Князь Николай Романов ва унинг Тошкентидаги қароргоҳи тақдири нима бўлди? - UzAnalytics\nТошкентнинг қоқ марказидаги Шароф Рашидов шоҳкўчасида XIX аср охирига тааллуқли модерн услубда қурилган бир ноёб архитектура ёдгорлиги бор. Бу бино Россия императори Николай I нинг набираси князь Николай Константинович Романовнинг собиқ саройи – қароргоҳидир.\nСўнгги ойларда князь саройи ва унинг мероси жамоатчиликни кўпроқ қизиқтирмоқда. Жорий йил бошида ОАВда мазкур объект шаҳар ҳокимияти ихтиёрига ўтказилгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди, Маданият вазирлиги вакиллари эса уни яна музейга айлантиришни режалаштираётганини билдирди.\nОрадан ўн кунча вақт ўтиб эса, Тошкент марказидаги бир бино ертўласидан қиймати қарийб бир миллион долларга тенг ноёб қадимий буюмлар топилди. Россиялик санъатшунос Сергей Заграевскийнинг айтишича, топилманинг асосий қисми князь Романовнинг коллекциясига тегишли.\nМай охирида Ўзбекистон Давлат санъат музейи ҳузуридаги жамоатчилик кенгаши аъзолари князь Николай Романов тўплаган картиналар тўпламини унинг собиқ саройига қайтаришни таклиф этди.\nКнязь Николай Константинович Романовлар уйининг “темир ниқоби” деб ном чиқарган, ҳаёти эса турли зиддият ва жумбоқларга тўла.\nКнязнинг исми император оиласи аъзолари рўйхатида бўлса-да, ҳаётда уни ҳамма қариндошлари ҳам танимаган. Исми тилга олинганда, ҳатто Петербург киборлар жамиятининг ёш авлоди вакиллари гап ким ҳақида эканини билмаган ҳам.\nРоссия императорининг набираси Николай Константинович Романов Туркистон ўлкасига сургун қилинган ва умрининг охиригача шу ерда яшаган.\nUzAnalytics сайти князь Николай Романовнинг ҳаёти ва унинг Тошкентдаги саройи тарихи ҳақидаги мақолани эътиборингизга ҳавола қилади.\nНиколай Романов саройнинг замонавий кўриниши\nИстеъдодли ўсмир ва жасур зобит\nНиколай Константинович 1850 йилда февраль ойида Петербургда дунёга келади. У оилада тўнғич ўғил бўлган. Исми бобоси Император Николай I шарафига қўйилади.\nЁш князь ўз хоҳиши билан Бош штаб академиясига ўқишга киради ва уни кумуш медаль билан тугатади. У Романовлар сулоласининг олий ўқув юртини энг яхши битирувчилар қаторида тугатган биринчи вакили бўлган.\nСўнгра князь от полки лейб-гвардиясига ҳарбий хизматга киради ва эскадрон командири этиб тайинланади. У рус экспедиция қўшинларининг Хивага юришида иштирок этади, мардлик ва қаҳрамонлик кўрсатгани учун 3-даражали “Авлиё Владимир” ордени билан тақдирланади.\nНиколай ёшлик йиллариданоқ зодагонларга хос ёрқин ҳаёт кечира бошлайди. Турли хил кечалар ва баллар жони дили эди. У тор доираларда, “Ҳар қандай аёлни сотиб олса бўлади, гап фақат унинг нархида, унга беш рубль ёки беш минг рубль тўлашда”, дейишдан чарчамас эди. Балларнинг бирида у америкалик раққоса Фанни Лир билан танишади ва икки ёш бир-бирини қаттиқ севиб қолади. Бироқ князь 24 ёшга тўлганида, нафақат ушбу севги қиссасига якун ясаган, балки ҳаётини тубдан ўзгартириб юборган воқеа юз беради.\nКнязь Николай Романовнинг ёшлик даври\nАйбдорми ёки айбсиз?\n1874 йил апрелида княгиня Александра Иосифовнанинг (Николайнинг онаси) уйидаги Биби Марям тасвирланган иконадан учта қимматли бриллиант йўқолганини сезиб қолади. Икона княгинянинг ётоғига осиб қўйилган бўлиб, у ерга фақат хос одамлар кириши мумкин эди. Полиция тергов бошлайди ва тез орада ўғирланган бриллиантларни Петербургдаги бир ломбарддан топади. Тергов жараёнида ушбу бриллиантларни князнинг адъютанти Евгений Варнаховский ломбардга олиб келгани аниқланади. Сўроқ давомида адъютант ўғирликка ҳеч қандай алоқаси йўқлигини, фақат князь Николай Константинович ўзига берган бриллиантларни ломбардга олиб бориб топширганини айтади. Албатта, князь айбини бўйнига олмайди. Бироқ отаси билан бўлиб ўтган суҳбатда у адъютанти ва дўстини қутқариш учун айбни ўз бўйнига олишини билдиради.\nОхир-оқибат полиция, бриллиантларни Николай Константинович ўғирлаган ва ундан тушган пулни жазмани Фанни Лирга совға олиш учун сарфлаши керак бўлган, деган хулосага келади.\nНиколай Константиновичнинг кейинги тақдири оилавий кенгашда муҳокама қилинади. Узоқ давом этган баҳсларда князни аскарликка бериш, халқ судига топшириш ва сургун қилиш каби турлича фикрлар билдирилади. Ниҳоят, император оиласи ва фамилияси обрўсига энг кам путур етказадиган қарорга келинади: у руҳий касал деб тан олинади ва уни Петербургдан бутунлай бадарға қилинади. Бундан ташқари, Николай Константинович ўзига тегишли меросдан, барча ҳарбий унвон ва мукофотлардан маҳрум этилади. Унга тегишли бўлган мерос укаларига ўтказилади. Князнинг жазмани Фанни Лир Россиядан сургун қилинади ва мамлакатга қайтиши тақиқланади.\nАмерикалик раққоса Фанни Лир\nРомановларнинг тошкентлик князи\nАввалига Николай Романов Қримга юборилади ва назоратга олинади. Сўнгра Оренбургга кўчирилади. У ерда маҳаллий полицмейстернинг қизи Надежда Дрейер билан яширинча никоҳдан ўтади. Бу князнинг аҳволини янада қийинлаштиради ва император буйруғига кўра, у хотини билан бирга Тошкентга сургун қилинади.\nИмператор оиласи маблағидан князга сарой қуриш учун анча-манча пул ажратилади. Лекин Николай Константинович бу пулга Тошкентда театр қурдиради. Фақат 1891 йилга келибгина машҳур архитектор А. Л. Бенуа лойиҳаси бўйича сарой барпо этилади. Унинг қароргоҳи “модерн” услубида қурилади. Бежирим уй нақшинкор панжаралар, ўзгача шаклдаги деразалар, миноралар ва бошқа унсурлар билан нақшланади.\nКнязь ов ишқибози эди, шу боис саройнинг асосий эшиклари буғу ва ов итларининг бронза ҳайкаллари билан безатилади. Бинонинг орқа томонида тошкентлик машҳур ботаник ва фармацевт И. И. Краузе барпо этган боққа чиқадиган йўл бўлган. Ертўлада Тошкентнинг иссиқ кунларида князь салқинда дам олиши учун махсус яшаш жой ташкил қилинади. Бино шартли равишда икки қисмдан иборат бўлиб, унинг ўнг қанотида князнинг, чап қанотида эса хотинининг хоналари жойлашади.\nСаройнинг ички пардозига алоҳида эътибор берилади. Данғиллама ҳовлининг меҳмонхонаси қорамтир сир билан қопланган, деворлари ўймакор карнизлар ва тиллали нақшлар билан ясатилади. Меҳмонхоналардан бири шарқона услубда безатилган бўлиб, Бухоро гиламлари, Қўқон хонлигининг қурол коллекцияси, кенг диван ва тапчанлар, Марказий Осиё табиат манзарасига тааллуқли картиналар билан тўлдирилади.\nКнязь қароргоҳининг дастлабки кўриниши\nТадбиркор, ҳомий ва тадқиқотчи\nНиколай Константинович моҳир тадбиркор бўлиб чиқади. У Туркистонда биринчилар қатори даврининг энг илғор технологияларидан фойдаланган ҳолда, пахта тозалаш заводлари қурдиради. Бундан ташқари, у Тошкентда совунгарлик заводи, пахта мануфактуралари (заводлари), фото-суратхоналар ва бильярдхоналарнинг ҳам асосчиси бўлган, квас савдоси ва гуручни қайта ишлашни йўлга қўяди.\nКнязь Николай Романов Тошкентдаги биринчи «Хива» кинотеатрини қурдиради.\nТадбиркорлик фаолиятидан тушган пул ҳисобига у Туркистонда мелиорацияни ривожлантириш бўйича лойиҳаларни молиялаштиради.\nКнязь Искандар ариқ, Бухоро ариқ ва Романов канали қурилиши ишларига раҳбарлик қилади. 1886 йилда у Марказий Осиёдаги энг улкан лойиҳа – Тошкент ва Жиззах ўртасидаги чўлнинг бир қисмини суғориш учун Сирдарёдан канал чиқаришга киришади. Ушбу канал қурилиши Николай Романовга ўша вақтдаги пул бўйича бир миллион рублдан ортиққа тушади ва уни машҳур қилиб юборади.\nНиколай Константинович Туркистоннинг тадқиқ этилмаган масканларига экспедициялар ташкил қилади ва минг километрлаб йўл босади. Ўша пайтда тўпланган материаллар археология, география ва этнография нуқтаи назаридан бебаҳо эди. Россия ҳукумати экспедиция иштрокчиларини яхшигина мукофотлайди, бироқ улар орасида князь Николай Романовнинг номи қайд этилмайди. Унинг исми барча ҳужжатлардан, ҳатто императорга тақдим этилган бош ҳужжатдан ҳам чиқариб ташланади.\n1881 йили террорчилик амали – бомба портлаши оқибатида император Александр II ҳалок бўлади. Тошкент князи амакиси билан видолашиш мақсадида Петербургга боришга қарор қилади. Бироқ янги император Александр III унга кескин рад жавобини беради: “Отамнинг жасади олдида тиз чўкишга нолойиқсиз. Сиз бир пайтлар уни бераҳмларча алдагансиз. Барчамизнинг шаънимизга иснод келтирганингизни унутманг. Токи мен тирик эканман, Петербургни кўриш сизга насиб этмайди”, деб жавоб беради император.\nНиколай Романов рафиқаси Надежда Дрейер билан\nСаройнинг Октябрь тўнтаришидан кейинги даврдаги қисмати\n1917 йил кузида Тошкент князи Романов қаттиқ шамоллаб ётиб қолади. Бутун мол-мулки хотини Надежда Дрейерга ўтиши керак бўлган васиятномани ёзишга улгуради. Ушбу васиятномага кўра, хотинининг ўлимидан сўнг барча мол-дунё Тошкент университети ихтиёрига ўтиши лозим бўлган.\nКнязь 1918 йил январида зотилжам касалидан вафот этади ва ўз саройи яқинидаги Иосиф-Георгиевский черкови олдида дафн этилади.\nНиколай Романовнинг ўлимидан сўнг кўп ўтмай, бутун мол-мулки совет ҳукумати ихтиёрига ўтиб кетади. Князь саройида санъат музейи очилади. Унинг рафиқаси Надежда Александровна ушбу музейда назоратчи бўлиб ишлайди, бироқ кейинчалик ишдан бўшатилади. Айрим маълумотларга кўра, Надежда Александровна 1929 йилда қутурган ит қопишидан, бошқа маълумотларга кўра эса 1930 йилда очликдан вафот этади.\nКнязь тўплаган ва Санкт-Петербургдан келтирилган Европа ва рус рассомлари мўйқаламига мансуб картиналар коллекцияси 1919 йилда Тошкентда санъат музейини ташкил этиш учун асос бўлади. Кейинчалик Ўзбекистон санъат музейи деб ном олган ушбу музейда Марказий Осиёда Европа рассомлари картиналарининг энг бой коллекцияси тўпланган.\nСанъат музейи янги бинога кўчгандан сўнг 1940 йилдан 90-йилларгача бу ерда Республика пионерлар саройи, Ўзбекистон антиквариат ва заргарлик санъати музейи жойлашади. Ўтган асрнинг охирларида бино реставрация қилинади ва Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлигининг қабуллар уйига айлантирилади.\nКнязь Романов қароргоҳи ва коллекцияси тақдири нима бўлади?\nnuz.uz сайтининг хабар беришича, Николай Романовнинг Тошкентдаги қароргоҳи 2018 йилда шаҳар ҳокимияти ихтиёрига ўтказилди. Жорий йил январь ойида Маданият вазирлиги вакиллари матбуот анжуманида уни қайтадан музейга айлантириш режасини маълум қилди.\n− Бизда ушбу тарихий объектдан музей сифатида фойдаланиш бўйича ғоялар бор. Князь Романовнинг ноёб коллекцияси бино реставрация қилингандан сўнг қароргоҳда ўз ўрнини топиши ва бу ҳам Ўзбекистон аҳолиси, ҳам хорижий меҳмонлар учун қизиқарли бўлган яна бир ноёб сайёҳлик объекти бўлиши мумкин, − деди мадаинят вазири ўринбосари Камола Оқилова. Аммо у бино қачон музейга айлантирилишини айтмади, бироқ шу йўналишда иш олиб борилаётганини маълум қилди.\nМай ойи охирида Ўзбекистон Давлат санъат музейи ҳузуридаги жамоатчилик кенгаши аъзолари Николай Романов тўплаган ноёб картиналар коллекциясини князнинг собиқ қароргоҳига қайтаришни таклиф этди. Уларнинг фикрича, уни музейга қайтариш биринчидан, адолатли иш бўлади, иккинчидан, Тошкентда Нукусдаги Савицкий номидаги аҳамиятли ва энг кўп санъат ихлосмандлари келадиган музей сингари янги музей пайдо бўлур эди.\n Монархи России, Е.В. Пчелов, 2003г.


