Қотилнинг ёрдамчилари бор « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nҚотилнинг ёрдамчилари бор\n14 May 2012 - 11:23\nТаниқли ўзбек имом Обид қори Назаров Швециянинг Стромсунд шаҳрида, ўз уйи олдида отиб кетилганига сал кам уч ой бўлаяпти. Аммо қотил ҳам, унга буюртма берганлар ҳам топилмаяпти. Қотиллик юзасида швед матбуоти ҳам мақолалар ёритмоқда. Қуйида 12 май куни Östersund Posten газетасида эълон қилинган мақолалардан бирининг ўзбекча таржимасини эътиборингизга ҳавола этамиз.\nПолиция жойидан қўзғалгунича, кўчанинг нариги тарафида қон излари тозаланди\nШу йилнинг қиш фаслида ўзбек имоми Обидхон қори Назаров яшаб турган уйи ташқарисида отиб кетилди ва Струмсонднинг Тингвалла (Tingvalla) мавзесини қўрқинч тўлкинлари қамраб олди. ÖP ( Östersund Posten) бу воқеа юз бергандан сўнг кўп кишилар билан ҳодиса рўй берган жойда одамлар билан мулоқотда бўлди. Уларнинг ҳикоялари ва полициянинг жамоатчиликка ошкор қилган маълумотларини тинглаб ҳаммасини бир жойга тўплар экансиз, Струмсунддек сокин жойда бу халқаро террор қандай юз бергани ҳакида тасаввур пайдо бўлади.\nФевраль ойининг бошларида шарқий Европадан учиб келган самолёт Швеция аэропортларидан бирига қўнади. Йўловчилардан бири махсус топшириқга эга. У божхона назоратидан ўтганидан сўнг тўғри машина ижара берадиган фирмалардан бирига бориб, ижарага машина олади ва Е4 автомагистралида ўзига белгиланган йўналиш бўйича шимол томон ҳаракатланади.\nБир кеча-кундуздан кейин у Струмсундга бориб Тингвалла аҳоли яшаш пунктидаги машиналар тўхташ жойига бурилади. Бу ҳудудда, Лагман (Lagmansgatan) кўчасидаги коммунал ижара уйларидаги хонадонлардан бирида унинг қурбони, ўзбек режими танқидчиси, Ўзбекистон ҳукумати томонидан қидирилаётган ва Ўрта Осиё мусулмонларнинг пешқадам лидерларидан бири бўлган Обид қори Назаров яшайди.\nБу номаълум шахс зиммасига юкланган топшириқни бажаришга киришади. У ўзини билдирмай ҳаракат килади, аммо ўлим таҳдидлари ва тазъйиқлардан қочган ўзбеклар бунга эътибор беришади. Улар шведлар кўра олмаётган аломатларни кўра олишганди.\nБу одамни кейинги ҳафталарда қишлоқнинг турли гўшаларда кўриш мумкин бўлади. У бир кун ижарага олинган машинаси билан Ваттудал (Vattudalsskolan) мактабининг машина тўхташ жойида пайдо бўлди ва ўзини газета ўкиётгандек кўрсатиб, атрофга олазарак қарарди. Бу вақтда Обидхон Назаров мактабда эди ва ўкитувчилик учун практика машғулотларида иштирок этаётганди.\nБошқа куни у Лагман кўчаси атрофида айланиб юрди. ”У оёғини чалиштириб узоқ вақт боғда ўтирар ва атрофга қарарди. Бу ғайриоддий ҳол эди”.\nБир неча гувоҳлар машина русуми ва бу одамнинг юз тузилишини эслайди: ” Европалик, аммо швед эмас, болтиқбўйилик бўлиши мумкин”, – гумонга боради улар.\nЎзбеклар ўзларининг кузатувларини бир-бирлари билан ўртоклашадилар, аммо полицияга мурожаат этмайдилар.\n”Умуман олиб караганда, мен уни жудаям ажиб одам экан деган қарорга келдим”, – дейди ўзбеклардан бири. Энди у кўрган нарсаларига қўл силтагани учун ўзини ўзи лаънатлайди.\n“Биз ғафлатда қолдик. Бепарво бўлиб қолган эканмиз. Ўзбекистонда биз жуда сергак эдик. Швецияда бунақа ҳодиса рўй беради деб хеч ҳам ўйламаган эдик”.\nАммо Обид қори Назаров ҳатто Стромсундда ҳам ўзини хавфсиз деб ҳис қилгани йўқ. ”У камдан кам ҳолда ёлғиз ўзи ташкарига чиқар эди”, – дейди унинг дўстларидан бири.\nНазаров 1990 йилларнинг охирларидан Ўзбекистон режими дастидан қочкинликда яшар эди. Ўтган йилнинг куз фаслида унга ва бошқа режим танқидчиларига таҳдид кучайгани билинди. Чунки муҳожиратда яшаётган ўзбеклар ягона мухолиф харакатда бирлашишаётганди. Сентябр ойида Россиянинг Иваново шаҳрида ҳаракат фаолларидан бири, ҳамда маҳаллий масжид имоми бўлган шахс уйи олдида ўлдириб кетилди. Барча гумонлар ўзбек миллий хавфсизлик хизматига қаратилди.\nНазаров ҳаёти хавф остида эканини ҳис қилиши лозим эди. Унинг дўстларига кўра, сўнги пайтларда у ҳам сохта хавфсизликга ишонган эди.\n“Охирги пайтларда у киши ёлғиз ташқарида юрадиган бўлиб қолганди”, – дейди унинг дўстлардан бири.\nОбид қори Назаров 22 февраль кунининг ўртасида масжидга боришга шайланди. У пешин намозига имомлик қилиш учун кийиладиган бош кийимини кияётган пайт жиноятчи уни поъезд зинапоясида кутаётганди. Аниқроғи, қоронғу ва тор ертўлага борадиган зинапояда ертўла йўлагига ўтиладиган темир эшиги ёнида эди у.\nНазаров уйининг эшигини ёпиб зиналардан тушиб кетаётган пайтда жиноятчи уни орқа томондан отади. Қуролнинг товуш пасайтирадиган мосламаси бор эди ва қулоққа фақат гурс этиб биров зинада йиқилгандек овоз эшитилади.\nЖиноятчи ертўладан чопиб ўтиб, ўша уйнинг бошқа эшиги орқали ташқарига чиқади. У қадамини секинлаштириб, елкасидаги руюгзагини қуроли билан биргаликда ташлайди ва машинасига ўтириб, ҳудудни тарк этади.\nБу орада тушликдан қайтаётган қарияларга ёрдам берувчи ижтимоий кўмак ишчилари ва бир қўшни болакай подъездга киришади. Улар ерда конга беланиб ётган ва бошининг оркасида кучли қон оқаётган Назаровга дуч келишади.\nСоциал ишчилари у кишини йиқилиб бошини зиналарга ёки уйларни исситиш мосламасига уриб олган деб ўйлашади ва биринчи ёрдам кўрсатиб тез ёрдамга хабар қилишади. Зеро куппа – кундузи унга ҳужум қилинганлиги ҳақиқатга мос келмаётганди ҳам.\nНазаровнинг ватандошлари нима бўлганлигини дарҳол пайқайдилар. Улардан бири ҳикоя килади:\n“У кишини биринчи кўрган болакай йиқилган ва кўп қон кетаяпти деб бақирди. Мен борган заҳотиёқ нима воқеа рўй берганини тушуниб етдим. У ерда жуда кўп қон кетганди. Мен дарров тушундимки, кимдир уни ўлдиришга ҳаракат қилган”.\nУ икки нафар дўстлари билан кўчанинг бошқа томонида жойлашган полиция бўлимига югуриб боришади:\n“Биз полиция регистратурасида нима воқелик ҳақида айтмоқчилигимизни тушунтирдик. Бундан сўнг 4-5 минут кутиб турдик ва иккита полиция ходими билан учрашиб воқеа юзасидан маълумот бердик ва гумонларимизни ҳам билдириб ўтдик. Улар биз айтган гапларни бир қоғазда ёзиб олишди ва бизнинг исм-фамилияларимиз, ҳамда мобил телефон рақамларимизни ёзиб олишди. Кейин ташкарига чикдик”.\nБу маълумотларни полиция қанчалик текширди, бу албатта номаълум. Аммо, агар бошқа томондан қарайдиган бўлсак, улар бир кексароқ эркакнинг зинапоялардан тушиши каби бахтсиз ҳодиса деган маълумот олган бўлса, улар шу билан кифояланишди.\nВақт ўтарди. 30 минут, 45 минут, бир соат. Маълумотлар ўзгарар. Бу вақт ичида воқеа гувоҳлари бу бир бахтсизлик ҳодисаси деб ўйлайдилар. Чиройли калибирлик қуролдан отилдан ўқ жойи қулоқнинг ортидан кўринмасди. Ҳеч ким ҳақиқатда нима бўлганлигини тушуниб етмасди.\nЛагман кўчасидаги жиноят содир этилган жой, жиноят жойи сифатида кўриб чиқилмайди. Подъезд тўсиб олинмайди. Жиноятчининг изи кўпгина одамларнинг бу ерга кириб чиқиши натижасида йўқ бўлиб кетади. Ердаги қонлар қирилиб, спиртли ювиш воситаси билан тозаланади.\nАммо тўсатдан воқеалар, тўлиғича бошқача тус ола бошлайди. Ўзбеклардан бири уйнинг ёнидаги машина тўхташ жойидан руюгзак ва қурол топиб олганди. Энди полиция ходимлари ҳам воқеани тушуниб етадилар. Улар полиция бўлимида ўзбеклар томонидан берилган маълумот ва бу топилган қурол, буларнинг ҳамасини бирлаштириб бир қарорга келадилар. Яъни бу ерда жуда ҳам жиддий жиноят содир этилганлигига амин бўладилар. Улар энди имомга биров томонидан суиқасд қилинган деган версия билан иш бошладилар.\nВокеа руй берганидан икки соат ўтган бўлса ҳам Назаровнинг отилганлиги ҳақида тиббиёт ходимлари томонидан тасдикловчи хабар келмайди. Соат 13.40 да полиция бир сайтда кичик бир хабар қўядики, унинг маъносидан иккиланиш нафаси сезилиб турарди. Хабарда гап “жароҳат олган бир киши” ҳақида,”жароҳат туғрисидаги ноаниқлик ҳолати” ва воқеага яқин жойда “револьверга ўхшаган предмет” топилганлиги ҳақида борарди.\nТингвалланинг катта қисми тўсилиб, ўраб олинади. Ҳодиса жойига техниклар чақиртирилиб ўша атрофда яшовчиларнинг уйига бирма бир кириб чиқилади. Аммо бу тусиқ деворлари ва ўраб олинишлар бефойда эди. Жиноятчи бир соат олдин қочиб улгурганди.\nБундан кейин нима бўлди, буни фақат полиция билади. Икки ярим ойдан бери интенсив равишда текширув ишлари олиб бормоқда. Полиция Стромсунд мавзеида ўрнатилган кузатув камераларининг тасвирлари, автомобилга ёқилғи қуйиш шохобчалари ва жиноятчининг кочиб кетиш эҳтимоли бўлган жойлар тасвирини тўплади. Шу билан бирга гувоҳлардан ҳодиса ҳақидаги 300 дан ортиқ маълумотлар йиғиб олинди ва тергов қилинди.\nОхирги маълумотларга қараганда Назаров ҳали ҳам Остерсунд касалхонасида кома ҳолатида ётибди.\nНазаровнинг тарафдорлари бир фикрда собитдирлар: Уларнинг раҳбари ўзбек миллий хавфсизлик хизмати томонидан юборилган ёлланма қотил томонидан отилган!\nШвед тилидан Тўлқин Караев таржимаси


АКЦИЯ ТАДБИРЛАРИ ЎТКАЗИЛМОҚДА - 21ASR\nАКЦИЯ ТАДБИРЛАРИ ЎТКАЗИЛМОҚДА\tPayshanba, 01 Dekabr 2016 14:20\t21ASR\tO‘zLiDeP ҳудудий ташкилотларининг ёшлар билан ишлаш бўлимлари томонидан жойларда Ўзбекистон Республикаси Президентлигига партиямиздан кўрсатилган номзод Ш. Мирзиёевнинг сайловолди дастурини навқирон авлод вакиллари орасида тарғиб қилиш мақсадида акция тадбирлари бўлиб ўтмоқда. ҚорақалпоғистонРеспубликаси O‘zLiDeP Қорақалпоғистон Республикаси Кенгаши томонидан Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институтида “Тараққиёт билимдони” номли викторина ўтказилди. Унда талабаларга давлатимиз раҳбарлигига партиядан кўрсатилган номзоднинг таржимаи ҳоли, сайловолди дастурида белгиланган муҳим йўналишлар бўйича саволлар берилди. Энг тўғри жавоб берган фаол ёшлар ташкилотчилар томонидан тақдирланди.\nШунингдек, тадбир давомида фермер ва тадбиркорлар ҳам ўз ютуқлари ҳақида гапириб, тажрибаларини ўртоқлашишди.\n– Бош вазир виртуал қабулхонасининг йўлга қўйилиши жисмоний ва юридик шахсларнинг муаммоларини бартараф этишда муҳим аҳамият касб этмоқда, – деди чимбойлик ёш тадбиркор Менлибай Базарбаев. – Энг муҳими, муаммолар ечимини топаётир. Мен Ш. Мирзиёевни давлатимиз раҳбарлигига муносиб номзод деб биламан. Аминманки, у кишининг раҳбарлигида биз – ёшлар баланд чўққиларни забт этамиз.\nO‘zLiDeP Хоразм вилояти Кенгаши томонидан сайловда ёшларнинг фаол иштирокини таъминлаш мақсадида “Биз тараққиёт ва ёрқин келажак учун овоз берамиз!” шиори остида акция ўтказилди.\n– O‘zLiDePдан Ўзбекистон Республикаси Президентлигига кўрсатилган номзоднинг сайловолди дастурида ёшларни ижтимоий ҳимоя қилиш, замонавий касб-ҳунар сирларини пухта эгаллаши учун зарур шароит яратиш, иқтидор ва имкониятларини тўлақонли юзага чиқариш масалаларига эътибор қаратилгани чин маънода мамлакатимизнинг Биринчи Президенти бошлаб берган одилона сиёсатнинг узвий давомидир, – дейди Урганч давлат университети талабаси Дилрабо Маткаримова.\nТадбир давомида тадбиркорлик, фермерлик, архитектура, тиббиёт, туризм ва бошқа соҳаларда изланишлар олиб бораётган ва бу йўналишларда салмоқли ютуқларни қўлга киритган фаол ёшлар маърузалари билан иштирок этишди.\n– Ёшларимизнинг ватан тақдири ва келажаги учун масъулиятни ўз зиммасига олишга қодир инсонлар бўлиб вояга етаётгани ҳар биримизни қувонтиради, – дейди Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Клара Жумамуратова. – Бугунги акция чин маънода партиямиздан Президентликка номзоднинг сайловолди дастурини кенг тарғиб қилишда ҳамда мамлакатимиз тақдири учун муносиб номзодга овоз беришда муҳим амалий аҳамият касб этади.\nПартия Самарқанд вилоят Кенгашининг ташаббуси билан ташкил этилган акция кўтаринки руҳда бошланди. Унда қатнашган 18 ёшга тўлган йигит-қизларнинг сиёсий-ҳуқуқий саводхонлиги ошди, ўз мустақил фикри ва фуқаролик позицияси мустаҳкамланишига замин яралди.\n– Сайловда илк маротаба иштирок этаман, – дейди Самарқанд қишлоқ хўжалик институти қошидаги 1-сон академик лицейи ўқувчиси Сарвиноз Ҳамитова. – Сайлов участкасида яратилган шароитдан фойдаланиб, адабиётлар, номзодларнинг сайловолди дастури билан танишдим. Мен биз – ёшлар учун кенг имконият яратадиган номзодга овоз бераман.\nO‘zLiDePдан Президентликка кўрсатилган номзод Ш. Мирзиёевнинг ишончли вакили Ҳасан Нормуродов мамлакатимиз ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллаши ёш авлоднинг интеллектуал салоҳиятига боғлиқлигини алоҳида таъкидлади.\nТадбир сўнгида талабалар томонидан саҳна кўринишлари намойиш этилди.\nСирдарё O‘zLiDeP Сирдарё вилоят Кенгаши томонидан ўтказилган тадбирда билимли, истеъдодли ёшлар ўз қобилиятини намоён этишди.\n– Вилоятда 529 минг 810 нафар сайловчи рўйхатга олинган бўлиб, уларнинг 15 минг 300 нафари илк бор сайловда қатнашувчи йигит-қизлардир, – деди партия вилоят Кенгаши раисининг биринчи ўринбосари Фахриддин Абдусатторов. – Ёш авлод қалбида қонунларга ҳурмат, юрт келажагига дахлдорлик туйғуси мустаҳкамланиб бораётгани уларнинг сиёсий жараёнларда фаол иштирокида ўз ифодасини топмоқда.\nТадбирда Президентликка номзод Шавкат Мирзиёевнинг вилоятдаги ишончли вакили Камолиддин Акбутаев номзоднинг таржимаи ҳоли ва сайловолди дастури ҳақида батафсил маълумот берди.\nЖиззахда ўтган акция тадбирида 650 нафардан ортиқ ёш иштирок этди. Партиямиздан кўрсатилган номзоднинг Жиззах вилоятидаги ишончли вакили Акрам Иномов, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Эркин Холбўтаев Президентлик сайловида фуқароларнинг фаоллиги юртимиз келажаги учун ўта муҳимлиги, номзоднинг сайловолди дастуридан ўрин олган масалалар ҳақида сўз юритишди.\n– “Ёшлар қаноти” ўз сафига вилоятимиздаги энг иқтидорли, изланувчан ёшларни жамлаган, – деди O‘zLiDeP Жиззах вилоят Кенгаши раисининг биринчи ўринбосари Ваҳобжон Норбоев. – Улар орасида Зулфия номидаги Давлат мукофоти, “Ниҳол” мукофоти совриндорлари, таниқли спортчилар, тадбиркор йигит-қизлар бор. Бугунги анжуман уларнинг жипслигини, Ватан тақдирига бефарқ эмаслигини кўрсатди.\nҚарши давлат университетида ташкил этилган “Биз муносиб номзод – Шавкат Мирзиёев учун овоз берамиз” деб номланган ёшлар форумида O‘zLiDeP Қашқадарё вилоят Кенгаши раиси Лутфулла Ёзиев, Сиёсий таълим маркази раҳбари Дилором Азизова, ўқитувчи Мафтуна Нодирова “Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови тўғрисида” ва “Фуқаролар сайлов ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги қонунларнинг мазмун-моҳияти, фуқароларнинг сайлаш ҳуқуқлари ҳақида батафсил маълумот беришди.\n– Бугунги форумда сиёсий-ҳуқуқий билимларимиз бойиди, сайлов қонунчилиги ҳақида батафсил маълумотга эга бўлдик, – дейди Қарши давлат университети талабаси Мафтуна Ниёзова. – O‘zLiDePдан кўрсатилган номзоднинг сайловолди дастурида юксак маънавиятли, ўз мустақил фикрига эга бўлган ёшларни тарбиялаш, аҳолининг китобхонлик савиясини ошириш, ёш авлоднинг мафкуравий иммунитетини кучайтириш каби мақсадлар ўрин олган. Сайлов куни шу инсоннинг Президент бўлиши учун овоз бераман.\nТадбир сўнгида фаол талабаларга O‘zLiDeP вилоят Кенгашининг эсдалик совғалари топширилди.\nСайфулла ИКРОМОВ, “ХХI asr” мухбири


Украина қиш мавсумида кўмирдан кенг фойдаланади\n18:59 / 06.11.2015\nУкраина энергетика вазири Владимир Демчишиннинг хабар қилишича, мамлакатнинг электр станцияларида 2.5 млн тонна кўмир тўпланган бўлиб, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 900 минг тоннага кўпроқдир. Бу ҳақда “Украина 112” телеканали эфирида хабар қилинди.\n“Айни пайтда электр станциялари омборхоналарида кўмир ўтган йилгидагидан 900 минг тоннага кўпроқдир. Ўтган йили 1.6 млн эди, ҳозир 2.5 млн, бу иситиш мавсумини бошлаб олиш учун етарли, унга узилишлар бўлмайди, деган ишонч ва хотиржамлик билан киришга етарли”, - деди вазир.\nУ, шунингдек, бюджетда кўмир захираларини тўлдириб бориш учун 2 млрд гривна ажратилиши кўзда тутилганини маълум қилди.


