Боймирза Ҳайит. XX асрда Туркистондаги миллий ва совет давлатларининг характери (1986) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҚайта қуриш даври матбуотиБоймирза Ҳайит. XX асрда Туркистондаги миллий ва совет давлатларининг характери (1986)\n(Турк тарих Қуруми муассасасинннг X қурултойида 1986 йил сентябрда ўқилган маъруза)\nXIX аср ўрталарида Ғарбий Туркистонда Бухоро, Хева (Хоразм), Қўқон хонлик давлатлари ва Шарқий Туркистонда Ёқуббек давлати мавжуд эди. Булардан Бухоро, Хева ва Қўқон давлатлари XVI асрнинг бошида темурийлар давлатига барҳам берган ўзбек-турк-шайбонийхон сулоласи давлатининг XVII—XVIII юзйилда парчаланиши сабабли майдонга келган давлатлардир (Бухоро, Хева ва Қўқон хонликлари ва миллий давлатларнинг тарихи юзасидан, мисол учун, қуйидаги асарлар ва мақолалар катта аҳамиятга эгадир:\nВ. Бартольд, Москва, 1963, Сочинения, II, I, 268-292 б;\nВелидов, Зеки «Некоторые данные по истории Ферганы XVIII столетия». Протоколы заседаний и сообидения членов Туркестанского кружка «Юбталай Археология», Ташкент—1915, 2-китоб, 68-118 б;\nЗ. В. Тўғон. «Бу кунги Туркистон ва яқин тарихи», 2-нашри, Истанбул — 1981, 198-237 б;\nП. П. Иванов. «Очерки по истории Средней Азии. ХУ1-середина XIX в. Москва — 1958, 178-213 б;\nВ. П. Наливкин. «Краткая история Кокандского ханства». Казань — 1886;\nLerch. Khiva oder Khorezm. Petersburd 1978;\nН. В. Хаников. Описание Бухарского ханства. Петербург 1843;\nД. Н. Лагофет. Бухарское ханство под русским протекторатом. Петербург — 1911;\nSpuler, Bartold. Geschiente Mittelasiens. Leiden/Koln 1966, 253-275 бетлар;\nStrong, John W., Russian relations with Khiwa, Bukhara and Kokand, 1800-1858 ва бошқалар.\nШарқий Туркистон 1877 йилда давлатлик сифатидан ажралишга мажбур бўлди. 12 ноябрь 1933 йилда ташкил этилган Шарқий Туркистон Жумҳурияти эса 16 апрель 1934 йилда Хитой ва Русиянинг фаолиятлари ила тугатилди. Ғарбий Туркистондаги давлатлардан Қўқон хонлиги бугунги Туркистоннинг учдан икки қисмини идора этаётган, ўз даврининг қудратли бир давлати эди. Русия Туркистоннинг саҳроларини (Катта, Ўрта ва Кичик жузларни) XVIII асрнинг ўртасидан XIX аср бошига қадар истило этгандан кейин, Қўқон давлатини ўз ҳокимияти остига олиш фаолиятини бошлади. Рус армияси, 1852 йилда Қўқон хонлигининг Орол денгизи атрофидаги Оқмачит истеҳкомига ҳужум этди ва уни ишғол этгандан сўнг, Қўқон хонлигининг бутун ерларини эгалламоқ учун ҳаракатини давом эттирди. Русия билан Қўқон орасида 1852—1876 йилларда давом этган 24 йиллик уруш натижасида Русия Қўқон давлатини йўқ қилишга эришди (Қўқон хонлигининг тарихи бугунги кунга қадар етарли даражада тадқиқ этилмаган. Туркистоннинг учдан иккисини ташкил этган ва XIX аср охирида Русия истилоси ила давлат мавжудиятидан ажралган бу хонликнинг тарихини тадқиқ этмоқ турк тарихчиларининг вазифаларидан биридир). Бу хонликнинг бир парчаси бўлмиш Олой Ҳавзасининг (Олой Ҳавзаси, Помир ва Зарафшон тоғлари билан боғланган Олой тоғининг узунлиги ғарбдан шарққача 130 километр, кенглиги 8—12 километр, сатҳи 1712 километр квадратдан иборатдир. Баландлиги 3000 метрдир) ҳукмдори Қурбонжон Додҳо Хоним Русия ҳокимиятини таниди, лекин дахлдорлик масалаларида мустақил кичик бир Олой давлатини қурди (Қурбонжон Додҳо — Қўқон хонлиги армиясининг Бош қўмондони Алимқулнинг рафиқаси, 1876 йилда Русиянинг Қўқон хонлигига барҳам берган вақтидан эътиборан Олой Ҳавзасининг ҳукмдори ўлароқ бу минтақани мустақил идора этди). Ўзи 1811 йилда туғилган эди, 1907 йил 1 февралда вафот этди. Рус аскарлари уни 1876 йилда асир олиб, генерал Скобелевнинг ҳузурига келтирдилар. Скобелев рус аскарларига қарши урушни тўхтатишни талаб этди. Қурбонжон Додҳо Хоним, унга дохилий ишларда мустақил қолмоқ шарти билан урушни тўхтатажагини билдирди. Скобелев бу талабни қабул этди. Олой Ҳавзаси ярим мустақил ҳолда 1922 йилгача, фақат Қурбонжон Додҳонинг ўлимидан кейин рус идорасининг таъсирли контроли остида яшади. Қизил Армия қўшинлари 1923 йилда бу ҳавзани ишғол этдилар. Қурбонжон Додҳонинг хусусиятлари, жасурлиги, жанглари ва русларга қарши кўрсатган қаҳрамонликлари ҳақида Иван Ювачевнинг «Қурбонжон Додҳо, Характеристика царицы Алая» номи остида «Исторический вестник» журналидан — Петербург, 1907 йил, 110-бет ва 945—980-бетлардан маълумот олиш мумкин. (Яна Б. Ҳайитнинг «Turkestan im XX Johrhundert», Darmstadt 1956, 20 б. ва «Turkistan Rusya ile Cin arasinda» 90-91 б. китобларига ҳам қаранг). Русия, Қурбонжон Додҳонинг 1907 йилда ўлимидан кейин бу ярим мустақил давлатнинг дохилий ишларига аралаша бошлади. Қизил Армия 1922 йилда Олой минтақасини ишғол этди.\nРусия, 1865 йилда Бухоро давлати ҳудудларини ишғол қилишни бошлади. Русия билан Бухоро орасидаги (1865—1868) уруш сўнгида, Бухоро давлати мағлубиятга учради. 23 июнь 1868 йилда Русия билан Бухоро орасида имзоланган сулҳ битими ила Бухоро давлати ўзининг Хўжанд, Ўратепа ва Жиззах шаҳар ва вилоятларини Русияга беришга мажбур бўлди. Русия билан Бухоро орасида 28 сентябрь 1873 йилда 18 моддадан иборат янги бир битим имзоланди. Бухоро Амирлик давлати, Хива хонлигининг мағлубиятидан кейин ташқи сиёсатдан воз кечмоққа мажбур бўлди ва Русиянинг контроли остидаги давлат шаклини олди. Бухоро давлатининг тупроқларидан бир қисми Русияга қўшиб олинганда, унинг тупроқлари тақрибан 245.000 квадрат километрдан иборат эди. Амирлик 1920 йилгача 28 беклик воситаси ила идора этилди. Амир, давлатнинг мутлақ ҳокими эди. Дивон-и Бек ва ё Қушбеги (Бош Министр) ҳукумат ишларини идора этарди. Давлат ҳаёти ва ҳуқуқчилик, Ислом шариати асосида давом эттирилмоқда эди. Таъсирли диндорлар давлат ҳаётини дин ҳаётининг бир қисми, деб билардилар. Улар, мактаб ва мадрасаларда замонавий фанларнинг ўргатилишига рухсат беришмасди. Бухоро Амири армия ҳаётига аҳамият бермаганди. Унинг фикрича, армияни модернлаштиришга лузум йўқ эди. Чунки Русия Бухоро учун ҳимоя гарантиясини берган эди. XX асрнинг бошида Бухоро амирлигида «янгилашиш» (жадидчилик) жараёни бошланди. «Янгилашиш» ғоясининг тарафдорлари, миллий таълим-тарбияни ва давлат идорасини замон талаблари асосида ташкил этиш фикрида эдилар. Бухоро давлати 1920 йилгача Амирлик режими остида миллий ва диний асосларда яшашини давом эттирди.\nСовет Русияси, 1919 йилдан бери Бухоро Амирлигида Совет ҳокимиятини ташкил этмоқ учун турли ташаббуслар билан ўртага чиқмоқда эди. Шу мақсадда Бухоро амирлигидан қочиб, Самарқанд, Чоржўй ва Тошкент шаҳарларида фаолият кўрсатаётган Бухоро жадидчиларининг бир группаси билан биргаликда иш кўрмоқда эди. 25 сентябрь 1918 йилда Тошкентда Бухоро Коммунистик партиясини ташкил этган «ёш бухороликлар» (коммунист бўлсин, бўлмасин) амирлик режимини йўқотишни ният қилгандилар. Совет Русияси давлати ва унинг Туркистон жабҳаси қўмондонлиги, шунингдек, Туркистон комиссияси, Бухоро давлатида Совет ҳокимиятини қурмоқ учун ҳозирлик кўрардилар. Лекин, Бухоро Амирлигининг Қизил Армия томонидан ишғол пайти соғлом ва ошкора йўсинда тайёрланмаган эди. Русиянинг Туркистон Жабҳаси Қўмондонлиги 1919 йилнинг охирида Бухоро сафарига ҳозирлик қилиш амрини олган эди. Фақатгина Бухоро давлатини ишғол этмоқ, «Бухоро ихтилолига ёрдам берингиз!» ниқоби остида амалга оширилиши керак эди. Туркистон Жабҳасининг Қўмондони М. В. Фрунзе ўзининг ҳарбий режаларида «аввал ихтилол, сўнгра қўшинлар ҳаракати»нинг лозимлигини илгари сурмоқда эди. Бунинг учун, бухоролик бир гуруҳнинг «ихтилол бошланди, ёрдам берингиз» дея баёнот бериши етарли эди.\nСовет Русиясининг, Тошкент, Самарқанд, Когон, Чоржўй шаҳарларида «Бухоро ихтилолига ёрдам берингиз» дейиши мумкин бўлган 15—20 кишига яқин бухоролик ва ё Рус императорлигининг бошқа турк мусулмонлари бор эди. Фрунзе, 12 август 1920 йилда Туркистон жабҳасининг армиясига берган буйруғида, Бухоро Амирлигини ишғол этмоқ режаларини тайин этганди. Фрунзенинг 25 август 1920 йилда берган буйруғида 28 дан 29 га ўтар кечаси Қизил Армиянинг Бухорога юриши бошланажаги билдирилганди. Бу тайин этилган вақтда Русиянинг 10000 га яқин аскари, 38 тўп, 53 танк, 172 пулемёт, 8 зирҳли автомобиль (броневик), 5 зирҳли қатор (бронепоезд) ва 11 самолёт билан Бухоро давлатига ҳужум этдилар. Қизил Армия қўшинлари 1 сентябрь 1920 йилда Бухоро амирлигининг пойтахти Бухоро шаҳрини ишғол этдилар. Айни кунларда Бокуда Шарқ халқлари қурултойи тўпланган ва «Империализмга қарши» мунозаралар бўлаётган эди. Қизил Армиянинг зафари «Бухоро ихтилоли» деб эълон қилинди. Бу фикр бу кунга қадар давом этмоқда (Советлар томонидан «Бухоро ихтилоли» деб аталган бу воқеани ўрганмоқ учун, масалан, О. Эшоновнинг «Победа народной Советской революции в Бухаре» китобига, Тошкент— 1957; «К десятилетию Бухарской и Хорезмской революций» номли мақолалар тўпламига, Тошкент — 1930; И. М. Мўминовнинг «50 лет Бухарской народной Советской революции» рисоласига, — Тошкент, 1972, қаранг). Совет Русияси қўшинлари 200 йилдан ортиқ миллий ва исломий асосларда яшаган Бухоро Амирлиги идорасига барҳам берди. Совет Иттифоқида нашр этилган асарларда, Бухоро давлатида Совет Русияси армиясининг истило ҳаракатлари инкор этилмоқда (қаранг: О, Эшонов, «Бухарская Народная Республика». Тошкент— 1969; Ж. П. Шаропов, «Бухарская операция советских войск в 1920», «Ученые записки», Москва университети — 1964, № 167, 3—24-бет; М. В. Фрунзе. Собрание сочинений, 1-жилд. Москва—Ленинград, 1929).\n6 октябрь 1920 йилда Бухоро Амирлиги Бухоро Халқ Жумҳурияти деб эълон этилди, На Совет қўшинлари, на-да Амир режимининг душманлари орасида «ёш бухороликлар»нинг шошилинч равишда Бухорода Совет режимининг ҳокимиятини тамсилан идора этажакларидан баҳс юритилганди. Бухоро Халқ Жумҳуриятининг ҳукумати Ёш бухороликларга берилди. Аммо ҳукуматни, Совет қўшинлари ва Русиянинг Бухородаги сиёсий вакиллари контрол этардилар. Халқ Жумҳурияти эълон этилгандан кейин ҳам Қизил Армия Бухоро давлати ҳудудидан чиқарилмади. Русия Совет Социалистик Федерал Жумҳурияти билан Бухоро Халқ Жумҳурияти орасида Москвада 4 март 1921 йилда Иттифоқдошлик Шартномаси имзоланди. Бу шартноманинг I моддасида, Совет Русияси давлати, Бухоро Халқ Жумҳуриятини мустақил бир давлат сифатида таниганди (РСФСР билан Бухоро Халқ Жумҳурияти орасида имзоланган шартномани ўрганиш учун қуйидаги асарларга қаранг: «Советский договор между Российской Советской Республикой и Бухарской Советской Республикой — Официальный текст. Москва — 1921, Б. Ҳайит. Die Turkvolker in der Sowjetunion noit 1917, нашр этган: «Die Orientierung» журнали, Мюнхен — 1968. Айни муаллиф. «Турк дунёсида Рус империализмининг излари», II нашри, Истанбул, 1978, 127—133-саҳифалар). Шунга қарамай, Совет Русияси Бухоро давлатининг ички ишларига аралашишда давом этарди. Бухоро ҳукумати эса, давлатни миллий ва ислом дини асосларида идора этишга интиларди. Лекин 1923 йилдан эътиборан Бухоро Халқ Жумҳуриятининг муҳим мақомлари Бухороли ва ё Русия ҳокимияти остидаги мусулмонлар орасидан етиштирилган коммунистлар воситаси ила идора этиларди. Бухоро Коммунистик партияси ягона партия ўлароқ давлат ҳаётини бошқарарди. Аъзолари 1200 дан ортиқ бўлмаган бу Коммунистик партия февраль 1922 йилдан эътиборан Русия Коммунистик партиясининг бир бўлаги ўлароқ қабул этилди. Бухоро Коммунистик партиясига Русия Коммунистик партиясининг «Вилоят Комитети» ҳуқуқи берилганди (А. М. Богоутдинов. «История Коммунистических организаций Средней Азии». Ташкент — 1967. 684-бет). Шу тариқа Бухоро Коммунистик партияси тўғридан-тўғри Русия Коммунистик партияси Марказий Комитетининг Ўрта Осиё Бюросига итоат эттирилди («Очерки Истории Коммунистической партии Узбекистана» тўпламида нашр этилган Р. Ҳ. Аминованинг мақоласига қаранг: Тошкент 1974, 172 б.). Бу партия эса, Бухоро давлатида Совет Русиясининг ва коммунизмнинг қуроли сифатида қўлланилмоқда эди. Бухоро Ҳукумати, Бухоро жумҳуриятининг советлаштирилишига аҳамият бермас эди. Бухоро Халқ Жумҳуриятини советлаштириш сиёсати эса Москвадаги ва Тошкентдаги коммунист раҳбарлар учун жиддий бир масала эди. Масалан, 23 июнь 1923 йилда Бухорога Русия Коммунистик партиясининг комиссияси келди. Бу комиссия, Бухоро жумҳурияти ҳукуматини советлаштириш жараёнига етақчилик қилиш билан шуғулланганди. Русия Коммунистик партиясининг Ўрта Осиё Бюроси, Бухоро Коммунистик партияси ичидаги миллатчиларга қарши жиддий бир кураш тайёрлангани тўғрисида 4 июль 1923 йилда қарор чиқарганди (қаранг: Б. Ҳайит. Sowjetrussische Orientpolitik am Beispiel Turkestans, Koln 1962, 107 б.) Совет Русияси давлати, Бухоро Жумҳуриятини фақат советлаштириш билан кифояланмай, айни замонда бу давлатга барҳам бериш йўлини ҳам излаётган эди. Бунинг учун 1920 йилдан бери Туркистон Мухтор Совет Жумҳурияти, Бухоро ва Хоразм Халқ Жумҳуриятлари тупроқларида янги Совет Жумҳуриятлари ташкил этмоқ лойиҳасини муҳокама этаётган эдилар. Русия Коммунистик партиясининг Марказий Комитети 31 январь 1924 йилда бу лойиҳани янгитдан тилга олди ва Ўрта Осиё Бюроси Раиси Рудзутакка, Бухоро, Хоразм ва Туркистон Мухтор Жумҳурияти вакилларини тўплаб, янги Совет Жумҳуриятига тақсим этмоқ масалаларида гапириш ва бу соҳада тадбирлар ишлаб чиқишни топширди. 25 февраль 1924 йилда Бухоро Коммунистик партиясининг Марказий Комитети Бухоро Халқ Жумҳуриятини бекор қилиш тўғрисида қарор олди. Бухоро Коммунистик партияси сентябрь 1924 йилда Умумбухоро халқ Қурултойини чақирди, фақат қурултой вакилларидан кўпи ўқиш-ёзишни билмайдиган ва сиёсий терминлардан хабарсиз деҳқонлардан иборат эди. Қурултойда, Бухоро Халқ Жумҳуриятини Бухоро Социалистик Жумҳурияти деб эълон қилдилар. Айни қурултойда, Бухоро тупроқларининг янгитдан ташкил этилажак Ўзбекистон ва Туркманистон Совет Социалистик Жумҳуриятларига аралаштирилишига қарор бердилар. 27 октябрь 1924 йилда Бухоро Совет Социалистик жумҳуриятининг барҳам топганлиги расман эълон этилди. Бухоро давлатининг тупроқлари учга тақсим этилди. Бу уч қисм, Ўзбекистон, Тожикистон ва Туркманистондан ташкил топгани кўрсатилиб, Совет Социалистик Жумҳуриятлар Иттифоқига қўшилди. Энди ҳозирги пайтда фақат Бухоро вилояти мавжуддир (Бухоро вилояти 143200 квадрат километр катталикда бўлиб, Ўзбекистон ССРнинг 3,2 фоизини ташкил этади. Вилоятнинг маркази Бухоро шаҳридир. Вилоятда 15 туман ва 9 шаҳар бор. Қаранг: «Узбекская Советская Социалистическая Республика», К. А. Зуфаров таҳрири остида, Тошкент—1981, 468-бет).\nТуркистоннинг бошқа бир парчаси бўлмиш Хева (Хоразм) хонлик давлати Қўқон ва Бухоро давлатлари сингари Русия тажовузи билан юзма-юз келиб қолди. Русия, Хева давлатини ишғол этиш учун 156 йил ҳаракат қилди (Б. Ҳайит, «Туркистон Русия ила Чин орасида». Истанбул — 1975, 100-бет). Русия, охири 3 декабрь 1872 йилда Хева хонлигини ишғол этишга қарор қилганди. 1873 йилнинг февралида Русиянинг 12.300 дан ортиқ аскари, 56 тўп билан хонлик тупроқларини забт эта бошлади. («История Хорезма с древнейших времен до наших дней», Тошкент, 1976 йилда нашр этилган китобда И. Мўминов мақоласига қаранг, 122-бет). 29 май 1873 йилда Туркистон генерал-губернатори фон Кауфманнинг қўмондонлиги остидаги 6965 рус аскари, хонликнинг пойтахти Хева шаҳрини ишғол этдилар. Вон Кауфман Хева хонини 12 август 1873 йилда 18 моддалик бир шартномани имзолашга мажбур этди. Забт этилган 76000 квадрат километрлик ер Русиянинг мулки деб эълон этилди. Хева хонлиги ички ишларида мустақил давлат ҳолида Русиянинг назорати остидагина яшай оладиган низомномани қабул қилишга мажбур этилганди. Шундай ҳолат, 1920 йилгача давом этди. Русиядаги 1917 йил февраль инқилобидан кейин Хева хонлигидаги баъзи миллий кучлар Русиянинг Хевадаги иқтидорини танимаслик ҳаракатида бўлдилар. Буларнинг орасида Ёвмит-туркманларнинг раиси Жунайидхон муҳим роль ўйнаётган эди. Хевадаги миллий кучлар, 1917 йил октябрь инқилобидан кейин ҳам Русия ҳокимиятидан қутулиш учун олиб бораётган курашларини давом эттирдилар. Хева шаҳридаги гарнизонларда турган 300 га яқин рус аскари «Аскарлар Шўроси»ни туздилар, Русия ҳокимиятини сақлаб қолмоққа қарор қилдилар. 1918 йилнинг охири ва 1919 йилнинг бошларида Жунайидхоннинг аскарлари билан Русия Қизил қўшинлари орасида жиддий жанглар бўлди. 1919 йил 9 апрелда Туркистон Мухтор Жумҳуриятининг вакиллари, Русия ва Жунайидхоннинг вакиллари орасида сулҳ шартномаси имзоланганди. Совет Русияси давлати шартноманинг иккинчи моддасида, Хева хонлиги халқининг ўз тақдирини ўзи белгилаши ҳуқуқини тан олган эди. (Непесов Ғойиб. «Из истории Хорезмской революции, 1920—24». Тошкент— 1962, 125-126-бетлар). Совет Русияси бу шартномани Хева хонлигини келажакда итоат эттирмоқ учун энг қулай шартнома сифатида кўраётган эди.\n1919 йил 22 декабрда Совет Русиясининг «Туркистон Жабҳаси Инқилобий ва Ҳарбий Шўроси» ила Совет Русиясининг «Туркистон комиссияси», «Хева Хонлигидаги меҳнаткашларни» қутқармоққа қарор қилди. Қизил Армия қўшинлари 25 декабрда Хева Хонлигини истило этишга киришди ва даставвал Хева шаҳрини 1920 йил 25 январда истило этди. Қизил Армиянинг бу зафари «Хева халқининг инқилоби» деб эълон қилинди. 1920 йил февралида хонлик идорасига барҳам берилди ва Хоразм Халқ Жумҳурияти эълон этилди. Ҳукумат 1918 йил июлидан бери Урганч шаҳрида Совет Русияси билан биргаликда иш олиб бораётган «ёш хеваликлар»нинг Инқилобий Комитети томонидан қурилди. 1920 йил 13 сентябрда РСФСР билан Хоразм Жумҳурияти орасида 24 моддалик шартнома имзоланди. Совет Русияси ҳукумати, шартноманинг биринчи моддасида Хоразм Жумҳуриятининг мустақиллигини таниди, Чор Русиясининг Хева хонлигидаги таъсислари ва бошқа имтиёзларидан воз кечди. (РСФСР билан Хоразм Халқ Жумҳурияти орасидаги шартномани ўрганмоқ учун қаранг: «Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства» № 29, 24.7.1921. «Документы внешней политики СССР». Москва—1959, III ж. 178—185 б. «История Хорезмской Народной Советской Республики». Сб. документов. Тошкент—1976, 56—61 б. Жозеф Кастагне. «Le Turkestan depuis la Revolution Russe 1917—22», «Revue du Monde Muselman» 50 м. 208—1 2 б. ва бошқалар). Хоразмнинг мустақиллигини танимоқ, бу минтақада Совет таъсиридан воз кечмоқ маъносини билдирмас эди. Совет Русияси Хоразмда иш юритиш учун аввало Хоразм Жумҳуриятида коммунистик партия тузишга киришди. Хоразм, Қизил Армия томонидан ишғол этилгунча, бу минтақада биронта ҳам маҳаллий коммунист йўқ эди. «Ёш хеваликлар» орасидан коммунизмга хайрихоҳ одамлар чиқа бошлади ва 28 майда коммунистик партия тузилганлиги билдирилди ва шу тариқа Хоразмни советлаштириш жараёни бошланди. Хоразм коммунистик партияси, миллий туйғулар билан давлатни идора этмоққа ҳаракат қилаётган миллий ҳукуматга қарши фаолият кўрсатиб, ҳамма ишларга аралаша бошлади. Хоразм Ҳукумати, 1921 йилда илк бора коммунистларни тутиб, қўлга ола бошлаган эди. Халқ Жумҳуриятининг ҳукумати билан Совет Русиясининг бу жумҳуриятдаги тамсилчилари орасида ҳеч қачон дўстлик руҳи майдонга келмагандир. Хоразм давлатининг ҳукумати, давлатни миллий манфаатлар доирасида идрок этмоқ орзусида бўлди. Совет Русияси эса Хоразмда Совет коммунистик режимининг талабларини ёймоқ йўлидаги фаолиятларини давом эттирарди.\nҚорақум чўлларида, Хоразмда, Совет Русияси ҳокимиятига қарши жангларини давом эттираётган Жунайидхоннинг аскарлари, 1924 йил январида Хева шаҳрини қамал қилдилар. Шаҳардаги 15000 га яқин киши ҳам қўзғолонга иштирок этди. Совет Русияси раҳбарлари, бу вазиятнинг таҳликасини яхши англаб, Русия коммунистик партиясининг Ўрта Осиё бюроси канали орқали 6 январь 1924 йилда «Хоразмда антисовет қўзғолоннинг бостирилиши учун» аскарий бўлинмалар жўнатилишига қарор берди. Русиянинг қаттиқ қуролланган 4-нчи ва 812-нчи отлиқ полклари 4 февраль 1924 йилда Хева шаҳрини янгитдан ишғол этдилар. Хоразм жумҳуриятида ҳарбий ҳаракатни идора этмоқ учун 1924 йил февралида И. С. Кутяков қўмондонлиги остида Хоразм жабҳаси ташкил этилди. Хева (Хоразм) хонлигини 1920 йилда ишғол этган Совет ҳарбий қисмларининг қўмондони Н. А. Шайдаков, Хоразм халқ жумҳуриятининг Армия Раиси (Ҳарбий министри) этиб тайинланди. Қизил Армия 1924 йил февраль ойининг охиригача Хоразмнинг бутун шаҳарларини ишғол этди (И. Мўминов. «История Хорезма…» — юқоридаги изоҳга қаранг. Ўша китоб, 174 бет).\nСовет Русияси раҳбарлари ва уларнинг Тошкентдаги вакиллари 1924 йил март ойидан эътиборан Хоразм Жумҳуриятига барҳам бериш масаласи билан жиддий машғул бўлдилар. Русия коммунистик партияси, Ўрта Осиё бюросининг тамсилчиси Межлаук, 1924 йил март ойида Хоразм Коммунистик партияси Марказий Комитетининг йиғилишида, Хоразм Жумҳуриятига барҳам берилишини талаб этганди. Хоразмдаги коммунистлар 1924 йил июлдан бери Хоразмни қавмларга парчаламоқ ташвиқотини юритаётган эдилар. Совет Русияси сўнгги марта 1924 йил сентябрь ойида Хоразмни қавмлар орасида тақсимлашга қарор берди. 20 сентябрь 1924 йилда Хоразм қурултойини тўпладилар. Совет Русиясининг Хоразм Жумҳуриятидаги сиёсий вакили И. Б. Бик, қурултой биноси атрофига рус аскарларини келтирди ва қурултой минбаридан «Совет ҳокимиятини танийсизми ё танимайсизми?» дея бақирди. Унинг овозига ташқаридаги аскарлар қуролларидан ўқ узиб ҳамдамлик қилиб турдилар. Шу тариқа қурултой қўрқув босқини остида қолиб, Хоразм давлатининг тугатилишига қарор беришга мажбур бўлган эди.\nХоразм Халқ Жумҳурияти 20 октябрь 1924 йилда Хоразм Социалистик Совет жумҳурияти сифатида эълон этилганди (Ҳ. Иноятов нашрга тайёрлаган «История Хорезмской Народной Советской Республики. 1920—24» китобига қаранг: Тошкент, 1976, 269-бет). Айни чоқда бу жумҳуриятнинг ССЖИга қарам этилгани ҳақида ҳам қарор чиқарилганди. («История Бухарской и Хорезмской Народных Советских Республик». Нашрга тайёрловчилар: П. В. Волобуев ва бошқалар. Москва — 1971, 176-бет). Сўнгги марта 30 октябрь 1924 йилда ўтказилган «Хоразм қурултойинда Хоразм ерларини ўзбек, туркман ва қорақалпоқ қавмлари орасида тақсимлашга қарор қилингандир. Шундай қилиб Хоразм давлати йўқ қилинди. Миллий руҳга эга бўлган Хоразм давлатининг раҳбарлари Хоразм давлатига барҳам бераётган Совет режаларига қарши норозилик билдириб турдилар ва Хоразмнинг мустақил давлат бўлиб яшашини истадилар. («История коммунистических организаций Средней Азии». Тошкент—1967, 733-бет) Лекин Совет Русиясининг раҳбарлари уларнинг истакларига аҳамият бермадилар. Хоразм тупроқлари Ўзбекистон, Туркманистон Совет Социалистик Жумҳуриятлари ва Қорақалпоқ автоном вилоятларига тақсим этилиб, буларнинг воситаси билан ССЖИга қарам этилди. Хоразм деган ном бу кунга қадар фақат бир вилоят сифатида қолиб келаётир. (Хоразм вилояти, Ўзбекистон ССЖда 4500 квадрат километр ҳудудга эга, 9 туман, 3 шаҳардан иборатдир. Маркази Урганч шаҳри).\nРусияда коммунистларнинг инқилобидан кейин, Бухоро ва Хоразм миллий давлатлари ёнида 1917 йил охирида Туркистон (Қўқон) ва Қизил Ўрда миллий мухторият давлатлари ташкил этилганди. Туркистон миллий раҳбарлари 12 декабрь 1917 йилда Қўқон шаҳрида (собиқ Туркистон генерал-губернаторлиги тупроқларида Туркистон Миллий Мухтор жумҳуриятини ва 26 декабрь 1917 йилда Оренбург шаҳрида Қизил Ўрда Мухтор Жумҳуриятини (собиқ Степь генерал-губернаторлиги тупроқларида) эълон этдилар. Булар, ўзларининг парламентлари, ҳудудлари, адлиялари ва ҳукуматлари ила миллий давлат хусусиятига эга эдилар. Аммо бу давлатларнинг яшашига бельшевик руслар монелик қилдилар. Туркистон Мухтор Жумҳурияти, Тошкентдаги Совет Рус Комиссарлиги қарори ила Қизил Армиянинг ҳужумига дучор бўлди. 20 февраль 1918 йилда Қизил Армия қўшинлари ва арманиларнинг Дашноқсутюн партиясининг қуролли кучлари Қўқон шаҳрини ишғол этдилар. Шаҳарда 10000 дан ортиқ туркистонли ўлдирилди. (А. Шомаъдиев. «Очерки истории гражданской войны в Ферганской долине». Тошкент— 1961, 54 бет. B. Hayit. Soviet Russian Colonialism and imperialism in Turkestan, Cologn 1955, 22 бет. Colonel R. T. Etherton. In the Heart of Asia. London 1925, 154-бетда «1400 дан ортиқ мусулмонларнинг ўлдирилгани»дан баҳс юритилгандир.) Шу тариқа Туркистон Миллий Мухтор жумҳуриятига барҳам берилганди. Омск шаҳридаги антисовет белорус ҳукумати 22 октябрь 1919 йилда Қизил Ўрда ҳукуматининг фаолиятини тақиқлаган эди. Шунга қарамай, Қизил Ўрда ишини давом эттирарди. Совет Русиясининг Қирғиз-Қозоқ инқилобий қўмитаси ҳам 9 март 1920 йилда Қизил Ўрда фаолиятларини тақиқлади. 1920 йилнинг декабрида Қизил Ўрда ҳукумати ва унинг ҳарбий қўшинлари (қисмлари) Совет Армиясига таслим бўлдилар. Туркистон ва Қизил Ўрда Мухтор Миллий давлатларининг ташкил этилиши, Туркистонлиларнинг миллий давлатчилик идорасининг ҳали сўнмаганлигини кўрсатарди ва у давлатларнинг Совет Русияси қуролли қучлари воситаси билан йўқотилиши миллий озодлик масаласида коммунистик режим ила миллий туйғу ва истаклар ўртасида ҳаёт-мамот кураши бошланишига сабаб бўлди. (Ҳурматли устозларим, профессор, доктор Френц Тайчнер ва профессор, доктор Готҳард Жаске раҳбарлиги остида 1950 йилда Қўқон мухторияти ва Қизил Ўрда мухториятининг қисқа тарихи билан «Die nationaten regierungen v. Kokand und der Alasch Orda» номли докторлик диссертациям орқали биринчи бўлиб Ғарбий Оврупо илм дунёсини таништиришга муваффақ бўлдим. Совет Иттифоқида бу миллий давлатларни қораловчи кўп асарлар ва мақолалар нашр этилди. Буларнинг библиографиясини тайёрлаш муҳим бир илмий вазифадир. Қўқон ва Қизил Ўрда миллий давлатлари ҳақида Совет Иттифоқидан ташқарида билдирилган фикрларни ўрганмоқ учун қаранг: З. В. Тўғон. «Бу кунги Туркистон». Юқоридаги китоб, 364—78 б.; J. Castagne. Ўша асар. 46—52 б., В. НауМ. B. Hayit. Turkestan im XX… 59—70 б. яна: «Turkistan Rusya ile Cin arasinda». 245—259 б. Alexander A. Park. «Bolshevism in Turkestan 1917-1927». New York 1957, 19—22 б. Hasan Orantay. «The Alash Movement in Turkestan». «Central Asian Survey», Oxford 1985, vo/ 1, 4, № 2, 41-58 б.). 1918 йилнинг февралидан то 1934 йилга қадар давом этган Туркистон миллий озодлик ҳаракати, Совет терминологиясида «босмачилик» деб кўрсатилган ҳуррият жанглари, тарихда унутилмас бир манзара бўлиб қолажак. Шундай қилиб Туркистон Мухториятининг йўқотилиши — 16 йиллик қонли урушнинг туғилишига сабаб бўлган эди.\nМиллий-озодлик ҳаракатининг бир муваффақияти сифатида, Туркистон миллиятчиларининг вакиллари томонидан 15—20 апрель 1922 йилда Самарқанд шаҳрида ташкил этилган қурултойни кўрсатиш мумкин. Қурултой 20 апрель 1922 йилда Туркистон Турк мустақил Ислом Жумҳуриятини эълон қилганди. 36 моддадан иборат давлат низомномаси жумҳуриятнинг вақтинчалик конституцияси табиатига эга эди. («Туркистон мусулмонларининг иккинчи қурултойида қабул қилинган қарорнома». «Yas Turkistan» журнали Paris-Berlin 1932. № 29, 9—17-бетлар. Б. Ҳайит, « Turkistan…» 204—209-бетлар). Бу жумҳурият фақат уч ойгина яшай олди.\nСовет Русияси ва унинг Туркистондаги, хусусан, Тошкентдаги вакиллари 1917 йилдан бери Туркистонда Совет характерига эга бўлган бир давлат ташкил этишга ҳаракат қилаётган эдилар. Рус Социал Демократлари ва Социал Инқилобчилар партияларининг расмий кишилари, 19 ноябрь 1917 йилда собиқ Туркистон генерал-губернаторлигини Совет режими асосида идора этиш учун руслардан иборат 36 комиссар тайинладилар. Ўз ҳокимиятларини бутун Туркистонда ўрнатмоқ учун жон-жаҳди билан ишлаган рус комиссарлари, 1918 йил апрелидаги Советларнинг съездида Туркистоннинг давлат системаси масаласини муҳокама қилдилар. 30 апрель 1919 йилда Туркистон Мухтор Совет Жумҳуриятининг ташкил этилгани тўғрисида баёнот бердилар. Русия Совет Федератив Социалистик жумҳурияти таркибига кирган деб эълон этилган бу Совет Мухтор Жумҳурияти Туркистон миллий манфаатларига уйғун бир давлат эмасди. Буни исботловчи кўп далиллар бор. Масалан, 1918 йил апрелидаги Советларнинг съездида Туркистон учун Миллатлар Комиссарлиги таъсис этилганди. (А. А. Гордиенко. «Творческая роль Советского государства и права в социалистическом преобразовании Туркистана». Тошкент—1959, 137-бет. Туркистонли Турор Рисқул, Туркистон Мухтор Совет Социалистик Жумҳуриятининг давлат раиси бўлгандан сўнг, 1920 йилнинг бошида Туркистон Миллатлар Комиссарлигини бекор қилди. Совет Русияси давлатининг Туркистон Комиссариатининг буйруғи ила бу комиссарлик 1921 йилда янгитдан ташкил этилгандир.) Туркистоннинг тарихий эгалари бўлмиш турк мусулмонлари учун алоҳида бир комиссарликнинг ташкил этилиши, Совет давлатининг ғайримиллий табиатга эга эканлигини кўрсатаётган эди. Москвадан Тошкентга бош комиссар сифатида жўнатилган А. П. Кобозев, жумҳуриятнинг давлат раиси ва 1917 йил ноябридан буён Тошкентда Совет Комиссарлар Шўросининг раиси бўлган Колесов ҳам бош министр сифатида сайлангандилар. Бу совет Мухтор Жумҳуриятининг «салоҳиятли» вакиллари социал масалаларда ҳали туркистонлилар билан русларнинг ҳуқуқларини бир хил деб кўриш даражасида ҳам эмасдилар. Зеро, 1919 йилда Қўқондаги социал ёрдам дўконларида, нон, ишсиз русларга 80 тийиндан, ишсиз туркистонликларга 1 сўм 70 тийиндан сотилганди (А. А. Гордиенко. «Создание Советской власти национальной государственности в Средней Азии». Москва — 1959, 83-бет).\nСовет Русияси давлати 1920 йилнинг ўртасига қадар Туркистон Мухтор Совет Социалистик Жумҳуриятининг идоравий шакллари ва ҳуқуқлари тўғриоида аниқ бир қарор беролмаган эди. Русия Ижроия Қўмитаси 27 август 1920 йилда «Туркистон Жумҳурияти ҳақида» бир қарор сифатида «Туркистон Совет Социалистик Жумҳурияти» РСФСРнинг мухтор бир минтақаси бўлганини билдирганди (Шавкат Ўразаев. «Туркестанская АССР — первое социалистическое государство в Средней Азии». Москва—1961, 62-бет). 1920 йилнинг сентябрида бу Совет Жумҳуриятининг янги конституциясини қабул қилдилар. 1921 йил апрелида Совет Давлати Москвада бу конституцияни тасдиқ этди.\nТошкентда иш олиб бораётган Совет Мухтор Жумҳуриятининг ҳукумати ва аскарлари Туркистонда Совет ҳокимиятини муайянлаштира оладиган аҳволда эмасдилар. Туркистон миллий озодлик ҳаракати (босмачилик) Туркистондаги Совет ҳокимиятини йўқ қила оладиган даражага келганди. Совет Русияси раҳбарлари Туркистонда Совет ҳокимиятини сақлаб қолмоқ учун кўп тадбирларни ишга солдиларки, булардан иккитаси катта аҳамиятига эга бўлди. Биринчиси, 11 август 1919 йилда Русиянинг Туркистон жабҳаси ва иккинчиси, 1919 йил октябрида Русия давлати ва Коммунистик партиясининг Туркистон Комиссияси тузганлигидир. Бу комиссияга Туркистонда диктаторлик билан ишлашга изн берилганди. Комиссиянинг фаолияти 2 февраль 1925 йилда тўхтатилгандир. (Ш. Ўразаев. «В. И. Ленин и строительство Советской государственности в Туркестане». Тошкент— 1967, 481-6.) Туркистон Жабҳасининг қўмондони Фрунзе 14 август 1919 йилда берган фармонида «Армия ҳаракатининг асосий мақсади, бутун Туркистонни ишғол этмоқдан иборатдир», дея маълум қилган эди. Бу жабҳа Туркистонни янгитдан ишғол этишда. Бухоро ва Хева давлатларини советлаштиришда катта куч сарфлаганини ҳамма яхши билади. Туркистон жабҳасига 4 июнь 1926 йилда барҳам берилди ва унинг вазифаларини Ўрта Осиё Ҳарбий Округи давом эттирди («Гражданская война и военная интервенция в СССР». Энциклопедия. Москва — 1983. 605-бет).\nТуркистон Мухтор Совет Социалистик Жумҳурияти РСФСРнинг бир қисми сифатида 1924 йилнинг охиригача яшади. 1924 йилдан эътиборан Советлар Иттифоқи давлатининг Туркистон сиёсатида ва Туркистон тарихида биринчи марта, қавмларни бир-биридан айириш йўлида Совет Жумҳуриятларининг тузилишига аҳамият берилди. Совет Русияси 1920 йилдан бери Туркистонда янги давлат маъмуриятлари ташкил этиш режаларини илгари сурарди. Советларнинг хизматидаги туркистонлилар бундай планни Туркистонни парчалаш сиёсати сифатида қабул қилдилар. Қизил Армия 1923 йилнинг охиригача Туркистон тупроқларида узил-кесил ғалаба қозонолмаганди, фақат 1924 йилда Бухоро ва Хоразм давлатларининг миллий борлиқларига барҳам берилганди, холос. Туркистон Мухтор Совет Жумҳуриятида Совет режимининг таъсирларини орттириш ҳаракатлари шиддат ила давом эттирилаётган эди. Совет давлати, Туркистонни ўзи хоҳлаган усулда идора эта олишига ишонгандан кейин Туркистонни қавмларга бўлиб парчалашни тезлаштирди. Туркистон Совет жумҳуриятининг Рудзутак раислигидаги ҳукумати 27 сентябрь 1920 йилда Туркистонни қавмларга айирмоққа қарор қилди. Совет режими, Туркистонда ягона турк миллатининг борлигини танимаётган эди. Туркистонли коммунист тарафдорлари 1920 йилда Туркистон Турк Жумҳуриятининг қурилишига қарор бергандилар. Совет Русияси Туркистон Комиссиясининг Раиси Ян Эрнестович Рудзутак 1920 йилда Туркистон Коммунистик партияси Марказий Қўмитасининг бир мажлисида «мен турк жумҳуриятининг ташкил этилишига қаршиман. Ҳақиқатда, фақат бир турк миллати мавжуд эмас. Лекин туркманлар, қозоқлар, қирғизлар ва ўзбеклар бор» дея таълимот берганди. (Г. Ф. Дакшлейгер. «Историография Советского Казахстана». Олма-ота, 1969, 20-21 б.)\n1924 йилнинг октябрида Туркистон Мухтор Совет Жумҳурияти, Бухоро ва Хоразм жумҳуриятларига барҳам берилди. Уларнинг тупроқлари ва аҳолиси Ўзбекистон ва Туркманистон Совет Социалистик Жумҳуриятларига, Ўзбекистонга боғлиқ бўлган Тожикистон Мухтор Совет жумҳуриятига, Қора Қирғиз Мухтор вилоятига ва Қирғиз (Қозоқ) Мухтор Совет жумҳуриятларига тақсим этилди; булардан Ўзбекистон ва Туркманистон 13 май 1925 йилда ССЖИ таркибига киритилди. 5 декабрь 1929 йилда Тожикистонга Совет Социалистик Жумҳурияти номи берилди ва унинг тупроқларини ҳам ССЖИга қўшдилар.\n26 август 1920 йилда РУСИЯ СОВЕТ ФЕДЕРАТИВ ЖУМҲУРИЯТИ идораси остида ташкил этилган Қозоғистон Мухтор Совет Жумҳурияти эса 5 декабрь 1936 йилда Совет Социалистик жумҳурияти сифатида ССЖИга қўшиб олинди. Қора Қирғиз (1926 йилдан бери Қирғиз деб аталарди) Мухтор Вилояти, 1 февраль 1926 йилда Совет Мухтор Жумҳурияти, 5 декабрь 1936 йилда Совет Социалистик Жумҳурияти номи билан ССЖИ таркибига киритилди. 1924 йилнинг октябрида ташкил этилган Қорақалпоқ Совет мухтор вилоятига 25 декабрь 1936 йилдан эътиборан бу «совет» минтақаси Ўзбекистон идораси остидадир. Шундай қилиб, Туркистон тарихида илк бора қавмларининг исмларини таниган, Совет терминологиясида «миллатлар» дея номланган, Совет режими характерини ташувчи давлат ташаккуллари майдонга келтирилди. Булар Совет фалсафасида «Социалистик миллий мустақил давлатлардир». Буларнинг ҳатто сўзда конституциялари, «Олий Совет» деган парламентлари, ҳукуматлари, давлат чегаралари ва адлия органлари ҳам бор. Булар давлат характерига эгадирлар, аммо, булар хусусиятлари билан Совет Иттифоқи давлатининг истаган пайтида истаганча ишлата оладиган жумҳуриятлари сифатида планлашгандирлар. Буни 1977 йилда Совет Иттифоқи Конституциясидан ва Туркистондаги Совет Жумҳуриятларининг конституцияларидан ўрганиш оппа-осондир. ССЖИ Конституциясининг 72-моддасида «ҳар бир иттифоқдош жумҳурият ўз хоҳиши билан ССЖИдан чиқиш ҳуқуқига эга» деб ёзилган. Конституциянинг 76-моддасида эса «ССЖИнинг тупроқлари бўлинмасдир (яхлитдир)» дейилган. Совет қонунларида Совет жумҳуриятларининг қайси йўл ё муассаса орқали ССЖИдан ажралиб чиқиши тўғрисида ҳеч нарса дейилмаган. Совет ҳуқуқчилари зотан «ССЖИда параллел ҳукмрон бўлган мустақил давлат ҳокимияти йўқ» шаклидаги бир ифодани кўп ишлатадилар («Советское государство и право» журнали. Москва — 1976, № 7, 32-6.)\nТуркистонда ўзбек, қозоқ, қирғиз, тожик ва туркман номлари билан аталган Совет Жумҳуриятлари Совет давлатчилиги назариясининг умумий фикрларини акс эттирадилар. Булар давлатлар шаклида кўринадилар. Лекин Советларнинг «миллий мустақил социалистик давлатлари» том маъноси ила Туркистон миллий хусусиятларига зид фаолиятлар билан машғулдирлар. Совет жумҳуриятлари Туркистонда миллатсиз янги бир Совет миллатини юзага келтиришнинг воситаси ролини ўйнаш мажбурияти остида яшаётирлар. Бундай фикрни баён этиш учун бизга қуйидаги Совет манбалари ва нуқтаи назарлари асос бўлиб хизмат қилмоқда.\nШарқ халқлари Меҳнаткашлари Коммунистик Университетининг ректори Бройдо 1925 йилда шундай ёзганди: «Коммунистик жамиятнинг юзага келиши натижасида инсонлар миллий борлиқлари ва муносабатларини унутажаклар. Шу тариқа, миллат ўлажакдир.» (Г. Ж. Бройдо. «Миллат масаласи». Москва — 1925, 11 бет. 25 май 1961 йилда «Қизил Ўзбекистон» газетаси ёзганди: «Коммунизмда миллий фарқлар йўқолади. Охир-оқибатда коммунизмнинг ғалабасидан кейин миллатлар фақат бир миллат бўлиб майдонга чиқадилар. Бу «Совет миллати» демакдир.)\nСовет Иттифоқида жиддий ва расмий равишда «Социалистик миллатларнинг бир-бирига яқинлашуви (сближение) ва бир-бирига қўшилуви (слияние, яъни ассимиляция қилиш сиёсати давом эттирилмоқда. Шундай сиёсатнинг якуни ҳақида Советларнинг расмий бир журнали қуйидаги фикрни ўртага қўйди: «Миллатларнинг ўзаро қўшилуви (ассимиляция бўлиши) миллий тупроқ мухториятларини, ҳатто иттифоқдош жумҳуриятларни миллатсизлантиради». («Советское государство и право» журнали, 1961, № 12, 25 бет. Abdurrahman Avtorchanov. Das kommunistische Program zur Entnationalisierung der Nationalitaten der UDSSR, Munchen 1964, 28 бетдан олинган жумладир.\nСовет давлатчилиги «Шаклан миллий, мазмунан социалистик маданият» сиёсати асосида яшамоқдадир. Бунга кўра Туркистондаги Совет жумҳуриятларининг ҳукуматлари ҳеч қачон ўзларининг миллий маданият сиёсатини юргиза олмайдилар. Бундай «шаклан миллий маданият» сиёсатининг бир қисми ўлароқ руслаштириш сиёсати жиддий равишда давом эттирилмоқда. Олий ва ўрта ўқув юртларининг кўпчилигида дарслар она тилида эмас, рус тилида берилмоқдадир.\nТуркистондаги Совет минтақаларида рус аҳолисининг саноғини орттириш сиёсати ўз натижаларини бермоқдадир. Масалан, 1979 йилдаги нуфус ҳисобига кўра, Қозоғистон Совет Социалистик Жумҳуриятида 1979 йилда 5991205 рус ва 5289349 қозоқ яшар эди. («Население СССР», Москва — 1980, 28 бет. Қозоғистон ССР 1979 йилдаги нуфусининг 36 фоизи қозоқ турклари, 40,8 фоизи руслардир.)\nСовет Иттифоқида нашр этилган манбаларга асосланиб шуни айта оламизки, Совет жумҳуриятлари миллий ва мустақил бир иқтисодий сиёсат юритиш ҳаққига эга эмаслар. Бу жиҳатдан бу Совет давлатлари Советларнинг табиий бойликлар ўчоғи ҳолида яшамоқда.\nТуркистондаги Совет давлатларининг энг муҳим соҳаларини руслар идора этмоқдалар. Давлат «раисларининг», «бош министрларининг», «министрларининг» ёрдамчилари, Давлат Хавфсизлик Қўмиталари, темир-йўллар ва Бош почтамт мудирлигининг тамсилчилари, Ҳарбий Округларнинг Қўмондонлари, Компартия Марказий Қўмиталарининг иккинчи секретарлари, оғир саноат бошлиқлари фақат руслардан танлаб қўйилади.\nЮқорида қисқача ифода этилган асосларга кўра Туркистондаги Совет давлатларининг ҳеч бири, на миллий, на-да мустақил давлат мақомига эгадирлар.\nМиразиз Аъзам нашрга тайёрлаган\n← Аввалги Аввалги Дилбар Қамбарова. Ўрта Осиё А.С.Пушкин наздида\nКейинги → Кейинги: Баҳодир Баҳром. Шукруллоҳ (ҳикоя)