Сўнгги ярим йилликдаги нақд пул айланмаси ҳажми очиқланди | Qalampir.uz\nСўнгги ярим йилликдаги нақд пул айланмаси ҳажми очиқланди\nЖамият\t12 Июль 12:11 1897\nЖорий йилнинг январь-июнь ойларида банклар орқали нақд пул айланмаси ҳажми 231,9 триллион сўмни ташкил этди. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Матбуот хизмати хабар бермоқда.\nҚайд этилишича, жорий йилнинг январь-июнь ойларида банклар орқали нақд пул айланмаси ҳажми 231,9 триллион сўмни ташкил этган. Бу 2020 йилнинг мос даврига нисбатан 47 фоизга кўп. Банклар кассаларига нақд пул тушумлари 115,4 триллион сўмни, чиқимлар эса 116,5 триллион сўмни ташкил қилади.\nХабарга кўра, жорий йилнинг январь-май ойларида банк карталарига 126,9 триллион сўмлик маблағ келиб тушган. Ушбу даврда банк карталаридаги 42,1 триллион сўмлик (33,2 фоиз) маблағлар аҳоли томонидан нақдлаштириб олинган.\nЖорий йилнинг январь-июнь ойларига кўра, банк кассалари, шунингдек, банкоматлардан ечиб олинган нақд пуллар 2020 йилнинг мос даврига нисбатан 35,6 триллион сўмга ошган. Ушбу ўсиш кузатилиши банк карталаридан нақд пул ечиш ҳажми 15,8 триллион сўмга ошгани ҳамда чет эл валютасини сотиб олиш ҳажми 11,3 триллион сўмга ошиши ҳисобига юзага келган.\nМаълумот ўрнида, банк кассаларига нақд пул тушумлари ҳажми ва нақд пулга бўлган талабдан келиб чиққан ҳолда муомалага қўшимча нақд пуллар чиқариб борилган, шунингдек, айрим даврларда муомаладаги ортиқча нақд пулларнинг қайтиши кузатилган.\nбанк пул айланмаси\n22 Сентябрь 15:47 49002\n23 Сентябрь 16:54 37053\n24 Сентябрь 07:41 32833\n22 Сентябрь 16:48 28755\n23 Сентябрь 08:03 25015


Россиядаги инқироз Марказий Осиё мамлакатларидаги иқтисодий вазиятга таъсир кўрсатади — Халқаро миграция ташкилоти – Газета.uz\nРоссиядаги инқироз Марказий Осиё мамлакатларидаги иқтисодий вазиятга таъсир кўрсатади — Халқаро миграция ташкилоти\nҲозирда Россияда Марказий Осиёдан 4 миллионга яқин, жумладан, Ўзбекистондан — қарийб 2 миллион меҳнат мигрантлари фаолият юритади. ХМТнинг қайд этишича, Россия иқтисодиётининг қисқариши мигрантларнинг даромадлари ва уларнинг мамлакатларидаги иқтисодий вазиятга салбий таъсир кўрсатиши муқаррар.\nLotinchada На русском языке 17 июн 2022, 10:35 Иқтисодиёт Жамият\nУкраинага бостириб кириши ортидан жорий қилинган санкциялар натижасида Россия иқтисодиётининг қисқариши ва иш ўринларининг йўқотилиши Марказий Осиёлик мигрантлар ва уларнинг пул ўтказмаларига салбий таъсир ўтказмоқда, дея маълум қилди Халқаро миграция ташкилоти (ХМТ).\n16 июнь — Халқаро оилавий пул ўтказмалари куни муносабати билан ХМТ Россияда меҳнат қилаётган Марказий Осиёлик мигрантлар ва уларнинг пул ўтказмалари билан боғлиқ вазиятни ўрганди.\nРоссияда меҳнат фаолиятини олиб бораётган мигрантларнинг пул ўтказмалари Марказий Осиё минтақаси мамлакатлари иқтисодиётида муҳим ўрин тутади. Хусусан, 2020 йилда Қирғизистон ва Тожикистонга пул ўтказмалари ҳажми ЯИМнинг мос равишда 31 ва 27 фоизини ташкил этган. 2021 йилда Россиядан пул ўтказмалари ҳажми Ўзбекистонга юборилган умумий пул ўтказмаларининг 55 фоиздан ортиғини ташкил этган (Қозоғистонда — 51 фоиз).\nЖаҳон банки ҳисоб-китобларига кўра, жорий йилда умумий пул ўтказмалари ҳажми ўтган йилга нисбатан Ўзбекистонда — 21 фоизга, Қозоғистонда — 17 фоизга, Тожикистонда — 22 фоизга ва Қирғизистонда — 33 фоизга қисқариши кутимоқда.\nХМТ маълумотларига кўра, ҳозирги кунда Россияда Марказий Осиёдан тўрт миллионга яқин меҳнат муҳожирлари фаолият юритади. Хусусан, Тожикистон ва Қирғизистондан — қарийб бир миллион нафардан, Ўзбекистондан — икки миллионга яқин ва Қозоғистондан — 200 мингга яқин. Мигрантларнинг аксарияти қурилиш, транспорт, қишлоқ хўжалиги ва хизмат кўрсатиш соҳаларида (мавсумий ва узоқ муддатли), шунингдек, юқори малакали касбий фаолият билан банд.\nХМТ ҳисоб-китобларига кўра, Россияда санкциялар оқибатидаги иқтисодий танглик натижасида икки миллионгача иш ўринлари йўқотилиши, ишсизлик даражаси 4,4 фоиздан 7,8 фоизгача кўтарилиши кутилмоқда.\n«Россиядан пул ўтказмаларининг қисқариши минтақанинг пул ўтказмаларига қарам бўлган иқтисодиётларига жиддий таъсир кўрсатиши шубҳасиз», — дея таъкидлаган ХМТнинг Вена ҳудудий бошқармаси директори Ренате Хелд. Унинг сўзларига кўра, мигрантларнинг кўпчилиги ҳозирча Россияда қолишни афзал кўраётганлигига қарамай, иқтисодий вазият ёмонлаша бошлаган тақдирда, улар орасида ватанга қайтиш ҳолатлари барқарор равишда ўсиб боради.\nҚайд этилишича, 2022 йилнинг биринчи чорагида 133 минг ўзбекистонлик мигрантлар Россиядан ўз ватанига қайтган. Апрель ойида ўзбекистонлик мигрантларнинг пул ўтказмалари ўтган йилнинг мос даврига нисбатан қарийб икки баробар кўп — 1,07 млрд долларни ташкил этган. Шунга қарамай, Ўзбекистон Марказий банки апрель ойидаги прогнозларида пул ўтказмалари ҳажми 18−25 фоизга қисқариши кутилаётганлигини қайд этган.\nБирлашган миллатлар ташкилоти (БМТ) бош котиби Антониу Гутерриш Халқаро оилавий пул ўтказмалари куни муносабати билан қилган мурожаатида уй хўжаликлари ўз эҳтиёжларини самарали қондиришларига кўмаклашиш мақсадида «пул ўтказмалари нархини нолга яқинлаштириш зарур» эканлигини таъкидлади.\nПрогнозларга кўра, Украинадаги уруш оқибатларининг Марказий Осиё мамлакатларига салбий таъсири давом этади. Жаҳон банки ҳисоб-китобларига кўра, 2022 йилда Ўзбекистон ЯИМ ўсиши 4,3 фоизни ташкил этиши кутилмоқда, айни пайтда, Қозоғистонда 2022 йил охирига келиб ЯИМ ўсиши 2 фоизга етади. Қирғизистон ва Тожикистон иқтисодиёти жорий йилда мос равишда — 2 ва 0,4 фоизга пасаяди. Шунингдек, Украина иқтисодиёти бу йил 45 фоизга, Россия иқтисодиёти 9 фоизга қисқариши кутилмоқда.\nЖаҳон банки Ўзбекистон иқтисодиёти прогнозини оптимистик баҳолади 9 июн 2022, 15:18\nЎзбекистон хориждан қайтган меҳнат мигрантларини қандай қилиб иш билан таъминламоқчи? 20 май 2022, 15:28\nРоссия-Украина ўртасидаги можаро Ўзбекистон иқтисодиётига ва мигрантларга қандай таъсир қилиши мумкин? 2 март 2022, 11:19


Тожикистонда олтинчи авиакомпания ташкил этилмоқда — Sof.uz\nЖАҲОН 263,703,661 237,976,637 5,241,243\nФото: Fly Union\nТожикистонда тартиб бўйича олтичи авиакомпания ташкил этилмоқда. Бу “Fly Union” авиакомпанияси бўлиб, авиаширкат Россиянинг турли шаҳарларига парвозларни аламга ошириш истагини билдирган.\n“Fly Union” асосчиси ва бош директори Юрий Колцов маҳаллий “Азия-Плюс” нашрига берган интервюсида ушбу компанияни 2016 йилда ташкил этиш истаги бўлиб, бу ҳақда мамлакат президентига хат ёзгани ҳақида гапирган. Ушбу ғоя Тожикистон Транспорт вазирлиги томонидан қўллаб-қувватланган. Авиакомпания мамлакатдаги бошқа рақобатчиларидан фарқли ўлароқ пойтахт Душанбедан эмас, мамлакат жануби-ғарбидаги Бохтар (аввалги Қўрғонтепа) аэропортидан Москва, Санкт-Петербург, Екатеринбургга парвозларни амалга оширади.\nХусусий авиакомпания паркида иккита Boeing самолёти бор: бири ишчи, иккинчиси захира. Самолётлар молиявий лизингга олинган. Авиаширкат ишчи самолёти билан ҳафтада беш марта Москвага, шанба куни Санкт-Петербургга, якшанба куни Екатеринбургга қатнашни режалаштиряпти. Компания лоукостер эмас, бош директори Юрий Колцовнинг сўзларига кўра, у бозорга демпинг нарх (бозорда ўз ўрнини топиш учун харажатлардан ҳам арзонроқ нарх қўйиш – sof.uz) билан кириб келмайди. Авиакомпания таъсисчиларидан бири жаноб Колцовнинг ўғли ва ягона ишчи самолёт учувчиларидан бири.\nЭслатиб ўтамиз, ҳозирда Тожикистоннинг учта миллий авиакомпанияси мавжуд: TajikAir, SomonAir ҳамда Asian Express Airline (лоукостер).\nТожикистондан Афғонистон, БАА, Эрон, Ҳиндистон, Покистон, Хитой каби мамлакатларга парвоз қилиш учун ташкил этилган Asia Airways хусусий авиакомпанияси 2015 йил ноябрда унинг балансида бўлган бироқ БАА ширкати фойдаланаётган Ан-12 самолётининг Жанубий Судандаги ҳалокати билан фаолиятини тўхтатган.\nЯна бир хусусий авиакомпания East Air Қўрғонтепадан Россия шаҳарларига парвозларни амалга оширган. 2014 йилда Тожикистон фуқаро авиацияси бош бошқармаси East Air авиакомпаниясининг сертификатини бекор қилган ва авиакомпания фаолиятини тўхтатган.\nМаҳаллий авиахизматлар бозорини диверсификация қилиш, авиакомпаниялар сонини ошириш Ўзбекистоннинг муаммоли нуқтларидан бири. Ҳозир мамлакатимизда ягона “Ўзбекистон ҳаво йўллари” МАК маҳаллий авиахизматларни таклиф этади. Республикада миллий лоукостер ташкил этилиши ҳақида илк бора 2018 йил 28 февралда гапирилган эди. Халқаро пресс клуб сессиясида иштирок этган “Ўзбекистон ҳаво йўллари” Бош директори Умид Ҳусанов ҳозирда лоукостер ташкил этишнинг халқаро тажрибаси ўрганилаётгани ҳақида сўзлаган (тажриба ҳали-ҳам ўрганиляпти чоғи).\n2020 йилнинг бошида янги маҳаллий авиакомпания “Humo Air” яратиш бошланган эди. Бу ҳақда Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори чиққан. Humo Air устав капиталига 43 дона Ан-2 самолётлари ўтказилган. Вазирлар Маҳкамаси қарорида уч ой (!) ичида Ҳумо Эирнинг ривожланиш стратегияси ишлаб чиқилиши назарда тутилган. Компания аввал бошдан маҳаллий рейслар учун мўлжалланган. Бироқ ҳозирда Humo Air парвозларни амалга оширмаяпти.\n2020 йил давлат дастурида ҳам камида бешта маҳаллий авиакомпания ташкил этилиши белгиланган, (Давлат дастури pdf форматда келтирилган, 169 бет) бироқ йил якунига қадар уч ойдан кам вақт қолган бўлса ҳам улар ташкил этилмаган.\nМонополия Тожикистон авиация Транспорт вазири\nКеча, 10:13 670\n23.10.2020 13:13 184 Жаҳон\n21.10.2020 11:37 537 Жаҳон