Калила ва Димна (3)\nБОЙҚУШ ВА ҚАРҒА БОБИ\nРожа браҳманга деди:\n— Садоқатли дўстлар ҳақидаги ибратли ҳикояни эшитдим. Энди, агар мумкин бўлса, душман ўзини зоҳиран юмшоқ феъли, тавозекор, марҳаматли ва лутф-карамли қилиб кўрсатишига қарамасдан, унинг найрангига учмаслик ва алданмаслик ҳақида бир ҳикоя айтиб берсанг.\n— Ақлли одам маккор душманнинг сўзига ишонмайди, онт ичиб берган ваъдаларига учмайди, душмандан қанчалик кўп марҳамат ва лутф-карам кўрса, шунчалик кўп эҳтиёткор бўлади. Агар у ҳушёр бўлмаса ва фурсатни қўлдан бериб қўйса, кейинги пушаймоннинг фойдаси бўлмайди ва бойқушлар бошига тушган фалокат унинг ҳам бошига тушади.\n— У қандай бўлган эди? Ҳикоят\nДебдурларки, бир тоғда жуда баланд ва сербутоқ дарахт бор эди. Бу дарахтда мингдан ортиқ қарғалар ўзларига уя қурган эдилар. Қарғаларнинг бир подшоси бўлиб, унинг оти Фируз эди. Барча қарғалар унга тобе бўлиб, унинг амридан чиқмас ва шод-хуррам, фаровон кун кечирар эдилар.\nЎша тоғнинг қаршисида бошқа бир тоғ бор эди. Унда жуда кўп бойқушлар яшарди. Қарғалар билан бойқушлар қадимдан бир-бирларига душман эдилар. Бойқушларнинг ҳам подшоси бор бўлиб, оти Шабоханг эди. Бир куни кечаси у ўз қўшинлари билан қарғаларга ҳужум қилди. Бойқушлар жуда кўп қарғаларни қириб, кўпларини ярадор қилишди, ғолиб бўлиб, масрурлик билан уяларига қайтишди. Эртасига қарғаларнинг подшоҳи Фируз ўз лашкарларини йиғиб, уларга деди:\n— Бойқушларнинг бизга қарши қилган кечаги ҳужумини кўрдингиз. Орангизда ўлганлар ҳам, қуйруғи, қаноти юлинган, яраланганлар ҳам оз эмас. Лекин улар бу ғалабадан журъатланиб бизни тамомила тор-мор этмоққа, уруғимизни қуритмоққа уринадилар, деб қўрқаман. Аминманки, улар тезда яна ҳужум бошлаб бошимизга кўп бало соладилар. Бу борада фикрлашиб бир тадбир кўрайлик ва бирга маслаҳатлашиб мудофаа йўлини топайлик.\nУлар орасида заковатли, ақли расо бешта қарға бор эди. Қарғалар ҳар ишни уларнинг маслаҳати билан бошлар, бирор ҳодиса рўй берса, уларга мурожаат этардилар. Подшо ҳам бу беш қарғанинг фикрларини инобатга олар ва давлат ишларида уларнинг маслаҳатларидан фойдаланар эди. Шоҳ уларнинг биридан сўради:\n— Сен бу ҳақда қандай фикрдасан? У жавоб берди:\n— Менинг фикрим биздан аввал яшаган олимларнинг фикрлари кабидир. Улар айтибдурларки, кимки душманга қаршилик кўрсата олмаса, мол-давлати ва юрт-уяларини ташлаб кетмоғи керак. Зероки, уруш жуда хатарли ишдир, айниқса, мағлубиятдан сўнг у жуда ҳам таҳликалидир... Мағрурланиб ўз кучига ортиқча баҳо бериш ақлли одамларга ярашмас. Ханжарнинг икки юзи бордир. Бу қари ва шафқатсиз фалакнинг кўзи кўр, у одамларни яхши танимайди. Унинг гардишига ишониб бўлмайди...\nПодшо иккинчи вазирига юз ўгириб, деди:\n— Сенинг фикринг қандай?\nУ жавоб берди:\n— Мен у айтганидек ватанни ташлаб қочишни маслаҳат кўрмайман. Биринчи зарбадан сўнг шундай расвогарчиликка йўл қўйиб, она юртни тарк этмоқ бизга ярашмайди. Менимча, энг тўғри йўл бутун кучларимизни сафарбар қилиб, жиддий ҳозирлик кўрганимиздан кейин уруш бошлашдан иборатдир...\nМаслаҳатим шуки, бир неча кузатувчиларни ҳар тарафга юбориб, қайси томондан хавф эҳтимоли бўлса, шу ёққа лашкар тортсак. Е ғолиб келамиз, ё шараф билан фидойи бўламиз.\nПодшо учинчисидан сўради:\n— Сенинг фикринг қандай? Учинчиси жавоб берди:\n— Мен икковининг ҳам фикрига қўшилмайман. Яхшиси, хуфиялар, даракчилар юбориб, душман вазиятини ўрганайлик, божу хирож олсалар-да, биз билан сулҳ тузишга розимилар, йўқми, шуни аниқлайлик. Агар таклифимизни қабул қилсалар, у вақт сулҳ тузиб, божу хирож тўлайлик-да, улардан халос бўлайлик. Шоҳлар учун энг тўғри тадбирлардан бири шудир: душманнинг устунлиги, қудрати кенглиги равшан бўлганда, улар мол-пул ҳисобига бўлса-да, фалокатнинг олдини олишлари, аҳолини қирилишдан халос этишлари керак...\nПодшо тўртинчисидан сўради:\n— Сен нима дейсан? У жавоб берди:\n— Мен ватанни тарк этмасликни, ғурбат азобини чекмасликни, ҳамиша биздан паст бўлган душманга бўйин эгишдан юқори қўяман... Бунинг устига, агар биз маълум миқдорда бож-хирож тўлашни бўйнимизга олсак, улар бу билан кифояланмайдилар, яна кўпроқ талаб этадилар, кейин барибир бизларни қириб ташлашга ҳаракат қиладилар. Шунинг учун ҳам айтибдурлар: «Ўз мақсадингга эришмоқ учун маълум даражада душманга яқинлаш-у, аммо уни ўзинг-га хавф туғдирадиган даражада яқинлаштирма».\nҚуёшга қаратиб тик қўйилган таёқни бунга мисол тариқасида келтириш мумкин: уни жудаям эгсанг, сояси камаяди, озгина эгсанг, сояси катталашади. Ҳеч қачон улар биздан оладиган бож-хирож билан қаноатланмайдилар. Шунинг учун, менинг фикримча, уруш қилмоқ лозим... Гарчи олимлар урушдан қочишни маслаҳат кўрсалар ҳам, лекин бундай қочиш ўлимдан оғир бўлса, уни ҳеч вақт маъқулламайдилар...\nПодшо бешинчи қарғадан, Коршинос исмли вазиридан сўради:\n— Сен нима дейсан? Урушайликми, сулҳ тузайликми ёки ватанни тарк этайликми, қайси бири яхши?\nКоршинос жавоб берди:\n— Бойқушлар билан урушиб бўлмайди, чунки улар куч-қувватда биздан устундирлар. Ақлли кимса душманни заиф ҳисоблаб, ўзини алдамайди, алданган ҳалок бўлади. Биз бу ҳодиса юз беришдан олдин ҳам бойқушлардан қўрқар эдик. Эҳтиёткор одам ҳеч қачон душман қаршисида хотиржамликка берилмайди. Душман яқинда бўлса, тўсатдан ҳужум қилиши, узоқда бўлса, қайтиб келиб чанг солиши мумкин. Енгилса, йўлда пистирма қўйиши, ёлғиз\nбўлса, ҳийла ишлатиши мумкин. Урушнинг олдини оладиган одамлар энг ақллидирлар. Подшо бойқушлар билан урушиш қароридан воз кечиши керак. Фил билан урушганлар унинг оёқ остида топталанадилар.\n— Урушишни истамасанг, хўш, нима маслаҳат берасан? Коршинос деди:\n— Баъзан маслаҳат ва тадбир билан қилинган ишни катта қўшин ёрдами билан ҳам бажариб бўлмайди. Дарёнинг суви ирмоқчалардан йиғилгани каби, шоҳнинг ақл ва закоси ҳам вазирлар маслаҳатидан нур олади. Ақлли шоҳ душманнинг қанчалик куч-қувватга эга бўлганини, ишлатадиган ҳийла ва тадбирини билади. У ҳамиша душман тарафнинг ишларини кузатиб, бирин-кетин рўй берадиган ҳодисаларни тасаввур эта билади, синовдан ўтган ёрдамчилари билан маслаҳатлашиб туради.\nСўзга тушунадиган, ишбилармон одамлар билан маслаҳатлашмасликнинг охири ёмон бўлади. Ақл ва зако нуридан маҳрум бўлмаган, тажрибали, дунёда ҳар нарсани кўрган ва билган маслаҳатчиларнинг сўзларини ўзига шиор қилиб олган шоҳнинг бахт юлдузи дунё тургунча порлоқ бўлади...\nШоҳ мени маслаҳат бериш шарафига муяссар қилди. Мен ўз фикрларимнинг баъзиларини очиқ, жамоат олдида сўзлашим, баъзиларини эса шоҳнинг ўзига яширин айтишим мумкин. Жамоат олдида шуни очиқ айтишим мумкинки, мен урушга қаршиман, айни замонда бўйин эгиб тобе бўлиш, муте бўлиб бож тўлаш каби расвогарчиликни ҳам тўғри деб билмайман.\nАқл эгалари яхши ва мазмунли умр кечирсалар, узоқ яшашни орзу қиладилар. Улар расвогарчилик ва бахтсизликдан ўлимни устун кўрадилар. Мен мағлубиятнинг ва ўлимнинг элчиси, ақл заифлигининг, руҳий тушкунликнинг жарчиси бўлган ожизликни оқламайман, ожизлик кўрсатмоқни маслаҳат бермайман.\nКимки ожизлик кўрсатса, фойда эшиклари унинг учун бекилади. Унинг ўйлаган тадбирлари, қилмоқчи бўлган ишлари қаршисида катта тўсиқ пайдо бўлади... Энди қолган сўзларимни хилватда айтсам яхшироқ бўлур эди, чунки ғалабанинг калити эҳтиёткорликдир. Эҳтиёткорликнинг биринчи шарти эса кенгаш ва маслаҳатдир. Мана энди шоҳ ўз хизматида бўлган одамлар билан маслаҳатлашиб, уларнинг фикрини сўраб, ўзининг узоқни кўрадиган, эҳтиётли, иродали, жасур, ақлли эканлигини кўрсатди...\nШоҳларнинг шундай ишончли ва эътиборли одамлари бўлиши керакки, уларга ўз сирларининг хазиналарини очиб қўйиб, яширин мақсадларини уларга айта билсин... Шоҳ ақл ва закода, илм ва тажрибада ўз маслаҳатчисидан устун бўлса-да, лекин мой қуйганда чироқ лопиллаб ёнгани, ўтин қалаганда ўчоқ олови баланд бўлгани каби шоҳнинг ақли ҳам мушовирининг маслаҳатидан мукаммаллашади, тажрибаси ортади.\nКимники кучли, иродали, ақлли маслаҳатчилари бўлса, унга бахт ёрдир, биринчисининг ёрдами билан ғалаба қозониб, иккинчисининг ёрдами билан хавф-хатарнинг олдини олади. Маслаҳатчиларнинг ўз бошлиқлари билан тиллари ҳам, диллари ҳам бир бўлиши керак. Агар шоҳдан хато содир бўлса, маслаҳатчи майинлик билан шоҳга хатосини тушунтирмоғи, шоҳни тўғри йўлга солмоғи ва шундай қилиб икки томон учун ҳам мақбул бўлган қарорга келмоғи лозим. Шоҳга шундай сидқидил хизмат қилмайдиган, ҳақиқатни аён қилишга тиришмайдиган вазир ва маслаҳатчилар душман деб саналишлари керак... Агар шоҳ ҳақни ноҳақдан, дўстни\nдушмандан ажрата билса, ёмонга жазо, яхшига инъом беришда одиллигини кўрсатса, юртни ғайратли, тадбиркор ва узоқни кўрадиган одамларга топширган бўлса, бундай тақдирда унинг шаън-шавкатига путур етмайди, фитна-фужурларга ўрин қолмайди...\nЎз сирини сақлайдиган, лаёқатли вазирлар топа оладиган, раияти ҳайиқадиган, сир бой бермайдиган, яхши ишлайдиганларни тақдирлайдиган, садоқат билан хизмат қиладиганларнинг қадрига етадиган, гуноҳкорларнинг адабини бериб турадиган, маслаҳат билан иш кўрадиган, тадбирли шоҳнинг ҳокимияти узоқ умрли бўлади. Қазонинг қўли бундай шоҳнинг ишини барбод қила олмайди, аксинча, унга хизмат этади. Аслини суриштирилса, бахт-саодат меҳнат ва ғайрат билан қўлга киритилади...\nАгар шоҳ сир сақлай олмаса, ўзига ҳамда подшоҳлигига путур етади. Кашмир подшоҳи ўз вазирига сир айтгани касофатидан оз фурсатда подшоҳликдан тушиб, хор-зор бўлгани каби.\n— У қандай бўлган эди? Бешинчи қарға жавоб берди:\n— Кашмир вилоятида бир подшо бўлиб, унинг ниҳоят даражада гўзал, сочлари узун ва қоп-қора, шўх бир маҳбубаси бор эди. У нозу карашма ва ширин сўз билан ҳамманинг тоқатини тоқ қилар эди. Айниқса, подшо мулозимларидан бир йигит унга қаттиқ меҳр қўйиб, ишқ ўтида ёнар эди. Улар кўз ва қош имоси билан гаплашар эдилар. Бир кун подшо айшу ишрат қилиб ўтирганда, у йигит хизмат учун ўрнидан турди ва ўз маъшуқасининг юзига қараб кулиб қўйди. Маъшуқаси ҳам табассум қилиб, қош учириб, унинг кўнглини овлади. Буни кўриб қолган подшоҳнинг ғазаби қўзиб, маҳбубасининг баҳридан ўтмоқчи бўлди. Кейин ўйлаб, икки кишини ўлдиришга ошиқиш ақлдан эмас, сабр қилмоқ керак деб ўзини кўрмаганга солди. Эртаси кун подшо ҳар кундагидек ўз ишлари билан шуғулланди. Кейин давлат устунларидан бўлган бир вазирни хилватга чақириб, унга кечаси бўлиб ўтган воқеани айтиб берди. Вазир уларни ўлдиришни маслаҳат берди. Подшо билан вазирнинг фикри бир жойдан чиқди: уларга заҳар бериб ўлдирмоқчи бўлдилар. Лекин бу сир подшо ва вазир орасида пинҳон қолиши керак эди. Вазир уйига келиб қизини ғамгин ҳолда кўрди ва бунинг сабабини сўради.