қурилиш идораси бошлиғи – Фармон ака деган киши. Ўшанда, дадаси ўлганида, бу одам уларнинг уйига келган, бир боғлам пул ҳам келтирган, ўзича ғамхўрлик, меҳрибонлик кўрсатгандек бўлган эди.\n– Тўхта! Оббо! Рустамбой эмасмисан? – деди бошлиқ жиянини учратган тоғадек илжайиб. – Юр. Менинг уйим шу яқин жойда, кўриб қўй.\n– Бошқа кун, амаки, – деди Рустам.\n– Юр. Юр. Уялма. Уйни кўриб қўйсанг, керак бўлганида келаверасан.\nРустам илож-ноилож Фармон аканинг изидан йўлга тушди. Чиндан дам ўтмай серҳашам бир ҳовлига кириб боришди. Фармон ака олди айвон иморатга имо қилиб киравер, деганича ўзи бошқа бинога кириб кетди.\nРустам қисиниб айвонга кўтарилди. Эшикни очиб ичкари кирди.\nКирди-ю, тош қотди.\nХона ўртасида, ЯЛ-ЯЛ гиламлар орасида пўстак қабилида тулуп – ҳайбатли иўлбарснинг боши билан бирга шилинган териси ётар эди.\nБу – бошқа бир йўлбарс (балки, арслон, балки, қоплон) эди. Лекин Рустам ўзи ҳозиргина кўчада йўқотиб қўйган, шунга қарамай, уники бўлиб қолаверган йўлбарс...\nотиб ўлдирилган, сўйилган –\nўша йўлбарс бўлиб туюлди.\n«Йўлбарс боласини тутмоқ учун йўлбарс уясига кирмоқ керак». Бир китобда буни мақолми, иборами дебди. Бировнинг боласини тутмоқ, уясига кирмоқдан даҳшатлироқ ҳол борми? Одамлар қайси маънода тўқиган бўлса экан?\nЕр юзидаги табиий зилзила-ю, тошқинлар, ёнғинлар, инсонга тегишли портлатишлар, босқинлар ва булардан аллақаёқларга қочиб бораётган катта-кичик ҳимоясиз ҳайвонлар – улар орасида йўлбарс ҳам, Рустамнинг хаёлида яхлит манзара касб этди.\nРустам хонадан югуриб чиқиб, кўчага отилди. У ҳеч кимга аҳамият бермай, ўзининг аҳволига ҳам парво қилмай кўчада кўзларидан ёш оқиб, шамолдек учиб, унсиз йиғлаб борар эди.\nШу алфозда уйга қайтиб келди. Дарсхонага кириб, ҳар қачонги ўрнини эгаллади. Орадан қанча вақт ўтди, билмайди, эшик тақиллаётгандек бўлди. Биров қўнғироқ тугмасини босмаган, эшикни ҳам юқори қисми эмас, пастки қисмини бир маромда тўқ-тўқ уришдан тинмаётган эди. Рустам ажабланганича бориб эшикни очди. Йўлбарс қайтиб келибди. Жонивор бош уриб «ешик қоқаётган» экан.\n– Ҳеч ерга сиғмаяпман. Чарчадим, – деди.\n– Кел. Кир. Эй... – деди Рустам ҳаяжонланиб-суюниб.\nЙўлбарс ичкари кирди. Хона ўртасида чўзилиб, оғзини катта очганича хириллаб эснади.\nРустам ўз ўрнига ўтиб ўтиргач эса... шифтга томон енгил бир сакраб... девордаги қалин қоғозга жойланиб олди.\n»Ёшлик» журналининг 2010-йил, 8-сонидан олинди.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Omon_Muxtor._Suratdagi_yoʻlbars_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13002" dan olindi


балки ҳар бир хонадонда бўлиши керак\nАлбатта, ушбу янгилик юзасидан турли фикрлар билдирилган, лекин энг муҳими, 14 йиллик танаффусдан сўнг беш жилдлик "Ўзбек тилининг изоҳли луғати" китобининг тўлдирилган иккинчи нашри қайта чоп этилгани эди.\nТўғрисини айтганда, изоҳли луғат нафақат мутахассислар, балки ҳар бир оила китоб жавонида бўлиши керак, деб ҳисоблайман. У сўз ҳақидаги тасаввурларимизни бойитади, фикрларимизни теранлаштиради. Ким бўлишидан қатъи назар, ҳатто ёзувчи ё журналист, адабиёт ўқитувчиси ҳам баъзан айрим сўзлар изоҳига иккиланиб, фикрини ифодалаб беролмай қолади. Шундай пайтда изоҳли луғатни бир варақлаш кифоя, ҳаммаси ойдинлашади. Боз устига изоҳли луғат имло луғати вазифасини ҳам ўтайди. Нутқ маданияти ривожига хизмат қилади.