Зулфира Мисбах. Сўфитўрғай (қисса) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиЗулфира Мисбах (1951)Зулфира Мисбах. Сўфитўрғай (қисса)\nЗулфира Мисбах. Сўфитўрғай (қисса)\nЕтти ёшимдан бу ёғини эслайман. Тўғрироғи, биринчи синфни тугатиб, таътилга чиққан қизалоқни кўз олдимга келтираман. Ўша йиллари катта ариқ тошиб оқарди. Болалар қий-чув билан тепаликдан сувга сакрашар, мириқиб чўмилишар эди. Уларни ҳавас билан кузатиб ўтирардим. Бир куни нима бўлдию, ариққа тушиб кетдим. Сув оқими шиддат билан мени гирдобида айлантира бошлади. Қандайдир ёвуз куч тубига тортар, бошқа бир илоҳий қудрат эса тепага, сув юзига чиқаришга интиларди. Ўлим ва ҳаёт ўртасида қолдим.Умрим бор экан! Ариқ бўйлаб бораётган тоғамнинг дўсти мени фалокатдан қутқарди. Кўтариб, уйимизга олиб бориб, бувимга топширди. Бир-икки ҳафта тўшакдан бош кўтармай ётдим, тунлари иситмалаб, алаҳсирар эдим. Уйқуга кетсам, ўша гирдобга тушгандай йиғлаб уйғонардим. Тепамда бувим ўтириб, Аллоҳ, авлиёлардан мадад сўраб, менга дам солиб, даволарди.\n– Қўрқувдан шу аҳволга тушдинг, – деди бувим. Кўз ўнгимда ялт этиб ўша ариқ, кимдир мени сувга итариб юборгани кўринди. – Ҳеч нимадан қўрқма, ўтда ёнмас, сувда чўкмас қиз бўлиб улғай, бошқалардан умидвор бўлмай, ўзинг гирдоблардан чиқишга ҳаракат қил!\nБувим ўзи шундай аёл эди. Қишнинг изғирин тунларида пўстин кийиб, елкасига милтиқ осиб катта омборни қўриқлаб юрган. “Болани эчки сути билан боқадилар”, деб бувим эчки сотиб олганди, у жонивор ёз пайти, менга тирик ўйинчоқ – оппоқ улоқча туғиб берди. Биз ўйнаб терласак, эчки олдимизга келиб, ҳам боласининг, ҳам менинг юзимни ялаб қўярди. Бу орада қуёнларимиз ҳам кўпайиб кетди. Товуқларни-ку сира сўраманг, тинимсиз жўжа очаверар экан. Қўшниларимиз, чорвачилик илмий-тадқиқот институтининг ходимлари, рўзғорни юритиш юзасидан бувимдан маслаҳат сўраб турар эдилар. Бувим печкаларни таъмирлаб, уйларни оқлаб юрарди. Рус алифбосини ўргатиб, мени мактабга тайёрлаган, камтаргина кекса олима калишларни кийиб, бувим билан бозорга отланар, мен уларга ҳамроҳ бўлардим…\nЎша дардга чалиниб, юришга, ҳатто гапиришга ҳам мадорим қолмаганда, уйнинг бир бурчагида ётиб, хонадон ҳаётини бошқача, онгли равишда кўра бошладим…\nМасрура бувим катта оилани бошқариб келар, қўлида уч қизи, бир ўғли бор эди. Қизларининг “ёр-ёр” қўшиқлар айтиш даври эди.\nОқ Идел бўйида яёв юрасим кела,\nСевасанми, севмисанми, шуни биласим кела.\nОнам Мирзачўлда шундай ўлан айтиб юрган кезлари Мисбах деган қозонлик йигит уни севиб қолган. “Тошкентга олиб кетсанг, сенга тегаман”, дебди унга онам.\nКичкинагина тўйдан сўнг, ёшлар пойтахтга, бахт излаб келишган. Отам бир заводда, онам бошқасида ишлаб юрган. Мирзачўлга қайтишган пайтлар мен туғилганман. Кейин катта оиламиз Мирзачўлдан Тошкент вилоятининг чекка бир туманига кўчиб келган. Онам агрономлик мактаби қошидаги ошхонага ишга кирган. Бу орада у отам билан ажрашиб кетган эди. Нурия холам онамга кўмаклашиб юрган, унинг ўз қисмати, ўз ўлани бўлган:\nАллария, аллария, аллария қалъаси,\nБалки ўзбекка тегарман,\nЎктам бўлар боласи…\nЧиндан ҳам у хоразмлик йигит, Рўзматга тегиб ўғил туққан, отини Рустам қўйишган эди.\nКундузи бувимнинг ёнида юрардим. Роза исмли холам даладан қайтгач, мени чўмилтириб, бувим тикиб берган кўйлакни кийдириб, айлантиришга олиб борарди. Нурия холам ҳам меҳрини аямасди, мени ва ўғилчасини боғларда сайр қилдирарди.\nАйтишларича, Аҳмадулла бувам бувимга бир куни бундай деган экан:\n“Онаси, қизлардан меҳрингни аяма. Ҳали шундай ҳасрат-қайғулар бошларига тушадики, учаласи уч томонга қушдай учиб кетади. Сарваранинг ҳаёти даштда ўтади. Фотиманинг тақдири ҳаммасидан аянчли бўлади…”\nҲойнаҳой бувамиз башоратчи бўлган экан… Холаларимнинг қисмати худди шундай бўлди.\nБир куни кўзлари чақнаган, тим қора жингалак сочлари елкаларига ёйилган, париваш аёл – онам уйимизни қуёшдай ёритиб кириб келди. Бир қўлида боласи, иккинчисида катта тугун.\n– Эсон-омонмисиз, ойижон, – деб бувим билан кўришди.\nМен уларнинг ёнига бордим.\nБувим бошимни силаб, онамга деди:\n– Сени соғиниб, қизинг дардга чалинди.\nОнам мени бағрига босди, йиғлади. Бувим эса маъюс жилмайди.\n– Мана энди Рашид инингни боқасан.\nМен чақалоқни овунтириб юрсам ҳам, қулоғим динг эди. Бувим шивирлаган кўйи ҳасрат қилди.\n– Эҳ, қизим, қизим, сенинг пешонангда ҳам қари эр бор экан. Мени мажбурлаб, чолга берган эдилар. Сен эса ўз ихтиёринг билан отанг қатори кишига эргашдинг, унинг пулига ишондинг. Лекин тўкинлик, фароғат ўрнига қанча хўрлик кўрдинг, бола туғиб қолдинг.\nБалки сиз: “Ёш бола олдида бундай сўзларни айтиш, қизалоқнинг кўзини очиш, одобданми?” деб ажабланарсиз. Лекин бизнинг оиламизда бу табиий ҳол эди. Ҳамма нарса ҳақида очиқ-ойдин гапириб, муаммолар бирга ҳал қилинарди.\n…Хонага сукунат чўкди. Охири онам ўрнидан турди:\n– Идиш-товоқларни йиғиб келдим, рўзғорда керак бўлар.\n– Отхонага биллур қадаҳлару хитой чинниси мос келмайди. Қўшниларга кўрсат, керак бўлса, олишсин.\nОнам эса бошқа, тўқ рангли кўйлагини кийиб, сумкасидан карталарни олиб, тугуни билан чиқиб кетди. Париваш ўрнига лўливаш сўзини ишлатсам бўларкан, чунки онам картасиз яшай олмасди. Эрта туриб ўзига ром очарди. Кейин ҳамма нарсани унутиб, хаёл суриб ўтирарди, ора-чора йиғлаб ҳам оларди… Бир неча марта мени бағрига босиб: “Қизим, сен мени яхши кўрасанми? Сендан бошқа мени ҳеч ким севмайди”, деб мени ҳам йиғлатгач, бувим онамнинг қўлидан мени зўрға тортиб олган. Кунлардан бир кун онам бувимнинг қулоғига неларнидир пичирлади.\n”Боланинг розилигини ол!” – деди бувим.\nОнам мени тиззасига ўтқазди: “Қизим, менинг бахтли бўлишимни истайсан-а? Мен эрга тегдим, сен ҳозирча бувинг билан қоласан, кейинроқ сени ҳам олиб кетаман”. У кетди. Аммо тез орада яна қайтиб келди…\nҲеч унинг меҳрига тўймадим, айтган сўзлари, қилган ишлари менга ғалати туюларди. Болалигимдан то ҳозирги кунимга қадар онам мен учун жумбоқ бўлиб қолаверди…\nБувим дастурхонни ёзди. Ярим соат ўтар-ўтмас онам қайтиб кирди.\n– Буюмларинг қани?\n– Талаш бўлиб кетди, – деди онам.\nБувим қўл силтади:\n– Оқар сувда оқиб кетсин суймаган ёр моллари…\n– Ҳар бир вазиятга сўз топасиз, – деди онам бувимнинг елкасига бошини қўйиб.\n– Ҳеч тушкунликка тушма. Мен уруш йилларида беш бола билан қолиб кетиб, ўлмадим-ку! Бу иккаласи қорачиқларинг, сен иродали аёлсан, уларни оёққа турғизарсан, ахир? Отхонамиз катта, ҳаммамиз сиғамиз. Кейин янги уй соламиз, менинг номимга ер ажратдилар.\n– Қурилишга қаердан пул топамиз? – деб сўради онам.\n– Худойим ўзи етказади.\nМен эса оқланган, ўзича безатилган катта хонамизга қараб сўрадим:\n– Нега уйимизни отхона дедингиз?\n– Э, қизалоғим, пайғамбарлар охурда туғилган, шунинг учун биздай одамларга отхонада яшаш ҳам шараф. Бундай бошпанага етиш учун неча йиллар шаҳарма-шаҳар, қишлоқма-қишлоқ юрдик, ҳозирги кунларимизга шукр.\n“Аллоҳ суйган қулига, элтиб қўяр йўлига”, – деб юрарди бувим. Бир-икки ҳафта ўтиб, қаердандир чўпон келиб, сал кўпайишиб келган эчкиларни машинага ортиб, олиб кетди ва бирданига қурилишни бошлашга пул топилди…\nБир куни шом пайти Роза холам дугонаси билан кинога бормоқчи бўлдилар. Мен ҳам эргашдим. Қизларнинг ҳафсаласи пир бўлди. Укамни эмизиб ўтирган онам:\n– Бувинг билан кемада кетмайсанми? – деб мени чалғитди.\n– Қандай кема? – деб сўрадим.\nМаккажўхори даласидан ўтиб борар эдик. Ниҳоят, совхознинг экинсиз қолган ерлари бошланди. Улар энди иморат қуриш учун бўлиб берилган эди.\nБирдан… ботаётган қуёшнинг нурларида жилоланиб турган, оппоқ елканларини ростлаган, сузиб кетишга шай бўлиб турган, чиройли бир кемани кўрдим. Даладан чопиб, йиқилиб, туриб, ўша томон шошилдим, чунки бувим ёлғиз ўзи кемада кетиб қолади, деб қўрқдим. Бувим бағрига босди, юз-кўзимдан чанг ва ёшни артди, туфлимни ечиб, пашшахона ичига киргизиб, каттагина шийпонга ўтқазди. Лекин хаёлпараст қизалоқнинг назарида, у энди кемага айланганди. Кечки овқатимни едириб, бувим сеҳрли овозда шивирлади:\n– Ҳозир Оймомо булутлар асирлигидан қутулади ва кемамиз унинг билан бирга сузиб кетади.\nОймомо эса бекинмачоқ ўйнарди. Бир тўп булутлар орасига бекинар ва яна сеҳрли юзини кўрсатар эди. Хаёлим Оймомо ва булутларга эргашиб кетди. Бизнинг оппоқ кемамиз Ер билан бирга ойдин кечада сузиб борарди. Ариқларда сувнинг шилдираб оқиши, бақаларнинг қуриллаши, ҳашоратлар чириллаши – ҳаммаси бир чиройли тунги куйга, табиатнинг алласига айланган эди.\nЁз бўйи, иморатимиз битгунча, ҳар кеча бувим билан тунги сафарга кетар эдик. Эҳ-ҳе, қанча эртаклар, қўшиқлар, ривоятлар эшитганман, сон-саноқсиз саргузаштларни бошдан кечирганман. Саҳарда уйғонганимда, Чўлпон порлаб турарди. Юлдузга термулиб ўтириб, бирдан “кема»дан отилиб чиқиб, шабнамли дала бўйлаб ялангоёқ чопардим. Оёғим ерни сезмасди, осмон сари қушдай учар эдим…\nАслида биз ўшанда далага олиб келинган қурилиш ашёларини қўриқлар эдик. Бир куни Ноил тоғамнинг ўртоқлари ҳашарга келиб, бувимга ҳазил қилишди:\n«Ҳозир негадир йигитлар ичкуёвликни афзал кўрадилар. Шуни ҳисобга олиб, биз сизга бир кулба қуриб бермоқчимиз, розимисиз?» Бир-икки машина ғишт, шағал-қум, тахталар келтириб, бир ой деганда, чиройли уйчани қуриб бердилар. Бувим уларни товуқ палов билан сийлаб, дуо қилиб турдилар.\nКейин кўп воқеалар бўлиб ўтди. Поччамиз Рўзмат ака оиласи билан ўз юртига кўчди. У ерда иккинчи ўғиллари – Фарҳод туғилди.\n“Ёш оила, рўзғори ночор, болаларига қарамасам бўлмас”, деб бувим Тўрткўлга йўл олди. Ноил тоғам кузда ҳарбийга, Қора денгиз флотига жўнаб кетди. Роза холам уйимиздан уч-тўрт чақирим наридаги санаторияга ишга қирди. Назар тоғам автобус ҳайдовчиси эди. Онамга ҳам автобус паркидан иш топиб берди. Онамга зарур келибдими, кечалари автобус ювиб юриш? Чақалоғини ҳафталик боғчага топширди, Рашидни фақат шанба куни уйга олиб келарди. Мени эса юз чақиримдан нари – Ангрендаги интернатга берди. Ўзи эса тунги сменадан қайтиб, ухлаб олиб, кечга томон, маликадай кийиниб-ясаниб, Роза холам ёки бирор дугонаси билан кинога, ёш-яланг тўпланадиган жойларга борарди. Худди бола-чақаси йўқ, боши очиқ қиздай.\nМенга – бувим ва Роза холам оқ ювиб, оқ тараган арзандага бегоналар орасида яшаш оғир бўлди. Ноилож, янги шароитга кўника бошладим.\nКунларни қайта-қайта санаб, зўрға иккинчи синфни тугатиб, ёзги таътилда уйга келдим. Шу орада бувим ҳам Тошкентга қайтди.\n– Аълочи экансан, буни эшитиб хурсанд бўлдим, – деди менинг бошимни маъюс силаб.\nШу тарзда йиллар ўтди. Роза холам санаторияга дам олишга келган бир татар аёл билан дўстлашди. Ўша опа холамни укасига унаштирмоқчи бўлган.\n– Вой, укангиз Ҳожар опамга тенг экан, – дебди холам.\nСовчилар келишди. Онам Набиулла Аҳмеров деган кишига эрга тегди. Тоғамнинг дўстлари ҳақ бўлиб чиқди: ўша киши ичкуёв бўлиб, уйимизга келди. Ҳарқалай, онамнинг ўзи танлаган эркаклардан кўра, холам топгани тайинлироқ чиқди: бизга ота бўлиб қолди. Зилзиладан кейин, саккизинчи синфга ўтиб, ўзимнинг биринчи мактабимда ўқишни давом эттирдим. Оиламизга баракдан бир хона ажратдилар. Бирдан онам ётиб қолди.\n– Нега мен бундай бахтсизман? Ҳаётим фақат қайғу-изтиробда ўтадими? – деб бувимга ҳасрат қилди.\n– Аллоҳ қандай касаллик берган бўлса, унинг шифосини ҳам беради. Сабр-бардошли бўл, – деб насиҳат қилди бувим.\nКасалхонадан қайтгач онам кўп ухларди. Мен қўлимдан келган ишни қилиб, онамга қайнатма шўрвалар пишириб борардим. Дадам ҳам ишдан келиб, онамга қарашар эди. Катта печка ўша хонани иккига бўлиб турар эди. Мен каравотим олдига кичкина чироқни ёқиб, китоблар оламига шўнғиб кетардим. Бир куни онам эрта туриб, қўлимдаги “Телба”, деган китобни кўриб:\n– Болам, туни бўйи ухламадингми? – деб сўради.