Тошкент тиббиёт академияси патологик анатомия кафедраси. Бронхит касаллиги\nГлавная » Бронхит » Бронхит касаллиги\nУТКИР ВА СУРУНКАЛИ БРОНХИТ\nУТКИР ВА СУРУНКАЛИ БРОНХИТ УТКИР БРОНХИТ Тарифи. Бронхитлар - бронх деворининг яллигланиш жараёни. Таркалиши. Хасталик нафас аъзолари касалликлари орасида энг кўп учрайди(2 фоиздан 20 фоизгача), эркаклар аёлларга нисбатан 2-3 марта кўпрок касалланадилар. Таснифи. Бронхитлар кечиши вақтига қараб 2 турга бўлинади: ўткир ва сурункали; ўткир бронхитлар 30 кунгача давом этади, сурункали тури эса икки йил мобайнида узлуксиз 3 ой ва ундан кўп вақт кузатилади. Бронхитлар яна бирламчи ва иккиламчи бўлиши мумкин: бирламчи бронхитларда яллигланиш жараёни бронхларда кечади ва бошқа система касалликларига боғлиқ бўлмайди; иккиламчи бронхитлар эса хамрох касалликлар (грипп, кўкйўтал, қизамиқ, ўпка сили ва юрак касалликлари) натижасида вужудга келади, кўпинча сегментар бўлади. Шикастланиш майдони хажмига нисбатан ёйилган (диффузли) ва чегараланган (сегментар) бронхитлар фаркланади. Зарарланиш чуқурлигига қараб: юзаки (саёз) - эндобронхит, бунда паталогик жараён бронхнинг шиллиқ қаватида чегараланган ҳолда жойлашади; чуқур - панбронхит-яллиғланиш жараёни бронх деворининг ҳамма қаватини қоплайди. Яллиғланиш суюқлигининг табиатига (ҳарактерига) қараб, бронхитлар: катарал, шиллиқ-йирингли, фибринсимон, қонли ва некрозли турларига ажратиладилар. Этиологияси бўйича: бактерияли (кўпинча полиморфли - коклар аралашмаси), вирусли (қизамиқ, кўкйўтал ва бошқа касалликлар вирусининг бевосита бронхларга таъсири билан боғлиқ), заҳарли (кимъё моддалари таъсирида), чанглар (ўсимлик, маъдан ва бошқа чанглар), ҳароратли (юқори ва паст ҳарорат, радиоактив нур энергияси таъсирида) турларга бўлинади. Ўткир бронхит - бронх деворларининг ўткир яллиғла ниш жараёни бўлиб, ўткир кечиши ва диффузли тарьқали ши билан ифодаланади. Этиологияси: Вируслар - грипп, кўкйўтал, қизамиқ, аденовирус лар ва бошқалар. Бактериялар - стрептокок стафилакок, пневмакок ва Фридлендр таёқчаси. Физикавий ва кимъёвий жараёнлар - совуқ ва иссиқ ҳаво, чанг, заҳарли газлар, дори воситалари. Мойил омиллар: совқотиш, тамаки чекиш, алкоголни суиистимол қилиш, касб-корига алогқадор зарарли омиллар (сульфид ва нитрат кислата, фосген, хлор буғларидан нафас олиш) таъсири, юқори нафас йўлларида инфекция ўчоғининг мавжудлиги (синусит, гайморит), бурун билан нафас олишнинг бузулиши, кўкрак қафаси шаклининг ўзгариши (қийшиқланиши). Патогенези. Зарарловчи омиллар трахея ва бронхларга ҳаво (аэроген), қон (гематоген) ва лимфа йўллари (лимфоген) орқали ўтади. Бронхларнинг ўткир яллиғланиши баъзида бронхлар йўлининг торайиши - шишли яллиғланиш ёки бронхларнинг таъсиротга жавобан спастик қисқариши билан кузатилади. Баъзи холларда организм бирор таъсирга жуда сезгир бўлиб қолган кишиларда ўткир бронхит аллергик касалликларга ўхшаш намоён бўлади (астмали бронхит, вазомоторли ринит, эозинофилли катар ва бошқалар). Бронхитларнинг бу турлари патогенезида асосан бронхларнинг шиллиқ қавати яллигланиши ўрнига кўпинча артерияли ва венозли қизариш ётади. Патологик анатомияси. Патологик жараён бошланишида бронхлар шиллиқ пардасида қизариш, шиш, турқитлар диапедези билан кечади, кейинчалик киприксимон эпителийни дегенератив ўзгариши содир бўлади ва бронх деворида эрозиялар вужудга келади, бронхитнинг огир кечишида яллиғланиш бронхнинг ҳамма қаватини шикастлайди. Клиник кўриниши. Шикояти - касалликнинг бошланишида умумий беҳоллик, юқори нафас йўлларининг ўткир яллирланишига хос белгилар - томоқ ва тиш суяги атрофида қичишиш ҳиссиёти, тумов, товушнинг бўғилиши безовта қилади. Яллиғланиш бронхларга тарқалгач хансираш, изтиробли дағал қурук; йўтал ёки жуда оз миқдорда қийин ажралувчи сирачсимон (ёпишқоқ.) балғам, баъ зан қонли балгам ажралади. Йўталиш вақтида кўкрак қафасида, аксарият қовурғалараро, тўш суяги орқасида ва қорин мушаклари сохасида оғриқ пайдо бўлади. Касалликнинг 2-3 кунидан балғам ажралиши енгиллашади, йўтал юмшаяди ва аста-секин камаяборади. Ўткир бронхитда одатда ўрта ва йирик бронхлар шика стланади, лекин ёш болаларда ва қарияларда паталогик жараён майда бронхларга ҳам тарқалиши мумкин. Бунда майда бронхларнинг ва бронхиолаларнинг диффузли зарарланиши кузатилади, натижада ҳансираш вужудга келади ва беморнинг умумий аҳволи оғирлашади. Нафас олиш ва юрак уриши тезлашади. Ўчогли бронхитда тана ҳарорати нормал ёки субфебрил, оғир диффузли тури да эса, 38-39° С гача кўтарилиши мумкин. Кўриниши. Ўткир бронхитда беморнинг тана тузилишида ва кўринишида ўзгариш кузатилмайди. Перкуссияда кўкрак қафасида ўзгариш аниқланмайди. Аускультақияда везикуляр ёки кучайган (дағал) везикуляр нафас аниқланади. Бронхларда ёпишқоқ секрет бўлганида ёйилган қуруқ хуштаксимон ёки визиллаган хириллашлар эшитилади, йўталдан сўнг хириллашнинг камайиши кузатилади, кейинчалик кичик ва ўрта пуфакчали жарангсиз нам хириллашлар пайдо бўлиши мумкин. Рентгенда деярлик ўзгариш бўлмайди, агар бемор оғир холатда бўлса, бронх расмининг кучайганлиги кўринади. Қонда ЭЧТ оз миедорда бўлса ҳам тезлашади, лейкоцитлар миқдори кўпайиши ва таёқча ядроли нейтрофилли хужайралар силжиши кузатилади. Балғамни текшириш. Балғам, аксарият шиллиқли, шиллиқ-йирингли, баъзида йирингли ёки қон парчалари билан бўлиши мумкин. Ташқи нафас функқияси - ўпканинг хаётий сиғими ва максимал вентиляцияси 15-20 фоизга камаяди. Кечиши. Ўткир бронхит бир неча кундан 1-2 хафтагача давом этади, лекин йўтал ўртача 3 хафтагача чўзилади. Баъзида зарарли воситаларнинг узоқ вақт таъсирида (чекиш, совқотиш), ҳамда касалликни даволаш ўз вақтида сифатли ўтказилмаса хасталик чўзилиши ёки бронхопневмония ёки сурункали бронхит каби асоратга дучор бўлиши мумкин. Ташхиси. Касаллик юқорида айтилган шикоятлар билан ўткир бошланиши, аускультацияда аввал қуриқ, кейинчалик нам хириллашлар эшитилиши билан тасдиқланади. Қиёсий ташхис ўтказилишида қуйидагиларни аниқлаш керак. Мазкур бронхит мустақил касалликми (бирламчими) ёки бошқа касалликлар (ўпка сили, грипп, терлама) белгиларими? Ҳар вақт аниқ ташхис қўйиш керак (ўткир бронхит, сурункали бронхитнинг қайталанган даври ёки пневмония). Ташҳисни тасдиқлаш учун юқорида кўрсатилган клиник ва лаборатория синамаларидан ташқари ўпкани рентгеноскопия ёки рентгенография қилиш керак. Ҳақиқатда эса ўткир бронхитда бу услубнинг аҳамияти чегаралангандир. Бронх йўлларини яллиғланиш суюқлиги билан тўлдирилиши натижасида ўпка илдизи сояси кучайганлиги кузатилади. Рентген услуби бошқа касалликларни истисно қилиши мумкин. Оқибати. Уткир бронхит асосан тузалиш билан тугайди (якунланади), қарияларда ва ёш болаларда, бронхиолит ривожланганда, зотилжам (пневмония) қўшилганда касаллик тақдири хафли бўлиши мумкин, баъзи холларда ўткир бронхит сурункали бронхитга ўтиши ва пневмосклероз ривожланишига олиб келиши кузатилади. Давоси. Касалликнинг биринчи кунлари беморни ярим ўринкўрпа холатида даволаш қоида тусига кирган. Кўплаб суюқлик, асосан ишқорий маъдан сувлар ичиш тавсия к;илинади. Тамаки чекиш умуман тақиқланади. Касалликнинг белгиларига қарши муолажа буюрилади. Ҳароратни туширувчи ва оғрикни қолдирувчи во ситалар -парақетамол 0,2г дан кунига 3 марта, анал гин 0,5 дан 3 махал, аскорбин кислотаси 0,3 дан 3 ма хал овқатдан кейин к;абул қилиш мўлжалланган. ҚУРУҚ йўталга қарши - 0,015г кодеин билан 0,3г на трий гидрокарбанат аралашмаси, либексин 2 таблет кадан, тусупрекс ва глаувент 1 таблеткадан кунига 3 4 марта ичилади, фалимент ва викс - 1 таблеткадан 5 6 марта тил остига қўйилади. Балғам ажралишини кучайтириш учун термопсис ва алтей дамламаси, 3%ли калий йод эритмасидан 1 ош кошиққан 4 маҳал, бромгексин таблеткасидан 1 дона дан кунига 4 махал; бронх йўли торайганда 0,25г эуфиллин таблеткасидан 2-3 марта, 20-30 томчи солутанни бир кунда 3 марта овқатдан кейин қабул қилишлик тавсия қилинади. Физиотерапия. Касалликни комплекс даволашда физиотерапия муолажалари кенг кўлланилади. Беморга уй шароитида чалғитувчи воситалардан кўкрак қафасига банка, хантал (горчичник), иситувчи компреслар, оёққа иссиқ ванналар тавсия қмлинади. Ёпишқок; балғамни юмшатиш учун йод эритмалари (0,5%ли калий йодид) ёки балғамни юмшатувчи (мукалтин) сифатида таъсир қилувчи (20%ли мукотиста - ацетилцистин эритмасидан,) ҳамда протеофибринолитик ферментлар - трипсин (10-15мг), химотрипсин (5-10мг), панкреатин (0,25-0,5г) буфер эритмалари аэрозолларидан фойдаланилади. Кўкрак қафасини солюкс ва Минин лампаси, ҳамда инфранур билан тўш ва кукрак оралиқ сохасига 20-25 дақиқа давомида кунига 1-2 марта нурлантириш тавсия қилинади. Бронхлар тиришишида (бронхспазмда) бронхолитиклар билан тўлдирилган чўнтак инголяторларидан (астмопент, беродуал, беротек, сальбутамол) ва антигистамин дорилари дан 1 суткада 3-4 марта фойдаланилади. Касалликнинг огир кечадиган турида симптоматик даво 2-3 кун мобойнида самарасиз қолса, беморларга антибиотиклар ва сульфаниламид препаратлари (пенициллин 0,5-1г дан мушак орасига 4 махал, цефоперазин 1,0-2,0 г мушак орасига 2 марта, далоцин-Ц-клиндомицин 150-ЗООмг капсулада огиз оркали 4 марта, бисептол-480 2 таблеткадан 2 марта қабул килиниши тавсия қилинади. Халқ табобати воситалари. Қуруқ йўтални тинчлантирувчилар. Бир ош қошиқ миқдордаги майдаланган ажган устига қайнаб турган 200мл сув қуйилиб, 1 соат давомида турғизиб қўйилади, сузиб олиниб, овқатдан 30 дақиқа илгари 1/4 стакандан 3 махал ичилади. 4 ош қошиқ анжир қоқиси талқонини 2 стакан сутда 5 дакиқа қайнатилади. 1 соат давомида дамлаб қўйилади, қайнатмадан 1/2 стакандан кунига 2-4 марта истеъмол қилинади. Ҳар куни 1-2 чой қошиқ хрен шарбатини шакарга ёки асалга аралаштириб қабул қилинади. 2 ош қошиқ қайнатилган шолгом шарбатини шакарга ёки асалга аралаштириб 2-4 марта ичилади. Турп ёки сабзи шарбатини тенг миқдорда (1:1) сутга қўшиб, 1 ош қошиқдан 6 марта ичилади. 5-6 дона саримсоқ тишчасини янчиб, 1 стакан сутда 5 дақиқа секин қайнатилади ва 1 соат димлаб қуйилади, кунига 5-6 марта ичилади. ЗО г ширинмия илдизи кукуни ва 15г укроб кукунини 60г шакарга аралаштирилади ва 1/2 чой қошшқдан 2 махал ичилади. Катта бошли ош пиёзни қиргичдан ўтқазиб, роз ёғи билан аралаштирилади, сўнгра қоришма уйқудан олдин кўкракка, томоққа сурилади, нахорга 1 ош қошиқни истемол қилинади. 400г қўнғир эман пўстлоғни қайнатилади, 4г аччиқ тошни эритилади ва 60г асал қўшилади ва томоқни ғар-ғар қилиб чайилади. Жунли тўқима сирка, кунга боқар ёғи ва камфора ёғи аралашмаси билан намланади ва кўкракка уйқудан олдин қўйилади. Бўйин орқасига қирғичдан ўтказилган хрен компресси жойлаштирилади. Балгам юмшатувчи ва кўчирувчилар. Бехи уругларини тозалаб, бўшлигига сариёг ва асал қушиб, қасқонда 40 дақиқа дамланади ва тунги уйқу олдидан ҳар куни 1 донадан қайноқ холда истемол қилинади. 1 чой ошиқ гулхайри гули устига 1 стакан қайноқ сув қуйиб 2 соат дамлаб қуйилади, кейин сузиб олинади. Илиқ ҳолда 1 чой ошидан кунига 3 маҳал ичилади. Зиғир уруғларини 1-3 чой қошиқдан кунига 2-3 маҳал илиқ сув ёки сут билан қабул қилинади. Янги сиқиб олинган оқ қандирмоқ (кўка) сувини 1 ош қошиқдан 3 махал ичилади. Турп сувига 2-3 хисса қайнаган сут қўшиб, кечаси ётишдан олдин 1/2 стакандан ичилади. 15г сабзи шарбати докадан ғоз ёғи, сариёг ва асални аралаштириб, аралашманинг 1 ош қошиғини 1 стакан қайноқ сутга солиб 2 махал ичилади. Яллигланишга қарши воситалар. 2 чойқошиқ жўка гули устига 2 стакан қайноқ сув солиб 30 дақиқа дамланади, сузиб олиб, илиқ ҳолда овгқатдан олдин 1/2 стакандан 2-3 марта ичилади. 1 ош қошиқ баргизубнинг қуруқ баргига 1 стакан қайноқ сув солиб 2 соат дамланади, тиндирилади, ов қатдан 20 дақиқа олдин 1ош қошиқдан 4 махал ичилади. Янги узилган бўймадрон барги шарбатидан кунига 2 ош қошиқдан 4 марта ичилади. Уткир бронхит кечиши ва тақдиридан қатъий назар экстрагенитал касаллигига киради. Касаллик бошлангандан сўнг даволанганидан қатий назар хомила пайдо бўлиш олдини олиш зарур. Хомиланинг биринчи чорагида дориларни қабул қилиш тавсия қилинмайди. Бронхит бронхоспазм хуружлари билан огир кечади, агар мазкур хомила 2 ва ундан кейингиси бўлсагина, хомиладорликни тўхтатиш тавсия қилинади. Биринчи хомилада жуда эҳтиётлик талаб этилади. Профилактика - чораларига атроф мухитни тоза сақлаш, ўта совуқ қотишдан сақланиш, тамаки чекмаслик, алкагол ичимликларга ружу қўймаслик керак. Доимий равишда бадан тарбия қилиш, спорт билан шугилланиш орқали организмни чиниқтириш уткир бронхитни олдини олишда мухим аҳамиятга эга. СУРУНКАЛИ БРОНХИТ СУРУНКАЛИ БРОНХИТ - бронхларнинг диффузли, жадаллашувчи яллиғланиши бўлиб, кўпинча ўз вақтида даво қилинмаган ва давоси охиригача олиб борилмаган ўткир бронхитнинг оқибати хисобланади ёки касаллик бошланишидан аста-секин сурункали бронхит кўринишида ривожланади. Тарқалиши. Сурункали бронхит кўп тарқалган касаллик хисобланади. Ҳозирги вақтда саноати ривожланган давлатларнинг ва катта шаҳарнинг 3 фоизидан 10 фоизигача бўлган аҳолиси ушбу паталогик жараён билан зарарланган деб ҳисобланади. Этиологияси. Касалликнинг асосий сабабчиси - бронхитнинг шиллиқ қаватига узоқ вақт давомида салбий таъсир қилувчи омиллар: Тамаки тутуни. Уй ва ишлаб чиқариш жойларида содир бўладиган чанглар ва газлар. Қайталаниб турувчи нафас йўли инфекқияси (респираторли вируслар, пневмококлар, Пфейфер таёкчаси). Касалликнинг вужудга келтирувчи мойил омиллар: Ўпканинг сурункали яллиғланиши ва йирингли жараёни. Юқори нафас йўлларида сурункали инфекция ўчоқлари. Бурундан нафас олишнинг бузилиши. Узоқ муддат совқотиш. Спиртли ичимликларни суйиистемол қилиш. Организм реактивлигининг сусайиб кетиши. Наслнинг маълум даражада салбий тасири.