Бош саҳифа Илм ва фанАдабиётН. И. Конрад. Ренессанс ва Навоий\nҲирот ва Самарқанд… Самарқанд ва Ҳирот… Булар Алишер Навоийнинг ҳаёти ва фаолияти кечган шунчаки шаҳарларгина эмас, булар унинг оламининг, шу шаҳарлар мансуб бўлган Кўҳна Олам қисмининг ваколатли вакилларидир ҳам. Келинг, мана шу минтақа хусусида фикрлашиб олайлик.\nМана у, ўша минтақа, эрамизгача IV асрда турибди. Ўша вақтларда у Искандар салтанати деб аталарди. Александр эмас, атайлаб Искандар деяпман, чунки бу фотиҳ у мақдунияликдан эронликка, шарти кетиб парти қолган салтанат шоҳининг ўғлидан Аммон Ра ўғлига айланганда шу салтанат бунёдкори бўлганди. Юнонистон, Эрон, Миср мамлакатларининг ҳукмдори айнан шу Искандар, гоҳ даҳшатли саркарда, гоҳ ақлли ва олижаноб давлат арбоби сифатида Кашмир, Ҳиндистон, Хитойни ўзига қўшиб олган ёки яқинлаштирган айнан шу Искандар биринчи бўлиб, ғоятда ёрқин тарзда шуни кўрсатдики, бепоён кенгликлар, ҳозирги ҳисобдан олиб қараганда, Ўрта Осиё, Афғонистон, Шимоли-Ғарбий Ҳиндистон, Эрон, Қофқозорти, Жануби-Ғарбий Осиё ва Шимоли-Шарқий Африканинг Ўрта ер денгизига яқин мамлакатлари — мана шу кенгликлар жуғрофий жиҳатдан Кўҳна Оламнинг Ўрта минтақасинигина эмас, балки Марказий минтақасини ташкил этар эди: сиёсий жиҳатдан қудратли давлат маркази бўлса, маданий жиҳатдан ўша пайтдаги маҳаллий эмас, йўқ, энг муҳим жаҳоний, ҳа, айнан жаҳоний маданият ўчоғи эди. Сиёсий жиҳатдан у фақат ҳукмрон, қудратли ғоя эди, айни чоғда фақатгина ғоя бўлиб ҳам қолганди, холос; лекин маданий-тарихий жиҳатдан — далил эди. Қадимги Миср, Аҳмонийлар Эронининг буюк маданияти — бу эса унинг ортида турган Оссур-Бобилнинг ҳам, Эллинлар оламининг ҳам маданияти демак — воқелик эди. Европа — афроосиё мажмуасининг — яъни, эрамизгача IV асрдан бошлаб уларнинг айнан Кўҳна Оламнинг шу минтақасида юзага кела бошлагани ҳам воқеликдир.\nНиҳоят, мана у, ўша минтақа энди янги эрамизнинг II асрида турибди. У яна Марказга айланган. Ўшанда у Қушон салтанати томонидан бирлаштирилган эди, унинг ҳукмдори Канишка эса бир вақтнинг ўзида Шаона-шао (Шоҳлар шоҳи), Девпутр (Осмон ўғли), Қайсар (Кесар), Маҳорожа ҳам бўлган эди. Сиёсий жиҳатдан бу яна фақат ғоя эди, холос: на хитой хуандилари, на рим цезарлари Қушон ҳукмдорлари қошида бош эгар эдилар. Аммо маданий-тарихий жиҳатдан бу яна катта тарихий аҳамиятга молик ҳодиса. Ушбу минтақанинг бепоён кенгликларида янги маданий мажмуа вужудга келди. Унинг энг яхши ва машҳур намуналари даставвал санъатда ўз ифодасини топди. Биз уни топилган жойига қараб гандҳар санъати, манбаларига қараб эса, юнон-будда санъати деб атаймиз, юнон-ҳинд маданияти деб аташ ундан ҳам тўғрироқ бўлар эди. Аммо бундай кенг атама ҳам унинг барча унсурларини қамраб олиши қийин: унда, мана шу санъатда бу ерга нафақат — Эллин олами ва ҳинд оламидан келиб қолган, балки бу минтақадан ташқарида, Узоқ Ғарб — Римда, Узоқ Шарқ — Хитойда вужудга келган жиҳатлар бор эди. Энг асосийси, булар барчаси ўзининг, туб — энг биринчи, эр. ав. IV асрда яратила бошлаган маданий-тарихий мажмуаларга келиб боғланган. элатчилик жиҳатидан ушбу Ўрта минтақа муайян қиёфага эга бўлмаган, — зеро унда ўша пайтда эронликлар, ҳиндистонликлар, юнонлартга қарамай, — барибир унда маданий жиҳатдан теран ўзига хослик ва асосийси, ўз шахси мавжуд эди.\nҚушон салтанати даврида бу минтақа бутун Кўҳна Дунё учун яна Марказий бўлиб қолган эди, бироқ бу гал — ва бошқа пайтларда ҳам алоҳида жиҳатларга эга эди.\nҲар бир кўпроқ даврнинг ўз замонавийлиги ҳамда ўз келажаги ҳам бўлади. Қушон салтанатида ҳам, ундан ташқарида ҳам, эрамизнинг II-III асрдаги замонавийлик — бу Антиклик (Қадимийлик) ҳисобланади. Тағин қанақа антиклик денг! Шу нарсани унутмайликки, Шарқда бу Кейинги Хитой салтанати, Ғарбда эса — Август — Диоклетан асри эди. Бу эса — шунчаки Антикликкина эмасди, бу — унинг апогейи, энг юқори нуқтаси эди.\nҲа, юқори чўққиси… Аммо бошқа бир юқори чўққини ҳам эсга олайлик. Самода улуғвор Валгалла бемисл жилва билан чарақлаб кетди. Ердан унга томон нурафшон кўприк — камалак чўзилди. Мана шу кўприкдан тантанали суратда, асъаса билан ана шу Валгал томонга ўзига маъбудлар кетиб борадилар. Оддий асъаса! Энг юқори чўққи! Шундай эмасми? Маълум бўлишича, бу яна Vоrabend “Арафа” ҳам экан. Ундан кейин эса Валгалланинг буюк ёнғини содир бўлди, у билан бирга эса Gotterdammerung, “Маъбудларнинг оқшомлари” ҳам юз кўрсатди… Антикликнинг Порлоқ Валгалласига отилган, ўша Антиклик яратган биринчи машъал айнан шу ерда, Қушон салтанатида ёқилган эди. Ўша Канишка даврида буддавийликнинг Буюк ибодатхонаси ташкил этилганди, уни иккинчи ҳам, учинчи ҳам деб аташди. Бу маскан эса изчил диний таълимотни коинот динига айлантирди: у бутун куч-қудрати билан Маҳайана, “Катта Чарх” ғоясини кўтариб чиқди ва унинг ўзи “дин юриши”ни бошлаб берди, яъни коинот ғоясига зарур жўшқинликни олиб кирди. Икки асрча ўтгандан кейин эса, 325 йилда ўша Марказий минтақада, Кичик Осиёнинг Никейида насронийликнинг биринчи Олам ибодатхонаси бино бўлди, у кенг қамровли дин ақоидларини ишлаб чиқди. Бу ақоидлар аввалига маҳаллий мазҳабни коинот динига, шунинг асосида эса динни миссионерликка айлантирди, яъни ўшандай тутқич бермас жўшқинлик ўз ишини қилди. Яна тўрт асрдан кейин бўлса, VII асрда тағин мана шу минтақада Қуръони Карим бир тизимга солинди ва у исломни башариятнинг ғоя бўйича учинчи — самовий, жўшқинлик бўйича — мубашширлик динига айлантирди.\nБулар барчасининг Кўҳна Дунёнинг айнан мана шу минтақасида содир бўлиши на тасодифий эди ва на илоҳий Клионинг ўйини эди.\nЗеро, Кўҳна Дунёнинг айнан мана шу минтақасида Искандар давридаёқ инсониятнинг энг буюк ғояларидан бири — универсализм ғояси мустаҳкам қарор топган эди. Модомики шундай экан, у шунчаки Ўрта эмас, балки Кўҳна Дунёнинг Марказий минтақаси деб аталшига муносиб эмасми? Ахир у шу ҳолича учинчи марта Алишер Навоий асри бўлиб қолмадими?\nҲа, у ана шундай, ўз ҳолича бутунлай янгича бўлди, аммо барибир яна жуғрофий жиҳатдан Ўртагина эмас, балки Марказий минтақа бўлиб қолди.\nБунинг биринчи сабаби шундаки, унда яна универсализмга хос буюк руҳ жонланган эди. Боз устига, яна ўша ўзининг икки муқаддас тимсоли: сиёсий ва маданий тимсолларида жонланди. Бу сафар Искандар ва Канишка руҳи Темурда намоён бўлди. Мен гапнинг сирасини айтаяпман: Темурнинг бобокалони бўлган ва Темур унинг йиқилган салтанатини тикламоқчи бўлган Чингизхон эмас, йўқ, Искандар ва Канишка руҳи. Аммо “Герман миллатининг Муқаддас Рим империяси” каби “Чингизийлар салтанати” ҳам Кўҳна Дунёнинг мана шу Марказий минтақасида унинг Антиклиги асрида бутун ёрқинлиги билан юзага келган ва унинг Ўрта асрида алоҳида куч билан юксалган ўша ҳақиқий самовий ғоянинг бор-йўғи маҳаллий ифодаси эди, холос. Буни Темур англаб етганмиди ёки йўқми — айтиш қийин, бироқ мана шу самовий ғоя туғилган жойда вояга етганлиги унинг юксак орзуларида ўз ифодасини топмай қолмас эди.\nХўш, нима бўлди? Яна сиёсий жиҳатдан бу универсализм рўёга айланди, аммо маданий жиҳатдан эса — яна воқелик бўлиб қолди.\nАлишер Навоий ўзининг “Хамса”сини тугатганида нима бўлганлигини бир эсга олинг-а. У бу ижод маҳсулини ўз устози ва катта дўсти Абдураҳмон Жомийга кўрсатмоқчи бўлди ва шундай қилиши ҳам керак эди. Устоз қўлёзмани қўлига олди. Унга назар солди ва шунинг ўзи кифоя эди: у қўлини шогирдининг елкасига қўйди. Алишер бундоқ қарасаки, бир ажойиб боғ ичида турибди, бу боғда эса қандайдир басавлат кишилар юрибди. Улардан бири шоирга яқин келди, бу машҳур шоир Ҳасан Деҳлавий эди. У Алишерга бу кишилар сиз билан суҳбатлашмоқ истайдилар, деди. Мана, Алишернинг рўпарасида уч киши турибди: ўртада — Низомий, ўнг томонида — Амир Хусрав, чап томонида эса Жомийнинг ўзи. Бу учаловнинг ортидан Фирдавсий, Унсурий, Носир Хисрав, Анварий, Хоқоний, Саноий, Саъдийлар саф тортган. X-XI асрлар — Фирдавсий асридан тортиб, XV аср — Жомий асригача бўлган машҳур шоирлар зумраси.\nБунинг қандай маъно англатишини ифодалаш керакмикан? Шоир елкасига ким қўлини қўйганини эсдан чиқармайлик: унинг Устози. Ўшанда Устоз шогирд учун керак бўлган ягона ишни қилди: кўринмайдиган нарсани кўринадиган, англаб бўлмайдиган қиррани англанадиган қилиб қўйганди. Жомий ўз шогирдига уни “Хамса”си кимнинг ҳузурига олиб келганини, қандай одамлар даврасига олиб кирганини англатди, яъни у бажарган ижодий ишнинг йўналишини ҳам, маъносини ҳам яққол кўрсатиб берди. Устоз дегани бундан ортиқ тағин нима ҳам қилиб бера оларди? Аммо буюк Устоз бизлар, адабиёт солномачилари учун ҳам ўша ишни адо этди: биз, эҳтимол, у қадар яққол кўринмайдиган нарсани кўришга муваффақ бўлдик, — бу одамлар, бу шоирлар катта бир замонга, улкан бир даврга мансуб эдилар ва бу давр — ўзига хос ва ўзининг даври эди.\nБу қандай давр бўлди? Бу саволга яхшилаб жавоб қидириш учун санаб ўтилган нарсалар сирасига яна бир қанча одамлар исмини қўшамиз, бу инсонлар ҳам XI асрдан XV асргача бўлган мана шу беш асрга мансубдир. Мана ўша исмлар: Рўдакий, Румий, Ҳофиз — буюк шоирлар; ал-Форобий, ал-Беруний, Ибн Сино, Ибн Рушд — олимлар, файласуфлар. Менимча, шу ҳам етарли бўлса керак. Шуни эътибордан соқит қилиш керак эмаски, ал-Форобий ўшанда — ва на фақат ушбу минтақада — Арастунинг энг мўътабар билимдони эди ва у ўрта аср тафаккур хазинаси учун нақадар яқин ва нақадар керак бўлган нарсани қилди — Арастуизмни неоАфлотоунизм билан қўшиб юборди. Ибн Синонинг Авиценна эканлигини унутмайлик, яъни у шу даврда Ғарб учун ҳам тиббиёт фанида энг улуғ шахсдир, бу фан илмий билим тарихи кўрсатганидек, табиатшуносликка кириб келишни англатар эди, ҳарҳолда бу одамни ўрганадиган соҳага кириб келиш бўлганди. Энди, ниҳоят, Ибн Рушдни эсга олайлик — Аверроэс дегани ана шу одам бўлади, аверроизм эса рационалистик тафаккур олови яллиғланиб келаётган биринчи ўчоқ эди. Бу тафаккур фикрлашнинг янги тузилмасини очган, иқтисодиётда, ижтимоий тузумда, сиёсий соҳадаги янги ҳодисаларнинг биз Янги Замон деб аталаётган мажмуаси билан бирлаштирган буюк заколарга: Декартга, Спинозага, Лейбницга олиб келди.\nХўш, Жомий-чи? У — шоир, у — файласуф, у — тилшунос ва адабиётшунос, у — мусиқачи. Шуларнинг барчаси билан биргаликда у — сўфий. Унинг учун билишнинг икки соҳаси мавжуд: борлиқ сирлари ва ижод сирлари. Шу боисдан ҳам унинг битиклари орасида сиршунослик кашфиётлари ва шеърият, панд-насиҳат, мусиқа бўйича рисолалар бор.\nШу етарли эмасмикан? Ибн Рушд ўзининг рацонализми билан, Жомий ўзининг мистицизми билан… Ўрта асрни портлатиб юбориб, Янги Замонга йўл очган энг қудратли кучлар мана шулар эмасмиди? Феодал дунёсининг умумий тарихида биз Ренессанс деб атайдиган шиддатли бурилиш даврини яратган айнан ўша кучлар шулар эмасмиди?\nАммо улар, ўша кучлар нимани портлатган эди? Бу саволга турлича жавоб беришимиз мумкин, бу — даврга қайси томондан туриб ёндошишга боғлиқ. Мен бундай деб жавоб беришни маъқул топардим: мавжудлигини бизга буддавийлик очиб берган алоҳида томондан ёндошиш керак.\nЎрта асрнинг Ренессанс портлаши деб атаган зуҳурлардан биттаси ислоҳ эканини биламиз. Биз буни Ғарбий Европадаги Ренессанс тарихи бўйича биламиз. Биз яна Ғарбий Европа бизга нима кашф этганига қараб биламиз, — бу шаклда ренессанс портлаши Ғарбий Европа ренессансининг марказида эмас, балки унинг чекка-чеккаларида содир бўлди. Кўҳна Италия Антиклигининг рўёбга чиқмаган миллийлик маданий анъаналарида эмас, балки ўзининг катта Антиклиги тажрибаси ва меросига эга бўлмаган ёш мамлакатларида мана шундай туюладики, бу тасодиф эмас, балки муайян қонуниятдир ва ўхшаш тарихий жараёнларда бундай манзарани, ўз-ўзидан маълумки, ўз бўёқлари билан рангин қилиб бўялган манзарани Кўҳна Дунёнинг бошқа чеккасида ҳам — Шарқий Осиёда ҳам кузатиш мумкин, у ерда ҳам ўзининг буюк Антиклигини минг йиллик анъаналари билан рўёбга чиқарган кўҳна мамлакат — Хитой бор эди, унинг ёнгинасида бундай Антиклик тажрибаси ва меросига эга бўлмаган ёш Япония турар эди. Италияда бўлгани каби Хитойда ҳам Ренессанс Илоҳий шаклида намоён бўлмади, Германиядаги каби Японияда эса айнан шундай бўлди. У, табиийки, буддавийлик доирасида амалга оширилди ва уни Дхьяна буддавийлиги ишлаб чиқди — буни ғарб мамлакатларининг махсус адабиётида, одатда, санскритча сўзнинг японча талаффузи билан Дзен буддавийлиги деб атайдилар.\nБу ҳақда Дзен буддавийлиги арбоблари улар нимага қарши бош кўтариб чиққанларини англатиш ва айни вақтда улар нима учун унга қарши бош кўтариб чиқишларини тушунтириш, менинг назаримда, доно сўздан истифода қилиб қолиш учунгина оғиз очган эдим. Будда ақоидларида уч эра ҳақидаги таълимот мавжуд, уларнинг айтишлари бўйича, “Қонун”, яъни таълимот ана шу эралардан ўтиб келади. Биринчи эрани улар “Ҳақиқий Қонун” эраси деб атайдилар: бу — таълимот одамлар қалбида аланга оладиган, уларнинг ҳар бир шиорини, ҳар бир хатти-ҳаракатини илҳомбахш қиладиган вақтдир. Иккинчи эрани улар “Қонунга Монанд” эраси деб атаганлар: бу — ҳамма нарса гўё ўз жойидагидек, ҳатто илгаригидан кўра мустаҳкамроқдек бўлган вақтдир, аммо энди таълимот унинг ҳаётбахш асоси эмас, балки маънавий оламнинг оддий буюми. Биз, Ғарбда гуманистлар ақидапарастлик ва схоластикага қарши кураш олиб борганлар, деймиз. Аслида ҳам ақидапарастлик ва схоластика, улар билан бирга улар, таянч бўлиб хизмат қилган нарса — ортодоксализм, айнан “Қонун” эмас, балки бор-йўғи “Қонунга Монанд” бўлмай нима? Энг даҳшатлиси ҳам шунинг ўзи эмасми? Зеро, “Қонунга Монанд” эраси ортидан муқаррар суратда учинчи — “Қонуннинг Охири” эраси бошланади. Маънавий жараённинг ягона асоси “сатори”ни эълон қилиб, дзенчилар ўз маънавий ислоҳотларини ўтказдилар. Бу — яна ўша японча сўз бўлиб, русчада, менинг назаримда, уни айни ҳолда “постижение” — “англаш” сўзи билан берган маъқул бўлар эди. Бу сўзнинг қулайлиги шундаки, унда “сатори” тушунчасига юклатилган ҳар икки ғоя мавжуд бўлиши мумкин: ақл-идрок билан англаш ғояси ва савқи табиий (интуиция) билан англаш ғояси, қисқача айтганда, улар бир-бири билан чатишиб кетган икки — рационализм ва мистицизм асослари бўлиб, уларни биз Алишер Навоийнинг ренессанс дунёсида учратамиз.\nБироқ унинг устози Жомий, унинг барча сафдошлари — замондошу ўтмишдошларида бўлгани каби, унда ҳам “Қонунга Монанд” ақидалар билан курашда қудратли сафдошлари бор эди. Кимлар улар?\nМана, Жомийнинг достони — яна ўша Искандар ҳақида. Унда муаллиф бўлажак буюк фотиҳнинг устози Арасту ҳақида ҳикоя қилади. Айти¬лишича, Искандар мана шу устози билан Эвклид ва Птоломейни ўрганган. Сўнг ўша достонда қуйидагилар бирма-бир санаб ўтилади: Арастунинг ҳикматлар китоби, Афлотоуннинг ҳикматлар китоби, Суқротнинг ҳикматлар китоби, Гиппо¬кратнинг ҳикматлар китоби, Пифагорнинг ҳикматлар китоби, Искилиноснинг ҳикматлар китоби, Гермес Трисмегистнинг ҳикматлар китоби…\nМана бу эса Низомийнинг достони. Унда яна ўша Искандарнинг мунозараси берилган. “Ер ва Осмоннинг келиб чиқиши” ҳақидаги, яъни борлиқ ҳақидаги мунозара. Мунозарада Арасту, Фалес, Аполлоний, Тианский, Суқрот, Порфирий, Гермес Трисмегист, Афлотоунлар иштирок этадилар.\nМана бу исмлар рўйхати ҳайратомуз даражада тарихий ҳақиқат бўлиб туюлади. Биринчидан — ўзининг аниқлиги билан: Антикликнинг барча исмлари тилга олиб ўтилган ва сўнгра, қарийб уларнинг барчаси у ёки бу даражада Кўҳна Дунёнинг мана шу Ўрта минтақасига боғлиқ. Иккинчидан — улар Уйғониш ҳақида гапирадилар: зеро Суқрот ҳам, Афлотоун ҳам, Арасту ҳам, Пифагор ҳам, ўзларининг уч эралари — ўз “Ҳақиқийлиги”ни, ўз “Монанд”лиги, ўз “Интиҳо”сини яшаб ўтишган. Бирдан улар қайта тирилиб келишган. Албатта, янги, мутлақо ўзига хос қиёфада тирилиб келишган, аммо бошқа замон учун, бошқа одамлар учун, бошқа тафаккур тузилиши учун — яна ҳақиқий, чинакам қиёфада тирилишган. Учинчидан — бу исмларнинг ўзаро бир-бири билан уйғунлашиб кетиши эътиборга молик. Уларда ақидапарастликка оид чекланганликдан ном-нишон ҳам кўринмайди!! Арасту ва Гермес уч карра Буюк, Суқрот ва Аполлоний Тианский… Бошбошдоқликми? Зинҳор! Ниҳоятда бепоён ақл, ҳайратомуз даражада ранго-ранг тафаккурлар, ақл бовар қилмас даражадаги руҳий бойлик! Бу исмларга яна ҳинд мадҳияпарастларини ҳам қўшайлик… Улар ҳақида ҳам ҳали сўзлармиз. Қарабсизки, рўпарамизда ўзининг бутун жилоси билан Ренессанс ял-ял порлаб турибди-да! Дзен-буддавийлик ҳам на Японияда ва на Хитойда дунёга келганини, унинг ибтидоси ҳам Кўҳна Дунёнинг аллақандай узоқ Ўрта минтақасида ётганини ҳисобга оладиган бўлсак, у Марказий деб ном олган маъно шу даврга, ўзининг X-XV асрларига хизмат қилмайдими?\nҚадимийликнинг тилга олинган барча буюк одамлари Алишер Навоий асарларида иштирок этадилар ва ҳаракат қиладилар. Алишер бунда ҳам ўзининг ажойиб даври одамидир. Бу даврнинг ренессанслик руҳи буларда ҳам намоён бўлди.\nБуюк Жомий ўз шогирдига ушбу Ренессансдаги ўрнини кўрсатиб берди, кўрсатганда ҳам жуда аниқ кўрсатди. Унинг нигоҳига биринчилардан бўлиб ташланган ва унинг руҳига ташриф буюрган бу уч одам кимлар эди? Низомий, Амир Хусрав ва Жомий эди. Уларни нима бирлаштириб турарди? Уларнинг ҳар бири ўзининг “Хамса”сини яратган эди. Нима учун Низомий ўртада турибди? Чунки бу ижодий услуб айнан унинг “Хамса”сидан кейин машҳур бўлиб кетди.\nХамса — бешта алоҳида асардан ташкил топган яхлит асар, буни биз, одатда, жўнгина қилиб достон деб атасак, шу давр адабиётининг айрим тадқиқотчилари уни қаҳрамонлик-романтик достон деб атайдилар.\nБорди-ю, Ренессанс адабиётига бу тушунчаларнинг улар юзага келгандаги тарихий нуқтаи назаридан аниқ бўлмаган маъносида “реалистик” ва “романтик” деган ифодани эмас, балки рамзий фикрлашнинг икки алоҳида тузилиши маъносидаги ифодани берадиган бўлсак, Ренессанс адабиётида ҳам ўзининг реализми, ҳам ўзининг романтизми бўлганига гувоҳ бўламиз. Аммо Навоий достонлари, шубҳасиз, нима бўлганда ҳам ўзининг бир жиҳати билан Ренессанснинг романтик табиатига мансуб. Реалистик табиат каби бундай табиат шу давр учун бу қадар намунавий бўлганини Кўҳна Дунёнинг бошқа иккала минтақасида ҳам Ренессанс адабиёти манзараси тасдиқлаб туради. Ғарбда Боккачо, Сакетти ва кўплаб бошқаларнинг новеллалари бор, — ва яна Боярдонинг “Ошиқ Роланд”, Ариостонинг “Телба Роланд”, Торквато Тассонинг “Халос бўлган Қуддус”и бор. Шарқда Юан Чжен, Бо Син-цзян ва бошқаларнинг новеллалари бор — ва яна “Пинхуа Саньгочжи” (1321), “Саньгочжи янъи” (1494), “Шуйхучжуань” (1566) бор. Бу хитой асарларини, асосан, уларнинг насрда ёзилгани боисидан романлар деб аташган бўлса керак. Аммо жаҳон адабиёти тажрибаси шундай фикрга олиб келадики, адабий табиати ва ўз тарихий ўрни бўйича бир хил бўлган жанрлар турли воситалар — шеър билан ҳам, наср билан ҳам амалга оширилиши мумкин. Кўп нарса адабий анъаналарга, охир-оқибат, тилнинг ўз имкониятларига боғлиқ бўлади. Шу маънода Японияда қаҳрамонлик-романтик достонлар “Сога моногатари” ва “Гикэйки” (XV) ҳам насрда ёзилган. Улардаги “достонлик” шеърлар билан эмас, балки сўз санъатининг бошқа воситаси ва усуллари — алоҳида рамзийлик, кенг ривожланган қиёфалар, оҳанг, ҳиссий ифода ва ҳ.к.лар билан яратилади.\nАлишер Навоийнинг достонлари бизга Ренессанс достонларининг Ўрта аср достонларидан қандай фарқланишини яхшироқ тушунишга ёрдам беради. “Ошиқ Роланд”, “Роланд ҳақида қўшиқ”дан осмон билан ерча фарқ қилади. “Қўшиқ”нинг қаҳрамони — ўша пайтларда ҳақиқий жўмард (рицар)га хос деб ҳисобланган барча хислату фазилатлари билан жўмарддайин бир жўмард, бинобарин, у ўша замон учун “реалистик” тарзда тасвирланган. Буни тушуниш мумкин: Ренессанс асрида жўмардлар бўлмаган эди, борди-ю, уларни ўзларича тасаввур қилганларида ҳам ўзларининг бор тасаввуру хаёлот қудрати билан суратлантирганлар.\nАлишер Навоийнинг икки қаҳрамони тимсолини олайлик. Йигит ва қиз қаҳрамонлар. Йигит-паҳлавонлар. Аммо ундаги мана шу паҳлавонлик фазилати қандай тасвирланган? Буни “Фарҳод ва Ширин” достонидаги Фарҳод мисолида кўриб чиқамиз:\nБилиб таҳқиқини касб этмаган илм…\nДемонким кўнглу поку ҳам кўзи пок,\nДуосин айтибон токи халойиқ…\nУлум ичра манго то бўлди мадҳал,\nТопилмас мушкуле мен қилмаган ҳал…\nМана бу эса қаҳрамон қиз Ширин. Ўз-ўзидан аёнки, у — соҳибжамол. Дарвоқе, шуниси қизиқки, достонда ўз фасоҳатларини у ўзи тасвирлаб беради! Тағин қандай ифодаларда денг! Унинг фироқида куйиб юрган Фарҳодга ёзган машҳур мактубидан бир қанча байтларни ўқиб кўрамиз ва шунинг асносида ошиғидан жудо бўлиб уни қанчалик қаттиқ соғинганига ишончи комил бўлган қиз йигит қиёфасини хаёлан шундай тасаввур этади:\nВисолим давлатидин бенасибим?…\nФироқ ичра нечукдир жисми зоринг,\nСочим фикрида тунлар айласанг печ,\nҚорорурму жаҳонинг тун каби ҳеч?\nҚошим меҳробини ёд айлаган дам,\nЯнги ойдек бўлурму қоматинг хам?\nҚилиб ҳолим ғами кўнглунгга кинлар,\nҚўнарму ул яранг узра чибинлар?\nЮзим ҳажрида тўкса кўзларинг сув,\nҚуёш рухсорига боққинг келурму?\nКўруб хору хас ўрнунгда, ниҳоний,\nНизомий ёки Тассо яратадими, Навоий ёки Ариосто яратадими — дарҳақиқат, таърифу тавсифлардан мана шундай муболағалар, хаёлотнинг жиловлаб бўлмас бебошлиги, қаҳрамонлик-романтик саргузашт, қутқулар жунбушига бу тариқа ошифталик, менинг назаримда, Ренессанс достонларининг асосий аломатларини ташкил этади. Алишер — Ренессанснинг ушбу йўлидаги ваколатли вакилидир. Тағин қаерда денг? Кўҳна Дунёнинг эронликлару турклар ҳам, араблару ҳиндлар ҳам, хитойликлару юнонлар ҳам бўлган Марказий минтақасининг бепоён кенгликларида.\nЭнди бирданига кутилмаган ҳодисани кўринг! Улкан, элатчилик жиҳатидан ранг-баранг оламга қарашли, ҳаққоний равишда шоир-мутафаккир деб аташган мана шу буюк шоир ўзбек шеъриятининг мумтоз шоири, ўзбек адабиётининг асосчиси бўлди. Уни беҳад кенг фазодан суғуриб олиб чиқдилар-да, тангу тор доира ичига киритиб қўйдилар. Асарларининг қаҳрамонлари турфа-турфа: Фарҳод — хитойлик, Шопур — форс, Ширин — армани, Қайс — араб, Искандар — юнон бўлган шундай буюк шоир ўзбек халқининг шоири бўлиб қолди.\nАввалига бу одамни ҳайратга солади ва ҳатто бироз аламини келтиради, бироқ кейин ўйлай бошлайсан, киши. Боз устига, бу эврилишда жаҳон адабиёти тарихининг ҳаддан ташқари муҳим бўлган бир палласи зуҳурини — минтақавий адабиётларнинг миллий адабиётларга тарқаб кетишини, яъни адабий ҳаёт миқёси, характери, шаклининг ижтимоий ҳодиса сифатида ўзгаришини кўра бошлайсан.\nШу ўринда биз энг аввало нима ҳақида ўйлашимиз керак? Алишер Навоий минтақасидаги XV аср — Ренессанс асридир, бу вақтда Ўрта асрлар бу тарихий тушунчанинг айнан ва хос маъносида ўтмишга риҳлат қилган эди. Бинобарин, айнан шу вақтда, Энгельс таърифлаб ўтганидек, “миллий давлатлар” шаклланиш жараёни алоҳида ёрқинлик билан намоён бўлмоғи керак.\nДалиллар мана мен деб турибди: Алишер Навоий асрида 1428 йилда ўзбек хонлиги вужудга кела бошлайди, 1501 йилда ўзбеклар Самарқанддан Бобурни ҳайдаб чиқарадилар. Давлат дунёга келади, бундан ҳам муҳимроғи — элатчилик миллатга айлана бошлайди. Фақат айлана бошлайди, холос, — этник жамоамиз, биз “миллат” сўзи билан ифода этадиган ижтимоий интеграция — қўшилув босқичига кейинроқ эришилади. Аммо бу борадаги йўл ўшандаёқ тайин қилиб қўйилганди: ўзбеклар учун у айнан Алишер Навоий асрида бошланганди. Унинг ўзи бу ҳақда гувоҳлик бериб шундай дейди:\nНизомий олса Барда бирла Ганжа,\nҚадим Рум аҳлиға ҳам қилса ранжа;\nЧекиб Хисрав доғи тиғи забонни,\nЮриб фатҳ айласа Ҳиндистонни.\nОлибмен тахти фармонимда осон.\nХуросон демаким, Шерозу Табрез.\nНе ёлғиз турк, балким туркмон ҳам…\nЯқингинада, ўзимизнинг замонимизда Ўрта Осиёда, бизлар миллий чегараланиш деб атайдиган ўша Ўрта Осиёда “адабий чегараланиш” деб айтиш мумкин бўлган жараён бошланди. Алишер буни пайқаб қолди ва ўз тарихий ўрнини ўзи мутлақо аниқ белгилаб берди: у — турк, ўзбек ўлароқ — алоҳида, ўзининг тили билан айтганда, туркий адабиётга асос солди, биз уни ўзбек адабиёти деб тайин қилиб қўямиз. Бундай тайин қилишимиз мутлақо асослидир: Алишер достонлари тили — туркийча, аммо у туркий тилларнинг кенг оиласи вакили бўлиб, ўз сиймосига эга ва биз уни эски ўзбек тили деб атаймиз. Дарвоқе, халқ учун тил нима дегани? Буни Алишернинг ўзидан сўраб кўрамиз.\nУнинг “Хамса”сининг биринчи қисмида, “Ҳайрат ул-аброр” достонида бир қизиқ жой бор — онг, зеҳн ҳақида. “Тонг отиши” — бу зеҳннинг уйғонишидир: бизнинг борлиқ оламимиз унга ўзини намоён қилади. “Тун чўкиши” — зеҳн, онгнинг кенгайишидир: юлдузли осмон унга бутун коинотни очиб беради. “Яна тонг отиши” — бойиган онг кундузги қобиғига қайтиб келади. Аммо онгнинг кундузги жамоли — тил, сўздир. Сўзда эса унинг жони ҳам бор, жисми ҳам бор. Сўзнинг жони — маъноси, мантиғи. Сўзнинг жисми — товушли қобиқ. Алишер Навоий “Хамса”сини она тилисида ёзди. Демак, бу унинг ҳам кундузги, ҳам тунги онгнинг бутун мазмунини ифода эта олиши мумкин бўлган тил эди. Бу унинг ўз халқига ўзини тамомила бахш этганлигини билдирмайдими?\nБиз тил умумийлигини ижтимоий интеграциянинг омилларидан бири деб ҳисоблаймиз. Яна бошқа — иқтисодий, ижтимоий, сиёсий онгимиз ҳам бор. Аммо синфий жамиятда шу омиллар ёрдамида эришиладиган умумийлик даражаси ҳар доим нисбийдир, тилда эса у ҳақиқатан ҳам тўлиқ. Алишер Навоий ўз халқига ушбу тил эгасида миллий умумийликнинг зарурий ва чинакам императив туйғусини юзага келтиришининг энг қудратли воситаси бўлиб хизмат қилиш керак бўлган ва хизмат қилган нарсани берди. Навоий ўзбек халқининг миллий шоири бўлишга ҳақли эди. Шоир учун бундан ортиқ шараф бўлиши мумкинми?\nЭнди қаранг: кутилмаганда янги бурилиш, янги ҳодиса — Алишер Навоий бугунги кунда барча халқларнинг шоири бўлиб турибди. У яна катта майдонга кириб келди. Бу майдонни тағин ҳам Ўрта асрники деб айта оламизми? Жуғрофий жиҳатдан Навоий замонидаги чегараларга мос келади, қисман — йўқ. Аммо нима бўлганида ҳам ўзбек халқи шу майдон ва унинг янги сарҳадларига мансуб. Аммо айнан мана шу янги сарҳадларда у, қарангки, яна Ўрта асрга тегишли бўлиб қолади, фақат илгари бўлганидек Кўҳна Дунё доирасидагина эмас, балки Кўҳна ва Янги Дунё доирасида шу ҳол юз беради. Тарихда бир эмас, икки эмас, уч карра содир бўлган маънода уни яна Марказий деб аташ мумкинми? Алишер Навоий — жаҳон маданиятининг умумий ютуғидир. Ўзбек халқи унга ўзининг чинакам қимматбаҳо ҳиссасини қўшди. Бунинг учун биз унга миннатдорона таъзим қилишимиз керак. Бироқ биз ўзимиз бу неъматга қандай муносабатдамиз? Алишер Навоийни ким деб биламиз? Мумтоз дебми? Нима бўпти, бу Алишер учун ғоятда муносиб ва мувофиқ. Аммо бизда “мумтоз” аксар ҳолатда асосан адабий ўқиш китоблари, жаҳон адабиёти кутубхонасидаги “ҳашамдор” нашрлар мазмун-ғояси, сўнгги натижа нуқтаи назаридан “ишончли” диссертациялар манбаи, кўчалар, майдонлар, театрлар, паркларнинг номлари учун сержаранг ашёдир. Булар барчаси ортида ёзувчига, шоирга нисбатан улкан ҳурмат, бизнинг барчамиз учун унинг катта аҳамияти эътирофи ётганини мен тушунаман. Аммо мен унинг биз учун ҳаттоки энг яхши маънода ҳам “мумтоз” бўлиб қолишини сира-сира истамасдим. Уни фақатгина ҳурмат қилишларини, фақатгина ўрганишларини эмас, балки шунчаки ўқишларини хоҳлар эдим. Бизга ҳозир, бизнинг шу топдаги ҳаётимизга керакли шоирдек ўқишларини истар эдим. У, менимча, бизга кўп нарса ҳақида, бизга аниқ кўриниб турган зарурий нарса ҳақида эслата олади. Эслатганда ҳам ўзига яраша теран эслата олади. Дарвоқе, ҳар бир туғма буюк шоир шундай қилади.\nМен Кўҳна Дунёнинг Алишер мансуб бўлган Марказий минтақаси универсализм ватани бўлганини айтган эдим. Универсализм бу умумийлик ҳам, бус-бутунлик ҳамдир. Алишер Навоий бизга ўзининг “Хамса”си билан шу бус-бутунлик ҳақида эслатади.\n“Хамса” ўзи нима? Русчада бу сўз “Пятерица” (“Бешлик”) деган маънони англатади. “Бешлик” — бу нимададир тажассум топган “беш” рақами. Буюк роман. Мен у ҳақда ўйлаганимда, кўз ўнгимда турли-туман “бешлик”лар узун-узун саф тортиб ўтаверади. Булар ичида “Беш китоб” ҳам бор — Мусо ва Конфуцийнинг китоблари. Булар ичида моддий табиатнинг қадимги хитой Шу-цзини ва ҳиндларнинг Ведантасидаги беш азалий аносир ҳам бор. Булар ичида кишилик жамиятини бошқариб турувчи беш омил: ҳукмдор ва халқ, яъни давлат ҳокимияти ва бўйсунувчилар; ота ва ўғил, яъни ота-оналар ва фарзандлар; эр ва хотин, яъни эркак ва аёл; ака-укаю опа-сингил, яъни жамиятдаги катта ва кичик авлод; ниҳоят — дўстлар, яъни одамларнинг ўзлари ҳам бор. Булар ичида ташқи беш сезги: кўриш, эшитиш, ҳид билиш, таъм билиш, сезиш; беш туйғу — севинч, ғазаб, хоҳиш, қўрқув, ғам; беш асосий гул, беш ранг ҳам бор. Гўё маданият олами “Бешлик”лар билан тўлиб-тошгандай. Унинг тарихининг барча босқичларида ҳам.\nБунда булар барчаси фақат ибтидоийликдир деб ўйлаш керак эмас. Сунъцзи эрамизгача VI асрдаёқ шундай деганди: “Табиатда гуллар ҳаммаси бўлиб бештагинадир, аммо улардаги ўзгаришларнинг ҳад-ҳисобига етиб бўлмайди; мусиқадаги оҳанглар — бешта; аммо улардаги ўзгаришларнинг сон-саноғи йўқдир”. Йўқ, бу ибтидоийлик эмас. “Беш” сонида хилма-хилликнинг олий ҳолати сифатида бус-бутунлик ғояси мужассам топган. Тағин ҳислар — бешта, аммо уларнинг барчаси биргаликда бир бутунликни — инсон сезгилари тизимини ташкил этади. Ранглар — бешта, аммо улар бир бутунликни ташкил этади — маълум ранг қоришмасини. Достонлар бешта — бу шундай бир бутунликки, уни инсон ҳаёти чақириб олади. Ҳаётнинг айнан мана шу олий бутунлиги ҳақида бизга бу ҳаётда иштирок этувчи кучларнинг барча хилма-хилликлари ва зиддиятлари билан биргаликда ўз “Хамса”си билан далил ва исбот келтириб, Алишер Навоий эслатиб туради. Боз устига олам, жамият ҳаётнинг бизда жуда кўп гапириладиган “атомлашуви” чоғида олий даражадаги бутунлик ҳақида эслатиш ўз вақтида қилинган фойдали ишдир.\nАммо ҳар қандай бутунлик алоҳидаликларнинг бирикувидир. Улар бор нарсалар ва индивидуалдир. Пентатоникада битта товуш қатори бўлади, бироқ унда бешта алоҳида, бир-биридан мутлақо фарқ қиладиган, бутун бир товуш ёки бир ярим товуш миқдоридаги узилишлари бўлган товушлар бор. “Адабий пентатоника”да беш қисм бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз оҳанг ва жарангига эга.\nУстози Жомий каби Навоий ҳам мутриб бўлганлигини эслайлик, уларнинг асарлари орасида мусиқа бўйича ҳам ишлар бор. Шу боис “Хамса”га мусиқа жиҳатидан ёндашса бўлади. Бундай ҳолда у қаршимизда сўзлар тили билан ифода этилган ҳаёт садоси сифатида акс этади. Аммо шу нарсани ҳам унутмайликки, пентатоника товушлар қатори бешта хилма-хил оҳангда, товушлар оралиғидаги узилишларнинг қандай жойлашувига қараб вужудга келтирилади, ҳар бир оҳанг эса ўзича садо беради. Бири — соф мажор сифатида бўлса, бошқаси — соф минор сифатида; учинчиси — мажорга “яқинлашувчи” бўлса, тўртинчиси — минорга “яқинлашувчи” сифатида янграйди, мажори билан минорини ажратиб бўлмайдиган яна бир оҳанг мавжуд.\nМенинг назаримда, Алишер Навоийнинг беш достони айнан ана шундай жаранглайди. Ҳаммаси ҳақида гапириб ўтирмайман, фақат учтаси ҳақида сўзлайман.\nПентатоникада кўзда тутилганидек, биринчи қисм мажор бўлиши керак. Бу — “Ҳайратул-аброр” достони. У ғоят серқирра, бироқ ундаги негиз “мақолот” — “суҳбатлар”дир. Уларни ўқийсан-да, ҳайрон қоласан — қани бу ерда мажор? Ҳукмдорлар, руҳонийлар, умуман, ўша давр ахлоқи қаттиқ танқид қилинади, иллатлар, ёвузликлар фош этилади. Тўғри, бошқа мақолотда оқкўнгил, софдил бўлишга интилувчи, одамлар рўшнолиги ҳақида ўйловчи кишилар шарафланади. Аммо бундай нарсалар ҳақида биз кўп мароталаб мутолаа қилганмиз. Балки Навоийда бу ҳақда бошқаларга қараганда қандайдир яхшироқ, ёрқинроқ айтилгандир, аммо булар барини биз яхши биламиз ва бу бизда ҳеч қанақанги мажор туйғулар келтириб чиқармайди. Бироқ тўсатдан мен ҳамма нарсани ағдар-тўнтар қилиб юборган сўзларга дуч келаман… Мана ўша сўзлар:\nЭйки, қавий айлади давлат қўлинг,\nЗулм сари тушди ва лекин йўлинг.\nЗулминг эрур кундузу фисқинг кеча,\nЗулм ила фисқинг неча бўлғай, неча?…\nБу ерда гап нима тўғрисида кетаётгани кундай равшан: ҳукмдорлар халқни талайдилар, кейин эса талаб олган нарсалар базми жамшидларга, айш-ишратларга сарф қилинади. Бундан шу маъно келиб чиқадики, одамлар фақат бировларга эмас, ўзларига-ўзлари зарар етказадилар. Бу аниқликни бир четга қўйиб турайлик, биз учун ғоянинг ўзи муҳим эмас: бировларга зулм қилиш, ўзига-ўзи зулм қилиш одамни лол қолдиради. Бундай улуғ инсоний доноликка тўқнаш келганингда қалбингда мажор жаранглаб кетади.\n“Бешлик”нинг бешинчи қисми, анъана бўйича — юқори нуқтадир. Бешинчи қисм — “Садди Искандарий” достони. Яна ўша гап, уни ўқийсану ҳайрон бўласан: қани бу ерда авж нуқта? Достонда Искандар ҳақида сўз кетади. Биз қаршимизда буюк саркардани, даҳо ҳукмдорни, билишга интилувчи инсонни кўрамиз. Бу мажор бўлмай нима? Аммо Навоий бу мажордан нима ясайди? Искандарнинг жони узилаяпти ва у ўлаётиб, атрофдагиларга бундай дейди:\nДемай кеча-кундуз хиром айлангиз…\nВале қилсангиз наъш аро устувор.\nҲамул лаҳза зинҳор юз зинҳор\nЧиқоринг бир илкимни тобутдин,\nҲамул навъким ришта ёқутдин.\nКи эл солиб ул сори ҳайрат кўзи,\n“Бу панжаки бармоғлари чекди саф,\nБару баҳрнинг лаъл ила гавҳарин…\nНечукким чинор илги ҳоли борур.\nАнгаким мададкор бўлғай билик,\nЖаҳон шуғлидин бори чеккай илик”.\n…Искандар ўлди. Унинг ўлимолди қилган васиятига кўра дафн этиш учун унинг жасадини у яхши кўрган Миср Александриясига олиб кетадилар. Тобутда олиб кетишади. Тобутдан эса ҳовучи очиқ бир қўли чиқариб қўйилади… Бу қўлда ҳеч нарса йўқ. Очиқ ҳовучли осилиб турган бу қўл — ҳайратомуз кучга эга бадиий тимсолдир. Агар Алишер биргина шу тимсолни яратганида ҳам биз барибир қаршимизда даҳо шоир турганини англаган бўлар эдик.\nАммо бу нима учун минор? “Нима” эмас, “ким” учун? Биз учун, албатта… Бу тимсол бизга ҳар қандай шон-шуҳрату бойлик-сарватнинг бир чақага қимматлигини эслатиб тургани учунгина эмас, балки тарих бизга қайта-қайта уқтирган бўлса-да, одам боласи ҳеч нарсани уқмагани ҳам, ўқимагани учун ҳам. Фотиҳлар Искандар Зулқарнайндан кейин ҳам пайдо бўлаверганлар ва уларни ҳеч нарса тўхтатиб қолмаган — на улар одамзот бошига солган беҳисоб кулфату мусибатлар-да, на ўзининг нохуш қисматию истиқболлари-да — ҳеч бири.\nЭнди охирги гапим — мажори ва минорини ажратиб бўлмайдиган достон. Бу албатта, “Лайли ва Мажнун” достони. Бирдан аланга олган муҳаббат ҳақидаги достон, шу муҳаббатдан телба бўлиш ҳақидаги достон, бир лаҳзанинг ўзида у дунёга риҳлат қилиш ҳақидаги достон. Нима бўпти, бу мавзунинг ўзи ҳам, сюжети ҳам — азалий ва абадий. Буни биз адабиётда кўп марталаб учратганмиз.\nБир кўришда севиб қолиш… Бу ҳол болаликда ҳам содир бўлиши мумкин.\nЯъни кўриб они Қайс маҳзун,\nРухсорини қилди каҳрабогун.\nҲам кўнглида қўзғолон сабодек.\nҲар доим йиқилурға жисми мойил,\nҲуши доғи лаҳза-лаҳза зойил…\nБу Қайс. Буниси эса Лайли:\nКўргач ҳам ани нигори зебо,\nЎз кўнглини топди ношикебо.\nШавқ ўтиға тушти жони зори.\nМуҳаббат деган нарса Ирландия денгизидан сузиб бораётган кемада ҳам аланга олиши мумкин. Ҳаттоки Тверь кўчаси билан айқаш-уйқаш бўлиб кетувчи кимсасиз, эгри-бугри тор кўчада ҳам.\nМуҳаббат ҳамма нарса устидан ҳукмронлик қилиши мумкин, қиз ва йигит ишқ савдосига мубтало бўлиб, ақлдан озишлари ҳам ҳеч гап эмас. Олмонча нусхада бундай дейилади.\nСен меникимисан? Яна меникимисан?\nКел, юрагимга босай!)\nАхир бу Қайс билан Лайлининг висоли бўлмай, нима?\nБундай телбаларнинг қисмати битта: улар ўладилар. Аммо ҳар иккови бир вақтнинг ўзида ўлади. Бу эса — айни кульминация. Муҳаббатнинг ўз кульминацияси ва муҳаббат тақдирининг ўз кульминацияси.\nМен шундай дея оламан: ҳа, Лайли ва Мажнун бир лаҳзанинг ўзида жон беришди. Аммо Тристан ва Изольда бундай эмас. Бир нарсада чиқишолмайман: Тристан ва Изольда ҳам бир лаҳзада жон беришган — қиз “Тристан!” деб қичқирганча қалъа минорасига югуриб кирганида, йигит эса “Изольда!” деб қичқирганча унга томон кўтарилиб келаётганида йигит ҳақиқатан ҳам ўлади, бироқ қиз бу пайтда фақат ҳушидан кетган бўлади, кейин эса ўзига келади-да, муҳаббат ва ўлим ҳақидаги қўшиқни бошидан охиригача куйлайди. Бир нарсада чиқишолмайман: қиз ўша заҳоти ўлади-да, қўшиқни эса… кейин айта бошлайди… улар иккови яна бирга бўлган жойда куйлайди. Мусиқа буни ёрқин тарзда ифода қилиб беради. Изольда Тристанга қарайди-да, қўшиқ айта бошлайди.\n(Ана у, майин жилмайди\nАста фаттон кўзларини очди.)\nЎлган ҳақида бундай қўшиқ айтмайдилар. Аммо бу сўзлар бутунлай бошқа сўзларга басталанган оҳангда куйланади.\n(Ҳижрон азобида қийналгандан ўлган афзал,\nАбадий, уйғонмай, афсусланмай\nЯгона муҳаббат ила\nБу ғарбча Лайли ва Мажнунни ўлим узил-кесил бирлаштиради.\n“Прасковья Федоровна! Яхшиси, менга айтинг-чи, — астойдил сўради Иван, — сал нарида, бир юз ўн саккизинчи хонада ҳозир нима бўлди?\n— Ҳозиргина қўшнингиз жон берди, — шивирлади Прасковья Фёдоровна.\n— Шундай бўлишини билардим. Гапимга хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг, Прасковья Фёдоровна, ҳозир шаҳарда яна бир одам дунёдан кўз юмди. Мен ҳатто уни биламан, — Иванушка жилмайиб қўйди, — бу — аёл”.\nҲа, Уста ва Маргарита бир вақтнинг ўзида жон беришган. Шундан кейингина Изольданинг қўшиғи янграйди:\n“Қулоқ сол, гунг борлиқ, қулоқ сол ва сукунатдан лаззат ол. Қара, ҳов анави ерда сенга мукофотга беришган абадий уйинг турибди. Мен ҳатто венецияча деразани ва эгилиб турган токни кўраяпман, у ўрмалаб томнинг энг тепасигача чиқиб кетган. Мана сенинг уйинг, мана сенинг абадий уйинг. Сен унда ухлаб ётасан… лабларингда табассум билан ухлаб ётасан… Сенинг уйқунгни мен қўриқлайман”.\nЎлим ва муҳаббат ҳақида гапириш учун шоирлар турли-туман сўзларни топишган.\nАлишер Навоий ҳам ўз сўзларини топган:\nКим кирди уй ичра ёри жони,\nЙўқ, йўқки, рафиқи жовидони.\nБир-бирига назар кушод топти.\nБу жон берибон нечукки жонон.\nУл азм этти чу топти йўлдош.\nБу олмади йўлидин анинг бош.\nТристан ва Изольда, Уста ва Маргаританинг ўлими ва муҳаббати ҳақида айтилган ажойиб сўзлар. Бунинг учун Алишер Навоий топиб айтган сўзлар турган-битгани мўъжизадир:\nЖононига ул фидо қилиб жон,\nАлишер Навоийдек шоир бўлганидан суюнамиз! Шундай шоирни бизга инъом этган ўзбек халқига каттадан-катта раҳматлар айтамиз. Биз уни ўрганибгина қолмаймиз, балки ўқиймиз ҳам. Фақат ўқибгина қолмаймиз, улар устида фикр юритамиз. Уни ўзимизники қиламиз! У Ренессанснинг бир Буюк эрасидан бошқа — янада каттароқ тарихий маънога эга Ренессансга кириб келди.\nРусчадан Амир Файзулла ва Ортиқбой Абдуллаев таржимаси\n← Аввалги Аввалги Абу Наср Форобий (873-950)\nКейинги → Кейинги: Е. Э. Бертельс. Навоий ва Шарқ адабиёти


