БЕШИК БОЛАСИ - БЕК БОЛАСИ - Uzbegim | Uzbegim\nБЕШИК БОЛАСИ – БЕК БОЛАСИ\nPosted on 03/18/2012 By admin Bolajon, Madaniyat\nБЕШИК БОЛАСИ - БЕК БОЛАСИ\nБешик – миллатимизга хос қадриятлардан бири. Халқимизда “Бешик боласи – бек боласи” деган тушунча бор ва шунга асосан, чақалоқ дунёга келган дастлабки кунларданоқ бешикка беланади. Аммо бешикда ҳам “хатарлар” бор.\nЁш оналар бешикдаги бола тарбиясини кўпинча билмасликлари туфайли, нуқсонларга йўл қўйилади. Бунинг оқибатида болалар ўртасида рахит, нафас аъзолари хасталиклари, тери, модда алмашинувининг бузилиши, камқонлик ва бошқа касалликлар келиб чиқиши мумкин.\nБолани бешикка белашда унинг физиологик ҳолатига аҳамият бериш лозим. Бешикка боланинг оёқ-қўлларини тўғри қилиб белаш даркор. Боланинг қўли кўкрагига қўйилиб боғичланади. Акс ҳолда, бола танасида қон айланиши бузилади ёки боланинг бош қисми баланд ва паст бўлиб қолса гўдакда безовталик бўлади.\nБаҳор, куз ва қиш ойларида болалар бешикда узоқ қолиб кетишади. Сабаби, ташқари совуқ бўлгани боис асосан, бешик тарбиясига эҳтиёж сезилади. Бу вақтда бола танасига офтоб нури кам тушади. Оқибатда, терида витамин “Д” етишмовчилиги келиб чиқади ва рахит ривожланади. Демак, бунинг олдини олиш учун мунтазам чоралар кўриб бориш лозим. Хусусан, беланган бола қуёш тушиб турадиган ёруғ хонага жойлаштирилиши ва совуққа қарамасдан, тез-тез уни тоза ҳавога олиб чиқиб туриш лозим.\nБешикда болани узоқ сақлаш, терлатиб қўйиш ва ҳўл усти билан бешикда қолдириш ҳолатлари оғир ўтувчи шамоллаш касалликларини келтириб чиқаради. Шунинг учун бешикдаги болани исиб кетишига йўл қўймаслик ва терлаган пайтида дарҳол кийимларини алмаштириш керак. Муҳими, болани фақат ухлаш маҳалида бешикка ётқизиш даркор. Бошқа пайтда тоза ҳавода сайр қилдириб, чиниқтириб бориш керак.\nБолани бешикка белашдан олдин, албатта, эмизиш керак. Аксинча бўлса, яъни, бола бешикда ётган ҳолатида эмизилиб ва тебратилиб турилса, эмган сути қулоқ найи орқали ўрта қулоққа тушиб, яллиғланишга олиб келади ёки оғизга сутнинг қайтиб чиқиши туфайли унинг нафас йўлларига кетиб қолиши содир бўлиб, асфиксия келиб чиқади.\nБешикнинг қулайликлари ҳам кўп. Жумладан, бешик ичида болага қулай шароит яратилган. Ўйинчоқларни осиб қўйиш – болани тинчлантиради ва интеллектуал ривожига ижобий таъсир қилади. Бундан ташқари, бешик боладаги суяк системасининг тўғри ўсишини таъминлайди.\nХуллас, бешик боланинг соғлом ўсишида муҳим роль ўйнайди. Фақат ундан тўғри, ўринли фойдаланишга алоҳида эътибор бериш муҳимдир.\nАндижон давлат тиббиёт