\n– Китобни бир ўтиришда ўқиганга нима етсин, зўр таассурот қолдиради. Хаёлинг бўлинса, бошқача таъсир этади.\n– “Телба”ни ўқиб, ўзинг ҳам телба бўлиб қолма тағин! Дюма, Бальзак, Мопассанлар бор-ку! Ёшлигимда фақат француз романларини ўқиганман.\n– Йўғ-э, ўша чучмал асарларга вақт сарфлаш зарилми? Ҳийла, хиёнат, алғов-далғовдан бошқа ҳеч нима йўқ уларда. Ахир мен руҳи баланд рус адабиёти билан улғайдим-ку.\nЎша кичик хонада тотув яшадик. Эрталаб туриб, онам тушларини айтиб берарди:\n– Биласанми, тунда мен қандайдир бошқа оламларга чиқиб кетаман. Ҳайратли саргузаштларни бошдан кечираман. Уйғониб, эс-ҳушимни йиғиб олишга қийналаман.\n– Мен ҳам ажойиб тушларни кинодай кўриб ётаман. Табиатнинг ранг-баранг манзараларини, уммон ва дарёларни. Қайси бир тушимга ҳарир кийимдаги одамлар кириб, менга сабоқ берадилар, ўқишни, расмлар чизишни, қўшиқ айтишни ўргатадилар.\n– “Иркит ўрдакча” эртагидаги ўрдакдай, мен сенга қараб, ҳайратланиб тураман. Нима айтишни, нима қилишни билмайман, сен худди “Оққуш” бувингнинг тухумидан чиққандайсан.\n– Қани эди шундай бўлганда… Бувимнинг фазилатлари менга ўтса, бошим осмонга етарди. Кейин бувимга ўхшаб, мағрур қанот чиқариб, узоқ-узоқларга, Москвага ўқишга кетардим!\nМен кўнглимдагини айтдим. Онамнинг кайфияти ўзгарди. У мени бувимдан қандайдир қизғанарди.\n– Мақсадларинг улуғ экан, туққан онангга эса бир оғиз ҳам айтмайсан, – деди онам аразлаб.\n– Ахир оғир дардга чалиндингиз, хом хаёлларим билан бошингизни айлантириб ўтираманми?\n– Тўғри, ўз-ўзимни ёмон кўраман, қисматимдан йиғлайман. Бошқа бир ажойиб олам мавжуд-ку! Нега мен бу зерикарли ҳаётни кечиришга мажбурман?\n– Ҳали ҳаётимиз ўзгаради! – деб кайфиятларини кўтармоқчи бўлдим.\nАйтганим дуруст чиқди, бир йилдан кейин оиламиз Чилонзорга, уч хонали квартирага кўчди. Бир хонани онам ва дадам эгалладилар, иккинчисига китобларим ва тугунларим билан мен кўчиб кирдим, укамга эса катта меҳмонхонада янги диван қўйилди. Биринчи қаватда яшар эдик, томорқага ҳам эга бўлдик. Эшик олдида эса мен яхши кўрган – олча дарахтлари! Ойим эрта туриб, ширин таомлар пишириб, эшигимни қоқиб:\n– Графиня, нонуштага марҳамат, – деб таклиф этарди.\nУкамга “барон”, дадамга “герцог” унвонини берган эди мағрур “она қироличамиз”. Онам соғайиб, кучга киргач, хонадонимизда ўшқириб, бақириб туришни ўзига маъқул кўрди. Янги уй шарафига берилган зиёфатда, онам ёрилди – ўз мақсадини баён этди, менга ва укамга қараб:\n– Энди уй бекасиман, сизларни қўлга оламан, мен чизган чизиқдан чиқмайсиз. Болалар онасининг кўз қарашидан қўрқиши қерак, – деди жиддий.\n– Ўзинг бир умр ўзбошимча яшаб юрдинг. Энди зўравонликка ўтмоқчимисан? Бундай хўрликка мен йўл қўймайман. Ўзим ўстирган қиз мактабни битиргунча ҳовлимизда туради, – дея бувим шарт қўйди.\nЎша кеча бувимнинг кулбасида узоқ вақт суҳбатлашдик.\n– Қизимнинг хулқ-атвори отасига тортган. Буванг билан уришиб-жанжаллашиб яшаганимиз етмагандай, энди Ҳожар билан тортишиб юришга мажбурман. Қизим ёшлигида бирдан “гўзалларнинг гўзалига” айланиб, шайтонлаб қолганди. Манаман деб юрар, тантиқ, инжиқ, сиркаси сув кўтармас эди. Кейин сени, Рашидни туғиб, қисматига тан бериб, ҳовуридан бир оз тушганди. Энди эрга тегиб, уйли-жойли бўлиб, яна тўнини тескари кийиб олди. Яхши кунларга етдим, деб Худога ҳар куни шукрона айтиш ўрнига, бағритош аёлга айланиб бораётганига ҳайронман, – деб ич-ичидан куюниб гапирди бувим.\nМен ҳам ўз ҳасратимни айтдим:\n– Ҳовлимизда уч “прокурор” кампир бор, улар онамни гапга солиб, ипидан игнасигача суриштириб, бутун сирларини билиб олдилар. Негадир, ҳеч кимга бўйсунмаган онам, уларнинг югурдаги бўлди-қолди!\n– Бекорчиликдан ёмон нарса йўқ. Ўзи ишлаб юрган почтадан нега бўшаб кетди? Иши енгил эди, тузук аёллар билан дўстлашиб юрса бўлмасмиди?\n– Дадамиз қизғанар экан. Уйда ўтир, икки ишда ишлаб, ўзим сени боқаман дебди…\nБир ойча бувимникида турдим, кейин ойим дадам билан келиб уйга олиб кетдилар.\nНоил тоғам иккинчи марта уйланди, хотини билан бувимнинг кулбасидан бошпана топдилар. Кейин заводдан уй беришди. Тоғам Леонид Комилжонов деган йигит билан дўстлашганди. Неча йиллар куёв танлаб ўтирган Роза холам бирдан ўша йигитга тегди-қўйди. Тақдир дегани шу бўлса керак! Гулдан гул туғилади деб, қизига Лилия исмини танлади.\nМактабни битирган йили бувим сўради:\n– Хоразмга борасанми?\nБиринчи бор самолётда учиб, Урганчга етдик, автобусда кечув жойигача бордик. Паромга машиналарни жойлаштирдилар, қиз-жувонлар гап сотиб, писта чақишар, эркаклар папирос тутатиб, ўзаро гурунглашиб турардилар. Кичик катер паромни тортиб кетаверди. “Кема”мизнинг учига чиқдим. Хира бир парда атрофни қоплаганди. Қуёш кўринмаса ҳам, кун нурафшон эди. Амударё ҳам осмоннинг тусини олиб, кумушдай товланарди. Дарёнинг қоқ ўртасида катернинг мотори тўхтаб қолди. Сокинликни, бепоёнликни, улуғ дарёнинг салобатини ич-ичимдан ҳис қилдим. Хаёлимда дарёни тепадан кўрдим. Унинг марварид ўзани уфқ билан туташганди. Улуғ дарёларгина саҳрони кесиб ўтишга қодир бўлади…\nАмударё қирғоғидан Гулдурсунга боргунимизча, қадрдон саҳро билан кўришганим сабаб, йўл бўйи ўпкамни босолмадим. Ахир бувим бекорга “тўрғай” лақабини бермаган – мен дашт қизиман. Бу ёруғ оламнинг биринчи таассуротлари ўша-ўша дашту саҳро манзаралари эди. Саҳронинг ҳарорати, бепоёнлиги мени мафтун этди. Қани эди, машинанинг бор кучини ишга солиб, саҳрони кезиб, узоқ бир сафарга отлансанг!\nБу саҳрони ўз вақтида Рамазон бувам ҳам кезган. Бувам чавандоз бўлган, Чор армиясининг кавалерия полкида хизмат қилиб, фин урушида қатнашган. Умрбод ўша-ўша чавандоз, шашти баланд, қариб қуюлмаган, ачиб суюлмаганлар қаторида бўлиб қолаверган. Ёши қирқдан ошганда Масрура бувимга уйланган. Бувамни кўз олдимга келтиришим осон, чунки онам ўша кишининг ўзгинаси. Афтидан лўлиларга ўхшаган, қирғий бурун, қоп-қора жингалак сочли, олтмишдан ошганда ҳам сочига оқ тушмаган, кўзлари чақнаб турган, хулқ-атворида ҳам лўлилик бўлган экан, бир умр таваккал қилиб яшаган. Уйдан чиққанида тўрва ичига тупуриб, кечқурун уни тўлдириб олиб келган. Ветеринар бўлиб, ўзи яхши кўрган отларни, молларни даволаб юрган. Туғилган болаларининг умри узун бўлсин деб қон чиқарган. Уруш йиллари меҳнат армиясига сафарбар этилган. Боёвут совхозининг бўлимларида ишлаган ва у ердан қайтиб келмаган. Масрура бувимга бир неча маротоба: ”Ўлсам, қўшмозорда кўмиламан”, – деган экан, айтганини қилибди. Ўша пайтлар терлама касаллигидан ўлганларни қўшмозорда кўмишган экан.\nБу дунёнинг ҳикмати кўп. Бир куни йўлимда куйган дарахтни учратиб, роса ачиндим, яқинлашиб, унинг илдизидан ўсиб чиққан ниҳолни кўриб овундим. Уруш оловида умри ёниб, адо бўлган бувамнинг илдизидан етти-саккиз йил ўтар-ўтмасдан, айнан ўша заминда, Мирзачўлда, мен дунёга келдим…\nОддий туман касалхонасида, пастаккина бинода онам мени қийналиб туққан. Кўзи ёриб, ухлаб қолган, бирдан кимдир деразани очган. Қариндошларим келди, деб севиниб, ўша томонга юзланса… Бир чиройли, пешонасида юлдузи бор, оқ от онамга боқиб турганмиш. Балки, ўша бувам даволаган отларнинг авлодидандир. Балки: “Туғилган қулун қуллуқ бўлсин! Тошкентда сиз учун бошпана – отхона тайёр”, демоқчи бўлгандир, ким билсин…\nОлий Адабиёт институтида таълим олиш орзуим эди. Аммо Москвага боришга менга рухсат бермадилар. Ҳар хил таҳририятларда ишлаб, журналистика факултетида ўқидим, лекин кўнгилдагидай бўлмади. “Ёш гвардия” нашриётига ишга кирдим.\nНашриётимизда чиқадиган “Ёшлик” альманахида биринчи ҳикоям чоп этилди.\n– Мен қўлимда кўтариб юрган жияним ёзувчи бўлибди-ку! – дея хурсанд хитоб қилди Ноил тоғам уйимизга келиб.\nТоғам мендан ўн бир ёш катта эди. Бир-биридан ўжар, иродали опалари қўлида ўсиб, ниҳоятда ювош, камтар, жуда самимий, кўнгли очиқ йигит бўлиб ўсганди. Гармон, гитарани чалиб, қўшиқлар айтиб, давраларга файз киритарди. Кўп кишилар билан дўст тутинган эди, шу сабаб, биродарлари бувимни “она”, деб улуғлардилар, ҳаттоки кулба ҳам қуриб бердилар. Бир дўсти эса мени чўкишдан қутқарди.\nАльманахдаги ўша ҳикоямга “Қушлар” деган ном бериб, ажралишган эру-хотин ўртасида қийналиб кетган йигитча ҳақида ёзган эдим. Ноил тоғам жуда болажон эди, заводда тунги сменада ишлаб, кундузи ўзи ўғлини боқиб ўстирганди. Ювош эрининг қадрини билмаган хотин, ажрашамиз деб туриб олганди, лекин ҳақгўй ўғли Темур судда айтибди: ”Мен отам билан қоламан”. Ҳикоям ўша воқеага ўхшаганди, тоғам мени жонкуяри деб билди.\nНашриётда ишлаб юрган пайтларим Москвадаги “Молодая гвардия”, Киевдаги “Молодь” нашриётларига оригинал-макетларни элтардим. Бошқа ўлка, шаҳарларга хизмат сафарларига борардим.\nЎша вақтларда қўлёзмалар машинкада кўчирилиб, таҳририятга топшириларди. Шанба-якшанба уйда ўтириб туну-кун ишлардим. Онам хонамга кириб:\n– Хоҳласанг, фол очиб бераман, – деб мени аврамоқчи бўларди.\n– Керак эмас, пешонамда нима ёзилган бўлса, шуни кўраман. Бўлажак воқеалар эса тушимда аён бўлади.\n– Сенинг ҳаётинг жуда зерикарли ўтаяпти, – деб онам гўё ачинарди. – Ахир ёшлик умрда бир марта келади! Менинг ёшлигим гуркираган боғларни эслатарди. Мен олов қиз эдим, йигитларнинг бошларини айлантириб, бир-бири билан уриштирардим, ўзим эса томоша қилиб турардим.\n– Қасдимни олардим, ўн беш-ўн олти ёшимда сендай нозиккина, ориққина бўлганимда, ҳеч ким назар-писанд қилмасди. Кейин тўлишиб, гўзал қиз бўлиб саҳнага чиққанимда, ошиқлар кўпайди. Дугоналаримнинг йигитлари мени қуршаб олардилар. Бир айтган сўзим улар учун қонун эди. Лекин мен ҳеч кимни севмадим, жонимга тегсалар, жавобини берардим. Қайси бири бошини ичкиликка солди, қайси бири ўзини отмоқчи бўлди.\n– Демак, ўша йиллари шайтонлаб қолгансиз, – дедим ич-ичимдан оғриниб. – Мақсадингиз – уларни издан чиқариш эдими? Биронтасини тўғри йўлга солдингизми ўзи?\n– Дадангни одам қаторига киритган ким?!\n– У киши ўзини-ўзи одам қилган. Болалигидан етим қолиб, поччалари бир сават папирос бериб, бозорга жўнатганлар. Эрталаб шуни сотишга улгуриб, мактабга чопган, темир йўл техникумини битириб, машинист бўлиб, фронтга қурол элтган, у ердан Тошкент госпиталларига ярадор аскарларни олиб келган. Кейинчалик Олтинтопганда кончи бўлиб ишлаган.\n– Ким буни сенга айтиб берди?\n– Энди турмуш қурган кунларингиз, сиз Роза холам билан киноларга борганингизда, бувим товуқ палов пишириб, мени, укамни, дадамизни меҳмонга чақирарди. Ўшанда дадамиз бошидан кечирганларини айтиб берганди. Бувим тинглаб: “Ўғлим, етим экансан, кўп азоб чекибсан, энди мана бу икки болага ота бўла қол. Етимларнинг бошини силашдан савобли иш дунёда йўқ”, – деганди. Бувим дадамни ҳам ҳайдаб юборасиз, деб қўрқарди.\n– Бир-икки марта уйга ичиб келганида, чамадонни қўлига тутқаздим. Ювошдан йўғон чиқди деганлари рост экан. “Менинг борадиган жойим йўқ, тунда келиб дарвозага ўз-ўзимни осаман ва осонгина бу дунё ташвишларидан қутуламан, – деб ғўлдиради.\n– Демак, сиз билан умидини боғлаган, – дедим-у, лекин эшитганимдан юрагим музлади.\n– Умидини эмас, менинг оёқ-қўлимни боғлаб қўйди. “Мен ўлсам, сен жавобгар бўласан”, – дегандай бўлди.\n– Бу сўзларнинг охири хайрли бўлсин! – деб қўя қолдим.\nМен ишламоқчи бўлиб, хонамга кирдим, лекин қўлим ишга бормади. Деразадан қоронғу осмонга қараб ётиб, алаҳсирабман… Бу квартира ўрнида… қўшмозор кўрдим… Қўрқиб уйғонгандим, юрагимни ваҳима босди, олдиндан билдимки: биз бу уйда бахтли бўлмаймиз, бир-биримиздан айрилиб кетамиз…\n– Охири хайрли бўлсин, – деб, яна уйқуга кетдим.