Скептикликнинг аҳамияти ҳақида – Prometheus\nOn January 15, 2016 August 19, 2017 By Khurshid YuldoshevIn Falsafa, Tarjimalar\nМиллатчилар, ирқчилар ва диний мутаассиблар ўз тарафдорларини инсонларнинг ақлини эмас, ҳиссиётини қўзғовчи мантиқан саёз, етарлича асосланмаган шиорлар орқали кўпайтиришга уринади. Инсоннинг муайян гуруҳга (миллат, дин, ирқ, партия) мансублигини ҳис этиши, бошқача айтганда, муайян гуруҳга дахлдорлик туйғуси мудом ақлни хиралаштириб, уни нохолис фикрлашга, ёлғон ғояларга ишонишга ундайди. Айниқса, бу “Биз” ва “Ўзга”га бўлган муносабатда яққол намоён бўлади. Душманнинг мудҳишлигига бўлган ишонч, ҳатто у ёлғон бўлганда ҳам, гуруҳни янада жипслаштиради. Шунинг учун ҳам раҳнамолар душман тарафнинг қанчалар ғаддорлиги ҳақида тинмай бонг уради. “Биз” ва “Ўзга”нинг муштарак жиҳатлари, умумий манфаатлари унутилиб, фарқли жиҳатларига урғу берила бошлайди. Одамлар ўз миллатдошлари, диндошлари ҳақидаги бор гапни ҳазм қила олмайди. Оқибатда эса миллатлараро тотувлик, динлараро бағрикенглик каби умуминсониятга хизмат қилувчи ғоялар ўрнини тоқатсизлик, мутаассиблик эгаллай боради. Хўш, бундай вазиятда йўлни йўқотмаслик, лўттибозлар алдовига чув тушмаслик учун нима қилмоқ лозим? Инглиз математиги ва файласуфи Бертран Рассел (1872–1970) икки жаҳон урушига гувоҳ бўлган инсон сифатида одамларда гуруҳий эмас, балки индивидуал ўзига хосликларни шакллантириш орқали биз юқорида эслатган иллатларнинг олдини олиш мумкин деб ҳисоблайди. Бу индивидуал ўзига хослик ва масъулият туйғуси қандай шаклланади? Инсонларга фикрни эмас, фикрлашни ўргатиш орқали! Фикрлаш эса муайян туртки бўлмаса, ўз-ўзидан юзага келмайди. Агар ёш болага маълум бир фикр мутлақ ҳақиқат ўлароқ ўргатилса, унинг фикрлашига эҳтиёж қолмайди. Унинг учун ўзгалар бош қотириб масалани ҳал қилиб бўлган-да.\nИнсон табиатан тақлидчи бўлиб туғилади. Ахир, бола ўзи мансуб миллатнинг тилини ўрганиши, ижтимоий меъёрларини ўзлаштириши учун тақлидчилик зарур. Тақлид қила олиш қобилиятисиз боланинг ижтимоий адаптацияси тўхтайди. Бироқ баъзиларда тақлид барвақт йўқолса, баъзиларда умр бўйи сақланиб қолади. Эволюция жараёнида пайдо бўлган бу хусусият болалар учун фойдали, катталар учун эса зарарлидир. Таълим гўдакни шахсга айлантириши учун ундаги тақлидчилик инстинктини заифлаштириши керак. Бунга қандай эришилади? Тақлидчилик ва ишонувчанликка энг катта зарба берувчи хусусият – инсондаги скептикликдир. Тўғри, баъзилар скептиклик деганда ҳар нарсага ҳуда-беҳуда шубҳаланаверишни тушунади. Бироқ Рассел тақлидчилик ва ишонувчанликка зиддизаҳар сифатида таклиф этаётган скептиклик, агар етарли асос бўлмаса, ҳеч қандай ғоя, фикр ёки таълимотга ишонмасликни англатади. Яъни фикр, ғоя унинг асоси билан бирга берилиши зарур. Асосланмаган фикр эътиборсиз қолдирилади. Бир қарашда содда кўринган бу принцип инсонни мустақил шахсга айлантиришда қўл келади.\nНима учун айрим одамлар скептикликни, шубҳаланишни хуш кўрмайди? Чунки одамларнинг ишонувчанлигидан фойдаланиб, давру даврон сураётганлар буни истамайди. Барча дардга даво бўлувчи “дори-дармон”ларнинг, харид қилмасангиз ҳаётингиз мазмунини йўқотадиган матоҳларнинг сотилиши, хайрия ҳисобига кун кўрувчи, керак бўлса, жаннатдан жой ваъда қилувчи лўттибозларнинг тақдири ишонувчан, содда инсонларнинг борлигига чамбарчас боғлиқ. Улар скептикларга қарши тинимсиз курашади, ишонувчанликни эса юксак инсоний фазилат сифатида кишилар онгига сингдиради. Ишонувчанлик эътиқод ва садоқат билан, шубҳакорлик эса эътиқодсизлик, принципсизлик ва бетайинлик билан боғлаб тушунтирилади. Оқибатда китоб, газета-журналда нима ёзилса, обрўлироқ шахс нима айтса, шунга сўзсиз ишонадиган ақлан сўқир авлод пайдо бўлади.\nЎқувчи эътиборига ҳавола этилаётган ушбу эссе 1928 йили ёзилган (қаранг: Bertrand Russell. Sceptical Essays. London: Routledge, 2004, pp. 1-14). Унда ўша давр Европадаги ижтимоий-сиёсий кайфият сезилса-да, муаллифнинг рационаллик ва иррационаллик, ишонч ва унинг асосланганлиги масаласида билдирган фикрлари бугун ҳам аҳамиятини йўқотмаган. Зеро, инсон табиати бир-икки асрда ўзгариб қолмайди.\nСиртдан қараганда хийла парадоксал ва зарарлидек туюлиши мумкин бўлган таълимотни ўқувчи эътиборига муҳокама учун ҳавола этмоқчиман. Унинг моҳияти бундай: тўғри деб ҳисоблаш учун ҳеч қандай асос бўлмаган мулоҳазага (пропозиция) ишониш номақбулдир. Бу қоидага барча бирдек амал қилиши ижтимоий ҳаётимиз ва сиёсий тизимимизни – улар ҳатто мукаммал шаклланган бўлса ҳам – ўзгартириб юбориши мумкин. Айни шу жиҳати таълимотнинг рад этилишига сабаб бўлади. Шунга ҳам аминманки (буниси янада жиддийроқ), мазкур қоида – хоҳ ҳозир, хоҳ келажакда бўлсин – ҳаётида мақтагули бирор иш қилмаган, содда кишиларнинг иррационал орзу-умидларидан фойдаланиб кун кўрадиган башоратгўйлар, букмейкерлар, епископлар ва бошқаларнинг нонини яримта қилиши мумкин. Ана шундай эътирозларга қарамай, ўз нуқтаи назаримни ҳимоя қилишга уриниб кўраман.\nАввало, мени кескин йўлни тутганликда айблайдиганларга жавоб берсам. Мен муросасозлик ва мўътадилликка инглизларга хос хайрихоҳлиги бўлган британ вигиман (либералиман). Пирронизм (скептицизм авваллари шундай номланарди) асосчиси Пиррон айтадики, бир хатти-ҳаракат бошқасидан афзалроқ эканини ҳеч қачон билолмаймиз. Пиррон ҳақида бундай ҳикоя бор. У бир куни кечки сайрга чиққанида фалсафа муаллими (у шу устоз қўлида таълим олган эди) ариққа ағанаб ётганини кўриб қолибди. Бир оз мулоҳаза қилиб кўргач, уни ариқдан тортиб олиш хайрли иш бўлишига асос топмабди-да, йўлида давом этибди. Ундан кўра мўътадилроқ бўлган скептиклар эса муаллимни ариқдан чиқарволишибди-ю, Пирронни эса бераҳмликда айблашибди. Шунда ҳам ўз принципларига содиқ муаллим Пиррондаги фикр ва амал бирлигини мақтаган экан. Мен, тўғриси, бундай “қаҳрамонона” скептицизмни ёқламайман. Балки кундалик соғлом фикрга таянган ишончни, назарий жиҳатдан бўлмаса-да, амалий жиҳатдан маъқуллайман; фаннинг тўла асосланган хулосаларини шубҳадан холи ҳақиқат деб билмасам-да, улар хатти-ҳаракатимизни оқилона йўлга солиш учун етарлича тўғри деб ҳисоблайман. Агар фалон куни Ой тутилади дейилса, бу башорат ўша кунни кутишга арзийди. Пиррон эса бошқача ўйлаган бўларди, албатта. Шу нуқтаи назардан, менинг ўрталиқдаги мавқени ҳимоя қилишимни оқлаш мумкин.\nБаъзи масалаларда, дейлик, Ойнинг тутилиш вақтини аниқлашда мутахассислар қийинчиликсиз бир тўхтамга кела олади. Бироқ шундай масалалар ҳам борки, улар ҳақида мутахассислар фикри бир жойдан чиқиши душвор. Ҳатто барча мутахассислар фикри бир жойдан чиққанда ҳам, улар хато қилаётган бўлиши мумкин. Айтайлик, Эйнштейннинг гравитация ёруғлик нури йўналишини ўзгартириши ҳақидаги хулосасини бир неча йил аввал деярли барча мутахассислар инкор қилган эди. Бироқ у ҳақ бўлиб чиқди. Шунга қарамай, агар бирор соҳа мутахассислари муайян масала юзасидан якдил хулосага келса, шу соҳага алоқаси бўлмаган барча кишилар улар хулосасини ҳақиқатга яқинроқ деб қабул қилиши мақсадга мувофиқ. Бинобарин, мен ёқлайдиган скептиклик қуйидагича: 1) агар бирор соҳа мутахассислари якдил фикрда бўлса, унга қарама-қарши фикр шубҳасиз тўғри деб қаралмайди; 2) агар улар якдил бўлмаса, ҳеч бир фикрнинг ҳақиқатлиги аниқ эмас; 3) агар улар хулоса чиқариш учун етарли асос йўқ дея ягона тўхтамга келса, мутахассис бўлмаганлар ҳам бу борада хулоса чиқаришга шошилмай, уни ортга суради.\nБу қоидалар бир қарашда қатъий туюлмаса-да, амалга татбиқ этилса, инсон ҳаётини буткул ўзгартириб юбориши мумкин.\nКўпчилик одамлар астойдил ишонадиган шундай таълимотлар борки, ким уни қабул этмаса, таъқиб қилинади, жазоланади. Бундай таълимотларга мазкур уч қоида ёрдамида баҳо бериш мумкин. Агар фикр етарлича далилланган бўлса, одамлар уни шунчаки гапириш ва у амалда қанчалик иш беришини текшириш билан кифояланади. Бундай фикрлар кучли ҳис-туйғуга берилмай ҳимоя қилинади. Уларга бўлган ишонч туйғуларга таянмайди, асослар эса хотиржамлик билан келтирилади. Кучли эҳтирос-ла йўғрилган фикрлар эса, аксинча, одатда асоссиз бўлади. Эҳтирос ишончнинг норационал эканига далолат қилади. Сиёсат ва динга дахлдор фикрлар доимо ҳиссиётга қоришиб кетади. Хитойни истисно қилганда, бошқа ерда инсоннинг дин ва сиёсат бобида қатъий қарашга эга эмаслиги унинг ожизлигини кўрсатади, деб ҳисоблашади; одамлар ўзларининг мутаассиб мухолифларидан кўра ҳам кўпроқ скептиклардан нафратланади. Улар реал ҳаёт бундай масалаларда аниқ мавқега эга бўлишни талаб қилади, ҳар бир нарсада ақлга таянсак, жамият ҳаёти издан чиқади, деб ишонади. Мен бу каби гапларга қўшилмайман.\n1920-йиллардаги ишсизлик масаласини олайлик. Бир тоифа кишилар буни касаба уюшмаларининг бузғунчилигидан кўрди. Бошқа тоифа эса уни қитъадаги беқарор вазият билан боғлади. Учинчи тоифа кишилар, аввалги икки тоифа келтирган сабабларни тан олган ҳолда, асосий айбдор деб фунт стерлинг қадрини оширишга уринган Англия банкини кўрсатди. Учинчи тараф, чамаси, асосан мутахассислардан иборат эди. Сиёсатдонлар партия баёнотларига киритиб бўлмайдиган фикрларга қўшила олмасди. Оддий одамлар эса айбни душманларнинг ҳийла-найрангига тақайдиган тоифа гапларини маъқулларди. Оқибатда бировлар номақбул чора-тадбирларни ёқлаш, бошқалар уларга қарши курашиш билан овора бўлди. Рационал нуқтаи назарда турган озчиликни ҳеч ким эшитмади. Чунки уларнинг мулоҳазалари ҳиссиёт уйғотмас эди-да! Улар аҳолини ишонтириши учун Англия банкини бузғунчи қилиб кўрсатиши зарур бўларди. Лейбористларни ишонтириш учун эса банк директорларини касаба уюшмаларига душман деб, Лондон епископини ишонтириш учун эса уларни “ахлоқан бузуқ” деб айблаши тақозо этиларди. Шундан кейингина уларнинг эътиборини банк валюта масаласида хатога йўл қўйганига қаратиш мумкин эди.\nЁки бошқа бир мисол. Социализмнинг инсон табиатига зидлиги ҳақида кўп гапирилади. Бу фикр қанчалик ҳиссиёт билан ҳимоя қилинса, социалистлар ҳам уни ўшандай қизғинлик билан инкор этади. Доктор Риверс (бу зотнинг вафотидан қайғумни сўз билан ифодалаш қийин) ҳаётининг сўнгги дамларида шу мавзуда Коллеж Университетида (University College) ўқиган маъруза унинг вафотидан кейин “Психология ва сиёсат” номи билан китоб ҳолида босилиб чиқди. Бу ҳозирча мен билган ягона илмий таҳлилдир. Унда меланезияликлар ҳаётидан социализм инсон табиатига зид эмаслигини кўрсатувчи антропологик маълумотлар келтирилган. Шунингдек, муаллиф меланезиялик ва европалик инсоннинг табиати қанчалар ўзаро фарқли ёки ўхшаш экани номаълумлигини таъкидлайди. Сўнгида эса бундай хулоса чиқаради: социализм европалик инсон табиатига мувофиқ келадими ёки йўқ – буни синаб кўргачгина биламиз. Бу хулосаси билан доктор Риверс лейбористлар намояндаси бўлишга жазм қилса ажабмас. Бироқ сиёсий баҳсларда аланга олувчи ҳиссиётлар оловини кучайтира олмаслиги тайин.\nОдамлар босиқлик билан муносабат билдириши қийин бўлган бошқа бир мавзу – никоҳ масаласини олайлик. Ҳар қандай юрт аҳолиси ўзиникига ўхшамаган никоҳ шаклини ахлоқсиз деб билади. Баъзилар ўзининг тийиқсиз ҳаёт тарзини оқлаш учун ҳукмрон қарашларга қарши курашади. Ҳиндлар бева аёл қайта турмуш қилиши ҳақидаги ўйданоқ даҳшатга тушади. Католик мамлакатларида никоҳ риштасини узишга бузуқлик деб қаралса-да, лекин баъзан хиёнатга, айниқса, уни эр содир этса, тоқат қилинади. Америкада ажралиш ихтиёрий, бироқ никоҳсиз яқинлик қораланади. Мусулмонлар эса биз зарарли деб билган кўпхотинлиликка ижобий қарайди. Бу каби турфа фикрлар таассуб-ла ҳимоя қилинади, тақиқларни бузганлар оғир жазога дучор этилади. Бироқ бу давлатлардаги бирор кимса ўз халқи удумлари ўз халқлар удумларидан кўра инсонни кўпроқ бахтли қила олишини асослашга уринмайди.\nШу ҳақдаги илмий адабиётларни, дейлик, Уэстермаркнинг “Никоҳ тарихи” китобини варақласак, омманинг хурофий ишончидан мутлақо фарқли манзарага дуч келамиз. Биз инсон табиатига буткул зид деб биладиган одатлар башарият тарихида кўплаб бўлганини кўрамиз. Биз кўпхотинлилик удумини золим эркаклар аёлларга мажбурлаб тиқиштиради деб ўйлаймиз. У ҳолда Тибетдаги “бир хотинга кўп эркак” удумини қандай изоҳлаш мумкин? Тибетга саёҳат қилганлар у ердаги оилалар Европадагидек барқарор, уйғун ҳаёт кечиришини айтади. Бу каби маълумотлар билан танишиш холис фикрловчи ҳар қандай кишини скептикка айлантириб қўяди. Зеро, бир никоҳ шакли бошқасидан яхшироқ ёки ёмонроқлигини асослаш учун далил йўққа ўхшайди. Жамиятдаги аксар кишилар умумқабул қилинган меъёрларга итоат этмайдиган кишиларга бешафқат ва бетоқатларча муносабатда бўлади. Шуни ҳисобга олмаганда, уларни боғлаб турувчи бошқа умумий жиҳатлар йўқ. Афтидан, гуноҳ ҳам жуғрофий ҳудудга боғлиқ, яъники нисбийдир. Ана шу хулосадан “гуноҳ” ҳам шунчаки иллюзия экан, уни содир этганларни жазолаш эса ортиқча, деган хулосага атиги бир қадам қолади. Бу хулосани кўпчилик қабул қила олмайди. Шафқатсизлик билан жазолаш ва айни чоқда виждонни “тоза” сақлаб қолиш моралистларга завқ бағишлайди. Мана шунинг учун улар дўзахни ўйлаб топ ган.\nИнсон онгига кучли таъсир этувчи мужмал эътиқодларнинг ёрқин намунаси миллатчиликдир. Дангал айтиш мумкинки, жаҳон уруши ҳақида илмий асар ёзаётган тарихчи ҳозир чиқараётган хулосаларини агар ўша даврда айтса борми, уруш ҳолатидаги қайси давлатда бўлмасин, уни шубҳасиз қамоққа тиқишарди. Хитойни ҳисобга олмаганда, ўзи ҳақида айтилган гапгага чидаб берувчи бирорта халқ йўқ. Тинчлик вақтида ҳақиқатни рўйи-рост айтишга одобсизлик, уруш даврида эса жиноят деб қаралади. Ўзаро қарама-қарши эътиқодларнинг ёлғонлигини уларнинг муштарак миллий манфаатларга эга кишиларгагина маъқул келганидан ҳам билса бўлади. Ўтмишда диний эътиқодларни мантиқан таҳлил этиш нечоғли бузғунчилик деб ҳисобланган бўлса, бугун миллатчилик руҳидаги эътиқодларга “тош отган”ларга ҳам худди шундай айб қўйилаётир. Агар одамлардан шундай масалаларда нега скептицизмга муносабатингиз салбий, деб сўрасангиз, жавоб битта – миф урушларда ғалаба қозонишга ёрдам беради, ақлга таянган миллатлар ўлдирмайди, оқибатда ўзи ўлдирилади. Бошқа халқлар ҳақида турли ёлғон-яшиқ гапларни тарқатиш орқали ўз нуқсонини яширишга уриниш шармандалик эканини, фикримча, квакерларни истисно қилсак, профессионал моралистлар ҳозирча тан олмаяпти. Ақлли миллат, барибир, урушдан тийилиш йўлини топади, деган фикр олға сурилса, бунга қарши ҳақоратли жавоблар янграйди.\nХўш, агар оқилона скептицизм одамлар орасида кенг ёйилса, у қандай оқибатларга элтиши мумкин? Инсон хатти-ҳаракатлари эҳтирослар ва уларга эш бўлувчи мифлар таъсирида кечади. Психоаналитиклар ойпарастларда (лунатиклар) ушбу жараён очиқ ва яширин шаклларда учрашини кузатишган. Ҳаётида қаттиқ таҳқирланган, хўрланган инсон уйдирма фаразларни ўйлаб топади. Масалан, ўзини Англия қироли деб атайди ва шу мақомга яраша ҳурмат эътибор кўрсатилмаётганини асослашга уринади. Бироқ яқинлари унинг иллюзиясига ишонмайди ва бир хонага қамаб қўяди. Агар у бир ўзининг эмас, миллати, синфи ёки эътиқодининг буюклигидан сўзлаганда эди, унинг гаплари холис кузатувчига жиннихона аҳлининг бемаъни валдирашидек туюлса ҳам, барибир, сон-саноқсиз тарафдорга эга бўлар, сиёсий ёки диний раҳнамога айланарди. Шу тарзда бутун жамоанинг ақлдан озиши бир шахснинг ақлдан озишида ўзини намоён этувчи қонуният асосида пишиб етилади. Ўзини Англия қироли санайдиган телба билан тортишиш ортиқча эканини ҳамма билади, жиллақурса уни бир хонага қамаб, енгиш мумкин. Аммо бутун бошли халқ шундай ёлғонга ишониб қолган бўлса-чи, унинг даъволари инкор қилинса, ўша ойпарастдек ғазабланса-чи – бундай вазиятда урушдан бошқаси бу халқнинг ақлини киритиб қўёлмайди.\nИнсон феъл-атворида интеллектуал омил қанчалик роль ўйнаши борасида психологлар якдил фикрда эмас. Икки тур савол бор: 1) эътиқодлар хатти-ҳаракатларга қанчалик таъсир этади; 2) эътиқод мантиқан изчил далилларга нечоғли таянади ёки умуман далилга таяниши мумкинми? Ҳар икки саволга жавоб берар экан, психологлар интеллектуал омил таъсири ўйлаганимиздан анча заиф эканини таъкидлайди. Ушбу омил таъсири оз экани борасида барча мутахассислар умумий қарашга эга бўлса-да, умумийлик манзарасида ҳам турлича муносабатлар бор. Келинг, шу икки саволни кетма-кет кўриб чиқайлик.\n1. Эътиқод хатти-ҳаракатга қанчалик таъсир этади? Саволни назарий таҳлил этишга тутинмай, оддий инсоннинг кундалик ҳаётидан сўз очай. У бирор нарсага ишонгани учун эмас, одат бўлиб қолгани учун эрталаб ўрнидан туради, нонушта қилади, поездга чопади, газета ўқийди, ишга боради. Ҳаммаси одатга мувофиқ кечади. Албатта, қачонлардир бу одатлар шаклланаётганда, масалан, иш жойини танлаётганида унинг эътиқоди роль ўйнаган. У ўша вақтда ўзига таклиф этилаётган иш ўзи истагандек эканига ишонгандир. Аксарият кишиларда ишонч илк бор касб танлаётганда намоён бўлади. Қолгани эса шу танлов ҳосиласи, холос.\nАгар у оддий ходим бўлса, унинг фаолияти одатан ҳеч қандай ортиқча истак, ишонч-эътиқодга таянмай, ўзигача белгиланган маромда давом этаверади. Эътироз билдириш мумкин, дейлик, у ҳисоб-китоб билан шуғулланса, ўзи қўллаётган арифметик қоидалар тўғрилигига ишонади. Бироқ бу росмана ишонч эмас, теннисчининг ҳаракатлари каби кўникма, холос. Бу қоидалар улар ҳақиқат эканига ақлан ишониш туфайли эмас, балки муаллимга ёқиш истаги сабабли ўзлаштирилган. Бу худдики кучукнинг ўз эгасидан овқат ундириш илинжида қандай ўтиришни ўрганишига ўхшайди. Таълим доимо шу тарзда бўлади демоқчи эмасман, лекин ўқиш, ёзиш ва арифметика таълими аксар шундай.\nШундай қилиб, юқоридаги танишимиз, раҳбар ходимми ёки йўқми, муҳим масала юзасидан қарор қабул қилиши лозим бўлиб қолди, дейлик. Бундай кезларда ишонч роль ўйнаса ажабмас. У қайси ишлар яхшию қайси ишлар чатоқлиги, кимлар бойиб кетишию кимлар хонавайрон бўлиш арафасида турганини тахмин қилади. Ана шундай ишончлар асосида ҳукм чиқаради. У оддий ходимдан юқорироқ мавқега эга экани боис одатга кўра эмас, ўз ишончига кўра ҳаракат қилиши лозим. Башарти унинг ишончи тўғри чиқса, мўмай пул ишлаб олиши ҳам мумкин.\nОилада ҳам ишончнинг феъл-атворга таъсири шу йўсинда кечади. Унинг хотини ёки болаларига муносабати ҳукмрон одат ёки шу одат таъсирида бир қадар ўзгарган инстинктга мувофиқ келади. Бироқ муҳим масалалар – кимга уйланишни, ўғлини қайси мактабга беришни билмаганида ёки хотинининг ўзига садоқатли эканига шубҳаланганида бунга асос топиш кўпинча одатга хилоф тарзда кечади. У савқи табиий таъсири билан ёки бой деб ҳисоблагани учун бирор аёлнинг қўлини сўраши мумкин. Агар бу хатти-ҳаракат инстинктив бўлса, у қайлиғининг серфазилат эканига шубҳасиз ишонади. Айни шу нарса ўша аёлни танлашининг асл сабабидек туюлади унга. Ваҳоланки, бу ўринда ишонч инстинктнинг кўзгудаги акси кабидирки, унинг танловини ишончни ўртага қўшмай бевосита савқи табиий билан ҳам изоҳлаш мумкин. Болага мактаб танлаш ҳам ишга доир муҳим қарорларни қабул қилишдек бир гапдир. Бунда ишончнинг роли катта. Агар хотини хиёнат қилаётганига доир бирор далил топса, у яна инстинктларга тобе ҳолатга тушади. Бироқ бунда, аксинча, савқи табиий ишонч таъсирида ҳаракатга келади.\nДемак, ишонч феъл-атворимизнинг жуда оз қисмига бевосита таъсир ўтказса-да, бироқ ҳаётимизнинг энг муҳим дақиқаларида ҳал қилувчи роль ўйнайди. Хусусан, диний ва сиёсий амалларимиз ишонч-эътиқод билан чамбарчас боғлиқ.\n2. Энди галдаги саволга ўтсам. Бу саволни икки қисмга ажратиб таҳлил қилиш мумкин: а) ишонч-эътиқод қанчалик далилга таянади; б) далилга таяниш мумкинми ўзи ёки бу қанчалик зарур?\nа) Ишончнинг далилланганлик даражаси ишонувчиларнинг тасаввуридагидан анча паст. Бирмунча рационал саналган бир ҳолатни олайлик. Лондон ситилик йирик бир молиячи бир соҳага сармоя киритди. Унинг, дейлик, француз франкининг қиймати тушиши ёки кўтарилишига доир фикри сиёсий симпатиясига ва каттагина маблағини ана шундай қалтис ишга тика олишига боғлиқ. Банкротликни келтириб чиқарувчи энг кучли сабаблардан бири, одатда, ҳиссий омиллардир. Сиёсат ҳақида фикр билдириши тақиқланган давлат хизматчилари қарашларини ҳисобга олмасак, сиёсий фикрлар камдан-кам ҳолларда далилга таянади. Истиснолар бор, албатта. Бир неча йил муқаддам тарифларни ислоҳ қилиш юзасидан бўлган тортишувларда аксарият ишлаб чиқарувчилар фойдани янада оширувчи тадбирларни қувватлаб чиқди ва фикрларини, гарчи гап-сўзлари тингловчини у қадар ишонтиролмаса ҳам, етарлича далилланган деб даъво қилди. Ана шу ерда вазият чигаллашади. Фройдчилар бизга ўз хулқимизни “рационаллаштириш”ни, яъни аслида иррационал бўлган фикр ва қарорларимизга рационал тус беришни ўргатди. Шунингдек, айниқса, инглиззабон мамлакатларда, бунинг акси – “иррационаллаштириш” деб номласа бўладиган жараён мавжуд. Зийрак одам ўзи англамаган тарзда эгоистик нуқтаи назардан масаланинг кучли ва заиф жиҳатларини таққослаши мумкин. (Ўз фарзанди тақдирига дахлдор масала бўлмаса, инсон камдан-кам ҳолларда ўз нафсини четга суриб, холис мулоҳаза юритади.) Англанмаганлик “қўллови” билан мақбул эгоистик қарорга келингач, одам жамият учун нечоғли катта қурбонликлар бераётганини кўрсатиш учун турли-туман важ-карсонларни ўйлаб топади ёки уларни бошқалардан ўзлаштиради. Айтаётган гапига чиндан-да ишонаётган одам, ҳамонки унинг ишончи узи даъво қилганчалик амалда иш бермаётган экан, у ҳолда далилларни тўғри баҳолай олмаётганини гумон қилиши лозим. Бу ҳолатда киши аслидагидан ҳам кўра кўпроқ ақлсиз бўлиб кўринади. Қизиғи шундаки, унинг иррационал жиҳати англанган, рационал жиҳати эса англанмагандир. Айни шу ҳолат инглиз ва америкаликларни омадли одамларга айлантирган.\nЧинакам зийраклик табиатимизнинг англанган эмас, англанмаган қатламига мансубдир. Бу – бизнесда муваффақият келтирувчи зарур фазилат. Ахлоқий нуқтаи назардан эса, у худбинлик билан боғлиқ экани сабабли мақтагулик эмас. Шунга қарамай, у одамларни оғир жиноятлардан тияди. Агар бу хусусият олмонларда бўлганида, улар сувости кемалари жангларига асосий эътиборни қаратмас, французларда бўлганида, Рурда бўлганидек қилмишлар содир этмас, Наполеонда бўлганида, Амьен шартномасидан сўнг урушни қайта бошламас эди. Баъзи бир истиснолар билан шундай умумий қоидани баён қилиш мумкин: қачонки одам ўз манфаатини аниқлашда хато қилса-ю, бироқ буни тан олмай ўзини ҳақ деб туриб олса, бу ўзгалар учун баттар зарарроқдир. Бинобарин, инсон ўз манфаати нимада эканини билиши фақат яхшиликка хизмат қилади. Ўз манфаатига терс эканига ишонса ҳам, ахлоқий асосга таяниб, бирор ишга қўл урган ва бахтли ҳаётга эришган инсонлар оз эмас. Масалан, аввалги квакерлар орасида бошқалар каби харидор билан узоқ савдолашмай у бера оладиганидан ортиқ ҳақ талаб қилмасдан сотиб юборадиган кўплаб савдогарлар бор эди. Улар фойда олиш учун меъёридан ортиқ ҳақ сўрашни алдов деб биларди. Харидорга қулай бўлганидан ҳамма уларнинг дўконига келарди, шу тариқа улар бойиб борарди. (Буни қаерда ўқиганимни ҳозир аниқ эслолмайман, лекин ишончли манбадан эканига аминман.) Ҳар ким ўз заковатига таяниб шу йўлни тутиши мумкин эди-ю, бироқ ҳеч ким бу қадар закий эмасди. Онгостимиз бизга ўзимиз чамалаганимиздан кўра кўпроқ зарар келтиради. Шунинг учунми, ахлоқий талабларга бўйсуниб, ўзига зарар етишига ишонса ҳам, йўлидан қайтмайдиганлар, аслида, ўз манфаатига хизмат қилаётган бўлади. Бошқа бир тоифа одамлар онгли ва рационал фикрлашга, эҳтирос оловини ўчиришга уринади. Яна бошқа бир тоифа инстинктив тарзда заковатли бўлади. Яна бири эса ўзгаларни хароб қилиб, охири ўзи ҳам хонавайрон бўладики, бунда ёвуз нияти заковатига халал беради. Охирги тоифа Европа аҳолисининг 90 фоизини ташкил этади.\nМавзудан бир оз четга чиққандек туюлишим мумкин. Бироқ “закийлик” дея аталмиш англанмаган тарзда воқе бўлувчи ақлни унинг англанган туридан фарқлаб олишимиз лозим. Ўқитишнинг анъанавий методлари англанмаганликка деярли таъсир этмайди. Яъни закийликни ҳозирги таълим усуллари орқали шакллантириб бўлмайди. Ахлоқни ҳам, унинг урф-одатлардан иборат қисми бундан мустасно, ҳозирги усуллар воситасида ўқитиб бўлмайди. Қуруқ насиҳату даъватлар инсон хулқига ижобий таъсир этганини кузатмаганман. Шу боис мазкур соҳалардаги ижобий ўзгаришлар фақат интеллектуал воситалар орқали амалга ошиши мумкин. Биз инсонни қандай қилиб фазилатли ва заковатли қилиб тарбиялашни деярли билмаймиз, бироқ уни рационал, ақлга мувофиқ иш тутувчи инсон қилиб тарбиялашни бир қадар биламиз. Хуллас, таълимга муносабатни ўзгартирмоқ зарур. Балки келажакда инсон танасидаги турли гармонлар нисбатини манипуляция қилиш орқали унда зарур фазилатларни ярата олармиз. Лекин ҳозир ахлоқий фазилатларни тарбиялашдан кўра рационалликни, яъни ўз қилмишимиз оқибатларини аввалдан кўра билиш малакасини камол топтириш қулайроқ.\nб) Юқоридаги мулоҳазалардан қуйидагича савол туғилади: инсон хатти-ҳаракати ақлга қанчалик мувофиқ бўла олади ёки бўлиши лозим? Келинг, аввал “бўлиши лозим”ни муҳокама қилайлик. Менимча, рационалликда ҳам муайян меъёр бўлиши зарур. Керагидан ортиқ рационаллик ҳаётимизнинг айрим жиҳатларига фойдадан кўра зарарлироқдир. Лейбниц кексайган чоғида ёзган бир мактубида умри бўйи атиги бир марта – ёши элликка борганда бир аёлнинг қўлини сўраганини айтади. “Бахтимга, ўша аёл ўйлаб кўриш учун муҳлат сўради. Бу орада мен ҳам ўз таклифимни яна бир бор мулоҳаза қилиб кўрдим. Оқибатда фикримдан қайтдим”, дейди у. Ҳа, Лейбниц рационал йўл тутганига шубҳа йўқ. Бироқ мен унинг тутумини ёқламайман.\nШекспир яхлит тасаввур пайдо қилиш учун “ойпараст, ошиқ ва шоир”ни ёнма-ён тилга олади. Муаммо – онгимиздаги шоирлик ва ошиқликни ойпарастликдан ажратиб, алоҳида сақлаб қола олишимизда. 1919 йили “Олд Вик” театрида “Троялик аёл” спектаклини томоша қилдим. Унда юнонлар келажакда иккинчи Ҳектор бўлиб етишмаслиги учун Астианактни жуда даҳшатли тарзда ўлдириши саҳнаси бор. Томошабинлар орасида кўзига ёш олмаган одам қолмади ҳисоб. Айни пайтда, залдагилар юнонларнинг бу қадар шафқатсиз бўлганига ишонгилари келмасди. Театрда кўзёш тўккан ўша одамлар Еврипиднинг хаёлига ҳам келмаган шафқатсизликка қўл урди. Улар урушдан сўнг (Биринчи жаҳон уруши назарда тутилмоқда –тарж.) Германия ва Россияни қамал қилган ҳукуматга овоз берди. Бу қамалларда сон-саноқсиз болалар нобуд бўлди. Шунга қарамай душман давлатлар аҳолисини камайтириш мақбул иш деб топилди. Ахир, Астианактга ўхшаган болакайлар бир кун келиб оталарига тақлид қилишлари, ҳатто улардан ўзиб кетишлари мумкин эди-да. Шоир Еврипид томошабинлар қалбида муҳаббат уйғотди, аммо улар театрдан чиқиши ҳамоноқ ошиқ ва шоир унутилди, (савдойи қотил қиёфасидаги) ойпараст ахлоқий фазилат ва эзгулик ҳақида ўй сурган бу эркагу аёлларнинг сиёсий истакларини йўналтира бошлади.\nОйпарастни йўқ қилиб шоир ва ошиқни сақлаб қолиш мумкинми? Бу уч хислат ҳар биримизда озми-кўпми бор. Ёки улар бир-бирига шу қадар чирмашиб кетганки, ажратиш имконсизми? Мен бундай деб ўйламайман. Ҳар биримизда санъат, муҳаббат ёки нафратда ўзини намоён қиладиган энергия мавжуд. Замонавий саноатлашган жамиятнинг темир интизоми инсон ҳур ва яратувчан бўлмаслиги, турғун ва сирли қолиши учун ижодкорликни қафасга тиқди, ўлдирди. Эркин фаолият юритиши мумкин бўлган ҳар бир соҳа назоратга олинди, ҳасад, шафқатсизлик ва нафрат эса епископларнинг узун ўриндиқларида ҳам ястаниб ётибди. Инстинктларимизни икки гуруҳга ажратиш мумкин: бири яшаш ва авлод қолдиришга, иккинчиси эса душманларимизни йўқ қилишга йўналган. Биринчиси ҳаётдан завқ олиш, севги ва унинг бир бутоғи бўлмиш санъатга, иккинчиси эса рақобат, ватанпарварлик ва урушга ундайди. Анъанавий ахлоқ биринчисини жиловлаб, иккинчисини рағбатлантириш билан овора. Чинакам ахлоқ эса аксинча бўлмоғи лозим. Севган одамларимиз билан муносабатларимиз ҳиссиёт ихтиёрида, нафратланадиган одамларимиз билан муносабатларимиз эса ақл назоратида қолгани маъқул. Замонавий дунёда кўргани кўзимиз йўқ тоифа асосан хорижликлардир. Ваҳоланки, улар ҳақидаги тасаввурларимиз мавҳум. Шунда ҳам нафратимизни адолат ва қандайдир юксак қадриятлар йўлидаги кураш дея хаспўшлаб, ўз-ўзимизни алдаймиз. Ҳақиқатни тўсиб турган пардани кўтариш учун эса фақат скептиклик ёрдам беради. Шундагина ўзга инсонлар йўлимизда тўсиқ эмаслигини тушуниш, тўлақонли ҳаёт сари интилиш асосига қурилган, буҳуда нафрат ва чекловлардан холи янги ахлоқни ярата олишимиз мумкин. Шундагина ҳасад деган хасталикдан фориғланамиз. Асло хомҳаёл эмас бу! Елизавета даврида бунга қисман эришилган. Агар одамлар ўзгаларни оёғидан чалиш ҳақида эмас, ўз бахти ҳақида ўйласа, ана шу орзу эртагаёқ ушалади. Бу ахлоқ ҳаддан зиёд оғир эмас, агар шунга эриша олсак, курраи заминимиз жаннатга айланади.