Kutubxona - Boris Pilnyak. Soʻnmagan oy qissasi (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Boris Pilnyak. Soʻnmagan oy qissasi (hikoya) / Kiril\nМуаллиф Борис Пилняк\nАсар номи Сўнмаган ой қиссаси (ҳикоя)\n- Борис Пилняк\nТаржимон Ортиқбой Абдуллаев\n2 Биринчи боб\n3 Иккинчи боб\n4 Учинчи боб - Гавриловнинг ўлими\n5 Сўнгги боб\nСўнмаган ой қиссаси (ҳикоя)\nБорис Пилняк (1894-1937) рус ёзувчиси. «Яланғоч йил» (1921), «Бўрон» (1922), «Учинчи пойтахт» (1923), «Қизил дарахт» (1929) «Волга Каспий денгизига қуйилади» (1930) каби асарлари билан шуҳрат қозонган. Ижодида рус мумтоз адабиёти ва ғарбдаги турли адабий оқимларнинг таъсири очиқ сезилади.\n«Сўнмаган ой қиссаси» ёзувчининг энг яхши асарларидан бири. У реал ҳаётий воқеалар асосида ёзилган. Маълумки, 1925 йилда машҳур қўмондон Михаил Фрунзе Сталиннинг кўрсатмасига мувофиқ мажбуран оператсияга ётқизилган ва кўп миқдорда юборилган хлороформдан заҳарланиб, оламдан ўтган эди. Олдиндан режалаштирилган бу қотиллик ҳақида ана шу йилларда ҳатто гапириш ҳам мумкин эмас эди. Ёзувчи Б.Пилняк «Сўнмаган ой қиссаси»да мазкур воқеага доир ўз нуқтаи назарини дадил илгари суради. Асар нашр этилиши биланоқ йиғиштириб олинади ва йўқ қилинади. Ёзувчи 1937 йилда сохта айблар билан қамалиб отиб ташланади. Вафотидан кейин 1956 йилда оқланган. Асарлари кўп тилларга таржима қилинган.\nЭрта тонгда шаҳар бўйлаб завод гудокларининг чинқириғи янгради. Кўчаларни тун бўйи босиб ётган кулранг туман судралиб борар, ёмғир майдалаб ёғар эди. Секин-аста тарқала бошлаган бу тонгги совуқ туман ҳавонинг очиқ бўлишидан эмас, аксинча, бугун ҳам диққинафас, оғир, ёмғирли кун келишидан дарак берарди. Гудоклар анча вақтгача қичқириб турди, дастлаб секин, битта, иккита, учта, сўнг кўплаган чинқириқлар тонг олдидан ҳордиқ олаётган шаҳарнинг кулранг осмонига сингиб кетди. Завод гудоклари янграр, шаҳар чеккасидан тинимсиз келиб-кетиб турган поездларни тортувчи паровозларнинг бўғиқ вишиллаб чийиллаган товуши тўхтовсиз эшитилиб турарди. Буларнинг ҳаммаси оғир туманга ўралган шаҳарнинг ўпкаси ишлаб турганини, у нафас олаётганини билдирарди. Ана шу соатларда таҳририятларнинг босмахоналаридаги босув дастгоҳлари янги газеталарни босиш билан машғул эди. Кўп ўтмай газета боғламларини кўтарган ўсмир болалар босмахона ҳовлиларидан бўм-бўш чорраҳаларга чиқишиб томоқларини қирганча:\nАйни шу дақиқаларда жанубий вокзалга бир поезд кириб келди. У махсус поезд бўлиб, энг охирига кўкиш бўёқлари товланиб турган салон-вагон тиркалган эди. Унинг зиналарида индамас қўриқчи аскарлар тик қотиб турар, деразалари қалин пардалар билан тўсиб қўйилганди. Туни билан тўхтамай юриб келган бу поезд вокзал биносига секингина кириб, ҳеч қандай сас-садосиз заҳира йўлга ўтиб тўхтади. Перрон бўм-бўш эди. Эшиклар ёнида ёқасига яшил банд тақилган махсус милитсия соқчилари қатор тизилишиб туришар эди. Енгига ромблар қадалган учта ҳарбий салон-вагон олдига юриб келди. Баравар чест бериб саломлашдилар, келган кишилар бўсағада тўхтади, қўриқчи вагон ичига қараб кимгадир шипшиб мурожаат қилди, сўнг мазкур уч киши зинадан кўтарилиб, парда орқасида ғойиб бўлди. Вагонда электр чироғи ёнди. Вокзал томидан телефон сими тортаётган икки ҳарбий алоқачи вагон атрофида ғимирлаб юрарди. Мавсумбоп эски палто кийган, аммо бошидаги мўйна телпаги модадан қолган яна бир киши вагон ёнига келди. У ҳеч кимга чест бермади. Бошқалар ҳам унга эътибор қилишмади.\nҚизил аскар ичкарига кирди-ю, тез қайтиб чиқди. Шундан кейин Попов вагонга кўтарилди. Салонда пардалар тушириб қўйилгани ва электр чироғи ёниб тургани учун ҳамон тун ҳукмрон эди. Поезд жанубдан келганиданми, салон жануб ҳавосига тўла эди: анор, апелсин, нок, аъло навли шароб, аъло навли тамаки ҳиди анқиб турар, қуёш нуридан чароғон ўлканинг нафаси уфурар эди. Стол устидаги чироқ ёнида очиб қўйилган китоб ва тарелкада ярми ейилган ёрма бўтқаси турар, бўтқадан нарида ечиб қўйилган тўппонча ғилофи ва узун тасма илондек чўзилиб ётарди. Столнинг нариги чеккасига бўш шишалар териб қўйилган. Енгига ромба қадалган бояги учта ҳарбий стол қаршисига — девор тагига қўйилган тери қопланган ўриндиқларда папкаларини ушлаган кўйи салобат босганидан ювошгина бўлиб жим ўтиришарди. Попов стол олдигача келди, палтоси ва телпагини ечиб, ёнига қўйди ва очиқ турган китобни олиб, кўз югуртира бошлади. Вагон ходими кириб, ҳеч кимга эътибор бермасдан стол устини йиғиштиришга тушди: шишаларни бир бурчакка элтиб қўйди; анор пўчоқларини патнисга олиб, столга дастурхон ёзди, тахсимчада битта стакан, кичкина қадаҳ, иккита тухум, туз, дори солинган шишача келтириб қўйди, парда бурчагини кўтариб ташқарига қаради ва дераза пардаларини бир чеккага қараб сурди, парда боғичлари ғирчиллаб аранг силжиди, электр чироқлари учирилди: салонга ёмғирга тўйинган намчил тонгги куз ҳавоси ёпирилиб кирди. Аммо ҳамма нарсада қандайдир хафагезаклик бордек туюлар эди, бурчакда шароб идишига яшик ва узунасига ўралган гилам кўзга яққол ташланиб турарди. Қўлига салфетка ушлаган вагон хизматчиси эшик ёнида ҳайкалдек туриб олди. Одамларнинг юзи бу совуқ тонгда сарғимтил кўринар, таралаётган хира нур қонли сариқ сувни эслатарди. Остонада вагон хизматчиси ёнида ҳарбий ходим пайдо бўлди: сафар идораси ишга тушди, телефон жиринглай бошлади.\n— Мана, Кавказга бориб келдим, даволандим. Энди тузалдим, — сал ўйлаб тургач, — энди соғман, — деди ва яна жим қолди. — Шундай буйруқ беринглар, ҳеч қандай тантаналар, ҳеч қандай фахрий қоровуллар бўлмасин, умуман... — Тағин жим қолди. — Сизларга жавоб, ўртоқлар.\nПопов жавоб беришга улгурмасдан ёрдамчи кириб келиб, «ўртоқ командарм»га ахборот бера бошлади: — Автомобил платформага туширилди, идорага мактублар келяпти, бир мактуб биринчи рақамли уйдан, уни котиб олиб келди — махфий мактуб — штабда хонадон тайёрлаб қўйилган. Табриклар йўлланган кўплаб хатлар ва телеграммалар бор.\nБу икки киши — Попов билан Гаврилов — эскидан қалин дўст эдилар. Улар олис ёшликдан фабрикада яширин ташкилотга аъзо бўлган, Орехово-Зуевода тўқувчилик қилган даврларидан бери бирга эдилар. Ёшликда Клязма дарёси кириб ғойиб бўладиган Клязма ўрмонлари орқасидаги Покров шаҳрига элтадиган йўл бўйида — кимсасиз Покров монастрида тўгаракчи «иштонсиз» тўқувчи ёшларнинг йиғилишлари, тақиқланган китоблар, худди инжилдек авайлаб «Дон чақириқлари» ва «Искра»ни ўқиганлари, ишчи казармалари, йиғинлар, учрашувлар, бешинчи йилда ишчиларнинг боши узра визиллаб учган казак ўқлари ва қамчилар ўйнаган стантсиядаги катта майдонлар; кейин биргаликда Богородскийдаги қамоқ азоблари, сўнг инқилоб йўлини танлаган болшевикларга хос — сургун, қочиш, яширин ҳаракат, Таган қамоқхонаси, қочиш, хорижга кетиш, Париж, Вена, Чикаго; ўн тўртинчи йилдаги қора булутлар, Бриндизи, Салоники, Руминия, Киев, Москва, Петербург — ўн еттинчи йил момақалдироқлари: Смолний, Октябр, Москва Кремли устида тўплар наъраси ва уларнинг бири — Ростов-Дондаги Қизил гвардия штаби бошлиғи, иккинчиси Тула пролетарлар ҳаракатининг етакчиси; бири — уруш, ғалабалар, тўплар, одамлар, ўлим қўмондони, иккинчиси — губкомлар, исполкомлар, ВСНХ, конферентсиялар, мажлислар, лойиҳалар ва докладлар иштирокчиси. Иккиси учун ҳам ҳаётнинг маъноси, яшашдан мақсад буюк жаҳон инқилобини амалга ошириш, бутун дунёда адолат ва ҳақиқат ўрнатиш йўлида курашишдан иборат. Улар бир-бири учун бир умрлик дўст: Николаша, Алексей, Алёшка бўлиб қолган эдилар. Улар учун амал, мартаба, мансаб даражасининг аҳамияти йўқ эди.\n— Биласанми, менда ошқозон яраси пайдо бўлган ёки бўлиши мумкин. Ўзингга маълум-ку, оғриқлар, қон қусиш, оғир жиғилдон қайнашлари — бари ўтиб кетди, — қўмондон Алексейга энгашди. — Мени Кавказга жўнатишди, даволашди, оғриқлар тузалди, ишга тушдим, ярим йил ишлаганимдан кейин яна кўнгил айниш ва оғриқлар бошланди, яна Кавказга бордим. Ҳозир яна оғриқлар ўтиб кетди, ўзимни синаб кўрай деб бир шиша шароб ичдим... — Қўмондон сўзлашдан тўхтади: — Алёшка, шароб ичишни хоҳласанг, ана, тахта тагида турибди. Сенга деб бир қути олиб келганман. Оғзини оч.\n— Буйруқ олдим — Кавказнинг ўзидан тўғри етиб келиш ҳақида, ҳатто хотинимнинг олдигаям боролмадим. — Қўмондон жим қолди. — Ким билсин, нима бўлаяпти? Армиядаги ишлар жойида, съездлар, бошқа тадбирлар йўқ... Ўзинг Кавказда бўлганмисан? Ҳақиқатан ҳам ажойиб ўлка, — бизда уни шоирлар ярим кунлик жой деб аташади, — бу сўзнинг маъносини яхши тушунмайман, ҳақиқатан ҳам ҳар гал ярим кун тургандек бўламан. Бордиму қайтдим!.. — Анор ейсанми, Алёша? Менга мумкин эмас, ёрдамчиларимни сийлаяпман. — Яхши қиламанми?\nҚўмондон армия ҳақида гапирди, у тўқувчилигини аллақачон унутган — Қизил Армия саркардаси ва қизил генералга айланганди; қўмондон Орехово-Зуево ҳақида, у ерда ўтган дамлар ҳақида жўшиб гапирар экан, чамаси қай тарзда тўқувчи бўлганини, ана шу кезларда дарё ёқасида яшайдиган ўқитувчини севиб қолгани, уни деб ялтиллатиб мойланган этигига чанг юқтирмаслик учун мактаб олдигача ялангоёқ боргани ва мактаб зинаси ёнига келгандагина қайта кийгани, унга атаб ипак боғич боғланган гулдаста ва кетворган а-ля шляпаси сотиб олгани, сўнг гап-сўзлари ўқилган китоблардан нарига ўтмагани, оқибатда ўқитувчи рад этгани туфайли орзиқиб кутилган роман рўёбга чиқмаганини эсламади, албатта. Тўқувчи-қўмондон саранжом-сариштали яхши одам бўлиб, ҳазиллашишни севар ва ҳамма нарсадан кулгили вазиятлар чиқара биларди, у дўсти билан ҳазил-ҳузул қилиб чақчақлашиб ўтирар экан, вақти-вақти билан нега чақирилгани эсига тушиб, безовталиги ошар, ана шунда яна соғлом тўқувчига айланиб, бемор қўмондон ҳақида гапира бошларди: «Амалдор, фелдмаршал, сенатор эмиш! Маржумак бўтқасини емайман дейди-я... Ҳа, оғайни, тсека одамларни ўйнатади, қўшиқдан сўзни олиб ташлаб бўлмайди-ку!» — деб жим бўлиб қоларди.\n— Ростовда Потапни учратиб қолдим (у ўн саккизинчи йилнинг «шонли қаҳрамонлари»дан бўлган машҳур инқилобчини партиявий лақаби билан тилга олди), шунда у айтдики... мени оператсияга ётишга кўндиришга уринди, ярани кесишми ёки тикиб қўйиш дейсанми, хуллас, шу нарсага қилган даъвати менга шубҳали туюлди. — Қўмондон жим бўлиб қолди. — Мен ўзимни соғлом ҳис этаяпман, бутун вужудим оператсияга қарши турипти, хоҳламайман, шундоғам яхши тузаляпман. Оғриқлар йўқолди, ҳатто семира бошладим, яна ким билади дейсан... — кап-катта одам, қария, амалдор, — қорнимга қараб ўтирибман. Уят. — Қўмондон жим қолди, сўнг очиқ турган китобни қўлига олди. — Толстойни — қарияни ўқияпман — «Болалик ва ўсмирлик»ни, — қария қотириб ёзган-да, турмушни нозик ҳис қилади, қонниям... Мен қонни кўп кўрдим, аммо... оператсиядан ёш бола сингари қўрқаман, тилиб ташлашларини хоҳламайман... Қария одам қони нималигини яхши англаган.\nЁрдамчи кириб, тик турганча штабдан маълумотлар келтиришгани, биринчи рақамли уйдан қўмондон учун машина юборишганини, у ерга бориш зарурлигини, янги телеграммалар олинганини, жанубдан жўнатилган юкларни олиш учун кимдир келганини айтиб, батафсил ахборот бера бошлади. У стол устига бир тўда газеталарни қўйди. Қўмондон ёрдамчига жавоб берди ва шинел келтиришни буюрди. Қўмондон газетани ёйиб кўрди. Муҳим воқеалар ёритиладиган жойда: «Қўмондон Гавриловнинг келиши» деган сарлавҳа бор эди. Учинчи бетда эса «Бугун қўмондон Гаврилов ўз армиясини вақтинча тарк этиб, ошқозонидаги ярасини оператсия қилдириш учун пойтахтга келди», деб ёзилганди. Яна шу хабарда «ўртоқ Гавриловнинг соғлиғи ташвиш туғдиради», аммо «профессорлар оператсия яхши ўтишига кафолот бермоқдалар», деб илова қилинганди. Инқилобнинг эски жангчиси, аскар, қўмондон, саркарда, минглаб одамларни — уруш тақдирини ҳал қилиш учун ўлимга маҳкум қилинган одамларни жангга юборадиган ва қон билан ғалаба қозонадиган Гаврилов стул суянчиғини орқага сурди, қўли билан пешонасини артиб, Поповга диққат билан тикилиб туриб гапирди:\n... Туш чоғида мана шу биринчи рақамли уй олдига усти ёпиқ «Ройс» машинаси келиб тўхтади. Соқчи эшикни очди, лимузин ичидан қўмондон тушди.\n... Уйнинг нариги чеккасидаги хона ойналарида пардалар ярим тушириб қўйилган; дераза орқасида серҳаракат кўча кўзга ташланади; хонада камин ёниб турибди; столда — қизил мовут устида учта телефон аппарати бўлиб, уларнинг қўнғироқлари каминдаги тараша чирсиллашига қўшилиб, хона сукутини бузарди, хонага ўрнатилган учта телефон аппарати — шаҳарнинг учта қон томирига айланиб, сукунат қаъридан туриб шаҳар устидан ҳукмронлик қилар, шаҳардаги ҳамма янгиликлар ана шу шоҳ томирларга келиб тушар эди. Стол устида бронзадан қуйилган ҳашамдор ёзув асбоблари турар, қаламдонга ўнга яқин қизил ва кўк қаламлар солиб қўйилганди. Хона деворида, ёзув столи орқасида бир жуфт қулоқчинли радио осилган, қабулхона қўнғироғию «ҳарбий тревога» тугмасигача қатор саф тортган эди. Ёзув столининг қаршисида чарм ўриндиқ. Стол орқасидаги ёғоч стулда эгилмайдиган одам ўтирарди. Дераза пардалари ярим туширилган, ёзув столидаги яшил абажурда электр чироғи ёниб тургани учун эгилмас одамнинг юзини кўриб бўлмас эди.\nБиринчи: — Шунинг учун чақирдимки, сени оператсия қилиш зарур. Сен инқилобга керакли одамсан. Профессорларни чақирдим, улар бир ойда оёққа туриб кетади дейишмоқда. Буни инқилоб талаб қилади. Профессорлар кутиб ўтиришибди, сени кўришади, текширишади. Буйруқ бериб қўйганман. Ҳатто битта немис ҳам келди.\nИккинчи: — Нима десанг деявер, мен барибир чекаман. Менинг шифокорларим оператсиянинг кераги йўқ, ўзи битиб кетади, дейишди. Ўзимни соғлом ҳис қилаяпман, ҳеч қандай оператсия керак эмас, мен хоҳламайман.\nБиринчи қўлини орқасига қўйди, девордаги тугмани босди, котиб овоз чиқармай кирди, биринчи сўради: «Қабулга турганлар борми?» — Котиб бош силкиди. Биринчи ҳеч нарса демасдан котибни чиқариб юборди.\nТелефон жиринглади, у шаҳарники эмас, ички — ўттиз-қирқта симлардан бири эди. Биринчи дастани кўтарди, тинглади, қайта гапирди: — «Нотами, франтсузларгами? — албатта расмий, кеча келишганимиздек. Бирга хонбалиқ овлаган пайтларимизни эслаб турасанми? Франтсузлар жуда тегманозик бўлишади. Қандай? Ҳа, ҳа, бураб қўй. Ҳозирча».\nҚўмондон қизил гиламча устидан юриб остонага чиқди, «Ройс» уни сершовқин кўча бўйлаб олиб кетди. Эгилмайдиган одам хонада қолди. Ҳузурига бошқа ҳеч ким кирмади. Қўлида қизил қалам ушлаб, энгашмаган кўйи қоғоз титиб ўтирди. Тугмачани босди — котиб кирди, унга топшириқ берди: «Қаламдон ичидаги қолдиқни олиб ташлаш чорасини кўринг». Яна қизил қаламни ушлаб, қоғозларни ўқишга тушди. Бир-икки соат ўтди, мансабдор қоғозларни титди, ишлади. Фақат бир марта телефон жиринглади, у тинглаб жавоб берди. «Туркистондаги товарсиз ўпқонни бекитиш учун икки миллионлик калиш ва мануфактура. Ҳа, ўз-ўзидан равшан. Ҳа, боравер. Ҳозирча». Товуш чиқармай хизматчи кирди ва ойна ёнидаги столга патнисда устига салфетка ёпилган бир стакан чой билан бир парча яхна гўшт қўйиб кетди. Эгилмайдиган одам котибни яна чақириб сўради: «Махфий маълумот тайёрми?» — Мансабдор катта қоғозни олиб, ташқи ишлар халқ комиссариати, ОГПУнинг Сиёсий ва Иқтисодий бўлимлари, Ташқи Савдо халқ комиссариати, Меҳнат халқ комиссариатига боғлиқ рукнларни анча вақт кўздан кечириб ўтирди. Шундан кейин хонага бирин-бирин учликка мансуб одамлар — ҳукм юритувчилар кириб келишди.\nСоат тўртда шаҳарнинг хўл фонарлари фоҳишаларнинг им қоқаётган кўзларига ўхшаб ёна бошлаган, кўчалар одамга тўлиб, автомобилларнинг шовқини, завод гудоклари ва поездларнинг чинқириғи, трамвайларнинг тарақ-туруғи ҳамма ёқни тутган паллада чеккадаги иккинчи уй олдига бир неча автомобил келиб тўхтади. Уй қоронғилик пардасига чулғанган, айни шу қоронғилик рутубатли нам ҳавони иситиб берадигандек туюларди. Уйнинг дарё қирғоғидаги кенгликларга қараган деразалари сўнгги шафақ нурларида товланар, шафақ у ёқда, кенгликлардан нарида тирқишдан таралаётгандек ёйилиб, қотиб қолган қон томчиларига ўхшаб кўринар эди. — Эшик олдида пешбанд боғлаб, пийма кийган фаррош ғимиллар, икки миллитсионер тик қотиб турарди. Ичкарида — уйга кираверишда ҳам икки милитсионер бор эди. Иккита Қизил Байроқ нишонини таққан қизил қўмондон новдадек силлиқ, чаққон икки қизил аскар ҳамроҳлигида даҳлизга кирди. Ҳордиқ пайти бўлгани учун хоналарда сукунат ҳукм сурар, фақат узоқ бурчакдан ҳамширанинг ниҳоятда паст овозда дарё қирғоғида тўлқинларга тикилиб ўтиришни қўмсаб куйлаётган қўшиғи аранг эшитиларди. Қизил командир ва қизил аскарларни остонада оқ халатли киши кутиб олди. «Ҳа-ҳа-ҳа, биласизми?» — шу заҳотиёқ ҳамширанинг дарё тўлқинлари ҳақидаги қўшиғи тинди. Қабулхона деразалари дарё қирғоғига қараган бўлиб, парда тутилмаган эди. Деворлар оқ бўёқлар билан бўялган, шифтдаги электр чироғидан оқ нур тараларди. Телефонлар кўринмасди. Хона катта ва бўмбўш эди. Ўртада оқ клеёнкали стол, унинг атрофида темир йўллардагига ўхшаш суянчиқлари баланд клеёнкали стуллар қўйилганди. Девор ёнида оқ чойшаб ёпилган диван ва ёғоч курсилар. Бурчакдаги чаноқ устига ўрнатилган ойнабанд токчаларга ҳар хил ҳажмли турли-туман идишлар, симобли шиша, яшил совун солинган банка терилган, ёнига охорланмаган сариқ сочиқ осилган эди. Биринчи автомобилда профессорлар, терапевтлар, жарроҳлар келишганди. Белбурма камзул ва қора нимча кийган одамлар қабулхонага киришди, бу одамлар дарҳол камзулларини ечиб, оқ халат кийиб олишди. Деразалардаги қон ранг шафақ шуълалари ўлди. Одамлар кириб салом беришар, уларни баланд бўйли, серсоқол, хушфеъл, қалин сочли хўжайин кутиб олар эди. Фан, айниқса, тиббиёт олимлари, аксари ҳолларда негадир бадбашара кўринади: ё ёноқлари яхши ўсмаган, ё ниҳоятда бўртган бўлади, оқибатда ёноқлар қулоқдан ошиб кетади; кўзларига ҳамиша кўзойнак қўндирилган, кўзойнак эса ҳатто кўз халтасини энг чеккасида осилиб турган бўлади; тақдир кўпчилигини сочдан сиқиб қўяди, сийрак соқоли бўйнида ўсади, баъзиларининг сочи ёноғи ва иягидагина эмас, бурнида ёки қулоғида ҳам димиқиб ўсаверади, айни шу ҳолат туфайли бу олимлар давраси жинни-ғинни одамлар тўдасига ўхшаб кўринади, гўё ҳар бир олим албатта телбаваш бўладигандек бу телбавашлик эса уларни бағоят ўқимишли қилиб кўрсатадигандек эди. Аммо бундай телба-тескарилик ҳозир қабулхонада кўзга ташланмасди. Хўжайин сифатида кутиб олаётган жарроҳ профессорнинг қалин туклари бурнида ҳам тиккайиб турар, бурун учига қўндирилган кичик кўзойнагигина уни телбаваш қиёфада кўрсатарди. Ўттиз беш ёшлардаги, ялтирбош, камзул кийиб, пенсне таққан, кўзлари ичига ботиб кетган профессор Лозовский мезбон қаршисига келди.\n— Биласизми, қўмондон Гаврилов — ҳалиги... айни шунинг ўзими?\n— Бугун Олимлар уйида...\n— Павел Иванович, «Жамоатчи шифокор»да мақолангиз...\n... Профессорларнинг мазкур кенгашидан кейин шифокорларга хос тушуниб бўлмайдиган хат билан ёзилган бир варақ қоғоз қолди, қоғоз сариқ, чизиқсиз эди, у пала-партиш йиртиб олинган, бунинг устига, сифатсиз ёғочдан тайёрланган ва мутахассислар, инженерларнинг далолатига кўра етти йилда чириб битадиган матоҳ эди.\nПрофессор фалончи фалончи, проф. фалончи фалончи, проф. фалончи фалончи (етти марта такрорланади) иштирокида ўтган консилиум қарори.\nСтатус праесенс. Беморнинг умумий аҳволи қониқарли. Ўпкаси — Н. Юрак томони бироз кенгайгани сезилади, томири тез уради. Оз миқдорда неурастениа. Ошқозонидан бошқа аъзоларида паталогик ўзгаришлар кўринмайди. Беморда улcус вентриcули тахмин қилинади ва уни тез оператсия қилиш зарур.\nКонсилиум беморни оператсия қилишга профессор Анатолий Кузмич Лозовскийни тавсия этади. Проф. Павел Иванович Кокосов оператсияда ёрдамчи бўлишга розилик билдирди.\nКейинчалик, оператсия бўлиб ўтгандан сўнг, шахсий мулоқотлар пайтида профессорлардан биронтаси ҳам оператсия қилиш зарур деб қатъий фикр билдирмагани, аксинча, яра жарроҳлик аралашувисиз тузалиб кетади деган тўхтамда бўлгани аниқланди — аммо бу ҳақда консилиумда ҳеч ким гапирмаган, фақат камгап немисгина оператсияга ҳожат йўқлигини айтган, ҳамкасблари индамагандан сўнг у сўзини ўтказишга уринмаган, айни чоқда, консилиумдан кейин Олимлар уйига кетишаётганда кўзлари соч чакалаклари остида қолган профессор Кокосов автомобилга ўтирар экан, профессор Лозовскийга: «— Хўш, биласизми, сизга айтсам, агар шу касаллик укамда бўлганда, оператсия қилиб ўтирмасдим» деган, бунга профессор Лозовский: «— Ҳа, албатта, аммо... аммо, бу хавфсиз оператсия...» — деб жавоб берган. Автомобил тариллаб юриб кетган. Лозовский палтосининг барини тўғрилаб яхшилаб жойлашиб олгандан кейин шофёр эшитмасин деб шивирлаб гапирган:\n— Гаврилов деганлари қўрқинчли одам экан, қилт этмасдан «ечинишга буйруқ берасизларми?» дейди-я, мен ҳам аслида оператсияни ортиқча деб биламан, — аммо, ўртоқлар, сизлар уни зарур ҳисобласанглар, менга вақтини ва жойини айтсанглар бас, оператсия қилинадиган жойга дарҳол етиб бораман». — Фикри аниқ ва қисқа.\nАйни шу куни кечқурун, шу соатда, кинода, театрларда, варетеда, қаҳвахона ва пивохоналарда минглаб одамлар ғужғон ўйнаган, ўйинқароқ автомобиллар кўчадаги кўлмакларни чироқлари билан ёритиб, йўл чеккаларидаги фонарлар шуъласи ғалати кўринаётган одамлар тўдасини қоронғиликдан юлиб олаётган пайтда, театрлар замон ва маконни бирлаштириб, греклар, оссурияликлар, рус ва хитой ишчилари, Америка ва СССР республикачилари ҳақида сафсата сотаётган, актёрлар бутун ҳунарини ишга солиб томошабинларни дарғазаб бўлишга ёки гулдурос қарсак чалишга мажбур қилаётган айни шу паллада шаҳар устида, кўлмаклар, уйлар тепасида мазкур шаҳарга кераги бўлмаган ой кўтарилиб чиқди: булутлар илдам югуриб боришар, осмондаги кўк булутлар ва қора ўпқонлар узра оппоқ ой қўрқиб кетгандек шошилар, қочар, қаергадир улгуриш, қаергадир кечикмаслик учун ошиқар эди.\nАйни шу дақиқаларда қўмондон катта меҳмонхонада Поповнинг ҳужрасида ўтирарди, бу ерга ўрнашган коммунистлар ўн саккизинчи йилдаги қўзғолон пайтида бир-бирига мадад бериши учун кўчиб келишганди. Хона кенг, яхши жиҳозланганига қарамай ҳамма меҳмонхоналар каби бу ер омонат манзил эканлигини, вақти келиб уни тарк этиш лозимлигини сездириб турарди. Улар уч киши эдилар: Гаврилов, Попов ва унинг икки ёшли қизчаси Наташка. Попов диванда чўзилиб ётар, Гаврилов Наташкани тиззасига ўтқазиб ўйнатиб ўтирар эди. Гаврилов гугурт ёқди; болалар сирли нарсаларга ҳайрат билан боқишади, ана шу ҳолатнинг ўзида ҳам одамни ҳайратга соладиган нимадир бор. Наташка лунжини шишириб, лабларини чўзар ва оловни пуфлаб ўчиришга уринарди, аммо дами етмас эди. Ниҳоят, гугурт ёниб битгандан кейин Наташканинг мовий кўзларида сирли бир ҳаяжон, шодлик ва қўрқув акс этар, буни кўргач, яна битта гугурт чўпини ёндириб, Наташкани хурсанд қилмасликнинг иложи йўқ эди. Кейин Гаврилов Наташкани ухлатмоқчи бўлди, тўшаги ёнида ўтириб: «Сен кўзларингни юм, мен қўшиқ айтиб бераман», — деди ва куйлашга тушди, у дуруст куйлай олмас, қўшиқни ҳам шу заҳоти ўзи тўқиб чиқарганди:\n«Ухла қўзим ухла, ухла», —\nсўнг жилмайиб, Наташкага ва Поповга айёрона қараб қўйди, миясига тўсатдан келиб қолган ва «ухла, ухла, ухла, ухла» сўзларига оҳангдош мисралар топиб, келишмаган овозда яна куйлади:\n«Ухла, қўзим, ухла,ухла, ухла...\nАммо сийиб қўймагин тағин...\nКейин Гаврилов билан Попов иккаласи чой ичишди. Попов оқ эмал билан «ўртоқ Поповга Октябр Инқилобининг 5 йиллиги шарафига Лисев заводининг ишчиларидан совға» деб ёзилган қизил чойнакни кўтариб бориб ошхонадаги кубдан қайноқ сув қуйиб келди. Газета устига стаканлар, тарелкада ёғ ва пишлоқ қўйди, бир халтачада қант, бошқасида нон бор эди. Попов: «Николка, ёрма бўтқа пишириб берайми?» — деб сўради.\n— Николка, мени Зоям кетиб қолди, қизалоқни қўлимга тутқазиб, қандайдир бир инженерникига кетди, ким билсин, илгаридан дон олишиб юрганми? Уни қоралаб, ёмон сўзлар билан ҳақорат қилиб ўтирмайман, аммо хайр-хўшламай, узр сўрамай, қанжиқ итдек қочиб кетганини айтмасам бўлмайди. Мени ҳеч қачон севмаган эди дейишгаям тилим бормайди, имтиёзлардан роса фойдаланиб, барибир шойи пайпоқлар, атр-упалар, пудраларга учиб қочиб кетди. Алам қилар экан, уни фронтда сассиқ ўрадан чиқариб олиб, авайлаб асрадим, парваришладим, севдим, тентак бўлиб, бағримда ушлаб юрган эканман, у эса оқсуяк экан, бегонага илакишиб, беш йил меҳрибонлик кўрсатган одамга тупуриб кетди...\nМеҳмонхона олдида усти ёпиқ машина турар эди. Гаврилов ўтириб, буюрди: — «Уйга, вагонга!» — ва машина тор кўчалар бўйлаб ғизиллаб кетди. Ой кичкина сўқмоқлардан ўтиб, катта йўлга тушди; йўлни кесиб ўтган ит акиллаб, қора сукунат бағрида ғойиб бўлди. Вагон зинасидаги соқчи қўмондон ўтаётганда тик қотди. Йўлакда ёрдамчи пайдо бўлди, вагон хизматчиси бошини чиқариб қаради, — вагонда электр чироғи ёнди, — ва вагон чекка ўлкаларда бўладиган теран сукунат қаърига чўмди. Қўмондон ётоқ купега ўтди, этигини ечиб, тунги шиппак кийди, гимнастёркаси ёқасини ечди, — «чой» деб буюрди. Салонга ўтиб, стол чироғи қаршисига ўтирди, хизматчи чой келтирди, аммо қўмондон унга қўл теккизмади; қўмондон «Болалик ва ўсмирлик»ни узоқ ўқиб ўтирди, хаёл сурди. Ўрнидан туриб ётоққа кирди ва катта ён дафтар кўтариб чиқди, соқчига: «сиёҳ келтиринг», деб буюрди, кейин шошилмасдан, ҳар бир жумлани пухта ўйлаб, ёзишга киришди. Биринчи хатни ёзиб тугатди, ўқиб кўрди, ўйлаб қолди, конвертни елимлади. Иккинчи хатни ёзди, ўйлаб турди, елимлади. Учинчи хатни ҳам ёзди, негадир шошилиб, жуда қисқа ёзди, ўқимасдан елимлади. Вагонда тилсиз сукунат. Зинада соқчи қотиб қолган. Йўлакда ёрдамчи ва хизматчи тик туради. Ҳатто вақт ҳам қотиб қолгандек. Оқ жилдларга солиниб, манзиллари ёзилган мактублар қўмондон олдида узоқ ётди. Ниҳоят у ҳар учала хатни катта пакетга солиб елимлади ва пакет устига «Ўлимимдан сўнг очилсин» деб ёзиб қўйди. Шахт билан ўрнидан туриб, ётоққа ўтди, гимнастёркасини ечиб, уйқудан олдинги ювинишга киришди, ечинди, ётиб, чироқни ўчирди. Вагон уч-тўрт соатгача зулмат ва сукунат қўйнида қолди. Саҳар яқинлашиб келарди. Агар шу пайтларда хизматчи ётоққа мўралаб қараганда, хайратдан лол қолган бўларди, бунга сабаб: қўмондон бош қўйиб ётадиган жойда папирос лаҳча чўғ бўлиб, қизариб турарди, бу ўринда хайратланадиган нарса шуки, одатда, қўмондон мутлақо чекмас эди.\nУчинчи боб - Гавриловнинг ўлими\nПрофессор Павел Иванович Кокосов ҳар доим соат еттида ўрнидан турарди, оператсия бўладиган куни ҳам шу вақтда уйғонди. Профессор адёлдан бошини чиқариб йўталди ва жун босган қўлини столга узатиб, одатдагидек пайпаслаб кўзойнагини топди, уни бурни устига қўндириб, сочларини тўғрилади. Дераза орқасидаги қайин устида қор титкилаётган читтак кўринди. Профессор халат кийди, оёғига хонаки туфлисини илиб, ваннага йўл олди. Профессор Кокосовнинг хонадонидаги пастак шифт ҳозир урф бўлмай қолган эди, бу уйида профессор кам деганда йигирма йилдан бери яшаб келарди, ҳар ҳолда йигирма йиллик тўй олдидан бўш вақтларни ана шу шифтдаги ҳамма сарғайган пардалар, илиғлик суратлар, чарм муқовали китоблардаги чангни ҳафсала билан артиб, тозалаб чиқишга сарфлаш лозим... Профессор уйғонганда хона жимжит эди, у пишқириб ваннадан чиққан пайтда хотини Екатерина Павловна чой қошиқни шарақлатиб, профессор учун чойга қант аралаштирмоқда эди, ошхонада самовар пишиллаб қайнаб турарди. Профессор халат ва туфлида чойга ўтирди.\nТелефондагилар штабдан гапиряпмиз деб айтишди, штабдагиларга оператсия тўққиз яримда бошланиши маълум, штабдагилар сўрашяптики, бирон ёрдам керак эмасми, профессор учун автомобил жўнатсакмикин дейишяпти. — Шунда профессорнинг бирдан жаҳли чиқди, пишиллаб, трубкага тўнғиллади:\n— ... Мен, биласизми, айрим одамларга эмас, жамиятга хизмат қиламан, ҳа, ҳа, ҳа, биласизми, биродар, — клиникага ҳам трамвайда бораман, би-биродар. Мен ўз бурчимни, кечирасиз, виждонан бажараман. Бугун ҳам трамвайда бормаслигим учун сабаб йўқ деб ҳисоблайман.\n— Дракини Лужи қишлоғидаги мужик Иван касал бўлиб қолган, уч ҳафта печ устида инқиллаб ётади, қариндош-уруғи билан маслаҳатлашиб, земство касалхонасидаги доктор Петр Ивановичга боради. Петр Иванович Иванни ўн беш йилдан бери билади, Иван ҳам Петр Ивановичга ана шу ўн беш йил ичида ўн бештача товуқ олиб борган, Петр Ивановичнинг ҳамма боласини танийди, ҳатто жаҳли чиқиб бир ўғлининг қулоғини чўзиб ҳам қўйган. Иван Петр Ивановичга товуқ билан таъзим қилади. Петр Иванович уни кўради, эшитади ва зарур бўлса, шошилмасдан, хотиржам, ишни кўзини билиб, оператсия қилади, сирасини айтганда, мендан ёмон қилмайди. Оператсия яхши чиқмаса, Иван ўлиб кетади, хоч тиклаб қўйишади, вассалом... Ёки менинг олдимга анови Анатолий Юревич Свинитский келади. Бошидан нима ўтган бўлса ҳаммасини айтади. Мен уни кўраман, етти марталаб қайта кўраман, уни текшираман ва хулосамни айтаман: — Бораверинг, биродар... Агар менга «оператсия қилинг» деса — қиламан, ўзи хоҳламаса, ҳеч қачон зўрламайман.\n— Консилиумлардан ёмон нарса йўқ, Екатерина Павловна. Мен Анатолий Кузмични хафа қилгим келмайди. Анатолий Кузмич мени хафа қилишни хоҳламайди. Бир-биримизга хушомад қиламиз, бир-биримизга илмимизни кўрсатмоқчи бўламиз, бемор бўлса, карахт, худди болшевикларнинг намунали кўргазмасидек, музикали томоша, ҳеч ким касални дурустроқ билмайди, — «кўряпсизми, Анатолий Кузмич, кўряпсизми, герр Шиман...»\n— Бугун мен ўз касалхонамда болшевик, қўмондон Гавриловнинг оператсиясида ёрдамчи бўламан.\n— У, ановими, — деди Екатерина Павловна, — ҳалиги... болшевикларнинг газетасида... даҳшатли исм! — Нега сиз оператсия қилмайсиз, Павел Иванович?\n— Ҳа, ҳеч қандай ваҳимали жойи йўқ, албатта, — жавоб берди профессор. — Лозовский қилса нима бўпти, ҳозир ёшларнинг даври келган, улар ўзларини кўрсатишлари керак. Умуман олганда, охир-оқибатда, ана шу консилиумлардан кейин ҳам беморни ҳеч ким яхши билмайди, гарчи барча улуғларимиз уни пайпаслаб, нурга солиб, эшитиб кўришганига қарамай. Энг муҳими, одамни билишмайди, одам эмас, формула билан қизиқишади, — биринчи сонли фалончи генерал деб ҳар куни газетага ёзишиб, одамларда қўрқув уйғотишади. Оператсияни қандайдир бошқача ўтказишга уриниб кўр-чи, бутун Европага жар солиб, онангни кўрсатишади.\nПрофессорни яна жаҳли қўзиди, пишиллади, пишқирди, столдан туриб ошхона эшигига қараб қичқирди: «Маша, этик!» ва кийиниш учун хонасига кетди. Қошларини, соқолини, мўйловини, сочини таради, бурма камзул, самовардек ялтиллатиб тозаланган этик кийди, чўнтагига тоза дастрўмол солди ва извош келдими деб деразадан қаради, извош эшик олдида турар, йигирма йилдан бери профессор Кокосов ошхонасида яшаётган кучер Иван ўриндиқдаги қорни тозаламоқда эди.\nПрофессор Анатолий Кузмич Лозовский яшайдиган уй Кокосовнинг хонадонига ўхшамас эди. Агар Кокосовнинг хонадони ўтган асрнинг охири ва бошларидаги рус шаҳарларига хос бўлса, Лозовскийнинг уйи минг тўққиз юз еттинчи йилдан тўққиз юз ўн олтинчи йилгача урф бўлган анъаналарни ўзида мужассамлантирганди. Бу ерда оғир пардалар, катта диван, дубдан ясалган столга шамдон ўрнига қўйилган яланғоч бронза аёл ҳайкалчалари, деворларга асл гиламлар, улар устига илинган «Санъат олами» кўргазмасидан олинган иккинчи навли суратлар бор эди. Лозовский диванда ёлғиз ўзи эмас, ёш, чиройли хотини билан ухларди; охорланган безакли кўйлаги полга тушалган гилам устида ётарди. Лозовский уйғониб, хотинининг елкасидан секин ўпди ва бардам туриб, парда боғичини тортди. Оғир сурп парда бурчакка сурилиб, хонага кундузги ёруғлик кирди. Ҳаётдан ўзича лаззат олишга ўрганган Лозовский кўчага, қорга, осмонга шодон боқди, бўйдоқ кишилар сингари хонага қаради ва пижама кийди, оёғига лакланган хонаки туфли илиб, ювинишга боришдан олдин хонани йиғиштиришга киришди — столни тозалади, ярим ичилган қизил шаробни китоб жавонининг пастки токчасига қўйди, кулдон, сиёҳни, ён дафтарча, китобларни олди. Электр чойнак симини токка улади, чойнакка кофе солди, хотини бемалол ухларди, бу аёл севиш, садоқатли ёрига ўзини бахшида этишни бахт деб биладиган хотинлар тоифасидан эканлиги кўриниб турарди. У уйғонди, кўзларини ишқалаб:\n— Азизим, — дея хушнудлик билан кўзини очди, чароғон қиш кунини, дарахтларга инган қорни кўриб, ўрнидан қўзғалар экан, қўлларини ибодат қилаётгандек қовуштириб шодон қичқирди: — Азизим, биринчи қор, қиш, азизим...\nШу пайт телефон жиринглади. Профессорнинг телефони диван тепасига — гилам устига осилган эди. Профессор дастакни олиб, «ҳа, ҳа, сизни эшитяпмиз» деди. Штабдан қўнғироқ қилишган экан, профессорга автомобил юборайликми деб сўрашди.\n— Ҳа, ҳа, марҳамат! Оператсиядан асло ташвишланманглар. У аъло даражада ўтади, бунга ишончим комил. Машина масаласида, оператсиядан олдин баъзи ишларим бор эди. Ҳа, ҳа, марҳамат, соат саккизга.\nВақт чорак кам саккиз эди. Бахтиёр эр-хотин шоша-пиша кийинишди. Профессор кийинар экан, хитой пиёласига қаҳва қуйди. Хотини табассум қилиб, охорланган кўйлагига илма тугма қадаб қўйди. Уйдан чиқиш олдидан профессор тантанавор қиёфада, аммо бироз салобат босган ҳолда, юқорида айтилган ўттиз-қирқта телефон тармоғига эга бўлган телефон тизимига уланиб, суриштира-суриштира биринчи сонли уйдаги хонага боғланди, у иззат-ҳурматини жойига қўйиб, бошқа янги топшириқлар борми, деб сўради, телефон трубкасидаги шиддатли овоз оператсия тамом бўлиши биланоқ маълумотнома ёзиб келишни буюрди. Профессор: «Жуда яхши, бажарамиз», — деди ва трубкага таъзим қилиб, бир муддат эгилиб турди. Дарвоза олдида машина дудутлади.\nОператсия куни, эрталаб, оператсияга қадар Гавриловнинг олдига Попов келди. Ҳали тонг отмаган, чироқлар ўчирилмаган эди, аммо гаплашишга улгуришмади, ҳамшира охирги марта ҳуқна қилиш учун Гавриловни ваннага етаклаб кетди. Гаврилов ваннага бораётиб шундай деди:\n— Ўқиб қўй, Алёша, Толстой «Ўсмирлик»да ком-ил-фо ва ком-ил-фо эмас деб ёзган. Қария қонни яхши ҳис қилган! — Бу Гавриловнинг ўлим олдидан Поповга айтди сўнгги сўзи эди.\nПопов аёз шитирлаб турган тонгги сукунат ичида уйига қайтар экан, катта кўчани қўйиб, кичик тор кўча орқали жар ёқасига чиқди — нарида, дарё орқасидаги қор босган кенгликда — уфқ ортида, кўкиш туман қаърида ой ўлиб бормоқда, шарқ эса қизарган, қон қусган, совуқ эди. Попов шаҳарга дала орқали ўтиб бориш учун дарё ёқасига тушди — шарқ шафақ ичида ёнар эди. Гаврилов шу чоқда ойна орқасидан дарё қирғоғига қараб турарди — у Поповни кўрдимикин? Касалхона халатида, ваннадаги ойна олдида орехово-зуеволик тўқувчи, номи урушда афсонага айланиб кетган, минглаб, ўн минглаб, юз минглаб кишиларга раҳнамолик қилган, минглаб, ўн минглаб, юз минглаб кишиларнинг ўлимига, майиб-мажруҳлигига, азоб-уқубатларига, совуқ, очарчилик, сафар изғиринлари, жазирамаларига, тўплар гумбурлашига, ўқлар ҳуштагига ва тунги шамолларга, гулханларга, ҳужумларга, ғалабаларга, мағлубият, қочиш ва яна минглаб ўлимларга кўникиб кетган одам турарди. Ванна деразаси олдида қўлини орқасига қилиб осмонга тикилиб, ҳаракатсиз турган бу одам қўлини олдинга чўзиб терлаган дераза ойнасига «ўлим, ҳуқна, ком-ил-фо эмас» деб ёзди ва ечина бошлади.\nОператсия олдидан жарроҳлик хонаси ва Гавриловнинг бўлмаси орасидаги йўлак шивирлашиб гаплашаётган, шовқин чиқармай у ёқдан-бу ёққа питир-питир юраётган одамлар билан тўлди. Кечқурун Гавриловнинг қорнига ширани сўриб оладиган ва ошқозонни ювадиган учи эгик кулранг каучук найча туширишди, кўнгил айнитиши ва руҳиятга таъсир этишидан ташқари, бу ғалати асбоб унга одамнинг иззат-нафсини таҳқирловчи нарса бўлиб туюлди. Эрталаб оператсиядан олдин сўнгги ҳуқна қилишди. Гаврилов жарроҳлик хонасига касалхона халати, дағал матоли иштон ва кўйлакда (тугма ўрнига боғич тикилган), яланг оёғига касалхона рақами ёзилган туфли кийган ҳолда кирди (оҳорланган ич кийимлари эрталаб охирги марта алмаштирилганди), ранги ўчган, озиб қолган, толиққан эди. Хона даҳлизида спирт солинган руҳли узун қутичалар шақиллаб қайнар, оқ халатли кишилар жим туришарди. Жарроҳлик хонаси жуда кенг бўлиб, поли, деворлари, шифти бошдан-оёқ оқ мой бўёқ билан бўялган эди. Хона ниҳоятда ёруғ, бир томони яхлит ойнадан иборат бўлиб — у дарё томонга қараган. Хона ўртасида чўзинчоқ оппоқ жарроҳлик столи. Бу ерда Гавриловни Кокосов билан Лозовский кутиб олишди. Кокосов ҳам, Лозовский ҳам оқ халатда, бошларида ошпазларникига ўхшаган оппоқ қалпоқ, Кокосов ҳатто соқолини ҳам оқ мато билан ўраб олган, фақат киприги қалин кўзларигина очиқ эди. Девор бўйлаб оқ халат кийган кишилар туришарди. Гаврилов ҳамшира ҳамроҳлигида хонага кирди. Профессорларга индамасдан итоаткорона таъзим қилиб, стол олдига келди, қўлларини орқага қўйиб ойнадан дарё томонга тикилди. Иккинчи ҳамшира руҳланган узун қутичада стерилизатсия қилинган жарроҳлик асбобларини олиб келди.\nГаврилов хижолат бўлгандек, ҳамширага қараб, кўйлагини ечди, у эса Гавриловга оддий буюмга қарагандек боқиб, ёш болага жилмайгандек кулимсиради. Гаврилов столга ўтириб, олдин бир, кейин иккинчи туфлисини ечди ва чаққонлик билан ётди, бошидаги ёстиқни тўғрилаб, кўзини юмди. Шунда ҳамшира одатий чаққонлиги билан оёқларини қайишга боғлаб, уни столга маҳкамлаб қўйди. Хлороформатор кўзини сочиқ билан бекитди, оғиз ва бурнига вазелин суркади, юзига ниқоб кийгизиб, қўлидан тутиб кўтарди, томирини ушлади ва ниқобга хлороформ сепди, хонани хлороформнинг тишни қамаштирадиган ширин ҳиди тутди. Хлороформатор оператсияни бошлаш муддатини аниқлади. Профессорлар индамай ойна олдига бориб туришди. Ҳамшира стерилизатсия қилинган скалпел, салфеткалар, ҳар хил қисқичлар, пинтсетлар, ниналар, шойи парчалари сингари нарсаларни чиқариб, стерилизатсияланган дока устига териб қўя бошлади. Хлороформатор яна хлороформ қуйди. Хонани сукунат босди. Шунда бемор бошини қимирлатиб ингради.\n— Муз эриди, Волга очилди, олтиним менинг, олтиним, мен, қизалоқ, сени севиб қолдим, — куйлар эди қўмондон, сўнг шивирлади: — сен ухла, ухла, ухла. — Жим тургач, кескин: — Клюква киселини бошқа берманг, ҳеч қачон, жонимга тегди, бу ком-ил-фо эмас. — Жим қолди, сўнг жанг пайтидагидек қатъият билан бақирди: — Чекинишга йўл йўқ! Бир қадам ҳам! Отиб ташлайман... Алёша, оғайним, барча тезликлар очиқ, ҳатто ер кўринмайди. Мен ҳаммасини эслайман. Ана шунда инқилоб нима, у қандай куч эканини англайман. Менга ўлим қўрқинчли эмас. — Сўнг яна куйлашга ўтди. — Урал орқасида яшар дурадгор, олтиним менинг, олтиним...\n— Хлороформ билан яна бир марта уриниб кўрайлик. Акс ҳолда оператсияни қолдиришга тўғри келади. Ноқулай.\nКокосов атрофига жиддий қараб, ташвишли кўзларини ерга қадади. Хлороформатор хлороформ қуйди. Профессорлар жим туришарди. — Қирқ саккизинчи дақиқага борганда Гаврилов батамом уйқуга кетди. Шунда профессорлар охирги марта қўлларига спирт сурдилар. Ҳамшира Гавриловнинг қорнини яланғочлади, ориқ қобирғалар ва озода қорин кўзга ташланди. Профессор Кокосов оператсия қилинадиган майдон — ошқозон ости ўрнини кенг-мўл қилиб мойлаб, спирт, бензин ва ёд суртиб чиқди. Ҳамшира Гавриловнинг оёғи ва бошини ўраб қўйиш учун чойшаб узатди. Ҳамшира профессор Лозовскийнинг қўлига ярим банка ёд қуйди. Лозовский скалпелни олиб, тери устида юргизди. Қон сачради, кесилган тери бир томонга сурилди; тери остидан сарғайган, қават-қават бўлиб кетган эт, қон томирлари ва ёғ пардаси кўринди. Лозовский одам этини яна чуқурроқ кесиб, ялтиллаб, оқариб турган бинафшаранг қатлам — мускул пардасини ажратди. Кокосов айиқдек гавдасига номуносиб чаққонлик билан ҳар хил қисқичларни ишлатиб, қон томирларини қисиб қўйди. Лозовский бошқа пичоқда қурсоқ пуфагини қирқди. Лозовский пичоқни қўйди, — стерилизатсияланган салфетка билан қонни артди. Кесилган жойдан ичаклар ва оқиш-кўкимтир ошқозон қопчаси кўринди. Лозовский қўлини ичак устига қўйиб, ошқозонни ағдариб ушлади — ана шунда ошқозоннинг ялтираб турган эти орасида, яра бўлиши кутилган жойда, — худди мумдан ясаб қўйилгандек оппоқ, бузоқбоши тухумини эслатадиган чандиқ кўринди, — у яра битиб кетганини, оператсия беҳуда ўтказилаётганини очиқ-ойдин кўрсатиб турарди.\nАна шунда Кокосовнинг ўта ёвуз, ўта қўрқинчли кўзлари худди сочлари орасидан, кўзойнаги остидан отилиб чиққандек, отилиб чиқиб, атрофга судралиб кетгандек бўлди, Лозовскийнинг кўз халтаси четидан жой олган кўзлари эса қаншарини босиб, янада қисилиб, ичкарига кириб, даҳшатли даражада ўткир ягона кўзга айланиб қолди. Беморнинг томири сезилмас, юраги урмас, нафас олмай қўйган, оёқлари совиб борарди. Юрак инқирози бошланганди. Хлороформни қабул қилмаган бадан хлороформ билан заҳарланган эди. Энди бу одам ҳеч қачон ҳаётга қайтмайди, бу одам энди ўлиши керак, сунъий нафас олдириб, кислород бериб, камфара, физиологик эритма юбориб чинакам ўлим ҳолатини бир соат, ўн соат, ўттиз соатга чўзиш мумкин, ундан нариси имконсиз, натижа шуки, одам ҳушига келмасдан ўлади. Гавриловнинг оператсия столида, пичоқ остида ўлиши аниқ бўлиб қолганди. — Профессор Кокосов ҳамширага юзини ўгириб, олдинга чўзди, ҳамшира кўзойнагини тўғрилаб қўйди, профессор ўшқирди:\n— Оператсияни давом эттиринг!\nОператсия хонасидаги катта ойна очиқ, хонага биринчи қор совуғи ёпирилиб кирар эди. Беморга камфара пуркалди. Кокосов хлороформатор билан бирга Гавриловнинг қўлини ечди ва юқорига кўтариб, сунъий нафас олдиришга урина бошлади. Лозовский ярани тўрлаётиб яна бақирди:\nОператсия соат саккиздан ўттиз дақиқа ўтганда бошланган бўлса, Гавриловни ғилдиракли столда жарроҳлик хонасидан олиб чиқишганда соат ўн бирдан ўн бир дақиқа ўтган эди. Йўлакда қоровул профессор Лозовскийни йўқлаб биринчи рақамли уйдан икки марта қўнғироқ қилишганини маълум қилди ва кўп ўтмай яна қайтиб келиб, уни телефонда кутишаётганини айтди. Лазовский телефон олдига борди, у биринчи рақамли уй билан гаплашаман деб ўйлаган эди. Телефонда эса: «Азизим, мен сени орзиқиб кутаяпман», — деган товуш эшитилди. Бир дақиқа ичида Лазовскийнинг тишлари ғижирлаб кетди, чамаси, қаттиқ сўкиб юборишга чоғланди, аммо ҳеч нарса демасдан трубкани отиб юборди. Профессор телефонли хонага яна қайтиб кирди, ойна ёнига бориб, биринчи қор манзарасига тикилди, бармоқларини тишлаб, гўшакни кўтариб, ўттиз-қирқта тармоғи бор телефон тизимига боғланди ва гўшакни таъзим қилиб оператсия муваффақиятли ўтганини, аммо бемор жуда ҳолдан тойганини, улар, врачлар аҳволи оғир деб ҳисоблашаётганини айтди, ҳозир боролмаслиги учун узр сўради. Юқорида, жарроҳлик хонаси билан бемор палатаси оралиғидаги йўлак, эрталаб одамлар шивирлашиб югуриб юрган жой ҳозир бўшаб қолган, ҳеч ким кўринмас эди.\nОрадан уч соату чорак минут ўтганда, яъни тунги соат икки бўлганда касалхона ҳовлисига қизил аскарлар ротаси кириб келиб, барча йўллар ва зиналарни қўриқлай бошладилар. Қўмондон жасади ётган палатага бизга таниш марказий штаб ходимлари — қўмондонни вокзалда кутиб олган уч ҳарбий кириб келди, улар учун Гаврилов армия деб аталувчи улкан машинанинг асосий етакчиси, уларнинг ҳаётига қўмондонлик қилувчи раҳнамо эди; энди улар қўмондоннинг жасадига командирлик қилиш учун келган эдилар. Бу пайтда қишлоқларда хўрозлар қичқира бошлаганди, осмонда булутлар судралар, уларнинг изидан толиқиб қолган тўлин ой шошилиб борарди. Бу пайтда усти ёпиқ «Ройс»да Лозовский шитоб билан биринчи рақамли уйга кетмоқда эди; «Ройс» бургут расми солинган дарвозадан ичкарига кирди, соқчилар ёнидан ўтиб, уй олдида тўхтади; соқчи дарчани очди; Лозовский қизил мовут қопланган стол устида учта телефон турадиган, ёзув столи орқасидаги деворда қўнғироқ тугмачалари аскарлардек саф тортган таниш хонага кирди. Хонада Лозовский билан бўлиб ўтган суҳбат бизга қоронғи, аммо у уч дақиқагина давом этди; Лозовский хонадан даҳлизга, даҳлиздан ҳовлига қандай чиққанини билмай қолди, палто билан шляпасини кўтариб олган бу одам Гофман қаҳрамонларини эслатарди; автомобил жойида йўқ эди; Лозовский маст одамдек чайқалиб борар; бу сокин тунда кўчалар кимсасиз эди, кўчалар ҳам Лозовский билан бирга чайқалиб борар, бу сокин тунда кўчалар кимсасиз эди, кўчалар ҳам Лозовский билан бирга чайқаларди.\nУзоқ вақт ҳаракатсиз турди. Бу одам қоғозлари ва формулаларидан ажралиб қолганди. Ниҳоят, у қўзғалди. Чаққон ҳаракатлар билан орқадаги тугмани босди, телефон трубкасини кўтарди. Навбатчига: «Пойгачи, очиқ», — деб буюрди. Телефонда учликдаги шерикларидан бири билан — чамаси у ухлаб қолганди — гаплашди, овози жуда заиф чиқди: — «Андрей, азизим, одам ҳаётдан кетди, — Коля Гаврилов ўлди, жанговор дўстимиз энди йўқ. Потапга қўнғироқ қил, азизим, биз айбдормиз, мен билан Потап».\nЭгилмайдиган одам шофёрга буюрди: «Касалхонага».\n— Алвидо, ўртоқ! Алвидо, биродарим! — деди ва бошини эгиб, ҳеч кимга қарамай палатадан чиқди, «форточкани очиб қўймайсизларми, нафас олиб бўлмайди», — деди ва қора йўлак бўйлаб тез юриб зинадан пастга тушди.\nБу пайтда қишлоқларда хўрозларнинг сахарги қичқириғи бошланган эди. Одам индамасдан машинага ўтирди. Шофёр буйруқни кутиб бурилиб қаради. Одам жим эди. Одам ўзига келди ва буюрди: «Шаҳар ташқарисига! — Энг катта тезликда!»\nБир неча кун олдин Гаврилов билан Попов келган ўрмон чеккасига яқинлашганда одам «Тўхта!» деб буйруқ берди ва машина замон, макон ҳамда шамолни ўз ҳолига қўйиб, ер ва булутлар ортидаги ойни қувишдан тўхтаб, тезлигини камайтирди. Одам бир неча кун олдин айни шу ерга Гаврилов келганини билмас эди. Одам машинадан тушди ва индамасдан, секин юриб ўрмон ичига кириб кетди. Ўрмонни қор босган, тепасида ой шошилиб борарди. Одамнинг ёнида гаплашадиган ҳамроҳ йўқ эди. Одам ўрмонда узоқ вақт қолиб кетди. Қайтиб келиб, машинага ўтирар экан, буюрди:\nКечқурун, қўмондон Гаврилов дафн этилган, ҳарбий оркестрнинг мис карнайлари янграб, мотам байроқлари эгилган, маросимга келган минглаб таъзиячилар қуршовида совиб бўлган инсон жасадини совуқ ер қаърига топшириб қайтишгандан кейин — Попов ўз хонасида мизғиб қолди ва алламаҳалда уйғонди, соат неча бўлганини билиб бўлмасди. Хона қоронғи ва жимжит эди, Наташа йиғларди. Попов қизи устига энгашиб уни кўтариб олди ва хона бўйлаб кезиб юрди. Ойна орқасида югуришдан чарчаган оппоқ ой кўриниб турарди. Попов дераза олдига келиб, сокин тун қўйнида йилтираётган қорга тикилди. Наташа Поповнинг қўлидан чиқиб, дераза токчасига ўтди. Попов чўнтагига Гаврилов касалхонага ётишдан олдин кечаси ёзган сўнгги мактубни солиб қўйган эди. Мактубда шундай ёзилганди: «Алёша, биродарим! Мен ўлишимни сезиб турибман. Сен мени кечир, ёш бола эмассан-ку. Қизингни тебратиб ўтириб, шундай фикрга келдим. Хотиним ҳам қариб қолди, сен уни йигирма йилдан бери биласан. Унга ёзиб юбордим. Сен ҳам ёз. Бирга яшанглар, турмуш қурсанглар ҳам майли. Болаларни ўстиринглар! Кечир, Алёша».\n↑ Тсека — Марказқўм.\n↑ Машъум «тройка» назарда тутилмоқда (тарж.).\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Boris_Pilnyak._Soʻnmagan_oy_qissasi_(hikoya)_/_Kiril&oldid=14089" dan olindi