\n1981 йилда икки жилдлик "Ўзбек тилининг изоҳли луғати" китоби чиққанида сотиб олгандим. Луғатни китоб жавонимдаги алоҳида аҳамиятга эга китоб санаганман. Ундан бутун оила аъзолари фойдаланишган. Кейинчалик, яъни 2006 йилда луғатнинг беш жилдлиги чоп этилди ва мен унинг электрон нусхасини топиб олдим. Изоҳли луғатнинг тузатилган иккинчи нашри ҳақида эшитиб, "Қайси китоб дўконидан сўрасам экан?", деб тургандим, вилоят ҳокими маслаҳатчиси Зиёда Аминова давлат тилини ривожлантириш департаменти томонидан мазкур луғат барча ҳокимларнинг маслаҳатчиларига хизматда фойдаланиш учун тақдим этилаётганини айтиб, ҳаммамизни қувонтирди.\nИзоҳли луғат қўлимга тегиши билан биринчи қилган ишим олдинги беш жилдлик луғат билан солиштириш бўлди. Китобнинг кириш қисмиданоқ билдимки, бу ўша 2006 йилда чиққан луғатнинг тузатилган нашри экан.\nБарибир яхши, чунки 14 йил олдинги луғат атиги беш минг нусхада чоп этилган, кимда бор, кимда йўқ. Навбатдаги китоб ҳам жуда кам нусхада чиқарилганига қарамай, узоқ йиллар юзага келган бўшлиқни қисман бўлса-да тўлдиради, айниқса, янги тизим жорий қилиниб, ҳокимларнинг давлат тили масалалари бўйича маслаҳатчилари иш бошлаган бир пайтда улар учун қўлланма вазифасини ўтайди.\n...Варақлай бошладим, олдинги изоҳли луғат билан деярли бир хил, фақат айрим сўзлардаги фонетик ўзгаришларга кўзим тушди. Масалан, гурилламоқ сўзи гурулламоқ, гуркирамоқ гуркурамоқ, гурсилламоқ гурсулламоқ тарзида ёзилибди.\nАслида китобнинг сўзбошисида олдинги луғат билан янги луғат ўртасидаги фарқли жиҳатлар ҳақида фикр юритилиб, тилимиз ХХ асрнинг иккинчи ярмида, хусусан, кейинги ўн йилда янги-янги сўзлар, сўз шакллари ва ифода воситалари билан бойигани, сифат жиҳатидан ўзгаргани, янги меъёрлар шакллангани, булар тилнинг фонетик таркиби ва алифбосида ҳам, имло ва талаффузида ҳам, морфологик ва лексик-семантик тузилмасида ҳам, стилистикаси ва грамматик қурилишида ҳам озми-кўпми акс этгани ва натижада айрим тузатишлар киритилгани билдирилган. Шунингдек, луғатни чиқаришдан мақсад ўзбек тилининг бутун сўз бойлигини эмас, балки ҳозирги замон ўзбек тилининг кенг истеъмолдаги сўз бойлигини тўплаш ва тавсифлаш эканлиги айтилган.\nАлбатта, чоп этилган ҳар қандай китоб ҳақида фикр билдириш, мулоҳаза юритиш, камчилик топиш осон. Аммо ишни ташкил қилиш, бажариш айниқса, бу иш сўзга алоқадор бўлса, қанчалар қийин экани сир эмас. Шундай бўлсаям луғат билан танишарканман, хаёлимдан бир фикр ўтди: қачонгача 80 минг сўз атрофида айланиб юрамиз? Қачон ўзбек тилининг мукаммал изоҳли луғати чиқади? Ҳолбуки, Алишер Навоий бобомиз ўз асарларида миллиондан ортиқ сўз ишлатгани ҳақида ёзилган. Бу сўзларнинг аксарияти араб, форс, урду, хитой, мўғул сўзлари бўлганда ҳам миллион рақамининг ўзи Навоий ижоди, қолаверса, туркий тилнинг қудратига тутилган кўзгудир.