Центральный банк Республики Узбекистан — Центральный банкРеспублики Узбекистан\nЎзбекистон банклари миллий иқтисодиётга таъсир этувчи қудратли тузилмага айланиш учун ривожланишнинг узоқ эволюцион, яъни тадрижий йўлини босиб ўтишига, анчагина машаққатларни бартараф этишига тўғри келди.\n1991 йилда қатор банклар шакллана бошлади. Улар Ўзбекистон иқтисодиёти ривожланишининг ўзгарувчан шароитларида фаолият юритиб, замонавий иш услубларини ўзлаштирган ҳолда тобора янги қирраларга эга бўла борди. 1991-1992 йиллар банклар фаолиятига доир қарашларда чинакам бурилиш йиллари бўлди. Ўзбекистон Республикаси "Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Қонунининг қабул қилиниши икки даражали банк тизимининг таркиб топиши ва мамлакат Марказий банки зиммасига янги вазифалар юкланиши учун асос бўлиб хизмат қилди. Унинг олдига пул муомаласини тартибга солиш, тижорат банклари тизими ҳамда тўлов тизимини шакллантириш вазифалари қўйилди. Иқтисодиётнинг турли тармоқларини молиялаштириш энди ташкил этиладиган, замонавий тамойил ва талаблар асосида фаолият юритувчи ихтисослашган тижорат банклари томонидан амалга оширилиши лозим эди.\n1993–1994 йилларда банк тизимидаги ислоҳотлар давом этди. 1994 йилнинг 1 июлидан эътиборан миллий валюта — сўмнинг муомалага киритилгани мустақил банк тизимининг, умуман, Ўзбекистон иқтисодиётининг шаклланишида муҳим аҳамият касб этди. Бу Марказий банк ўз фаолиятида тўлиқ мустақил бўлганини, келгусида бозор инструментлари орқали миллий пул тизимини тартибга солиш самарали ташкил этилишига ёрдам бериши мумкин эканини англатар эди. Айнан шу вақтдан бошлаб Марказий банкнинг пул-кредит сиёсатини юритиш, валютага оид ишларни тартибга солиш, банк фаолиятини бошқариш ва кейинчалик самарали тўлов тизимини яратиш бўйича фаолияти тўлақонли равишда миллий валютанинг барқарорлигини таъминлашга қаратилди.\n1995 йил банк қонунчилигини такомиллаштириш даври бўлгани билан ажралиб туради. Тарихий муҳим ҳужжат — “Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида”ги Қонун нафақат банк тизимининг ҳуқуқий асосини бойитди, балки Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг янги, алоҳида мақоми ва ваколатларини, асосий мақсад-вазифаларини аниқ-равшан белгилаб берди. Шу билан бир қаторда мазкур йилда аҳолига хизмат кўрсатиш сифатини яхшилаш, шунингдек, кредит ва депозит бозорларида рақобат муҳитини шакллантириш учун зарур шароитлар яратилди. Банкларнинг капитал ҳажмига жалб этиладиган аҳоли жамғармалари миқдорини чекловчи қоида бекор қилингач, банк муассасаларининг имкониятлари сезиларли даражада кенгайди ва рақобат кучайди. Бунинг самараси дарҳол намоён бўлди. Агар 1994 йил бошида аҳоли жамғармаларининг 98,5 фоизи Жамғарма банки (ҳозирги Халқ банки), 1,5 фоизи эса бошқа банклар ҳиссасига тўғри келган бўлса, ўша йил охирида бошқа тижорат банкларининг ҳиссаси ҳам кўпайиб, бу борадаги кўрсаткич 12,8 фоизга етди. Бугунги кунга келиб, бу борадаги кўрсаткич 83,2 фоизни ташкил этмоқда.\n1996 йил. Ушбу йилда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг “Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Қонуни иккинчи даражали банк тизими — тижорат банклари фаолиятининг ҳуқуқий асосини конкретлаштирди.\nБанк тизимига тааллуқли икки асосий ҳужжат — “Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида”ги ҳамда “Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунларининг ишлаб чиқилишида ривожланган молия тизимига эга мамлакатлар тажрибаси инобатга олинганини алоҳида таъкидлаш жоиз. Мазкур қонунлар, шунингдек, “Акциядорлик жамиятлари ва акциядорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун нодавлат банкларнинг хусусий ва акциядорлик-тижорат шаклида ташкил этилишига қулай ҳуқуқий шароит яратди. Бу даврда банк тизими ривожига алоҳида таъсир этган икки омилни ажратиб кўрсатиш мумкин. Биринчиси, олиб борилган ислоҳотлар натижасида 1996 йилда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки монетар бошқарув ва банк назоратининг тўла ҳуқуқли органи бўлди. Иккинчиси, Ўзбекистон Республикаси “Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Қонуни иккинчи даражали банк тизими – тижорат банклари фаолиятининг ҳуқуқий асосини аниқ-пухта белгилаб берди. Унда банк активларини диверсификациялаш ва хорижий капитал жалб қилиш асосида универсал тижорат банкларини шакллантириш принциплари мустаҳкамланган.\nБу даврда иқтисодиётнинг алоҳида тармоқларига хизмат кўрсатувчи кредит-молия ташкилотлари ташкил этилди. Бундай ихтисослашув қишлоқ хўжалиги, автомобиль саноати, авиасозлик каби халқ хўжалигининг муайян соҳа ва тармоқларини молиялаштириш зарурати билан боғлиқ эди. Келгусида ихтисослашган банклар ўз операциялари ва мижозлари доирасини мамлакат иқтисодиёти ривожланишининг янги даражаси ва бизнес-муҳит талабларига кўра кенгайтира боради.\nМазкур даврда Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг банк секторини бошқарувчи ва назорат қилувчи орган сифатида шаклланиш жараёнлари давом этди. Банк тизимига тааллуқли қонунчилик базаси сифат жиҳатидан янгиланиб, халқаро банк амалиёти билан мувофиқлаштирилди.\n1997 йил. Ушбу йилда ислоҳотларнинг стратегик йўналишларидан бири банк секторида хусусий капитал оқимини рағбатлантиришдан иборат бўлди.\nМазкур жараён 1997 йилда Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Хусусий тижорат банкларини ташкил қилишни рағбатлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони эълон қилинганидан сўнг жадаллашди. Унда жисмоний шахсларнинг 50 фоиздан кам бўлмаган улуши билан банклар очиш учун имтиёзлар тақдим этиш кўзда тутилган эди. 1997 йил банк тизимининг ривожланиш тарихида банк фаолиятида ахборот тизимларини жорий этиш бошлангани билан аҳамиятлидир. Маълумки, ўша вақтгача республика ҳудудида амалдаги барча ҳисоб-китоблар кун бўйи олиб борилар эди. 1997 йилнинг март ойидан янги дастурий таъминот жорий этилиб, барча ҳисоб-китоблар автоматик режимда амалга оширила бошланди. Бу эса тўловларни республика ташқарисида 15 дақиқа мобайнида, Тошкентдан чекка жойларда атиги 3 дақиқада амалга ошириш имконини берди.\nАйнан ўша вақтда ҳисоб-китоблар механизми ишлаб чиқилди ва банклараро электрон тўловларнинг замонавий тизими жорий этилди. Банкларга ўша вақтдаги ноёб имконият — компьютер ва телекоммуникация ускуналарини харид қилиш ва департаментларни улар билан жиҳозлаш имконияти берилди. Улар маблағларни ўз фаолияти учун зарур ускуна-анжомларни модернизация қилишга йўналтириши ҳисобга олиниб, қатор солиқ тўловларидан озод қилинди.\nШу тариқа, молиявий ва иқтисодий ахборотнинг сифат жиҳатидан янги истеъмолчилари – маҳаллий ва хорижий инвесторлар пайдо бўлди.\n1998 йил. Ушбу йилда республика банклари Базель тавсияларига мувофиқ ҳолда фаолият кўрсатиш учун зарур тадбирлар амалга оширилди.\nБанк назорати ва халқаро амалиёти бўйича Базель қўмитасининг тавсияларидан келиб чиқиб, тижорат банклари фаолиятини молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари доирасида тартибга солувчи комплекс меъёрий ҳужжатлар ишлаб чиқилди. Бунда тижорат банкларининг молиявий барқарорлигини таъминлаш мақсадида улар балансида мавжуд муаммоларни олдиндан аниқлаш ҳамда банк ликвидлиги пасайиши ва капитал тугаши юзага келишидан олдин огоҳлантирув чораларини кўриш тамойилларидан фойдаланилди.\n1999–2000 йиллар. Ушбу йилларда валюта сиёсати янада либераллаштирилган ҳолда, биржадан ташқари валюта бозорида хорижий валюталар савдоси механизми амалга киритилди.\nМазкур механизм ваколатли банкларнинг хорижий валютада талаб ва таклифдан келиб чиқиб, ўз мижозларидан шартнома асосида эркин курс бўйича валюталарни сотиб олишини кўзда тутади.\n2000-2010 йиллар. Мазкур давр Ўзбекистон банк тизимини мустаҳкамлашда салмоқли ютуқларга эришилгани билан аҳамиятлидир. Айнан шу йилларда замонавий инфратузилмага эга самарали банк тизимини ташкил этиш билан боғлиқ ишлар амалга оширилди.\nБанк тизими олдига унинг ривожланиш истиқболларини белгилаб берувчи стратегик вазифалар қўйилди. Вазифаларнинг биринчиси банклар молиявий барқарорлигини ошириш ва ички бозорда молиявий хизматлар доирасини кенгайтиришдан иборат бўлса, иккинчиси — Ўзбекистон банкларининг халқаро капитал бозорида фаоллигини таъминлашдир.\nМазкур даврда Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов мамлакатимиз молия-банк тизимини ривожлантириш, унинг фаолиятини мустаҳкамлаш ва сифат жиҳатидан яхшилаш масалаларига янада кўпроқ эътибор қаратди. Шу муносабат билан қатор етакчи банклар (“Ўзсаноатқурилишбанк”, “Асака” банки ва бошқалар)нинг капиталлашув даражасини ошириш бўйича муҳим қарорлар қабул қилинди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Микрокредитбанк” устав фондини кўпайтириш тўғрисида”ги Фармони мазкур банкни кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни молиялаштириш бўйича асосий кредит марказларидан бирига айлантирган ҳолда унинг фаолиятини сифат жиҳатидан янада яхшилади.\nУшбу даврдаги ҳар бир йил мамлакат банк-молия тизимининг изчил ривожланишида янги босқич сифатида қайд этилади.\n2001 йил. Ушбу йилнинг 1 июлидан эътиборан кичик бизнес корхоналари ўзлари ишлаб чиқарган экспорт товарлар (иш ва хизматлар)ни банк муассасалари кассалари орқали белгиланган тартибда валюта улушини ўз ҳисобига ўтказиш йўли билан нақд хорижий валютада амалга ошириш имкониятига эга бўлди. Республикамиз ҳукумати кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни рағбатлантиришни ҳамда унинг ташқи иқтисодий фаолиятдаги иштирокини кенгайтириш борасида муҳим қадам қўйди. Айнан шу йили эркин айирбошловчи валютадаги Бирлашган барқарорлашган жамғарма ташкил этилди. Бу ўз навбатида, Ўзбекистонда биржадан ташқари валюта бозорини янада ривожлантиришнинг муҳим воситаси бўлиб хизмат қилди.\nБу вақтда банк тизими билан хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорлик сезиларли даражада ривожланди. Мазкур ҳамкорлик ривожига туртки берган муҳим омиллар сифатида банклар томонидан хизмат кўрсатиш сифатининг тобора яхшиланиши, банкларда рақобатчилик муҳитининг юзага келиши, мамлакатимизда тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш билан боғлиқ жараёнларни кўрсатиш мумкин. Айнан шу даврда банклар кредитлаш сиёсати кучайганини, мижозлар сўровларини синчковлик билан ўргана бошлаганини ва банк ходимларида мижозларнинг талаб-эҳтиёжларига жавобан тез ҳаракат қилиш қобилияти шаклланганини яққол кузатиш мумкин.\n2002 йил аҳолининг банклардаги омонатларини ҳимоялашнинг ишончли ва самарали механизми яратилди.\nЎзбекистон Республикасининг “Фуқароларнинг банклардаги омонатларини ҳимоялаш кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни доирасида Фуқароларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш фонди ташкил этилди. Давлат-тижорат Халқ банкидан ташқари, республикамиз ҳудудида ўз фаолиятини олиб борувчи барча банклар унга аъзо бўлди. Ишончлилик, хизмат кўрсатишнинг юқори сифати, барча мижозлар билан ўзаро шериклик муносабатлари Ўзбекистон банклари фаолиятида асосий принципларга айлана борди.\nБанк тизими фаолиятининг институционал асослари такомиллаштирилди. Банк секторини либераллаштириш ва ислоҳ қилишни кўзда тутиб қабул қилинган дастурий ҳужжатлар унинг самарадорлигини оширишни олдиндан белгилаб берди. Мазкур ҳужжатлар замирида банк фаолиятини либераллаштириш жараёнининг тизимли ва босқичма-босқичлик тамойиллари ётади. Ушбу тамойилларга амал қилиш аҳолининг мамлакат банкларига нисбатан ишончини янада мустаҳкамлаш имконини берди. Бундай ёндашув, шубҳасиз, барқарор ва ишончли банк тизимини ташкил қилиш жараёнида улкан ютуқдир.\n2003–2004 йиллар. Мамлакатимизда либераллаштириш ва ислоҳотларни янада чуқурлаштириш жараёнида банк тизимини ривожлантириш даври.\nБу даврда аҳолининг банк тизимига ишончини мустаҳкамлаш, банкларни республикамиздаги янгиланишларнинг молиявий таянчига айлантириш мақсади қўйилди. Унинг муваффақияти банкларнинг келгуси ривожида долзарб аҳамият касб этиши лозим эди. Корхоналарни акциядорлаштириш ва уларнинг мулкчилик шаклини ўзгартириш жараёнлари жадаллашди. Банклар мамлакатимиз иқтисодий тараққиётининг янги босқичи талабларидан келиб чиқиб, ўз ривожланиш концепциясига риоя этган ҳолда стратегиясини такомиллаштириб борди. Уларнинг ресурс базасини кенгайтириш ва капиталлашув даражасини ошириш ўз фаолиятини диверсификациялаш, янги акциядорларнинг маблағларини жалб этиш, IT-технологиялар асосида янги банк маҳсулотлари ва инструментларини ишлаб чиқиш ҳисобига амалга оширилди.\nВалюта бозорини либераллаштиришни давом эттириш ва жорий халқаро операциялар бўйича сўм конвертациясини таъминлаш учун зарур шарт-шароит яратиш билан боғлиқ бўлган омиллар ҳам банклар фаолиятига бевосита таъсир кўрсатди. Чунончи, 2003 йилнинг 15 октябридан Ўзбекистон Республикаси Халқаро Валюта жамғармаси Битимининг VIII моддасидаги мажбуриятни қабул қилди. Натижада корхоналар жорий операциялар бўйича конвертацияни амалга ошириш имкониятига эга бўлди. Бу масала юзасидан Ўзбекистоннинг ташқи маблағларни жалб этмай, амалда ўз ресурсларига таяниб мақсадга эришгани юксак эътирофга сазовор. Мазкур чоралар миллий валюта конвертациясидан фойдаланган маҳаллий тадбиркорлар фаолиятини кенгайтиришга яқиндан ёрдам берди.