Ижтимоий тарбиядан мақсад – болани ёшлигиданоқ одамлар билан яхши муомала қилиш одобига ўргатиб, маънавий баркамол этиб вояга етказишдир. Бу тарбия ҳам муборак Ислом ақидаси ва чуқур имон туйғусидан озиқланади. Бундай тарбия кўрган бола жамиятда гўзал муомаласи, одоби, ақли билан ажралиб туради.\nШубҳасиз, бола тарбияси ота-она, мураббийлар учун муҳим масъулият ҳисобланади. Юқорида айтиб ўтилганидек, ҳар қандай тарбия имон, хулқ ва нафс тарбиясининг умумий маҳсулидир. Ижтимоий назорат ва тўғри сиёсат таъсирида тарбия топган бола ўз бурчларини бажариб, одоб қоидаларига риоя қилади.\nТажрибадан маълум, жамият соғлом, кучли ва мустаҳкам бўлиши учун унинг ҳар бир аъзоси ҳар томонлама соғлом бўлиши зарур. Бу ўринда Ислом таълимотининг ижтимоий ва ахлоқий тарбиядаги беқиёс ўрнини алоҳида таъкидлаш муҳим. Устоз-мураббийлар ижтимоий тарбияда катта масъулият ва ғайрат кўрсатишлари керак. Ижтимоий тарбиянинг амалий услублари нималардан иборат? Бу услуб тўрт ишда кўринади.\nФазилатли қалбни тарбиялаш.\nБошқалар ҳақига риоя қилиш.\nУмумижтимоий одобларни ўргатиш.\nНазорат ва ижтимоий танқид.\nФазилатли қалбни тарбиялаш. Ислом яхши тарбия қоидаларини катта-кичик, эркак-аёл, ёш ва кекса одамлар қалбида ҳаё, одоб ва эзгулик қоидаларига кўра қоим қилди. Исломий шахсият шу хислатлар билан мукаммал ва тўлиқ бўлади. Эзгу фазилатли қалбни тарбиялашга доир Исломнинг бебаҳо кўрсатма ва тўғри йўриқлари бор. Улар ижтимоий тарбияни етук ва мукаммал қилади. Натижада жамият ўзаро ҳамкорлик, ишончли бирдамлик, юксак одоб ва ўзаро муҳаббатга асосланган ҳолда тараққий топади. Бу йўриқлардан энг олдиндагиси бола қалбида тақво уйғотишдир.\nТақво Аллоҳдан ва азобидан қўрқиш, кечиришини ва савобини умид қилишдир. У нафсни назорат қилиш билан ҳосил бўладиган имон шуурининг табиий самараси ва муқаррар натижасидир. Уламолар унга қуйидагича таъриф берадилар:\n“Тақво Аллоҳ қайтарган ишга яқин йўламаслик ва буюрган ишидан оғмасликдир”. Бошқа баъзи уламолар қуйидагича таърифлайди:\n“Яхши амаллар ила Аллоҳ ғазабидан сақланиш ва Аллоҳдан яширин ва ошкор қўрқиш”. Қуръони карим кўп оятларда тақво фазилатига буюради ва унга қизиқтиришга аҳамият беради. Шунинг учун саҳобалар ва салаф олимлар тақвога катта эътибор беришган, уни топганлар, унга интилганлар ва у ҳақда сўраганлар.\nУбай ибн Каъб Умар ибн Хаттобдан (розияллоҳу анҳу) тақво ҳақида сўради. У киши: “Тиконли йўлда юрганмисан?” дедилар. Убай: “Ҳа, юрганман”, деди. Умар ибн Хаттоб: “Қандай юргансан?” деб сўрадилар. У: “Кийимимни шимардим ва тиришдим”, деди. У киши: “Мана шу тақво”, дедилар.\nТақво мўмин қалбига Аллоҳдан қўрқиш ва Унинг назоратида эканини англаш ҳиссини тўлдиради. У барча ижтимоий одоблар манбаи, гуноҳлар ва муфсидлардан сақловчи ягона йўлдир. Шунингдек, у жамиятни бут қилувчи омилдир. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Тақво мана бу ерда”, деб уч бор кўкракни кўрсатганлар. Бундан эса ижтимоий тарбияда қалб катта аҳамиятга эга экани англашилади.\nТақвонинг таъсири ҳақида баъзи намуналар: Имом Ғаззолий “Иҳё” китобида ривоят қилади. Юнус ибн Убайднинг дўконида қиймати 400 дирҳамлик ва 200 дирҳамлик матолари бор эди. Бир куни намоз ўқиш учун масжидга кетишида ўрнига акасининг ўғлини қўйди. Бир аъробий келиб 400 дирҳамлик матони сўради. Сотувчи унга 200 дирҳамлик матони кўрсатди. У уни чиройли деб рози бўлди ва 400 дирҳамга сотиб олди. Йўлда унга Юнус рўпара келди ва матони таниб қолиб: “Қанчага сотиб олдингиз?” деб сўради. У: “400 дирҳамга”, деди. Юнус: “Бу мато 200 дирҳамдан баланд турмайди, уни қайтариб бер”, деди. Шунда аъробий: “Бизнинг шаҳримизда 500 дирҳамдан сотишади, мен бу нархга розиман”, деди. Юнус эса: “Мен билан қайт, чунки динимизда тўғрилик мол-дунё ва ундаги нарсалардан яхшидир”, деди. Сўнгра уни дўконга олиб бориб, 200 дирҳам қайтариб берди. Ва акасининг ўғлига бу борада танбеҳ берди. Сўнгра: “Аллоҳдан уялмайсанми? Аллоҳдан қўрқмайсанми? Мусулмонларни алдаб, пул фойда қиласанми?” деди. Шунда ҳалиги харидор: “Аллоҳга қасам, у рози бўлгани учун олдим”, деди. Юнус: “Ўзинг ундан рози бўлганингдек, унга ҳам рози бўлмайсанми?” деди.\nАбдуллоҳ ибн Динор шундай ривоят қилади: “Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан Маккага йўлга чиқдик, йўлда дам олиш учун тўхтадик. Тоғдан бир чўпон ёнимизга келди. Унга: “Эй чўпон, бир қўй сотгин”, дедик. У: “Мен қулман”, деди. Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) синаш учун: “Хўжангга бўри еди, деб айтгин”, деди. Шунда чўпон: “Хўжайинку ишонар, лекин Аллоҳни нима деб алдайман?” деди. Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) йиғладилар, сўнгра қул билан билан бирга уйига бориб, уни хожасидан сотиб олди ва озод қилди. Сўнг: “Бу сўз сени бу дунёда озод қилди, охиратда ҳам (дўзахдан) озод қилишидан умидворман”, деди.\nОна билан қиз ўртасида бўлиб ўтган ушбу қиссани кўпчилик билади: она сутга сув қўшиб, кўпроқ фойда кўришни хоҳлайди, қизи эса мўминлар амири бундан қайтарганини эслатади. Она: “Биз қаердамиз, амир қаерда? У бизни кўриб ўтирибдими?” дейди. Қиз эса қатъият билан қаршилик кўрсатади: “Мўминлар амири кўрмаётган бўлса ҳам, мўминлар амирининг Раббиси бизни кўриб турибди”, дейди.\nФарзандларни тақвога ўргатиш вожибдир.\nҚардошлик (биродарлик). У руҳий муносабат бўлиб, муҳаббат ва ҳурматга асосланади. Одамларни бир-бирига исломий ақида алоқалари ва имон, тақво хислатлари билан боғлайди. Қардошлик ўзаро ҳамкорлик ва бошқани ўзидан ортиқ кўришда, мулойим қалб ва кечиримлиликда кўринади, жамиятнинг мол-жони ва обрўларига зарар берувчи ҳар қандай нарсадан узоқ бўлиш ҳиссини пайдо қилади.\nИслом Аллоҳ йўлидаги қардошликка ундайди. Унинг мақсади, бурчлари Қуръон оятлари ва ҳадисларда баён қилинди.\n«Албатта, мўминлар динда ўзаро биродардирлар...» (Ҳужурот, 10).\nسَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ ...\n«Биз сени биродаринг (Ҳорун) билан қувватлантирурмиз...» (Қасас, 35).\n«...ўзаро адоватда бўлган пайтларингизда дилларингизни (туташтириб) ошно қилиб қўйган Аллоҳнинг неъматини ёдда тутинг. Унинг неъмати туфайли биродарларга айландингиз...» (Оли Имрон, 103).\nИмом Муслим ривоят қилади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Мусулмон мусулмоннинг қардоши, унга зулм қилмайди, (душманга) топширмайди, хорламайди, таҳқирламайди. Мусулмон кишининг биродарларини таҳқирлаши унга ёмонлигига кифоя қилади. Мусулмонга бошқа мусулмоннинг қони, моли ва обрўси ҳаромдир. Тақво мана бу ерда”, деб уч марта айтиб, кўкракларига ишора қилдилар.\nИмом Бухорий ва Имом Муслим ривояти: “Одам ўзи яхши кўрган нарсани биродарига илинмагунича ҳақиқий мўмин бўла олмайди”.\nИмом Муслим ва Имом Аҳмад ривояти: “Дўстлашиш, ўзаро меҳрибонлик ва раҳмдилликда мўминлар бир вужудга ўхшайди. Унинг бир аъзоси азоб чекса, бошқа аъзолари ҳам вақтни уйқусизлик ва иситма қилиш билан ўтказади”.\nИмом Муслим “Саҳиҳ” китобида ривоят қилади. Аллоҳ таоло қиёмат куни: “Менинг жалолим ила муҳаббат қилишганлар қани? Менинг соямдан ўзга соя бўлмаган бу кунда уларни Ўз соямга олурман”, дейди.\nАсрлар оша Ислом жамиятида одамларнинг ўзаро муомаласи, кўнгил сўраши, бошқаларни ўзидан устун қўйиши ва ўзаро ёрдамни аямаслиги Аллоҳ йўлидаги муҳаббат ва қардошлик (биродарлик) натижасидир.\nБаъзи ибратли мисоллар билан танишсак.\nҲоким “Мустадрак”да ривоят қилади: Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Ойша онамизга (розияллоҳу анҳо) 80 минг дирҳам юбордилар. У киши рўзадор эдилар. Эгниларида эски кўйлак. Бу пулларни ўша вақтнинг ўзида фақирлар, мискинларга тақсимлаб бердилар. Ундан бир дирҳам ҳам қолмади. Шунда у кишига хизматчиси: “Эй мўминлар онаси, ифтор қилиш учун ўзимизга ҳам бирор дирҳам олмадингизми?” деди. “Эй қизим, агар эслатганингда, албатта олардим”, дедилар у зот (розияллоҳу анҳо).\nТабароний “Кабир”да ривоят қилади. Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) 400 динор пулни ҳамёнга солдилар ва хизматкорига: “Буни Абу Убайда ибн Жарроҳга олиб бориб бер”, дедилар. Хизматкор пулни олиб борди ва: “Мўминлар амири сиз буларни ўз ҳожатингизга ишлатишингизни айтдилар”, деди. Абу Убайда: “Аллоҳ Умарга раҳмат ёғдирсин”, дедилар, сўнгра: “Эй хизматчи, бу етти динорни фалончига, бу беш динорни фалончига ва бу беш динорни фалончига олиб бориб бер”, деб пулни тақсимладилар. Хизматчи Умар (розияллоҳу анҳу) ёнига қайтиб, воқеани сўзлаб берди. Умар (розияллоҳу анҳу) яна шунча дирҳамни Муоз ибн Жабал учун тайёрлаб қўйган эди. “Буни Муозга олиб бориб бер!” дедилар. Хизматчи пулни олиб бориб берди ва: “Буни ўз ҳожатингизга ишлатишингизни мўминлар амири айтиб юбордилар”, деди. У киши: “Аллоҳ у кишига раҳмат ёғдирсин”, дедилар. Сўнгра: Эй хизматчи, бунчаси фалончига ва бунчаси фалончига”, деб тақсимлаётганларида бир аёл келиб қолди. У Муознинг хотини эди. У аёл: “Аллоҳга қасам, биз камбағалмиз, бизга ҳам беринг”, деди. Ҳамёнда икки дирҳам қолган эди. Муоз шу икки дирҳамни аёлга отди. Шундан сўнг хизматчи келиб, Умарга (розияллоҳу анҳу) воқеани айтиб берди. Бундан Умар (розияллоҳу анҳу) хурсанд бўлдилар ва: “Улар бир-бирлари билан қардош (биродар)дирлар”, дедилар.