Назар Эшонқул. Роберт Музил - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётНазар Эшонқул. Роберт Музил\nРоберт Музил – австриялик адиб, драматург ва бадиачи. «Тикланиш» ва «Уч аёл» туркумидаги ҳикоялар, пьесалар, театрга ва адабиётга оид эсселар, «Тёрлеснинг рўёлари» ва тугалланмаган «Қиёфасиз одам» романлари муаллифи. Психологик роман асосчиларидан бири.\nБу адиб ижодий майдонга кириб келганда Европа адабий осмонида Томас Манн, Стефан Цвейг, Марсел Пруст, Жеймс Жойс каби юлдузлар порлаб турарди. Уларнинг ёғдусида услуби ҳам, интилиши ҳам, бадиий ифода усули ҳам ҳеч бир ёзувчиникига ўхшамайдиган, асарларини ўқиш ва англаш анча машаққат бўлган Роберт Музилнинг номи хира тортиб қолганди. Музил асарлари ўз эътирофини узоқ кутди. Ўтган асрнинг 50-йилларида «Қиёфасиз одам» романи тўлиқ чоп этилгачгина адабий жамоатчилик уни Жойс, Кафка, Камю ҳамда Пруст билан бир қаторда санай бошлади. Аммо адибнинг ўзи бу эътироф ва шуҳратни кўрмай хор-зорликда, узлат ва уқубатда вафот этиб кетганди.\nДунё адабиётида XX аср ярмидан сўнг энг кўп муҳокама қилинган, энг кўп мақолалар ёзилган, ўзининг янгича қарашлари билан кўплаб тадқиқотлар ва мунозараларга сабаб бўлган, адабиётга «қиёфасиз одам» истилоҳини олиб кирган Роберт Музил 1880 йил 6 ноябрда Австриянинг Клагенфурт шаҳрида муҳандис Алфред Музил оиласида дунёга келди. Отаси ҳарбий инженер бўлгани учун шаҳарма-шаҳар кўчиб юришларига, бир нечта мактабда ўқишига тўғри келди. Алфред Музил зиёли, ўқимишли, интизомга қатъий амал қиладиган киши эди. Нозиктаъблик, инжиқлик, дунёга ва ҳаётга фалсафий муносабат, ҳиссий ва руҳий инстинктлар унга отасидан ўтган. Роберт кўп китоб ўқир, фалсафага, санъатга қизиқар, илмий салоҳияти ҳам юқори эди. Аммо отаси ўғлининг ҳарбий бўлишини истарди. Шунинг учун у ҳарбий билим юртини тугатди. Кейин ҳарбий академияга кирди. Бу ўқув юртидаги шароит ва ундан олган таассуротлари орадан бир неча йиллар ўтгач ёзган «Тёрлеснинг рўёлари» романи учун хомашё, яъни кечинма, ҳолатлар тасвири учун етарли манбалар берди. У озгина муддат ҳарбий қисмда хизмат ҳам қилди. Аммо охир-оқибат ҳарбий бўлишни истамади. Ҳаммасини ташлаб Брно техника университетига кирди. 1901 йили инженерлик дипломини олди ҳамда техника олий мактабида ассистентлик қила бошлади. Айнан шу йиллардан «Тёрлеснинг рўёлари» романини ёзишга киришди.\nБу роман Музилнинг келажакда яратадиган «Қиёфасиз одам» асари учун тайёргарлик, ўз тили, услуби, бадиий мушоҳадаси, ифода кучини, бадиий салоҳиятини синовдан ўтказиш вазифасини ўтаб берди. Гарчи тадқиқотчилар асарга кўп ҳам эътибор қаратмаса-да, у «Қиёфасиз одам»нинг соясида кўринмай қолса-да, ана шу илк романидаёқ Музил ўзининг ижодий концепциясини, адабиётга олиб кирадиган услубини баён қила олганди.\nАсар худди бир пайтлар Робертнинг ўзи ўқиган ҳарбий мактаб каби махсус ўқув даргоҳи ўқувчиси Тёрлеснинг улғайиш йўлидаги машаққатли ва рўёга тўла кечинмаларига қурилган.\nБу асар асосига ўспиринлар ҳаёти танланади. Уларнинг туйғулари, ҳолатлари тадқиқ этилади. Айнан шу ёшдаги қаҳрамонларни танлашдан адибнинг иккита мақсади бор эди. Биринчиси, Музил илк романидан бошлаб «қиёфасиз одам» концепциясини ишлашга киришди. Яъни бу асарда қиёфасиз одамнинг шаклланиш даври тасвирланди. Мазкур ёшда ўспирин дунёси бўш идишга ўхшайди. Унга нима солинса, ўша билан тўлади. Романда ана шу бўш идишнинг тўлдирилиш жараёни, бошқача айтганда, инсон қиёфасизлигининг бошланиши, қиёфадан маҳрум қилиниш даври қаламга олинади. Мактабдаги таълим ёш йигитларни қиёфасидан маҳрум қилиб, уларни жаллодга, ёвуз амалдорга, сохта ватанпарварга, мақсад учун ҳар қандай қабиҳликдан тап тортмайдиган ижтимоий махлуққа ёки фақат кузатувчи бўлиб турадиган оломонга ва ҳоказоларга айлантиради. Асар ёзилгандан сўнг орадан эллик йил ўтиб – адабиётда Музил даври бошлангандагина тадқиқотчилар асардаги Райтинг ва Байнеберг образлари орқали адиб Гитлер ва Муссолинини, яъни фашизмнинг шаклланиш даврини тасвирлаган дейишди. Зотан, кейинчалик ер юзини қатл ва қирғин майдонига айлантирган бу жаллодларнинг ўсмирлик даври асар ёзилган паллага тўғри келарди. Музил ўттиз йил олдин Германиядаги таълим ва тарбия мамлакатни, одамларни қай йўлга бошлашини ўзига хос башорат қилганди. Бу каби ижтимоий руҳдан ташқари асар шахсдаги қиёфасизланишнинг бошланиш даврини тадқиқ қилади. «Қиёфасиз одам» концепцияси ҳали бу асарда тугал маъно касб этмайди. Фақат унга пойдевор яратилади. Музилнинг ўзи ҳам 1906 йилги кундаликларида инсон ўзлигини ифодалашга имкон бермайдиган муҳит ва ана шу муҳитда яшашга маҳкум этилган инсон ҳақида йирик асар ёзишни режалаштирганини баён қилади.\nМузил дастлаб бир нечта эссе, пьеса, тақризлар ёзди. Аммо ёзганлари ўзи қўйган ва ўзи истаётган бадиий мушоҳада талабларига жавоб бермасди. 1903 – 1908 йилларда адабий таълим олиш учун Берлин университетида эркин тингловчи сифатида фалсафа ва психология йўналишида таҳсил кўрди ҳамда «Мах таълимоти моҳияти» мавзуида диссертация ёқлади. Бу диссертация унинг номини фан оламига танитди. Бироқ Музил олимликни эмас, шу йиллардан ўзини адабиётга тўлиқ бағишлашга қарор қилди. Унинг номи адабий давраларда кўпам тилга олинмас, асарлари ўша давр эҳтиёжига мос эмасди. Шу сабабли ёзувчи сифатида тирикчилик қилиши анча оғир кечди. У ҳануз ота-онасининг моддий қўллаб-қувватлашига муҳтож эди. Умуман, Роберт Музил умри давомида адабиёт орқасидан йирик маблағ ёки мартабага эришмади. Шу боис отаси уни кутубхонага ишга жойлаштириб қўйди. Аммо тезда уруш бошланиб, Роберт Музил зобит сифатида ҳарбийликка чақирилди. У Биринчи жаҳон уруши даҳшатларини ўз кўзи билан кўрди ва инсон фожиасини, қиёфасизланаётган, оммавий қирғинлар ва зулм билан ўз қиёфасидан маҳрум қилинаётган инсонни теранроқ ҳис этди. Уруш инсонни оммавий равишда қиёфасидан маҳрум қилишини англаб етди. Зобитлик йилларида кўрган-кечирганлари кейинчалик унинг асосий романига кўчиб ўтди. Музил инсон моҳиятини таҳлил қилишга, унинг ботиний қиёфасини чуқурроқ ўрганишга киришди.\nУрушдан сўнг отасининг меросидан ҳам тўлиқ маҳрум бўлди. Энди ўз кунини ўзи кўришга мажбур эди. У ташқи ишлар вазирлигида, бошқа турли муассасаларда ишлади. Шу йилларда ҳарбий вазирликдан тўкин-сочин яшашга етадиган маоши бор катта амал тавсия қилишди. Аммо қанчалик қашшоқ яшаётган бўлмасин, Роберт Музил ҳарбий бўлишни истамади ва ўзини тўлиқ адабиётга бағишлади. Ёзганлари учун келадиган арзимас қалам ҳақи ва ёзувчиларга ажратиладиган хайриялар ҳисобига оила тебратди. Бунинг устига, асарлари ҳам оммалашмади. Тўғрироғи, унинг асарларини ўқийдиган, қадрига етадиган авлод ҳали етишмаганди. У кун кечириш учун театр танқидчиси, журналист сифатида ўзини синаб кўрди. Барибир омади юришмади. Баъзи кунлари ейишга нони ҳам бўлмаганини кундаликларида кўп марта эътироф этган. Шу йиллардаги ёзишмаларида Музил ҳаётдан ҳаддан ташқари безганини ва ўзининг аҳволидан чарчаганини қайта-қайта қайд қилади.\n1923 йили адабий жамоатчилик Музилга эътибор қаратгандек бўлди. У драматик асарлари учун Австриянинг А.Клейст номидаги энг нуфузли адабий мукофотига эришди. Мукофотни машҳур адиб Алферд Дёблин топширди. Айни шу йилларда бир қанча немис адиблари Музил ижодига қизиқиш билдиришди. Бироқ мукофот ҳам, эътирофлар ҳам Музил ҳаётида кескин ўзгариш ясолмади. Яъни замондош ёзувчилар, унинг тенгдошлари қалам ҳақи ҳисобига виллалар қуриб, дунёни томоша қилиб, обрў-мартаба орттираётган бир пайтда Музил амал-тақал кун кечиришни ўйларди. У шон-шуҳратни ёқтирмайдиган ёзувчига айланганди. Аммо ўзининг адабиётдаги ўрнини ва қадрини, асарларининг даражасини биларди. Билгани учун ҳам қийналарди. Фақат зоҳири адабиёт бўлиб кўринган асарлар машҳурликка эришаётганидан, ўзи айтмоқчи бўлган гапларни, муаммоларни, маънони замондошлари кўролмаётганидан, тушунмаётганидан, ўз даврининг дид ва савиясидан оғриниб азоб чекарди. Унинг ичида гўё иккита шахс яшарди. Бири аламзадалик билан шон-шуҳрат, эътирофдан ўзини четга олган, ўз замонига қасдма-қасд тарзда фақат ўзи англаган ифода усулида асар ёзишда, ҳақиқий адабиёт яратишда давом этаётган шахс бўлса, иккинчиси ўзини эътироф этишларини, тан олишларини, шон-шуҳрат шоҳсупасига чиқишни, замондоши бўлган Томас Манн, Фейхтвангер, Леонгард Франк, Стефан Цвейг, Рот, жилла қурса, енгил адабий беллетристлар – Франц Верфел ёки Антон Вильдганс қаторида ўзининг ҳам эътироф этилишини истаётган шахс эди. Умуман, бу икки шахс Музил қиёфасида бир умр курашиб яшади.\n1924 йили Музил Вена шаҳри, 1929 йили эса Герхарт Гауптман номидаги адабий мукофотларга сазовор бўлди. 1929 йили адибга ҳар томонлама ёрдам бериш ва унинг адабий-фалсафий ғояларини тушунтириш учун Берлинда «Музил жамияти» тузилди. Аммо бу эътибор ва эътироф узоққа бормади. 1934 йили фашистлар ҳукумати Музил асарларини тақиқлади, жамиятни тарқатиб юборди. Музил аввал Венага, Австрия Германияга қўшиб олингач эса Швейцарияга кетди. У ерда ҳам жуда қашшоқ ва аянчли ҳаёт кечирди.\nАйни шу йилларда ХХ асрнинг энг улуғвор романларидан бири – «Қиёфасиз одам» асарининг биринчи китоблари босилиб чиқди. Роман том маънода янги йўналишдаги психологик асар эди. Музил унда гўё Пруст услуби билан Кафканинг бадиийлаштириш усулини бирлаштирганди. Роман қиёфасиз одам, бошқача айтганда, қиёфасидан маҳрум этилган инсон ҳақида эди.\nМузил Кафка каби одамни шахс эмас, маълум бир ҳаракат ёки қарашнинг тимсоли бўлган мавжудот деб қарайди. Одам қайсидир ҳаракатларнинг, қайсидир ғояларнинг, қайсидир қарашларнинг қиёфасидир, унинг ўз қиёфаси, ўзлиги бой берилган. Тараққиёт инсонни ўз қиёфасидан маҳрум айлади. Унинг ичи, руҳи, ботини жамиятдаги турли қарашлар, ғоялар, тушунчалар, турланишлар, тусланишлар билан тўлдирилди. Асарда ана шу жиҳат – қиёфасиз инсон таҳлил қилинади. Адиб бу орқали ХХ асрда яшаётган, Музилга замондош бўлган, унинг ёнида ва теварак-атрофида юрган одамларда инсон эмас, ижтимоий муносабатлар, мафкураларнинг қиёфасини кўраётганини, яъни инсон яшаш учун ўзига шу қарашларни, шу муносабатларни сингдиришга ва буларни ўз қиёфаси қилиб олишга, жамият тутқазган, таклиф қилган қиёфаларда юришга мажбур эканини тушунтирмоқчи бўлди. Ана шу жиҳати билан инсон маҳкум қилинган, ижтимоий ҳаракат ва қарашларнинг, жамият ва цивилизациянинг қурбонига айланган мавжудотдир. Жамият талаб қилган ниқобни киймасдан инсон яшолмайди, унинг ўз хоҳиши ва ўзлиги билан яшашига имкон берилмайди, қиёфасини сақлаб қолган одам маданийлашган жамият учун ётдир. Инсон учун иккита йўл бор: ё ўз қиёфасини сақлаб қолиб ўзини ўлимга ва ётлашишга маҳкум этади, ё жамият ва ижтимоий ҳаёт тақдим этаётган қиёфа билан юришга мажбур. Одам бор-йўғи ижтимоий ва оммавий тафаккурнинг, мавжуд ахлоқнинг, мавжуд ҳаракатнинг ва турли ғояларнинг қиёфасига кириб яшаб қолиш учун курашади. Унинг асл қиёфаси, асл вазифаси унутилган. Музил қаҳрамонларининг ҳаммаси ана шундай қиёфасиз, жамият ва ижтимоий муносабатлар истаган қиёфага кириб олишган. Биз қиёфа деб тикилганимиз ва муносабат билдирганимиз қайсидир ижтимоий ғоя ёки мафкуранинг, муносабатлар, анъаналар, қарашларнинг, умуман, қайсидир ижтимоий тушунчанинг кўринишидир. Шу сабабли замонавий инсон қиёфасида ўз даври, замони, жамияти балқиб туради. Музил инсон бугунги тараққиёт ва тамаддун даврида ўз қиёфаси билан яшолмайди, ўз шакли билан яшашга ҳаққи йўқ, агар ўз қиёфасига қайтса, ўзини ўзи ўлимга маҳкум қилади, чунки ўзлик билан яшашга имконият ва шароит йўқ, шу сабабли ижтимоий муносабатлар, мавжуд жамиятлар ясаб берган қиёфада яшашга маҳкумдир, шу сабабдан ҳам у қиёфасиздир дейди. Аслида, Музилнинг бу хил қараши ва инсонга бу хил ёндашуви Фрейднинг инсоннинг онгли ҳамда онгости ҳолатлари таҳлили билан боғлиқ таълимот таъсирида дунёга келганди. Айни шу таълимот таъсирида Музил инсонни иккига: рациод ва норациод тоифаларга бўлади. «Қиёфасиз одам» романи ана шу қарашнинг бадиий ифодасидир. Асар бош қаҳрамони Улрихдан тортиб давлат амалдорларигача, олимлар ва адиблар, зиёлиларгача – ҳаммаси асарда одам қиёфасида эмас, одам шаклидаги маълум бир қарашларнинг, анъаналарнинг, ижтимоий муносабатларнинг қиёфасида гавдаланади ва ҳаракат қилади. Улрих ҳам жамиятда яшаш учун ўзлигидан кечиб улар талаб қилаётган қиёфага киради. Охир-оқибат Улрихни бу хил яшаш зериктиради. У ўзига хос исён қилади: ҳаммасини ташлаб синглиси Агатанинг дунёсига қайтади. У инсонни халос қиладиган муҳаббатни синглисининг ва ўзининг хаёлидан топади. Чўккан ва зада кўнглига синглисига нисбатан меҳр ҳамда уларнинг муҳаббат ҳақидаги орзу-истаклари малҳам бўлади.\nМузилга бу асарини якунлаш насиб қилмади.\nРоман Томас Маннинг эътиборига тушди. Айни шу романидан сўнг Ғарб адабиётида Музил номини француз Марсел Пруст билан ёнма-ён қўя бошлашди. Томас Манн асарни: «Ўзининг қудрати ва қуввати билан катта анъаналарни бошлаб берадиган янги немис романчилигининг ибтидоси», – деб атади. Арнольд Цвейг: «Бу асар Австрия адабиётининг энг юксак бадиий намунаси», Брох эса: «Музил бу асари билан дунё миқёсидаги эпик адиб эканини исботлади», – дея баҳо берди.\nБу эътирофлар ошкора ва оммавий тарзда дунё юзини кўра бошлаганда Музил оғир касал ётарди. Машаққатли кечган ҳаёти, йўқчилик охири унинг силласини қуритган, соғлиғига таъсир қилганди. 1938 йилдан эътиборан у адабий олам учун деярли унут одамга айланди. Замондош адибларнинг эътирофлари 1939 йили бошланган Иккинчи жаҳон уруши, дунё алғов-далғовлари ичида билинмай ҳам қолди. Музилнинг фақирона ҳаёт шамчироғи эътирофини кута-кута 1942 йили, ниҳоят, сўнди. Уни сўнгги манзилга бор-йўғи 10 киши кузатди. ХХ асрнинг энг йирик ва улуғ адибларидан бири ҳаётини шу тариқа якунлади.\n1943 йили рафиқаси «Қиёфасиз одам» романининг охирги томларини нашр қилдирди. 1951 йили Адольф Фриз романнинг барча томларини жамлаб якка китоб ҳолида чоп эттирди. Ана шу нашрдан Ғарб, қолаверса, дунё адабиётида Музил даври бошланди. Адабий дунё Музилни қайтадан кашф қилди ва унинг номини энди бир овоздан Кафка, Жойс, Камю, Томас Манн, Герман Брох, Элиас Канетти билан бир қаторда санашга тушдилар.\nМузилнинг сўнгги романи 50-йиллар ва ундан кейинги авлод адабиётига жуда кучли таъсир ўтказди. Ўлимидан сўнг бўлса ҳам у ҳақли равишда ХХ асрда адабиётни янги босқичга олиб чиққан ва дунё адабий жараёнида янги йўналишни бошлаб берган, психологик-интеллектуал романнинг асосчилари бўлган адиблар сафидан жой олди.\n← Аввалги Аввалги Акбар Рустамов. Касал (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: «Муҳаммад Юсуф» (ҳужжатли фильм, 2004)


