МУСКУЛЛАР ХОЛСИЗЛИГИ СИНДРОМИ » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Энциклопедия » МУСКУЛЛАР ХОЛСИЗЛИГИ СИНДРОМИ\nНеврология амалиётида жуда кўп касалликлар мускуллар холсизлиги билан намоён бўлади. Мускуллар кучининг пасайиши ва фаол ҳаракатнинг сустлашуви кузатиладиган турли хил патологик ҳолатларга умумлаштириб мускуллар холсизлиги синдроми деб айтилади. Бу синдромнинг енгил, ўртача ва оғир турлари фарқланади. Ривожланиш тезлигига қараб ўткир, нимўткир ва секин ривожланувчи турлари ажратилади. Маълумки, неврология амалиётида фалажлик атамаси кенг қўлланилади. Мускуллар кучининг пасайишига фалажлик деб айтилади. Фалажлик бор-йўқлигини аниқлаш учун барча скелет мускулларида мускуллар кучи текширилади. Мускуллар кучи пассив ҳаракатларни текшириш пайтида аниқланади. Бунинг учун текширилувчи мускуллар врач томонидан букиб-ёзилади. Бемор эса бу ҳаракатларга қаршилик кўрсатади. Масалан, врач икки бошли мускул кучини текшираётганда тирсакда букилган қўлни ёзмоқчи бўлса, бунга бемор қаршилик кўрсатади. Агар врач қаршиликни енга олмаса, мускул кучи 5 балл деб баҳоланади. Тўла фалажлик (плегия) 0 балл қилиб белгиланади. Тўла фалажликда актив ҳаракатлар умуман бўлмайди, яъни плегия ривожланган бўлади. Мускуллар кучи 4 балл бўлса – енгил фалажлик (енгил парез), 3 балл бўлса – ўртача фалажлик (ўртача парез), 1-2 балл бўлса – оғир фалажлик (оғир парез) деб айтилади.\nНерв системасининг турли соҳалари зарарланишлари билан боғлиқ фалажликлар кўп учрайди. Уларнинг баъзилари билан танишиб чиқамиз.\nНерв системаси касалликларида мускуллар холсизлиги синдроми\nҲақиқий фалажликлар марказий ва периферик нерв системасининг ҳаракат йўллари (пирамидал йўллар) зарарланганда ривожланади (2.16-жадвал).\nМарказий ва периферик фалажликнинг асосий белгилари\nТананинг бир томонида ривожланган фалажлик\nМия инсулти, КЦЖ, интракраниал ўсмалар, энцефалит, тарқоқ склероз.\nБитта қўл ёки битта оёқда ривожланган фалажлик\nМия инсулти, КЦЖ, бош мия ва орқа мия ўсмалари, энцефалит, полиомиелит, тарқоқ склероз, ЁАСК, сирингомиелия, плексопатия\nИккала қўл ёки иккала оёқда ривожланган фалажлик\nОрқа мия ўсмалари, травматик жароҳатлари, дегенератив касалликлари, инфекцион касалликлар (миелит, Гийен-Барре синдроми).\nИккала қўл ва иккала оёқда ривожланган фалажлик\nКраниоспинал ўсмалар, бўйин умуртқаларининг травматик жароҳатлари, тарқоқ склероз, ЁАСК Гийен-Барре синдроми, токсик полиневропатиялар, икки томонлама церебрал инсултлар.\nЛокализациясига қараб церебрал, спинал ва периферик типдаги фалажликлар фарқланади. Церебрал типдаги фалажликлар бош миянинг ҳаракат марказлари ва ўтказувчи йўллари зарарланганда кузатилса, спинал типдаги фалажликлар – орқа мия зарарланганда рўй беради. Периферик типдаги фалажликлар эса ПНС тузилмалари зарарланганда кузатилади. Улар ҳақида батафсил тўхталиб ўтамиз.\nМарказий типдаги фалажликлар бош мия катта ярим шарларининг олдинги марказий пуштаси, ички капсула, мия устуни, орқа миянинг ён устуни зарарланганда кузатилади. Марказий фалажликда пай рефлекслари ва мускуллар тонуси ошади, атрофия кузатилмайди, патологик рефлекслар (Бабинский) пайдо бўлади. Марказий типдаги фалажликларга мия инсултларида кузатиладиган гемипарезларни мисол қилиб кўрсатиш мумкин. Гемипарез кузатилган томонда қўл-оёқларда ҳаракатлар чегараланади, рефлекслар ошади, патологик рефлекслар пайдо бўлади, бироқ мускуллар атрофияси кузатилмайди. Демак, рефлекслар ва мускуллар тонуси ошиши билан намоён бўлувчи фалажликларда врач деярли ҳар доим бош мия касалликларини излаши лозим.\nМарказий фалажликлар орқа мия касалликларида ҳам ривожланади. Чунки орқа миянинг ён ва олдинги устунларидан марказий ҳаракат йўллари (пирамидал йўллар) ўтади. Бош мия зарарланишлари билан боғлиқ марказий фалажликлар, кўпинча гемипарез ва монопарез типида намоён бўлса, орқа мия зарарланиши билан боғлиқ марказий фалажликлар деярли ҳар доим парапарез ва тетрапарез типида намоён бўлади. Орқа миянинг бўйин қисми зарарланганда марказий тетрапарез ривожланади: иккала томонда ҳам қўл-оёқлар фалажланади, уларда рефлекслар ва мускуллар тонуси ошиб кетади, патологик рефлекслар пайдо бўлади. Орқа миянинг кўкрак сегментлари зарарланса иккала оёқда марказий парапарез ривожланади, уларда мускуллар тонуси ва рефлекслар ошади, патологик рефлекслар аниқланади, сийдик ва нажас тутилиши кузатилади. Марказий типдаги монопарезлар бош мия зарарланишлари учун жуда хос бўлса, орқа мия зарарланишлари учун умуман хос эмас. Орқа мия зарарланишларида энг кўп учрайдиган фалажликлар – бу парапарездир. Бош мия зарарланишларида ҳеч қачон оёқ-қўлларда периферик типдаги фалажликлар кузатилмайди. Оёқ-қўлларда кузатиладиган периферик типдаги фалажликлар фақат орқа мия ва ундан бошланувчи периферик нерв толалари зарарланишларида учрайди.\nПериферик типдаги фалажликлар орқа миянинг олдинги шохчаси, олдинги спинал илдизча, спинал нервлар, нерв чигаллари ва периферик нервлар зарарланганда ривожланади. Периферик типдаги фалажликлар ҳар доим мускуллар атрофияси билан намоён бўлади. Шунинг учун ҳам периферик фалажлик атрофик фалажлик деб аталади. Периферик фалажликда мускуллар атрофияси билан биргаликда мускуллар тонуси ва пай рефлекслари ҳам пасаяди. Оғир ҳолатларда мускуллар тонуси бутунлай йўқолади (атония) ва пай рефлекслари тўла сўнади (арефлексия). Полиомиелит периферик фалажликнинг яққол намоёндасидир. Полиомиелит учун моноплегия типидаги периферик фалажлик хос. Шунингдек, ЁАСК, сирингомиелия ва интрамедулляр ўсмаларда атрофик фалажликлар кўп кузатилади. Орқа мия касалликларида марказий ва периферик типдаги фалажликлар биргаликда намоён бўлиши мумкин. Масалан, ЁАСК ва спинал ўсмаларда шу ҳолат кўп кузатилади.\nПериферик типдаги фалажликлар нерв чигаллари зарарланганда ҳам кузатилади. Елка чигали зарарланиши (плексопатия) бунга яққол мисол бўлади. Елка чигали плексопатиясида қўлда периферик фалажлик ва кучли оғриқлар пайдо бўлади. Одатда, қўлдаги кучли оғриқлар фалажликлардан анча илгари аниқланади. Умуман олганда, периферик фалажликларнинг оғриқлар билан намоён бўлиши спинал чигаллар ва периферик нервлар зарарланиши учун жуда хос. Чунки, спинал чигаллар ва периферик нервлар таркибида сезги толалари ҳам ўтади. Церебрал типдаги фалажликлар учун оғриқлар хос эмас ёки умуман кузатилмайди. Мия инсулти сабабли ривожланган монопарез ва гемипарезларни бунга мисол қилиб кўрсатиш мумкин. Оғриқ ва сезги бузилишлари билан намоён бўлувчи ҳар қандай фалажликларда сезги марказлари ва йўлларини текшириб кўриш керак.\nМиопатиялар. Мускуллар ҳолсизлиги билан намоён бўлувчи синдромлар ичида миопатиялар, яъни мускулларнинг зўрайиб борувчи дистрофиялари алоҳида ўрин тутади. Бу касалликларда мускуллар холсизлиги зимдан ривожланади. Миопатияларнинг деярли 90 % и болалик ва ўсмирлик даврида бошланади. Ота-она боласининг тез чарчаб қолаётганлиги, юрганда чарчаб орқада қолиб кетаётганлиги, зинапоядан кўтарилиши қийинлашиб бораётганлиги, ётган жойидан қийналиб тураётганлиги ва оғирроқ нарсаларни кўтара олмаётганлигига эътибор қаратади. Миопатияларда патологик жараён мускулларнинг ўзида жойлашади. Барча миопатиялар зўрайиб борувчи хусусиятга эга бўлганлиги боис, бу касаллик мускулларнинг зўрайиб борувчи дистрофияси деб ҳам аталади.\nМускуллар ҳолсизлиги мускуллар озишидан (атрофиясидан) бир неча ойлар илгари бошланади. Шунинг учун миопатияларда эрта ташхис қўйиш бирмунча қийин. Бироқ, беморни ечинтириб унинг мускул кучлари текшириб кўрилса, ётган ҳолатдан тик ҳолатга ўтиш сўралса, унда мускуллар холсизлиги ривожланаётганлигини эрта илғаб олиш мумкин. Миопатияларда мускуллар холсизлиги ҳар доим симметрик тарзда бошланади, пай рефлекслари эрта сўнади. Аксарият, миопатиялар оёқ мускуллари холсизлиги билан бошланади ва кейинчалик қўлларга тарқалади. Тос ва сон мускуллари озаётган болада болдир мускуллари йўғон бўлиб кўринади. Псевдогипертрофия деб аталувчи бу ҳолат, мускул толалари орасидаги бириктирувчи тўқиманинг йўғонлашуви билан боғлиқ. Ойлар, йиллар ўтган сайин мускуллар холсизлиги кучая боради ва мускуллар озиб тўла фалажлик ривожланади. Бемор бир неча йиллардан сўнг “тўшакка михланиб” қолади. Миопатиялар наслий касаллик бўлганлиги боис, беморнинг оила аъзолари ҳам текширувлардан ўтказилиши, яъни генеологик дарахт тузиб чиқилиши керак.\nМиастения. “Миастения” – мускуллар кучсизлиги, толиқиши деган маънони англатади. Бу касалликда мускуллар холсизлиги синдроми турлича намоён бўлади. Миастениянинг окуляр турида кўз атрофи мускуллари холсизлиги кузатилади. Эрталаб очиқ турган иккала кўзнинг пешинга бориб (баъзан ундан ҳам олдин) юмилиб бориши миастения учун жуда хос. Беморнинг юқори қовоқлари оғирлашиб тушиб бораверади. Бу ҳолат худди қаттиқ уйқуси келган беморнинг кўзлари юмилиб кетаётган ҳолатни эслатади. Бу ҳолатни яримптоз деб айтишади. Бемор ухлаб тургандан кейин юқори қовоқлар яна очилади, пешинга бориб кўзлар яна юмила бошлайди. Беморда миастения ривожланаётганига амин бўлиш учун 1 мл прозерин мушак ичига қилинади ва 20 дақиқа кутилади. Бу вақт ўтгач беморнинг кўзлари очилади. Бу синама миастения ташхисини аниқлашда қўлланиладиган осон усуллардан бири. Бошқа бир синама: бемордан кўзингизни бир неча маротаба чирт юмиб-очиш деб сўралади. Кўзларни юмиб-очган сайин қовоқлар чарчаб бораверади.\nМиастениянинг булбар турида овоз ва ютиш учун жавоб берувчи мускуллар холсизланади. Бундай бемор манқаланиб гапиради, ютинишга қийналади, овқат чайнаётганда оғзи чарчаб қолади ва овқатни секин чайнайди. Шунинг учун ҳам бундай беморлар гўштли овқатлардан ўзини тийишади. Бу ҳолат айниқса мимик ва чайнов мускуллари зарарланганда яққол кўзга ташланади. Касаллик ривожланган сайин булбар синдром белгилари ривожлана боради ва беморнинг овози сўниб қолади.\nМиастениянинг тарқалган турида мускуллар холсизлиги оёқ-қўлларнинг барча мускулларида кузатилади. Эрталаб ўзини соғлом сезган беморда пешинга бориб мускуллар холсизлиги кучая боради. Агар диафрагма ҳаракатини таъминлаб берувчи мускулларда холсизлик ривожланса, нафас олиш ҳаракатлари сустлашади ва бемор қийналиб нафас ола бошлайди. Миастения учун мускуллар атрофияси хос эмас. Бу эса уни спинал ва периферик типдаги атрофик фалажликлардан фарқловчи асосий белгидир.\nМиоплегия. Миоплегияларнинг ҳам асосий симптомларидан бири – бу мускуллар ҳолсизлиги синдроми. Миоплегия – мускуллар фалажлиги, деган маънони англатади. Миоплегия ривожланиши калий алмашинувининг бузилиши билан боғлиқ. Организмда калий йўқолишига сабаб бўлувчи сурункали кечувчи диареялар, кетма-кет қусишлар, ҳар доим ёки катта дозаларда диуретиклар қабул қилиш, гипералдостеронизм, тиреотоксикоз, буйрак ва буйрак усти безининг сурункали етишмовчилиги, узоқ давом этувчи комалар, сунъий овқатлантириш, кахексия, волемик эритмаларни назоратсиз қуйиш, экзоген ва эндоген интоксикациялар миоплегик синдром ривожланишининг асосий сабабларидир. Бундай ҳолатларда иккиламчи, яъни симптоматик миоплегиялар ҳақида сўз боради. Бироқ, наслий пароксизмал миоплегиялар ҳам мавжуд бўлиб, уларнинг 3 та тури, яъни гипокалиемик, гиперкалиемик ва нормокалиемик турлари фарқланади. Барча миоплегиялар пароксизмал тарзда ўткир ривожланади ва тез ўтиб кетади. Шунинг учун ҳам миоплегиялар номида “пароксизмал” атамаси акс этган.\nБарча пароксизмал миоплегиялар хос бўлган белгилар\nСкелет мускулларда тўсатдан ҳолсизлик, яъни фалажлик пайдо бўлади.\nФалажликлар, одатда, барча мускулларни қамраб олади.\nФалажланган мускулларда кучли гипотония ёки атония аниқланади, пай рефлекслари йўқолади.\nФалажликлар бир неча дақиқадан бир неча соатгача ушланиб туради ва кейин ўтиб кетади.\nЮз мускуллари ва нафас олишда иштирок этувчи мускулларда фалажликлар деярли кузатилмайди.\nМиоплегия хуружи пайтида ЭМГ да мускулларнинг электр қўзғалувчанлиги сўнади.\nЮрак ритми бузилади.\nМиотониялар. Миотониялар ўзига хос мускуллар холсизлиги синдроми билан намоён бўлади. Қисқарган мускулларни бўшаштиришнинг сустлашувига миотония деб айтилади. Масалан, беморга «қўлингизни мушт қилинг» деб топшириқ берилса, у ҳеч қийналмай қўлини мушт қилади. Ундан “энди муштингизни очинг” деб сўралса, у муштини жуда қийналиб очади, яъни қисқарган мускулнинг бўшаши жуда қийин кечади. Ушбу ҳолат миотония деб айтилади. Бироқ бемордан бу ҳаракатларни қайта-қайта бажариш сўралса, мускулларнинг қисқариб-бўшашиши енгиллаша боради. Миотоник реакцияларга кўплаб мисоллар келтириш мумкин. Масалан, мускулга неврологик болғача билан урган жойда чуқурча пайдо бўлади, яъни ўша жойдаги мускул қисқаради. Бироқ ушбу қисқарган мускулнинг бўшашиб яна жойига қайтиши жуда секин кечади. Демак, миотонияда мускулларнинг механик қўзғалувчанлиги ошади. Соғлом одамда қисқарган мускул тез бўшашади. Агар болғача билан тенарга урилса, бош бармоқ букилади ва яна ўз жойига қайтади. Миотоник реакцияларни тананинг барча скелет мускулларида чақириш мумкин. Мускулларнинг диффуз гипертрофияси сабабли беморнинг тана тузилиш атлетик типда бўлади, бироқ мускуллар кучи пасаяди.\nМиотоник реакциялар, яъни мускуллар спазми, одатда 10-30 сония, кам ҳолларда 60 сониягача давом этади. Миотоник реакциялар совуқда кучаяди, иссиқда пасаяди. Шунингдек, бир хил, яъни стереотип ҳаракатлар кетма-кет такрорланса ҳам миотоник спазмлар сустлашади ва ҳаракат равонлашади. Бироқ бироз дам олгандан кейин беморга яна ҳаракатларни такрорлаш сўралса, давомли мускуллар спазми яна пайдо бўлади. Демак, миотоник реакциялар ихтиёрий ҳаракатлар бошида кузатилади.\nМиотоник реакцияларни нафақат тана мускуллари, балки тил ва кўзни юмиб-очувчи мускулларда ҳам кузатиш мумкин. Агар беморнинг тилига неврологик болғача билан урилса, ўша жойда чуқурча пайдо бўлади ва у бир неча сониягача сақланиб туради. Агар беморга кўзларини чирт юмиб туриб, кейин уларни очиш буюрилса, у кўзларини қийналиб очади. Демак, миотоник реакциялар кўз мускулларида ҳам учрайди. Мускуллар спазми чайнов мускулларида ҳам кузатилади. Бу эса беморнинг овқат чайнаши ва равон гапиришига халақит беради. Пай рефлексларини текшириб туриб ҳам миотоник реакцияларни чақириш мумкин. Бунга миотоник рефлекс деб ном берилган. Агар бемор иккала тиззаси билан курсига чиқиб турса ва шу ҳолатда ахилл рефлекс текширилса, қисқарган болдир мускуллари жуда секин бўшай бошлайди. Тизза рефлексини чақирганда соннинг қисқарган мускуллари жуда секин бўшашади.\nМиотоник реакцияларни ЭМГ текширувлари ёрдамида аниқлаб олиш мумкин: мускулни ихтиёрий қисқартирганда бир неча сония мобайнида паст амплитудали юқори частотали (100-150 Гц) тўлқинлар пайдо бўлади ва кейин пасая бошлайди. ЭМГда миотоник реакция жуда қисқа вақт, яъни 500 мс давом этади.\nМиотоник реакциялар полимиозитлар, мускулларнинг зўрайиб борувчи дистрофиялари, метаболик миопатиялар, (айниқса, гликогенозлар) ва гипотиреозда ҳам кузатилади. Миотоник реакциялар соғлом одамларда ҳам кузатилиб туради. Масалан, қўлимизни совуқ сувга ювганда қўл панжаларимизни букиб-очишда қийналишимиз ёки совуқ сув оқадиган сойларда чўмилганда оёқ мускулларининг қотиб қолишини бунга мисол қилиб кўрсатиш мумкин. Наслий хусусиятга эга миотонияларнинг яққол намоёндалари – булар Куршманн-Баттен-Штейнерт дистрофик миотонияси, Томсен туғма миотонияси ва Беккер миотонияси. Биз бу ерда мускуллар холсизлиги синдромини юзага келтирувчи асосий неврологик синдромлар ва касалликлар ҳақида тўхталиб ўтдик. Улар УАВ амалиётида муҳим ахамиятга эга.\nСоматик касалликларда мускуллар холсизлиги синдроми\nМускуллар холсизлиги синдроми соматик касалликларда ҳам учрайди. Маълумки, жуда кўп касалликларда умумий холсизлик ибораси қўлланилади. “Умумий холсизлик” деб аталувчи синдромнинг асосий негизини мускуллар ҳолсизлиги ташкил қилади. Соматик касалликлар сабабли ривожланган мускуллар холсизлиги деярли фалажлик даражасигача етмайди ва рефлекслар ўзгармайди.\nЭндокринопатиялар ичида гипотиреоз, гипертиреоз, гипопартиреоз, гипогликемия, гипергликемияларни алоҳида кўрсатиб ўтиш лозим. Гипотиреозда мускуллар холсизлиги уйқучанлик, тери қопламларининг қуриб қолиши ва оқимтир тусда бўлиши, брадикардия, ахилл рефлекси чақирилиши даврининг чўзилиши, қабзият, паришонхотирлик билан намоён бўлади. Гипотиреоз организмда йод миқдорининг камайиб кетиши сабабли ривожланади. Бу касалликда қонда ТТГ миқдори ошади, Т4 миқдори камаяди. Унинг профилактикаси ва давоси учун тарқибида йод сақловчи дорилар буюрилади.\nГипертиреоз қалқонсимон без функциясининг ошиб кетиши билан кечадиган синдром бўлиб, унинг асосий белгиларидан бири – мускуллар холсизлигидир. Гипертиреоз учун умумий озиш жуда хос. Бир неча ой ичида бемор 20-30 кг вазн йўқотади. Бундай беморлар тез чарчаб, халлослаб қолади. Шунингдек проксимал мускуллар холсизлиги, тахикардия, симметрик тремор, ўта жалдорлик, кўп терлаш, иссиққа чидамсизлик ва диарея ҳам кузатилади.\nГипопартиреоз организмда паратгормон етишмовчилиги сабабли юзага келадиган синдром бўлиб, қонда калций миқдорининг камайиши билан кечади. Бунинг натижасида мускуллар холсизлиги, тетания, турли хил спазмлар, оғриқлар, тутқаноқ хуружлари, психоневрологик бузилишлар вужудга келади. Маълумки, организмда калций етишмовчилиги тетаник спазмлар, тутқаноқ хуружлари, когнитив ва невротик бузилишларни юзага келтиради. МРТ да интракраниал бўшлиқлар ва базал ганглияларга калцификатлар тўпланади. Бундай пайтларда хорея ва атетоз каби гиперкинезлар ҳам пайдо бўлиши мумкин. Калций етишмаслиги сабабли юзага келган тутқаноқ хуружлари антиэпилептик дорилар ёрдамида ўтиб кетавермайди. Организмдаги калций миқдорини нормал ҳолатга келтирса, тутқаноқ хуружлари барҳам топади. Гипопаратиреозда Хвостек ва Труссо симптомлари аниқланади.\nГиперпаратиреоз – организмда гиперкалциемия ҳолатини юзага келтирувчи синдромдир. Унда мускуллар холсизлиги, миалгиялар ва мускуллар дистрофияси аниқланади. Бу белгилар, асосан, проксимал мускулларда намоён бўлади. Психоневрологик бузилишлар ҳам кузатилади.\nГипогликемия ва гипергликемия. Қандли диабетда (ҚД) кузатиладиган гипо- ва гипергликемия ҳолатлари ҳам мускуллар холсизлиги билан намоён бўлади. Бу ҳолатлар ўткир ривожланганлиги учун мускуллар холсизлиги ҳам тез ривожланади. Аммо ҚД да умумий холсизлик, тез чарчаб қолиш, чанқаш, тери ранги қуруқлиги каби симптомлар дерли ҳар доим кузатилади. Полиневропатия билан намоён бўлувчи қандли диабетда мускуллар холсизлиги кўп учрайди. Бундай беморларда “қўлқоп ва пайпоқ” типидаги сезги бузилишлари ва дистал мускуллар холсизлиги кўп аниқланади.\nПаранеопластик синдром. Ички аъзоларнинг ҳавфли ўсмаларида ривожланадиган паранеопластик синдромнинг асосий белгиларидан бири – бу мускуллар холсизлиги синдромидир. Паранеопластик полиневропатияда периферик мотонейронларда иккиламчи дегенератив ўзгаришлар (аксонопатия, демиелинизация) ривожланади. Хавфли ўсмалар бошқа аъзоларга метастаз бера бошласа, паранеопластик полиневропатиялар бир неча ой ичида шаклланади.\nКлиник симптомлари полиневритик типда сезги бузилишлари, мускуллар атрофияси ва пай рефлекслари пасайишидан иборат. Проприорецептив сезги йўллари зарарланса, сенситив атаксия вужудга келади. Бу ўзгаришлар умумий кахексия фонида ривожланади, дистал мускулларда бошланган атрофиялар проксимал мускулларга ҳам тарқалади. Аксарият ҳолларда атрофик жараён барча скелет мускулларида параллел тарзда ривожланади ва периферик (атрофик) тетрапарез шаклланади. Барча пай рефлекслари сўнади. Баъзида мускуллардаги атрофиялар пай рефлекслари пасаймасдан намоён бўлади. Бундай ҳолатлар паранеопластик амиотрофиялар деб юритилади.\nПсихоген омиллар. Мускулларнинг умумий ва локал ҳолсизлиги, ҳатто фалажликлари кучли психомэоционал зўриқишлардан сўнг ҳам ривожланади. Ушбу ҳолатнинг психоген хусусиятга эга эканлиги органик неврологик бузилишлар ва соматик касалликларни инкор қилиб аниқланади.\nБошқа касалликлар. Полимиозит, систем қизил бўрича, саркоидоз, сил, Аддисон касаллиги, буйрак ва буйракусти бези касалликлари ва диарея билан намоён бўлувчи юқумли касалликларда ҳам мускулларнинг умумий ҳолсизлиги кўп кузатилади. Ташхис қўйишда соматик симптомлар ва лаборатор кўрсаткичларга эътибор қаратилади.\nҚўшилган: 23:08 / 18-04-2021 Ўқилди: 117