САЙЛОВГА ҲАММА НАРСА ТАЙЁР\nЖорий йилнинг 4 декабрь куни бўладиган Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловини юксак савияда ташкил этиш ишларига Урганч шаҳридаги 3-сайлов участкасида пухта ҳозирлик кўрилди.\nУчастка сайлов комиссияси аъзолари фаолиятини самарали ташкил этиш ва сайловчиларга миллий қонунчилигимиз доирасида зарур қулайликлар яратиш мақсадида сайлов участкаси барча зарур воситалар билан тўлиқ жиҳозланди.Мебеллар, компьютер, нусха кўчириш аппарати, телефон, факс ва бошқа техник воситалар мавжуд. Участка сайлов жараёнига оид қонунлар, қўлланма ва йўриқномалар, ҳуқуқий адабиётлар, даврий нашрлар билан таъминланди. Овоз бериш кабиналари, қутилар тайёр ҳолга келтириб қўйилди.\nШунингдек, она ва бола, тиббиёт хоналари ташкил этилиб, керакли жҳозлар билан таъминланган. Сайловда иштирок этадиган фуқаролар, айниқса, биринчи марта овоз берадиган ёшларнинг сиёсий ваҳуқуқий билимини оширишга қаратилган семинарлар, давра суҳбатлари ташкил этилди.\nАйни кунда ҳам участка сайлов комиссияси аъзолари сайловчиларни қизиқтираётган саволларга жавоб бермоқдалар.\n- Сайловга тайёргарлик жараёнида аҳолининг сайлов қонунчилиги, номзодларнинг Сайловолди дастурлари билан танишишига алоҳида эътибор қаратилди, - дейди 3-сайлов участкаси комиссияси раиси Шерзод Пирматов. Рўйхатга олинган сайловчиларнинг 36 нафари биринчи марта овоз беради.\nСайловчиларнинг рўйхатлари махсус стендга илиб қўйилди.\n- Сайлов арафасида ташкил этилган тадбирларда фаол қатнашиб, миллий сайлов тизимига оид билимларимизни янада оширдик, - дейди бу йил сайловда биринчи марта овоз беришга тайёргарлик кўраётган Шаҳзод Собурёзов. - Биз Ватанимиз тараққиёти ва халқимиз фаровонлиги, келажагимиз учун овоз берамиз.\nҲа, фуқаролар бу муҳим сиёсий тадбирда масъулият билан қатнашиб, ўз сайлов ҳуқуқларини амалга оширишга аҳдқилишган. Сайлов участкасида ҳамма нарса тахт қилибқўйилган.\n"Хоразм ҳақиқати” газетаси,\n2016 йил 30 ноябрь №97\nБугун 23 Октябрь 2019, Чоршанба