\nВазирнинг қизи деди:\n— Бугун подшо саройига бориб эдим, подшоҳ-нинг хотини менга илтифот қилмади. Мен ўз тенгларим ва дугоналарим ўртасида хижолат тортдим.\nВазир қизига тасалли бериб деди:\n— Ғам ема, бир-икки кун ичида унинг умр чироғи ўчади ва ҳаётининг гули сўлади.\nҚиз буни эшитиб нима гаплигини сўради. Вазир ҳамма гапни айтиб берди ва сир тутиб буни ҳеч кимга айтмасликни уқтирди. Қиз эшитганларидан хурсанд бўлиб отаси ҳузуридан чиқди. Бу аснода ҳарам ходимларидан бири узр сўраб, қиз ёнига келди. Қиз деди:\n— Майли, хоним мени бесабаб хафа қилгани учун жазосини кўради. Ходим хурсанд бўлиб сўради:\n— Бу сўзни қаердан эшитдинг?\nҚиз жавоб берди:\n— Бировга айтмасанг, сўзлаб бераман. Ходим онт ичгач, қиз ҳамма гапни айтиб берди.\nХодим дарров уйига бориб, эшитганларидан хотинини огоҳ қилди. Хотин эса гуноҳкор йигитни хилватга чақириб, ҳамма гапни айтиб берди. У йигит бир неча шерикларини тўплаб подшоҳни ўлдирди.\nАгар подшо вазирга сирини айтмаганда эди, шу ҳолга тушмаган бўлар эди. Бу қиссадан ҳисса шуки, подшо вазирлар билан кенгаш қилиши ва уларнинг берган маслаҳатларидан фойдаланиши мумкин, аммо ўз сиридан уларни воқиф қилмаслиги керак. Чунки ўзга одам ҳеч қачон бировнинг сирини сақлай олмайди.\nАммо шоҳларнинг сирлари ҳар хил бўлади. Уларнинг баъзиларини бирор одамга айтиш мумкин эмас, баъзиларини айрим кишиларга сўзлаш мумкин. Мен айтмоқчи бўлган сирга келганимизда, ундан фақат тўрт қулоқ ва икки юрак воқиф бўлмоғи мумкин.\nШоҳ бешинчи қарға, яъни Коршинос билан хилватга кириб сўради:\n— Биз билан бойқушлар орасида бўлган адоват ва душманликка нима сабаб бўлган эди? Коршинос деди:\n— Бир қарғанинг айтган бир калима сўзи сабаб бўлган эди. Шоҳ сўради:\n— Қандай сўз? Коршинос ҳикояти\nБир гала қушлар бойқушни ўзларига шоҳ кўтармоқчи бўлдилар. Улар бир ерга йиғилишиб, бу борада кенгаша бошладилар. Шу вақт узоқдан бир қарға кўринди. Қушларнинг бири деди:\n— Бироз сабр қилайлик, қарға етиб келсин, у билан ҳам маслаҳатлашиб кўрайлик-чи, нима дер экан, ахир у ҳам паррандалар жинсидан-ку. Агар бутун табақа намояндалари якдил бўлмасалар, қарор бир овоздан қабул этилган ҳисобланмайди.\nҚарға келиши билан унга аҳволни баён этдилар.\n— Агар бутун қушлар ҳалок бўлиб, товус, турна, ғоз каби номдор паррандалар йўқ бўлиб кетсалар ҳам бойқушга тобе бўлиб, унинг сўзлари ва буйруғи билан яшашдан кўра шоҳсиз қолиб, ўз ақл-идрокимиз билан яшаш яхшироқдир. Чунки бойқуш зоҳиран қушларнинг энг хунуги, ботинан энг ёмони ва ифлосидир. Унинг ақли кам, ўзи ниҳоят даражада аҳмоқ, сержаҳл ва раҳмсиздир. Бунинг устига, у кундуз куни ҳеч нарса кўрмайди. Ҳаммасидан даҳшатлиси шуки, у хосиятсиз, шарм-ҳаёсиздир. Бинобарин, фикрингиздан қайтинг, уни ўзингизга шоҳ қила кўрманг, усиз ҳам кунингиз ўтади. Ўзини ойнинг элчиси эълон қилиб, ўз ақли билан буюк ишлар қилган қуён каби бўлинг.\n— У қандай ишлар қилган?\nФиллар яшайдиган ўлкаларнинг бирида қурғоқчилик рўй берди. Булоқлар қуриди. Сувлар тугади. Филлар сувсизлик ва ташналикка чидай олмай ўз шоҳлари ҳузурига келиб, шикоят қилдилар, зор-зор йиғладилар.\nШоҳ сув ахтаришга одамлар юборди. Кўп ахтариб, ниҳоят «Ой» номли суви бор бир булоқ топдилар. Филларнинг шоҳи бутун фуқаросини тўплаб, ўша булоққа олиб борди. Булоқ қуёнлар ўлкасида бўлганидан филлар инларида ётган қуёнларни топтаб, ҳаммаёқни вайрон қилдилар. Эртаси кун қуёнлар йиғилиб, ўз шоҳларининг ёнларига келдилар ва дедилар:\n— Филларнинг бошимизга келтирган фалокатлари сенга маълумдир. Агар тезликда бу тадбир кўрилмаса, улар бизни тамомила йўқ қилиб юборадилар.\nҚуёнларнинг шоҳи деди:\n— Кимнинг нима таклифи бўлса, ёнимга келиб айтсин, кенгаш қилиб шу балони даф этамиз.\nҚуёнларнинг ичида ўзининг донолиги билан шуҳрат топган Беҳруз отли бир қуён бор эди. У олдинга чиқиб шундай деди:\n— Шоҳ бу ишни менга ҳавола қилиб, филларнинг ёнига юборсинлар. Менга ишончли бир маслаҳатчи берсалар, у менинг нималар деб, нималар қилганимни шоҳиди бўлади ва келиб шоҳга айтиб беради.\n— Биз сенинг айтган сўзларингга ишонамиз. Қиладиган ишларинг муваффақиятли бўлишига шубҳа қилмаймиз. Майли, бор. Вазият ва шароитга қараб ҳаракат қил. Лекин унутмаки, элчи шоҳнинг тили, зеҳни ва қалбидир. Элчининг ақл-заковатига қараб, уни юборган шоҳнинг ақли ва ишлари қай аҳволдалиги тўғрисида ҳукм чиқарадилар. Агар элчи назокатсизлик қилса, уни юборган шоҳни таъна қиладилар. Элчи ўз шоҳининг номус ва иззатига, шаън ва шавкатига халал етказмаслиги, шу билан бирга душманнинг нима фикрда эканлигини билиб келиши лозим.\nБу сўзларни диққат билан эшитган Беҳруз ойдин кечада филлар томонга равона бўлди. У ўзича ўйлар эди: "Агар филлар ўзлари ёмонлик қилишни истамасалар-да уларга яқинлашмоқ мен учун хатарлидир, оёқлари остида қолиб кетишим мумкин. Илон уни ўз қўлида ўйнатаётган одамни чақишни истамаса ҳам, оғзининг суви унга тегса бас, одам ўша соатда ҳалок бўлади. Яхшиси шуки, бир тепанинг устига чиқиб, филлар билан ўша ердан туриб гаплашай". У шундай қилди. Узоқдан филларнинг шоҳини чақириб деди:\n— Мен ой тарафидан юборилган элчиман. Элчининг айтганлари кўнгилсиз бўлса-да, унга диққат билан қулоқ солмоқ ва бунинг учун элчини қораламаслик керакдир.\nФилларнинг шоҳи сўради:\n— Ой нима хабар юборди? Беҳруз деди:\n— Ой дедики, ҳар ким ўз қувватига ишониб заифларни ранжитса ва ўз куч-қудратидан мағрурланиб ўзидан кучсизларни таҳқир этса, унинг бу куч-қуввати ўзининг ҳалокатига сабаб бўлади. Сен ўзингни бошқа ҳайвонлардан устун ҳисоблаб ҳаддингдан ошибсан. Иш шу даражага етибдики, менинг номим билан аталган булоққа қўшинларингни олиб бориб сувини булғатибсан. Сени огоҳлантириб қўяй, агар бундан кейин яна шу ишингни такрорласанг\nкўзларинг-ни ўйиб оламан ва ўзингни ҳалок этаман. Агар бу сўзлардан шубҳа қилсанг, ҳозир булоқ бошига кел, ўша ерда сен билан учрашамиз.\nФилларнинг подшоҳи бу сўзларни эшитиб таажжубланди ва булоқ тарафга йўл олди. Сувга қараб ойнинг аксини кўрди.\n— Нега қараб турибсан, тез бўл, хартуминг билан сув олиб юзингни юв, бош эгиб таъзим қил.\nФил хартумини сувга солиши билан сув чайқалиб ой қалқий бошлади. Фил қўрқиб Беҳруздан сўради:\n— Хартумимни сувга тиқсам ойнинг аччиғи келяпти шекилли. Беҳруз деди:\n— Албатта аччиғи келади-да, тез бўл, вақт ўтмасин, сажда қилиб узр сўра!\nФил дарҳол бош эгиб узр сўради ва бу ерга бундан кейин ўзим ҳам, бошқа филлар ҳам оёқ босмайдилар, деб онт ичди.\n— Бу масални айтишдан мақсад сизни огоҳ қилиб қўймоқдир — бойқуш маккор ва алдамчидир. Шунинг учун бойқушни ўзингизга шоҳ кўтариб ўтирмангиз ва ўз ишларингизни унга топширманг. Золим подшоҳларга, ҳийлакор ва ёлғончи ҳукмдорларга ишонганларнинг бошига тақводор мушукка мурожаат этган каклик билан тиҳу1 бошига тушган савдо тушади.\n— Уларга нима бўлибди? Ҳикоят\nБир каклик менинг қўшним эди, бир-биримизнинг меҳру муҳаббатимиз зўр эди. Бир куни у тўсатдан йўқолиб қолди. Ҳалок бўлган бўлса керак, деб ўйладим. Бир неча вақт ўтгандан кейин бир тиҳу келиб, унинг уясида яшай бошлади. Мен унга ҳеч нарса демадим.\nОрадан бир неча кун ўтгач, каклик қайтиб келди. Уйида тиҳуни кўриб деди:\n— Уйимни бўшат! Тиҳу деди:\n— Ҳозир бу уй меники. Агар сеники бўлса, исбот қил. Каклик деди:\n— Сен нима деяпсан, менинг қозидан ҳужжатим бор. Тиҳу жавоб берди:\n— Бир одил ҳокимни топиб унга мурожаат қилишимиз керак. У ҳар биримизнинг сўзларимизни тинглаб одилона қарор чиқариб берсин.\n— Яқинимизда бир мўмин мушук бор, у кечаю кундуз рўза тутиб, тоат ва ибодат билан машғул бўлади... Ундан кўра одилроқ бўлган қози топа олмаймиз. Сўзимизни эшитиб, инсоф билан ҳукм чиқариб беради.\nИкковлари мушук ҳузурига келдилар. Мен ишнинг нима билан тамом бўлишини, мушукни кўриш ва унинг қандай ҳукм чиқаришини билиш мақсадида уларнинг орқасидан эргашиб бордим. Мушукнинг кўзи уларга тушиши билан меҳробга юз ўгириб намоз ўқий бошлади.\nНамозни тугатгач, каклик назокат билан ундан илтимос қилди:\n— Ўртамизда низо чиқди, ҳал қилиб берсангиз. Улар ўз даъволарини айтиб бўлгач, мушук деди:\n— Менга қарилик таъсир қилиб, танимда қувват қолмаган, кўзларим нурсизланиб, қулоқларим оғирлашган... Яқинроқ келинг ва баланд-роқ сўзланг, мен гапингизни яхши эшитиб олиб, одилона ҳукм чиқарай. Лекин бундан олдин сизларга бир маслаҳат берай, агар диққат билан қулоқ солиб, сўзимга амал қилсангиз, ҳар иккингиз дунёда бахтли бўласиз. Маслаҳатим шуки, ҳар иккингиз ҳам чин гапни айтинг, чунки ҳукм ҳақиқатни айтганнинг зарарига чиқарилса ҳам у одам ғолиб ҳисобланади, агар ёлғон айтганнинг фойдасига чиқарилса ҳам, у одам енгилган ҳисобланади. Бу дунёда инсон учун тўғри сўздан, дуруст ишдан ҳам катта давлат бўлмайди. Ақлли одам бу дунёнинг молига ҳирс қўймайди, бойликни ёз булутидек ўткинчи ва қиш куни каби қисқа деб билади, катта-кичик — косиб, савдогар, камбағал, бойга бир кўз билан қарайди. Ўзига раво кўрмаган нарсаларни ўзгаларга ҳам раво кўрмайди.\nМушук шу қадар тилёғламалик билан сўзлар эдики, каклик билан тиҳу унинг гапига маҳлиё бўлиб, яқинроғига бориб ўтирдилар.\nМушук бир сапчиб, уларнинг иккаласини тутиб еди. Унинг парҳез сақлаб, рўза тутмоғининг, тоат-ибодат қилмоғининг макр-ҳийла эканлиги аён бўлди. Бойқуш ҳам шундай ваъдага вафосиз маккордир. Бинобарин, хомлик қилиб уни подшо кўтарманг. Шоҳлик тожини унинг ифлос бошига кийгизманг.\nҚушлар бу сўзларни эшитгандан сўнг бой-қушни подшо кўтариш ниятидан воз кечдилар. Бойқуш пушаймон бўлиб маъюс ҳолда қарғага деди:\n— Сен мени расво қилдинг, сен орамизга шундай бир хусумат солдингки, у дунё тургунча тураверади. Мен сенга бирон ёмонлик қилдиммики, унинг аламини оласан. Ҳар ҳолда шуни билишинг керакки, дарахтни кессалар, унинг илдизидан бир шохча кўкариб, унинг ўрнини босади, қилич ва ўқ яраси битиб кетади, лекин тил яраси ҳеч вақт тузалмайди. Қалбга санчилган сўз ўқини чиқариб бўлмайди. У умрбод ўша ерда қолади. Ҳар дарднинг бир дармони бор. Сувнинг дармони ўт, заҳарнинг дармони таряк, ғамнинг дармони сабр, ишқнинг дармони висолдир; адоватни босадиган дори йўқ. Агар бутун дарёларнинг сувини сепсалар ҳам кин ва ғазаб оташини сўндира олмайди. Сен қарғалар билан бойқушлар орасида шундай бир хусумат дарахтини ўтқаздингки, унинг илдизлари жуда чуқур, шохлари жуда каттадир, у ҳеч қачон қуримайди.\nБу сўзларни бойқуш ғазаб билан айтиб, маъюс ҳолда чиқиб кетди.