Ўзбекистон – Ҳиндистон: ўзаро манфаатли ҳамкорлик ва мавжуд муаммолар - UzAnalytics\nАҚШ қуролли кучлари Афғонистондан олиб чиқиб кетилгач, мазкур мамлакатда ҳукумат ўзгарганидан сўнг Марказий Осиёдаги геосиёсий жараёнлар ушбу минтақа асосий акторларининг ўзаро алоқалари ва таъсири нуқтаи назаридан янгича характер касб эта бошлади. Бу борада халқаро жараёнларда тобора каттароқ ролни ўйнашга интилаётган Ҳиндистон позицияси алоҳида аҳамиятга эга.\nБир ойдан сал кўпроқ вақт илгари – 2022 йилнинг 27 январь куни Ҳиндистон Бош вазири билан Марказий Осиё давлатлари – Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон президентлари ўртасида биринчи олий даражадаги учрашув бўлиб ўтган эди. Ушбу учрашув Ҳиндистон ташаббуси билан ташкил этилган бўлиб, Миллий хавфсизлик кенгашлари вакиллари ва ташқи ишлар вазирлари даражасидаги давомли саъй-ҳаракатлар самараси бўлди. Учрашув Ҳиндистоннинг минтақа давлатлари билан дипломатик алоқалари ўрнатилганига 30 йил тўлиши ҳамда Ҳиндистон Республикаси мустақиллигининг 75 йиллиги нишонланишига тўғри келди.\nМазкур Саммитда Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев қайд этганидек, бугунги Ҳиндистон – бу замонавий, жадал ривожланаётган, катта халқаро нуфузга эга, жаҳон ҳамжамиятига иқтисодий таъсири тобора ортиб бораётган мамлакат. Бошқа томондан, бугунги Марказий Осиё – 60 миллиондан зиёд аҳолиси бор йирик минтақа, бу ердаги мамлакатлар эса БМТнинг тўлақонли аъзосидир. Мазкур минтақа ресурсларга бой, катта иқтисодий салоҳиятга эга, барча давлатлар, хусусан, Ҳиндистон билан ҳам савдо-иқтисодий, ҳам маданий-гуманитар алоқаларни йўлга қўйиш ва кенгайтиришга ҳар жиҳатдан тайёр.\nUzAnalytics сайти таҳририяти Ҳиндистоннинг Марказий Осиё минтақасидаги асосий манфаатлари, Ўзбекистон-Ҳиндистон ҳамкорлигининг бош йўналишлари бўйича ўзаро алоқалар истиқболлари ва бу борадаги мавжуд муаммолар ҳақида сиёсий фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD), “Билим карвони” нодавлат илмий муассасаси директори Фарҳод Фозилович Толипов ва мустақил эксперт Фарҳод Муҳаммад ўғли Мирзабоев билан суҳбатлашди.\nАвваламбор, суҳбатимизни Ҳиндистоннинг Марказий Осиё минтақасидаги асосий манфаатларидан бошласак. Фарҳод Фозилович, сизнингча улар нималардан иборат?\nФарҳод Толипов: Менинг назаримда, Ҳиндистон ва Марказий Осиёдан кўрилаётган манфаатлар аниқ-равшан бўлиб, 90-йилдан, яъни, мустақил Ўзбекистон ва Марказий Осиё мамлакатларининг мустақилликка эришган дастлабки даврларидан бошлаб ифодаланган. Асосан, Ҳиндистон янги мустақил давлатга нисбатан жуда ҳам илиқ, ижобий муносабатларини изҳор этган. Марказий Осиё минтақаси билан Ҳиндистонни боғлаб турувчи қадимий ришталар мавжуд эканлигига урғу берилиб, катта умидлар билдирилган. Энди шу ришталар, қадимий алоқалар тикланиши мумкин. Қолаверса, қадимги Марказий Осиёдан ўтган Буюк ипак йўлининг бир тармоғи, бурилиши Ҳиндистондан ҳам ўтганлигини инобатга олсак ва ҳатто милоддан аввал ҳам Ҳиндистонни Марказий Осиё билан боғлаб турган буддизм дини – буларнинг бари Осиёга алоқадор бўлганлиги Ҳиндистоннинг Марказий Осиёга эътибори кучайишига сабаб бўлди. Ва бу, албатта, ўтмишга муносабат, умуман олганда, Ҳиндистоннинг Марказий Осиё билан алоқалар ва ҳамкорликни ривожлантиришдан манфаатдорлиги фақатгина тарих билан ўлчанмайди. Тарихни муайян бир маънавий, ижобий фон, шароит деб тасаввур қилсак, ҳамкорлик кўпроқ ҳозирги манфаатлар ва келажакни кўзлайди. Шу нуқтаи назардан, Ҳиндистоннинг Марказий Осиёга бўлган эътибори кўп жиҳатдан савдо, иқтисодий алоқалар ва энг қизиғи, ҳатто, геосиёсий ўлчамлар билан ифодаланиши мумкин.\nЯна такрор айтаман: бу савдо йўлларини барпо этиш, икки ҳудуд, икки минтақа — Марказий ва Жанубий Осиё мамлакатларининг Ҳиндистон билан транспорт ва бошқа алоқаларини қайта тиклаб, савдо-сотиқни жадаллаштириш, иқтисодий алоқаларни йўлга қўйиш ва шу билан бирга, геосиёсий манфаатларни ҳам кўзлаш билан ифодаланади. Ёки бу ўлка, яъни, Марказий ва Жанубий Осиё ўлкалари мустақилликнинг дастлабки йиллариданоқ, маълум бўлдики, геосиёсий жараёнларга очиқ ўлка бўлгани учун ҳам ҳар хил давлатлар, минтақавий даражадаги, ўрта мақомдаги давлатлар ҳам улкан давлатлар билан бир қаторда кўринар-кўринмас геосиёсий мусобақага киришиб кетган. Шу нуқтаи назардан, Ҳиндистон ҳам улар қаторида геосиёсий манфаатларни кўзлаяпти. Кўриб турганингиздек, Марказий Осиёда Ҳиндистоннинг манфаатлари, мақсадлари кўп ўлчамли ва қайсидир маънода узоқ муддатни кўзлаган бўлиб, икки томонлама, яъни Марказий Осиё ва Ҳиндистоннинг манфаатлари уйғунлигига ҳам хизмат қилиши мумкин.\nСиз ҳозир манфаатлар ҳақида сўз юритганингизда икки йўналишни қайд этдингиз, яъни, геосиёсий ва иқтисодий. Бу икки йўналишдан қай бири Ҳиндистон учун устувор аҳамият касб этмоқда?\nФарҳод Толипов: Биласизми, геосиёсий ўлчам, аслида, ўз-ўзи билан алоҳида, қандайдир ажралган мустақил ўлчам эмас. Геосиёсий йўналишлар, хатти-ҳаракатлар турли геосиёсатчилар тилида айтилганидек, “ўйинлар” каби тадбирлар, ҳаракатлар қайсидир омиллардан келиб чиқади. Бу хоҳ савдо-сотиқ бўлсин, хоҳ ҳарбий амалиётлар, хоҳ давлатларнинг ўзаро ишончсизлиги, шубҳалар, савдо мусобақалари, рақобат ва савдо-сотиқ буларнинг барига боғлиқ манфаатларни геосиёсий манфаатлар билан чамбарчас боғлиқ ҳолда ўлчаган бўлар эдим. Лекин, геосиёсий деганда, унинг яна ўзига яраша бошқа мустақил ўз ўлчами ёки хусусиятлари ҳам мавжуд. Хусусан, биламизки, анча йилдан бери Афғонистонда давом этиб келаётган можаро, терроризм, диний экстремизм таҳдидлари кучайганлигининг ҳам ўз геосиёсий ўлчамлари мавжуд ва бу минтақа, тўғрироғи, бу мамлакатга — Афғонистонга нисбатан Ҳиндистоннинг ўзига яраша позицияси бор. Худди шу позиция, яъни, Ҳиндистоннинг Афғонистонга нисбатан позицияси ҳамма давлатлар билан ҳам уйғун, ҳамоҳанг эмас. Яъни, Афғонистонга нисбатан улкан давлатлар, минтақавий мамлакатларнинг позицияси билан солиштирганда, давлатларнинг позициялари, манфаатлари уйғун келмаяпти. Шу қаторда Ҳиндистон ҳам ўз позициясига эга бўлганлиги учун ва у ўз манфаатларини кўзлаётганлиги учун ҳам айтишимиз мумкинки, Ҳиндистоннинг бу ўлкалар, бу минтақаларда ўз геосиёсати мавжуд.\nБу масалада Ҳиндистон позицияси қандай?\nФарҳод Толипов: Ҳиндистонда кўп маротаба бўлганман ва стратегик, илмий марказлар билан кўп ҳамкорлик қилиб, улар билан мулоқотда бўлганман. Шу маънода айтишим мумкинки, афғоншунослик деган йўналишни, масалан, балки Ҳиндистонда бошқа давлатларга нисбатан жаҳондаги энг кучли мактаб, деб айтишимиз мумкин. Чунки, Афғонистонни Ҳиндистон каби шу қадар чуқур, атрофлича, ҳар томонлама ўрганган давлат кам учрайди. Ҳиндистон 1947 йилга қадар Афғонистоннинг бевосита қўшниси эди, Покистон йўқ эди, унда. Ҳиндистон ва Афғонистон бевосита черагадош бўлганлиги учун ҳам бу давлат жуда пухта ўрганилган, Ҳиндистон экспертлари, олимлари, таҳлилчилари Афғонистонни жуда-жуда яхши ўрганишган, жуда яхши билишади. Ва уларнинг таҳлиллари, маърузаларини бошқа мамлакатларнинг таҳлилий ишлари билан солиштирганимда, айтишим мумкинки, Ҳиндистон экспертлари Афғонистонга нисбатан жуда ҳам кучли, жуда ҳам ишонарли таҳлилни амалга оширган. Шу нуқтаи назардан, Ҳиндистоннинг геосиёсий қарашларидан турли террорларга қарши кураш борасидаги позициялари жуда ҳам ишонарли жуда ҳам кучли ва обрўли дейишимиз мумкин. Хусусан, Афғонистонда охирги кунга қадар Ҳиндистон билан Покистоннинг позициялари бир-бирига қарама-қарши бўлиб келган. Ҳатто, айтишимиз мумкинки, кўп ҳолларда бу ўз тасдиғини топган: Ҳиндистон билан Покистон Афғонистонда қарама-қарши мақсадларни кўзлаган. Покистонда фаолият олиб бораётган террористик ташкилотлар айнан Афғонистондаги террористларни ёллаган ҳолда Ҳиндистонга қарши улардан турли ҳолатларда фойдаланяпти ва Ҳиндистоннинг хавфсизлигига таҳдид соляпти, дейиш мумкин. Шунинг ўзи ҳам айтиб турибдики, Ҳиндистоннинг геосиёсий қарашлари Марказий Осиёда жуда ўткир ва кучли.\nЭнди иккинчи суҳбатдошимизга юзлансак, яъни, Фарҳод Мирзабоевга. Фарҳод, сизнингча, Ҳиндистоннинг Марказий Осиёдан кўзлаётган асосий манфаатлари нималардан иборат?\nФарҳод Мирзабоев: Ҳиндистоннинг Марказий Осиёдаги манфаатлари серқирра. Масалан, иқтисодий йўналиш бўйича айтадиган бўлсак, Марказий Осиё Ҳиндистон маҳсулотлари учун катта бозор. Иккинчи маънода, Марказий Осиё минерал, қазилма бойликлар, нефть-газга жуда ҳам бой минтақа ҳисобланади. Шунинг учун Ҳиндистон бутун жаҳондан шундай минерал бойликларни қидиради, бу топилмаларни ўз мамлакатидаги ҳар хил саноат соҳаларига етказиб беришга ҳаракат қилади. Шу нуқтаи назардан, Марказий Осиё Ҳиндистон учун жуда муҳим. У нечоғли амалга ошяпти, бу бошқа масала, чунки, Ҳиндистон билан Марказий Осиё ўртасидаги асосий муаммолардан бири бу ўзаро боғлиқликнинг йўқлиги. Бошқа тарафдан қаралса, Ҳиндистоннинг Марказий Осиёдаги геосиёсий манфаатлари ҳам бор. Покистон ҳар доим фаоллашганда Ҳиндистон ҳам қўл қовуштириб ўтирмайди. Глобал миқёсда Хитой Ҳиндистон учун рақиб давлат ҳисобланади. Чегара минтақалари муносабатларида ўзаро муаммолар бор. Покистон ҳам қанча йиллардан бери Ҳиндистоннинг рақиби, биринчи рақамли рақиби деса ҳам бўлади ва бу масалалар Ҳиндистон раҳбарларининг Марказий Осиёга назарини қаратишда муҳим аҳамиятга эга. Афғонистон масаласи ҳам Ҳиндистон учун муҳим ҳисобланади, айниқса, охирги пайтларда. Афғонистон Покистоннинг томорқасига айланишини Ҳиндистон хоҳламайди.\nШунинг учун Марказий Осиё мамлакатлари билан биргаликда Покистоннинг таъсирини тийиб туриш, Афғонистоннинг мустақил бир давлат бўлиши тарафдори бўлиб туради. Умуман олганда, Ҳиндистоннинг манфаатлари жуда серқирра.\nЎзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги ўзаро алоқалар масаласига келсак. Фарҳод Фозилович, ушбу ҳамкорликнинг қайси йўналишларини асосий деб атаган бўлар эдингиз. Ва нима учун мазкур йўналишлар устувор саналади?\nФарҳод Толипов: Ўзбекистон билан Ҳиндистоннинг ўзаро ҳамкорлигига энди 30 йил тўляпти. Шу йиллар ичида анча-мунча йўналишларда тажриба орттирилди. Ва энди биз ҳозир анча-мунча ишонч билан айрим иқтисодий соҳаларни алоҳида ажратиб таъкидлашимиз мумкинки, ҳақиқатан ҳам, ушбу соҳаларда Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги ҳамкорлик жуда ҳам ижобий кўрсаткичлар билан давом эттирилиши мумкин ва бу, ҳақиқатан, йўлга қўйилди, дея оламиз. Биринчиси (биринчиси, деганда кучи, обрўси ёки устуворлик маъносида эмас) бу ахборот технологиялари соҳаси. Ҳозир ахборот технологиялари соҳасида Ўзбекистон ва Ҳиндистон ҳамкорлиги жуда ҳам яхши ривожланмоқда. Тошкентда IT-парк деб аталадиган катта мажмуа яратиляпти. Ҳиндистон айнан информацион технологиялар соҳасида жаҳон бўйича пешқадам давлатлардан бири ҳисобланади. Мисол учун, Америка Қўшма Штатларида ҳам ҳиндистонлик мутахассисларга талаб жуда катта. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистоннинг ҳам салоҳиятини, аслида, эътироф этиш керак. Ахборот технологиялари соҳасида интеллектуал салоҳиятимиз катта бўлганлиги учун Ҳиндистон бу борадаги ҳамкорликни мувафаққиятли давом эттириши мумкин. Ва бу бизга ҳам жуда керак.\nЯна бир соҳа – бу ҳам мустақиллик йилларида тажриба тўпланган соҳа, яъни, фармацевтикадир. Биз биламизки, Ҳиндистон ахборот технологиялари соҳасида бўлганидек, фармацевтикада ҳам жуда катта ютуқларга эришган мамлакат. Жаҳон бўйича Ҳиндистоннинг ютуқлари тан олинган. Ҳатто, ўз шахсий тажрибамдан келиб чиқиб айтишим мумкинки, 90-йиллар боши ва ўрталарида Ўзбекистондан Ҳиндистонга конференциялар, умуман, илмий мақсадлар учун сафар қилганимда самолётда пассажирлар кам бўлар эди. Ҳозир эса бўш жойнинг ўзи йўқ, бораётганларнинг аксарияти соғлиғини тиклаш, тиббий муассасаларда даволаниш ёки жарроҳлик операциялари каби мақсадлар билан боряпти. Яъни, Ҳиндистонда соғлиқни сақлаш тизими бўйича потенциал жуда катта.\nЎзбекистон фуқаролари даволаниш муваффақиятли кечишига умид қилиб, ушбу давлатга бормоқда. Бунга жуда кўп шоҳид бўлганман. Шунинг учун ҳам фармацевтика, соғлиқни сақлаш соҳасидаги ҳамкорлик яна бир муҳим йўналиш деб ўйлайман.\nЯна бир йўналиш, менинг назаримда, бу хавфсизлик соҳаси. Ҳиндистон Ўзбекистон билан 2011 йилдан буён стратегик шерик ҳисобланади. Ўшанда, яъни 2011 йили Биринчи Президентнинг Ҳиндистонга давлат ташрифи амалга оширилган ва стратегик шериклик ўрнатилган. Яъни, Ҳиндистон билан ўзаро стратегик шериклик муносабатлари йўлга қўйилиши назарда тутилган ҳужжат қабул қилинган. Агар ўша стратегик шериклик шартномаси матни билан танишилса, бир қатор йўналишлар ичида хавфсизликка оид бандлар, мақсадлар аниқ-равшан қайд этилганига гувоҳ бўлиш мумкин. Хусусан, диний экстремизм, терроризмга қарши кураш олиб бориш ғояси ҳам – худди шу стратегик шериклик шартномасида қайд этилган. Демак, бу соҳада ҳам манфаатларимиз муштарак бўлиб, изчил ҳамкорлик олиб боришимиз мумкин.\nВа албатта, яна бир йўналиш – бу ҳозирги кунда кўпчилик муҳокама қилаётган, долзарблиги ошиб бораётган савдо-сотиқ алоқалари, иқтисодий ҳамкорлик, қўшма корхоналар… Ҳозир қандай қилиб, Ҳиндистон билан Ўзбекистон орасида транспорт алоқаларини йўлга қўйиш мумкин, деган масала устида бош қотирилмоқда. Зеро, бу икки давлат бевосита чегарадош эмас ва улар орасида Афғонистон ва Покистон бор, бу ҳудудлар ҳозир барқарор эмас, хавфсизлик кафолатланмаган. Шунинг учун ҳам, транспорт йўллари, инфратузилмаларини яратиш жуда мушкул. Бу қийинчиликлар Афғонистонда тинчлик ўрнатилгунига қадар, терроризм ўчоқлари йўқ қилингунига қадар давом этади.\nВа ниҳоят, яна бир йўналишга урғу берган бўлардим. Бу таълим ва илм-фан соҳаси. Маълумки, Ўзбекистонда, адашмасам, учта Ҳиндистон университетининг филиаллари очилган бўлиб, уларда ҳозир минглаб талабалар таҳсил оляпти. Тасаввур қилинг, қандай потенциал бор, бу соҳада. Қолаверса, Ҳиндистоннинг ўзида ҳам кўплаб талабаларимиз магистрлик ва докторлик даражаларини олиб келмоқда. Хусусан, нуфузли Жавоҳарлал Неру университетида ўзимизнинг ёшлар таҳсил олмоқда. Шунинг ўзи ҳам, Ҳиндистон ва Ўзбекистон ўртасидаги ҳамкорлик истиқболлари кўп қиррали эканидан далолат бериб турибди.\n2021 йилда Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги товар айланмаси ҳажми 490 млн. долларни ташкил этганига қарамай, бунинг 90,4 фоизи, яъни, 461 млн. доллар Ҳиндистондан Ўзбекистонга импорт ҳажмини ташкил қилади. Ўзбекистондан Ҳиндистонга экспорт ҳажми эса атиги 29 млн. доллар эди. Ваҳоланки, Ҳиндистон деярли 1,5 миллиардга яқин аҳолиси бор улкан бозор ҳисобланади. Ўзбекистонлик ишлаб чиқарувчилар, айниқса, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқарувчилар учун мазкур бозорга чиқиш ҳамда бу йўналишда экспорт ҳажмини ошириш стратегик аҳамиятга эга.\nФарҳод Муҳаммадиевич, Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги ташқи савдода экспорт ва импорт ҳажмининг бундай катта фарқини қандай изоҳлайсиз?\nФарҳод Мирзабоев: Ҳиндистон маҳсулотларига бизнинг эҳтиёж кўпроқ. Масалан, Ҳиндистондан фармацевтика маҳсулотлари, жуда кўп дори-дармонлар бозоримизга кириб келган. Улар арзонлиги билан бошқа ишлаб чиқарувчи мамлакатлар маҳсулотларидан устун. Шунингдек, Ўзбекистонга текстиль соҳасидаги ускуналар кириб келган. Катта-катта фабрикаларга ўрнатиляпти. Шу билан бирга, Самарқанддаги МAN заводининг айрим кузовларидан тортиб, катта қисмларигача Ҳиндистондан келади. Чунки, МAN заводининг катта йирик корхонаси Ҳиндистонда жойлашган. Машина қисмлари ўша ердан олиб келиниб, бу ерда йиғилади. Шу билан бирга, автомобиль эҳтиёт қисмлари кириб келади, бундан ташқари, хизмат кўрсатиш соҳасини ҳам айтишимиз мумкин. 8 мингдан зиёд аҳолимиз даволаниб келди. Жарроҳлик операциялари амалга оширилди. Қолаверса, Ҳиндистондан ҳатто телефонларгача кириб келади. Бизда эса улар учун қизиқ маҳсулотлар кам. Бўлса ҳам, транспорт-логистика муаммоси бор.\nФарҳод Фозилович, агар ўзаро манфаатли ҳамкорлик ҳақида гапирадиган бўлсак, фикрингизча, Ҳиндистон Ўзбекистон товарлари учун ўз бозорини очишга нечоғли тайёр?