\nҲазрат Умар (розияллоҳу анҳу) даврларида қаттиқ қаҳатчилик бўлди. Шомдан Ҳазрат Усмоннинг минг туяда озиқ-овқат ва либослари юкланган карвон келди. Тижоратчилар ҳар томондан бу карвондаги юкларни сотиб олиш истагида югуриб келишди. Уларга: “Қанча фойда берасизлар”, дейилди. Улар: “Беш фоиз фойда берамиз”, дейишди. “Бу фойдадан кўпроқ берадиганни топдик”, дейилди. Улар: “Бу фойдадан кўпроқ берадиганни билмаймиз”, дедилар. Уларга Усмон (розияллоҳу анҳу): “Мен бир дирҳамга 700 ва ундан кўпроқ берувчини топдим. Мен Аллоҳни топдим”, деди ва ушбу оятни ўқиди:\n“Аллоҳ йўлида молларини эҳсон қилувчилар (савобининг) мисоли гўё бир донга ўхшайдики, у ҳар бир бошоғида юзтадан дони бўлган еттита бошоқни ундириб чиқаради. Аллоҳ хоҳлаган кишиларга (савобини) янада кўпайтириб беради. Аллоҳ (карами) кенг ва билимдон зотдир” (Бақара, 261).\nСизлар гувоҳсизлар, эй савдогарлар! Карвон ва ундаги буғдой ва ун, зайтун ва сариқ ёғ ҳаммасини Мадина фуқаро (камбағал)ларига ҳиба қилдим ва албатта, у мусулмонларга садақадир”, деди ҳазрат Усмон (р.а).\nИмом Бухорий “Адаб ал-Муфрад” китобида Ибн Умардан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: “Бир вақтлар келди, бирон киши динор ва дирҳамча мусулмон биродаридан ҳақлироқ бўлмади”.\nБолаларимизни биродарлик, ўзаро меҳр-муҳаббат руҳида тарбиялаш бизга вожибдир.\nМеҳрибонлик (раҳмат). У қалбдаги юмшоқлик, виждонда сезгирлик ва ақлда ўткирликдир. Меҳрибон қалб бошқаларга ачинади, улар учун азобланади, уларга раҳм қилади, ғам ва азият кўз ёшларини аритади (тўхтатади). Меҳрибонлик мўминга азият беришдан, жиноятдан асрайди. Бундай фазилат эгаси барча инсонларга тинчлик ва яхшиликни тилайди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) инсонларнинг бир-бирига меҳрибонлиги Аллоҳнинг уларга бўлган меҳрибонлигидир, деб таърифлаганлар.\nИмом Термизий, имом Абу Довуд ва имом Аҳмад ривоят қиладилар. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Меҳрибонларга Аллоҳ меҳрибон бўлади, (ерда) бошқаларга меҳрибон бўлинглар, сизларга ҳам осмондаги Зот меҳрибон бўлур”, дедилар.\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) меҳрибонликдан маҳрум бўлганларни бахтсиз киши деб таърифлаганлар.\nИмом Термизий, имом Абу Довуд ва бошқалар ривоят қилади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Бахтсиз кишида меҳрибонлик бўлмайди” дедилар. Мўмин фақат мўмин қардошига эмас, бошқаларга ҳам меҳрибонлик кўрсатади.\nТабароний ривоят қилади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) саҳобийларига: “Бир-бирингизга меҳрибон бўлмагунча мўмин бўлмайсизлар”, дедилар. Ҳазрат Умар: “Ё Расулуллоҳ, барчамиз меҳрибонмиз”, деди. Шунда у зот: “У бирингиз ўз дўстига қилган меҳрибонлик эмас, балки халққа қилинган меҳрибонликдир”, дедилар. Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бу кўрсатмаларидан маълум бўладики, меҳрибонлик фақат мусулмонларга эмас, балки барча инсонларга меҳрибон бўлиш экан. Ана шундай меҳрибонлик инсоннинг ҳақиқий мўминлигини кўрсатади. Агар бундай меҳрибонлиги бўлмаса, инсон комилликка етишолмайди. Мўмин киши тақво қилади ва бировга озор беришдан тийилади.\nПайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бир фоҳиша аёл итга сув бергани учун Аллоҳ гуноҳидан ўтиб, унга жаннат эшикларини очгани ва бошқа бир аёл мушукни қамаб қўйиб, унга сув ва нон бермай ўлдиргани сабаб, раҳмсиз аёлни дўзахга маҳкум қилгани ҳақида сўзлаганлар.\nДемак, инсон одамларга, ҳайвонот ва набототга ҳам меҳрибон бўлиши керак. Ҳазрат Умар (розияллоҳу анҳу) бир киши қўйини сўйиш учун оёғидан судраб олиб бораётганини кўрди. Шунда унга: “Сенинг ҳолингга вой бўлсин! Уни ўлимга чиройли ҳолда олиб бор”, деди.\nИсломий тарбия натижасида шаклланадиган меҳрибонликка айрим мисоллар келтирсак:\nТарихчилар ривоят қилади. Амр ибн Ос Миср фатҳида қурган чодирининг устига кабутар ин қурди. Амр кетмоқчи бўлганида инни кўриб қолди ва чодирни бузиб, қушга зулм қилишни истамади. Чодирни бузмай ташлаб кетди. Чодир атрофида аҳоли кўпайди ва бу жой “Фустот”, яъни “Чодир” деб аталувчи шаҳарга айланди. Бу Миср шаҳрининг эски номидир.\nУмар ибн Хаттоб жоҳилият вақтларида қалби қаттик, раҳм-шафқатсиз деб танилган эди. Ислом тарбияси унинг қалбида меҳрибонлик (раҳмат) булоғини очгач, ҳар бир иши учун Аллоҳ ҳузурида масъулият сеза бошлади. Ҳатто йўл бермагани оқибатида йиқилиб ўлган хачир учун ҳам ўзини жавобгар ҳисобларди.\nАбу Бакр (розияллоҳу анҳу) Усома ибн Зайд аскарларига: “Аёлларни, кексаларни ва гўдакларни ўлдирманглар, хурмо ва мевали дарахтларни кесманглар, уйларида ёлғиз ўтирган кишиларга тегманглар”, деб насиҳат қилган эди.\nИслом таълимоти аёллар, кексалар ва гўдакларга, мевали дарахтларга, уйда ўтирган тинч аҳолига уруш вақтида ҳам зарар етказмасликка ундайди. Ҳозирда дунёда рўй бераётган қўпорувчилик ва тинч аҳолини портлатиш каби воқеалар Ислом таълимотига зид хатти-ҳаракатлардир.\nМусулмонлар ҳузуридаги вақф мол-мулклари:\nУйсизлар вақфи – уйсизларни очликдан сақлаш, бошпана билан таъминлаш учун махсус ажратилган мол-мулк. Одамлар мол-мулкли бўлгунича ёки вафот этгунича ҳам шу ерда яшайверган.\nТўйлар вақфи – хурсандчилик ва тўй муносабати учун кийим ва зеб-зийнатларни камбағалларга эвазсиз вақтинча бериладиган вақф тури. Бу билан камбағал хурсандчилик кунини тоза кийимда гўзал шаклда ўтказади, кўнгли хотиржам бўлади, кўпчилик орасида ўксинмайди.\nҒариб ва касал кишилар дўстлик вақфи. Оғир беморларнинг касалини енгиллатиш учун махсус шинаванда одам тайинланади. У чиройли ҳикоя, ривоят, шеър ёки қўшиқлар билан хастанинг кўнглини кўтаришга ҳаракат қилади.\nТортиқ вақфи – бирор-бир буюмни синдириб ёки бериб юборган хизматкор хўжайин ғазабига учрамаслиги учун жорий этилган. Бошига шундай ташвиш тушса, хизматчи вақф идорасига синган буюмни бериб, ўрнига янгисини олади ва бу билан ғазабу азобдан нажот топади.\nШунингдек, очни тўйдириш, чанқаганга сув бериш ва яланғочга кийим бериш, майитни кўмиш, етимни кафилликка олиш, изтироб чекаётган кишига ёрдам бериш ва ожизнинг кўнглини сўрашга йўналтирилган вақфлар ҳам бор.\nШубҳасиз, вақф ва хайрия жамғармалари илм даргоҳлари ва бошқаларга кўмак бериши, яхшиликка интилиш кабилар Аллоҳ мўминларнинг кўнглига солган меҳрибонлик (раҳмат)дан қолган излардир.\nБу қадриятлар асрлар оша қон-қонимизга сингди, маданиятимизга айланди. Биз ҳам фарзандларимизда шундай фазилатларни тарбиялашимиз лозим.\nБошқани ўзидан ортиқ кўриш. Бу руҳий туйғу инсоннинг яхшилик ва фойдали ишларда бошқани ўзидан устун қўйишидир. Бу ишда Аллоҳ ризолиги ният қилинса, имон содиқлиги, хулқ ва руҳ поклигининг биринчи қоидалари бажарилган бўлади.\nБизга Қуръони каримда Ислом жамияти аъзоси бўлган ансорийларнинг сифатлари келтирилгани ибратдир. Бу сифатлар ўзаро мулойимлик, бошқаларни афзал кўриш ва ҳамдардликда кўринади.\nوَٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلۡإِيمَٰنَ مِن قَبۡلِهِمۡ يُحِبُّونَ مَنۡ هَاجَرَ إِلَيۡهِمۡ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمۡ حَاجَةٗ مِّمَّآ أُوتُواْ وَيُؤۡثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ وَلَوۡ كَانَ بِهِمۡ خَصَاصَةٞۚ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفۡسِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ٩\n«Улардан (муҳожирлардан) илгари (Мадинадек) диёрда яшаган ва имонни сақлаганлар (ансорлар) эса ўзлари (ёнлари)га ҳижрат қилиб келган кишиларни суйгайлар ва дилларида уларга берилган нарса (ўлжалар) сабабли ҳасад сезмаслар ҳамда ўзларида эҳтиёж бўла туриб, (эҳсон қилишда бошқа муҳожирларни) ихтиёр қилурлар. Кимки ўз нафси бахиллигидан сақлана олса, бас, ана ўшалар (охиратда) нажот топувчилардир» (Ҳашр, 9).\nЎз ихтиёри билан ўзидан бошқани афзал кўриш ва ижтимоий ҳамдардлик ансорийлар хулқида жилоланди, башарият тарихида уларнинг ўхшашини топа олмайсиз. Ансорийлар динлари учун қувилган ва ватанларидан ҳайдалган, дунё зийнатлари ва матоларидан узилган муҳожир биродарларини ўзларига шерик қилдилар. Уларга ёрдам бердилар. Ҳаёт насибаларида уларни ўзларидан афзал кўрдилар. Агар улардан бири вафот этса, иккинчилари меросхўр бўлишди.\nЖамиятда бошқани афзал кўриш намуналари. Имом Ғаззолий “Иҳёу улумид-дин” китобида Ибн Умардан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади.\nУ киши: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) саҳобаларидан бирига бир қўй калласи ҳадя қилинди. Шунда у: “Мендан ҳам муҳтожлар бордир”, деди ва қидириб топиб, унга берди. У ҳам ўзидан муҳтожроқни излаб топиб, унга берди. Шу тарзда биридан бошқага ўтиб, ҳатто етти кишидан сўнг яна биринчи саҳобага қайтиб келди», деди.\nМўминлар онаси, Асад қабиласидан бўлган Зайнаб бинти Жаҳш “уммул масакин”, яъни “фақирлар онаси” лақабини олганлар. Бунга ўзларидан бошқани афзал кўриш ва ҳамдард бўлишлари сабаб бўлди.\nИбн Саад “Табақот” асарида ривоят қилади.\nБараза бинти Бойиъ айтиб берди. Ҳадялар йиғилганида, Умар ибн Хаттоб унинг (Зайнабнинг) улушини бериб юборди. Юк ташувчи кирганида: “Аллоҳ Умарни мағфират қилсин! Биродарларим орасида буни тақсимлашга мендан кўра у муносиброқ”, деди. Шунда улар: “Бунинг барчаси сенга”, дейишди. “Субҳаналлоҳ”, деб кийими билан уни беркитди ва: “Тўкинглар ва устига кўйлакни ташланглар”, деди. Қиссачи айтади: “Сўнгра менга: “Қўлингни тиқ ва қисмлаб олиб фалончининг болаларига етказиб бер, фалончининг болаларига ҳам... деяверди, ҳатто ҳадядан фақат кўйлак остидагиси қолди”. Зайнаб бинти Жаҳшга Бараза бинти Бойиъ: “Сизни Аллоҳ мағфират қилсин, эй мўминлар онаси, Аллоҳга қасам, бунда менинг ҳақим бор эди”, деди. Шунда: “Кўйлак остидаги сизга”, деди. Бизлар кўйлакни олиб қарасак, саксон беш дирҳам қолган экан.\nОлдинги саҳифалардан бирида Ойша онамиз (розияллоҳу анҳо) минг дирҳамга тенг бўлган ҳадяларни фақир ва камбағалларга тақсимлаб, ўзларига ифторлик қилишлари учун бир дирҳам ҳам қолдирмаганлари ҳақида ривоят келтирилган эди. Агар хизматчилари эслатганида, Ойша онамиз (розияллоҳу анҳо) албатта олар эдилар, лекин бошқаларни хурсанд қилиш учун ўзларини унутган эдилар.\nҚуртубий ривоят қилади: «Ярмук куни амакимнинг ўғлини излаб чиқдим. Қўлимда сув бор эди. Ва мен: “Агар чанқаган киши бўлса, сув бераман”, дедим. Ногоҳ амаким ўғлини кўрдим ва: “Сув берайми?” дедим. У боши билан “ҳа” деб ишора қилди. Шунда бошқа киши “оҳ... оҳ...” дерди. Амаким ўғли сувни унга беришимни ишора қилди. Борсам, у Ҳишом ибн Ос экан. Унга: “Сув берайми?” дедим. У “ҳа” деб ишора қилди. Шунда бошқа бир киши “оҳ... оҳ...” деганини эшитдим. Ҳишом унга олиб бориб беришимни ишора қилди. Унга борганимда у ўлган экан, шунда тезлик билан Ҳишомга борсам, у ҳам ўлган. Шундан сўнг амакимнинг ўғлини йўқладим, афсус, у ҳам ўлган экан». Улар ўзларидан бошқани афзал кўргани учун биронтаси сув ичмадилар. Яхшиликни ўзидан кўра бошқаларга илиниш, бошқаларни деб ўзидан кечиш улуғ хулқ, улуғ фазилатлардандир.\nАфв (кечириш). Афв (кечириш) Аллоҳ ато этган улуғ руҳий туйғу бўлиб, кишига бировдан руҳий ёки жисмоний зарар етса-ю, уни қайтаришга қурби етатуриб, ҳаддан ошган кишидан ўзини паст тутишдир. Ва бу Пайғамбаримизнинг (соллаллоҳу алайҳи васаллам) “Кечиримли бўлинглар”, деган таълимларига биноандир. Лекин кечиримлилик ҳам меъёридан ошмагани дуруст, чунки бундай афв хорлик, хўрланиш, ўзини пастга уриш ва ожизликни билдиради. Кечириш имоннинг мустаҳкамлигига далолат, хулқий сифат ва улуғ исломий одобдир.\nҚуръони карим шунга буюради ва кўп оятларда унга чақиради:\n«...Кечиб юборишингиз тақвога яқиндир. Ўзаро бир-бирингизга фазл (мурувват) қилишни унутмангиз...» (Бақара, 237).\n«Яхшилик билан ёмонлик баробар бўлмас. Сиз (ёмонликни) гўзалроқ (муомала) билан даф қилинг! (Шунда) бирдан сиз билан ўрталарингизда адоват бўлган кимса қайноқ (қалин) дўстдек бўлиб қолур» (Фуссилат, 34).\n«Раҳмоннинг (суюкли) бандалари ерда камтарона юрадиган, жоҳил кимсалар (бемаъни) сўз қотганда, “Саломатлик бўлсин!” деб жавоб қиладиган кишилардир» (Фурқон, 63).\n“...ғазабларини ютадиган, одамларни (хато ва камчиликларини) афв этадиганлардир. Аллоҳ эзгулик қилувчиларни севар” (Оли Имрон, 134).\nМаълумки, мўмин киши ҳалим, кечирувчан ва мурувватли бўлса, у мулойимлик, олий хулқ ва чиройли ҳис-туйғуда бошқаларга ўрнак бўладиган даражага етади. Бамисоли пок, соф фариштадек бўлади. Ҳалим, кечирувчан, мурувватли бўлиб ўтган салафларнинг ҳаётларидан баъзи намуналар келтирамиз:\nАбдуллоҳ ибн Тоҳир бундай ҳикоя қилади: Маъмуннинг ҳузурида эдим. У хизматчисини “Эй хизматчи!” деб чақирди. Ҳеч ким жавоб бермади. Сўнгра иккинчи бор қичқириб: “Эй хизматчи!” деди. Шунда бир турк хизматчи кириб келди ва: “Хизматчи еб-ичмасинми, ҳар қачон ёнингиздан кетсак, эй хизматчи, эй хизматчи, деб қичқирасиз?” деди. Маъмун бошини узоқ вақт эгиб турди ва менга қараб: “Эй Абдуллоҳ, агар хожасининг хулқи чиройли бўлса, хизматчисининг хулқи ёмон бўлар экан. Мен хизматчимнинг хулқи яхши бўлсин деб, ўзимнинг хулқимни ёмон қила олмайман”, деди.\nЗайнул Обидин ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) хизматчисини икки марта чақирди, у жавоб бермади. Шунда Зайнул Обидин: “Чақирганимни эшитдингми?” деб сўради. Хизматчи: “Эшитдим”, деди. Шунда у киши: “Жавоб беришдан сени нима қайтарди?” деди. Хизматчи: “Сиздан тинчман ва хулқингиз ҳалимлигини биламан, шу боис жавобда эриндим”, деди. У киши: “Хизматчимни мендан тинч-омон қилган Аллоҳга шукрлар бўлсин”, деди.\nЯна шу кишидан ривоят қилинади:\nБир куни у киши масжидга чиқди. Масжидда бир одам уни ҳақоратлади. Шунда у кишининг хизматчиси уни урмоқчи бўлган эди, Зайнул Обидин уни қайтарди. Ва уларга: “Қўлларингни тийинглар” деб, сўнгра ўша одамга қараб: “Ҳой, мен сен айтганингдан ҳам зиёдман. Мен сен билганингдан кўпини биламан. Агар хоҳласанг, айтиб бераман”, деди. Шунда у одам уялиб, қилган ишидан хижолат чекди. Сўнгра Зайнул Обидин кўйлакларини ечди ва унга минг дирҳам беришга буюрди. У одам кетар экан: “Гувоҳлик бераман, албатта бу йигит Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) авлодларидан”, деди.\nЯна у кишидан ривоят қилинади.\nБир кун хизматчиси сопол офтобада сув қуйиб турганида, офтоба тушиб кетиб синди, Зайнул Обидиннинг оёқлари жароҳатланди. Хизматчи шошиб: Эй хўжайин, Аллоҳ:\n«...ғазабларини ютадиган...» (Оли Имрон, 134) деди.\nШунда Зайнул Обидин “ғазабимни ютдим”, деди. Ва хизматчи деди:\n«...одамларни (хато ва камчиликларини) афв этадиганлардир» (Оли Имрон, 134).\nШунда у киши: “Сени кечирдим”, деди. Хизматчи яна:\nوَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ١٣٤\n«... Аллоҳ эзгулик қилувчиларни севар» (Оли Имрон, 134) деди.\nШунда Зайнул Обидин: “Аллоҳ йўлида озодсан”, деди. Хизматчи қул эди, озод бўлди.\nИбн Аббосдан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинади: Уйайна ибн Ҳасан келгач, амакисининг ўғли Ҳарр ибн Қайс уйига тушди. У киши Умарга яқин кишилардан эди. Чунки у киши мўминлар амирининг кекса ва ёш машварат асҳобларини меҳмон қилар эди. Уйайна мўминлар амирига: “Киришга изн беринг”, деди. Унга изн берди. У киргач: “Эй Ибн Хаттоб, Аллоҳга қасам, бизга кўп бермадинг ва бизнинг ўртамизда одиллик билан ҳукм чиқармадинг”, деди. Умар ғазабланди, ҳатто унга ташланмоқчи бўлди. Шунда Ҳарр: “Эй мўминлар амири, Аллоҳ таоло Пайғамбарига бундай деди:\nخُذِ ٱلۡعَفۡوَ وَأۡمُرۡ بِٱلۡعُرۡفِ وَأَعۡرِضۡ عَنِ ٱلۡجَٰهِلِينَ١٩٩\n«Афвни (қабул қилиб) олинг, яхшиликка буюринг, жоҳиллардан эса юз ўгиринг!» (Аъроф, 199).\nАллоҳнинг каломи ўқилганида у тўхтади.\n“Сабаби нузул”да келади. Мусаттаҳ исмли киши Абу Бакрга (розияллоҳу анҳу) холавачча эди. У мунофиқлар ифк ҳодисасида Ойша онамиз (розияллоҳу анҳо) обрўларини тушириш учун тарқатган миш-миш туфайли тақво қилмади. Мусаттаҳ шу ўринда Ислом ҳақини, яқинлик ва ўзаро бирдамлик ҳақини унутди. Абу Бакрнинг (розияллоҳу анҳу) жаҳлини чиқарди ва ўртадаги яқинликни узиш учун борди-келди қилмасликка қасам ичди. Шунда бу оят нозил бўлди:\nوَلَا يَأۡتَلِ أُوْلُواْ ٱلۡفَضۡلِ مِنكُمۡ وَٱلسَّعَةِ أَن يُؤۡتُوٓاْ أُوْلِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينَ وَٱلۡمُهَٰجِرِينَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۖ وَلۡيَعۡفُواْ وَلۡيَصۡفَحُوٓاْۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغۡفِرَ ٱللَّهُ لَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٌ٢٢\nШундан сўнг Абу Бакр уни кечирди, қучоғига олди ва “Аллоҳ мени мағфират қилишини яхши кўраман”, деб аввалгидек ҳадялар бера бошлади.\nСаҳобаларнинг бу хулқлари қанчалар ибратли, улуғ бўлган. Улардан ўрнак олиб ҳалимликни, мурувватпешаликни фарзандларимизга ҳам сингдирсак, унинг меваси қанчалар тотли бўлар эди.\nИмом Абу Довуд Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят қилади: У зот: “Ким қодир бўлатуриб ғазабини ютса, қиёмат куни Аллоҳ халойиқ ичида чақиради, ҳатто, “ҳури айн”дан танлаш ихтиёри берилади”, дедилар.\nТабароний Уббод ибн Сомитдан ривоят қилади.\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Сизларга нима билан Аллоҳ биноларни баланд ва даражаларини юқори қилишининг хабарини берайми?” дедилар. Улар: “Ҳа, эй Аллоҳнинг расули”, дедилар. Шунда у зот (алайҳиссалом): “Сенга жоҳиллик қилганга ҳалим бўл, зулм қилганни афв қил, сенга бермаганга бергин ва сендан узилганга боғлан”, дедилар.\nРасулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кўрсатмалари ва ибратли хулқлари инсоннинг улуғ даражага кўтарилишига сабаб бўлади. У кишининг кўрсатмаларига кўра, ўч олишга кучи ета туриб афв қилган кишига қиёматда ҳурлардан танлаш ихтиёри берилиши жуда катта мукофотдир.\nЖуръат (жасорат). У бандаси учун берилган руҳий қувватдир. Фарзандларимиз Аллоҳнинг якка-ягоналигига, фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, яхшию ёмонлик етиши Худодан эканига, охират кунига имон келтириш, пок суннатларга амал қилиш ва оиладаги гўзал тарбия орқали журъатли бўлиб борадилар. Шунингдек, журъатли бўлиш учун ўзи яшаётган жамиятнинг низомларини, қомусини яхши билиш керак. Бу ўз-ўзидан яна оила ва мактабдаги таълим-тарбияга бориб тақалади. Хўш, инсондаги журъат фазилати қай пайтларда яққол намоён бўлади? Яна саҳобалар ҳаётига мурожаат қиламиз.\nАбу Бакр (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кейинги мўминларнинг энг афзали бўлганлар. У киши ҳақида: “Аллоҳга қасам, агар Абу Бакрнинг имони билан ер аҳли имонини тарозига тортилса, албатта, Абу Бакрнинг имони оғир келади”, деганлар.\nАбу Бакрнинг Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафот этган кундаги ҳолатлари. Мусулмонлар саросимага тушган, қайғу уларни эс-ҳушидан айирган. Ҳазрат Умар (розияллоҳу анҳу): “Ким Муҳаммад ўлди деса, бўйнини шу қиличим билан кесаман!” деди. Шу ўринда Абу Бакр тўхтаб, баланд овозда азон айтди ва: “Ким Муҳаммадга ибодат қилаётган бўлса, у вафот этди, ким Аллоҳга ибодат қилаётган бўлса, У тирик, барҳаёт”, деди ва Аллоҳ таолонинг қуйидаги оятини ўқиди:\nوَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُۚ أَفَإِيْن مَّاتَ أَوۡ قُتِلَ ٱنقَلَبۡتُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡۚ وَمَن يَنقَلِبۡ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِ فَلَن يَضُرَّ ٱللَّهَ شَيۡ‍ٔٗاۗ وَسَيَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلشَّٰكِرِينَ١٤٤\n«Муҳаммад пайғамбардир, холос. Ундан олдин ҳам пайғамбарлар ўтган. Мабодо, у ўлса ёки ўлдирилса, ортингизга (куфрга) қайтиб кетасизми?! Ортига қайтгани билан ҳеч ким Аллоҳга сира зарар етказа олмас. Аллоҳ шукр қилувчиларни, албатта, мукофотлагай» (Оли Имрон, 144).\nУндан кейинги ҳолатлари. Мусулмонлар Пайғамбаримизнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўлимидан олдин режалаштирилган Усома аскарларини Шомга юбориш борасида иккиланиб қолдилар. Саҳобалар Абу Бакрдан бу аскарларни тўхтатишни талаб қиладилар, сабаби Пайғамбарнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафотларидан кейин нималар бўлишини ҳеч ким билмасди. Лекин Абу Бакр уларга қатъият билан жавоб берди ва: “Абу Бакрнинг жони кўлида бўлган Зотга қасамки, агар йиртқич мени олиб кетишини ўйласам ҳам, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) буюргандек, Усомани жўнатаман. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қўллари билан боғлаган тугунни ечмайман. Агар қишлоқда мендан бошқа ҳеч ким қолмаса ҳам, албатта уни жўнатаман”, деди.\nАбу Бакрнинг Исломдан қайтиб, закотдан бош тортган муртадлар жангидаги ҳолати. Мусулмонлар Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафот этганларидан кейин, худди Ойша (розияллоҳу анҳо) айтганларидек, ёмғирли кечада қолган қўйларга ўхшаб қолдилар. Ҳатто баъзи мусулмонлар Абу Бакрга: “Эй Расулуллоҳ халифаси, арабларнинг ҳаммаси билан курашишга сизнинг тоқатингиз етмайди. Уйингизга киринг ва эшикни беркитиб, сизга ҳақиқат хабари келгунча Раббингизга ибодат қилинг”, дедилар. Абу Бакр Аллоҳдан қўрқиб, тезда кўзига ёш олувчи, ипакдек юмшоқ, онадек меҳрибон, ҳалим киши бўлдилар. Аммо ҳақиқат олдида денгиздек жўшқин, шердек журъатли кишига айландилар. У киши ҳазрат Умарга қараб: “Жоҳилият даврида кучли бўлган одам Исломда заифми?! Батаҳқиқ, ваҳий тўлиқ мукаммал бўлди. Аллоҳга қасам, Расулуллоҳга (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бериладиган туялар закотидан мени ким ман қилса, албатта, улар билан урушаман. Аллоҳга қасам, қўлим қилични ушлар экан, албатта улар билан жанг қиламан”, деб қичқирди. Умар (розияллоҳу анҳу): “Батаҳқиқ, Аллоҳ Абу Бакр қалбини жангга очди”, деди. Билдик, у ҳақ эди (Устоз Юсуф Қарзовийнинг “Имон ва ҳаёт” китобидан).\nҲақиқатни айтишга жасорат фазилати энг улуғ жидду жаҳддир. Имом Абу Довуд, Имом Термизий ва Ибн Можа Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят қилади:\nУ зот (алайҳиссалом): “Жаҳднинг афзали ҳақ сўзни султон (подшоҳ)га айтишдир”, дердилар. Шунинг учун Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қаерда бўлса ҳам, саҳобаларидан ҳақиқатни айтишга ваъдаларни олар эдилар.\nИмом Муслим “Саҳиҳ” китобида Уббода ибн Сомитдан ривоят қилади: “Расулуллоҳга (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қийинчилик ва енгилликда ҳам итоат қилишга, иш аҳлида очиқ куфрни кўрганида ва Аллоҳдан далил бўлганда қарши чиқишга ва қаерда бўлса ҳам Аллоҳ йўлида маломатчилар маломатидан қўрқмасдан ҳақиқатни айтишга сўз бердик”, деди.\nقَالَ مُتۡرَفُوهَآ إِنَّا وَجَدۡنَآ ءَابَآءَنَا عَلَىٰٓ أُمَّةٖ وَإِنَّا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم مُّقۡتَدُونَ٢٣\n«...у жойнинг маишатпарастлари: “Албатта, бизлар ота-боболаримизни (маълум) бир дин узра топдик ва албатта, бизлар уларнинг изларидан эргашувчидирмиз”, деганлар» (Зухруф, 23).\nШундан сўнг султон ўша қовоқхонани ёпишга буйруқ берди.\nАбу Ҳозим деб куняланган Салама ибн Динор Муовиянинг ҳузурига кирганида: “Ассалому алайкум, эй ходим”, дер эди. Шунда Абу Ҳозимга: “Ассалому алайка, эй амир”, деб айт дейишди. Абу Ҳозим бундан бош тортди ва Муовияга боқиб: “Сен бу халқнинг ходимисан, Раббинг уларнинг риояси учун сени ёллаган”, деди.\nУ билан Сулаймон ибн Абдулмалик ўртасидаги суҳбатни эсга олиш ҳам фойдадан холи эмас. Сулаймон: “Эй Ҳозим, нимага биз ўлимни ёмон кўрамиз?” деди. Абу Ҳозим: “Чунки сизлар охиратингизни хароб қилиб, дунёни гуллатиб-яшнатгансиз. Шундай экан, гуллаб яшнаган жойдан хароб жойга ўтишни ёмон кўрасизлар”, деди.\nСулаймон: “Эртага (қиёматда) Аллоҳ ҳузурига бориш қай ҳолда бўлади?” деди. Абу Ҳозим: “Муҳсин (мурувват кўрсатувчи) киши худди ғойиб бўлгандан кейин ўз аҳлига келгандек бўлади. Аммо ёмон ишга сабабчи бўлувчи киши худди қочган қул ўз хожасининг олдига келгандек бўлади”, деди.\nСулаймон: “Энг одил сўз қайси?” деди.\nАбу Ҳозим: “Ўзи қўрқадиган ва ҳайиқадиган киши ҳузурида тўғри сўз айтиш”, деди.\nСулаймон: “Мўминларнинг энг аҳмоғи ким?” деди.\nАбу Ҳозим: “Золим биродари истагига ўзини қўйган киши ва дунё учун охиратни сотган киши”, деди.\nСулаймон: “Эй Абу Ҳозим, бизга эргашасанми? (Агар эргашсанг) биздан бирон фойда олурсан ва биз сендан бирон фойда олурмиз”, деди.\nАбу Ҳозим: “Аъузубиллаҳ” (Аллоҳдан паноҳ сўрайман), деди.\nСулаймон: “Нега ундай дейсан?” деди.\nАбу Ҳозим: “Сизларга озгина суяниб қолишдан қўрқаман. Шу сабабли менга Аллоҳ ҳаёт ва ўлим танглигини тоттирмасин”, деди.\nУ туриб кетаман деб турганида Сулаймон: “Эй Абу Ҳозим, менга насиҳат қил”, деди.\nАбу Ҳозим насиҳат қилди: “Раббингни улуғла ва Уни сени қайтарган ишда кўришидан ва буюрган ишда йўқолиб қолишингдан покла (қайтарган ишни қилма, буюрган ишни қолдирма)”, деди.\nБуларнинг барчаси жасорат ва матонат тарбиясида биз учун қимматли дастурлардир.\nҚалб илдизи бу Ислом таълимотидир. У фақат қалбга экилади. Қачон, деган савол туғилади? Болаликдан, тарбия орқали, деб жавоб берамиз. Ўтмишда ҳам, илм-фан ривожланган бугунги кунда ҳам исломий тарбиянинг нақадар устунлиги, барқарорлиги тан олинмоқда. Бу ҳол имон ва эътиқодда, тақвода, бағрикенгликда, меҳрибонликда, бошқаларни ўзидан устун қўйишда, ҳалимлик ва журъатда яққол кўзга ташланади. Бундай таълим олган ёшлар вожиб амалларни бир умрга ижро этадилар. Бунинг сабаби таълим илдизи соғлом ва бақувватлигидир. Акс ҳолда, фарзандларимиз куз келмай барглари сарғая бошлаган дарахтга ўхшаб қоладилар. Ниҳоли касалланса, миришкор боғбонлар бунинг сабабини кўпроқ илдиздан кўрадилар. Кишилик жамиятида ҳам худди шундай. Бирор одам қандайдир нуқсон содир этса, “Ҳа, тарбия кўрмаган”, дейишади. Бу маломат ўша одамнинг ота-онаси, болаликдаги тарбиячисига ҳам қаратилган, албатта. Аксинча, бошқа бир одамда яхши фазилат кузатилса, “Яхши тарбия кўрган экан”, деб қўйишади. Бу олқиш, албатта, ўша одамнинг ота-онасига, тарбиячиси, устозига қаратилган бўлади. Таълим негизига чуқурроқ ёндашадиган бўлсак, ҳаёт фақат таълим ва тарбиядан иборатлигини кўрамиз. Фақат инсон эмас, ҳатто оддий жонивор ҳам ўзига хос тарбияга муҳтож бўлади. Шундай қилинмаса, у одамзотга бўйсунмайди, жиловини тутқазмайди. Қайси жамият тинч ва осойишта яшаб, гуллаб-яшнар экан, демак, унинг таълим ва тарбия илдизлари соғлом, дея яна бир марта такрорлаймиз.