Бош сахифа > Фаолият > Соғломлаштириш > ЁЗ – ЎТМОҚДА СОЗ!\n22.06.2021. Ҳар бир фаслнинг ўзига хос таровати ва гўзаллиги бор. Лекин ёзнинг гашти ўзгача. Айниқса, болажонлар учун интиқ кутиладиган бу ғаройиб фаслнинг унутилмас кечинмалари уларга бир дунё ҳайрат ва ҳаяжон бағишлайди.\nЮртимизда ёшларни билимли, зукко шу билан бирга соғлом вояга етиши учун барча шароитлар яратилмоқда. Хусусан, ёзги таътилни мароқли ва мазмунли ўтказиш мақсадида республикамизнинг барча ҳудудларидаги болалар оромгоҳларида бу йилги соғломлаштириш мавсумига пухта тайёргарлик кўрилди.\nЖумладан, Кимё ва фармацевтика саноати ходимлари касаба уюшмаси Республика Кенгаши тизимидаги корхона ва ташкилотлар тасарруфидаги барча болалар соғломлаштириш оромгохларида ишчи ва ходимларнинг фарзандлари тетик, соғлом бўлишлари ҳамда мароқли ҳордиқ олишлари учун барча шарт-шароитлар, соғлигини тиклаш учун қатор қулайликлар яратилган. “Деҳқонобод калий заводи” МЧЖга қарашли “Ёш кимёгар”, “Навоийазот” АЖга қарашли “Офтобжон”, «Максам-Чирчиқ» АЖга қарашли «Кимёгар», «Аммофос-Максам» АЖга қарашли «Чимён», “Фарғонаазот” АЖга қарашли “Кимёгар”, “Андижон биокимё заводи” АЖга қарашли “Бўстон” болалар соғломлаштириш оромгоҳлари шулар жумласидандир. Республикамизнинг турли ҳудудларида жойлашган ушбу болалар соғломлаштириш оромгоҳлари ҳар йили минглаб ўғил қизлар саломатлигини мустаҳкамлашга салмоқли ҳиссақ ўшиб келмоқда.\nЮқорида номлари келтирилган оромгоҳларда айни кунларда мавсумнинг қизғин палласидир. Ушбу масканларда болаларнинг ҳар бир куни қизиқарли ва завқли ўтиши учун барча зарур шарт-шароитлар яратилган. Турли хил тадбирларда болажонларнинг ўзлари ҳам фаол иштиррк этиб, оромгоҳ тўгаракларида ўрганган рақс, саҳна кўринишлари, қўшиқлар, ўзлари ясаган ўйинчоқлар кўргазмалари орқали ижод намуналари ва иқтидорларини намоён этмоқдалар. Шунингдек, ҳар бир оромгоҳда тиббиёт ҳамда ички ишлар ходимлари томонидан болаларнинг саломатлиги ва хавфсизлиги доимий назоратга олинган.\nХусусан, “Навоийазот” АЖ тасарруфидаги “Офтобжон” болалар соғломлаштириш оромгоҳида ҳам мавсум ёрқин ва самарали ўтмоқда. Сабаби, оромгоҳда энг шижоатли, фаол, ижодкор ва иқтидорли тарбиячи ва етакчилар иш олиб бормоқдалар. Болажонларнинг вақтларини мазмунли ўтказиш учун оромгоҳда маънавий ва маърифий, кўнгилочар, спорт табирлари, ёш китобхон танлови ўтказилмоқда.\nТадбирларда фаол иштирок этган ўғил-қизлар эсдалик совғалари билан тақдирланмоқдалар.