“Cotton Campaign” коалицияси “Ўзбекистон учун ислоҳотлар йўл харитаси”ни чоп этди. Бунинг аҳамияти нимада? - Халқ сўзи\n15:21 02 Июль 2019 Жамият\nЯқинда “Cotton Campaign” халқаро коалицияси томонидан “Ўзбекистон учун ислоҳотлар йўл харитаси” чоп этилди. Унда “тизимли мажбурий меҳнатни тугатиш, тузилмавий ислоҳотлар ўтказиш, фуқаролик жамияти ҳуқуқлари ва имкониятларини кенгайтириш”дек учта асосий мақсадга эришишга қаратилган қатор тавсиялар таклиф қилган.\nМазкур ҳужжат муносабати билан берилган пресс-релизда коалиция Ўзбекистонда мажбурий меҳнатни тугатиш бўйича улкан ўсишга эришганини тан олар экан, бинобарин юқорида кўрсатиб ўтилган мақсадлар йўлида сезиларли натижалар қўлга киритилганини эътироф этган.\nХусусан, “Cotton Campaign” коалицияси Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2017 йил сентябрь ойида баён этилган ислоҳотларга тарихий содиқликни юксак баҳоламоқда. Хусусан, 2017 ва 2018 йилларда давлат буйруғи билан ёши катталарни оммавий меҳнатга жалб этишни тўхтатиш, шунингдек, пахта йиғим-теримида тизимли болалар меҳнатини йўқ қилиш борасида катта ўсишга эришилгани билдирилган.\nКоалиция ҳаммуассиси Патришии Журевичнинг сўзларига кўра, кўрсатиб ўтилган “Йўл харитаси” Ўзбекистон ҳукумати билан келгусидаги ўзаро алоқалар учун пойдевордир. Зеро, у Ўзбекистон пахтаси, ундан фойдаланиб тайёрланган маҳсулотлар, қолаверса, ўзбек тўқимачилик брендларига нисбатан бойкот масаласини ҳал қилиш учун асос бўлиб хизмат қилади.\nЭслатиб ўтамиз, шу йил февраль ойида Ўзбекистон делегацияси “Cotton Campaign” коалициясининг ҳар йиллик йиғилишида илк бор қатнашганди. Мазкур иштирок ҳуқуқни ҳимоя қилиш тузилмаси томонидан Ўзбекистон ҳукуматининг ҳуқуқни ҳимоя қилиш соҳасидаги энг нозик масалалар бўйича ҳам очиқ мулоқот ҳамда консруктив ўзаро алоқаларга тайёр эканлигининг тасдиғи сифатида баҳоланган эди. Мулоқот чоғида Ўзбекистон пахтаси ва тўқимачилик маҳсулотларига нисбатан чекловларни бекор қилишга йўналтирилган ўзаро ҳамкорлик бўйича қўшма режани ишлаб чиқишга келишиб олинганди.\nБинобарин, Ўзбекистоннинг Вашингтондаги элчихонаси ҳам АҚШнинг қатор идоралари тегишли маърузаларида мамлакатимиз мажбурий меҳнатга қарши курашишда ўсишга эришганини эътироф этаётганини бир неча бор маълум қилди. Хусусан, АҚШ Меҳнат департаменти 2019 йил 25 март куни Ўзбекистон пахтасини мажбурий ёки болалар меҳнати воситасида етиштирилган маҳсулотлар “қора рўйхати”дан чиқарди. Қолаверса, АҚШ Давлат департаментининг мажбурий меҳнат масалалари бўйича 2018 йил июнь ойида эълон қилинган ҳужжати, одам савдоси бўйича маърузасида Ўзбекистон илк бор энг ёмон учта тоифадан чиқарилди.\nКўрсатиб ўтилган маърузаларда ёши катталар мажбурий меҳнатидан фойдаланишни бартараф этиш ва ҳар йилги пахта теримида тизимли болалар меҳнатини тўлиқ йўқ қилиш, кўнгилли меҳнат ва фермерларни қўллаб-қувватлаш механизмларини яратиш, шунингдек, қишлоқ хўжалиги секторини ислоҳ этиш, бюджет ташкилотлари ишчиларини мажбурий меҳнатга жалб этмаслик, мустақил халқаро кузатувчиларнинг тўлиқ тўсиқсиз ҳаракатланишини таъминлаш бўйича жиддий чора-тадбирлар қабул қилинганига урғу берилган.\nХалқаро меҳнат ташкилотининг ҳисоботига кўра ҳам, Ўзбекистон ҳукумати 2018 йилда тизимли болалар ва мажбурий меҳнатга йўл қўймаган. Чунончи, ўтган йилда пахта йиғим-теримида иштирок этганларнинг 93 фоизи буни мажбуран қилмаган, талабалар, ўқитувчилар, шифокорлар ва ҳамшираларни йиғиш тўхтатилган. Мониторинг чоғида аниқланган фактлар эса “тизимли ёки тизимли характер” касб этмагани тасдиқланган.\nДемак, мамлакатимиз ўзининг халқаро мажбуриятларига содиқдир. Буни Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 31 майдаги тегишли қарорига мувофиқ, Халқаро меҳнат ташкилотининг Ўзбекистон Республикаси томонидан ратификация қилинган конвенцияларини амалга ошириш бўйича Республика идоралараро комиссия тузилгани, уларни имплементация қилиш бўйича комплекс чора-тадбирлар тасдиқланиб, амалга оширилаётгани ҳам тасдиқлайди.\nЗеро, Ўзбекистон жорий йил март ойида Халқаро меҳнат ташкилотининг Халқаро меҳнат нормалари қўлланилишига кўмаклашиш учун уч томонлама маслаҳатлашувлар тўғрисидаги 144-сонли конвенциясини (Женева, 1976 йил 21 июнь), июнь ойида эса Халқаро меҳнат ташкилотининг 1930 йилдаги Мажбурий меҳнат тўғрисидаги 29-сонли Конвенциясига Баённома (Женева, 2014 йил 11 июнь) ратификация қилди. Буларнинг барчаси мажбурий ёки бажарилиши шарт бўлган меҳнат хатарларини бартараф этиш, бу борадаги хавфни оширувчи омилларни аниқлаш, иш берувчиларни мажбурий ёки бажарилиши шарт бўлган меҳнатда иштирок этишларига йўл қўймаслик бўйича ўқитиш ва хабардор қилишга йўналтирилган.\nМухтасар айтганда, “Cotton Campaign” коалицияси 2019 йилги пахта йиғими мавсумида республикада бу борада улкан муваффақиятларга эришилишига ишонч билдиряпти. Коалициянинг фикрича, давлат сектори ёки хусусий корхоналар, агентлик ёки ташкилотлар ишчиларини пахта теришга сафарбар этмаслик; мажбурий меҳнат ҳолатларини текшириш ва шу каби қарорларга алоқаси бўлган барча мансабдор шахсларни жавобгарликка тортиш, пахта етказиб бериш ҳажмларини бажармагани учун фермерлардан жарима ундиришни бекор қилиш ва ёллаш амалиёти шаффофлигини таъминлаш ана шу ютуқнинг асосий кўрсаткичларига айланади.


Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси котибияти масъули Ойбек Соатовнинг сўзларига кўра, мазкур сайлов участкалари Ташқи ишлар вазирлиги тақдимномаси асосида МСК қарори билан тузилган. Участкалар сони яна кўпайиши мумкин. Вазирлик маълумотларига қараганда, хорижда Ўзбекистоннинг 14 минг фуқароси бор. Бу рақам янада катталашиши эҳтимоли мавжуд.\nЎзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Илҳом Зокировнинг таъкидлашича, хорижда сони 14 мингта экани эътироф этилаётган Ўзбекистон фуқаролари Ташқи ишлар вазирлиги рўйхатидан ўтган кишилардир. Бироқ вазирлик рўйхатидан ўтиш ёки ўтмаслик фуқаронинг ўз иши ҳисобланади. Айни пайтда вазирлик рўйхатидан ўтмай, хорижда ишлаётган ўзбекистонликлар эса кўпчиликни ташкил этади. Агар улар ҳозир яшаб турган мамлакатдаги Ўзбекистон элчихонаси ёки консуллик бўлимга мурожаат қилса, сайловда иштирок этиш ҳуқуқига эга бўлади. Сайловда иштирок этиш-этмаслик ихтиёрий бўлиб, фуқаронинг масъулиятига боғлиқ.\nМосквадаги “Мемориал” инсон ҳуқуқларии раҳбари Виталий Пономарёвнинг маълум қилишича, Россияга ишлаётган ўзбекистонликлар сони бир неча юз мингни ташкил этади. Уларнинг баъзилари Россия давлат органларида қайддан ўтади, кўпчилиги эса мавжуд қонун-қоидани билмайди ёки рўйхатдан ўтишни истамайди. Уларнинг сайловда қатнашиш-қатнашмаслиги Ўзбекистон қонунчилиги асосида белгиланади. Мигрантлар Россияда фақат шу мамлакат қонунчилигига кўрагина ноқонуний ҳисобланади.\nБугунги кунда Ўзбекистонда нафақат ташқи, балки ички меҳнат миграцияси ҳам кучайган. Бу ўринда Тошкент шаҳрига вилоятлардан келиб, тўйхатдан ўтмай мардикорлик қилаётган шахслар кўзда тутилмоқда.\nМСК матбуот котиби Низомиддин Нурматов бу тоифа фуқаролар қаерда рўйхатдан ўтган бўлса, ўша жойда овоз бериши лозимлигини билдирди.