\nУпка йирингли касалликлари\nФАКУЛЬТЕТ ТЕРАПИЯ КАФЕДРАСИ\nМАЪРУЗА МАКСАДИ: Крупоз зотилжам сабаблари, таснифи, клиникаси, диагностикаси, даволаш усуллари ва профилактикасини талабаларга етказиш.\n^ Материални кенг ёритиб бериш йули билан талабаларни шу муаммога кизиктириш, шу касаллик диагностикаси ва даволашдаги охирги янгиликлар билан таништириш. Адабиётлар билан мустакил ишлашга кизикиш уйготиш.\n^ ´рганилаётган муаммонинг этиология, патогенез клиникаси, касалликнинг клиник кечиш хусусиятлари хамда диагностика ва даволашнин замонавий усулларини актуаллигини хозирги замон талаби ми±иёсида асослаб бериш.\n^ Крупоз зотилжам муаммоси ички касалликлар потологиясида асосий уринлардан бирини эгаллайди. Касалликнинг кенг тар±алганлиги, кечишининг °зига хослиги ва диагностикадаги кийинчиликлар муаммонинг ахамиятлилигини яна бир карра тасди±лаб туради.\nЎПКА АБСЦЕССИ - ўпка тўқимасининг некрозли ва йирингли емирилиши бўлиб, якка ёки кўп бўшлиқ ҳосил бўлиши билан ифодаланади. Йиринглаш ўчоғи соғлом тўқимадан чегараланган яллиғланиш инфильтрацияси (бириктирувчи тўқима пардаси) билан ўралган.\n^ - қўланса хидли балғам ажралиши билан кечадиган ўпка тўқимасининг нобуд бўлиши, чириб емирилиши. Унинг соғлом тўқимадан аниқ ажралиш чегараси йўқ (абсцессдан фарқи).\nЭТИОЛОГИЯСИ. Касаллик инфекция аралашган ҳар хил моддаларни, ёт жисмларни, бурун-томоқ суюқликларининг нафас йўли орқали бронх ва ўпкага тушиши, ўткир зотилжамлар, инфекцияли ўпка эмболияси, кўкрак қафасининг шикастланиши натижасида вужудга келади. Касалликни ҳар хил бактериялар - стрептококк, стафилококк, пневмококк, фридлендер диплококклари, ичак таёқчалари, ҳамда анаэробли микроорганизмлар чақиради.\nПАТОГНЕЗИ. Инфекциянинг ўпка тўқимасига киришининг бир қанча йўллари мавжуд.\nЎпка ва бронхларга инфекция аралашган овқат парчалари ва қуруқ моддалар тушиши натижасида ривожланадиган аспирационли абсцесс алоҳида ўрин эгаллайди. Бундай ҳодисалар бемор хушини йўқотганда, наркоз ва маст ҳолатларда юзага келади.\nБаъзи ҳолларда абсцесс бронхнинг ўпка ателектази билан сиқилиши натижасида вужудга келади. Масалан, бронх ўпка саратонида, аорта аневризмасида, кўкс оралиғи ўсмаларида.\nУчоқли ва крупозли зотилжамдан кейинги абсцесс алоҳида ўринни эгаллайди. Бунга сабаб ўткир зотилжамни кеч даволаш, антибиотик дозасининг камлиги, организмнинг иммун-биологик ва реактивлик хусусиятининг пасайишидир.\n^ Бунда абсцесс ўпка томирларида инфекцияланган эмболларни қон оқими билан ўпкага тушиши натижасида ривожланади. Бу ҳолат септикли эндокардит, тромбофлебит, туғруқдан кейинги септикопиемияда куза тилади.\n^ қўшни аъзоларда - жигар, талоқ ва диафрагма ости абсцессида, йирингли медиастенит ва плевритларда, паранефритларда, қизилўнгач саратон касаллигида тўпланган йиринг ўпкага силжийди ва абсцессни вужудга келтиради.\nШикастланиш йўли орқали абсцесс ривожланиши кўкрак қафасининг очиқ ва ёпиқ жароҳатланишида кузатилади. Бунда жароҳатланган ўпка соҳасида қон қуйилиши қон айланиши бузилиши ва йиринглашни вужудга келтирувчи инфекциянинг қўшилиши аҳамиятга эга. 1\n^ Абсцесс якка ёки бир нечта бўлиши мумкин. Асосан улар ўнг ўпкада жойлашади, бунга сабаб ўнг бронхнинг анча катталиги ва кенглигидир. Аксарият ўпканинг пастки соҳалари шикастланади, чунки бу қисмдаги бронхларнинг дренаж фаолияти заифроқ Абсцес бўшлигининг юзаси нотекис, грануляция билан қопланган ва йиринг сақлайди. Унинг атрофини ўпка тўқимасининг яллигланиш инфилтрацияси қоплайди.\nГангренада бўшлиқ аниқ чегарага эга эмас, гангренали соҳа сезилмаган ҳолда соғлом тўқимага қўшилиб кетади. 1\n^ Касаллик кечишида 3 давр фарқланади.\nАбсцесс шаклланиши даври. Ўпка тўқимасида 10-12 кун давомида йиринг тўпланади.\nШикояти. Касаллик бошланишида енгил қалтираш, эт увишиши, юқори ҳарорат, кўп терлаш, ҳансираш, бош огриғи, оғиздан ёқимсиз ҳид келиши, қуруқ йўтал ёки жуда оз миқдорда шиллиқ-йирингли балғам ажралиши, кўкра қафасининг шикастланган томонида огриқ, ифодаланган интоксикация белгилари (дармонсизлик, иштаҳа йуқолиши, бўгимлардаги огриқ) аниқланади.\n^ Бемор аҳволи оғир, ранги бўзарган, лаблари кўкарган. Нафас олиши тез ва юзаки. Кўпинча беморлар шикастланган томонни босиб ётадилар. Пальпацияда зарарланган соҳанинг қовурғалар орасида бемор огриқ сезади, товуш титраши кучайган. Перкуссияда шикастланиш ўчоги юза жойлашганда ва катта ҳажмда бўлганида бўгиқроқ ёки бўгиқ товуш аниқланади. Аускультацияда дагал везикуляр, баъзида бронхсимон нафас, оз миадорда қуруқ ва майда пуфакчали нам хириллашлар эшитилади. Қонда нейтрофилли лейкоцитоз (15,0 - 26,0 • 109 г.л.), лейкоцитлар формуласининг чапга силжиши (миелоцитлар пайдо бўлиши), ЭЧТ ошиши кузатилади. Рентгенда оддий пневмония ёки сил инфильтратига ўхшаш четлари тўгри бўлмаган катта ўчоқли қорайиши аниқланади.\n^ тўсатдан йўтал билан огиз тўлиб кўп миқдорда қўланса ҳидли йирингли, баъзида қон аралаш балгам ажралиши кузатилади. Балгамнинг бир кеча-кундузги миқдори патологик жараён характерига, бўшлиқ хажмига ва бронхлар дренаж фаолияти ҳолатига боғлиқ (200 мл дан 1-2 литргача). Балгам кўчишининг кўпайиши билан бемор аҳволи яхшиланиб боради: тана ҳарорати пасаяди, аста-секин кўкрак қафасидаги оғриқ, хансираш, заҳарланиш белгилари йўқолади, иштаҳа тикланади, гематологик кўрсаткичлар нормага яқинлаша боради. Абсцесс бўшлиғи йирингдан тозалангач, унинг жойлашиши ва ҳажмига нисбатан физикал маълумотлар ҳар хил бўлиши мумкин. Агар бўшлиқ катта ва юза жойлашган бўлса, перкуссияда тимпаник товуш, аускультацияда бронх ва хатто амфорик нафас, чегараланган ўпка қисмларида жарангли ўрта ва катта пуфакчали нам хириллашлар эшитилади. Балғам стаканда тиндирилганда 3 қаватга бўлинади: юқориси - кўпикли, шиллиқли, ўртаси-серозли, чўзилувчан лойқа суюклик, пасткисида йиринг бўлади. Микроскопияда: кўп миқдорда лейкоцитлар, эритроцитлар, чўзилувчан толалар, парчаланган ўпка тўқималари аниқланади. Рентгенда юмалоқ ёки тухумсимон шаклда чегараланган оқиш жойлар кўринади. Агар бўшлиқ бронх билан туташса, унда экссудат ва ҳаво бўлса, у ҳолда бўшлиқда суюқликнинг горизонтал юзаси пайдо бўлади, суюқлик сатҳи кўриниши тана ҳолатига қараб ўзгаради. Қонда гипохромли анемия, нейтрофилли лейкоцитоз, ЭЧТ ортиши кузатилади.\n^ бемор соғайиши ёки умумий қониқарли аҳволда ўпкада бўшлиқ ҳосил бўлиши ёки жараённинг сурункали турига ўтиши билан якунланади. Соғайиш ҳолатида 15-20 кундан кейин йўтал камаяди, балгам ажралиши, заҳарланиш белгилари йўқолади. Рентгенда бўшлиқ йуқолиши аниқлнади. Бунда жароҳатланган ўпка соҳасида қон қуйилиши қон айланиши бузилиши ва йиринглашни вужудга келтирувчи инфекциянинг қўшилиши аҳамиятга эга. Агар рентгенограммада ва томограммада ўпкада ҳосил бўлган ковакнинг кичрайганлиги кўринмаса ва плевра қаватлари бирикиб кетган бўлса, бу ўткир абсцессни сурункали турига ўтганлигини кўрсатади.\nКЕЧИШИ. Ўткир ўпка абсцессининг ривожланиши ва унинг битиши бўшлиқнинг жойлашишига, унинг йирингни ташқарига чиқариш хусусиятига, асоратларига боғлиқ. Кўп ҳолларда ўпка абсцесси тузалади ва бўшлиқ ўрнида ўчоқли пневмосклероз ҳосил бўлади.\nАСОРАТЛАРИ: плевра эмпиемаси ёки пневмоторакс, ўпкадан қон кетиши, ички аъзолар амилоидози, йирингли медиастенит, абсцессни мияга, жигарга ва бошқа аъзоларга метастази.\n^ Ўткир ўпка абсцессининг сурункали турига ўтганлигини кўрсатувчи асосий клиник белгилар ажралаётган балғам мидорининг барқарорлашиши ва ҳидининг камайиши, давомли субфебрил ҳарорат, заҳарланиш симптомларининг камлиги.\nТАШХИСИ касалликнинг клиник манзараси ва рентген маълумотларига асосланиб қўйилади. Узоқ давом этадиган зотилжамда ўпка йирингланиши ривожланишини ўйлаш керак. Рентгенда бўшлиқда суюқликнинг горизонтал юзаси аниқланади.\n^ Касалликни сил кавернаси, бронхоэктазия касаллиги, ўпка саратонининг кавакли тури ва сурункали ўпка абсцесси билан фарқлаш керак.\nЎпка сили билан шикатланиш торпид кўринишида субфебрил ҳарорат ва кўп терлаш билан кечади. Балғамнинг бир кунлик миқдори 100-150 мл дан ошмайди ва ҳидсиз бўлади. Рентгенда парчаланаётган инфилтрат ёки шаклланаётган бўшлиқ атрофида соялар, балғам ва бронх ювиндиси таркибида, парчаланган бўшлиқ биоптатида сил микобактериялари топилади. Бронхоскоп билан текширилганда бронхларнинг шиллиқ пардасида сил гуддаларининг аниқланиши сил ташхисини тасдиқлайди.\nЎпка саратонининг парчаланишида ва кўпинча ўсманинг иккиламчи йирингланишида фарқлаш қийинчилиги содир бўлади, лекин ташхисни аниқлашда қуйидаги белгиларга эътибор бериш керак. Саратон касаллиги аксарият ёши 50дан катталарда, абсцесс эса, ёшларда учрайди. Саратон касаллигида ўткир давр деярли ифодаланмаган, тана ҳарорати нормал ёки субфебрил, йўтад изтиробли, оз миқдорда ажралувчи балғам одатда ҳидсиз ва таркибида кам мивдода микрофлора аниқ;ланади. Рентгенда бўшлиқ деворининг ташки кўриниши, абсцессдан фарқи, етарли аниқ, атрофида яллиғланиш инфилтрацияси йўқ, ички кўриниши эса, текис эмас. Саратон бўшлиғида суюқлик йуқ, бўлса ҳам жуда кам миқдорда. Цитологияда аксарият атипик хужайралар аниқланиши мумкин.\n^ давомли анамнез, оғиз тўла балғам ажралиши, кўп қонли қайталаниш ва ремиссия даврлари хос. Рентген текширишлари ўпка тўқимасининг ари уячалари расмини аниқлайди.\n^ , ўткир туридан, пневмосклероз, "ногора чўпи" симптоми ва кахексия ривожланиши билан фарқланади.\nДАВОЛАШ патологик флора ўчоғини йўқотиш, бронхлар дренаж фаолиятини тиклаш, заҳарланиш симптомларига қарши курашиш, организмнинг ҳимоя кучини оширишга қаратилади.\nБеморнинг умумий аҳволини қайта тиклаш ва бузилган гомеостазни созлаш учун беморни яхши парваришлаш керак: бемор ҳавоси тоза, ёруғ хонада даволанади. Беморга таркиби оксил ва витаминларга бой юқори калорияли овқатларни истемол қилишлик тавсия қилинади.\nОқсил йўқотилишини қоплаш мақсадида оқсил гидролизатлари (аминокровин, гидролизин, инфузоаминлар) томир ичига томчилаб, анаболик гармонлар (ретаболил, неробол) мушак орасига юборилади.\nКамқонликка қарши янги олинган қон ёки эритроцитлар массаси хафада 1-2 марта 250-500 мл томирга томчилаб қўйилади.\nДетоксикация учун витаминлар, гемодез, полиглюкин, плазма, 5 фоизли глюкоза эритмаси, 8-14 бирликда инсулин ва калий ионини сақлайдиган дорилар томирга томчилаб борилади. Оғир беморларга гемосорбция ёки плазмоферез буюриади.\nГипоксемияга қарши оксигенотерапия қўлланилади.\nБалғам ажралишини енгиллаштириш учун 2 фоизли калий йодид эритмаси, муколитилар қабул қилинади.\nЙиринг оқимини кучайтириш мақсадида постурал дренаж (30 дақиқадан кунига 8-10 марта) тавсия қилинади. Бунда дренаж қилинаётган бронх пастга вертикал йўналишда бўлиши керак.\nДаволаш бронхофиброскопияси усулида деструкқия ўчоғидаги йиринг сўриб олинади ва бўшлиқни физиологик калий перманганат, фурагин эритмалари билан ювилади, сўнгра мукометикюр, протеолитиклар, ферментлар, бронхолитиклар, антибиотиклар юборилади.\nИнфекцион жараённи қўзғатувчи микроорганизмга қарши курашиш учун микрофлоралар сезгирлигини ҳисобга олган ҳолда катта дозада антибиотиклар (пеницилин ва унинг синтетик ҳосилалари, гентамицин, линкомицин, пефлоцин,цепарин, долоцин ва ҳ.к.) буюрилади.\nОрганизмнинг иммунологик ҳимоя омилларини тиклаш ва кучайтириш учун ўринбосар иммунтерапия (қизамикда ва стафилококка қарши гамма-глобулин) қўлланилади.\nКонсерватив даво фойда бермаса хирургия чоралари қўлланилади.\nПРОФИЛАКТИКАСИ. Ўпка абсцессини олдини олишда алкогол ва чекишга рўжу қўйишга қарши курашиш катта аҳамиятга эга. Мунтазам равишда оғиз бўшлиги ва халқумни тозалаш, респираторли вирус инфекцияларини даволаш керак. Иккиламчи профилактикага ўпка - бронх тизимидаги яллиғланиш жараёнларни ўз вақтида фаол даволаш чоралари киради. Антимикроб, балғам ажратувчи, бронхоспазмолитиклар ва гипосенсибилизациялаштирувчи моддалар аэрозолидан ингаляция усулида фойдаланилади. Физиотерапиядан дециметрли тўлқин, калий ва йод электрофарезлари, ҳамда умумий ультрабинафши нурлари қўлланилади.\nБронхэктазия- бронх деворининг ташкилий қисмларини яллиғланиш, дистрофия ва склероз натижасида деструкция ёки асаб-мушак тонусини бузилиши туфайли содир бўлган бронхларнинг сегментарли кенгайиши. Бронхэктазияга инфекция тушса ва йирингласа, у ҳолда бронхэктаз касаллиги деб номланади.\nТАРҚАЛИШИ. Мазкур дард билан хасталаниш 0,3-0,6% аҳоли орасида кузатилади. Одатда болалик ва ўсмирлик даврларида кўпроқ учрайди. 75% хасталик белгилари 5 ёшдан кичик бўлган болаларда аниқланади. Эркаклар аёлларга нисбатан 3 марта кўпрок касалланади.\nБолаларда майда бронхлар инфекция таъсирига, шиллиқлар димланиши, ёт жисмлар тиқилиши ёки лимфа тугунлари босиш натижасида содир бўладиган обструкция-ларга (бронх ўтказувчанлиги бузилишига) жуда сезгир.\nЎрта яшарда хасталик узоқ давом этувчи сурункали бронхит ва зотилжамда, ҳамда ўпка ателектазида кузатилади.\nМойил шароитлар - туғма патология. (бронх деворининг тугма заифлиги, ўпка киста касаллиги, бронх стенози ёки аномалияси, бронх артериялари билан бронхни босилиши - қисилиши), иммун етишовчилиги (гипогаммаглобулинемия ёки IgА камчилиги) ва муковисцидоз.\nПАТОГЕНЕЗИ. Бронхэктаз ривожланиши яллиғланиш жараёни бронх деворининг мушак қаватига ёки ҳамма қаватига тарқалганда вужудга келади. Мазкур соҳада мушак толалари нобуд бўлади, бронх тонуси йўқолади ва девор юпқалашади. Яллиғланиш майдонида хилпилловчи эпителийнинг йўклиги бронх ичида балғам йиғилишига, унинг дренаж фаолияти бузилишига ва сурункали яллиғланишига шароит туғдиради. Бу ҳолатларда ҳар бир йўтал турткиси бронх деворини бўртиб чиқишига олиб келади.