“Ўзстандарт” агентлигида навбатдаги маърифий учрашув\nДонишмандлардан бири, Орифнинг қалбидек кенг ва катта бўлган нарса йўқдир. Ер ва осмонлар орифнинг қалбига нисбатан бир нуқта кабидир. Бу жиҳатдан, Аллоҳ; “Ер ва осмонларга сиғмадим, аммо мўмин банданинг қалбига сиғдим”, деб айтган экан.\nҲақиқатдан ҳам инсоннинг қалби соф туйғулар, илму-маърифат ва ҳикматлар саршашмаларидан қувватланса, шубҳасиз ўз соҳибини яхшиликлар томон етаклайди. Энг асосийси бундай инсонлар эли, юрти ва халқининг фаровонлиги йўлида фидоийлик билан меҳнат қилади.\nАлбатта, ҳаётда инсонни тарбияси билан шуғулланишдек машаққатли юмуш бўлмаса керак. Бу жараён эса доимо меҳнату, заҳматни, эътиборни ва зийракликни талаб этади. Айрим соҳалар ва тизимларда маълум бир вақтларда танаффуслар бўлиши мумкин. Аммо таълим ва тарбияда ҳеч қачон танаффус бўлмайди.\n“Ўзстандарт” агентлиги тизимида меҳнат қилаётган ходимлар билан ишлаш, маънавий-маърифий соҳадаги тадбирларни тизимли ташкил этилаётгани, ҳар бир мутахассиснинг касбий маҳоратини ошириш билан бирга, уларнинг маънавий дунёқарашларини бойитишга хизмат қилмоқда.\nАйни муборак кунларда навбатдаги учрашувга Ўзбекистон Мусулмонлари идораси раисининг ўринбосари, шайх Абдулазиз Мансур ҳазратлари таклиф этилди.\nУчрашувда шайх ҳазратлари ходимларга Рамазон ойи муносабати билан юртимизда Ислом арконларига эътибор берилаётгани, эски қўлёзмаларнинг таржима қилинаётгани ва мўмин мусулмонлар рўза тутиш амалларини бажараётганлари ҳамда улуғ кунларда юртимизда кўплаб саховатли тадбирлар ташкил этилаётгани хусусида маълумот берди.\nШунингдек юртимизда “Ҳалол” стандартларининг қабул қилингани ва унинг аҳамиятли жиҳатлари тўғрисида ҳам мулоҳазалар билдирилди.