Рамазон хусусида биз бандаларга учта мағфират ваъда қилинди. Дастлабкисида “ким Рамазон рўзасини имон ва ажр умидида тутса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади”, дейилган. Кейингисида “Ким Рамазон ойида имон ва ажр умидида қоим (тунда бедор) бўлса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади”, дейилган ва охиргисида “ким қадр кечасида қоим бўлса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади”, деб айтилган. Агар учинчи жумлага эътибор қаратадиган бўлсак, фақат бир кечани ибодатда ўтказишлик учун шунчалик кўп савоб ваъда қилиняпти. Қуръони каримда эса уни минг ойдан афзаллиги айтилган. (Қадр сураси). Бу қадар фазилатга эга кечани қайси эканлигини билиш ҳаммамиз учун ҳам аҳамиятлдир.\nИмом Бағавийнинг таъкидлашларича, Аллоҳ таоло жума кунги ижобат онларини, гўзал исмлари орасидаги “исми аъзам”ни ва бошқаларни яширгани каби ибодатда зўр ғайрат қилмоқликлари учун қадр кечани ҳам ўз бандаларидан махфий тутган. Имом Бухорий ва Муслимлар ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ (с.а.в.): “Қадр кечасини Рамазоннинг охирги ўн кунлигидан изланглар”, деганлар. Бу маънода ва хоссатан охирги ўн кунликнинг тоқ кечаларида эканлигини тасдиқловчи ривоятларни кўплаб топиш мумкин.\nШундай бўлсада, уни Рамазоннинг 27-кечасига тўғри келишлик эҳтимоли каттароқ эканлигига ишора қилувчи ривоятлар ҳам талайгина. Жумладан, ибн Умар (р) ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ (с.а.в.): “Кимда-ким уни изламоқчи бўлса, 27-кечада изласин”. (Имом Аҳмад ривояти). Ибн Аббос (р) дан ривоят қилинади: бир киши пайғамбар (с.а.в.) олдиларига келиб деди: “Эй Аллоҳнинг пайғамбари, мен кекса, касалманд чолман. Менга (ҳар кечада) қоим бўлишлик оғирлик қилади. Шунинг учун мени Аллоҳ таоло қадр кечасига муваффақ қилиши мумкин бўлган бир кечада қоим бўлишга буюр. Ул зот: сен еттинчи кечани маҳкам тутгин, дедилар”. (Имом Аҳмад ривояти).\nҚуйидаги ҳадисларда эса унинг аломатлари ҳам зикр қилиниб ўтилган. Зирр ибн Ҳубайшдан ривоят қилинади: “Убай ибн Каъбга бундай дейилди: Абдуллоҳ ибн Масъуд: ким йилнинг ҳаммасида қоим бўлса, қадр кечасини топади, деганлар. Шунда Убай деди: Унда ўзга илоҳ йўқ бўлган Аллоҳга қасамки, у албатта, Рамазонда (истисносиз қасам ичди). Аллоҳга қасамки мен уни қайси кеча эканлигини биламан. У 27-кечадир ва аломати унинг тонгида (кечадан кейинги тонгда) қуёшни шуласиз чиқишидир”. (Аҳмад, Муслим ва Абу Давудлар ривояти).\nБухорий Абу Саиддан ривоят қилади: “Биз Расулуллоҳ (с.а.в.) билан Рамазоннинг иккинчи ўн кунлигида эътикоф қилдик. Улар бизнинг ҳузуримизга йигирманчи куннинг тонгида чиқиб мурожаат қилдилар: “Мен қадр кечасини кўрдим ва сўнг унутиб қўйдим. Уни охирги ўн кунликда, тоқ кечаларда изланглар. Мен ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганимни кўрдим. Ким Расулуллоҳ (с.а.в.) билан эътикоф қилган бўлса, қайтсин”. Сўнг бизлар қайтдик ва осмонда бирор доғни кўрмадик. Шунда бирдан бир булут келди ва ёмғир ёғиб масжид томидан (хурмо шохидан қилинган эди) оқа бошлади. Намозга иқомат айтилди ва мен Расулуллоҳ (с.а.в.) ни сув ва лой устида сажда қилаётганларини кўрдим. Ҳаттоки ул зотнинг пешоналарида лойнинг изини кўрдим”.\n1109 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Имкониятни бой берманг: Рамазон!\tРўзадорнинг дуоси »