\nХалқимиз азалдан ўзининг болажонлиги, оилапарварлиги билан ажралиб туради. Албатта, фарзандга меҳр қўйиш, қорнини тўқ, устини бут қилиш ўз йўли билан, лекин уларни ёшлик чоғидан бошлаб таълим-тарбияли, ахлоқ-одобли, юксак маънавиятли қилиб вояга етказиш биз учун доимо муҳим аҳамият касб этади. Бу масалага эътибор бермаслик нафақат айрим ота-оналарга, балки бутун жамият учун жуда қимматга тушишини кўпгина ҳаётий мисолларда кўриш мумкин.\nЁш авлодни буюк аждодларимизга муносиб, шу билан бирга, замон талабларига жавоб берадиган қилиб тарбиялашдек масъулиятли ва шарафли вазифани ўз зиммасига олган, бу йўлда куч-қуввати, қалб қўрини аямасдан меҳнат қилаётган фидойи ўқитувчи ва мураббийларга ҳар қанча таҳсинлар айтса арзийди.\nҲеч кимга сир эмас, инсоннинг қалби ва онгини эгаллаш, айниқса, ёшларнинг маънавий дунёсини заҳарлашга қаратилган турли хавф-хатарлар ҳам кучайиб бораётган бугунги кунда ўзининг кимлигини, қандай буюк зотларнинг авлоди, қандай бебаҳо мерос ворислари эканини теран англаб, она юртга муҳаббат ва садоқат ҳисси билан яшайдиган, имон-эътиқоди мустаҳкам ёш авлодгина муқаддас заминимизни ёт ва бегона таъсирлардан, бало-қазолардан сақлашга, Ватанимизни ҳар томонлама равнақ топтиришга қодир бўлади.\nҲазрат Али (розияллоҳу анҳу): “Ўзингизга ва аҳлингизга яхшиликни таълим беринглар ва уларни одобли қилинглар”, деганлар.\nДемак, ҳар бир ота-она ёки мураббий фарзанднинг имон-эътиқоди, одоб-ахлоқи ва бошқа жиҳатларига мунтазам аҳамият бериши лозим. Фарзанд – ота-онаси учун бир синов, унинг қалби покиза гавҳар. У ҳар қандай нақшни қабул қилаверади. Агар яхшиликка ўргатилса, оқил фарзанд бўлиб камол топади. Унинг савобига ота-она ва мураббий шерик бўлади, аксинча бўлса, унинг гуноҳи валийига ҳам тегади.\nФарзанддан яхши хулқ ва мақтовга лойиқ сифат намоён бўлса, уни тақдирлаш ва оила даврасида эътироф этиш лозим. Баъзан арзимас беадаблик қилса, кўпчилик орасида билмаганга олиб, айбини ошкор айтмаслик керак. Лекин вақти, ўрнини топиб чиройли одобга ўргатиш шарт.\nЁшлигидан солиҳ бўлиб ўсган ўғил-қизлар ота-онага меҳрибон, Ватани ва халқига муҳаббатли бўлади, яхшилик ва меҳр-муҳаббат қалбидан мустаҳкам ўрин олади.\nИмом Ғаззолий “Эй фарзанд!” китобида солиҳ инсонларга хос вазифаларни баён этиб, бундай дейди: “Бола бир асалари муми кабидир. Мураббий уни истаган шаклга солиши мумкин. Бола ота-онасининг ёнида бир пок саҳифа кабидир. Унинг қалбига ҳеч бир нақш ё сурат солинмаган. Аммо бундай қалб ҳар қандай нақшни олишга ҳозир, яъни ҳамма нарсага мойилдир. Шунинг учун ҳам уни гўзал амаллар билан банд этиш лозим. Бу қалб эзгуликлар ва билимлар билан тўлдирилса, фарзанд баркамол инсон бўлиб етишади”.\nБундай фарзандлар етишиб чиқишининг гарови ота-она ва мураббийлар масъулиятни тўлиқ адо этишларидадир. Динимиз эса фарзанднинг баркамол инсон бўлиб етишиши учун барча улуғвор кўрсатмаларни берган.\nМасъулиятни ҳис қилиш мураббийнинг виждонидан келиб чиқади. Бу жавобгарлик фарзанднинг имони ва ахлоқи, ақли ва ижтимоий тарбиясида катта ўрин тутади. Ота-она фарзанд тарбиясида ғофил қолса, оқибати яхши бўлмайди, бу борадаги лоқайдлиги учун надомат чекиши, кўз ёш тўкиши фойда бермайди. Шу боисдан динимиз барча ота-она ва мураббийлар зиммасига фарзанд тарбиясини юклайди.\nМаънавий юксалишнинг фидойилари бўлган зиёлиларимизнинг, кўплаб жонкуяр ўқитувчи ва муаллимлар, устоз ва домлаларнинг Ватанимиз тараққиётига қўшаётган улкан ҳиссасини эътироф этамиз, уларга ҳамиша чуқур ҳурматда ва эҳтиромдамиз.\nЎзаро бирдамлик асослари жамиятда тинчликни барқарор қилади. Тинчлик бор жойда ҳамма соҳада ўсиш, ривожланиш, тараққиёт бўлади. Юртбошимиз Ислом Каримов жаноблари таъкидлаганларидек: “Барча эзгу ниятларимизнинг марказида фарзандларимизни ҳам жисмоний, ҳам маънавий жиҳатдан соғлом қилиб ўстириш, уларнинг бахту саодати, фаравон келажагини кўриш, дунёда ҳеч кимдан кам бўлмайдиган авлодни тарбиялаш орзуси туради”.\nДругие материалы в этой категории: « Ислом тарихи: ҲИЖРИЙ ТЎҚҚИЗИНЧИ ВА ЎНИНЧИ ЙИЛДАГИ МУҲИМ ҲОДИСАЛАР\tТасаввуф ҳақида тасаввур: ШАЙХ МАСАЛАСИ »


Ўзбекистонда ер рэкети: Гуллаб-яшнаётган хўжаликни барбод этиш ҳамда 50 тонна пахтани нобуд қилиш йўли - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n14:13 msk, 6 Июль 2020\nЎзбекистонда ер рэкети: Гуллаб-яшнаётган хўжаликни барбод этиш ҳамда 50 тонна пахтани нобуд қилиш йўли\n02.08.2016 20:26 msk\nФермер Дилором Зайниева 2012 йилда пахта эккан даласида турибди, аммо ўшанда у ҳосилни йиғиштира олмади: ерни тортиб олишди, ҳосил нобуд бўлди… Ҳуқуқ ҳимоячи Малоҳат Эшонқулова олган видеодан кадр.\nЧекка қишлоқда бўлиб ўтган бу ҳикоянинг қаҳрамонлари қаторига ўз ҳукмини ўтказадиган қайнона, унинг ўғли – маҳаллий кадастр хизмати раҳбари ва ҳеч кимга бўйин эгмайдиган, ишбилармон фермер аёл, яъни келин уларнинг орасида яна қайнонанинг қариндоши – туман сув истеъмолчилари уюшмаси раиси ва унинг дўстлари – туман ҳокими ва прокурори ҳам бор. 2012 йил бошида улар гуллаб-яшнаётган фермер хўжалигини йўқ қилиб, тайёр пахта ва ғалла ҳосилини нобуд қилиш усулини кашф этишди. “Операция”муваффақиятли ўтди – ҳосил йўқ қилинди, фермер Дилором Зайниева 50 гектар ердан айрилди ва ҳалигача бирорта судда ўзининг ҳақлигини исботлай олмаяпти. Ўтган уч йил давомида унинг ерида беш марта хўжайин алмашди, улар Зайниева берган ҳосилнинг ярмини ҳам топшира олгани йўқ. Аммо Ўзбекистонда бу аҳвол ҳеч кимни қизиқтирмайдиганга ўхшайди.\nЗайниевлар оиласининг фермер хўжалиги: болаликдан трактор устида\nТуман расмийлари томонидан ўтказилган “махсус операция” моҳиятини тушунишдан олдин, мақола қаҳрамони Дилором Зайниеванинг оиласи ҳақида тўхталиб ўтсак. У ўзини шунчаки Диля деб аташимизни сўради. Қаҳрамонимиз 1972 йилда Гагарин посёлкасида (ҳозирда Анорзор маҳалласи) туғилган.\nДиля чекка қишлоқда туғилди, онаси уй бекаси, отаси колхоз бригадири эди. Оддий бригадир эмас, Социалистик меҳнат қаҳрамони, Ленин орденидан ташқари яна 12 та медал билан тақдирланган эди.\nБекмурод Зайниевнинг ишидаги муваффақиятларга қарамай, Худо уни ўғилдан сиқди – саккизта қиз берди. Улардан айнан Диля қишлоқ хўжалиги ишларига қизиқар эди. Томорқада ҳам ишларди, уй ҳайвонларини ҳам парваришларди. Айниқса даладаги экин ишларига қизиқарди – мактабда ўқиб юрган пайтларидаёқ трактор ҳайдашни ўрганди, отаси ҳам ер ҳайдашга рухсат берарди.\nДилянинг айтишича, отаси доим унда “ерга нисбатан талант” борлигини айтарди. Ушбу кичкина деталь ҳам ҳикояда муҳим ўрин тутади. Аммо Зайниева дарҳол ота изидан бормади. Ота-онаси бу аёлларнинг иши эмас, деб ҳисобларди. Мактабни тугатгандан сўнг Диля Термизга кетиб, ўша ердаги тиббий билим юртида ўқиди. Кейин турмушга чиқиб, ўн йил давомида аввал туғруқхонада, кейин қишлоқ шифохонасининг реанимация бўлимида тиббий ҳамшира бўлиб ишлади.\nЎзбек қайнонаси ўрисдан баттар\nРоссияликларнинг орасида қайноналар ўз куёвларига кун бермаслиги ҳақида кўп ҳикоялар юради. Бу мавзудаги латифаларнинг саноғига етиб бўлмайди. Аммо рус куёвларининг азоб-уқубатлари ўзбек келинлариники олдида ҳеч нарса эмас.\nМаҳаллий анъаналарга кўра, келин қайнонанинг чизган чизиғидан чиқмаслиги керак. Агар қулоқ солмаса, эри чора кўради. Масалан, эр ишдан келади, қайнона эса “келин унга ёмон қараганини” айтади. Энди қайнонанинг буйруғи билан эри хотинини уриши ёки калтаклаши керак.\nАлбатта, ҳамма жойда ҳам унақа эмас. Аммо Диля худди шунақа оилага келин бўлиб тушди. Ўша пайтдаги Тошкент ирригация ва мелиорация институти талабаси Сирожитдин Давлатов ҳар масалада онасининг айтганини қилиб келган. Она эса ўша пайтда маҳаллий мактабда ўқитувчи бўлиб, ўз ҳукмини ўтказадиган аёл бўлган ва Зайниеванинг айтишича, “ўғлининг устидан буткул ҳукмронлик қилган”.\nЁшлар ярим йилгина бирга яшашди. Давлатов Тошкентга ўқишга кетган пайтда қайнона Диляни уйдан ҳайдаб юборди. Сабаби: “етарлича бўйин эгмаган” эмиш. Тошкентдан келган Сирожитдин довдираб қолди. Хотини билан ярашишга уриниб кўрди,аммо онаси рухсат бермади. Шу билан улар “ажрашганлар” мақомида қолди, чунки маҳаллий анъанага кўра улар ФҲДЁда рўйхатдан ўтмаган, шунчаки маҳалла қўмитасида ёзилган эдилар. Никоҳ ўқитилган, бутун қишлоққа базм берилган, ҳаммаси бўлган. Аммо қишлоқда урф бўлган одатга кўра, ФҲДЁга фақат фарзанд туғилганида борилади.\nБу воқеаларни эслаб ўтирмаса ҳам бўларди, аммо Тошкент ирригация ва мелиорация институтининг собиқ талабаси маҳаллий кадастр идорасига бошлиқ бўлганидан сўнг воқеалар ўзгача тус олди. Бу ташкилот ер участкаларини рўйхатдан ўтказади. Унинг онаси, собиқ ўқитувчи, ҳозирда пенсионер аёл энди кадастрни айнан ўзи бошқаришини айта бошлади.