\nЁдимга шу йилнинг апрель-май ойларида Китоб туманида тажриба тариқасида туман шевасини тўплаш тадбирини ташкил қилганимиз тушди. Тадбирда эътибор шева билан адабий тил ўртасидаги фонетик ўзгаришларга эмас, асосан лексик бирликка қаратилди ва натижада от, сифат, феъл сўз туркумларига оид мингдан ортиқ шева сўзлар ва сўз бирикмалари тўпланди. Изоҳли луғат билан солиштириб, тўпланган сўз ва сўз бирикмаларидан уч юздан ортиғи ушбу беш жилдлик китобга киритилмаганини аниқладик. Ҳолбуки биз тўплаган сўзларнинг аксарияти халқ орасида кенг ишлатилади.\nБиргина ЛАНГ деган сўзни олиб кўрайлик. Бу сўзнинг маънолари кўп, шулардан бири эпидемия сўзига синоним эканидир. "Қорин оғриқ ланг бўлибди, касалхонани касал босиб кетибди", "Ҳозир томоқ оғриқ ланг экан" ва ҳоказо. Изоҳли луғатда эса ланг сўзининг чўлоқ, оқсоқ ва ланг очиқ, яъни катта очиқ маънолари киритилган.\nВАЗИР деган сўзга эътибор қаратайлик. Тўғри, бу сўз луғатдангина эмас, ҳаётимиздан ҳам жой олиб кетди. Илгари биз вазирни тарихий сўз сифатида эртаклардаги подшонинг ўнг қўл ва чап қўл вазири деб тушунганмиз ва шу тасаввур билан улғайганмиз. Пайт келиб бу сўз тилимизга шу қадар сингиб кетиши ҳеч кимнинг хаёлига келмаган. Биз ҳозир сиёсий ҳаётимизни Вазирлар Маҳкамаси, Бош вазир, вазир, вазир ўринбосари деган сўзларсиз тасаввур этолмаймиз. Ҳоким, вилоят, туман каби сўзлар мисолида ҳам буни айтиш мумкин. Мустақиллигимизнинг дастлабки йилларида араб тилидаги жумҳурият, тожик тилидаги ноҳия каби сўзлар ҳаётимизга сингиб кетмади, негаки алмаштирилаётган сўзда аввало она тилимиз руҳи акс этиб туриши керак. Кўриниб турибдики, бисотимизда сўзлар кўп ва улардан фойдаланиш керак.\nТилимиз билан боғлиқ муаммолардан бири, бугунги кунда четдан кирган сўзлардан кўр-кўрона фойдаланилаётганидир. Бу, айниқса, хизмат кўрсатиш соҳасида кўзга ташланаяпти. Узоққа бориб ўтирмай, ташқи тарғибот воситалари тайёрловчи тадбиркорларнинг эълонларига назар ташлайлик: "Баннер сетка", "Принт печать", "Ламинация", "Табличка", "Оракал таблички" ва ҳоказо. Ижтимоий тармоқда ҳатто "Фомексдан оракал эшик табличка тайёрлаш" деган ёзувгаям кўзим тушди. Мана, сизга таржима. Аммо яна қандай таржима қилиш мумкин? Гоҳида айрим сўзларни ўқиб, "Қанақа хизмат тури экан?" деб маълумот қидиришгаям тўғри келади. Баъзан сўзнинг муқобилини топамиз, дегунимизча чет тилидаги сўз оммавийлашиб кетади. Масалан, бизнинг туманда илгари "доставка" деган ёзув деярли йўқ эди. Карантин муносабати билан бемаза қовуннинг уруғидай кўпайиб кетди.\nШу ўринда бир мулоҳаза: реклама билан боғлиқ фаолиятни тартибга келтиришда Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 30 августдаги "Ташқи рекламани жойлаштириш соҳасидаги фаолиятни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ҳамда 2020 йил 20 февралдаги "Ташқи реклама бозорини тартибга солиш тўғрисида"ги қарорларининг аҳамияти катта. Бироқ ташқи рекламалар, шунингдек, пешлавҳалар, эълонлар ва ҳоказо ёзувларнинг "Давлат тили тўғрисида"ги, "Реклама тўғрисида"ги қонунлар талабларига мувофиқ давлат тилида, имло хатоларисиз ёзилишини тақозо этувчи, шу соҳа билан шуғулланувчи субъектларнинг бу борадаги жавобгарлигини назарда тутувчи қарор қабул қилинса, айни муддао бўларди.