\nУкам ақлли, зеҳни ўткир бола бўлса ҳам, ўқишни ёқтирмасди. Унга деса тўп тепиб, футбол ўйнаса! «Пахтакор” ёшлар жамоасига ҳам олмоқчи эдилар, бир-икки йил бошқа юртларга сафарларга кетиб-келиб юрди. Кейин бирдан спортдан ҳам кўнгли қолди, ёмон дўстлар орттириб, йўлдан оза бошлади. Онам уни жуда кескин вазиятлардан қутқариб олди, зўрға саккизинчи синфни битириб, қайсидир ҳунар ўқув юртида ўқиб юрди. Армияга жўнаб кетди, у ерда ҳам ёмон ном чиқарганди. Кейин уйга қайтиб, ҳайдовчи бўламан деди, дадам пул бериб уни курсларда ўқитди. Вақт келиб, укам келинни яқиндан топиб, уйланаман, деб туриб олди.\nҚудағайлар татарлардан машҳур бўлган чилонзорлик Усман муллани олиб келдилар.\n– Отамга роса ўхшар экан, худди ака-укадай! Яхшилаб қара ва эслаб қол! – ҳаяжонланиб гапирди менга бувим.\nНикоҳ ўқилди. Кейин чой ичиб ўтирганда, бувим савол беришга журъат этди:\n– Отам Аҳмадулла Ҳусниддин Оренбургда мулла бўлган, тенгдош экансиз, у киши билан учрашганмисиз?\n– Йўқ, мен Уфа томонларда туғилиб ўсдим. Ўттизинчи йиллар уламоларни сургун қилдилар. Бахтим бор экан, ҳамма мусулмонларни бирлаштирган Қуръони каримни, араб тилини билганим сабаб, бу ўлкада яшаб, ҳеч хор бўлмадим. Дин – бу илоҳий куч. Татар халқи қалбан, ўз ихтиёри билан мусулмончиликни қабул қилган ва диннинг кенг ёйилишини кўзлаб, кўп миллатларни динга киритган. Ҳаттоки Қадимги Русия подшоси Владимир ҳузурига Булғор хонлигидан элчилар бориб, мусулмончиликни қабул қилишни таклиф этган. Владимир иккиланиб турган, лекин атрофдагиларнинг сўзи билан христиан эътиқодини қабул қилган…\nБиз муллани кузатгани чиққанимизда, ҳайратландим, ёши тўқсондан ошган ота ҳалиям руҳан ва жисмонан тетик эди, фақат одамлар ҳасратидан, неча-неча тобутларни елкаларига кўтарганидан қадди анча букилибди. Панжалари созандаларникидай узун эди, суяклари еп-енгил бўлгани сабаб, менга фотиҳасини берганида елкаларимга қуш қўнгандай туюлди…\nАйни ўша вақтдан аждодлар тақдири мени қизиқтира бошлади.\nУкамнинг тўйи бўлиб ўтди, алоҳида хонамни уларга ажратиб бердим. Ўзим эса уйнинг ўртасида, тўрт хонага чиқиладиган меҳмонхонада қолиб кетдим. Келин ва қайнона жанжаллашиб юрди. Бир куни онам аламини мендан олмоқчи бўлиб:\n– Сен ҳам бошимга бало бўлдинг! Қачон одам бўласан? Йиғиштир бу нарсаларни, – деб бошимга китоб билан туртди.\nИндамасдан чамадонни, ҳужжатларни, керакли китоблар ва машинкани олиб, уйдан чиқиб кетдим. Бувим Тўрткўлда эди, Тамара Александровна деган бир ёлғиз, жонкуярим бўлиб қолган кампирнинг уйидан бошпана топдим.\nБир куни эшитиб қолдим: Ёзувчилар уюшмаси, ўша менинг орзуим бўлган, Олий Адабиёт институтида таржимонлар гуруҳини ўқитмоқчи экан. Ижодий танловдан ўтиб, имтиҳонларни топшириб, институтга кирдим. Москвага кетиш тараддудида юрганимда, онам йўлдан қайтармоқчи бўлди.\nҲамкасбларим кузатиш маросимини ўтказдилар.\n– Жамоамиздан сенга озгина ёрдам, – деб менга яхшигина маблағ бердилар.\nҲамма дилидагини изҳор қилганда, катталар оқ фотиҳани берганда, онам хўмрайиб:\n– Шунча пулни кўкка совурасан. Ўқишни эплай олмайсан! – деб, кўнглимга ваҳима солди.\nБахтимга бувим Тошкентда эди.\n– Сен ўз орзуингни боладай ўн уч йил ўстирдинг, – деди у хўрсиниб, – энди муродга эришдим деганда, ўз-ўзингга хиёнат қилмоқчимисан? Онангни боқадиган эри, ўғли, келини бор. Сени дунёдан қизғанаяпти, тушуняпсанми? Уйда ўтириб, китоблар ўқиб адиба бўлолмайсан. Сен ҳаёт билан юзма-юз бўл, мусофирчилик заҳматларини ҳам торт.\nМен бувимни қучиб олдим.\nОрадан уч кун ўтди. Кетар чоғим бувим қулоғимга шивирлади:\n– Аллоҳ ҳаққи! Қозон Москвага яқин, бориб, отангни топ!\nЁлғиз ўзим Қозонга боришга чўчидим, дугонам билан йўлга чиқдик. Биринчи марта отам билан учрашолмадим, овулга кетиб қолган экан. Ўгай онам билан келишиб олиб, яна бир марта уларникига бордим. Вокзалда эру-хотин мени кутиб олдилар. Ўпкам тўлиб, йиғлаб юбордим.\n– Мен аёл кўз ёшини кўтаролмайман… – деб пичирлади отам.\nЎша заҳоти ҳаяжоним, кўз ёшим, отамга аталган сўзларим дийдамда тош бўлиб қотди. Меҳмондан меҳмонга олиб юрдилар, зиёфатлар бердилар. Лекин бизга, ота-болага, гаплашиб олишга имкон бермадилар.\nЎгай онам, Омина опа шаҳарни айлантирганида, йўл бўйи заҳрини сочди. Ҳе йўқ, бе йўқ, отамни айблай кетди:\n– Тошкентга бориб нима топди? Фақат бошига бало орттирди…\n– Онамни севиб қолганди. Икки йил юриб, охири ниятига етди, уйланди. Биринчи кўз очиб кўрган қизга…\n– Икки йилда ажрашдилар-ку. Уйланишнинг нима кераги бор эди?\n– Мен дунёга келишим учун.\nОтам мени кузатишга чиққанида, ўгай онам бир қариндошини “юк кўтаришга ёрдамлашади”, деб айғоқчи қилиб юборди. Вагонга кириб жойимга ўтириб, тўйиб йиғлаб олдим. Йўлдошларим, дардимни билиб, ҳайрон қолдилар. Етти ёт бегона ўша заҳматкаш, кўнгли очиқ кишиларнинг раҳми келди.\nТошкентга келиб бувимга бўлган воқеаларни айтиб бердим.\n– Денгизчиларимизнинг кемаси қумга кўмилибди-ку… – деди у афсусланиб.\nЎшанда билдим, отам бувимнинг юрагидан жой олган киши экан. Кўпинча отам ва Ноил тоғамнинг жонкуяри бўлиб, иккаласининг тақдирларини таққослаб юрар эди. Улар ҳарбий хизматда денгизчи бўлганлар, ўзга юртларда юриб, икки марта уйланиб, иккитадан бола орттириб, учинчи марта эса фарзанд кўрмаганлар. Учинчи хотини тоғамни ўғлидан айириб, охири ташлаб кетди. Омина опа эса мени отамдан узоқлаштиришга ҳаракат қилди ва ниятига эришди.\nБувим ҳам бу ҳақда хаёл суриб ўтирган эканлар, ҳаяжонланиб гапира кетди:\n– Ўгай онами, отами, барибир ўгайлигини қилади-да. Отам Аҳмадулла мулла ҳаж сафарига кетиб ва ундан уч йил хабар бўлмагач, қариндошлари онамни – Гулбоғидани Зокир деган кишига мажбурлаб эрга берганлар. Халқ ичида бекорга ривоятлар юрмайди. Мана мисол. Уч ака-ука қўлида қолган синглисига совчилар келади. Янгалари совчилар билан савдолашадилар. Бир янгаси тўн сўраса, бир янгаси от сўрар, бир телбароқ янгаси – бир солмалик ун сўраркан. Оиламиздаги савдо ҳам шу тарзда ўтди. Зокир чол тез орада Сарвара опамни чўлдан келган бой қозоққа бир қоп унга бериб юборди. Мени, ўн беш ёшга кирган қизни, ўзининг улфат дўсти Рамазонга эрга берди. Фотиманинг қисмати янаям ачинарли бўлди. Темир йўлларни таъмирлаб юрган бир кишига бериб юборди.\n– Укаларингиз Абделғани ва Абделғазизларнинг тақдири қанақа бўлди?\n– Улар ўгай ота билан бозорга чиққанда отамизни учратганлар. Ҳожи отамиз Зокир чолга жиддий гапирган: “Хотинимни олдинг, уйимга хўжайин бўлиб қолдинг, оиламни йўқ қилдинг. Бу икки чироғбонларимни сенга бермайман”. Сўнг ўғилларини эргаштириб кетган… Онам отамиздан ранжиб айтарди: “Диндор киши экан, уйланиб, бола орттиришнинг нима кераги бор эди? Сўфий бўлиб, зиёратдан-зиёратга юраверсин эди! Неча йил яшаб, мен у кишининг дийдорига тўймадим!” Қаранг-а, тақдир тақозоси билан иккинчи эри билан доимо бирга бўлганлар, ҳаттоки нариги дунёга ҳам кетма-кет ўтиб кетганлар.\nҲовлига Тўрткўлдан меҳмонлар келиб, суҳбатимиз бўлинди. Мен Чилонзорга қайтиб кетдим.\n– Мен умримни сенга бағишладим, сен эса ўша номарднинг олдига бордингми? – деб ҳужумга ўтди онам, Қозонга борганимни эшитиб.\n– Отамни номард деманг, у обрўли, яхши одам, умрбод сизни севган:\nОнам баттар тутақиб кетди:\n– Севса, муҳаббатга хиёнат қилмасди.\n– Ўзингиз отамни уйдан ҳайдаб юборибсиз-ку!\n– Қайтиб келади, деб ўйлагандим.\n– Ҳар бир инсоннинг ўзига яраша ғурури бор! Нега мен билан учрашишга, ҳаттоки яқинлашишга рухсат бермадингиз?\n– Сенинг кўнглинг бўлинмасин деб.\n– Шу йўл билан отамни мендан узоқлаштирдингиз. Отам тириклигида мени етим қилдингиз. Урушда қатнашгани учун медаллари бор, самарали меҳнати учун ҳам мукофотланган. Сиз эса отамни ёмонлаб, кўзимни очирмадингиз. Энди ўз кўзим билан кўрдим – обрўли, туппа-тузук, уятчан, хаёлпараст киши…\nЁзув машинкамни, китобларимни олиб, тушкун кайфиятда бувимникига кетдим.\n– Ўгайи талагани кам эди, ўз онанг ҳам азобладими? Икки ўжар бия уришганда ўртада қолган эрка тойга қийин бўлди, – деб эркалади бувим.\nТушлик пайти Нурия холам ҳовлига кириб келди.\n– Мен сизларни роса соғиндим.\nЎзи билан олиб келган гўшт, гуручни ошхонага элтди.\n– Нима пиширай? – деб сўради Роза холам.\nҲаммамиз “палов”, деб туриб олдик.\n– Энди Ҳожар опамни қандай чақириб оламиз? – деб Нурия холамнинг боши қотди.\n– Кўнглингиз хотиржам бўлсин, ҳозир келиб қоладилар! – деди Роза холам.\nГапи рост чиқди. Бир соат ўтар-ўтмас, онам ҳовлига кириб келди.\n– Тўти қуш, қачон келдинг, хабар ҳам бермадинг, – деб меҳмонга ёлғондакам дўқ қилган бўлди.\nНурия холам тўқ рангли кўйлакларни, катта зарбоф рўмолларни яхши кўрар эди. Очиқкўнгил, истараси иссиқ, гавдали, ҳамманинг эътиборини тортадиган жувонлардан эди.\n– Эшитдим, ҳовлингда прокурор бўлиб олибсан. Ўша жанжал, тортишувларга аралашиб юришдан бошқа ишинг йўқми? – деди онамга юзланиб.\n– Менга хўжайинлик қилма! – деб бақирди онам.\nУлар тағин бир оз айтишиб, бир оз аразлашиб туришди. Сўнг суҳбат яна ўз изига тушди.\nЎтган асрнинг саксонинчи йилларини “туркий адабиёт даври”, деб атасак ҳеч муболаға бўлмайди. Чунки Чингиз Айтматов, Ўлжас Сулаймонов, Расул Ҳамзатов, Мустай Карим, Одил Ёқубовларнинг ижоди гуркираган эди. Уларнинг асарлари миллий ўзлиги, самимийлиги билан ажралиб турар эди. Мени бу ҳол жуда руҳлантирарди, ўз йўлимни топганимдан хурсанд эдим.\nҲам ишладим, ҳам ўқидим. Ишимни йўқотмаслик учун ёзги таътилга қайтмайман, деб хат жўнатдим. Шу орада бир туш кўрдим.\nОйим мени – кичкина қизчани қўлимдан ушлаб бир кўприкка олиб чиқди, дарёнинг нариги қирғоғида эса онам қизалоққа эврилди, мен эса ўттиз яшар қиз бўлиб, онамни етаклаб кетавердим.\nАжаб, умрида бошқа шаҳарларга ёлғиз ўзи бормаган онам, икки ҳафта деганда Москвага етиб келди. Уни оломон ҳайбати босди. Кўчаларни айланишга чиққанимизда, қўлимдан маҳкам ушлаб олар, адашиб қолишдан чўчиган қизалоқдай мендан айрилмасди.\nЁтоқхона одатларига эса тез кўникиб олдилар. Бир талабанинг чақалоғига уч-тўрт соат қараган экан, қиз миннатдорчилик билдириб: “Сиз гўзал аёлсиз”, дебди.\nИккинчи кун ҳам кимдир онамга “гўзал инсон”, дебди.\n– Сизни мақтаб қўядилар, холос. Аслида, ётоқхонамизда чинакамига бир сулув аёл бор, – дедим.\n– Ким экан? – деб қизиқсинди онам.\nЭшикни очиб, йўлакни ювиб юрган Мария холани кўрсатдим.\n– Мени алдама! Нимаси гўзал бу аёлнинг? – деб, аразлагандай бўлди онам.\n– Ҳаёт сиз ўйлаган гўзаллик танлови эмас-ку ахир! Бу аёлнинг қалби гўзал. Ниҳоятда камтар, очиқкўнгил инсон, юзидан нур ёғилади. Биз уни хола десак, йигитлар, янаям яқин тутиб “она” дейишади.\nКейинчалик Мария хола билан дўстлашиб:\n– Ростдан ҳам, меҳрибон, беғубор аёл экан, – дея онам ҳам тан олди.\n– Мария холани учратиб, Роза синглингизни кўргандай бўлмадингизми? У ҳам тинимсиз ишлайди, шифохонанинг бўлмаларини ювиб, эшик олдини супуради, йўлакларнинг икки томонига гул экади. Ишхона атрофини ўз ҳовлисидай озода тутади.\n– Фақат Роза холанг ишлайди, а? Менинг меҳнатим ҳисоб эмас!\n– Ҳамма нарса ҳисобга киради. Лекин сизнинг фикрингизга кўра фақат сиз ҳақсиз, бошқалар ноҳақ, улар тер тўкиб ишлаётганини менсимайсиз.\n– Нега энди мен қора ишга ботиб юришим керак? Бошимда эрим бор, боқсин!\n– Йўқ, онагинам, айнан шу жойда адашяпсиз. Виждонли одам учун меҳнат – зарурият!\n…Ярим йили қиш бўлган ўлкада фаррошлик эркаклар иши. Эрталаб соат беш-олтиларда йигитларимиз музни синдириб, қорни кураб, йўлакларни тозалашга киришар эди.\nЎша йиллари “Фаррош шоирлар” деган икки жилдли тўплам чиқиб, адабий ҳаётда бир воқеа бўлди. Чунки унда катта шаҳар шовқини ўз акс-садосини топган, кўчаларни тозалаб, оломоннинг оқимига қарши чиққан дарвеш шоирлар, ўша замон руҳини бера олган эдилар.