\nҚарға қилган ишидан пушаймон бўлиб, ўз-ўзига деди: «Нодонлик қилдим, ўзим ва ўз ҳамжинс-ларимга душман орттирдим. Бу сўзларни айтишга бошқа қушларга қараганда ҳаққим кўп эмас эди, улар ҳам бойқушларнинг айбларини билар ва уларнинг нималарга қодир\nэканликларини мендан яхши тушунар эдилар. Лекин бунинг оқибатини билиб, юракларидаги сўзларини айтишдан ўзларини тийганлар. Энг даҳшатлиси шуки, мен сўзни юзига айтдим, юзга айтилган сўзнинг тиғи ўткир бўлади. Куч ва қувватига ишонган ақлли одамлар ҳам бошқаларда адоват уйғотишни маслаҳат кўрмайдилар, ўз шаън-шавкатларига маҳлиё бўлмайдилар. Таряк ва бошқа дори-дармонлари бўлган одам уларга ишониб заҳар ичмайди. Энг яхши фазилат — хайрли иш қила билмоқдир. Яхши сўз хайрли ишнинг ўрнини боса олмайди, чунки чиройли сўз бўлмаган тақдирда ҳам яхши иш ўз самарасини кўрсатади ва барча томонидан тақдирланади. Аммо чиройли сўз қилинадиган ишни халқ кўзида қанчалик латофатли қилиб кўрсатмасин, барибир бу иш амалга ошмай қолганда у сўз пушаймонлик келтиради. Мен сўзга эътибор бериб, ишнинг охири нима билан тамом бўлишини билмаган, бунга аҳамият бермаган ана шундай аҳмоқларданман. Агар ақлим бўлса эди, бундай аҳмоқлик қилмаган бўлардим, аввал бирор киши билан маслаҳатлашардим. Муайян бир қарорга келгандан сўнг пардали сўзлар билан ўз фикримни айтганимда ўз ақлимнинг ноқислигини ошкор қилиб қўймаган бўлардим. Яхши ўйламасдан туриб бундай катта ва масъулиятли иш тўғрисида гап бошлаш ақлсизликдир. Дунё кўрган тажрибали одамлар билан маслаҳатлашмасдан иш бошлаганларни нодон деб ҳисоблайдилар. Ахир кўра-била туриб, ўзимизга душман орттирдим?!»\nҚарға бир соатча ўз-ўзи билан шу зайлда сўзлашгандан сўнг учиб кетди.\n— Биз билан бойқушлар ўртасидаги душманчиликнинг бошланиши мана шундай бўлган эди. Шоҳ деди:\n— Бу гапларни айтиб берганларинг яхши бўлди. Энди айтчи, сен бизнинг бошимизга тушган иш тўғрисида нима фикрдасан? Бир тадбир кўрсатки, нажот топайлик.\nБешинчи қарға деди:\n— Урушишга, бож-хирож беришга, ватанни тарк этиб кетишга қарши эканлигимни айтган эдим. Менингча, бу ишнинг чораси ҳийладир. Кўп одамлар ақл билан шундай зафар қозонганларки, уларни куч ва уруш воситаси билан қўлга киритиб бўлмайди. Масалан, бир зоҳиднинг қўлидан ҳийла билан қўйини тортиб олганлари каби...\n— Айтчи, қандай ҳийла билан қўйини тортиб олибдурлар? Қарғанинг ҳикояти\nБир зоҳид қурбонлик учун бир қўйни уйига олиб борар эди. Йўлда бир неча айёр одамлар унга дуч келдилар. Улар зоҳидни алдаб, қўйини олиб кетишга қарор қилдилар. Улардан бири зоҳидга яқинлашиб деди:\n— Эй шайх, бу итни қаёққа олиб кетяпсан? Иккинчи тарафдан яна бири келиб деди:\n— Шайх бу итни овга олиб бораётган бўлса керак. Яна бири бошқа томондан келиб деди:\n— Бу киши ташқи кўринишидан зоҳидга ўхшаса ҳам, лекин аслида зоҳид эмас, чунки зоҳид ит билан дўст бўла олмайди, қўлинигина эмас, ҳатто кийимини ҳам итга тегизишдан жирканади, итни ҳаром деб билади.\nЗоҳид уларнинг бир хил гапираётганлигини эшитгач, юрагига шубҳа тушди ва ўз-ўзига деди: «Балки қўй сотган одам жодугардир, итни кўзимга қўй қилиб кўрсатиб, менга сотгандир». Шуни деб қўйини ташлаб кетди. Лўттибозлар эса қўйни сўйиб, гўштини бўлиб олдилар.\n— Бу масални айтмоқдан мақсадим, биз ҳам ишимизни ҳийла ва тадбир билан саранжом қилмоғимиз мумкинлигини кўрсатмоқ эди. Мен нажот йўлида ўзимни қурбон қилишга тайёрман. Шоҳ мендан ғазабланган бўлсинлар ва мени ўз қонимга бўяб, патларимни юлиб, бир дарахт тагига олиб бориб ташлашга амр қилсинлар. Сўнгра шоҳ ўз қўшинларини олиб фалон ерга чекинсинлар ва менинг қайтишимни кутсинлар. Мен ҳийлани ишлатиб ишни битиргандан кейин шоҳнинг ҳузурига бораман.\nШоҳ унинг айтганларини бажо келтирди. Худди ўша кечаси бой-қушлар яна босқин қилдилар. Лекин қарғалардан асар топа олмадилар, дарахт тагида ётган қарғани ҳам кўрмадилар. Мажақланган қарға, бойқушлар уни кўрмасдан кетиб қолишларидан ва чеккан жафолари бекор кетишидан қўрқиб, ётган ерида қимирлаб, секин-аста оҳ-воҳ қила бошлади. Бойқушлар унинг оҳ-зорини эшитиб, ўз шоҳларига хабар етказдилар. Шоҳ бир неча бойқуш билан ёнига келиб, унинг ким эканлигини, қарғалар қаерга кетганликларини сўрашни буюрди.\nҚарға отини, отасининг отини айтиб дедики:\n— Қарғаларнинг қаер-га кетганликларини билмайман, бу менинг ҳозирги ҳолимдан ҳам маълумдир.\n— Бу қарғалар шоҳининг вазиридир, билиш керак, нима учун уни бу кўйга солган эканлар. Қарға деди:\n— Сиз у куни бизга ҳужум қилган кечадан сўнг шоҳ бизни чақириб бу ҳақда фикримизни сўради. Мен дедим: «Бойқушларга қаршилик кўрсатишнинг фойдаси йўқ, чунки улар бизга нисбатан кучли, шаън-шавкатлидирлар. Шунинг учун бир элчи юбориб улар билан сулҳ тузайлик, бож-хирож тўлайлик, рози бўлмасалар шаҳарларга тарқалиб кетайлик, чунки улар учун уруш, биз учун эса сулҳ фойдалидир. Кучли душманга тобе бўлишдан бошқа чора йўқдир. Кўрмайсизми, кўк ўтлар бош эгиб кучли шамолдан ўзларини сақлаб қоладилар, илдизи мустаҳкам, шохлари йўғон дарахтлар эса ағдарилиб тушадилар». Шуларни айтганимдан кейин қар-ғалар ғазабланиб, мени хоин ва бойқушларнинг тарафдори деб, шу аҳволга солдилар. Энди билишимча, улар урушга тайёргарлик кўраётирлар.\nБойқушларнинг шоҳи бу сўзларни эшитгандан сўнг вазирларининг биридан сўради:\n— Сен бу қарға ҳақида қандай фикрдасан? Вазир деди:\n— Унинг тўғрисида фикрлашиб ўтиришга ҳожат йўқ. Ер юзини унинг ифлос ва ярамас вужудидан қанчалик тез тозаласак, шунча яхши бўлади ва унинг макр-ҳийласидан шунча тез қутулган бўламиз. Унинг ўлими қарғалар учун катта талафот бўлади. Оталар айтибдурлар: «Кимики бугун қиладиган муҳим бир ишни эртага қолдирса бармоғини тишлайди».\nЎлим гирдобидан қутулиб қолган ожиз душманни ўлдириб ундан қутулмаган пушаймон ейди. Шоҳ унинг сўзларига ишонмасинлар, сафсаталарига эътибор бермасинлар...\nШоҳ иккинчи вазиридан сўради:\n— Сен нима дейсан? Иккинчи вазир деди:\n— Мен унинг ўлдирилишини зарур деб билмайман. Чунки кучсиз ва қуролсиз душман мурувватга сазовордир, ақлли одамлар бундайларни афв этиш билан ўзларининг олижаноб эканликларини бутун дунёга намоён қиладилар. Сиғиниб, ҳимоя излаб келганларга бошпана бермоқ керак. Баъзи ишлар борки, улар ўғри киши савдогарнинг хотинини ўз эрига меҳрибон қилиб қўйган каби душманга шафқат уйғотади.\n— Ўғри қандай қилиб хотинини эрига меҳрибон қилиб қўйибди? Вазирнинг хунук савдогар ҳақидаги ҳикояти\nДавлатманд, лекин ҳаддан ташқари хунук бир савдогар бор эди. Унинг хотини эса ғоят гўзал\nЭри уни жуда яхши кўрарди. Лекин у эридан нафратланар, ундан ўзини олиб қочиб юрар ва бутун умри бўйи бир соат ҳам эри билан бирга бўлишни истамас эди. Бир куни уларнинг уйига ўғри тушди. Савдогар ухлаб ётар, хотини уйғоқ эди. Хотин ўғрини кўриб қўрқиб кетди. Қочиб бориб эрининг қўйнига кирди ва уни маҳкам қучоқлаб олди. Эри уйқудан уйғониб кетиб сўради:\n— Бу қандай лутф, бу қандай марҳамат? Қайси хизматим эвазига бу неъмат менга муяссар бўлди?\nАммо ўғрини кўриб масалани тушунди ва ўғрига деди: — Эй шер юракли йигит, кўнглинг истаганича мол-давлатимдан ол. Сенга ҳалол бўлсин. Мен ёлғиз сенинг муборак қадаминг туфайли бу бахтга эришдим.\nИккинчи вазир ҳикоясини тугатиши билан шоҳ учинчи вазирнинг фикрини сўради. Учинчи вазир деди:\n— Албатта, буни ўлдириш керак эмас, аксинча, унга илтифот кўрсатиб бахшиш бермоқ лозимдир, шоҳ саройи унга паноҳ бўлсин. Ақлли одам душман орасига нифоқ солишни ҳам ғалаба деб ҳисоблайди. Ўғри билан дев орасидаги жанжал зоҳидга қўл келгани каби душманлар орасидаги ихтилоф ҳам ишларни йўлга солиб юборишга имкон беради.\n— Ўғри билан дев нега жанжаллашиб қолишган экан? Учинчи вазирнинг ҳикояти\nЗоҳид бир ҳўкизни уйига олиб кетаётган эди. Уни ўғри кўриб қолиб кетидан тушди. Бир дев ҳам инсон қиёфасини кўриб, ўғрига ҳамроҳ бўлди.\n— Сен кимсан ва қаерга кетяпсан? У жавоб берди:\n— Мен девман, зоҳидни таъқиб этиб келмоқдаман. Фурсат топиб уни бўғиб ўлдирмоқчиман. Хўш, сен ўзинг кимсан?\n— Мен юлдузни бенарвон урадиган ўғриман. Ҳозир зоҳиднинг семиз ҳўкизини ўғирламоқчиман.\nУлар бирга равона бўлдилар ва тунда зоҳиднинг уйига етиб келдилар. Зоҳид ҳўкизни боғлаб, унга сув, пичан бериб, ўзи ўрнига кириб ётди.\nЎғри агар дев зоҳидни ўлдирмоқчи бўлса, у уйғониб қолиб шовқин солиши мумкин. Унда ҳўкизни ўғирлаш қийин бўлади, деб ўйлади.\nДев ҳам, агар ўғри ҳўкизни ўғирласа, чиқиб кетаётганида унинг овозидан зоҳид уйғониб кетади-ю, уни ўлдириш мумкин бўлмай қолади, деб ўйлади.\nДев ўғрига деди:\n— Сен бироз сабр қил, мен зоҳидни ўлдирай, сўнгра сен ҳўкизни олиб кет. Ўғри деди:\n— Йўқ, аввал мен ҳўкизни олиб кетай, сўнгра сен зоҳидни ўлдир.\nШундай қилиб, улар бир-бирлари билан келишолмай, жанжаллашиб қолдилар. Ўғри зоҳидни чақириб деди:\n— Эй бадбахт, нима қилиб ётибсан, тур, бу ерда дев бор, у сени ўлдирмоқчи. Дев ҳам бақириб деди:\n— Зоҳид, тур, уйингга ўғри тушди, ҳўкизингни ўғирлаб кетмоқчи.\nЗоҳид уйғониб кетиб, додлай бошлади. Дев ва ўғри қўрқиб қочдилар.\nШундай қилиб, душманлар орасидаги ихтилоф зоҳиднинг моли ва жонининг саломат қолишига сабабчи бўлди.\nБу сўз шу ерга етганда, қарғанинг ўлдирилишини маслаҳат кўрган биринчи вазир деди:\n— Мен кўриб турибман, бу қарға ўз макри билан сизни алдашга муваффақ бўлди. Мен ҳамон таъкидлайман, сиз ғафлат уйқусидан уйғониб, кўзингизни катта очинг, бу ишнинг оқибатини ўйланг. Ақлли одамлар ёлғон сўзларга учмайдилар. Фақат тажрибасиз одамгина кичик бир хушомадгўйликни кўрганда юмшаб, аввалги хусуматни, душманнинг хиёнати ва риёкорлигини унутади, душманнинг ёлғон гапини рост деб қабул қилади ва у билан келишади. Ҳаммасидан таажжублиси шуки, бу ёлғончининг кўзбўямачилиги натижасида Басра сизнинг кўзингизга Бағдод бўлиб кўриняпти ва сиз хотинининг сўзига ишонган дурадгорга ўхшаб қоляпсиз.\n— Дурадгорга нима бўлибди?\nБиринчи вазирнинг ҳикояти\nСарандип шаҳрида бир дурадгор бор эди. Унинг хотини бағоят хушрўй, ҳийлакор ва ишвали аёл эди. Дурадгор ўз хотинини ҳаддан ташқари севар, у эса қўшниларидан бири билан алоқада эди. Қариндошлар бундан хабардор бўлиб қолиб, дурадгорга етказдилар. Дурадгор аввал ишни текшириб, сўнгра чора кўрмоқчи бўлди.\nУ хотинига деди:\n— Мен унча ҳам узоқ бўлмаган бир қишлоққа борадиган бўлиб қолдим. Лекин сафарим уч-тўрт кунга чўзилса керак. Сафар анжомини ҳозирлаб қўй.\nХотин дарҳол сафарга керакли нарсаларни тайёрлай бошлади. Дурадгор хотини билан хайрлашиб чиқиб кетди.\nЭри кетиши билан хотин ўйнашига хабар қилди. Дурадгор эса кечаси яширин йўл билан уйига кириб келди. Хотинини ўйнаши билан бирга суҳбат қуриб ўтирганини кўрди, лекин дурадгор шошилмади, улар ётоққа кирсинлар, кейин ушлайман, деб кутиб турди. Улар ётоққа кириб ётдилар. Дурадгор иш нима билан тугашини мушоҳада қилмоқ учун тахтанинг остига кириб олди. Лекин бироз вақт ўтгач, уни уйқу элитиб, оёғи тахтанинг остидан чиқиб қолганини билмай қолди. Хотинининг кўзи оёққа тушиши билан дарҳол масалани тушунди. У ўйнашининг қулоғига секингина бир нарса деб пичирлади.