2020 ЙИЛДА АСОСИЙ ФОНДЛАР ҚАНДАЙ ҚАЙТА БАҲОЛАНАДИ? — Soliq plus / Налоги плюс\n2020 ЙИЛДА АСОСИЙ ФОНДЛАР ҚАНДАЙ ҚАЙТА БАҲОЛАНАДИ?\n1 февраля, 2020 SOLIQ PLUS ҲИСОБЧИГА КЎМАК\n1 февралга қадар қуйидагилар томонидан асосий фондлар қайта баҳоланиши лозим:\nНималар қайта баҳоланади?\n● асосий воситалар (0100-счёт);\n● ўрнатиладиган ускуналар (0700-счёт);\n● қурилиши тугалланмаган объектлар (0810-счёт);\n● молиявий ижара шартномаси, шу жумладан лизинг шартномаси бўйича олинган асосий воситалар (0310-счёт);\n● ер участкалари, белгиланган тартибда хусусийлаштирилган ер участкалари бундан мустасно;\n● табиатдан фойдаланиш объектлари.\n● индекс усулига мувофиқ – қайта баҳолашни ўтказиш санасидаги ҳолатга кўра бухгалтерия ҳисобида қайд этилган объектларнинг дастлабки (тикланиш) қиймати ва улар бўйича эскириш суммасини (эскириш тўлиқ ҳисобланган объектлар ҳам киради) тегишли индексларга кўпайтиринг. Улар асосий фондлар турлари бўйича ва уларни харид қилиш даврларига боғлиқликда табақаланган;\n● бевосита қайта баҳолаш усулига мувофиқ – қайта баҳолаш ўтказиладиган даврда ҳужжатлар асосида тасдиқланган бозор нархлари бўйича объектлар қийматини қайта ҳисобланг.\nКорхонангиз кичик бизнесга мансуб бўлса, индекс усулини қўллаш чоғида навбатдаги қайта баҳолашни ўтказиш даврида (3 йилда 1 марта) сўнгги қайта баҳолашдан кейин ўтган йиллар (2018-2020 йиллар) учун қайта баҳолаш индексларини ҳисобга олган ҳолда қайта баҳолашингиз керак. 2018 йилда харид қилинган асосий фондлар учун 2019 ва 2020 йиллардаги қийматни ўзгартириш индексларини ҳисобга олиш лозим.\n● индекс усулида – асосий фондлар қийматини ўзгартиришнинг тегишли индексларига;\n● бевосита қайта баҳолаш усулида – қайта баҳолашдан кейинги тикланиш қийматининг қайта баҳолашгача бўлган қийматга нисбати билан ҳисоблаб чиқариладиган қайта баҳолаш коэффициентига.\n● асосий воситалар (0100), молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар (0300), капитал қўйилмалар (0800), ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни (0700) ҳисобга олиш счётлари дебети – асосий воситалар объектларининг дастлабки (тикланиш) қийматини қўшимча баҳолаш суммасига;\n● асосий воситалар эскиришини ҳисобга олиш счётлари кредити (0200) – асосий воситаларнинг ва молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг жамланган эскиришини қўшимча баҳолаш суммасига;\n● 8510 – “Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар” счёти кредити – асосий фондлар объектларининг дастлабки (тикланиш) қийматини қўшимча баҳолаш ва жамланган эскириши суммалари ўртасидаги фарқ суммасига.\n1 январь ҳолатига кўра қайта баҳолаш натижаларини қайта баҳолаш ўтказилган жорий давр учун молиявий ҳисоботда акс эттиринг. Бу 2020 йил январда ўтказилган қайта баҳолаш натижалари 2020 йил учун ҳисоботда уни тузиш чоғида (2020 йил I чораги учун ҳисоботда уни тузувчилар учун) акс эттирилиши кераклигини англатади. Улар 2019 йил учун ҳисоботда акс эттирилмайди. Шу тариқа 2019 йил учун молиявий ҳисоботда асосий фондлар қиймати йил охирига қайта баҳолашсиз акс эттирилади. 2020 йил учун молиявий ҳисоботда ушбу қиймат йил бошига қайта баҳолаш натижаларини ҳисобга олган ҳолда кўрсатилади. Ўтган йил охиридаги ва ҳисобот йили бошидаги маълумотларнинг бундай номувофиқлиги 2020 йил учун молиявий ҳисоботга тушунтириш хатида тушунтириб берилиши лозим.


АИДА ХАСАНОВА 2019 ЙИЛНИНГ ЭНГ ЯХШИ ҲАКАМИ\nЮртимизда спортни ёритишга ихтисослашган интернет сайт - www.olamsport.com сайти ўз талқинига кўра йилнинг энг яхшиларини аниқлади. Қувонарлиси, йилнинг энг яхши ҳаками йўналишида қиличбозлик бўйича ҳакам - Аида Ҳасанова ғолиб бўлди.\nҚайд этиш лозимки, Аида йил давомида бир қатор нуфузли мусобақаларда фаолият олиб бориш билан бирга, ўтган йилниг охирида Халқаро қиличбозлик федерацияси ФИЕ қарорига кўра Токио-2020 Олимпиада ўйинларида ҳакам сифатида иштирок этиш ҳуқуқини ҳам қўлга киритди.\nШу муносабат билан куни кеча “Пахтакор” қиличбозлик залида ЎҚФ ходимлари ва мураббийлар иштирокида olamsport.com махсус интернет сайти раҳбарияти ва вакиллари Аида Хасановага “2019 йилнинг энг яхши ҳаками” ёзуви тцширилган эсдалик совғани тақдим этишди.\nЎзбекистон қиличбозлик федерацияси Аида Хасановани бу каби юксак номинация билан табриклайди ва унга мустаҳкам соғлик, келгусидаги фаолиятида улкан зафарлар тилайди.