Бош сахифа > Янгиликлар > ДОНОРЛИК ХАЙРИЯ АКЦИЯСИДА ҲАРБИЙЛАР\nБугунги пандемия даврида коронавирус касаллиги билан оғриган беморларга кўмаклашиш мақсадида Ўзбекистон ёшлар иттифоқи вилоят Кенгаши ва Қизил ярим ой жамияти билан ҳамкорликда “Эзгулик – албатта қайтади!” шиори остида хайрия донорлик акцияси ўтказилди.\nУшбу ташкил этилган донорлик хайрия акциясида вилоят Мудофаа бошқармаси ва вилоят Ички Ишлар бошқармаларидан 30 нафарга яқин ҳарбий ходимлар фаол иштирок этиб, донорлик қилишди.\n“Халқимга бир нафим тегмаган кунни, умрим ҳисобига қўша олмайман”, дея ёзган эди шоир Маъсуди Саъд Салмон. Эл бошига иш тушган бугунги синовли кунларда барчамиз бирлашсак, ҳамжиҳат ва аҳил бўлсак ҳар қандай муаммони енга оламиз!\nКўрилганлар сони: 4211


Бельгиянинг пойтахти Брюсселда мусулмон дунёсида кенг тарқалган эркак исми Муҳаммад бельгияликлар учун анъанавий Жан исмидан оммавийлик бўйича ўзиб кетди.\nStatbel статистика агентлиги маълумотларига кўра, 2021 йилда Брюсселда 13 595 киши Муҳаммад исми билан рўйхатга олинган. Mk.ru билдиришича, Бельгия пойтахтида Жан исмли эркаклар, ўтган йилга кўра, фақат 6089 бўлган эди.\nҚизиғи шундаки, Брюсселнинг 4,8 минг аҳолиси Муҳаммад исми билан аталиб учинчи ўринни эгаллади. Бироқ умуман Бельгияда, Жан исми ҳали ҳам 65,886 киши кўрсаткичи билан етакчилик қилмоқда. Марк ва Патрик улардан кейинги ўринларда турибди. Муҳаммад исми эса тўққизинчи ўринда (34 862 киши).\nIslam-today.ru хабарига кўра, мусулмон исмлари Брюсселдаги энг машҳур аёл исмлари рўйхатида туртибди. Шундай қилиб, 6 155 да туғилган 2021 қизларга Фотима номи берилди. Бу исм учинчи энг кенг тарқалган исмдир. Биринчи ва иккинчи ўринда – Мария (10 486) ва Maри (7 550) исмлари турибди.\nСтраница 11 из 1072


Сўнгги мақолалар — Исломобод\nТонг- 04:50 Қуёш — 06:14 Пешин — 12:24 Аср — 16:35 Шом — 18:35 Хуфтон — 19:55/strong>\n“Сизлардан яхшиликка чақирадиган, амри маъруф – наҳйи мункар қиладиган бир уммат бўлсин. Ана ўшалар, ўзлари нажот топгувчилардир”. (Оли Имрон, 104 оят).\nМасжид ҳайъат аъзолари\nТуркум (Категория):Сўнгги мақолалар\nЁшларимизни онгини заҳарлайдиган йўлдан огоҳ бўлинг!\nislomobod Июль 4, 2021 0 Изоҳ\nБутун оламлар Роббиси Аллоҳ таоло Ўзининг ҳақ динини бутун оламларга раҳмат бўлган пайғамбари Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васалламга юборди. Бу дин бутун дунёга тез фурсатлар ичида тарқала бошлади, инсонлар секин-аста, аммо тўп-тўп, жамоа ҳолида бу динга кира бошладилар. Аллоҳ таоло Ўзининг муқаддас китоби Қуръони каримда бу ҳақда шундай дейди: وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا…\nКелинг, аввал “ҳасад нима?” деган саволга жавоб берайлик.\nislomobod Февраль 24, 2021 0 Изоҳ\n“Ҳасад” луғатда “бирор нарсани терисини шилмоқ ёки қирмоқ” деган маънони билдиради. Унинг истилоҳий маъноси ҳақида уламолар шундай дейдилар: “Ҳасад — бировга етган неъматга рашк билан қараш ва ўша неъматнинг ўз соҳибдан кетиб, ҳасадчига етиб келишини қаттиқ хоҳлаш”. “Ҳасад – нафс касалликларидан биридир. Балки нафс касалликларининиг аксари шундандир. Ундан озчилик одамларгина қутула оладилар. Шунинг учун ҳам:…\nНавбатдаги сайёр йиғилиш Каттақўрғон туманида бўлиб ўтди\nislomobod Февраль 16, 2021 0 Изоҳ\nЖорий йилнинг 16 феврал куни Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг Самарқанд вилояти вакиллиги томонидан жойларда масжидлар фаолиятини такомиллаштириш, мавжуд камчиликларни жойида ўрганиш ва бартараф этиш мақсадида шаҳар ва туман бош имом хатиблари ва Каттақўрғон туманидаги мавжуд 31 та масжид имом хатиблари иштирокидаги навбатдаги сайёр йиғилиш Каттақўрғон туман “Қаландархона” масжидида бўлиб ўтди. Йиғилиш олдидан шаҳар ва туман…\nБотил ақидалардан эҳтиёт бўлинг!- Усмонхон МУҲАММАДИЕВ\nislomobod Февраль 12, 2021 0 Изоҳ\nИмом Мотуридий кураш олиб борган ботил тоифаларнинг аввалида, шубҳасиз, муътазилийлар турган. Ўша пайтда мамлакатда муътазилийлар ақидаси ёйилиб борар ва уларнинг сафдошлари кундан кунга кўпаяр эди. Бунга асосан қуйидаги омиллар сабаб бўлган. Тарихдан маълумки, халифа Мутаваккил муътазилийлар таъсирига тушиб, дастлаб уларни қўллаб-қувватлаган. Кейинчалик эса уларнинг эътиқоди нотўғрилигини тушуниб етгач, аҳли сунна ақидасига қайтган ва муътазилийлар тарғиб…\nМотуридийга тош отманг!\nislomobod Февраль 11, 2021 0 Изоҳ\nИмом Ғаззолий аҳли сунна вал-жамоа ақийдавий мазҳабининг тарихи ҳақида сўз юритиб қуйидагиларни ёзади: “Калом бир илм бўлиб, унинг мақсади аҳли суннанинг ақийдасини аҳли бидъатнинг ташвишидан муҳофаза қилиш ва қўриқлашдир. Аллоҳ таоло Ўз бандаларига Ўз пайғамбари тилида ҳақ ақийдани илқо қилди. Унда уларнинг дини ва дунёсининг салоҳи бордир. Шунингдек, унинг ҳақида Қуръон ва хабарлар нутқ…\nЖойларда имом-хатиблар билан очиқ мулоқот ва самимий суҳбат ташкил этилди\nislomobod Февраль 9, 2021 0 Изоҳ\nЖорий йилнинг 9-феврал куни Самарқанд шаҳар, Самарқанд туман имом-хатиблари ва имом-ноиблари билан вилоят бош имом-хатиби З.Эшонқулов ҳамда ўринбосарлари Х.Саттаров, Ё.Мансуровлар “ИМОМ МОТУРИДИЙ АДАШМАГАН” мавзусида очиқ мулоқот тарзида учрашув ўтказди. З.Эшонқулов ўз сўзида кейинги пайтда юртимизда ёшларга бўлган эътиборнинг ортгани, уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш борасида олиб борилаётган ишлар ҳамда долзарб вазифаларга алоҳида тўхталиб бевосита мавзу юзасидан маълумотлар…\nРуҳий истаклар камайса, моддий истаклар кўпаяди\nislomobod Февраль 5, 2021 0 Изоҳ\nОчкўзлик ҳам зеҳнни заифлаштиради, руҳ ва ақлни парда билан ўраб ташлайди. Бу ҳол нафсни тарбиялаш ва уни нуқсонлардан халос этишга тўсқинлик қилади. Бу билан инсон одамийликдан ҳайвонийликка юз тутади. Алишер Навоий асарларини сўфийлик нуқтаи назаридан тадқиқ қилиш бу улуғ алломанинг ўзи том маънода сўфий бўлганлигини намоён этади. Эътиқодда қойим, тақвода шойим – бир сўз…\nУЧИНЧИ РЕНЕСАНС – УЙҒОНИШГА УНДАЙДИ\nislomobod Февраль 4, 2021 0 Изоҳ\nПайғамбаримиз Муҳаммад мустафо салоллоҳу алайҳи васааламга нозил бўлган илк “Алақ” сураси “Иқро” деган калом билан бошланган. Бу – ўқи дегани. Кейин, илмини зиёда этишлигини сўраш марҳамат қилинган. Илм исташ аслида машаққатли юмуш. Мирзо Бедил уни поёнсиз уммонга ўхшатиб, кимки сувнинг тубига чуқур шўнғисагина марварид териши мумкинлигини таъкидлаган. Шукрки, ўтмишимиз мана шундай беназир зотларга бой.…\nПайғамбаримиз алайҳиссаломнинг одоб-ахлоқлари\nБизларни пайғамбарларнинг охиргиси бўлган Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматларидан қилган Аллоҳ таолога чексиз ҳамду-санолар бўлсин. Ҳаётларининг ҳар бир лаҳзаси биз учун ибрат манбаи бўлган ҳабибимиз ва шафоатчимиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга саловоту саломлар бўлсин. Суюкли Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг одоб-ахлоқлари ҳақида сўз кетар экан албатта, у зотда барча мўмин – мусулмонлар учун гўзал ўрнак бор. Бу ҳақда Аллоҳ…\nСамарқандлик имом-хатиблар олий Маъҳад талабалари билан учрашди.\nislomobod Январь 26, 2021 0 Изоҳ\n18 январ кунидан бошлаб Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимидаги вилоят, туман ва шаҳар бош имом-хатиблари Ўзбекистон халқаро ислом академиясида икки хафталик малака ошириш ўқув курсини бошланган эди. Бугун академяда ўз билим малакаларини ошираётган имом-хатиблар Ислом институтида бўлиб талабалар билан учрашув ўтказди. Унда Самарқанд вилоят бош имом-хатиби З.Эшонқулов сўзга чиқиб, Маъҳад талабаларига келгуси фаолиятларида эътибор қаратишлари…\n1 2 … 97 Next →\nИюль 4, 2021\nАвгуст 9, 2015\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу\nАЛ-ЖОМИЪ АС-САҲИҲДА фитналар масаласини ёритилиши\nФитналар тўғрисида пайғамбар алайҳи-с-салом башоратлари\nАвгуст 25, 2015\nФевраль 24, 2021\nФевраль 16, 2021\nФевраль 12, 2021\nФевраль 11, 2021\nСамарқанд вилояти Жомбой шаҳридаги «Гулистон» маҳалла фуқаролар йиғинида жойлашган. «Исломобод» жоме масжиди 1990-1995 йилларда халқ ҳашар йўли билан барпо қилинган. Масжиднинг ҳажми 18,0 м х 36,0 м. «Исломобод» жоме масжиди тумандаги барча жоме масжидларнинг фаолиятларини бошқарув маркази ҳисобланади.\nШайх Худойдод Вали\n“Эҳтимол, у дуоси ижобат бўладиган кишидир”\nмеҳмонлар ташрифи-дўстлик риштаси\nАллоҳга таваккал қилиш — иймоннинг аломатидир!\n© Copyright 2017 Исломобод