Ўзбекистон, 05 январ 2017\nҚурултой: Мирзиёевнинг йўли Каримовникидан фарқланадими?\nЎзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг расман сайланганига 4 январь куни бир ой тўлди. Лекин у мамлакатни амалда бошқараëтганига 120 кун тўлди. Тарих учун бу қисқа давр мамлакат раҳбарининг ташриф қоғози сифатида кўрилиши ва баъзи ҳулосаларга асос бўлиши мумкин. Озодликнинг Қурултой эшиттириши иштирокчилари Мирзиëевнинг илк бошқарув ойлардаги тутумини баҳолашди ва Каримов даври билан муқояса қилишди.\n18 йилдан буён марказлашган таъминот корхонасидан берилувчи иссиқлик ва иссиқ сувни кўрмаган Жиззах шаҳрининг Заргарлик маҳалласи аҳолисига иссиқлик энергиясидан қарзни узиш бўйича огоҳлантириш хатлари берилди. Кўп қаватли уйлар аҳолиси вакилларининг айтишича, иссиқлик ва иссиқ сув таъминоти қарийб 20 йил муқаддам тўхтатиб қўйилгани учун улар уйларидаги иситиш батареяларини аллақчаон чиқариб ташлаган.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев қарори билан “Ўзбекистон ҳаво йўллари” миллий авиакомпанияси таркибидаги "Махсус авиация ишлари" (МАИ) авиакомпанияси 2017 йил 1 январидан бошлаб 5 йилга барча турдаги солиқларни тўлашдан озод этилди. "Ўзбекистон ҳаво йўллари" матбуот хизматининг Озодликка маълум қилишича, бундай қарорнинг қабул қилинишига авиакомпанияни ривожлантириш дастури сабаб бўлди.