\nБронхэктазлар бирламчи ва иккиламчи бўлади. Бирламчи бронхэктазлар сурункали бронх-ўпка касалликлари ривожланишидан олдин, иккиламчилари эса, сурункали патологик жараёнларни узоқ кечиши натижасида вужудга келади..\nБронхларнинг кенгайиши шаклига қараб цилиндрсимон, копчасимон ва урчиқсимон бронхозктазлар фарқланади.\nПатологик жараённинг жойлашишига қараб, бронхэктазлар бир ва икки томонлама бўлади.\nКасаллик кечишининг оғирлиги бўйича 3 даражаси фаркланади: енгил, ифодаланган ва оғир турлари.\nХасталикнинг асоратсиз ва асоратли турлари.\n^ Бронхэктазлар ҳажмига, бронхларда жойланишига ва тарқалмшига, яллиғланиш жараёнининг фаоллигига, ҳамрох ўпка эмфиземаси ҳолатига ва ташқи нафас фаолиятининг бузилиши даражасига боғлиқдир. Хасталик ривожланишида 3 босқич фарқланади:\nI - бошланғич давр вақти-вақти билан қайталаниб турувчи сурункали бронхит белгилари билан кузатилади.\nII - касалликни авж олган даври - клиник белгилари ифодаланган.\nIII - боскичда бронх-ўпка тизимидаги ўзгаришлар ва ўпка етишмовчилиги билан бир қаторда кичик қон айланиш доираси гипертонияси ва юрак (кўпинча ўнг қоринча) етишмовчилиги ривожланади.\nI - касалликнинг бошланғич даврида беморлар кўп миrдорда йирингли, баъзида қон ажралиши билан кузатиладиган йўталга шикоят қиладилар. Бурун бўшлиқларида шикаст-ланишлар аниқланади. Хасталик йилнинг совуқ ва нам ойларида зўриқади. Физикал маълумотлар кам. Аускултацияда ўпканинг бир ёки икки тарафининг пастки қисмида ўзга-рувчан нам хириллашлар эшитилади, улар йўтал тугаши билан йўқолади ва шамоллашда қайта пайдо бўлади. Бу даврда факат махсус текширишлар (ўпка томографияси, бронхография, бронхоскопия) бронхэктазни аниқлаши мумкин. Бундай нисбий яширин ҳолат йиллаб чўзилиши мумкин ва жараённинг кайталаниш сонига, меҳнат шароитига, овкатланишга, чекишга, метеорологик омилларга боғлиқ. Бундан ташқари броноэктаз касаллигининг қуруқ турини ҳам ёдда тутишимиз шарт, унинг ягона белгиси вақти-вақти билан кон тупуриш, баъзида эса ўпкадан қон кетишидир.\nП - касалликнинг жадаллашиши ифодаланган клиник кўриниши билан кузатилади. Беморларниннг аксариятини йўтал ва «оғиз тўла», кўп микдорда (1 кунда 0,5-1л. гача ва ундан ортиқ) йирингли, қўланса ҳидли балғам ажралиши безовта қилади. Эрталабки балғам миқдори бир кунда ажраладиган миқцорининг 2/3 қисмига тенг. Хасталик зўрайган даврда тана ҳарорати субфебрилдан то 38-39°С гача кўтарилади ва ҳансираш, лохаслик, иштаха йўқолиши билан кузатилади. Кўздан кечирганда бемор юзининг бўзариши, ер рангини олиши, салқиши ва кўп терлаш аниқланади. Кул ва оёк бармоқлари «ноғора чўпига», тирноқлари эса «соат ойнасига» ўхшаш бўлади. Кўкрак қафасининг шакли нормал ёки эмфиземасимон, гоҳида шикастланган томони ботиқ бўлиб, нафас олишда орқада қолади ёки қатнашмайди. Палпацияда товуш титраши кучайган. Перкуссияда шикастланган соҳада бўғиқ товуш эшитилиши мумкин. Баъзан бронхларнинг кенгайган қисмида (балғам ажралгандан сўнг) тимпаник товуш аниқланади. Агар эмфизема бирга келса қутичасимон товуш эшитилади ва ўпканинг пастки қисми ҳаракатчанлиги чегараланган бўлади. Аускултацияда везикуляр нафас асосан дағал ёки сусайган (эмфизема ҳисобига) ва йирик пуффакли жарангсиз нам хириллашлар эшитилади. Қонда нейтрофилли лейкоцитоз, ЭЧТ ошган, гипохромли анемия, лекин ўпка етишмовчилиги қўшилса гемоглобин миқдори ошиши билан кузатиладиган гипоксияли эритроцитоз ривожланади. Рентген текширувида кучайган ўпка сурати муҳитида катакчали қийшайиш, ўпка ҳажмининг кичрайиши, бронх олди фибрози анирқланади. Бронхография ва то-мография бронхэктазни топиш, унинг сонинм, шаклини ва катталигини аниқлаш имконини беради. Спирометрияда ўпка-нинг ҳаётий сиғимини пасайганлиги аниқланади.\nКЕЧИШИ йиллаб давом этади, кўпинча қайталанади ва перифокал яллиғланиш билан кузатилади. Бу ҳолат пневмосклероз ва ўпка эмфиземаси билан бирга ўпка ва юракнинг ўнг қоринча етишмовчилигини, ўпкали юрак ривожланишини вужудга келтиради.\nЎпкага тегишли асоратлари: сурункали астмали бронхит, ўпкадан қон кетиши, плевра эмпиемаси, спонтанли пневмоторакс ва ўпка абсцесси.\nЎпкадан ташқи асоратлари:.паренхиматоз аъзолар, кўпинча буйрак амилоидози ва миянинг метастазли абсцесслари.\nТАШХИСИ. Анамнезда кўрсатилган қайталанувчи грипплар, синуситлар, бронхитлар, зотилжамлар, болаликдан кўп микдорда йирингли балғамнинг ажралиши билан кузатиладиган йўтал, қон тупуриш, бармоқларни «ноғора чўпига» ўхшашлиги ва ремиссия даврида сақланиб қоладиган нам хириллашлар ўчоқларини аниқлашга асосланади. Рентген текширишларида ўпка расмининг кучайиши муҳитида катакчали қийшайиш, шикастланган ўпка ҳажмининг кичрайиши (ателектазлар, ўчоқли пневмосклерозлар) аниқланади. Лекин касаллик ташхисида бронхография ва бронхоскопия катта аҳамиятга эга.\nХасталикни сурункали бронхит билан фарқлашда синчиклаб йиғилган анамнез аҳамияти беқиёс. Сурункали бронхитнинг клиник белгилари ўрта ёшларда намоён бўлади, бронхэктаз касаллигида эса болаликдан бошланади. Бронхэктаз касаллиги қайталаниши ўпканинг маълум бир жоида ўрта ва йирик пуфакчали нам хириллашлар эшитилиши билан ифодаланса, сурункали бронхитда эса, тарқалган қурук хириллашлар билан кузатилади.\nУпка силидан фарқлаш рентген, эндоскоп усуллари билан комплекс текширишларга, балғамда сил микобактерияси борлиги ёки йўқлигига, силни аниқлаш реакциялари якунларига ва даволаш натижаларига асосланади.\nЎпка саратонида йўтал истиробли қурук ёки оз миқдорда балғам ажралади, тана ҳарорати нормал ёки субфебрил, жараён кечиши жадаллашувчи хусусиятга эга, даволаш чоралари ижобий натижа бермайди. Ташхисни аниқлашда ўпкани рентген ва эндоскоп, балғамни эса цитологик усулларда текшириш ҳал қилувчи роль ўйнайди.\nДАВОЛАШ. Беморларнинг умумий аҳволига муносиб (адекват) нафас гимнастикаси қўлланилганда, чекиш ва спиртли ичимликлар ман этилганда, чанг ва совук таъсири йўқотилганда даволаш тадбирлари бемор ҳолатини анча яхшилайди. Даволаш консерватив ва жарроҳлик усуллари билан ба-жарилади.\nТрахея ва бронхлардан найча орқали тўқималарни сўриб олинади, бўшлиқни физиологик эритма билан ювилади ва дорилар юборилади.\nПостурал дренаж усулида балғам ажралишини кучайтириш эрталаб уйқудан сўнг ва кечқурун уйкудан олдин ўтказилади.\nАнтибактериал терапия - антибиотиклар (пенициллин, ампициллин, эритромицин, тетрациклин, цефолоспоринлар) хиноксалин бирикмалари (диоксидин) ва табиий антисептик воситалар (хлорофиллипт) эндобронхиал усулда қўлланилади.\nОрганизмнинг умумий ҳимоя кучини (реактивлигини) ошириш учун метилурацил, пентоксил, анаболик гормонлар (ретаболил, неробол), витаминлар, айниқса С ва В гурух қуйиш тавсия қилинади.\n^ - кўкрак қафасига ультратовуш, деци- ва сантиметрли тўлқинлар ва умумий ултрабинафша нурлари тадбиқ қилинади.\nЖарроҳлик усули - резекция фақат ёш болалик даврда битта сегмент чегараланган бронхэктаз билан шикастланган бўлса, самара беради.\nОқибати - жараён ифодаланишига, таркалишига, кечиши оғирлигига ва асоратларига боғлик;: нафас етишмовчилиги, ўпка артерияси гипертензияси, ўпкадан қон кетиши, айниқса буйрак ва ўпка амилоидози ривожланганда кескин ёмонлашади. Бронхэктаз касаллиги билан хасталанган беморлар саломатлигини қайта тиклаш касалхонада комплекс даволаш билан бошланади, ҳамда поликлиника ва санаторийларда давом эттирилади.\nБронхэктаз касаллиги экстрагенитал касалликлар туркумига киради. Бу хасталикка чалинган беморларга ҳомиладор бўлишликни олдини олиш тавсия қилинади. Агар аёл 20 ёшгача бўлса ва ҳали фарзанди бўлмаса, касалликнинг ремиссия даврида терапевт ва акушер-гинекологларнинг қатъий назорати остида битта фарзанд кўришликка рухсат берилишини шифокорлар хайъати ҳал қилади.\n30 ёшли беморнинг бир неча йил двомида кунига 100-150млгаа шилимшик-йирингли балгам ажратиб юриши, вакти-вакти Билан касаллик кайталаниб, тана харорати кутарилиб туриши, бекуватлиги ва куп тералиши аникланган. Шифохонага келганда бемор кийинлик Билан йирингли балгам ажратиши, харакат килганда хансираб колиши ва нафас кисиши хуруж килиб туришидан шикоят килган. Объектив нафас олиш сони 24 марта минутига, иситмаси 38,8°С га кутарилганлиги аникланган. Перкуссия килинганда упканинг икала томонида кутича товушига ухшаш товуш аникланга, аускультацияда нафас олиш кучайган ва таркок хуштаксимон курук ва нам хириллашлар эшитилган. Рентгенда текширилганда упка тиниклиги ортган ва шакли узгарган, пастки кисмида эса катта бушликли кенгайган жойлар куринган. Ташки нафас функцияси текширилганда I – II даражали рестриктив нафас етишмовилиги аникланган.\nМавзу буйича мультимедияда слайдлар, кукрак рентгенограммаси курсатилади.\nЎпка абсцессида кузатиладиган асоратларни кўрсатинг.\nЎпка абсцесси гангренадан ±андай белгилар билан фар±ланади.\nДемак, упка йирингли касалликлари тиббиёт амалиётида кенг учрайди. Уларни °з ва±тида ани±лаш, бир-биридан фар±лай билиш, касалликни даволашнинг самарасини оширувчи омиллардан бири б°либ ³исобланади. Касалликнинг ташхисини лаборатор текширувлар а³амиятининг катта эканлигини ³исобга олиб, сурункали пиелонефритга хос лаборатор текширувларга °згаришларни фар±лай билиш талаб ±илинади.\nБобожонов С.Н. Ички касалликлар. Тиббиёт институтлари талабалари учун Т., Ибн Сино. 2003.\nВнутренние болезни. Под ред. Ф.Комарова, В.Г. Кукеса, А.С. Сметнева. 2-ое перераб. И доп. Изд. М.Медицина. 1990., с 454-460.\nВнутренние болезни. Лекции для студентов и врачей. Под ред. Б.И. Шулутко. – Л., 1991. С 364-373.\nВнутренние болезни. В 10 книгах, ред. Т.Р.Харрисон, книга 6, перевод с английского языка. Под ред. Е.Браунвальд. М., Медицина, 1993. Инфекционные заболевания мочевых путей. Пиелонефрит и родственные с ними состояния. Уолтер Е.Стамм, Марвин Турн. С 341-342.\nМаколкин В.И. Овчаренко С.И. Внутренние болезни. Руководство к практическим занятиям. М. Медицина. 1994.\nКамолов Н.М. Куйлиев М.У. Ички касалликлар. Укув кулланмаси.- Т. Ибн Сино. 1991.\nМоисеев В.С., Сумарков А.В. Внутренние болезни и ихособенности в тропиках. Учебное пособие. –М., Медицина. 1990. С 299-302.\nПрактическая нефрология / А.П.Пелещук, Л.А. Пыриг., Н.Я.Мельман и т.д. Под. Ред. Проф. А.П.Пелещука. 2-е изд. Киев.: Здоровья.1983.\nСправочник не нефрологии./Авт.: И.Е.Тареева, С.О.Андросова. В.М. Ермоленко и др.: Под ред. ИН.А.Мухина. М., Медицина, 1980\nУ.Б.Шаропов, Ф.Х.Гаффорова, У.И.Шодмонов, У.Б.Шаропов тахрири остида. –Т.:Ибн Сино, 1994.\n11. . http://www.meddean.luc.edu\nНафас системаси касалликлари\nБурун шиллиқ қавати - бир қаватли призматик хилпилловчи эпителийдан иборат. Хиқилдоқни юқори қисми бир қаватли цлиндрик эпителий билан қопланган, пастки қисми кўп қаватли цлиндрик эпителий билан қопланган. Фақат фибриноз яллиғланишдаги бўғилиш чин круп дейилади.\nНафас органлари ташқи мухит билан бевосита алоқада бўлганлиги сабабли доимий холда биологик омиллар, кимёвий моддалар, физик таъсиротлар ҳамда атроф мухитдаги барча экологик омиллар таъсир кўрсатади. Шунинг учун нафас олиш йўлларида яллиғланишли инфекцион, агар улар узоқ вақт давом этса гиперпластик касалликлар ҳамда ўсмали касалликлар учрайди.\n1. Ўткир трахеит, бронхит касаллиги – кўпинча ОРВИ вируслари томонидан, патоген бактериялар томонидан амда олрганизмнинг иммун системаси танқисликка учраганда, аутоинфекция томонидан қўзғатилади. Морфологик жиҳатдан юқори нафас йўллари шиллиқ пардасида кўпинча сероз экссудат ҳамда йиринг пайдо бўлади. Бу касалликни клиникада нафас йўллари катари дейилади. 1) серозли катар.\n2) шилимшиқли катар.\n3) йирингли катар бор.\nАгар катарал бронхит касаллигида яллиғланиш жараёни шиллиқ парда ости қатламига, мушак қатламига ҳамда бронхлар атрофидаги бириктирувчи тўқима қатламига ўтса панбронхит касаллиги дейилади. Бу кўпинча пневмоня билан асоратланади. Пневмония касаллиги ёки бронхопневмония, ўчоқли пневмония – бу инфекция қўзғатувчиларнинг юқори нафас йўллари орқали ўпка тўқимасига тушиб ҳар-хил турдаги яллиғланишлар қўзғатилиш асаллиги хисобланади. Агар инфекция ўпка тўқимасига қон орқали, гемотоген йўл билан касаллик қўзғатса буни – пневмонит касаллиги дейилади. Бронхопневмониянинг морфологияси – макроскопик жихатдан иккала ўпка касалланганлиги аниқланади, яллиғланиш ўчоқлари ўпка бўлаклари марказида, бронх ва бронхиолалар атрофида жойлашади. Кесиб кўрилганда яллиғланиш ўчоқлари зичлашган, ҳавосизланган, қизғиш-кулрангли, яллиғланиш турига қараб йирингли, некрозли, фибринозли ҳамда геморрагик ўчоқлар борлиги аниқланади. Ўпканинг периферик қисми эса компенсатор холда кенгайиб ўткир эмфиземага ўхшайди.\nМикроскоп остида кўрилганда бронх ва бронхиолалар девори яллиғланиш ҳужайралари билан инфилтрацияланган. Улар атрофидаги алвеолалар экссудат билан тўлган, чет қисмидаги алвеолалар эса эмфизематоз кенгайган холатда. Бронхопневмония касаллиги кўпинча ўпка шиши асоратини беради, плеврит, гидроторакс, ўпка абсцесслари, ўпка гангренаси, медиастенит, перикардит каби асоратлар бериши мумкин.