20:36 / 19.04.2017 7508 pdf Ўқиш режими + -\nИслом дини илм динидир. Юксак маданият фақат ислом биландир. Бу ҳақиқатни ҳозир кўпчилик эътироф этаётир. Илм-фан, маданият мусулмонлар орқали бутун дунёга тарқалди. Мусулмонлар диний илмлар билан бир қаторда табиий фанларда ҳам етук бўлишганлиги тарихдан маълум. Буни ҳозирда илм-фан ривожланган Ғарб давлатлари олимлари ҳам эътироф қилишмоқда. Мусулмон аждодларимиз ўзларининг иймон-эътиқодлари, ихлослари таъсирида илм-фан ва маданиятда ҳам юқори чўққиларга эришишди, таъбир жоиз бўлса бутун дунёга устоз бўлиш шарафига мушарраф бўлишди. Аллоҳ таоло бутун башариятга Ўзининг раҳмати ўлароқ Қуръонни нозил қилди. Пайғамбар (с.а.в) Аллоҳнинг элчиси сифатида халқларга иймон ва ислом зиёсини тарқатдилар. Аждодлари жоҳил бўлган, маданиятдан йироқ халқ иймон ва ислом неъмати билан сарафроз бўлганидан сўнг дунёнинг энг маданиятли халқига айланиб, Аллоҳ Қуръонда мақтаганидек, умматнинг афзали бўлишга муяссар бўлди. Айнан Арабистон ярим оролидан дунёнинг барча бурчига тарқалган ислом инсонларни залолатдан нурга олиб чиқди. Бу нур шундай нур эдики, жоҳилиятда, адашишда юрган миллатни илм ва маданиятнинг султони даражасига олиб чиқди.\nИнсоният маданиятида Ислом таъсир ўтказган майдонларни аниқлаш ва белгилаш мушкул. Чунки ислом динининг инсоният маданияти ва илм-фанига таъсири қон билан жон мисоли аралашиб, сингиб кетган. Ер куррасидаги турли миллат ва элатлар Ислом маданиятидан таъсирланганликларини сезмайди. Улардаги инсоний маданият аслида ёт, исломий маданият эканини ҳеч ким хаёлига келтирмайди. Чунки, исломий маданият унсурлари аллақачон ҳамма миллатнинг ажралмас бир бўлаги, маданияти ва ҳаётига айланган.\nИслом таъсири турли миллат ва элатларнинг фалсафаларида, динларида, маданиятларида намоён бўлар, ички дунёлари эса буни фош этарди. Мусулмонлар таназзулидан кейин ислоҳот ҳаракатларини ғайримуслимлар олиб боргани, уларнинг Исломдан таъсирланганидан дарак беради.\nИсломнинг башарият илм-фани ва маданиятига ўтказган улкан таъсирини кўплаб инсофли ғайримусулмон ғарб олимлари эътироф этишади.\nФранциялик олим Жоливет Костелот ўзининг “Тарих қонуни” китобида бундай ёзади: “Пайғамбар вафотидан кейин араблар катта тараққиётга эришдилар. Ислом ёйилиши замон талаби эди. Шу боис мусулмонлар тараққиёти жуда тезлаб кетди. Натижада ақлни лол қолдирувчи Ислом маданияти юзага келди. Фатҳлар билан бирга Ислом маданияти ҳамма жойга ёйилди. Ислом маданиятининг асари санъат, адабиёт, шеър ва илмларда акс этди. Шу билан фалсафа, фалакиёт илми, кимё, тиббиёт ва руҳий илмлар машъали бир қанча аср мусулмонлар қўлида қолди. Улар ихтирочиларга айландилар. Шунчаки ихтирочилар эмас, балки илм асосларини жуда ўткир ва ўта қобилият билан қўлга киритган ихтирочилар эди. Ислом маданиятининг қолдирган асари ҳаммани лол қолдирганди. Дарҳақиқат, X асрдан то XIV асргача тараққиётига сабаб бўлгани ва Европада ўрта асрларда суст ҳаракат қилган илмий фалсафий фикрни Ислом маданиятидан олгани учун Европа Ислом маданиятидан қарздордир. Ислом маданияти, мусулмонларнинг илми, одоб-ахлоқи, санъати олдида Европа қолоқ ва жоҳил кўринарди. Илм ва маданият байроғини мусулмон олимлари кўтарган, ҳатто Европада ҳам Ислом маданиятидан ўзга маданият бўлмаган тўрт аср мобайнида мусулмонлар фикридан фойдаланганини Европа тан олади”.\nГустав Лебон бундай дейди: “Одамлар тажриба, мулоҳаза ва айрим фактлардан умумий хулосага келишларни Францис Баконга нисбат қиладилар. Бу иккиси янги илмий тадқиқотнинг негизи ва асосидир. Лекин бугун ҳам шуни тан олиш керакки, бу йўлларнинг барисини аслида мусулмонлар ихтиро қилганлар”.\nЯна Густав Лебон ўзининг “Араблар маданияти” номли китобида бундай дейди:\n“Мусулмонларнинг тадқиқотга бағишлаган ҳиммати кишини ҳайратга солади. Илм ва тадқиқотда мусулмонлар билан тенг миллат бўлиши мумкин, аммо тахминимча мусулмонлардан устуни бўлмаган. Мусулмонлар ҳукмига ўтган шаҳарларда масжид ва мадраса қуришга катта эътибор берардилар. Агар шаҳар катта бўлса, у ҳолда бир эмас, бир нечта масжид ва мадраса қуриларди. Ана шулар қаторида 1173 йилда вафот этган Бенямин Тотбалий гувоҳ бўлган Искандариядаги 20 та мадраса ҳам туради. Бундан ташқари Бағдод, Қоҳира, Кордова ва шунга ўхшаш катта шаҳарларда лабаратория, расадхона ҳамда илмий тадқиқотга асқотадиган барча шароит яратилган, китобга бой кутубхоналарга эга жомеъа – университетлар қад кўтарганди. Мусулмон тарихшунослари ривоятига кўра, биргина Испанияда арабларга тегишли етмишта кутубхона бўлган. Халифа “Ал-ҳакамус-саний”нинг Кордова шаҳридаги хос кутубхона токчаларида олти юз минг китоб терилганди. Шулардан қирқ тўрт жилди фиҳрист – мундарижа бўлган. Шу сабабли доно Чарл тўрт юз йилдан кейин Франциянинг қирол кутубхонасида тўққиз юз жилддан зиёда китоб жамлай олмаган. У жамлаган китобларнинг учдан бир қисми илоҳиёт илмига тегишли бўлган, дейилади”.\nТарихчиларнинг ёзишларича биринчи илм даргоҳи кўпчилик даъво қилганидек Европада эмас, балки 3-хижрий асрда Марокко мамлакатида ташкил топган. У мадраса “Жомеъатул Қарвин” номи билан бутун дунёга машҳур бўлган. Илм даргоҳида мусулмонлар билан бир қаторда Ғарб мамлакатларидан ҳам талабалар келиб дунёвий билимлардан таълим олишган. Христиан олимларидан ҳисобланган Жерберт исмли киши айнан ўша илм даргоҳида таълим олган. Жерберт биринчи бўлиб араб тилида ёзилган илмий асарларни ўз тилига таржима қилиб, мусулмонлардан ўрганган билимларини Европага тарқалишига сабаб бўлди. Кейинчалик Европа қонунчилигида ислом қонунчилиги билан келиштириб, давлат бошқарув ва қонунчилик ишларини мусулмон шариати асосида қайтадан кўриб чиқиш фикрини ўртага ташлади. Шундай қилиб Франция қонунлари ислом қонунчилиги асосида қайтадан ёзилди.\nРоберт Бриффаулт “The Marking Humanity” номли китобида бундай ёзади: “Европанинг барча соҳасидаги тараққиётида Ислом маданиятининг хизмати беқиёс ва Европа тараққиётига катта таъсир ўтказган кескин асарлари бор”. Яна у бошқа ўринда шундай деганди: “Европага ҳаёт бағишлаган нафақат табиат илмлари, балки Ислом маданияти Европага илк нурини юборганидаёқ ҳар томонлама Европага ўз таъсирини ўтказган эди”.\nИсломга қаршилиги ва ғаразгўйлиги билан машҳур бўлган ғарб олимларидан бири Марголиуз Родвелл таржимаи ҳоли муқаддимасида жумладан бундай деганди:\n“Тадқиқотчи олимлар иттифоқ қилган нарсалардан бири шуки: Қуръон охирги китоб бўлишига қарамасдан тарих асоси бўлмиш катта диний саҳифалар – самовий китоблар орасида олий ўринни эгаллайди. Айни пайтда Қуръон инсониятга катта таъсир ўтказишда бошқа китоблардан олдинда туради. Шубҳасиз, Қуръон янги инсоний фикр яратди. Ўзига хос хулқий мадрасанинг мустаҳкам асосини барпо этди”.\nТарихчиларнинг айтишича, мусулмонлар пайғамбарларидан кейинги даврда таълим олган илмлари билан 100 йил ичида шундай муваффақиятларга эришиб, бутун дунёга устоз бўлган бўлсалар, ўзига дунё маданиятининг ўчоғи дея таъриф берган Рим империяси эса ўзининг камчиликларидан, вахшийликларидан орадан минг йил ўтса ҳам қутула олмадилар. Уларнинг минг йил ичида эришган нарсалари вахшийлик, жоҳиллик бўлди. Ҳаттоки шу даражага етишдики, овқатни зиёда тановул қилгандан сўнг, ўзлари кашф қилган дори ёрдамида еган овқатларини қусиб ташлаб, яна бошқатдан овқат истеъмол қилишгача боришди.\nЕвропа тарихчиларидан бири бўлмиш Жон Дуанборд деган тарихчи айтадики, “Агар ислом Испанияга етиб келмаганда эди, бизнинг Европамиз ҳалигача ўзининг вахшийлигида, жоҳиллик ҳаётида давом этган бўларди”.\nМусулмон олимларининг инсоният илм-фан ва маданиятига қўшган ҳиссалари беқиёсдир. Ислом умматидан етишиб чиқиб, нафақат диний илмда балки табиий фанларда ҳам шуҳрат қозонган олимларнинг ҳаёт фаолиятларига, қолдирган беназир илмий ва маданий меросларига назар солиб, ўрганган киши буни яққол сезмай иложи йўқ.\nИслом динида бир халқ ёки шахс бошқа халқ ёки шахсдан насл-насаби ёки миллати билан эмас, балки динга бўлган қизиқиши, илмий савияси, кўрсатган хизмати, дин ва илм йўлида қилган сайъ-ҳаракати билан устун саналади. Ҳазрат Пайғамбаримиз (с.а.в): “Бордию илм сурайё юлдузида бўлганида, уни форслардан бўлган кишилар илиб кетган бўларди”, дедилар.\nАраблар Исломдан кейин асрлар оша шариат илмларини чуқур эгаллаган, забардаст олимларга тан беришиб, уларни имомларимиз ва раҳнамоларимиз, деб эътироф этганлар. Забардаст ислом уламоларининг кўпчилиги асли араб бўлмасаларда, араблар уларга ўз миллатларига бермаган илмий унвонларни бердилар. Муҳаммад ибн Исмоил Бухорийга ҳадис илмида мўминлар амири, деган унвон бердилар. У киши ёзган саҳиҳ китобни эса Қуръондан кейинги энг ишончли китоб, деб тан олдилар. Шунингдек, 468-хижрий йилда вафот этган имом Абул Маъолий Абдулмалик ал-Жувайний ан-Найсобурийга икки ҳарам имоми, деган унвон бердилар. Абу Ҳомид Ғаззолийни эса “Ҳужжатул ислом” деб атаганлар.\nБиринчи ислом асрининг охирларидаёқ насл-насаби араб бўлмаган ислом уламолари катта ислом мамлакатида илм манбаига айланган эдилар. Фатво, фиқҳ ва ҳадис илмларида энг етук уламолар ажам бўлганликлари тарихда маълум ва машҳур. Машҳур араб алломаси Ибн Халдун бундай ёзади: “Ҳаётдаги ажаб ишлардан бири: ислом миллатида шаръий ва ақлий илмларда етук олимларнинг кўпчилиги ажамлар эканидир, яъни араб миллатидан бўлмаганлардир. Ислом шариати араб тилида, шариат соҳиби ҳазрат Муҳаммад алайҳиссаломнинг араб бўлишига қарамасдан, ислом уламоларининг кўпчилиги ажам бўлганлар. Улардан баъзилари арабларга нисбат берилсада, она тили, туғилиб ўсган жойи, ҳатто дарс берган машойихларигача ажам бўлганлар. Наҳв илми, яъни араб грамматикасининг асосчилари саналмиш Сибавайҳ, ал Форисий ва Зажжожлар насл-насабда араб эмаслар. Шунингдек, ҳадис, усулул фиқҳ, калом илми, муфассир уламоларнинг кўпчилиги ажамлардир”.\nДиний илмларда пешқадам уламолар билан бир қаторда дунёвий илм-фанда ҳам пешқадамликни қўлдан бермаган мусулмон уламоларнинг исмлари ҳозиргача ҳам чуқур ҳурмат ва эҳтиром билан эсланишининг ўзи ҳам ислом динининг ҳақиқий илм дини эканлигига яққол далилдир.\nОлимлар айтишадики, мусулмонлар кимё фанини ҳеч иккиланмасдан бизнинг фанимиз десалар бўлаверади, бу фан мусулмонларники, бунга ҳеч шак шубҳа йўқ. Ҳозирги даврда Франция, Германия, Италия мамлакатларида 300 дан ортиқ фақат кимё фанига тааллуқли бўлган асарлар мавжудлиги маълум. XIX асрнинг аввалида кимё фанида шуҳрат қозонган машҳур инглиз олимларидан профессор Хульниарддан бу фанда эришган ютуқлари сабаби сўралганда, у шундай жавоб берган: “Ўзимнинг шу соҳада эришган ютуқларимни фақат бир нарсага боғлайман, у ҳам бўлса, менга Худо марҳамат қилиб, араб тилини билиб олганлигим сабабли фаннинг барча соҳаларига кириб бордим”. Чунки фан соҳаларида ёзилган аксар нодир асарлар араб тилида ёзилган эди.\nКимё фанига асос солган мусулмон олим сифатида Жобир ибн Ҳаййон зикр қилинади. У зот 100 ҳижрий санасида туғилиб, 193 хижрий санада вафот этган. Таърифлашларига кўра, қоматлари келишган, узун бўйли, салобатли, бошлари катта, тақво, зуҳд билан машҳур бўлган. У киши қачон қаралса ибодатга машғул бўлганларини кўришарди, кўп вақтини эътикофда, ибодатда ўтказган. Ибодатдан бошқа вақтларда хужрасига кириб олиб, ҳар хил шиша, идишларни олдига ўтириб олардида, шишаларни ичига бир нарсаларни қуйиб, ниманидир аралаштириб, каттакон олтиндан ясалган ҳовончасига ҳар хил моддаларни солиб, янчиб, кимёвий тажриба ўтказиш билан машғул бўларди. Ўша вақтда бу зот мана шу соҳага қаттиқ берилиб кетганидан кишилар унинг қилаётган ишларига таъриф бериб, “Жобирнинг санъати” дейишган экан. У зот нафақат кимё соҳаси билан шуғулланган, балки тиббиёт, бошқа табиий илмлар билан ҳам танилган эди. У зот қомусий олим сифатида машҳур бўлган. Унинг шуғулланмаган соҳаси кам бўлган. 200 дан ортиқ асар яратган. Бу киши олимларнинг ичида биринчи бўлиб тарозу ишлатган кишидир. Ўз кимёвий тажрибаларида тарози ишлатишни кашф қилган. Унинг энг кичкича ўлчовлари седана донаси бўлган экан. Қизиқувчанлиги шу даражада бўлган эканки, бошқа металларга ишлов бериб, тажриба асосида олтиндан фарқ қилмайдиган металл яратишга муваффақ бўлган. У зот ўзининг илмий тажрибаларини ҳеч кимдан яширмай, ўз асарларида баён қилиб кетган.\nЖобир ибн Ҳаййон Имом Жаъфар ибн Содиқ (р.а) даврларида у зотнинг илтимосларига биноан оловда куймайдиган варақ ясаб берган экан. Яна шундай модда кашф қилган эканки, ўша модда бирор нарсага суртилса, оловда ёнмайдиган, бузилмайдиган ҳолатга келар экан, яна ўзидан нур чиқарадиган сиёҳ ихтиро қилган, кечаси ҳам бемалол ўша сиёҳ билан ёзилган китобни бемалол ўқиса бўлар экан.\nКимё фани ривожига катта ҳисса қўшган, жоиз бўлса бу фанга тамал тошини қўйган инсон сифатида бу зотнинг номини кўплаб олимлар ҳозиргача тилга олиб ўтишади.\nУчинчи хижрий асрда осмонга парвоз этишни амалий равишда кашф қилган одам мусулмонлардан бўлган. Андалусда яшаган, ўзи кимёгар бўлган Аббос ибн Фирнас деган олим қўлидан келганча осмонга учишга ҳаракат қилган. Бу билан у ҳозирги замонавий авиацияга асос солган бўлса ажаб эмас.\nЎзимизнинг диёримизда туғилган Муҳаммад ибн Мусо Ал-Хоразмий ўнлик саноқни кашф қилди. XII асргача Европаликлар ноль деган рақамни билишмаган экан. Буни айнан Ал-Хоразмий кашф қилди.\nТиббиёт соҳасининг ривожланишида ҳам мусулмон уламоларининг ўрни беқиёсдир. Шу ўринда барча бир овоздан Абу Али ибн Синонинг номини ҳурмат билан тилга олишади. Абу Али ибн Сино олимлар томонидан “Шайх ур-раис” (Олимлар йўлбошчиси), ғарбда – “Файласуфлар султони”, “Шифокорлар подшоҳи” номи билан шуҳрат қозонган. Ибн Синонинг ижоди неча асрлар мобайнида Шарқ ва Европа фани ҳамда маданиятига салмоқли таъсир кўрсатган. Ўрта асрларга оид миниатюраларда Ибн Синони ҳақли равишда Аристотель, Платон, Птомелей, Гиппократ, Гален, Эвклид каби фаннинг буюк намояндалари билан бир қаторда тасвирлаганлар. Жаҳон Тинчлик Конгреси алломани шундай тавсифлайди: “Гениал инсонларнинг қолдирган изларини асрлар оша ўзида сақлаб келаётган фан, адабиёт ва санъатнинг буюк дурдоналари борки, улар барча халқлар учун ҳам умумбашарий хазинадир. Бу маданий мерос инсоният учун битмас-туганмас манба ҳисобланади ва унинг олдида умуминсоний келишув ва ҳамкорлик истиқболлари очиб беради. Ибн Сино ўзининг ижоди ҳамда яратган асарларининг аҳамияти жиҳатидан бутун инсониятга тегишлидир. Унинг фаолияти ҳақиқат ва ақл-идрок талабларига асосланган эди”.\nИбн Сино кўп қиррали аллома бўлган. Унинг қизиқишлари даражаси ўз даврининг барча фанларини қамраб олган эди. Ибн Сино ҳақида қомусий олим сифатида сўз юритишга ундаги билим савиясининг юқорилиги, ҳамда илмий қизиқишларининг кeнг қамровлигини тасдиқловчи асарлари гувоҳдир. Табиий фанларнинг умумий асослари ҳақидаги “Китоб ул-қийян”, оламнинг асосини ҳосил қилувчи жисмлар, осмон жисмлари ҳақида “Китоб ус-самаива-л-олам”, турларнинг сақлаб қолиниши ва индивидларнинг йўқотилиши ҳақида “Китоб ул-Кавн ва-л-фасод”, тўрт унсур ва умумий мeтeорология ҳақидаги “Китоб ул-асор ал-улавия”, минeралогия “маъданшунослик” бўйича “Китаб ал-маодин”, ўсимликлар ҳақида “Китоб ул-набат”, ҳайвонлар, уларнинг табиати ва ривожланиши ҳақида “Китоб табаул-Ҳайвон”, руҳий ҳолатлар ҳақидаги “Китоб уннафс ва-л-хиз ва-л-мақсус” каби асарлари машҳурдир.\nАбу Али ибн Сино ўзининг бу эришган ютуқларини ўзининг мусулмон бўлганлигига боғлаб шундай дейди: “Икки ракат намоз ўқиб, таркибини аниқлаган дориларимнинг шифоси кўп бўлди”.\nЯна шундай мусулмон уламоларидан бири аждодимиз Ал Фарғонийдир. У кишининг тўлиқ исмлари Абул Аббос ибн Муҳаммад ибн Касир Фарғоний бўлиб, буюк астроном, матeматик ва гeограф бўлган. Ўрта аср Европа илмий адабиётида уни Алфраганус дeб атаганлар. Фарғоний араб халифалигининг Бағдод ва Дамашқ шаҳарларида IХ асрда яшаган.\nУ Бағдодда Хорун ар-Рашиднинг ўғли ал-Маъмун ҳукмронлиги даврида Ўрта Осиёлик олимлар Муҳаммад ибн Мусо Хоразмий, Аббос ибн Саъид Жавҳарий ва бошқалар билан бирга ишлаган. Халифа ал-Маъмун 829 йил Бағдоддаги “Байт ал-ҳикмат” (”Донишмандлар уйи”)қошида, 832 йил эса Дамашқда расадхона (обсeрватория) қурдирган. Бу расадхоналарда мунтазам равишда кузатув ишлари олиб борилган. Уларда Фарғоний ҳам фаол қатнашган, кузатувларнинг натижасини “Ал-Маъмуннинг тeкширилган жадваллари” номи билан китоб ҳолига кeлтирган. Фарғонийнинг биринчи мустақил асари “Астрономияга кириш” дeб аталади. Бу асарда у ўзигача яшаган астрономларнинг ишларини тартибга солиб, изчил баён eтади ва уларда учрайдиган баъзи камчиликларни танқид қилади. Шу асари билан Фарғоний ўзининг етук астроном эканини кўрсатган.\n“Байт ал-ҳикмат”да Фарғоний билан бирга, Хоразмий ва Жавҳарийдан ташқари, IХ асрнинг машҳур матeматик ва астрономлари Мусо ибн Шокир ўғиллари — Муҳаммад, Аҳмад ва ал-Ҳасан (”Бану Мусо”) ишлаганлар. Фарғоний Мусо ўғиллари билан қизил дeнгиз яқинидаги Санжор ва Куфа саҳросида кузатувлар олиб боргани ҳақида маълумотлар сақланиб қолган.\nФарғонийнинг яна бир асари “Осмон ҳаракатлари ва астрономия фани тўплами ҳақида китоб” дeб аталади. Бу асар астрономиядан араб тилида ёзилган биринчи китоблардан ҳисобланади. Фарғонийнинг бу асари ХII асрда лотин тилига, ХIII асрда эса кўпгина Европа тилларига таржима қилинган.\nФарғонийнинг асарларига қизиқиш Европада ХIII асрдан сўнг ҳам давом этган. Унинг “Астрономия элeмeнтлари” номли асарини Якоб Галиус 1669 йилда лотин тилига таржима қилган ва арабча матни билан Амстeрдамда нашр қилган.\nБундай тарихий мисолларни кўплаб келтириш мумкин. Бу маълумотлар уммондан бир томчи холос. Ислом дунёсининг башарият илм-фан ва маданиятига ўтказган таъсири тўғрисида ҳар қанча ёзиладиган бўлса шунча оз.\nИслом дини илм-фан ва маънавият майдонида соф ақийдадан тортиб то одоб-ахлоқ, юриш-туришгача, ижтимоий ва шахсий майдондан тортиб то сиёсат, қонун ва халқаро алоқаларгача, халқ касбу-ҳунаридан тортиб то меъморчилик, адабиёт, шеърият ва беназир дид-фаросат майдонларида ўзлигини намоён этди.\nХолмурод Сориев, 21:02 / 20.12.2020\nМақоладан "Ислом динида маънавият ва шахс маънавий қиёфасиниинг талқини" мавзусини ёритишда фойдаландим. Муаллифга раҳмат, мавзуни ёритишда қиёсий таҳлил қилинган.\n20:20 / 19.04.2017 28571\n20:43 / 19.04.2017 7034\n7034 20:43 / 19.04.2017\n12660 19:44 / 19.04.2017\n10179 20:17 / 19.04.2017\n3333 19:48 / 19.04.2017