“Аср вабоси”и терапиядан устун келмоқда\nТожикистонда 2006 йил февралдан шу вақтга қадар орттирилган иммун танқислиги вируси – ОИТВни даволаш учун антиретровирус терапияси олаётган юздан ортиқ беморнинг 20 нафари вафот этди.\nРеспублика ОИТС маркази вакиласи Матлуба Раҳмонова сўзларига кўра, антиретровирус терапияси беморларда иммунитетни кучайтиришга ёрдам беради. Аммо одатда беморлар аҳволи жуда оғирлашиб қолгандан кейингина бу даволаш усулига мурожаат этади. Мазкур терапияни олаётган юздан ортиқ бемордан вафот этган 20 таси ҳам, биринчидан, даволаниш жараёнини жуда кеч бошлаган, иккинчидан, даволаниш қоидаларини бузган.\nМ.Раҳмонова антиретровирус терапияси гиёҳвандлик моддаларини мунтазам истеъмол қиладиган беморларга тавсия этилмаслигини маълум қилди. Шунингдек, у Тожикистонда ОИТВни юқтираётганлар сони йилдан-йилга кескин ўсиб бораётганини билдирди.\nРасмий маълумотларга кўра, Тожикистонда ҳозир ОИТВни юқтирган 872 киши расман рўйхатга олинган. Уларнинг 719 нафари эркаклар ва 153 нафари эса аёллардир.\nМ.Раҳмонова норасмий маълумотлар мамлакатда ОИТВ юқтирганлар сони аслида расмий кўрсаткичдан ўн баробар ортиқлигини таъкидлади.\nМаълум бўлишича, илгари ОИТВ гиёҳвандлар ўртасида кўпроқ қайд этилган бўлса, сўнгги йилларда касалликни жинсий алоқа орқали юқтирганлар сони ортмоқда. Агар 2000 йилда шундай беморлар сони 14 фоизни ташкил қилган бўлса, жорий йилнинг олти ойи давомида бу кўрсаткич 18 фоизга етган.\nМ.Раҳмонованинг айтишича, 2004 йилдан бери Тожикистонда ОИТВ юқтирган 22 ҳомиладор аёл ҳам расман қайдга олинган. Бу аёллардан туғилган 19 чақалоқдан икки нафарининг қонида ОИТВ мавжудлиги аниқланган.


“Сенга ошиқман” сериали қачон тугайди? » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nКомментариев: 0 Просмотров: 2 013 Дата: 20-07-2015, 00:45 “Ёшлар” телеканали орқали тақдим этиладиган барча сериалларни томоша қилиб келаман. Ҳозир “Сенга ошиқман” ҳинд сериалини яхши кўриб томоша қиляпмиз. Ушбу фильм неча қисмдан иборат? Айтишларича, бу сериалнинг фақат биринчи фасли берилар экан. Шу ростми?Севара Раҳмонова, Фарғона шаҳриТаҳририят:Ушбу савол юзасидан “Ёшлар” телеканали кино бўлими ижодкорлари қуйидагича изоҳ беришди: “Сенга ошиқман” сериали икки юз қисмдан ошиқ бўлиб, биринчи фаслда якунланмайди, охиригача намойиш этилади”. Манба: Darakchi


Жиззахдаги “Форум” мажмуасида жазз юлдузи Пэт Эплтон концерт берди\n18:59 / 31.05.2016\nЖиззах шаҳридаги 1-сонли болалар мусиқа ва санъат мактабига германиялик машҳур жазз йўналиши хонандаси, “De Phazz” гуруҳи вокалисти Пэт Эплтон ташриф буюрди. Германиянинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳамда Маданият ва спорт ишлари вазирлиги ҳамкорлигида ташкил этилган тадбир вилоятимизда санъат йўналишида таҳсил олаётган ёшлар учун ажойиб имконият бўлди, деб ёзади kun.uz сайтининг Жизахлик жамоатчи мухбири А.Бинокулов.\nЖиззах санъат коллежининг Марям Мусурмонова раҳбарлигидаги оркестри жаҳон ва ўзбек мумтоз куйларидан ижро этишганида, Пэт Эплтон қувонч ва ҳаяжондан кўзларига ёш келганини яшириб ўтирмади, деб ёзади мухбиримиз. Концертлар залида Жиззах санъат коллежининг эстрада санъати бўлими вакиллари эстрада ва жазз йўналишидаги намуналарни маҳорат билан ижро этган.\nШундан сўнг Пэт Эплтон вокал йўналишида таҳсил олаётган ёшлар билан мастер-класс ўтказиб, уларнинг ижро маҳоратини, овозни бошқариш, саҳна маҳоратини баҳолайди, машҳур санъаткор бўлиш учун зарур бўлган фазилатларни санаб ўтади.\nШунингдек, пойтахтдан ташриф буюрган ўз соҳасининг машҳур усталари Зиёдулла Абдуллаев урма зарбли чолғулар, Рамил Исанбаев бас-гитара, Нодира Мелибоева чанг ва Қосимжон Назаровлар қашқар рубобда куй ижро этиш бўйича ўқувчилар билан мастер-класс ўтказишган.\nПэт Эплтоннинг вилоятга ташрифи “Форум” тантаналар мажмуасида жонли ижродаги концерти билан якунланган.


Корхонанинг очилиш маросимида Президентимиз раҳнамолигида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш, соҳа вакиллари фаолиятини қўллаб-қувватлашга қаратилаётган алоҳида эътибор ишлаб чиқариш ҳажмининг ортиши ва кўплаб янги иш ўринлари яратилишига хизмат қилаётгани таъкидланди.\nДавлатимиз раҳбарининг 2012 йил 22 ноябрдаги “2013-2015 йилларда Хоразм вилояти саноати салоҳиятини ривожлантириш Дастури тўғрисида”ги қарори асосида вилоятда 270,8 миллион АҚШ долларига тенг 274 лойиҳа амалга оширилди. Натижада 8 минг 175 янги иш ўрни яратилди.\nБугунги кунда вилоятдаги саноат корхоналарида “Дамас”, “Орландо”, “Лабо” русумли автомобиллар, бульдозер ва экскаваторлар, маиший газ баллони, музлаткич, металл арматуралар, спорт инвентарлари ҳамда кир ювиш кукуни, юқори кучланишли аппаратлар каби кўплаб турдаги маҳсулотлар ишлаб чиқариш йўлга қўйилди.\n“Асакабанк”нинг Хоразм вилояти филиалидан олинган 10,5 миллиард сўмлик кредит маблағлари эвазига янги корхона юқори сифатли ип-калава ишлаб чиқарадиган замонавий технологиялар билан жиҳозланди.\nМайдони 14,53 гектарни ташкил этган мазкур корхонанинг иш бошлаган биринчи босқичида йилига 4 минг 300 тонна ип-калава ишлаб чиқарилади. Корхона иш бошлаши билан 200 доимий иш ўрни яратилди.\n– Корхонанинг иккинчи босқичида қуввати 6 минг тонна ип йигириш мажмуаси барпо этилиб, қўшимча 200 янги иш ўрни яратилади, – дейди “Xоrazm tex” масъулияти чекланган жамияти директори Қурамбой Содиқов. – Шунингдек, учинчи босқичда қуввати 7 миллион метр квадрат хом сурп ишлаб чиқаришга ихтисослашган тўқимачилик мажмуасини ташкил қилиш ҳамда 100 иш ўрни яратиш режалаштирилган. Маҳсулотларнинг 80 фоизи хорижга экспорт қилинади.\nАйни пайтда корхонада иккинчи ва учинчи босқичга ўтиш учун реконструкция ва замонавий технологияларни ўрнатиш ишлари давом этмоқда.\nАхмаджон Шокиров, Шоназар Қориев (сурат), ЎзА