\nНегаки ёзувлар маблағ билан боғлиқ. Ҳашаматли иморатнинг пештоқига катта ҳарфлар билан чет тилида ёзилган ёзувни алмаштириш ҳақидаги таклиф тадбиркорга ёқмаслиги аниқ. Ёзувларни тайёрлаб берувчилар ҳам тадбиркор, уларни ёзувнинг қайси тилда бўлиши, имловий хатолари қизиқтирмайди. Боз устига бундай ёзувлар халқимизнинг маънавияти ва маърифати билан боғлиқлиги қарор билан бу ишларни тартибга солиш, айрим ёзувларни алмаштириш бўйича муддатлар белгилаш ва ҳоказоларни тақозо этади. Шу жараёнда нафақат ташқи тарғибот воситалари, балки болалар дафтарлари ва кийимларидаги ёзувлар масаласига ҳам эътибор қаратиш керак, деб ўйлайман. Яқинда қўлимга тушган дафтарни ўзимизнинг маҳсулот эканини унинг орқасидаги кўзга кўринар-кўринмас қилиб "Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган" деган ёзувдан ва манзилдан билиб олдим. Дафтарнинг устида эса учиб кетаётган тошбақа тасвири, тошбақанинг пастида "24 РАGЕS nоtеооk", тепасида "IDЕА sтаrt" деган ёзувлар бор.\nТўғри, ташқи тарғибот воситаларидаги ёзувлар бўйича бир қатор ишлар қилинаяпти. Телевидениеда, матбуотда чиқишлар бўлаяпти. Жойларда тушунтириш ишлари олиб борилаяпти. Натижа ҳам кўринаяпти, лекин назаримда бу борадаги фаолият анчагина сустдай. Баъзан ҳали эскисини алмаштирмай туриб янгиси пайдо бўлаяпти.\nДавлат тилини ривожлантириш департаменти раҳбарлигида ўтган вақт мобайнида туманларда анчагина ишлар қилинди. Аҳоли пунктлари ва уларнинг таркибий қисмлари қайта хатловдан ўтказилиб, чалкашликлар бартараф этилди. Қишлоқларнинг юзлаб номсиз кўчаларига ном берилди. Шахс номлари билан боғлиқ жойлар ўрганилиб, шу жараёнда уларнинг тарихи бўйича янги маълумотлар тўпланди. Ноқонуний деб топилган жой номларига муносабат билдирилмоқда. Шунингдек, транспорт ва муҳандислик-техника инфратузилмаси ва табиий объектлар хатловдан ўтказилмоқда.\nХулоса ўрнида айтишим жоизки, назаримда департаментимиз ташкилотчилигида ўзбек тилининг мукаммал изоҳли луғатини яратишга киришиш ва бунинг учун бир пайтнинг ўзида унга ёндош изоҳли луғатлар - ўзбек мумтоз адабиёти, ўзбек шевалари, ўзбек тилига четдан кирган сўзларнинг мукаммал изоҳли луғатларини чиқариш пайти келди. Мазкур уч луғат ҳозирги ўзбек адабий тилининг мукаммал луғатига асос бўлади. Бу, албатта, жуда катта ташкилотчиликни, машаққатли меҳнатни, эҳтимол, бир неча йиллик вақтни талаб қилади. Бу ишнинг қайсидир нуқталарига маслаҳатчиларни ҳам йўналтириш мумкин. Масалан, оммавий шева тўплаш тадбирларини ўтказиш, энг кўп ишлатиладиган четдан кирган сўзларни аниқлаш ва ҳоказо. Шунингдек, мамлакатимиздаги барча қишлоқ номлари тарихини шакллантириш ишларини амалга оширса бўлади.\nБулар шунчаки фикр, мулоҳаза. Лекин айни пайтда беш жилдлик "Ўзбек тилининг изоҳли луғати" китобининг қайта чоп этилгани ниҳоятда аҳамиятли эканини яна таъкидлагим келаяпти. Луғат сўз санъати билан боғлиқ ҳар бир соҳа ходими ва бошқалар учун ҳам беминнат хизмат қилиб бера олади.\nЎзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, Китоб тумани ҳокимининг маслаҳатчиси