\nБу ҳақиқатан ҳам бой ва сермаҳсул фаолиятнинг қизиқарли даври эди. Марказий банкнинг валюта сиёсати инфляция даражасини ушлаб туриш ва миллий валюта курси кескин тебранишининг олдини олиш баробарида экспортни рағбатлантириш ҳамда валюта ресурсларидан самарали фойдаланишга қаратилган эди. Ўзбекистоннинг асосий экспорт товарларига нисбатан дунё бозорларида қулай нарх конъюнктураси, шунингдек, экспортга йўналтирилган валюта сиёсатининг олиб борилиши экспорт ва олтин-валюта захиралари ҳажмининг ошишига имкон берди.\nБанк тизимини ислоҳ қилишга қаратилган ишлар давом эттирилди. Унинг асосий йўналишлари сифатида банклар бошқарувида акциядорларнинг ролини ошириш орқали корпоратив бошқарув тизимини мустаҳкамлаш, банклар молиявий барқарорлигини уларнинг активлари, жумладан, валюта активлари сифатини яхшилаш эвазига кучайтириш, банк ишини янада такомиллаштириш ва банклар томонидан кўрсатиладиган хизмат турларини тобора кенгайтириш, тижорат банкларининг инвестицион жараёнлардаги ролини ошириш ва мулкчиликнинг барча шаклидаги тадбиркорлик тузилмаларининг кредит ресурсларидан (жумладан, халқаро молиявий ташкилотларнинг линиялари бўйича ҳам) фойдаланиш механизми такомиллаштирилганини қайд этиш жоиз.\n2005–2006 йиллар. Мамлакатимиз банклари капиталлашув даражасининг ошиши ва уларнинг инвестиция жараёнларида ҳамда иқтисодий-тузилмавий ўзгаришларда иштироки янада фаоллашган даври. Ўша кезларда мамлакат ҳукумати банкларнинг фойда (даромад) солиғидан озод қилинишига банклар фаоллиги ошувининг яна бир заҳираси сифатида қаради. Боз устига, тасдиқланган давлат дастурларига мувофиқ, тижорат банкларининг мини-банклар ташкил этиш билан боғлиқ харажатлари ҳам солиқ ундириш базасидан чиқарилди.\nШу тариқа, асосий эътибор пул муомаласини мустаҳкамлаш ва миллий валюта, унинг айирбошлаш курси барқарорлигини ошириш бўйича аниқ чора-тадбирларни амалга оширишга қаратилди. Бу эса фуқароларда катта рағбат уйғотиб, уларнинг банкларга нисбатан ишончини янада орттирди. Аҳолининг банкларда депозит ҳисобрақамлар очишга киришиши билан боғлиқ ижобий ҳолатлар кўпайди. Банкларнинг депозит базаси ҳажми ошди, банк хизматлари бозори шакллана бошлади. Эътиборлиси, банк маҳсулотлари қаторидан янги хизмат турлари, масалан, лизинг хизматлари жой ола бошлади.\nШу ўринда таъкидлаш жоизки, мамлакатимизда чакана хизматлар ривожи халқаро банк ва молия капиталини кенг жалб қилган ҳолда қўшма банкларнинг ташкил этилишига таъсир кўрсатди. Республикамиз банк бозори 100 фоизли хусусий капитал асосидаги янги банкларнинг вужудга келиши натижасида тубдан ўзгарди. Хусусий банкларнинг хизматлар бозоридаги рақобатни кучайтириб юборгани мамлакат банк тизими ривожида энг муҳим босқичлардан бири бўлди. Мамлакатимиз ҳукумати ва Марказий банки солиқ имтиёзлари ва кадрларни тайёрлаш жараёнида техникавий кўмак тақдим этган ҳолда уларнинг ривожланишини мунтазам рағбатлантириб бормоқда. Айни пайтда хусусий банклар сони тижорат банклари умумий сонининг қарийб ярмини ташкил этади.\nРеспубликамизда хусусий банклар ривожланишини изчил рағбатлантириш рақобатни кучайтиришга, кўрсатилаётган банк хизматлари сифатини яхшилашга ва молиявий ресурсларнинг самарали тақсимотига туртки берди. Бу эса, ўз навбатида, хусусий тадбиркорликни рағбатлантириш ва ривожлантириш жараёнларига ижобий таъсир кўрсатмоқда.\n2006–2007 йиллар. Ипотекавий кредитлашнинг ривожланиш даври. Банк хизматларининг мазкур янги шакли маҳаллий аҳоли томонидан дарҳол ижобий баҳоланди. Аҳолининг барча қатламларини, айниқса, ёшларни ижтимоий ҳимоялашни кўзда тутувчи ушбу манба Ўзбекистон Республикаси “Истеъмол кредити тўғрисида”ги ва “Ипотека тўғрисида”ги Қонунлари орқали мустаҳкамланди.\nЎзбекистон Республикасининг“Истеъмол кредити тўғрисида”ги Қонуни истеъмолчиларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилгани билан аҳамиятлидир. Мазкур қонун турар-жой ва маиший шароитларни яхшилаш борасида аҳолининг имкониятларини янада кенгайтиришга, бинобарин, банкларда истеъмол кредитлаш ҳажмининг сезиларли даражада ошишига хизмат қилади.\n2006 йилнинг октябрь ойида эса Ўзбекистон Республикаси “Ипотека тўғрисида”ги қонуни кучга кирди. Кўчмас мулкни харид қилиш учун кредитлар ажратишнинг ҳуқуқий механизмини ўзида мустаҳкамлаган ушбу қонун ҳужжати банк ипотекавий кредитлаш ривожида муҳим аҳамият касб этди. Ундан кўзланган асосий мақсад кўчмас мулкка гаров қўйишда юзага келувчи муносабатларни тартибга солишдан иборат эди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2005 йил 16 февралдаги “Уй-жой қурилиши ва уй-жой бозорини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори доирасида уй-жойлар қурилишини узоқ муддатли ипотекавий кредитлаш тизимида бир қатор механизмлар жорий этилди.\nБу даврда, шунингдек, банкларнинг стратегиялари нақд пул муомаласини мустаҳкамлашга, ҳар бир филиалда нақд пул заҳираларини шакллантиришга ва ўз фаолиятида самарадорликни оширишга қаратилди.\n“2005–2007 йилларга мўлжалланган банк тизимини ислоҳ қилиш ва ривожлантириш дастури”да белгиланган чора-тадбирларнинг амалга оширилиши банклар капиталлашув даражаси ва кўрсаткичларининг барқарор ўсишини таъминлаган ҳолда, банк тизимини янада ислоҳ қилиш ва либераллаштиришда муҳим омил бўлди. Бу борада пул муомаласини мустаҳкамлаш ва миллий валюта, унинг айирбошлаш курси барқарорлигини ошириш, банкларда аҳоли омонатларини кўпайтиришни рағбатлантиришга устувор йўналишлар сифатида эътибор қаратилди. Ривожланиш сари доимий равишда интилаётган тижорат банкларига мамлакатимиз ҳукумати томонидан ўз вақтида тақдим этилган имтиёзлар кредит муассасалари ўз янги инструментларини ишлаб чиқадиган ва таклиф қиладиган банк-молия бозорининг шаклланишини олдиндан белгилаб берди.\n2008–2009 йиллар. Ушбу йилларда аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари учун банк чакана маҳсулотларини ривожлантириш банк фаолиятининг муҳим йўналишига айланди.\nМазкур йўналишда банклар ўз фаолиятини дунёвий амалиётнинг “олтин” принципидан келиб чиққан ҳолда олиб бордилар. Яъни, аҳолига кўрсатиладиган хизматларнинг жозибадорлиги тадбиркорларнинг кредитлардан фойдаланиш кенг имконияти билан мутаносиб ҳолда ривожлантирилди. Давом эттирилган ислоҳотлар банк фаолиятини аҳолининг турмуш даражасини оширишда муҳим аҳамият касб этувчи, илгари қабул қилинган “Истеъмол кредити тўғрисида”ги ва “Ипотека тўғрисида”ги қонунлар доирасидаги фаоллигини янада кучайтирди.\nЎзбекистон тижорат банклари республикамиздаги ва жаҳон банк ҳамжамиятидаги янги воқеликка жавобан ўзлари таклиф этаётган хизматлари тўпламини кенгайтирди, бозорга янги банк маҳсулотларини чиқарди ва айни пайтда молия институтлари фаолиятининг халқаро стандартларини фаол жорий этишга киришди.\n2010 йил. Ўзбекистон тижорат банклари, аввало, ихтисослашган кредит институтлари сифатида кўзга кўрина бошлади. Бу, бир томондан хўжаликларнинг вақтинча бўш маблағларини жалб этиши, бошқа томондан эса жалб этилган маблағлар ҳисобидан корхоналар, хусусий тадбиркорлар ва аҳолининг молиявий эҳтиёжларини қондириши билан долзарб аҳамият касб этди.\nХорижий ва маҳаллий экспертларнинг қайд этишича, сўнгги йиллар давомида республикада асосий тамойил — ихтисослашувдан узоқлашиш ва банк фаолиятида универсаллаштиришни чуқурлаштириш кузатилмоқда. Бу эса банк операциялари мазмуни ва кредит муносабатлари моҳиятини олдиндан белгилаб беради.


Instagram шубҳали фойдаланувчилардан паспорт сўрай бошлади | Qalampir.uz\nInstagram шубҳали фойдаланувчилардан паспорт сўрай бошлади\nТехнология\t15 Август 11:40 4897\nInstagram шубҳали фойдаланувчилардан шахсини тасдиқловчи ҳужжат сўрашни бошлади. Агарда фойдаланувчи шахсини тасдиқламаса, саҳифа ўчириб юборилиши мумкин.\n“Биз шу тариқа аккаунтлар ўз обуначиларини қачон чалғитишга уринаётганларини яхшироқ тушуна оламиз, уларни жавобгарликка тортамиз ва ҳамжамиятимиз хавфсизлигини таъминлаймиз”, дейилади тармоқ баёнотида.\nДавлат намунасидаги ёки нодавлат ташкилот берган ҳужжат тасдиқлов учун бўлади. Баъзи ҳолларда селфи тушиш керак бўлади.\n“Биз сизнинг ҳужжатингиздаги текширув учун керак бўлмаган барча маълумотни эътиборсиз қолдирамиз. Ҳужжатни юборишдан олдин, ҳужжатдаги бизга керак бўлмаган маълумотни беркитинг”, дейилади копмания хабарида.\nШахсни тасдиқлаш учун ижтимоий тармоқда келтирилган биринчи гуруҳдаги ҳужжатлардан биттаси, мисол учун туғилганлик ёки никоҳ ҳақида гувоҳнома, ҳайдовчилик гувоҳномаси, паспорт ва бошвқалар; ёки иккинчи гуруҳдан иккита ҳужжат, масалан, банкдан кўчирма, чек китобчаси, кредит карта ёки бошқа ҳужжат тўғри келади. Иккинчи гуруҳдаги ҳужжатларда Ф.И.Ш. ва уларнинг бирида сурат бўлиши керак.\nИжтимоий тармоқ шахсни тасдиқлаш заруратини бир неча белгиларга кўра аниқлайди. Гап шубҳали ҳаракатлар ёки ҳодисаларда гумон қилинган ботлар аккаунтлари ҳақида бормоқда. Бунда саҳифа аъзолариинг бошқа давлатдан бўлишига ҳам эътибор берилади. Бу тартиб ижтимоий тармоқнинг озчилик аъзоларига тааллуқли бўлади.\nАгар аккаунт эгаси шахсини тасдиқлай олса, аккаунт одатдагидек ишлайверади. Ҳужжат текширув тугагандан кейин ижтимоий тармоқ архивида бир ой сақланади. Агар аккаунт эгаси шахсини тасдиқлашдан бош тортса, унда аккаунт блокланиши ёки ҳаракатлари чекланиши мумкин.\n20 Октябрь 19:41 32689\n21 Октябрь 13:20 32500\n19 Октябрь 20:43 30379\n19 Октябрь 11:15 28890\n19 Октябрь 16:34 25331


OzodDayjest: Қаршилик йигит хиёнатда гумонланган аёлини фарзанди кўз ўнгида ўлдирди\n11 декабр 2019, Тошкент вақти: 21:44\nСўнгги йилларда мамлакат банк тизимида ижобий ўзгаришлар рўй берди, банк ходимлари аҳолига кредит таклиф қилиб, уйма-уй юрди, пластик картадан нақд пул ечадиган банкоматлар ўрнатилди. Аммо, “Оила даврасида” нашрига кўра, бугун айрим банклар яна “Эски тос – эски ҳаммом” қабилида иш кўришни бошлади. “Қай бир банкоматга пул ечтириш учун борманг, ҳаммасида одам гавжум. Бунга сабаб, банкомат ё ишламаётган, ёки пули тугаб қайтадан маблағ юклаш кечикаётган бўлади. Устига-устак, даставвал бир миллиондан беш юз минг сўмгача нақд кўринишда пул маблағи ечган банкоматлар бугун икки ёки уч юз минг сўмдан ортиқ ечмаяпти. Банк мутасаддиларининг бундай “марҳамати” вақтинчаликмиди? Банк тизимига одамлар энди ишонаётган айни пайтда яна олдингидек иш тутиш адолатданмикан?” деб ёзади газета.\nҚашқадарё вилояти Қарши туманида яшовчи, бозорда аравакашлик қилиб рўзғор тебратган эркак хотинининг жонига қасд қилди. Бу ҳақда вилоят прокуратураси вакили Баҳодир Шералиев “Ҳуқуқ” нашри орқали хабар беради. 2009 йилда турмуш қурган эр-хотин икки фарзандли бўлишган. Бу орада хотин хиёнат йўлига киргани ҳақида мишмишлар тарқалган. Шундан кейин оила ажрашиб кетган. Орадан бир йилча вақт ўтиб, эркак хотини ва болаларини уйига олиб келиб, бирга яшай бошлаган. Тунда хотини ким биландир телефонда сўзлашаётганини кўрган эр ундан ким билан гаплашаётганини сўраган. Аёл эса “Сенинг ишинг бўлмасин, мен хоҳлаган одамим билан гаплашаман” дея беписандлик билан жавоб берган. Шундан кейин аравакаш йигитнинг жаҳли чиқиб, хотинини қизи кўз ўнгида бўғиб ўлдирган. Суд ҳукмига кўра, исми ошкор этилмаган оила бошлиғи 16 йилга озодликдан маҳрум этилган. Судланувчи ва марҳуманинг икки фарзандига ҳомий ёки васий тайинлаш Қарши тумани ҳокимлигига юкланган.\nТерговчи Тельман Гдлян 1983-1989 йилларда Ўзбекистонда қатағон олиб боргани, ўзбек миллатига нисбатан мудҳиш жиноятлар содир этгани учун жавобгарликка тортилиши керак, деб ҳисоблайди Адлия вазирлиги Юристлар малакасини ошириш маркази кафедра мудири, юридик фанлари доктори Лола Каримова (“Ҳуррият”, 20 июнь). Адлия вазирлиги вакилига кўра, терговчи қанчадан-қанча бегуноҳ раҳбар ва уларнинг оила аъзолари бошига кулфат ёғдирган. “У халқни талагани ҳисобига бойиб кетди. Терговга тортилган шахслардан олинган мол-мулклар ва ашёлар қонунга мос тарзда рўйхатга олинмаган, аксари қисми йўқ қилиб юборилган, Гдлян уларни ўзлаштирганига сира шубҳам йўқ. У шу тариқа мислсиз бойликка эга бўлди” дейди доктор Л.Каримова. Қайд этилишича, Гдлян келгусида жамоат арбоби, яъни депутат, Бош прокуратуранинг юқори амалдори, сиёсий арбоб, қўйинг-чи, даҳо бўлишни истаган ва у бу мақсадига эришган ҳам. СССР Олий Кенгашига депутат бўлган ва бу билан ўзининг жиноятларига қарши иш очилганда депутатлик иммунитетидан унумли фойдаланган. Доктор Л.Каримовага кўра, СССРнинг меросхўри сифатида Россия бош прокуратураси Гдлянни жиноий жавобгарликка тортиш ишини кўриб чиқиши ёки тегишлилигига қараб Ўзбекистон бош прокуратурасига ўтказиши керак. Аввалроқ ўзбек зиёлилари шўро даврида Ўзбекистон халқига нисбатан қатағон олиб борган “десантчилар” сардори бўлган Гдлянни Гаага халқаро судида жазолашни таклиф қилган эди.