April | 2011 | Jahonnoma\nҲодисот: Хавотирли хабарлар\nPosted on April 30, 2011 by Jahongir Muhammad\n30 Апрел, 2011 йил\nАҚШнинг умумдунёда диний эркинликлар масаласини кузатадиган комиссияси Ўзбекистонни бу борадаги эркинликлар чекланган Бирма, Эритерия, Эрон, Негирия, Шимолий Корея, Покистон, Саудия Арабистони, Судан, Туркманистон, Хитой каби жиддий хавотирли давлатлар рўйхатига киритибди.\nБу ҳужжат эълон қилинишидан олдин эса, АҚШ давлат департаменти ўз фуқароларини Ўзбекистонга бормаслик ҳақида жиддий огоҳлантирди.\nБу орада зулмбоши Сурхондарёга бориб, аскарлар билан учрашиб қайтган бўлди. Ўзбекистон армияси фавқулодда ҳолатлар даражасига келтирилган ва чегараларда ҳам қаттиқ текширувлар ўтказилмоқда. Continue reading →\nFiled under: Fikrlar, Kundalik |\tLeave a comment »\nPosted on April 29, 2011 by Jahongir Muhammad\n29 Апрел, 2011 йил\nБугун телевизорда “Ҳайвонот олами” дастурида силовсин ҳақида қизиқарли дастурни кўрдим.\nРаҳматли амаким хўп доно инсон эканлар, орадан 20-30 йил ўтиб ҳам у кишининг атрофдаги воқеалар ҳақидаги гаплари тез-тез ёдимга тушади. Мана шу силовсин ҳақидаги дастурдан кейин ҳам у кишининг гапларини эсладим. Ҳар икки гапдан сўнг “Алҳамдуллилоҳ” деб ўз мусулмонлигини пеш қиладиган, Аллоҳнинг номини айтиб, кейин ёлғонларни қалаштириб, орқасидан, “Адашган бўлсам ўзинг кечир, инсон адашгувчидир” деб қўйгувчи бир кишини “Силовсин” дер эдилар.\n-У илгари ғирт арақхўр эди, мансаб деса онасини, ака-укасини ҳам сотарди, Горбачев шамоли туфайли давр келиб қолдию бир думалаб мусулмон бўлди, агар яна бошқа давр келса, у бошқа нарсасини ҳам сотиб, ўша даврга мосланади, бундай одамларни ажратиш мушкул эмас, Худойим бундай силовсинларни таниб олиш учун ўз ишоратларини беради,-дегандилар. Continue reading →\nҲодисот: Бирлашиш ҳақида\nPosted on April 28, 2011 by Jahongir Muhammad\nРобия Қодир ва Жаҳонгир Муҳаммад\n28 Апрел, 2011 йил\n“Озод Осиё” радиосида ишлайдиган танишим – Набижон Турсун келиб қолди. Жуда ақлли ва мулоҳазаси чуқур йигит. Дунёнинг “у бурчидан кириб, бу бирчидан чиқдик”.\nГаплашган мавзуларимиздан бири уйғурлар ҳақида эди. Биз Туркияда яшаганимизда уйғур гуруҳлари орасида жанжаллар, бир-бирини айблаш, бўлмаган мансаблар учун талаш бор эди. Continue reading →\nPosted on April 27, 2011 by Jahongir Muhammad\n27 апрел, 2011 йил\nАқлли одамлар аҳмоқ бўладилар дегим келаяти. Жа, қизиқ-а? Ҳам ақлли бўлса, тағин аҳмоқ ҳам бўлса? Қани мантиқ депясизми?\nБир масалада мантиқ тополмаганим учун охири шундай демоқчиман-да.\nДемократия деган бошқарувни – яъни халқ бошқарувини қурган ғарбликлар икки гапнинг бирида шарқлик “Дода”ларнинг ҳашаматли саройлари ва бу саройлардаги дабдабалар устидан кулишади. Ҳақиқатдан ҳам кулгили ва аянчли ҳол. Continue reading →\nPosted on April 26, 2011 by Jahongir Muhammad\n26 апрел, 2011 йил\nБугун Тошкент зилзиласи ва Чернобил ҳақида ёзмоқчи эдим. Лекин ҳамма ёқда шу гап. Шунинг учун мутлоқ бошқа бир мавзу танладим.\nҒарбда қандай янгиликлар бўлса, биз томонларда шунинг аксини қилишга уринишади. Ҳатто “Ғарб демократиясига” зид-“Шарқ демократияси” каби. Бунақа мисоллар жуда кўп. Ҳаммасини санаб, бошингизни қотириб ўтирмайинда, энг сўнггиси ҳақидаги гапимни айтиб қўя қолайин. Continue reading →\nPosted on April 25, 2011 by Jahongir Muhammad\n25 апрел, 2011 йил\nБир пайтлар ўзларини мухолифат ташкилотлари деб атаб юрган гуруҳларни тарк этганим ҳақида ёзганимда баъзи дўстларим менга дашном беришганди. Мен уларга мухолифат такилотимиз деганларни тарк этдим, мухолиф фикрим эса ўзим билан бирга мустақил ҳолда яшайверади, курашаверади деб жавоб қилгандим. Continue reading →\nPosted on April 24, 2011 by Jahongir Muhammad\n24 апрел, 2001 йил\nБугун хорижда яшаётган ўзбеклар ва уларнинг мамлакатда қолган тарафдорлари бир неча гуруҳга бўлинган:\n1.Ислом Каримовга, шахс диктатурасига ашаддий қарши бўлган озчилик гуруҳи. Булар ҳамма ёмонликлар бевосита диктаторнинг шахси билан боғлиқ деган фикрга жуда қаттиқ ишонадилар ва бошқа фикрдагилар билан келиша олмайдилар. Continue reading →\nPosted on April 23, 2011 by Jahongir Muhammad\n23 апрел, 2011 йил\nБугун дунё ким томонда бўлса, ҳақиқат ҳам ўша томонда. Демак, дунёни рад этган-мағлуб. Оғмачи дунёни ўз томонига оғдирган эса музаффардир.\nЎзбек тилида “дунё” сўзининг маънолари жуда кўп:\nДунё-борлиқ (У дунё-бу дунё) Continue reading →\nPosted on April 22, 2011 by Jahongir Muhammad\n22 апрел, 2011 йил\nХитой Тожикистонни “ишғол” қилиб, энди Ўзбекистонга кириб келмоқда. Ҳудуд нуқтаи назаридан бу биринчи ҳол эмас. Узоқ тарихда Хитой бу минтақани босиб олиб, кучли ассимиляция ўтказгани ҳақида илмий китоблар мавжуд.\nДоим шундай бўлган, катта миллатлар кичик халқларни “еб” юборишга интилишган. Бугун ҳам айни ҳол.\nТожиклар Урусиятга кетган бир пайтда Тожикистонда минг-минглаб хитойлик мардикорлар ишлашмоқда ва уларнинг ерли қизлар билан оила қуриб, доимий фуқарога айланаётганлари ҳақида хабрлар кўп. Яқин келажакда тожиклар орасида хитой кўринишли янги авлод етишиб чиқиши ҳам турган гап. Continue reading →\nPosted on April 21, 2011 by Jahongir Muhammad\n21 апрел, 2011 йил\nНега aраб давлатларидаги “инқилоблар” натижа бермаяти? Қисқа вақтда натижа бериши ҳам қийин. Узоқ вақтда эса ҳокимият яна диктаторлар қўлида қолавериши ёки қайтaдан уларнинг қўлига ўтиши мумкин. Нега?\nЧунки бу “инқилоблар” ё табиий эмас ёки аниқ бир мафкура-мақсадга таянмаган.\nБундан ташқари инқилоб дегани олма пиш, оғзимга туш, дегани эмас.\nИнқилобнинг энг осон қисми ҳукмдорни тахтдан ағдариш қисмидир. Энг оғир қисми эса, ундан кейин мамлакатни қандай бошқариш, кимлар билан, қай йўсинда бошқаришдан иборат. Continue reading →\nPosted on April 20, 2011 by Jahongir Muhammad\n20 апрел, 2011 йил\nҚадим ўтган замонда, борса келмас томонда бир қишлоққа очарчилик оралай бошлабди. Ҳовлиқ исмли киши ҳовлиқиб “Бунинг олдини оламан” деб ўртага чиқибди.\n-Мен сизлар учун тегирмон қураман,-дебди у. Continue reading →\nҲодисот:Исён-писёндан хабарим йўқ\nPosted on April 19, 2011 by Jahongir Muhammad\n19 апрел, 2011 йил\nКейинги кунларда бир қанча хатлар олаяпман. Уларда қуйидагича саволлар бор:\n“Ўзбекистонда исён бўлармиш, қайтасизми?”\n“Исённинг бошида ким турибди?”\n“Нега бу ишни аноним тарзда қилмоқдасизлар?”\n“Бу исёнга муносабатингиз қандай?” ва ҳоказо.\nШуни айтишим керакки, бирор бир ҳаракат ҳақида бирор бир киши мен билан маслаҳат ҳам қилган эмас, менга бир нарса таклиф ҳам этган эмас. Бу биринчидан.\nИккинчидан эса, мен ҳар қандай ҳаракат ташқаридан эмас, ичкаридан етилишига ишонаман. Ташқаридан туриб ичкаридаги одамларни исёнга чорлаш менинг ишим эмас. Ўзим хавфсиз жойда бўлиб, мамлакат ичидаги одамларни исёнга чорлай олмайман. Бунга маънавий ҳаққим йўқ. Агар ўзим Ўзбекистонда бўлганимда эди, бу бошқа гап бўларди. Бу менинг шахсий қаноатим ва қароримдир. Continue reading →\nБугунги ҳодисотдан чиқарилган хулоса\nPosted on April 18, 2011 by Jahongir Muhammad\n18 апрел, 2011 йил\nДунёга демократия нималигини ўргатаман деб Америка халқининг пулини “туя қилаётган” идоралардан бири Фридум Ҳаус (Freedom House) экан. Тағин бу идора интернет эркинлигини баҳолаганига ўлайинми? Улар бугун қарийб икки томлик китобдай келадиган ҳисобот эълон қилибдилару Ўзбекистон ҳақида лом-лим дейишмабди.\nИшониш қийин… интернет “арқонга тортилган” Ўзбекистон ҳақида ўз ҳисоботида бир нарса демаган бу ташкилот раҳбарларининг балки зарбоф тўн кийиш мақсадалари бордур?\nКейинги пайтда бу идорада ҳам ўзбеклар пайдо бўлгани ҳақида гаплар юрганди. Наҳотки, диктаторнинг “қўли” бу идорага қадар ҳам етди?\nДарвоқе, дарахтни қурт ичидан кемиради. Кемирилган дарахтнинг шохлари на бешик, на тобут учун ярайди. Бундай дарахтдан тахт ясаш эса ҳеч кимнинг хаёлига ҳам келмайди. Ташкилотлар, партиялар, гуруҳлар-дарахтдир. Уларни ўз ичидаги “қурт” емиради.\n17 апрел, 2011 йил\nТонг-саҳардан йўлдамиз. Йўллар туганмас, умрни йўлга қиёслайдилар, аммо умр қисқа, йўллар эса дум-дароз, кишини чарчатади, зериктиради, ҳолдан тойдиради… Умр, йўлларга ўхшама!\n16 апрел, 2011 йил\nБугун Ню Йоркда бир неча жойда ватандошлар билан тўпландик. Кейин у ёқ-бу ёқларга бордик. Гап кўп. Келганидан хурсанд бўлганлар ҳам бор, хафа бўлганлар ҳам. Мана қулоққа чалинган гаплардан баъзилари:\n-«Ватандош» деган газета чиқаришибди, Ўзбекистондаги ҳақиқий аҳволдан ҳеч гап йўқ, бепул бўлса ҳам олмаяпмиз, бу кетишда банкрот бўлади-ёв!\n-Шер ака келаяти. Яҳудийлар у кишини яхши кўради. «Борсам қанча берасизлар?» деган экан, кўкидан ўн минг дейишибди, у киши «Мен ўн мингни боргунча йўлга экиб кетаман» дебдилар. Ишқилиб Шерали Жўраевнинг концертига билетни қиммат қилиб юборишмасинда, биз ҳам у кишини яхши кўрамиз!\n-Юлдуз келиб кетгандан кейин уни ИАК чақириб «У ёқда мени ёмон кўрганлар билан учрашибсанми?» дебди. Шер ака шуни эшитганки «Озодлик»да Каримовни озгина тилга олиб қўйди. Буни тақия дейишади.\n-Андижонда ИАК «Халқни бостир!» деганда генерал Қосимов «Бу армиянинг иши эмас» деган экан, ишдан олиниб, олти йиллик жазо бериб юборишган.\n-Илгари Ню Йоркда бизникиларга иш кўп эди. Ҳозир бирдан камайди. Иш ташкил қилаётганларнинг хўржини очилиб қолганга ўхшайди, ушла-ушла кўпайган.\nТехнология тараққий этиб кетди, бу сатрларни Ню Йоркни кезиб юраркан, машинада ўтириб сайтга ёзиб қўя қолдим. Нега бу гапларни ёздим-ми?\nДемоқчиманки, Ўзбекистонда ҳамма гап халқнинг орасида, шу одат ҳам бу ёққа кўчибди: Халқнюс! Continue reading →\nFiled under: Fikrlar, Kundalik |\t4 Comments »\nҲодисот: Яна бир ўйин бошланмоқда\nPosted on April 8, 2011 by Jahongir Muhammad\n8 апрел, 2011 йил\nШу 13 рақами яна ўртага чиқмоқда. Яъни 13 апрел куни Россия Думаси Марказий Осиё давлатлари билан муносабатлардаги камчиликларни ёпиқ эшиклар ортида муҳокама қилар экан.\nКун тартибининг ўзаги “Араб давлатларида юз бераётган воқеалар ва Ғарбнинг Осиёга ҳукмронлик қилиш мақсадида Марказий Осиёга кириб бораётгани” масаласи.\nЭсингизда бўлса, 2005 йилда ҳам Россия Думаси айни масалани муҳокама этган эди. Фақат унда “араб давлатлари” ибораси ўрнига “рангли инқилоблар” ибораси ишлатилганди. Ўшанда Россия махсус хизмат идоралари раҳбарлари Думада маъруза қилганлари ва инқилоблар ортида Ғарб турганлиги ҳақидаги икки жумлалик хабардан бошқа нарса чиқмаганди.\nАммо кўп ўтмай Андижон воқеалари юз берди. Инқилоблар “цунами”си қайтарилди. Бу сафар “араб шамоли”ни қайтариш учун нима ўйлаб топиларкан? Ниятлари нима? Ғарбни “Манас”дан қувишми? Назарбоевнинг номини Ҳазарбоев деб қўйишми? Раҳмоннни “Роғун”га кўмишми? Билмадим.\nБалки Ўзбекистоннинг қайтадан Ғарбга оз-моз очила бошлаши ҳам Москвани безовта қилаётгандир? Бу ҳолда улар Ўзбекистон бўйича икки қарорга келишларини тахмин қилиш мумкин:\n1.Жаноб Каримов халқинг норози, кетишинг керак, биз айтаётган ана у номзодни ўрнингга чиқаришни бошла, бўлмаса бу ишни ўзимиз қиламиз.\n2.Агар биринчи қароримиз сенга ёқмаса, у ҳолда Ғарбнинг башарасига очиқчасига тупур, Кремл остонасидан бошингни кўтарма! Continue reading →\nFiled under: Fikrlar, Kundalik |\t1 Comment »\nPosted on April 7, 2011 by Jahongir Muhammad\n(Америкага саёҳат туркумидан)\nШу йил январь ойининг иккинчи ярмида АҚШга бориб, Нью-Йорк ва Вашингтон шаҳарларини зиёрат қилиб қайтдим.\nУшбу сафардан мақсад фақат Американи бир кўриб қайтиш билангина чекланиш эмасди. Мен бу мамлакатда муҳожиратда яшаётган кўплаб дўстларим, ҳамфикр юртдошларим билан ҳам дийдорлашиб қайтишни режалагандим. Continue reading →


506 Ўқиш режими + -\nЭй оталар, эй оналар! Сизнинг ўзаро алоқаларингиз фарзандларингизга ўз таъсирини кўрсатмай қолмайди. Агар бу алоқалар ижобий бўлса, нур устига аъло нур. Лекин аксинча бўлса… Сиз ҳеч қачон «Боламиз ҳеч нарсани тушунмайди, ақли етмайди», деб ўйламанг. Бола биз ўйлагандан кўра зуккороқдир. У атрофдаги нарсаларга биздан кўра синчковлик билан қарайди, фикр юритади. Уни оппоқ вараққа қиёслаш мумкин. Шундай варақки, атрофда бўлаётган ҳар бир ҳодисани ўзига сингдириб боради. Ҳатто уларни овозлари ва суратлари билан ёзиб олади. Албатта, бу ёзувлар ақл ва туйғу воситасида амалга оширилади. У ёзган ҳар бир нарсасини ички хотирага ҳиссиётсиз жойлаб қўяди. Вақти келиб, турмуш ўртоқ танлашида, ҳатто ҳаёт кечиришида ҳам ўша ёзувлар унга ўз таъсирини ўтказиб туради. Шу ўринда «Бу хотираларнинг таъсири шу даражада узоқ давом этадими?» деган савол туғилади. Ҳа, албатта! Агар ўша ёзувлар ижобий бўлса, нур устига аъло нур. Лекин аксинча бўлса…. Гўдакларнинг сирларидан бири Мен сизларга гўдакларнинг энг ажойиб сирини очиб берайми? Бу сир шундан иборатки, улар узоқдан туриб ҳис қилиш жиҳозига эга бўладилар. Бу нима дегани? У жиҳоз ҳис-туйғуни кашф қилиш жиҳозидир. У ақл жиҳозидан олдин ишга тушади. Гўдакларимизда ёлғон сўзни, ёлғон муомалани ва ёлғон ҳис-туйғуларни кашф қилиш жиҳози бордир. Уларда шундай дақиқ ҳарорат ўлчагич борки, у инсон қалбидаги меҳр-муҳаббатнинг тафтини ўлчаш қобилиятига эгадир. Хоҳ оилавий меҳр бўлсин, хоҳ ўзгалар меҳри...\nМодомики ушбу дунёда экансан, хираликлар воқеъ бўлишидан ҳайрон бўлма. Чунки улар фақатгина сифати ҳақ бўлган ва таърифи вожиб бўлган нарсанигина ошкор давоми...\n04:11 / 14.12.2017 1934\n05:11 / 13.12.2016 4716\n"Sugar Plum"дан янги либослар кўргазмасидан\n02:04 / 02.05.2019 517\nКелинлар нима сабаб ёмон томонга ўзгарадилар?\nХўш, келинлар нима учун, кимлар сабабли ёмон томонга ўзгаришади Бунга аввало, куёв тўра, унинг тадбирсиз ва беэътиборлиги сабаб. Ундан кейинги ўринларни ўғлини давоми...\n20:05 / 22.01.2017 5222