Ўзбекистонда Давлат бюджетининг харажатлари ЯИМга нисбатан 21,6 фоизни ташкил этди\n17:23 / 24.11.2016 3758\n24 ноябрь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг навбатдаги мажлиси бўлиб ўтди. Унда депутатлар Давлат бюджетининг ва давлат мақсадли жамғармалари бюджетларининг 2016 йил тўққиз ойидаги ижроси тўғрисидаги ҳисоботни кўриб чиқди. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Ахборот хизмати хабар бермоқда.\nМажлисда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси масъул ходимлари, тегишли вазирлик ва идоралар раҳбарлари, соҳа экспертлари, оммавий ахборот воситаларининг вакиллари иштирок этди.\nТаъкидланганидек, иқтисодиётни диверсификация қилиш ва таркибий ўзгартириш, ишлаб чиқаришга энг замонавий, илғор технологияларни жорий этиш орқали уни модернизациялаш жаҳонда миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини оширишга хизмат қилмоқда. Хусусан, ҳисобот даврида мамлакат ялпи ички маҳсулотининг (ЯИМ) ўсиши 7,8 фоизни ташкил этиб, саноат маҳсулоти ишлаб чиқариш ҳажми 7,2 фоизга ўсди. Инфляция даражаси прогноз кўрсаткичларидан ошмади. Бунда макроиқтисодий барқарорлик янада мустаҳкамланиб, ташқи савдо айланмасининг ижобий савдоси кузатилди.\nЧуқур ўйланган, пухта пул-кредит ва солиқ-бюджет сиёсатининг амалга оширилганлиги Давлат бюджети даромад қисмининг прогноз кўрсаткичларига нисбатан 100,2 фоиз ижросини таъминлаб, бу ЯИМга нисбатан 21,7 фоизни ташкил этди. Давлат бюджетининг харажатлари ЯИМга нисбатан 21,6 фоизни ташкил этиб, бу Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетини ЯИМга нисбатан 0,1 фоиз профицит билан бажариш имконини берди.