\nЎйнаш кулимсираб сўради:\n— Эрингни кўпроқ севасанми ёки мени? Хотин жавоб берди:\n— Эримни кўпроқ севаман. Баъзан соддалик, баъзан нодонлик ва баъзан эҳтирос хотинларни асл ва насабига, қобилият ва лаёқатига қарамай, улар билан яқинлик қилишга мажбур этади. Энди эрга келсак, у бошқа масала. У ота, жигар ва авлод кабидир. Ўз азиз жонидан эрини минг марта ортиқ кўрмаган, эрнинг роҳати ва фароғати учун ўз ҳаётини қурбон қилмаган хотинга минг лаънат!..\nДурадгор бу сўзларни эшитгач, юраги юмшади ва ўз-ўзига деди: «Хотинимдан бадгумон бўлиб, яхши иш қилмадим. Ҳеч бўлмаса энди уларнинг кайф-сафоларини бузмай». Шундан кейин овозини чиқармай, саҳаргача тахтанинг остида ётди...\nТонг билан, ўйнаш кетгандан сўнг дурадгор тахтанинг остидан чиқиб хотинининг олдига келиб ўтирди. Хотин ўзини ухлаганга солиб ётди. У хотинини аста-секин уйғотиб, оҳиста силаб дер\n— Агар сенинг қалбинг садосини эшитмасам эди, ҳалиги кишининг уйини ёндириб юборардим, бошқа ҳаёсизларга бу ибрат дарси бўлар эди. Лекин сенинг менга бўлган муҳаббатингни ва бу ишни янглишиб соддалигингдан қилиб қўйганингни билгач, сенинг номусингни қўриқлашни лозим билдим. Қўрқма, ўзингни қўлга олиб дадил бўл.\nСенинг ҳақингда баъзи ёмон нарсалар ўйлаб, бадгумон бўлганим учун мени кечир.\nХотини ҳам узр сўрай бошлади. Шундай қилиб, ҳар икки тараф орасида тотувлик вужудга келди.\nБу масални шунинг учун келтирдимки, сиз ҳам дурадгор каби алданиб, қарғанинг макр-ҳийласига учмай ва ҳушёрлигингизни йўқотмагайсиз. Душманлар узоқ масофадан туриб зарба бера олмасалар, яқинлашиш йўлини қидира бошлайдилар ва ўзларини хайрихоҳ қилиб кўрсатишга уринадилар, шу восита билан сирдош бўлиб оладилар. Сирларни билиб, керакли маълумотларни олгач, пайт пойлаб туриб шундай зарба беришлари мумкинки, улар етказган жароҳатларни асрлар мобайнида ҳам тузатиш мумкин бўлмайди. Мен қарғаларни синаб кўрган, уларнинг ақл-фаросатларини имтиҳон қилганман. Бу малъун қарғани кўриб, унинг сўзларини эшитгач, уларнинг узоқни кўрадиган эканликлари яна бир карра маълум бўлди.\nБойқушларнинг подшоҳи вазирнинг сўзларига аҳамият бермади. Қарғани ҳурмат қилиб, едириб-ичириб, уни яхши меҳмон қилишни буюрди.\nҚарғани ўлдириш тарафдори бўлган вазир деди:\n— Модомики, қарғани ўлдирмадингиз, ҳеч бўлмаса, у билан душман каби муомалада бўлинг. Унинг макр ва ҳийлаларига учиб хотиржам бўлманг. Шуни айтиб қўяйки, унинг бу ерда бўлиши — бизга бахтсизликкина келтиради.\nПодшо унинг бу сўзларига ҳам эътибор бермади, доно ва ақлли вазирининг насиҳатларига қулоқ солмади. Қарға эса шоҳнинг хизматида қолиб, иззат-ҳурмат ичида яшай бошлади. У шоҳга яқин одамлар билан қалин дўст бўлиб олди. Шоҳ ва унинг мулозимлари унга меҳр қўйиб, насиҳатларига қулоқ соладиган бўлдилар.\nБир куни қарға катта бир мажлисда, жамоат олдида шундай деди:\n— Қарғаларнинг шоҳи менга сабабсиз жафо етказди, мен ундан қасос олмагунимча тинчий олмайман. Бу ҳақда кеча-ю кундуз ўйлайман. Охири шу фикрга келдимки, қарғалигимча қолсам, бу орзумга ета олмайман. Олимлардан эшитган эдимки, биров золимдан жафо кўриб, ўзини оловга ташласа ва шу чоғда дуо ўқиса илтижоси мустажоб бўлади. Подшо рози бўлса, мени ўтга ташланглар, бағримга олов ўта бошлаганда, бойқушга айланишимни сўраб дуо қиламан, зора шу йўл билан у золимдан интиқом олсам.\nҚарғани ўлдиришни маслаҳат кўрган бойқуш ҳам шу мажлисда эди. У қарғанинг бу сўзларини эшитиб деди:\n— Сен ўзингни зоҳиран гулдек покиза қилиб кўрсатишга уринаётган бўлсанг ҳам, кўнглинг қора, ўзинг маккор ва риёкор махлуқсан. Сен ранги гўзал, ҳиди хуш, лекин заҳар солинган шаробга ўхшайсан. Сенинг қора қалбинг, нопок вужудинг на сув билан тозаланур, на ўт билан; сен қайси шаклда кўринмагин, семурғми, товусми қиёфасига кирмагин, барибир, ҳамиша сен қарғаларга ёрдам қилиш орзусидасан. Сен қуёш, булут, шамол ва тоғга тегиш ҳақидаги таклифни рад этиб, улардан сичқонни афзал кўрган сулув қиз қиёфасидаги сичқонга ўхшайсан.\n— У сичқон қандай куёвга чиқибди? Бойқушнинг ҳикояти\nБир дуоси мустажоб зоҳид бор эди. Бир куни у ариқ лабида ўтирганида тепасидан бир калхат учиб ўтди. Унинг тумшуғидаги сичқон боласи зоҳиднинг ёнига тушиб кетди. Зоҳид у сичқон боласига шафқат қилиб, уни япроққа ўради-да, уйига жўнади. Уйдагилар уни ранжитмасин, деб бир дуо билан уни сулув қизга айлантирди. У шундай бир қиз бўлдики, кун деса кўзи бор, ой деса юзи бор эди. Хотинига деди:\n— Бу менинг қизим, ўз болаларингни қандай тарбият қилсанг, буни ҳам шундай тарбият қил. Хотини уни ўз қизидек кўриб, парвариш қила бошлади. Қиз балоғатга етгач, зоҳид унга деди:\n— Сен катта бўлиб қолибсан, энди эрга тегадиган вақтинг келди, кўнглинг истаган одамлардан бирортасини айт, мен сени унга узатай.\n— Мен энг кучли бир кимсага куёвга чиқишни истайман.\n— Демак, қуёшга турмушга чиқмоқчи экансан-да? — Сўнгра қуёшга қараб деди: — Бу гўзал ва иффатли қиз кучли ва қудратли ерга талабгор, уни сенга берсам дейман.\n— Мен унга ўзимдан ҳам кучли, қудратли бир эр кўрсата оламан. У булутдир. У менинг юзимни беркитиб, инсонларни менинг жамолим ёруғлигидан маҳрум этади.\nЗоҳид булутнинг ёнига келиб, ўша гапни айтди.\n— Шамол мендан кучли, чунки у мени хоҳлаган ерига қувиб олиб кетади. Зоҳид шамол ёнига келиб, ўз таклифини такрорлади.\n— Тоғ мендан кучли, мен уни жойидан қўзғатолмайман, у менинг йўлимни тўсади. Зоҳид тоғнинг ёнига келиб, ўша гапни айт-ди.\n— Сичқон мендан кучли, у менинг бағримни тешиб, юрагимда ўзига ин ясаган. Уни қувиб чиқаришга кучим етмайди. Сен унинг ёнига бор.\nҚиз бу сўзни эшитгач, деди:\n— Тўғри гап. Менинг асл эрим ўша сичқон бўлиши керак. Зоҳид сичқоннинг ёнига келиб, деди:\n— Сен шу қизга уйланасанми? Сичқон деди:\n— Менинг хотиним ўз жинсимдан бўлиши керак. Қиз зоҳидга деди:\n— Дуо қил, мен сичқон бўлай.\nЗоҳид дуо қилди. Қиз сичқонга айланиб қолди ва зоҳид уни сичқонга узатди, шундай қилиб, сичқон аслига қайтди.\nШуни деб бойқуш қарғага деди:\n— Эй ҳийлакор, сенинг ҳам табиатинг шу сичқоннинг табиатига ўхшайди.\nБойқушлар подшоҳи бу сафар ҳам унинг сўзларига бовар қилмади. Қарға эса ўз ишини билиб қилар, ҳар куни янги-янги мароқли ҳикоялар, ажойиб ва ғаройиб афсоналар айтиб, бойқушларнинг бошини айлантирар, секин-секин уларнинг қалбларига кириб, сирларини ўрганар, ётадиган-турадиган ерларини кўз остига олиб қўяр эди. Ниҳоят, бир куни фурсат топиб, яширинча қарғаларнинг ёнига келиб, деди:\n— Мўлжаллаган ишларимни битирдим, энди бу ёғи сизларга қолди, ишни бошлаш керак. Бир ғайрат кўрсатсангиз бойқушлар подшоҳини қўшин-пўшини билан асфаласофилинга жўнатасиз.\n— Сенсиз ишимиз битмайди. Нима қилмоқ лозим бўлса айт, амр қилай. Қарға деди:\n— Бутун бойқушлар ҳозир фалон тоғдадирлар, кундузлари фалон ғорга тўпланадилар. Ғорнинг яқинида қуриб ётган тиканзор ва чакалакзор бор. Подшо буюрсин, қарғалар ўтинларни йиғиб ғор оғзига қаласинлар. Мен эса бирор чўпон гулханидан бир чўғ олиб келиб ўтинга ташлай, шунда қарғаларнинг ҳаммаси қанот қоқа бошласинлар, бунинг шамолидан олов гуриллаб ёниб кетади, ғордан чиққан ҳар бир бойқуш куйиб ўлаверади, чиқолмаганлари эса тутундан бўғилиб ҳалок бўлади.\nПодшоҳга бу тадбир маъқул тушди. Шоҳ амр қилди, қарғанинг бутун айтганларини бажо келтирдилар. Бойқушларнинг ҳаммаси куйиб ўлди. Қарғалар ғалаба қозониб, ҳеч талафот бермай шод ва хуррам бўлиб ўз ерларига қайтдилар. Шоҳ ва унинг лашкарлари қарғанинг бу ажойиб тадбирини, кўрсатган бу улуғ хизматини мақтаб, унга миннатдорчилик билдирдилар.\nБир куни шоҳ суҳбат асносида қарғадан сўради:\n— Дейдиларки, яхшилик билан ёмонлик ўт билан сувдек бир-бирига душман, яхшилар ёвуз одам билан улфатчилик қилолмайдилар. Сен эса қандай қилиб шунча муддат бойқушлар билан бирга яшай олдинг?\nҚарға жавоб берди:\n— Рост айтдингиз. Лекин ақлли одамлар ўз қабиладошларининг орзуларини рўёбга чиқариш учун жонбозлик кўрсатиб, йўлида дуч келган ҳар қандай қийинчиликлардан қўрқмайдилар, машаққат ва азиятни писанд қилмайдилар. Ахир ганж ранжсиз қўлга кирмайди, гул тикансиз бўлмайди. Катта ва масъулиятли ишларда, айниқса, ватан ва шоҳ таҳлика остида қолганда душманни даф этиш ишига совуққонлик билан қараган шахсларни ҳикмат эгалари қоралайдилар...\n— Бойқушларнинг ақл-фаросатидан сўзлаб берсанг. Қарға деди:\n— Уларнинг ичида мени ўлдиришни маслаҳат кўрган бойқушдан бўлак бирорта зийрак ва ақллисини кўрмадим. Унинг гапига ҳеч ким қулоқ осмади. Мен ўз уруғдошларим олдида юксак\nҳурмат ва баланд мавқе эгаси эканлигим, ақлли ва тажрибали ҳисобланганлигимни, ҳийла ишлатиб уларга тузоқ қўйишим мумкинлигини англашга фаросатлари етмади. Улар на ўз ақллари билан иш кўра олдилар, на маслаҳатчиларнинг айтганларини қабул этдилар. Улар мендан ўз сирларини ҳам яшира олмадилар. Ҳолбуки, подшоҳлар ўз сирларини норози дўстдан сақлашлари лозим.\n— Демак, бойқушлар ҳалокатининг сабаби подшоҳларининг такаббурлиги ва вазирларининг аҳмоқлиги эканда?\n— Худди шундай. Ғалаба қозониб мағрурликка берилмайдиган, хотинлар билан ёмон юриб, шарманда бўлмаган, кўп таом еб қорни оғримаган одам, ақлсиз вазирлар сўзига кириб ҳалок бўлмаган подшо камдан-кам топилади.\n— Душманни даф этиш учун кўп машаққатлар чекдинг. Ҳатто ўз иззат-нафсингни аямай душман олдида тиз чўкишга ва уни ҳурматлашга мажбур бўлдинг.\n— Мақсадга эришиш учун барча азоб-уқубатни бўйнига олган кимсага бундан бошқа чора йўқдир. Шоҳим, илоннинг нима учун қурбақага хизмат қилишга рози бўлганлигини эшитгандирлар.\n— Қани эшитайлик. Қарғанинг ҳикояти\nБир илон қариб, куч-қувватдан қолиб, овга ярамай тирикчилик ўтказиш йўлини тополмади. Ўз-ўзига дер эди: «Йигитлик кетди, уни энди қайтариб бўлмайди. Ҳеч бўлмаса қарилигимни тинчгина ўтказсайдим. Бу вафосиз дунёга кўнгил қўйиб бўлмайди, охири войдир. Модомики, мен шу аҳволга тушибман, азият ва машаққатга таслим бўлмай, макр ва ҳийлага мурожаат этай».\nШуни деб илон қурбақалари кўп бўлган бир кўлнинг қирғоғига судралганича келди-да, чўзилиб ётди. Бир қурбақа унинг ёнига келиб сўради:\n— Сенга нима бўлди? Хафа кўринасан? Илон жавоб берди:\n— Дунёда мендан бахтсиз бир махлуқ бормикин? Менинг тирикчилигим қурбақа тутиб ейиш билан ўтар эди. Энди шундай бир касалликка йўлиқдимки, қурбақалар ўзлари келиб оғзимга кирсалар ҳам юта олмайман.\nҚурбақа бу хабарни ўз шоҳига етказди, қурбақалар шоҳи таажжуб қилиб илонни ўз ҳузурига чақиртирди ва деди:\n— Қандай қилиб сен бу касалликка йўлиқдинг?\n— Бир куни бир қурбақани тутмоқчи бўлиб қувлаган эдим, у қочиб бир зоҳиднинг уйига кириб кетди, мен ҳам унинг орқасидан эргашдим. Уй қоронғи эди. Зоҳиднинг ўғли ухлаб ётган экан, билмабман. Оғзимни очиб бир ҳамла қилган эдим, қурбақа деб ўша боланинг бошмалдоғини тишлаб олибман. Зоҳиднинг ўғли ўша замоноқ жон берди.