ИнтерФУТБОЛ :: Шуҳрат МИРХОЛДИРШОЕВ: «Ҳужумчилар ҳақида гапириш мен учун оғир»\nШуҳрат МИРХОЛДИРШОЕВ: «Ҳужумчилар ҳақида гапириш мен учун оғир»\nЯқин ўтмишнинг моҳир тўпурар ҳужумчиларидан бири, «Навбаҳор», «Машъал», «Андижон» ва «Насаф» клубларидаги ўйинлари орқали мухлислар меҳрини қозонган Шуҳрат Мирхолдиршоев tribuna.uz мухбири билан суҳбатда футболчилик фаолияти, хотиралари, ўзбек футболидаги муаммолар, жумладан, ҳужумчилар етишмовчилиги ҳақида гапирди.\n- Футболга қандай кириб келгансиз?\n- Футболга кириб келишим маҳалладан бошланган. 6 ёшимда эса отам биринчи мураббийим Шукрулло Абдуллаевнинг ёнига олиб бордилар. Кейинчалик «Навбаҳор-3»да Усмон Асқаралиев, Олег Халиулин, Анвар Ўринов каби мураббийлар қўл остида ўйнадим. Асосий таркибга эса Виктор Жалилов жалб этган.\n- Қайси футболчиларнинг ўйинлари сизга мотивация бера олган? Ҳужумчи бўлишингизга туртки бўлган?\n- Марадона, бразилиялик Роналдо ва Шевченконинг ўйинларини қизиқиш билан кўрардим. Ўзбекистон чемпионатида ҳам юқори маҳоратли футболчилар тўп суришарди. Ёшлигимда отам «Навбаҳор»нинг ўйинларига олиб тушардилар, Фарҳод Магометов, Олег Шацких, Рустам Дўрмонов каби ўйинчиларнинг ҳаракатларини кузатардим. Авваллари «Навбаҳор» ўйинларидан олдин стадионда ёш болалар футбол ўйнашарди. Мухлислар қаршисида ўзимизни кўрсатишга ҳаракат қилардик. Ўйин бошлангач эса болбой вазифасини бажарардик.\n- Ёшлигингизда пойабзал сотиш билан шуғулланганингиз ростми?\n- Йўқ, пойабзал сотмаганман. Акамга нон сотишга ёрдамлашардим. Кун давомида 4та нарсага улгурардим: дарс, акамга ёрдамлашиш, футбол ва карате. Шу пайтларда отам олиб берган спорт оёқ кийимини 3-4 йил авайлаб киярдим. Шароитлар борасида ҳозирги ёшларга ҳавас қилса арзийди.\n- Лекин шароитлар яхшилангани билан натижалар ўзгармаяпти-ку?\n- Ўзим ҳам шунга ҳайронман. Натижалар кўринмаяпти. Футболчилар, хусусан, ҳужумчилар камайиб кетаётгандек. Бизнинг давримизда миллий жамоага номзод 10-12 нафар ҳужумчи бўларди, ҳар бир клубда 2-3 нафар юқори савияли форвардлар бор эди. Мураббийларнинг қайси ҳужумчини майдонга туширишни билмай боши қотарди. Аввалги футболчилар маш-ғулотлардан кейин қолиб, яна 1 соатча ўз устиларида ишлашарди. Ҳозиргилар эса машғулотлар тугаши ҳамоно шошиб кетишади. Ҳужумчилар ҳақида гапириш мен учун оғир. Чунки чемпионатимизда ҳужумчининг ўзи йўқ. Миллий жамоада биргина Элдор Шомуродов бор, аммо унинг ёнига рақобатчилар керак. Ҳужумчилар мураббийи вазифасини ташкил этишни таклиф қилган бўлардим. Масалан, дарвозабонлар мураббийи бор-ку.\n- Голларингизга эътибор берсак, одатда, чап томондан кириб келиб, ўнгга қайрилиб, тўпни айлантириб тепардингиз. Ҳозир бундай футболчиларимиз кам. Шу услуб ҳақида нима деган бўлардингиз?\n- Бу услуб - машғулотлар ва меҳнатлар натижаси. Ўз устимда тинимсиз ишлардим. Бизнинг давримизда ҳимоячилар бўйдор бўлган. Лекин қўрқмасдан жарима майдончасига кириб борардик. Ярим ҳимоячи ёки ҳужумчи камида 1-2 ҳимоячини алдаб ўтиши, улардан қўрқмаслиги керак. Ҳозир Жалолиддин Машариповда шу хусусиятни кўриш мумкин. Афсуски, бундай ўйинчилар кўп эмас. Айрим жамоалар легионер ҳужумчилар олиб келишяпти, аммо мен у футболчиларда ҳеч нарса кўрмаяпман. Легионер камида Драган Черандек бўлиши керак. Савиясиз легионерга берилган маблағнинг ўндан бирини маҳаллий ёш ўйинчига сарфласа фойдалироқ бўлади.\n- 2000 йиллар бошида олий лигада тўпурарлар ўртасида рақобат кучли эди. Тожиев, Солиев, Исоқов, Бердиев, Холмуродов, Ҳамидуллаев, Идиатуллин ва сиз. Голларингиз сонини оширишда жамоадошларингиздан ёрдам сўрармидингиз?\n- Тўпурарлик пойгасида ярим ҳимоячилар, ҳужумчилар, ҳатто мураббийлар ҳам катта ёрдам беришарди. Жамоадошларим Хайрулла Каримов, Сайдулло Турсунов, Рашид Ғофуров, раҳматли Тоҳир Мадраҳимов маслаҳатлари билан кўмак беришган, қўллаб-қувватлашган.\n- Энг яхши тандемингиз сифатида кимни айта оласиз?\n- Анвар Солиев, акам Улуғбек Мирхолдиршоев, Рустам Дўрмонов, Зафар Холмуродов, Бахтиёр Ҳамидуллаев.\n- Қайси ҳимоячиларга қарши ўйнаш қийин эди?\n- Бахтиёр Ашурматов ва Асрор Алиқулов. Шунингдек, «Металлург»да Ҳикмат Эргашев ўйнардилар, ҳозир АГМКда Миржалол Қосимовга ёрдамчилик қиладилар. Улар аямасдан тепардилар. У пайтда ҳимоячилар жуда қўпол ҳаракат қилишарди. Аммо барчаси майдонда қоларди, ўйиндан кейин бир-биримизга қўл ташлашиб кетардик.\n- Сиз билан бирга ишлаган қайси мураббийларни алоҳида эътироф этган бўлардингиз?\n- Аввало, ҳам инсон, ҳам мураббий сифатида Виктор Жалиловни айтган бўлардим. Бу мураббий доим футболчиларини ҳимоя қиларди. «Насаф»да Анатолий Демьяненко қаттиққўл мураббий эди. Рўзиқул Бердиевни ҳам таъкидлашим мумкин. «Машъал»даги Виктор Кумиков жисмоний тайёргарликни биринчи ўринга қўярди. Унинг юкламалари оғир эди. Барчаларига раҳмат айтаман.\n- Нега тўпурар бўлган мавсумларингизда ҳам миллий жамоада барқарор ўйнаб кета олмагансиз?\n- Жанубий Кореядаги Осиё ўйинлари пайтида мураббий (Виктор Борисов) билан келишмовчилик кузатилган. Сабаб шу эди. Буни эслашни ҳам хоҳламасдим.\n- 2004 йилда Виктор Жалилов ва футболчиларнинг ёппасига «Машъал»га кетишига сабаб нима эди?\n- Кўпчилик бизни молиявий сабаб ёки кимдир туфайли кетди, деб айтади. 2004 йили «Навбаҳор» билан бронза медалини қўлга киритдик, лекин 2-даврада умуман маош олмадик. Мухлислар ҳақиқатни билишлари керак. Мен «Қайрат» (Қозоғистон) клуби билан Дубай йиғинига кетдим. Улар 2 йиллик шартнома таклиф қилишди. Сўнг Москвада МДҲ кубогига тайёргарлик кўраётганимизда, Виктор Жалилов ва собиқ жамоадошларим билан гаплашдим. Билсам, улар «Машъал»га кетишган. Мени ҳам таклиф қилишди. Ўзим билган футболчилар билан ўйнашни хоҳлаб, «Қайрат» билан шартнома имзоламадим. Наманганга келдим. Жамоа раҳбарлари билан гаплашдим. Кўп мухлислар мени «Аввалги мавсумда тўпурар бўлгани учун катта маош сўраган», дейишади. Ундай эмас, ўзимнинг ҳалол ойлигимни сўраганман. Яширмайман, ўшанда жамоада қолишим битта «Нексия»нинг пули бўлган. «Навбаҳор»га Туркманистондан янги мураббий Раҳим Қурбонмамедов келган. 3 кун Наманганда юрганман, лекин мени жамоага чақирмаган. Рашид Ғофуров клубда қолган, бироқ 1-давра тугамасдан мураббий уни ҳам жамоасида кўришни истамаган.\n- «Машъал» ва «Андижон» сафида «Навбаҳор»га қарши баҳсларда (2:1, 5:1) «дубль» ва «хет-трик» қайд этгансиз. Шунда кимгадир ниманидир исботламоқчи бўлганмисиз?\n- Ҳеч кимга ҳеч нимани исботламоқчи бўлмаганман. Голларни нишонлашни ҳам истамаганман. Ке-йинчалик «Навбаҳор»га қайтиб, «Машъал»га ҳам гол урганман. Бу футбол. Майдонга тушиб, ўз ишимни қилардим. Нотўғри тушунган, хафа бўлган мухлислардан узр сўрайман. Наманганлик ишқибозлар Ўзбекистонда тенгсиз. Бизда оддий ўйинга ҳам 10-12 минг мухлис киради, мажбурлаб стадионга олиб киришмайди.\n- 2008 йили «Навбаҳор»га қайтдингиз. Лекин бир мавсум ўйнаб, жамоадан кетдингиз. Бу сафар сабаб нима эди?\n- Ички муҳит яхши эмасди. Футболчилар ва мураббийларнинг тез-тез келиб-кетиши кузатилган. Бундай муҳитда футбол ўйнашни истамасдим. Шундан сўнг Андижон вилояти ҳокими таклифи билан «Андижон»га ўтдим.\n1982 йил 5 мартда Наманган вилоятида туғилган. Футболчилик фаолияти давомида «Навбаҳор», «Машъал», «Андижон» ва «Насаф» клубларида ўйнаган. Ўзбекистон чемпионатида 2 марта кумуш, 3 марта бронза медалини қўлга киритган. 2011 йили «Насаф» билан ОФК кубогида ғолиб бўлган. 2003 ва 2004 йилларда қаторасига икки бор Ўзбекистон чемпионати тўп-урарига айланган. 100дан ортиқ гол урганлар қаторида Геннадий Красницкий клуби аъзоси саналади. Ўзбекистоннинг турли ёшдаги жамоаларида ҳаракат қилган, жумладан, миллий жамоада 3та ўйин ўтказган.