Масиҳий муаллим: Иброҳим оқлангани ҳақида\nИброҳим оқлангани ҳақида\nМуқаддас Китобда “Иброҳим Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди” деган оятни кўпчилик эшитган бўлса керак. Мен ҳам илгари шу оятни кўп эшитганман, бироқ охиригача бу оятнинг маъносини тушунмагандим ва у ерда аниқ нима ҳақида гап кетяпганлигини билмаган эдим. Бугун шу ҳақида гапирмоқчиман. Бунда Худо Ўз Муқаддас Руҳи билан мен орқали гапиришини Худодан илтижо қилиб, сизга Худо шуни тушунишга ваҳий беришини сўрайман.\nКелинг аввал Иброҳим ҳақида Муқаддас Китобда ёзилган айрим оятларни кўриб чиқайлик. Худо Иброҳимни “Менга эргашишгин” деб чақирган эди. Мана шу ҳодисадан аввал унинг исми Ибром эди. Ибромнинг ота-онаси бутпараст эди (Наби Ясу 24:2), шунда ҳам Ибром Худога ишонарди ва Худо айтган ишни қилишга тайёр эди. Худо Иброҳимни танлаб, унинг уруғи орқали Исо Масиҳни бу дунёга олиб келишни режа қилган эди.\nИбтидо 12чи бобида мана шундай сўзлар ёзилган:\n"Худованд Ибромга хитоб қилиб деди: “Ўз ерингдан, она юртингдан, отанг уйидан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга кет. Сендан буюк халқ вужудга келтираман. Сени табаррук қилиб, номингни улуғлайман. Сен баракали бўлгайсан. Сени дуо қилганларни Мен дуо қиламан, сени лаънатлаганларни Мен лаънатлайман. Ер юзидаги барча қабилалар сендан барака топадилар”. Ибром, Худованд буюрганидек, Ҳорондан чиқиб кетди. Лут эса унга йўлдош бўлди. Ибром Ҳорондан чиққанида етмиш беш ёшда эди”. (Ибтидо 12:1-4).\nХудованд Ибромга зоҳир бўлиб: “Мен бу ерни сенинг зурриётингга (аслида “уруғингга” дейилган) бераман”, – деди. Ибром эса ўша ерда ўзига зоҳир бўлган Худованд шаънига қурбонгоҳ қурди”. (Ибтидо 12:7).\nБу оятларда Худо Ибромга ваъда беряпти ва шу ваъдасида Ибромдан буюк халқни вужудга келтиришини ва унинг уруғи орқали барча халқлар баракали бўлишини айтади. Бу ерда шуни айтиш керакки, Муқаддас Китобга биноан мана шу оятдаги “Ибромнинг уруғи” деган сўзи унинг ўғли Исҳоқ ва Исроил халқи ҳақида эди, бироқ бу сўз руҳан маънода Исҳоқ ва Исроилдан ҳам юксакроқ бўлган Зот, яъни Иброҳим уруғи бўлмиш Раббимиз ва Нажоткоримиз Исо Масиҳга тегишлидир, буни мана бу оятдан кўрсак бўлади:\n"Худонинг Иброҳим ва унинг зотига берган улуғ ваъдалари бундан кам эмас. Худо Иброҳимга: “Сенинг зотларингга бераман” деб, кўпчилик ҳақида гапирмади, аксинча: “Сенинг зотингга бераман” деб, битта кишини, яъни Масиҳни кўзда тутди”. (Галатияликларга мактуб 3:16).\nДемак, Исо ерда туғилишидан анча йилллар илгари Худо Исонинг келишини башорат орқали айтган ва айнан Исо орқали барча халқлар баракали бўлишини билдирган экан.\nБу “уруғ” ҳақида биринчи башорат Одам Ато гуноҳ қилишидан кейин берилган эди:\n"Шунда Худованди Карим илонга айтди: «Бу қилган ишинг учун сен ҳамма чорва туёқлари ва ҳамма дашт ҳайвонларидан кўра лаънатисан. Умринг бўйи қорнинг билан юриб, тупроқ ейсан. Сен билан хотин орасига, сенинг зотинг билан унинг зоти орасига адоват соламан. Ўша зот сенинг бошингни эзиб ташлайди, сен эса унинг товонини чақасан”. (Ибтидо 3:14-15).\nБу оятда “хотин зоти” ёки “хотин уруғи” ҳақида гап кетяпти, зеро матннинг иброний тилида айнан шундай сўзлар (хотин уруғи) ишлатилган. Табиатан хотин кишида уруғ бўлмайди, аксинча фақат эркак кишида уруғ бўлади. Лекин шундай сўзлар ишлатиш орқали Худо қачондир Исо Масиҳ бу дунёга табиий отасиз, бокира Марямдан туғилиши ҳақида башорат қилган эди. Чунки Исо Масиҳ мўъжизавий равишда бокира Марямга берилган ва кейинчалик туғилган эди. Шу билан “хотин уруғи” сўзи ҳам Исо Масиҳга тегишли экан. Яъни Худо шайтонга қаратиб, “қачондир ота алоқасисиз, фақат хотиндан туғилган Зот сенинг бошингни эзиб ташлайди” деб айтяпти. Бу эса албатта Исо Масиҳ эди, айнан Исо шайтоннинг бошини эзиб, унинг устидан ғалаба қозонди – Унга шон-шарафлар бўлсин! Шайтон хотин уруғининг товонини чақиши – Исонинг хочда ўлиши ҳақида бўлиб, айнан хочда ўлиши орқали Исо шайтон устидан ғалаба қозонди, энди эса Исога ишонган ҳар бир киши шу ғалабага эга бўлади!\nШундай қилиб, ҳозирги кунда Исо Масиҳ қайта тирилганига ишонган ва Уни Раббий (ёки Эгам) деб қабул қилган киши нажот топади ва Худо баракасига эга бўлади. Юқоридаги оятлардаги ваъда Иброҳимнинг уруғига тегишли дедик, шу билан бирга бу ваъда моҳияти “имон билан оқланиш” эди. Зеро Иброҳим ҳам Худонинг мана ўша ваъдасига ишониш орқали Худо олдида оқланган эди. Буни биз Ибтидо 15чи бобдаги оятларда ўқиймиз:\n"Бу ҳодисалардан кейин Худованд Ибромга ваҳий орқали каломини юбориб: – Эй Ибром, қўрқма, Мен сенга қалқонман. Сен учун мукофот ғоят катта бўлади, – деди. Ибром бунга жавобан: – Ё Худоё Худовандо! Сен менга нима берасан? Мана, мен фарзандсиз кетаётирман. Рўзғоримни эса менга ўғиллик қиладиган дамашқлик Илъазар бошқаради. Сен менга авлод бермаганингдан сўнг, энди хонадонимда ўғиллик қиладиган мана шу қулбошим менинг ворисим бўлади, – деди. Шунда Худованд Ибромга каломини юбориб: – Йўқ, бу сенинг ворисинг бўлмайди, балки ўз уруғингдан ҳосил бўлажак ўғлинг сенинг ворисинг бўлади, – деди. Сўнг Ибромни ташқарига чиқариб: – Осмонга қараб юлдузларни санай олсанг, сана, – деди. Ва қўшиб: – Мана сенинг авлодинг ҳам шунчалик кўп бўлади, – деди. Ибром эса Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди”. (Ибтидо 15:1-6).\nЯъни, бу оятларда Иброҳим Худонинг келажакда одамзод учун берадиган Нажоткорига ишониши орқали оқланди. Бундай оқланиш “имон ёки ишонч билан оқланиш” дейилади.\nЭски Аҳдда ҳам, Янги Аҳдда ҳам Худо олдида оқланиш учун инсон Худонинг нажотбахш режасига ёки йўлига ишониши шарт ва фақат шу йўл орқали у оқланади.\n"Иброҳим пайғамбардан ибрат олайлик: У Худога ишонди ва шунинг учун оқланди. Шундан билингларки, ким имонга эга бўлса, у Иброҳимнинг ўғли саналади. Худо Иброҳимга: «Бутун халқлар сендан барака топажаклар» деб, унга даставвал Хушхабар келтирган эди. Тавротнинг ана шу ояти аниқ кўрсатадики, Худо инсонни миллатига қарамай, имони туфайли оқлайди. Имон соҳиби Иброҳим пайғамбарга шундай эргашган ҳамма аҳли имон худди Иброҳимдай Худо раҳматига эришади”. (Галатияликларга мактуб 3:6-9).\nЯнги Аҳдда “имон” ёки “ишонч” деган сўзлар ишлатилганда, ҳар доим Исо Масиҳга ишониш ва Унинг хочда қилган ишини қабул қилиш назарда тутилади.\n"Энди эса, Қонунга алоқасиз равишда Худо талаб қилган солиҳликка эришиш йўли аниқ-равшан кўринмоқда, бунга Таврот ва пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берадилар: Худо талаб қилган солиҳлик – Исо Масиҳга ишонишдан иборатдир. Шу имонга эга бўлган ҳаммани Худо оқлайди”. (Римликларга мактуб 3:21-22).\nИсо Масиҳ туғилиб, хочда ўлиб, қайта тирилишидан олдин яшаганлар ҳақида нима деймиз? Улар нимага ишонган эди? Ҳозирги кунда биз ўтмишга қараб, Исонинг хочда қилган ишига ишонсак, улар ўзлари яшаган даврда келажакка қараб, келажак Нажоткорга ва У қиладиган ишга ишонишган ва шу орқали улар ҳам Худо олдида оқланишган. Яъни улар ҳам Худонинг нажотбахш режасига ишонишган, бу режа анча йиллардан кейин амалга оширилган бўлсада, Худо уларни ҳам худди ана ўша қоида, яъни “имон билан оқланиш” қоидаси билан оқлаганди ва уларга нажот берган эди. Албатта, Исо қайта тирилганидан кейин Унга ишонган кишилар жуда кўп имтиёзлар ва кўпроқ баракага эга бўлади, чунки бу ҳақда Исонинг Ўзи ҳам “(Мени) Кўрмай ишонганлар қандай бахтлидирлар!” (Юҳанно 20:29) деган. Яна, “Сизларга чинини айтайин: аёл зотидан туғилганлар орасида Яҳё пайғамбардан буюги чиққан эмас. Шунга қарамай, Осмон Шоҳлигида ҳатто энг кичик ҳисобланган ҳам ундан каттадир” (Матто хушхабари 11:11) ҳам деган.\nДемак, хулоса қилиб айтадиган бўлсак, “Иброҳим Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди” деган оятнинг маъноси мана шу экан: яъни Иброҳим фақатгина Худо борлигига ишонди деган гап эмас, балки у Худонинг юборадиган Нажоткорига ишонди ва Худонинг шу нажотбахш хабарига ишониш орқали Худо олдида оқланди. Бундан менга қандай наф бор, дейсизми? Агар сиз ҳам, худди Иброҳим сингари Худо юборган Нажоткорга, Исо Масиҳга ишонсангиз, сиз ҳам Худо олдида оқланасиз ва Худонинг баракасига эга бўласиз. Мана шуни биз “имон билан оқланиш” деб атаймиз.


Картошка ва гўштдан сўнг бозорларда пиёзнинг ҳам нархи қимматлашди – mulkdor.com\nКартошка ва гўштдан сўнг бозорларда пиёзнинг ҳам нархи қимматлашди\nAugust 3 2017, 04:08 Иқтисодиёт хабарлари\nFacebook ижтимоий тармоғининг “Халқ билан мулоқот” гуруҳида бозорларда пиёз нархининг қимматлашганига оид мақола эълон қилинди. “Оила ва жамият” газетаси мухбири муаллифлигидаги мазкур мақолада маҳсулот нархининг кўтарилгани сабабларига ойдинлик киритиш мақсадида журналистик суриштирув олиб борилган.\nБугун одамлар дам картошканинг, дам сабзининг нархи ошиб кетаётганидан нолишяпти. Гўштнинг баҳосинику тушуниш мумкиндир, пиёзга нима бўлди, пиёзга? Ҳозир айни ёз, пишиқчилик пайти бўлса, нега полиз маҳсулотлари бунча қиммат?\nҚўйлиқ, Чорсу, Олой бозорларини айланиб сотувчи ҳамда харидорларнинг фикр-мулоҳазалари билан қизиқдик.\n– Бир неча йилдан бери Олой бозорида пиёз сотиб, тирикчилик қиламан, – дейди сотувчи Шарифжон ШАРОФОВ. – Пиёзнинг испанский ва қарсилдоқ навларининг 1 килограммини 4.500 сўмдан сотяпмиз. Қарсилдоқ кўпроқ Ғазалкентда етиштирилади. Бу йил картошка кам бўлгани сабабли қишда Покистон, Эрон, Белорусдан сотиб олинди. Эшитишимча, энди бизнинг деҳқонларимиз етиштирган пиёзлар Эрон ҳамда Покистонга экспорт қилинаётганмиш. Шу сабаб нарх-наво кўтарилиб кетди.\nЧорсу бозорида савдо қилаётган Ниёзжон исмли (фамилиясини айтишни истамади) сотувчининг ҳам фикрларига қулоқ тутдик.\n– Майдароқ пиёзларни уч килосини ўн минг, йирикларини эса 3.500-4.000 сўмдан сотяпман. Ўзим ҳам томорқамда картошка, пиёз етиштираман. Пиёз серўт бўлгани учун меҳнати кўп. Кўчати кўчириб ўтқазилса, ҳосилдорлиги яхши бўлади. Мунтазам суғорилмаса, таъми аччиқ бўлиб қолади. Касалликка қарши тез-тез дори-дармон бериш керак.\n– Бир неча йиллардан буён Қўйлиқ деҳқон бозорида пиёз сотаман, – дейди Ҳамида Арслонова. – Улгуржи бозордан 3.300 сўмдан олиб чиқиб, 3.500 сўмдан сотяпмиз. Айни кунларда Қоратол навига эҳтиёж кўп. Қоратол юпқа пўчоқ, сувли бўлади. Жиззах ҳамда Оҳангарондан келтирилади. Сентябрь ойидан бошлаб бозорларимизда халседон навини сотишни бошлаймиз. Қизил пўчоқли, совуққа чидамли. Деҳқонлар уни август охири сентябрь бошларида мезон шамолини едирганидан кейин ковлаб олишади. Мезон шамолини еган пиёз, чиримайди. Айрим деҳқонлар бу йил пиёз қиммат бўлишини башоратлаб, ҳосилни музлаткичларга солиб қўйишяпти.\n– Қуйи Чирчиқ туманида яшайман, – дейди 58 ёшни қаршилаган Олмасхон ая Аҳмадалиева. – Икки ўғил, икки қизимни уйлантириб, уйли-жойли қилганман. 450 минг сўм пенсия оламан. Оиламизда 10 киши яшайди. Бизга 2-3 килограмм пиёз урвоқ ҳам бўлмайди. Бир ҳафтага 8-10 килограмм сотиб оламан. Оиламиз катта, тез-тез хоним, манти қилиб бермасак, йигитларни тўйдириш қийин. Бозорга тушганимда нарх-навони кўриб, хафа бўлиб кетаман. Кийим-кечакни-ку, ямаб-ясқаб кийиб кетаверамиз, аммо қоринни тикиб бўлмайди. Қора қозонни қайнатиш учун бозорга чопамиз, бу ерда аҳвол ҳалигидай. Пиёзнинг нархи нега бунча қиммат, десангиз ҳамма елка қисади. Ахир, бунинг жавобини кимдир билиши керак-ку?\nАкмал МИРЗАЕВ, Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги мева-сабзавотчиликни ривожлантириш бошқармаси етакчи мутахассиси:\n– 2017 йил 15 май ҳолатига кўра республика бўйича жами 43.785 гектар майдонга пиёз экилган. Бу 963 минг тонна ҳосил дегани. Бир гектар ердан 22 тонна ва ундан юқори ҳосил олинади. Бугун бозор расталарида сотилаётган пиёзлар январ-февраль ойларида плёнка остига сепилган. Плёнка остига экиш катта харажат. Ундан ташқари меҳнати ҳам кўп. Кун исиши, совишига қараб плёнка очиб, ёпиб турилади. Табиийки, иш ҳақи ҳам шунга яраша бўлади. Баҳорги пиёз кузгисига қараганда ҳосилни кам беради. Шу боис бозорларимиздаги нарх-наво вақтинчалик қиммат. Насиб бўлса, яқинда кузги пиёзлар ковлаб олиниб, бозор расталарига чиқади.\nСотувчи-ю мутахассислар ҳатто ерга уруғ қадаган деҳқонларнинг фикрларини ҳам эшитдик. Аммо пиёз нега қиммат, деган саволга ҳеч кимдан аниқ жавоб ололмадик. Дарвоқе, пиёз нега қиммат?\nЎзбекистонда доллар курси 3,62 сўмга қимматлади\nЎзбекистон Марказий банки 2019 йилнинг 9 июлидан хорижий валюталарнинг сўмга нисбатан қийматини белгилади. Янги қийматга кўра, АҚШ доллари курси бироз ошиб (+3,62 сўм), ...\nИқтисодJuly 8 2019, 12:07\nИслом каримов асака заводини корейсларга қандай ...\nЎзбекистоннинг биринчи ва охирги давлат котиби Раҳим Ражабов ЎзА билан суҳбатда Ислом Каримов Асакадаги прицеп заводини Жанубий Кореянинг Daewoo ширкатига қандай сотгани ...\nИнвестицияMay 23 2019, 04:05\nҚандай фойда олиш керак?\nДунёда алдоқчи, ночор қариндошлару тиламчилар шунчалар кўпки, ҳар ким ўз пулларини улардан қўрғонни ҳимоя қилгандек асраши керак. Доимо ҳушёр туриш лозим. Инсон ўзини ...\nИқтисодиётFebruary 4 2014, 02:02


Гейнрих голи Ўзбекистон терма жамоасига ғалаба келтирди – Газета.uz\nГейнрих голи Ўзбекистон терма жамоасига ғалаба келтирди\nФутбол бўйича Ўзбекистон миллий терма жамоаси ЖЧ-2018 саралаш мусобақалари доирасида Яман устидан кичик ҳисобда ғолиб чиқди.\n4 сентябрь 2015, 11:21 Спорт\nЖаҳон чемпионати-2018 иккинчи саралаш босқичи "H" гуруҳи 3-тури доирасида Ўзбекистон миллий терма жамоаси Яманга қарши майдонга тушиб, 1:0 ҳисобида ғалаба қозонди, деб хабар қилди Футбол федерациси матбуот хизмати.\n3 сентябрь куни «Пахтакор» марказий стадионида бўлиб ўтган учрашув Самвел Бабаян учун миллий терма жамоа бошқарувидаги илк ўйин бўлди.\nМусобақадаги ягона тўпни Александр Гейнрих урди. Иккинчи бўлимнинг бошидан ўйинга тушган Гейнрих 51-дақиқада жарима тўпини тепиб, гол киритди ва ЖЧнинг жорий саралаш босқичида Ўзбекистон жамоасига илк 3 очкони келтирди.\nЎзбек футболчилари кейинги учрашувни 8 сентябрь куни Филиппин пойтахти Манилада ушбу мамлакат терма жамоасига қарши ўтказади. Айни пайтда филиппинликлар икки учрашувдан сўнг 6 та очко жамғаришга муваффақ бўлди.