\nЙиллар ўтиб Адабиёт институти қошидаги икки йиллик Олий адабиёт курсларини тугатиб келган Вафо Файзуллоҳ ўша фаррош шоирларга жўр бўлгандай туюлади:\nХабар тарқат, юк кўтар, ишла,\nКўча супур, китоб орт, чопгин.\nОғиз очмай, қишларда кишна,\nЙиғламоққа гавжум жой топгин…\n… Бошингдаги қорларни кура…\nАдабиёт институтини тугатган шоирамиз Ойгул Суюндиқова қорларга кўп шеърлар бағишлаган:\nШаҳар боғларида паришон сочли\nАдашган дарвешдай айланади қор.\nБошқа сатрларни ҳам келтираман:\nҚорли тунда ўрмон ҳайбати\nАфсонага, сеҳрга тўлуғ.\nЙўлларимда – рус табиати,\nМуҳаббати, шиддати улуғ.\n…Онам юртдошларни ошга чақирмоқчи бўлганида, мен огоҳлантирдим:\n– Дўстларим ҳам ўз уйига сиғмай, юртларидан чиқиб кетган мусофирлар. Илтимос, ҳазил қилиб, ўйламасдан гапириб, уларни ранжитманг.\n– Кимга нима дейишни ўзим ҳам биламан, ақл ўргатма, – деди онам.\nШу кундан бошлаб то кетгунча, онам бир қозон овқат пишириб, дўстларимни йиғиб, қўшиқлар айтиб, даврамизга файз киритди.\nСездирмай, билиб олмоқчи бўлди: йигитим борми, йўқми. Мен Ойгулнинг шеърини ўқиб бердим:\nШу қорлар ҳиссига қўшилиб оқди,\nҲаётимнинг ҳар бир они, ташвиши.\nКимдир бу ҳаётга ёр каби боқди,\nКимларнингдир асло бўлмади иши…\nЛекин севги синовидан ўтишга мажбур бўлдим.\nҚозонга кетадиган куни бир тасодифий воқеа бўлиб ўтдики, унинг акс-садоси бир неча йил ҳаётимда сезилиб турди. Дугонамнинг танишлари уни йўқлаб келиб, хонамизда қизғин суҳбатлар қуриб ўтирдилар, қайси мақсад билан йўлга чиққанимизни эшитиб, йигитлар ҳаяжонландилар. Бириси рўпарамга ўтириб:\n– Менинг онам қозонлик татар, исми Ҳаво Ҳасан қизи, – деди.\n– Менинг фамилиям Ҳасанова, – дедим.\n– Балки шунинг учун биз учрашгандирмиз? Қаранг, иккаламиз ҳам ижодкор одам, тенгдош ва бир миллатга мансуб, – деди-ю, қариндошларим ҳақида суриштириб кетди.\nЙўлга чиқиш вақти ҳам етиб келди. Биз хайрлашиб турганда, йигит жиддий сўради:\n– Совчиларни қаерга юборай, Қозонгами ёки Тошкентга?\n– Қўйинг, қизнинг бошини айлантирманг, – деди дугонам.\nЛекин йигит кўнглимга чўғ солишга улгурган эди. Қозонга етганимда юрагимда олов ёнарди. Бувим биринчи болаларига Мусо, Исо исмларини берган экан. Мен ҳам ўз-ўзимни руҳлантириб, Момо Ҳавонинг ўғлига тегаман, деган умидда юрдим.\nКуёвдан дарак бўлмади. Дўстлари билан кўргазмаларда кўришиб турдик, уларнинг сўзига қараганда, йигит ўз йўлини излаш пайига тушибди. Бир эшитдим, йог бўлиб кетганини, кейин яна қандайдир оқимларга қўшилгани, археологлар гуруҳи билан Кавказ томонга кетгани ҳақида ҳам хабар келди.\n…Ўша беш йил ичида онам уч маротаба Москвага келиб кетди. Баҳслашиб, тортишиб яшадик. Иймон, виждон ҳақида гапириб, тунларни тўздирдик.\nБир куни ишдан келсам, онам кулимсираб:\n– Биласанми, бир шоир қозоним ҳақида шеър ўқиб берди, – деди.\n– Бир қозон ош берсангиз, достон ёзиб беради, – деб кесатиб қўйдим.\n– Ўша йигит ҳаётим ҳақида ёзадиган бўлди, ошга таклиф этдим.\nБир пасдан сўнг жилмайиб меҳмон кириб келди. Гаплашмай, сўрашмай, қорнимизни тўйдириб олдик. Дастурхон йиғилгач, энсамни қотириб, йигит суҳбатга шайланди, ғазабим қайнаб:\n– Бир ой деганда журналда сизнинг тарихингизни чиқараман, деб онамни алдамоқчимисиз? – дедим.\n– Ойингиз эканини билмагандим. Руҳини кўтармоқчи бўлдим, холос, – деб йигит чиқиб кетди.\nОнам хатога йўл қўйганини тушуниб, пушаймон бўлди. Ухлатадиган дорисини ичиб, девор томон бурилиб ётди. Мен эса кичкина чироқни ёқдим… ва дарвеш шоиранинг сеҳрли олами мени қамраб олди, йиғлаб, куюниб унинг оташин сатрларини ўқидим. Бирдан онамнинг овозини эшитдим:\n– Нега йиғлаяпсан, болам?\n– Шеърларни таржима қилиб ўтирибман!\n– Кўз ёш тўкиш шартми?\n– Ҳалол меҳнатда ё тер тўкасан, ё кўз ёш тўкасан…\nЭрталаб шошиб ишга кетдим, кейин таржималарни топшириб, ойимга ширинликлар олиб, ётоқхонага қайтсам, ойимнинг димоғи чоғ, ош пишириб юрибди. Овқатланиб бўлгач:\n– Китоб ҳақида келишиб олайлик, – дедим.\n– Ростдан ҳам ёзмоқчимисан? Ёшлигимда бўлган саргузаштларимни айтиб берсам, биласанми, қандай ажойиб китоб бўлади! – деб кайфияти кўтарилди.\n– Бўлмаса ўзингиз ўтириб ёзинг!\n– Бундай ишга сабр-тоқатим етмайди. Ўзинг ёзақол, – ёлворди онам.\n– Лекин “йигитлар изимдан севиб-ўлиб, бир-бирини ўлдириб юрдилар», деган француз романларига мос воқеаларни эсламай, бор нарсани ёзаман. Ҳаётимиз бир умрга боғлиқ экан, бир китобда бувимнинг, сизнинг ва ўзимнинг тақдиримни ёритмоқчиман.\nОнам оғир хўрсиниб:\n– Демак, интернатга берганимни ҳам ёзасан!\nОнамнинг дили оғриганини сездим ва бу масалага ҳам аниқлик киритишни хоҳладим:\n– Ахир бу ҳаётимнинг муҳим воқеаларидан бири. Етти йил, онадан айрилиб, яшаш осон дейсизми? Шанба-якшанба кунлари ёлғиз қолганимда тарбиячимиз меҳмонга олиб кетарди. Уйи тўла китоб эди. Ўша болалигимдан ўқишни чин дилдан севиб, бугунги кунда китобларга кўмилиб, Москвада таълим олишга муяссар бўлдим… Агар сиз чизган чизиқлар бўйича тарбия кўрсам, ҳикоялар ўрнига шикоятлар ёзиб юрардим. Худонинг раҳми келиб, мени асради.\n– Демак, “прокурорлигим” ҳақида ҳам ёзасан?\n– Ҳақиқат учун курашаман, деб фахрланиб юргандингиз-ку, нега энди пушаймонсиз?\n– Майли, бор нарсани ёз, гуноҳкор бандаман. Юрагингга йўл тополмай қийналгандим, сен интернатдан уйга қайтиб келганингда…\n– Қайтиб режаларингизни буздимми? Қизалоқни юз километр нари олиб кетиб, энди адашиб, кўчада қолиб кетади, деб ўйлагандингизми?\n– Нега бундай дейсан?\n– Чунки жанжал чиқариб, кун бермадингиз!\n– Ўша прокурор кампирлар: қара, таъқиқланган китоблар бўлса, оиланг билан Сибирга кетасан, деб, ваҳима қилдилар. Сен сотиб олган китобларни, қўлёзмаларни бирма-бир кўрсатардим. Москвага ўқишга кирганингда, ваҳималари авжига чикди: эҳтиёт бўл, деб роса қўрқитдилар мени…\n– Демак, ўн-ўн беш йил мобайнида, ўта хавфли маҳбусдай, онамнинг пинҳона назоратида бўлганман!\n– Роса қўрқитдилар! Ахир, мен қора халқ, ўқимаганман, ишонавердим!\n– Ялмоғизлар сўзига кириб, менга шунча азоб бердингиз! Ўқишни битириб борсам, яна асирликка тушарканман-да.\n– Йўқ-йўқ, очиқ-ойдин гаплашдик, мен хатоларимни тан олдим, биз энди бошқача яшаймиз.\nЎшанда ҳайратланарли хулосага келдим, онам: “Ўқиб, бошимга бало орттирмайин тағин! Мен гўзалман, бой эрга тегиб, кун кўрарман», деб ўқимаган ва бирор ҳунар ёки касб ҳам эгалламаган экан.\nБир куни ишдан қайтиб келганимда, қўшни қиз хонасига чақириб:\n– Ойинг менга фол очиб: «Қара, тўрт томонингдан тўрт қирол ўз севгиси, турмуш қуриш нияти билан…Мен эса бу дунёда чин муҳаббатдан маҳрум бўлдим”, деб йиғлаб юборди. Бечора, ёлғиз яшаяптими?\n– Йўқ, онамнинг эри бор. Лекин ёшлигида, уни ҳам кўп йигитлар яхши кўрган, изидан юрган. Балки онам шуни эслагандир.\n– Бизнинг кекса аёллар нафақам етмайди, деб йиғласа, сенинг онаизоринг чин муҳаббат учун йиғлади… Ҳали кўнгли ёш экан-да!\nЎша кеча ҳам концерт бўлди. Қўшни қизга дил косасини ағдариб улгурган онамнинг кайфияти зўр эди, олдин халқ қўшиқларини айтиб, кейин Зуҳро арияси билан даврани завқлантирди.\n– Ҳаваскор хонанда бўлиб юрганимда, мени вилоят театрига таклиф этганлар… – деди онам.\n– Бордингизми? – деб қизиқди бир юртдошим.\n– Йўқ, ёш, гўзал эдим, йигитлар изимдан қолмасди… – деди онам.\nМеҳмонлар хайрлашиб, чиқиб кетдилар. Онамнинг димоғи чоғ эди, фурсатдан фойдаланиб:\n– Рухсат берсангиз, мен Москвада оила қуриб яшасам? – дедим.\nБирдан онамнинг гўзал юзи хўмрайиб, қовоғидан қор ёғди.\n– Эр-эр, деб ғашимга тегма. Турмуш қуриш фақат иродали, кучли аёлларнинг кўлидан келади. Сен эплай олмайсан!\n– Ўқишни ҳам эплай олмайсан дегандингиз, эпладим-ку!\n– Бу бошқа масала. Ёввойи жониворларга яқинлашганда, бир қўлингда тўппонча, иккинчисида қамчи тутиб борасан-ку, эркакларга ҳам худди шундай яқинлашиш шарт!\n– Қани, ўша тўппонча билан қамчини кўрсатинг-чи! Шундай жасур аёл экансиз, нега кўчада қўлимни маҳкам ушлаб оласиз, мендан бир қадам нари юрмайсиз? Ўзингиз ҳамма нарсадан қўрқиб, мени ҳам қўрқитиб олиб, олдингизда бир умрга қолдирмоқчимисиз?\n– Гапимга қулоқ сол. Сен ювош, камтар, уятчансан. Бунақа қизларнинг қадрига ҳеч ким етмайди. Ўжар, ўзларига бино қўйган, эркак кўзини ўйнатадиган, хаёлини авраб олган қизлар йигитларни ақлдан оздиради. Сенинг на уйинг, на мулкинг, ҳаттоки тақинчоқларинг ҳам йўқ. Камбағал қизга ким ҳам уйланади? Мен сенга ҳақиқатни айтаман – бахтли бўлишни хоҳласанг, ҳаётингни бутунлай ўзгартиришинг керак…\n– Тавба…Умримда ҳеч ким мени бундай ерга урмаганди. Келиб-келиб туққан онамдан эшитиб ўтирибман.\nХона эшигини тақиллатиб, чақалоғини кўтариб, қўшни қиз кирди:\n– Олдин қўшиқлар айтиб, боламни ухлатдингиз, энди эса жанжал чиқариб, уйғотдингиз, мана, меҳмонга келдик.\n…Ўқишим тугади. Уйга қайтдим. Бувижоним дипломимни силаб, жилмайди:\n– Кўнглим ғаш бўлиб ўтиргандим, кайфиятимни кўтардинг, раҳмат.\nИшим юришиб кетди: Ёзувчилар уюшмасига, таржима бўлимига ишга олдилар. Кўпгина шоирларнинг шеърларини, ёзувчиларимизнинг ҳикояларини, ҳаттоки китобларини ҳам таржима қилдим.\nБир куни ишдан қайтсам, бувим Шўро даврига мос “муаммоли” фильмни томоша қилиб ўтирган экан, телевизорни ўчириб, бирдан тутоқиб кетди:\n– Шуям муаммо, шуям фожиа эмиш. Фотима синглимни Чийили станциясига излаб борсам, кулбаларининг ўрнида бир уюм қум. Фотима эри билан қаерда кўмилган, кишилар унутибди… Бесас, беун, из қолдирмасдан дунёдан ўтиш – буни фожиа деса бўлади. Ёки тотув яшаб келган оиланинг парчаланиши, опа-сингил, ака-уканинг бир умрга айрилиб кетишини кўз олдингга келтир! Мана ҳақиқий мусибат.\nХушчақчақ қизнинг, даврим келди, деб юрган пайтида хаёли фожиаларни сиғдиролмасди. Шунинг учун:\n– Кўз олдимга келтиролмайман! – деб ростини айтдим.\n– Кўнгил кўзи билан кўрмасанг, оддий кўз – бутоқ тешиги, – деди бувим ғамгин термулиб.\n…Ўтган асрнинг ўттизинчи йиллари. Очарчилик. Бувамиз Рамазон Гали Туркистонга иш қидириб кетган. Беш-олти маротаба танишлар орқали пул юборган, кейинчалик эридан хабар бўлмагач, Масрура бувим, учта ёш боласини ўлимдан асраш учун, она юртидан кўчиб кетишга мажбур бўлган.\nОренбург кўчалари товлана кумуш каби,\nҚаерда ғойиб бўлдинг, адашган оққуш каби.\nЛекин бувимиз адашмаган. Тўғри фикрга келиб, оталари Аҳмадулла мулла қадамжо деб билган Туркистон ўлкаси билан умидини боғлаган. Поездда саҳрони кесиб, Хоразм воҳасига келиб тушган, бувамизни қидириб, Бухородан топган. Пастдарғом, Самарқанд, Мирзачўл, Тошкент – умр йўлидаги бекатлар, манзиллар бўлиб қолган.\n…Бувимизнинг ёши саксондан ошганда, Буюк Ипак Йўлидаги мозорларга зиёратга бориб, руҳи поклардан, тупроғим шу ердан олинганми, деб сўраганлар. Ўзига қабристон топиб, жойини белгилаб, тинчгина у дунёга кетишга тайёргарлик кўрган. Ўша вақтда поччамиз Тошкентга келиб, онам ва Роза холамга маъракаларнинг бошида ўғил ёки куёв туришини уқтирган, ҳамма харажатларни ўз зиммасига олишини ҳам айтган, уларнинг розилигини олгач, бувимнинг олдига бориб:\n– Ойижон, сиз куёвнинг уйига кўчмайсиз, ўғлингизнинг уйида яшайсиз! – деган. Бундай улуғ сўздан кимнинг кўнгли эримасди? Бувим Тўрткўлга кўчиб кетишга рози бўлганлар.\nТўрткўл атрофидаги қабристонларга зиёратга олиб боргандан кейин бувимиз ажойиб туш кўрибди. Тушида бир нуроний ота бувимга олма бериб: “Йиғлама, бўтам, мақбарам ёнида сенга ажратилган жой бор”, дебди. Эртаси кун поччамиз Абдуллоҳ Норинжоний қабристонига бориб, бувимизнинг истагини айтиб, сағанага жой олиб қўйибди. Бувимиз хурсанд бўлиб: энди кўнглим жойига тушди, дебди.\nБир йили борганимда, бувимнинг кўзини оқ парда қоплаганини кўриб, ваҳимага тушдим. Айвонга чиқиб, додлаб йиғладим. Кейин ўпкамни босиб, уйга кирдим. Бувим ўтирган хонага ўтдим, қучоқлашиб кўришдик. Чой ичганда, бувим тошкентлик болаларини суриштирди. Аста-секин бувимнинг нотаниш қиёфасига кўника бошладим. Бир ҳайратланарли фикрга келдим. Кумушсимон, оқарган сочлари, ажинлари, оқ кўзлари ва оқиш дока рўмоли билан юнон афсоналаридаги она сиймосини эслатарди.