11:01 28.11.2019 (Янгиланган 11:05 28.11.2019)\nТОШКЕНТ, 28 ноя - Sputnik. ИИВ ҳузуридаги Тергов департаменти Самарқандда дўппослаб ўлдирилган ўқитувчи иши юзасидан янги тафсилотларни очиқлади.\nАниқлик киритилишича, 20 ноябрь куни тахминан соат 02:00 ларда 28 ёшли фуқаро И. таниши билан биргаликда Самарқанд шаҳар Буюк ипак йўли кўчасидаги автобус бекати олдидан ўтиб кетаётган А. исмли аёлга гап отишган. Аёлнинг ёнидаги 2 нафар эркак танишларидан бири И.нинг юзига бир маротаба урган.\nШунда А. ўзининг танишига қўнғироқ қилиб, уларни чақирган. Аёлнинг чақирувига 6 киши келган. Улардан икки нафари аёллар бўлган.\nНатижада улар қўл-оёқлари билан И.нинг бош қисми ва танасининг турли соҳаларига бир неча маротаба уриб дўппослаб, оғир тан жароҳати етказишган.\nТез тиббий ёрдам шифохонасининг бирламчи маълумотномасига кўра, И.га “бош мия суякларини оғир синиши” ташхиси қўйилган.\nТергов департаменти ушбу ҳолат юзасидан ЖКнинг 277-моддаси 2-қисми “б” (Безорилик) моддаси билан ҳам жиноят иши қўзғатилгани ва қолган 6 нафар гумон қилинувчиларга нисбатан тегишли эҳтиёт чораларини қўллаш масаласи кўрилаётганини қўшимча қилган.\nШунингдек, фуқаролардан мазкур ҳолатнинг барча тафсилотлари аниқланиб, тергов ҳаракатлари якунига етгунига қадар ижтимоий тармоқларда номақбул изоҳлар беришдан сақланишларини сўраб қолган.\nСамарқандда танишини аёвсиз дўппослаб ўлдирган икки ўқитувчи қўлга олинди\nРасмий хабарда билдирилишича, марҳум И. 2016 йил 06 июнь куни Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетини тамомлаб, 2016 йил 02 сентябр куни Самарқанд шаҳридаги 42-сонли умумтаълим мактабига ўқитувчи бўлиб ишга кирган, 2017 йил 25 сентябр куни ишдан бўшаган ва Россига ишлаш учун кетиб, 2018 йил август ойида қайтиб келган.\n2018 йил 03 сентябр куни яна шу мактабга ўқитувчи лавозимига ишга қабул қилинган. У рус синфларида тарих фанидан дарс бериб келган. Жорий йилнинг 17 октябр кунидан буён ишдан бўшашлиги ҳақида мактаб директорини оғзаки огоҳлантирган ва мактабга ишга бормаган. Таъкидланишича, у Самарқанд шаҳри Мирзо Улуғбек ва Шоҳрух кўчалари кесишувчи чорраҳасида сомса сотиш билан шуғулланган.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Самарқандда ўласи қилиб дўппосланган ўқитувчи ҳаётдан кўз юмгани ва унинг ўлимида гумон қилинувчи уч киши қўлга олингани хабар қилинган эди.\nоммавий жанжал, ҳодиса, Самарқанд\n16:49 20.01.2021 (Янгиланган 20:53 20.01.2021)\nТОШКЕНТ, 20 янв — Sputnik. Янги-Ангрен иссиқлик электр станциясининг профилактика чораларини кўриш учун тўхтатилган 5-энергия блокида чанг-кўмирли ҳаво аралашмасининг чақнаши содир бўлди. Бу ҳақда Фавқулодда вазиятлар вазирлиги хабар қилмоқда.\nКоронавирусга чалинган беморларга ёрдам кўрсатиш марказида портлаш юз берди\nФВВнинг куч ва воситалари воқеа жойида вазият оқибатларини бартараф этиш ишларини олиб бормоқда. Чақнашнинг келиб чиқиш сабаблари бўйича суриштирув ишлари бошланган.\nпортлаш, Янги-Ангрен ИЭС\n09:46 21.01.2021 (Янгиланган 09:53 21.01.2021)\nТОШКЕНТ, 20 янв - Sputnik. Жо Байден қасамёд қилди ва АҚШ президенти лавозимини бажаришга киришди.\n"Мен, Жо Байден, Қўшма Штатлар президенти вазифаларини виждонан бажаришга ва Қўшма Штатлар Конституциясини кучим борича қўллаб-қувватлашга, муҳофаза қилишга ва ҳимоялашга тантанали равишда қасамёд қиламан", - деб айтди Байден чап қўлини Инжилга қўйган ҳолда.\nИнаугурациясида қатнашган қатор олий мартабали меҳмонлар, жумладан, сайланган вице-президент Камала Харрис ҳам бинафша рангдаги либосларни кийганлар.\nЭслатиб ўтамиз, 78 ёшда бўлган демократ Байден АҚШнинг 46-президенти бўлди. У ноябрда бўлиб ўтган сайловларда республикачи Дональд Трамп устидан ғалаба қозонди. Трамп Байден инаугурациясида иштирок этишдан воз кечди.\nШу вақтгача Байден қатор ўзгаришларни амалга оширишга улгурди.\nХусусан, пайшанба куни у Яқин Шарқ мамлакатлари вакилларининг АҚШга киришига тақиқ қўйган, "Мусулмонларга тақиқ" деб ном олган қарорни бекор қилди.\n2017 йилда Дональд Трамп президент сифатида Эрон, Ливия, Сурия, Яман, Сомали, Судан ва Ироқ фуқароларига АҚШга киришни тақиқлаган эди.\nАммо Трампнинг ушбу қарори маҳаллий даражадаги қатор суд инстанциялари томонидан ноқонуний деб топилгач, ҳужжат таҳрир қилинган, рўйхатдан Ироқ ва Судан олиб ташланган, аммо Чад ва КХДР фуқаролари, шунингдек, Венесуэла амалдорлари киритилган эди.\nШунингдек, АҚШнинг янги президенти Қўшма Штатларнинг Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилотига қайтиши тўғрисидаги фармонни имзолади.\nВашингтон ташкилотдан ўтган йилнинг ёзида чиққан эди – Трамп ташкилотни ислоҳотлардан воз кечганликда, шунингдек, пандемия вақтида нотўғри ҳаракат қилганликда айблаган.\nБундан ташқари, Байден АҚШни иқлим бўйича Париж битимига қайтарди ва Мексика билан чегарада девр қурилишини тўхтатди. Деворнинг бир қисми қурилиб бўлган эди, Байден қурилган иншоотни бузмоқчи эмаслигига шама қилди.


Quvasoy.uz - МУРОДБАХШОТА МОЗОРИ ҲАҚИДА\nМУРОДБАХШОТА МОЗОРИ ҲАҚИДА\n2019-07-11 17:51:32 349\nМуродбахш ота қабристони Қувасой шаҳри ҳудудидаги Юқори-муян қишлоғида жойлашган бўлиб, унда бир катта дўнглик бўлган. Ушбу дўнглик ҳозир ҳам мавжуд. Кексаларнинг айтишича хонликлар вақтида бу дўнгликда хонларнинг аскарлари, биринчи жаҳон уруши вақтида қизил аскарлар тўхташ жойи бўлиб, тепалик устида аскарлар машъала ёқиб бир-бирларига хабар беришган дейишади. Кейинчалик бу тепаликни мутахассислар ўрганиб чиқишиб тарихий обида жой деб маълумот беришган. Балким шунга ҳам бу жойни Қизил аскар қишлоғи деб ҳам аташган.\nБиргина шу Юқори-муян қишлоғи тарихи ҳам узоқ ўтмиш замонларга бориб тақалади. Ўтган замонларда бир инсон бўлган экан. У инсон ҳалол, диёнатли, илимли, инсофли инсон экан. Унинг ҳар бир қилган иши, ибратли гаплари барчага сабоқ булар экан. Унинг саккиз фарзанди, бир қиз ва етти ўғли бўлган. Ўғилларининг исмлари Муродбахшота, Арслонбобо, Хўжайи хайр, Хўжайи мағиз, Хўжайи билол, Хўжамат Вали, Хўжам пошшо экан. Афсуски, қизининг исми бизгача етиб келмаган экан. Йиллар ўтиб ота анча қариб ёши анча кексайиб қолибди. Боқий дунё сари сафарга яқинлашганини сезган чол ўғилларини ёнига чақириб васият қилибди. Мен бу дунёдан кўз юмганимдан сўнг барчангиз етти тарафга тарқалинг. Ўзингиз мендан ўрганган илму-зиёни ўзингиз яшаётган жойларга тарғиб қилинг. Зеро, оддий халқ орасида ҳам илмли инсонлар кундан кунга кўпайсин, деб оламдан ўтибди. Фарзандлар отанинг дафн этгач ота васиятига биноан етти тарафга тарқалибдилар. Отанинг катта ўғли Муродбахш мана шу ерга келган экан. Фарзандлар ўз масканларидаги одамларга ўзлари билган илмларини ўргатибдилар. Чиндан ҳам оддий халқ орасида бора-бора зиёли инсонларга айланибдилар. Бу улуғ зотларни халқ орасида “азизларимиз” деб қўшиб гапиришар экан. Бу азизлар яшаган уй-жойлар ҳозир зиёратгоҳларга айлантирилган. Ҳатто, хориждан келган меҳмонлар ҳам қизиқиб зиёрат қилиб кетишаркан.\nЮқори Муян қишлоғидаги кабристон эса катта ўғил Муродбахш яшаган, кейинчалик бу зиёратгоҳни “Бешик мозор”, “Тилаб олди” деб атала бошланган. Чунки, кимки ниманики ният қилиб шу ерни зиёрат қилиб кетса муроди ҳосил бўларкан. Бу айтилган гаплар эса тўқиб чиқарилган уйдурма эмас. Бу эса ҳозирги Юқори-муян қишлоғининг узоқ ўтмиш тарихидир.\nГ.МУРОДОВА, «Исфайрам» газетаси махсус мухбири


Хотин-қизлар қўмитаси қошида “Нодавлат нотижорат ташкилотлар Клуби” иш бошлайди\n18:15 / 26.02.2019\nЎзбекистон Республикаси Хотин-қизлар қўмитаси қошида жамоатчилик асосида фаолият олиб борувчи “Нодавлат нотижорат ташкилотлар Клуби” ташкил этилди. Kun.uz мухбири Қўмита матбуот хизматидан олинган маълумотлар асосида шу ҳақида хабар берди.\nБугун, 26 февраль куни Тошкент шаҳридаги “Wyndham” меҳмонхонасида Республика Хотин-қизлар қўмитаси томонидан аёлларнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини ошириш, уларнинг давлат ва жамият ҳаётидаги мавқеини мустаҳкамлаш мақсадида нодавлат нотижорат ташкилотлар иштирокида республика аёллар форуми ўз ишини бошлади. Унда давлат ташкилотлари ва вазирликлар, нодавлат нотижорат ташкилотлар (ННТ) вакиллари, ҳудудий Хотин-қизлар қўмиталари тузилмалари, халқаро ташкилотлар вакиллари иштирок этди.\nХотин-қизлар қўмитаси ҳамда БМТ Аҳолишунослик жамғармаси (UNFPA) билан ҳамкорликда ташкил этилган мазкур тадбир доирасида ННТ вакиллари иштирокида бир қатор масалаларни муҳокама қилинмоқда. Тадбир давомида ННТларнинг давлат ва жамият ҳаётидаги ўрнини мустаҳкамлашга қаратилган ҳамкорлик дастури ишлаб чиқилади ҳамда муҳокамага қўйилиб тасдиқланади.\nЎзбекистон Республикаси Хотин-қизлар қўмитаси қошида жамоатчилик асосида фаолият олиб борувчи “Нодавлат нотижорат ташкилотлар клуби” ташкил этилди, унинг фаолият йўналишлари белгилаб олинди.\nКлуб зиммасига ННТлар ўртасида ҳамкорликни кучайтириш, ўзаро тажриба алмашиш, ижтимоий хизматларни мувофиқлаштириш, аёллар ва болалар масалаларида дуч келаётган муаммоларда ННТларнинг ролини ошириш вазифаси юкланди.\nФорумнинг биринчи кунида аёллар соҳасида фаолият олиб борувчи нодавлат нотижорат ташкилотлар ўртасида ҳамкорлик стратегиясини ишлаб чиқилиши бўйича давра суҳбати ташкил этилди.\nЭртага, иккинчи кунда эса ишлаб чиқилган муҳим натижалар бўйича, кенгайтирилган таркибда тақдимотлар ва муҳокамалар бўлиб ўтиши кутилмоқда.\nФорум якунида хотин-қизлар соҳасида фаол бўлган нодавлат нотижорат ташкилотлар раҳбарлари тақдирланади.\n18:00 / 04.10.2020\n«Муаммолар тизимли ҳал қилинмаса, ижтимоий ташаббуслар денгиздан томчи бўлиб қолаверади» — Hashar Week лойиҳаси муаллифи билан суҳбат\n17:29 / 29.07.2020\nХотин-қизлар тадбиркорлигини ривожлантириш бўйича мувофиқлаштирувчи кенгаш тузилди


2019 йил 1 январдан “Очиқ бюджет” ахборот портали ишга туширилади - Халқ сўзи\n2019 йил 1 январдан “Очиқ бюджет” ахборот портали ишга туширилади\n15:57 27 Август 2018 Иқтисодиёт\nПрезидентимизнинг “Бюджет маълумотларининг очиқлигини ва бюджет жараёнида фуқароларнинг фаол иштирокини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида” ги қарор билан бир қатор янги тизим жорий этиладиган бўлди.\nҚарорга кўра, 2019 йил 1 январдан “Очиқ бюджет” ахборот портали ишга туширилади. Унда бюджетнинг даромад ва харажатлари ҳолатини жамоатчилик назорати асосида олиб боришга оид лойиҳалар акс эттирилади. Қолаверса, порталда турли тадбирларни молиялаштиришга қаратилган муҳокамалар ўтказиш ҳам режалаштирилган.\nМуҳокамалар жараёнида холислик ва шаффофликни таъминлаш мақсадида қайта алоқа тизими фаолияти йўлга қўйилади. Асосийси, портал бюджет қонунчилигини бузиш ҳолатлари ҳақида аҳолига маълумот бериб бориш ҳамда соҳага оид мавжуд ҳужжатларни такомиллаштириш бўйича таклифларни олишга ҳам хизмат қилади. Фуқароларнинг порталга юборган таклифлари эса Қонунчилик палатасида мазкур ҳужжатларни қабул қилишда эътиборга олинади.