\nЗоҳид буни кўриб менинг орқамдан қувлай бошлади ва мени лаънатлаб дер эди: «Илоё, сен шундай бир касалликка дучор бўлгинки, қурбақалар шоҳи сенинг устингга миниб гашт қилиб юрадиган бўлсин. Қурбақалар шоҳи ўзи инъом қилмагунча, асло қурбақа юта олмагин». Энди бу ерга, зора шоҳ менинг устимга миниб сайр қилиб юрса деган умид билан келдим, чунки қазонинг ҳукмидан қочиб қутулиб бўлмайди.\nШоҳга бу сўз маъқул тушди, ўзининг шундай бир шаън-шавкатга, шараф ва ҳурматга лойиқ бўлганлигидан шод бўлди ва илоннинг устига миниб олиб керилганича сайрга жўнади.\nБироз вақт ўтгач илон деди:\n— Шоҳим омон бўлсинлар, менга уни сайр қилдириб юриш учун куч керак, овқат керак, энди эса ҳол-жоним қолмади.\n— Тўғри айтасан. Ҳар куни сенга икки қурбақа инъом қиламан.\nИлон ҳар куни икки қурбақа еб ўз кунини ўтказар эди. У ўзининг қурбақага қилаётган бу хизматидан фойда олаётгани учун уни ўзига ор ва номус деб билмас эди.\nМен ҳам азият чексам-да, сабр қилдим, чунки бу душманни ҳалок этмоқ, қавмимизни таҳликадан қутқармоқ ва шоҳнинг ҳаёти, давлатини сақлаб қолмоқ учун зарур эди. Душманни бартараф қилишда ҳийла ва сабрнинг ўрни каттадир. Шунга кўра «Ақл кучдан устундир», деганлар. Масалан, бир одам қанчалик кучли бўлмасин, уруш майдонида 10-20 дан ортиқ одамни ҳалок қила олмайди, ҳолбуки бир ақлли одам ўйлаб, тадбир билан иш кўрса, бутун бир ўлкани хароб этиб, қувватли бир қўшинни мағлубиятга учратиши мумкин. Масалан, ўт агар бир дарахтнинг устига тушса, ердагидан кўра кўпроқ зарар етказмайди, ҳолбуки сув суюқ бўлишига қарамай катта дарахтларни илдизлари билан қўпориб кета билади.\nДебдурларки, агар икки киши бир буюк орзуга етишишни истасалар, бунга уларнинг мурувватда устун бўлгани муваффақ бўлади; агар мурувватда тенг бўлсалар, иродаси кучли бўлгани етишади; иродада ҳам баробар бўлсалар, ёрдамчи ва дўстлари кўп бўлган енгиб чиқади; агар бу жиҳатдан ҳам ораларида фарқ бўлмаса, у вақтда толеи баланд бўлгани етишади...\nҲикмат эгалари айтибдурлар: «Кимки ғалабадан боши айланмайдиган ва мағлубиятдан руҳи тушмайдиган ақлли ва тажрибали шоҳлар билан олишса, ундай одам ўз бахтини қора қилган ва ўзини ўзи ўлимга ҳукм қилган бўлади. Шоҳ пайдо бўлиши мумкин бўлган барча монеликларни назарга олиши, қилинадиган ишни ҳар томонлама ўрганиши, қаерда шошилиб, қаерда сабрли бўлишни, қаерда ғазабли, қаерда мулойим бўлишни яхши билиши зарур. Жуда юмшоқлик қилиб ҳар нарсага йўл қўя бермасин, жуда ҳам шафқатсизлик қилиб ҳар нарса учун жазо беравермасин... »\n— Бойқушлар бизни назарга илмадилар, чунки бизни оз ва заиф деб ўйладилар. Қарға деди:\n— Дунёда тўрт нарса борки, уларнинг камини ҳам кўп ҳисоблайдилар. Биринчиси — олов бўлиб, унинг кўпи ҳам, ози ҳам куйдиради, кичиги жуда тез катта бўлиб кетади; иккинчиси — қарз бўлиб, қарзини сўраб келувчилардан етишадиган хижолат бир танга учун ҳам, минг тилла учун ҳам баробардир; учинчиси — беморликдирки, ҳар қандайи ҳам кишини беҳузур қилиб, заифлаштиради; тўртинчиси — душман бўлиб, у қанчалик хор ва заиф бўлмасин, ахир бир кун ўз ишини қилади. Мен бир чумчуқнинг баҳайбат бир илондан интиқом олганини эшитганман.\n— Чумчуқ қандай интиқом олибди? Қарғанинг навбатдаги ҳикояти\nБир том бўғотида икки чумчуқ ин қўйган эдилар. Улар бир куни бола очдилар. Икковлари навбатма-навбат болаларини боқиш учун овқат излаб кетар эдилар. Кунлардан бир кун эри келганда она чумчуқ ўз ини олдида парвона бўлиб учиб юрарди, Эри, нима гап, деб сўради.\nАёли жавоб берди:\n— Бир лаҳза ғойиб бўлган эдим, келсам бир ҳайбатли илон келиб болаларимизга қасд қилаётган экан. Шунча ялиниб-ёлвордим, бўлмади, кейин таҳдид қилишга ўтдим: «Бу ишингдан қайт, йўқ эса болаларимнинг отаси билан интиқом камарини белимизга боғлагаймиз», дедим, бўлмади. Фарёду зоримга қарамай инимизга кириб, болаларимизни еди, ҳозир ҳам ўша ерда ётибди. Ота чумчуқнинг ғазаби қайнаб, нима қилишни билмай турган эди, шу вақт уй эгаси қора чироқ ёқмоқчи бўлиб пиликни ёндирди ва энди уни чироғдонга қўймоқчи бўлганда, чумчуқ париллаб келиб, ёниб турган пиликни олиб қочди, уни бўғотдаги инга отди. Уй эгаси уйга ўт кетишидан қўрқиб дарҳол томга чиқди ва бўғотни очиб ўтни ўчиришга уринди. Илон оловдан қутулиш учун бўғот очилган томондан бошини чиқарган эди, уй эгасининг кетмони келиб бошини чўрт узди. Бу қиссадан ҳисса шуки, илон ўз душманини менсимагани ва заиф деб ҳисоблаганлиги учун ҳалок бўлди.\nҲозир мамлакатни муҳофаза қилиш ва душманни бартараф қилишда бизнинг шоҳ билан тенглашадигани йўқдир; ўз хизматида бўлганларга ғамхўрлик қилишда, уларни ўз истеъдод ва лаёқатларига қараб давлат ишларига тайинлашда, лутф-карам кўрсатишда, раият учун ғамхўрликда шоҳимизнинг мисли йўқдир.\n— Йўқ, бу буюк ишларни рўёбга чиқариш, душманларни маҳв этиш — сенинг тўғри маслаҳатларинг, мислсиз садоқатинг ва зўр маҳоратинг натижасидагина мумкин бўлди. Мен сенга илтифот қилиб, унинг самарасини кўрдим. Кимки давлат ишларининг жиловини ақлли вазирларга топширса, у ҳеч вақт пушаймон бўлмайди, ҳеч нарса унинг бахтини қўлидан тортиб ололмайди. Энг таажжубли нарса шуки, узоқ муддат душман орасида яшаб, уларнинг минг хил таъна ва таҳқирларини эшитиб, азоб-уқубатлар чекиб, бирор марта ҳам оғзингдан душманда шубҳа туғдириши мумкин бўлган сўз чиқармадинг.\n— Мен ҳар ишда, ҳар қандай вазиятда шоҳнинг берган панд-насиҳатларини қулоғимда тутдим, билими, ақли, зеҳни ғоят юксак бўлганлиги учун ҳар ишда ундан ўрнак олишга тиришдим, унинг шоҳларга хос бўлган дастуриламал ва фармонларини ўзимга раҳнамо деб билдим...\n— Сен хушмуомалалигинг, тўғрилигинг, ишбилармонлигинг жиҳатидан сарой мулозимларининг мумтози эдинг. Зўр ақл ва метин ирода билан шундай улуғ ишнинг уддасидан чиқа олдинг. Унгача на еганимизда, на ётар-турарда ҳаловатимиз бор эди, чунки ўзидан кучли душманга дуч келган одам то жонини ундан халос этмагунча кечани кундуздан, оқни қорадан ажрата олмай қолади. Ҳикмат эгалари айтибдурларки, касал одам то соғаймагунича еган овқатининг лаззатини билмайди, ҳаммол то оғир юк остидан чиқмагунича чуқур нафас ололмайди, мазлум халқ то душман йўқотилмагунича тинчимайди. Энди айтиб берчи, уларнинг подшоси қандай экан?\n— Унинг раёсатининг асосини фуқарога меҳрибонлик эмас, такаббурлик, худписандлик ташкил этар эди. Бунинг устига у ақл ва заковатдан маҳрум, калтафаҳм, ҳеч қандай фазилатсиз бир махлуқ эди. Унинг ёнидагилар — вазир ва вакиллари ҳам айнан ўзига ўхшарди. Елғиз мени ўлдиришни маслаҳат кўрган бойқуш вазиргина улардан ажралиб турар эди.\n— У вазирнинг ақлидан дарак берадиган хусусиятлари нимадан иборат экан? Қарға деди:\n— Унинг иккита хусусияти бор эди: бири — мени ўлдиришни маслаҳат бергани; иккинчиси — ўз шоҳининг рози эмаслигини билса ҳам ўз фикрини ундан яширмаганлиги. У назокат ва мулойимлик билан шоҳга қаттиқ, лекин дилга ботмайдиган сўзлар айтар, шоҳнинг қандай улуғ одам бўлиши кераклигини эсига солиб турар эди; шоҳнинг хатоларини кўрганда, гўзал ва ибратли сўзлар, масаллар билан хатосини тушунтиришга уринар эди, маъноли ривоятлар, қизиқ воқеалар, чиройли ҳикоялар айтиб бериб, шу орқали бошқаларнинг нуқсонларини шоҳга ибрат кўзгусида кўргазарди, токи шоҳ унга қараб ўзининг айбларини кўрсин ва унга ғазаб қилмасин. Бир куни шоҳга қуйидаги гапни айтиб турганини эшитиб қолдим: «Ҳукмдорлик жуда шарафли иш ва улуғ мавқедир. Бу бахтга муяссар бўлгач, унинг қадрини билмоқ ва уни қўриқлаш учун мислсиз фидокорлик кўрсатмоқ керак. Энди мумкин қадар оз хато қилиб, кўп иш қилиш пайти келди. Мамлакатнинг осойишталиги ва давлатнинг мустаҳкамлиги етук ақл, мустаҳкам ирода, тўғри маслаҳат ва ўткир қилич билан барқарордир». Лекин унинг сўзига қулоқ солувчи ва маслаҳатини қабул қилувчи топилмади. На улар бу бойқушнинг ақл ва закосидан фойдалана олдилар, на бунинг ўзи доно маслаҳатлари ва ақли билан жонини балодан қутқара билди.\nДушман заиф ва кучсиз бўлса ҳам унинг макр ва ҳийласидан эҳтиёт бўлмоқ ҳақидаги ҳикоя шундан иборатдир. Қарға заиф ва кучсиз бўлса-да, ўз ақли ва заковати билан ўзи кучли, лашкари беҳисоб, лекин калтафаҳм душманни мана шундай йўл билан тор-мор келтира олди. Бошқа йўл билан у ўз мақсадига эриша олмас эди. Маърифат соҳиблари бу ҳикоядан ибрат дарсини олишлари, керакли хулосалар чиқаришлари лозим ва билишлари керакки, душман заиф бўлса-да, унга эътиборсизлик, менсимаслик билан қараш ва ҳеч нарса қила олмайди деб ўйлаш хатодир...\nСадоқатли дўст ва лаёқатли кўмакчилар энг қимматли давлат ҳисобланади. Кимки буларнинг иккаласига етишса, ҳам дўстлар орасида сарафроз, ҳам душманларнинг макр-ҳийласидан эмин бўлади.


Тоғли Қорабоғдаги тўқнашувда қурбонлар бор - BBC News O'zbek\nТоғли Қорабоғдаги тўқнашувда қурбонлар бор\nСурат манбаси, Thomas Koerbel/TASS\nОзарбайжон ва Арманистон харбийларининг хабар беришича, Тоғли Қорабоғ ҳудудида қуролли тўқнашувлар рўй берган. Икки томонда ҳам йўқотишлар борлиги айтилмоқда. Ҳалок бўлганлар сони борасида маълумот йўқ.\nРасмий Бокуга кўра, жабҳанинг Хўжавенд-Фузулий йўналишида қуролли тўқнашув бўлган.\nИкки мамлакатнинг можаро борасидаги маълумотлари бир-бирига зид келмоқда.\nОзари ҳарбийларга кўра, "Арманистон томони Озарбойжон армияси эгаллаб турган жабҳага тунда кенг миқёсли ёриб ўтишни бошлаган"\n"Душман стратегик тепаликларни қўлга киритишга ҳаракат қилди. Озарбойжон ҳарбийлари арман томонини йўқотишлар билан чекинишга мажбур қилди. Озарбайжон қуролли кучларида ҳам йўқотишлар бўлди", - дейилади Мудофаа вазирлиги хабарида.\nАрманистон томонининг таъкидлашича, арманлар томонидан қилинган "ҳужум" хабари ҳақиқатга мос эмас.\n"Озарбайжоннинг ҳарбий-сиёсий раҳбарияти бир неча кундан бери Қорабоғ ва озар аскарлари ўртасида вазиятни кескинлаштиришга ҳаракат қилмоқда ва бўҳтон хабар тарқатмоқда", - деган Арманистон Мудофаа вазирлиги.\nЕревандагиларнинг айтишича, арман томони оташкесим режимига амал қилмоқда ва Озарбайжон томонини вазиятни янада кескинлаштиришдан тийилишга чақиради.\nТан олинмаган Тоғли Қорабоғ республикаси раҳбарияти ҳам ўз навбатида Озарбайжон томонини шанба куни тунда бўлган қуролли тўқнашув борасида ёлғон хабар тарқатишда айблади.\nУларнинг таъкидлашича, икки томон ўртасидаги туташ жойларда турган Озарбайжон қуролли кучлари ҳужумга ўтишган, лекин талофатлар билан ортга чекинишга мажбур қилинган.\nОзарбайжон ва Арманистон ўртасида Тоғли Қорабоғ минтақаси туфайли можаролар 1988 йилда бошланган. Ўшанда арманлар кўпчиликни ташкил қилган Тоғли Қорабоғ мухтор вилояти Озарбайжон ССР таркибидан чиқишини эълон қилганди.