\nОхирги марта борганимда, хайрлаша туриб, бувим маъюсгина деди:\n– Келадир булутлар, келадир, Қибладан эмас, Хивадан… Тупроғим шу ердан олинган экан, қабристонда менга аталган жой ҳам тайёр. Юрагим сезиб турибди, бу сўнгги учрашувимиз. Вақти келиб, жуда катта меросга эга бўласан. Мен сендан розиман, болам, бахтли бўл. Бувижоним ҳаж зиёратидан олиб келинган мис қутисидаги кичкина Қуръони каримни қўлимга берди.\nҚалб кўзини кўргиликлар очади. Қирқ ёшимда пайим қирқилди – биринчи йўқотишим – бувижоним бўлди. Ўша йили Москвада ишлаб юрган эдим.\nЎн кунга Тошкентга келиб, бувимнинг қирқини ўтказдик, кейин яна Москвага қайтиб кетдим. Тушкун кайфиятда ўша бевафо ёримнинг уйига йўл олдим. Уни кўриб баттар кўнглим эзилди. Сочлари, соқоли ўсган, семиз бир қоринбой эшикни очди. Фақат кўзларидан танидим уни. Лекин кўз қараши оғир эди. Ўша йиллари Москвада, йўл чеккасида савдо шохобчалари пайдо бўлганди. Рўпарамда шундай дўконнинг эгаси турар эди. ”Болам, иймонингни бутун сақла!”деган жонкуяри бўлмагани сабаб, Момо Ҳаво ва Одам Атонинг боласини яна шайтон йўлдан урганди. Ҳамма нарса: муҳаббат, ижод, маънавият – унут эди. “Ўз-ўзини топиш” мақсадида йўлга чиққан йигит, бор бойлигини йўқотганди…\nАвгуст охирида онам Москвага келди, Фёдоров клиникасида кўзини даволатдим. Кетар пайтида, онам жиддий оҳангда:\n– Уйга қайт, менинг ҳам умрим охирлаб бораётир. Даданг билан мени кўмиб, кейин хоҳлаган жойда яшарсан, – деди.\nКузда Тошкентга қайтдим ва Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг таржима бўлимига ишга кирдим.\nҚирқига чидаган қирқ бирига ҳам чидайди, дегандай, кўргиликлар ёпирилиб кела бошлади. Икки йил ўтар-ўтмас ёз бошида дадам юрмай қолди. Дардлари уни илонлардай чирмаб олиб, роса азоб берди. Қирқ кун ажал ва ҳаёт унинг жони учун курашди. Биз онам билан қўлимиздан келган ёрдамни берардик: энг кучли қимматбаҳо дори-дармонларни топиб келардик. Бор пулимиз даволашга кетарди. Лекин дадам шифо топмади: оёғи қорайиб борди. Докторларнинг кесиб ташласак, балки касалнинг олдини олармиз, деган сўзларини эшитиб, дадам бир қарорга келиб бўлганди. Ҳар куни эрталаб, мен ишга кетаётганимда: “Хайр, қизим, мен сендан розиман”, деб қўярди. Бир куни қўшнимиз ишхонамга сим қоқиб, тезда уйга келишимни айтди. Етиб борганимда, аёллар қўрққан болалардай бир жойда йиғилишган эди. Лекин ҳеч ким менга бир оғиз сўз айтмади. Эшикни очдим-у, қотиб қолдим. Дадам деворга осиғлиқ турар эди. Катта хонамизда онам йиғлаб, терговчиларнинг саволларига жавоб бериб ўтирарди. Кейин қўшнимиз чиқиб, мени квартирасига олиб кирди.\n– Менга ҳимоячи керак, – дея онам укамни чақириб олди.\nЛекин оиламизга қайтган йигит олдинги Рашид эмасди. Ўн уч йил турмуш қурган, ўн икки яшар боланинг отаси энди ҳар нарсада ўз оиласининг манфаатини кўзлаб турарди. Ўша алоҳида хонамдан мени чиқариб, ўзи жойлашиб олди ва хўжайинлик қила бошлади.\nБир куни кимдир эшикни тақиллатди. Бориб очсам, дадамнинг узоқ қариндоши экан. Эшикдан мўралаб қаради-ю, мени четга суриб, ойим ўтирган хонага кириб кетди.\n– Ҳожар, гўзалим, олтиним… Илтимос, мендан бошқа ҳеч кимга эрга тегма…\nОнам жонланди, ўрнидан турди ва андишали ўғил ва қизи, томошабинларга ўхшаб, икки эшик олдида қотиб қолганларини кўрди.\n– Намунча шошиласиз? – деб ўзича меҳмонга норозилик билдирди ойим.\n– Мен шошилтирмайман. Ўйлаб кўр, – деб меҳмон чиқиб кетди.\nМен ошхонада ивирсиб юрдим. Укам эса онам билан жиддий гаплашиб олди.\n– Бирор қарорга келган бўлсангиз, бизга ҳам айтинг.\n– Биласанми, ўғлим, ёлғизлик жонимга тегди…\n– Демак, биз ҳаммамиз – опам, мен, невара, келин – ҳисобга кирмаймиз?\n– Мен ундай демадим-ку… Ахир, бир умр бева бўлиб ўтиришим керакми? Мен бахтли бўлишни истайман…\n– Ҳозир сиз бахтсизмисиз? Мен оиламни қолдириб, хизматингизда юрганим, опам эрга тегмасдан, умрини сизга бағишлаб яшагани сиз учун бир пул экан-да? Биздан кўра, ўша бегона одам сизга афзалми?\n– У мени севади!\n– Намунча анойи бўлмасангиз… У қоринбойнинг овқатдан бошқа дарди йўқ. Уйига келганда олдин ошхонага киради, ейдиган нарса топмаса, ўғил, келинларни сўкиб кетади. Яқинлари “Отамиз бирор бир бевани топиб, уйдан чиқиб кетса эди, деб юришибди». Тилаклари амалга ошади, шекилли…\n– Мен ҳали розилигимни бермадим-ку! Нега заҳрингни сочасан?\n– Менга, олти яшар болага, эрингизни кўрсатиб: “Бу сенинг даданг” дедингиз. Мен ишондим. Дадам боқди-ўстирди, уйимизни мол-мулкка тўлдирди. Оламдан ўтгач, дарров хотинига, уйига хўжайин топилди. Билиб қўйинг, мен бу ерга қадам босмайман. Ҳозир менга ҳамдардлик билдирадилар. Янги даданг қуллуқ бўлсин, десалар, одамларнинг юзига қандай қарайман?\n“Она қиролича” хобхонасига кириб кетди. Эрталаб чойга чиқиб:\n– Уканг мени талаганда, нега ҳимоя қилмадинг? – деб жанжал чиқармоқчи эди, бахтимга укам ошхонага кириб келиб, салом берди.\nПешинга яқин куёвтўра келди.\n– Мана, уч ой ҳам ўтиб кетди… – деди ва мақсадга ўтмоқчи бўлди. – Шариатда эса қирқ кун ўтса…\n“Она қиролича”мизга бирор қарорга келиш учун вақт керак эди, ўрнидан туриб дераза томон юрди, жаҳл устида пардаларни тортқилади, ботиб бораётган қуёшнинг нурлари хонани ёритди. Онамнинг руҳи тетикланиб:\n– Сиз мулла эмассиз, шариатдан гапирманг. Бизнинг бувамиз муфтий бўлган. Қизларини шу руҳда тарбиялаганки, онамиз ўттиз беш ёшида бева бўлиб қолиб, бошқа эрга тегмаган… – деб жиддий гапирди.\n– Энди у бошқа замонлар бўлган…\n– Эримнинг танаси совумаган, ҳамдардлик билдириш ўрнига, совчиликка келибсиз. Мулла никоҳимизни икки дунёлик қилиб қўйган, шунинг учун келиб юрманг…\n– Унақа деманг, хабарлашиб турайлик…\n– Ўлганим ҳақида хабарни эшитарсиз… Ҳозир эса дам олишим керак. Майли, омон бўлинг, – деб, онам хонасига кириб кетди.\nБир неча кундан кейин ўша киши келганда, Рашид эшикни очди.\n– Ҳожар синглимни бир кўриб кетай, – деб хонага кирмоқчи бўлди.\n– Ахир, уйимиз кўргазма эмас-ку, – деб укам йўлини тўсиб, чиқариб юборди.\nОйимиз фақат дадамнинг жиянлари билан учрашарди, бошқа эркаклардан юз ўгириб ўтирарди.\nДадамнинг пўстини, қишки ботинкаларини кийганда, унинг жунжиккан вужудига жон киргандай бўларди. Ҳар куни мозорга борарди.\n– Ўзингизни қийнаманг, сизнинг айбингиз йўқ, – деб тасалли бермоқчи бўлардим.\n– Дадангни бир умр камситиб, ҳақорат қилиб юрдим. Қадрдоним, энг азиз дўстим эканлигини айтишни ўзимга эп кўрмадим. Аслида, у менинг тоғим эди. Дадангнинг ўрнини ҳеч ким босолмайди. Менга ҳеч кимнинг кераги ҳам йўқ, – деб йиғларди онам.\nСўнг у қариндошларга бориб, кечиримлар сўраб юрди. Ноил тоғам оғир дардга чалинганди, поччамиз: «Денгизчини ўзимиз оёққа турғизамиз”, деб касалхонадан қадрдон ҳовлига олиб келганди ва Роза холам билан биргаликда тоғамга қарадилар. Онам тез-тез бориб, хабар оларди. Бора-бора манманлик, кибр кўнглини тарк эта бошлади. “Она қироличамиз” вазминлик ва мағрурлигини йўқотмасдан, дунёнинг ишларидан этагини силтаб, тахтдан воз кечиб, ором курсида хаёл суриб ўтирарди. Юзи кундан кун ёриша борди…\nОнам оғриниб бўлсаям янги йилда Москвага бориб келишимга рухсат бердилар. Укам оиласи билан онамнинг ёнида қолмоқчи бўлди.\nИкки ҳафта қандай ўтганини ўзим ҳам билмай қолдим. Лекин онаизорим ўша қисқа муддат ичида кўп савоб ишлар килишга улгурибди. Эски ҳовлимизга деярли ҳар куни бориб турган. “Ўн кундан кейин келсанг, тайёр бўлади», деб айтганмиш. Онам қариндошлари билан хайрлашиб, розилигини айтиб, уларнинг розилигини олиб, уйга қайтиб кетган, лекин ўғли ва келинига бу ҳақда оғиз ҳам очмаган.\n«Онамиз касалхонада!” Вокзалда эшитган биринчи хабарим бўлди.\nУйга бориб, ҳали юкларни олиб киришга улгурмагандик, келинимиз келиб:\n– Онамизни табриклашга бордим. Кўриниши яхши эди, кўзлари чақнаб турарди. Мен: ”Рашид вокзалга кетди, опамизни олиб келади”, деганимда, менга узоқ тикилиб, қараб ётди, кейин кўзи ёшланди, ингради-ю, қўлимда жон берди, – деб йиғлаб юборди.\nМен эса қотиб қолдим, бир нарса хаёлимдан ўтди. Ёшлигида онамнинг ҳужжатлари йўқолган, паспорт олиш учун қоғозларни тўлдирганда, 15 январни туғилган куни деб, ёзган. Аслида, жон берадиган кунини белгилаган экан!\n“Кўп ётиб қолмайин-да”, – деб юрарди онам. Беш кунгина тўшакда ётибди…\nОнамнинг ётганига ҳамма лол қотди. Уйқуга кетган гўзал маликанинг ўзгинаси эди! Ажал ҳам аягандай, юзида на изтироб, на дард, фақатгина мени кутиб ётган, соғинч ёшлари киприк остидан сизиб чиқибди…\nЎшанда бир ҳикматни англадим. Онам бу дунёга чин муҳаббатни истаб келган банда экан. Лекин фоний дунёда муҳаббат ҳам ўткинчидир… Онам шуни била туриб, ҳеч кимга дил изҳор ҳам қилмаган, ўша кўнглидаги ҳис-туйғуларни асраб юрган. Мана, кун келиб, ҳаммаларимиз билан хайрлашиб, оқ ҳарир матоларга ўранган, тахти равонга жойлашган Муҳиба… Ҳабиб сари йўл олганди…\nОнамнинг қирқини ушатдик. Бир куни кўнглим ғаш бўлиб ҳовлимизга йўл олдим. Холам бағрига босиб, йиғлади:\n– Укамни уч кунга касалхонага, ўпкасидан сувни олишга ётқизгандим. Бугун уй иши билан қолиб кетдим, бирдан укамнинг:”Ро-о-за!” деб чақирганини эшитдим. Юрагим шув этиб кетди. Касалхонага борганимда, жон бериб бўлган экан…\nЭртаси кун Ноил тоғамизни ҳам ўша қадрдон ҳовлидан чиқардик…\nБир йил ичида учта кафанни тикиб, ич-ичимдан куйиб-ёндим, ўшанда оқ мато менинг учун мотамридо бўлиб қолганди.\nБувим оиласини устундай елкаларида ушлаб турган экан. Беш-олти қадрдоним ўзлари туғилган асрда қолиб кетдилар. Холаларим ва поччаларим учинчи минг йиллик довонини ошиб ўтишга муваффақ бўлдилар. Рўзмат ака саксон йиллигининг тараддудида юриб, бирдан жон берган, Нурия холамиз ҳам саксонга яқинлашиб, поччамиздан кейин ўтган…\nБувим айтган, жуда катта мерос менга қолди. Уч-тўрт йил давомида йиғлаб-сиқтаб юрдим. Бир куни журъат қилиб, ариза ёздим ва ишдан бўшадим. Ҳамкасбларимга бу ғалати туюлди. Учрашганда бошқа ишларга тавсия қилишди, мен таклифларни рад этиб:\n– Таржимонлар кўп. Лекин қадрдонларим ҳақидаги хотираларни мендан бошқа ҳеч ким ёзолмайди, – дедим.\nТақдир тақозоси билан ўзим хотирага айландим…\nРукнларЗулфира Мисбах (1951)\n← Аввалги Аввалги Анвар Суюнов. Икки тонг ораси (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Дилдора Турдиева. Изтироб улғайтирган адиб


Dangara.uz - Данғара туманида вилоят прокурори ёшлар билан учрашди.\nДанғара туманида вилоят прокурори ёшлар билан учрашди.\n2021-01-12 15:09:55 25\nДанғара тумани “Катта Турк МФЙ”да жойлашган “Маданият ва аҳоли дам олиш маркази”да Фарғона вилояти прокурори Қосимов Улуғбек Бердиқобиловичнинг ёшлар билан учрашуви бўлиб ўтди. Учрашувда туман ҳокими Ш. Тожиҳакимов, сектор ва мутасадди ташкилот раҳбарлари ҳамда ёшлар иштирок этди.\nУчрашувда ёшларни бандлигини таъминлаш, янги иш ўринлари яратиш, ёшлар ташаббускорлиги ва раҳбарлар масъулиятини оширишга асосий эътибор қаратилди. Ўзаро, самимий мулоқот тарзида ўтган учрашувда ёшлар томонидан бир қатор муаммолар ўртага ташланди, яхши ташаббус ва таклифлар билдирилди. Мазкур тадбирда ёшларни қийнаётган муаммолар ўрганилиб, тегишли чора-тадбирлар белгиланди ва мурожаатларнинг ижобий ечим топиши бўйича мутасаддиларга топшириқлар берилди.\nУчрашув давомида ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш учун маданий-маърифий тарбия ишларини кучайтириш, ёшларнинг бўш вақтини мазмунли ўтказиш учун шароитлар яратиш, хусусан, спорт тўгараклари сонини кўпайтириш юзасидан қатор таклиф ва ташаббуслар илгари сурилди.


Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини тасдиқлаш тўғрисида - Уч илдиз\nby Тўлқин Эшбек · 09.09.2017\n4. Назорат ваколатига эга ижро этувчи ҳокимият органларини («Ўздавнефтгазинспекция», «Ўздавэнергоназорат» ва бошқалар) уларнинг назорати остидаги хўжалик бошқаруви органлари (“Ўзбекнефтгаз” АЖ, “Ўзбекэнерго” АЖ ва бошқалар) ҳисобидан молиялаштириш амалиётидан воз кечиш.\n“Электрон ҳукумат” тизимини такомиллаштириш орқали давлат хизматлари кўрсатишнинг самарадорлигини ошириш;\nМаъмурий ислоҳотларни самарали амалга оширишнинг пировард натижасида “Халқ давлат идораларига эмас, давлат идоралари халқимизга хизмат қилиши керак” деган ғоя ҳаётга тўлиқ татбиқ этилиши лозим.\n“Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини\nтасдиқлаш тўғрисида”ги Фармонига\nХусусан, рухсат берувчи ҳужжатлар ва лицензия олишни соддалаштириш учун www.license.gov.uz, “ягона дарча” тамойили бўйича давлат хизматлари кўрсатишни таъминлаш учун birdarcha.uz веб-сайтлари яратилди. Давлат хизматларини қайта кўриб чиқиш ва оптималлаштириш натижасида тадбиркорлик субъектларини рўйхатга олишнинг тартиб-таомиллари 4 мартага, рўйхатга олиш учун зарур вақт эса 30 дақиқага қадар қисқартирилди.\n– бир қатор идораларнинг вазифалари декларатив хусусиятга эгалиги ва уларни амалга оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмлари етарли эмаслиги;\n– фақат ҳолатларни қайд этиш ва статистикани тўплашдан иборат бўлиб қолган фаолиятни баҳолашнинг самарасиз тизими ва бу кўпчилик ҳолларда жойлардаги ишларнинг ҳаққоний ҳолатини акс эттирмайди;\n– ҳудудларни ривожлантириш дастурларини шакллантириш ва аҳолининг энг муҳим муаммоларини ҳал қилишда маҳаллий ҳокимият органлари ролининг пасайишига олиб келувчи давлат функцияларининг ҳаддан ташқари марказлаштирилганлиги;\n– бюрократлаштириш ва юқори сарф-харажатларга олиб келаётган инновацион ривожланишнинг паст даражаси;\n– хўжалик бошқаруви органлари томонидан давлатнинг тартибга солиш ва хўжалик функциялари қўшиб олиб борилиши, соғлом рақобат муҳитининг ривожланишига тўсқинлик қилувчи имтиёз ва преференцияларни танлаб тақдим этиш амалиёти;\n– ҳудудларнинг ривожланишига салбий таъсир кўрсатаётган айрим раҳбарларда лозим даражада масъулият ва ташаббускорликнинг мавжуд эмаслиги.\nБу борада Давлат раҳбари томонидан қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Фармон 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини амалга оширишда муҳим қадам ҳисобланади ҳамда моҳиятига кўра Ўзбекистоннинг давлат ва жамият қурилишида янги саҳифани очиб беради.\n– ижро этувчи ҳокимият органларини ташкил этиш ва тугатишнинг аниқ мезонлари ҳамда тартиб-таомилларини жорий қилиш;\n– кадрлар ва моддий ресурслардан оқилона фойдаланган ҳолда, ижро этувчи ҳокимият органларини оптималлаштириш;\n– ижро этувчи ҳокимият органларининг мустақиллигини ошириш ҳамда уларнинг Вазирлар Маҳкамаси билан ўзаро ҳамкорлик механизмларини такомиллаштириш;\n– давлат хизматлари кўрсатиш тизимини изчил такомиллаштириш ва “Электрон ҳукумат” тизимини янада кенг жорий этиш;\n– маъмурий адлияни ривожлантириш ва мурожаатларни коллегиал эшитишни жорий қилиш.\n– ривожланиш дастурларини шакллантиришда ҳудудий ижро этувчи ҳокимият органларининг ташаббускорлиги ва ролини ошириш;\n– мақсадли индикаторларга эришишга асосланган, барча даражадаги ижро этувчи ҳокимият органлари ва уларнинг раҳбарлари фаолиятини баҳолашнинг принципиал янги тизимини жорий қилиш;\n– халқаро амалиётда муваффақиятли қўлланилаётган, шу жумладан, сифат менежменти, индикатив режалаштириш, аутсорсинг, краудсорсинг каби ишни ташкил этишнинг замонавий услубларидан фойдаланиш;\n– ривожланиш дастурларини ишлаб чиқиш ва уларнинг амалга оширилишини мониторинг қилишда жамоатчилик билан ўзаро ҳамкорликнинг замонавий шаклларини жорий этиш.\n– хусусий сектор самарали фаолият кўрсатаётган соҳаларда давлат иштирокидаги тижорат ташкилотларини тузишни чеклаш ва амалдаги давлат корхоналарини қайта ташкил этиш;\n– иқтисодий фаолиятда давлат иштирокининг аниқ бозор механизмларини ишлаб чиқиш;\n– ижтимоий-иқтисодий масалаларни ҳал қилишда ижтимоий ҳамда давлат-хусусий шерикликнинг ҳуқуқий ва институционал базасини такомиллаштириш;\n– айрим давлат функцияларини хусусий секторга ўтказиш.\n– давлат бошқарувини босқичма-босқич номарказлаштириш;\n– маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг молиявий имкониятларини кенгайтириш, уларнинг роли ва жавобгарлигини ошириш;\n– ҳудудий органларнинг раҳбар кадрларини танлаш ва жой-жойига қўйиш масалаларида маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг ваколатларини кучайтириш.\n– давлат хизматлари кўрсатиш тартиб-таомилларини оптималлаштириш ва соддалаштиришни таъминлайдиган давлат бошқарувининг инновацион шаклларини жорий этиш;\n– инновацион ғоялар ва технологияларни ишлаб чиқишга инвестицияларни фаол жалб этиш;\n– замонавий илмий-тадқиқот ва инновацион ютуқларни муваффақиятли жорий қилиш учун зарур бўлган ривожланган инфратузилмани яратиш;\n– табиатни муҳофаза қилиш, ресурс ва энергия тежайдиган технологияларни кенг жорий этиш.\n– давлат хизматининг шаффофлиги ва очиқлигини таъминлаш, аҳоли билан очиқ мулоқотни йўлга қўйишнинг янги механизмларини жорий этиш;\n– давлат хизматчиларининг меҳнатига ҳақ тўлаш ва ижтимоий таъминотининг замонавий тизимини киритиш орқали уларнинг меҳнат унумдорлигини ошириш.\nБундан ташқари, Фармон билан Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепцияси нормаларини амалий рўёбга чиқариш бўйича 40 дан ортиқ аниқ тадбирларни назарда тутувчи “Йўл харитаси” тасдиқланди.\nШунингдек, Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини амалга ошириш бўйича комиссия ҳамда давлат бошқаруви тизимини танқидий ўрганиш ва уни тубдан ислоҳ қилиш юзасидан таклифлар тайёрлаш бўйича ишчи гуруҳлар ташкил этилди.\nКомиссия ишчи гуруҳлар томонидан тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари сифатли ишлаб чиқилишини ташкил этади, шунингдек, Маъмурий ислоҳотлар концепцияси ва “Йўл харитаси”нинг тўлиқ, ўз вақтида ва сифатли амалга оширилиши устидан қатъий назорат олиб боради.\n– ортиқча ва ўзига хос бўлмаган вазифа, функция ва ваколатларни бартараф этиш, такрорлаш ва параллелизмни тугатиш ҳисобига давлат бошқаруви тизимини оптималлаштириш ҳамда номарказлаштириш;\n– давлат бошқарувини бюрократиядан холи қилиш ва унинг сарф-харажатларини пасайтириш, бошқарув қарорлари қабул қилиш тизимининг фаолият самарадорлигини ва шаффофлигини ошириш;\n– стратегик режалаштириш, инновацион ғоялар, ишланмалар ва технологиялар тизимини жорий этиш;\n– иқтисодиёт тармоқларига маъмурий таъсир кўрсатишни янада қисқартириш ҳамда бошқарувнинг соғлом рақобат муҳитини ривожлантириш, мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлиги ва аҳолининг ишчанлик фаоллигини оширишга қаратилган бозор механизмларини кенгайтириш;\n– жамоатчилик ва парламент назоратининг, энг аввало, коррупция кўринишларининг олдини олишга қаратилган самарали шаклларини жорий этиш.\n– давлат органларининг жисмоний ва юридик шахслар билан ҳуқуқий муносабатларини аниқ тартибга солишга қаратилган маъмурий тартиб-таомилларни такомиллаштириш;\n– ижро этувчи ҳокимият органларининг қарорлари ва ҳаракатлари устидан шикоят қилиш тартибини такомиллаштиришни, жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини коллегиал эшитиш механизмларини жорий этишни назарда тутувчи маъмурий адлия тизимини ривожлантириш;\n– “Электрон ҳукумат” тизимини такомиллаштириш орқали давлат хизматлари кўрсатишнинг самарадорлигини ошириш;\n– жамиятда қонун устуворлигини таъминлаш, қонунийлик ва ҳуқуқ-тартиботни мустаҳкамлаш.\nУмуман олганда, Ўзбекистон Республикасида маъмурий ислоҳотларнинг амалга оширилиши “Халқ давлат идораларига эмас, давлат идоралари халқимизга хизмат қилиши керак” деган улуғвор ғояни ҳаётга тўлиқ татбиқ этишга хизмат қилади.\n2018-2022 йилларда аҳоли пунктларини бош режалар билан таъминлаш, лойиҳа ташкилотлари фаолиятини яхшилаш, шунингдек, шаҳарсозлик соҳасида мутахассислар тайёрлаш сифатини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида\nМеҳридарё, фидойи устозларга эҳтиром кўрсатилди\nNext story Малака — маърифат қаноти!\nPrevious story “АХБОРОТ СОАТЛАРИ” № 02-17


ССВ чангли ҳаводан ҳимояланиш учун 10та тавсия берди\nЖамият 18:28 / 05.11.2021 13780\nСоғлиқни сақлаш вазирлиги Ўзбекистоннинг айрим ҳудудларида кузатилаётган чанг–қум аралаш ҳаводан ҳимояланиш учун шифокорлар тавсиясини эълон қилди.\n10 та муҳим тавсия:\nХона ёки иншоотларнинг пол ва токчалари, улар ичидаги буюм ҳамда ашёларни нам латта билан тозалаб туринг. Уй ёки бино ичига, атрофига сув солинган идишлар қўйиш чанг даражасини пасайтиришга хизмат қилади. Қолаверса, нам сочиқларни осиб қўйинг. Бундай вазиятда кондиционер ва ҳавони тозалаш тизимлари ҳам асқатади.\nДеразаларни ёпиқ ҳолда сақланг. Айниқса, кечаси ва эрта тонгда эшик ва ойналарни зичлаб ёпинг!\nКўпроқ сув ичинг!\nОчиқ ҳавода ҳаракат қилишни чекланг!\nТез-тез душ қабул қилинг! Айниқса, ташқаридан уйга киргач, бу жараён нафас олишингизни енгиллаштиради.\nОғиз ва бурун бўшлиғини тузли эритма билан ювиб ташланг!\nНафас олиш тизими касалликларига чалинганлар тиббий ниқобдан фойдаланишлари ва уларни ҳар 2 соатда алмаштиришлари зарур!\nКўзларни ювиш тавсия этилади. Айниқса, линзадан фойдаланувчилар учун бу жуда муҳим.\nТутунга тўла хоналарда чекиш хавфли. Чунки ифлосланган об-ҳаво ҳисобига саломатлигимизга етадиган зиён бир неча баробар ошиб кетади.\nАгар сизда нафас қисиши, бурун битиши, аксириш, бурун оқиши, кўзларда қичишиш ва қизариш, томоқда кучли қичишиш, қичишиш билан кузатиладиган йўтал белгилари юзага келса, тезда шифокор билан маслаҳатлашинг.\nМаълум қилинишича, айни пайтда ушбу ҳолат юзасидан Соғлиқни сақлаш вазирлигининг алоҳида назорати ташкил этилган. Вазирликнинг 1003 қисқа рақамли Call-маркази фаолият кўрсатмоқда.\nШунингдек, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази ва унинг ҳудудлардаги 13та филиали ҳамда туман ва шаҳар бўлимларида аҳолига сифатли тиббий хизмат кўрсатиш учун зарур шарт-шароитлар яратилган.


Франциядан муносабат: Ўзбекистоннинг барча ташаббуслари Марказий (...)\nФранциядан муносабат: Ўзбекистоннинг барча ташаббуслари Марказий Осиёда тинчлик, барқарорлик ва фаровонликни таъминлашга қаратилган\nФранциянинг «Causeur» («суҳбатдош») нашри муҳаррири Жиль Микаели Ўзбекистон раҳбарининг БМТ Бош Ассамблеяси 76-сессиясининг олий даражадаги умумий сиёсий муҳокамасидаги нутқи ҳақидаги фикрлари билан ўртоқлашди.\n— Ўзбекистон Президентининг нутқи менда катта таассурот қолдирди. Барча ташаббуслар Марказий Осиёда тинчлик, барқарорлик ва фаровонликни таъминлашга қаратилган.\nМарказий Осиё минтақасида, хусусан, Афғонистондаги инқирозни ҳал этишда Ўзбекистоннинг ролини яхши биламиз ва юқори баҳолаймиз. Афғонистон бўйича ташаббуслар халқаро ҳамжамиятга мурожаатнома бўлиб, узоқ йиллар давомида азоб-уқубат чекиб келаётган афғон халқи учун муҳим аҳамиятга эга.\nМарказий Осиёни обод ва барқарор ривожланаётган минтақага айлантириш йўлида амалга оширилаётган барча ишларда муваффақиятлар тилайман.


АФВ ЭТИЛГАНЛАР ЖАМИЯТДА ЎЗ ЎРНИНИ ТОПАЯПТИМИ?\nЧоп этилди: 16 январь, 2018\nOldingi maqola ТИНЧ-ОСУДА, ФАРОВОН ҲАЁТИМИЗНИНГ МУСТАҲКАМ ҚАЛҚОНЛАРИ\nKeyingi maqola “МАРДЛАР ҚЎРИҚЛАЙДИ ВАТАННИ!”\nМаълумки, Конституциямизнинг 25 йиллиги арафасида Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан мамлакатимиз тарихида биринчи марта 2 минг 700 нафар маҳкумни, жумладан, жазони ижро этиш колонияларидан 956 нафар турли шароитлар туфайли жиноят содир этган, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймон бўлган, тузалиш йўлига қатъий ўтган, яшаш жойи ва жазони ижро этиш муассасасида ижобий тавсифланган шахсларни афв этиш тўғрисида фармон имзоланди.\nАҳамиятли жиҳати, афв этишда маҳкум томонидан содир этилган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражаси, унинг ўз қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, жиноят натижасида етказилган моддий зарарнинг қоплангани ва бошқа оқибатларнинг бартараф қилингани, маҳкумнинг шахсини тавсифловчи маълумотларга, унинг ёши, соғлиғининг ҳолати, оилавий аҳволи, жазонинг содир этилган қилмишнинг ижтимоий хавфлилик даражасига мутаносиблигига алоҳида эътибор қаратилди. Шу билан бирга, жабрланганлар ва жамоатчиликнинг, жумладан, маҳкум яшаган маҳалла вакилларининг фикрлари ҳам атрофлича ўрганилди.\nМамлакатимизда бўлгани каби вилоятимизда ҳам ушбу фармон ижросини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Хусусан, вилоят ҳокимлиги ҳузурида жазони ўташ жойларидан озод қилинган шахсларга ижтимоий-маиший жиҳатдан ва ишга жойлашишда ёрдам кўрсатиш бўйича махсус комиссия тузилиб, афв этилган шахсларнинг ижтимоий мослашуви ва ҳимоясига оид чораларни амалга ошириш билан боғлиқ масалаларни ўз вақтида ва самарали ҳал этиш мақсадида ҳамкор ташкилотлар билан чора-тадбирлар режаси ишлаб чиқилди.\nИжобий тавсифланиб, вилоят ҳудудига келадиган афв этилган шахсларни мутасадди ташкилотлар томонидан тўлиқ ҳисобга олиш, ижтимоий фойдали меҳнат билан бандлигини таъминлаш, вояга етмаганларни ота-оналарининг, васийлик ва ҳомийлик органларининг назоратига топшириш, шу билан бирга, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ҳамда жамоат ташкилотлари билан ҳамкорликда тақиқланган ташкилотларнинг собиқ аъзоларига нисбатан кўрилаётган тарбиявий таъсир чораларининг узлуксизлигини таъминлаш бўйича тегишли ишлар амалга оширилмоқда.