ВУЛҚОНЛАР ВА ИССИҚ БУЛОҚЛАР ҚАЕРДАН ПАЙДО БЎЛАДИ? | Ekobarqaror\nВУЛҚОНЛАР ВА ИССИҚ БУЛОҚЛАР ҚАЕРДАН ПАЙДО БЎЛАДИ?\n20.11.2014 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nВулқoнлaр. Ер қoбиғини тaшкил eтгaн тoғ жинслaридa қaндaйдир миқдoрдa рaдиoaктив мoддaлaр бoр. Бу мoддaлaр пaрчaлaниш вaқтидa иссиқлик бeрaди. Бу иссиқлик эса Ер бaғридa тўплaниб, сeкин-сeкин улaрни қиздирaди. Oдaмлaр чуқур шaxтaлaр тубидa тoғ жинслaри тeмпeрaтурaси юзaдaги жинслaргa қaрaгaндa aнчa юқoри eкaнлигини aллaқaчoнлaр пaйқaгaнлaр. Бaъзи шaxтaлaрдa ишлaш мумкин бўлмaй қoлгaнлиги туфaйли улaрни тaшлaб қўйишгa тўғри кeлгaн, чунки у ердa ҳaвo тeмпeрaтурaси 50ْ вa ундaн oртиқ грaдусгa эга. Қудуқдaн нeфт фoнтaн бўлиб oтилиб чиққaнидa у oқиб чиқaдигaн тeмир трубaгa қўлни тeккaзиб бўлмaйди. Трубa шу қaдaр қизиб кeтaди.\nЕр шaрининг бaъзи жoйлaридa тoғ жинслaри бир нeчa минг грaдус қизиб кeтaди, лeкин унинг устидa ётгaн ер қaтлaмлaрининг жудa зўр бoсими туфaйли улaр ҳaр қaлaй қaттиқ ҳoлдa қoлaвeрaди. Ер қoбиғидa дaрз пaйдo бўлгaн пaйтдa эса бoсим пaсaйиб, чуқурликдaги жинслaр eриб, oлoвли суюқ мaссaгa aйлaнaди, бу эса лaвa дeб aтaлaди. Лaвa чуқур дaрзлaр oрaсидaн кўпинчa юқoригa кўтaрилиб Ер юзaсигa тoшaди. Лaвa сoвиб, қoтиб вулқoн кoнусини ҳoсил қилaди. Вулқoн кoнуси лaвa oтилaвeргaн сaйин тoбoрa бaлaндлaшиб бoрaди. Лaвa oтилиб чиқaдигaн вулқoн кoнуси чўққисидaги тeшик вулқoн крaтeри дeб aтaлaди. Oтилиб тургaн eнг бaлaнд вулқoнлaрдaн бири – Кaмчaткa йaрим oрoлидaги Ключисoпкaсидир. Унинг бaлaндлиги дeнгиз сaтҳидaн 4 750 м. Бу ярим oрoлдa сўнгaн вулқoнлaр кўп.\nЕр юзaсидa жaми 600 дaн oртиқ ҳaрaкaтдaги вулқoнлaр бoр, сўнгaнлaри бундaн aнчa кўп. Инсoнийaт тaриxидa вулқoннинг oтилгaнлиги тўғрисидa дaлoлaт бўлмaгaн вулқoнлaр сўнгaн вулқoнлaр ҳисoблaнaди. Кaвкaз тoғлaридaги eнг бaлaнд Eлбурс чўққиси (5 642 м) – сўнгaн вулқoндир. Кaзбeк ҳaм шундaй вулқoн ҳисoблaнaди. Нa қaдимги ривoйaтлaрдa, нa сoлнoмaлaрдa Eлбурс билaн Кaзбeкнинг oтилгaнлиги тўғрисидa ҳeч қaндaй гaп йўқ. Чaмaси бу вулқoнлaр жудa қaдим зaмoнлaрдa oтилгaн бўлсa кeрaк.\nСўнгaн вулқoнлaр тўсaтдaн oтилa бoшлaгaнлигигa дoир мисoллaрни кўплaб кeлтириш мумкин. Мaсaлaн, Вeзувий вулқoни нeчa минг йиллaр aввaл сўнгaн ҳисoблaнaр eди. Лeкин eрaмизнинг 79-йилидa у oтилa бoшлaгaн. Ер oсти силкинишлaри туфaйли бинoлaр қулaб тушгaн, крaтeрдaн чиққaн вулқoн куллaри булутдeк йoғилгaн, oдaмлaр кўз ўнгидa дaлaлaр, қишлoқлaр вa ҳaттo шaҳaрлaрни кўмиб юбoргaн. Бир қaнчa вaқтдaн кeйин крaтeрдaн oлoвли суюқ лaвaнинг қудрaтли oқими тoшиб, вулқoн йoн бaғри бўйлaб, сeкин-сeкин пaстлaшиб, йўлдaги ҳaммa нaрсaни куйдириб бoргaн. Aнa шу фoжиa нaтижaсидa 3 шaҳaр вa кўпдaн-кўп қишлoқлaр лaвa вa кул қaтлaми oстидa қoлгaн, ўн минглaб кишилaр ҳaлoк бўлгaн.\nЙиллaр ўтaвeрди вa зичлaшиб бoргaн кул вa сўниб қoлгaн лaвaлaр устидa унумдoр тупрoқ пaйдo бўлди, бaрқ уриб ўсимликлaр ўсиб чиқди, йaнги қишлoқлaр вужудгa кeлди. Oдaмлaр ўз тaглaридa кўмилиб кeтгaн шaҳaр вa қишлoқлaр бoрлигини билмaдилaр ҳaм. Бундaн юз йиллaр муқaддaм Вeзувий йaқинидa йaшaгaн бир дeҳқoн ўрa қaзийoтиб мaрмaр ҳaйкaл бoшини тoпиб oлди. Oдaмлaр унинг қaндaй қилиб ер oстигa тушиб қoлгaни билaн қизиқиб қoлишди, ерни йaнa чуқур кoвлaшaвeрди. Идиш-тoвoқлaр, турли aсбoблaр, уй-рўзғoр буюмлaри тoпишди. Кoвлaйвeриб бир уйнинг дeвoрини, кeйин иккинчи бир дeвoрини тoпишди, тeз oрaдa бутун бир кўчaни кул вa лaвaдaн ҳaлoс eтишди. Шундaй қилиб 2000 йиллaр муқaддaм кўмилиб қoлгaн қaдимги Пoмпeй шaҳри oдaмлaр кўз ўнгидa нaмoйoн бўлди. Ҳoзирдa бу шaҳaр қaзиб бўлингaн вa унинг кўчaлaри бўйлaб сaййoҳлaрлaр тoмoшa қилиб юрaдилaр.\n1944-йил мaрт oйидa Вeзувийдa йaнa кучли вулқoн oтилди вa йaнa лaвa oқимлaри бир нeчa қишлoқни вa бир шaҳaрни вaйрoн қилди.\nВулқoн кoнуслaри фaқaт қуруқликдa эмaс, бaлки oкeaн вa дeнгизлaрнинг тубидa ҳaм ҳoсил бўлaди. Кўпинчa дeнгизчилaр сув oсти вулқoнининг oтилгaнигa шoҳид бўлaдилaр. Шундa сув oсти вулқoни крaтeри устидaги oкeaн суви қaйнaб, кўпириб, биқиллaйди. Кўпинчa сув oсти вулқoни oтилaгнидaн кeйин oкeaндa йaнги oрoл пaйдo бўлaди. Бу дeнгиз oстидa пaйдo бўлгaн вa чўққиси сув юзaсигa кўтaрилиб чиққaн вулқoн кoнусидир. Вaқти кeлиб бу oрoл тупрoқ қaтлaми билaн қoплaниб, ундa ўсимликлaр, ҳaйвoнлaр пaйдo бўлaди вa ҳaттo oдaмлaр йaшaй бoшлaйди. Кaмчaткaдaн Йaпoнийa oрoллaригaчa зaнжирдeк тизилиб кeтгaн Курил oрoллaрининг aксaрийaти сўнгaн вулқoнлaрнинг кoнуслaридир. Бу oрoллaрдa ўнлaрчa қишлoқлaр, шaҳaрлaр, сaнoaт кoрxoнaлaри бoр.\nЕр шaридaги бaрчa вулқoн кoнуслaрининг қaрийб ярмиси Тинч oкeaн сoҳиллaри вa oрoллaридaдир. Улaр Тинч oкeaн oлoвли ҳaлқaсини ҳoсил қилaди. Бу ҳудуддa ер қoбиғидaги чуқур ёрилгaн жoйлaр кўп, лaвaлaр aнa шу ёриқлaр oрaсидaн oтилиб чиқaди.\nИссиқ булoқлaр. Ҳaрaкaтдaги вa сўнгaн вулқoн рaйoнлaридa кўпинчa иссиқ булoқлaр учрaйди. Бу булoқлaр ё ер қoбиғидaги дaрзлaр oрaсидaн бeмaлoл oқиб чиқиб турaди, ёки ер oстидaн фoнтaн бўлиб oтилиб чиқaди. Бу эса ўшa ердa, чуқурликдa ҳaли сoвумaгaн мaгмa бoрлигидaн дaрaк бeрaди. Мaгмa ер oсти сувлaрини иситaди, бу сувлaр булoқ бўлиб йoки фoнтaн бўлиб ер юзaсигa чиқaди. Иссиқ сув фoнтaнлaри ( улaрни гeйзeр дeб aтaшaди ) бaъзaн ўнлaрчa мeтр бaлaндликкa етaди. Кaмчaткa, Курил oрoллaри, Ислaндия вa бoшқa вулқoнли ҳудудлaрдa гeйзeрлaр вa иссиқ булoқлaр кўп.\nАввалги мақолаЭнергия иқтисод қилувчи технологияларни татбиқ этишга кўмаклашишКейинги мақолаКим, қайси ёзувда «сўзлашади?»


Ассанжни АҚШ томонидан йўқ қилиш фитналарини унинг қайлиғи қаттиқ танқид қилди - 24.10.2021, Sputnik Ўзбекистон\nАссанжни АҚШ томонидан йўқ қилиш фитналарини унинг қайлиғи қаттиқ танқид қилди\nМарказий разведка бюроси томонидан Жулиан Ассанжни экстрадиция қилишга ҳаракатлари имконсиз эканлигини унинг келини айтиб ўтди 24.10.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 24 окт – Sputnik. АҚШни фош қилган Wikileaks асосчиси Жулиан Ассанжни гўёки Эквадорнинг Лондондаги элчихонасидан ўғирлаб, йўқ қилишни 2017 йилда АҚШ режа қилганлиги сабаб, Британия Олий суди экстрадицияга рози бўлишига ўрин йўқ. Бу ҳақда РИА Новости Ассанжнинг қайлиғи Стелла Морис сўзларига таянган ҳолда хабар берди.Морис шанба куни Лондон марказида жойлашган Би-би-си штаб квартираси бўйлаб то Олий судга қадар юзлаб йиғилган одамларнинг ҳаракат қилган оқимига қўшилди. У ерда кейинги ҳафта Буюк Британия округининг судьяси Ассанжни соғлиғи ёмонлашгани туфайли бермаслик бўйича чиқарган қарори устидан АҚШ Адлия вазирлиги юборган апеляция шикояти кўриб чиқилади.WikiLeaks муҳаррири, шунингдек, бир нечта британия қонун чиқарувчилари “Ассанжни бермаслик” бўйича махсус баннерлар билан юришларда иштирок этган Кристинн Храфнссон ҳам ўтган ойда Yahoo платформасида қилинган янги фошлар Олий суд судьялари учун экстрадиция қилишни рад қилиши учун муҳим роль ўйнашини таъкидлаган.Июль ойининг бошларида Лондон Олий суди АҚШга Ассанжни экстрадиция қилиш бўйича чиқарган британия судининг қарори устидан шикоят қилиши мумкинлигини маълум қилган.Лондон суди АҚШ апелляциясини 27-28 октябрда кўриб чиқади.ОАВлари сал аввалроқ АҚШ амалдорлари ва МРБ раҳбарияти WikiLeaks асосчиси Джулиан Ассанжни 2017 йилда Эквадорнинг Лондондаги элчихонасида паноҳ топиб юрган пайтларида гумдон қилиш ҳақидаги режалар хабар қилинган эди. Унга кўра, Ассанжни элчихонадан пинҳона ўғирлаш ёки яширинча қочишга ҳаракатлар қилганда, уни қўлга олиш режалаштирилган.Швеция ҳуқуқ тартибот органлари томонидан 2010 йилда Ассанж устидан жиноий иш қўзғатилган. Бир неча йилдан бери Лондондаги Эквадор элчихонасида, сиёсий бошпана берилган шахс сифатида яшаб келаётган эди.Аммо 2019 йил 11 апрель куни Эквадорнинг Буюк Британиядаги элчихонасида пойтахт полицияси ходимлари томонидан ҳибсга олинган. Ўтган даврдан бери Ассанж Белмарш номли қаттиқ тартибли қамоқхонада ушаниб турилибди. Эскстрадиция бўйича эшитишлар 2019 йил 2 майда бошланиб, ҳозирга қадар давом этиб келмоқда. Унга нисбатан жосуслик ва маҳфий маълумотларни фош қилиш бўйича 17 та қонун бузилишларида айбловлар эълон қилинган.Агар у АҚШга экстрадиция қилинса, Ассанжни 175 йиллик қамоқ жазосига маҳкум этилиши кутилмоқда.\n11:25 24.10.2021 (янгиланди: 13:53 24.10.2021)\n© Sputnik / Алекс Макнотон / Фотобанкка ўтишПрокуратура Швеции прекратила следствие по делу Ассанжа\nМарказий разведка бюроси томонидан Жулиан Ассанжни экстрадиция қилишга ҳаракатлари имконсиз эканлигини унинг келини айтиб ўтди\nТОШКЕНТ, 24 окт – Sputnik. АҚШни фош қилган Wikileaks асосчиси Жулиан Ассанжни гўёки Эквадорнинг Лондондаги элчихонасидан ўғирлаб, йўқ қилишни 2017 йилда АҚШ режа қилганлиги сабаб, Британия Олий суди экстрадицияга рози бўлишига ўрин йўқ. Бу ҳақда РИА Новости Ассанжнинг қайлиғи Стелла Морис сўзларига таянган ҳолда хабар берди.\n“Марказий разведка бюроси (МРБ) Машҳур фош этувчи Ассанжни эличохонада йўқ қилишни режа қилганидан сўнг, Буюк Британия унинг экстрадиция қилинишига розилик бериши имконсиз нарсадир”, – деди Стелла Морис.\nМорис шанба куни Лондон марказида жойлашган Би-би-си штаб квартираси бўйлаб то Олий судга қадар юзлаб йиғилган одамларнинг ҳаракат қилган оқимига қўшилди. У ерда кейинги ҳафта Буюк Британия округининг судьяси Ассанжни соғлиғи ёмонлашгани туфайли бермаслик бўйича чиқарган қарори устидан АҚШ Адлия вазирлиги юборган апеляция шикояти кўриб чиқилади.\nWikiLeaks муҳаррири, шунингдек, бир нечта британия қонун чиқарувчилари “Ассанжни бермаслик” бўйича махсус баннерлар билан юришларда иштирок этган Кристинн Храфнссон ҳам ўтган ойда Yahoo платформасида қилинган янги фошлар Олий суд судьялари учун экстрадиция қилишни рад қилиши учун муҳим роль ўйнашини таъкидлаган.\n“Мен умид билдираманки, Ассанжни бермаслик бўйича суд тўғри қарор қабул қилади, бу ягона ҳаётий ечимдир, акс ҳолда бу бутун бошли журналистика учун ҳалокат бўлиб хизмат қилади” – деди муҳаррир.\nИюль ойининг бошларида Лондон Олий суди АҚШга Ассанжни экстрадиция қилиш бўйича чиқарган британия судининг қарори устидан шикоят қилиши мумкинлигини маълум қилган.\nЛондон суди АҚШ апелляциясини 27-28 октябрда кўриб чиқади.\nОАВлари сал аввалроқ АҚШ амалдорлари ва МРБ раҳбарияти WikiLeaks асосчиси Джулиан Ассанжни 2017 йилда Эквадорнинг Лондондаги элчихонасида паноҳ топиб юрган пайтларида гумдон қилиш ҳақидаги режалар хабар қилинган эди. Унга кўра, Ассанжни элчихонадан пинҳона ўғирлаш ёки яширинча қочишга ҳаракатлар қилганда, уни қўлга олиш режалаштирилган.\nШвеция ҳуқуқ тартибот органлари томонидан 2010 йилда Ассанж устидан жиноий иш қўзғатилган. Бир неча йилдан бери Лондондаги Эквадор элчихонасида, сиёсий бошпана берилган шахс сифатида яшаб келаётган эди.\nАммо 2019 йил 11 апрель куни Эквадорнинг Буюк Британиядаги элчихонасида пойтахт полицияси ходимлари томонидан ҳибсга олинган. Ўтган даврдан бери Ассанж Белмарш номли қаттиқ тартибли қамоқхонада ушаниб турилибди. Эскстрадиция бўйича эшитишлар 2019 йил 2 майда бошланиб, ҳозирга қадар давом этиб келмоқда. Унга нисбатан жосуслик ва маҳфий маълумотларни фош қилиш бўйича 17 та қонун бузилишларида айбловлар эълон қилинган.\nАгар у АҚШга экстрадиция қилинса, Ассанжни 175 йиллик қамоқ жазосига маҳкум этилиши кутилмоқда.


Президент Шавкат Мирзиёевнинг кенг кўламли ислоҳотлари ҳақида ҳикоя қилар экан, муаллиф қуйидагиларни ёзади: «У шунчалик улкан, ўта радикал ўзгаришларни бошладики, уларни «ўзбек баҳори» деб аташ мумкин. 2019 йил июль ойида мамлакат қандай қилиб кутилмаганда ва ишончли тарзда бизнес учун очилгани...\nОпера санъатига ихтисослаштирилган мактаб-интернат ташкил этилади\n“Опера санъатига ихтисослаштирилган мактаб-интернат ташкил этиш тўғрисида” Ҳукумат қарори қабул қилинди\nЎз даврининг улуғ алломаларидан бўлган маърифатпарвар инсон Исҳоқхон Жунайдуллахўжа ўғли Ибратнинг бундан 120 йил аввал амалга оширган эзгу ишларининг эътирофи сифатида у туғилиб ўсган Тўрақўрғон шаҳрида рўёбга чиқарилган хайрли тадбирлардан бутун Ўзбекистон аҳли воқиф. Хусусан, Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан бу...\nИмпорт ва экспорт маҳсулотларининг хавфсизлиги таъминланмоқда\nАндижон вилояти «Дўстлик» чегара маскани орқали мамлакатимизга Хитой Халқ Республикасидан олиб келинаётган 25 тонна нок маҳсулоти Ўсимлик карантини чегара маскани инспекторлари томонидан назорат кўригидан ўтказилди. Маҳсулотда унинг сифатини билдирадиган халқаро намунадаги фитосанитар сертификатининг асл нусхаси йўқ эканлиги аниқланди. Қолаверса, маҳсулотни...\nУстоз отангдан улуғ!\nРивоят этилишича, одамзотнинг кўнглига 3 нарса урмас, яъни инсон 3 нарсадан асло безор бўлмас, доимо ардоқлар экан. Биринчиси эр учун аёл, аёл учун эр. Чунки аёл Одам Атонинг қовурғасидан, яъни бир вужуддан яралган. Вужудда эса ошиқча аъзо йўқ. Ҳеч ким...\nПахта теримида мажбурий меҳнатга йўл қўйилмайди\nШу кунларда Сенат аъзоларидан иборат Республика ишчи гуруҳи томонидан ҳудудларда пахта мавсумида мажбурий меҳнатнинг олдини олиш жараёнлари ўрганилмоқда.\nХусусан, тезкор тадбир давомида Тошкент шаҳрида яшовчи фуқаролар Ишмухамедов, Тўлаганов, Тоиров ҳамда Исломбековлар ушланиб, улардан мамлакатимизга халқаро почта жўнатмалари орқали контрабанда йўли билан олиб кирилган ва пойтахт ҳудудида сотилиши лозим бўлган 160 гр. га яқин «кокаин» гиёҳванд моддаси ашёвий далил...\nЮртимизда оналик ва болаликни ҳимоя қилиш, оналарнинг тиббий саводхонлигини ошириш борасида тизимли ишлар амалга ошириб келинмоқда. Аммо ҳанузгача кўпчилик оналар орасида репродуктив саломатлик борасида етарлича тушунча йўқлиги ҳақида куюниб гапиради Тошкент врачлар малакасини ошириш институтининг Умумий амалиёт шифокорлари малакасини ошириш...\nShowing 181-199 of 2,515 items.