ИнтерФУТБОЛ :: Станислав Андреев муғомбирлиги учун дисквалификация қилинди\nСтанислав Андреев муғомбирлиги учун дисквалификация қилинди\nКеласи турда дам олмоқчи бўлган Андреевга янада қулайроқ шароит яратишга қарор қилинди ва унга яна 2 та тур қўшиб берилди. Биринчиси, муғомбирлиги учун, иккинчиси аввалги худди шундай ҳолатдан хулоса чиқармагани учун. Чунки бунгача “Навбаҳор”нинг уч футболчиси ҳам шундай жазога тортилганди (http://pfl.uz/news/sections/pfl/9249) (http://pfl.uz/news/sections/pfl/9249) (кейинроқ Даврон Ҳошимов ПФЛга келиб, нияти тўғри бўлганини исботлашга (http://pfl.uz/news/view/9254) (http://pfl.uz/news/view/9254) ҳаракат қилди). Аввалроқ эса Вадим Абрамов бошчилик қилган Ўзбекистон миллий термасининг бир қатор футболчиларини ФИФА шундай жазолаганди (https://stadion.uz/news/detail/29719) (https://stadion.uz/news/detail/29719).\nХатолар такрорлаш учун эмас, хулоса қилиш учун бўлгани маъқул. Андреевнинг фонида қолганлар ҳам бу ҳақда ўйлаб кўриши керак. Келаси сафар тўртинчи сариқ карточкани кўрсатаётган ҳакамлар масаласи ҳам ўрганилади.\n>>>ВИДЕОНИ КЎЧИРИБ ОЛИШ<<<


Бош сахифа > Янгиликлар > Қизилқум маҳсулотлари экспортга\nҚизилқум маҳсулотлари экспортга\nМамлакатимиз раҳбарининг тадбиркорликка янада кенг имкониятлар яратиш, имтиёзлар бериш, кичик бизнес ва тадбиркорлик субъектлари фаолиятини қонуний ҳимоя қилишга эътибор қаратаётганлиги соҳа ривожига хизмат қилмоқда. Шу боисдан ҳам ялпи ички маҳсулотда уларнинг улуши йилдан-йилга ортиб бораётир.\nЎтган йили дастур доирасида, туман ҳокимлиги қарори билан фойдаланилмай ётган катта бино ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш учун инвестиция киритиш шарти билан ноль қийматда бизга берилди. Россиялик ҳамкорлар билан алоқани тиклаб, ўз маблағларимиз ҳисобидан Челябинск шаҳридан жунни титиб, момиққа айлантирадиган технология олиб келиб ўрнатдик. Технология замонавий бўлмаса-да, электр энергия, сувни тежаши билан бизга маъқул келди. Айни пайтда 10 нафар киши меҳнат қилаётган цехни вилоятимиздаги 9 та қоракўлчилик ширкат хўжалиги маҳаллий хомашё билан таъминлайди. Кунига 4-4,5 тонна жун қайта ишланади ва ярим тайёр маҳсулот ҳозирча Россияга экспорт қилинади. Хомашёнинг ўн босқичли ишловдан ўтказилганлиги ҳам маҳсулот сифатини оширишга хизмат қилади. Мустақиллик байрамигача цехда қуритиш ускунаси, пресслаш агрегатини ўрнатиб, тўла қувват билан ишлашга чиқамиз. Шунда ишлаб чиқараётган маҳсулотларимиз сифати янада ошади, тайёр маҳсулотга айланади. Йилига 300 тонна жунни қайта ишлаш имконияти яратилади. Асосийси, 30 та янги иш ўрни барпо этилади.\nЭкспорт қилинадиган ярим тайёр маҳсулотдан ташқари, шу ернинг ўзида олти турдаги ҳар хил ўлчамли кигизлар тайёрлаш ҳам йўлга қўйилади. Маҳаллий шароитдан келиб чиқадиган бўлсак, рангли нақшлар солинган кигизларимизга нафақат ички бозорда талаб катта, балки хориждан келган сайёҳлар эътиборини ҳам жалб этмоқда. Шу жиҳатдан олиб қарайдиган бўлсак, маҳаллий хомашёдан тайёрланаётган маҳсулотларимиз табиий тозалиги, шифобахшлиги, сифати ва чидамлилиги билан ҳадемай жаҳон бозоридан жой эгаллайди.\nМуҳтарам Юртбошимиз тадбиркорларни шунчалик қўллаб-қувватлар экан, биз юрт равнақи, эл фаровонлиги йўлидаги фидойилигимиз билан жавоб қайтаришимиз керак.\n"Қизилқум Воолтекс" МЧЖ раҳбари.\nКўрилганлар сони: 4306


Виктор Кумиков: Машғулотлар режа асосида ўтмоқда\nХабар бериб ўтганимиздек, жамоамиз айни кунларда Туркиянинг Анталия шаҳрида ўқув-машғулот йиғини ўтказмоқда. Йиғин жараёни ва навбатдаги чемпионатда кутилаётган ўзгаришлар хусусида жамоа устози Виктор Кумиков фикрлари билан қизиқдик.\n- Янги мавсумга тайёргарликни 14 декабрдан бошлаган эдик. Дастлабки босқичда футболчилар икки ҳафта давомида жисмоний тайёргарлик борасида машғулотларда иштирок этишди. Илк йиғин Тошкент вилояти тоғли ҳудудида жойлашган "Олтин олма" мажмуасида ташкил этилди. 2017 йилда жамоамиз шарафини ҳимоя қилган бир неча футболчи билан дўстона хайрлашдик. Дастлабки ўқув-машғулотларимизда бир неча янги футболчилар ҳам иштирок этишди. Айни дамда АГМК учун янги бўлган маҳаллий футболчилар жамоага киришиб кетишди. 28 январга қадар давом этадиган йиғинда легионер футболчиларни саралаб олишни мақсад қилганмиз, дея сўз бошлади Виктор Балютович.\nЖамоа бу йиғин давомида кимлар билан ўртоқлик учрашувлари ўтказади?\n- 10 январь куни бу йил ҳисобидан илк ўртоқлик ўйинини ўтказдик. ОФК кубоги баҳсларига ҳозирлик кўраётган Бишкекнинг "Дордой" жамоаси билан куч синашдик. Кейинги учрашув 15 январда Руминия биринчи лигаси вакили "Политехника" билан бўлади. 19 январда собиқ жамоам бўлмиш Қарағанда шаҳрининг "Шахтёр" жамоасига қарши майдонга тушамиз. 23 январда Руминия олий лигаси вакили "Конкордиа" ва 27 январда Сербиянинг "Спартак Суботица" жамоаси спарринг рақиб бўлади.\nБу йилдан Ўзбекистон Профессионал футбол лигаси мусобақаларни янги форматда ўтказишни режалаштирмоқда. Шунингдек, мусобақа регламентида ҳам бир қатор ўзгаришлар бор. Бу борада фикрингизни билмоқчи эдик.\n- Дарҳақиқат, бу йилдан юқори лига формати тубдан ўзгариши борасида хабардор этилдик. Бу каби тизимда Қозоғистонда фаолият юритган давримда кўп бора мусобақаларда иштирок этганман. 12 жамоалик формат ўз кучида қоладиган бўлса, ҳар бир учрашув муросасиз ўтишига шубҳа йўқ. Бу тизимда ўткинчи ўйинлар кескин камайиб кетади. Иккинчи босқичда ҳам ҳар бир очко муҳим бўлади. Асосийси юқори ўринлар учун бир неча жамоада имконият пайдо бўлади. Регламентдаги ўзгаришлар борасида нима дейишим мумкин. Бу ҳам Ўзбекистон футболи ривожига ўз ҳиссасини қўшишига умид қиламиз.


Қабул жараёнини ўрганиш мақсадида Самарқанд давлат университетида бўлганимизда тахминан тўрт юзга яқин (!) абитуриентларнинг ҳужжат топшириш учун навбатда турганига гувоҳ бўлдик. Бу Самарқанддаги барча олий ўқув юртлари ичида энг катта навбат эди.\nНавбат катта ва тартибсиз, шу сабабдан бўлса керак ҳатто ёрдамга келган ички ишлар ходимлари ҳам баъзан тартибни сақлашда қийналиб қолишмоқда. Университет маъмуриятининг билдиришича, ҳатто миллий гвардияни ёрдамга чақиришга ҳам мажбур бўлишган.\nХўш, нима сабабдан бу қадар узун навбатлар пайдо бўлмоқда?\nУниверситет қабул комиссияси масъул котиби бир қатор омилларни санаб ўтди. Улардан энг асосийси, Давлат тест маркази сайтидаги махсус дастур яхши ишламаётгани, сайт қотиб қолаётгани билан боғлиқ экан.\nСамДУ қабул комиссияси масъул котиби Раҳматулла Мирзаев навбатлар сабабига тўхталди.\n«Самарқанд давлат университети қабул комиссиясида қирқта компьютерда мутахассислар ўтирибди. Ҳар бир абитуриентга 5 дақиқа ажратилганда ҳам икки соат ичида минг кишининг ҳужжатларини қабул қилиш мумкин. Афсуски, куни билан компьютер базаси беш-олти марталаб, бир қотганда 40 дақиқагача қотиб ишлаяпти. Оқибатда узундан-узун навбатлар пайдо бўлмоқда. Яна қатор омиллар бор. Президентимизнинг тегишли қарори билан бешта олий ўқув юртида ҳужжатларни рўйхатдан ўтказиш давлат хизматлари марказига тушган.\nБулар Тошкент давлат юридик университети, Қорақалпоғистон Давлат университети, Гулистон давлат университети, Фарғона давлат университети ва Самарқанд давлат университети. Давлат хизматлари маркази ишни қандай ташкил этган, буни биз билмаймиз.\nАслида, бешта олий ўқув юртида ҳужжат рўйхатдан ўтмаслик керак. Масалан, Тошкент давлат университетига борсангиз, бирорта ҳужжат қабул қилинмаяпти. Биздаги 50та йўналишдан 9тасида ижодий имтиҳонлар бўлгани учун уларнинг ҳужжатини қабул қилишимиз лозим. Бундан ташқари, ногиронлар, имтиёзлилар, хориж фуқаролари ҳамда ўзга тилли гуруҳлар. Аммо амалда барча абитуриентларни қабул қилишимизга тўғри келяпти. Қолаверса, эндиликда бир олийгоҳ орқали бошқа олийгоҳга ҳам ҳужжат топшириш мумкин. Шунинг ҳисобига ҳам ҳозир жуда катта навбат юзага келган. Биз Давлат тест маркази махсус дастури орқали ишлаймиз. Бир вақтнинг ўзида республикамиз бўйича 6 мингга яқин оператор ишлаяпти. Дастур қотиб қоляпти, баъзи пайтда умуман ишламаяпти. Яна бир томони, эндиликда айтайлик, битта бизнинг олийгоҳ орқали истаган олий таълим муассасасига ҳужжат топшириш мумкин», — дейди Р.Мирзаев.\nБир неча нафар абитуриент қабул давлат хизматлари орқали ҳам бўлаётганидан мутлақо бехабар бўлса, яна бир неча нафар абитуриент давлат хизматлари марказида ҳам худди шу тарзда навбат юзага келганини билдирмоқда.\n«Самарқанд шаҳрида яшайман, шаҳардаги давлат хизматлари марказига ҳам бориб кўрдим, бу йил онлайн тарзда қабул қилинади, дейишганди. Уйда шахсий компьютеримда ҳам уриниб кўрдим, аммо бу тарзда ҳужжат топширишнинг иложи бўлмаяпти. Сайт ишламаяпти», – дейди абитуриентлардан бири.\nСамарқанд шаҳар давлат хизматлари марказида бўлдик. Бу ерда ҳам узундан-узун навбат. Бу навбатларнинг охирига етишга кўзи етмаган айрим абитуриентлар яна институтларга йўл олмоқда.\nМазкур марказ ўринбосари Умид Абдураҳмоновнинг билдиришича, марказда аҳолига 83та турдаги давлат хизматлари кўрсатилади. Ва мазкур хизматлар бўйича ҳам мурожаат этувчилар сони оз эмас. Бугун эса ҳар куни юзлаб абитуриент ҳам мурожаат қилмоқда. Қабулдан олдин 17 киши марказда ишлаган бўлса, ҳозир ҳам худди шунча ишчи. Ана шунинг ҳисобига давлат хизматлари марказида қуйидагича навбат юзага келган:\nСамарқанд давлат чет тиллар институтида навбат катта эмас, аммо соат 16:50да абитуриентлардан ҳужжат қабул қилиш тўхтатилди. Комиссия вакили буни қабул қилинган ичкаридаги абитуриентларнинг ҳужжатларини расмийлаштириш жараёни ҳали яна бирор соатга чўзилиши билан изоҳлади. 8 июль куни Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институтида электр таъминоти узилиб қолиб, ҳужжатларни қабул қилиш тўхтаб қолганига гувоҳ бўлдик. Самарқанд давлат тиббиёт институтидагилар ҳам шу муаммодан хавфсирашган шекилли движок олиб келиб қўйишган.\nСамарқанд давлат тиббиёт институти, Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти ва Самарқанд ветеринария институтларида ҳам жуда катта бўлмаса-да навбатлар бор. Мисол учун, Ветеринария институтига эрталаб соат 9:00да келган абитуриент соат 12:00да ҳам ҳали ҳужжатини топшира олмаганини билдирди. Қабул комиссия масъул котиблари бунинг сабабини махсус дастур яхши ишламаётгани билан изоҳлашди. Афтидан, йилда бир бўладиган тадбир – ОТМларга тест учун ҳужжатларни қабул қилишга етарлича техник тайёргарлик кўрилмаган.\nАксарият олийгоҳлар қошида банкларнинг сайёр кассалари ташкил этилган. Навбат унчалик катта эмас. Аммо айрим олийгоҳлардаги банк сайёр кассалари якшанба куни ишламаган. Самарқанд давлат университетида эса 9 июль кунигина сайёр касса иш бошлаган. Марказий банк Самарқанд бош бошқармаси вакили бу ҳолатни шу вақтгача университет томонидан банк учун хона ажратилмагани билан изоҳлади.\nСамарқанд давлат чет тиллар институтида якшанба куни институт қабул комиссияси ишламагани учун банк ҳам ишламаган бўлса, Ветеринария институтидаги сайёр касса шанба куни тўлиқ ишлаган, лекин якшанба куни ишламаган. Марказий банк вакилининг маълумотига кўра, банк раҳбарияти топшириғига асосан, барча ОТМларда сайёр кассалар тўлиқ дам олишсиз ишлайди.\nЯна бир масала. Жорий йилдан бошлаб, абитуриент ўзига энг яқин олийгоҳдан туриб ҳам республиканинг истаган олий ўқув юртига ҳужжат топшириши мумкин. Аммо биз олийгоҳларда бу йил ҳам бошқа вилоятлардан узоқ йўл босиб келган абитуриентларни учратдик. Мисол учун, Самарқанд давлат ветеринария институтига абитериентлар Қорақалпоғистон республикаси ва Навоий вилоятидан ҳам келган. Суҳбатлашиб билдикки, улар на уйда ўтириб онлайн тарзда ҳужжат топшириш, на давлат хизматлари маркази ва на ўзларига яқин олийгоҳ орқали ҳужжат топшириш мумкинлиги ҳақда эшитишмаган. Афтидан, бу борадаги тарғибот ишлари ҳам ёшларга тўлиқ етиб бормаган.\nТан олиш керак, университетда кутиш учун жой, маълумотлар доскаси бор. Аммо шу йил очилган Тошкент давлат иқтисодиёт университети Самарқанд филиалида 15 июндан бери қабул бўлаётгани ҳолда ҳали ҳам ўқишга қабул қилиш квотаси аниқ эмас. Квота ҳақда маълумот доскасида ҳам ёзилмаган, олийгоҳ қабул комиссия масъуллари ҳам бу ҳақда маълумотга эга эмас.\nМасъуллар эса «квота ҳақда маълумот келишини ҳар куни кутяпмиз» деган изоҳ берди. Хўш, абитуриентлар ўзи ҳужжат топшираётган олийгоҳнинг қабул квотаси ҳақда қачон маълумотга эга бўлади. Имтиҳондан кейинми?