\nУйдан ҳайдаб юборишди, ишда муваффақият қозонди\nФарзанд бўлмагач, Диля ва Сирожитдин тинчгина ажрашишди. Диля ота уйига қайтди. Бу пайтга келиб отаси Бекмурод Зайниев фермерлик ишини ривожлантириб юборган эди. Ўтган асрнинг саксониничи йилларидаёқ ўзининг бригадаси билан шўр босган ердан ҳосилдор ерга айлантирган 30 гектар жойни давлатдан олиб, ҳосил етиштира бошлади.\n1998 йилда эса оғир касалликка чалинди. Фермер хўжалигини бошқара олмай қолди ва уни “ерга таланти бор” қизи Диляга топширди. У ҳам ерни қабул қилиб, худди мактаб пайтларидагидек, трактор рулига ўтирди.\nБир йилдан сўнг фожиа юз берди: Бекмурод ака оламдан ўтди. Аммо қизидан рози бўлган бўларди, чунки қизи пахта ва ғалла режасини ортиғи билан бажарар, яхши даромад топарди. 2010 йилда фермер аёлнинг муваффақиятларини кўрган ҳокимият унга яна 21 гектар ер қўшиб берди.\nДилянинг айтишича, бу ер яхши эмас эди, дўнгликлардан иборат, сув чиқмаган ер эди. Аммо Зайниева дўнгликларни текислаб, ерни нишаб қилиб ҳайдади, шунда сув ўз оқими билан тараладиган бўлди. Бунинг учун канал ҳам қазиди. Хуллас, худди отасига ўхшаб, “ёмон” ерни ҳосилдор ерга айлантирди.\nАммо Дилянинг айтишича, бу нарсалар унинг собиқ қайнонасига ёқмаган. Ахир келинни уйдан ҳайдаб юборса-ю, у бўлса обрўли одамга айланса! Ҳар куни қайнонанинг уйи олдидан янги тракторда ёки яқинда олинган “Матиз”да ўтиб турса... Шу ҳам ҳаётми?\nМузробод тумани “ҳукмдор”ларининг феъл-атвори\nЎн икки йилдан сўнг Зайниева кўнгилсизликларга дучор бўла бошлади. 2012 йил бошида Музробод тумани ҳоким ўринбосари Қилич Каримов ундан фермер хўжалигини қайта рўйхатдан ўтказишни, хўжалик номини отаси шарафига “Бекмурод” эмас, балки ҳақиқий эгаси шарафига “Зебо-Ситора” деб номлашни сўради.\nАммо Дилянинг ҳоким ўринбосарига эътирози йўқ. Эътирози унинг бошлиғига – ҳоким Азамат Хўжамқуловга. Умуман олганда Зайниева ўзининг муаммоларини қуйидагича занжирга тизади: кадастр, сув истеъмолчилари уюшмаси, ҳоким, прокурор. Кейинги воқеаларга нисбатан ўқувчида шубҳа уйғонмаслиги учун, бу компанияни Диля қандай таърифлашини айтиб ўтсак.\nҲа, буни компания деб аташ ўринлироқ бўлади. Дилянинг собиқ эри – ер ресурсларини бошқариш идораси раҳбари, унинг яқин қариндоши – сув истеъмолчилари уюшмаси раиси Ёқуб Ҳамдамов. Иккаласи ҳам ҳоким Азамат Хўжамқулов ва туман прокурори Шухрат Ўринов билан яқин дўст.\nЗайниевага кўра, улар шунчаки дўст эмас. Кўпинча тўртовлон ресторанларда юришади, ёнига икки-учта “ишончли” фермерларни қўшиб олишади. Кейин бирга далага чиқиб, ўз вақтида пора бермаган фермерни жазолаши - экин ўсиб турган далани ҳайдатиб юбориши мумкин.\nДилянинг вйтишича, икки ой олдин Фарход Харисовнинг фермер хўжалигига Давлатов келиб, ер учун пора бериш кераклигини шаъма қилган. У эса шаъмани тушунмаган. Эртаси куни унинг олдига прокурор Ўринов маст ҳолатда келган. Ҳамманинг кўз ўнгида ҳокимият билан фермер ўртасида тузилган ер шартномасини йиртиб ташлаган ва машина-трактор паркидан трактор чақиртирган. Кейин прокурор ва фермер Харисовнинг кўз ўнгида тарвузи пишиб ётган уч гектар ер ҳайдаб ташланган.\nБир ой олдин худди шу воқеа фермер Зикриё Раҳмонқулов билан ҳам юз берган. Бу сафар тарвуз эмас, бир гектар ердаги помидор нобуд қилинган.\nМузробод ҳокимиятидан эндигина олинган ер учун қанча пора бериш кераклигини Зайниева билмайди, у тўлаш уёқда турсин, қизиқиб ҳам кўргани йўқ. Унинг отаси ерни ҳеч қандай порасиз олган, у ҳам ерни қайта рўйхатдан ўтказиш эвазига пул тўлаш нияти йўқ эди.\nУнинг худди шу “бефаҳмлиги” собиқ эрига ва қайнонасига ёқмаган шекилли. Чунки собиқ эри ер учун пора йиғса, собиқ қайнонаси “кадастрни бошқаради”.\nБундан ташқари, Зайниевага қарши Давлатовнинг дўстлари ҳам тиш қайраган эди. Сув истеъмолчилари уюшмаси раиси Ҳамдамов унга фойдали бир битимни – фермер хўжалигининг бир қисмини бошқаларга томорқа учун сотиб юборишни таклиф қилди, аммо Диля қатъиян бош тортди.\nБир вақтнинг ўзида фермер аёл прокурор Ўриновни ҳам хафа қилишга улгурди. Прокурор туманда бир тартиб ўрнатган эди – барча фермерлар навбати билан прокурор оиласидаги бирор-бир воқеани нишонлаш учун “бозор қилиб”, ўртача ҳисобда 500 минг сўмдан тўлаши керак эди. Навбатни прокурорнинг шахсан ўзи тузар эди. Дилябу рўйхатга риоя қилмади ва ҳеч нарса тўламади.\nБуларнинг ҳаммасини бизга Диля Зайниеванинг ўзи сўзлаб берди. Кейинги воқеаларда ернинг тортиб олиниши ва 50 тонна пахтанинг нобуд қилинишига нималар олиб келганини ўқувчи тушуниши учун буларни келтиряпмиз.\nМузробод туманида ер рэкети\nХуллас, 2012 йил бошида ҳоким ўринбосари Дилядан фермер хўжалигини қайта рўйхатдан ўтказишни сўради. Тошкентлик ҳуқуқ ҳимоячиларига кўра, бунинг ножўя тарафи йўқ. Худди, туманда янги фермер хўжалиги пайдо бўлади, ҳокимият статистикасига эса плюс бўлади. Бу ғирромлик бўлса ҳам, жиноят ҳисобланмайди.\nЗайниевлар оиласи қирқ йилдан ортиқ ишлаган шийпон\nНима бўлганда ҳам Зайниева маҳаллий расмийларнинг гапига кўнди. 2012 йилнинг 25 февралида Сурхондарё вилояти Музробод тумани ҳокимлиги янги “Зебо-Ситора” фермер хўжалигини рўйхатдан ўтказди. Ўшандан кейин ерни тортиб олиш ҳаракатлари бошланиб кетди.\nБунинг технологияси жуда оддий экан. Аввал маҳаллий кадастр раҳбари Давлатов собиқ хотинига ерни расмийлаштириш учун бланка беришдан бош тортди. Бланка йўқ, тамом-вассалом. Диля бир неча марта кадастрга қатнади, аммо бир хил жавоб билан қайтаверди.\nБу вақтда собиқ эри 14 апрель куни ҳокимиятга ариза ёзиб, янги “Зебо-Ситора” фермер хўжалиги раҳбари шартнома бўйича 51 тонна чигит ва 43 тонна буғдой экишнинг ўрнига, ерга шахсий даромади учун экин эккан: 0,6 гектар саримсоқ, бир гектар карам, 3,8 гектарига петрушка ва 4 гектарига укроп экканлигини маълум қилган.\nҲақиқатан ҳам Зайниева эллик сотих ерга ишчилар учун укроп эккан. Аммо бу ер шийпон атрофида бўлиб, у ерга трактор ўта олмайди. Бу ҳолат шийпон қурилганидан бери, қирқ йил давомида амалга ошиб келаётган эди.\nБошқа экинлар экилгани ҳақидаги айбловга келсак, Диля буни “ғирт туҳмат” деб атади. Бу ариза ҳақида эшитганидан сўнг у биринчи марта собиқ эри билан тортишиб қолиб, унинг қанақалигини юзига шартта-шартта айтган. “Зебо-Ситора” фермер хўжалиги қайта рўйхатдан ўтганидан бир ой ўтар-ўтмас, 24 апрелда туман ҳокими Зайниевага ер ажратиш ҳақидаги шартномани бекор қилиш ҳақида қарор чиқарди.\nСуддаги ажабланарли ҳолатлар\nБунинг сабаби сифатида Давлатовнинг аризаси келтирилди, бундан ташқари Диля ер ҳужжатларини ўз вақтида расмийлаштирмагани ҳам баҳона бўлди. Албатта, бу қарорда Зайниева доим пахта ва ғалла режасини ошириб бажаргани тўғрисида айтилмаган эди. Бундан ташқари, ўтган йили янги ҳосил учун пахта ва ғаллани экиб бўлгани, икки йил олдин “дўнг” ерни эпақага келтириш учун уйини сотиб, 40 миллион сўм сарфлагани тўғрисида ҳам бир оғиз сўз йўқ эди.\nДиля ҳоким қарорига рози бўлмай, Термиз шаҳар хўжалик судига ариза берди. Судьялар ишни Зайниева фойдасига ҳал қилди. Аммо Сурхондарё вилоят прокуратураси бу қарорга протест қўйди.\nИшни қайта кўриш бошланди ва тушунарсиз тарзда иш фуқаролик ишлари бўйича Шеробод тумани судига келиб тушди. Аммо биринчи инстанция ҳам Дилянинг фойдасига ҳал қилди. Аммо Музробод туман ҳокимлиги бу билан тинчимасдан, аппеляция шикояти топширди ва бу аппеляция қондирилди.\nУндан кейин ҳам ғалати ҳолатлар кўп бўлди. Аппеляцияда суд қарори бекор қилинса, иш қайта кўриб чиқишга юборилиши керак. Бунинг учун тушунарсиз тарзда фуқаролик ишлари бўйича Қарши шаҳар суди танланди. Бу шаҳар қўшни Қашқадарё вилоятида жойлашган. Бу суд ишни Зайниеванинг фойдасига ҳал қилмади.\nЎзбекистонда пахтани нобуд қилиш усули\nБу ҳикояда яна битта ғалати ҳолат мавжуд. Музробод ҳокимияти Дилянинг ерини Мирсаид Олимов деган шахсга топширди, бу одам 2004 йилда безорилик учун олти йилга қамалган экан. Олимов қўрс одам бўлиб, атайлаб ерни шундай одамга топширишган, деб ҳисоблайди Зайниева. Шунда у ўзининг эски ерига яқинлаша олмайди, деб ўйлашган.\nМаҳаллий ҳокимиятнинг эътиборсизлиги туфайли Олимов ерда умуман ҳеч нарса қилмади. Аввалги эгаси экиб қўйган пахтани йиғиштириб ҳам олмади. Дилянинг айтишича, натижада 50 тонна пахта нес-нобуд бўлди. 2012 йилнинг 30 октябрида Диля олган видеода аввал бутун ер ҳудуди кўрсатилади, унда терилмаган ҳосил шундоқлигича турибди. Кейин қишлоқдагилар шу пахтани молга бериш учун араваларга ортиб кетаётгани кўрсатилган.\nВидеони ҳуқуқ ҳимоячи Малоҳат Эшонқулова тақдим этган\nЎша кузда Зайниева билан Олимов ўртасида барибир зиддият бўлиб ўтди. Диля далага собиқ ишчилари билан келиб, ўтган йилиёқ экилган пахтанинг ғўзапоясини ваъда қилгани учун, олиб кетмоқчи бўлди, аммо янги хўжайин қўполлик билан бунга йўл қўймади. Бунинг устига Диля билан учта қариндоши ғўзапояга келгани учун айбдор бўлиб чиқди: уларни маъмурий тартибда жаримага тортиб, ҳар биридан 1,5 миллион сўмдан ундиришди.