\nКрупоз пневмония касаллиги – бу ўткир инфекцион касаллик бўлиб асосан пневмококклар томонидан қўзғатилади. Ёшу қарида баравар учрайди. Клиник морфологик жиҳатдан ўпканинг бир бўлагини тўлиқ холда, айрим холда ўпканинг бир томонини тўлиқ холда касаллантиради. Пневмококклар нафас йўллари орқали ўпка тўқимасига тушиб ўткир ёки тез кечадиган ўта сезувчанлик реакциясини қўзғатади. Бу ўпканинг бир бўлагида барча қон томирлар баравар кенгайиб ўпкага қон қуйилади. Геморрагик экссудат пайдо бўлади. Касалликнинг бу бошланғич даври қон қуйилиш даври дейилади. Атига 1-2 кун давом этади. Иккинчи даври – қизил жигарланиш даври (гепатизация) бу даврда қон таркибидан фибриноген ўпка алвеолалари бўшлиғигачиқади. Фибрин оқсилга айланади. Фибринозли экссудат пайдо қилади. Қачонки бир қаватли цлиндрик эпителий билан қопланган шиллиқ пардада фибриноз экссудат пайдо бўлса у осон кўчувчи бўлади. Шунинг учун крупоз парда ёки крупоз фибринозли яллиғланиш дейилади. Айнан касалликнинг номи шундан олинган. Макроскопик – ўпканинг бир бўлаги ёки битта ўпка тўлиқ холда кескин катталашиб барча барча соҳаси ҳавосизланиб зичлашиб оғирлашади. Кесиб кўрилганда ўпка тўқимаси зич, тўқ қизил рангли жигар тўқимасини эслатади. Шунинг учун гепатизация дейилади. Иккинчи даври 3-4 кун давом этади. Учинчи даври – ўпканинг кулранг жигарланиш даври, бунда ўпка алвеолалари бўшлиғидаги фибриноз экссудат таркибига лейкоцитлар, моноцитлар, макрофаглар миграцияланиб ўта бошлайди ва улар биринчи навбатда эритроцитларни фагоцитозлаб парчалайди. Пигментларга айлантиради. Кейин эса фибрин толаларини лизосомал ферментлари ёрдамида лизислаб парчалайди. Демак микроскопик жиҳатдан алвеолалар бўшлиғидаги лимфоцит ва макрофаглар жуда кўп учрайди. Макроскопик жиҳатдан эса ўпканинг тўқимаси бироз оқариб кулрангга киради. Тўртинчи даври – экссудатнинг сўрилиш даври. Соғайиш даври – бу лизосомал ферментлар ёрдамида лизисланган фибрин толалари. Алвеолалари деворидан яъни, юзасидан ажралади. Балғам кўринишида ташқарига чиқади. Алвеолалараро деворда макрофаглар томонидан қуйилган қон яъни эритроцитлар фагоцитозланиб йўқ қилинади. Алвеолалар деворидаги алвеолоцитлар регенерацияланиб, қайтадан тикланади. Аксарият холларда соғайиш билан тугайди. Лекин айрим холларда оғир кўринишида ўпкада ва ўпкадан бошқа органларда асоратлар бериши мумкин.\nфибриноз экссудат – қайта сўрилмасдан ўпка тўқимасидан ажралмасдан унинг ўрнига бириктирувчи тўқима ўсиб чандиқланади ва ўпканинг алвеоляр тўқимаси ҳавосиз, зичлашган, гўштланган кўринишга киради ва буни ўпканинг корнификацияланиши дейилади.\nкрупоз пневмонияда деярли барча холларда фибриноз яллиғланиш плевра бўшлиғига ҳам ўтади. Фибринозли плеврит ривожланади. Бунда бу касалликни плевропневмония ҳам деб аташади. Фибринозли плеврит эса кўпинча плевра бўшлиғининг чандиқланиши билан тугайди. Плевра бўшлиғи битиб кетади, облитерацияланади.\nЎпкадан ташқари асоратлари:\nкамдан кам холларда менингит\nСурфактант системаси - алвеолаларининг очилишини таъминлайди. Алвеолаларнинг очилмаслиги – ателектаз дейилади. Чақалоқларнинг пневмопатия касаллигига киради:\nБронхоэктазия касаллиги – бу бронх ва бронхиолаларнинг цилиндр шаклидаги халтасимон кенгайиши билан намоён бўладиган касаллик хисобланади. Кўпинча сурункали , бронхиолит касаллиги - бунда бронхлар деворида пайдо бўлган яллиғланиш инфилтрати ва склероз. Унинг эластиклигини бузади. Натижада нафас олиш жараёнида ёки бронх ва бронхиолалари ичида экссудатли пробкалар тиқилганда бронхлар девори турғун холда кенгаяди. Буни бронхитоген бронхоэктазия дейилади. Ўпка пневмония касвалликларида эса некрозланишлар, абсцесслар ўрнида ҳар хил катталикдаги халтасимон бўшлиқлар пайдо бўлиб, бронхлар билан туташади. Ҳаво билан тўлиб турғун холдаги бронхоэктазияларни пайдо қилади. Буни пневмониоген бронхиоэктазиялар дейилади.\nТошкент тиббиёт академияси патологик анатомия кафедраси\nМавзу: НАФАС СИСТЕМАСИ КАСАЛЛИКЛАРИ\nИнститут Марказий Услубий Хайъати\nтомонидан кўриб чиқилди №_______\nНафас касалликларига қуйидагилар киради: 1) Ўчоқли пневмония 2) Крупоз пневмония 3) Сурункали бронхит 4) Бронхоэктазиялар 5) Бронхоэктатик касаллик 6) Ўпка эмфиземаси 7) Пневмосклероз 8) Сурункали пневмония 9) Cor pulmonale 10) Ўпка раки\nЎчоқли пневмония ёки бронхопневмония касаллиги – бу ўпканинг экзоген патологик омиллар таъсирида яллиғланиши ҳисобланади. Бунда экзоген патологик омиллар юқори нафас йўллари орқали тушиб дастлаб бронхлар ва бронхиолалар деворини яллиғлантиради. Кейин эса яллиғланиш бронхлар атрофидаги ўпка тўқимасига ўтади шунинг учун бронхопневмония дейилади. Агар инфекция ўпкага қон орқали кириб бориб яллиғлантирса “пневмонит” дейилади. Ўчоқли пневмониянинг сабаблари – микроорганизмлар, кўпинча стафилококк, стрептококк, клибсиелла, протей, айрим ҳолларда шартли патоген микроблар, замбуруғлар ҳамда ОРВИ вируслар ҳисобланади. Кимёвий моддалар ҳамда физикавий таъсиротлар ҳам пневмония қўзғатиши мумкин.\nПатанатомияси: макроскопик жиҳатдан ўпканинг иккала томонида ҳам бронхлар ва бронхиолалар девори яллиғланиш ҳисобига қалинлашган, бўшлиғида катарал, йирингли баъзида геморрагик суюқлик, экссудат борлиги аниқланади. Бронхлар ва бронхиолалар атрофида ўпка тўқимаси зичланиб ҳавосизланиб қизғиш кулрангга кирган, уларнинг атрофида тўқ қизил рангли гиперемияланган ўчоқлари мавжуд. Ўпканинг чет қисмларида эса алвеоляр тўқима компенсатор эмфиземага учраган. Микроскопик кўринганда бронхлар ва бронхиолалар атрофидаги альвеолалар бўшлиғи серозли, йирингли ҳамда катарал дексваматив яъни микроскопик жиҳатдан оч бинафша рангли сероз суюқлик, кўкиш рангли шилимшиқ моддалар, сегмент ядроли нейтрофиллар, макрофаглар ҳамда десквамацияланган альвеолоцитлар билан тўлган. Ўпканинг чет қисмидаги альвеолалар эса кескин кенгайиб деворлари ёрилиб компенсатор эмфизема бўшлиқларига айланган.\nКрупоз пневмония – ёки лобар пневмония ҳам дейилади, яна бир номи плевра пневмония яъни бу касалликда бир вақтнинг ўзида ҳам плевра бўшлиғи ҳам ўпка касалланади. Крупоз пневмония бу асосан патоген пневмококклар томонидан қўзғатиладиган ўпканинг бир бўлагида инфекцион аллергик жараён ривожланиб барча альвеолалар бўшлиғи фибриноз экссудат билан тўладиган ҳамда ўпканинг шу томонида плеврада фибринозли плеврит ривожланадиган касаллик ҳисобланади. Демак пневмококклар ўпка тўқимасига тушганда ўта сезувчанлик реакциясини қўзғатиб ўпканинг бир бўлагида барча қон томирларнинг паралитик кенгайишига олиб келади, натижада ўпка тўқимаси яъни барча альвеолалар бўшлиғи қисқа вақт ичида қон билан тўлади. Ҳавосизланиб ўпка оғирлашади, ўлчамлари катталашиб тўқ қизил рангга киради, касалликнинг бу даври 2-3 кун давом этади ва бу I даври ўпкага қон қуйилиш даври дейилади. II даври – қизил жигарланиш даври (гепатизация), бу даврга келиб қон таркибидан фибриноген оқсили ҳам альвеолалар бўшлиғига чиқиб фибрин ипларига айланади. Барча альвеолалар бўшлиғи фибриноз экссудат билан тўлиб ўпка тўқимаси тўлиқ ҳолда ҳавосизланади, зичланади. Кесиб кўрилганда жигар тўқимасига ўхшайди. III даври кулранг жигарланиш даври – бунда қон таркибидан альвеолалар ичидаги фибриноз экссудат таркибига кўп миқдорда нейтрофил лейкоцитлар ҳамда макрофаглар чиқади. Уларнинг лизосомал ферментлари таъсирида фибрин толалари эрий бошлайди. Эритроцитлар эса парчаланиб пигментларга айланади. Натижада ўпка тўқимаси бироз оқариб кулрангга киради. IV даври – касалликнинг ҳал бўлиш даври, бунда лизосомал ферментлар таъсирида парчаланган, эриган фибрин иплари альвеолалар деворидан кўчиб тушади, балғам кўринишида ташқарига чиқади. Айнан шундай осон кўчувчи фибриноз экссудатни крупоз фибринозли экссудат ёки крупоз фибриноз яллиғланиш дейилади. Крупоз пневмониянинг оқибати кўпинча соғайиш билан тугайди. Лекин айрим ҳолларда ўпканинг ўзида ҳам бошқа органларда ҳам ҳар хил асоратлар ривожланиши мумкин. Ўпкада ривожланадиган асоратлари: 1) Ўпканинг йиринглаши, абцесслар пайдо бўлиши. 2) Ўпка тўқимасининг некрози. 3) Геморрагик инфаркт ёки ўпка гангренаси ривожланиши. 4) Фибриноз экссудат ўпка тўқимасидан ажралмасдан унинг ўрнига бириктирувчи тўқима ўсиши – бу “карнификация” дейилади. 5) Ателектазлар ривожланиши. 6) Дистелектаз. 7) Пневмониоген бронхоэктазиялар пайдо бўлиши. 8) Йирингнинг, абцесснинг ўпкадан плевра бўшлиғига ёрилиши оқибатида пиеторакс ёки эмпиема ривожланиши. Ўпкадан ташқари асоратлари: 1) Перикардит 2) Медиастенит 3) Перитонит 4) Айрим ҳолларда сепсис.\nСурункали бронхит – бу трахеянинг ҳамда бронхларнинг экзоген омиллари таъсирида сурункали яллиғланишли касаллиги ҳисобланади. Унинг сабаблари: ўткир бронхитлар, ОРВИ инфекциялари, аутоинфекцияли шамоллашлар, кимёвий моддалар таъсири, ҳар хил чанглар ва энг асосийси чекиш. Тамакида 30 дан зиёд канцероген моддалар бор. Шулардан никотин биринчи ўринда туради.\nПатанатомияси: Макроскопик ўпка кесиб кўрилганда бронх ва бронхиолалар деворининг кескин қалинлашганлиги, қаттиқлашганлиги, кесим юзасидан бўртиб чиққанлиги аниқланади. Микроскопик бронхлар шиллиқ қаватини қоплаган нормадаги бир қаватли цилиндрик эпителий кўп қаторли призматик эпителийга айланганлиги, айрим жойларда эса кўп қаватли ясси эпителийга метаплазияланганлиги аниқланади. Шиллиқ ости қаватида, мушак қатламлари орасида пролифератив инфильтрат ҳамда бириктирувчи тўқима чандиқ ўсганлиги топилади. Сурункали бронхит узоқ вақт давом этса кўп йўталишлар оқибатида ҳамда бронхлар ичига, бўшлиғига шилимшиқли, йирингли тиқинлар тиқилганда бронхлар девори эластиклиги пасайиши оқибатида улар цилиндр шаклида ҳамда халтасимон кенгайишларга учрайди ва буни бронхоэктазиялар (4) дейилади, яъни бронхитдан кейин кенгайганлиги учун бронхитоген бронхоэктазия дейилади. Бронхоэктазиялар бўшлиғида шилимшиқ модда ҳамда йиринг тўпланади. Сурункали абцессларга айланиши мумкин. Бунда организмда сурункали йирингли интоксикация бошланади. Қон таркибида нейтрофил лейкоцитлар кўпайиб нейтрофиллёз ривожланади. Нейтрофиллёз таъсирида жигарда гепатоцитлар томонидан SA оқсил 1000 баробар кўп ишлаб чиқилади. S ҳалқаси етишмасдан АА оқсилга айланади. Натижада ички органларда бириктирувчи тўқима ҳужайралари нормадаги SA оқсилдан тропоколлаген синтезлаш ўрнига, АА оқсилдан нормада учрамайдиган дағал оқсил, аномал оқсил, ёт оқсил синтезлай бошлайди ва бу оқсил бириктирувчи тўқима таркибидаги мукополисахаридлар билан қўшилиб ҳамда плазма оқсиллари билан қўшилиб мураккаб таркибли гликопротеидга айланади ва бу гликопротеидга йод билан таъсир кўрсатилса крахмалга ўхшаб кўк рангга бўялади. Шунинг учун буни амилоид дейилади. Бу жараён жигар, талоқ, буйракларда ривожлана бошлайди. Амилоидоз пайдо бўлиши касалларнинг қўл ва оёқлар бармоқлари учида ҳам кузатилади. Натижада қўл ва оёқ бармоқлари қалинлашиб барабан таёқчаларига ўхшаб қолади. Хулоса: ўпкадаги бронхоэктазиялар + паренхиматоз органлардаги амилоидоз + барабан таёқчаларига ўхшаш бармоқлар бронхоэктатик касаллик (5) деб қабул қилинган.\n6. Ўпка эмфиземаси – бу ўпка альвеоляр тўқимасининг айнан альвеолаларининг кенгайиши ҳамда ҳаво билан тўлиши ҳисобланади. Бунга сабаб альвеолалараро тўқимасидаги яллиғланиш ҳамда склероз, пневмосклероз касаллиги, сурункали бронхит, бронхоэктазиялар, сурункали пневмония айрим ҳолларда эса ўткир пневмониялар ҳам сабаб бўлиши мумкин. Ўпка эмфиземаси касаллиги қуйидаги кўринишларда учрайди. 1. Диффуз обструктив эмфизема. 2. Ўчоқли обструктив эмфизема. 3. Компенсатор эмфизема. 4. Викар эмфизема. 5. Қариликда ривожланадиган эмфизема. 6. Касбга боғлиқ ҳолдаги эмфизема.\nМакроскопик – ўпка катталашган, ҳаво билан тўлган, ташқи юзаси деформацияланган, тўқимаси қорайиб ола-була рангга (антракоз) кирган, айрим жойларида ҳаво билан тўлган пуфакчалар пайдо бўлган. Микроскопик – альвеолалар бўшлиғи кескин кенгайиб, деворлари юпқалашган, ёрилиб эмфизематоз бўшлиқларга айланган. Микроскопик жиҳатдан ўпканинг битта ацинусида фақат альвеолалар кенгайган бўлса буни ацинар эмфизема дейилади. Агар ацинознинг респиратор қисми кенгайган бўлса периацинар эмфизема дейилади. Агар альвеолалар девори ёрилиб ичида ҳаво пайдо бўлган бўлса интерстициал эмфизема дейилади. Агар ўпка ацинусининг барча қисми кенгайган бўлса панацинар эмфизема дейилади.\n7. Пневмосклероз – бу ўпка тўқимасида бириктирувчи тўқима ўсиб чандиқлар ёки склероз ўчоқлари пайдо бўлиб давом этадиган касалликдир. Пневмосклероз агар сурункали бронхитдан кейин ривожланса перибронхиал пневмосклероз дейилади. Ўткир пневмониялардан кейин ривожланса пневмониоген пневмосклероз ёки карнификация дейилади. Агар пневмосклероз касаллиги оралиқ тўқима пневмониясидан кейин ривожланса интерстициал пневмосклероз ёки фиброзланган альвеолит касаллиги дейилади. Бу кўрсатилган барча сурунали касалликлари биргаликда сурункали пневмония (8) касаллиги дейилади ёки ўпканинг сурункали носпецифик яллиғланишли касалликлари дейилади. (ХНЗЛ).\n9. Cor pulmonale – бу, ўпкада юқорида кўрсатилган касалликлар ривожланса ўпка тўқимасидаги пролифератив инфильтратлар ҳамда склероз ўчоқлари ўпканинг қон томирлари ҳажмини кескин қисқартиради, томирларни сиқиб торайтиради. Натижада юрак ўнг қоринчасидан ўпка артерияси орқали оқиб келаётган қон димланади, босими ошади ва бу босим юракнинг ўнг қоринчасига тушади. Баланд босимга қарши ўнг қоринча кучли қисқара бошлайди, девори гипертрофияланиб нормадаги 3 мм ўрнига 1 см гача қалинлашади. Ўнг қоринча ҳажми катталашади. Бу ҳолатни компенсатор гипертрофия ёки “миоген дилятация” дейилади. Кейинчалик эса ўнг қоринча миокардида дистрофик ўзгаришлар ривожланиб миокард яхши қисқара олмайди, тонуси йўқолади. Қоринча девори чўзилиб кенгаяди, бу ҳолатни декомпенсация ёки тоноген дилятация дейилади. Функционал жиҳатдан ўнг қоринча етишмаслиги билан тугайди, буни ўпка юраги cor pulmonale дейилади. Ички органларда веноз тўлақонлик, мускат жигари бўлади.