\nФарҳод Толипов: Албатта, бу саволга иқтисодчилар, савдогарлар ва тадбиркорлар атрофлича жавоб бериши мумкин. Ўзбекистон ҳозирги кунда ўз маҳсулотларини қайси давлатларга жўнатаётганини айта оламан. Олис мамлакатларга ўз қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини олиб боряпти. Гилос, помидор, пиёз, ҳатто тарвуз-қовунларимиз Лондон бозорларига, Хитой ва Япония бозорларига ҳам етиб борган, яъни, бизнинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларимиз сабзавоту мевалар ва бошқа шу каби маҳсулотлар жаҳон бозорларини, озроқ муболаға билан айтадиган бўлсак, эгаллаяпти. Экспорт товарларимиз орасида текстиль маҳсулотлари ҳам ҳозир жуда истиқболли соҳа ҳисобланади. Лекин, бизнинг саноат ёки қишлоқ хўжалиги маҳсулотларимизга нисбатан жаҳон бозорларида қизиқиш кучли бўлса-да, ҳар бир бозор, дейлик, ҳар бир мамлакатнинг қизиқиши ўзгача. Ҳиндистонни оладиган бўлсак, ўз бозори бор ва озиқ-овқат ҳамда бошқа саноат маҳсулотлари бўйича ишлаб чиқариш ҳажми жуда катта бўлгани учун бошқа ҳудудлардан келадиган маҳсулотларнинг бу бозорларга кириши нечоғли манфаатли бўлади, талабга жавоб берадими ёки йўқ деган маънода ҳисоб-китоб қилинади. Лекин, қандай бўлмасин, биз биламизки, Ҳиндистон томонидан очиқ-ойдин айтилган: худди шу савдо йўлларини очиш, транспорт алоқаларини йўлга қўйиш бўйича Ҳиндистон манфаатдор. Ва бундай лойиҳаларни у очиқ-ойдин қўллаб-қувватлайди. Мисол учун, ўтган йили июль ойида Тошкентда бўлиб ўтган катта конференцияда Ҳиндистон, Покистон, Афғонистон вакиллари очиқ-ойдин шундай ғояни қўллаб-қувватлашди, яъни, Марказий Осиёни темир йўллари билан боғлаш, савдо йўлларини очиш ўзаро савдо алоқаларини йўлга қўйиш ғоясини назарда тутяпман. Бу конференция айнан шу мақсадга бағишланган эди. Қолаверса, “шимол томон”, яъни, Марказий Осиё томон йўл очиш стратегияси негизида ҳам айнан шу ғоя мужассам. Марказий Осиё мамлакатлари, хусусан, Ўзбекистон билан савдо-сотиқни йўлга қўйиш мақсад қилинган. Демак, сиёсий ирода мавжуд, қизиқиш бор, имконият ҳам бор. Лекин бу ерда масаланинг бошқа жиҳатларини ҳисобга олиш лозим. У ҳам бўлса, Ҳиндистон билан Ўзбекистонни боғловчи ҳудуд – Афғонистон ва Покистон. Улар беқарор ўлка. Шунинг учун ҳам, турли лойиҳалар қанчалик жозибадор бўлиб кўринмасин, амалга ошириш ҳозир жуда мушкул. Биламизки, 90-йилларнинг охиридан бошлаб, бир неча лойиҳалар ҳар жиҳатдан қўллаб-қувватланган эди. Шу жумладан, Ўзбекистон, Ҳиндистон, Покистон, Афғонистон, Туркманистон ҳам. Лекин ҳанузгача бу лойиҳалар амалга ошгани йўқ. Энди “Марказий Осиё – Жанубий Осиё” конференциясида транспорт орқали боғланиш ғояси ҳам ўртага ташланди. Қўллаб-қувватлов мавжуд, лекин, амалда, албатта, ҳали беқарорлик, хавфсизликка таҳдид, терроризм ўчоқлари билан боғлиқ тўсиқлар бисёр. Балки шунинг учун ҳам, савдо-сотиқ ҳам, иқтисодий алоқалар ҳам, у қадар тезкор суръатда амалга ошмаётгандир.\nДемак, Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги ўзаро савдо алоқаларида афғон омили муҳим роль ўйнайди. Шундайми?\nФарҳод Толипов: Албатта, Афғонистондаги беқарорлик, терроризм ўчоқларининг тобора кўпайиб, тарқалиб кетиши бошқа давлатлар билан Афғонистон орқали олиб бориладиган ҳамкорликка фақат салбий таъсир кўрсатади ва ҳар қандай лойиҳаларни рўёбга чиқаришга тўсқинлик қилиши, бу лойиҳаларни секинлаштириши ёки кечиктириши мумкин. Ва аслида, ҳар доим шундай бўлди ҳам. Афғонистондаги ҳозир биз кузатаётган вазият, гарчи, ўтган йилнинг августида содир бўлган бўлса-да, ундан аввалроқ ҳам, кўп йиллар давомида Афғонистон халқининг урушдан боши чиқмаган. 90-йиллар ўрталаридан то 2001 йилга қадар Толибон биринчи маротаба ҳукуматга келиб, ҳокимиятни эгаллаганда ҳам тинчлик ўрнатилмаган эди. Толибон мамлакатни бошқара олмаган ва фуқаролик уруши содир бўлган. Охир-оқибат, 2001 йилда Толибон ҳокимиятдан ағдарилди, Америка, НАТО қўшинлари кириб келди ва ҳоказо. Ўтган йили август ойида Толибон иккинчи маротаба ҳокимият тепасига келди ва биз ҳали барқарорлик аломатларини кўрмаяпмиз. Аксинча, вазият янада кескинлашиб боряпти, ҳозирча бу мамлакатда, бу ҳудудда иқтисодий ҳамкорликлар ёки транспорт йўлларини яратиш учун тегишли, кафолатли шароитлар мавжуд, деб айта олмаяпмиз. Шунинг учун ҳам, ҳозир Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги ҳамкорликка Афғонистондаги вазият фақат салбий таъсир кўрсатяпти. Ва бу вазият то Афғонистондаги ҳолат ўзгармагунига қадар, яъни, тинчлик “кафолатли” даражада ўрнатилмагунча Ҳиндистон билан ҳамкорлик қандайдир бошқача шаклда олиб борилиши мумкин. Лекин транспорт алоқалари, инфратузилмаларни яратиш лойиҳалари ё секинлашади, ёки кечиктирилади. Биласизми, бу бизнеснинг иқтисодий жараёнларнинг қонуниятлари айнан шундай. Ҳеч қайси инвестор, ҳеч қайси тадбиркор уруш зонасига, можаро содир бўлаётган ҳудудга кирмайди. У ерга ўзининг капиталини, молиявий улушларини киритиш масаласига эҳтиёткорона муносабатда бўлади. Ёки умуман бундан тийилиб туради. Чунки, бизнес учун, ҳар қандай инвестор учун тинчлик – бу биринчи шарт. Тинчлик бўлса, инвестициялар, пуллар қумга сингиб кетгандай ғойиб бўлмайди. Ё коррупцион қопқонларга тушиб қолмайди. Мана шунинг ўзи ҳам айтиб турибдики, иқтисодий, транспорт ва инфратузилмавий лойиҳаларни амалга ошириш учун бизга Афғонистонда ҳозир кафолатли барқарорлик ва тинчлик керак.\nҲиндистон Эрон йўналишидаги трансафғон темир йўли қурилишини қўллаб-қувватламоқда. Фарҳод Муҳаммадиевич, мазкур лойиҳанинг минтақамиз учун аҳамияти нимада?\nФарҳод Мирзабоев: Эрон йўналиши бу яқинда бошланган масала эмас. Эрон орқали биз Жанубий Осиёга чиқиш масалаларини аввалдан кўриб келганмиз. Лекин, биламизки, Эрон ҳозирги кунда ҳали-ҳамон дипломатик изоляция, иқтисодий санкциялар остида яшаётган мамлакат. Бу борада ҳали якуний бир ечимга келингани йўқ. Шунинг учун масалан, Ҳиндистоннинг ҳам Эрон орқали Марказий Осиёга йўлак очиш бўйича интилишлари ўзгариб турган. Буни тан олишимиз керак. Масалан, Нарендра Моди ҳозир кучли раҳбар бўлгани учун АҚШ ва бошқа мамлакатларнинг босимига қарамай, шу ишни амалга оширяпти. Аммо, тарихда шундай босқичлар бўлганки, масалан, Ҳиндистон ғарб мамлакатларининг босими остида Эрон билан қандайдир лойиҳаларни вақтинча музлатиб қўйишга мажбур бўлган. Шунинг учун бу масала неча йилдан бери тўлиқ ечимини топгани йўқ. Ҳозир Ҳиндистон Эроннинг Чорбаҳор портига бир неча юз миллион доллар сармоя киритиб, ушбу порт ривожига ҳисса қўшяпти. Мақсад – Эрон орқали Марказий Осиё мамлакатларига, қолаверса, Кавказорти мамлакатларига чиқиш. Шу боис, бу биз учун жуда катта аҳамиятга эга. Трансафғон, энди Афғонистондан ўтадиган бўлса (Чорбаҳорга етиб олишимиз учун), у ҳам Афғонистондаги вазиятга боғлиқ. Туркманистон орқали ўтган тақдирда ҳам, қандайдир, транспорт-логистика таннархи ва барча масалалар кўриб чиқилади.\nҲиндистоннинг Марказий Осиёдаги фаоллигини минтақада ўз мавқеини мустаҳкамлашга интилаётган бошқа йирик ўйинчилар, яъни акторлар қандай қабул қилмоқда?\nФарҳод Толипов: Турлича. Чунки, манфаатлар ёки геосиёсий қарашлар, позициялар деганда, юқорида айтганимдек, Ҳиндистон билан геосиёсий рақобатда бўлган давлатлар ҳам бор, стратегик шериклар ҳам бор. Шу нуқтаи назардан, биз турли давлатлар Ҳиндистоннинг ҳаракатларига турлича ёндашганини кўрсатишимиз мумкин. Ҳиндистоннинг ўзида ҳам ўз сиёсатини юритаётганида, минтақавий стратегиясини олиб бораётганида шундай ибора ишлатилади: “Покистон Ҳиндистоннинг қадамларидан нималарни кутар экан? Покистон улар тўғрисида нима деб ўйлайди? Хитой-чи, у нима қилади? Яъни, Хитойнинг жавоб ҳаракатлари қандай бўлади? Покистоннинг ўйлаши, реакцияси нима бўлади? Маълумки, Ҳиндистон азалдан Покистон билан, Хитой билан қандайдир геосиёсий қарама-қарши муносабатларга тушиб қолган. Иккала давлат билан, Покистон билан ҳам, Хитой билан ҳам қисқа муддатли тўқнашувлар бўлган, чегара зоналарида урушлар содир бўлган. Улар орасидаги муносабатлар илиқ, уйғун деб бўлмайди. Яъни, антагонизм мавжуд. Шу боис, Ҳиндистон ўз хатти-ҳаракатларида Хитойни жиловлаш ёки унга нисбатан геосиёсий тийиб туриш стратегиясини қўллашга ҳаракат қилади. Хитой ҳам Ҳиндистонга нисбатан шундай позицияда. Худди шу Покистон билан бўлган алоқаларда ҳам кўзга ташланади. Биласизми, далил сифатида бир тарихий фактни келтиришим мумкин. Икки давлат – Покистон ва Ҳиндистон 90-йилларда ядровий қуролни кашф этди. Ҳиндистон ўз кучига таянган ҳолда ядровий давлатга айланди, Покистон эса Хитойнинг ёрдамида шундай натижага эришди. Ўша пайтларда Ҳиндистон пешқадам бўлаётганини кўрган Покистон раҳбарияти “ерни чайнасак ҳам, атом бомбасини яратамиз”, деган. Бу ибора ҳатто ўқув қўлланмаларда, китобларда ҳам эслатилади. Яъни, покистонликлар қанчалик қийин бўлмасин, барибир атом бомбасини яратамиз, Ҳиндистонга жавобан дея таъкидлаб келишган. Шу фактнинг ўзи ҳам айтиб турибдики, Покистон ва Ҳиндистон бир-бирига нисбатан нафақат антагонистик кескинликдаги, балки энди ядровий давлат бўлиб ҳам чиқди. Энди уларнинг кескинлашуви кўпроқ хавф туғдиради, чунки, иккиси ҳам ядровий мамлакат бўлди. Шу боис, Ҳиндистоннинг позицияси, хатти-ҳаракатлари минтақавий давлатлар томонидан турлича қабул қилинади. АҚШ томонидан ёки узоқдаги улкан давлатларни олсак, уларнинг позицияси бироз бошқача. Ҳиндистон билан АҚШ орасидаги муносабатлар, уларнинг ҳамкорлиги жуда ҳам яхши ривожланяпти. Улар стратегик шерик ҳисобланади, биламизки, агар Покистон ёки Хитой нодемократик давлат деб ҳисобланса, Осиёда, ҳатто, жаҳонда Ҳиндистон энг йирик демократик давлатдир, дейишади. Шунинг ўзи ҳам, яъни, сиёсий тизими айтиб турибдики, уларнинг ички сиёсий қарашлари, позициялари ташқи сиёсатга ҳам таъсир қилади ва сезилади. Демократик давлатлар жаҳон саҳнасида ўзини бошқача, авторитар тизимлар бошқача тутади. Бу ҳам Ҳиндистонни бошқа қўшни давлатлардан ажратиб турувчи омилдир.\nЖорий йилнинг январь ойи охирида онлайн форматда “Ҳиндистон-Марказий Осиё” саммити ўтказилди. Ушбу форум натижалари ҳамда унинг Ўзбекистон-Ҳиндистон муносабатлари истиқболига таъсири ҳақида нималар дея оласиз?\nФарҳод Толипов: Бу форум илк бор ташкил этилди. Биласизми, ушбу формат бизга бошқа шунга ўхшаш форматларни эслатади. Уларнинг умумий номи С5+1 деб аталади. Яъни, С5 деганда Марказий Осиёдаги 5 мамлакат назарда тутилса-да, +1 дейилганда, ё улкан давлатлар, ё ўрта даражадаги минтақавий давлатлар назарда тутилади. Илк бор С5+1 га ўхшаш ташаббусни Япония билан Жанубий Корея илгари сурган. Яъни, улар турлича ном остида, хусусан, “Ипак йўли дипломатияси” ёки “Евроосиё дипломатияси” номи остида айнан шу С5+1 форматини илгари сурган. Марказий Осиё билан Японияни алоҳида олсак, ёки Жанубий Кореяни алоҳида олсак, ўша давлатларнинг сиёсати назарда тутилади. Яъни, бунда Марказий Осиё билан қандай ҳамкорлик ўрнатиш керак, қандай умумий ишларни амалга оширишимиз мумкин, минтақавий ҳамкорликка қандай ҳисса қўшишимиз мумкин, деган ғоя мужассам. Бу икки давлатдан сўнг АҚШ ўзининг айнан С5+1 деб номланган стратегиясини илгари сурди. Ва бу тахминан 2015 йилларда бошланди. Худди шу С5+1 доирасида дипломатик алоқалар ва қандай йўналишлар бўйича АҚШ Марказий Осиё минтақавий ҳамкорлигига ҳисса қўшиши мумкин, минтақа мамлакатларига қайси соҳаларда ёрдам бериши мумкин, деган мақсадда мунтазам, ҳар йили камида бир маротаба дипломатик учрашувлар уюштирилади. Бундан кейин Россия ҳам ўзининг С5+1 вариантини ишлаб чиққан бўлиб, худди АҚШга жавобан қилингандек, Россия билан Марказий Осиё мамлакатлари вакиллари ҳам мунтазам равишда дипломатик музокараларни олиб борадиган формат яратишди. Сўнг Хитой айнан шундай С5+1 номли форматни яратди. Европада ҳам шундай формат мавжуд. Кўриб турибмизки, Марказий Осиё улкан давлатларнинг эътиборига тушган, улкан давлатлар томонидан ёки ўрта даражадаги давлатлар томонидан шундай бир-бирига ўхшаш С5+1 номли форматлар яратилган. Қизиғи шундаки, Марказий Осиё, ана шундай С5+1лар орқали йирик геосиёсий жараённинг эпицентрида жойлашиб қолган экан. Ўзининг С5+1 форматидаги стратегиясини ишлаб чиқмаган бир Ҳиндистон қолган эди. Агар у шундай стратегияни илгари сурмаганида биз, албатта, ҳайрон бўлардик. Зеро, Ҳиндистон ҳам ўсаётган, улкан давлат, глобал даражада нуфузи, мавқеи, кучи, салоҳияти ошаётган давлат. Қолаверса, демографик нуқтаи назардан, яқинда аҳоли сони бўйича Хитойдан ҳам ўзиб кетади. Ва юқорида айтганимдек, жаҳондаги энг йирик демократик мамлакат ҳисобланади. Унинг нуфузи жуда баланд. Албатта, у четда қолиши мумкин эмас эди. С5+1 га ўхшаш Ҳиндистоннинг ўзига хос варианти бўлиши керак эди. Ва мен биламанки, Ҳиндистон аввалги йилларда ҳам бу билан машғул бўлган. Яъни, “Шимолга йўл очиш”,” Марказий Осиё стратегияси” деган иборалар турли конференцияларда, китобларда ифодаланар эди. Ниҳоят, шундай форматда 27 январь куни бўлиб ўтган саммит бунинг ифодаси бўлди, бизнингча. Яна ҳам аниқроғи, Ҳиндистон ўзига яраша С5+1ини илгари сурди ва намойиш этди. Ҳатто аввалги С5+1лар ташқи ишлар вазирлари даражасида уюштирилган бўлса, бу сафар Ҳиндистоннинг С5+1и президентлар даражасида уюштирилди. Шундан ҳам хулоса қилишимиз мумкинки, Ҳиндистоннинг амбициялари, ниятлари жуда катта ва ўзига бўлган ишонч кучли, анча йилдан бери ишлаб чиқилаётган стратегия яққол ифодаланди, дейишимиз мумкин. Биринчи учрашув бўлганлиги учун биз, содда қилиб айтганда, танишув учрашуви ёки шу форматнинг бир апробацияси, унинг намойиши, деган мақсадда уюштирилди, деб айтишимиз мумкин. Чунки, конкрет шартномалару лойиҳалар эълон қилинганича йўқ. Умумий ниятлар, манфаатлар борлиги, изҳор этилганлиги билан чекланган, деган таассурот қолдиряпти, бу учрашув. Ҳар ҳолда буни Ҳиндистоннинг С5+1и бўлди, эълон қилинди, деб хулоса қилсак ҳам бўлади. Энди кейинги “Ҳиндистон+Марказий Осиё” деган саммитлар қандай тус олади, қандай шаклда олиб борилади, бунда қандай қарорлар қабул қилинади, шуни кузатишимиз керак. Чунки, масалан, АҚШнинг С5+1ида ҳам биринчи, иккинчи учрашувлар умумий шаклда олиб борилган бўлса-да, ҳозирги кунга келиб, бир неча маротаба шундай учрашувлар ташкил этилди ва энди конкрет йўналишлар белгиланди. Яъни, АҚШ қайси йўналишда С5+1 форматида Марказий Осиё мамлакатлари билан биргаликда иш олиб боради, деган мазмунда. Менимча, Ҳиндистон ҳам аста-секин кейинги учрашувларда энди Марказий Осиё давлатлари билан биргаликда олиб бориладиган ҳамкорликнинг истиқболларини, ҳозир кўп тилга олинаётган “йўл харитаси”ни ишлаб чиқса, ажаб эмас. Ниҳоят, энди Ҳиндистоннинг “профили”, яъни, Марказий Осиёдаги кўриниши, мавжудлиги яққол кўзга ташланади.\nДемак, Ҳиндистон йўлга қўяётган ушбу формат унинг Марказий Осиё мамлакатлари билан биргаликда мулоқот қилишга интилиши сифатида қабул қилиниши мумкин.\nФарҳод Толипов: Албатта. Бу алоҳида эмас. Унинг ҳамма давлатларда ўхшаш ном билан аталиши, С5+1 дейилиши бежиз эмас. Яъни, 5 та мамлакат билан биргаликда бир бўлиш, у қайси давлат бўлмасин, АҚШми, Россиями, Хитойми ё Япониями… Мана, энди Хитой биргаликда минтақавий лойиҳаларни, минтақавий даражадаги ҳамкорликни амалга оширишга қаратилган, шуни кўзлаган формат бўлади. Шуниси ҳам биз учун жуда қизиқ. Икки томонлама ҳамкорлик шу пайтга қадар ҳақиқатан, у ёки бу даражада муваффақиятли давом этиб келди. У хоҳ Ўзбекистон ва Ҳиндистон бўлсин, хоҳ Қозоғистон ва Ҳиндистон бўлсин, Тожикистон ва Ҳиндистон бўлсин, ривожланди ва изчил ривожланишда давом этяпти. Энди минтақавий миқёсда ҳамкорлик қандай бўларкин ва бу минтақавий ҳамкорликда Ҳиндистоннинг роли ва улуши қандай бўлар экан, мана шуниси билан қизиқ туюляпти менга (Ҳиндистоннинг С5+1 формати).\nҲиндистоннинг минтақавий ҳамкорликка урғу бераётгани Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги ўзаро муносабатларга таъсир кўрсатадими?\nФарҳод Толипов: Бу Ҳиндистоннинг масалага оид таклиф ва ташаббуслар билан қанчалик чиқишига боғлиқ. Иккинчи томондан эса Марказий Осиё давлатларининг ўзи нечоғли минтақавий ҳамкорликни давом эттиряпти, кўтаряпти ва бу йўналишда бошқа давлатларнинг ёрдамига муҳтож. Ва ҳозир кузатяпманки, Марказий Осиё мамлакатлари консультатив учрашувлар форматида аста-секин минтақавий ҳамкорлигини кучайтиряпти. Ва албатта, минтақавий миқёсда олиб борилаётган вазифалар, лойиҳаларни амалга оширишда хорижий ёрдам берувчи давлатлар иштирок этиши мумкин. Лекин айнан мана шу интеграцион жараёнларда ҳам ўзига яраша геосиёсий ўлчам мавжуд. Марказий Осиёда юқорида айтганимдек, улкан давлатлар ҳам бир-бири билан рақобатга киришган. АҚШ, Хитой, Россия бир-бири билан, бу томондан эса Европа, энди Ҳиндистон ҳам қўшилди. Шу боис, Марказий Осиёда минтақавий интеграцион жараён осон кечмайди. Балки шу ҳам С5+1ларнинг кўпайишига сабаб бўлгандир.\nUzAnalytics сайти таҳририяти экспертлар Фарҳод Толипов ва Фарҳод Мирзабоевга мазкур суҳбат учун миннатдорлик билдиради.\nОвоз режиссери: Тимур Исмаилов