19:09 / 30.06.2020 439\nБизларга иймонни берган Парвадигори оламга беадад ҳамду санолар бўлсин. Ҳақиқий мўмин қандай бўлиши кераклигини ўзларининг амалу сўзлари билан кўрсатган Пайғамбаримиз Муҳаммад мустафо с.а.в.га бешумур салоту саломлар бўлсин.\nОдам а.с. ва момо Ҳавво орқали инсониятга асос солинди. Бу икала инсондан қанча-қанча инсонлар дунёга келди. шунинг учун бизларни Бани Одам деб номланамиз, яъни Одам а.с. фарзандлари ва шунинг учун бизларнинг иккинчи номимиз одамлар, яъни отамиз Одам а.с. номидан қолган. Худои таборак ва таоло Ўзининг китобида шу ҳақида хабар беради:\n“Эй одамлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан унинг жуфтини яратиб, икковларидан кўплаб эркагу аёлларни таратган Роббингиздан қўрқинглар!”\nДарҳақиқат, бизларнинг барчамиз бир ота-онадан бўлганмиз. Отамиз Одам а.с. эса тупроқдан. Ҳозирги пайтда одамзоднинг унсурларини ўрганадиган олимлар шуни аниқлашдики, ердаги тупроқда қанча элемент бўлса, инсоннинг ҳам баданида мана шунча элемент мавжуд. Юқоридаги оят ва мана бу олимларнинг тадқиқотлари шуни маълум қиладики, бизларнинг барчамиз тупроқдан бўлганмиз, маймундан эмас. Яъни бизлар бир ота ва бир оандан дунёга келганмиз.\nМусулмонлар Мисрни фатҳ этгани келишганда, Бобилиюн қўрғони олдигача бориб тўхташди. Мисрнинг подшоҳи Муқавқис мусулмонлар билан музокара ўтказишни ва улар нимани хоҳлаётганини билишлик учун бир нечта бошлиқларни юборишни сўради. Ўша пайтда мусулмонларга қўмондон бўлган Амр ибн Ос уларга 12 кишилик жамоа юборди. Улар ичида Убода ибн Сомит ҳам бор эди. Убода ибн Сомит жуда қора, бўйи узун киши эди. Ҳатто у кишини қариб 3 метр бўйлари бор дейишарди. Амр ибн Ос р.а. Убода ибн Сомитга гаплашиш ҳуқуқини берган эди. Улар Муқавқис ҳузурига қирган вақтларида Убода ибн Сомит олдинга чиқди. Муқавқис унинг қоралигидан қўрқиб кетди ва: “Бу қора танлини кўзимдан йироқ қилинг. Мен билан сўзлагани бошқа чиқсин”, деди. Шунда мусулмонлар баробарига: “Албатта, бу қора танли бизнинг фикр ва илм жиҳатидан афзалимиздир. У саййидимиз, яхшимиз ва пешқадамимиздир. Албатта, биз унинг фикри ва сўзига қулоқ соламиз”, дейишди. Муқавқис бунга жавобан: “Бу қора қандай сизларнинг афзалингиз бўлиши мумкин, аслида у сиздан паст мақомда бўлиши керак эди-ку?” деди. “Бундай эмас, гарчи у қора бўлса-да, кўрганингдек даража, ақл ва фикрда биздан афзал. Биз мусулмон ичида бу қора бу оқ деб ажратмаймиз” деб кескин жавоб беришди. Шунда Муқавқис Убода ибн Сомитга: “Майли, олдинга чиқ, эй қора, менга мулойим сўзла, мен сенинг қоралигингдан қўрқаман”, деди. Убода ибн Сомит Муқавқиснинг қўрқинчини кўргач, унга шундай деди: “Бизнинг аскарларимиз ичида 1000 та қора бор. Улар мендан-да қорадирлар”\nДинимиз Ислом дини бағрикенг диндир. Бағрикенг динлиги шундаки, самовий динларни бирортасини инкор қилмайди. Аллоҳ таоло Қуръонда марҳамат қилади:\nЯна динимиз Ислом дини рисолат юборилган бирорта пайғамбарларни орасини ажратмайди ва ҳаммасини ҳақ пайғамбар деб билади:\n“Айтинглар (эй мўминлар), Аллоҳга ва бизга нозил қилинган китобга ва Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқубга ва ўша уруғ-авлодга нозил қилинган нарсаларга, Мусо ва Исога берилган нарсаларга ва барча пайғамбарларга Парвардигор томонидан берилган нарсаларга ишондик. Биз улардан бирортасини ажратиб қўймаймиз ва биз у Зотга бўйинсунувчилармиз”\nЭътиқодда мажбурлашмумкин эмас, балки у қаноат ва розилик билан қабул этилиши лозим:\nИлоҳий диёнатли ибодат маконлари, муҳтарам жойлар, мусулмонлар масжидлар каби уларни ҳам ҳимоя ва мудофаа қилинади:\n“Агар Аллоҳ одамларнинг айримларини айримлари билан дафъ қилиб турмас экан, шубҳасиз, Аллоҳ номи кўп зикр қилинадиган (роҳибларнинг) узлатгоҳи, (насронийларнинг) бутхоналари, (яҳудийларнинг) ибодатхоналари ва (мусулмонларнинг) масжидлари вайрон қилинган бўлар эди”\nПайғамбаримиз с.а.в. аҳли китобдан қўшнилари бўлган. Улар билан яхши қўшничилик қилар, ҳадя берар ва улардан қабул қилардилар. Ҳабашистондан насронийлардан бир нечтаси келганда, Расулуллоҳ с.а.в. уларни масжидга тушуриб, ўзлари зиёфат бериб, хизмат қилганлар. У зот с.а.в. шу куни бундай деганлар: “Булар саҳобаларимизга ҳурматли эдилар, бугун мен ўзим уларни икром қиламан”\nЎлкамизга Ислом динига асос солган ота-боболаримиз риоятлари каби ҳозирда ҳам масжидлар фаолият кўрсатаётгани каби насронийлар черкови, яҳудийлар ибодатхоналари ва бошқа дин вакиллари бутхоналари иш олиб бормоқда. Албатта, бу динимизнинг бағрикенглигидан далолат қилади. Буларнинг замирида эса барча миллату элатлар тинчлиги ва осудалиги ётади. Чунки динимиз номи Ислом. Араб тилида Ислом тинчлик маъносини ўз ичига олади. Аллоҳнинг каломи Қуръон уруш, босқинчиликни зид ғайритабиий ҳолат сифатида қоралайди. Қуръон карим таълим берадики, иложи борича ҳар қандай ҳолатда ҳам инсонпарварлик йўли билан ҳал қилиниши ва тинчлик ва осойишталик йўли билан ҳар бир нарсани тугалланишини истайди.\nШу ўринда таъкидлаш жоизки, Қирғизистонда бўлиб ўтаётган воқеалар ҳақида яқинда жонажон шаҳримиз Бухорога ташриф буюрганларида Юртбошимиз юқорида зикр қилиб ўтган ояту ҳадисларимизга ҳамоҳанг фикрни айтиб, ўзбек-қирғиз воқеалари тинчлик йили билан ҳал қилиниши кераклигини таъкидлаб ўтдилар.\nҲозирги пайтда қўшни мамлакат Қирғизистонда бўлиб ўтаётган можаролар тезроқ тугаб, тинч бўлиб кетиши Аллоҳ таоло илтижо қилиб сўраймиз. Чунки Расулуллоҳ с.а.в. айтганларидек:\n“Аллоҳ таолонинг неъматларидан икки неъмати борки, кўпчилик одамлар унинг қадрига етмайдилар. У сиҳат-саломатлик ва хотиржамликдир”\nПарвардигори олам барчамизни мана шу икки неъматдан ҳаргиз айирмасин. Омин!\n729 01:13 / 14.02.2019\n452 01:13 / 19.05.2020\n308 13:56 / 10.08.2020


МИЛЛИЙ БОЙЛИГИМИЗ –ЎЗБЕК ТИЛИ ҲАМИША ЭЪЗОЗГА ЛОЙИҚ » "Табиат ва хаёт" газетаси тахририяти расмий веб-сайти\nБугунги глобаллашув даврида ҳар бир халқ, ҳар қайси мустақил давлат ўз миллий манфаатларини таъминлаш, бу борада аввало ўз маданиятини, азалий қадриятларини, она тилини асраб-авайлаш ва ривожлантириш масаласига устувор аҳамият қаратиши табиийдир. Негаки тил софлигини асраб қолиш – миллат қаршисидаги муҳим вазифа, келажак олдидаги қарздир. Сўз мулкининг султонидан мерос қолган нодир ҳикмат - “Тилга ихтиёрсиз – элга эътиборсиз” мисраларини ёд билганлар кўп. Алишер Навоий тилнинг миллат тарбиясида тутган ўрни қанчалар беқиёслигини икки оғиз жумласида мукаммал кўрсатган. Албатта тилга доимий эътибор - миллат келажаги камолоти, анъаналаримиз, қадриятларимиз давомийлигини таъминлаши шубҳасиз.\nАхборот тезлиги қуёш тезлигига тенглашаёган замонда яшаяпмиз. Медиа маконда бир-биридан ўзаётган интернет тармоқлари истаймизми, йўқми халқ номли катта аудитория минбарида сўзлагач кишилар онгу руҳониятига қайсидир маънода таъсир этувчи кучга айланади. Миллий матбуотда ҳеч бир тўсиқсиз жаранглаётган овозларнинг барчаси ҳам тилимиз софлигига хизмат қилаяпти, дея олмаймиз. Айрим манбаларда шевалар устунлиги, ғализ жумлалар, жаргонлар ижтимоий ҳаётимизга бамайлихавотир кириб келаётгани ўзбек тили фидоийлари, мутасадди олимлар, кенг жамоатчиликни ташвишга солмай қўймаяпти.\nДавр – муттасил янгиланишга эга. Лекин миллатнинг тили, қадриятлари, урф-одатлар, анъаналар ўзгармасдир.\nЎзбек тилининг халқимиз ижтимоий ҳаётида ва халқаро миқёсдаги обрў-эътиборини тубдан ошириш, униб-ўсиб келаётган ёшларимизни ватанпарварлик, миллий анъана ва қадриятларга садоқат, улуғ аждодларимизнинг бой меросига ворислик руҳида тарбиялаш, мамлакатимизда давлат тилини тўлақонли жорий этишни таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 21 октябрда имзолаган “Ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги нуфузи ва мавқеини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони кенг жамоатчилик томонидан юксак эътибор билан кутиб олинди. Ушбу ҳужжат ижросини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамасида Давлат тилини ривожлантириш департаменти ташкил этилди ва жорий йил 20 январда “Мамлакатда давлат тилида иш юритишни самарали ташкил қилиш чора-тадбирлари тўғрисида” ҳукумат қарори қабул қилинди. Ушбу ҳужжат барча соҳаларда иш юритишни давлат тилида тўлақонли ташкил этиш, давлат тили тўғрисидаги қонун ҳужжатларига сўзсиз риоя этишни таъминлаш, географик ва бошқа топонимик объектлар, маданий мерос объектлари қонун ҳужжатларига мувофиқ ном берилиши, ҳудудлардаги барча ташқи ёзувлар, шу жумладан лавҳалар, эълонлар, реклама ва кўргазмали бошқа ахборот матнлари, ташқи реклама материалларининг давлат тили ва реклама тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ бўлишини таъминлаш каби вазифалар белгиланган.\nШунингдек Давлатимиз раҳбари “Ўзбек тили байрами кунини белгилаш тўғрисида”ги қонунни имзолади. Бу албатта кишилар онгу шуурида давлат тилининг нечоғли муҳимлигини англатиш билан бирга, асрлар оша яшаб келаётган қадимий тилимиз эъзоз ва эътирофга муносиб эканини англатади. Айни кунда Олий Мажлис қонунчилик палатасида яна бир хайрли иш – “Ўзбек тили ҳақида”ги қонуннинг янги, замонавий таҳрири муҳокомаси бўлиб ўтмоқда.\nҚонунчилигимиздаги ушбу ислоҳотлар давлат тили мавқеини юқори даражага кўтариш, кишилар онгу шуурида тил маданиятини юксалтириш, давлат тилига эътиборни ҳаёт тарзига айлантириш, ўзбек тилини ривожлантиришга ҳисса қўшаётгани билан аҳамиятли.\nУшбу сиёсий жараёнларга ҳар биримиз иштирокчимиз. Шу юртда яшаётган ҳар бир фуқаро давлат тилида соф сўзлай олиши, уни ҳурмат қилиши зарур. Зеро ўзбек тилига давлат тили мақоми берилганига 30 йил тўлди. Бу албатта етарли тажриба демакдир. Жойларда, корхона ва муассасаларда ўзбек тили ва адабиёти марказларини очиш, ўзбек тилида иш юритиш услублари ва ўзбек тилида сўзлашиш, нутқ маданияти курсларини онлайн ташкил этиш мутасаддилар қатори, тилимиз ва миллатимиз жонкуярлари, олимларимиз қаршисида турган маънавий вазифа, миллий позиция, десак муболаға бўлмас. Айни карантин вақтида бунинг учун вақт ҳам, масъулият ҳам топилади. Зеро ҳукуматимиз томонидан олиб борилаётган хайрли ишларда ташаббус кўрсатиш ҳаққоний ватанпарварлик намунаси, маънавий бурчимиздир.