Эрдўғон Туркия Қримнинг Россияга қўшиб олинишини тан олмаслигини яна бир бор таъкидлади\nАнқара Украинанинг ҳудудий яхлитлигини сақлаш тарафдори ва Қримнинг Россияга қўшиб олинишини тан олмайди. Бу ҳақда Туркия президенти Ражаб Эрдўғон БМТ Бош ассамблеясининг 76 сессиясида сўзлаган ҳолда айтиб ўтди.\nАввалроқ Туркия Ташқи ишлар вазирлиги аннексия қилинган Қримда Давлат Думаси сайловини тан олишдан бош тортганди. Уларнинг натижалари Анқара учун қонуний кучга эга эмас, чунки у Украина ярим оролининг Россияга қўшиб олинишини ноқонуний деб ҳисоблайди.\nКремль Туркиянинг сайловни тан олмаслик қарорини номақбул деб атади ва Россия Ташқи ишлар вазирлиги тегишли хулосалар чиқаришга ваъда берди. Президент матбуот котиби Дмитрий Песковнинг айтишича, Россия Туркия Қримни тан олиш борасидаги позициясини ўзгартиришига умид қилмоқда.\nАввалроқ Эрдўғон Туркия Қримнинг Россия томонидан қўшиб олинишини тан олмаслигини ва ҳеч қачон тан олмаслигини бир неча бор таъкидлаган эди.\nСешанба куни Нью-Йоркда Украина президенти Владимир Зеленский билан учрашувда Қримдаги гуманитар вазият ва Туркия ҳибсга олинганлар, жумладан қрим татарларини озод этишга қандай ҳисса қўшиши мумкинлиги муҳокама қилинди. Музокараларда, хусусан, денгиз соҳасида ҳарбий ҳамкорлик масалалари кўтарилди. Президентлар иқтисодий мавзуларга ҳам тўхталди. Улар ўз мамлакатлари ўртасида эркин савдо зонаси тўғрисида битим имзолаш зарурлигини таъкидладилар.\nВладимир Зеленский БМТ Бош ассамблеяси иши муносабати билан Нью-Йоркда. Украина раҳбарининг ушбу халқаро платформадаги нутқи маҳаллий вақт билан 22 сентябрь, тушдан кейин кутилмоқда.\nАпрель ойида Истанбулда ўтказилган матбуот анжуманида, Украина президенти Владимир Зеленский билан музокаралардан сўнг, Эрдўғон Анқара Киевнинг қўшилган Қримни қайта интеграциялашувини таъминлайдиган Қрим платформасини тузиш ташаббусини қўллаб-қувватлашини айтди. У, шунингдек, Анқара ва Киев халқаро эътироф этилган чегаралар доирасида Украинанинг ҳудудий яхлитлигини тиклаш ишларини давом эттиришини қўшимча қилди. Истанбулда Эрдўғон ва Зеленский ўртасидаги музокаралардан икки кун ўтиб, Россия Туркия билан парвозларни тўхтатди. Россия ҳукумати бу қарорни ушбу мамлакатда коронавирус инфекциялари сонининг кўпайиши билан изоҳлади.


Чироқчи туманига кириш-чиқиш ёпилди — Teleradio.uz\nЧироқчи туманига кириш-чиқиш ёпилди\nАввал хабар қилганимиздек,Чироқчи туманига коронавирус яна кириб келди. Хавфли вируснинг тарқалишини олдини олиш юзасидан туманда бир қатор чора-тадбирлар ишлаб чиқилди.\nЖорий йилнинг 8 июнидан – «сариқ» ва «яшил» ҳудудларда жамоат транспортида шаҳар (туман) ва шаҳар атрофи йўналишлари бўйича автобус ҳаракатларига рухсат берилган эди. Туман ҳокими Х.Жураев ва ИИО ФМБ бошлиғи А.Бешимқуловлар жамоат транспорти ва йўналишсиз таксилар ҳаракати карантин вақтида вақтинча тўхтатилиши хусусида Мустақиллик кўчасида ҳайдовчиларга тушунчалар беришди.\nБугун, 9 июндан бошлаб Чироқчига кириш-чиқиш йўллари ёпилиб, туманда барча турдаги жамоат транспорти ҳаракати вақтинчалик чекланди.Бу ҳақда туман ҳокимлиги ахборот хизмати хабар берди.


Катта Фарғона каналида икки киши машина билан бирга чўкиб кетди\n09:00 / 14.01.2019\n2019 йил 12 январь куни Фарғона вилояти Боғдод туманида яшаган Ю.Х. бошқарувидаги “Тико” русумли автомашинани Учкўприк тумани Бегобод қишлоғи ҳудудидан оқиб ўтувчи “Катта Фарғона” канали бўйида ҳайдаб кетаётиб, бошқарувни эплай олмай шу каналга тушиб кетган.\nЎзбекистон Республикаси ИИВ Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси хабарига кўра, натижада Ю.Х. ва унинг йўловчиси, бирга яшаган турмуш ўртоғи М.Э. автомашина ичида қолиб, чўкиб вафот этганлар.\nҲолат юзасидан суриштирув ишлари олиб борилмоқда, дейилади хабарда.\nТошкент, Фарғона ҳамда Самарқандда миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлимлари дам олиш кунларисиз ишламоқда\tАндижон ва Фарғона вилоятида ҳокимлар қатнашган оммавий сайёр қабуллар ҳақида маълумот берилди\tФарғонада қабул жараёни. ДХМга боришни истамаган, йўналишни қайта ўзгартираётган абитуриентлар


ЎзА - Тадбиркорлар Алеппо шаҳридаги заводларни тиклай бошлади\nТадбиркорлар Алеппо шаҳридаги заводларни тиклай бошлади\nМаълумки, Алеппо Суриянинг йирик саноат марказларидан бири ҳисобланади. Узоқ саргардонликдан сўнг ўз уйларига қайтган алепполик бизнес вакиллари саъй-ҳаракати билан минтақанинг шимоли-ғарбида жойлашган Лерамуне туманидаги заводлар фаолияти қайтадан йўлга қўйилмоқда.\nУруш олови забтига олган даврда жангарилар айнан шу ҳудуддан туриб Алеппога қарата ўқ ёмғирини ёғдиришган. Бир вақтлар мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришга хизмат қилган ўнлаб ишлаб чиқариш корхоналари биноларини эса ўқ-дори ва қўл бола қурол-аслаҳа сақланадиган омборларга айлантиришган. Табиийки, панагоҳ ёки истеҳком вазифасини ўтаган иншоотлар ҳукумат қўшинларининг ҳужуми ва жангарилар чекиниши натижасида анчагина вайрон бўлган.\nАлеппо озод қилиниши билан биринчилардан бўлиб маҳаллий тадбиркорлар қадрдон манзил томон шошилишди. Урушгача тўқув-ишлаб чиқариш корхоналарига ускуналар етказиб бериш билан шуғулланган Жамол Элдин ал-Сўфий “барчасини худди аввалги” ҳолатига қайтаришни ният қилган. Унинг эски ҳамкорлари ҳам иш топиш имкониятини кутиб туришибди. Демак, бино тикланса бўлгани.\nЯна бир бизнесмен Умар Ҳожи Ҳамдо ҳам укаси билан бирга эски арматураларни чегалаб, қурилиш ашёсига айлантиряпти. Унинг айтишича, ҳосил бўладиган материалнинг мустаҳкамлиги янгисидан, деярли фарқ қилмайди, фақат нархи анча арзон бўлади. Бузилган иншоотлар атрофи яхшилаб тозаланса, жуда кўп арматура чиқади. Бошқача айтганда, вайроналар орасидан чиқадиган материаллардан фойдаланиб, янада мукаммал ускуналар, ҳатто станоклар ҳам ясаш мумкин.\nКўплаб тадбиркорлар ҳудудни тозалаш чоғида жангарилар томонидан қурилган ер ости истеҳкомларига дуч келишяпти.\nУрушдан олдин шу ердаги бир неча тикув корхоналарини бошқарган Абдураҳим Курайший бир вақтлар ўзига тегишли бўлган икки бино орасидан ўтиш йўли ҳосил қилинганини айтади. Маълум бўлишича, жангарилар иншоотларни юқори томондан туташтирувчи йўлак бўйлаб ҳаракатланишган ва атрофни ўққа тутишган.\nЛерамундаги барча тиклаш ишлари суриялик сапёрларнинг қатъий назорати остида олиб бориляпти. Зеро, ҳудудда жуда кўп хавфли буюмлар, ўқ-дори, портловчи моддалар яширин. Вақт тиғиз, вазият мураккаб. Шунга қарамасдан, бизнесменлар йил охиригача туманнинг ишлаб чиқариш салоҳияти тикланишига ишонишмоқда.\n25 мартда эса Суриянинг Алеппо шаҳри чеккасидаги яна бир ҳудуд - яқин-яқинларгача террорчилар тўпларидан азият чекиб келган, эндиликда босқинчилардан тозаланган Халиб ал-Жадид тумани аҳолиси ҳам ўз Ватанларига қайтиб, тинч ҳаёт кечира бошлагани тўғрисида хабарлар тарқалди.


Бельгияликлар тошқин қурбонлари учун ёрдам тадбирларини уюштирди\n17 Июль 12:46\nBRÚSSEL. Kazinform – Брюсселда жамоат фаоллари шу ҳафта содир бўлган тошқин қурбонларига ёрдам бериш учун бир нечта ташаббусларни бошладилар, деб хабар беради Kazinform мухбири.\n17 июл кунги маълумотларга кўра, тошқин туфайли Бельгияда 19 киши ҳалок бўлган. Бироқ, Валония ОАВ маълумотларига кўра, бу рақам ўсиши мумкин, чунки яна 19 нафар фуқаро бедарак йўқолган. Мамлакат бўйлаб юзлаб одамлар уйларини ташлаб чиқишга мажбур бўлишди, минглаб мулкларга зарар етказилди. Бошқа ҳудудлар билан таққослаганда тошқиндан қаттиқ зарар кўрмаган Брюсселда ҳамжиҳатлик ҳаракатлари бошланиб, одамлар тошқин қурбонлари учун кийим-кечак, пул ва бошқа керакли нарсаларни йиғмоқда.\nБельгия пойтахтининг деярли барча маҳаллий муниципалитетларида хайрия пунктлари ташкил этилган. Жабрланганларга ёрдам бериш учун Бельгиянинг турли хил спорт клублари ва мухлислик жамиятлари жалб қилинган.\nБельгия ва Франциянинг бошқа ҳудудларидаги кўплаб расмийлар, шунингдек, Бельгиянинг энг кўп зарар кўрган ҳудудларига ёрдам бериш учун ўзларининг фуқаро мудофааси кучларини юборишга қарор қилишди.\nАввал хабар қилинганидек, «Бернд» циклони туфайли Бельгия ва Германиянинг айрим қисмларига кучли ёмғир ёғди. Бельгия 20 июл куни тошқин қурбонлари учун умуммиллий мотам эълон қилди.\nГерманияда Мудофаа вазирлиги мамлакат ғарбидаги тошқинлар сабабли ҳарбий офат режимини жорий қилди. Тошқин натижасида юздан зиёд одам ҳалок бўлганлиги аллақачон тасдиқланган. Яна мингга яқин киши бедарак йўқолган деб хабар қилинмоқда.\n4 Ёшлар билан ишлаш учун Туркий Кенгашнинг янги воситаларини излаш керак – Қозоғистон Ахборот вазири\n5 Давлат раҳбари Россия Федерацияси Президенти билан телефон орқали мулоқот қилди\n6 ҚР Президенти Молиявий мониторинг агентлиги раисини қабул қилди