РАСМИЙ МУНОСАБАТ: Қишлоқ оилавий поликлиникаси эътибордан четда эмас! » Зафаробод тумани ҳокимлиги расмий сайти\nЗафаробод тумани ҳокимлиги » Янгиликлар » РАСМИЙ МУНОСАБАТ: Қишлоқ оилавий поликлиникаси эътибордан четда эмас!\nРАСМИЙ МУНОСАБАТ: Қишлоқ оилавий поликлиникаси эътибордан четда эмас!\nIshonch.uz газетасининг расмий сайтида “ҚОП (қишлоқ оилавий поликлиникаси) УЧУН ФАҚАТ ҚОП-ҚОП ВАЪДА(ми?)”номли мақола юзасидан ўрганиш ишлари олиб борилди.\nМақолада кўрсатилган Зафаробод тумани “Нурафшон” шахарча фуқаролар йиғинида жойлашган 13-сонли қишлоқ оилавий поликлиникасини тўлиқ қайта таъмирлаш учун ишлаб чиқилган лойиҳа сметаси хақиқатда хам экспертизадан ўтказилган ҳамда ушбу лойиҳа-смета хужжатларига асосан 2020 йил июль ойидан «Янги авлод эко қурилиш» МЧЖ томонидан 13-сонли қишлоқ оилавий поликлиникасини таъмирлаш ишлари олиб борган. Корхона томонидан оилавий поликлиникада 70% га яқин таъмирлаш ишлари олиб борилиб, маблағ ажратилмаганлиги сабабли таъмирлаш ишларини якунига етказа олмаган.\n2020 йилда мамлакатимизда COVID-19 пандемияси сабабли, Ҳукуматимиз томонидан асосий эътибор ушбу касалликни кенг тарқалишини олдини олиш ва унга қарши қўшимча чора-тадбирлар кўрилиши учун кўп миқдорда маблағ ажратилиши оқибатида “Обод қишлоқ” дастурларига маблағ ажратиш масаласи кейинги йилларга қолдирилди. Шу сабабли Зафаробод туманидаги “Нурафшон” шаҳарча фуқаролар йиғинида “Обод қишлоқ” дастурини амалга ошириш кечиктирилди. Шу жумладан, 13-сонли оилавий поликлиникани таъмирлаш ишлари учун ҳам молиялаштириш манбаси аниқланмасдан қолди. Шунга қарамасдан пудрат ташкилоти томонидан буюртмачи билан шартнома имзоланмасдан таъмирлаш ишлари амалга оширилиб охирига етказилмасдан тўхтаб қолган.\nМазкур объектни ўрганиш учун 2021 йилнинг 26 январь кунида ташриф буюрган туман ҳокими Н.Раджапов тегишли маъсулларга объектда таъмирлаш ишларини якунлаш учун қўшимча молиялаштириш манбалари ўрганиш ва уни якунига етказиш чораларини кўриш топшириқлари берилди.\nРАСМИЙ МУНОСАБАТ: Оилалар вақтинчалик яшашмоқда!\nРАСМИЙ МУНОСАБАТ: Муаммо тез орада бартараф этилади!\nРАСМИЙ МУНОСАБАТ: Хавотирга ўрин йўқ!


Ўйлаб кўрайлик! - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Мақолалар Ўйлаб кўрайлик!\nМашаққатли ишимиз ҳар бир ишсизнинг орзусидир.\nТўполончи фарзандимиз ҳар бир бефарзанднинг орзусидир.\nКичкина уйимиз ҳар бир уйсиз қочоқнинг орзусидир.\nОзгина молимиз ҳар бир қарздорнинг орзусидир.\nОфиятдалигимиз ҳар бир беморнинг орзусидир.\nТабассумимиз ҳар бир сиқилганнинг орзусидир.\nАллоҳ бизни сатр қилгани (айбларимизни яширгани) ҳар бир шарманда бўлган кимсанинг орзусидир.\nИстиқоматда юрганимиз гуноҳ қилган айрим кишиларнинг орзусидир.\nТириклигимиз вафот этганларнинг орзусидир.\nЖуфтимизнинг борлиги оила қурмаганларнинг орзусидир.\nОта-онамизнинг борлиги ота-онаси вафот этганларнинг орзусидир.\nАка-укаларимизнинг борлиги ёлғиз фарзандларнинг ва ака-укаси вафот этган кишиларнинг орзусидир.\nЭркин нафас олаётганимиз астма касали билан оғриб, нафас олишга қийналаётганларнинг орзусидир.\nЖавонимиздаги китобларимиз китоб ўқигиси келиб, аммо сотиб олишга имкон тополмайдиганларнинг орзусидир.\nШкафимизда турган кийимларимиз, уларни икки-уч кунда алмаштириб-алмаштириб кийинаётганимиз бир неча йиллардан бери битта кийимда юрганларнинг орзусидир.\n“Сўнгра ўша кунда, албатта, берилган неъматлардан сўраласизлар”.(Яъни, қиёматда ҳар бир неъматни нимага, қандоқ сарф қилганингиз ҳақида сўралади. Ҳа, каттаю кичик ҳар бир неъмат ҳақида сўраласиз. Ҳар бир неъматга шукр қилдингизми, йўқми – сўраласиз. Аллоҳ таоло сизга берган молу дунё неъматини нимага сарфладингиз, ҳалолгами ҳаромга, Аллоҳни рози қиладиган йўлгами, ғазабини қўзғатадиган йўлгами ҳамма-ҳаммаси ҳақида сўраласиз.) (Такосур сураси, 8-оят).\nЎзимиздаги неъматлар ҳақида ўйлаб кўрайлик!\nҲамд ва ризони ҳаёт йўлимиз қилиб олайлик!\nҚуёш кема каби ҳаракатланишини билармидингиз?


00:00 / 22.05.2009 | eski savollar | 4087\nАссалому алайкум Шайх хазратлари. Мени бир нарса жуда хайрон колдиряпти ва норози киляпти.Баъзи бир биродарларим мендан насияга мол олган ёки карзга пул олишган.Албатта маълум бир муддатда бераман деб.Лекин ,уша муддат утиб кетса хам пулни беришга харакат йук.Бу одатий холку ,хозир купчилик шундай килади дейишингиз мумкин.Тугри,лекин мен назарда тутаётган биродарларим диннга жуда махкам одамлар.Намозларни колдирмай укишади,суннатларни бажаришади (сокол, суннатга мувофик кийим ва х.к.) ва мени уларни такволарига шубхам йук.Лекин ,карзни беришга келганда оксашяпти ва бу уларни имконияти йуклигиданмас.Нахотки Аллохнинг олдидаги карзларидан шунчалик курканликларидан одамлардан булган карзларини назар-писанд килишмаса. Куръони Каримда ва хадисларда одамларнинг бир-бирларидан олган карзларини бериш мухимлиги хакида далиллар борми? Умуман,карзни бериш узи мухимми? Ёки Бакара сурасини охиридаги "карзини беролмаса бой булишини кутинг"маъносидаги оятгагина амал килинадими?\n- ҚАРЗ ҲАҚИДА«Қарз» луғатда қирқиш маъносини билдиради. Чунки, қарз берувчи ўз молидан маълум бўлакни қирқиб қарзга беради.Шариатда эса бошқа кишига бир нарсани унинг бадалини қайтариб бериш шарти билан мулк қилиб беришдир. Демак, қарзга олинган нарса қарзга олувчининг мулкига айланади. Уни хоҳлаганича ишлатади. Қарз берувчига эса бадалини берса бўлади.Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ким одамларнинг молларини (қарзга) олиб, уни адо этишни ирода қилса, Аллоҳ ундан (ёрдами ила) адо этади. Ким йўқ қилишни ният қилиб олса, Аллоҳ уни йўқ қилади», дедилар». Бухорий риовят қилган.Ушбу ҳадиси шарифда қарз олувчи, қарз олаётган пайтида ниятни яхши қилиши лозимлигини уқдирилмоқда. Агар у ниятини яхши қилиб, албатта, олган қарзимни қайтариб бераман, деб уринса, Аллоҳ таоло унга бу ишда ўзи ёрдамчи бўлади. Аммо, қарз олувчининг нияти бузуқ бўлса, бировни алдаб молини еб кетиш ниятида бўлса, Аллоҳ таоло унинг ўзини йўқ қилар экан. Бу улкан ҳақиқатни ҳар бир қарз олувчи яхши англаб етиши керак. Тажриба ҳам шуни кўрсатади. Мусулмонларни алдаб қарзини бермай юрганлар турли-туман бало-офатларга гирифтор бўлдилар ва бўлмоқдалар.Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бойнинг (зиммасидаги ҳақни) бермай юриши зулмдир», дедилар». Бешовлари ривоят қилган.Моддий имкони бор одам, ўз зиммасидаги молиявий бурчни адо этмай юриши золимликдир. У бу билан ҳақдорларга ҳам, ўзига ҳам зулм қилади. Ҳақдорлар ундан ўз вақтида ҳақларини ола билмай зулмга учрайдилар. Ўзи эса бу иши билан гуноҳга ботиб ўзига зулм қилган бўлади.Имом Шофеъийнинг ҳукмлари бўйича, агар бой кишидан мазкур иш иккинчи марта такрор бўлса, унинг гувоҳлиги қабул қилинмайди. Яъни, жамиятдаги ишончсиз кишилар қаторига қўшилиб қолади. Ушбу маъно йўқ бўлганидан жамиятлармизда бойлар, имкони бор одамлар бировнинг ҳаққини бермай юриши кенг тарқалган. Агар бирор марта фалончи ўз зиммасидаги ҳақни вақтида адо этмагани учун уни ишончсиз киши, деб эълон қилинсин, деган ҳукм чиққанда эди, дарҳол ҳамма ўзини ўнглаб олган бўларди.Бухорий, Аҳмад ва Насаий қилган ривоятда: «Топганнинг бўйин товлаши унинг обрўсини (тўкишни) ва уқубатини ҳалол қилади», дейилган».Аслида, шариат бўйича бировнинг обрўсини тўкиш, азоблаш ҳаром. Аммо имкони бўлиб туриб бировдан олган қарзини бермай юрган одамнинг обрўсини тўкиш ҳам, азоблаш ҳам ҳалол бўлиб қолар экан.Шунинг учун ҳукумат унинг гувоҳлигини қабул қилмаслик ҳақида қарор чиқаради. Мусулмончиликда бу энг катта обрўсизлик бўлади. Шунингдек, ундоқ одамни қамашга ҳам амр чиқарилади. Бу унинг ўзи учун ҳам, бошқалар учун ҳам эслатма, танбеҳ бўлади.Абу Мусо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳнинг наздида, Аллоҳ наҳий қилган кабийра гуноҳлардан кейинги энг оғир гуноҳ, бир кишининг зиммасидаги қарзини узишга нарса қолдирмай ўлиб, у зотга рўбарў бўлишидир», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган.Бировдан олган қарзини узмасдан ёки уни узишга имкон қолдирмасдан ўлиб кетишидан оғир нарса йўқлигини баён қилиш учун ушбу гаплардан ўзга ифода топилмаса керак.Насаий қилган ривоятда: «Менинг жоним қўлида бўлган зот ила қасамки, агар бир киши Аллоҳнинг йўлида қатл қилинса, сўнг тирилтирилса, яна қатл қилинса ва тирилтирилса, сўнг яна қатл қилинса-ю, унинг зиммасида қарзи бўлса, қарзи адо этилмагунча жаннатга кирмас», дейилган.Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қасам ичиб туриб айтишлари ҳам бу иш қанчалик аҳамиятли эканини кўрсатади. Аллоҳнинг йўлида шаҳид бўлишлик қанчалик улуғ мақом. Шаҳид учун жаннат эшиклари доимо катта очиқ. Лекин, қарз иши оғир. Агар инсон Аллоҳнинг йўлида бир эмас, уч марта шаҳид бўлса ҳам қарзини адо қилмаган бўлса, жаннатга кира олмайди. Ундоқ одамнинг жаннатга кириши олган қарзининг узилишига боғланиб қолади. Қарзи узилса, жаннатга киради, бўлмаса йўқ. Чунки қарз банданинг ҳаққи, бу ҳақни фақат ўз эгаси кечиради, холос. Аллоҳ таоло кечирмайди. Қарз олиб, уни узмай юрганлар бу ҳақиқатни яхшилаб англаб олмоқлари лозим.Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам зиммасидаги қарзи бўла туриб ўлган одамга жаноза намози ўқимас эдилар. Бир маййитни олиб келинди. Бас у зот: «Унинг зиммасида қарз борми?» дедилар.«Ҳа, икки динор», дейишди.«Соҳибингизга ўзингиз жаноза ўқинг», дедилар.«Ўша иккови менинг зиммамга, эй, Аллоҳнинг Расули»-деди Абу Қатода. Шунда, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам у(маййит)га жаноза ўқидилар. Аллоҳ Ўз Расулига Фатҳ ато қилганидан кейин: «Мен ҳар бир мўмин учун унинг ўзидан ҳам яқинман. Ким қарз қолдирса, уни адо этиш менинг зиммамда. Ким мол тарк қилса, меросхўрларига», дедилар». Бешовлари ривоят қилган.Бу ҳадиси шариф ҳам зиммасида қарзи бор бўла туриб ўлиш ўзига яраша муомала талаб қилишини кўрсатади.Ушбу ҳадисга амал қилароқ ҳозирда ҳам ҳар бир маййитга жаноза намози ўқишдан кишилардан бири ўз зиммасига олганидан кейингина жаноза намози ўқилади. Шариат ҳукми бўйича бирор маййитнинг қарзини ўз зиммасига оладиган шахс топилмаса, унинг қарзи Байтулмолдан узилади. Бу ҳадиси шариф ва унга тегишли ҳукмлар жаноза намози бобида батафсил ўрганилган.Яна ўша кишидан ривоят қилинади: «Отам Уҳуд куни шаҳид бўлди. Зиммасида қарзи бор эди. Ҳақдорлар ўз ҳақларини шиддатла талаб қилдилар. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига бориб, бу ҳақда гаплашдим. Бас, у зот улардан боғимнинг хурмосини олиб, отамдаги ҳақларини ҳалол қилишларини сўрадилар. Улар бош тортдилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам, эрта билан олдинга борамиз, дедилар. Кейин тонг отганда бизнинг олдимизга келдилар, хурмо дарахтларини айланиб кўрдилар ва уларнинг мевасига барака тилаб дуо қилдилар. Мен уларни тердим. Қарзларимни адо этдим. Уларнинг мевасидан ўзимизга ҳам қолди». Бухорий ва Абу Довуд ривоят қилди.Албатта, ноилож қарздорга муҳлат ва ёрдам бериш савобли ишдир.