БАҲРОМ НАЗАРОВ: АГАР СЎЗ, ОДАМНИНГ ЮРАГИНИ ЎЙИБ ОЛАДИГАН БЎЛСА... 06.11.2017 07:26\nХонанда Бахром Назаров 14,15,16 ноябрь кунлари “Истиқлол” санъат саройида ўзининг “Интизор” деб номланган янги концерт дастурини ўтказмоқда. Ҳозирда хонанда концертга тайёргарлик ишлари билан банд. Концерт учун янги қўшиқлар ёзмоқда.\n- Аввал Продюсер Даврон Соипов билан ишлардингиз. Эндиликда эса, мустақил ижод қиляпсиз. Ижодий ҳамкорликнинг тўхтагани “уришиб қолишган” деган гапларни келтириб чиқарди. Ўртангизда зиддиятли вазият вужудга келдими?\n- Тўғрисини айтсам, вақт ўтиб, ўзимни эркин ижод қилгим келди. Даврон ака Соипов ҳам мени тушунди. Улардан миннатдорман. У кишини менга жуда катта меҳнати сингган. Продюсер билан санъаткор ҳамжиҳатликда меҳнат қилса, Худо ҳоҳласа, омад беради. Тан оламан, продюсеримни менга кўп меҳнати сингди.\n- Эркин ижод қилиш фикри қаердан туғилди?\n- Вақт ўтиб, шартнома муддати тугагач, шу фикрга келдим. Ҳозирда Ёқуббек Остонов билан ижодий ҳамкорликда ишлаяпман, уни қисман продюсерим десам ҳам бўлади. У аввал Даврон Соипов билан бирга ишлаган вақтимда администраторим бўлган.\n- Лекин, продюсер Даврон Соипов билан ижодий ҳамкорликда ижод қилган вақтингиз “прома”нгиз, бугунги кунга қараганда, анча кучлироқ эди, деб ўйламайсизми?\n- Энди бу ҳолат ҳамма санъаткорда кузатилади. Бошида янги чиқаётган вақтингиз “прома”га кучли эътибор қаратилади! Лекин, ҳозир ҳам “прома”м ёмон, деб айтмайман. Чунки, бир нечта телеканалда клипларим “айланяпти”. Янги қўшиқлар куйлаб, тингловчиларга тақдим этяпман. Бу йил ҳам, янги қўшиқлардан “Наҳотки” қўшиғим тингловчиларга манзур бўлди. Мазмунли ижод қилиб, йилда битта тингловчиларни ўйлантирадиган ижод намунаси яратишим керак, бу йил “Наҳотки” шундай қўшиқ бўлди, деб ўйлайман.\n- Аммо, ҳозирда ижодингизга илгаригидек, эътиборли эмасдексиз. Олдингидек шижоат йўқдек... Ўзингизга сезилмаяптими?\n- Олдин ҳам кетма-кет янги клиплар бериб юбормаганман. Бошида қандай бир маромда кетаётган бўлса, ижодим ҳозир ҳам шундай бир маромда кетяпти.\n- Лекин, ўтган йили гастроль концертларингиз роса кўп бўлган эди!\n- Гастроль концертларим бу йил ҳам режалаштирилган эди. Аммо, кўп жойларда тадбирлар бўлиб, амалга ошмай қолди. 12 та гастроль сафарини режалаштирган эдик... Энди катта концертимизни ўтказиб олганимиздан кейин, 2018 йил албатта, гастроль концертлари беришни режалаштиряпмиз.\n- “Наҳотки” клипингизни “кўчирилган” эканлиги ҳақидаги гапларга ойдинлик киритсангиз!\n- Тўғри, бу нарсадан хабарим бўлган. Дунёда ҳеч нарса янгилик бўлиб яратилиб қолмайди, деб ўйлайман. Кимдандир, нимадандир қиёс олинади, барибир! Янгилик осмондан тап этиб тушиб қолмайди. Масалан, қайсидир дурадгор бир нарса ясаш учун, бошқа бир дурадгорнинг ишидан илҳомланади, барибир. “Наҳотки” клипига эътибор берилса, унда ҳам, 100 фоиз кўчирилмаган! Бошида ғоя қилинган, лекин ўхшаш жиҳатлар бор, у нарсани тан оламан. “Пари-пари”да ҳам, “кўчирилган” деб, бутун Ўзбекистон билди, лекин, тўйларга борсам, “Пари-пари”ни куйлашим билан дув этиб, одамлар ўйнагани ўрнидан туришади. Ҳеч ким “қўшиғинг ўғирланган, ўйнамайман” демайди, Худога шукур! Мени қўшиғим ёки клипимдан одамлар ўзига нимадир олса, хурсанд бўламан, қолган гап-сўзларга аҳамият бермайман.\n- Унда бировнинг ижод маҳсулини сўрамай олиш, деган нарсага қандай қарайсиз? Вазиятни ўзгартирайлик. Сизнинг ҳам қўшиғингизни кимдир сўрамай олиб, клипингизгача ўхшатиб, клип чиқарса?\n- Мен ҳозир керак бўлса, интернетдан қўйиб бераман, мени ҳам 4 та қўшиғимни бошқа давлатлар хонандалари олиб, мендан сўрамай, куйлаб чиқаришяпти! Масалан, “Қарамадинг” қўшиғимни Қозоқ хонандаси куйлаб чиқибди, Туркманлар “Лола-лола”ни, Озарбайжонлар “Айрилдим”ни айтиб чиқишди. Яна бир қўшиғим “Кун сайин”ни Эронликлар куйлашибди. Бир тарафдан хурсанд бўлдим, “қўй, Баҳром, сен ҳам бировникини айтгансан-ку, нима қилибди сеникини айтса” деган фикр ҳам ўтди. “Лола-лола” қўшиғини ўша куйлашган клипи телеэкранда кетаётганда, қўл телефонига ўзимни, клип режиссёри, ҳаммани съёмка қилиб, “мана, “Лола-лола” ижодкорлари” деб, инстаграмдан ўша куйлаган йигитни топдим-да, “нега куйладинг?” деб ўтирмай, ўша қилган съёмкамни унга жўнатиб юбордим!\n- Нега буни инстаграм ёки бошқа ижтимоий тармоқларга қўйиб маълум қилмайсиз? Қаерларгадир маълумот сифатида ҳам бермадингиз! Ахир сизни қўшиғингизни ҳам ўғирлашаётган экан-ку!\n- Агар эътибор берсангиз, мен умуман инстаграмда фаол эмасман! Профилимдан ўзим фойдаланаман, лекин битта фото қўйсам, кейин бир ҳафтадан кейин фото қўяман. Ўзим қизиқмайман, ўртоқларим сабаб бўлиб, профиль очганман. Интернетдан фақатгина ижодим учун фойданаланаман! Тўғриси, қўшиқларимни куйлашганини кўриб, хурсанд бўлдиму, лекин уни интернетга қўйиб, кўрсатиш хаёлимга келмабди. Менда ундай одат йўқ. Мен фақат қўшиқлар айтиб, у халққа манзур бўлса, ўшандан маза қиламан, қолган нарсага унчалик эътибор қилмайман. “Прома” деганда ҳам, фақат янги қўшиқ қилиб, эфирга, клип қилиб, телеэкранларга беришни маъқул кўраман.\n- Ижодни илк бошлаган вақтингиздан бугунга келиб, қарашларингиз қанчалик ўзгарди?\n- Қарашларим жуда ҳам ўзгарган! Чунки, мен ўзи ижодни анча олдин 2009 йилдан бошлаганман! Ўша вақтларда ҳам ТВ да қўшиқларим кетган, лекин унчалик омад олиб келмаган, халқ тилига тушмаган! Чунки, ўша вақтда қўшиқларимни мен ўзим бастакорлик қилиб, ўзим яратмаганман. Ўзим ижодимга эътибор қаратиб, ўзим шеър танлаб, китоб ўқиганимдан кейин ҳаётга бўлган қарашларим ҳам ўзгарди. Чунки, ижодкор ўзи меҳнат қилмаса бўлмас экан! Ижодкор ўзи ўз устида ишлаб меҳнат қилиши керак экан!\n- Мусиқа ёзишни атай ўргандингизми ёки бирор мусиқа билим юртида ўқиганмисиз?\n- Мусиқа билим юртида ўқимаганман! Мен учун энг катта мактаб шу устозим Озодбек Назарбековнинг қўлларида катта бўлганим, у кишининг ёнига 2003 йилда келган бўлсам, ёнида катта бўлиб, ҳамма санъат сирларини ўша ерда ўрганганман! Токи, ўзим уй-жой қилиб чиқиб кетмагунча, устозимнинг ёнларида яшаганман! Боқиб катта қилиб, едириб-ичириб, санъат сирларини ўргатганлар. Тақдирдан бир нарсадан жуда миннатдорман, у ҳам бўлса, Тошкентга келиб, мана шу устозимга йўлиқтирганлигидан! Устозимнинг орқасидан халққа озми-кўпми хизмат қилиб юрибмиз. Устозимдан бир умр қарздорман!\n- Назаров фамилияси, бу ҳақиқий фамилиянгизми ёки тахаллусми? Чунки, сизни асл фамилиянгизни “Жумашев” деган гаплар чиқди. Сизни Устозингиз Озодбек Назарбековни қариндоши ҳам дейишди. Булар қанчалик тўғри? Ойдинлик киритсангиз.\n- Бобомизнинг исми аслида Жуманазар бўлган! Фамилиямиз Жуманазаров бўлиши керак бўлган! Лекин, Собиқ Совет даврида шундай “Жумашев” деб хато ёзиб қўйишган. Кейин мен уни тўғрилатиб ёздириб, паспортимда ҳам тўғрилатдим. Чунки, маъно ҳам йўқ-да, исмга эътибор бериш керак. Шуни ўйлаб, эшитилишда ҳам, жарангдор ва қулай, деб “Назаров” деб ёздирдим. Устозим Озодбек Назарбеков билан қариндош эмасмиз, лекин фарзандларидай кўрадилар, у кишидан жуда ҳам миннатдорман!\n- Ижодингизда қўшиқ, мусиқа ёзиш қанчалик муҳим ўрин тутади?\n- Жуда катта ўрин тутади, чунки қўшиқ, мусиқа ёзсам маза қиламан. Бунинг мазасини санъаткор ҳис қилади. Буни ижод вақтида қандайдир ўзига хослиги, қийноғи бор, жуда бир бошқача нарса.\n- Қайси қўшиқларингиз хонандалар томонидан куйланган?\n- Устозимнинг “Лайли сендан хафаман”, “Райҳон сенга уйланаман” (мусиқасини бироз ўзгартирганлар) қўшиқларига куй басталаганман, яна бошқа кўпгина хонандаларга ҳам куй басталаб қўшиқ қилиб берганман. Аммо, улар ё оммалашмаган, ёки ўша хонандалар томонидан “прома” қилинмаган.\n- Ижодингизнинг асосий устуни нималардан иборат, деб биласиз?\n- Асосий кучи, классик шоирларнинг шеърларидан кўп фойдаланганлигимда, деб биламан. Ўтган йили концерт дастуримда Огаҳий, Лутфий, Увайсий, Алишер Навоий, Маҳтумқули, Феруз ижодидан қўшиқлар куйладим, ижодимда шулар бор. Шукур қиламан, эртага мендан кейин ҳам ижодимни варақлайдиган бўлса, арзигулик қўшиқларим бор, деб ўйлайман.\n- Устоз санъаткорлар ижодидан қайси қўшиқни ўз талқинингизда куйлаган бўлардингиз?\n- Устоз санъаткор Шерали Жўраевнинг “Атиргулим” қўшиғини қайта куйлаган бўлардим.\n-Нимага рухсат сўраб куйламаяпсиз?\n- Ўғиллари маромига етказиб куйлашяпти, деб ўйлайман.\n- Ҳеч дуэт куйламагансиз! Ҳоҳиш йўқми, ёки таклиф?\n- Ҳоҳиш йўқ, ҳозирча. Аммо, “дуэт айтгин” деб таклифлар бўлмоқда. Лекин, яхши дуэтдош бўлса, дуэт куйлаш ниятим бор!\n- Ким билан дуэт куйлаш ҳеч кўнглингиздан ўтган?\n- Севара Назархон билан.\n- Илк бор катта саҳнага қадам қўйган вақтингиздаги ҳаяжон ҳали ҳам борми?\n- 2008 йил Устозимнинг яккахон концертида қўшиқ айтиб чиққанман. “Ошиқ булбул” деб номланган қўшиқ эди. Энди ҳаяжон, бу инсонни тарк этмайдиган нарса, ҳозирги концертларимда ҳам, ҳаяжон бор, албатта. Ҳажонсиз санъаткорни билмайман, ҳаяжон ҳаммада бўлади.\n- Концерт дастурингизни тўлиқ жонли ижрода ўтказишингизга нима ҳалақит беради?\n- Ҳали мен бунга тайёр эмасман, чунки тўйда 8 соатлаб жонли ижрода куйласангиз ҳам бўлаверади, аммо саҳнанинг иши бошқа! Саҳнада 2 ярим соат жонли ижрода куйлаш жуда катта куч, масъулият талаб қилади, халқ билан мулоқот ва бир вақтнинг ўзида овозингизни назоратда ушлаб тура олиш, бу жуда ҳам қийин! Фонограммада фақат бир томон бўлади, бемалол халқ билан мулоқотда бўласиз. Аммо, жонли ижрода бўлса, созандалар билан ҳам, бошқа тарафда халқ билан мулоқот, овоз назорати, хуллас, миянгиз тўлиқ банд бўлиб, жуда катта тажриба керак! Лекин, битта блок ёки 3-4 та бўлса ҳам жонли ижрода қўшиқлар куйлашга ҳаракат қиляпман.\n- Санъат йўлини танлаганингиздан ҳеч афсусланган вақтингиз ҳам бўлганми?\n- Отамга, уйдаги яқинларимга кўп эътибор бера олмай қолган вақтимда афсусланган вақтларим ҳам бўлган.\n- Ҳар бир санъаткорнинг илҳом манбаи бўлади. Сизнинг илҳом манбаингиз?\n- Ўзимга ёққан нарсалардан таъсирлансам, масалан, мени кўпроқ мусиқа таъсирлантиради. Яна кўпроқ ҳолатлар ҳам таъсирлантириши мумкин. Масалан, биринчи концертимда куйлаган “Остона ҳатлаб” қўшиғим миямда қолиб кетган, ўша қўшиқ билан боғлиқ ҳолат таъсирлантирган, чунки ўз ҳаётимда бўлган. Таъсирлантирадиган ҳолатлар бор.\n- Қўшиқ куйлаганда ўзингизни кўпроқ қайси мавзулар қизиқтиради?\n- Кўпроқ фалсафий қўшиқлар қизиқтиради. Ўтган йили “Етимлар”, “Камтарин бўл” деган қўшиқлар куйладим. Тингловчилар томонидан яхши, ижобий фикрлар кўп бўлди. Ундан аввалги йили, “Онам рўмоли” қўшиғи ҳам, кўпчиликни шундай таъсирлантирган эди. Бу йилги янги концерт дастуримда ҳам шундай қўшиқлар бўлади, албатта. Масалан. “Дўст” ҳақида, “6 ёшида етим қолган қиз” ҳақида...\n- Нима деб ўйлайсиз, санъатда дўстлик борми? Кўпчилик, санъат оламида дўстлик йўқлиги ҳақида айтишади.\n- Санъатда дўстлик бор! Мен ўзим ҳам кўп кўрганман, санъат оламида чинакамига дўст санъаткорлар кўп. Ўзимда ҳам, масалан, Алишер Файз билан дўстмиз, бирга катта бўлганмиз. Сардор Мамадалиев ҳам дўстим, Шохруххон ҳам дўстим.\n- Фарзандларингизда ўзингизнинг болаликдаги қайсидир жиҳатларингизни кўрасизми?\n- Болаларим ҳали кичкина. Каттаси Озодбек, унга устозимдек инсон бўлсин, деб устозимнинг исмини қўйганман, лекин ҳозирча санъатга қизиқмайди. Қизимни исми Зеҳина. Унинг исмини устозим қўйган. Лекин, бир нарсадан ҳайрон бўламан, мен болалигимда жуда ҳам тўполончи бўлганман, лекин ўғлим жуда ҳам оғир-босиқ, мен ҳаттоки “қариб қолганми бу бола” деб ҳазиллашаман ҳам. (кулади) Масалан, ўғлим билан супермаркетгами кирсам, дейлик бошқа болалар ёқтирган ўйинчоғини кўриб қолишса, ота-онаси олиб бермаса, тўполон қилишади. Мени ўғлим эса, агар бирорта ўйинчоқни олиб беринг, деса, ўша вақтда агар, ўша ўйинчоқ қимматроқ бўлиб, ёнимдаги пул етмай қолиб, “кейинги сафар олиб бераман” десам, босиқлик билан “бўпти” дейди. Мени шунчалик тушунади. Нима десам, “хўп, адажон” дейди. Ёки, уйда овқат емаётган бўлса, менга телефон қилишса, телефонда “ўғлим овқатингни емаяпсанми?” десам, дарров овқатланиб кетади. Гапга қулоқ соладиган бола. Болаларим унақа бир орқасидан югуртирадиган болалар эмас, уйдан чиқиш олдидан бир соатча улар билан бирга бўлиб, қараб туришим мумкин. Лекин, иложи борича бўш вақтим бўлса, болаларим билан ўтказаман!\n- Уйда бўлсангиз, таом тайёрлашми, ёки бошқа ишдами оилангизга ёрдам берасизми?\n- Албатта! (кулиб) Уйда бўлиб қолсам, яхши кўрган уй юмушларимдан бири ҳаммом тозалаш. Кейин таом тайёрлашни ҳам биламан. Устозим Озодбек Назарбековникида яшаган вақтларим овқат тайёрлашни ҳам ўрганганман. Лекин, ҳозир вақт етишмайди.