\nЗайниевани Олий суд раиси қабул қиладими?\nЗайниеванинг таъкидлашича, маҳаллий сув истеъмолчилари уюшмаси ёрдамида унинг даласидаги ернинг жами бир гектари шахсий фойдаланиш учун 5-6 кишига сотиб юборилган. Бу ерда икки-уч йил ичида бешта фермер алмашди, улар Диля топширган ҳосилнинг ярмини ҳам бера олгани йўқ. Натижада вилоят ҳокимиятининг хотин-қизлар қўмитаси унга шу ер учун 2015 йилги тендерда иштирок этишни маслаҳат берди.\nДилором Зайниева Тошкентда, 2015-2016 йилнинг қиши.\nТендер Музробод ҳокимияти томонидан эълон қилинган бўлса ҳам, нақадар ажабланарли бўлмасин, Диля 25 ноябр куни унда ютиб чиқди. Аммо қувончи узоққа чўзилмади. Ҳокимият унга ўша куниёқ ер ажратиш ўрнига, буни халқ депутатлари туман кенгашининг кейинги сессиясига қолдирди. Бу сессияда эса, Дилянинг айтишича, унинг устидан кулишган.\nТендер ҳақида гап очилгач, ҳоким Хўжамқулов “вазиятни прокурор яхшироқ билади” деган. Бунга жавобан прокурор Ўринов “бу аёлни ҳеч қачон фермер қилмайман” деган. Залдаги депутатларнинг аксарияти ўзи қўрқитиб қўйилган фермерлардан иборат бўлгани учун, сессия ерни Диляга бермади.\nҲокимият ерни икки қисмга бўлиб, уни Тошкентда обрўли қариндоши бор бўлган одамларга топширди. Зайниеванинг айтишича, атайлаб шундай қилинган, гарчи фермерлардан бири Шоймардон Усмонов бу ерни олишдан бош тортган бўлса ҳам, мажбуран берилган.\nДиляга келсак, у ўша 2015 йилдаёқ Олий судга шикоят ёзган. Аммо суд раиси ўринбосари Холмўмин Ёдгоров бу воқеаларда ва суддаги ҳолатларда ҳеч қандай ғайриоддийликни кўрмади. У Зайниевага ёзма жавоб ёзди, унда Қарши шаҳар судининг қарори деярли сўзма-сўз келтирилган эди.\nҲозир Диля Тошкентда, Олий суд раиси Шоюнус Ғозиевнинг қабулига кириш ҳаракатида юрибди. Аммо у олдинги раис Бўритош Мустафоевга ўхшаб, шикоятчилар билан шахсан учрашмасликка ҳаракат қилар экан. Ишни бошлаганида бир неча марта одамларни қабул қилган, кейин бу ташвишни ўринбосарларига топширган. Дилором Зайниева ҳали ҳам уни шахсан қабул қилишига умид қилмоқда…\n“Фарғона” ахборот агентлиги воқеалар ривожини кузатиб боради.


Рамазонда қандай тўғри овқатланиш керак\nРамазонда тўғри овқатланишнинг 9 та олтин қоидаси\nСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати Рамазонда соғлом овқатланиш ва ошқозон ичак тизими саломатлигини сақлаш учун қатор тавсияларни берди: Таомланишни хурмодан бошланг, таомингизда барча керакли\nРамазон ойида тўғри овқатланиш муҳим аҳамиятга эга.Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати Рамазонда соғлом овқатланиш ва ошқозон ичак тизими саломатлигини сақлаш учун қатор тавсияларни берди.1. Таомланишни хурмодан бошланг.Хурмо — бу рўза пайтида кун давомида энергия билан таъминлайдиган углеводларнинг манбаи ҳисобланади. Хурмо меваси толалари овқат ҳазм қилиш трактини ишлашини тартибга солади. Бундан ташқари, хурмо магний ва калийга бой.2. Кўп миқдорда сув ичингАйниқса иссиқ ҳавода танангизни сув билан таъминлаш учун етарли миқдорда сув ичиш жуда муҳимдир. Кун давомида чанқамаслик учун оғиз очилгандан кейин ва саҳарликдан олдин етарлича сув ичинг. Овқатланиш учун рухсат берилганда 8 стакан сув ичишга ҳаракат қилинг.3. Чанқатадиган овқатлар ва маҳсулотлардан сақланингТузли овқатлар, консервалар, тузланган бодринглар, балиқлардан сақланинг. Бундан ташқари, зираворларга бой овқатлардан сақланинг, чунки улар сизда чанқоқ ҳиссини чақиради. Кўпроқ мева ва сабзавотларни истеъмол қилинг, улар организмнинг сув захираларини янгилайди ва тўлдиради.4. Секин, шошмасдан ифторлик қилингУзоқ муддатли очликдан сўнг, танага катта миқдордаги озиқ-овқат тушиши – стрессдир. Мўътадил бўлишга ҳаракат қилинг, ифторни хурмо, сув билан бошланг, кейин шўрва, салат ейишингиз мумкин. Бир мунча вақт ўтгач, асосий таомга ўтинг. Ортиқча овқатланиш овқат ҳазм қилишда муаммолар ва ошқозон оғриғига сабаб бўлиши мумкин.Ифторни илиқ шўрва билан бошлаш рўза тутгандан кейин энг яхши овқат бўлиб, организмнинг озуқавий моддаларини тўлдиради ва танани оғирроқ овқатлар учун тайёрлайди.5. Таомингизда барча керакли нутриентлар мавжудлигига ишонч ҳосил қилингИфторда оқсиллар, сабзавотлар, ёрмалар, мевалар ва фойдали ёғлар каби овқатлар бўлиши керак.6. Соғлом овқатларни танлангРационингизда дон, ёрмалар, товуқ гўшти, ёғсиз гўшт, балиқ, зайтун мойи ва мевалар бўлиши керак. Қовурилган, шўр ва ёғли овқатлардан сақланинг. Гўшт, дуккаклилар, тухум ва сут маҳсулотлари оқсилга бой. Ушбу озиқ-овқат маҳсулотларидан камида биттасини ҳар куни истеъмол қилишингиз керак.7. Ширинликлардан сақланингИфтордан кейинги ширинликлар қоринда газ тўпланишига сабаб бўлади ва овқат ҳазм қилишни бузади. Бундан ташқари, у қондаги глюкоза миқдорини оширади, бу эса ширинликларга бўлган эҳтиёжни янада оширади. Шунинг учун ифторликдан 2–3 соатдан кейин ширинликларни истеъмол қилиш тавсия этилади. Ширинликларни фойдалироқ маҳсулотларга: хурмо, қуруқ мевалар, ширин мевалар билан алмаштириш керак.8. Қаҳва (кофе) ичишдан тийилингРамазон ойида бош оғриғи ва уйқусизликка йўл қўймаслик учун қаҳва ичишни камайтиришга ҳаракат қилинг.9. Ифторлик ва саҳарлик орасида енгил тамадди қилиб олишАсосий овқатланишни уч қисмга бўлиш ва ифторлик ва саҳарлик орасида енгил тамадди қилиб олиш тавсия қилинади. Учдан бир қисми мураккаб углеводлар, учдан бири ёғсиз гўшт ёки балиқ, қолганлари эса сабзавот бўлиши керак. Бу соғлом мувозанатли овқатланиш бўлади.\n© Sputnik / Фотобанкка ўтишРамадан в Казахстане\nСанэпидхизмати Рамазонда тўғри овқаланишнинг 9 та олтин қоидаси билан ўртоқлашди.\nРамазон ойида тўғри овқатланиш муҳим аҳамиятга эга.\nСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати Рамазонда соғлом овқатланиш ва ошқозон ичак тизими саломатлигини сақлаш учун қатор тавсияларни берди.\n1. Таомланишни хурмодан бошланг.\nХурмо — бу рўза пайтида кун давомида энергия билан таъминлайдиган углеводларнинг манбаи ҳисобланади. Хурмо меваси толалари овқат ҳазм қилиш трактини ишлашини тартибга солади. Бундан ташқари, хурмо магний ва калийга бой.\n2. Кўп миқдорда сув ичинг\nАйниқса иссиқ ҳавода танангизни сув билан таъминлаш учун етарли миқдорда сув ичиш жуда муҳимдир. Кун давомида чанқамаслик учун оғиз очилгандан кейин ва саҳарликдан олдин етарлича сув ичинг. Овқатланиш учун рухсат берилганда 8 стакан сув ичишга ҳаракат қилинг.\n3. Чанқатадиган овқатлар ва маҳсулотлардан сақланинг\nТузли овқатлар, консервалар, тузланган бодринглар, балиқлардан сақланинг. Бундан ташқари, зираворларга бой овқатлардан сақланинг, чунки улар сизда чанқоқ ҳиссини чақиради. Кўпроқ мева ва сабзавотларни истеъмол қилинг, улар организмнинг сув захираларини янгилайди ва тўлдиради.\n4. Секин, шошмасдан ифторлик қилинг\nУзоқ муддатли очликдан сўнг, танага катта миқдордаги озиқ-овқат тушиши – стрессдир. Мўътадил бўлишга ҳаракат қилинг, ифторни хурмо, сув билан бошланг, кейин шўрва, салат ейишингиз мумкин. Бир мунча вақт ўтгач, асосий таомга ўтинг. Ортиқча овқатланиш овқат ҳазм қилишда муаммолар ва ошқозон оғриғига сабаб бўлиши мумкин.\nИфторни илиқ шўрва билан бошлаш рўза тутгандан кейин энг яхши овқат бўлиб, организмнинг озуқавий моддаларини тўлдиради ва танани оғирроқ овқатлар учун тайёрлайди.\n5. Таомингизда барча керакли нутриентлар мавжудлигига ишонч ҳосил қилинг\nИфторда оқсиллар, сабзавотлар, ёрмалар, мевалар ва фойдали ёғлар каби овқатлар бўлиши керак.\n6. Соғлом овқатларни танланг\nРационингизда дон, ёрмалар, товуқ гўшти, ёғсиз гўшт, балиқ, зайтун мойи ва мевалар бўлиши керак. Қовурилган, шўр ва ёғли овқатлардан сақланинг. Гўшт, дуккаклилар, тухум ва сут маҳсулотлари оқсилга бой. Ушбу озиқ-овқат маҳсулотларидан камида биттасини ҳар куни истеъмол қилишингиз керак.\n7. Ширинликлардан сақланинг\nИфтордан кейинги ширинликлар қоринда газ тўпланишига сабаб бўлади ва овқат ҳазм қилишни бузади. Бундан ташқари, у қондаги глюкоза миқдорини оширади, бу эса ширинликларга бўлган эҳтиёжни янада оширади. Шунинг учун ифторликдан 2–3 соатдан кейин ширинликларни истеъмол қилиш тавсия этилади. Ширинликларни фойдалироқ маҳсулотларга: хурмо, қуруқ мевалар, ширин мевалар билан алмаштириш керак.\n8. Қаҳва (кофе) ичишдан тийилинг\nРамазон ойида бош оғриғи ва уйқусизликка йўл қўймаслик учун қаҳва ичишни камайтиришга ҳаракат қилинг.\n9. Ифторлик ва саҳарлик орасида енгил тамадди қилиб олиш\nАсосий овқатланишни уч қисмга бўлиш ва ифторлик ва саҳарлик орасида енгил тамадди қилиб олиш тавсия қилинади. Учдан бир қисми мураккаб углеводлар, учдан бири ёғсиз гўшт ёки балиқ, қолганлари эса сабзавот бўлиши керак. Бу соғлом мувозанатли овқатланиш бўлади.