Турсуной Раҳимова Токио-2020 лицензиясини қўлга киритди\nИорданиянинг Амман шаҳрида бокс бўйича Токио-2020 Олимпия ўйинларига йўлланма берувчи лицензион турнир якунига етиб бормоқда. Сўнгги кун баҳсларини ҳамюртимиз Турсуной Раҳимова ҳамда таиландлик Ютумас Хитпонг иштирокидаги жанг бошлаб берди, дея хабар берди МОҚ матбуот хизмати.\n«51 килограмм вазн тоифасида Олимпиада йўлланмаси учун кечган беллашувда юртдошимизнинг қўли баланд келди. Шу тариқа Турсуной Раҳимова боксчи қизларимиз орасида биринчи бўлиб Токио-2020 йўлланмасига сазовор бўлди.\nБу ғалаба делегациямизга Токио-2020 Олимпия ўйинларининг йигирма биринчи йўлланмасини келтирди», – дейилади ташкилот хабарида.\nМаълумот учун, бунгача боксчилар орасида Бобоусмон Батуров, Санжар Турсунов, Баҳодир Жалолов, Шаҳобиддин Зоиров, Элнур Абдураимов ва Миразизбек Мирзахалилов Олимпиада йўлланмасини қўлга киритишганди.


ОАВ: Дэниел Крэйг янги сериалдаги роли сабабли жосус Жеймс Бонд ролига қайтиши даргумон бўлмоқда\n21:50 / 15.02.2016\nБританиялик актёр Дэниел Крэйг янги сериалдаги роли сабабли жосус Жеймс Бонд ролига қайтиши даргумон бўлмоқда, деб хабар бермоқда Sky News. Мавжуд маълумотларга кўра, актёрга Жонатан Франзеннинг "Пьюрити" китобининг телевизион саҳналаштирилишида роль таклиф қилинган. Айни вақтда бу сериалнинг 20 та сериясига буюртма берилган, бу эса Крэйгнинг жосус 007 ролига қайтиш эҳтимолини мураккаблаштириши мумкин.\nАктёрнинг жосус роли билан хайрлашишни истаётгани ҳақида ҳозирча расмий маълумот йўқ. Аввалроқ Крэйг Бонд ҳақидаги фильмларда ўзининг иштироки борасида қарор қабул қилмаганини айтган.\nКрэйг Бонд ролини биринчи марта 10 йил аввал " Казино "Рояль" фильмида ижро этган. Бонд ҳақидаги унинг иштирокидаги 4-фильм "007: Спектр" "Юлдузлар жанглари: Кучнинг уйғониши" фильмидангина ортда қолиб, 2015 йилда Буюк Британиянинг энг кассабоп фильмлари рўйхатида 2-ўринни эгаллаган.\nТаъкидланишича, янги сериалнинг продюсери аввал Крэйг билан "Аждарҳо татуировкаси бор қиз" фильмида бирга ишлаган Скотт Рудин бўлади.


ЎзА - Энергетиклар семинари\n27.08.2018 19:34 Чоп этиш версияси\nСеминарда “Ўзбекэнерго” АЖ ҳамда унинг тизимидаги корхона-ташкилотлар, лойиҳалаш муассасалари, вилоятлардаги ҳудудий электр тармоқлари корхоналари раҳбарлари ва мутахассислари иштирок этди.\nТадбирда мамлакатимизда электр таъминоти тизимини давр талаби даражасида такомиллаштириб бориш, соҳани инновацион технологияларни жорий этган ҳолда модернизация қилиш бўйича долзарб вазифалар муҳокама қилинди.\n“Ўзбекэнерго” тизимини малакали мутахассислар билан мустаҳкамлаш, энергетика таъминоти жараёнини бошқариш ва энергия тақсимоти технологияси, истеъмолчилар ҳамда электр қурилмаларига техник хизмат кўрсатишнинг замонавий талаблари хусусида маърузалар тингланди.\nИштирокчилар бугунги кунда мамлакатимиз энергетика тизимини ривожлантириш борасида амалга оширилаётган лойиҳа ва дастурлар, эришилган натижалар ва истиқболли режалар билан таништирилди. Бу борадаги ишлар Тўрақўрғон тумани электр таъминоти корхонаси фаолияти мисолида кўргазмали намойиш қилинди.\nСеминар қатнашчилари Тўрақўрғон иссиқлик электр станцияси, Исҳоқхон Ибрат ёдгорлик мажмуаси ва вилоятнинг диққатга сазовор жойларида бўлиб, бунёдкорлик ишлари самаралари билан танишди.


Олий Мажлис депутатлари: Ислом молияси бўйича қонунчилик асосларини яратиш вақти келди / Ислом молияси\nHome Маълумот ва таҳлилТаҳлил\tОлий Мажлис депутатлари: Ислом молияси бўйича қонунчилик асосларини яратиш вақти келди\n17.06.2020 800 views\nАнъанавий молия тизимига муқобил равишда ислом молиясини жорий этишга қаратилган қонунчилик асосларини яратиш вақти келди деб ёзадилар Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари Фарҳод Зайниев ва Жаҳонгир Абдурасулов.\nШиддаткор давр янги имкониятларни излаш, реал иқтисодиётнинг ривожланиши ва фаоллашуви учун молиявий имкониятлар манбасини кенгайтиришни тақозо этаётир. Бунинг учун эса анъанавий молия тизимига муқобил равишда ислом молиясини жорий этишга қаратилган қонунчилик асослари яратилиши лозим.\n“Агар биз фуқароларимизнинг маълум бир қисми диний эътиқодидан келиб чиққан ҳолда банк хизматларидан фойдаланишни истамаётганини инобатга олсак, ислом молияси тамойилларига асосланган банк хизматлари ана шу қатлам омонатларини иқтисодиётга жалб этиш, улардан эса оқилона фойдаланиш учун катта имконият яратади”, – деб ёзади депутат Фарҳод Зайниев.\n“Шу ўринда ушбу тизим анъанавий банк-молия тизимининг муқобили сифатида Ислом ҳамкорлик ташкилоти аъзолари бўлмаган давлатларда ҳам тобора оммалашаётганини таъкидлаш жоиз. Ўтказилган сўровномалар, тижорат банклари, тадбиркорлар ҳамда илмий доираларда ўтказилган учрашувлар таҳлили мамлакатимизда ҳам ушбу тизимга жуда катта қизиқиш билдирилаётганини кўрсатаётир ”, – деб ёзади депутат Жаҳонгир Абдурасулов.\nМаълумки, Президентимиз Ш.Мирзиёев Ислом Ҳамкорлик Ташкилоти Ташқи ишлар вазирлари кенгашининг 43-сессиясида сўзга чиқиб, бу мавзуга ўз муносабатини билдирган эди.\n«Ислом олами улкан иқтисодий, инвестицион салоҳият, энергетика ресурсларига эга. Улардан тўғри фойдаланиш, Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо давлатларнинг халқаро савдо-иқтисодий, молиявий, инвестицион ҳамкорлигини кенгайтириш, мамлакатларимизни бирлаштирадиган транспорт йўлларини ташкил этиш, юксак иқтисодий тараққиёт кўрсаткичларига эришиш имконини беради ва бу пировард натижада бошқа барча соҳаларнинг ривожланишида асос бўлиб хизмат қилади»\nЧиндан ҳам кўплаб молиячилар бугун юртимизда кечаётган туб ислоҳотлар даврида миллий молия секторини ривожлантириш, миллий иқтисодиётимиздаги ўсиш кўрсаткичларини янада яхшилашда ислом молияси муҳим ўрин тутишини, хусусан, қимматли қоғозлар бозорини ривожлантиришнинг янги истиқболли йўналишларини жорий этиш, давлатнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш, банк маҳсулотлари бозори ривожига сезиларли даражада ҳисса қўшиши мумкинлигини таъкидламоқдалар. Бас, шундай экан, ислом молияси тамойиллари асосида фаолият юритадиган банклар, инвестиция фондлари ва компаниялар маблағини Ўзбекистоннинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига, айниқса, хусусий секторга жалб этиш мақсадга мувофиқдир. Бунинг учун эса, анъанавий молиялаштириш механизмлари билан бир қаторда шерикчиликка асосланган ислом молияси механизмларини жорий этиш лозим.\nМаълумки, ислом молияси фойда ва зарарни бўлишиш ҳамда реал активларга асосланган молиялаштиришни кўзда тутади. Яъни, у шерикчиликка асосланади. Улар мижоз талаби билан объектни қуриб бериши, асбоб-ускуналар, товар, хом ашёлар олиб бериши ёки уларни ижарага бериши мумкин. Молиялаштириш асосида эса савдо амалиёти ётади. Замонавий банк тизимида эса банкларнинг савдо амалиётларини амалга ошириш қонунчилик нуқтаи назаридан мушкул бўлиб, бунга солиқ ҳамда банк фаолиятига тааллуқли меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар тўсқинлик қилади.\nУшбу тизим иқтисодий инқироз юз берган пайтларда ҳам барқарор фаолият олиб борганини назарда тутсак, айни вақтда АҚШ ва Европанинг кўплаб давлатларида ислом молияси тизимининг асосий тамойиллари чуқур ўрганилаётгани сабабини тушуниш мумкин бўлади.\nШериклик асосидаги молиялаш тизими, шунингдек, дахлсизлик, шартнома мажбуриятларига риоя қилиш, таваккалчиликларни, фойда ва даромадларни адолатли тақсимлаш, иқтисодий фаровонлик ва ижтимоий адолатнинг мувофиқлик тамойилларига ҳам асосланади. Ахлоқий меъёрларга риоя қилиш, ижтимоий адолат, қонун доирасида ҳаракат қилиш, маблағларни меъёрида сарфлаш ва монополияга қарши курашиш мазкур тизимнинг фундаментал асослари эканини ҳам таъкидлаш жоиз.\nАввалроқ Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист, юридик фанлар доктори, профессор Омонбой Оқюлов ҳам янги таҳрири устида ишланилаётган Фуқаролик кодексига ислом молияси механизмлари ҳамда олди-сотди қоидалари киритишни таклиф этган эди.\nИслом динига эътиқод қилувчилар учун судхўрлик оғир гуноҳдир. Бинобарин, улар эътиқодига тўғри келадиган шартнома конструкциялари Фуқаролик кодексида ўз ифодасини топиши лозим, дея фикр билдирган профессор Омонбой Оқюлов.\nЎзбекистон Республикаси Сенати раисининг биринчи ўринбосари Содиқ Сафоев ушбу мавзуда фикр юритиб: “Ислом молияси бу бутун дунёда тараққий топаётган ва юқори суръатларда ривожланиб келаётган молия соҳларидан бири. Лекин биз шуни тан олишимиз керакки, Ўзбекистонда бу борада Ўзбекистонда амалий қадамлар ташлангани йўқ. Ваҳолангки, ҳукумат томонидан бу соҳанинг муҳимлиги ва ундан унумли фойдаланиш, ривожлантириш ишларини бошлаш тўғрисидаги қарор қабул қилинган ва барча давлат идораларга етказилган эди”, – дея таъкидлаганди.\nШу ўринда, Ислом молияси тизимининг шаклланиши нафақат иқтисодий, балки ахлоқий, маданий ва диний соҳаларда ҳам жамиятда бойликларни тенг тақсимлашда ижтимоий адолатни кучайтиришга қаратилгани билан ҳам мутахассислар эътиборини тортмоқда. Шунинг учун ҳам ушбу тизим анъанавий кредитлаш тизими сингари бозор иқтисодиёти ҳамда ижтимоий-маданий қадриятларга тўла мос келади. Бугунги кунда Малайзия, Туркия, Англия, Швейцария, Франция, Қозоғистон ва Қирғизистон иқтисодиётига ушбу тизим жадал кириб бормоқда.\nМамлакат банк тизими ва молиячилар зиммасига юклатилаётган вазифалар эса бизда ҳам ушбу тизимни жорий этиш учун ҳуқуқий асослар яратиш пайти келганини кўрсатаяпти. Бу, ўз навбатида, Ўзбекистон иқтисодиётига қўшимча капитал ва инвестициялар кириб келиши ҳамда муқобил молиялаштириш механизмларини таклиф этишга ҳам имкон яратади.