\n- Ҳаётда ўз ўрнингизни топишингизда характерингиздаги қайси жиҳат кўпроқ ёрдам берган, деб ўйлайсиз?\n- Сабрлилик бўлса керак. Кўп нарсага сабр қиламан, чунки, 30 ёшимда танилдим. Унгача кўп меҳнат, ҳаракат қилганман. “Нимага бўлмаяпти?” деб нолишим ҳам мумкин эди, аммо ундай қилмаганман. “Худо ҳоҳласа бўлади” деб, ҳаракат қилаверганман.\n- Кимга илк марта дасхат берганингиз ёдингиздами, ўзингиз танилмай туриб, кимдан биринчи марта дасхат олгансиз?\n- (эслаб туриб) Ўзим биринчи марта Самарқандда бир қизчага дасхат ёзиб берганман, ўзим биринчи дасхат олган инсон эса, Охунжон Мадалиев эди, 13 ёшда эдим.\n- Оила аъзоларингиз қайси қўшиқларингизни кўпроқ тинглашади?\n- Қайси қўшиқ чиқарсам, уйда ўша қўшиқ бир муддат “прома” бўлиб туради. Масалан, ҳозирча “Наҳотки”ни тинглашяпти.\n- Баҳром Назаровга мухлис сифатида ўзингизни четдан танқид қила оласизми?\n- О...(кулади) Актёрлик маҳорати йўқ! Уни ривожлантиришга эса, ўзимда ҳоҳиш йўқ. Лекин, кўпчилик шу нарсани талаб қиляпти, барибир ҳаракат қилишимга тўғри келади, шекилли... Вақтга риоя қилиш, тартиб йўқроқ, санъатдан бошқа ишларга доим кеч қолиб юраман. Мана шу озгина масъулиятсизликни ўзгартиришни ҳоҳлардим.\n- Бугунги кунда ижод оламида рақобатга қанчалик бардош беряпман, деб ўйлайсиз?\n- Мен тўғриси шу нарсага эътибор бермайман. Мени фикримча, “карвон кўп, ризқи бўлак”. Менда тиришиб, бундан қолиб кетяпман, деган нарса йўқ. Борига шукур қиламан.\n- Сиз мусиқа ҳам ёзасиз. Бугунги кунда кўп қўшиқларни яшаб кета олмаётганига сабаб нимада деб ўйлайсиз?\n- Биринчи сабабчиси, сўз! Сўз, бутун бўлиши керак! Агар сўз, одамнинг юрагини ўйиб оладиган бўлса, ўша чандиғи кетмайди! Ўша нарсага тортаверади!\n- Ҳаётда ва ижодда нимадан қўрқасиз?\n- Ижодда тез ёниб, тап этиб ўчишдан қўрқаман! Ҳаётда эса, яқинларимни йўқотишдан қўрқаман!\n- Сизни ижодингиз туфайли энг таъсирлантирган воқеа?\n- Бир куни “Сой” ресторанида ўтирсам, бир аёл 2 та фарзанди билан ёнимга келди. Ўғлининг соғлиғи кўриниб турибди, энди тикланаётган экан. Шу ўғли, 3 ёшли бола инсульт бўлиб, комага тушиб қолган экан. Тиббиётда, комага тушганда, соғлик пайтида ёқтирган мусиқа, ёқтирган гаплари, нарсалар билан комадан чиқаришга ҳаракат қилинар экан. Ўшанда ўша боланинг қулоғини тагида фақат “Пари-пари” қўшиғим янграб турган экан! Аёл “болам ўша қўшиғингиз билан комадан чиқди! Шу қўшиқни айтганингизга сизга катта раҳмат!” деганида, ўшанда кўзимга ёш келди! “Авваламбор, Худо, соғлиғини қайтариб берди, қўшиғингиз бир сабаб бўлиб, комадан чиқди” деб раҳматлар айтиб кетди. Ҳозир у боланинг соғлиғи анча тикланган, телефон орқали гаплашиб турамиз, онаси ҳам телефонда “гаплашиб қўйинг” дейди, бола мени жуда яхши кўради, офисга ҳам келади, мусиқий альбомимни ҳам бердим, соғинганда телефон қиламан, мени кўрса, қандайдир қувониб, кайфияти кўтарилади. Бундан ташқари, Андижонда ҳам яна бир мухлисим бор, “сизнинг қўшиқларингизни қўйиб олиб машқ қиламан, менга шу нарса ёрдам беради” дейди. Бу ҳам мени жуда таъсирлантиради. Ўзимда фахр туйғуси пайдо бўлади.\n- Агар ижодда ортга назар ташласангиз, нимани ўзгартирган бўлардингиз?\n- Ижодни эртароқ бошлаган бўлардим. Лекин, шукур, омадни эрта-кечи йўқ, дейишади.\n- Вақт тушунчаси, сиз учун?\n- Вақт, мен учун жуда ҳам қадрли! “Нимага улгурдиму, нимага улгурмадим, яна нималар қилишим керак?,” бу ҳақида жуда кўп ўйлайман!\n- Ҳар бир инсон бахтни ҳар хил тушунади. Бугунги кунда бахтни нималар билан ўлчайсиз?\n- Эркак кишининг 3 та омади бўлади, дейдию, бу ҳам бахт-да, барибир. Яхши аёл, яхши ҳовли, яхши қўшни. Менда минг шукур, ҳаммаси бор! Қолаверса, мен яна 2 тасини қўшган бўлардим, бири севимли касбим бор, шу касб билан эл хизматидаман! Яна бир энг асосийси эса, тинч, ҳамма имкониятлар бор юртда туғилганим! Ҳаммасини мужассам қилсак, жуда бахтлиман, кўз тегмасин, минг шукур!\n- Ижодингизда “Айрилдим” қўшиғингиз ўзига хос ўрин тутади. Бу қўшиқни яралиш тарихи қандай бўлган? Ўз ҳаётингизга алоқадор жиҳати борми?\n- Йўқ, санъаткор фақат ўз ҳаётидан келиб чиқиб қўшиқ қилмайдию, халқ дардини ҳам куйлаши керак, деб ўйлайман. Бу қўшиғимни кўпчилик ёшлар. “севган қизимдан айрилиб қолганман, мени ҳаётимдан олинган” дейди. Бир сўз билан айтганда кўпчиликнинг дарди экан, тинглаганда тингловчиларнинг қандайдир юрагига таскин бўлса, маънавий озуқа олса, хурсандман. Клип яратилиши вақтида эса, кўп жойларида ғоясини ўзим берганман. “Айрилдим” ижодимдаги учинчи қўшиқ бўлган, учинчи бўлиб тақдим қилинган. Айнан шу қўшиқ илк муваффақият қозонган қўшиғим бўлди!


Азизжон Ғаниев ва Жасур Яхшибоевнинг голларига...\nОсиё Футбол Конфедерацияси ўзининг расмий сайтида Хитойда бўлиб ўтган U-23 Осиё чемпионатининг энг чиройли голини аниқлаш учун сўровнома ташкил қилди.\nУшбу сўровномада Ўзбекистон Олимпия терма жамоасининг икки нафар аъзоси томонидан киритилган голлар ҳам жой олган.\nЖумладан, Азизжон Ғаниевнинг Жанубий Кореяга ва Жасур Яхшибоевнинг Японияга киритган голлари ҳам Осиё чемпионатининг энг чиройли голи бўлишга даъвогар бўлиб турибди.\nҲозирча сўровномада Вьетнам терма жамоаси аъзоси Нгуен Хайнинг финалда жаримадан Ўзбекистон терма жамоаси дарвозасига киритган голи 65 фоиз овоз тўплаган ҳолда биринчи ўринда бормоқда. Ушбу голга жами 14756 нафар мухлис овоз берган. Азизжон Ғаниевнинг Жанубий Корея дарвозасига киритган голи эса 1043 та овоз тўплаган.\nҚуйидаги ҲАВОЛА орқали ОФК сайтига ўтиб, терма жамоамиз аъзолари томонидан киритилган голларга овоз беринг.\nфутбол Осиё чемпионати U-23 энг чиройли гол\nСпорт 19/02, 22:16\nСпорт 08/02, 15:47\nЕвропа чемпионатларидаги энг кўп маош олувчи футболчилар аниқланди


"Ватан — муқаддас, уни ҳимоя қилиш шарафли бурчдир!" шиори остида ўтказилган фестиваль вилоят ҳокимлиги, Марказий ҳарбий округ қўшинлари қўмондонлиги, Миллий гвардия вилоят бўлими, мудофаага кўмаклашувчи "Ватанпарвар" ташкилоти, вилоят жисмоний тарбия ва спорт, маданият бошқармалари ҳамкорлигида ташкил этилди.\nФестиваль Миллий гвардия ва ҳарбий қисмлар хизматчиларининг кўргазмали чиқишлари билан бошланди. Шартли душманни йўқ қилиш, қуролли босқинчиларни бартараф этиш, деб номланган чиқишлардаги ҳарбийларимизнинг хатти-ҳаракатлари кенг жамоатчилик олқишига сазовор бўлди. Ҳарбий хизматчиларнинг саф юриши йиғилганларда катта таассурот қолдирди. Аввалгилардан фарқли равишда жорий йилги саф юришида Миллий гвардия отлиқ қўшинлари ҳам иштирок этди.\n— Ўғлим Отабек ҳарбийликка жуда қизиқади, — дейди қашқадарёлик Лапас Шоназаров. — Бугунги тадбир ҳақида эшитиб, Самарқандга келдик. Ҳарбийларнинг чиқишларини, техникаларни, айниқса, уларнинг қўл жанги бўйича маҳоратларини кўриб ўғлимнинг қизиқиши янада ортди. Келгусида мана шу акаларидек Ватан ҳимоячиси бўлишга аҳд қилди. Бундан менинг бошим осмонга етди. Юртимиз тинчлигига кўз тегмасин!\nКўксарой майдонида ташкил этилган ҳарбий-техника воситалари, қурол-аслаҳалар кўргазмаси, ҳарбий дала ошхонаси ва дала тиббиёт пункти фестивалга келган кексаю ёшларда катта қизиқиш уйғотди. Бу ерга ташриф буюрганлар аскарларнинг дала машғулотлари давомидаги яшаш шароитлари қандай бўлиши ҳақида тушунчага эга бўлишди. Ҳарбий ҳаёт билан танишув асносида ҳарбийлар таомларидан татиб кўришди.\n— Ҳарбийликка бўлган ҳавас туфайли бугун "Темурбеклар мактаби"да таълим олаяпман, — дейди ўқувчи Улуғбек Бекназаров. — Келгусида Чирчиқ олий ҳарбий танк қўмондонлик-муҳандислик билим юртида танк қўшинлари тактик қўмондонлиги йўналиши бўйича таҳсил олишни мақсад қилганман. Мазкур техникаларни бошқараётган ҳарбий хизматчилар билан суҳбатлашиб, танкчи бўлиш учун ўқиш ва ўрганишда нималарга эътибор қаратишим лозимлигини билиб олдим. Албатта, келгусида она Ватанимнинг содиқ посбони бўламан.\nФестиваль доирасида 10 минг метр масофага марафон ўтказилди. Икки минг нафардан ортиқ иштирокчи қатнашган мусобақада 7-14, 15-17, 18-25, 26-40 ва 40 ёшдан катталар ўртасида ғолиб ва совриндорлар аниқланди.\n— Енгил атлетика билан мунтазам шуғулланаман, — дейди СамДУ талабаси Отабек Тошқувватов. — Ҳар йили Ватан ҳимоячилари куни муносабати билан ўтказиладиган марафонда қатнашиб, совринли ўринларни қўлга киритаман. Марафонда ҳарбий хизматчилар ҳам қатнашишади. Уларнинг жасорат ва шижоатини кўриб, қалбимизда фахр-ифтихорни ҳис этамиз. Биз ҳам улардек бўлишга интиламиз.\nТадбирда вилоят ҳокими вазифасини бажарувчи Э. Турдимов, Марказий ҳарбий округ қўшинлари қўмондони А. Саидов иштирок этди.\n11.01.2019 64 № 2 Янгиликлар


Экспертлар ижтимоий тармоқларда сиёсий партиялар фаолияти ҳақида гапиришди\n18 Avgust 10:15 / Published in Сиёсат\nСиёсий партиялар замон тенденцияларани кузатиб боришга ҳаракат қилмоқдалар. Рақамли технологияларнинг тарқалиши билан кўпчилик сиёсий кучлар ижтимоий тармоқларда ўз саҳифаларини очдилар.\nУларнинг деярли барчасида партияларнинг расмий веб -сайтларидаги репостлар ва партия нашрларидаги нашрларга ҳаволалар, ташкилотлар фаолияти ҳақидаги фото ва видео материаллар бор.\n2019 йил декабр ойида бўлиб ўтган парламент сайловларидан бери сиёсий партиялар ижтимоий тармоқларда издошлари сонининг кўпайганини кўрди. Шу тариқа, сўнгги икки йил ичида УзЛиДеП ва «Адолат» СДП-нинг Facebook-даги саҳифаларига обуначилар сони мос равишда 22 ва 46% га ошди, «Миллий тикланиш» ДП ва Халқ демократик партияси икки баравар кўпайди. Энг катта ўсиш нисбатан янги Экологик партия учун 8,4 марта қайд этилди.\nСиёсий партиялар Telegram мессенжеридаги иштирокини сезиларли даражада оширди. Шундай қилиб, агар 2019 йилнинг сентябр ойида УзЛиДеП Telegram каналининг 2,5 мингга яқин обуначиси бўлса, бугунги кунда уларнинг сони 75 мингдан ошади. Шу билан бирга, битта нашрнинг қамрови 1,1 мингдан ошмайди ва кундалик қамрови 12,1 минг фойдаланувчини ташкил этади.\nЎзЛиДеП каналининг қамрови (ERR) бўйича иштирок этиш даражаси барча сиёсий партиялар орасида энг пасти (1,4%).\n«Миллий тикланиш» ДП 36 мингдан ортиқ обуначига эга. Партия кунига тахминан 14 та хабар нашр этади, уларнинг ҳар бирини ўртача 1,2 минг фойдаланувчи ўқийди. Халқ демократик партияси каналидаги энг кам обуначилар сони 5,9 мингга яқин (2019 йилдагидан 15 баравар кўп), лекин энг юқори ERR — 16,67%.\nTagged under: ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚ, МЕССЕНЖЕР, СИЁСИЙ ПАРТИЯ, ФАОЛИЯТ\nПрезидент янги Университет қурилишиyb кўздан кечирди\nКХШТ аъзолари Тожикистонни қўллаб-қувватлайди


Асад Асил. Қайга борсин, бечоралар (2000) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотМустақиллик матбуотиАсад Асил. Қайга борсин, бечоралар (2000)\nҲеч ким инкор эта олмайдиган бир ҳақиқат бор: бутун оламни, шу жумладан, ерни ҳам Буюк Аллоҳ яратган. Одамлар эса ерни ўзаро тақсимлаб, чегаралаб олишган. Одамлардан бошқа барча тирик жонлар ҳам, табиат ҳам бундан мустасно. Тоғлар, дарёлар, паррандаю даррандалар ҳеч бир чегарани тан олмайдилар. Тоғлар виқор оғушида мудрайди, дарёлар қудрати толгунча, тугагунча ўз йўлида давом этади, қушлар истаган томонига учади, жониворлар эса тинч ва осуда макон излаб, ҳаёт кечиради. Одамлар-чи?! Одамлар ҳеч ким ва ҳеч нарсани тан олмасдан ўзлари чегаралаб олган жойларида табиатга мудом путур етказиб келмоқдалар. Ўз қўл остидаги бойликларини адойи тамом қилганларидан сўнг эса қўшниларининг ерларига ҳам кўз олайтириб, ёввойи жониворларни, наботот оламини ҳароб қиладилар, топтайдилар. Атрофимизда бўлаётган бу каби ҳангомаларни кўриб-кузатиб, ҳаёт шу хилда давом этаверса, юз бериши муқаррар бўлган унинг аянчли оқибатидан одамнинг юраги зирқираб кетади…\nЎЗИНИ ЎҚҚА ДУЧОР ҚИЛГАН ОНА КИЙИК\nМен тоғлар бағридаги қишлоқда туғилганман. Агар вақт топсам, ҳар куни тоғларга чиқсам, дейман. Бугун кечагидан, эртага эса бугунгидан кўра юксакроқ чўққиларга кўтарилгим келади. Тобора кўркамроқ, гўзалроқ табиатни қўмсайман. Шу зайлда эллик йилдан зиёд вақт ўтди. Олис йўл давомида кичик-кичик ҳаяжонли воқеалардан ташқари каттакон даҳшатли ҳодисаларнинг ҳам гувоҳи бўлганман. Аммо барчасидан келиб чиқадиган хулоса шуки, табиатдаги ёввойи жониворларнинг тури ҳам, ҳисоби ҳам тобора камайиб бормоқда. Бунга асосий сабаб нима?..