«Дарёнинг у томонида журналист, бу томонида блогер туриб, бир-бирига тош отмаслиги керак» — Бугун матбуотда... - Халқ сўзи\n11:31 25 Июнь 2020 Жамият\n“...Жангу жадалларда ҳеч ким ғолиб бўлмайди. Кучсизлар билан бирга кучлилар ҳам оғир йўқотишларга дучор бўлади. Ғолибнинг ҳам, мағлубнинг ҳам уйи бузилади, ери қонга тўлади, даласи порох ҳидига тўйинади. Патрон ичидан отилиб чиқаётган ўқ одам танламайди. Янада даҳшатлиси, улуғ адиб Чингиз Айтматов ёзганидек, урушларнинг фожиаси шундаки, уни бошлаган саркардаларнинг номлари тарихда қолади, уларга ёдгорликлар ўрнатилади, аммо жанггоҳларда қурбон бўлган миллион-миллион одамлар орасида даҳо олимлар, миллатнинг фахру ғурурига айланадиган буюк истеъдод эгалари борлиги ҳақида ҳеч ким ўйламайди”.\n“Янги Ўзбекистон”газетасида чоп этилган «Навоийни ўқиб, Пушкиндан баҳра олиб...» сарлавҳали материалда шундай мулоҳазаларни ўқийсиз. Мақола муаллифи — «Жаҳон адабиёти» журнали бош муҳаррири Аҳмаджон Мелибоевнинг ёзишича, бу йил Ғалаба кунини нишонлашда ватандошларимизнинг жанггоҳларда кўрсатган мислсиз жасоратлари, Ғалабага қўшган салмоқли ҳиссалари алоҳида эътироф этилди. Янада муҳими, шу пайтгача тўла ошкор қилинмаган кўпдан-кўп маълумотлар очиқланди. Ўзбекистонликларнинг кўпдан-кўп жасоратлари янги фактлар, рақамлар, фронт ҳужжатлари, архив материаллари, шахсий хотиралар мисолида кенг очиб берилди.\n“Халқ сўзи”газетасида босилган «Камбағаллик: даромад тенгсизлигими ёки таълим олишга эътиборсизлик?» сарлавҳали мақолада эса муаллифлар — иқтисодиёт фанлари докторлари Нодир Жумаев ва Дилшоджон Раҳмоновлар камбағаллик мезонларини асослашга ҳаракат қилади. Бунинг учун бу борадаги тадқиқот таҳлилларини келтириб ўтади. Материалда пандемия шароитида даромадлар пасайиши ва жамғармаларнинг узоқ муддатга етмаслик эҳтимоли давлат томонидан қўшимча маблағларни сафарбар этишни тақозо қилиши, бу эса бюджет даромадлари қисқарган шароитда қарз маблағларини жалб этиш заруратини келтириб чиқариши алоҳида қайд этилади. Муаллифлар Ўзбекистонда камбағалликни келтириб чиқаришга сабаб бўлган муҳим сабаблар ҳақида ҳам тўхталиб, камбағалликни камайтириш борасида ўз таклифларини илгари суришган.\nТождор вирусдан энг кўп зиён кўрган соҳалардан бири — туризм. Бу эса, ўз навбатида, кўплаб мамлакатлар иқтисодиётига оғир зарба бўлди. Жумладан, Ўзбекистон учун ҳам. Мамлакатимиз жорий йилнинг 16 мартидан хорижий ва маҳаллий сайёҳлар учун ўз эшикларини ёпди. Оқибатда 1500 ортиқ туроператор ва 1200 та меҳмонхона ўз фаолиятини тўхтатди. Бу эса 250 мингдан зиёд одамнинг, хусусан, гидлар, ҳунармандлар, дам олиш масканлари, овқатланиш шохобчалари, транспорт хизмати ва бошқа соҳа вакилларининг даромади кескин пасайишига сабаб бўлди. Хўш, бундай вазиятда Ўзбекистон қандай йўлдан бормоқда? «Правда Востока» газетасида эълон қилинган «Тревел-карантин: как это будет?» сарлавҳали материалда шу ҳақдаги маълумотлар, фикр-мулоҳазалар билан танишишасиз.\n«Народное слово»газетаси Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Спикерининг биринчи ўринбосари Акмал Саидовнинг «Сотрудничество во имя мира» («Тинчлик йўлида ҳамкорлик») сарлавҳали материалини эълон қилган. Унда Ўзбекистоннинг БМТ билан алоқалари ҳақида батафсил тўхталиниб, Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг БМТ Бош Ассамблеяси 72-сессиясида сўзлаган нутқи бу ҳамкорликни янги босқичга олиб чиққани таъкидланади. Қайд этилишича, жорий йилда мазкур тузилма ўзининг 75 йиллигини нишонлайди. Шу муносабат билан БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш «БМТ-75» глобал дискуссиясини ўтказиш ташаббуси билан чиқди. Унинг доирасида 26 июнь куни БМТ Устави қабул қилинган куннинг 75 йиллигига бағишланган онлайн-маросим бўлиб ўтади. Ўзбекистон ҳам ўзининг барқарор ривожланиш мақсадларига хайрихоҳ эканлигини намойиш этган ҳолда бу маросимда иштирок этади.\nЎзаро мулоқотларда «Карантин қачон тугар экан-а?» мазмунидаги саволларга тез-тез дуч келамиз. Аммо ҳаммамиз ҳам ўзимизга «Карантин тугаши учун мен нима қиляпман?» деган саволни бериб кўришни истамаймиз. Кўча-кўйда ниқобсиз юрган, ижтимоий масофа сақлашни парвойига ҳам келтирмаётган, қўл бериб кўришишни канда қилмаётган инсонлар карантин муддати чўзилишига озми-кўп ҳисса қўшаётгани ҳақида ўйлаб кўришганмикин?! “Ishonch” газетасида чоп этилган «Карантин тугаши ўзимизга боғлиқ» сарлавҳали мақолада корхона ва ташкилотларда ўтказилган жамоатчилик назоратида айни шу ҳолат кўплаб учраётгани қайд этилади.\nЎқувчининг мактабда олган билими тошга ўйилган нақшдир. Аммо у ўқиётган дарслик чалкашлик ва хатоларга тўла бўлса-чи? Рустам Иброҳимов 9-синфлар учун «Биология» дарслигини таҳлил қилиш асносида унда кўплаб хатоликлар мавжудлигини кўрсатиб ўтади.\n«Касб касаллиги» деган атамани кўпчилигимиз эшитганмиз, албатта. Аммо бугунги шиддаткор замонда юксак технологиялар сабаб иш жараёни ҳам ўзгариб бормоқда. Хўш, бугун қайси касбда ишлаш машаққат? Қайси касблар инсон руҳияти ва саломатлигига ҳамон ўзининг салбий таъсирини кўрсатиб келмоқда? Зебо Намозованинг «Касб касалликлари: соҳа ислоҳотга муҳтож» сарлавҳали мақоласида шу ҳақда фикр юритилади.\n“Мahalla”газетасида эълон қилинган «Дарёнинг у томонида журналист, бу томонида блогер туриб, бир-бирига тош отмаслиги керак» сарлавҳаси остида берилган мақолада бугунги кун журналистикаси, унинг ютуқ ва камчиликлари, журналист одоби ва масъулияти, ёш кадрларни тайёрлашдаги муҳим жиҳатларга эътибор қаратилган. «Журналистларимиз амалдаги қонун ҳужжатларидан хабардор бўлса, одоб-ахлоқ мезонларига кўра иш юритса, унга нисбатан муносабат ҳам тубдан ўзгаради... Кўпчилигимизда мавзуни пухта ўрганмаслик, таваккалчилик қусури борки, бундан тезроқ халос бўлишимиз зарур. Шундай бўлайликки, биздаги ахборотга эгалик, дипломатик қобилиятни кўриб, соҳа мутахассислари бажонидил қабул қилсин» дейилади материалда.\nҚонунда жамоат жойида тамаки маҳсулотлари истеъмол қилиш тақиқланган. Жаримаси ҳам бор. Энг кам ойлик иш ҳақининг учдан бир қисми. Аммо шу пайтгача амалиётда бирор кишининг тамаки чекканлиги учун жаримага тортилганини эшитганмисиз? Йўқ. Бўлса ҳам бу миқдор ниҳоятда кам. «Шахс ёки идора қонундан устун бўлмаслиги керак» сарлавҳали мақоладан шу ҳақдаги мулоҳазалар ўрин олган.\n“Postda — На посту”газетасида берилган «Инновацион технологиялар — хавфсизлик гарови» мақоласида мамлакатимиз халқаро аэропортларида хавфсизлик қанчалик ишончли қўриқланаётгани, ҳарбий соҳага жалб этилаётган замонавий технологиялар ҳақида сўз боради. «...Сиз ҳозир келаётгандай бўлиб туюлади менга» сарлавҳали мақолада эса журналистнинг Ўзбекистон Қаҳрамони, Халқ ёзувчиси Саид Аҳмад ва унинг суюкли рафиқаси, беназир шоира Саида Зуннунованинг ҳаёт йўлларига бағишланган «Сабру садоқат» телесериалидан олган таассуротлари билан танишасиз.\n27 июнь — Матбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимлари куни. Ушбу сана муносабати билан «Қишлоқ ҳаёти» газетаси бош муҳаррири, Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган журналист Чори Латипов билан суҳбат эълон қилинган.


Президент Парвез Мушарраф Покистонда фавқулодда ҳолат эълон қилди\nХусусий “Geo TV” канали хабарига кўра, Олий суднинг саккиз судьяси президентнинг конституцияни ҳаракатдан тўхтатиш ҳақидаги буйруғини дарҳол рад этган. Полиция Олий суднинг Исломободдаги биноси олдидаги кўчани ёпиб қўйган.\nМаълумотларга қараганда, президентнинг бундай қарорига мамлакатда зўравонлик кучаяётгани ва сиёсий вазият таранглашаётгани сабаб бўлган. Фавқулодда ҳолат туфайли январь ойида ўтказилиши режалаштирилган сайлов кечиктирилиши мумкин.\nАҚШ П.Мушаррафнинг мамлакатда фавқулодда ҳолат эълон қилиш ҳақидаги қароридан “чуқур ташвишда” эканини билдирди.\nЎтган ойда П.Мушарраф президент этиб сайланган эди. Ҳозир П.Мушарраф армия қўмондони бўлган ҳолда президентликка қайта сайланиш ҳуқуқига эга ёки эга эмаслиги ҳақида Олий суд ўз қарорини эълон қилишини кутмоқда.


Тошкент бозорларида қишлоқ хўжалиги ва гўшт маҳсулотлари ярмаркаси йўлга қўйилди\n11:03 / 23.07.2015\nТошкент бозорларида қишлоқ хўжалиги ва гўшт маҳсулотлари ярмаркаси йўлга қўйилди.\nДеҳқон ва фермерлар, тадбиркорларнинг омилкорлиги туфайли халқ истеъмоли ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари тайёрлаш ҳажми тобора кенгайиб бормоқда, деб ёзади УзА нашри.\n2010 йилдан кучга кирган тартибга кўра, ўз томорқасида етиштирган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сотаётганлар солиқлардан озод қилинган. Бозорларда сотувчилар тош-тарози билан таъминланган. Озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашга мўлжалланган омборхоналар ишлаб турибди.\nМаҳсулотнинг кўплиги бозор иқтисодиётининг муҳим шарти – рақобатни ривожлантиради. Рақобат бор жойда нарх-наво пасайиб, маҳсулот ва хизматлар сифати янада ошади. Жорий йилнинг июль ойидан бошлаб деҳқон бозорларини асосий турдаги қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари билан таъминлашни янада яхшилаш, харидорларга қулайлик яратиш, фермерлар манфаатдорлигини ошириш мақсадида Тошкент бозорларида Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлардаги фермер хўжаликларида етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги ва гўшт маҳсулотларининг доимий ярмаркаси йўлга қўйилди.\nЎзбекистон Републикаси Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасидан маълум қилишларича, фермерлар етиштирган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини даладан тўғридан-тўғри бозорларга узлуксиз етказиб бериш чоралари кўрилмоқда. Бу борада ички ишлар, божхона, давлат солиқ хизмати ва бошқа идоралар ҳамкорлик қилаётир. Тегишли рухсатномалар билан таъминланган мулкдорлар ҳеч бир тўсиқ ёки муаммога учрамасдан маҳсулотларини пойтахт бозорларига етказиб келмоқда. Бунда вилоятлардан 159 фермер хўжалиги фаол иштирок этмоқда.\nДеҳқонларга пойтахт бозорларида тўрт минг тўрт юз қирқдан зиёд раста ажратилган. Мисол учун, Самарқанд вилоятидан келган ўттизга яқин фермер Юнусобод ва Олой деҳқон бозорларида, андижонлик ўттиз бешта фермер Аския ва Эски жўва деҳқон бозорларида ўз маҳсулотини харидорларга тақдим этмоқда. Шу кунгача аҳолига 420 тоннадан ортиқ картошка, 250 тонна пиёз, 140 тоннага яқин сабзи, 610 минг дона тухум, мева, полиз ва гўшт маҳсулотлари етказиб берилган.