Астанадаги Қозоғистон Миллий музейида ЭКСПО-2017 халқаро кўргазмаси доирасида «Император Цинь Шихуанди(таржимаси – биринчи император)нинг терракота армияси» кўргазмаси очилди.\n– Ушбу кўргазма Марказий Осиёга биринчи марта келтирилди. Астанада ЭКСПО ўтмоқда ва биз айнан унинг доирасида ўз маданиятимизни намойиш қилишни истадик. Умид қиламанки, ушбу қадам Қозоғистон ва Хитой ўртасидаги маданий муносабатларни мустаҳкамлашда ўзига хос кўприк бўлади, – деди Шэньси вилояти маданий ёдгорликлар бошқармаси директори Чжао Рунг.\nАгар Хитой жангчилари ва улар отларининг тўлиқ ўлчамдаги 8099 та терракота ҳайкалини 1974 йилда Сиань шаҳридаги император Цинь Шихуанди мақбараси ёнида бир деҳқон топмаганида бу сир, балки, ҳеч қачон очилмаган бўларди. У ер қазилаётганда белкураги бир ҳайкалга тегади. Шу вақтгача беш хандақдаги ҳайкаллар қазиб олинган.\nБир хандақда 6 мингга яқин отлиқ ҳайкал бўлса, иккинчисида 1300. Учинчи хандақдан 68та ҳайкал топилган. Ҳайкалларнинг оғирлиги 135дан 270 килограммгача. Уларнинг ҳар бири индивидуал тарзда ясалган бўлиб, бирининг юзи бошқасиникига ўхшамайди. Олимлар бу ҳайкаллар милоддан аввалги 210-209 йилларда ҳукмронлик қилган император буйруғи билан ясалганини аниқлашган.\nДемак, Хитой марказидаги мазкур шаҳарнинг тарихи 3000 йилдан ошади. Айрим манбаларга қараганда, бир вақтлар у аҳоли сони ва ҳудуди жиҳатидан нафақат Чин юрти, балки бутун дунёдаги энг йирик шаҳар бўлган. Шу билан бирга, Хитой императорларининг ўн уч сулоласи даврида мамлакат пойтахти мақомини эгаллаган.\nБугунги кунда «Терракота армияси» ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон маданий мероси рўйхатига киритилган. «Цинь сулоласи ҳукмронлик қилган давр Хитой империясининг энг ёрқин даврларидан бири ҳисобланади. Бу пайтда иқтисодиёт, маданият, бошқа давлатлар билан муносабатлар ривожланган. Шунинг учун биз қозоғистонликларнинг Хитой мероси ва маданияти ҳақида билишлари учун терракота жангчилари орқали ўз тарихимизни сўзламоқчимиз”, – деб қўшимча қилди Чжао Рунг.\n«Терракота армияси» – ХХ асрнинг энг йирик археологик топилмаси жаҳоннинг 40га яқин давлатида намойиш қилинган. Қозоғистондаги кўргазма билан бир вақтда мазкур «армия» Германия ва АҚШда ҳам намойиш қилинмоқда. Астаналиклар ва меҳмонлар ушбу антиқа ҳайкалларни Қозоғистон Миллий музейида 10 сентябргача томоша қилишлари мумкин.\n«Жанубий Қозоғистон» мухбири, 2017-06-16, 20:28 252


Kutubxona - Safar Kokilov. Tabiiy hol (hajviya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Safar Kokilov. Tabiiy hol (hajviya) / Kiril\nАсар номи Табиий ҳол (ҳажвия)\nТабиий ҳол (ҳажвия)\nКултепа деган шаҳарчадан кечаси соат учларда тўрттагина вагонни судраб жўнайдиган шаҳарлараро поездда аллақачон одам кўп. Ҳамма ҳам кечаси салқинда юришни, ҳали бозорлару идоралар очилмасдан вилоят марказига етиб келиб, юмушларини битириб эртароқ қайтишни хоҳлайди. Чунки бу ерда туш пайтидан сўнг сояда ҳам эллик даража иссиқ бўлади-да.\nПоезд вагонлари одатдагидай бозорчи аёллар-у, талабалар, ҳарбийлар ва менга ўхшаган хизмат сафари билан юрган ҳар хил «меҳмон»лар билан лиқ тўла. Яна бир тўда эркак ва аёллар вағир-вуғур қилиб вагонга кириб келишганда мен мизғиб кетиш илинжида аллақачон тепадаги ўриндиқлардан бирига чўзилган эдим. Шу десангиз, мен ўзи уйқучиман. Бўш бўлдим дегунча ўтирган жойимда ҳам ухлаб қолавераман. Ҳамма шундайми ёки бир менми, ишқилиб, ҳайронман, ухладим дегунча ҳар хил тушлар кўраман-эй. Лекин ухлашга улгурмадим. Ҳалиги кирганлар мен ётган ўриндиқ пастидаги ва қўшни бўш ўриндиқларга келиб ўтириб олишди. Бир-икки эркак мендек юқорига чиқиб чўзилишди.\nПоезд ҳар куни бориб келавериб ёд бўлиб кетган манзили томон «Ҳе-э, борамизда ўша жазирамага» дегандек унчалик шошмасдан, имиллаб, қадамига «Кел-э, сен ҳам қолиб кетма» дегандек, қўл кўтарган одамга тўхтаб-тўхтаб, чух-чухлаганича бурнидан тутун пуркаб кетиб боряпти.\nПласкарт вагон ичидаги чироқ хиралигидан ўтирган одамлар бир-бирини тузук танимайди. Лекин ҳамма ўзаро гурунгга қўшилиб, эшитиб кетмоқда. Деразадан ташқари қоп-қоронғу. Ҳар замонда қандайдир чироқнинг ёруғида хона ичи бир зум ёришиб кетади-да, яна аввалгидай бўлиб қолади. Вагон ичи дим. Дераза юқорисидаги аллақайси тирқишдан кираётган салқингина тун шамоли одамга хуш ёқади. Мен чалқанча ётиб кўзларимни юмганимча гоҳ мизғиб, гоҳ поезднинг қаттиқ силкиниб кетишидан чўчиб уйғониб, темир изларининг тарақ-туруғи-ю, вагондаги одамларнинг ғўнғир-ғўнғир гапларини беихтиёр эшитиб кетяпман. Гурунглар гоҳ тўхтаб қолади, гоҳ авж олади. Бироз жимликдан сўнг бир аёлнинг «уҳ» тортиб ингичка овозда гапиргани эшитилди.\n– Ай, дугон, маориф бошқармасига тоифа олиш учун имтиҳонга боряпман-у, калламда ҳеч нарса йўқдай...\n– Китобларни бир варақлаб қўймабсизда – деди яна бир аёл дўриллаган овозда.\n– Аўўвв, шунга вақт қаёқда. Буёғи дарсга жугураман, буёғи уйга. Мол-ҳол, бола-чақа, қозон-товоқ дегандек. Қанча китоб ўқиган бўлсам, ёшлигимда ўқиганим. Анови турк сериалларини ҳам тузук кўролмаяпман-эй...\n– Мен ҳам шу, ўргилай. Ҳе, борайлик-чи, бир гап бўлар. Ҳеч бўлмаса, йигирма беш йил ишлаганимизни ҳисобга олар-э...\nПича ўтиб яна ўша ингичка овозли аёл гап бошлади.\n– Аай, дугон, сизларда ҳам шундайми? Бизда мана бугун майнинг йигирмаси-ю ҳалигача апрелнинг ойлигини бергани йўғ-а?! Бу ёққа қўшнимиздан қарз олиб келяпман...\n– Хабарингиз йўқми? – Нарироқдан бир эркак овози эшитилди: – Туман маориф бўлими ҳисобхонасини молия тафтишчилари босган-ку. Бош ҳисобчи билан ғазначи ишдан кетиши мумкин ҳали. Ойлик ҳам шунинг учун тўхтаб турибди. Ҳали мактабларни ҳам ёппасига текшириш бошланади...\n– Ўзи яқингинада текшириб кетвуди-ку – деб қўйди бир аёл.\n– Ҳа-а, тафтиш қилиниб айбдорлар жазоланиб, ойликларимиз ҳам тезроқ берилса эди-я – деди дўриллаган овозли аёл.\n– Аўўвв, дугон, гўрданми. Тафтишчи келган бўлса энди худо урибди. – деди яна биринчи гап бошлаган аёл: – Яна текшир-текшир. Яна йиғ-йиғ. Яна дарслар чала қолиб... Ҳе, кимга қийин, бизга қийин эканда яна.\n– Ҳа-а, нимасини айтасиз. Текширувчи келди деса, дарслар буёқда қолиб ҳаммамиз уларни кутиб-кузатиш билан овора бўлиб қоламиз. Папка-ю, ҳужжатларни бирма-бир кўрсатаман деб одамнинг кўкайи кесилади-я. Қайси куниям бизга бир тафтишчи келди десангиз. Ҳужжатларимни кўрсатаётсам, у бирдан «Ноқобил болалар билан ишлаш дафтарини беринг» деди. Бердим. «Нега дафтар бўш, ёзилмаган?» дейди. Синфимда ноқобил боланинг ўзи йўқ, нимани ёзаман? – десам, бош чайқаб: «Бундай бўлиши мумкин эмас» деб турибди-да. «Демак ишламагансиз» деса бўладими. «Топинг, ёзинг» дейди. Кел-э, қулоғим тинчисин деб бир-икки болани яхши бўлса ҳам ноқобиллар рўйхатига тиркаб ёзиб қўйдим. Энди десангиз, «Менга қобил болалар билан ишлаш дафтарини кўрсатинг» дейди. Қанақа? Анграйиб турсам, ҳиринглаб кулиб, «Иқтидорли болалар билан ишлаш дафтари-да, ахир иқтидорли бўлгач, қобил бола бўлади-да» дейди. Ҳе, шундай демайсизми, бор деб кўрсатдим...\n– Ҳе, сиз уни айтасиз. Тунов куни дарс ўтиб турсам, синфга бир милиса бостириб кириб келса бўладими. Дарс шу ерда тўхтади. Мен у кишига ҳужжатларимни кўрсатишим керак экан. Қарасам, бошқа ўқитувчилар ҳам директор хонасига йиғилган. ҳамма ниманидир ёзиб-чизиб ётишибди. Нима экан десам, ҳамма ёнғинга қарши кураш бўйича қиладиган ишларини ёзиб, папка тутиш керак экан. Мен ҳам ўтириб папка туздим. Хуллас, ўша куни дарсларим ўтиксиз қолди-кетди. Тавба дейман, бир ўқитувчининг бошига шунча ҳужжатбозлиг-а. Буларга дарс ўтмасанг ўтма, ҳужжат тайёрла-ю, келган текширувчининг оғзига ур-да. Уф-ф, бу ёқда ойлик маошдан дарак йўқ... Охири давление бўлиб ўлиб кетмасам гўрга эди...\n– Яқинда яна битта папка тутасизлар – деб гапга қўшилди тепада ётганлардан бири.\n– Уф-ф, яна қанақа папка? – бараварига сўрашди аёллар.\n– Бундан буён дарс охирида ҳар бир ўқувчидан дарс ўтган-ўтмаганингиз ҳақида тилхат оласиз ва папка қилиб тикасиз. Тафтишчилар шуни кўради. Шу тилхатларсиз сиз дарс ўтмаган ҳисобланасиз...\n– Сиз ҳам қўрқитманг-э одамни, шуниси етмай турибдими – деди аёллардан бири.\n– Ай, бу гапми ёки маориф фармоними? – гапга аралашди яна бир аёл.\n– Бу гапни раҳбарлар эшитмасин, дарров жорий қилади-я. Анови тилхатдек. Яқингинада ота-оналардан «Ўз боламга дарсдан ташқари вақтда ўзим қарайман. Ўқитувчига давоим йўқ» деган тилхат олган эдик-ку.\n– Ҳа-а, бу ҳам жорий бўлди деяверинг. Фаришта ҳамма гапга омин дейди-да.\nШу пайт поезд қаттиқ силкиниб тўхтади. Тапир-тупур қилиб кимдир тушди, кимдир чиқди. Бироздан сўнг узоқдан паровоз ҳуштаги эшитилди ва поезд эринибгина жойидан қўзғолди.\n– Ай, дугон, шу текширувчиларнинг ўзидан ҳам улар келгач, бошланадиган «йиғ-йиғ»и жонга тегиб кетди-да. Нима дедингиз? – деб яна гурунгни бошлади ҳалиги ингичка овозли аёл. – Кошки буёқда тўлиб-тошиб ётган бўлсанг экан...\n– Ҳа энди, меҳмонларга чой-нон қилиш керак-да. – деди нарироқда ўтирган бир эркак.\n– Сиз ҳам раҳбарлардан бўлсангиз керак-да, ёнини оляпсиз – деди аёллардан бири шанғиллаб.\n– Унчаликмас-у, лекин бир вақтлар мен ҳам директорнинг илмий ишлар бўйича муовини бўлганман.., биламан-да. Чой-нон қилмасангиз барча ишингиз бир пул, барибир камчилик топади ва жарима солиб кетишади. Ундан кўра...\n– Чўнтагига ҳам тиқишади – деди кимдир билағонлик билан.\n– Ҳа, энди бу табиий ҳол-ку. Иложи бўлса кўкидан... – тасдиқлади ҳалиги собиқ илмий мудир.\n– Бу ёғи энди мудир билан директорнинг ишида, бизга нима... – дегани эшитилди бир аёлнинг\n– Ҳе-э, йўқ. Ана ўшанга ҳам пулни сизнинг чўнтагингиздан олади. Ёки бўлмасам, рағбатлантириш ёзишади. – Ҳалиги «собиқ»нинг овози эшитилди.\n– Қанақа рағбат? – аёллардан бирови сўради.\n– Эҳ-ҳа-а, ҳали ишингиз тушмаганми? Ахир тафтишчилар келди дегунча ҳар мактабдан беш-ўн кишига яхши ишлагани учун рағбатлантирилди, деб эллик-юз минг сўмдан пул ёзилади-ку. Сўнг... Ана ўша пулга меҳмон кузатилади-да.\n– Мен ўлсам ҳам имзо чекмайман унақа рўйхатларга – деди ингичка овозли аёл.\n– Ҳе-э опа, гўл экансиз – деди тепада ётган эркаклардан бири ҳиринглаб куларкан: – Сизга айтиб ўтирармиди. Ўзлари ёзади, ўзлари қўл қўяди, ўзлари олади. Сиз хабар ҳам топмайсиз керак бўлса...\n– Йўғ-э. Қўрқишмайдими? Текшириб қолса-чи?\n– Ўша текширадиганнинг ҳам томоғи бор – деб қўйди биров.\nТепада ётган эркак гапида давом этди:\n– Дейлик, тафтиш хавфи туғилиб қолса, раҳбарингиз сизни аста чақириб, «Қандайсиз опа, текширувчилар келиб кетишдими, бирон камчилик топмадими» деб сўрайди. Сиз бўлса «Ҳе, раҳмат. Яхши ўтди. Камчилик топмади» дейсиз хурсанд бўлиб. Шунда у «Ҳа-а, опа, ўша камчиликлар топилмаслиги учун биз буёқда уларга у-бу, чой-нон дегандек қилдик-да. Пулини эса беш-олти одамга рағбат ёзиб олганмиз, рўйхатда сиз ҳам бор. Шунга олдим деб имзо қўйиб қўйинг ва биров сўраса олдим деб туринг» дейди. Қани, йўқ деб кўринг-чи. Индамай имзо қўйиб чиқиб кетаверасиз. Нима, чўнтагингиздан кетяптими? Ўзиники ўзига. Зато қулоғингиз тинч, ишингиз беш.\n– Ҳа-а, мен ҳам бир неча марта қўл қўйиб берганман. Илож қанча – деб хўрсингани эшитилди бир аёлнинг: – Йўқ десангиз, ёмон кўриб қолишади, сўнг ишингиздан камчилик топиб ойликни қирқади, устамани олишади. Барибир чиқиб кетади. Ундан кўра...\n– Ўша пулдан ўзлари ҳам манфаатдор-да – деб қўйди бир эркак.\n– Ҳа, энди бу табиий ҳол-ку. Қўли текканнинг оғзи тегади-да. – деди яна собиқ илмий мудир.\n– Эҳ-ҳе-э, қаранглар шунча камчиликни биламиз-у, чидаб юрамиз-а. – Бир аёлнинг баланд овози эшитилди: – Барисини юқори ташкилотларга ёзиб юборсак бўмайдими? Келиб бир текширармиди. ?қоридагиларнинг бунақа нарсадан хабари йўқ-да, бўлмасам-ку...\n– Бўлади, лекин фойдаси йўқ. – деди яна бояги «собиқ» – уларнинг ҳам сизсиз иши бошидан ошиб ётибди. Шунинг учун хатингизни яна ўзингизнинг раҳбарларингизга қайтариб юборади. Текшириб чора кўринглар-да сўнг бизга маълум қилинглар деб. Бўганиям шу...\n– Айбдорлар ўзларини текширадими? – ҳиринглаб кулди тепада ётган эркаклардан бири, – Ҳе, йў-ўқ, Нега шикоят ёздинг деб ўзингизни текширади. Яна жарима, яна устамангиз қирқилади. Кошки айбингиз йўқ бўлса. Ундан кўра оч қорним – тинч қулоғим деб юрган яхши-ку. Ҳамма нима бўлса биз ҳам шу-да-э.\n– Ҳа-а, унақасига ҳам, бунақасига ҳам ўзимизга қийин экан – деб қўйди ҳалиги гапирган аёл ҳафсаласи пир бўлиб.\n– Бу ҳам табиий ҳол. Бойланганни урари-да. – Собиқ илмий мудир тўнғиллади.\n– Афанди ҳам қочиб кетган бузоғини ушлай олмай келиб, бойланганини урган экан, сен ҳам қочасанми ҳали деб.\n– Бу ҳам табиий ҳол. – Унинг гапини тасдиқлади нарироқда ўтирган бир эркак: – Ташкилотда маош олиб ишлагандан сўнг бойлангандай гап-да. Чидайсиз барча талабларига...\n– Ҳе-э, начора. Чидаймиз-да. Охири бахайр бўлсин ишқилиб – деб бир аёл хўрсиниб қўйди.\n– Бу ҳам табиий ҳол денг. Одам уч кундан сўнг гўрга ҳам кўникаркан. – дўриллаган овозли аёл гапга қўшилди.\n– Ҳа-а, шу-да. Энди одамзод баъзан қийналганда бехосдан гапиргинг келиб қолади-да. Бўмасам-ку, ўша, сиз айтгандай-а бариси. – деди ингичка овозли аёл.\n– Бу ҳам табиий ҳол. – негадир ҳиринглаб кулди тепада ётган эркак: – Инсон доим нимадандир норози. Иссиқни иссиқ, дейди, совуқни совуқ.\n– Ҳа-а, ўлманг. Табиий ҳол-а?! – Нарироқда ўтирган одамлардан бири кулди: – Табиий ҳол эмиш... Ҳалиги латифадагидек денг. Бир одам узоқ хизмат сафаридан қайтиб, кечаси уйга келиб чироқни ёқса хотини ўйнаши билан ётганмиш. Буни кутмаган эр шошиб, довдираб қолиб, нима дермиш денг. «Э-э, узр, узр, тушунаман. Бу табиий ҳол» дермиш қайтиб чиқиб кета туриб...\n– Вой бети қурсин-ий – деди аёллардан бири.\nБироздан сўнг эркаклардан бири гапирди:\n– Тўғри. Ўшандай гап. Ҳамма нарсани биламиз-у индамай юраверамиз, табиий ҳол деб...\n– Ҳа-а. Бу ҳам табиий ҳол. – ?қорида ётган одамлардан бирининг чуқур эсноғи эшитилди. – Аауувв...\n– Илож қанча, – деб қўйди аёллардан бири эсноққа жўр бўлиб: – Ҳаауувв, вой, роса уйқум келди-э...\nШу билан анчагача уларнинг овози эшитилмай қолди. Бироздан сўнг юқорида ётган эркаклардан бири хуррак торта бошлади. Менинг ҳам кўзим уйқуга кетибди. Уйғонганимда манзилга келган эканмиз, ҳамма тушиб кетаётган экан. ?қоридаги гапларни ҳам ўнгимда эшитдимми ёки тушимдами, билолмай қолдим. Бу табиий ҳол, албатта. Чунки, тошбақадай имиллаб юрадиган поездда ярим уйқу, ярим уйғоқ тебраниб кетаётган одамнинг туши ҳам ўнги ҳам гўр бўлармиди, аралаш-қуралаш бўлади-да. Бу энди точно табиий ҳол...\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Safar_Kokilov._Tabiiy_hol_(hajviya)_/_Kiril&oldid=5429" dan olindi