\nШу ўринда бир воқеани мухтасар ҳолда келтириб ўтаман. Мудом табиат бағрига ошиқиб яшаб келган дўстларимиздан бири беш-олти йил аввал мени узоқ ва нотаниш тоғлар бағрига таклиф этган эди. ”Пском тоғлари бағридаги “Урунгач” кўлларини томоша қиласиз, бунақаси ер юзининг бошқа жойида топилмайди!” деган эди у мени баттар қизиқтириб. Жон, деб рози бўлдим. Чунки ўзим ҳам шу томонлардаги пурвиқор чўққиларга ҳавасланиб, қандай боришнинг чорасини тополмай юрардим. “У томонлардаги тоғлар бағирларида пода-пода кийиклар бор, ҳар бир сойда тўнғизлар тўдалари учрайди, ҳатто айиқлар, баланд қоялар оралиқларида эса қор қоплонларига ҳам дуч келасиз”, деган гапларни кўп эшитардим. Устига-устак “Урунгач” кўлларини томоша қилсак… қандай ажойиб!..\nБиз олис сафарга отландик. Ерли овчилар ҳам бизларга ҳамроҳ бўлдилар. От ва эшакларга юкларни ортиб, тонг саҳарда нуқул тош сўқмоқлар орқали “Урунгач” кўллари томон кўтарила бошладик. Бир соатлар чамаси йўл босгач, ҳажми унча катта бўлмаган зилол сувли биринчи кўлга етиб бордик. Унинг ҳамма томони топ-тоза тошлар билан қуршалган эди. Унга қўшилаётган бирон жилға йўқ, аммо кўл этагидан кичик бир дарёча Пском дарёси томон оқиб тушяпти. Худди эртаклардагидек! Биз яна йўлда давом этдик. Сўқмоқлар ҳам, атроф ҳам фақат катта-кичик тошлардан иборат. Икки соатча йўл босиб, иккинчи кўлга дуч келдик. Буниси аввалгисидан икки-уч ҳисса катта ва чуқур эди. Қизиғи шундаки, бу кўлга ҳам бирон-бир ариқ қўшилмайди, ундан чиқиб ҳам кетмайди. Яна йўл юриб, тушдан кейин бу улкан тоғларнинг нақ елкасида жойлашган энг катта учинчи кўлга рўпара бўлдик. Ҳар қандай кемалар бемалол суза оладиган, теварак-атрофи кўркам манзара билан қопланган улкан бу кўлга тоғлардан зилол сувли кичик дарёча қўшиляпти-ю, ундан пастга оқиб чиқиб кетмаяпти. Демак, кўлларни сув билан таъминлаб турувчи дарёча бошдан-оёқ қалашиб ётган катта-кичик тош ва шағаллар остидан сизиб ўтиб, асло лойқаланмай, теварак-атрофга заррача путур етказмай, то Пском дарёсига қадар оқиб тушаркан. Тикка тоғ бағрида маржондек тизилиб турган, бир-биридан кўркам бу кўллар чиройини таърифлашга сўз ожиз. Ушбу табиий гўзалликдан баҳра олиш учун у жойларга атайлаб бориш ва мароқ билан томоша қилиш лозим. Ер юзининг бошқа тарафларида бундай гўшалар топилмаса керак! Афсуски, кўлларнинг атрофидаги тоғлар ва чангалзорларда бирон-бир ёввойи ҳайвон кўзга ташланмайди. “Диёримиздаги шундай жаннатмакон жойлар тароватидан, зилол сувларидан, ҳар қандай дардга шифо бўлувчи мусаффо ҳавосидан халқимиз нега тўла баҳраманд бўлолмайди?! Ахир бу гўшалар “Угам-Чотқол Давлат миллий табиат боғи” таркибига киради-ку! Чет эллардаги сингари олис чўққиларни бир-бирига туташтирувчи осма йўллар қурилса, шинам оромгоҳлар барпо этилса, атроф-муҳитга ғоят юксак ғамхўрлик кўрсатилса, теварагингизда гўзал оҳулар ўйноқлаб юрса, манави ажойиб кўлларда эса мағрур оққушлар, ўрдак ва ғозлар сузиб юрса!” Кўнглимда беихтиёр уйғонган бу ширин орзулар юрагимни орзиқтириб юборди.\n– Шундоқ жойларда нега лоақал кийиклар ҳам йўқ? – сўрадим ҳамроҳларимдан.\n– Бугун кўл бўйида тунаб, тонг саҳарда йўлга чиқсак, эртага кийиклар маконига етиб борамиз, дейишди улар. Тонгда эмас, ярим тундаёқ йўлга чиқдик. Хуллас, қуёш кўринмасданоқ Қозоғистон ва Қирғизистон билан чегарадош Пском довонларининг энг тепасига етиб бордик. Овчилар от ва эшакларини пастқам бир жойга боғладилар-да, катта тош панасида туриб бир-бирига уланиб кетган олис ёнбағирлар, керага тошлар ва зовларни дурбин орқали кўздан кечира бошладилар. Сал фурсат ўтгач, ўзаро имо-ишора билан пана бир жойга тўпланишди. Мени ҳам ёнларига чақиришди ва қўлимга дурбин тутқазиб, энг олисдаги кунгай бир ёнбағирга ишора қилиб шивирлашди: “Ана, ўнтача кийик ўтлаяпти, тош устида қотиб турган така эса пойлоқчилик қиляпти…” Дурбин орқали ҳам кўзим зўрға илғаётган қора нуқталар ғимирлаётгани учун уларнинг кийик эканлигини англадим. Ахир масофа кам деганда ўн чақиримча нарида эди-да.\n– Нега шивирлаяпсизлар, кийиклар эшитиб қолишмайди-ку? – дедим овозимни сал баландлатиб.\n– Жим бўлинг! – кўрсаткич бармоғини лабига босди овчилардан бири, ёнгинамиздаги сойнинг нариги тарафида қатор турган керагалар орасига ишора қилиб. – Анави кийик шарпамизни сезиб қочиб қолмасин, тағин. Сиз от-эшакларни бўрилардан қоровуллаб, шу ерда дам олиб ётаверасиз, биз овни бошлайверамиз…\nУлар шу заҳоти тошларнинг ораларига кириб, кўздан ғойиб бўлдилар. Мен ҳарчанд тикилмай, нариги ёнбағирдаги кийикни кўролмас эдим. Узоққа отувчи милтиқнинг юракни увиштирувчи ўқ овози эшитилгач, кийикка кўзим тушди. У тошдан-тошга урилиб, зовга қулаб тушаётган эди. Шу дам кийик қулаган жойда кийик боласининг зорланиб маърагани эшитилди. Кийикча тош устига чиқиб, бетиним маърар, ҳозиргина йўқотиб қўйган онасини жон борича чақирар эди. Шу заҳоти яна бир ўқ овози янграб, улоқчани ҳам онаси ортидан зовга қулатди. “Она кийик овчилар шарпасини сезса ҳам боласини ташлаб кетишга кўзи қиймай, ўзини ўққа дучор қилди-я” – деган аламли ўй юрагимни қиймалаб ўтди…\nЮҚОРИДАН КЕЛГАН “БУЮРТМАЛАР”\nБу машъум кун воқеалари тафсилотига ортиқча тўхтаб ўтирмайман. Чунки у ҳақда батафсил ҳикоя қилганман. Ўтиб кетган ҳангомаларни қайтадан эслаб ўтиришнинг ҳожати бормикан, деган савол туғилиши, табиий. Гап шундаки, мақола чоп этилгандан сўнг вилоят бўйича катта шов-шув тарқалиб, югур-югур бошланиб кетди. Бу ҳаракатлар атроф-муҳит муҳофазаси борасидаги аҳволни яхшилаш, нураб бораётган табиатни тиклаш, йўқолиб кетаётган ёввойи жониворлар ва наботот оламини асраб қолишга қаратилса, кошки эди! Вилоятдан келган текширувчилар ҳам, туман ҳокимият раҳбарлари ҳам: «жанговар ўқотар қуролларни ва қонунга зид ҳаракат қилган овчиларни топиб беринг!» деб қисталанг қилишди. Уларнинг мақсади мақолада ёритилган аччиқ ҳақиқатдан хулоса чиқариб, атроф-муҳит мувозанатини тиклаш эмас, “ички сир”ларни бутун Ўзбекистонга ошкор этган мақола муаллифини жазолашга қаратилган эди. Махсус тузилган комиссия билан биргаликда кийик отилган тоғ оралиқларидаги қишлоқларга бориб, ерли халқ вакиллари билан суҳбатлашдик. Улар табиатнинг шафқатсизлик билан топталаётгани, агар бунинг олди олинмаса, бора-бора тоғлару дарёлар ғариб ва бўм-бўш аҳволга тушиб қолиши мумкинлиги ҳақида қайта-қайта куюниб гапиришарди. Уларнинг айтишларича, жанговар ўқотар қуроллар ҳамма жойдаги табиат кушандаларининг қўлларида бор. Рўйхатдан ўтказилмаган бу қуроллардан яширинча фойдаланаётган қонунбузарлар ёввойи ҳайвонлар ва қушларга мудом қирон солмоқдалар. Бутун умри давомида тоғ қишлоқларида яшаб келган оқсоқолларнинг гувоҳлик беришларича, ҳозирги кунда тоғлардаги йирик ҳайвонлар бўлмиш, масалан, ҳар юзта кийикдан тахминан тўртта, ҳар юзта айиқдан ва тўнғиздан биттадан “вакил” қолган, холос. Қор қоплони эса бутунлай йўқолиб кетди, дейиш мумкин. Сувсар, тулки, бўрсиқ сингари жониворлар тақдири бундан ҳам аянчли аҳволда. Бўрилар эса… кўпайиб бормоқда. Улар қишлоқ хўжалигига жуда катта зарар етказиш билан бирга, ёввойи жониворларнинг қирғин қилинишига ҳам ўз “улуш”ларини қўшмоқдалар. Уларни “тартибга солиш” масаласи эса ҳеч кимнинг хаёлига келмаяпти.\nБу ва бошқа қонунбузарликларга ерли табиат кушандаларигина айбдор, дейиш унчалик тўғри эмас. Тоғ қишлоқлари одамларининг таъкидлашларича, кўп йиллар давомида “юқори”дан келган “буюртма”ларни рўкач қилиб олувчи табиат кушандалари отган ўрдакларнинг ўнтадан биттасини “буюртмачи”га юбориб, кўнглини овлар, тўққизтасини эса ўзаро хомталаш қилишаркан. Бундай ишларга ҳатто вертолётлар ҳам жалб этиб келинган. Қуроллари эса ов қилинадиган узоқ тоғларнинг ўнгирларида, гадойтопмас жойларда сақлаб келинаркан. Ётиб еганга тоғ ҳам чидамас, деганларидек, авваллари тўлиб-тошиб турган тоғу дарёларимиз бугунга келиб ғариб аҳволга тушиб қолди. Аянчли бу аҳволни кўтариб чиққанлар эса, юқорида таъкидлаганимиздек, турли тазйиқлар, дўқ-пўписалар, ҳатто жазоларга дучор бўлдилар. Балки, матбуот, радио, телевидение шу важдан ҳам атроф-муҳит муҳофазаси хусусида тўлақонли материаллар бермаётгандир? Табиат муҳофазасига тегишли саналарда у ер-бу ерлардаги омон қолган жониворлар ёки ўткинчи қушларни бир амаллаб тасвирга тушириб, намойиш этиш, ўрмон хўжаликлари, қўриқхоналар фаолиятларига доир қуруқ мақтову мадҳиялар билан чекланмоқда, холос. Аҳвол шу зайлда давом этадиган бўлса, ҳаётимиз давомчилари, барчамизнинг жони- дилимиз бўлмиш севимли фарзандларимизга нимани мерос қилиб қолдирамиз?\nУнинг олдини олиш мумкинми? Бизнингча, табиат таназзулини тўхтатиш ва қайта тиклашга фақат мустаҳкам ҳамкорлик асосида астойдил киришиш орқалигина эришиш мумкин. Ахир ёввойи жониворлар тоғма-тоғ кезиб юришади. Одамлар ҳар томонлама уларни беомон қирғин қилаверса, бечоралар қайга борсин?! Табиат кушандалари йўлини тўсиш учун эса, аввало, бу соҳанинг юқоридаги мутасаддилари ўз нафсларини тиймоқлари керак. Шундан кейингина барча қонунбузар бағритошларга қарши кескин курашиш учун йўл очилади. Бу масалада оммавий ахборот воситалари узлуксиз кураш олиб бориши зарур.\nМақола сўнггида бир таклифим бор: келгуси йил нафақат Ўзбекистонда, балки қўшни республикаларда ҳам “Табиатни муҳофаза қилиш йили”, деб белгиланса-ю, муҳимдан-муҳим бу ишга ҳамма бир жон, бир тан бўлиб бараварига киришса.\n“Марказий Осиё” халқаро газетаси,\n2000 йил 3 март сони.\n← Аввалги Аввалги Асад Асил. Чиқитларга чўкиб боряпмиз (1992)\nКейинги → Кейинги: Асад Асил. Қўш муаммо ҳақида (1989)


Мажезик-Сановель – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Мажезик-Сановель\nПрепаратнинг савдо номи: Мажезик-Сановель\nфаол модда: Флурбипрофен – 100 мг;\nёрдамчи моддалар: лактоза моногидрати, микрокристалл целлюлоза, натрий кроскармеллоза, гидроксипропил целлюлоза, магний стеарати, коллоид кремний диоксиди.\nТаърифи: мовий рангли плёнка қобиқ билан қопланган, икки томонида синдириш чизиғи бўлган узунчоқ таблеткалар.\nФармакотерапевтик гуруҳи: НЯҚП, ЦОГ носелектив ингибиторлари.\nАТХ коди: M01AE09\nФлурбипрофен – фенилпропион кислотасининг ҳосиласи бўлган, кучли ностероид яллиғланишга қарши препарат (НЯҚП) бўлиб, оғриқни қолдирувчи, яллиғланишга қарши ва иситмани туширувчи таъсирга эга. Таъсир механизми циклооксигеназа ферментини блоклаши ҳисобига простагландинлар синтезини сусайтириши ва периферик оғриқ медиаторларига тўқималарнинг сезгирлигини пасайтириши билан боғлиқ.\nФлурбипрофен меъда-ичак йўлларидан осон сўрилиб, қабул қилингандан сўнг 4-6 соатдан кейин қон плазмасида концентрациясининг чўққисига етади. Флурбипрофенни овқат ёки антацидлар билан бир вақтда қабул қилиниши препаратнинг сўрилиш тезлигини ўзгартириши мумкин, лекин сўрилиш даражасига таъсир этмайди. Флурбипрофен СР флурбипрофенни ажралиб чиқиши назоратланган дори шакли ҳисобланади. Плазмадаги ўртача даражаси 24 соат давомида стабил концентрациядаги дозага эквивалент бўлган оддий таблетка билан бир хил, аммо минимал ва максимал концентрациялар орасидаги фарқ камроқ. Флурбипрофенни узоқ муддат қабул қилиш уни организмда тўпланишини келтириб чиқармайди.\nR-флурбипрофен ва S-флурбипрофеннинг тақсимланиш ҳажми (Vz/F) тахминан 0.12 л/кг ни ташкил қилади. Флурбипрофеннинг иккала энантиомери альбумин ва плазманинг бошқа оқсиллари билан 99% га боғланади. Плазма оқсиллари билан боғланиши ўртача мувозанатли концентрацияда (≤ 10 мкг/мл) нисбатан доимий бўлиб, унга тавсия этилган дозаларда эришилади.\nПлазмада ва сийдикда флурбипрофеннинг метаболитларининг катта миқдори: 4’-гидрокси-флурбипрофен, 3’,4’-дигидрокси-флурбипрофен, 3’-гидрокси-4’метокси-флурбипрофен, коньюгатлар аниқланган. Арилпропион кислотасининг бошқа турларидан фарқли равишда (масалан, ибупрофен), R-флурбипрофен ва S-флурбипрофеннинг метаболизми минимал даражада кечади. Ин витро тадқиқотлар, цитохром P450 2C9 (CYP2C9) флурбипрофен ва унинг асосий метаболити, 4’-гидрокси-флурбипрофеннинг метаболизмида муҳим роль ўйнашини кўрсатди. 4’-гидрокси-флурбипрофен ҳайвонларда яллиғланиш моделларида энг юқори яллиғланишга қарши фаолликни намоён этди.\nФлурбипрофен метаболизмга таъсир этувчи ферментларни индукция қилмайди. Эркин флурбипрофеннинг умумий плазма клиренси стереоселектив эмас, терапевтик оралиқлар билан ишлатилганда флурбипрофеннинг клиренси дозага боғлиқ эмас. Флурбипрофеннинг биотрансформацияси асосан цитохром P450 2C9 иштирокида кечади. Флурбипрофенни цитохром P450 2C9 нинг метаболизми секинлашган ёки секинлашиши тахмин қилинган пациентларда, илгари цитохром P450 2C9 нинг бошқа субстратига таъсири бўлганлиги туфайли, эҳтиёткорлик билан қўллаш керак.