Янги рейтинг: Марказий Осиёдаги энг хотамтой одамлар - ўзбекистонликлар\n09:52 15.09.2017 (Янгиланган 18:52 15.09.2017) Ҳавола олиш\nЎзбекистон дунё миқёсида тузилган рейтингнинг 38 поғонасидан ўрин олган, қўшни Тожикистон эса қуйироқда 50 поғонада жойлаштирилган. Расмий Душанбеда хайрия тадбирлари билан аҳолининг 36%гина шуғулланар экан\nТОШКЕНТ, 15 сен — Sputnik. Марказий Осиёдаги энг сахий кишилар Ўзбекистонда истиқомат қиладилар, энг зиқналари эса — Қозоғистонда. World Giving Index 2017 томонидан эълон қилинган янги рейтингда худди шундай маълумотлар келтирилган.\nРейтинг: Ўзбекистон – террорчилик хавфи энг кам бўлган мамлакатлардан бири\nРейтинг ташкилотчиларининг таъкидига кўра, Ўзбекистон аҳолисининг 40% у ёки бу кўринишдаги хайрия ишлари билан шуғуллансалар, Қозоғистонда бу кўрсаткич атиги — 30 %ни ташкил этади.\nЎзбекистон дунё миқёсида тузилган рейтингнинг 38 поғонасидан ўрин олган, қўшни Тожикистон эса қуйироқда 50 поғонада жойлаштирилган. Расмий Душанбеда хайрия тадбирлари билан аҳолининг 36%гина шуғулланар экан.\nАҳолисининг 33%и хайрия ишларига жалб этилган Туркманистонга рейтингнинг 69-поғонаси ажратилган бўлса, Қирғизистон 85-ўринни эгаллаган ва рейтингни Қозоғистон (87ўрин) билан якунлаган.\nРейтинг муаллифларининг таъкидига кўра, Қозоғистон ва Қирғизистоннинг хайрия ишлари билан шуғулланувчи аҳолиси кўрсаткичи бир хил — 30%дан.\nWorld Giving Index рейтингининг биринчилигини мана тўрт йилдирки Мьянма қўлдан бой бермай келмоқда. Тадқиқотчилар маъумтларига кўра, мамлакат аҳолисининг 91%и хайрия ишлари билан шуғулланар экан.\nБаёнотда келтирилишича, Мьянмада пуллар асосан руҳонийларга хайрия қилинади: пуллар ҳажми унчалик кўп бўлмасада, аҳоли мунтазам равишда хайр қилиб турар экан.\nРейтингнинг иккинчи ўрнини — Индонезия, учинчи поғонасини эса — Кения эгаллаган.


24 январ 2020, Тошкент вақти: 03:41\nТуроб Жўраев қамоққа олинганига қарамай ҳамон сенаторлар рўйхатида қолмоқда.\nСенат Кенгаши сенатор, Самарқанд вилоятининг собиқ ҳокими Туроб Жўраевни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилиш тўғрисида 11 июлда қарор қабул қилганини 13 август куни маҳаллий нашрлар орқали жамоатчиликка ошкор этди. Сенат сайтида эса бу масалада расмий ахборот ҳозирга қадар берилган эмас.\nСенат матбуот хизматининг билдиришича, қарор ўша куниёқ Бош прокуратурага юборилган. Сенат мазкур қарор қабул қилинганини билдиргунига қадар ижтимоий тармоқлар ва маҳаллий матбуотда Туроб Жўраев қандай асосда қамоққа олингани номаълумлигича қолаётгани тўғрисига гап-сўзлар пайдо бўлган эди.\n«Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тўғрисида»ги Конституциявий қонуннинг 6-моддасига кўра Сенат аъзоси дахлсизлик ҳуқуқидан фойдаланади.\nСенатор¸ мазкур дахлсизликка мувофиқ¸ Сенат розилигисиз, Сенат мажлислари оралиғидаги даврда эса, Сенат Кенгаши розилигисиз жиноий жавобгарликка тортилиши, ушлаб турилиши, қамоққа олиниши ёки суд тартибида бериладиган маъмурий жазога тортилиши мумкин эмас.\n2017 йилда Самарқанд вилояти ҳокими лавозимига тайинланган Туроб Жўраев катта миқдордаги коррупцияга алоқадорликда гумонланиб¸ ўтган ой қамоққа олинган эди.


Бухоро вилояти ҳокими Ўктам Барноев жорий йил пахата теримига ҳеч ким мажбурий равишда жалб этилмаслигини расман маълум қилди.\nКун уз сайтининг 17 август куни хабар беришича, Халқаро пресс клубнинг Бухорода ўтказилган сайёр йиғинида модератор вилоятда пахта йиғим терим мавсумида ўқитувчилар ва бошқа бюджет соҳаси ходимларининг мажбурий меҳнатидан фойдаланиш масаласи бўйича савол берган. Бу саволга жавобан Ўктам Барноев:\n- Аввало, пахта терими ҳеч ким учун мажбурий эмас. Бу йил деҳқонларимиз ажойиб меҳнат меҳнат қилишган. Ҳосилни йиғишда қатнашиш ихтиёрий бўлади. Терган пахтасига пулни ўша куниёқ оладиган қиламиз. Бухоронинг барча жойида ана шу тартиб жорий этилади, - деб жавоб берган.\n12 август куни Озодлик радиосига бухоролик ўқитувчилардан бири вилоят мактаб ўқитувчилари бу йилги пахта теримида қатнашиш учун тилхат ёзиб беришга мажбурланаётгани ҳақида маълум қилган эди. Бироқ вилоят расмийлари Озодлик радиосига бу маълумотни рад этиб, ўқитувчилар пахта теримига чиқарилмаслигини айтган.


Terjemahan makna Surah Surah Aṭ-Ṭūr - Terjemahan Uzbek - Alaudin Manṣūr - Ensiklopedia Alquran Alkarim\nTerjemahan makna Surah: Surah Aṭ-Ṭūr\nNomor Halaman: 523\n1. Тур (тоғи)га қасам;\n2. Битилган Китобга (Қуръонга) қасам;\n3. Очиқ саҳифага (ёзилган Китобга) қасам;\n4. Байтул-Маъмурга (Обод Уйга) қасам;\n5. Баланд кўтарилган томга (осмонга) қасам;\n7. Парвардигорингизнинг азоби шак-шубҳасиз, воқеъ бўлгувчидир!\n8. Унинг учун бирон дафъ қилгувчи — тўсиқ йўқдир.\n11. Ана ўша Кунда (пайғамбарларни) ёлғончи қилгувчиларга ҳалокат бўлур!\n12. Улар ўзлари шўнғиган нотўғри йўлларида адашиб юрадиган кимсалардир.\nNomor Halaman: 524\n16. (Дўзахга) кирингиз! Энди (унинг азобига) хоҳ сабр қилинглар, хоҳ сабр қилманглар, сизларга баробардир! (Яъни, у азоб сизлардан енгиллатилмас). Сизлар фақат ўзларингиз қилиб ўтган қилмишларингизнинг жазосини тортурсизлар!»\n17. Тақводор зотлар эса шак-шубҳасиз, жаннатлар ва неъматлар ичра барқарордирлар.\n18. Уларга Парвардигорлари ато этган нарсалар билан шод-хуррам бўлган ҳолларида (жаннатлар ва неъматлар ичра барқарордирлар). Парвардигорлари уларни дўзах азобидан сақлагандир.\n19. (Уларга): «Сизлар қилиб ўтган (яхши) амалларингиз сабабли кўнгилдагидек еб-ичинглар», (дейилур).\n20. Қатор тизилган сўрилар устида ястанган ҳолларингизда (кўнгилдагидек еб-ичинглар, дейилур) ва Биз уларга оҳу кўзли ҳурларни жуфти ҳалол қилиб бердик.\n21. Ўзлари иймон келтириб, зурриётлари ҳам уларга иймон билан эргашган зотларга (ўша) зурриётларини қўшдик ва уларга қилган амалларидан бирон нарсани ҳам камитмадик. Ҳар бир киши ўзи касб қилган иши билан гаровга олингувчидир — ушлангувчидир.\n23. Улар у жойда (шундай шароб) косаларини талашиб — қўлма-қўл қилиб ичурларки, у (шароб)да (яъни, уни ичганлари сабабли) на беҳуда-сергаплик ва на гуноҳ бўлар.\n25. Улар бир-бирларига боқишиб, басти-жавоб қилишиб,\n26. дейдилар: «Ҳақиқатан бизлар илгари (ҳаёти дунёда) аҳли-оиламиз орасида (бўлган чоғимизда Охиратда Аллоҳнинг азобига дучор бўлишдан) қўрқар эдик.\n27. Мана, Аллоҳ бизларга марҳамат кўргизди ва бизларни самумдан (яъни, баданларни илма-тешик қилиб юборадиган дўзахий шамолдан) сақлади.\n28. Дарҳақиқат, бизлар илгари (ҳаёти-дунёда) У зотга дуо-илтижо қилар эдик. Албатта Унинг Ўзигина марҳаматли, меҳрибондир».\n29. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом) сиз (инсонларга Қуръон оятлари билан) панд-насиҳат қилаверинг! Чунки сиз Парвардигорингизнинг неъмат-марҳамати билан коҳин-фолбин ҳам, мажнун ҳам эмасдирсиз.\n30. Балки улар (мушриклар: «Муҳаммад), бир шоирдир. Бизлар унга замон ҳодисот-балолари (етиши)ни кутурмиз», дерлар?!\nNomor Halaman: 525\n33. Балки улар: «(Муҳаммад Қуръонни) ўзи ичидан тўқиб олган», дерлар?! — Йўқ, улар иймон келтирмаслар!\n34. У ҳолда агар ростгўй бўлсалар ўзлари ҳам ўша (Қуръон)га ўхшаш бирон сўз — китоб келтирсинлар-чи?!\n40. (Эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), балки сиз улардан (ўз даъватингиз учун) ажр-ҳақ сўраётгандирсизки, улар (ўша) тўлов(ни тўлаш)дан қийналиб қолгандирлар (ва шу сабабли иймон келтирмаётгандирлар)?\n41. Балки уларнинг ҳузурларида ғайб (илми — Аллоҳ таолонинг Ўз бандаларидан яширган сирлари) бўлиб, улар (ўша сирларни) ёзиб олаётгандирлар (ва шу сабабли сиз келтирган хабарларга ишонмаётгандирлар?!) Асло ундоқ эмасдир! У ҳолда нега улар сизга иймон келтирмаслар?!\n45. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом) сиз уларни токи ўзлари ҳалок қилинадиган кунларига рўбарў бўлгунларича тарк қилинг!\n48. (Эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом) сиз Парвардигорингизнинг ҳукмига (яъни, мушрикларни дарҳол азобга дучор қилмаганига ва сизни турли машаққатли синовлар билан имтиҳон қилишига) сабр қилинг. Зотан, сиз шак-шубҳасиз, Бизнинг кўз ўнгимизда (яъни, ҳифзи-ҳимоямизда)дирсиз. Ва (тонгда уйқудан) турган пайтингизда Парвардигорингизга ҳамду сано айтиш билан (У зотни барча айб-нуқсондан) покланг!\n49. Шунингдек кечадан (бўлган соатларда) ва юлдузлар юз ўгириб кетгач (яъни, саҳар пайтларида) ҳам У зотга тасбеҳ айтинг!\n(Kirim catatan: Terjemahan Uzbek - Alaudin Manṣūr - Surah:Surah Aṭ-Ṭūr - Ayah:)


Адлия вазирлиги Алламжоновнинг баёнотига изоҳ берди\nАдлия вазирлиги АОКА директори Комил Алламжоновнинг бугунги баёнотига ҳуқуқий изоҳ берди. Аммо келтирилган асосда шарҳлар, изоҳлар ёки муносабатларни назорат қилиш ҳақида ҳеч нарса дейилмаган.\nАдлия вазирлиги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги директори Комил Алламжоновнинг бугунги баёнотига ҳуқуқий изоҳ берди. Унга кўра постлар тагидаги шарҳларда қонунга хилоф фикрлар, чақириқлар бўлса, қонун талабига кўра блогерлар у “шарҳлар ўчириб ташланиши” лозимлиги таъкидланади. Изоҳга “Ахборотлаштириш тўғрисида”ги қонун илова қилинган.\nҚонуннинг 121-моддасига кўра, ҳамма эркин фойдаланиши мумкин бўлган ахборот Интернет ахборот тармоғидаги веб сайт эгаси, хусусан блогерлар ўз саҳифаси ёки сайтида\nқонунга мувофиқ жиноий ва бошқа жавобгарликка сабаб бўладиган бошқа ҳаракатларни содир этиш мақсадларида фойдаланилишига йўл қўймаслиги шарт, дейилган.\nШунингдек, қонунда веб сайт эгаси, хусусан блогерлар зиммасига ўзлари жойлаштираётган ахборотнинг тўғрилиги учун жавобгарлик юкланади. Аммо ушбу моддада жойлаштирилган материалга нисбатан билдирилган шарҳлар, изоҳлар ёки муносабатларни назорат қилиш ҳақида ҳеч нарса дейилмаган.\nҚайд этиш лозим, олдинроқ АОКА “Озодлик” сайтини агентлик директорига нисбатан троллар ҳужумини уюштиришда айблаганди.\nКиритилди: 17:43 14.08.2019. Ўқилди: 1384 марта. Фикрлар сони: 0 та.


20:10 05.09.2016 (Янгиланган 20:19 05.09.2016) Ҳавола олиш\nИслом Каримов менга жуда илиқ муносабатда эди <...> мени “сен”лаб, исмимни айтиб мурожаат қиларди, - деди Путин.\nТОШКЕНТ, 5 сен – Sputnik. Россия президенти Владимир Путин эртага 6 сентябр куни Ўзбекистон президенти Ислом Каримов вафоти муносабати билан ҳамдардлик билдириш учун Самарқандга келишини маълум қилди. Путин ўзининг Ислом Каримов билан бўлган муносабатларини эсларкан, Каримов унга жуда илиқ муносабатда бўлганини айтиб ўтди.\n“Шуни айтишим керак-ки, биз таниш бўлган ва бирга ишлаган даврларда, айниқса охирги бир неча йил давомида, мен Ислом Абдуғаниевични инсоний томондан танишга муваффақ бўлдим. Бизнинг муносабатларимиз жуда самимий эди. У шахсан менга жуда илиқ муносабатда эди, балким, унинг ёши мендан каттароқ бўлгани туфайли, биз иккимиз қолганда мени “сен”лаб, исмимни айтиб мурожаат қиларди. Менимча, бу Ўзбекистон учун катта йўқотиш бўлди, умуман инсон дунёдан кўз юмишининг ўзи йўқотишдир”, — деди Владимир Путин матбуот анжуманида.\nЎзбекистон биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримов 2 сентябр куни, инсульт оқибатида вафот этди. 3 сентябр куни Самарқандда президент билан хайрлашув ва дафн этиш маросими бўлиб ўтди. Унда минглаб маҳаллий аҳоли ва 17 мамлкат делегациялари қатнашди. Ўзбекистонда уч кунлик мотам эълон қилинди.