Қанчалик тежамкор бекасиз? Текшириб кўринг!\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Қанчалик тежамкор бекасиз? Текшириб кўринг!\t14:35, 01 ноябрь 2016\tБу саволларга қуйидаги тест орқали жавоб топиб, лозим бўлса, айрим одатларингизга тузатишлар киритишингиз мумкин.\n1. Озиқ-овқат дўконига қанчалик кўп борасиз?\nа) Ҳафтада бир марта.\nб) Баъзан шунчаки, баъзан зарурат юзасидан.\nв) Ҳар куни.\n2. Дўконга бораётганда айнан қайси маҳсулотларни харид қилиш учун кетаётганингизни аниқ биласизми?\nа) Ҳа, қўлимда рўйхат бўлади.\nб) Рўйхатим бўлмайди, аммо нима олишимни ёддан биламан.\nв) Йўқ, ҳаммасини ўша ерда ҳал қиламан.\n3. Йиғиб қўйган пулларингизни арзон учраб қолган этик ёки пальто учун сарфлаб юборишингиз мумкинми? а) Йўқ, ҳеч қачон.\nб) Одатда ундай эмас, аммо буюм жуда ёқиб қолса, бўлиши мумкин.\nв) Ҳа, бунақаси кўп бўлади.\n4. Йирик харид учун пул етмай қолса, катта миқдорда қарз олишингиз мумкинми?\nа) Қарз олишни ёмон кўраман.\nб) Бунинг нимаси ёмон?!\nв) Пул етмаса, ягона йўли қарз олиш. 5. Қарз сўраганингизда, рад жавобини олганмисиз?\nа) Йўқ, одатда сўрашим билан беришади.\nб) Баъзида ҳа.\nв) Кўпинча рад жавобини беришади.\n6. Айни дамда ёнингизда қанча пул борлигини аниқ айта оласизми?\nа) Ҳа, тийин-тийинигача.\n7. Янги нарса олишни олдиндан режалаштирасизми? а) Албатта.\nб) Одатда ҳа, аммо яхши нарса учраб қолса, олишим мумкин.\nв) Йўқ, режалаштирмайман, ёққан нарсани олавераман.\n8. Пулни тежамаётганингиз учун оила аъзоларингиздан дакки эшитганмисиз? а) Йўқ, ҳеч қачон.\nв) Кунда дакки эшитаман.\n9. Маош олганингизда, унинг бир қисмини олиб қўясизми?\nа) Ҳа, одатда шундай.\nб) Баъзида олиб қўйиш эсдан чиқади, кейин ойликкача қийналиб қоламан.\nв) Йўқ, олиб қўймайман, пулим қолмаса, кимдандир қарз сўрайман.\n10. Меҳмон кутаётганингизда сиз:\nа) пишириқларни ўзингиз пиширасиз, арзонроқ тушади;\nб) жуда катта харажатга йўл қўймасангиз-да, ортиқча хасисликни ҳам ўзингизга эп кўрмайсиз;\nв) шавла кетса кетсин, обрў кетмасин, шиорига амал қиласиз.\n«А» жавоби кўп бўлса: сиз тажрибали ва тежамкор бекасиз. Сиздан ибрат олса бўлади.\n«Б» жавоби кўп бўлса: сизни тежамкор дейиш қийин. Лекин кўпинча кераксиз харидларга йўл қўясиз. Ўзингизни тийишга ҳаракат қилинг.\n«В» жавоби кўп бўлса: сиз исрофгар аёлсиз. Пулни санамай ишлатасиз. Пулга ва харидларга муносабатингизни зудлик билан ўзгартиришингиз керак.


ЁШ СИЁСАТЧИЛАР КЎРИК-ТАНЛОВИ - Ўзбекистон овози газетаси\nЁШ СИЁСАТЧИЛАР КЎРИК-ТАНЛОВИ\nЎзХДП «Истиқбол» ёшлар қаноти томонидан «Мен Ватаним равнақига ҳисса қўшишни хоҳлайман» шиори остида «Ёш сиёсатчи» кўрик-танлови ўтказиб келинаётганидан кенг жамоатчилик хабардор. Ушбу кўрик-танлов ёшларнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини ошириш ва уларнинг истеъдодини юзага чиқариш мақсадида ҳар йили ўтказиб келинмоқда. Бу йил танловда икки минг нафардан ортиқ наманганлик ёшлар иштирок этиш истагини билдиришди.\n«Ёш сиёсатчи» кўрик-танловининг Наманган шаҳар босқичи қизғин баҳс-мунозаралар остида ўтди. Унда Наманган давлат университети талабаси Абдумажид Аҳмедов, Наманган муҳандислик-педагогика институти талабалари Абдулбосит Собиров, Ҳожиакбар Паттаев, Алишер Исмоилов ҳамда Наманган давлат университети қошидаги II академик лицей ўқувчиси Исроил Аълохўжаев ўзаро беллашди.\nДастлабки шартда иштирокчилар ўз бизнес лойиҳаларини тақдим этишди. Айниқса, Алишер Исмоиловнинг лойиҳаси кўпчиликда қизиқиш уйғотди. Ушбу лойиҳа кексаларимизнинг фаровон ҳаёт кечиришларига кўмаклашиш мақсадида ишлаб чиқилган бўлиб, унга кўра, кредит олиш эвазига «Нуронийлар» спорт клуби ташкил этилади. Клубда спортнинг шохмот-шашка, стол тенниси турлари бўйича машғулотлар олиб борилиб, йилда бир марта нуронийлар кубоги ўтказилиши назарда тутилган. Лойиҳанинг яна бир диққатга сазовор жиҳати шундаки, спорт мураббийларини клубга жалб этиш орқали янги иш ўринлари яратилади.\nБарча шартлар бўйича ёш сиёсатчилар билимли ва зукко эканликларини намойиш этишди.\nКўрик-танлов якунида «Энг зукко иштирокчи» номинацияси бўйича Абдумажид Аҳмедов ҳамда «Энг самарали ижтимоий лойиҳа» номинацияси бўйича Алишер Исмоилов тақдирланди. Мусобақа ғолиби Исроил Аълохўжаев танловнинг вилоят босқичига йўлланма олди. Тадбир якунида ғолиб ва совриндорлар ЎзХДП Наманган шаҳар Кенгашининг эсдалик совғалари билан тақдирланди.


Ўзбекистон, 03 феврал 2011\n20 август 2019, Тошкент вақти: 05:59\nпайшанба 3 феврал 2011\n"Ўзбекистонни Мисрга солиштирманг¸ бизда халқнинг 90 фоизи тўқ!"\n"Каримов Ўзбекистонни дунëдаги президентлардан кўра яхшироқ ҳолатга олиб келаяпти. Халқ ундан миннатдор. Нимага Ўзбекистонни танқид қиласизлар?" дейди Мисрдаги исëн муносабати билан Ўзбекистон ҳақида билдирилаëтган айрим фикрларга эътироз билдирган косонлик 92 яшар отахон.\nРостов вилоятида андижонлик оила куйиб кул бўлди\n2 феврал куни кечқурун Россиянинг Ростов вилоятида яшаëтган муҳожир ўзбек оиласида фожиа рўй берди - содир бўлган ёнғин оқибатида оиланинг тўрт аъзоси нобуд бўлди, врачлар танасининг 70 фоизига қадар куйиб кетган яна икки боланинг омон қолишига шубҳа билан қарамоқда.\nИжтимоий фикр: ўзбекистонликларнинг 80 фоизи турмушидан мамнун\n“Ижтимоий фикр” жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази тадқиқоти натижаларига кўра, Ўзбекистон аҳолисининг 93,8 фоизи мамлакатдаги ижтимоий-иқтисодий аҳволни “яхши ва барқарор”, деб баҳолаган. Сўралганларнинг 80,7 фоизи эса ўз ҳаётидан қониқишини айтган.\nЎзбеклар намойишга чиқса¸ ҳаммаëққа ўт кетади...ми?\nМисрда давом этаëтган норозилик намойишларини кузатаëтган ўзбекистонликлар бу воқеаларга муносабат бобида икки қутбга бўлинганича қолмоқда. Кимдир исëнчиларга ҳавас қилса¸ кимдир бундай кундан Ўзбекистонни Худо асрасин¸ демоқда.\nЎзбекистонда ҳокимлар халқ ичига киришдан қўрқади\nКейинги пайтларда Ўзбекистонда бир қатор район ҳокимлари бевосита пора олиш чоғида қўлга олиниб¸ жиноий жавобгарликка тортилмоқда. Аммо оддий ўзбекистонликлар фикрича¸ аҳëн-аҳëндаги бундай қурбонлик ҳокимларни халқпарварликка эмас¸ балки Тошкентга қуллуқ ва қулликни янада кучайтиришга ундамоқда.\nБаҳс майдони: Зулмга қарши куч ишлатиш тўғрими?\nАраб кўчаларида бўлаëтган ғалаëнлар ҳокимиятни ўз шахсий мулкига айлантириб олган мустабид ҳукмдорларга қарши кураш йўли қандай бўлмоғи керак, деган саволни яна бир бор кун тартибига қўймоқда. Айни шу савол Озодлик "Баҳс майдони"га ҳам кўчди.\nЎзбекистон “Корепанов иши” юзасидан мулоқот бошлади\nЎзбекистон элчиси Зиёдулла Пўлатхўжаев Россия Федерацияси Кенгаши раиси Сергей Миронов билан учрашувида¸ Россияда катта шов-шувга сабаб бўлган “Корепанов иши” юзасидан расмий изоҳ беришга ваъда қилган ва шу боис Ўзбекистон қамоғига ташланган рус полковниги учун озодлик талаби билан 2 февралга белгиланган Москвадаги пикет тўхтатилган.\nЎзбек-туркман чегарасидаги отишма тафтиш қилинмоқда\nҚашқадарë Ички ишлар тизими вакиллари Озодлик билан мулоқотда ўзбек-туркман чегарасида туркман чегарачилари томонидан ўлдирилган 48 яшар Ўзбекистон фуқароси Усмон Бобоёров ўлими юзасидан жиноий иш қўзғатилганини маълум қилди.\nЭркинлик соғинган ўзбеклар мисрликларга ҳавас қилмоқда...\n1 феврал куни Озодликка сим қоққан аксар ўзбекистонликлар¸ 30 йиллик истибдодга қарши тинч намойишга чиққан мисрликлар билан бирдамликларини билдиришди ва қўрқувга тўла ўзбек кўчаларида ҳам яхши ўзгаришлар бўлишига умид билан яшаëтганларини айтишди.\nАфғонистонлик ўзбек рубобчиси\nАждодлари асл самарқандлик бўлган Дўст Муҳаммад Соқизода афғон рубобини ëшлигидан бери чалади, дўсту биродарлари даврасида қўшиқлар ижро этади. Соқизода нафақат афғон рубоби балки тор ва дутор ҳам чалади.\nЎзбекистоннинг йирик заводи 900 ишчини нафақага жўнатди\nОзодлик билан суҳбатда Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи маъмури бу фактни тасдиқлади¸ аммо тафсилотларни билдиришни истамади. Фарғона Касаба уюшмалари қўмитаси вакили эса¸ нафақа ëшига етган ишчиларнинг қонунга биноан ишдан бўшатилганини билдирди.