Ш. Шерматов мактабда рус тилини ўқитиш бўйича А. Усмонов жамғармаси билан шартнома имзолади\nЎзбекистон ва Россия ХТВ раҳбарлари шартнома имзолади, 11 октябрь, 2020\nЎзбекистон ва Россия халқ таълим вазирликлари раҳбарлари, Ўзбекистон мактабларида рус тилидаги дарслар сифатини ошириш бўйича келишувга эришди.\nХалқ таълими вазирлиги матбуот хизматига таяниб, маҳаллий нашрларнинг хабар қилишича, икки вазирлик ҳамда Россиядаги ўзбекистонлик миллиардер Алишер Усмоновнинг Санъат, фан ва спорт хайрия жамғармаси қўшма дастур имзолаган.\nДастурга биноан, Ўзбекистонда рус тили ва умумий фанларни рус тилида ўқитиш сифатини оширишга қаратилган "Зўр!" ("Класс") лойиҳасини бошлаш кўзда тутилган.\nБу дастурни бошлаш ҳақидаги дастурни имзолаш учун, 11 октябрь куни Россия делегацияси Тошкентга борган ва қўшма лойиҳага оид меморандум имзоланган.\nЎзбекистон Халқ таълими вазирлигига кўра, "Зўр!" лойиҳасини амалга ошириш учун Россиядан 32 нафар малакали ўқитувчи ва методистлар келиб, ўзбекистонлик ўқитувчилар малакасини оширади.\n2021 йилга ўтганда, яна 100 россиялик мутахассис келиши режаланган. Хабарда айтилишича, шу тариқа ҳар йили 100 нафардан мутахассис мамлакатга келаверади.\nБу ҳужжат имзоланган тадбир давомида эса, иштирокчиларга Алишер Усмоновнинг видеомурожаати намойиш қилинган.\n"Мен ўзим рус тилидаги мактабни тугатганман, шунинг учун ватанимда рус тилини ўқитиш бўйича Ўзбекистон ҳукумати, Россия Федерацияси Маориф вазирлигининг бундай узоқ муддатли ва стратегик ташаббусини қўллаб-қувватлаётганимдан жуда мамнунман. Ишончим комилки, бу нафақат таълимни қўллаб-қувватлаш, балки умумий анъана ва истеъдодларимизни қўллаб-қувватлашдир. Ушбу ташаббус муваффақиятли бўлади ва бутун Ўзбекистон аҳолиси томонидан яхши қабул қилинади, шунинг учун мен унга улкан муваффақиятлар тилайман", деган А. Усмонов бу видеомурожаатда.\n6 октябрь куни Халқ таълими вазири Шерзод Шерматов, Ўзбекистондаги мактабларда инглиз ва рус тилларини ўқитишга алоҳида эътибор қаратилиши, бунинг учун дарс соатларини оширмаган ҳолда, сифатни ошириш устида ишланишини таъкидлаган эди.\nЎшанда вазир, шу мақсад учун Россиядан педагог мутахассислар таклиф қилинаётгани ва уларнинг илк гуруҳи келиб, А. Авлоний номидаги малака ошириш институтида иш бошлаганини билдирган эди.


UCell МХХ билан ҳамкорлик қилади\n05 март 2021, Тошкент вақти: 10:11\nШвециянинг TeliaSonera телекоммуникацион ширкати постсовет давлатлари, хусусан Ўзбекистон махфий хизматлари билан ҳамкорилик қилади у ерда инсон ҳуқуқларининг топталишига алоқаси бор. Бу ҳақда Швеция матбути хабар қилмоқда. Швеция Радиоси, Svenska Dagbladet, Аftonbladet, Швеция жамоатчилик телевидениеси бунга оид суриштирув ўтказиб, натижаларини эълон қилди. TeliaSonera вице президенти Озодлик билан суҳбатда ширкат фаолият олиб борадиган мамлакатлар расмийлари билан маҳаллий қонунлар доирасида ҳамкорлик қилишини тан олди. TeliaSonera Ўзбекистондаги фаолияти туфайли биринчи марта танқидга учраётгани йўқ.\nУлушининг 37 фоизи Швеция ҳукуматига қарашли бўлган TeliaSonera ширкати Ўзбекистондаги UCell мобил операторининг 94 фоиз улушига эгалик қилади.\nШвеция жамоатчилик телеканали чоршанба куни намойиш қилган “Тергов миссияси” (“Uppdrag granskning”) номли дастурда айтилишича, журналистлар TeliaSonera ишлайдиган мамлакатларда суриштирув ўтказиб, швед ширкати шўъба корхоналари, хусусан Ўзбекистондаги UCell мобил оператори мамлакат махфий хизматларига ўз абонентларига доир маълумотлар, жумладан уларнинг суҳбатлари, муайан вақтда қаерда экани ҳақидаги маълумотларни етказиб туришини аниқлашган.\nБунда аксар ҳолларда бундай маълумотлар тегишли ҳуқуқий амалиётга зид тарзда тақдим этилиши ва махфий хизматлар истаган вақтда, истаган ахборотни олиши мумкинлиги айтилади репортажда.\nДастурда фикр билдирган таҳлилчилар Ўзбекистондаги каби режимлар “араб баҳори” воқеаларидан кейин аҳоли орасидаги кайфиятларни мобил алоқаси орқали назорат қилишни кучайтираётганини айтишди.\nTeliaSonera: МХХ билан ҳамкорлик қонун доирасида\nTeliaSonera вице президенти Сисилия Эдстром Озодлик билан суҳбатда ширкат фаолият олиб бораётган мамлакатлар расмийлари, хусусан хавфсизлик хизматлари билан ҳамкорлик қилишини тасдиқлади. Лекин, дейди Эдстром хоним, бу ҳамкорлик маҳаллий қонунчилик билан шартлангандир.\n- Дунё бўйлаб фаолият олиб бораётган барча телекоммуникация ширкатлари маҳаллий расмийлар ва хавфсизлик хизматлари билан ҳамкорлик қилиш масъулиятини олади. Бу лицензия келишувнинг шартларидан биридир ва ҳамкорлик миқёси маҳаллий қонунчилик билан белгиланган бўлади. Бу янгилик эмас. Лекин негадир буни, “араб баҳори” контекстидаги катта янгилик сифатида тақдим қилишмоқда, дейди Сисилия Эдстром.\n"TeliaSonera Ўзбекистон ва бошқа мамлакатлар ҳукуматлари билан ҳамкорлик қилиб келган, бундан кейин ҳам қонун доирасида ҳамкорлик қилишда давом этади. Бунинг “араб баҳори”га ҳеч қандай алоқаси йўқ", дея таъкидлади Сисилия Эдстром.\nБунда, дея қўшимча қилади TeliaSonera вице президенти, ҳамкорлик қай даражада бўлишини маҳаллий ҳукуматлар белгилайди ва ширкат бу борада савдолашиш имконига эга бўлмайди.\nTeliaSonera абонентларга оид шахсий маълумотларни ҳуқуқий амалиётларга зид тарзда тақдим этиши ҳақидаги фикрларни ҳам Сисилия Эдстром инкор қилди.\n- Йўқ, йўқ. Мутлақо ундай эмас. Баъзи мамлакатларда телефон қўнғироқлари ҳақидаги маълумотларни олиш учун суд қарори керак. Лекин бошқа мамлакатларда хавфсизлик хизматлари суд қарорисиз ҳам бундай маълумотни талаб қилиши қонунда белгиланган. Шунинг учун биз мутлақо қонунга амал қилган ҳолда иш тутамиз, дер экан TeliaSonera вице президенти Ўзбекистон қайси мамлакатлар сирасига кириши ҳақида изоҳ беришдан бош тортди.\nУ шунингдек, Ўзбекистон ҳукумати TeliaSonera ширкатига берган лицензия келишувида мамлакат хавфсизлик хизматларига абонентлар ҳақида қандай маълумотлар берилиши тўғрисида келишилганини ҳам очиқламади.\nСесилия Эдстром: TeliaSonera ўзбек махфий хизматлари билан ҳамкорилк қилишда давом этади.\n- Ўзбекистондаги лицензиямизда ҳамкорлик қай даражада бўлиши кўрсатилганини аниқ билмайман. Лекин унда бу маълумотлар қай тарзда ва қайси шароитда тақдим этилиши айтилган, дейди Сесилия Эдстром.\nУнинг айтишича, TeliaSonera улушларининг 37 фоизига эга бўлган Швеция ҳукумати ширкат иш олиб борадиган давлатлар, жумладан халқаро майдонда репрессив режимлар, дея тан олинган собиқ иттифоқ республикалари билан ҳамкорлик қилиб келганидан хабари бўлган.\nTeliaSonera ҳамкорлари ким?\nСисилия Эдстрёмнинг айтишича, TeliaSonera UCell мобил операторининг 94 фоиз улушига эгалик қилади. Қолган 6 фоиз акциялар Takilant Ltd. номли маҳаллий ширкатга қарашлидир.\nTeliaSonera вице президенти Takilant Ltd. ширкати эгаси ким эканини очиқламади. Лекин Озодликка маълум бўлишича Ўзбекистонда Ucellнинг 6 фоизига эгалик қиладиган бу ширкат оффошор мамлакат ҳисобланган Гибралтарда рўйҳатга олинган.\nГибралтар ширкатлар реестридан олинган ҳисоботда, Takilant Ltd. саноат ширкати сифатида рўйҳатга олинган бўлиб, бирорта ҳам ишчиси йўқ, фаолият ҳам олиб бормайди. Фақатгина PANALLY LTD. номли шўъба корхонаси бор.\nЎз навбатида PANALLY LTD. Лондонда 2004 йилда рўйҳатга олинган фирма бўлиб, қандай фаолият билан шуғулланиши номаълумдир. Дарвоқе, бу фирма жойлашган манзил хусусий уйга доир бўлиб, бу адрес бўйича PANALLY LTD. фирмасидан ташқари фаолияти номаълум бўлган яна 20 та фирма рўйҳатга олинган.\nБу фирмалар нима билан шуғулланиши номаълум бўлса-да, йиллик даромадлари анчагина ва эгалари номаълум қолаётган акциялар мўмайгана дивиденд келтирмоқда.\nМасалан UCell эгаларидан бири Takilant Ltd. ширкатига қарашли PANALLY LTD. шўъба фирмасининг бугун 1 миллион 375 минг фунт стерлингга тенг (2 миллион 210 минг АҚШ доллари) мол мулки бор. Британия ширкатлар реестридан олинган маълумотномада кўрсатилишича, 2006 йилда бу фирма бисоти нолга тенг бўлган.\nTeliaSoneraнинг Ўзбекистондаги фаолияти бундан икки йил аввал ҳам швед жамоатчилигида баҳсларга сабаб бўлган эди. TeliaSonera UCell компаниясини Американинг COSCOM ширкатидан жами ярим миллиард доллардан ортиқроқ маблағ эвазига сотиб олган. Швеция ҳукуматига алоқаси бўлган ширкат коррупция даражаси юқорилиги билан танилган Ўзбекистонга бунча сармоя ётқизаётгани швед солиқ тўловчиларида саволлар туғдирган эди.\nБундан ташқари швед компаниясининг Ўзбекистон бозорига кириб келиши ҳам, юмшоқ қилиб айтганда, шубҳалироқ бўлган.\nUCell ширкатидаги манба Озодлик билан ўзаро суҳбатда, TeliaSonera UCell ни сотиб олганидан кейин, Ўзбекистон расмийлари улардан шубҳали схемаларга кўра ишлашни талаб қила бошлаганини гапириб берган эди. “Компания ўзи амалга ошириши мумкин бўлган ишларни аутсорсинг орқали, яъни пудратчи фирмаларга топшириш орқали бажариш бўйича талаблар қўйилди. Ҳозирда ширкатнинг фаррошларидан тортиб, ҳайдовчию қўриқчиларигача аутсорсингга ўтказилган”, деган эди UСell даги манба.\nУнга кўра, технологик иншоотларни қуриш учун ҳам TeliaSonera пудратчи фирмалар хизматидан фойдаланиши керак бўлган. “Агар бу шартларга рози бўлмаганимизда, лицензиямиз олиб қўйилиши мумкин эди. Биз бундай шартларга кўнмаган ширкатларнинг лицензиялари тортиб қўйилгани гувоҳи бўлганмиз”, деган эди UСell мутахассиси.\nАгар бу шартларга рози бўлмаганимизда, лицензиямиз олиб қўйилиши мумкин эди.\nUCell компанияси мутахассиси\nШубҳали схема эса бундай бўлган: TeliaSonera вилоятларда алоқа иншоотларини қуриш учун тендер эълон қилади. Бу тендерда “NOKIA SIEMENS NETWORKS TASHKENT LTD.” фирмаси ғолиб чиқади. Кейин “NOKIA SIEMENS NETWORKS TASHKENT LTD.” бу ишларни ўзи амалга оширмасдан яна аутсорсинг қоидаларига кўра, “Осиё Тўрон Телеком LTD.” номли фирмани ёллайди. Мазкур фирма эса, суҳбатдошимизга кўра, Ўзбекистондаги нуфузли молиявий гуруҳлардан бирига қарашли бўлган.\nUCell нинг 6 фоизига эгалик қиладиган Takilant Ltd., унга қарашли PANALLY LTD., Осиё Тўрон Телеком LTD. фирмалари ўртасида боғлиқлик борми-йўқми айтиш қийин. Лекин швед ширкати TeliaSoneraнинг Ўзбекистондаги бу ҳамкорларини бирлаштирувчи жиҳат уларнинг эгаси кимлиги ва нима билан шуғулланиши ноаниқ қолаётганидадир.\nШвед журналистлари TeliaSonera Ўзбекистондаги каби режимлар билан ҳамкорлик қилиб, бу мамлакатларда инсон ҳуқуқлари бузилишига бевосита ҳисса қўшаётганини айтмоқда. Суриштирув репортажи қатнашчиларидан бири Svenska Dagbladet газетаси мухбири Эрик Олсон янги фактлар TeliaSonera фаолиятида акс этмай қолмайди, деган фикрда.\n- TeliaSonera бир пайтлар юз фоиз давлатга қарашли бўлган, ҳозирда унинг катта қисми хусусийлаштирилганига қарамасдан, шведцияликларнинг кўпчилиги унга ҳали ҳам давлат ширкати деб қарайди ва бу ширкатнинг репрессив режимлар билан ҳамкорлик қилиб келганига оид хабарларни швед жамоатчилиги ижобий қабул қилади, деб ўйламайман, дейди журналист Эрик Олсен.\nTeliaSonera вице президенти бу танқидга жавобан, одамларга телекоммникацион хизматларни етказиб бериш ширкатнинг асосий мақсадидир, дея жавоб берди.\n- Бизнинг мақсадимиз, дунё бўйлаб халқлар манфаатидан келиб чиқиб, уларга телекоммуникацион хизматлар етказишдир. Бундай хизматлар бутун дунё бўйлаб иложи борича кўпроқ одамларга етказилса, фойдали бўлади, деб ҳисоблаймиз. Бунда биз Европа Иттифоқи ва БМТ меъёрларига амал қиламиз. Шунингдек бизнес ва инвестиция қилишга доир қарорларни маънавий қарашлардан келиб чиқиб қабул қиламиз, дейди TeliaSonera вице президенти Сисилия Эдстром.\nTeliaSonera дунёдаги энг йирик телекоммуникацион ширкатлардан бири ҳисобланади. Собиқ иттифоқ мамлакатларидан бу ширкат Ўзбекистон, Қозоғистон, Тожикистон, Озарбайжон, Грузия ва Россияда ўз бизнесига эга. TeliaSonera ҳозирда бир йилда 12 миллиард АҚШ доллари миқдорида фойда кўриши айтилади.