\nҚабул қилингандан кейин тахминан 3% флурбипрофен ўзгармаган ҳолда сийдик билан чиқарилади, бунда сийдик билан чиқарилган дозанинг тахминан 70% ни флурбипрофен ва метаболитлари ташкил қилади. Флурбипрофеннинг метаболитларини чиқарилишининг асосий йўлларидан бири буйрак метаболизми бўлганлиги туфайли, буйрак функциясини бузилишлари бўлган беморларда флурбипрофеннинг метаболитларни тўпланишини олдини олиш мақсадида флурбипрофеннинг дозасини йўлга солиш керак. R- ва S-флурбипрофен учун ўртача ярим парчаланиш даври (t1/2) мувофиқ равишда 4.7 ва 5.7 соатни ташкил қилади. Бирнечта дозалар қабул қилингандан кейин флурбипрофенни бироз тўпланиши юз беради.\nБуйрак клиренси флурбипрофеннинг метаболитларини чиқарилишининг асосий йўли бўлишига қарамай, эркин флубипрофен учун ушбу чиқарилиш йўли асосий ҳисобланмайди. Флурбипрофеннинг плазма оқсиллари билан боғланиш даражаси буйрак етишмовчилиги бўлган беморларда ва альбуминнинг концентрацияси 3,9 г/дл дан кам бўлганида камаяди. Флурбипрофеннинг метаболитларини чиқарилиши буйрак етишмовчилиги бўлган беморларда камайиши мумкин.\nАртрити бўлган кекса пациентларда бир марта ёки кўп марта қабул қилинганда флурбипрофеннинг 100 мг ли таблеткаларининг фармакокинетикаси, артрити бўлган ёш беморларнинг худди шундай кўрсаткичидан фарқ қилмайди.\nревматоид артрит, остеоартрит, анкилозловчи спондилит, бурсит, тендинит, юмшоқ тўқималарнинг шикастланишларини шошилинч ва узоқ муддатли симптоматик даволаш,\nТавсия қилинадиган суткалик дозалари:\nбўлиб-бўлиб қабул қилинадиган доза суткада 150–200 мг ни ташкил этади. Ўткир симп-\nтомлари бўлган пациентларга ёки касаллик зўрайган вақтида суткалик дозани 300 мг гача ошириш мумкин.\nдастлаб 100 мг, кейинчалик ҳар 4 ёки 6 соатда 50 ёки 100 мг қабул қилинади. Препаратнинг максимал суткалик дозаси 300 мг дан ошмаслиги керак.\nАлоҳида клиник популяция:\n12 ёшгача бўлган болаларни қабул қилиши тавсия қилинмайди.\nКекса (65 ёш ва ундан катта) одамларни даволашда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак. Бошқа НЯҚП билан бўлгани каби, флурбипрофенни клиник қўллаш тажрибаси, кекса ёшдаги пациентларда меъда яраси, қон кетишлари, метеоризм, қоринни дам бўлиши ва қоринда оғриқлар каби меъда-ичак йўллари томонидан шикоятлар даражаси, ёшлардагига нисбатан юқорироқ бўлишини тахмин қилади.\nЖигар дисфункцияси симптомлари ва/ёки жигар дисфункциясини тахмин қилувчи белгилари бўлган ёки жигар синамаларини бузилишлари бўлган пациентлар, флурбипрофен билан даволашга нисбатан оғирроқ жигар реакцияси кўринишларини аниқлаш юзасидан текширилишлари лозим.\nОғир жигар етишмовчилиги бўлган беморларда флурбипрофенни қўллаш мумкин эмас.\nБуйрак флурбипрофеннинг метаболитларини чиқарилишининг энг муҳим йўли бўлганлиги туфайли, ўртача ёки оғир буйрак дисфункцияси бўлган пациентларда, флурбипрофеннинг метаболитларини тўпланиб қолишига йўл қўймаслик учун дозага тузатиш киритиш лозим. Бу пациентларни синчиклаб кузатиш керак.\nНожўя самараларни ривожланиши тез-тезлигининг таснифи: жуда тез-тез —1/10 дан кўп; тез-тез — ≥1/100 ва <1/10; тез-тез эмас — ≥1/1000 ва <1/100; кам ҳолларда — ≥1/10000 ва <1/1000; жуда кам ҳолларда — <1/10000, номаълум (мавжуд маълумотлар асосида баҳолаб бўлмайди).\nТез-тез Тез-тез эмас Кам ҳолларда Номаълум\nИнфекциялар ва инвазиялар Ринит, сийдик йўллари инфекциясининг белгилари ва симптомлари\nҚон ва лимфатик тизим томонидан: Темир танқислиги анемияси\nТромбоцитлар агрегациясини ингибиция қилиниши\nИммун тизими томонидан бузилишлар: Анафилактик реакциялар\nМодда алмашинуви томонидан Тана вазнини ўзгаришлари Гиперурекемиясуюқликни тутилиши Гиперкалемия\nРуҳий бузилишлар Асабийлашиш, хавотир, депрес-сия, уйқусизлик Онгни чалкашиши\nАмнезия, бош айланиши, бош оғриғи, рефлексларни кучайиши, уйқучанлик, тремор Атаксия,\nцереброваскуляр ишемия, парестезиялар, ҳид сезиишни\nЭшитиш аъзоси томонидан ва лабиринт бузилишлари Қулоқларни жаранглаши, бош айланиши\nтизими томонидан Юрак етишмовчилиги Миокард инфаркти\nбузилишлари Қон томир касалликлари, вазодилятация, гипертензия\nНафас тизими томонидан Астма, эпитаксиялар, бронхоспазм\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан Қоринда оғриқ, қабзият, диарея, диспепсия, меъда-ичакдан қон кетишлари, кўнгил айниши, қусиш Қон аралаш ич кетиши эзофагеал гастрит, қон аралаш қусиш, пептик яра касаллиги, стоматит, меъда-ичак йўллари яраси меъда-ичак йўлларида перфорация\nклетчаткаси томонидан Тошма Квинке шиши, экзема, қичишиш, эшакеми\nБуйрак ва сийдик чиқариш тизими томонидан Гематурия, буйрак етишмовчилиги\nГломерулонеф-рит, буйрак папилляр нек-рози, нефротик синдром\nУмумий Астения, шиш, ҳолсизлик, чарчоқ Тремор, чарчоқ\nЛаборатор текширувлар Жигар фермент-лари даражасини ошиши Гемоглобин ва гематокрит даражасини пасайиши\nҚуйида эслатиб ўтилган ножўя самаралар постмаркетинг кузатув натижасида ёки адабиётлардан олинган. Учраш тез-тезлигини аниқлашнинг иложи йўқ.\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан Колит, ичакнинг яллиғланиш касалликлари, ичакнинг қон аралаш ва оқсилни йўқотилиши билан кечувчи яллиғланиши\nЖигар ва ўт чиқариш йўллари томонидан Холестатик ва холестатик бўлмаган сариқлик\nклетчаткаси томонидан Эксфолиатив дерматит, фотосенсибилизация,\nСтивенс-Джонсон синдроми, токсик эпидермал некролиз\nБуйрак ва сийдик чиқариш тизими томонидан Интерстициал нефрит\nКутилмаган таъсирлари пайдо бўлганида шифокорга мурожаат қилинг.\nФлурбипрофенга юқори сезувчанлиги бўлган пациентларда қўллаш мумкин эмас.\nАспирин ёки бошқа ностероид яллиғланишга қарши препаратларни қабул қилганидан сўнг астма ҳуружлари, эшакеми ёки бошқа аллергик реакциялари қайд этилган пациентларга буюриш мумкин эмас. Бундай пациентлар орасида оғир, кам ҳолларда ўлим билан якунланувчи, анафилаксияга ўхшаш реакциялар тўғрисида маълумотлар келтирилган (Махсус кўрсатмалар, анамнезда анафилактоид реакциялар, астма бўлимларига қаранг). Аспиринли триадаси бўлган пациентларга буюриш мумкин эмас. Бу симптомокомплекс асосан астмаси ва полипозли ёки полипозли ринити бўлган пациентларда ёки аспирин ёки бошқа НЯҚП қабул қилинганидан кейин бўладиган оғир, потенциал фатал бронхоспазми бўлган пациентларга буюриш мумкин эмас.\nИеъда яра касаллиги (ўткир ёки анамнездаги) бўлган пациентларда қўллаш мумкин эмас. Анамнезида НЯҚП билан даволаш билан боғлиқ меъда-ичакдан қон кетишлари ёки перфорацияси бўлган пациентларда қўллаш мумкин эмас.\nМеъда-ичакдан қон кетишларида, цереброваскуляр қон кетишларида ва бошқа қон кетишларида қўллаш мумкин эмас.\nОғир юрак етишмовчилиги, жигар етишмовчилиги ва буйрак етишмовчилиги бўлган пациентларда қўллаш мумкин эмас.\nКоронар артерияни шунтлашда (CABG) жарроҳликда операция вақтидаги оғриқни даволаш учун қўллаш мумкин эмас.\nҲомиладорликнинг сўнгги уч ойлиги давомида қўллаш мумкин эмас.\nААФ ингибиторлари ва ангиотензин II антагонистлари.\nҲисоботлар, ностероид яллиғланишга қарши препаратлар ААФ ингибиторларининг антигипертензив самарасини пасайтириши мумкинлигини кўрсатади. Ушбу ўзаро таъсирни ностероид яллиғланишга қарши препаратларни ААФ ингибиторлари билан бир вақтда қабул қилаётган пациентларда эътиборга олиш лозим.\nБуйрак функциясини бузилиши бўлган айрим пациентларда (масалан, сувсизланган беморларда ёки буйрак функциясини бузилиши бўлган кекса ёшдаги пациентларда) ААФ ингибиторлари ёки ангиотензин II антагонистларини ва циклооксигеназани ингибиция қилувчи препаратни бирга қўлланиши буйрак функциясини кейинчалик янада ёмонлашишига олиб келиши, шу жумладан, одатда қайтувчан бўлган ўткир буйрак етишмовчилигини рўй бериши мумкин. Ушбу ўзаро таъсирни флурбипрофенни ААФ ингибиторлари ёки ангиотензин II антагонистлари билан бирга қабул қилаётган пациентларда эътиборга олиш лозим. Шундай қилиб, мажмуавий даволаш, айниқса кекса ёшдаги пациентларда эҳтиёткорлик билан ўтказилиши лозим. Пациентларда адекват гидратацияни ўтказиш ва мажмуавий даволашни бошлашдан олдин ва даволаш вақтида вақти-вақти билан буйрак функциясининг мониторингига эътибор қаратиш лозим.\nВарфарин ва НЯҚП меъда-ичакдан қон кетишларини ривожланишига бир хил таъсир этадилар, шунинг учун бу препаратларни бир вақтда қабул қилинганда, бу препаратларни алоҳида қабул қилинганига нисбатан қон кетишларини ривожланиш хавфи юқорироқдир. Шифокор варфарин ёки бошқа антикоагулянтларни қабул қилаётган пациентларга флурбипрофенни буюришда эҳтиёткорликка риоя қилиши керак.\nАспирин билан бир вақтда қўлланганда қон зардобида флурбипрофеннинг концентрацияси пасайиши мумкин. Ушбу ўзаро таъсирнинг клиник аҳамияти маълум эмас; бироқ бошқа НЯҚП билан бўлгани каби, флурбипрофен ва аспиринни бир вақтда қабул қилиш, ножўя кўринишларни ривожланишининг юқори хавфи туфайли тавсия қилинмайди.\nКлиник тадқиқотлар ва постмаркетинг кузатувларнинг натижалари, пациентларнинг бир қисмида НЯҚП фуросемиднинг ва айрим пациентларда тиазид диуретикларнинг натрийуретик таъсирини сусайтириши мумкинлигини кўрсатди. Бу буйрак простагландинлари синтезини ингибиция қилиниши билан тушунтирилади. НЯҚП ни диуретиклар билан бир вақтда қўлланганда буйрак етишмовчилигини авж олиш белгиларини ва диуретик самарани диққат билан кузатиш керак.\nНЯҚП плазмада литийнинг даражасини ошишини ва литийнинг буйрак клиренсини пасайишини чақириши мумкин. Литийнинг ўртача минимал концентрацияси 15% га ошади, буйрак клиренси эса 20% га пасаяди. Бундай таъсир НЯҚП томонидан буйрак простагландинлари синтезини ингибиция қилиниши билан тушунтирилади. Шунинг учун литий пепаратлари билан бир вақтда қўлланганда, унинг токсик таъсири белгиларини диққат билан кузатиш керак.\nНЯҚП, қуённинг буйрак пластиналарида метотрексатни тўпланишини рақобатли ингибиция қилиши тўғрисида хабар берилган. НЯҚП метотрексатнинг токсик таъсирини кучайтириши мумкин. НЯҚП ва метотрексатни бирга мажмуада эҳтиёткорлик билан қўллаш керак.\nНЯҚП ни кортикостероидлар билан бир вақтда қўлланганда меъда-ичак йўлларида яра ҳосил бўлиши ёки қон кетишларининг хавфи ошади.\nНЯҚП билан бир вақтда қўлланганда меъда-ичак йўлларидан қон кетишларининг хавфи ошади.\nСоғлом кўнгиллиларда олдиндан циметидин ва ранитидин билан даволаниш флурбипрофеннинг фармакокинетикасига таъсир қилмаган. Фақат циметидин қўлланган ҳолларда флурбипрофеннинг зардобдаги концентрациясини бироз, лекин аҳамиятли ошиши аниқланган.\nФлурбипрофен ва дигоксинни соғлом эркакларда мажмуавий қўллаш юзасидан ўтказилган тадқиқотлар бу препаратларнинг қон зардобидаги барқарор ҳолатдаги даражасини ўзгаришларини кўрсатмади. НЯҚП юрак етишмовчилигиникучайтириши, калавалар фильтрацияси тезлигини пасайтириши ва плазмада гликозидлар даражасини ошириши мумкин.\nГипогликемик препаратлар ва флурбипрофенни бир вақтда қабул қилинганда қонда қанд концентрациясини бироз камайиши аниқланганлигига қарамай, гипогликемия белгилари кузатилмаган.\nНЯҚП билан бир вақтда қўлланганда такролимуснинг нефротоксиклигини ривожланиш хавфи ошиши мумкин.\nБуйрак простагландинларини таъсири туфайли нефротоксиклик хавфи ошиши мумкин.\nАҳолининг алоҳида гуруҳлари:\nКекса ёшдагиларда қўлланиши:\nКекса ёшдаги, антацидларни қабул қилган пациентларда, гарчи сўрилиш даражасига таъсир қилмасада, флурбипрофеннинг сўрилиш тезлиги пасайган бўлади.\nПрепаратни НЯҚП, шу жумладан ЦОГ-2 ингибиторлари билан бир вақтда қўллашдан сақланиш керак.\nНЯҚП ўлим билан якунланиши мумкин бўлган жиддий юрак-қон томир тромботик асоратлар, миокард инфаркти ва инсультга олиб келиши мумкин. Бу хавф препаратни қўллаш давомийлиги ошгани сайин ошиб бориши мумкин. Хавф олдиндан юрак-қон томир касалликлари ёки юрак-қон томир касалликларини ривожланиш хавф омиллари бўлган пациентлар орасида юқорироқ бўлади.\nФлурбипрофенни коронар артерияни шунтлашда (CABG) жарроҳликда операция вақтидаги оғриқни даволаш учун қўллаш мумкин эмас.\nМеъда-ичак йўллари касалликлари хавфи\nНЯҚП жиддий меъда-ичак йўллари ножўя кўринишлари, шу жумладан ўлимга олиб келиши мумкин бўлган қон кетишлари, яралар ва меъда ёки ичакни перфорацияси хавфини оширади. Бу асоратлар қўлланганда исталган вақтда ва хабар берувчи симптомларсиз юз бериши мумкин. Кекса ёшдаги пациентлар жиддий меъда-ичак йўллари асоратларининг катта хавфига дучордирлар.