Маълумот ўрнида айтиш жоизки, Польшанинг марказий қисмида жойлашган Лодзин воеводаси мамлакатнинг 16 минтақасидан бири бўлиб, бу ерда қарийб 3 миллион аҳоли истиқомат қилади. Лодзь шаҳри унинг асосий маъмурий маркази ҳисобланади. Ҳудудда тўқимачилик, кимё, тоғ-кон, озиқ-овқат, мебелсозлик саноати ҳамда қишлоқ хўжалиги яхши ривожланган.\nТақдимот чоғида қатнашчилар Ўзбекистоннинг мустақиллик даврида қўлга киритган ютуқлари, шунингдек, 2015 йилдаги ижтимоий-иқтисодий ривожланиш якунлари ҳамда 2016 йилдаги энг муҳим устувор вазифалар билан яқиндан танишдилар.\nМаросим доирасида республикамиздаги жозибали сармоявий ва ишбилармонлик муҳити, хорижлик сармоядорлар учун берилган кафолат ҳамда имтиёзлар ҳақидаги маълумотларга алоҳида эътибор қаратилди. Шу билан бирга, Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги ва банк соҳасида рўй бераётган ўзгаришлар, мамлакатимизнинг халқаро молия институтлари билан муваффақиятли ҳамкорлиги ҳам польшалик ишбилармонлар эътиборига ҳавола этилди.\nПольша томони вакиллари республикамиз иқтисодий салоҳиятига юқори баҳо бериш баробарида, ўзбекистонлик шериклар билан ҳамкорлик ўрнатиш ва мавжуд алоқаларни янада ривожлантириш юзасидан фикр билдирдилар.\nЖумладан, Лодзин воеводаси губернатори А. Багенски Ўзбекистон бугунги кунда шитоб билан ривожланаётган давлат саналишини эътироф этди.\n— Мамлакатда саноат, технологик жиҳозланиш, таълим ва илм-фан соҳаларида катта муваффақиятлар қўлга киритилмоқда, — деди у. — Бунда интеллектуал салоҳият ва инсон ресурслари муҳим аҳамият касб этаётир. Бутун дунёда молиявий-иқтисодий инқироз давом этаётганига қарамасдан, Ўзбекистон ўз мустақиллигининг 25 йиллигини катта сиёсий ва иқтисодий муваффақиятлар билан қаршилаяпти.\nИкки давлат ўртасидаги муносабатлар ўзаро манфаатдорлик ва бир-бирини тўғри тушуниш асосида тобора ривожланиб бораётгани бизни қувонтиради. Бугунги кунда Ўзбекистон ҳамда Польша иқтисодиёт, сайёҳлик, илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш ва бошқа соҳаларда ўзаро ҳамкорлик қилмоқда.\nЎзбекистонни ҳеч иккиланмасдан янги саноатлашган давлатлар гуруҳига киритиш мумкин. Чунки мамлакат бу соҳанинг асосий мезонларига мос келади — ялпи ички маҳ-сулотдаги саноат товарларининг юқори даражадаги солиштирма ҳажми мавжуд, тайёр маҳсулотларнинг экспортдаги фоизи катта, аҳоли жон бошига даромадлар ҳажми ҳам юқори.\nХенрик ШОДАСЕВИЧ, “Samopomoc Chlopska” тўқимачилик компанияси президенти:\n— Лодзин воеводаси Польшанинг тўқимачилик марказидир, — деди у. — Бу ерда мазкур тармоқнинг Европа ва жаҳонга машҳур ишлаб чиқариш корхоналари жуда кўп. Лодзин компаниялари Ўзбекистонда ҳар йили ўтказиладиган, юқори сифатли пахта -толасини таклиф этувчи халқаро пахта ярмаркасида доимий қатнашади. Ўзбек пахтаси борган сари Польша фабрикалари учун асосий хом ашё базасига айланиб қолмоқда.\nБундан ташқари, Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштирувчи энг қулай давлатлардан бири ҳисобланади. Кейинги йилларда республикада оқилона ва ҳар томонлама пухта ўйланган аграр сиёсат юритилаётир. Қабул қилинган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар эса ижобий натижаларни қўлга киритишга асос бўлаяпти.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Иқтисодиётига оид тахмин\tАкцияларини сотиб олди »


Капитал бозори улуши ялпи ички маҳсулотнинг 1 фоизини ташкил этади. Ушбу рақамни ошириш учун ислоҳот ва ўзгаришларга йўл бериш лозим, деб ҳисоблайди Отабек Назиров.\nЎзбекистон капитал бозори капиталлашуви мамлакат ЯИМга нисбатан 1 фоизни ташкил этади. Бу ҳақда Капитал бозорини ривожлантириш агентлиги директори Отабек Назиров парламентда ташкил этилган семинарда маълум қилган.\nНазировнинг айтишича, ривожланаётган давлатларда бу кўрсаткич 30-60 фоиз атрофида бўлиб, ривожланган давлатларда 100 фоиз ва ундан ҳам ортиқни ташкил этади.\n«Буларнинг бари бу соҳада изчил ислоҳотлар ўтказилишини тақозо этади. 2025 йилга қадар эркин муомаладаги қимматли қоғозлар ҳажмини мамлакат ЯИМга нисбатан 10 фоизга етказиш кўзда тутилган», — дея маълумот берган Назиров.\nСеминарда қудратли молиявий тизимни шакллантириш зарурати ҳақида айтилган: бундай тизим иқтисодиётга маблағ жалб қилишнинг асосий манбаи сифатида давлатга бўлган босимни камайтириш имконини беради.\n«Иқтисодиётнинг ва биринчи навбатда хусусий секторнинг барқарор тараққиётини таъминлаш учун маҳаллий молия бозорининг яхлит тизимини шакллантириш лозимлиги таъкидланди. Иқтисодий ўсишни молиялаштириш учун капитални сафарбар қилиш ва уни самарали тақсимлашга бутун молиявий бозорни комплекс ислоҳ қилиш ва ўзаро мувофиқ тарзда ривожлантириш орқалигина эришиш мумкинлиги кўрсатилди», — дейилади парламент ахборот хизмати тарқатган хабарида.\n2019 йил якунлари бўйича Ўзбекистон ялпи ички маҳсулотининг (ЯИМ) ўсиши 5,5 фоизни ташкил этиб, аҳоли жон бошига ЯИМ 1741 долларга етганди.


ТАРҒИБОТЛАР САМАРА БЕРА БОШЛАДИ\nАҳоли ҳуқуқий маданиятини юксалтириш демократик жамиятнинг устувор вазифалари сирасига киради. Бунда, албатта, жойларда мутасадди ташкилот вакиллари ҳамда кенг жамоатчилик иштирокида бўлиб ўтаётган тарғибот-ташвиқот ишларининг муҳим аҳамияти бор. Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунар коллежида жиноят, фуқаролик ва маъмурий ишлар бўйича Мирзо Улуғбек туман судьяларининг ёшлар ва жамоатчилик вакиллари билан бўлиб ўтган навбатдаги ҳуқуқий тарғибот учрашувида бу жиҳатларга алоҳида эътибор қаратилди.\n– Суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган вакиллари томонидан таълим муассасалари, маҳаллалар, жамоат жойларида ўтказилаётган тарғибот ишлари ўз самарасини бермоқда, – дейди жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар Мирзо Улуғбек туман суди судьяси Фаррух Тўрахўжаев. – Туманимизда 2016 йил 50 нафар вояга етмаган ёшга нисбатан жиноят иши кўриб чиқилган бўлса, 2017 йилда бу рақам сезиларли равишда камайди. Яъни, ҳудудда жорий йилнинг ўтган 11 ойи мобайнида 21 нафар ўспириннинг қилмиши судлар томонидан муҳокама қилинди.\nАслида битта жиноят ёки ҳуқуқбузарлик бўлса ҳам соғлом муҳит барқарорлиги йўлида курашаётган жамият учун кўп ҳисобланади. Шу маънода, ҳар бир шахс онгли равишда бурч ва мажбуриятларини бажариши, ҳуқуқларини ҳимоя қила олиши, жиноятчиликка қарши биргаликда курашиши ва энг муҳими ҳуқуқий билимга эга бўлиши даркор.\nТадбирда ёшлар сайёр судларнинг, мутахассислар билан юзма-юз бўладиган савол-жавобларнинг аҳамияти муҳим эканини таъкидлади.


Ҳужжат топшириш енгиллашди » Sangzor.uz - Инновацион ахборот портали\nSangzor.uz » Жамият » Ҳужжат топшириш енгиллашди\nҲужжат топшириш енгиллашди\nМуаллиф Admin Сана 21-06-2019, 17:03 Фикрлар "0" Кўрилди: 215\nЗамон билан ҳамнафас бўлиш бугунги кун талаби ҳисобланади. Сабаби, юртимизда, жаҳонда бўлаётган воқеа ҳодиса, янгиликларни ўз вақтида билиб олиш учун изланиш, кузатиб бориш зарур. Узоққа кетмайликда мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотларга назар ташлайлик. Айни вақтда қизғин мунозара ва бахсларга сабаб бўлган Олий таълим муассасаларига абитуриентларнинг ҳужжат топшириш жараёнларини мисол қилиб оладиган бўлсак. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 14 майдаги “Олий таълим муассасаларига тест синовлари орқали қабул қилиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4319-сон қарори ҳамда 2019/2020 ўқув йили қабулидан бошлаб Ўзбекистон Республикаси таълим муассасаларига ўқишга қабул қилиш бўйича Давлат комиссияси томонидан белгиланадиган давлат олий таълим муассасаларига бакалавриатга ўқишга кириш учун абитуриентлар Давлат хизматлари марказлари ёки Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали мурожаат қиладилар. Қайд этиб ўтиш лозимки бу абитуриентлар учун яна бир катта қулайлик ҳамда бир қанча имтиёзларни яратиб берди.\nАгар ёдингизда бўлса абитуриентлар ҳужжат топшириш учун 4-5 тагача ҳужжат қилиши лозим эди. Агар у бошқа вилоятда бўлса бу оворагарчилик икки баробарга ошган. Жорий йилда эса бу тартиб тамомила ўзгарди бор йўғи 3 турдаги ҳужжат талаб этилади. Булар:\n- Фуқаролик паспорти (мавжуд бўлмаса туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома);\n- Мактаб шаходатномаси ёки коллеж, лицей дипломи (бунда диплом иловаси мавжуд бўлиши шарт, илова мавжуд эканлигига ишонч ҳосил қилиниб абитуриентларга қайтарилади);\n- Имтиёзга эга бўлса, имтиёз ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат.\nАгар абитуриентлар қуйидаги:\nСамарқанд давлат университетларига ўқишга кириш истагида бўлса исталган ҳудуддаги Давлат хизматлари марказлари орқали ҳужжат топшириш мумкин бўлади. Бундан ташқари имтиҳон бўладиган жойни мустақил тарзда танлаш имкони бор.\nАйтганча, 2018/2019 йил ҳужжатларни тажриба тариқасида қабул қилиш тартиби Тошкент давлат юридик университети томонидан синовдан ўтказилди. Натижада — мамлакатимизнинг 7 мингдан зиёд оилалари 1,5 миллиард сўмдан ортиқ маблағни тежаб қолишди.\nДемак, синов тариқасида амалга оширилган ишлар ўз самарасини берди.\nДавлат хизматлари кўрсатилганлиги учун жорий йил битирувчиларидан ҳамда 1 ва 2-гуруҳ ногиронлиги бор шахслар, кўзи ожизлар, давлат таъминотидаги чин етимлардан тўлов ундирилмайди.\nДавлат хизмати кўрсатилганлиги ва тест синовларида иштирок этганлиги учун жами энг кам ойлик иш ҳақининг 0.5 баравари миқдорида йиғимни фақатгина жорий йилдан олдинги йиллар битирувчиларидан ундирилади.\nМахсус имтиёзга эга бўлганлар яъни:\nАлоҳида иқтидор талаб этиладиган таълим йўналишларига рўйхатдан ўтганлар;\nОлимпиада, танлов ғолиблари, фан олимпиадаси, Республика ва халқаро мусобақалари, “Зулфия” мукофоти, “Тарбиячи” танлови, “Ҳамшира” танлови, “Ниҳол” мукофоти, “Келажак овози”, Бадиий академия, “Мард ўғлон” мукофотини олганлар тўғридан-тўғри тест имтиҳонини топширмай талаба бўладиган абитуриентлардир.\nШу билан биргаликда, абитуриентлар бир вақтнинг ўзида, ўқитишнинг бир шакли доирасида 3 тагача ОТМларини танлаш ҳуқуқига эга бўладилар.\nАбитуриентлар томонидан 3 ОТМ танланганда, улардаги имтиҳон топшириладиган фанлар кетма-кетлиги бир хил бўлиши лозим бўлади.\nОлиб борилаётган бундай ислоҳотлар юртимиз эгалари бўлган ёшларни ҳар томонлама салоҳиятли, жаҳон майдонида ўз билими билан бемалол беллаша оладиган, баркамол шахс, малакали кадр бўлиб етишишларида муҳим пойдевор вазифасини ўтайди.\nБобур Умурзаков - ДХА Жиззах вилоят бошқармаси бошлиғи\nКатегория Жамият Кўрилди 215\nТИВ ўзбекистонликларни Қозоғистондаги\nҚўшработда аёл эрининг жазманига 7\nЎзбекистонда пенсия ёши 2021 йилдан\nКўнгил айниганда нима қилиш керак — 12\nБиргина хато Нидерландияга қимматга\nИлоҳий нашанинг ватани биздами?