Сиёсий маҳкум Самандар Қўқоновнинг жазо муддати яна 3 йилу 5 кунга узайтирилди\n20 октябр 2021, Тошкент вақти: 11:59\nСамандар Қўқонов Ислом Каримов билан.\nНавоий вилояти, Зарафшон шаҳар суди собиқ Ўзбекистон ССР Олий Совети депутати Самандар Қўқоновнинг жазо муддатини яна 3 йилу 5 кунга узайтирди.\nСуд ҳукми ҳақида Ўзбекистон Жазони Ижро этиш Бош Бошқармаси 21 октябрь куни Самандар Қўқоновнинг аёли Шоҳида Қўқоновага мактуб орқали маълум қилди.\nЖазони Ижро этиш Бош Бошқармаси бошлиғининг ўринбосари Қодиров имзоси билан битилган мактубда 72 яшар Самандар Қўқоновга жазо муддатининг узайтирилишига унинг қамоқхона ички тартиб-қоидаларини “мунтазам” бузганлиги сабаб қилиб кўрсатилган.\n"Турмуш ўртоғингиз С. Куканов жазо муддатини ўташ учун муассасага келган кунидан бошлаб муассаса ички кун тартиби, унинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўлиқ тушунтирилган бўлишига қарамасдан жазо муддатини ўташ даврида муассасада ўрнатилган ички тартиб-қоидаларни мунтазам бузиб келгани учун 2016 йил 07 октябрь куни Навоий вилояти Зарафшон шаҳар суди томонидан Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 221-моддаси 2 қисми "б" банди ва 60-моддаси билан 3 йил 5 кунга озодликдан маҳрум этилган," дейилади Шоҳида Қўқоновага ёзилган мактубда.\nҚўқоновга чиқарилган янги ҳукм ҳақида\nЎзбекистон Олий кенгаши депутати¸ Чиноз нефтни қайта ишлаш корхонаси собиқ бошлиғи Самандар Қўқоновга берилган сўнгги қамоқ жазоси 6 октябрь куни тугаган эди.\nАммо маҳкум ўғли Сардор Қўқоновнинг Озодликка маълум қилишича, Зарафшон шаҳар суди ҳукми, қонунга хилоф равишда, Самандар Қўқоновга тайинланган жазо муддати тугашидан бир кун ўтиб узайтирилган.\n23 йил 4 ойдан буён қамоқда қолаётган Самандар Қўқонов мустақил Ўзбекистон тарихида панжаралар ортида энг узоқ қолаëтган сиëсий маҳкумдир.\nСаманар Қўқонов (ўнгда) ҳофиз Шерали Жўраев билан\nСамандар Қўқонов 1993 йилнинг 2 июль куни давлатга қарашли катта миқдордаги мол-мулкни талон-тарожлик қилганлик айби билан ҳибсга олинган, МХХ ертўласида бир ярим йил сақланганидан сўнг¸ 20 йиллик қамоққа ҳукм этилганди.\nМХХ ертўласида ўтказган бир ярим йил қамоқ муддатидан чегирилмаганди.\nДастлабки қамоқ жазоси тугаш арафасида, 2014 йили Самандар Қўқоновга яна уч йил қўшиб берилган¸ кейин суд уни икки йилга туширганди.\nАсли Жиззах вилоятининг Фориш туманидан бўлган Самандар Қўқонов 1989 йили Шавкат Мирзиëев (ҳозирда Ўзбекистон президенти вазифасини бажарувчи ва бош вазир) билан бир чақириқда Ўзбекистон Олий Кенгаши депутатлигига сайланган.\nСамандар Қўқонов қамалганида 19 ёшда бўлган кенжа ўғли - Сардор бу йил 42 ёшга кирди.\nСардор Озодлик билан суҳбатда Жазони ижро этиш Бош Бошқармасидан йўлланган мактубга муносабат билдираркан Ўзбекистонда янги президентнинг сайланаётгани отасининг яқин келажакда озод этилишига умид уйғотганини айтди.\nУнга кўра, Жазони ижро этиш Бош Бошқармасидан келган мактуб сўнгида битилган охирги жумла айни умиднинг янада ошишига сабаб бўлган.\n"Муассасада жазо муддатини ўтаётган барча маҳкумлар тенг ҳуқуқга эгалигини, шунингдек, жазони ижро этиш жойларида ички-тартиб қоида талабларини бажариб, муассаса томонидан ижобий тавсифланган тақдирда, унга нисбатан инсонпарварлик далолатномалари қўллаш, у жазо муддатини ўтаётган муассаса маъмурияти томонидан кўриб чиқилиши мумкинлигини маълум қиламиз," дея таъкидланади Жазони ижро этиш Бош Бошқармаси мактубида.\nҚуйида Озодлик ва Сардор Қўқонов ўртасида бўлиб ўтган суҳбатни тингланг.\nСардор Қўқонов отасига берилган жазо муддати, отасиз ўтган ёшлиги ва умид ҳақида\nШарҳларни кўринг (57)


Дунёда коронавирус қурбонлари ҳисоби тўғри юритиляптими?\n2020 йил 3 апрель ҳолатига Covid-19 бутун дунё бўйлаб 1 миллиондан мингдан ортиқ кишини зарарлади. Касалликдан жами 54 мингдан ортиқ киши вафот этди. Ўлим ҳолатларининг катта қисми Италия (13 915), Испания (10 935), АҚШ (6 098) ва Францияга (5387) тўғри келяпти.\nMARCEL KUSCH / GTRES\nАгар минглаб кишиларнинг ўлимига ягона вирус сабаб бўлаётгани ҳисобга олинса, рақамлар жуда қўрқинчли. Кўрсаткичлар аслида бундан ҳам қўрқинчлироқ бўлиши мумкин. Чунки касалликнинг пайдо бўлиши ва тарқалишини ўрганаётган олимлар кўп мамлакатларда коронавирус сабабли вафот этганлар сони нотўғри ҳисобланаётганини айтишмоқда. Масалан, сайёрамизнинг айрим минтақаларида мурувват уйларидаги кексаларнинг ўлим ҳолати ҳисобга олинмаяпти. Айрим мамлакатлар ҳукуматлари статистик маълумотларда вафот этганларни ҳисобга олишда улардан рухсат сўрамоқда. Шунинг учун ҳам реал ўлим кўрсаткичи расмий маълумотлардагидан кўра кўпроқ бўлиши мумкин.\nКоронавирусдан вафот этганлар статистикаси\nEl Pais нашри турли мамлакатлар ҳукуматлари коронавирус сабабли юзага келган ўлим кўрсаткичини турлича ҳисоблашаётни ҳақида маълумот берди. Журналистлар Италия, Испания, Нидерландия, Франция ва Буюк Британияда ўлим кўрсаткичи ҳисоб-китоби қандай олиб борилаётгани ҳақидаги маълумотлар билан ўртоқлашишди. Маълум қилинишича, мазкур мамлакатларда коронавирус билан боғлиқ ўлим ҳолатлари нотўғри ҳисобланмоқда.\nМасалан, Испанияда мурувват уйларида юз берган ўлим ҳолатлари ҳисобга олинмайди. Коронавирус кўпроқ 60 ёшдан катта кекса кишилар ҳаётдан кўз юмишига сабаб бўляпти. Агар El Pais журналистларига ишонадиган бўлсак, 26 март ҳолатига Испанияда 352 киши вафот этгани қайд этилган. Эҳтимол, айрим ўлимлар сабаби коронавирус бўлиши мумкин. Бироқ шуни ҳисобга олиш керакки, мазкур маълумотлар журналистлар томонидан тўпланган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги эса мурувват уйларидаги ўлим ҳолатларига тегишли маълумотларни тақдим этмаган.\nФранцияда юритилаётган статистикада ҳам худди шундай вазият кўзга ташланмоқда. Маълумки, ҳукумат коронавирусга чалинган беморларга хизмат кўрсатаётган 600та маҳаллий клиника ва касалхоналардаги ўлим ҳолатларини ҳисобламоқда. Яъни мамлакатдаги 7 мингта мурувват уйларида яшаётган кекса кишиларнинг билан боғлиқ ўлим статистикасига киритилмаяпти. Бироқ энди вазият ўзгармоқда. Чунки президент Эммануэль Макрон кекса кишилар ўртасида коронавирус сабабли ўлиш кўрсаткичи кўп эканига эътибор қаратгач, 30 март кунидан бошлаб ана шу муассасалар ҳам кузатиб борилишини эълон қилди.\nЭммануэль Макроннинг топшириғига биноан Франция ҳукумати мурувват уйларидаги ўлим кўрсаткичларини ҳам ҳисобга олади.\nБошқа мамлакатларда ҳам ҳисоб-китобни юритишда ноаниқликлар мавжуд. Саломатлик олий институтлари маълумотларига кўра, Италия ҳукумати расмий статистикага коронавирус ташхиси тасдиқланган беморларнинг ўлим ҳолатларини киритмоқда. Агар бемор касалхонада вафот этган бўлса, ҳисобга олинади, мурувват уйида вафот этган ҳолатлар эса статистикага киритилмайди. Агар 70 ёшдаги одам уйда вафот этса, катта эҳтимол билан у кекса бўлгани учун вафот этган деб ҳисобланади. Вафот этган киши коронавирус тестидан ўтказилмайди. Чунки тест ҳатто тирик одамларга ҳам етмайди. Бундан келиб чиқадиган хулоса, коронавирус сабабли юзага келадиган ўлим ҳолатини баҳолаш деярли имконсиз – бунинг учун барча вафот этган кишиларни тестдан ўтказиш керак бўлади.\nНидерландияда фақат касалхонага ётқизилган кишиларнинг ўлим ҳолати ҳисобга олинади. Германияда коронавирус билан боғлиқ ўлим фақат икки ҳолатда – агар одам бевосита касаллик сабабли вафот этса ёки илгари мавжуд бўлган касалликларнинг оғирлашуви сабабли юз берган ўлим рўйхатга олинади. Беморнинг аҳволи коронавирус сабабли оғирлашганини аниқлаш учун мурдани ўликхонада ёриб кўриш керак бўлади.\nИспания ва бошқа мамлакатларда касалликни аниқлаш учун тестлар етишмаслиги ҳолатлари кузатиляпти. Натижада кўпчилик касалликни юқтириб олганини билмайди ва ўз-ўзидан, ҳукумат ҳам бу ҳақида маълумотга эга эмас. Статистикага касалликни юқтириб олган кам сонли одамлар ҳақидаги маълумотлар киритиляпти, ўлим ҳолатига тегишли маълумотлар эса ҳақиқатга анча яқин. Натижада касалликни юқтириб олган кишилар камроқ, ўлим ҳолатлари эса нисбатан кўпроқ кузатиляпти. Шу тариқа, Covid-19 сабабли юзага келган ўлим асл ҳолатга қараганда кўпроқ бўляпти.\nЁки бошқа вазиятни олайлик: бир киши коронавируснинг кучсиз белгилари ва умуман ҳеч қандай белгиларсиз касаллик билан оғриди. Шунинг учун бу одам касалланганлар статистикасида ҳисобга олинмайди. Мутахассислар маълумотларига кўра, бу каби одамлар, айниқса болалар ва ёшлар ўртасида айниқса кўп. Натижада касалланганлар миқдори камайтирилмоқда. Ўлим ҳолатларининг фоизи эса реал ҳолатга қараганда кўпроқ.\nБундан қандай хулоса келиб чиқади? Барча мамлакатлар ўлим миқдори ҳисобини юритиш усулларини қайта кўриб чиқишлари керак. Бу жараёнга биз қандай таъсир кўрсата оламиз? Бугунги кунда уйда қолиб, сайёрани сақлаб қолишимиз мумкин. Ўзингизни асранг ва соғ бўлинг!


Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги - Янги ўқув йилига тайёргарлик ишлари сифатли амалга оширилади\nБуйруқ билан «Халқ таълими муассасаларини янги 2020-2021 ўқув йилига тайёрлаш бўйича Ҳаракат дастури» тасдиқланган. Ҳаракатлар дастурида янги ўқув йилига тайёргарлик юзасидан амалга ошириладиган ишлар 5 та асосий йўналишлар белгиланган. Ҳар бир йўналишда амалга ошириладиган ишларнинг аниқ муддати ва масъуллари белгилаб берилган. Бу эса ўз навбатида мазкур йўналишда қилиниши лозим бўлган ишларнинг сифатига ҳам ижобий таъсир кўрсатади.\nШунингдек, буйруққа кўра янги ўқув йили учун дарсликларни чоп этиш, уларни жойларга етказиш ва қайта тақсимлаш каби қатор ишлар амалга оширилади. Жумладан, 2020 йилда қурилиш ва таъмирлаш ишлари якунига етказилган умумтаълим объектларига зарур бўлган жиҳозлар етказиб берилади.\nҚорақалпоғистон Республикаси халқ таълими вазири, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси ва вилоятлар халқ таълими бошқармалари бошлиқлари ҳамда вазирлик тасарруфидаги таълим муассасалари раҳбарлари икки кун муддатда мазкур буйруқ ва Ҳаракат дастурини барча халқ таълими бошқарув идоралари ҳамда ҳар бир таълим муассасалари раҳбарларига етказиб, ўз муддатида ижросини таъминлайди.\nБуйруқ билан батафсил танишиш учун:


Сайёрамизда ҳар 5 дақиқада 50 киши...\n24 Мая 2019 2096\nЖССТ инсон ҳаётига яширин таҳдид ҳақида хулоса чиқарган статистикани келтиради.\nБунда гап заҳарли илонлар чақиши ҳақида кетмоқда. CNNнинг хабар беришича, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотига кўра, ҳар беш дақиқада бутун дунё бўйлаб ўртача 50 кишини илон чақади. Статистикага кўра, улардан биттаси вафот этади, тўрт нафари эса ногирон бўлиб қолади.\nМанба заҳарли илонларга кўп дуч келиш мумкин сайёрадаги нуқталарни ҳам келтиради. Бу Осиё, Африка ва Ўрта Шарқ, Лотин Америкаси. Кариб ороллари, Океания, Европа, АҚШ ва Канадани эътибордан четда қолдирмаган, аммо уларда илон чақиши минглаб миқдорда эмас.\nБундан ташқари, нашр Wellcome Trust хайрия жамғармаси илмий раҳбари Майк Тёрнер сўзларини келтиради, бу зиддизаҳар етишмаслиги ва тиббиёт муассасаларининг, айниқса, чекка ҳудудларда мавжуд эмаслиги ҳақида гапирган.\n10 Июл 2020 3087\n10 Июл 2020 2749\n10 Июл 2020 2517\n9 Июл 2020 2322\n14 Июл 2020 2319\n8 Июл 2020 2099\n6 Июл 2020 2049\n8 Июл 2020 1949\n6 Июл 2020 1839\n22 Июл 2020 1795\n20 Июл 2020 1713\n24 Июл 2020 1710\n24 Июл 2020 1379\n24 Июл 2020 1274