00:00 / 07.03.2013 | eski savollar | 1087\nАссалому алайкум ва раҳматуллоҳ ҳазрат олдингиги саволларни жавобида ўйланган нарсаси учун жавобгарлик йўқ деган экансиз, қалбим таскин топиш учун шунга оят ёки ҳадисдан ҳужжат келтирсангиз, чунки ман ҳаёлда жуда ёмон нарсаларни ўйлаганман ўзимми тоҳтатоми қоламан, шу ўйлар Қиёматда сўралмасмикан деб қўрқаман\n- Аслида бу саволингиз беодоблик ҳисобланади. Жавоб эгасининг гапига ишонмаганингиз, уни ёлғончиликда айблаганингиз бўлади. Агар билмоқчи бўлсангиз китоб ўқишингиз, излаб топишингиз керак бўлади. Аммо жавобнинг эгасига ҳужжатинг борми дейишингиз, аввалги айтилган гапнинг тасдиғи бўлади.Шундай бўлса ҳам, сизларга ўхшаган азизлар учун бундан бир неча йиллар олдин ёзилган китобларимдан бирида келган ҳадисни шарҳи билан келтиришни лозим топдим. Шоайдки, билсалар деб.عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ  عَنِ النَّبِيِّ  فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ: إِنَّ اللهَ كَتَبَ الْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ عَزَّ وَجَلَّ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ وَإِنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ أَبَا دَاوُدَ.81. Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Ўз Роббиларидан ривоят қилиб айтадилар: «Албатта, Аллоҳ яхшиликлар ва ёмонликларни ёзиб қўйди. Сўнгра ўшани баён қилди. Ким бир яхшиликни қасд қилса-ю, унга амал қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида баркамол бир яхшилик қилиб ёзиб қўяди. Агар уни қасд қилиб, амал ҳам қилса, Аллоҳ азза ва жалла уни Ўз ҳузурида ўнтадан етти юз яхшиликкача, ундан ҳам бир неча марта кўп қилиб ёзади. Агар бир ёмонликни қасд қилса-ю, унга амал қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида бир яхшилик қилиб ёзади. Агар у (ёмонлик)ни қасд қилиб, амал ҳам қилса, Аллоҳ уни бир ёмонлик қилиб ёзади», дедилар».Бешовларидан фақат Абу Довуд ривоят қилмаган.Шарҳ: Ҳадиси шарифнинг ровийлари Абдуллоҳ ибн Аббос розиялоҳу анҳу билан танишмиз.Ислом шариатининг гўзаллигини кўринг! Бу ҳадисда у қанчалик даражада яхшилик тарафдори эканию, ёмонликка қанчалик қарши экани аниқ баён қилинмоқда. Қилинган амалга бериладиган ажру савоб асосан банданинг ихлосига қараб бўлар экан! Чунки бир хил ният билан бир амални бажарган кишиларнинг бирига ўн ҳисса савоб берилса, иккинчисига етти юз ҳисса, учинчисига ундан бир неча баробар кўп савоб ато этилиши айтилмоқда. Савоб ихлосга қараб бўлади экан!Ҳа, ихлос ана шундоқ нарса. Ихлос билан қилинган ибодатнинг савоби ана шундоқ кўп бўлади. Ихлос самараси ўлароқ банда ўз Роббисига қилган ибодатнинг лаззатини топади, ичи мусаффо бўлади, қалби нурга тўлади ва амалига қўшимча савоб олади. Ихлосли банда ваъз-насиҳат ва ибратлардан ўзига тезда фойда олади. Ихлос Аллоҳ томонидан бандага бериладиган улкан мукофот ва неъматдир. Аллоҳ таоло ҳадиси қудсийлардан бирида: «Ихлос Менинг сирларимдан бир сирдир. Ўз бандаларимдан кимга муҳаббат қилган бўлсам, ўшанинг қалбига ихлосни жойлаганман. Унга фаришта таниш бўлиб, ёза олмайди ҳам, шайтон таниш бўлиб, буза олмайди ҳам», деган.Ушбу биз ўрганаётган ҳадис ҳам ҳадиси қудсий бўлиб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам уни Аллоҳ таолодан ривоят қиладилар. Келинг, ҳадис матни билан яқиндан танишиб чиқайлик:«Албатта, Аллоҳ яхшиликлар ва ёмонликларни ёзиб қўйди». Яъни, Аллоҳ таоло барча яхшиликларни ва ёмонликларни тақдир қилиб Лавҳул Маҳфузга ёзиб қўйди.«Сўнгра ўшани баён қилди». Яъни, кейин ўша ёзиб қўйган яхшиликлар нимаю ёмонликлар нима эканини юборган динлари орқали бандаларига баён қилди. Ҳаммага қайси амал яхши-ю, қайси амал ёмонлиги аён бўлди. «Ким бир яхшиликни қасд қилса-ю, унга амал қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида баркамол бир яхшилик қилиб ёзиб қўяди».Чунки яхшиликни қасд қилишнинг ўзи яхши нарса. Яхшиликни қасд қилган банда тезда уни қилиши ҳам аниқ. Шунинг учун унга тарғиб бўлсин деб, доимо яхшилик ниятида юриши учун қилган ниятига ҳам, гарчи у амалга ошмаса-да, бир яхшилик савоби ёзилади.«Агар уни қасд қилиб, амал ҳам қилса, Аллоҳ азза ва жалла уни Ўз ҳузурида ўнтадан етти юз яхшиликкача, ундан ҳам бир неча марта кўп қилиб ёзади». Яъни, банда ўзи қасд қилган яхшилигини амалга оширса, Аллоҳ банданинг ихлосига қараб ўша яхшиликни Ўз ҳузурида ўнтадан то етти юзгача, ундан ҳам бир неча марта кўпроқ яхшилик қилган, деб ёзади. Ана ўшанинг савобини беради.Демак, ният билан яхшилик қилган мусулмон одамга бериладиган энг оз ажр унинг қилган яхшилигига нисбатан ўн баробар кўп бўлади. Кўпи эса банданинг ихлосига қараб ўн биттадан бошлаб, етти юз ва ундан яна Аллоҳнинг Ўзи билганича кўпайтирилади. Бу ҳам Ислом шариатининг мислсиз гўзалликларидан, осонлигидан. Банда ичини пок қилиши, қалбини мусаффо тутиши ва бунинг самараси ўлароқ пайдо бўлган ихлоси туфайли бировлар бир ишни қилиб олган савобдан, худди ўша ишни қилиб туриб сонсиз-саноқсиз марта кўп савоб олиши мумкин. «Агар бир ёмонликни қасд қилса-ю, унга амал қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида бир яхшилик қилиб ёзади». Яъни, банда бир ёмонликни қасд қилди. Сўнгра гуноҳ бўлишидан, Аллоҳнинг азобига йўлиқишидан қўрқиб, ўша ёмонликни қилмади. Шунинг ўзи яхшилик, балки яхшиликнинг бошланиши. Аллоҳдан қўрқиб ёмонликни тарк қилган одам энди яхшилик қилишга ўтади. Бу мукофот эса уни доимо яхшиликка чорлайди.Киши ёмонликни қасд қила туриб, уни амалга оширмагани эвазига бир яхшилик савоби олиши учун, аввало, ўша ёмонликни Аллоҳдан қўрқиб тарк этиши шарт. Агар бошқа сабаб билан тарк этса, қилган ниятига яраша гуноҳ ёзилади.Мисол учун, бирор кимса бир мусулмоннинг устидан иғво-бўҳтон қўзиш учун борса-ю, масъул одамни топа олмай қайтса, унга гуноҳ ёзилаверади.Шунингдек, ҳаром ичимлик ичмоқчи бўлган киши дўкондан ўша ичимликни топа олмагани учунгина ичмаса, қилган ёмон ниятига яраша унга ҳам гуноҳ ёзилаверади.Аммо, аввал айтгандек, ният қилгандан кейин Аллоҳдан қўрқиб, ёмонликни тарк қилса, яхшиликнинг савоби ёзилади.«Агар у (ёмонлик)ни қасд қилиб, амал ҳам қилса, Аллоҳ уни бир ёмонлик қилиб ёзади».Бу ҳам Аллоҳнинг фазли ва марҳамати. Агар кўп қилиб ёзаман деса, яхшиликни кўпайтириб ёзганидек, ёмонликни ҳам кўпайтириб ёзиши мумкин эди. Аллоҳ таоло ундоқ қилмайди.Ушбу ҳадисдан оладиган фойдаларимиз:1. Аллоҳ таоло азалдан яхшилик ва ёмонликларни Лавҳул Маҳфузга ёзиб қўйгани.2. Аллоҳ таоло яхшилик нима-ю, ёмонлик нима эканини Ўз махлуқотларига баён қилиб бергани.3. Мўмин банда қасд қилган яхшилиги учун ҳам савоб олиши.4. Мўмин банда қасд қилган яхшилигини амалга оширса, ўнтадан етти юзгача ва ундан ҳам кўп савоб олиши мумкинлиги.5. Мўмин банданинг қилган амалига савобнинг кўпайиши унинг ихлоси даражасига боғлиқлиги.6. Мўмин банда бир ёмонликни қасд қилиб, сўнгра Аллоҳдан қўрқиб уни тарк этса, яхшилик ёзилиши.7. Банда бир ёмонликни қасд қилганидан сўнг уни амалга оширса, бир ёмонлик этиб ёзилиши.Ушбу ҳадиси шарифдан Ислом дини қанчалар яхшилик тарафдори эканини, кишилар ихлосли бўлиш учун қанчалар рағбатлантирилганини билиб оламиз. Қайси бир дин, тузум бировга фақат яхшиликни ният қилгани учун, унга амал қилмаса ҳам, мукофот беради? Исломдан бошқа қайси бир дин ёки тузум бир яхшиликка етти юз ва ундан кўп баробар мукофот беради? Исломдан бошқа қайси бир дин ёки тузум қилган ёмон ниятидан қайтган киши учун яхшилик қилганга тенг мукофот беради?Бу ишларнинг ҳаммасида инсондан ортиқча ҳаракат ёхуд азият талаб қилинмайди. Фақат бир нарса – ўша ихлос талаб қилинади. Ихлос эса қалбни мусаффо, ботинни пок тутиб, худди Аллоҳни кўриб тургандек У зотга суюмли бўлиш учун уриниш, холос. Ана ўша ихлос қанчалик кучли бўлса, қилинган яхши амалнинг савоби шунчалик кўпаяверади.Ислом дини – ана шундоқ осон дин. Ислом – ана шундоқ яхшилик тарафдори бўлган дин. Аммо биз мусулмонлар ўз динимизга муносибмизми?Ислом бизга берган имтиёзлардан фойдаланиб, ўзимиз учун кўпроқ ажр-савоб жамлашга уриняпмизми? Қиладиган яхши амалимизни чин ихлос билан, фақат Аллоҳнинг розилиги учун қилаяпмизми? Бандалик билан адашиб қилган ёмон ниятларимиздан Аллоҳ таолодан қўрқиб қайтмоқдамизми? Умуман, бизда ушбу ҳадиси шарифда зикр қилинган маънолар ҳақида тушунча борми?Ҳар бир ниятимиз, қасдимиз Аллоҳга маълум бўлиб, унга яраша савоб ёки гуноҳ номаи аъмолимизга ёзилиб бораётганини биламизми? Ҳар бир қилган амалимизга яраша маълум савоб ёки гуноҳ олаётганимизни доимо ҳис этамизми?Аввал билмасак, энди билдик. Энди ушбу ҳадисга амал қилишимиз лозим. Фақат яхшиликни қасд қилишга ўтайлик. Қасд қилган яхшиликларимизни чин ихлос билан амалга оширишга ўтайлик. Адашиб баъзи бир ёмонликни қасд қиладиган бўлсак, дарҳол ундан қайтадиган бўлайлик. Ана шунда чин мусулмон бўлиб, икки дунё саодатига эришамиз.\nОВ ҚИЛИНГАН ҲАЙВОННИ ГУСҲТИ ХУСУСИДА


Собиқ амалдор ҳибсга олинди\n07 май 2021, Тошкент вақти: 03:15\nҚирғизистонда Архитектура ва қурилиш давлат агентлигининг собиқ бошлиғи Эшонбой Қодирбеков ҳибсга олинди. Бу ҳақда Қирғизистон молия полицияси матбуот хизмати маълум қилди.\nХабарларга кўра, И.Қодирбеков юқори лавозимда ишлаган пайтда эгаллаб турган мансабини суистеъмол қилган. Собиқ расмий устидан жиноят иши қўзғатилгани ҳам маълум бўлди.\nҚирғизистон парламентининг собиқ депутати Э.Қодирбеков 2005 йил март инқилоби даврида мухолифат сафида бўлиб, собиқ президент Асқар Ақаев истеъфо бергандан сўнг деярли 24 соат давомида Қирғизистон президенти вазифасини бажарган эди.


Ўзбекистонда Ялпи Ички Маҳсулот 5,5 фоизга ўсди. Турмуш даражаси-чи? (видео) — Sof.uz\nЖАҲОН 30,596,712 22,247,541 954,019\n18.01 16:57 723 Таҳлил\n2019 йил Ўзбекистонда Ялпи Ички Маҳсулот 5,5 фоизга ўсди. Ўзбекистонда у ўтган йили 58 миллиард доллардан ошган. Бу ҳақида ўтган ҳафта Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги хабар тарқатди. Вазирликка кўра, у аҳоли жон бошига 1741 долларни ташкил этди ва бу, ундан аввалги йилгига қараганда 13,5 фоизга ўсган.\nХалқаро экспертларга кўра, Ўзбекистонда бу кўрсаткич ўсишда давом этади. Ҳаммаёқда ижобий рақамлар. Лекин, сиз буни сездингизми? Ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши сизнинг турмушингизни фаровонроқ қилдими? Сизнинг қанчалар фаровон эканингизни бу кўрсаткич ўлчай оладими? Би-Би-Си ўзбек хизмати бу ҳақда лавҳа тайёрлади.\nЯлпи ички маҳсулот ўзи нима?\nЯлпи ички маҳсулот бир йил давомида, бир давлат ичида ишлаб чиқарилган маҳсулот ва кўрсатилган хизматларни ҳисоблайди. Бу якуний қиймат қанчалар юқори бўлса, мамлакат шунчалар иқтисодий тараққий топган, қудратли ва фаровон деб кўрилади.\nАммо, ялпи ички маҳсулот ўта материалистик тушунча: Унинг ягона мақсади - юқори даражали иқтисодий кўрсаткичга эришиш. Лекин, бу ўсиш аслида одамларнинг турмуш даражасини оширяптими? Бу бошқа масала. Охирги йилларда дунёда ялпи ички маҳсулот бўйича биринчи ўринда турадиган Америка қўшма штатларида бу шубҳа остига олина бошланган. Кўплаб таҳлилчиларга кўра, ҳа, иқтисод ривожланяпти, лекин оддий америкаликлар, аксинча, қашшоқлашиб боряпти. Мамлакатдаги бойлик аҳоли ўртасида адолатсиз улашилади, тенглик даражаси ёмонлашгандан ёмонлашяпти.\nЎзбекча мисол... Айтайлик, сиз Термизда яшайсиз. Кўчангизда бир бойвачча оила бор. У ҳашаматли саройда яшайди. Бу йил унинг машиналари сони бештага етди. Бутун дунёдаги каби, Ўзбекистон иқтисоди буни яхши кўрсаткич дея йиллик ҳисоботга киритади, ахир мамлакатда бешта қиммат машина сотилди-ку, тўғрими? Лекин, маҳалладаги машинаси йўқ одамлар аҳволи ҳисоботда акс этмайди - улар жамоат транспортида ишга қатнашда давом этади.\nШунингдек, ялпи ички маҳсулот ҳисобланганда, унинг иқлимга таъсири ҳисобга олинмаяпти. Яна бир мисол. Айтайлик, сиз Бахмалда, тоғли ва ўрмонли ҳудудда яшайсиз. У ерда бир жой дарахтлардан тозаланиб, текисланиб, катта савдо мажмуаси қурилди. Тўғри, бу иш ўринларини яратади, ялпи ички маҳсулот ошади, лекин иқлим-чи? Унга бўладиган таъсир ўлчанадими? Ёки, бутун Ўзбекистон учун аянчли мисол, пахтани олинг. Пахтани суғориш учун сарфланган сув ва келиб чиққан қурғочилик, ишдан чиққан ер ялпи ички маҳсулотда акс этганми? Йўқ. Битта футболка ишлаб чиқариш учун 2700 литр сув керак бўлар экан, лекин ялпи ички маҳсулотда сув эмас, ўша футболка ҳисобланади.\nЯна бир ғалати жойи шуки, агар қаердадир тўфон ё тошқин юз берса, ҳукуматлар қайта қуришга миллионлаб пул сарфлайди ва бу харажат ялпи ички маҳсулотни кўтаради, лекин одамлар уйидан, ишидан, ҳаётидан айрилгани ҳисобланмайди.\n1958 йилда "Бадавлат жамият" китобини чоп қилган Жон Кеннет Гелбрайт ёзганди: "Тенгсизлик одамларни хавотирга солмай қўйди". Ҳукуматлар қанча кўп миқдорда ош қилсанг, ҳаммага кўпроқ ош етади деб ўйлаганди, аммо бундай бўлмади. Ҳозирда АҚШда 10% аҳоли мамлакатдаги 75% бойликни назорат қилади.\nЭнди иқтисодий экспертлар, ўзгараётган дунёга мос, табиий заҳираларни асрайдиган, инсон фаровонлиги ва тенгсизликни йўқ қилишни мақсад қилган янгича усулни ўйлаб топишни таклиф қилишмоқда. Чунки, ялпи ички маҳсулот тоза ҳаво, соғлик, умр кўриш муддати, жинслар тенглиги, имконият, таълим ва кўплаб бошқа жиҳатларни ўлчамайди.\nИқтисод бўйича Нобель мукофоти совриндори Жозеф Стиглицнинг огоҳлантиришича, агар дунё лидерлари ялпи ячки маҳсулотга мубталоликларини тўхтатишмас экан, иқлим таҳдиди ва молиявий тенгсизликка қарши курашиш, ҳамда демократиянинг таназзулини тўхтатиш жуда қийин бўлади. "Буни ривожланган давлатлардаги сиёсий намойишларда кўряпмиз, иқтисодий шикоятлардан фойдаланиб қолаётган демагоглар кучайишида, ёнғинлар авжига чиқаётган, тошқинлар ва қурғоқчилик тобора кўп юз бераётган табиатимизда кўряпмиз" дейди у.\nХўш, қандай муқобил йўллар бор?\n1970-йилларда Бутан қироллиги ялпи ички маҳсулот андазасидан воз кечиб, Ялпи миллий бахтни (Gross national happiness) ўлчай бошлаганди. У нафақат руҳий осойишталик, балки уйингиздаги телевизорлар сонидан тортиб, вақтни қандай унумли ўтқазишингизни ўлчайди. У ялпи ички маҳсулотга муқобил деб кўрилган илк тизим бўлганди.\nБирлашган миллатлар ташкилотининг Инсон тараққиёти индекси (Human development index) асосан имкониятлар қанчалар тенг эканини ўлчайди. У жон бошига ялпи ички маҳсулот қанча экани ва жон бошига таълимга қанча харажат қилинаётганини қўшиб ҳисоблайди.\nАҚШнинг ўзидаги қатор штатларда Асл тараққиёт кўрсаткичи (Genuine progress indicator) ўлчаниб келмоқда. У ялпи ички маҳсулот факторларига қўшимча ҳолда, жиноят кўлами ва озон кенгайиши қанчага тушаётгани, ва ҳатто ишга бориб келиш учун йўлда қанча вақт сарфлашингизни ўлчайди.\n2014 йилда тадбиқ қилинган Яхшироқ ҳаёт индекси (Better life index) 11та факторни назарда тутар экан: уй-жой, даромад, иш, маҳалла, таълим, табиат, фуқаровий фаоллик, соғлик, ҳаётдан мамнунлик, хавфсизлик, ҳамда иш ва ҳаёт ўртасидаги мувозанатнинг бари тарозига тортилади. Қизиғи, ҳар бир давлат ўзидаги қадриятларга мослаб, бир факторни иккинчисидан юқори қўйиши мумкин.\nТанқидчиларга кўра, ҳамма нарсани ҳам ўлчаб бўлмайди, масалан хавфни башорат қилиш қийин. Шундай экан пулни ўлчаш осонроқ. Лекин, ялпи ички маҳсулотга муқобил юқоридаги каби усуллар қўлланганда, АҚШ ва Хитой етакчи ўринлардан уриб туширилиб, Финляндия, Норвегия, ва ҳатто Коста Рика каби давлатлар биринчи ўринга чиқишига гувоҳ бўласиз. Чунки энг бой мамлакат бўлиш, энг фаровон турмушни англатмаслигини афтидан улар тушуниб етишган.\nЎзбекистон ҳам ислоҳотлар даврида ўз иқтисодий кўрсаткичлари билан халқаро индексларда яхши таассурот қолдириш ва айни дамда ўз аҳолиси ичидаги тенгликни таъминлашдек нозик мувозанатни ушлаши керак бўлади. Аммо, чамаси ялпи ички маҳсулот меъёри бунда ёрдам бериши амримаҳол.\nКеча, 18:19 369 Ўзбекистон\nКеча, 18:06 346 Ўзбекистон\nКеча, 17:46 629


Туркия курд исёнчиларига қарши Ироқ ҳудудида ҳам ҳарбий амалиётлар ўтказиш ҳуқуқига эга.\n25 июн 2022, Тошкент вақти: 21:15\nАнқарада Европа Иттифоқи расмийлари билан учрашган Туркия ташқи ишлар вазири Абдулла Гул ана шундай баёнот берди.\nТуркия ҳукумати Ироқни ўзига макон қилиб олган курд исёнчиларига қарши ҳарбий амалиётлар ўтказиш масаласини муҳокама этмоқда.\nШунингдек, Курдистон ишчилар партияси жангариси Туркия шарқида полиция участкасига ҳужум қилгани ҳам хабар қилинмоқда. Бу ҳужумда полициянинг саккиз ходими ҳалок бўлган.