Муниса Ризаеванинг йўл қоидаларига зид равишда автомобиль бошқариши кўпчиликнинг норозилигига сабаб бўлди\n15:24 / 18.04.2016\nХонанда Муниса Ризаева қўлида гўдак билан машина бошқариб, ёмғирда сайр қилаётган суратини инстаграмдаги ўз саҳифасига жойлаштирганида сурат бир зумда мухлислар изоҳи ва саволлари билан тўлди.\nБаъзилар Мунисага хуш кайфият тиласа, баъзилар эса “Бола билан эҳтиёт бўлинг, ЙПХ ходимларига фойдали бўлибди” каби изоҳлар қолдирди. Хусусан, “Даракчи” газетасининг айни шу ҳусусида чоп этган мақоласида таниқли хонанда Муниса Ризаеванинг йўл қоидасига зид ҳаракат қилаётгани, бу билан у қўлидаги бола ва ўзини хавф остига қўйгани ҳақида айтиб ўтилган.\nЖумладан, бу борада Ўзбекистонда Хизмат кўрсатган артистлардан Райҳон Ғаниева, Алишер Файз, Сардор Раҳимхон каби санъаткорлар ҳам ўз фикр ва мулоҳазаларини билдириб ўтишган.\nОрадан кўп ўтмай, хонанданинг инстаграммдаги саҳифасида ўзи томонидан бошқариб кетилаётган автомобиль видеоси ҳам пайдо бўлди. Роликдан шунга гувоҳ бўлиш мумкинки, Муниса Ризаева автомобиль бошқараётиб, хавфсизлик камарини тақишни унутган ёки истамаган. Бу ҳам ўз навбатида мавжуд йўл қоидаларига зид келади.


«Солиқ ва божхона хабарлари» газетасининг 2018 йил 29 май 22-сони - Gazeta.Norma.uz\n«Солиқ ва божхона хабарлари», №22, 2018й. 29 май\nҚарзингиз борми – 21 турдаги битим ва хизматлар тақиқ остида\nВазирлар Маҳкамасининг 21.05.2018 йилдаги 379-сон қарори билан коммунал тўловлар ва ижро ҳужжатлари бўйича қарздорликни мажбурий равишда олдиндан текширишни талаб этадиган йирик битимлар ва хизматлар рўйхати тасдиқланди.\nБошқарувнинг янги миллий модели\nМамлакатимизда давлат бошқаруви, умуман бошқарув тизимини такомиллаштириш борасида кенг кўламли ишлар ва чуқур ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Жумладан, бошқарув тизими фаолияти самарадорлигини ошириш, очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш, соҳада мавжуд муаммолар ва ишлатилмаётган имконият ва захираларни чуқур таҳлил қилиш асосида унинг энг илғор, замонавий шакллари ва усуллари жорий қилинмоқда.\nБайрам кунлари учун ҳақ тўлаш\nМЧЖ (ЯСТ тўловчиси) ўзига хос фаолият юритиши сабабли кўпинча байрам кунларида ишлашига тўғри келади. Байрам кунини иш куни деб эълон қилиш тўғрисида директорнинг буйруғи чиқарилади. Ходимларнинг бошқа дам олиш куни берилишини рад этишлари тўғрисидаги уларнинг имзолари қўйилган илова расмийлаштирилади. Ушбу байрам куни иш ҳақига қўшимча тўлов билан компенсацияланади. Иш учун тўланадиган ҳақни ҳисоблашга мисол. Ходимнинг маоши – 1 млн сўм. Қўшимча тўлов – 39 370,08 сўм (1 000 000 / 25,4 х 1). Ходимга байрам кунини ҳисобга олганда жами 1 039 370,08 сўм ҳисобланди. Ҳисоб-китоб тўғри қилинганми?\nКўп йиллик ўсимликларни ҳисобга оламиз\nМуассис устав фондини тўлдириш учун ҳисса сифатида хона ўсимликлари экилган тувакларни (кўп йиллик ўсимликлар – дарахтлар) киритди. Ҳар бирининг қиймати – 10 000 000 сўм. Ҳисоб сиёсатида белгиланишича, ЭКИҲнинг 20 бараваридан ортиқ қийматли активлар АВ сифатида тан олинади. Катта туваклардаги қимматбаҳо хона ўсимликларини қандай ҳисобга олиш мумкин?\nГарнитур асосий воситалар бирлиги сифатида\nМуассис қиймати 10 000 000 сўмлик мебель гарнитурини устав фондига ҳисса сифатида киритмоқда. Ушбу гарнитурга осма жавонлар, токчалар, ишчи сатҳ, тумбалар киради. Нархлари алоҳида белгиланмаган. Мебель гарнитурини битта инвентарь бирлиги сифатида балансга қабул қилиш мумкинми?\nКасаначининг харажатлари компенсацияланиши зарур\nКасаначилар уйда корхона учун фильтр-енглар тикадилар, бунда электр энергияси кўринишидаги харажатлар юзага келади. Касаначининг ушбу харажатларини компенсациялаш зарурми? Электр энергияси учун компенсация тўловларига ЖШДС, ШЖБПҲ, ЯИТ, суғурта бадаллари солинадими?\nБарча мезонларга мувофиқ келсин\nКорхона (ИФУТ коди – 01240) мевали экинларни етиштириш мақсадида 2017 йилда ташкил этилган эди. Меваларнинг улгуржи савдоси билан шуғулланамиз, ЯСТ тўлаймиз. Жорий йил май ойида интенсив боғлар учун 6 гектар суғорилмайдиган (қишлоқ хўжалиги фаолиятида фойдаланилмаган) ерни ижарага олдик, томчилатиб суғориш тизимини жорий этмоқдамиз. Корхонага қайси даврдан бошлаб қандай солиқ солинади?\nСолиқ оқибатлари юзага келмайди\nМЧЖ ХК (ҚҚСни ихтиёрий равишда тўлайдиган ЯСТ тўловчиси) бошқа корхона устав фондига бино тарзида ҳисса киритди. Муайян вақт ўтгач, у мазкур улушни учинчи шахсга текинга беришга қарор қилди. Улуш бошқа корхонага текинга берилганда ёки номиналдан паст қийматда сотилганда қандай солиқ оқибатлари юзага келади?\nКонтрактни рўйхатдан ўтказиш мажбурий\nКорхона давлат корхонаси ҳисобланади (давлат улуши – 100%), бироқ бюджет маблағларини сарфламай, ўзини ўзи таъминлайди. Биз қиймати 100 минг АҚШ долларидан ортиқ бўлган импорт контрактларини ЛБМАда рўйхатдан ўтказишимиз зарурми?\nЎзбекистонда Ислом банк ишини жорий этиш таклиф этилди\nҚҲТБТ порталида Президентнинг «Ўзбекистон Республикасида ислом банк иши ва молия инфратузилмасини яратишга доир чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори лойиҳаси жойлаштирилган. Ҳужжат Молия вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган.\nҚурилиш: пудратчида ҳисобни ташкил этиш\nТаннархни ташкил этувчи харажатлар уларнинг иқтисодий мазмунига мувофиқ қуйидаги элементлар бўйича гуруҳланади:\nСаволларга «жонли» жавоблар\nБугун мамлакатимизда давлат идораси вакиллари бевосита тадбиркорлар ҳузурига ташриф буюрмоқда, уларнинг муаммо ва қизиқишларини жойларнинг ўзида ўрганишмоқда.\nХолислар мақоми хусусида\nМаълумки, маъмурий ҳуқуқбузарлик билан жиноят бир-биридан ижтимоий хавфлилик даражасига кўра фарқ қилади. Шу сабабли маъмурий ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарлик Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс билан, жиноят ишлари бўйича жавобгарлик эса Жиноят кодекси билан тартибга солинади. Бундан ташқари бизда Жиноят-процессуал кодекси ҳам қабул қилинган бўлиб, у жиноят ишларини юритиш жараёнини тартибга солади.\nҚимматга тушган «мерос»\nХалқимизда яқинлардан қолган мерос муқаддас саналади. Албатта, уни кўзга тўтиё қилиб асраб-авайлаш керак, лекин бу иш ҳам қонун доирасида бўлиши даркор.\n«Бизнесни ривожлантириш учун маблағни қаердан олса бўлади? Инвесторни қандай топиш мумкин?» – бу тадбиркорни мудом безовта қилаётган саволлардир. Инвестор эса «Пулимни қаерга тиксам экан?» дея чамалайди.


07.03.2019 10:56 0 1369\n8 март – Халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан байрам арафасида ишлайдиган аёллар учун ҳар бир ташкилот ўз совға-саломини, ширин каломини аямайди. Шундай пайтда ҳар бир аёл ишлаётганидан, озроқ бўлсада жамиятга фойдаси тегаётганидан хурсанд бўлади. Оила-аъзоларнинг эътибори бошқа, ҳамкасбларнинг эътибори бошқа-да. Ана шундай пайтда ҳар доим хаёлимга ҳеч қачон бирор жойда ишламаган, аммо... аммо уйда ўтириб жамиятга, эл корига ярайдиган фарзандлар тарбиялаб берган ёки ҳатто табриклайдиган фарзанди ҳам йўқ ёлғиз опа-сингилларим четда қолиб кетаётганига озроқ ўкинаман.\nАгар фарзандлари оқибатли бўлса, албатта, эслашади, турмуш ўртоғи эътиборли бўлса, эътибордан четда қолмайди. Аммо фарзандлари ҳали ёш, турмуш ўртоғи ёнида бўлмаган аёлларнинг энг бўлмаганда мана шундай байрамда ҳеч ким томонидан ёдга олинмаслиги жуда афсусланарли.\nЯнгийўллик Меҳри холани яхши танийман. Худди ФҲДЁ мудираси ёки хотин-қизлар қўмитаси ходимасидай кимнинг келини аразлаб кетиб қолса ёки ажримга келиб қолган бўлса, яраштириш билан овора. Ҳеч қандай ваколати бўлмаса ҳам унинг бу аралашуви ўзининг яхши натижасини берган. Оила масаласи билан шуғулланувчилар ҳисоботни янгилаётган бир пайтда, Меҳри хола кимнингдир хонадонида фарзандларни тирик етимликдан асраб қолаётган бўлади. Шундай кўп китоб ўқиганки, саноғи йўқ. Мана, Наврўз яқин. Ҳадемай янги ташкил топган маҳалласидаги хотин-қизларни йиғиб сумалак қилади. Қўшилолмаган имконияти чекланган, ижтимоий ёрдамга муҳтож опа-сингилларига сумалак тарқатади.\nБеш ўғилнинг ичида ёлғиз қиз бўлган Меҳри хола бунда 50 йил олдин «акаларимнинг бари ўқиган, мен ҳам ўқийман», дея уйидан ҳеч кимга билдирмасдан кетиб қолаётганида аммаси: «Ортиқ оқсоқолнинг қизи акаларининг юзига оёқ қўйиб ўқиш учун шаҳарга кетиб қолибди, деган иснодга қандай чидайсан», дея йўлини тўсган. Меҳри хола бир умр ўқимаганлик аламини китобдан олди. Беш фарзандининг барини китобсевар қилди. Ҳозир ҳаммасининг уйида мўъжаз кутубхонаси бор, олий маълумотли. Қизлари ҳамкасблари томонидан ардоқланиб совға кўтариб келганда ҳам қувонч, ҳам «ишлаганлар, ўқиганлар доимо мана шундай ҳурматда», деган ширин армон кўнглидан ўтаётган Меҳри хола ҳақиқий қаҳрамон аёл.\nЗангиотанинг Хонобод маҳалласида Зулфия момо яшаган. Таниқли адиб Алиназар Эгамназаровнинг «Беш жангчининг онаси» деб номланган очеркида қаламга олинган қаҳрамон — Зулфия Зокированинг қисмати бир тоғларни йиқитгулик. Беш норғул ўғли урушда дом-дараксиз кетгач, тўрт нафар бева қолган келинларига кўз ёшини кўрсатмаслик учун онаизор ярим тунда ҳовлида пичирлаб фарзандларининг отини айтиб чақирган, сўнгги манзилга кетар чоғида хиралашган кўзлари билан йўлга термулиб: «биттаси бўлсаям келмади-я» дея умрининг охирги дақиқаларда ҳам умидини узмаган. Фарзанд доғида куйган онаизор келинларини ёнига чақириб «ҳаммаларингиз ҳали ёшсизлар, турмушга чиқингизлар», деганида келинлар ҳам бир овоздан «фарзандларимизни бировларга муте қилиб қўймаймиз», дея жавоб берган экан. Бешта қаҳрамонни туғиб вояга етказган Зулфия момони, барча ҳою ҳаваслардан фарзандининг келажагини устун қўйган ўша оналарни, ўша келинларни ҚАҲРАМОН аёллар дегим келади... Улар умрида минбарларда туриб чиройли гаплар айтолмаган, пошнаси баланд туфли кийиб давраларнинг тўрига чиқмаган, зиёфатларнинг, тадбирларнинг боши бўлмаган, аммо матонати, сабр-тоқати билан барчага ўрнак кўрсатган... Бу дунёдан ўтиб кетганлари ўзларидан солиҳ фарзандлар, яхши ном қолдириб кетганлар.\nУлар орамизда жуда кўп.\nМатонатли Гулноза Саидова.\nЁки бўлмаса имконияти чекланган Гулноза Саидова. Аравага михланганига қарамай ҳали тўгарак ташкил қилиб имконияти чекланганлар орасидан иқтидорлиларни излаб топган, уларнинг ўз йўлларини топишда илк қадамни қўйишга ёрдам берган.\nКуни кеча Президентимиз фармони билан таъсис этилган «Мўътабар аёл» кўкрак нишони жамиятимиздаги фаол хотин-қизларга топширилди. Бундай эътибор мамлакатимизда хотин-қизларнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини оширади, уларнинг ўз қобилият ва имкониятларини рўёбга чиқариши учун қулай шароит яратади, ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари таъминланади. Мўътабар аёл номига муносиб бўлганлар орасида турли соҳада хизмат қилаётган опа-сингилларимиз кўпчиликни ташкил қилади. Ва биз ана шундай эҳтиромга муносиб опа-сингилларимиз учун жуда хурсанд бўламиз. Уларнинг барчаси иззат-икромга лойиқ. Зеро, улар орасида барча соҳа ходимлари бор. Ўқитувчилар, тадбиркорлар, шифокорлар, оилашунос мутахассислар, маҳалла фаоллари... Улар ҳамиша эл олдида, ҳамиша турли танловлар, турли кўриклар, турли байрамларда ҳам қайта-қайта иштирок этади, эътибор марказида бўлади.\nҲа, телевидение орқали бериладиган байрамларда доимо бир хил қиёфаларни кўриб ўрганганмиз. Бир хил бахтиёр, ҳурмат эътибордан ял-ял ёнаётган қиёфалар, опа-сингиллар. Қўни қўнжи тўла гул. Ҳар байрамда гуллару табрикларга кўмилган аёллар... Ҳавасинг келади. Мен улар орасида аравачага михланган, ҳаётда ўз ўрнини топиш учун тошдек метини билан курашган Гулнозаларни, Меҳри холаларни, 600 минг сўм ойлик иш қидириб тополмаса-да фарзандига уйда ҳунар сирларини ўргатишни оналик бурчи деб билган ёлғиз она — Саодатларни ҳам кўргим келади.\nМана шундай байрамларда умр бўйи боши қора меҳнатдан чиқмаган, телевизорда кўрсатилаётган байрам табрикларида бир-биридан гўзал кийинган, бахтли аёлларни кўриб ўзининг ёрилган қўлларини дастурхон тагига яшириб ўтирган аёллар кўз олдимга келади. Ҳатто эри томонидан унутилган бундай аёлларни фарзандлари оқибатли бўлса, фақат улар эслаши мумкин. Аммо кимлардир қучоқ-қучоқ гул олаётган бир пайтда уларнинг бир дона гулга ҳам лойиқ кўрилмаслиги одамни ўйлантиради. Минбарлардан туриб аёлларнинг ҳуқуқлари, аёлларнинг ижтимоий ҳимоя қилингани, аёлларнинг бахтдан ял-ял ёнгани ҳақида гапираётганлар байрам кунлари уларни унутгани хаёлимдан ўтади. Байрамларда жуда кўп кузатаман, ҳар байрамда табрикланадиган, эсланадиган бахтиёр аёллар бор. Умр бўйи бирор ташкилот ёки идора томонидан бирон марта эсланмаган аёллар бор. Улар мўътабар аёл деган номга лойиқ эмасми?\nМасалан, ҳар бир маҳалладан ҳар йили 2-3 нафар ана шундай аёллар эсланса, улар ҳам аёлларнинг ҳақ-ҳуқуқлари ҳимоя қилинаётган бахтли жамиятда яшаётганини англаса, қанийди.\nБайрамларда доимо юртнинг фаол аёллари давраларга таклиф қилинади. Лекин имконияти чекланган аёлларни у давраларда кўрмаймиз.\nДоимо ҳурмату эъзозда бўлган аёлларга совға-салом, гул улашсангиз ҳеч қачон гул ёки совға салом олмаган аёлдай кўзига ёш келиб йиғлаб юбормайди. Чунки у бахтиёр аёл бундай эътиборга кўникиб кетган бўлади.\nИшонмасангиз бугун, эртага ана шундай маҳаллангиздаги, ён атрофингиздаги оддий, ҳеч қаерда ишламагани учун унут бўлган бирорта аёлга лоақал уч дона гул узатинг — бу эътибордан кўзида ёш айланганини, ўзини бошқача, жуда бошқача ҳис қилганини англайсиз...\nРазм қилинг, кузатинг улар орамизда, ёнгинамизда. Улар давранинг тўрида ўтириб олқишу табрикларга бурканмас, ҳеч қачон энг яқинларидан ташқари бирор ташкилот раҳбари йўқлаб ҳам бормас. Аммо улар мен учун ҚАҲРАМОН, улар мен учун энг фаол, энг муқаддас аёллар... Мен бугун уларни барча ҳамюртларим номидан табрикламоқчиман. СИЗГА таъзим ўрни, қадри минбарлардан ҳам, ҳар қандай унвону мукофотлардан ҳам азиз, менинг камтару камсуқум қаҳрамон ОПА-СИНГИЛЛАРИМ!!!\nаёллар эъзоз эътибор\nЖамият 19/08, 12:57\nХориж 20/01, 19:49\nЖамият 18/01, 19:57


27.07.2019 17:35 0 1245\nЯпониянинг Кобе шаҳрида «Виссел Кобе» ва «Барселона» ўртасида ўртоқлик ўйини ўтказилди.\nУнда каталонияликлар 2:0 ҳисобида ғалаба қозонишди. Учрашувда Карлес Перес дубл муаллифи бўлди. Бу ёш футболчи «Барселона»нинг иккинчи жамоаси аъзоси ҳисобланади.\nЭътиборлиси, учрашувда «Барселона»га қарши жамоанинг уч нафар собиқ футболчиси ҳаракат қилди: Андрес Иньеста «Виссел Кобе»ни сардор сифатида бошлаб тушган бўлса, унга ҳужумда Давид Вилья ва ярим ҳимояда Серхи Сампер ёрдам берди. Ушбу футболчилар ўз вақтида Каталония клуби шарафини ҳимоя қилишган.\nВиссел Кобе (Япония) – Барселона (Испания) 0:2\nГоллар: 0:1 – Сайоль – 59, 0:2 – Сайоль – 86


Ҳарри Кейн: «Умид қиламанки, «МЮ» кейинги турда «Лестер»га ютқазиб бермайди»\n10:31 / 26.04.2016\n«Тоттенҳэм» жамоаси ҳужумчиси Ҳарри Кейн «Вест Бромвич»га қарши очко йўқотилган ўйиндан кейин, «шпорлар»нинг турнир жадвали пешқадами «Лестер»дан 7 очкога ортда қола бошлаганига муносабатини билдириб ўтди.\n«Ҳали ҳеч нарса йўқотилганича йўқ. Биз охиригача кураш олиб борамиз. Бу ўйинда ғалаба қозонишимиз кераклигини билардик, лекин дуранг ўйнаб қўйдик. Бундан жуда хафамиз.\nБизда етарлича яхши имкониятлар бўлганди. Биринчи таймдаёқ барчасини ҳал қилишимиз мумкин бўлганди. Иккинчи бўлимдаги ўйинимиз эса қовушмади.\nАгар иккинчи бўлимда ҳам биринчи бўлимдаги каби ўйнаганимизда эди, биз осонлик билан ғалабага эришардик. Лекин бу футбол. Бизда имконият сақланиб қолган экан, курашишда давом этамиз.\nКейинги ўйинда «Челси»га қарши қийин учрашув ўтказамиз. Умид қиламанки, «Манчестер Юнайтед» бизга ёрдам беради ва «Лестер»га ютқазмайди», – деган Кейн.