Жиззахда тўрт босқичли йирик саноат лойиҳаси амалга оширилмоқда\n18:59 / 02.09.2015\nЖиззахда тўрт босқичли йирик саноат лойиҳаси амалга оширилмоқда. Лойиҳа 15 миллион 500 минг долларлик қийматга эга бўлиб, унинг охирги навбати 2017 йилнинг тўртинчи чорагида ишга туширилади. Бу ҳақда “Телеграф.уз” нашри хабар берган.\n«Орзу Текстил - СВ» масъулияти чекланган жамияти негизида амалга оширилаётган бу йирик лойиҳа келгусида жами 1450та иш ўрни яратилишини таъминлайди. Тўрт босқичли лойиҳанинг биринчи навбати жорий йилнинг 1 апрель куни иш бошлаганди. У «Трикотаж мато тўқиш», деб номланиб, йилига 6 минг тонна пахта толасини қайта ишлаш қувватига эга.\n2 миллион 500 минг долларлик банк маблағи, тадбиркорларнинг 1 миллион долларлик сармояси ҳисобидан ташкил этилган янги корхонада айни пайтда 100 нафар ишчи уч сменада меҳнат қилмоқда.\n«Орзу Текстил-СВ» МЧЖ маҳсулотлари ҳозирча ўзбекистонлик тадбиркорларнинг буюртмасига кўра мамлакат ички бозорига чиқарилмоқда. Яқинда россиялик ишбилармонлар корхонада бўлиб, жиззахлик саноатчиларнинг имкониятлари билан танишишди. Айни пайтда Россияга маҳсулот экспортини амалга ошириш юзасидан музокаралар олиб борилмоқда.


ҒАЛЛАНИ ҚИШЛОВГА ТАЙЁРЛАШ Бу борада қачон, қандай тадбирларни амалга ошириш лозим? » Навоий вилояти қишлоқ ва сув хўжалиги бошқармаси\nБош саҳифа » Ғаллачиликга оид тавсиялар » ҒАЛЛАНИ ҚИШЛОВГА ТАЙЁРЛАШ Бу борада қачон, қандай тадбирларни амалга ошириш лозим?\nҒАЛЛАНИ ҚИШЛОВГА ТАЙЁРЛАШ Бу борада қачон, қандай тадбирларни амалга ошириш лозим?\n12-11-2015, 10:49 | Ғаллачиликга оид тавсиялар\nКузги бошоқли дон экинларидан мўл ҳосил олиш нималарга боғлиқ? Аввало, бунинг учун навларни минтақалар бўйича тўғри жойлаштириш ва ҳар бир навни аниқ тупроқ-иқлим шароитида мақбул муддатларда экиш, меъёрида озиқлантириш, агротехник тадбирларни ўз вақтида бажаришга алоҳида эътибор бериш талаб этилади. Ва яна ниҳоллар тўлиқ туплаб, қишловга кирсагина ғалладан юқори ҳосил олиш мумкин. Хўш, ғаллакорларимиз кузги буғдой қишловини муваффақиятли ўтказиш учун айни кунларда нималар қилишмоқда ва яна қандай тадбирларни амалга оширишлари лозим?\nШу ўринда таъкидлаш жоизки, кузги буғдой қишлаш учун зарур бўлган асосий ҳимоя воситаси — шакар ва бошқа захира моддаларини кузги вегетация даврида тўплайди. Ана шу жараёнда мақбул муддатда экилиб, меъёрида озиқлантирилган экин ҳар қандай совуқ ва ўзгарувчан об-ҳавонинг салбий таъсирларига бардошли бўлади ва қишлаш даврини муваффақиятли ўтказади. Натижада баҳорги-ёзги вегетация даври ҳам яхши якунланади. Кўриниб турибдики, кузги буғдойдан мўлжалдаги ҳосилни олиш кўп жиҳатдан кузги вегетация даврини самарали ўтказишга боғлиқ.\nўаллакорларимиз шу кеча-кундузда бу борада қилиниши лозим бўлган агротехник тадбирларни янада кучайтиришлари лозим. Кузги буғдой одатда қишлаш давридан 45-60 кун олдин экилади. Баҳорда экилганда эса тупланади, бироқ бошоқлар ҳосил қилмайди. Чунки кузги буғдой биологик хусусиятига кўра, иссиқсевар ўсимлик ҳисобланади.\nКузги буғдойда айни кунларда модда алмашиш жараёни қишлаш учун қайта тузилиши боис унда ҳужайра протоплазмасининг ёпишқоқлиги ошади, сув ушлаб туриш хусусияти камаяди. Юқори молекуляр бирикмалар-оқсиллар комплекси, липоидлар (ёғлар), крахмалнинг захирага тўпланиши жадаллашади. Ушбу жараёнлар экиннинг қишлашида муҳим роль ўйнайди. Бу даврда сувнинг ортиқча ёки етишмаслиги кузги буғдойнинг нобуд бўлишига сабаб бўлади.\nШунингдек, кузги буғдойнинг қиш давридаги ноқулай шароитларга бардош бериши навнинг биологик хусусияти, экиш муддати, сув режими ва озиқлантиришнинг тўғри амалга оширилишига ҳам боғлиқ. Мақбул муддатда экилиб, гўнг, фосфорли ва калийли ўғитлар билан меъёрида озиқлантирилган экин ҳар қандай қишки совуқларга бардошли бўлади. Бундай шароитда кузги буғдойнинг туплаш бўғинида етарлича шакар захираси тўпланади ва тез ўзгарувчан қишки совуқларнинг салбий таъсирига бардошлилик даражаси ошади. Кузги буғдойда етарли миқдорда шакар захираси тўпланиши учун эса экин фосфорли, калийли ва маҳаллий ўғитлар билан меъёрида озиқлантирилиши лозим. Бироқ экин кузда ёки кеч кузда азотли ўғитлар билан озиқлантирилса, шакар ўрнига оқсил ва унинг бирикмалари тўпланиши оқибатида қишки совуқларга чидамсизлиги ортиб, нобуд бўлиши мумкин.\nОдатда кузги буғдой қишлаш даврида 20 даражагача бўлган совуқларга бардош беради. Бироқ туплаш бўғини тупроққа чуқурроқ жойлашган экинлар бунданда юқорироқ совуққа ҳам чидаши мумкин. Кузги буғдой қишда димиқиши, илдизнинг бўғинидан узилиши, туплаш бўғинининг очилиб қолиши, экин майдонида намликнинг ортиқча бўлиши ёки ўта камайиб кетиши, туплаш бўғинида шакар миқдори камайиб, оқсилнинг ошиб кетиши натижасида нобуд бўлади. Айни кунларда кузги\nбуғдой майсаларида қишлашга тайёргарлик жараёнининг иккинчи фазаси бошланган бўлиб, уларда ҳужайраларнинг секинлик билан сувсизланиши содир бўлмоқда. Бу ҳолат ҳужайраларда қиш даврида муз кристалларининг шаклланишини камайтиради. Ушбу жараёнларда тупланиш тугуни ва барг қинларида ҳужайра ширасининг концентрацияси 16 фоизгача етади.\nКузги буғдойнинг қишлашга чиниқиш даврининг иккинчи фазаси ҳаво ҳарорати пасайиб, 2-5 даражагача бўлган совуқ кунларга тўғри келади ва бу 22-25 кун давом этади. Бу даврда об-ҳаво шароитидаги ўзгаришлар муҳим аҳамиятга эга. Булутсиз, қуёшли илиқ кунлар ва салқин, паст ҳароратли тунлар ўсимликка ижобий таъсир кўрсатади. Бироқ булутли кунлар ва куз даврида ҳаво ҳамда тупроқ ҳароратининг кескин пасайиб кетиши келгусида экин ҳосилдорлигига катта зарар етказади.\nТаъкидланганидек, кузги буғдой қишда димиқиш натижасида ҳам нобуд бўлади. Бундай ҳолат ер ҳали музлаб улгурмаган даврда қор ёғиши оқибатида юз беради. Бунинг олдини олиш учун қор қатлами ғалтакланиши керак. Шундай қилинганда, зич қор қоплами тупроқни тез музлатиб, ўсимликдаги моддалар алмашинувини тўхтатади ва димиқишнинг олди олинади.\nИвиб қолиш натижасида кузги буғдойнинг нобуд бўлиши эса эриган, ёғингарчилик ва оқава сувлар тўпланадиган рельефи паст, сувни ёмон ўтказадиган оғир тупроқли жойларда кузатилади. Бундай жойлардаги кузги буғдой майсалари сув ичида қолиб, тўқималарида анаэроб (кислородсиз) жараён кучайиши оқибатида захарланади. Кузги буғдой одатда паст ҳарорат шароитида ҳам 14 кунгача тирик ҳолда сақланиши мумкин. Аммо ҳаво ҳарорати 4-5 градусгача пасайганда, 30 кундан кейин нобуд бўлади. Бундай ҳолларнинг олдини олишда сувни қочириш, ерни экишдан олдин текислаш, чуқур жўяклар олиш ва қудуқлар қазиш энг самарали усул ҳисобланади.\nКузги буғдойнинг қишда зарарланишига экин майдонларида муз парчаларининг ҳосил бўлиши ҳам сабаб бўлади. Бунда енгил ёғиб ўтган қор ҳаво ҳароратининг алмашиниши натижасида тезда эрийди ва кечаси музлайди. Бундай ҳолатда музлаш кўпинча ўсимликка ҳам таъсир қилади. Яъни, эриш жараёнида ўсимлик барги устида муз пардаси қолади ва келгусида унга катта зиён етказади. Буни кул, тупроқ ёки калийли ўғит сепиш билан бартараф этиш мумкин.\nКузги буғдойнинг қишловдан чиқиш даражасини ташхис (диагностика) қилиш алоҳида аҳамиятга эга. Чунки экинга қиш даврида етказилган зарарнинг ўз вақтида аниқланиши уларга қарши қўлланиладиган тадбирларни кечиктирмасдан амалга оширишга ёрдам беради. Бундай назорат ишлари қиш даврида монолитларда майсаларни ўстириш йўли билан олиб борилади. Монолитлар ҳар ойда бир марта олиниб, қордан тозаланиб, узунлиги ва кенглиги 25 сантиметр, чуқурлиги 20 сантиметр қилиб кесиб олинади. Ўсимликлар жароҳатланмасдан олиниши лозим. Тайёрланган монолитлар қутиларга солиниб, ҳўлланган халталар билан ёпилади ва тупроқдаги музларнинг тўлиқ эришигача сақланади. Бунда хона ҳарорати 2-3 кун давомида 12-14 даража иссиқликда бўлиши керак. Кейинроқ монолит 18-20 даража ҳароратдаги ёруғ хоналарга ўтказилади ва у ерда 12-14 кун атрофида ўстирилади. Экин қишлаши натижаси монолитдаги ўсимликларнинг умумий сонига нисбатан фоиз ҳисобида аниқланади.\nКейинги йилларда кузги буғдойнинг қишки ҳолатини баҳолашда ўсиш конусининг тўқималарини 0,3 фоизли нордон фиксин ёрдамида аниқлаш усули кенг тарқалди. Бу иш ўсимликларнинг тупланиш тугунида ҳарорат 10-15 даражага пасайганда ва ҳаво исиб (камида 5 кун давомида) 5 даражагача кўтарилганда амалга оширилади.\nШунингдек, кузги буғдойнинг қишда яшовчанлигини тупланиш тугунининг ўсиш тезлиги бўйича ҳам аниқлаш мумкин. Бу усулда намунага олинган ўсимликларнинг тупланиш тугуни 1-1,5 сантиметр баландлигидан, илдизлари эса тўла кесилади. Ўсимликлар филтр қоғози, пахта ёки дока билан намланган банкаларга солиниб, 12-14 соат давомида 24-26 даражали иссиқ ҳароратда сақланади. Яхши сақланган ўсимликлар пояси 10 миллиметр ва ундан ҳам кўпроқ, кучсизланганлари 3-5 миллиметргача ўсади. Шундан сўнг тирик, кучсизланган ва нобуд бўлган ўсимликлар сони ҳисобланади ва 1 метр квадрат майдондаги туп қалинлиги аниқланади. Кучсиз сийраклашган ерларда нобуд бўлган ўсимликлар сони 15-20 фоиздан ошмайди. Кузги буғдой ҳолатини якунловчи баҳолаш эрта баҳорда ўтказилиб, қайта экиш, қўшимча экиш ва кучли парваришлаш йўли билан кўчат қалинлиги қайта тикланади.\nЮқорида таъкидлаганимиздек, кузги буғдойнинг қишлаш даврида азотли ўғитлар билан озиқлантириш режимига алоҳида эътибор бериш лозим. Уларнинг азотли ва бошқа элементларни самарали ўзлаштириши февраль ойининг охири, март ойининг бошига тўғри келади. Азотли ўғитларни қиш даврида бериш зарурияти туғилса, ер музлаган пайтда таркиби аммиакдан иборат азотли ўғитлардан фойдаланган маъқул. Умуман олганда, ер музлаганда азотли ўғитлар оғир механизимлар воситасида қўлланилса, майсаларнинг пайхон бўлишининг олди ҳам олинади.\nЯна бир гап: ҳозирги кун талаблари даражасида бўлмаган ғаллазор майдонлари ҳам учрайди. Хўш, бундай майдонлардан мўл ҳосил етиштириш мумкинми? Албатта, мумкин. Юқоридагиларга амал қилиб, қишки агротехник тадбирларни ўз вақтида ва сифатли ўтказиш, суғориш, озиқлантириш тизимини мақбул муддатларда амалга ошириш — кечиккан кузги буғдой ривожини тезлаштириб, юқори ҳосил олиниши учун замин бўлади.\nМаълумотни таҳрирлади: info - 8-08-2016, 08:26\nАСАЛАРИЛАРНИ СОВУҚДАН АСРАНГ\nКуз ойларидан бошлаб, асалари оиласини келгуси мавсумга тайёрлаш — кўп асал олиш...\nКузги бошоқли дон экинларини озиқлантириш\nФосфор ва калий ўғитлари, ғалла майсаларининг дастлабки ривожланиш босқичларида кўп...\nКузги ғалла екишга ер тайёрлаш бўйича тавсиялар\nҒалла майдонларини экиш мавсумига сифатли тайёрлаш, ҳар бир...