\nБир нечта НЯҚВ – ЦОГ-2 селектив ва носелектив ингибиторларини 3 йилгача давомийликда қўллаш юзасидан ўтказилган клиник тадқиқотларнинг натижалари жиддий юрак-қон томир тромботик холатлари, миокард инфаркти, инсультнинг юқори хавфини кўрсатди. Хавф аввалдан юрак-қон томир касалликлари бўлган ёки юрак-қон томир касалликларини ривожланиш хавфи омиллари бўлган пациентлар орасида юқоридир. Ножўя юрак-қон томир кўринишларини ривожланиш хавфини минимумга етказиш учун энг паст самарали дозани энг қисқа муддатда қўллаш керак. Шифокор ва пациент, илгари юрак-қон томир касалликлари симптомлари бўлмаганига қарамай, бундай ҳолатларни ривожланишига эътиборли бўлишлари зарур. Пациентлар жиддий юрак-қон томир касалликларининг белгилари ва/ёки симптомлари тўғрисида ва улар намоён бўлган ҳолларда кўриладиган чоралар тўғрисида хабардор бўлишлари зарур (Қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар бўлимига қаранг).\nАспиринни бир вақтда ишлатилиши НЯҚВ қабул қилиниши билан боғлиқ жиддий юрак-қон томир тромботик асоратларни ривожланишининг юқори хавфи билан боғлиқлиги юзасидан ишончли далиллар йўқ. Аспирин ва флурбипрофенни бир вақтда қўлланилиши жиддий меъда-ичак асоратларни ривожланиш хавфини оширади (Махсус кўрсатмалар, меъда-ичак кўринишлари – яра касаллиги, қон кетишлари, перфорацияни ривожланиш хавфи бўлимига қаранг).\nФлурбипрофен учун бундай хавфни истисно қилиш учун маълумотлар етарли эмас. Назорат қилиб бўлмайдиган артериал гипертензияси, димланган юрак етишмовчилиги, аниқланган юрак ишемик касаллиги, периферик артерияларнинг касалликлари ва/ёки цереброваскуляр касалликлари бўлган пациентларга флурбипрофенни эҳтиёткорлик билан, фақат синчков текширувдан кейин буюриш керак. Худди шундай текширувларни юрак-қон томир касалликлари хавф омиллари (масалан, гипертензия, гипелипидемия, қандли диабет, чекиш) бўлган пациентларда узоқ муддатли даволашни бошлашдан олдин ўтказиш лозим.\nКоронар артерияни шунтлашдан кейинги биринчи 10-14 кун давомида оғриқни даволаш учун НЯҚВ – ЦОГ-2 селектив ингибиторларни қўллаш бўйича ўтказилган иккита катта, назоратли клиник тадқиқотларнинг натижалари инсульт ва миокард инфарктини ривожланишининг юқори тез-тезлигини аниқлади (Қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар бўлимига қаранг).\nНЯҚП, шу жумладан флурбипрофен хам аввалдан мавжуд бўлган гипертензияни авж олишини ёки ёмонлашишини чақириши мумкин ва юрак-қон томир асоратларини тезлашишига олиб келиши мумкин. Тиазидлар ёки халқали диуретикларни қабул қилаётган пациентларда НЯҚП қабул қилинганда, НЯҚП билан, шу жумладан флурбипрофен билан даволашга бўлган жавоб реакцияси пасаяди, шу боисдан гипертонияси бўлган пациентларда эҳтиёткорлик билан қўллаш керак. Флурбипрофен билан даволаш вақтида артериал босимни (АБ) синчков назорат қилиш керак.\nНЯҚП, шу жумладан флурбипрофенни қабул қилаётган айрим пациентларда, простагландинлар синтезини сусайтирувчи бошқа дори воситалари билан бўлгани каби, суюқликни тутилиши ва шиш аниқланган.\nФлурбипрофенни суюқликни тутилиши, гипертонияси ёки юрак етишмовчилиги бўлган пациентларда эҳтиёткорлик билан қўллаш керак.\nМеъда-ичакдаги нохуш кўринишлар – яра, қон кетишлари, перфорацияни ривожланиш хавфи:\nНЯҚП меъда-ичак йўллари томонидан жиддий ножўя таъсирларни ривожланишини, шу жумладан фатал якунланиши мумкин бўлган яллиғланиш, қон кетиши, меъда яра касаллиги ва меъдани, ингичка ва йўғон ичакнинг перфорациясини чақириши мумкин. Қайд этилган ножўя кўринишлар олдиндан бўладиган симптомлар билан ёки уларсиз исталган вақтда намоён бўлиши мумкин.\nМеъда-ичак йўлларининг юқори бўлимларидаги диспепсия каби жиддий ножўя таъсирлар даволаниш вақтида исталган пайтда ривожланиши мумкин. Пациентлар ва шифокорлар НЯҚВ билан даволаш вақтида меъда-ичак йўлларида яра ҳосил бўлиши ва қон кетишларининг белгилари ва симптомлари юзасидан сергак бўлишлари ва агар жиддий меъда-ичак асоратига шубҳа бўлса, қўшимча текширув ва даволашни зудлик билан бошлашлари лозим. Пациентлар меъда-ичак токсиклигининг белгилари ва хабар берувчи симптомлари тўғрисида хабардор бўлишлари лозим. Вақти-вақти билан лаборатор мониторингни ўтказиш афзаллиги исботланмаган, етарли баҳо ҳам йўқ.\nНЯҚП билан даволашга нисбатан МИЙ нинг юқори бўлимларида жиддий ножўя таъсир ривожланган беш пациентдан фақат бир нафарида симптоматик ҳисобланади.\nНЯҚП томонидан чақирилган меъда-ичак йўлларининг юқори қисми яралари, катта қон кетишлари ёки перфорацияни ривожланиш ҳоллари 3-6 ой давомида даволанган беморларнинг тахминан 1% да ва бир йил давомида даволанганларнинг 2-4% да кузатилган. Бу тенденциялар узоқ вақт қўлланганда сақланиб қолиб, меъда-ичак йўллари томонидан жиддий ножўя таъсирларни ривожланиш эҳтимолини оширади. Бироқ, хаттоки қисқа даволаш курси хам маълум бир хавф билан боғлиқ бўлади. НЯҚП ни меъда яра касаллиги бўлган ёки анамнезида меъда-ичакдан қон кетишлари бўлган пациентларда ўта эҳтиёткорлик билан қўллаш лозим. Меъда-ичакдан қон кетишларини ривожланиш хавфини оширувчи бошқа омилларга: перорал кортикостероидлар ёки антикоагулянтларни бир вақтда қабул қилиш, НЯҚП билан узоқ муддат даволаниш, чекиш, алкоголь, кекса ёш, пациентнинг қониқарсиз умумий ҳолати киради. Кўпчилик фатал ҳолатлар кекса ёшдаги ва ҳолсизланган пациентлар орасида таърифланган, демак, пациентларнинг бу гуруҳи ўзига хос эътиборни талаб этади.\nМеъда-ичак йўллари томонидан ножўя таъсирларни ривожланиш хавфини минимумга етказиш учун НЯҚВ нинг минимал самарали дозаларини энг қисқа муддатда қўллаш керак. Юқори хавф гуруҳи пациентлари учун НЯҚВ ни ўз ичига олмаган муқобил даволаш усулларини қўллаш кўриб чиқилиши керак.\nБу пациентлар учун, шунингдек ацетилсалицил кислотаси ёки меъда-ичак касалликлари хавфини кучайтирувчи бошқа препаратларнинг паст дозалари билан бир вақтда даволанишга муҳтож пациентлар учун ҳимоя қилувчи воситалар (масалан, мизопростол ёки протон насоси ингибиторлари) билан мажмуавий даволаш тавсия этилади. мунтазам клиник текширув зарур.\nАнамнезияда меъда-ичак касалликлари бўлган, айниқса кекса ёшдаги одамлар ҳар қандай ғайри-оддий абдоминал симптомлар (айниқса меъда-ичакдан қон кетиши), айниқса даволашнинг дастлабки босқичларида хабар беришлари лозим. Орал кортикостероидлар, антикоагулянтлар (варфарин), серотонинни қайта қамраб олинишининг селектив ингибиторлари ёки меъдада яра ҳосил бўлиши ёки қон кетишлари хавфини ошириши мумкин бўлган антиагрегантлар (ацетилсалицил кислотаси) билан бир вақтда даво қабул қилаётган пациентлар эҳтиёткорликка риоя қилишлари керак. Флурбипрофенни қабул қилаётган пациентларда меъда-ичакдан қон кетишлари ёки яралар пайдо бўлганида, даволаш тўхтатилиши лозим.\nКекса ёшдаги одамлар орасида НЯҚП ни қабул қилинишига нисбатан ножўя реакциялар, айниқса фатал бўлиши мумкин бўлган меъда-ичакдан қон кетишлари ва перфорацияларнинг юқори тез-тезлиги аниқланади.\nМеъда яра касаллиги бўлган ва/ёки анамнезида меъда-ичакдан қон кетишлари бўлган пациентларда НЯҚВ қўлланганда меъда-ичакдан қон кетишларини ривожланиш хавфи, хавф-омиллари бўлмаган пациентларга нисбатан 10 марта юқоридир. Меъда-ичакдан қон кетишларини ривожланиш хавфини оширувчи бошқа омилларга: перорал кортикостероидлар ёки антикоагулянтларни бир вақтда қабул қилиш, НЯҚП билан узоқ муддат даволаниш, чекиш, алкоголь, кекса ёш, пациентнинг қониқарсиз умумий ҳолати киради.\nКлиник тадқиқотларда флурбипрофенни ярим чиқарилиш даври буйрак дисфункцияси бўлган пациентларда ўзгармаган. Флурбипрофеннинг метаболитлари асосан буйрак орқали чиқарилади. 4’-гидрокси-флурбипрофенни чиқарилиши буйрак фаолиятини ўртача – оғир бузилиши бўлган пациентларда пасаяди. Демак, сурункали буйрак касаллиги бўлган беморларга флурбипрофен билан даволаниш тавсия этилмайди. Флурбипрофенни қўллаш зарурати туғилганида, буйрак функциясини синчков назорат қилиш лозим.\nСурункали буйрак касалликлари бўлган беморларга флурбипрофен билан даволаш тавсия этилмайди. Флурбипрофенни қўллаш зарурати туғилганида, буйрак функциясини синчков назорат қилиш лозим.\nБошқа НЯҚВ билан бўлгани каби, флурбипрофенни қўллаганда хам анафилактоид реакциялар ривожланиши мумкин. Флурбипрофенни “аспирин триадаси” (бронхиал астма, вазомотор ринит, ацетилсалицил кислотасини ўзлаштираолмаслик) бўлган пациентлар қабул қилмасликлари керак. Аспиринни ёки бошқа НЯҚВ ни қабул қилишга жавоб сифатида астмаси бўлган пациентлардаги бу симптомокомплекс бурунда полиплар билан ёки усиз ринит кўринишида ёки оғир, потенциал фатал бронхоспазм кўринишида намоён бўлади (Қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар ва Махсус кўрсатмалар, аввалдан мавжуд бўлган астма бўлимларига қаранг). Анафилактоид реакциялар ривожланган ҳолларда шошилинч ёрдам кўрсатиш зарур.\nНЯҚВ, шу жумладан флурбипрофен тери томонидан ўлим билан якунланиши мумкин бўлган эксфолиатив дерматит, Стивенс-Джонсон синдроми (СДС), токсик эпидермал некролиз (ТЭН) каби жиддий ножўя кўринишларни ривожланишини чақириши мумкин. Қайд этилган ножўя кўринишлар олдиндан маълум симптомларсиз намоён бўлиши мумкин. Пациентларни тери томонидан бўладиган жиддий ножўя кўринишларнинг белгилари ва симптомлари тўғрисида хабардор қилиш, тери тошмаси ёки ўта юқори сезувчанликнинг бошқа симптомлари илк бор намоён бўлганида эса – препаратни қабул қилишни тўхтатиш керак.\nФлурбипрофенни бошқа НЯҚП каби, ҳомиладорликнинг учинчи уч ойлиги вақтида қўллаш мумкин эмас, чунки бу артериал йўлни барвақт ёпилишини чақириши мумкин.\nФлурбипрофенни кортикостероидларнинг ўрнига қўлланиши ёки кортикостероидлар етишмовчилигини даволаш учун ишлатилиши тахмин қилинмайди. Кортикостероидларни қабул қилишни кескин тўхтатиш касалликни зўрайишига олиб келиши мумкин. Кортикостероидларни қабул қилишни тўхтатиш тўғрисидаги қарорни қабул қилишда унинг дозасини аста-секин камайтириш лозим. Операциядан кейинги кекса ёшдаги пациентларга алоҳида эътибор қаратиш лозим. 65 ёш ва ундан катта пациентларда буйрак ва жигар функциясини назорат қилиш лозим. Флурбипрофеннинг иситмани ва яллиғланишни камайтиришдаги фармакологик фаоллиги инфекцион, оғриқли ҳолатларга олиб келиши тахмин қилинган асоратларни аниқлашда умумий диагностик белгиларни баҳолаш индексини пасайтириши мумкин.\nФлурбипрофенни НЯҚП билан, шу жумладан циклооксигеназа-2 селектив ингибиторлари билан, аддитив самара юз бериши мумкинлиги туфайли, бир вақтда қўллашдан сақланиш керак. Флурбипрофен қабул қилиш ҳомила ҳосил бўлиши қобилиятини бузиши мумкин ва шу боисдан ҳомиладор бўлишини истаган аёлларга тавсия этилмайди. Шу боисдан, ҳомиладор бўлиш қобилияти бузилган ёки ушбу бузилишлар юзасидан текширувлардан ўтаётган аёлларда флурбипрофенни бекор қилиш мақсадга мувофиқ эканлигини эътиборга олиш керак.\nТизимли қизил югурик (ТҚЮ-СКВ) ва бириктирувчи тўқиманинг аралаш касалликлари\nТизимли қизил югирик (ТҚЮ) ва бириктирувчи тўқиманинг аралаш касалликлари бўлган пациентларда асептик менингитни ривожланишининг юқори хавфи бўлиши мумкин.\nМеъда-ичак йўллари томонидан жиддий ножўя кўринишлар олдиндан маълум симптомларсиз намоён бўлиши мумкинлиги туфайли, меъда-ичак йўлларидан қон кетишлари симптомларини кузатиш зарур. НЯҚП билан узоқ муддат даволанганда клиник ва биокимёвий қон тахлили кўрсаткичларини вақти-вақти билан назорат қилиб туриш зарур. Агар клиник белгилар ва симптомлар жигар ёки буйрак касалликларини ривожланиши билан боғлиқ бўлса, тизимли кўринишлар (масалан, эозинофилия, тошма ва бошқалар) аниқланса, флурбипрофенни қабул қилишни тўхтатиш керак.\nФлурбипрофенни қабул қилиш аёлларда фертилликни пасайтириши мумкин ва шунинг учун ҳомиладор бўлмоқчи бўлган аёлларда қўллаш тавсия этилмайди.\nАҳолининг ижтимоий гуруҳлари:\n12 ёшгача бўлган болаларда ишлатиш тавсия этилмайди.\nБошқа НЯҚВ га ўхшаб, флурбипрофенни хам кекса (65 ёш ва ундан катта) пациентларда эҳтиёткорлик билан қўллаш керак. Бошқа НЯҚВ га ўхшаб, меъда-ичак йўллари томонидан яра, қон кетишлари, метеоризм, оғриқ каби асоратлар ёшларга қиёсланганда кексалар орасида кўпроқ кузатилади. Меъда-ичак йўллари томонидан ножўя кўринишларни хавфини минимумга етказиш учун энг кичик самарали дозани энг қисқа муддатда қўллаш керак. Шунингдек кекса ёшдаги пациентлар буйрак декомпенсациясини ривожланишининг анча юқори хавфига дучордирлар.\nҲомиладорлик категорияси 1 ва 2 уч ойлик: С; 3-уч ойлик: D.