11:04 19.06.2019 Ҳавола олиш\nМеҳнат вазири: Ўзбекистонда ишлаётган аҳолининг 40% - расмий 60 - % норасмий меҳнат фаолияти юритади.\nТОШКЕНТ, 19 июн – Sputnik. Айни дамда Ўзбекистонда 1,4 млн киши расман ишсиз, деб хабар қилмоқда Sputnik мухбири Меҳнат вазири хабарига асосан.\nЎзбекистн бандлк ва меҳна вазири Шерзод Қудбиев маълум қилишига кўра, 2019 йилнинг 1 кварталида Ўзбекистонда ишсизлар сони иқтисодий фаол аҳоли орасида 9,4 %ни ташкил қилган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 0,3 %га кам.\nИшсизлик миқдори энг юқори – 9,7 % бўлган ҳудудлар: Қорақалпоғистон Республикаси, Андижон, Қашқадарё, Самарқанд, Сирдарё ва Фарғона вилоятларидир. Иш излаётган аҳоли сони 1 391 минг кишини ташкил қилди.\nИшсизлар орасида энг кўп учрайдиган тоифа – бу 30 ёшгача бўлган фуқаролардир. Ёшлар орасида ишсизлик даражаси – 15,3 %ни ташкил қилди. Ушбу кўрсатгич ўтган йилда – 9,7 %ни ташкил қилган эди. Аёллар орасида ишсизлик даражаси – 13 %ни ташкил қилди.\nВазир маълумотига кўра, айни дамда Ўзбекистонда меҳнатга лаёқатли аҳоли сони 18 954 000 кишини ташкил қилади. Шундан 13 376 000 киши иш билан таъминланган.\nИшлайдиганлар орасида 5 403 000 киши расман ишлайди (40,5%). Қолган 7 964 000 (59,5%) киши эса норасмий меҳнат фаолияти билан шуғулланади. Шундан 2 365 400 киши хорижда ишлайди.\nФарғона вилоятида бир гуруҳ “Ҳизб ут-Таҳрир”* аъзолари ушланди\nУларнинг яшаш манзилларида экстремистик мазмундаги адабиётлар мавжудлиги аниқланган ва улар белгилаган тартибда мусодара қилинган.\n18:00 МДҲ давлатлари терроризмга қарши курашда ҳаракатларини мувофиқлаштириши керак – эксперт\n17:26 Пулсиз қолишдан қўрққан эркак рафиқасини илонга чақтириб ўлдирди


Мунаввара Абдуллаевани муборакбод этамиз » MUZAFFAR.UZ\nБугун 5 апрел, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси, профессор Мунаввара Абдуллаева 71 ёшни қаршилади. Унинг кўп йиллик меҳнат фаолиятини икки йўналишда бири ижодий, иккинчиси педагогик маҳоратини алоҳида таъкидлаб ўтиш лозим.\nЎзбек миллий театр санъатининг ривожланиши, бевосита актёрлик маҳоратининг муваффақиятли ўқитилиши, ижодий жараёнлардаги ютуқлар таълим тизимидаги етакчи педагогларнинг савияси билан боғлиқ. Мунаввара Абдуллаеванинг педагогик салоҳияти, минглаб шогирдлар чиқариш бахтига мушарраф бўлгани бизни қувонтиради.\nЎзбекистон давлат санъат ва маданият институтининг Ўқув театрида Мунаввара Абуллаева томонидан саҳналаштирилган диплом спектакллар муваффақиятли ижро этилди ва улар таълим берган шогирдлар бугунги кунгача юртимизнинг турли ҳудудларида ишлаб, ижод қилиб келмоқда.\nЎзбек Миллий Академик драма театрида саҳналаштирилган “Чимилдиқ”, “Бевалар”, “Дада демайман”, “Андишали келинчак” каби омадли спектакллар Мунаввара Абдуллаеванинг режиссёрлик маҳоратини ҳам кашф этди. Мазкур саҳна асарлари ҳали ҳамон севиб томоша қилинади. Ундаги актёрлар эса ёрқин роллари билан халқнинг қалбидан чуқур жой эгаллаган. Қолаверса, Мунаввара Абдуллаеванинг “Кичкина табиб”, “Осмондаги болалар 2”, “Аросат”, “Муҳаббатим-қисматим”, “Ўйин”, “Иссиқ нон”, “Бахт уйи”, “Осмон яқин”, “Қовун”, “Назира” каби фильмларда гавдалантирган образлари ўзига хослиги, ҳаётийлиги билан ажралиб туради.\nЎзбекистон Республикаси Театр Арбоблари уюшмаси номидан ҳамда ўзим номимдан Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси, профессор Мунаввара Абдуллаевани бугунги қутлуғ 71 ёши билан муборакбод этаман! Ижодкоримизга мустаҳкам соғлик-саломатлик, оилавий тинчлик-хотиржамлик, бир умр халқимиз ардоғида ва эътирофида бўлишдек шарафли бахт тилайман!\nЎзбекистон Республикаси Театр Арбоблари уюшмаси раиси, Ўзбекистон халқ артисти.\nЧоп этилган: 5-04-2021, 14:17\nМақола муаллифи: Муҳиба Исматиллаева\nКўрилган: 2 345\nЧоп этилган: 27-02-2021, 06:49\nЧоп этилган: 5-04-2021, 10:06


Ижтимоий иқтисодиёт барчанинг фаровонлиги учун бўлиши керак | Ўзбекистон Халқ демократик партияси\nИжтимоий иқтисодиёт барчанинг фаровонлиги учун бўлиши керак\n2019-11-28 20:11:13 1688\nБугун 4-Миробод сайлов округида Олий Мажлис Қонунчилик палатасига Ўзбекистон Халқ демократик партиясидан кўрсатилган номзод Қизилгул Қосимова, вилоят Кенгашига номзод Анвар Каримов ва туман кенгашига номзод Гулистан Айтекованинг сайловчилар билан учрашуви бўлиб ўтди. Унда 100 га яқин аҳоли вакиллари қатнашди.\nПартиямиздан кўрсатилган номзодларнинг ишончли вакиллари йиғилганларни Сайловолди дастурлари билан таништирди. Унда илгари сурилаётган ғоялар аҳолининг ҳақиқий ҳаётига, кундалик ташвишларига мос экани таъкидланди.\nХусусан, номзод Анвар Каримовнинг дастурида энг кам иш ҳақи, пенсия, стипендия, нафақа ва бошқа ижтимоий тўловлар миқдорини ҳаёт кечириш учун керак бўладиган энг кам миқдор билан мутаносиблигини таъминлаш масаласи илгари сурилмоқда. Кундалик зарур маҳсулотлар, хизматлар, жумладан, уй-жой коммунал хизматлари учун тўловларини аҳолининг реал даромадлари асосида белгиланиш кераклиги таъкидланмоқда.\nШу билан бирга, аҳолининг кам таъминланган қатламларига тиббий хизматлар кўрсатиш, дори-дармонлар, протез-ортопедия воситалари ва бошқа тиббий-ижтимоий ёрдамларни имтиёзли тақдим этишни ривожлантириш долзарб вазифа сифатида белгиланган.\nНомзодлар дастурлари партия ғоя ва мақсадларига ҳамоҳанглиги, уларни амалиётга тадбиқ этишда давлат ва жамият томонидан ижтимоий ҳимоя ҳамда қўллаб-қувватлашга муҳтож аҳоли қатламининг манфаатларидан келиб чиқиш, инобатга олиш зарурлиги таъкидланди.\nЎз навбтида фуқаролар ҳам номзодларга турли саволлар билан мурожат қилди. Номзодлар томонидан ички йўлларнинг аҳволи ачинарли экани, таъмирталаб кўчалар борлиги, совуқ тушиши билан газ босимининг пасайиб кетиши ҳамда бошқа муаммоларнинг ечими билан боғлиқ таклифлари айтиб ўтилди.\nДепутат Сайлов-2019 Халқ демократик партияси депутатларидан аниқ натижалар Олий Мажлис


Бош саҳифа Ҳикматнома Ибратли ҳикоятлар (7)\nБир киши бировнинг уйини ижарага олиб, бир неча вақт ўша ерда яшади. Кунлардан бир кун у киши ўзи яшаган шаҳардан чиқиб бошқа бир вилоятга борди. У вилоят ҳукмдорига манзур бўлиб вазирлик мансабига эга бўлди.Уй эгаси уйида ижарага ўтирган кишининг вазир давоми…\nАйтишларича, мўътабар бир одамнинг мажлисида бир олим, фозил кишини кўп таъриф ва тавсиф қилдилар, Мўътабар одам у олимни кўриб суҳбатидан фойдаланишни орзу қилиб, уни шу мажлисга даъват қилиш учун ўз қариндошини юборди. Олим мажлисга келгач, салом бериб ҳамма билан кўришди. давоми…\nАйтишларича, Искандар Румий замонида бир жонивор пайдо бўлди, унга ким рўпара келса дарҳол ҳалок бўларди. Искандар донишмандлари бу балони даф қилиш учун ҳар қанча уринсалар ҳам, ҳеч нарса қила олмадилар.Ниҳоят, бу балони даф қилиш чорасини Арасту ҳаким топди. Унинг буйруғи давоми…\nБир киши бир оз пулга муҳтож бўлиб қолди, дўстидан ёрдам олиш мақсадида унинг уйига келиб эшикни тақиллатди. Дўсти чиқиб, у билан кўришди, уйга таклиф қилса ҳам у киши қабул қилмай:— Дўстим, мени кечир, уйга қилган таклифингни ҳозирча қабул эта олмайман, давоми…\nИлк баҳор. Тоғлардан эриган қор сувлари пастга шиддат билан оқиб тушарди. Наҳр кўпригининг ўртасида бўлган кичкина бир уй ичида кўприк қоровули ва унинг шаҳардан кўргани келган хотини, иккита боласи суҳбатлашиб ўтиришарди.Шу пайт ҳар томондан:— Қоровул, тезроқ бўл, ўзингни ва оилангни давоми…\nБир отни ўтлоқ ерга қўйиб юборган эдилар. От у ўтлоқдан ўтлаб, истаган ерига чопиб, сакраб ўйнаб юрарди. Ўтлоқнинг охиридаги чуқурроқ бир йўлдан ўтиб кетаётган йўлчиларни от ора-сира томоша қиларди.Бола-чақаларига озиқ-овқат олиб кетиш учун қишлоқдан шаҳар бозорига бораётган яхши қалбли бир давоми…\nҚадим замонда бир мўътабар одамнинг уч ўғли бор эди. Бир куни уларни ўз ҳузурига чақириб олиб:— Ўғилларим, сизларни синамоқчиман, бир ой саёҳат қилинг. Шу бир ойлик умрингизни халққа фойдали, яхши ишларга сарф этинг. Қайси бирингизнинг қилган яхшилигингиз энг улуғ фазилат давоми…\nБир кун Аҳмад исмли ёш табиб ота-она ва хотини Карима билан аравага ўтириб водий бўйлаб кетмоқда эди. Водийнинг ўнг томони тошлик, чап томони тоғлик эди. Тоғ ён бағрида туби қоронғи ғорлар кўринарди.Йўловчилар тоғ этаги бўйлаб кетар эканлар, бир ғор ичидан давоми…\nҚадимги Юнонистон шаҳарларидан Карфаген шаҳрида қул сотиб савдо қилувчи бир савдогар яшарди. Ҳамма қулларига, хусусан Нуъмон исмли қулига ҳам кўп жабр-жафо етказарди. Савдогарнинг зулмига чидолмай Нуъмон, ниҳоят, қочиб кетишга қарор берди. Бир куни кечаси ҳеч кимга сездирмай ундан чиқиб, шаҳардан давоми…\n«Аббосия» халифаси Мутаваккилнинг Фатҳ исмли бир ёш қули бор эди. Фатҳ ақлли, тарбияли ва зийрак йигит бўлгани учун Мутаваккил уни фар-зандликка қабул қилиб, ўз фарзандларидан кўпроқ унинг тарбиясига аҳамият берарди. Фатҳ доимо сувда сузишга ўрганишни ҳавас қиларди. Кемачилар унга Дажла давоми…\n7-саҳифа. Жами: 31Боши«3456789101112»Охири


2. Ижтимоий муҳофазага муҳтож ва иш топишда қийналаётган шахсларни ишга жойлаштириш учун иш ўринларини банд қилиб қўйиш ходимларининг рўйхат бўйича ўртача сони йигирма нафардан кўпни ташкил этадиган корхона, муассаса ва ташкилотлар учун ходимларнинг рўйхат бўйича ўртача сонидан 390 кишини ташкил этадиган 7 фоиз миқдорида, шу жумладан:\nўн тўрт ёшга тўлмаган болалари ва ногирон болалари бор ёлғиз ота, ёлғиз оналарга ҳамда кўп болали ота-оналар учун 8,2 фоиз (32 киши);\nўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларини тамомлаган ёшларга, шунингдек олий ўқув юртларининг давлат грантлари асосида таълим олган битирувчилар учун 76,5 фоиз (298 киши);\nЎзбекистон Республикаси Қуролли Кучларидан муддатли ҳарбий хизматдан бўшатилганлар учун 7,8 фоиз (30 киши);\nтуман Бандликка кўмаклашиш ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш марказида иш қидирувчи сифатида ҳисобда турган пенсия ёшига яқинлашиб қолган шахслар учун 1,5 фоиз (6 киши);\n1,5 фоиз (6 киши);\nодам савдосидан жабрланганлар учун 1,5 фоиз (6 киши) миқдорида иш ўринлари захираси белгилансин.\n5. Туман Бандликка кўмаклашиш ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш маркази (М.Султонов)га бир ҳафта муддатда мазкур қарорни тегишли корхона, ташкилот ва муассасалар раҳбарлари эътиборига етказсин ва унинг бажарилиши устидан қатъий назоратни таъминласин.\n8. Қарорнинг бажарилишини назорат қилиш туман ҳокимининг иқтисодиёт ва ижтимоий ривожлантириш масалалари бўйича ўринбосари Р.Дониевга зиммасига юклатилсин.