Иброҳим Ҳаққул. Моҳиятга толиб, руҳониятга ошиқ (2010) — www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиИброҳим Ҳаққул. Моҳиятга толиб, руҳониятга ошиқ (2010)\nТуйғу, фикр-мушоҳада ва тасвир — буларнинг бариси Шарқ адабиётида, аввало, мазмун ва моҳиятга асосланади. Эски адабий матнлар билан танишганда сўзнинг баъзан ўнлаб маъно-мазмуни билан қизиқишга тўғри келади. Агар шундай қилинмаса, айни бир ижодкор улардан қандай мақсадларда фойдалангани ҳам, матндан матнга кўчган сайин сўздаги маъно ўзгариши ёки янгиланиш сабаблари ҳам очилмасдан қолаверади. Алишер Навоий соқийномасида ёзади:\nБарча ғурбатда хиром айладилар,\nХулд боғин мақом айладилар.\nҒурбат дейилганда, асосан, эл-юртдан жудолик, айрилиқҳасрати каби маънолар тушунилади. “Барча ғурбатқа хиром айладилар” дейилганда эса, “ғурбат” сўзи нариги дунё, яъни охират мазмунида қўлланилган.\nБу байтдаги “ғурбат” энди бутунлай бошқа моҳиятга эга ва унинг ўлим ёхуд охират тушунчасига алоқаси йўқдир.\nМаълумки, тасаввуф психологияси жиҳатидан сўфий, дарвеш ва орифлар учун ғурбат ҳаётини яшаб, ғариблик изтироби ва қийинчиликларини кўнгилдан кечириш жуда муҳим ҳисобланган. Чунки мусофирлик ва мусофирликдаги ҳаёт, тажрид, тафрид деб аталган ёлғизлик ҳолатларини чуқур идрок айлашга имкон берганидек, инсонни ёлғон дўстлик, сунъий улфатчилик ва бетайин манфаатлардан йироқлаштиради. Энг муҳими, ғариб киши шон-шуҳрат, манманлик тузоқларидан ҳам қутулиб ўзи билан ўзи юзма-юз қолади. Бу эса, ўзини англаш, илгарилаш ва комилликни истовчи кўнгил учун гўзал фурсатдир. Тасаввуфда икки хил саёҳатдан баҳс юритилган. Бири — вужуд саёҳати, иккинчиси —қалб саёҳати. Булар моддий ва маънавийсаёҳат ҳам дейилган. Абдулкарим Қушайрий сўфийларнинг аксарияти сулукларининг бошларида ва ёшлик чоғларида кўп сафарга чиқиб, сўнгра узлатга чекинганлари тўғрисида сўзлаб, Жунайд Бағдодийнинг қуйидаги мулоҳазаларига эътибор қаратади: “Тавҳиди сўфийя шундайдир: қадим бўлганни ҳадис бўлгандан ажратиш, ватанни тарк айлаш (моддий ва маънавий маскан, мақом, мавқе ва ҳоллардан йироқлашиш), нафс севган ва тилаган нарсалардан алоқани узиш, маълумни ҳам, мажҳулни ҳам четга суриб, буларнинг барчасининг жойига Оллоҳни иқома этмоқдир” (“Рисолаи Қушайрий”, 476 — 477-бет).\nНавоийнинг васл орзусини тарк ва ғурбатга вобаста тарзда ифодалашида ҳам Бағдодий шарҳлаган тавҳидга ишоратни сезиш қийин эмас. Бундан ташқари, шоирнинг “ғурбат ихтиёр этсун” деган чорлови замирида висол тилар киши ғариб бўлсин, ғариблик мақомига кўтарилсин, мазмунидаги фикр ҳам мавжуддир. Улуғ шоир “Садди Искандарий” достонида:\nНавоий, чу ғурбатда сен шод бўл,\nНе ғам, ком агар бўлса ҳосил санга —\nдейди. Одам ғурбатда, яъни эл-юртидан йироқларда юриб, ғарибликда ҳам шод-хуррам кун кечириши мумкинми?\n“Ғурбатда ғариб шодмон бўлмас эмиш…” мисраси билан бошланадиган машҳур рубоийни таҳлил қилган олимларнинг деярли барчаси ушбу саволга мантиқан “Йўқ! Ҳеч мумкин эмас!”, дея жавоб қайтаришган. Мана, мактаб дарсликларидан бирида ғурбат тушунчаси қандай ёритилган: “Ҳар бир инсон, жонзот ўз ватани, ўз тупроғида азиз, ардоқли… ўз юртидан ажралиш фожиа. Инсон фақат ўз ватанида ўзини ғариб, бечора сезмайди… Бу тўрт мисра замирига (яъни рубоийга дейилмоқчи — И.Ҳ.) шоир олам-олам маънони жо этиб, ватансизлик инсон учун оғир азоб эканини, ҳар қандай шароитда ҳам ўз ерига содиққолиш одамни бахт-саодатга элтишини таъкидламоқчи бўлади” (С.Ахмедов, Р.Қўчқоров, Ш.Ризаев. Адабиёт (Умумий ўрта таълим мактабларининг 6-синфи учун дарслик-мажмуа. Тошкент, 2005, 189-бет).\nБу каби фикр-мулоҳазаларни «ғурбат» ва «ғариб» сўзлари учрайдиган ҳар бир шеър тўғрисида айтиш мумкин. Лекин Навоий шеъриятида ушбу икки калиманинг луғавий мазмунидан кўра истилоҳий маъносига кенг ва теранроққараш шартдир. Чунки уларнинг ҳар иккаласи ҳам шоир дунёқараши ва ижодиётининг туб моҳиятини англашга хизмат қиладиган “калит” истилоҳлардан саналади. Акс ҳолда Навоий девонларидаги:\nҒурбат ичра истар эрдим кезибон ёру диёр,\nЧунки топдим, истамак ғурбат эрур беҳад ғариб —\nкаби байтларни англаш, тўғри талқин қилиш йўли ўз-ўзидан тўсилади. Бизнингча, навоийшуносликдаги энг катта бир нуқсон ҳам ана шу.\nБундоққараганда, “Ғурбатда ғариб…” рубоийси тўғрисида айтилмаган гап қолгани йўқ. Лекин ҳақиқий шеър учун ҳеч бир шарҳ, таҳлил ва талқин охирги хулоса бўлолмаганидек, аввал англанмаганни англаш, ҳануз ёритилмаган маъно қирраларини ёритишга асло монелик кўрсатмайди. Худди шу эҳтиёж туфайли биз рубоийга қайта мурожаат қилиб, уни батафсилроқ таҳлил этишга уриндик.\nРубоийнинг, айниқса, ватан ва ватансеварлик эътиқодига нисбат берилиши кўп тадқиқотчиларнимақола ва китобларидауни четлаб ўтмасликка рағбатлантирган, десак хато бўлмас. Аввало, бевосита шу шеърдан баҳс юритган айрим навоийшуносларнинг фикр-мулоҳазаларига тўхталиб ўтсак. Устод А.Ҳайитметовга кўра, мазкур рубоийни Навоий “ёшлиги охирларида, гоҳ Машҳадда бир бурчакда, гоҳҲиротда бир бузуғда ҳеч бир кимсанинг ёрдамисиз яшаб юрган йилларда” ёзган (“Навоий лирикаси”, 1961, 61 — 62 бетлар).\nОрадан бир неча йил ўтгач ёзилган “Буюк шоирнинг йигитлик манзумалари” номли мақоласида олим бундай дейди: “…Навоий биринчи бор давлат хизматига киргандан кейин кўп ўтмай 1457 йилда Абулқосим Бобир вафот этади. Мамлакатда яна ўзаро феодал низолар бошланади. Бу вазиятда Навоий Машҳадда қолиб, у ердаги мадрасаларнинг бирида илм ўрганишда давом этади. Навоийнинг ўзи туғилган она шаҳри Ҳиротдан, қавму қариндошларидан узоқ Машҳадда кечирган йиллари анча машаққатли бўлган бўлса керакки, у “Мажолис ун-нафоис”да ўша йилларни эслаганда ўзини “ғариб” деб атайди…”. Хуллас, домланинг таъкидлашича, илк девонга кирган ўша рубоий айни “шу вақтларда ёзилган бўлса ажаб эмас” (“Навоий даҳоси”, Тошкент, 1970). “Илк девон”ни махсус тадқиқ этган атоқли навоийшунос Ё.Исҳоқов, аввало, рубоийнинг ёзилган вақти ва жойини аниқлашга эътиборни тортар экан, “ғурбат” ва “ғариб” сўзларига асосланиб, қуйидагиларни ёзади: “Шеърдаги “ғурбат” сўзидан кўриниб турибдики, бу шеърни у (Навоий дейилмоқчи – И.Ҳ.) ўз ватани Ҳиротда эмас, балки ғурбатда, мусофирликда, демак, Машҳадда ёзган бўлиши керак. Навоийнинг ўзи ҳам Машҳадда Абулқосим Бобур вафотидан кейин ёлғизликда моддий жиҳатдан ниҳоятда қийналганлиги ҳақида “Мажолис ун-нафоис” асарида сўзлаб ўтади…” (“Алишер Навоийнинг илк лирикаси”, Тошкент, 1965, 133-бет). Ё.Исҳоқов тадқиқининг ўзига хослиги шундаки, унда рубоийнинг илк варианти билан “Хазойин ул-маоний”дан ўрин олган вариантидаги фарқлар, яъни иккинчи сатрдаги “рафиқу меҳрибон”, “шафиқу меҳрибон”, “қадаҳ”, “қафас” сўзи билан ўзгартирилиш сабаблари атрофлича изоҳлаб берилган. “Бу рубоий, – дейди Ё.Исҳоқов мулоҳазаларини якунлаб, — шоирнинг интим кечинмаларини акс эттирувчи оддий лирик шеъргина бўлиб қолмай, балки чуқур сиёсий руҳ билан суғорилган фалсафий фикрларни ўзида мужассамлаштирган ихчам фалсафий тезис ҳамдир” (134-бет).\nШеър ўқувчида қанча кўп мушоҳада уйғотса, ғоявий асосини ҳаёт ва инсон қисмати билан боғлашга нечоғли кенг имкон берса, ўшанча яхши ва фойдалидир. Шу маънода академик шоир Ғафур Ғулом нақл қилиб қолдирган бир ҳикоятни хотирлаш ҳам ҳеч зиён қилмайди. “Ривоятга кўра, Ҳири Руд ва Инжил наҳри қапталидаги сўлим бир қишлоқда Сафарбой деган бир чўпон яшаган экан. Унинг гўзал қизи бўлиб, довриғи Ҳусайн Бойқаро саройигача етиб борибди”. Хуллас, ҳуснда якто шу бокира қизни олиш учун подшоҳҳазратлари Сафарбойга киши жўнатибди. У эса совчиларга мана нималар дебди: “Қизим тўрт этаги осмон билан туташиб ётган шу бепоён яланг қирларнинг озод ғизолидай дашт қизидир. Албатта, у муҳташам, аммо катта қалъа деворлари билан ўраб олинган димиқда яшолмайди…\nБулбулга тикандек ошён бўлмас эмиш —\nдеб ҳазрати Алишер Навоий бекорга айтмаганлар. Мен ўз эрки булбулдай қизимни Бойқаронинг сунъий гуллари ўсган, олтинланган сарой қафасида сил бўлиб ўлишини истамайман” (Ғафур Ғулом. Адабий-танқидий мақолалар. 1- жилд, Тошкент, 1971, 112 — 113- бетлар).\nЭҳтимол, бундай воқеа-ҳодиса ҳаётда ҳеч қачон содир бўлмагандир. Содир бўлганда ҳам Навоийнинг рубоийси эсланмагандир. Гап бунда эмас. Асосийси рубоийда эркинлик руҳининг ифодаланиши ва ҳар бир кишини шунга илҳомлантиришдир. Одамни ана у тутқун ва қул, мана бу ҳур ва эркин, дейиш нисбий гап. Инсон туғилиб ўсган диёрида ҳам ўзини ёлғиз ва ғариб ҳис қилиши мумкин. Покистоннинг буюк шоири Муҳаммад Иқбол бир тўртлигида: “Ман андар Машриқу Мағриб ғарибман” — “Мен Машриқу Мағрибда ҳам ғарибам”, дейди.\nНавоийнинг рубоийси худди шунақа аҳволдаги зотлар қалбига ҳам таъсир ўтказиб, бир тасалли бағишлаганини тасаввур этиш қийин эмас. Чунки ғурбат кайфияти ва ғариблик ҳолининг миқёси биз билганга нисбатан кенг ва бағоят терандир. Дарвоқе, бир жиҳат хаёлдан кўтарилибди. Ўспирин Навоий рубоийни ёзишда бирор-бир салафидан таъсирланмаганми? Ахир, ғурбат ва ғариблик мавзусида ёзишни шарқлик даҳо санъаткорларнинг айтарли барчаси қойиллатишган. Масалан, Ҳофиз Шерозий рубоийларидан бирида:\nҒами ғарибу ғурбат чу бар наметобам,\nБу шаҳри худ раваму шаҳриёри худ бошам –\nдейди. Мазмуни: Кимсасизлик ва юртдан жудолик ғам-ғуссасига тоқат қилолмайман. Қани эди ўз шаҳримга борсаму унинг подшоҳи бўлсам.\nНавоий “Фавойид ул-кибар”даги ғазалларидан бирида ёзади:\nҒарқи муҳити ишқинг эди жон ила кўнгул,\nУл дамки, руҳ эмас эди тан бирла ошно.\nМазкур байт дин, тасаввуф, фалсафа манбаларига таяниб батафсил шарҳланса, ҳеч лофсиз “Руҳ ва вужуд” номли бир қизиқарли китоб дунёга келади. Ва унинг аҳамиятини Муҳаммад Фузулийнинг “Матлаъ ул-эътиқод” асаридаги мана бу сўзлар жуда аниқ изоҳлайди, деб ўйлаймиз: “Ҳар ким руҳнинг бадандан қандай жой олишини, руҳ билан баданнинг бирлашиш ва фарқланиш жиҳатларини билса, Тангрининг ҳам борлиқларда қандай зуҳурланишини, Тангри ила борлиқларнинг айният ва фарқли томонларини билар ва шу тарзда “Нафсини билган Раббини ҳам билур”, деган ҳақиқатга эришгай”. Зотан, руҳнинг аслий ва азалий ватанидаги ҳаёти бир тарих бўлса, “тан уйи”га киргандан кейинги қисмати тамоман ўзга бир саргузаштли тарих. Бу “тарих” турли дин ва таълимотларда турлича талқин қилинган. Афлотунга кўра, руҳ дунёга инмасдан аввал Оллоҳ билан бирга яшаб, ундан ҳеч ажралмаган. Кейин дарёдан ажралган томчига ўхшаб Оллоҳдан айрилиб, бу кўлкалар дунёсига келган. Яъни тан қафасига кириб, бир соянинг маҳбусига айланган. Шу боис, ундан чиқиш, қутулиш ва аслий ватанига қайтиб, Оллоҳга қовушиш ҳасратида фарёд чеккани чеккан.\nМоне динига кўра, руҳ жасад билан бирлашгач, қоронғуликка тушиб асир бўлади. Аммо Тангрининг лутфи инояти бўлмиш ақл ва илм уни қутқаришга қодирдир. Зеро, инсон ақл ва илм йўли билан тўла поклангач, ғурбатдан халос бўлиб, асил ватанига қайтади. Ислом сўфий ва мутасаввифларининг тасаввурида ҳам вужуд бир қафасни, руҳ эса унга қамалган қушни (кўпинча булбулни) тамсил этади. Қушнинг асосий орзу ва интилиши қафасни тарк қилиб, ўз “ошён”ига қайтиш бўлганидек, руҳники ҳам азалий юртга етишиб, соф моҳиятига такрор қовушмоқдир. Ҳақ ошиқлари учун бир идеал мақомига кўтарилган бу ҳақиқатни Навоий мана бундай сўзлар билан ҳам ифодалаган:\nЎздин қутул, Навоию мақсадға етки, қуш\nЕтмас чаманга, бўлса қафас ичра мубтало.\nБайтдаги “қуш”, “қафас” образи рубоийда қўлланилган “булбул” ва “қафас” мазмунини янада кенгроқ англаб, мушоҳада юритишга яқиндан ёрдам беради. “Қуш”, яъни “булбул” руҳ, “қафас” вужуд ўрнида қабул этилса, “ғурбат” ва “ғариб” сўзларининг истилоҳий маъноси билан ҳам жиддийроққизиқиш заруриятга айланмайдими? Биз “Ғурбатда ғариб шодмон бўлмас …” номли мақолада шу саволга жавоб қайтариш ва рубоийнинг “иккинчи маъно қатлами”ни имкон қадар очиб беришга урингандик (“Тасаввуф ва шеърият”, Тошкент, 1991, 116 — 123-бетлар). Мақоладаги талқинга устоз олимларимиздан бирлари матбуотда эътироз билдирган бўлса, бошқа бир тадқиқотчи уни ўзича қўллаб-қувватлаган. Аммо ҳеч ким ғурбат тушунчаси ва ғариб образининг тасаввуф адабиётидаги мавқеи, маъно қирралари, образли ифода тарзи билан ҳанузгача махсус қизиқмаган. Бу ишни амалга ошириш фақат Навоий рубоийсининг ботиний моҳиятини билиш учун керакми? Йўқ, албатта.\nНавоий учун ирфон ва кўнгил кучи билан ўзлаштирилган сўзлардан бири “ғариб” эди.\nУлуғ шоир ҳатто шеърлари ва уларнинг маъниси хусусида фикр юритганда ҳам шу сўзга суянади:\nҒуробо хайлидан нишона дурур.\nБайт эмаским ғарибхона эрур.\nЁки мана бу байтни олайлик:\nХўш, «ғариб» сўзининг сеҳр ва жозиба сири нимада?\nО.Охундов тўғри изоҳлаганидек, аввало, унинг маъносида такрорланмас бир лиризм мавжуд. “Ғариб сўзини у ёки бу образ ва нарса учун эпитет ўлароқишлатилса, худди бир қоидага ўхшаб ўша объектга дарров ҳусни рағбат уйғонади” (“Тил эстетикаси”, Баку, 1985, 206-бет). Масалан, шом эмас, “шоми ғарибон”, яхши ё чиройли қисса эмас, балки “ғариб қисса” дейилгани замон қизиқиш ўзгариб, ўзгача тус олади. Шунингдек, «ғариб» сўзининг мусофир, бечора, кимсасиз, мушфиқ, мададга муҳтож каби маънолари билан бирга ўзгаларга ўхшамайдиган инсон, дунёни билишда илгарилаган, турмушнинг ўткинчи, майда-чуйда ташвишларига ҳеч парво қилмайдиган шахс, деган маъноси ҳам бордир. “Ғарибу хоксорнинг қадри олий бўлганин англа”, дейди ўтмиш шоирлардан бири. Ислом оламида ғарибга эҳтиром, ғариблик ҳолини қадрлаш пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси шарифларига бориб тақалади. Расулиллоҳ бир кун муборак қўлларини Ибн Умар (р.а.)нинг елкасига қўйиб, “Дунёда ё бир ғариб ёки йўлчи каби яшагил”, деган эканлар. Ғариблик ҳоли ва ҳақиқатини изчил идрок этиш ва ҳақиқий ғарибни шарафлаш ана шу пайтлардан бошланган бўлса ажаб эмас. Ғариб, энг аввало, нимага яқинлаб, нималардан йироқлашишни, кимга суяниб, кимлардан алоқани узиш зарурлигини мукаммал англай билган кишидир. Дунё чин ғарибни йўлдан оздиролмаслиги ва унинг пойига бош уришни теран англагани сабабли ҳам Навоий ҳазрати Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўша ҳадисларини шеърга айлантирган эди:\nДеди ҳазрати муҳофиз коинот,\nАнга ким эди ҳузуни ўкситгучи.\nВа ёхуд анингдек, йўл ўткучи,\nХуллас, Пайғамбар (с.а.в.)нинг эътирофлари бўйича, “Оллоҳнинг энг севимли қуллари ғариблардир”. Ахлоқ, тафаккур, маънавий-руҳий мушоҳадада юксалиб, сезиларли тарзда бошқалардан фарқланмаганда ғариб тўғрисида, албатта, бундай дейилмасди. Лекин Оллоҳ муҳаббатига лойиқҳамма кишини ҳам халқ таниб, тан олганми? Сўфий, дарвеш, фақир, ғариб, ориф ё ошиққа нисбатан бундай савол ўртага ташланмайди. Чунки уларда тан олиш ё тан олмаслик, ўзгаларга ёқиш ёки ёқмаслик, деган муаммо йўқ. Дунё ва аҳли дунё назарга илсин ва илмасин, ғарибга бу зарра қадар ташвиш туғдирмайди. Унда нима учун:\nҒурбатда ғариб шодмон бўлмас эмиш –\nдейилган? Ўз танлаган йўли, маслаги ва интилишларига собитлиги учун эл-юрт, ёр-биродарлардан йироқликни зоҳирий ғурбат, маконсиз, замонсиз ҳақ даргоҳидан айрилиқни ботиний ғурбат дейдиган бўлсак, ғарибни ғариб ўлароққайта яратиб, илоҳий ирода ва ноёб фазилатлар соҳибига айлантирадигани кейинги “ғурбат”дир. Абдураззоқ Кошоний ёзади: “Ғурбат — айрилиқ, жудолик демак. Бу айрилиқ нафснинг ҳайвонликдан, табиий кўникма, шаҳвоний орзулардан, касрат мартабаларидан, жисмоний-шайтоний чиркин ҳоллардан ботин мартабасига, хотиржамлик ҳукмлари, малакий-руҳоний хулқларга етишиш пайтида юзага келади” (“Тасаввуф луғати”, 418-бет). Албатта, бу ғурбат – нафс билан курашиш, нафси амморага қарши матонат ила жангга киришиш ва ундан ажралиш ғурбати. “Шу боисдан у ҳақни излаш ғурбати дея номланган. Ҳазрати Пайғамбар, “Ҳақни талаб этмоқғурбатдир” демишлар”, дейди Кошоний. Унингча, “Ғурбат валиликнинг бир даражаси”, деб қаралгани туфайли ҳам “сўфийлар ғурбат калимаси орқали кўп муҳим фазилатларга ишорат қилишган”.\nИнсон умри руҳоний оламдан борлиқ оламига, ундан яна охират дунёсига муборак бир сафардир. Бу моддий оламда у боқий қолмоқ учун эмас, балки малакут оламига қайтиш учун туғилади. Шу сабабдан ҳам унинг ҳаёти ва тақдир йўли бир ҳижрат, бир сафар, бир хотира мазмунига эгадир. Кўз очиб юмгунча ўтиб кетадиган бу оламга инсон мусофиротдан келган. Шу учун руҳ доимо аслий ватанни қўмсаб, энг шаффоф, энг нурли маънавий ҳоллар орқали унга ғариблигини эслатиб туради. Акс ҳолда, Бобур Мирзодай улкан бир салтанат соҳибининг кўнглида:\nРуҳимни чу тан уйига келтурдинг пок,\nМундан бори элитма касофат бирла –\nдеган бир ташвишли орзу пайдобўлмасди. Руҳнинг “латофат бирла” яратилганини билиш, танни унга ошиқ бўладиган даражада софлаштириш – инсонни сайри сулукка илҳомлантирган туб моҳият ана шу. Тасаввуфдаги ҳол ва мақомлар мутлақ тарзда бир-бирига боғлиқ, бири иккинчисининг равнақига йўл очади. Масалан, ғариблик ҳолини англамай ёки яшамай, фақр ҳолини мушоҳада қилиб бўлмаганидек, фано ҳоли камолини ҳам фақрсиз тасаввур этиб бўлмайди. Аммо фақр ё дарвеш дейсизми, ориф, абдол ёхуд ошиқ дейсизми — буларнинг ҳаммасида ғурбат ва ғариблик ҳоли бўлган.\nШарқ мумтоз адабиёти — моҳиятга толиб, руҳониятга ошиқ бир адабиётки, унда модда ва моддийликдан кўра, маъно ва маънавийликка эътибор ҳамиша юксак бўлган.\n← Аввалги Аввалги Абдуғафур Расулов. Туғдонавор матн (2010)\nКейинги → Кейинги: Уйқу ва саломатлик