23 декабрь, 2019, 14:34\nУшбу турнир Камбоджада бўлиб ўтди.\nҲамюртимиз Мансурбек Толипов муайтайнинг профессионал йўналиши бўйича “MAS Fight” турнирида ўз жангларини ўтказаётганлиги ҳақида хабар берган эдик. У аввалроқ ушбу турнирда ғалаба қозонган эди. Кеча, Камбоджада ташкил этилган жанг кечасида ҳамюртимиз рақибини жангнинг иккинчи дақиқаси ўтаётган бир паллада нокаутга учратиб, ушбу турнирда икикнчи ғалабасини қўлга киритди. Унда битта дуранг ҳам бор.\nМаълумот учун, “MAS Fight” турнири янги ташкил этилган бўлиб, ғайритабиий тарзда ўтказилади. Яъни, бир раунд бўлади холос. Ушбу ягона раунд 9 дақиқа давом этади. Энг қизиғи эса, 9 дақиқа мобайнида нокаутга учратган тарздагина ғалаба қозонишингиз мумкин.Қолган ҳар қандай ҳолатда ҳам дуранг қайд этилади.


Эрдўғон ва Путин Фаластинга қандай ёрдам бериши мумкин? - 15.05.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТуркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон Владимир Путинни Қуддус атрофида авж олаётган қонли можарони тўхтатиш учун биргаликда ҳаракат қилишга чақирди. 15.05.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТуркия етакчиси ушбу ҳудудга тинч фуқароларни ҳимоя қилиш учун нафақат БМТ балким биргаликда халқаро хавфсизлик қўшинларини юборишни таклиф қилди. Тарихий асослар Туркия – Усмонийлар империяси вориси, 100 йил олдин нафақат Қуддусга балким бутун Фаластинга хўжайинлик қилган. Россия бўлса – Исроилда христианларни ҳимоя қилган Россия империяси ва арабларга Фаластин давлатини тузишда ёрдам берган Совет Иттифоқи ворисидир. Сурияда бир неча йил давом этиб келаётган тинчлик операциялари давомида Россия ва Туркия рақобат қилиб, тортишиб ва охири ўзаро келишувга эришиб – Яқин Шарқдаги энг фаол давлатларга айланди. Лекин, Қуддус ва Исроил-Фаластин муаммосини ҳал қилиш уларинг қўлидан келадими? Ахир бу муаммо “ҳал қилиб бўлмайдиган” ҳисобланади-ку? Уни аслида ким билан муҳокама қилиш керак?Гап фақат араблар ва яҳудийлар орасида ёки уч дин учун ҳам муқаддас бўлган Қуддус ҳақида бўлса бошқа гап эди. Лекин бугунги Қуддус – барча глобал қарама-қаршиликлар туташган нуқтага айланган-ку. Исроил давлати бугун тобора таназзулга юз тутиб бораётган Ғарб цивилизацияси, ғарбий дунё тартиби даврида ташкил топган эди. Ушбу давлат пайдо бўлиши биланоқ – араб-исроил можароси пайод бўлди. Тарқалиб кетган усмонийлар империясидан Фаластинни ажратиб олган Британия, ушбу ҳудудга яҳудийлар иммиграциясини йўлга қўйди. Яҳудийлар эса бундан 2 минг йил олдин йўқотган ерларига қайтишни истарди, лекин улар у ерда яшаётган араблар билан қандай тил топиши – ҳеч кимни қизиқтирмасди. Етмиш йиллик можароИккинчи жаҳон уруши йилларида Европада яҳудий миллати мутлақ қирғинга учраганидан сўнг, Фаластин ҳудудида Исроил ва Фаластин давлатлари ташкил қилиш СССР ва Ғарб учун ўзаро келишувга айланди. Лекин шу заҳотиёқ бошланган уруш туфайли Фаластин давлати тўлиқ барпо этила олмади. 1967 йилдан сўнг Исроил эса таркибига эски шаҳар кирувчи Шарқий Қуддусни ҳам эгаллаб олди ва вазият янада ёмонлашди. Аслида БМТ қарорига асосан Қуддус – алоҳида маъмурий бошқарув ҳудудига (Ватинканга ўхшаш) айланиши керак эди. Лекин эндигина яратилган Исроил босқинчилик сиёсатини бошлаб юборди ва ушбу сиёсат бугунга қадар тўхтовсиз давом этиб келмоқда. Исроил Қуддусни жисмонан эгаллаб олганидан сўнг масала ҳал бўлади деб ўйлаган эди, лекин узоқ йиллар давомида ушбу шаҳарни ҳеч бир давлат Исроилга тегишли эканини тан олмади. Фақатгина 2019 йилда АҚШ уни тан олди. Лекин Трамп режаси нафақат араб дунёси, балким бутун дунё томонидан рад этилди. Ҳеч ким уни қўллаб-қувватламади. Янги олов Бугун Исроил ва Фаластин орасида содир бўлаётган қонли тўқнашувлар ҳам айнан ана шу сиёсатнинг оқибатидир. Исроил суди шарқий Қуддусдан бир неча араб оилаларни чиқариб юборишга қарор қилди. Бу эса арабларнинг норозилик намойишига чиқишига ва полиция билан тўқнашувларига олиб келди. Устига устак Исроил Қурбон ҳайит куни Ғазо сектори аҳолисига ал-Ақсо масжидига келишни таъқиқлаб қўйди. Шаҳарга минглаб ҳарбийлар киритлди. Шундан сўнг Муқаддас масжид жойлашган ҳудудда ёнғин содир бўлди. Мусулмонлар орасида Исроил мусулмон масжидини бузиб ташлаб ўрнига ўзларнинг “учинчи ибодатхонасини” қуриши ҳақидага гаплар тарқалди. Бундай ҳаракатлар оқибатида бутун ислом дунёси жунбушга келди. Жанговар кучлар Исроилни Ғазо секторидан туриб ўққа тута бошлади. Исроил армияси ҳам уларга жавобан бомбардимон қилди. Оқибатда юздан ортиқ кишилар қурбон бўлди. Исроилнинг аҳолиси аралаш бўлган шаҳарларда араб миллати вакиллари билан тўқнашувлар бошланди. Буларнинг барчаси Фаластин аҳолисининг оммавий қўзғолонига олиб келиши мумкин. Ички ва ташқи мотивларУшбу воқеаларнинг сабаби нима деганда, албатта, биринчи навбатда Исроилнинг ички муаммоларни санаб ўтиш мумкин. Нетаньяхуга яқинлашиб парламент сайловларда ўз партияси ғолиб чиқиши учун “кичик ғалабали уруш” керак бўлиши мумкин. Ё бўлмаса Исроил нима қилиб бўлсада Эронни ушбу можарога жалб қилишни ва оқибатда АҚШ томонидан унинг ядровий дастурини бутунлай йўққа чиқаришини режалаштирган бўлиши ҳам мумкин. Лекин ушбу муаммонинг ўнлаб йиллардан бери ҳал қилинмаган, фундаментал асослари ҳам бор. Бу - Фаластин давлатининг ҳалигача тузилмагани ва Исроилнинг Қуддус устидан тўлиқ назорат ўрнатиш истагидир. Ушбу икки масала ҳал бўлмас экан – ҳеч нарса ўзгармайди. Кичик урушлар вақти-вақти билан пайдо бўлаверади ва охир оқибат улардан бири катта урушга айланиб кетади. Бу нафақат ҳудудий балким глобал урушга ҳам айланиб кетиши мумкин. Ахир Қуддус – бу инсониятнинг порох бочкаси. Бу дегани муаммо ўз-ўзидан ҳал бўлади деб кутиб ўтириш керак эмас дегани. Ҳар сафар муаммони ортга суриб қўявериш – вазиятни фақат оғирлаштиради. Ушбу муаммони ҳал қилиш дунё етакчи давлатларнинг ўзаро келиша билиш имконини намойиш қилган бўларди. Ҳеч бўлмаса умуминсоний можаронинг олдини олиш учун. Ҳалокатли йўл Маълумки, Исроил Яқин Шарқда АҚШнинг шўъбасига айланган давлатидир. Америкада етишиб чиққан глобалистлар – Исроилни ҳимоя қилишни ўзларининг биринчи сонли вазифаси деб билади. АҚШга мутлақ ишонган Исроил эса, фаластинликларга уларни камситувчи, қабул қилиб бўлмайдиган таклифлар қилмоқда. Улар Фаластинни Исроилга тобе давлат шаклида ташкил қилиш ва Қуддусдан воз кечишни талаб қилишмоқда. Ваҳоланки фаластинликлар ҳам ислом дунёси ҳам ҳеч қачон бундай шартларга рози бўлмайди. Ўз кучига эмас Америкага ишонган Исроил эса, ўзи учун стратегик ҳалокатли йўлни танлаган. Тўғри йўлдан бориш ўрнига, айланма йўллар ахтаришга, араб давлатлари билан алоҳида-алоҳида тинчлик шартномалари тузишга уринмоқда. Ҳозирча Исроил ушбу саволларга жавоб беришни истамайди. Исроил раҳбарлари куч ҳар доим улар томонидан бўлишига ишонмоқда. Лекин дунё ўзгармоқда. Атлантик ва англосакслар етакчилиги ўтмишга айланмоқда. Агар Исроил келажакда ўзини асраб қолишни истаса, у Ғарб лойиҳасидан нормал давлатга айланиши керак. Фаластин ва араблар билан тинч-тотув кун кўришни ўрганиши керак. Унинг бундан бошқа йўли йўқ. Фаластин масаласини ортга суриш – келажакда мусулмонлар томонидан уни ҳал қилиш учун тўкиладиган қонни кўпайтради холос. Бунга шубҳа қилмаса ҳам бўлади. Истроилнинг асосий муаммоси Тель-Авив айтаётганидек Эрон эмас, балким бир ярим миллиардлик ислом дунёсидир. Улар ҳеч қачон Қуддусдан воз кечмайди. Католиклар ва правослалар ҳам ушбу муқаддас шаҳар тақдирига бефарқ эмас. Муаммо ечими 1947 йилда ёзиб қўйилганАслида ушбу қонли ва боши берк кўчага кириб қолган муаммонинг ечими – воқеа бошланган вақтида, яъни 1947 йилнинг 29 ноябрида имзоланган Фаластнни икки давлатга бўлиш ҳақидаги БМТнинг 181 сонли резолюциясида ёзиб қўйилган. Ахир бу нафақат Қуддуснинг аҳолиси балким барча цивилизациялар манфаатларига жавоб беради. Ҳам мусулмонлар, ҳам насронийлар ва бутун дунё. Ахир янги Армагеддон бошланса у буддистларни ҳам атеистларни ҳам аяб ўтирмайди. Яҳудийлар учун энг муҳими – бу Исроил давлатини сақлаб қолишнинг ягона йўли бўлади. Буни Тель-Авив ҳозирча тушунишни ва тан олишни истамаса ҳам. Эрдўғоннинг Путинга таклифини ҳозирча амалга ошириб бўлмайди, лекин қисқа вақт ичида умумжаҳон ҳамжамияти, Россиянинг фаол иштиирокида, ушбу муаммони ҳал қилишга киришиши керак. Акс ҳолда кеч бўлади.\nТуркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон Владимир Путинни Қуддус атрофида авж олаётган қонли можарони тўхтатиш учун биргаликда ҳаракат қилишга чақирди.\nТуркия етакчиси ушбу ҳудудга тинч фуқароларни ҳимоя қилиш учун нафақат БМТ балким биргаликда халқаро хавфсизлик қўшинларини юборишни таклиф қилди.\nТуркия – Усмонийлар империяси вориси, 100 йил олдин нафақат Қуддусга балким бутун Фаластинга хўжайинлик қилган. Россия бўлса – Исроилда христианларни ҳимоя қилган Россия империяси ва арабларга Фаластин давлатини тузишда ёрдам берган Совет Иттифоқи ворисидир.\nСурияда бир неча йил давом этиб келаётган тинчлик операциялари давомида Россия ва Туркия рақобат қилиб, тортишиб ва охири ўзаро келишувга эришиб – Яқин Шарқдаги энг фаол давлатларга айланди.\nЛекин, Қуддус ва Исроил-Фаластин муаммосини ҳал қилиш уларинг қўлидан келадими? Ахир бу муаммо “ҳал қилиб бўлмайдиган” ҳисобланади-ку? Уни аслида ким билан муҳокама қилиш керак?\nГап фақат араблар ва яҳудийлар орасида ёки уч дин учун ҳам муқаддас бўлган Қуддус ҳақида бўлса бошқа гап эди. Лекин бугунги Қуддус – барча глобал қарама-қаршиликлар туташган нуқтага айланган-ку.\nИсроил давлати бугун тобора таназзулга юз тутиб бораётган Ғарб цивилизацияси, ғарбий дунё тартиби даврида ташкил топган эди. Ушбу давлат пайдо бўлиши биланоқ – араб-исроил можароси пайод бўлди.\nТарқалиб кетган усмонийлар империясидан Фаластинни ажратиб олган Британия, ушбу ҳудудга яҳудийлар иммиграциясини йўлга қўйди. Яҳудийлар эса бундан 2 минг йил олдин йўқотган ерларига қайтишни истарди, лекин улар у ерда яшаётган араблар билан қандай тил топиши – ҳеч кимни қизиқтирмасди.\nЕтмиш йиллик можаро\nИккинчи жаҳон уруши йилларида Европада яҳудий миллати мутлақ қирғинга учраганидан сўнг, Фаластин ҳудудида Исроил ва Фаластин давлатлари ташкил қилиш СССР ва Ғарб учун ўзаро келишувга айланди. Лекин шу заҳотиёқ бошланган уруш туфайли Фаластин давлати тўлиқ барпо этила олмади.\n1967 йилдан сўнг Исроил эса таркибига эски шаҳар кирувчи Шарқий Қуддусни ҳам эгаллаб олди ва вазият янада ёмонлашди.\nАслида БМТ қарорига асосан Қуддус – алоҳида маъмурий бошқарув ҳудудига (Ватинканга ўхшаш) айланиши керак эди. Лекин эндигина яратилган Исроил босқинчилик сиёсатини бошлаб юборди ва ушбу сиёсат бугунга қадар тўхтовсиз давом этиб келмоқда.\nИсроил Қуддусни жисмонан эгаллаб олганидан сўнг масала ҳал бўлади деб ўйлаган эди, лекин узоқ йиллар давомида ушбу шаҳарни ҳеч бир давлат Исроилга тегишли эканини тан олмади. Фақатгина 2019 йилда АҚШ уни тан олди. Лекин Трамп режаси нафақат араб дунёси, балким бутун дунё томонидан рад этилди. Ҳеч ким уни қўллаб-қувватламади.\nБугун Исроил ва Фаластин орасида содир бўлаётган қонли тўқнашувлар ҳам айнан ана шу сиёсатнинг оқибатидир. Исроил суди шарқий Қуддусдан бир неча араб оилаларни чиқариб юборишга қарор қилди. Бу эса арабларнинг норозилик намойишига чиқишига ва полиция билан тўқнашувларига олиб келди.\nУстига устак Исроил Қурбон ҳайит куни Ғазо сектори аҳолисига ал-Ақсо масжидига келишни таъқиқлаб қўйди. Шаҳарга минглаб ҳарбийлар киритлди.\nШундан сўнг Муқаддас масжид жойлашган ҳудудда ёнғин содир бўлди. Мусулмонлар орасида Исроил мусулмон масжидини бузиб ташлаб ўрнига ўзларнинг “учинчи ибодатхонасини” қуриши ҳақидага гаплар тарқалди.\nБундай ҳаракатлар оқибатида бутун ислом дунёси жунбушга келди. Жанговар кучлар Исроилни Ғазо секторидан туриб ўққа тута бошлади. Исроил армияси ҳам уларга жавобан бомбардимон қилди. Оқибатда юздан ортиқ кишилар қурбон бўлди.\nИсроилнинг аҳолиси аралаш бўлган шаҳарларда араб миллати вакиллари билан тўқнашувлар бошланди. Буларнинг барчаси Фаластин аҳолисининг оммавий қўзғолонига олиб келиши мумкин.\nИчки ва ташқи мотивлар\nУшбу воқеаларнинг сабаби нима деганда, албатта, биринчи навбатда Исроилнинг ички муаммоларни санаб ўтиш мумкин. Нетаньяхуга яқинлашиб парламент сайловларда ўз партияси ғолиб чиқиши учун “кичик ғалабали уруш” керак бўлиши мумкин. Ё бўлмаса Исроил нима қилиб бўлсада Эронни ушбу можарога жалб қилишни ва оқибатда АҚШ томонидан унинг ядровий дастурини бутунлай йўққа чиқаришини режалаштирган бўлиши ҳам мумкин.\nЛекин ушбу муаммонинг ўнлаб йиллардан бери ҳал қилинмаган, фундаментал асослари ҳам бор. Бу - Фаластин давлатининг ҳалигача тузилмагани ва Исроилнинг Қуддус устидан тўлиқ назорат ўрнатиш истагидир.\nУшбу икки масала ҳал бўлмас экан – ҳеч нарса ўзгармайди. Кичик урушлар вақти-вақти билан пайдо бўлаверади ва охир оқибат улардан бири катта урушга айланиб кетади. Бу нафақат ҳудудий балким глобал урушга ҳам айланиб кетиши мумкин. Ахир Қуддус – бу инсониятнинг порох бочкаси.\nБу дегани муаммо ўз-ўзидан ҳал бўлади деб кутиб ўтириш керак эмас дегани. Ҳар сафар муаммони ортга суриб қўявериш – вазиятни фақат оғирлаштиради. Ушбу муаммони ҳал қилиш дунё етакчи давлатларнинг ўзаро келиша билиш имконини намойиш қилган бўларди. Ҳеч бўлмаса умуминсоний можаронинг олдини олиш учун.\nМаълумки, Исроил Яқин Шарқда АҚШнинг шўъбасига айланган давлатидир. Америкада етишиб чиққан глобалистлар – Исроилни ҳимоя қилишни ўзларининг биринчи сонли вазифаси деб билади.\nАҚШга мутлақ ишонган Исроил эса, фаластинликларга уларни камситувчи, қабул қилиб бўлмайдиган таклифлар қилмоқда. Улар Фаластинни Исроилга тобе давлат шаклида ташкил қилиш ва Қуддусдан воз кечишни талаб қилишмоқда. Ваҳоланки фаластинликлар ҳам ислом дунёси ҳам ҳеч қачон бундай шартларга рози бўлмайди.\nЎз кучига эмас Америкага ишонган Исроил эса, ўзи учун стратегик ҳалокатли йўлни танлаган. Тўғри йўлдан бориш ўрнига, айланма йўллар ахтаришга, араб давлатлари билан алоҳида-алоҳида тинчлик шартномалари тузишга уринмоқда.\nБир кун келиб Американинг кучи камайиб қолса нима бўлади? Нафақат Яқин Шарқда балким глобал миқёсда? Араб дунёси ташқи таъсир ва кризислардан қутилса, Ғазо сектори аҳолиси оммавий қўзғолонга кўтарилса - нима бўлади?\nҲозирча Исроил ушбу саволларга жавоб беришни истамайди. Исроил раҳбарлари куч ҳар доим улар томонидан бўлишига ишонмоқда. Лекин дунё ўзгармоқда. Атлантик ва англосакслар етакчилиги ўтмишга айланмоқда.\nАгар Исроил келажакда ўзини асраб қолишни истаса, у Ғарб лойиҳасидан нормал давлатга айланиши керак. Фаластин ва араблар билан тинч-тотув кун кўришни ўрганиши керак. Унинг бундан бошқа йўли йўқ.\nФаластин масаласини ортга суриш – келажакда мусулмонлар томонидан уни ҳал қилиш учун тўкиладиган қонни кўпайтради холос. Бунга шубҳа қилмаса ҳам бўлади.\nИстроилнинг асосий муаммоси Тель-Авив айтаётганидек Эрон эмас, балким бир ярим миллиардлик ислом дунёсидир. Улар ҳеч қачон Қуддусдан воз кечмайди. Католиклар ва правослалар ҳам ушбу муқаддас шаҳар тақдирига бефарқ эмас.\nМуаммо ечими 1947 йилда ёзиб қўйилган\nАслида ушбу қонли ва боши берк кўчага кириб қолган муаммонинг ечими – воқеа бошланган вақтида, яъни 1947 йилнинг 29 ноябрида имзоланган Фаластнни икки давлатга бўлиш ҳақидаги БМТнинг 181 сонли резолюциясида ёзиб қўйилган.\nУ ерда Қуддус - халқаро ҳамжамият назорати остидаги, алоҳида маъмурий тартибга амал қиладиган, БМТ бошқаруви остида бўлган махсус ҳудудга айланиши аниқ кўрсатилган. Эҳтимол ушбу эски ғояни ҳаётга қайтариш нафрат ва зўравонликка барҳам берар.\nАхир бу нафақат Қуддуснинг аҳолиси балким барча цивилизациялар манфаатларига жавоб беради. Ҳам мусулмонлар, ҳам насронийлар ва бутун дунё. Ахир янги Армагеддон бошланса у буддистларни ҳам атеистларни ҳам аяб ўтирмайди.\nЯҳудийлар учун энг муҳими – бу Исроил давлатини сақлаб қолишнинг ягона йўли бўлади. Буни Тель-Авив ҳозирча тушунишни ва тан олишни истамаса ҳам.\nЭрдўғоннинг Путинга таклифини ҳозирча амалга ошириб бўлмайди, лекин қисқа вақт ичида умумжаҳон ҳамжамияти, Россиянинг фаол иштиирокида, ушбу муаммони ҳал қилишга киришиши керак. Акс ҳолда кеч бўлади.