Kutubxona - Anton Chexov. Ayollik baxti (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Anton Chexov. Ayollik baxti (hikoya) / Kiril\nАсар номи Аёллик бахти (ҳикоя)\nТаржимон Рус тилидан Шаҳзода ҲАКИМОВА таржимаси\nАёллик бахти (ҳикоя)\nГенерал-лейтенант Запупирининг дафн маросими. Марҳумнинг уйидан мотам мусиқаси ва қаттиқ-қуруқ овозлар янграрди. Хабар топган томошаталаблар ҳар томондан югуриб келишган. Чиқариш маросимига ошиққанлар орасида Пробкин ва Свистков ҳам ҳозиру нозир. Иккови ҳам хотини билан бирга.\n– Мумкин эмас! – Маҳаллий нозир ёрдамчиси ёқимли, очиқ чеҳра билан тўсиққа ёпирилиб келганларни тўхтатишга уринарди. – Мумкин эмас! Илтимос, орқага! Лекин шундай бўлса ҳам, хонимлар ўтиши мумкин... марҳамат сиз, хоним.\nПробкин ва Свистковнинг хотинлари нозир ёрдамчисининг кутилмаган илтифотидан қизаришиб, тўсиқдан лип этиб ўтиб олишди. Эрлари эса жонли девор томонда қолганча пиёда ва отлиқ назоратчилар ортидан ўйчан боқишарди.\n– Ўтиб олишди! – деди кетиб қолган аёлларга рашк ва нафрат билан қараб қолган Пробкин. – Бахт чиндан ҳам бу уламасочларга. Эркакларда ҳеч қачон бундай имтиёз бўлмайди. Хўш, бизникидан афзалроқ қандай хислати бор уларнинг? Аёллар, айтиш мумкинки, оддий, ҳаммага ўхшаган, қолаверса, бидъатчи, лекин барибир уларни ўтказиб юборишди. Сиз билан бизни эса гарчи бешинчи даражали мартабага эга бўлсак-да, ўтказишга лойиқ кўришмади.\n– Таажжуб, ўйлаб кўринг-а! – деди нозир ёрдамчиси Пробкинга таъна билан қараб. – Сизларни ичкарига олмаганимда ҳозир бошланадиган беўхшов туртинишлар орасида қолиб кетардингиз. Ахир, шундай назокатингиз билан сизни бунақа аҳволда қолдиришни ҳечам ўзимга эп кўрмасдим!\n– Марҳамат қилиб қолдиринг! – жаҳли чиқди Пробкиннинг. – Аслида аёллар кўпчилик орасида биринчи бўлиб туртинишади. Эркаклар бир нуқтага тикилиб тураверади, хонимлар эса қўлларини кенг қўйиб, бемалол туртиб кетаверишади, нима бўлса бўлсину, башанг либослари ғижимланмасин. Ғиринг деб кўр-чи! Аёллар бор жойда омад эшиги ҳамиша очиқ. Хонимлар ва аскарлар учун рақс кечалари ҳам бепул, ҳа, бир тийинга олишмайди. Ҳатто тан жазосидан ҳам осонгина озод қилишади... Қайси хизматлари учун деган савол туғилади. Пошша қиз рўмолчасини тушириб юборса, сен энгашиб олиб бер; у кириб келса, дарҳол ўрнингдан туриб, стулингни узат; чиқиб кетса, кузатиб қўй... Расм-русмни қара-я! Қандай бўлмасин, унга етиш, фараз қилайлик, бешинчи даражали мартаба соҳиби – менга ёки сенга бир умр карнай чалиш бўлса, бас. Ойимқиз эса ярим соатда юқори мартабали инсон билан йўлини топиб, никоҳдан ўтиб олади-ю, бир пасда олий зотли хонимга айланади. Борди-ю, мен княз ёки граф бўлиб қолсаму, бутун дунёни бўйсундирмоқни ихтиёр этсам, Шипка чўққисини забт этсаму, вазирлар ҳузурида бўлиб турсам, ўз паноҳингда асра, бирорта она сути оғзидан кетмаган Веренка ёки Катенка граф қаршисида пайдо бўлиб, этагини айлантиради, кўзини сузади – мана жаноби олиялари... Сен ҳозир губерня котиби... Бу мартабангни, айтиш мумкинки, қон ютиб қўлга киритгансан; сенинг Маря Фоминишнанг-чи? У нима учун губерня котибаси? Попнинг қизилиги учун осонгина амалдорнинг хотини ҳам бўлиб олди. Ажойиб хотин! Сен унга ишимизни бер, у сенинг ўрнингда келди-кетди хатларини ёзиб ўтиради.\n– Аммо тушкун ҳолатдагиларга хушкайфият бағишлайди, – гап қистирди Свистков.\n– Бағоят муҳимлик! Улар амалдорлар қаршисида қовоғи уйилганга ўхшаб туришади, бироқ бу билан ўзларининг дилни яйратгувчи оромижонликларини кўз-кўз қилишади. Турган-битгани қулайлик. Бизнинг доирадан бирорта қиз ёки хоним генералга ҳам бемалол бидир-бидир гапира олади, сен эса амалдор олдида ниманидир айтишга журъат ҳам қилолмайсан... Ҳа... Сенинг Маря Фоминишнанг тортинмасдан бирор амалдорнинг қўлтиғидан олганча у билан бемалол сайр қилади, сен ҳам ана шундай амалдорнинг қўлтиғидан тутиб кўр-чи! Қани, ол, уриниб кўр! Бизнинг уйимизда, остки қаватимизда қанақадир профессор хотини билан яшайди... Генерал, тушуняпсанми, лекин Анна биринчи ўринда туради. Шунинг учун ҳар доим хотинининг жеркинганини эшитасан: «Аҳмоқ! Аҳмоқ! Аҳмоқ!» Ахир, у оддий қишлоқ аёли-ку, мешчанлардан, лекин бунда ҳар ҳолда қонунийлик бор ва шундай бўлиши керак ҳам... Азалдан шунақа, ҳақ-ҳуқуқлари учун талашиб-тортишишади, аммо сен ноқонуний тарафини олиб кўр.\nБир ҳодиса умрбод эсимдан чиқмайди. Ўлишимга озгина қолганди, шунда билсам, ота-онамнинг дуолари туфайли омон қолган эканман. Биласанми, ўтган йили бизнинг генерал таътилда ёзув-чизувлари учун қишлоғига мени ҳам ўзи билан бирга олиб кетди. Бир соат ишлаб, қолган вақтда бекорчи ишлар билан банд бўлардик. У ишларини битириб, айлангани ўрмонга жўнарди ёки хизматкорлар романсларини тингларди. Генералимиз сўққабош. Уй тўла ноз-неъмат, хотинлар эса йўқ, хизматкорларни ҳеч ким бошқармаганидан худди итдек пала-партиш яшашади. Хуллас, одамларнинг бари тартибсиз, гапга кирмайдиган... ва фақат оқсоч Вера Никитишна ҳаммамизга сўзини ўтказади. Унинг ўзи чой қуяди, тушлик буюртиради, хизматкорларга ўшқиради. Эҳ дўстим, бу ёқимсиз аёл жудаям заҳар, шайтоннинг ўзгинаси. Семизлигидан доим қизариб юради. Кимгадир қичқира бошласа, шунақа чийиллайдики, Худо асрасин бундай беўхшов чинқириқдан. Хуллас, бақир-чақирлару, ҳақоратлар жонга тегиб кетди. Во, ажаб! Унинг яқинида яшашга ҳеч ким тоқат қилолмасди. Нафақат хизматкорларнинг, балки менинг ҳам жиғимга тегарди бу маккор. Шунда: «Шошмай тур, қулай фурсат топиб, сен тўғрингда барисини генералга айтиб бераман. У хизмат билан банд бўлиб, кўзига чўп солиб юрганингни ва одамларни бездираётганингни кўрмайди-да, қараб тур, мен унинг кўзини очиб қўяман», – деб ўйлардим. Очилди ҳам, биродар, кўзлар шунақа очилдики, назаримда ўзимнинг кўзим умрбод юмилмайдиган бўлди. Эсласам, ҳатто ҳозир ҳам этим жунжикади.\nБир куни мен коридордан бораётиб, тўсатдан чинқириқ овозини эшитиб қолдим. Аввалига чўчқани сўйишяпти, деб ўйладим, кейин эса диққат билан қулоқ солсам, Вера Никитишна ким биландир жанжаллашарди:\n– Ҳайвон! Нақадар ярамассан! Аблаҳ!\n– Кимни қарғаяпти? – дея ҳайрон бўлдим.\n– Эҳ ошнам, иттифоқо кўриб қолдим: эшик очилиб кетди ва ундан бизнинг генерал учиб чиқди. Қип-қизарган, кўзлари чақчайган, сочлари тўзғиган бир ҳолатда. Аёл эса унинг орқасидан ҳам сўкинарди: «Ярамас! Иблис!»\n– Валдирайвер! – дерди дарғазаб генерал.\nРости, мен қизишиб кетдим. Бизнинг генерал эса ўз хонасига югуриб кетди, мен эса гўё ҳеч нимани тушунмаган аҳмоқдек коридорда туравердим. Калтафаҳм, оми, тагипаст бир аёл бирданига бунақанги ҳақоратомуз сўзлар билан муомала қилишга журъат этди-я! Ўйлашимча, демак, генерал у билан ҳисоб-китоб қилмоқчи бўлган, у эса гувоҳлар йўқлигидан фойдаланиб, бутун заҳрини генералга сочяпти. Йў-ўқ, буни шундай қолдириб бўлмайди, йўқотиш керак бу алвастини. Қоним қайнаб кетди... Унинг хонасига бордимда, дедим: «Сен, ярамас, қандай қилиб амалдор одамга қўрқмасдан шунақа сўзларни гапирдинг? Нима, уни ҳимоясиз заиф чол, деб ўйлаяпсанми?» Ўзим ҳимояга ўтдим, биласанми, нима қилдим, унинг ёғ босган юзига икки марта тарсаки туширдим. Ана шунда кўрсанг эди унинг қанчалар кўтарилиб кетганини, шунақа чинқириб бақира бошладики, ўзи асрасин бундай офатдан! Умуман яхши иш бўлмади.\nҚулоғимни бекитдим-да, ўрмонга жўнадим. Тахминан икки соатлардан сўнг қаршимга бир бола югуриб келди: «Хўжайиннинг олдига марҳамат қилинг». Бордим. Кирдим. Куркага ўхшаб тумшайиб ўтирарди, қарамади ҳам.\n– Бу, менинг уйимда сиз нима ўрнатмоқчисиз ўзи?\n– Яъни, қанақа? Мабодо, сиз Никитишна тўғрисида гапираётган бўлсангиз, мен сизнинг ёнингизни олдим-ку.\n– Бу сизнинг ишингиз эмас, бировнинг оилавий ишларига аралашяпсан! Тушунасанми?! Оилавий!\nЭҳ, биродар, у таъзиримни бера бошлаганда шунақа қизишиб кетдики, ўлишимга озгина қолди. Гапириб-гапириб, тўнғиллаб-тўнғиллаб, бирданига томдан тараша тушгандек кулиб юборди. «Бунақа гапиришни қандай эпладингиз? Бунча журъатни қаердан олдингиз? Таажжуб! Лекин буларнинг бари, дўстим, орамизда қолиши керак... Сизнинг қизиққонлигингизни тушунаман, бироқ хўп десангиз, сизнинг бундан кейин менинг уйимда қолишингиз ножоиз...»\nМана, ошна! Қандай қилиб ўша гердайган «товус»ни калтаклаганим, унга ҳатто ажабланарли. Ҳа, шаллақи хотин эс-ҳушини олиб қўйган. Оқ Бургутнинг махфий маслаҳатчиси бўла туриб, оддий бир аёлнинг таъсирига тушиб қолганини раҳбариятнинг ўзи ҳам билмайди-да... Ҳа, аёлларнинг каттадан катта қулайликлари! Аммо... сен яхшиси, шапкани еч! Генерални олиб кетишяпти... Эҳ, қанчадан-қанча орденлар, отахонлар дунёси! Хўш, қани, Худо ҳаққи, хонимларни олдинга ўтказиб юборишди, чинданам, улар орденларда бирор нарса борлигини тушунишадими ўзи?\nМусиқа чалина бошлади.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Anton_Chexov._Ayollik_baxti_(hikoya)_/_Kiril&oldid=9607" dan olindi


ИСЛОМ ВА ЭКОЛОГИЯ – EkoPress\nМўъжизаларга тўла борлиқ, атроф-муҳит – бу Яратганнинг инсонларга беқиёс инъоми, унинг буюклигидан дарак берувчи ҳақиқатдир. Ислом дини бунда ҳақиқатнинг мустақил соҳасини эмас, балки энг юқори даражасини акс эттирган ойнани кўради. Бу дунё ҳақида ўйлаш ва унинг сақланиши ҳақида ғамхўрлик қилиш мўминнинг вазифаларидан биридир. Қуръони Каримда табиатда Аллоҳ томонидан ўрнатилган донолик борлиги бир неча бор таъкидланган. Ушбу тартибни сақлаш ва унга риоя этиш инсонга ишониб топширилган.\nТирикликнинг энг олий вакили бўлмиш инсоният нақадар юксакликка эришмасин шу заминнинг бир бўлаги, бўлаги бўлганда ҳам борлиқ ичра жуда кичик жонзот эканлигини унутмаслиги лозим. Чунки, башарият ўз ақлу-заковати билан нақадар тараққий этмасин кези келганда табиат тилсимлари, синовлари олдида жуда ожиз қолмоқда. Айрим ҳолларда эса одамлар табиий офатни ўз бошига ўзи сотиб оляпти. Бу атроф-муҳит устидан назоратга интилиш, табиат ва унинг бойликларидан тартибсиз фойдаланиш, унга нисбатан истаганча ҳукм ўтказиш оқибатда табиат ва коинот қонунларини бузилишига олиб келади. Одамлар бу борадаги тартибларга амал қилмаса, табиатдан истаганча фойдаланса тириклик таназзул сари юз тутади. Яъни, Қуръони Каримда айтилганидек; «Агар ҳақиқат уларнинг хоҳишларига боғлиқ бўлса, унда осмон, ер ва улардаги одамлар йўқ бўлиб кетади». (Сура- 23, «Мўминлар» оят- 71).\nБошқача айтганда, инсон фаолияти атроф-муҳит хавфсизлиги муаммолари билан чамбарчас боғлиқ. Аммо бу билан Ислом иқтисодий ўсишни ёки технологик ривожланишни чеклашга чақиради, дегани эмас. Қуръонда таъкидланишича, ривожланиш доимий технологик тараққиёт билан давом этади, бунда инсон экологик мувозанатни бузмаса бас. Аммо агар одамнинг кенгайиши табиатда мавжуд бўлган мувозанатни бузса, у ҳолда табиат жавоб беради: «Сизга ҳар қандай офат фақат қилган ишингиз учун етказилади». (сура- 42 «Кенгаш», 30-оят).\nБугун бутун дунёда инсоннинг атроф-муҳитга антропоген таъсири кўлами ғоят кенгайди. Ер ресурсларидан фойдаланиш уларнинг табиий кўпайиш тезлигидан ошиб кетди. Чиқиндилар, ишлаб чиқаришнинг қўшимча маҳсулотлари ва кундалик ҳаёт биосферани ифлослантирмоқда ва ундаги моддалар айланишини бузяпти. Бу ўзининг дастлабки белгиси – инсон саломатлигига таҳдид солиш билан бирга кўплаб жониворлар, ўсимликлар дунёси вакилларининг ҳалокатига сабаб бўлмоқда.\nОлимлар ҳали ХIХ аср охирида юзага келиши мумкин бўлган экологик муаммолар ҳақида бонг ура бошлагандилар. Орадан юз йил ўтиб, яъни йигирманчи асрнинг охирида «барқарор ривожланиш» атамаси кенг қўлланила бошланди, бу ҳозирги ва келажак авлодларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, тинчликни сақлаш, сайёра ресурсларидан эҳтиёткорлик билан фойдаланиш ва одамларнинг эҳтиёжларини оқилона қондиришга йўналтирилган ижтимоий-иқтисодий ва экологик ривожланиш демакдир.\nАтроф-муҳитнинг ифлосланиши ва сайёрамизнинг ресурсларининг камайиши табиатда бевосита одамлар иштирокидаги антропоген хусусиятга эга, шунинг учун Ислом ушбу муаммоларнинг ечимини инсон фаолиятини мақсадли тартибга солишда, қийматга йўналтирилган экологик маданиятни шакллантиришда кўради. Демак, бошқа йўналишлар қатори экологик маданиятни ривожлантириш динимизнинг эзгу мақсадларидан биридир.\nБўз туманидаги Абдуназар ота\nPrevious ОЛАМНИ МАҲЛИЁ АЙЛАГАН ДИЁР\nNext ТАБИАТ – БУЮК НЕЪМАТ