Туркия мадҳияси муаллифининг онаси ўзбек бўлганми? « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n17 December 2018 - 17:48\nМеҳмет Акиф Эрсойнинг ким бўлганини биласизми? Бу одам Туркия тарихида жуда ҳам катта из қолдирганлиги, унинг Туркия мадҳиясини ёзганлиги билан изоҳланади. Ахир унча-мунча одам ҳам мадҳия муаллифи бўлавермайди. Дунёда атиги 200 дан сал ошиқроқ давлат бўлса, мадҳия муаллифлари ҳам шунча бўлар-да! Яна туркий халқларнинг энг йириги бўлган Туркиянинг мадҳиясига муаллифлик қилиш ҳам чакана нарса эмас!\nМеҳмет Акиф 1873 йилнинг 20 декабрида ўша давр дунёсининг энг муҳим стратегик шаҳарларидан бири, Усмонийлар давлатининг пойтахти Истанбул шаҳрида дунёга келди. Отаси Ипекли Тоҳир афанди косоволик албанлардан, онаси Омина Шарифа хоним Туркияда ўтроқлашган бухоролик ўзбеклардан эди. Ҳа, ҳа, эшитганингиздек. Турк мадҳияси муаллифининг волидаси ўзимизнинг ўзбек аёли бўлган.\nОтасининг вафот этиши Меҳмет Акифнинг режаларини ўзгартириб юборди. Бунинг устига яшаб турган уйи ҳам ёнғин туфайли кулга айланди. Давлат хизматчилари тайёрлайдиган Мулкия ўқув юртига тўлашга пул тополмай, ветеринарлар тайёрлайдиган билим юртида ўқишини давом эттирди. Бир неча йил Қишлоқ хўжалиги вазирлигида ветеринар бўлиб ҳам ишлади. Болқон ярим ороли, Онадўли ва Арабистондаги эпидемияларни тугатишда жонбозлик қилди.\nИмкон топилганда Истамбул университети ва Қишлоқ хўжалиги мактабида мударрислик ҳам қилиб турди.\n1920 йилда Бурдур округидан Турк парламентига депутат этиб сайланди.\nУсмонийлар империясининг инқирози вақтида Эрсой истиқлолнинг ҳақиқий ҳимоячисига айланди. Унинг Онадўли масжидларида сўзлаган нутқлари шу қадар машҳур бўлиб кетдики, бу маърузалар ўша пайтда брошюра қилиб чоп этилиб, турк аскарларига тарқатилган эди.\n1921 йилнинг 17 февралида давлат мадҳияси матнини ёзиб парламентга тақдим қилди. Парламент ўша йилнинг 12 март куни мадҳияни тасдиқлади. Ўшандан бери мактаблар, давлат идораларида Давлат байроғи ва Туркия Республикаси асосчиси Мустафо Камол Отатурк сурати билан бир қаторда Эрсой ёзган мадҳия ҳам туради. Қирқ сатрли Эрсойнинг бу асарини салкам юз йилдан буён миллионлаб туркияликлар ёддан билади.\nРеспублика даврида бир қанча университетларда тарих ва адабиётдан дарс берган Меҳмет араб, форс ва француз тилларида мукаммал сўзлашарди. Меҳмет Акиф Эрсой шарқ адабиётини жуда яхши билар, шу билан бирга, Виктор Гюго, Альфонс де Ламартин, Эмиль Золя ва Жан-Жак Руссоларнинг асарларини ҳам севиб ўқирди.\nДавлат мадҳиясининг муаллифи бўлгани учун уни турклар “Миллат шоири” дейдилар. Унинг барча шеърий асарлари 7 китобдан иборат “Сафоҳат” номли тўпламда жам бўлган.\nКамол Отатурк сиёсатига қарши чиққан Эрсой 1926 йилда Туркияни тарк этиб, Мисрда қўним топди. Турк мадҳияси муаллифи Мисрда Давлат университетида дарс бера бошлади.\nЎша даврда у Қуръони Каримнинг шеърий таржимаси устида иш бошлади. Аммо жигар циррозига чалингач, 1936 йилда Туркияга қайтиб келди. Шифокорларнинг қанча уринишига қарамай, касалликни енгиб бўлмади. Ўша йилнинг 27 декабр куни Меҳмет Акиф Эрсой вафот этди. Уни Эдирнекапидаги қабристонга дафн этишди.\nБурдур шаҳридаги университет унинг номига қўйилган.


14 декабрь, 2018, 15:45\nТеглар:Себастьян Абреу | Уругвай\nУ жами 28 клубда тўп сурган\nУругвайлик ҳужумчи Себастьян Абреу фаолиятини Бразилиянинг “Рио Бранко” жамоасида давом эттирадиган бўлди. Бу клуб футболчининг профессионал фаолиятидаги 28-жамоаси бўлди, дея хабар берали En Una Baldosa нашрининг Twitter’даги саҳифаси.\n42 ёшли футболчи бутун дунё бўйлаб 11 та турли давлат чемпионатларида тўп сурган. Уругвайлик ҳужумчи фаолиятининг асосий қисмини Мексикада ўтказган. Маҳаллий чемпионат у 7та турли жамоада ўйнашга улгурган.\nАбреу фаолиятини давом эттираётган футболчилар орасида жамоасини алмаштириш бўйича рекордни янгилади. 2017 йилда у барча футболчи конфедерацияларда 27 клубда ўйнаган германиялик дарвозабон Лутц Пфанненштилнинг рекорднини такрорлаган эди.\nАбреу тўп сурган жамоалар ичида энг номдорларидан бири Испаниянинг “Депортиво” жамоаси бўлади. Ҳужумчи шунингдек, Уругвай термасида ҳам ўйнаган ва миллий термада унинг ҳисобида 70 ўйинда 26 гол мавжуд.


Жорий йилда пахта кампаниясини мониторинг қилиш бўйича Ўзбекистон Cotton Campaign’ни бевосита ҳамкорликка таклиф қилди. Бу ҳақда республика Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги хабар берди.\n«Иш ўринлари ташкил этиш муаммосини ҳал қилиш учун, мамлакатдаги аҳоли бандлиги бўйича етакчи тармоқлардан бирига айланишда катта истиқболга эга бўлган тўқимачилик тармоғини жадал ривожлантириш мумкин. Аммо бу халқаро ташкилотлар, тўқимачилик бозори ва бизнеснинг кўмагисиз бўлмайди. Шу сабабли, жорий йилда инспекторлар ва уларнинг ёрдамчилари, иш берувчилар, ҳокимлар, фермерлар, фермер хўжаликлари ва пахта-тўқимачилик кластерлари ишчилари учун Халқаро меҳнат ташкилотининг миллий ва халқаро экспертларини жалб қилган ҳолда мажбурий меҳнатга йўл қўймаслик бўйича тренинглар ўтказиш орқали жойларда ишларни кучайтириш режалаштирилмоқда», - дея таъкидлаб ўтишди вазирликдан.\nБундан ташқари, мажбурий меҳнатга жалб қилганлик учун жавобгарлик кучайтирилади, бунинг учун судьялар, прокурорлар ва адвокатлар ушбу масалалар бўйича ўқитилади. Ишга олиш, меҳнат шартномасини тўғри расмийлаштириш тўғрисида тушунтиришлар берилади, қишлоқ хўжалигидаги компаниялар томонидан ишчиларни жалб қилиш бўйича бандликка кўмаклашиш туман марказларининг имкониятларини кучайтириш бўйича ишлар олиб борилади.\n«Мажбурий меҳнатнинг ҳар қандай шакли Ўзбекистонда пахта ва тўқимачилик саноатининг ривожланиши учун жиддий салбий оқибатларга олиб келади ҳамда мамлакатнинг обрўсига путур етказади. Сўнгги 4 йил ичида пахта терими мавсумида мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳолатлари 4 баравар камайди - 2015 йилдаги 448 минг кишидан 2019 йилдаги 102 минг кишигача. Ўзбекистон ҳукумати мамлакатда муносиб меҳнат шароитларини таъминлаш бўйича изчил сиёсат олиб бормоқда», - деди бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирининг биринчи ўринбосари Эркин Муҳиддинов.


Хонадондаги мўъжиза: Марҳаматдаги оила ҳар 21 кунда 90 мингта жўжа очирмоқда\n16:00 / 02.06.2017\nБаъзида жуда кўп бора айтилган ўта кучли маънога эга ҳикмат ҳам қайта-қайта ишлатилавериб, ўз таъсир кучини йўқотиб қўяди. Лекин Андижон вилояти, Марҳамат тумани, “Кончилар” маҳалласида бўлиб, мен учун оддий сўзга айланиб қолган: “Паррандачилик етти хазинанинг бири” мақолининг нақадар маънога бой эканини яна бир бор англадим.\nҚишлоқ одамининг бўш вақти бўлмайди. Ишдан қайтгач, томорқасида уймаланади, мол-ҳолга қарайди, қисқаси оиласига нафи тегадиган юмуш билан шуғулланади. Чунки унинг 5-6 сотих томорқаси бор. Таёқ экса тўрт кунда кўкарадиган, уруғ тушса беш кунда барг ёзадиган еримиз меҳнат қилсак бизни боқиши тайин. Агар қишлоқ кишиси бироз ижодкор ва ҳунарманд бўлса, унда атрофдагиларга ҳам катта наф келтиради. Бугунги мақоламиз ана шу ҳақда.\n“Кончилар” маҳалласида яшовчи Толибжон ота ва Ҳимоятхон она бошчилигидаги Бегматовлар хонадонини атрофда билмайдиган кишининг ўзи йўқ. Сабаби эл қатори хонадонда истиқомат қиладиган оила ҳар 21 кунда 90 мингта жўжа очиради. Толибжон ота бизни беҳашам, лекин чиройли қурилган уйлари четидаги бир хонали “товуқ фабрикаси”га бошлади.\nКенг хонанинг икки томонида олтита инкубатория шкафи жойлашган.\n– Ҳар бир шкафда 15 мингдан тухум бор, - дейди хонадон соҳибларидан бири Ғайратжон. – Тухум инкубатория ускунасига қўйилганидан сўнг 21 кунда жўжа очилади. Жўжалар тухумни ёриб чиқишидан уч кун аввал тухумларни ташқарида турган тайёрлов шкафига оламиз.\nБирданига 90 минг жўжа очиб чиқиши ҳақида ўйлаганларимиз нотўғри бўлиб чиқди. Тухумларда ёзилган рақамларни кўриб ҳайрон бўлгандик. Рақамлар тухумларни инкубаторияга қўйилган куни белгиланган ёзувлар экан. Кунига 4-5 минг жўжа кетма-кетликда очиб чиқарилиб, харидорларнинг ўзлари олиб кетаркан. Миттигина товуқ ва ўрдак жўжаларининг очилиш жараёнига гувоҳ бўлдик.\nБизни ҳар йигирма кунда 90 мингта уруғланган тухумни топиш масаласи қизиқтирди.\n- Зотли товуқ тухумларини Тошкент вилояти “Имкон” жамиятидан олиб келамиз, хонаки зотники эса атрофдаги қишлоқларда кўп товуқ боқадиган хонадонлардан йиғилади, - деб жавоб берди Толибжон ота. – Инкубаторияга қўйилган тухумнинг 85-90 фоизи очиб чиқади.\nВилоятнинг Қўрғонтепа, Булоқбоши, Асака ва Шаҳрихон туманларини сифатли парранда билан таъминлаётган хонадон соҳиблари ўз эгаллаган ҳунарларининг сирини ҳам ҳеч кимдан яширмас экан. – Энг аввало, қунт керак, тухумларни инкубаторияга жойлаб, ҳароратни 37,5 даража, намликни 28,8да ушлаб турсангиз сифатли жўжа чиқаверади, - дейди ота. – Агар шу соҳага қизиқиб, ўрганишни ният қилганлар бўлса бемалол келаверсин, беминнат ўргатамиз. Бу соҳанинг ҳеч қандай сири йўқ.\nШундай бўлсада паррандачиликнинг сизу-бизга қизиқ бўлган кўп жиҳатлари мавжуд. Масалан: Товуқ ва ўрдак тухумидан 21 кунда жўжа ёриб чиқса, бедана тухуми 17 кун, ғоз тухуми 31 кун, курка(индюк) тухуми эса 28 кунда очилади. Жўжа очириш билан йилнинг фақат беш ойи – март, апрель, май, июнь ва июлда шуғулланиш мумкин. Бир дона товуқ жўжасининг улгуржи нархи 2 минг сўм, ўрдак боласиники эса 1700 сўм. Янги очиб чиққан жўжани макиён ёки хўроз эканлиги харидорни қизиқтириши табиий. Толибжон отанинг набираси Сардорбек жўжалар жинсини аниқлаш қобилиятига эга экан. Хонадон эгалари инкубатория асбобларини таъмирлашни ўзлари уддалайди. Электр энергиясидаги узилишларни олдини олиш учун “Нексия” автомашинаси двигателидан қўлбола генератор ясашибди.\nСуҳбатимиз давомида туман ҳокими Хурсандбек Султонов хонадонни йўқлаб келиб қолди. Ҳоким ва туман прокурори тадбиркор оиладан кўп хабар олиб турар экан. Ота мутасаддиларга товуқ боқиш ва паррандаларга маккажўхори, буғдой ва соя донлари экиш учун жой сўраб мурожаат қилгани ва талаби ижобий ҳал бўлганини гапириб берди.\nХонадон соҳибларидан бир йилда ишлаб топиладиган даромад ҳақида сўрашга истиҳола қилдик. Уларнинг уй-жойи, яшаш шароити қандай даромад топаётганини кўрсатиб турарди.\nБиз учун бутун бошли парранда корхонаси қиладиган ишни битта оила амалга ошираётгани жуда қизиқ туюлди. Йўлингиз тушса, сиз ҳам Марҳаматга бир келинг, янгиликка гувоҳ бўласиз.