Ёқутхон Акрамова (1955) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологияси Ёқутхон Акрамова (1955)\nРубрика: Ёқутхон Акрамова (1955)\nЁқутхон Акрамова 1955 йили Наманган шаҳрида туғилган. 1972 йили Тошкентдаги 106-мактабни, сўнг 1977 йили ТошДУнинг журналистика факультетини тугатган.\nЁқутхон Акрамованинг 1986 йили «Менинг чинни каптарим» ҳикоялар ва қиссалар китоби, шунингдек, бир неча коллектив тўпламларда қатор ҳикоялари, «Ғаройиб учрашув» қиссаси босилган.\nЁқутхон Акрамова. Нурли кунлар сояси (ҳикоя)\nЧоп этилган 15.07.2016 МуаллифZiyouz.uz\nФақат ёруғдагина соя кўринади… Нурли кунлар эди унда. Иккови бир-бирини еру кўкка ишонишмасди. Ажиб оҳанглар сарчашмаси бўлмиш болалиги ўз ўрнини ўсмирликка бўшатиш арафасида эди. Билмайди, не сабаб фақат уни кўргиси, фақат уни дегиси келади. Кеча-кундуз уни ўйлайди. Шу ажиб тароватли, давоми…\nЯна бошланди… Аъзойи баданида титроқ уйғониб, тўлқиндек тарқалиб борар, юраги гурсиллаб урарди.— Болам, болажоним! — Сочлари ёйиқ, рангпар аёл ўз ҳайқириғидан ўзи чўчиб бурчакка сакраб тушди. Шу заҳоти жим қолди. Тиззаларини маҳкам қучоқлаганча жимиб қолди. Кўзи эса олазарак, бесаранжом. Нигоҳи давоми…\nЁқутхон Акрамова. Руҳим япроқлари (ҳикоя)\n1. Бегоналар қайнаган замин Ташқарида ҳамма нотаниш. Қуёш, ечинишга ечиниб қўйиб, энди уятидан донг қотган яланғоч дарахтлар, оғир асфалтдан бичилган кафани ичида зил кетаётган йўл, тўққиз қаватли бинонинг ҳар бир катагида урчиётган сувараклару ертўлани сув босганига қарамай, яна янги жиҳозни давоми…


Элдор Сакаев: «Динамо» ҳужумкор жамоа...»\n7-тур доирасида бўлиб ўтган “Андижон” – “Динамо” жамоалари ўртасидаги баҳсдан сўнг ўтказилган матбуот анжуманида “Андижон” жамоаси бош мураббийи Элдор Сакаев иштирок этди.\n- Уй учрашувларида ғалаба қозонишимиз шарт, бу гапим билан “Динамо” жамоасини кучсиз демоқчи эмасман, лекин, айб ўзимизда. Юзага келган вазиятлардан фойдалана олмадик, керак бўлмаган вазиятда гол ўтказиб юбордик. «Динамо» ҳужумкор жамоа. Термизда 27 май куни ўйнашимиз керак эди, лекин 29 май куни ўйнадик, 48 соат катта роль ўйнади тикланиб олишимиз учун. Рақибимиз биздан икки кун кўп дам олди. Бу баҳона эмас.\nТанаффус пайтида шогирдларимга ҳисобда олдинда бораётганлигимиз учун “Динамо” ҳужум қилишни бошлашини айтдим, шу боис уларга ҳимояда ишончли ўйин кўрсатишимиз кераклигини тушунтирдим. Иккинчи бўлимдаги тактикамиз ҳимояда ўйнаш эмас, ҳимоядан ўйнаш эди. Агар гол киритиш учун вазият туғилиб қолса ҳисобда янаям олдинга чиқиб олишни режалаштиргандик. Дилшод Раҳматуллаевнинг ҳам кутилмаган жароҳати бизнинг зараримизга ишлади. А режа ва Б режамиз бор эди, лекин Б режа иш бермади.\nФутболда ютуқ, дуранг ва мағлубият ёнма-ён юради. Бугунги ўйиндан керакли хулоса чиқаришимиз керак. Ҳамма ҳужумкор футболни яхши кўради, лекин майдондаги вазиятдан келиб чиқиб иш тутиш керак. Ҳужумкор футбол кўрсатиш учун куч керак бўлади, якка курашларда курашиш учун куч керак бўлади. Футболчиларимга атайин ҳимоявий ўйин кўрсатинглар деб кўрсатма бермаганман, уларга вазиятдан фойдаланиб гол киритиш ва ҳимоямизда ишончли ўйин кўрсатиш ҳақида уқтирганман. Футбол мухлислар учун ўйналади. Биз ҳам фақати мухлислар учун ишлаймиз. Тўғри, бугун улар кутган ўйинни намойиш эта олмадик. Мен ҳам футболчи, ҳам мураббий сифатида шуни айтишим керакки, доимо мухлислар билан тўла трибуналарда футбол ўйнаш ёқимли. Мухлислар қўшимча куч бағишлайди. Бугун андижонлик мухлислар сўнгги дақиқаларгача қўллаб-қувватлаб туришди, уларга алоҳида раҳмат айтишим керак.\nМен доим айтиб келаман, муваффақиятсизликка бош мураббий жавобгар бўлади. Демак, мен бугун айбдорман. Ҳаёт давом этади. Йўлга қўйган хатолардан керакли хулосаларни чиқариб, кейинги ўйинларга тайёргарликни давом эттиришимиз керак.\nШу кунгача бўлган учрашувлар ичида бугунги ўйинни энг қийин кечди деб айтиши мумкинми? Ҳар бир ўйин қийин бўлади. Уйда доим ҳужум уюштириш керак, икки ҳисса куч сарф қилиш керак. Суперлигада кучсиз жамоа йўқ. Ҳар бир жамоага қарши ўйинлар қийин бўлади. Олдимизда сафар учрашувимиз турибди, 10 май куни Жиззахда “Сўғдиёна” билан ўйнаймиз, 3-4 кунни ичида тикланиб олиш асосий мақсадимиз. Юқорида айтиб ўтганимдек, “Динамо” жамоасига бўлган ҳурматимни сақлаган ҳолда шуни айтишим керакки, улар бугун иккита зарба йўллади ва иккита гол урди. Дарвоза ва ҳимоя – бу бизнинг уйимиз. Ўз уйимиз олдига рақибларни яқинлаштирмаслигимиз керак эди. Бугунги натижа учун барчадан узр сўрайман.\nЎқилди (марта): 755. Киритилган сана: 2019-05-06 12:59:24.\nДинамо кизлар жамоаси


Ўзбек аёлларини фоҳишаликка мажбурлаганлар қайта суд қилинмоқда\nЖиноий гуруҳ вакиллари сотган аёллар орасида ўзбекистонликлар ҳам бўлгани айтилмоқда.\nРоссия Олий судида одам савдоси билан шуғулланиб келган халқаро жиноий гуруҳга нисбатан Москва округ ҳарбий суди чиқарган ҳукм қонунийлиги кўриб чиқилмоқда. Исроил фуқароси ва Россия Бош разведка бошқармаси подполковниги бошқарган бу жиноий гуруҳ 8 йил давомида 129 нафар аёл, жумладан Ўзбекистон фуқароларини Европа ва Яқин Шарқ мамлакатларига фоҳишалик қилишга олиб ўтгани исботланган.\nПайшанба куни Россия Олий суди одам савдосида айбланиб турли муддатларга қамалган жиноий гуруҳ аъзоларининг адвокатлари берган шикоят аризасини кўриб чиқа бошлади. Шу йилнинг апрел ойида Москва округи ҳарбий суди чиқарган ҳукм бўйича жами 12 киши қамоққа ҳукм қилинган эди.\nРоссия Олий суди матбуот маркази ходимаси Валерия Захарова Озодликка буларни маълум қилди.\n- Одам савдогарлари иши 15 декабрда кўриб чиқиш бошланди. Шикоят аризаси душанба куни ҳам кўрилади ўхшайди, чунки жума куни суд ариза топширганлар ишини кўриб чиқишга улгурмади. Ҳукм душанба куни чиқарилади, деб уйлайман, деди Олий суд вакиласи Валерия Захарова.\nШу йилнинг апрел ойида одам савдосида айбдор деб топилган молдовалик, россиялик ва исроилликлардан иборат жиноий гуруҳ 5 йил шартли жазодан 19 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган эдилар.\nМосква округ ҳарбий суди хулосасига кўра, халқаро жиноий тўда 1999 йилдан 2007 йилда қадар Исроил, Италия, Испания, Германия, Греция, Ҳолландия ва БАА мамлакатларига жами 129 аёлни олиб ўтган ва фоҳишалик билан шуғулланишга мажбурлаган.\nҲукмда айтилишича, фоҳишаликка мажбурланган аёллар орасида Ўзбекистон, Россия, Украина, Беларус ва Молдова фуқаролари бўлган. Жиноятчилар “Ғарбда яхши маош тўланадиган иш топиб берамиз, хизматкор, энага ёки официантлик қиласан”, деган ёлғон ваъдалар билан қизларни Европа ёки Исроилга сохта ҳужжатлар ёрдамида ўтказган ва фоҳишалик қилишга мажбурлашган.\nСуд давомида фоҳишаликка мажбурланган орасида вояга етмаган қизлар ҳам бўлгани исботланган. Жиноий гуруҳ сотилган ҳар бир аёл учун 1,5 мингдан 8 минг АҚШ долларигача даромад олган.\nМосква округ ҳарбий суди судяси ҳукмида сотилган ўзбекистонлик бир аёлнинг бошидан кечирганлари тафсилотлари келтирилган.\n- Уни аэропортга олиб бориб, сайёҳ сифатида Мисрнинг Хургада шаҳрига юборишган. У ерда Ави Янай кўрсатмаси билан Шорустамовани кутиб олишади ва маҳаллий бадавий қабилаларга топширишади. Бадавийлар Ави Янай билан келишган ҳолда аёлни Миср-Исроил чегарасидан пинҳона олиб ўтишади. Араблар бу ҳудуддаги бошқа бадавийлар билан уруш ҳолатида бўлишига қарамасдан, улар мина майдонлари орқали ўтганлиги аниқланди. Ниҳоят Шорустамова Исроилда қўшмачиларга топширилади ва у ерда пул эвазига фоҳишалик билан шуғулланишга мажбурланади,- дейди Ҳарбий суд судяси.\nОлинган маълумотларга кўра, мазкур жиноятнинг фош этилишига 2006 йилда Италияда ўзбекистонлик бир аёлнинг маҳаллий хавфсизлик хизматларига қилган мурожаати туртки бўлган. Беш нафар Молдова, олти нафар Россия ва икки нафар Исроил фуқаросидан иборат жиноий гуруҳ таркибида Россия Бош разведка бошқармаси (ГРУ) офицери Дмитрий Стриканов ҳам бўлган.\nБиргина ГРУ подполковниги Дмитрий Стрикановга 97та жиноий эпизод бўйича айблов қўйилди, бироқ суд уни фақат ҳужжат қалбакилаштиришда айбдор деб топди.\nТергов пайтида ўтказилган тинтувлар натижасида жиноятчилардан 2600та ўғирланган хориж паспортлари ва бошқа ҳужжатлар мусодара қилинган.\nЖиноий гуруҳ Интерпол, Италия, Россия , Финляндия ва Ўзбекистон хавфсизлик хизматлари ходимлари ўтказган қўшма амалиёт натижасида қўлга туширилгани айтилмоқда.\n- Маҳкама қарорига мувофиқ, аёлларни фоҳишаликка мажбурлаган гуруҳ етакчилари Слесарёвга – 19 йил ва 600 минг рубл жарима, Ави Янайга - 18 йил ва 600 минг рубл жарима, Стрикановга – 12 йил ва 100 минг рубл жарима ҳамда заҳирадаги подполковник унвонидан маҳрум этиш ҳукм этилди, деди Москва округ ҳарбий суди судяси.\nМазкур жиноий иш юзасидан йиғилган материаллар жами 200 жилдни ташкил этгани айтилмоқда.\nИнтерпол маълумотига кўра, одам савдоси “бизнеси”нинг йиллик пул обороти 17-19 миллиард долларни ташкил этади. Биргина Осиёнинг ўзида, айрим маълумотларга кўра, бир йилда 30 миллион одам қулликка сотиб юборилмоқда.\nЖумладан, ҳар йили Европа мамлакатлари чегараларидан ўтказилиб сотилаётган 200-500 минг кишининг ярмидан кўпини аёллар ташкил этмоқда.\nМустақил кузатувчилар ҳисоб-китобига кўра, Россияда қулдорлар томонидан йилига 50 минг одам сотилади.


Сифатли тергов одиллик гаровидир - Huquq.uz\nСифатли тергов одиллик гаровидир\n15:26 - 15.02.2021\nШахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоялаш, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиш – адолатни таъминлайдиган омиллардан. Қолаверса, тўлиқ ва холисона тергов жиноят содир этган шахсга адолатли жазо беришни таъминлаб, айби бўлмаган кишиларни жавобгарликдан озод ҳам этади.\nШу боис сўнгги йилларда мамлакатимизда суриштирув ва дастлабки терговни амалга оширишда фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари устунлигига риоя қилинмоқда. Бу эса одамларнинг суд-ҳуқуқ тизимига ишончини мустаҳкамлаб, узоқ йиллар давомида шаклланган нотўғри қарашларни бартараф этаётир.\nПрокуратура органларида тергов сифатини оширишга қаратилган ишлар ҳам давом этмоқда. Дастлабки суриштирув ва терговга оид амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар базаси тўлиқ йўқламадан ўтказилиши, уларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши, шунингдек янги қонун ҳужжатлари лойиҳаларини тайёрлашга жиддий эътибор қаратилиши бу борадаги энг муҳим қадамлар бўлди.\nДавлатимиз раҳбари ташаббуси ва Бош прокурор топшириғи билан дастлабки терговни такомиллаштириш мақсадида суриштирув ва тергов органларининг фаолияти танқидий ўрганилди. Ўрганишлар натижасига кўра 2020 йилнинг 10 августида Ўзбекистон Рес публикаси Президентининг «Суд-тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармони қабул қилинди. Фармон талабларидан келиб чиқиб, Бош прокурорнинг 2020 йил 28 сентябрдаги буйруғи билан прокуратура органлари тизимида 17 та прокурор-криминалист штати жорий қилинди. Мазкур лавозимларга тергов фаолиятида катта тажрибага эга бўлган салоҳиятли ходим- лар тайинланди.\nБундан ташқари, фармонга асосан тўртта қонун ва битта фармон лойиҳаси тайёрланди. Хусусан:\n– «Ўзбекистон Республикаси- нинг Жиноят ҳамда Жиноят-процессуал кодексларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги;\n– «Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги;\n– «Суд-тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш бўйи ча чора-тадбирлар қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекис тон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги;\n– терговга қадар текширув ўтказиш тартибини белгилаш юзасидан «Ўзбекистон Респуб ликасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонун лойиҳалари;\n– «Тергов ходимларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш ҳамда малакасини ошириш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармон лойиҳаси ишлаб чиқилди.\n2020 йилда тергов фаолияти мунтазам таҳлил қилиб борилди. Бу эса тергов сифатини оширишга замин яратди. Жиноятчилик ва тергов масалалари бўйича қуйи прокуратураларга 57 та кўрсатма, 109 та топшириқ, 99 та йўналтирувчи хат, 194 та танбеҳ хати юборилди.\nҚайд этилган масалалар мувофиқлаштирувчи кенгашларнинг 496 та, идоралараро комиссияларнинг 10 та йиғилишида муҳокама қилиниб, қуйи прокуратураларга 450 дан ортиқ ёрдам кўрсатилди. Кўрилган чоралар натижасида прокуратура органларида тергов қилинган ишларнинг судларда реабилитация асосларига кўра тугатилиши ва қўшимча процессуал ҳаракатларни ўтказиш учун ЖПКнинг 416 – 417-моддалари тартибида ажрим чиқариш ҳолатлари камайишига эришилди. Хусусан, 2020 йилда судлар томонидан оқлов ҳукми чиқарилиши 2019 йилга нисбатан 13 фоиз камайган. Шунингдек, жиноят ишлари бўйича қўшимча процессуал ҳаракатларни ўтказиш ҳақида ажрим чиқарилиши қарийб 25 фоиз, шахсларни тергов даврида ноқонуний жиноий жавобгарликка тортиш эса анча (54 фоиз) камайишига эришилган. Прокуратура органлари терговидан норози бўлиб қилинган мурожаатлар қарийб 5 мингтага камайган.\nТергов сифатини белгилаб берувчи асосий йўналишлардан бири бўлган процессуал қарорлар қабул қилишга алоҳида аҳамият қаратилди. Ўтган йилларда тергови тўхтатилган жиноят ишлари хатловдан ўтказилиб, тергови тўхтатилган 20 мингдан ортиқ жиноят иши «Электрон жиноий-ҳуқуқий статистика» ягона ахборот тизимига киритилди. Бунинг натижасида шахсни жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетган ва узоқ йиллардан буён қолдиқ бўлиб келаётган 1500 дан ортиқ жиноят иши тугатилди. Бу каби ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида шахсни жавобгарликка тортиш муддати ўтганини автомат тарзда ҳисоблаш ва бу ҳақда суриштирувчи, терговчи ҳамда назоратга масъул шахсларни реал вақт режимида хабардор қилиш имконияти яратилди.\nЮқорида қайд этилган фармон ижроси доирасида Бош прокуратура, Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Мудофаа вазирлиги, Давлат божхона қўмитаси ва Миллий гвардиянинг 2020 йил 2 ноябрдаги қўшма қарори билан «Жиноят ва ҳодисаларга оид ариза, хабар ва бошқа маълумотларни қабул қилиш, рўйхатга олиш ва кўриб чиқиш тартиби тўғрисида»ги низом тасдиқланди. Қўшма қарорга мувофиқ Бош прокуратуранинг дастурий модулига терговга қадар текширувни амалга оширувчи барча органлар уланиб, унинг синов версияси ишга туширилди. Шунингдек, 2021 йилнинг 1 июлидан жиноятга оид ариза, хабар ва бошқа маълумотларни рўйхатга олишнинг қоғоз шаклидан воз кечилиши ҳамда улар фақатгина электрон тизим орқали рўйхатга олиниши белгиланди.\nЖиноятчиликка қарши курашиш, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси, хусусан, қотиллик жинояти содир этилишининг олдини олиш, аҳолининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш мақсадида Бош прокуратура ва Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси ўртасида «Бир жиноят изидан» кўрсатувининг режаси тасдиқланди. Ушбу режага мувофиқ ҳамкорликда тайёрлаган туркум кўрсатувлар ҳар ойда намо йиш этиб келинмоқда. Терговчиларни видеокамера, диктофон, веб-камера ва бошқа замонавий криминалистик техникалар билан таъминлашга жиддий эътибор қаратилди.\nМавжуд техникалар йўқламадан ўтказилиб, уларни таъминлаш чоралари кўрилди, жойларда прокурор-криминалистлар 79 та предметдан иборат «тергов чемодани» билан таъминланди.\nҲудудий прокуратураларда махсус автомобиллар базасидаги кўчма криминалистик лабораториялар замонавий техникалар билан жиҳозланиб, шай ҳолатга келтирилди.\nТерговчиларининг малакасини ошириш, уларга тергов амалиётини чуқур ўргатиш чораларини кўриш бўйича Бош прокуратура академияси билан ҳамкорликда электрон қўлланмалар тайёрланиб, жойларга юборилди.\nШу билан бирга 2020 йилда тергов соҳаси бўйича 500 дан ортиқ ходим ўқитилиб, малакаси оширилди. Бу каби чоралар тергов сифатини оширишга ҳамда инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлашга хизмат қилади.