\nЖорий йилнинг 8 январь ҳолатида жазони ижро этиш, тақсимлаш ва қабул қилиш муассасаларидан фармонга асосан озод этилган 85 нафар шахс рўйхатга олинди. Уларнинг 77 нафари меҳнатга лаёқатли бўлиб, 59 нафари фойдали меҳнатга жалб қилинди, қолганларига ишга жойлашиш учун йўлланмалар берилди ва 2 нафари касаллиги сабабли вақтинча ишга жойлашмай турибди.\nРўйхатга олинганларнинг 1 нафари нафақахўр, 3 нафари (Косон, Қарши ва Деҳқонобод туманларидан) 2-гуруҳ ногирони, 2 нафари (Қарши шаҳри, Шаҳрисабз тумани) сил касаллигига чалинган. Рўйхатга олинганлар орасида вояга етмаганлар ва қаровсиз ёлғизлар мавжуд эмас.\n85 нафар афв этилган шахсга 85 миллион 775 минг 520 сўм миқдорида моддий ёрдам кўрсатилди. Уларнинг 26 нафарида биометрик паспорт мавжуд бўлса, 33 нафарига янги паспорт олиб берилди, қолган кишиларга тегишли ҳужжатлар расмийлаштирилиб, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат персоналлаштириш марказига юборилди. Тез кунлар ичида янги паспортлар ўз эгаларига тарқатилади.\nОзод этилганлар соғлиғини ва меҳнатга лаёқатлилигини аниқлаш мақсадида улар кўп тармоқли марказий поликлиникаларда лаборатория ва инструментал текширувдан ўтказилди. Тиббий кўриклар натижасида 20 та касаллик аниқланди. Шундан 2 та сил, 1 тадан онкологик, тери-таносил, наркологик ва 15 та бошқа касалликлардир. 10 киши стационар, яна шунча киши амбулатор шароитда даволаниб чиқди. Бошқа кишиларнинг даволаниши давом эттирилмоқда.\nРўйхатга олинганларнинг 6 нафари хотин-қизлар бўлиб, уларнинг ижтимоий ҳаётга мослашишлари учун хотин-қизлар қўмиталари билан ҳамкорликда ишлар олиб борилмоқда.\nОзод бўлган шахсларнинг яшаш манзилларидан маҳалла оқсоқоллари, нуронийлардан мураббийлар тайинланиб, уларнинг оилавий аҳволидан доимий равишда хабардор бўлиш чоралари кўрилди.\nКонституцион тузумга қарши судланган 36 нафар шахсга нисбатан (Қарши шаҳри, Қарши, Чироқчи, Қамаши, Косон, Нишон, Ғузор, Китоб ва Шаҳрисабз туманларидан) тарбиявий таъсир чоралари кўриб борилаяпти.\nЖазони ижро этиш муассасаларидан озод этилаётган шахсларга Президентимиз бошчилигида олиб борилаётган инсонпарварлик сиёсатининг мазмун-моҳияти батафсил айтилиб, берилган имкониятнинг қадрига етиш зарурлиги бўйича тушунтиришлар берилаётир.\nҚарши шаҳрилик Зоҳиджон Мустафоев эндигина 30 ёшни қарши олган бўлса-да, ғўрлик қилибми, ҳаётда бир адашди, оқ билан қорани фарқлай билмади. Қилмишига яраша жазога тортилди.\n– Жазони ижро этиш жойида қилган хатоларим ҳақида жуда кўп ўйладим, қаттиқ пушаймон бўлдим, – дейди у. – Оила аъзоларим, яқинларим, кейинги ҳаётим ҳақида ўйладим. Президентимиз мени афв этганидан бениҳоя хурсандман. Адашган одамга кўрсатиладиган ёрдам бундан ортиқ бўлмаса керак: оиламга қайтганимдан сўнг 1 миллион сўмдан ортиқ моддий ёрдам беришди, биометрик паспорт олдим. Ҳозир “Аслон сервис” хусусий корхонасида ишлаяпман. Ҳалол меҳнатим билан номимни оқлашга, юртимиз равнақига ҳисса қўшишга ваъда бераман.\nНишонлик Абдихалил Тошпўлатов ҳам афв этилганлардан. Чунки адашганини англаган, тузалиш йўлига кирган. Шунга муносиб бугун озодлик ҳавосидан баҳраманд, ишга жойлашган, кам-кўстини тўғрилаши, эркинликдаги дастлабки одимларини қўйиб олиши учун моддий ёрдам олган. “Бизни кечириб, ишонч билдирган, ғамхўрлик ва бағрикенглик кўрсатган давлатимизга, халқимизга раҳмат”, дейди у.\nУмуман олганда, афв этиш тўғрисида фармон нафақат демократик давлат ва фуқаролик жамиятининг устувор тамойилларини, балки халқимиз минг йиллардан буён асраб-авайлаб келаётган қадриятларни, бағрикенглик ва мурувват каби олий фазилатларни ифодалаши билан эътиборга моликдир. Ишонамизки, кечирилган ҳар бир шахс ўзига билдирилган ишончни оқлаб, юртимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларга муносиб ҳисса қўшади, жамиятда ўз ўрнини топади.\nИсломбек САЛОМОВ, вилоят ҳокимлиги ҳузуридаги муқаддам судланганларни ижтимоий ҳимоялаш кўникма маркази бошлиғи\n№006 (15387) 16.01.2018


ОГОҲ БЎЛИНГ! Ўткир юқумли ичак касаллиги билан оғриган бемор даволаш учун 1 млн. сўм маблағ сарфлайди — Фарғона шифокори\nМавсум касалликларидан сақланинг!\nЎткир юқумли ичак касалликларини турли хил микроорганизмлар келтириб чиқаради. Ушбу микроорганизмлар иссиқ шароитда тез кўпаяди ва шу сабабли касаллик асосан ёз ва куз мавсумларида кўпроқ учрайди.\nКасаллик қўзғатувчилари қайнатилмаган сув, ҳар-хил туриб қолган тез бузилувчи озиқ-овқат маҳсулотлари (сут ва сут маҳсулотлари, қандолат маҳсулотлари, калла гўшти, қийма кабоб), ювилмаган мевалар ейиш орқали одам организмига тушиши оқибатида касаллик тарқалади.\nҲаво исиши билан одамлар табиат қучоғига сайрга чиқиб, ҳар-хил чанқовбости ичимликлар (айрон, шарбатлар, газли сув ва бошқа салқинлантирувчи ичимликлар) истеъмол қилишади, очиқ сув ҳавзаларида чўмилишади. Бундай сyв ҳавзаларида ўткир ичбуруғ, ич терлама, паратиф А, Б, салмонеллёз, вабо ва бошқа юқумли касалликлар қўзғатувчилари мавжуд бўлиши мумкин. Чўмилиш жараёнида оғиз орқали тушган сув миқдори касаллик келтириб чиқариш учун етарлича микроорганизмлар сақлайди.\nКасалликлар тарқалишининг олдини олиш мақсадида шаҳар ДСЭНМ шифокорлари\nшаҳар бозорлари ва унга ёндош кўчаларда санитария-гигиена қоидаларига амал қилмасдан фаолият кўрсатаётган фуқароларга тегишли 200 литр газли сув, 1300 литр морс, 110 литр ўрик шарбати, 393 литр маринадланган бодринг ва помидор консерва маҳсулотлари олиб қўйилди ва белгиланган тартибда йўқ қилинди.\nАҳоли ўртасида қайд этилган касаллик учоқларида эпидемиологик суриштирув ва таҳлиллар ўтказилмоқда. Эпидемиологик таҳлил натижаларига кўра қайд этилган жами касаллик ҳолатининг 41,8 фоизини 1-3 ёшли болалар ташкил этмоқда.\nЭпидемиологик суриштирувларда ёш оналарнинг болалар парваришида шахсий санитария-гигиена қоидаларига амал қилмасликлари, нотўғри овқатлантириши аниқланмоқда. Касалликнинг асосий аломатлари: умумий ҳолсизлик, қорин соҳасида оғриқ бўлиши, иштаҳа йўқлиги, кўнгил айниши, қайт қилиш, ич кетиш, тананинг сувсизланиши, талвасаланишдир.\nАгарда ўзингизда, оила аъзоларингизда касалликнинг илк белгилари сезилса, зудлик билан оилавий поликлиникалар шифокорига мурожаат қилиш ва уларнинг тавсиясига кўра, даво муолажаларини олиш зарур.\nКасалликнинг олдини олиш борасида зарур профилактик тадбирлар:\n— 1 ёшгача бўлган болаларни кўкрак сути билан боқиш, 6 ойдан кейин қўшимча овқатларни тайёрлаш жараёнида санитария-гигиена қоидаларига қатъий риоя қилиниши, улар учун овқатларни бир марта овқатлантиришга етадиган миқдорда тайёрлаш, шу мақсадда ишлатиладиган полиэтилен ва шиша идишларнинг ювилиши ҳамда қайнатилишини таъминлаш;\n— сувни қайнатилган ҳолда ичиш;\n— хўл мевалар ҳамда полиз маҳсулотларини ювиб истеъмол қилиш;\n— яхши сақланмаган ва узоқ вақт туриб қолган овқатлар ва салатларни истеъмол қилмаслик;\n— овқатланиш тартиби ҳамда маданиятига эътибор бериш, яъни мева ва сабзавотлар ҳамда полиз маҳсулотларини истеъмол қилинганидан сўнг қайнатилмаган сув ичмаслик ёки уларни ёғли овқатлар билан бир вақтнинг ўзида истеъмол қилмаслик, совутгичларни тоза тутиш, ундаги маҳсулотларнинг янгилаб турилишига эътиборли бўлиш;\n— сўрғичдан фойдаланмаслик;\n— уйда ва жамоат жойларида шахсий ва умумий гигиена қоидаларига риоя қилиш;\n— чўмилиш учун мўлжалланган сув ҳавзаларида чўмилиш;\n— қўлларни овқатдан олдин ва ҳожатдан кейин совунлаб ювиш каби кўникмаларни болаларга ёшлигидан сингдириб бориш;\n— кундалик турмушни тўғри режалаштириш, жисмонан фаол бўлиш;\n— уйда ва жамоат жойларида озодалик ва орасталикка риоя қилиш;\n— пашшаларнинг кўпайишига йўл қўймаслик керак.\nҲурматли ҳамшаҳарлар! Ушбу қоидаларга амал қилиш ўткир ичак инфекцияларидан сақланишнинг ягона йўлидир! Ўткир юқумли ичак касаллиги билан оғриган 1 нафар беморни даволаш учун ўртача 1 млн. сўм маблағ сарфланади. Касалликни даволагандан, унинг олдини олиш афзалдир.\nҚўқон шаҳар ДСЭНМ шифокорлари.\n← Зўравонлик қурбони бўлган аёлларни реабилитация қилиш марказлари ташкил этилмоқда\n«Ҳаммангизга соғлиқ-саломатлик тилаймиз!» →\n25.09.2016 fsh.uz 1 003\n02.07.2020 fsh.uz 116\n10.11.2018 fsh.uz 876


Хатлов-антропометрия. У нима мақсадда ўтказилмоқда? – Фарғона ҳақиқати\nХатлов-антропометрия. У нима мақсадда ўтказилмоқда?\nBy ferpravda.uz 18.12.2020\nДунёда эпидемиологик хавф-хатарлар тобора кучайиб бораётгани касалликларга қарши курашиш фаолиятидаги ёндашувларни, ҳозирги мураккаб шароит ва орттирилган тажрибалардан келиб чиқиб, такомиллаштиришни талаб этмоқда.\nАйниқса, касалликлар профилактикаси, эрта аниқлаш, тўғри ташхислаш ҳамда даволашда бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари иш услубларини қайта кўриб чиқиш давр талабига айланди. Шу мақсадлардан келиб чиқиб ҳамда аҳолига бирламчи тиббий-санитария ёрдами кўрсатишнинг сифати, самарадорлиги ва оммабоплигини ошириш, тизимда олиб борилаётган ислоҳотлар самарадорлигини сифат жиҳатдан янги босқичга кўтариш мақсадида 2020 йил 12 ноябрда Президентимиз томонидан “Бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари фаолиятига мутлақо янги механизмларни жорий қилиш ва соғлиқни сақлаш тизимида олиб борилаётган ислоҳотлар самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармон қабул қилинди.\nМазкур Фармонда хонадон патронажи, тиббий хатлов, антропометрик ўлчов ва текширувларни амалга ошириш, аҳоли орасида тўғри овқатланиш, жисмоний фаоллик одатларини шакллантириш мақсадида тарғибот тадбирларини олиб бориш белгиланган.\nЖорий йилнинг 1 декабри-дан бошлаб тиббиёт муассасаларида, корхона-ташкилотлар, ўқув юртлари ҳамда аҳоли хонадонларида хатлов-антропометрия жараё-\nни амалга оширилмоқда. Бу тадбирга малакали тиббиёт мутахассислари жалб қилинган.\nХатловда фуқароларнинг бўйи, тана вазни, тана вазни индекси, бел айланаси, артериал қон босими, пульси ва сатурацияси ўлчанмоқда. Бундан ташқари, фуқаролар-нинг овқатланиш одатлари, жисмоний фаоллигини аниқлаш бўйича саволлар ҳам бериляпти.\nФарғона шаҳридаги 1-сонли оилавий поликлиника 53395 нафар фуқароларга хизмат кўрсатади. Муассаса томонидан хатлов ва антропометриядан ўтказиш учун 23 та бригада ташкил этилди. Ҳар бир бригада махсус жиҳозлар, жумладан, тарози, пульсоксиметр, хатловларни қайд қилиш журнали, хонадон тиббий карталари билан тўлиқ таъминланган. Маҳалла фуқаролар йиғинлари билан ўзаро ҳамкорликнинг намунали йўлга қўйилгани туфайли шу кунгача аҳолининг 50 фоиздан зиёди хатловдан ўтказилди.\nТадбирларни ўтказишнинг моҳияти халқимизнинг “Касалликни даволагандан кўра олдини олган афзал”, деган ҳикматига тўла мос келади. Ушбу жараёнда тўпланаётган маълумотлар фуқароларда яширин кечаётган касаллик-лар ёки уларни келтириб чиқарувчи хавф омилларини аниқлашга, турли юқумсиз касалликларнинг олдини олишга ёрдам беради. Натижада аниқланган касалликларни тез ва самарали даволаш имконияти пайдо бўлади. Қолаверса, тиббиёт ходимлари хатлов билан бирга, аҳолига соғлом турмуш тарзи, соғлом овқатланиш маданияти, зарарли одатлардан воз кечиш, жисмоний фаол бўлиш, спорт билан шуғулланиш ҳақида тушунтириш ишларини олиб боришади. Бу хайрли тадбирлар юртдошларимиз саломатлигини асрашда ижобий самара бериши, шубҳасиз.\nвилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўлим бошлиғи.\nВИЛОЯТИМИЗДА БАЙРАМ ЯРМАРКАЛАРИ\nСУЮЛТИРИЛГАН ГАЗ БАЛЛОНЛАРИ ВАҚТИДА ЕТКАЗИЛЯПТИ


16:56, 08.11.2019 // 21465\nРекордлар қуршовидаги 18 ёшли янги юлдуз ҳамда енгилмас ПСЖ, омадсиз «Аякс» ва «Барселона» ҳақида\nМана ҳаш-паш дегунча футбол бўйича Европанинг энг нуфузли мусобақаси — Чемпионлар Лигасида 4-тур баҳслари ҳам якунига етди. Биз эса ушбу турнинг энг қизиқарли маълумотларини бир саҳифага жамлашга қарор қилдик. Демак, кетдик!\nГуруҳ босқичи 4-турида 56 та гол урилди. Шундан 29 таси 5 ноябрь кунги ўйинларда киритилди. Бундай сермаҳсуллик мусобақа тарихида қайд этилмаганди. Турнинг энг серҳмаҳсул ўйини эса Лондонда кечди. Мусобақанинг ўтган йилги ярим финалчиси, таъбир жоиз бўлса, ўша мавсумнинг энг чиройли, томошабоп ўйин соҳиблари «Аякс» Британия пойтахтида Фрэнк Лэмпард шогирдлари меҳмони бўлди. Амстердамликлар биринчи бўлимда битта зарба бериб, 3:1 ҳисобида олдинга чиқиб олиши омаддан бошқа нарса эмасдек эди гўё. Аммо ўша омад қуши иккинчи бўлимда айланиб ҳам ўргилиб ҳам «Челси»нинг бошига қўнаверди. Қандайдир бир дақиқа ичида Дейли Блинд ва Жоэл Велтманнинг майдондан четлатилиши иккита тўп фарқи билан олдинда бораётган Эрик тен Ҳаг жамоасини ҳам синдирмасдан қолмади. «Челси» эса Лэмпард келгандан буён қилаётган иши — ҳужумкорликни давом эттирди ва камбэкни амалга оширди — 4:4. Нафақат ўйинни, балки, турни безаши кутилган Ҳаким Зиёшнинг қойилмақом зарбаси эса ҳатто тур голи бўлиш учун даъвогарлар қаторидан ҳам ўрин олмади. Нега дегинг келади? Бироқ...\nТур омадсизларидан бири табиийки «Барселона» бўлди. Нега ахир Каталония клуби ютқазмади-ку дерсиз. Йўқ, Эрнесто Вальверде қўл остида тез-тез бузилиб турадиган Хожибой Тожибоев таърифлаган трактор мисоли ҳаракат қилаётган «Барселона» гуруҳ аутсайдери «Славия»ни ўз майдонида юта олмади. Буни омадсизлик, ишончсизлик ва яна нималардир деб таърифлаш мумкиндир. Аммо «Барселона»нинг тез-тез шундай тушунарсиз натижалар қайд этиб туриши ҳам одатий ҳолга айлангани бор гап. Бунга яққол исбот эса «Барса»нинг уч кун олдин Ла Лига доирасида «Леванте»дан қабул қилиб олган мағлубиятини кўрсатиш мумкин. Эрнесто Вальверденинг ўзи шундоқ ҳам муваққат турган курсиси айни дамда қимир-қимир қилиб турган бўлса не ажаб. Балки у ўз вақтида Неймар—Месси—Суарес триосини яхшигина ишга сола билган ҳамкасби Луис Энрикедан маслаҳат сўраб кўрар. Ҳар ҳолда Энрикенинг ҳужум учлигини ташкил қилиш борасида тажрибаси Вальверденикидан ортиқ бўлса борки, асло кам эмас.