Қуёш электр станцияси қурилади\nТуркистон вилояти ҳокими Жансейит Туймебаев “KK-KIUNSEN” компанияси директори Жон Енг Сун бошчилигидаги делегация билан учрашди.\nУнда минтақамизда сармоявий лойиҳаларни амалга ошириш масалалари муҳокама қилинди.\nВилоят ҳокими учрашувда меҳмонларни минтақамизнинг иқтисодий аҳволи билан таништириб, қўшма сармоявий лойиҳаларни амалга оширишга тайёрлигини маълум қилди.\n– Жанубий Кореяни янги технология, қишлоқ хўжалиги, саноат соҳалари тараққий этган мамлакат сифатида яхши таниймиз. Келажакда ана шу соҳаларда алоқа ўрнатиб, икки давлат ўртасидаги дўстлик муносабатларини кучайтиришимизга ишонаман. Туркистон вилояти корхоналар очиб, тадбиркорликни ривожлантириш учун қулай ўлка. Шундай экан, минтақамизда янги лойиҳалар ишлаб чиқиб, иш юритишни истаган сармоядорларга турли имтиёз ва имкониятлар етарли, – деди Жансейит Қансейитули.\nУчрашув давомида меҳмонлар Байдибек туманида умумий қиймати 7,4 млрд. тенгени ташкил қиладиган қуёш электр станцияси қуришни таклиф қилишди. Жамбил овулида барпо этиладиган станция майдони 1200 гектар бўлади. Лойиҳа амалга ошса, 10 Мвт. электр энергияси ишлаб чиқарилади ва 50 киши иш билан таъминланади.\nВилоят ҳокимининг матбуот хизмати, 2018-11-12, 10:01 218


Мусулмончилик президент Каримов ўйлаганидек эътиқодгина эмас, яшаш тарзи ҳамдир… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nМусулмончилик президент Каримов ўйлаганидек эътиқодгина эмас, яшаш тарзи ҳамдир…\n29 April 2015 - 6:00\n«Фитратга мактуб ёхуд руҳ билан суҳбат» туркумидан\nМусулмонлар жамоа-жамоа бўлиб яшайдилар. Ҳар бир жамоа ўзига хос жажжи бир давлат. Ўз қонун-қоидаси, урф-удуми бор. Булар бари ислом руҳи, тартиботи билан боғланган. Каттага ҳурмат, кичикка шафқат – ақида. Ҳаммаси учун асос – Қуръон. Бунда табақа йўқ. Тангрининг олдида барча тенг.\nҲар бир жамоанинг ўз мактаби, масжиди бор. Бир неча жамоада муштарак жомеъ масжиди. Сўнг мусулмоннинг ҳам олий мактаби, академияси ҳисобланган – мадраса. Мусулмон жамоаси учун 10 – 20 оила кифоя. Уни тақдир қайга элтиб ташламасин, мазкур тартиблар асосида бирлаша олади. Чунки мусулмончилик бу президент Каримов ўйлаганидек эътиқодгина эмас, турмуш ҳамдир. Шу сабаб уни “ютиб юбориш” ҳаддан ташқари қийин.\nМусулмонларни тенглик, озодлик, фан ва маориф заминида маънавий такомиллаштиришга ва у орқали бошқа халқлар билан тенг ҳуқуқли бўлишга эришиш лозим.\nШу аснода ўзбекларнинг ҳам шу ядро ичида битта байроқ остида бирлашишлари, бир муштга айланишлари лозим. Уларнинг ёрқин ғоялари ва аниқ мақсадлари миракизмчиларга маълум бўлиши керак. Буни ҳис қилган миракизмчилар, ҳали халқ ғазабга келмасдан, дунёнинг тўрт буржига тирқираб, қочиб кетадилар. Уларга сичқоннинг ини минг танга бўлади. Улар қанчалар ёвуз ва тубан бўлмасинлар, уларнинг қўрқоқ ва олчоқликлари ўтган йиллар мобайнида бутун дунёга ошкор бўлиб бўлди.\nБу ЎХҲ келган биринчи хулоса. Ўзбекнинг бошқа аҳли вафолари ҳам мана шу хулосага келишлари керак. Бу маънавий такомил ўзбек мусулмонларининг ўз тиллари, ўқув воситалари орқали амалга оширилиши лозим. Ғайрируслар учун мўлжалланган мактаблардан бирор натижа чиқариш мушкул. Гаспринский ҳам бир вақтлар шундай мактабларнинг тарғиботчиларидан эди. 6 – 7 йиллик тажрибадан сўнг ташлаб кетди. Шуларга кетаётган вақт ва харажат ушбу керакли билимларни мусулмон болаларининг ўз тилида ўрганишига сарфланганида самараси тамоман бошқача бўлишини, у ҳаммадан олдин тушуниб етди.\nАхир, кўзи боғлиқ одам атрофдагиларнинг кимлигини билмаса, улар билан қандай яқинлашиб кета олади? Ҳатто рус бошланғич таълими асли ўзаги биргина Малорусияда натижа бермаган бир пайтда, уни қандай қилиб татарларга (ўзбекларга) қўллаш мумкин? Сиз рус мактабларига тарбия ва маориф учун немис тилини жорий қилиб кўринг-чи, нима бўларкин. Энг сара ўқитувчиларни, энг замонавий воситаларни сафарбар қилганингизда ҳам кутилган натижага эриша олмайсиз. Рус тилининг ўрни эса “ғайрижинс” мусулмон мактабларида бундан ҳам аҳамиятсизроқдир. Русияда қудратга келган коммунистлар Русияда ночор бир аҳволда қолган бир пайтда, уларнинг ворислари бўлмиш миракизмчилар қандай қилиб Туркистоннинг юраги бўлмиш Ўзбекистонда замонлар синовига бардош бера олмаган усул билан бугунги кунда мувафаққиятларга эриша оладилар?\nМасаланинг яна бир нозик томони бор.\nҲар бир мусулмон эътиқод ва турмуш тақозосига кўра тўғри, ҳалол бўлишга интилади. У маърифатли бўлгани сайин бу хусусиятлари кучайиб боради. Лекин тақдир тақозаси билан у ёки бу чет тилини у ёки бу даражада ўзлаштирган айрим мусулмонлар етарли илмий заминга эга бўлмай, оврупочиликнинг зоҳирий томонларини илиб оладилар-да, умрларини зоеъ кетказадилар. Булар ўз қавмларининг яхши сифатларини йўқотиб, ўзгаларнинг иллатларини ўзлаштирган кишилардир. Улар, кўпинча, ёшликларида “ишқибоз”лик билан машғул бўлиб, кексайганда ўз гуноҳларини ювиш учун ҳаётдаги ҳар бир янгиликка, маърифат ва тараққиётга қарши оёқ тираб туриб олувчи олчоқ, юзсиз кишилардир. Исмоилбек мусулмонларнинг бундай хилини Русия мусулмонлари орасида ҳам, араблар, турклар орасида ҳам жуда кўп кўрди… Миракизмчилар бутун туриш-турмушлари ва шуурлари билан бунга бугунги кунда муккасидан кетганини, айтмаса ҳам бўлаверади…\nМаърифатни тил эмас, билим беради. Мусулмонларнинг ҳаётини рус, инглиз тили эмас, энг осон, энг таъсирчан воситалар билан ўзлаштирилган илм-фангина ўзгартириши мумкин. Ва бунда асосий восита, Исмоилбек фикрича, анъанавий мактаб, мадраса бўлмоғи керак. Бошланғич мактаб ҳар бир мусулмон жамоасида бор. Мадраса ҳам етарлик. Эътибори ҳали ҳам баланд. Замонлар бўлганки, мусулмонлар ўз мадрасаларида ҳандаса каби ўнлаб зарурий фанларни ўрганганлар. Уларда жаҳоний олимлар мударрислик қилганлар. Уларнинг тор, икки қаватлик ҳужралари илм-фан оламининг қанчадан-қача кашфиётларига гувоҳ бўлган.\nҚани ўша мадрасалар?\nМадрасалар бор, коллежлар, литсейлар бор. Илгариги фан, ғайрат, энг муҳими – рағбат йўқ. Бунинг сабаблари кўп, албатта. Шулардан бири анъанавий мактаб-мадрасаларнинг иқтисодий заминдан узилганлиги, яроқли дастурларнинг ишлаб чиқилмаганлиги, ҳукумат ва ота-оналар томонидан болаларнинг қулларча оғир меҳнатга жалб этилиши.\nМактабларни янгилашдан аввал ўқитувчиларни янгилаш керак, ота-оналарнинг ислом ва дунё ҳақидаги тушунчаларини бойитиш керак.\nШундай қилингудек бўлса, инглиз, рус тиллари ва фанига путур етадими? Ватан маърифати, умуминсоний маданият ютмайдими? Қанчадан-қанча англашилмовчиликларнинг, бахтсизликларнинг олди олинмайдими?\n1882 йилнинг 30 августида Н. Остроумов бошлиқлик қилган Тошкентдаги Ўқитувчилар семинариясида йиғилиш чақирилади. Мавзу – ғайрижинс (инородец) мусулмонларнинг маорифи асосларини қандай принсиплар ташкил этмоғи керак? Маърузачи – М. А. Миропиев.\n“Агар биз таклиф қилинган лойиҳани қабул этсак, – дейди маърузачи, – шу чоққача мудраб ётган мусулмон мутаассиблигини уйғотиб юборамиз ва бу билан кўксимизда илонни асраган бўлиб чиқамиз. Шу сабабли, – хулоса чиқаради нотиқ, – мусулмонларимиз маорифининг асосида уларни руслаштириш… исломни бузиш… умуман диний жиҳатларини бузиш… ётмоғи лозим ” (“Туркестанский сборник”, том 361, ст. 144).\nБу, миракизмчиларнинг шиори эмасми?\nМаърузачи Тошкент Ўқитувчилар сминарияси 15 йилдан буён ерли аҳолини жалб қилолмаётганидан зорланди. “Бизнинг бурчимиз ерлиларни мактабимизни севишга, ҳурмат қилишга ва ишонишга мажбур этмоқдир”.