Тоҳир Малик: “Нексия”ни қўйнинг пулига олдим” – Наби Жалолиддин\nТоҳир Малик: “Нексия”ни қўйнинг пулига олдим”\nҲар сафар Тошкентга йўлимиз тушса, Тоҳир Малик билан суҳбат қилиб қайтамиз. Чунки сизнинг бу машҳур ёзувчини жуда-жуда яхши кўришингизни биламиз-да…\nМашҳур ёзувчимиз Тоҳир Малик яқинда машина олдилар — “Нексия”. У кишининг хонадонига бориб, салом-аликдан сўнг биринчи берган саволим ҳам ўшанга оид бўлди:\n— Кечирасизу, устоз, ҳозирги кунда ҳаммаям “Нексия” ололмайди. Демак, одамлар орасида юрган гап тўғри экан-да. Тоҳир Малик “Шайтанат”нинг уч китобини ёзгач, пул ҳидидан ухлолмай қопти, дейишганди. Бундан ташқари, Швейцария банкида валюта ҳисоби очибсиз…\n— Швейцария — бу Қозоғистондаги шаҳарлардан бири бўлса керак-да, а? (Кулишдик.) Ростини айтсам, бу “Нексия” қўйнинг пулига келди. Биласиз-ку, қўй боқишга ишқибозлигим бор.\n— Ол-а, — гапга қўшилди ёзувчи Шодмон Отабек. — Жа оширвордийзу. Ўзи нечта қўй боқардингизу. “Нексия” неча пул туради, биласизми?\n— Қўйларим сал семизроқ эди-да, — устоз яна лутф қилдилар.\n— Майли, нима бўлсаям, топганингиз ўзингизга буюрсин… Мана, “Шайтанат”нинг биринчи китобини фильм ҳам қилишди. Қалай, фильмдан кўнглингиз тўлдими?\n— Менга маъқул бўлган жойлари ҳам анчагина, лекин маъқул бўлмаган жиҳатлариям бор. Мен киночиликни кўпам тушунавермайман. Балки шунинг учун ҳам баъзи ўзгартиришларни ҳазм қилолмагандирман. Қолаверса, сценарийдан ҳам қониқмадим.\n— Кейинги қисмларнинг сценарийсини ўзингиз ёзиб қўя қолмайсизми?\n— Вақтим йўқ-да. Қолаверса, жуда машмашаси кўп экан.\n— Актёрлар ижросидан қониқдингизми?\n— Чамамда, ҳаммасиям дуруст ўйнашди.\nГапга яна Шодмонбек ака қўшилди:\n— Оммалекин Эркин Комилов санъаткор сифатида роса етилибди-а? Кесакполвонни зўр ўйнади-да.\n— Менга, айниқса, Анварни ўйнаган боланинг ижроси маъқул бўлди, — деди Тоҳир ака.\n— У артист ўрис театрида ўйнарди шекилли? Пантамимо билан ҳам шуғулланармиди-ей…\n— Балки… — деб қўйди устоз.\n— Тасвирга олиш пайтида қизиқ воқеалар ҳам бўлгандир-а?\n— Э, нимасини айтасиз. Бу артист халқигаям жуда қийин экан. Битта саҳнани олиш қанча чўзилади. Фильмнинг охиридаги тўй саҳнаси ёдингизда бўлса керак. Ўшанда дастурхонларга турли-туман ноз-неъматлар қўйилганди, лекин ейишга рухсат этилмаганди. Кун кеч бўлиб, қоронғиям тушди, режиссёр ишни тугатмайди-да. Ҳамманинг қорни оч. Менам бир четда ўғринча тамадди қилволдим. Кейин билсам, бошқалар ҳам дастурхоннинг рангини ҳийла ўчириб қўйишган экан. Бу ёқда Ёдгор Саъдиев (ҳам бош рўл ижрочиси, ҳам продюсер) режиссёрга бақиради:\n— Жаҳонгир, бўл тезроқ. Буларга эртага овқатни қаердан топиб бераман, пул йўқ, — дейди!\nАммо Жаҳонгир Қосимов ҳақиқатан ҳам ўз ишининг фидойиси экан. Ҳеч нарсага қарамай, ишлайверади, денг.\nЎша куни яна бир қизиқ воқеа бўлди. Эсингизда бўлса, Анвар чекмоқчи бўлиб, бировдан сигарет олади. Ҳожатхонага борса, берк, яна қайтиб келади. Ўша саҳна ҳам бир неча бор олинди. Ахийри, ишонсангиз, ҳеч кимда сигарет қолмабди. Бир дона сигаретни ўчириб қўйиб, қайта олишда яна тутатилди.\n— Кейинги қисмлар қачон олинади?\n— Сценарий битса, шу йил олинса керак.\n— Тўртинчи китоб-чи, ёзиб бўлдингизми?\n— Оқлаш қолди холос.\n— “Холис”га парча бераман, дегандингиз.\n— Машинкалангани йўқ-да.\n— Ҳе, қўлёзма бўлсаям майли, ксеронусхадан чиқариб, обкетаверамиз.\n— Менинг хатимни ўқий олармикинсиз?\n— Ие, нима деяпсиз, устоз…\n— Ҳа, майли… — Тоҳир ака ўрнидан туриб, ижодхонасидан бир варақ қоғоз олиб чиқди. Унга нималардир ёзилганди (агар ўша ёзув бўлса). — Шуни ўқиб туринг, мен бир жойга телефон қилволай.\nБиз Шодмонбек ака икковимиз ҳарчанд уринмайлик, қўлёзмани ўқиёлмадик. Ҳақиқатан ҳам жуда майда ва ўқиб бўлмас қилиб ёзаркан бу Тоҳир ака.\n— Хўш, қалай? — деди устоз қайтиб кириб.\n— Ўзингиз қандай ўқийсиз буни?\nХуллас, парчани кейинроқ оладиган бўлдик.\n— Тўртинчи китобни энг аввал “Холис” беради-а?\n— Бошқаларга ваъда…\n— Йўқ. Тўртинчи китобнинг ярми “Холис”да босилиб бўлганидан сўнггина китоб қиламиз.\n— Нега бунча мурувват?\n— Муҳаррирингиздан қўрқаман-да. — Тоҳир ака кулади. — Ошнанг муҳаррир бўлса, қийин экан-да.\nСуҳбатимиз ошдан кейин ҳам чўзилди. Соат тунги ўн бир бўлса ҳам, айрилгимиз келмайди, денг. Ҳамма гапни ёзишнинг эса имкони йўқ.\n“Холис” газетасининг 1999 йил 26 мартдаги сонидан олинди.\nОна Ватанимиз биз уни севганчалик бизни ҳам севсин! — Наби Жалолиддин билан суҳбат\n«Ёзувчиларга қанотларини очишлари учун кенг само керак»\nБолта билан чопилган шоир\nAfg‘on urushi qatnashchisi (1981-83 yy.), O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi, "Shuhrat" medali sohibi (2020).\n171208, Andijan viloyati, Izboskan tumani, Oltin devor k, 104\n© 2016 Nabijaloliddin.uz. Created by Chastte


Намангандаги сайёр қабулда 161 мурожаат жойида ҳал этилди\n2 Июн 2020 2 июнь ҳолатига дунё янгиликлари\n10 Апр 2019 1909\nХусусан, Наманган вилоятида ҳам сектор раҳбарлари, вилоятдаги бошқарма ва идоралар бошлиқлари ҳамда бошқа мутасаддилар иштирокида сайёр қабул ташкил этилди.\nҚабул давомида вилоятнинг барча туманларидан келган фуқаролар томонидан уй-жой, моддий ёрдам, коммунал хизмат, банк, ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари фаолияти, соғлиқни сақлаш, бандлик, тадбиркорлик, фермер хўжалиги ва бошқа масалаларга оид 311 та мурожаат келиб тушди.\nМурожаатларнинг 161 таси жойида ижобий ҳал этилди. 10 та мурожаат бўйича ҳуқуқий тушунтириш берилди. Қолган 140 таси қонунчиликда белгиланган муддатларда ўрганилиб, чора кўриш учун тегишли ташкилот ва идораларга юборилди ва ижроси таъминланадиган бўлди.\n3 Мая 2020 3862\n4 Мая 2020 3448\n2 Мая 2020 3212\n4 Мая 2020 3134\n12 Мая 2020 3041\n6 Мая 2020 2989\n5 Мая 2020 2577\n13 Мая 2020 2357\n14 Мая 2020 2140\n15 Мая 2020 2071\n6 Мая 2020 1977\n6 Мая 2020 1859\n7 Мая 2020 1704\n6 Мая 2020 1602\n16 Мая 2020 1598\n18 Мая 2020 1598\n5 Мая 2020 1587\n8 Мая 2020 1561\n19 Мая 2020 1547\n12 Мая 2020 1514


iPhone савдоси пасайиб кетди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\niPhone савдоси пасайиб кетди\n03 май 2017, 17:04\nApple iPhone сотувлари ҳажми тушгани ҳақида хабар берди деб ёзади Кун нашри. Бироқ компаниянинг умумий даромади ошиб бормоқда. Бу ҳақда 2017 молиявий йилининг иккинчи чораги учун тақдим этилган ҳисоботда айтилади.\n2017 йилнинг илк уч ойи давомида тахминан 50,8 миллионта смартфон сотилди, умумий даромад 52,9 млрд. долларни, соф фойда эса – 11 миллиардни ташкил қилди. 2016 йилнинг иккинчи чораги билан таққослаганда смартфонлар савдоси тушиб кетган.\nХабар қилинишича, таҳлилчилар компанияга анча ижобий натижаларни башорат қилишганди, масалан, иккинчи чоракда камида 52 миллионта iPhone сотилиши тахмин қилинган.\niPhone савдолари ҳажми 1 фоизга тушиб кетганига қарамай, компаниянинг умумий даромади бошқа маҳсулотлар ҳисобига ортган. Масалан, Apple TV, Apple Watch ва Beats’дан умумий даромад 31 фоизга ўсди ҳамда 2,8 миллиард долларни ташкил этган бўлса, компания сервисларидан даромад 18 фоизга ортиб, 7 миллиардни тенг бўлди.\nApple раҳбари Тим Кук iPhone савдолари тушиб кетганини янги телефонлар ҳақида кўплаб миш-мишлар пайдо бўлгани билан боғлади. Унинг фикрича, янги смартфонлар ҳақидаги маълумот ҳозирги моделларга қизиқишни пасайтирмоқда.\nЯнгиликлар » Технология » iPhone савдоси пасайиб кетди


Денов тумани инфратузилмасини яхшилашга 50 млрд сўм ажратилади | NORMA.UZ\n2020-2022 йилларда Сурхондарё вилоятининг Денов туманини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш чора-тадбирлари дастури қабул қилинди (9.04.2020 йилдаги ПҚ-4667-сон қарорга қаранг).\nйўл-транспорт инфратузилмаси, шоҳкўчалар, кўп қаватли уйлар қурилиши;\nтуман марказининг меъморий қиёфасини тубдан ўзгартириш, тарихий қсмини реконструкция қилиш, коммунал хизмат кўрсатиш тизимини такомиллаштириш;\nсаноат ва хизмат кўрсатиш соҳаларини, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлаш тармоғини жадал ривожлантириш;\nтўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб этиш ҳажмларини ошириш, маҳаллий хом ашёдан экспортбоп маҳсулотлар ишлаб чиқариш;\nмуҳандислик-коммуникация тармоқларини қуриш, замонавий тунги ёритиш ускуналари ва чироқларини ўрнатиш;\nички ва туманлараро йўналишларда ҳаракатланувчи жамоат транспортининг янги йўналишларини очиш;\nсуғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш;\nсолиққа тортиш базасини кенгайтириш орқали маҳаллий бюджетга даромадлар тушумини ошириш.\nИчимлик суви таъминотини яхшилаш, ички йўллар, мактабгача таълим ташкилотлари ва умумтаълим мактабларини қуриш, реконструкция қилиш ва таъмирлаш, шунингдек кичик саноат зоналарига коммуникация тармоқларини ўтказиш мақсадида Инқирозга қарши курашиш жамғармаси ҳисобидан 50 млрд сўм йўналтирилади.\nҚабул қилинган дастурни амалга ошириш учун Президент Администрация раҳбари, Бошқа вазирнинг биринчи ўринбосари ва Сурхондарё вилоятининг ҳокими бошчилигидаги Республика ишчи гуруҳи таркиби тасдиқланади. Денов тумани ҳокимлиги тузилмасига ҳокимнинг Денов шаҳрини комплекс ривожлантириш масалалари бўйича биринчи ўринбосари лавозими киритилади.\nИшчи гуруҳнинг вазифаларидан бири тадбиркорлик субъектларига инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш ва кўп қаватли уйлар қуриш учун ажратиладиган ер майдонларини белгилашдан иборат. Тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш, шу жумладан савдо объектларини қуриш ва кўп қаватли уй-жойлар қуриш учун ер участкасидан доимий фойдаланиш ҳуқуқи электрон онлайн-аукцион савдоларига чиқарилади. Бундан тушадиган барча маблағлар туман маҳаллий бюджетига инфратузилма лойиҳаларини молиялаштириш учун йўналтирилади.\nБир ой муддатда туман марказидаги йирик саноат корхоналари кейинчалик бошқа жойларга кўчириш мақсадида хатловдан ўтказилади. «Нурли манзил» маҳалласи ҳудудида жойлашган собиқ пиво-консерва ишлаб чиқариш заводи ўрнида замонавий кўп қаватли уй-жойлар қурилади.\n2020 йил 1 июлга қадар тадбиркорлик яхши ривожланган ҳудудлар атрофида қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган бўш турган ер майдонларида камида 3 та кичик саноат зонаси ташкил этилади.\nҲужжат Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида эълон қилинган ва 9.04.2020 йилдан кучга кирди.