\nҚуръа жараёнида осон гуруҳга тушгани айтилган амалдаги чемпион «Ливерпуль» кучларини тежаган ҳолда «Генк»ни мағлуб этишга ҳаракат қилди ва бунинг уддасидан чиқди. Ғалаба голини эса сўнгги учрашувларда қойилмақом ўйинлари билан Арсен Венгерга салом йўллаётган Алекс Окслейд-Чемберлен томонидан урилди. Клопп шогирдлари шу тариқа Клублар ўртасидаги Жаҳон Чемпионатига кўтаринки кайфиятда йўл оладиган бўлди. Карло Анчелотти шогирдлари бўлмиш «Наполи» эса ўз уйида 19 ёшли Эрлинг Ҳоланд етакчилигидаги «Зальцбург»ни мағлуб эта олмади. Эрлинг эса яна гол урди. 19 ёшли норвегиялик Чемпионлар Лигасидаги илк мавсумида кетма-кет тўртта ўйинда гол урди. У еттита гол билан айни дамда мусобақа тўпурарлари рўйхатида пешқадам бўлиб турибди. «Зальцбург» дарвозаси олдида эса аллақачон «Манчестер Юнайтед» ва «Бавария» каби грандлар «тақир-туқур» ишларини бошлаб юборган.\n«Барселона» ҳақида гап кетар экан, «Реал»га тўхталмаслик ҳозирги кунда мисоли жиноят эрур. Каталонлардан фарқли ўлароқ бу сафар Зинедин Зидан бошлиқ «Қироллик клуби» туркларни Мадридда савалаб-савалаб ташлади. Бу ишни эса тажрибали Каримжон Бензема ҳамда 18 ёшли йигитча Родриго амалга оширди. Бразилиялик ёш иқтидор эгаси мусобақада идеал ҳет-трик қайд этган энг ёш футболчига айланди. У бу орқали 20 ёшида бу натижага эришган Килиан Мбаппени ортда қолдирди. Идеал ҳет-трик нима дейсизми? Ўнг ва чап оёқда шу билан бирга бошда битта ўйиннинг ўзидаёқ гол уриш шундай деб аталур, азиз мухлис. «Реал»га ўтган мавсум олиб келинган Винисиус Жуниордан фарқли ўлароқ Родриго жаноблари майдонда шундай совуққонлик билан, ортиқча эмоцияларсиз ўйин намойиш этмоқдаки, худди у «Реал»га бир неча мавсум аввал келган деб ўйлайди киши. Аслида эса у асосий жамоа сафида эндигина 6 та ўйин ўтказди. Нима ҳам деймиз, бўладиган бола бошидан...\nБир неча мавсумдан бери ҳужум чизиғи нафақат Европада, балки жаҳонда тенгсиз дея эътироф этилаётган ПСЖ жорий йил ҳимояда шунчалик яхши ўйин кўрсатмоқдаки, рақиб жамоалар 4-турга келиб ҳам Кейлор Навас дарвозасига битта ҳам гол ура олмади. Ҳаттоки 11 метрлик жарима зарбасидан ҳам. «Интер»да Антонио Контега керак бўлмай қолган Мауро Икарди эса Неймарнинг йўқлигини умуман билдираётгани йўқ. Унинг бу сафарги голи ПСЖга навбатдаги уч очкони келтирди. Неймарнинг йўқлигини билдирмасликда катта хизмат кўрсатаётган бир «паҳлавон» бор. Бу — Килиан Мбаппе. Килиан ва Мауро ПСЖнинг сўнгги 13 та голига муаллифлик қилди. Нима ҳам деймиз, ёмғирдан қочиб, дўлга тутилган Неймар иним бардам бўл!\nБошқалар ҳақида гап кетар экан, «Бавария» ва «Ювентус» ҳақида ҳам икки оғиз. Турин клуби Москвада Юрий Сёмин бошлиқ «Локомотив»ни сўнгги дақиқаларга келибгина мағлуб этиш имконини топди. Бу ишни эса ҳамма кутган Роналду эмас, захирадан ўйинга қўшилган Дуглас Коста бажарди. У ўзининг «соло»си орқали биринчи голда антиқаҳрамонлик кўрсатган Гильермени ожиз қолдира олди. Гол бўлган вазиятда эса Саррининг ёқимтойи Гонсало Игуаин қойилмақом узатма берганини таъкидлаш жоиз. Яна бир эътиборли жиҳат эса захирага олинган Роналду Саррига «беш ташлаш»ни хоҳламади.\nБир неча кун олдин Нико Ковачни истеъфога чиқариб, бош мураббийсиз қолган «Бавария» юнон ўлкасидан келган «паҳлавонлар» — «Олимпиакос»ни гол уриш чарчамаётган Роберт Левандовски ҳамда Иван Перишичнинг ҳаракатлари орқали мағлуб этди. Мюнхенликлар ҳозирда янги бош мураббийни кутиш жараёнида. Венгер келмаслиги аниқ бўлди. Ким билади, балки ўзгача Жозе ёки Аллегри жаноблари Мюнхен жамоаси бошқарувини қўлига олар...\nНима бўлганда тақдирда ҳам ҳозирча бизда шулар. Кейинги турларда ғойибона кўришгунча деб қоламиз...\n18:53 Кеча // 130334\n23:06, 25.05.2020 // 107132\n23:15 Кеча // 103989\n20:44 Кеча // 102487\n18:58, 25.05.2020 // 98299


"Локомотив" ФИФА кунлари сабаб назорат учрашуви ўтказади\nФИФА кунлари сабаб Суперлигада юзага келган танаффусдан фойдаланиб «Локомотив» «Қизилқум»га қарши ўртоқлик учрашуви ўтказади. Мазкур назорат баҳси 8-июнь куни ТТЙМИ стадионида бўлиб ўтади. Бу ҳақда клуб матбуот хизмати хабар тарқатмоқда.\nЖамоа бугундан ўз базасида йиғилиб Суперлиганинг 11-туридан ўрин олган «Сурхон»га қарши баҳсга тайёргарликни бошлайди. Эслатиб ўтамиз, «Локомотив» - «Сурхон» учрашуви 15-июнь куни «Локомотив» стадионида бўлиб ўтади ва 19:30да бошланади.\nҚизилқум Локомотив Назорат учрашуви


«Барселона» собиқ бош мураббийи, ҳозирда «Манчестер Сити»ни бошқараётган Хосеп Гвардиола каталония клуби ҳақида фикр билдира туриб, мухлислар улардан баъзида жуда кўп нарсаларни талаб қилиб юборишини таъкидлади.\n«Одамлар «Барселона» ЕЧЛни ҳар доим ютиши керак деб ўйлашади, аммо аслида ундай эмас. Бу турнирда ҳар доим ғалаба қозониш учун жуда ва жуда қийин. «Барселона» эришаётган натижаларга хотиржамлик ва сабр билан эришса яхши бўларди. «Ливерпуль», «Челси», «Ювентус», «Реал», ёки ва Париждаги стадионларда ғалаба қозониш жуда мураккаб. Сўнгги йилларда испан жамоалари Европада етакчилик қилишмоқда, бироқ шунга қарамай, бошқа жуда кучли бўлган клублар кўп », — дея Гвардиоланинг сўзларини келтиради L'Esportiu.\nБарселона Гвардиола Манчестер Сити


Тожикистонлик муслима бадарға қилиниши мумкин\n10 кун муқаддам Россия пойтахтида ҳибсга олинган тожикистонлик Умеда Сиддиқовага экстрадиция хавф солмоқда.\n19 май куни Москванинг Катта Киселная кўчасида Федерал Хавфсизлик хизмати ходимлари Тожикистонда радикал ислом ҳаракатига аъзо бўлганликда айбланаётган 34 ёшли тожикистонлик Умеда Сиддиқовани ҳисбга олди.\nҲодиса тафсилотларини Озодликка сўзлаб берган бу аёлнинг 70 ёшли қайнонаси Гавҳар Сиддиқовага кўра, Умеда ишга кетаётган пайтда ушлаб кетилган ва бир кун давомида ундан мутлақо дарак бўлмаган.\n- Уйдан ишга кетаётганида эрталаб соат 8 ларда олиб кетилди. Адашмасам, 19 май эди. У трикотаж фабрикасидаги тикувчилик цехида ишларди. Шу уйимиздан 10 дақиқали йўл эди, пиёда борарди. Соат 7 ларда уйга қайтарди. Ўша куни соат 7 бўлди - дараги йўқ. Болалари йиғлашга тушди, биз билмаймиз унинг олиб кетилганини. Дугонасига телефон қилган эдик, ишхонасига борса, ишдагилар: “Бугун ишга келмади”, дейишган. Кейин биз турмада ётган ўғлим Фаррухнинг адвокатига телефон қилиб, Умедани ҳам милицияга олиб кетишганини билдик, - дейди Гавҳар Сиддиқова.\nАсли хўжандлик Гавҳар Сиддиқованинг айтишича, фарзандлари Фаррух ва Умеда 1998 йилда оила қуришган ва фарзандли бўлганидан бир неча йил ўтгач, Россияга кўчиб келишган. Россияда уларнинг яна икки фарзанди туғилган. Гавҳар опанинг айтишича, кичиги 9, каттаси 12 ёшда бўлган болаларни 20 май куни дастлаб юқумли касалликлар шифохонасига олиб кетишади, у ердан эса Алтуфевода жойлашган болалар етимхонасига жўнатишади.\n- Ҳеч бўлмаса, ўғлимнинг хотинини чиқариб юборишсин, болам... Болалари сарсон бўлмасин! 3 та вояга етмаган боласи бўлади-ю, нима асосда уни ҳибсга олишади? Ёшим етмишга бориб қолган, шаҳарни яхши билмасам, болаларни кўра олмасам... Терговчи биз ижарага олаётган уй эгасини ҳам чақиртириб қўрқитганга ўхшайди, бизни уйдан яқин орада чиқиб кетишимизни сўраяпти у ҳам. Бошим қотиб қолди, додимни кимга айтишни ҳам билмайман, - дея кўзига ёш олади Гавҳар Сиддиқова.\nЭр-хотин Сиддиқовларнинг ҳибсга олиниши сабабларини аниқлаш мақсадида Озодлик уларнинг адвокати Надежда Ермоловага мурожаат қилди. Адвокатнинг айтишича, Умеда тожик расмийлари томонидан 2006 йилда халқаро қидирувга берилган экан.\n- Лекин бу жуда ғалати туюлаяпти, чунки у қидирувга 2006 йилда берилган, беш йил ўтганидан кейин эса қўлга олинди, ваҳоланки, улар ҳеч қаерга яширингани йўқ. Яъни улар керакли бўлган пайтда ҳибсга олингани шубҳа туғдиряпти. У Тожикистонга экстрадиция қилиниши мумкин, 2010 йилнинг 7 декабридан бери тергов изоляторида сақланаётган Фаррух ҳам прокуратуранинг экстрадиция ҳақидаги қарорини кутаяпти. Эр-хотин тожик ҳукумати томонидан экстремизмда, конституциявий тузумга тажовуз қилганликда ва ноқонуний диний ташкилотларга аъзоликда айбланмоқда, - деди адвокат Надежда Ермолова.\nДеярли 10 йилдан бери Москвада яшаб келаётган ва 3 нафар фарзанд тарбияси билан шуғулланиб юрган аёлни тажовузкорлик ва экстремизмда айблаб қамоққа жойлаш кимга керак?\nБу саволга жавоб берар экан, Москвадаги Сиёсий қочқинлар жамияти президенти Баҳром Ҳамроев бу муслиманинг ҳисбга олиниши 2010 йилнинг декабр ойида мусулмонларга қарши бошланган босимнинг мантиқий давомидир, деган фикрда. Бу ишни бевосита назорат остига олган "Мемориал" ходими Баҳром Ҳамроев босимга учраётган диндорлар орасида ўзбекистонликлар ҳам борлигини айтади.\n- Аслида унинг эрини, эсингизда бўлса, ингиз,.,,,mmjdhf,, ,, 7 декабрда қамашган эди. Мен ўшанда жароҳат олганим ҳам эсингизда бўлса керак... Бу аёлни қамашдан мақсад нима? Эрига босим ўтказиб, бошқаларга керакли кўрсатма берасан, деяпти. Ўша 7 декабрда айнан шундай айбловлар билан қўлга олинган бошқа 14 кишидан ҳибсдаги биттаси – Фаррухга босим ўтказилиб, аёлини ҳибсга олиб, фарзандларини болалар уйига топширилишидан мақсад – бошқаларга гувоҳлик беришга мажбурлаш.\nОзодлик: 14 киши деяётганларингиз ким ўзи?\n- Ўзбекистон, Тожикистон ва Россиянинг Доғистон фуқаролари. Улар ҳозирча озодликда бўлгани билан бир одам кўрсатма бергани ортидан қолганларни яна ҳибсга олиш имконияти очилади. Бу ишларнинг барчаси сохталаштирилган. Агар бу ишнинг илдизини ковлайдиган бўлсак, Рижскаяда 2010 йилнинг октябр ойида ҳибсга олинган Тожикистон фуқаролари бор эди. Озодлик радиоси бу ҳақда хабар берган эди. Уларга қурол-аслаҳа ташлаб, шу воқеаларни бирини бирига боғлаб, “Россияда экстремизм, терроризм хавфи кучайяпти”, деган хулоса чиқариш. Бу ҳибсга олишлар, қатағонларнинг кучайиб кетишини бир нечта сабаблари бор. Биринчидан, молиявий сабаб - давлатнинг маблағини олиб ўзлаштириш, ўзларига иш жойларини ташкил қилиш, лавозимларга кўтарилиш. Давлат бюджетидан экстремизм ва терроризмга қарши катта молия ажратилади, яъни бу пуллар ишлатилаяпти, сохталаштирилаяпти. Албатта, бунинг эвазига бир нечта мусулмон қурбон қилинмоқда, - дейди Баҳром Ҳамроев.\nҲуқуқ фаоли сўнгги пайтларда Москвада ҳуқуқ-тартибот органлари томонидан бир нечта муслималар қўлга олинганини ҳам маълум қилди.\nМосква Бош прокуратурасидан олинган маълумотларга кўра, Умеда Сиддиқова ҳозирда Москвадаги полиция тергов изоляторларидан бирида сақланмоқда. Унинг Тожикистонга экстрадицияси масаласига оид хужжатлар Россия Бош прокуратураси томонидан кўриб чиқилаяпти.\nАйни пайтда Россия Федерацияси ва Тожикистон ўртасида ўзаро ҳуқуқий ёрдам тўғрисида шартнома имзоланган эмас.


Путин ва Лукашенко Россиянинг коронавирусга қарши вакцинаси беларусларда синовдан ўтказилишига келишиб олишди - Zamin.uz\n16:10 / 25.08.2020\nПутин ва Лукашенко Россиянинг коронавирусга қарши вакцинаси беларусларда синовдан ўтказилишига келишиб олишди\nБеларусь фуқаролари Россияда ишлаб чиқарилган коронавирусга қарши вакцина синовининг учинчи босқичида ихтиёрий тартибда иштирок этишади.\nРоссия президенти Владимир Путин ва унинг беларуслик ҳамкасби Александр Лукашенко навбатдаги телефон орқали мулоқотини ўтказишди. Суҳбат чоғида Беларусь ва унинг ташқарисидаги вазият муҳокама қилинди, деб хабар берди БЕЛТА.\nҚайд этилишича, Путин ва Лукашенко шунингдек, Беларусь фуқаролари Россияда ишлаб чиқарилган коронавирусга қарши вакцина синовининг учинчи босқичида ихтиёрий тартибда иштирок этишига келишиб олишган.\nБеларусь янги вакцина етказиб берилган илк хорижий мамлакат бўлади, дейилади хабарда.\nБеларусь худди Швеция сингари коронавирус тарқалиши сабабли кескин чоралар киритмади ва чегараларни ёпмади. Футбол бўйича Беларусь чемпионати пандемия боис тўхтатилмаган Европадаги ягона чемпионат бўлди.\nЛукашенко бир неча бор вирус хавфини бўрттирмасликка чақирганди. У Беларусда ҳеч ким коронавирусдан ўлмагани ва ўлмаслигини таъкидлаган. Июлда эса ўзи ҳам коронавирусдан соғайганини маълум қилганди. “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\nЛукашенко Путин билан Беларусь хавфсизлигини таъминлаш бўйича келишиб олганини айтди\n16-08-2020, 09:37, Дунё\n8-04-2020, 06:00, Дунё\nЛукашенко: глобал ўйинчилар коронавирусдан дунёни урушсиз бўлиб олишда фойдаланиши мумкин\n2-04-2020, 19:03, Дунё\nЛукашенконинг коронавирусга қарши «дориси»\n17-03-2020, 07:20, Дунё\nБеларусь президенти Александр Лукашенко Илон Маск унга Tesla совға қилганини айтди\n4-09-2019, 16:20, Дунё


Гравировкалаш (немис тилидан. gravieren, франсуз тилидан. graver - бирор нарсанинг устига ишлов бериш) - бу ойнанинг юза қисмига қаттиқ маҳсулотлардан фойдаланган ҳолда физик ёки ҳимик жараёнлар асосида бирор бир суръат, кўриниш беришдир.\nГравировкалаш жараёни қадим-қадимдан шаклланиб келаётган авлоддан-авлодга ўтиб келаётган жараёндир. Ота боболармиз томонидан турли хил сопол идишларга, тошларга ёғоч махсулотларига турли хил накш ва суръатлар туширишган. Бундан кўриниб турибдики гравироклашак қадим-қадимдан шаклланиб келаётган соҳадир. Гравировкалашни ота-боболаримиз қўл мехнатига асосланган холда амалга оширишган. Хозирги кунда эса ву сохага янги технологиялар кириб келиб, уни ривожлантиришига туртки бўлди.\nХозирги кунда гравировкалаш ўз ичига куйидаги усулларни олади: силлиқлаш усули, юза усули, кесиш усули, жанг усули.\nБизнинг юқори малакали мутахасисларимиз ўз ишининг устаси ҳисобланади, сизнинг ҳохиш истагингиздаги хизматларни кўрсатади. Бизнинг хизматларимиздан албатта қониқиш хосил қиласиз, бизни танлашда адашмайсиз. Хизмат кўрсатиш сифтига кафолат берамиз.\nГравировкалаш кўл мехнатига асосланганда жудаям кўп вақт ва мехнатни талаб қилар эди.Хозирда эса бу каби қийинчиликларни олди олиниб замонавий технологиялар асосида гравировкалаш амалга оширилмоқда. Бу эса хозирги кунда жудаям керакли булган муаммолардан бирининг ечимидир. Бу муаммо кўп вақт, сарф ҳаражат, мехнатни талаб қилмоқда эди. Биз эса бу муаммоларни олдини олдик ва сифатни хизматларимизга сизга таклиф этамиз.