Пандемия билан боғлиқ уч сценарий маълум қилинди | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n625 14:20 31.03.2022\nЙил охиригача коронавирусни жиловлаш мумкинми? Бу даврда пандемия қандай тус олади? Касалликнинг ортга чекиниши кўпроқ қайси омилларга боғлиқ?\nЖаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти бош директори Тедрос Гебрейесус бу борада уч тахминий сценарийни маълум қилди.\nУнинг сўзларига кўра, йил давомида COVID-19 мутацияга учрашда давом этади. Инфекциянинг яна қатор янги штаммлари пайдо бўлиши мумкин. Аммо оммавий эмлаш кўрсаткичлари ошиши ва аҳоли иммунитети кучайиши билан хасталикнинг оғир асоратлари камайиб боради.\nБиринчи сценарийга кўра, коронавируснинг оғир кечувчи штаммлари пайдо бўлмайди ва касалликка қарши мавжуд вакциналар ёрдамида курашиш кутилган самарани беради.\nИккинчи сценарийга мувофиқ, COVID-19нинг ҳозиргидан ҳам юқумлироқ ва тез тарқалувчи вариантлари юзага келади.\nУчинчи сценарийга асосан, одамларни коронавируснинг оғир асоратларидан асраш анча мураккаблашади. Бундай вазиятда янги, янада самарали вакциналар ишлаб чиқариш талаб этилади.\n«Баъзи давлатларда тўртинчи доза билан эмлаш жараёнлари бошлангани қувонарли. Аммо дунё аҳолисининг учдан бир қисми, шу жумладан, Африкада яшовчиларнинг 83 фоизи, ҳатто, биринчи босқичда вакцина олгани йўқ. Бу эса барчамизда хавотир ва ташвиш уйғотиши керак», — деди Тедрос Гебрейесус.\nЖорий йил иккинчи ярмига қадар дунёдаги ҳар бир мамлакат аҳолисининг 70 фоизи тўлиқ эмланишига эришиш устувор мақсад ҳисобланади. Бу жараёнда, аввало, тиббиёт ходимлари, кексалар ва хавф гуруҳига мансуб бошқа қатламни қамраб олишга алоҳида эътибор қаратиш жоиз.\nЖССТ тиббий ниқоблар, ижтимоий масофа сақлаш, шахсий гигиена қоидаларига қатъий амал қилиш орқали касалликка қарши курашиш самарадорлигини ошириш мумкинлигини таъкидлади.\nПандемия Махсус Ўзбекистон COVID-19\n1333 12:05 09.04.2022\n573 11:35 04.04.2022\n767 14:18 16.03.2022\n624 21:09 23.02.2022\n991 10:04 04.02.2022


Ҳозиржавоб имом - Zamin.uz\nШўролар даврида баъзи даҳрий раҳбарлар имомларга жуда паст назар билан қарашарди. Гўё имом хатиблар фақат худойи, жаназа ўқиш каби диний маросимлардан бошқа ҳеч нарсани билишмайди. Улар ривожланиш, илмда орқада қолган мутаассиблар, деб назарга илишмасди. Самарқанд вилоятидаги Имом ал-Бухорий масжидида ишлаб юрган кезларимда бунга кўп гувоҳ бўлганман. Марҳум Имом ал-Бухорий масжидининг имом хатиби, устоз раҳматли Усмонжон Раҳимжонов чет эл ва бошқа шаҳарлардан келадиган меҳмонларга араб, рус ва форс тилларида тушунтириш ва саволларга жавоб берганларида ҳаммаси домланинг илмларига тан берардилар ва имом хатибнинг илм ва заковатларини жуда ҳурмат қилардилар.\nБир куни Москвадан косманавтларни даволайдиган академик (кейин билсам татар киши экан) билан космонавт Жанибеков келадиган бўлди. Уларни кутиб олиш учун тайёргарлик кўрдик. Айтилган вақтда, ўша пайтда фақат нуфузли меҳмонларни олиб юрадиган қора “Волга” машинасида, меҳмонлар масжид дарвозаси олдида тўхташди. Ундан икки киши тушди. Бизлар билан виқорли кўришар экан: “Имом ким?”, деди биринчи машинадан тушган киши. “Мен” дедилар домла. “Биз осмонга кўтарилдик, аммо Худони кўрмадик?!”, деди. “Сиз Худони кўриш учун қаергача кўтарилдингиз?”, дедилар Усмонжон домла.\nБу жавобдан сўнг “Бошқа саволим йўқ”, деди ва бирин кетин Имом ал-Бухорий зиёратига киришди. Зиёратдан сўнг махсус тайёрланган зиёфат дастурхонига ўтиришди. Узоқ вақт савол-жавоблар бўлди. Киришда савол берган академик жуда художўй инсон экан. “Ҳар сафар юрак жарроҳлигига киришдан олдин, ғусл қиламан, икки ракат намоз ўқиб Аллоҳдан мадад сўрайман, сўнг жарроҳликка кираман. Инсоннинг жисми катта мўъжиза, инсон аъзоларини ўрганар экансан, иймонинг зиёда бўлаверади. Инсон кўкка кўтарилгани сари суяги юмшаб кетаверади. Шу боис улар қайтгач, узоқ вақт даволаймиз.\nМен кўп имомлар билан суҳбат қуриб саволларимга жавоб ололмаганман. Сиз ҳақиқий илмли одам экансиз, тан бердим ва иймоним ошди”, деб ўз эътирфини билдирди. Ҳа буюк устозлар мана шундай илмга эга бўлишган. Марҳум домламиз бугунги кундагидек техника ривожланмаган бўлсада, давлат ва дунёда кечаётган воқеалардан доимо хабардор, бўш вақтларида тинмай китоб ўқир, китоб қўлларидан тушмас, имкон топилди дегунча дарс беришга ҳам улгурардилар. Бизнинг юрт имомлар шўролар тазйиқига қарамасдан мана шундай мавқега эга эдилар.\nБугунги кун имомлари ҳам тил билиши, дунё воқеаларидан хабардор бўлишлари, дунё тарихи ва адабиётини диний илмлар каби кўп ўқишлари, тинимсиз ўз устларида ишлашлари керак. Чунки бугунги кунда ёшларимиз ҳамма нарсадан хабардор, китоб ўқишмоқда ва халқимиз учун кўплаб диний ва адабий китоблар чоп этилмоқда. Уларни халқ ўқиб илмий салоҳиятларини кундан кун ошириб бормоқдалар. Ҳатто президентимиз ташаббуслари билан узоқ қишлоқларда ҳам кутубхоналар очилиб, ҳамма китоб ўқимоқда. Қайси имом илмли ёки илмсизлигини ажратиш даражасига етмоқдалар. Турли саволлар беришмоқда, саволларга тўлиқ аниқ жавоб беролмаганларга нисбатан эътироз билдиришмоқда.\nДемак имомлар нафақат чет эллик балки халқимизни рози қиладиган даражада илмларини доимо ошириб, халққа маърифат улашишда илмий салоҳиятларини юксалтириб боришлари керак деб ўйлайман. Илмли имомларимиз жуда кўп, улар қанча кўпайса, халқ қалбидан жой олсалар турли оқимларга эргашадиганлар ўз-ўзидан камайиб кетади. Халқ имомлардан қониқмаса маърифатни бошқа жойдан қидирадилар. Шу боис “Жаҳолатга қарши маърифат” билан курашишни янада кучайтиришда имомларимиздан ғайрат ва шижоат, кўп мутолаа қилишларини сўраб, ишларида ривож тилаб қоламан


И.Каримов номидаги университет ётоқхонасининг 6-қаватидан йиқилган қиз ҳаётдан кўз юмди\n20 октябр 2020, Тошкент вақти: 10:34\nИслом Каримов номидаги Тошкент Давлат Техника университети биноси.\nПойтахтдаги Талабалар кўчаси 63-талабалар ётоқхонаси 609-хонасида вақтинча яшаган Ш.У. Тошкент Тиббиёт академиясининг 2-клиникаси жонлантириш бўлимида вафот этган. Бу ҳақда маҳаллий нашрларга маълум қилган Бош прокуратура матбуот хизмати раҳбари Сурайё Раҳмонова 1994 йилда туғилган талаба қиз ётоқхонанинг 6-қаватидан ўз эҳтиётсизлиги оқибатида йиқилганини урғулаган.\nАввалроқ қатор нашрлар Ислом Каримов номидаги Тошкент Давлат Техника университетида таҳсил олувчи қиз 6-қаватдан ўзини ташлагани ҳақида хабар қилганди.\nБош прокуратура вакиласи мазкур ҳолат юзасидан Олмазор туман прокуратураси томонидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилаётганини билдирган.\nЎзбекистон Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги эса Telegram тармоғидаги ўз каналида Тошкент давлат техника университети “Кончилик иши ва металлургия” факультетининг 2-босқич талабаси Ш.У. табиатан оғир ва босиқ бўлгани, ҳеч ким билан ихтилофга бормагани, оиласида ҳеч қандай муаммолари бўлмаганини маълум қилади. Вазирлик маълумотига кўра, 28 март куни “Кончилик иши ва металлургия” факультети декани ва бир гуруҳ профессор-ўқитувчилар талабанинг Паркент туманидаги уйига ташриф буюрганлар ва марҳуманинг дафн маросимида қатнашганлар.


Мисрга бориш учун 7 та сабаб\nМаълумки, шу йили Мисрнинг Шарм ал-Шайх курортига чартер парвозларни бирданига икки авиакомпания – маҳаллий «Ўзбекистон ҳаво йўллари» ва Мисрнинг «Al Masria Airlines» авиакомпаниялари очишмоқда. Ҳамюртларимиз орасида Мисрга қизиқувчилар сони тобора ошиб бормоқда, шу боис фиръавнлар мамлакати нимаси билан бизни ўзига жалб қилишини таҳлил қилиб кўрамиз!\n1-сабаб. Қизил денгиз\nУшбу денгиз, дарҳақиқат, жуда ҳам чиройли. Ранглар уйғунлиги, маржон қоялар ва ранг-баранг балиқлар ҳеч кимни бефарқ қолдирмайди. Шу сабабли ҳам у ерга борган кўпчилик сайёҳлар биринчи навбатда денгизга акваланг билан шўнғишгани ва сув ости дунёси билан танишганини сўзлаб беради. Яна айтишларича, ушбу денгиз шифобахш хусусиятга эга ва аллергия ҳамда нафас олиш йўллари касалликлари билан оғрийдиганларга у ерга бориш фойдали экан.\n2-сабаб. «All inclusive»\nКўпчилик, айниқса, оилавий дам олувчилар тушлик ва кечки овқат билан боғлиқ муаммолар бўлмайдиган жойларни афзал билишади. Туркия каби, Миср ҳам қорин муаммосини унутиш ва пляжда хотиржам дам олишингиз учун имкон беради!\nМисрга бориб Дунёнинг етти мўъжизасидан бирида бўлмаслик мумкинми?! Гизага сиз дам олаётган курортдан ҳеч бир муаммосиз боришингиз мумкин. Мисол учун, Шарм ал-Шайхдан самолётда учиш имконияти бор.\n4-сабаб. Мақбул нархлар\nМиср ўзининг арзон нархлари билан довруғ қозонган. Бу нафақат харид ва сафарга, балки таом ва озиқ-овқатларга ҳам тегишли. Борди-ю сиз меҳмонхонада овқатланишни истамай қолсангиз ҳам, шаҳардаги исталган кафе ёки ресторанда арзон нархга егулик харид қилишингиз мумкин.\n5-сабаб. Ҳақиқий шарқона бозор\nБозорларда ўз яқинларингизга олиб келишингиз мумкин бўлган қизиқарли сувенир ва совғалар кўп. Кийим-кечак, ҳайвонлар мўйнаси, сумкалар, ёғоч маҳсулотларини Мисрнинг исталган бозоридан топасиз! Шарм ал-Шайхга борганлар албатта Эски бозорга кирган бўлишлари табиий. Чунки бу шунчаки бозор эмас, балки ҳақиқий обидадир!\nМиср миллий таомлари ранг-баранг ва тўйимли. Бунга хамирли ва гўштли таомлар, мева ва ширинликларни мисол қилиб келтириш мумкин. Бундан ташқари, Шарм ал-Шайх меҳмонхоналари «All inclusive» тизими бўйича ишлайди, бу дегани барчасини исталган миқдорда татиб кўришингиз мумкин!\n7-сабаб. Кўплаб кўнгилочар масканлар\nИсталган дид ва чўнтакка! Катталар, болалар ва оила учун: аквапарклардан тортиб мусиқий шоуларгача!\nШу сабабли Миср сизни кутмоқда! Шарм ал-Шайхга биргаликда борамизми?\nПляжный тур 10 дней / 9 ночей