Эрни «ака» дейдими? - Уч илдиз\nБўлғуси журналистларга ижодий маҳорат мактаби\nДўстимни йўқлаб уйига борсам, хотини пешвоз чиқди-да:\n– Мирзабек акам почтага кетувдила,– деди.\n«Акам»лаб эрининг исмини тап тортмасдан айтаётган келиннинг гапига куларимни ҳам, куяримни ҳам билмай ортимга қайтаётгандим, кўча муюлишида ўзининг қораси кўриниб қолди. Қўнғироқдек товушидан севинчи ичига сиғмай кетгани аён сезилди:\n– Эй-й, шоирларга саломлар! Ичкарига марҳамат!\n– Ўзинг бўлмаганингдан кейин…\n– Ғирт бегонанинг гапини гапирма.– Дашном берган бўлди у.– Биза оғайнимиза, тўғрими Гуляхон?\nКелинпошша бош ирғаб тасдиқлади. Дўстим гапини давом эттирди:\n– Ман қаттан кевотганимми биласанми? Сани мақолангни ўқиш учун атай почтачининг уйига борувдим. Истаган газетангни топиб беради-да. Иннайкейин, текинга ўқиш мумкин!\nСўнгги гапи ҳазил бўлгани учун ҳузур қилиб кулдик.\n– Хўш, қайси мақоламни ўқидинг?\n– Эрталаб телевизорда мақташувди.– Гапни узоқроқдан бошлади Мирзабек.– «Ёзувчи» газетасида «Опанинг эри – почча эмасми?» деган мақоланг чиққан экан. Сарлавҳасиниям боплабсан. Тўғрими, Гул?\nСаволга жавоб бериш ўрнига бека унга им қоқди:\n– Аввал меҳмонни ичкарига таклиф қилсангизчи!..\n– Ҳа-я,– пешонасига шапатилаб қўйди Мирзабек.– Қани, марҳамат. Би-ир гурунг қилийлу.\nТўкин дастурхон атрофида ҳангома қизиди. Дўстим бошини Сарак-сарак қилганча қойил қолаётганини яширмасди:\n– Мавзуларриям жа-а топасан-де. Шунақа қип, онасини «опа» дейдиганлар учун ўз отаси «почча» ҳисобланиб қолиши мумкинми, а? Мантиқан жа-а тўғри, а, Гул, нима дединг? Кичкинтойларимиз сани нима деб чақиришвотти?\nБека нечоғли ҳозиржавоблигини намойиш этди:\n– Бугундан эътиборан – Она дейишади-де!\nУни оила бошлиғи ҳам маъқуллади:\n– Дўстимиз шунчалик куюб-ёниб ёзганларидан кейин, ақлли одамлар оқилона хулоса чиқармасалар бўлмайди-де!..\nШу пайтгача дилимда ўртаниб ётган бир гап тилимга кўчди:\n– Худди шунинг учун янги ёзажак мақолам мавзуини сизлар билан маслаҳатлашгани келувдим!..\n– Бош устига! –деди эр-хотин жўр овозда. Қани эшитийлу-чи…\n– Онани – опа дейиш қанчалик кулгили экани ҳақида гаплашдик. Хўш, эрнинг исмини айтиб, тағин «ака» дейдиганларга нима дейсиз? Ўзимга «ака» деб мурожаат қилган ҳар қандай ожизага «ҳа, синглим!» дея жавоб беришим жоиздир. Туғишганлардан ташқари сонмингта тутинган «сингил»ларим бўлиши мумкин-ку! Қизжувонларга «синглим» дея мурожаат қилиш – ўзига яраша ўзбекона мулозаматдир. Каминани «ака» деб ҳурматимни жойига қўйганларнинг ҳам оталарига раҳмат! Фақат, бунақа мулозамат жуфтиҳалолим, ёстиқдошим томонидан бўлмагани маъқулда!..\nБунақа гаплардан тез ҳаяжонланадиган Мирзабек илиб кетди:\n– Масалан, биз эр-хотин ҳангома қили-иб ўтирибмиз. Гуля манга шундоқ деса: «Ака, уйда гўшт қолмади». Гапига яраша шундоқ жавоб қайтарсам: «Синглим!.. Эрта-индин маош олсам, ҳаммаси ҳал бўлади! Сиз куюнманг, синглим!» Ҳақиқатан ҳам бачкана… Негадир биззи хотин ҳам «Мирзабек ака» деб чақиради-я?! Бунақа «муомала»ни қаттан ўрганган, билмадим. Қадимда момоларимиз боболаримиззи исмларини тилга олишганмикин? Ҳатто, орқаваротдан ҳам айтишмаган! Жа-а зарил келса, эрининг отдошини кўрсатиб «шу кишининг адашид-е» дея ибо билан тушунтиришган экан… Хулласи калом, оғайнимиза шу мавзуда ёзишдан бурун биззи фикримиззи билишга кептила. Сан фақат ўзинг учун эмас, бошқа аёлларриям фикрини айтавер…\nКелиннинг кулгисида истеҳзо ҳам йўқ эмасди наздимда:\n– Эй, шоир окам-ей, қаттаги мавзуларри топиб юрасиз-де. Майли, ман рози. Бугундан эътиборан ўртоғийиззи «ака» дейишгаям нуқта қўйдим. Хўш, унда ким деб чақирай?\n– Худойим фарзанд ато этган бўлса – ота-оналик ҳаққи-ҳурмати учун бир-бирларини – «отаси, онаси» ёхуд замонавийроқ синоним маъқул туюлса – «дадаси, аяси ё ойиси» деб мурожаат қилсалар, нур устига аъло нур бўларди-да. Ҳали фарзанд кўриб улгурмаган ёш келин бўлса, нақадар ҳаё билан муомала қилса, яъни, исмини айтмаёқ куёвига мурожаат қила олса, қандоқ ярашарди!.. Ахир, тилдан бошқа – инсоннинг кўзи ҳам «муомала воситаси» бўла оладику!.. Эрининг исмини мутлақо тилга олмасдан муомала қилишнинг наҳот имкони бўлмаса? Шунақа ҳаё пардаси ортидан мурожаат қилаётган келинчакни бир тасаввур қилинг! Жаа бўлмаса, эрини «хўжайин» дейдиганлардан ибрат олса бўлар…\nДўстим мамнун қиёфада гап ташлади:\n– Хўўш, онажониси, қани айтингчи, ҳозирги замонда айрим аёллар нега эрларига «ака» деб мурожаат қиладилар? Масалан, ўзингдан бошла…\nБека ётиғи билан тушунтирди:\n– Уйимизада кеннойимла окамлани «Саидбек ака» деб чақирардила. Бошқа келинлар ҳам эрларини шунақа чақиришади, шекилли. Иккинчидан, телевизорни кўрсайла, эрхотин чиқадиган «саҳна»ларнинг деярли барчасида ўша манзара. Яъни, хотин ролидаги аёл «эри»ни албатта «фалончижон ака» деяверади. Ҳаммага ақл намунасини намойиш этадиган «Оталар сўзи – ақлнинг кўзи»даку, эрининг исмини айтиб, «ака» демайдиган хотин чиққанини кўрмаганман. Ўзимизда яратилаётган «ўзбекона» кинолардаям аҳвол шу. Ахир, ўша фильм ва бошқа кўрсатувларри қизлар ҳам кўришвотти. Демак, уларри хаёлидаям шунақа фикрлар пайдо бўладида. Эртаиндин эрга тегсам, демак, уни – фалончижон ака, дейишим керак эканда, деб ўйлашмайдими!\nМирзабек дангалини айтдиқўйди:\n– Маъқул деб билганларига гап йўқ. Иннайкейин, юрагида озроқ миллий туйғулари борлари ҳам обдон ўйлаб кўрадила. Бувиларидек бўлишни ният қилганлари ўзлари хулоса чиқарадила. Инжиқроқ ё фаҳмфаросати ҳаминқадарроқлари бўлса… – Кулгилироқ гап ёдига тушиб кетди, шекилли, хохолаб юборди. Ёшланган кўзларини артаарта гапни бошқа ёққа бурди. – Эсингдами, ёзувчи ошнам, қайсидир мақолангда: «Ҳар бир қариндошни ўз номи билан аташ керак, айримлар хола, аммасигаям – опа деб мурожаат қилишлари, амаки, тоға, ҳатто поччасини ҳам ака деб чақиришлари одобданми?..» деган мазмунда мақола ёритгандинг. Мақоланг тагига Шукур Холмирзаев деган ёзувчи зўр гаплар қўшиб қўйган экан. Ўшандай зўр мақолангни ҳам ҳазм қилолмаган юнусободлик бир ожиза «Луғатга қараб гаплашамизми?» дея жиғибийрони чиқиб «жавоб» ёзганди. Ўшанақа хотинлар бўлса, онасини – «опа» деб чақирадими, эрини – «ака» дейдими, хола, аммаларини бошқа нарса дейдими, бизга нима! Биздан она тилимизни ўрганаётган ақлли ёшлар қариндошуруғларига муомала қилиш маданиятини ҳам ўргансалар, сўнг чалғиб қолмасалар бўлдиде.\nБека қимтинибгина савол ташлади:\n– Эрни «ака» дейиш қаттан пайдо бўлган ўзи?\nУнга эрининг ўзи бир қадар тўғри жавоб берди:\n– «Ўткан кунлар» романида Кумушбиби Отабекни нима деб чақиради? Ҳатто, заҳарланиб ўлаётганида ҳам бирор марта «Отабек ака!» дейдими? Зорланиб, «Бегим!» деганида юраклар зир титрайди… Уларниям қўявер, ўзимизанинг кекса бувилардан сўраб кўрчи, буваларимизани нима деб чақиришган экан?.. Эрку ўз йўлига, ҳатто, қайнука, қайнсинглисининг ҳам исмини айтиш беҳаёлик ҳисобланиб келинган. Собир Ўнар деган ёзувчини биласана? «Ҳуштакчи бола» ҳикоясини билла ўқигандик. Ўша ҳикояда, бефарзандлик оқибатида ажрашиб кетганидан кейин ҳам янгаси боланинг исмини айтмайди, «хайр, ҳуштакчи бола!..» деб қўя қолади. Ана санга ўзбек келинининг зийнати, фазилати! Хуллас, ақл билан ўйлаб кўрсак, эрни «ака» дейиш ҳам миллий муомала маданиятимизага, одатларимизага тамомила ёт экан. Бунақа ёт иллатлар эса қаттан пайдо бўлганига фаҳминг етади… Ҳаммаҳаммаси собиқ «қизил тузум» асорати. Қадримиза поймол этилган ўша даврда пайдо бўлган «одат»лардан тезроқ халос бўлиш умидида мани ошнам куюбёниб мақолами, асарми ёзса – у ҳақда фаросат билан ўйлаб кўриш лозим. Модомики, бу ғоялар тўғрими, демак, уни турмушга, ўзаро муомалаларга сингдириб боравериш, ўсибулғайиб кевотган ёшларга тўғри тушунтириш зарур. Энг муҳими, юртимиз мустақил бўлдими, энди шунга яраша ўзимизани ўнглаб олишнинг мавриди етган!\nМеҳмондорчиликдан сўнг хуш кайфиятда кузатаркан, Мирзабек секингина сўради:\n– Хўш, навбатдаги мақоланг мавзуси нима ҳақида бўлади?\n– Инсон исмини айтиш одоби ҳақида ёзмоқчиман!..\n– Қойиил! – Беихтиёр елкамга уриб қўйди дўстим. – Бу мавзу қачон, қаттан пайдо бўла қолди?\n– Бугун, сенинг уйингда! – Тўғрисини айтиб қўя қолдим. – Шоирхаёллик қурсин, келиннинг исмини унутиб қўйган эканман. Ўзидан қайта-қайта сўрайвериш ҳам жаа ноқулай. Сенинг оғзингни пойласам, нуқул, «Гуля, Гул» дейишдан нарига ўтмадинг… Яхшиям, бунга жавобан келин сени «Мир», «Миртака» деб қўя қолмаскан!..\nБу гап ҳам дўстимга шу қадар кулгили туюлдики, «ва-ҳа-ҳа»си бутун қўрғонни қоматга келтириб юборди. У ўз хатосидан, қолаверса, айрим кимсаларнинг шунақа хатолари устидан кулаётганга ўхшарди…\nNext story “Авесто” – ўзбек халқининг бебаҳо мероси\nPrevious story Опангизнинг жуфти ким?