-Аммо ўша-ўша ўзгармабсиз,-деди “Катта” деворга осиқлик суратга қараб.\n-Хайрияти калон, иззати салонки бирга расмга тушгон эканмиз, тикила-тикила илҳомланиб кетаман. 20 йил олдин ҳам ҳозиргидек бўз йигит эдингиз. Қадди расо, на ҳожати ҳассо!\n-Ҳассога қолган кун қолмасин, акамулло!\n-Овмин, бизга ҳам етказсун! Аммо вақтни қаранг, акамулло, “Волга”дек оқмоқда.\n-“Мерседес”дан ҳам тез десангизчи?\n-“Волга” дарёсини айтопмман… Чўмилганимиз эсдаму?\n-Эсимдан чиқадими, ман чўмилсам сиз сувга тушмай туфлимни ялтиратиб ўтирардингиз.\n-Дуконимга келгонлар бу расми олия, чашми солияни кўриб, оғзи дарвозаи чилангардек ланг очиларди. Киссасидаги мирини ҳам ташлаб кетарди. Нима бўлди, билмайман, ҳаммасининг почаи қадами кесилди.\n-Кейинги пайтларда сапожниклар кўпайиб кетди. Сири бу ёқда экан-ку? Бу ерга кирганларнинг орзусини қитиқлаб қўйгансизда бу сурат билан. Лекин тепадаги ҳаёт бошқа. Ҳар кун янгисини кираман, сапожникка ҳожат йўқ.\n-Одами гўсалa буни билмайди. Тепанинг тепадай гаплари бор. Хўш, хўш, акамулло, қандай хизмат етаклади бу томонга?\n-Интернетга қарaсам, “Хотироти этикдўз” деган нарса ёзаётган экансиз. Одамлар пахтага ҳам чиқмай, ўшани ўқиётган экан.\n-Ана… ана… Сиз ҳам Фейсбук ўқийсизми? Валлоҳи аълам, мулки қалам! Нима қилай, акамулло, дуконга касе келмай қўйди. Ўғлим зерикиб қолманг, деб компютер олиб берди, хонадони тортанак экан. Йўғ-е замонавий чойхона.. Чойхонада топмаганингизни ҳам Фейсбукда топасиз.. Ҳангомани демайсизми…. кирган-чиққан дўстлар билан. Дил очилади. Ҳамма бир нарса ёзади. Ман ҳам тиқ-тиқ тиқиллатиб ётибман-да. Кўпга келган кўпкари…\n-Аммо зўр ёзаяпсиз, акамулло!\n-Ҳай.. ҳай.. Қуллуқ! Ҳар гулнинг ҳиди бошқа, ҳар каснинг диди бошқа! Локин сизни акамулло десам ярашади, сиздан кичикман! Арпага ўрим, буғдойга кўриб дебдилар!\n-Гапни ҳам тешиб қўясиз-а… Аслида сизга раҳмат айтишга келдим. Кўриб турибман, атрофимдагиларнинг биттаси ҳам самимий гап ёзмайди, бу дунёдан кетганимдан кейин тиллари очилади, балчиқдан олиб балчиққа урадилар. Булар ҳам дўсти Фесйбукона! Мана, фақат битта сиз қилган буюк ишларимни, раҳматли ота-онамни, ака-укамни самимий ёдлаб ёзибсиз. Ҳамма соҳиби туфлиларни эслабсиз. Кўзимга ёш келди. Сиздан жуда ҳам миннатдорман.\n-Э.. қулллуқ акамулло, кам бўманг! Таканинг так-таки, шоҳнинг яктаги, деганлар. Бизники игназони. Лекин эрга ёқибдими, элга ёқибди.\n-Ҳа, тарих ҳам тарихчиларга эмас, сапожникларга кўпроқ ишонади.\nЭтикдўз ниманидир англагандек бош силкиди. Кейин “Катта”га қараб самимий тарзда гапира бошлади:\n-Арслон қариса, қуйруғидан қўрқармиш. Аммо сиз қўрқманг, тарихингизни ҳам мойлаб, туфлингиздек ялтиратиб қўяман! Дейдилару, харни тойласанг йўлдан адаштирар, ғарни мойласанг кўзни қамаштирар!..\nFiled under: Оқсарой ҳангомалари | Tagged: sapojnik |\n« Мулоҳза Оқсаройнинг сўз ўйинлари »


Ҳаким Сатторий. Чақинли лаҳзалар (2007) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТарихҲаким Сатторий. Чақинли лаҳзалар (2007)\nСоҳибқирон Амир Темурнинг инсоният тарихидаги ўрни аллақачон эътироф этилган. Ул зоти шарифнинг одамзот силсиласида такрорланмас ҳодиса экани бор гап.\nАйнан мустақил Ўзбекистон давлатининг бўй кўрсатиши билан ҳазратнинг таржимаи ҳолини ўрганиш учун, биринчидан, имконият юзага келди, иккинчидан, бу юмушга зарурат пайдо бўлди (ахир афкор омма фиръавн Тахмосп ёки ҳукмдор Калигулани бенуқсон билиши керагу, нега тарих саҳифаларида қарийб олти аср зикр этилган улуғ сулола асосчиси билан ҳеч ким қизиқмайди?). Ҳар ҳолда, ана шу оламшумул саволга амалий жавоб бериш учун саъй-ҳаракатлар жадал бошланиб кетди.\nСоҳибқироннинг мукаммал таржимаи ҳолини ўрганишга доир тадқиқотларни ўзида жамлаган асарларнинг юзага келиши мозийнинг чанг ғуборлари остида унутилган кўплаб ҳақиқатларнинг юзага чиқишини таъминлаган бўларди. Ҳолбуки, руҳий ва моддий оламлар аро боғланиш бўлганидек, дунёда кечган ва кечаётган жами ўзгаришларда ички мантиқий боғланиш мавжудлиги ҳақида аниқ далил билан гапирадиган бўлсак, 1360 йилда Туниснинг Фас шаҳридаги Каравиййин масжидида мунажжим Абу Али Бадис шимолий шарқ тарафдаги мамлакатлардан бирида Соҳибқирон туғилгани ва у ҳақда 1380 йиллардан сўнг ер юзида хабарлар тарқалишини айтган эди! Ҳа, Амир Темур ҳаётини тўла ўрганиш кўп синоатларга ойдинлик киритади.\nБу даъвонинг тош босадиган томони эса Шахснинг беназирлигидир. Замондошлар, жами алломаларнинг эътироф этишича ҳам, бугунги интеллектуал салоҳият даражасидан тафтиш этишлар ҳам шуни тасдиқлайдики, ҳазратнинг ҳар бир сўзи, ҳар бир ишораси теран мантиққа асосланган, истиқболга йўл очган. Бир мисол.\nАнқара жангидан сўнг мағлуб Боязидни Амир Темур ҳузурига олиб кирадилар. Ҳазрат бўлиб ўтган нохуш воқеага ўз муносабатини изҳор этгач, Боязидга шундай дейди:\n— Агар мен сенинг қўлингга тушганимда, нима қилишинг аниқ эди, лекин мен сенга ва сенга яқин кишиларга ёмонлик қилмайман.\nБу гаплар шунчаки илтифотми ёки унинг замирида бошқа маъно борми? Қолаверса, бу танбеҳнамо лутфларда сўзловчининг кайфияти акс этганми? Муқояса учун келтирамиз.\nҚуръони каримнинг “Тавба” сурасида кўпроқ уруш, жанг, қатл ҳақида сўз бориб, Табук жанги тўғрисида эслатилади. Суранинг 8-оятида шундай дейилади: “(Мушриклар) агар сизларни енгсалар, сизлар учун на аҳдни ва на шартни риоя қиладилар. Оғизларида сизларни рози қиладилар-у, диллари инкор этиб (жирканиб) туради…”\nАгар бу муборак каломни Амир Темур сўзлари билан таққосласак, Соҳибқирон оятлардан ўзига олган панд-насиҳат асосида гапирмаяптими, яъни “Мен рақибларимга жабр қилмайман — мушрик эмасман” демаяптими? Албатта, бу менинг талқиним, саҳв бўлса узр, бироқ бир гап аниқки, бобомиз, аввало, Қуръони каримни дастуриламал сифатида қабул қилганлар ва Қуръони карим лафзида сўзлаганлар. (Бунинг учун муқаддас китобни бошидан охир ёд билиш ҳамда тафаккурда бошдан охир ўзлаштириш талаб этилиши сир эмас).\nМен бу далилни буюк аждодимиз сиймосини яна бир бор тасаввур этиш учун келтирдим. Аслида ҳазратнинг таржимаи ҳоллари ҳақида фикр юритаётган эдик. Шу хусусда баъзи мулоҳазалар.\nМаълумки, 1361 йилда Амир Темур Мовароуннаҳрни истило қилиб турган Илёсхўжа ҳокимиятида сипоҳсолор (қўшин бошлиғи) этиб тайинланади. 25 ёшли йигит учун бу яхшигина мавқе эди ва у мўғулларнинг хизматини қилиб, айшини суриб яшайвериши мумкин эди. Бироқ босқинчиларнинг маҳаллий аҳолига нисбатан зуғуми тўхтамайди, аксинча, авж олади. Бу ҳолдан азият чеккан Самарқанднинг ашрафу арконлари, уламолари Амир Темурга фатво ёзиб бериб, мўғулларга қарши жиҳодга чорлайдилар. Темурбекда айни пайтда ёв билан юзма-юз жанг қиладиган қўшин йўқ эди ва куч тўплаш мақсадида мўғуллар ихтиёридан чиқиб, Амударё ортига, Бадахшон тарафларга кетишни мўлжаллайди. Тузукларда: “Отланиб, Амир Кулолнинг ҳузурига бордим”, дейилган.\nТабиий савол туғилади: “Хўш, Амир Кулол ким? Нега икки ўт орасида қоврилиб юрган йигит ул зотнинг ҳузурига борди?” Таассуфки, “Зафарнома”ларда бу ҳақда маълумот учрамайди. “Тузуклар”да берилган изоҳга кўра, Саййид Амир Кулол Нақшбандия — Хожагон тариқатининг йирик намояндаларидан бўлиб, Бухоро вилоятининг Сухори қишлоғида туғилган. Кўплаб оммавий истилоҳларда эса бу зотни Шамсиддин Мир Кулол билан чалкаштириш ҳоллари ҳам учрайди.\nАгар катта йўл бошида турган, юрт тақдири учун фатво олган Темурбекнинг нажот истаб, юкиниб бир киши ҳузурига келишини мулоҳаза қилиб кўрсак, бу зотнинг даргоҳи нажотбахш бўлганини, унинг ўзи ҳам мавқе жиҳатдан теварак-атрофга донг таратган киши эканлигини тасаввур қилиш қийин эмас. Маълумотлар тасдиқлайдики, бу гап тўғри, пайғамбаримиз авлодидан бўлган бу зот ўз даврининг пешқадам машойихи бўлган. Бу ҳақда “Хожагон — Нақшбандия машойихлари” рисоласи (“Янги аср авлоди”, 2003 й.)да эътиборли маълумотлар келтирилган.\nСаййид Амир Кулол тахминан 1281 йилда Сухори ёки Афшона қишлоғида туғилиб, 1370 йилда Сухорида вафот этганлар, қабрлари ҳозирги “Янги ҳаёт” қишлоғида. Умрлари давомида кулолчилик билан шуғулланганлар. Кураш тушганлар. Бобо Саммосийга мурид бўлиб, саййидлиги билан бир қаторда шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқат даражаларига юксалган.\nАлбатта, Темурбекнинг айнан бу даргоҳга келиши сабаблари ҳақида тўхталадиган бўлсак, бир далилни четлаб ўтиш мумкин эмас. Соҳибқироннинг она томонидан бобоси Убайдуллоҳ ибн Маҳмуд ал-Маҳбубий Бухорода яшаган, шариат қозиси бўлиб турган. Демак, бобонинг Нақшбандия — Хожагон шайхлари билан ўзаро яқинлиги бўлгани шубҳасиз. Балки қозининг ўзи илк дафъа ёш неварасининг қўлидан тутиб шайхлар ҳузурига олиб боргандир.\nХожа Саййид Амир Кулол ўзларидан кейин тариқат ижозатини топширган халифалар сафида кешлик Шамсиддин Кулол ва Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратлари ҳам бор эдики, бу зотлар қайсидир жиҳатлари билан Соҳибқирон таржимаи ҳолига дахлдордирлар.\nБу жиҳатдан Шамсиддин Кулолнинг ўрни аниқ: оиланинг пири, ёш гўдакка “Темур” деб исм қўйган, ёрқин истиқболини башорат қилган мўътабар зот. Рости, Мовароуннаҳр тарихидаги икки буюк зот — Баҳоуддин Нақшбанд ва Амир Темур муносабатлари ҳақида деярли ҳеч нарса маълум эмас. Инсоф билан айтганда эса бир замонда яшаган бу икки йирик шахс бир-бирини билмаслиги мумкин эмас. Агар ташқи далилларни муқояса қиладиган бўлсак, Амир Темур туғилганида Баҳоуддин жаноблари 18 ёшда бўлган. Улуғ зот вафот этганида (1389 йил) эса Соҳибқирон ўз давлатини мустаҳкамлаш учун олов кечиб юрган, шу йили шимолдан Тўхтамишнинг таҳдидлари кучайган, шарқда эса Мўғулистон тан беришни хоҳламай, интиқом учун қўзғалаётган эди.\nБу икки зотнинг юзма-юз келганини тахминлайдиган шундай далил ҳам борки, Баҳоуддин Нақшбанд айнан Насафда яшаётган Саййид Амир Кулолга бориб, мурид тушади. Ёш Темурнинг эса ўша пайтда Мовароуннаҳрда мавқеи анча баланд бўлган Насафда таълим олгани ҳақида аниқ маълумотлар мавжуд.\nАфсуски, ҳозир истифодада бўлган адабиётларда машойих ва соҳибқирон мулоқотлари, муносабатлари ҳақида ёрқин далиллар учрамайди, аммо бундай дийдорлашувлар рўй бергани эҳтимолдан узоқ эмас.\nБиз 1991 йил августда экспедиция билан Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратлари зиёратгоҳида бўлганимизда ўша пайтда мажмуадаги масжиднинг имом хатиби Мухтор ҳожи Абдулло (бу киши кейинчалик Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг раҳбари ҳам бўлиб ишладилар. Худо раҳмат қилган бўлсин) билан узоқ суҳбатлашган, ул зот кўплаб ибратли воқеалар, жумладан, бир ривоят ҳам айтиб берган эди. Эмишки, Амир Темурнинг элчилари келиб, шайхга хазина тугаб қолганини арз қилишибди. Шунда машойих келганларга мачит деворининг тубидан бир қоп тупроқ олиб кетишни буюрибдилар. Хулоса шуки, ихлос қилсанг, тупроқ ҳам олтинга айланади. Ривоят замиридан шундай маъно балқиб турибдики, ҳукмдор ва шайх муносабатлари сарой хазинасининг аҳволи ҳақида маълум қиладиган ва кўмак сўрайдиган даражада яқин бўлган.\nШубҳасиз, буюк зотлар ўртасидаги муносабатларни тахмин қилишнинг маълум мезон ва меъёрлари мавжуд. Бу борада олимлар ва ижодкорларнинг илмий ва бадиий салоҳияти ҳали асқотади. Агар маслаҳат илинжида пирнинг ҳузурига келган юрт халоскорининг кейинги тақдирини эсга оладиган бўлсак, бу ҳақда “Тузуклар”да шундай ёзилган: “Улар менга Хоразмга боришга маслаҳат бердилар. Агар ғалаба қозонсам, Самарқанднинг бир йиллик хирожини уларга назр қилишга қарор қилдим. Улар менга зафар тилаб фотиҳа ўқигач, кетишимга ижозат бердилар. Саййид Амир Кулол хизматларидан чиққанимда, менга ҳаммаси бўлиб олтмиш отлиқ ҳамроҳлик қиларди”.\nЭътибор берган бўлсангиз, пир Темурбекнинг йўлини бутунлай бошқа тарафга буриб юборди. Амир Темур Бадахшонга кетмоқчи эди, пир уни Хоразмга даъват этди. Бу йўл эрк ва озодлик йўли эди, Туронзаминни 110 йиллик истилодан озод қилиш соати бошланган, буюк муҳорабанинг илк қадами шундай қўйилган эди. Бу шонли кураш қарийб ўн йил — Соҳибқироннинг 1370 йилда Мовароуннаҳр ҳукмдори деб эътироф этилишига қадар давом этди.\nОлтмиш отлиқ… Кейинчалик Самарқанд қўшини бундан юз минг бора улкан кўлам касб этгани ҳақида муаррихлар ёзиб қолдирган. Ўша кунлардаги ҳар бир кичик унсур ҳам Соҳибқироннинг таржимаи ҳолини мукаммал ўрганишимизда катта аҳамият касб этиши шубҳасиз.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2007 йил 14-сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги Таржима миллатни жаҳонга танитади (2007)\nКейинги → Кейинги: Ҳамидулла Дадабоев. Соҳибқиронга ато қилинган хислатлар