\nТуғруқ ёшдаги аёллар/туғилиш устидан назорат (контрацепция)\nРепродуктивлик (туғруқ) фаолиятни ўрганиш юзасидан каламушлар ва қуёнларда ўтказилган тадқиқотлар ривожланишда силжишларни кўрсатмади. Шундай бўлсада, ҳайвонларда ўтказилган репродуктивлик юзасидан тадқиқотлар бўйича одамнинг реакциясини ҳар доим ҳам олдиндан айтиб бўлмайди. Ҳомиладорларда адекват ва яхши назорат қилинган тадқиқотлар ўтказилмаган. Флурбипрофенни ҳомиладорлик вақтида, фақат агар потенциал фойда ҳомила учун потенциал хавфдан устун бўлгандагина қўллан мумкин.\nПростагландинлар синтезини ингибиция қилиниши ҳомиладорликка салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Эпидемиологик тадқиқотларнинг маълумотлари ҳомиладорликнинг илк муддатларида простагландинлар синтезини ингибиторларини қўллагандан сўнг ҳомила ташлашнинг юқори хавфини кўрсатди. Кўрсатилганидек, ҳайвонларда простагландинлар синтезини ингибиторларини юборилиши ҳомила ташлашлар сонини ва ҳомилани ўлимини ошишига олиб келади.\nНостероид яллиғланишга қарши препаратларнинг ҳомиланинг юрак-қон томир тизимига маълум ножўя таъсирлари (артериал йўлни ёпилиши) туфайли, ҳомиладорликнинг охирида (6 чи ойдан бошлаб) қўллашдан сақланиш керак.\nҲайвонларда ўтказилган тадқиқотлар ҳомиладорликка ва туғруқдан кейинги ривожланишга уларнинг таъсири нуқтаи назаридан етарли эмас. Одам учун потенциал хавф маълум эмас.\nПростагландинлар синтезини ингибиция қилувчи бошқа препаратлар билан бўлгани каби, каламушларда НЯҚП ни қўллаб ўтказилган тадқиқотларда патологик туғруқ, туғруқни тутилиши ҳоллари ва болачаларни тирик қолиш кўрсаткичини пасайиши ошган. Ҳомиладор аёлларда тўлғоқ ва туғдириб олиш учун препаратни қўллаш оқибатлари маълум эмас.\nНЯҚП ни қабул қилиш тухумдоннинг фолликуласини ёрилишини тутиб қолиши ёки бартараф этиши ва бунинг оқибатида қайтувчан бепуштликка олиб келиши мумкин. Ҳомиладор бўлишда қийинчилик ҳис этаётган ёик бепуштлик юзасидан текширувлар ўтаётган аёлларда флурбипрофенни бекор қилишни кўриб чиқиш лозим.\nЭмизикли оналарнинг кўкрак сути ва плазмасидаги флурбипрофеннинг концентрацияси, кунига 200 мг флурбипрофен қабул қилаётган аёлнинг сути билан бола кунига тахминан 0,10 мг флурбипрофен қабул қилиши мумкинлигини тахмин қилишга имкон беради. Янги туғилган чақалоқларга простагландинлар ингибиторларининг бўлиши мумкин бўлган ножўя таъсирлари туфайли ва она учун препаратнинг аҳамиятини эътиборга олиб, эмизишни тўхтатиш ёки препаратни қабул қилишдан воз кечиш тўғрисидаги қарорни қабул қилиш лозим.\nНЯҚП нинг дозасини ошириб юборилишининг симптомлари: летаргия, уйқучанлик, кўнгил айниши, қусиш ва эпигастрал соҳада оғриқлар. Ушбу симптомларни тутиб турувчи даволаш йўли билан бартараф этиш мумкин. Меъдадан қон кетишлари ривожланиши мумкин. Жуда кам ҳолларда артериал гипертензия, ўткир буйрак етишмовчилигини ривожланиши, нафасни сусайиши ва комани юз бериш эҳтимоли мавжуд. НЯҚП ни қўллаш натижасида, шунингдек дозаси ошириб юборилганда юз берувчи анафилактик реакцияларни ривожланиш ҳоллари аниқланган.\nНЯҚП нинг дозаси ошириб юборилганда симптоматик ва тутуиб турувчи даволаш тавсия этилган. Специфик антидоти йўқ. Доза ошинриб юборилганда (5 баробар ёки 10 баробар дозани қабул қилинганда) беморларда кейинги 4 соат давомида қусиш чақирилади ёки фаоллаштирилган кўмир буюрилади (катталарга 60 дан 100 г гача, болаларга 1 ёки 2 г/кг), шунингдек осмотик сурги воситалари буюрилади. Препарат қон зардоби оқсиллари билан анча аҳамиятли боғланиши туфайли, жадаллаштирилган диурез, сийдикни ишқорийлаштириш, гемодиализ ёки гемоперфузия самарасиздир.\nҚобиқ билан қопланган 15 таблеткадан ПВХ/алюмин фолгали блистерларда, картон қутиларда.\nПрепаратни 25оС дан юқори бўлмаган хона ҳароратида сақлаш керак.\n– Қабул қилишдан олдин йўриқномани диққат билан ўқиб чиқинг.\nОлдингисиАлоэ экстракт жидкий13.04.2018\nАлоэнинг суюқ экстракти13.04.2018Кейингиси


Шайх Албоний зиддиятлари (биринчи қисм) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n4883 17:15 06.08.2020\nИслом – одоб динидир. Бизнинг динимизда одоб ўта эҳтиром қилинади. Одоб ҳақида жуда кўплаб китоблар ёзилган. Динда собитлик мусулмоннинг одобига ҳам боғлиқ. Агар диндор кимсада одоб бўлмаса, ўзидан катталарни ҳурмат ва ўзидан кичикларни иззат қилмаса, жуда ҳам хунук ҳолат юзага келади. Имом Раббоний Аҳмад Сарҳиндий раҳимаҳуллоҳ айтади: «Мусулмон кимса ўзидан ёши улуғ кимсани «Мендан кўра кўпроқ ибодат қилган» дея, ўзидан ёши кичик кимсани эса «Мендан кўра камроқ гуноҳ қилган» дея ҳурмат қилиши лозим».\nҲозирги давримизда бир тоифа мусулмонлар борки, улар одобида яхшигина қусур кўзга ташланади. Албатта, уларнинг ҳаммалари ҳам шундай дейишдан йироқмиз, чунки ораларида комил одобли, бошқаларни ҳурмат қилувчилар ҳам бор. Лекин уларнинг баъзиларида, айниқса, ёшроқ тоифаларида катталарга, уламоларга, ўз диндошига бўлган катта беҳурматлик борлиги ачинарли. Ижтимоий тармоқлардаги ўзларига эргашмаган, яъни улар тутган йўлда бўлмаганларга кўрсатилаётган беодобликлар, Ислом умматининг ҳаммага манзур уламоларига, хоссатан, ақида ва фиқҳий мазҳаб улуғларига нисбатан айтилаётган таъна-дашномлар, ҳақорату сўкишлар кўпчилигимизга маълум. Оддийгина фейсбук тармоғида бўлаётган ҳолатларда бу яққол акс этиб турибди. Фейсбукда ўзларига ёқмайдиган ҳар қандай олим ёки оддий инсонни, у Исломга умрини бағишлаган, у тутган йўл барча мусулмонларга манзур бўлган, фақатгина бир тоифага баъзи масалаларда зид бўлса, у зотни ширку куфрда, фисқу фужурда айблаш, унга эргашган мусулмонларни залолату бидъатда айблаўлари оддий ҳолга айланди. Минг йилдан ортиқ вақтдан бери мусулмонлар тутган йўлни бошланганига унчалик кўп бўлмаган ва аксар мўътамад уламолар ёқламаган йўл ила таъна қилиш, айблаш учун ўта мутаассиб бўлиш керак.\nЯширмайман, бу тоифага мансуб дўстларим, шогирдларим талайгина. Уларни муваҳҳид мусулмон деб биламан, диндошим дея ҳурмат қиламан. Шогирдларимни, гарчи баъзи масалаларда турлича йўл тутсак-да, мусулмон ўлароқ яхши кўраман. Бу мақола ёзилишдан муддао ҳам мусулмонларни тафриқага солиш, кимларнидир айблаш эмас, балки мусулмонларни бир-бирларини ҳурмат қилиши, уларни иттифоқ ва одобга чақириш, Исломнинг энг забардаст олимларига ва барча мусулмонларга исломий ҳурмат билдириш, шунингдек, талайгина сўровлар боис, бир мусулмон олим ҳақида нафсга берилмай, илмга хиёнат қилмай маълумот беришдир.\nҲозирда интернет илм денгизидир. Интернет маълумотларида шайх Албоний номи жуда ҳам кўп учрайди. Қайси тилдаги диний маълумот қидирилса, асосан, ҳадисга доир масалаларда «Албоний саҳиҳ деган, Албоний заиф деган» каби маълумот келтирилади. Ҳатто мавъизаларда ҳам шундай талқин қилинади. Шайх Албоний раҳимаҳуллоҳ ҳадисларни саҳиҳ ва заифга, ҳасан ва мавзуъга ажрата оладиган даражада буюк олим бўлганми? Бу зот интернетда тақдим қилинаётганидек ҳадис илми даҳосими? Сиҳоҳи ситта китобларининг аксарини текшириб саҳиҳ ва заифини ажратиб чиққанми? Аср муҳаддиси, илм денгизи бўлгани ҳақиқатми? Шу ҳақида маълумотлар келтирамиз. Мақсад эса ҳақни изҳор қилиш, мусулмонларни огоҳ этиш, хоссатан интернетдаги ҳамма маълумотлар ҳам асосли бўлавермаслигини билдириш. Шунингдек, Ислом оламидаги икки ақидавий ва тўрт фиқҳий мазҳаб уламоларига таъна тошлари отувчиларнинг энг ишонган олимлари аслида шундайин буюк илм соҳиби бўлишганми ёки шундай кўрсатилаяптими, гап шу ҳақида.\nШайх Албоний раҳимаҳуллоҳ ҳадис илми билан шуғулланган, аммо ўзи эътироф қилишича, бирон бир муайян устозсиз ва бирор бир ўқув юртисиз мустақил ўрганган. Бу киши шу вақтгача ҳеч бир мусулмон олими қилмаган ишга журъат қилган. Яъни уммат иттифоқ қилган олти саҳиҳ ҳадис тўпламларидан тўрттасини саҳиҳ ва заифга ажратган. Қолган икки саҳиҳга ҳам хоҳласа, имкони ва қудрати борлигига ишора ҳам қилган. Аммо, бу қилган иши мўътамад уламолар тарафидан қораланиб, унинг бу китоблари таҳқиқ қилинди ва мингдан ошиқ ҳадисларни бир-бирига зид ҳолатда, яъни бир китобида заиф деса, худди шу ҳадисни бошқа китобида саҳиҳ деб ёзганини исботлаб китоблар ёзилди.\nШайх Али Ҳасан Саққоф ҳафизаҳуллоҳ айтади: “Шайх Албоний суннат ва тавҳид душмани дея таъна қилиб айблаган, ҳақорат қилган уламолар ўз асрида ва ҳозирги асрдаги энг улуғ ҳадис олимларидир. Буни Албоний хоҳлайдими ёки йўқми улар умматнинг улуғ олимлари бўлиб қолишаверади”.\nАлбонийнинг аввалги уламоларни таъна қилиб айблаши\nШайх Албоний ҳадис илми билан шуғулланиши асносида жуда ҳам кўплаб олимларга таъна қилган, уларни айблаган ва масхара қилган. Бу уламолар эса, дунёдаги барча мусулмонлар уларнинг илмидан истефода қиладиган улуғ олимлар бўлишган. Қуйида уларнинг баъзиларини келтирамиз.\nҲофиз имом Суютий раҳимаҳуллоҳ\nШайх Албоний имом ҳофиз Суютий раҳмаҳуллоҳни бир неча айблар ила таъна қилган. “Силсилаи заифа”, 4/182 да ибн Жавзийга эргашиб хато қилганликда айблаган. ”Силсилаи заифа”, 4/386 да эса: “Сўнгра эса, Суютий бир-бирига зид сўзлаган”, деб ёзган.\nИмом Заҳабий раҳимаҳуллоҳ\nАлбоний раҳимаҳуллоҳ “Ғоятул маром” китоби 35-бетида имом Заҳабий раҳимаҳуллоҳга таҳқиқи ва назари озлигини таъна қилиб айблаган. “Силсилаи заифа” 3/416 да эса беодобларча ҳофизлар Мунзирий, Ҳоким ва Заҳабий раҳимаҳумуллоҳни унинг наздида заиф ҳисобланган ҳадисни саҳиҳ деганлари учун айблаган.\nИбнул Жавзий раҳимаҳуллоҳ\nШайх Албоний раҳимаҳуллоҳ ҳофиз Ибнул Жавзий раҳимаҳуллоҳни ҳам айблаган. “Саҳиҳ силисиласи” 1/193 да “Ушбу ҳадисни Ибнул Жавзий ўз “Мавзуот”ларига киргизиб адашган. Бу эса уни танақузи (зиддият)ига мувофиқдир”, дея таъна қилган.\nИбн Ҳажар Асқалоний раҳимаҳуллоҳ\nШайх Албоний раҳимаҳуллоҳ ҳадис илмидаги уммат устунларига таъна тошлари отишда давом этади. Навбат ҳадис илмидаги энг кўп мурожаат қилинадиган китоб соҳиби имом Ибн Ҳажар Асқалоний раҳимаҳуллоҳга. “Силсилаи заифа” 3/267 да бундай дейди: “Ибн Ҳажар бу ҳақида янглишган. “Таҳзиб” да Аби Ҳотим сўзини таржиҳ этиб тобеин деган. “Тақриб”да эса бу кимсани кичик саҳобий деган. Бу эса таноқуз (зиддият) дан бошқа нарса эмас”.\nИмом Субкий раҳимаҳуллоҳ\nИмом ҳофиз Субкий раҳимаҳуллоҳни шайх Албонийдан бошқа бирон кимса таассубда айбламаган. “Силсилаи заифа” 2/285 даги ҳадис тахрижида бундай деган: “Сўнгра Субкий Ҳофиз ибн Тоҳир каби сўз айтган. Аммо у буни мазҳабий таассубга биноан айтган бўлиб, бу ерга унинг бу сўзлари ва тассубини келтиришдан катта фойда йўқ”.\nИмом Муновий раҳимаҳуллоҳ\nШайх Албоний раҳимаҳуллоҳ таъналаридан имом Муновий раҳимаҳуллоҳ ҳам омонда қолмаган. “Силсилаи заифа” 2/345 да “Бу Муновий таассубидир”, дея, 4/34 да эса “Муновийнинг ажиблиги шундайки, мен уни таърифлашга сўз тополмайман, у кўпинча ўзига ўзи қарши бўлади”, деб ёзган.\nШайх Албоний зиддиятлари (иккинчи қисм)\nШайх Албоний зиддият Тарих Махсус Мақолалар Илм\n1637 13:30 09.08.2020\n1363 13:00 08.08.2020\n1738 15:23 07.08.2020


Хонанда Шаҳзода гап-сўзларга бархам берди?! | Бош саҳифа\nХонанда Шаҳзода гап-сўзларга бархам берди?! Қўйилган вақти 15.08.2016 | Муаллиф: faqat.uz Аввалроқ, МТС алоқа операторининг Ўзбекистон бозорини тарк этиши ҳақида хабар берган эдик. Бу маълумот UMS’нинг кўплаб абонентлари ўртасида шов-шувларни келтириб чиқариб, «UMS ҳам ёпилармиш» қабилидаги гап-сўзларга сабаб бўлди.\nАйни дамда компания ўз фаолиятини давом эттирмоқда. Бугун, 15 август куни хонанда Шаҳзода UMS компанияси билан шартнома имзолаётгани тасвирланган суратларни ижтимоий тармоқлардаги шахсий саҳифасига жойлаштириб, «UMS абонентлари, мен энди сизлар биланман», деб изоҳ қолдирди. Маълумотларга қараганда, Шаҳзода мазкур компания абонентлари қаторидан ўрин олган. Суратда стол устида турган қизил қутига эса Шаҳзода учун тақдим этилган махсус рақам жойлаштирилган.\nШу бугунгача Шаҳзода кўплаб корхона ва маҳсулотларнинг реклама роликларида суратга тушган. Алоқа операторлари эса бундан мустасно. Балки, хонандани тез кунда UMS’нинг рекламаларида кўрармиз…


Эски ва янги Жалолиддин. Урганчга $2 миллионлик яна бир ҳайкал керакми? (тўплам)\n- Эски ва янги Жалолиддин. Урганчга $2 миллионлик яна бир ҳайкал керакми? Москва вилоятида яратилаëтган Жалолиддин Мангуберди ҳайкалнинг баландлиги 25 метр ва оғирлиги 50 тоннага тенг. Бу дунёдаги энг баланд ва қиммат ҳайкаллардан биридир. Ичимлик сув тизими ночор¸ йўллар яроқсиз шаҳарда иккита Жалолиддин ҳайкалига зарурат борми, деган саволни беришмоқда. (видео)\n- Икки ой карантинда ушланганидан норози бўлган муҳожирларга паспортлари қайтарилди. 800 нафар экани айтилаётган ўзбекистонликлар 2 ойдан кўпроқ вақт мобайнида COVID карантинида ушлаб турилгани ва паспортлари қайтариб берилмаётганидан шикоят қилди. (видео)