Сайёҳлар оқими туфайли аҳолисининг тинчи ва экологияси бузилаётган 5 мамлакат - Daryo\n19:34, 12.05.2021 15925\nСайёҳлар оқими туфайли аҳолисининг тинчи ва экологияси бузилаётган 5 мамлакат\nТуризм даҳшатли кучдир. У шундай кучдирки, мамлакат мавқейини яхшилашга, шунингдек, унинг экологиясини йўқ қилишга қодир. Сўнгги ўн йил ичида жуда кўп фильмлар суратга олинди. Энди «Сумерки» ва «Тахтлар ўйини» фильмидаги жойлар каби «Жокер»даги зиналар ҳам сайёҳлар рўйхатига қўшилди. Қуйида сайёҳлар томонидан хавф остида бўлган машҳур жойлар ҳақида маълумот берамиз.\nСўнгги ўн йилликда Исландиядек машҳур жойни топиш қийин эди. Бироқ туризмнинг атроф-муҳитга ва маҳаллий аҳолининг ҳаёт сифатига салбий таъсиридан жиддий хавотирлар юзага кела бошлади.\nБу ҳолат аҳолиси атиги 360 минг кишилик мамлакатда жиддий иқтисодий муаммоларга сабаб бўлиши мумкин. Бундан ташқари, Мовий кўрфаз каби баъзи диққатга сазовор жойлар ҳаддан ташқари ифлосланган ҳисобланади.\nҲозирги кунда Мальдив ороллари тропик ҳашамат рамзига айланган. Бу ердаги кўплаб уйлар маҳаллий аҳоли билан эмас, балки сайёҳлар билан тўлган. Бунинг оқибати атроф-муҳитнинг ифлосланишида намоён бўлмоқда. Бундан ташқари, иқлим ўзгариши ва денгиз сатҳининг кўтарилиши билан боғлиқ муаммолар ҳам мавжуд. Баъзи манбаларга кўра, мамлакатдаги кўплаб ороллар шу аср охиригача сув остида қолиши мумкин.\nАввалига «Мен Амстердамман» инсталляцияси шунчаки рамзий ёзув эди, аммо шов-шувларга сабаб бўлгани туфайли олиб ташланди. Бу шаҳарда сал бўлса-да, сайёҳлар оқимини камайтириш учун қилинган. Бундан ташқари, 2020 йилдан бошлаб Амстердамнинг машҳур қизил чироқли мавзеси бўйлаб сайр қилиш ҳам тақиқланган.\nBronks, Нью-Йорк, АҚШ\n«Жокер» фильмида маҳаллий мавзе зиналари тасвирга олингандан кейин кўплаб сайёҳлар Bronks тинчлигини буза бошлади. Ҳар бир сайёҳ шу зинада суратга тушиш учун тўхтайди. Улар яқин атрофдаги уйлар аҳолиси ҳар куни ушбу зинапоядан фойдаланишларини хаёлларига ҳам келтирмайди.\n«Индиана Жонс ва сўнгги салиб юришлари» фильмининг авж нуқтаси Иорданиянинг Петра шаҳрида суратга олинган. Хазина изловчиларнинг барча тасаввурларини уйғотишга қодир манзара. Бу жой ҳақиқатан ҳам сайёҳлар оқими тинмайдиган масканлардан бири ҳисобланади.\nҚатардаги келажак аллақачон келганини исботловчи, ажойиб архитектурага эга 3 бино (фото)\nБепоён гўзаллик: Нидерландиянинг гулларга бурканган Кекенхоф боғига саёҳат (фото)\nСингапур аллақачон келажакдаги мамлакатга айланганлигини акс эттирувчи суратлар (фото)\n18:38 Бугун 552\n18:17 Бугун 2148\n18:00 Бугун 3295\n17:58 Бугун 5242\n19:23, 28.01.2022 95048\n22:25, 27.01.2022 80591\n08:31, 28.01.2022 78402\n11:52 Бугун 83515


Тушда чакалок курса туш табири чакалок батафсил малумот ўқинг\nТушлар табири / Ч - кириллча\nЧакалок тушда курса туш табири – Инсон тушидаги чакалок қувонч ва шодликдан далолат беради. Агар сиз тушда чакалок масжид ҳовлисида ташлаб кетилганини кўрсангиз ва уни қўлингизга олсангиз, яқинларингиз тарафидан берилган меросни қўлга киритасиз.\nБордию сиз ўғил чакалок кўрсангиз, тез орада хушхабар эшитишингиздан далолат. Тушдаги киз чакалок эса, ҳайр барака, қийинчилик кунлари ортда қолганлигидан огоҳ этади. Бундан ташқари тушдаги қиз чакалок, сиз кутга қувончли воқеадан дарак беради.\nТушдаги чакалок ухлаётганлигини кўрсангиз, ўнга муаммолардан сиқилаётган экансиз. Бордию чакалок эмаклаганини кўрсангиз, тез орада муҳим танлов сизни кутади. Тушдаги чакалок йиғиси, майда ташвишлардан дарак беради. Бордию сиз кўрган чакалок эмизикли бўлса, ўнгда ҳар кимга ҳам ишонавермаслик тавсия этилади.\nТушда чакалокни чақирсангиз, қарорларингизни ўйлаб кейин қабул қилганингиз мақул. Бордию сиз чакалокни ҳимоя қилаётган бўлсангиз, ўнгда бошлаган ишларингизни ривожлантириш учун қўрқмаслигингиз керак. Аксинча бунинг учун ҳаракат қилганингиз мақул. Киши тушидаги бахтли ва чиройли чақалоқ, омад ва муваффақият сизни кутаётганидан дарак.\nЧакалок тушда курса: Ванга табири\nВанга табирида тушдаги бола қуйидагича мазмунга эга. Тушдаги гўдак яни чақалоқ, умидларингиз ва келажагингиз тимсоли ҳисобланади. Тушдаги бола қанчалик яхши кўринишда бўлса, ҳаётдаго ўрнингиз ҳам шунча яхши бўлади.\nАгар сиз йиғлаётган чақалоқни тушда кўрсангиз, ўнгингизда ўз келажагингизни ҳатти ҳаракатларингиз билан ҳаф остига қўйганингиздан огоҳ этади. Агар чақалоғингизни йўқотиб сўнг қидириб юрган бўлсангиз, йўқотилган вақтни ва умидларингизни ортга қайтаришини ҳоҳлаётган экансиз. Тушда чакалок қўлидан тутган бўлсангиз, қийин аҳволдан қутилишга ҳаракат қилаётганингиздан дарак беради.\nТоза, озода ва ҳурсанд ҳолда кўрилган чакалок, ўнгда кўплаб яхши дўстлар орттириш ўз севгингизга эришишингизга далолат беради. Тушдаги қиз чақалоқ, ота учун тақдирдан мукофот қабул қилишга йўйилади. Она учун бундай туш, келажагидан катта умидлари борлигидан далолат. Бордию сиз тушда чакалок эмизаётган бўлсангиз, ўнгда данкасалик туфайли қийналишингизга ишора беради.\nТуш табири чакалок: Миллер табири\nМиллер табирига кўра тушдаги чакалокни ўпган киши учун, ҳотиржамлик ва фаровонлик демакдир. Тушдаги бегона чақлоқ, сизда янги имкониятлар пайдо бўлаётганидан дарак. Бордию сиз чакалок кимга тегишли эканлигини билмоқчи бўлаётган бўлсангиз, ўнгда қаттиқ ҳайратга тушасиз. бордию бунинг акси бўлса, яни чакалок кимга тегишли экнлигини билолмасангиз, кутмаган жойдан ташвишга қолишингиз мумкинлигидан огоҳ этади.\nЎз даврининг таниқли ва машхур уламоси Ибн Сийрийн тушдаги чақалоқни бойик ва фойдага табир қилган. Агар сиз тушда бола сотиб олсангиз ёки дунёга келтирсангиз, кутилмаган жойдан катта бойлик ортиришингизга ишора беради. Тушдаги угил чакалок ўлганлигини кўрсангиз, қувончга бой ҳодислар сизни кутаётган экан. Бордию чақлоқ ўлик ҳолда тушда номоён бўлса, ўнгда ишларингиз ривожланиб ташвишларингиз аришига далолат беради.


10 август 2020, Тошкент вақти: 01:22\nОзодлик архивидан олинган бу суратнинг Термизда юз берган воқеага алоқаси йўқ.\nСурхондарёнинг Термиз шаҳрида уч фарзанднинг онаси қайноанаси билан уй-жой устида талашиб, уйига ўт қўйиши оқибатида 72 ёшли қайнона ўтда ёниб ҳалок бўлди, 9 яшар ўғил куйиш жароҳати билан касалхонага ётқизилди. 14 август куни содир бўлган бу воқеа Озодликка бугун маълум бўлди. Термиз прокуратураси Жиноят кодексининг 97-моддаси "Қасддан ўт қўйиш ва одам ўлдириш" банди бўйича иш очиб, ҳодисани тергов қилмоқда.\nГувоҳларнинг Озодликка айтишича, Термиздаги Ҳаитовлар оиласидаги келин ва қайнона ўртасидаги жанжал етти йилдан буён давом этиб келган ва 14 август куни фожиали якун топган.\nШу кунги ҳодиса ҳақида хонадон қўшниларидан бири Озодликка гапириб берди.\n- Уч фарзанди бор келин қайнонаси билан яшар эди. Эр ўн йилдан бери Россияда. Қайнона менга боқиманда келин керак эмас, деб уни фарзандари билан уйдан ҳайдамоқчи бўлган. Келин уй меники, керак бўлса ёқиб юбораман, деб бензин канистрни кўтариб келиб, уйга ўт қўйиб юборади. Оқибатда кекса қайнона ҳалок бўлди, иккинчи синфда ўқийдиган ўғли етмиш фоизи куйган ҳолда касалхонага ётқизилди, - деди исми сир қолиши шарти билан Озодликка гапирган термизлик аёл.\nСурхондарё вилоят ҳуқуқ-тартибот идораларидан бирининг масъул ходими Термизнинг Т. Мирзаев кўчасидаги хонадонда рўй берган ёнғин оқибатида 72 ёшли Давронгул Бойқулова исмли аёл ҳалок бўлгани ва 10 ёшли бола куйиш жароҳати билан оғир аҳволда касалхонага ётқизилганини тасдиқлади.\n- Бу бўйича тергов ишлари олиб бориляпти. Жиноят кодексининг 97-моддаси - қасддан ўт қўйиш ва одам ўлдириш банди бўйича иш очилган. Келин жиноятда асосий гумонланувчи сифатида кўрилмоқда. Чунки, суриштирув давомида воқеага гувоҳ бўлган қариндошлари уйга айнан келин ўт қўйганини айтишди. Уй ёниб кетган, кекса аёл ўтни ичда қолиб ўлган, - деди ҳуқуқ-тартибот идораларидан бирининг масъул ходими.\nТермиз шаҳар касалхонаси врачлари ёнғинда жабр кўрган 10 ёшли Расул Ҳаитов танасининг 70 фоизи куйган ҳолатда олиб келингани, аҳволи ниҳоятда оғир эканини айтишди.\n- Ҳозир бемор реанимация бўлимида, аҳволи ўта оғир, - деди исми сир қолиши шарти билан Озодликка гапирган шифокор.\nШу ой бошида Фарғонада 51 ёшли ота 27 ёшли ўз ўғлини, устига бензин қўйиб, ёқиб юборгани ҳақда Озодлик хабар берган эди.\nЎтган йилнинг феврал ойида Бухорода 47 ёшли ўғил ўзаро жанжал пайти жаҳл устида ота-онаси устига бензин сепиб, ёқиб юборганди.\nХоразмнинг Урганч тумани Ғойбу қишлоғида эса 2016 йилнинг январида 30 ёшли аёл оилада етишмовчилик сабаб икки фарзандини пичоқлаган эди.\nОқибатда 7 ёшли қизи ҳаётдан кўз юмган, 10 ёшли ўғли оғир яраланганди.\nБундай воқеалар қўшни мамлакатларда ҳам қайд этилган ҳолатлар бор. Масалан, 23 август куни Қирғизистоннинг Ўш вилоятида 39 ёшли аёл оилавий жанжал сабаб 59 ёшли қайнонасини бўғизлагани ҳақда вилоят Ички ишлар бошқармаси маълум қилган эди.


21:31 / 25.12.2015 | Valiyulloh | 3790\nАссалому алайкум! Қанақа ҳолларда боин талоқ тушади? Шуни тушинтириб берсангизлар.\nВа алайкум ассалом! Талоқ икки қисмга бўлинади:\nРажъий талоқ ва боин талоқ.\n1. Ражъий талоқ.\nҲақиқий духул – жинсий яқинликдан кейин, очиқ-ойдин лафз билан қилинган, турли сифатларни қўшмасдан, киноя лафзи билан қилинган ва ҳокимнинг ҳукми ила нафақа бермаслик ва ийло сабабидан қилинган бир ёки икки талоқ ражъий талоқ бўлади.\nБундай талоқдан кейин эр талоқ қилинган хотинни ўз никоҳига иддаси ичида, агар хотин рози бўлмаса ҳам, қайтариб олиш ҳаққига эга. Бунинг учун эр «Хотинимни ўзимга қайтариб олдим» ёки «Хотинимни никоҳимда ушлаб қолдим», деса ёхуд қўлини ушлаши, ўпиши ва ҳоказолар кифоя қилади. Янгитдан маҳр бериш, ақди никоҳ қилишнинг ҳожати йўқ.\nЭнг муҳим шарт шуки, қайтиш хотиннинг иддаси чиқмай туриб бўлиши керак. Шунингдек, эр талоқнинг боин бўлишига сабаб бўладиган «уни қайтиб никоҳимга олмайман»га ўхшаш гапларни гапирмаган бўлиши ҳам керак. Агар идда чиққунча, яъни уч ҳайз ёки ҳомилани қўйиш муддати ичида қайтмаса, талоқ боинга айланиб қолади. Унда янгитдан ақди никоҳ қилиш зарур бўлади.\n2. Боин талоқ.\nБу хилдаги талоқ иккига бўлинади:\nА) Кичик боин.\nБ) Катта боин.\nКичик боин талоқ ақди никоҳдан кейин жинсий яқинлик қилмай туриб, киноя лафзларига «шиддат», «қаттиқ», «катта» каби васфларни (сифатларни) қўшиб қилинган, хотин томонидан берилган мол эвазига қилинган, қози томонидан ийло ва эрдаги нафақа бермасликдан бошқа айб, келишмовчилик каби сабабларга кўра қилинган бир ёки икки талоқдир. Шунингдек, ражъий талоқ ҳам идда чиққанидан кейин боин талоққа айланиб қолади.\nБоин талоқдан кейин эр-хотин ажрашган ҳисобланади. Шунинг учун боин талоқ қилган эр ўша хотин билан бирга турмаслиги, бегона каби муомала қилиши керак бўлади. Бу талоқ бир ёки икки дона бўлса, эрнинг уч талоқ ҳаққи худди ражъий талоқ каби бир ёки икки ададга қисқаради. Кичик боин талоқдан кейин эр ёки хотин вафот этса, бир-биридан мерос ола билмайдилар. Чунки ораларидаги никоҳ узилган бўлади.\nКатта боин талоқ уч талоқдир. Бу талоқдан кейин никоҳ мулки тугайди, хотин эрга муваққат ҳаром бўлади. Уларнинг орасида иддадан бошқа ҳеч нарса қолмайди.\nХотин яна биринчи эрига ҳалол бўлиши учун иддаси чиққанидан кейин бошқа эрга саҳиҳ никоҳ ила тегиши, улар тўлақонли эр-хотин бўлиб яшашлари, иккинчи эр вафот этиб ёки талоқ қилиб, аёлнинг иддаси чиқиши лозим. Шундан кейингина аввалги эри билан хоҳласа, янгидан никоҳланишлари мумкин.\nعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه ، عَنِ النَّبِيِّ صلي الله عليه وسلم قَالَ: «تَجَاوَزَ اللهُ لِأُمَّتِي مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَكَلَّمْ بِهِ، أَوْ تَعْمَلْ بِهِ». رَوَاهُ الْخَمْسَةُ.\n«Аллоҳ менинг умматимдан ўзига ўзи, ичида гапирганини, модомики талаффуз қилиб айтмаса ёки амалга оширмаса, кечиб юборди», дедилар».\nУшбу ҳадиси шарифга биноан, биров ичида «Хотинимни талоқ қилдим», деса, талоқ тушмайди. Аммо овоз чиқариб айтса, талоқ бўлади. Бир киши ўз хотинига «Сен талоқсан», деса, талоқ тушади. Ундан «Нима учун, нима ниятда бу гапни айтдинг?» деб сўраб ўтирилмайди.\nШунингдек, гапира олмайдиган одам ишора билан талоқ қилса ҳам, талоғи тушади.\nХат ёзиш йўли билан талоқ қилса ҳам, тушади.\nБировни хабарчи қилиб юбориб, ўша орқали талоқ хабарини етказса ҳам, талоқ тушади.\nШунинг учун бу нарсада жуда ҳам эҳтиёт бўлиш керак.\nوَعَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ صلي الله عليه وسلم قَالَ: «ثَلَاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ، وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ: النِّكَاحُ، وَالطَّلَاقُ، وَالرَّجْعَةُ». رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ.\n«Уч нарсанинг жиддийси ҳам жиддий, ҳазили ҳам жиддий: никоҳнинг, талоқнинг ва ражъатнинг», дедилар».\nАбу Довуд,Термизий ва Ҳоким ривоят қилишган.\nОраларида никоҳ тўғри бўладиган шахслар ҳазиллашиб ақди никоҳ қилсалар, никоҳ собит бўлади. Худди шунингдек, ҳазиллашиб қилинган талоқ ҳам тушади. Хотинини бир ёки икки ражъий талоқ қилиб юрган одам идда ичида «Сени ўзимга қайтариб олдим», деса, ражъат – қайтиш ҳам собит бўлади. Чунки бу ҳолларда ўзи билиб туриб, қасд қилиб айтган бўлади.\nИслом ҳаётга, хусусан, оилавий ҳаётга ўта жиддият билан қарайди. Эр-хотин орасидаги никоҳ алоқасини муқаддас алоқа сифатида кўради. Муқаддас нарсаларни ҳазил-ҳузулга айлантириш эса мутлақо мумкин эмас. Ҳазил қиладиган бўлса, келиб-келиб энг муқаддас алоқалардан бири билан ҳазиллашадими? Бир аёлнинг бегона бир эркакка ҳалол бўлиши осон нарса эканми?\nАллоҳ таоло Бақара сурасида талоқ ҳукмини баён қилувчи оятлардан бирида: «Аллоҳнинг оятларини эрмак қилманг», деган (Бақара сураси, 231-оят).\nБундан никоҳ, талоқ масаласи Аллоҳ таолонинг ояти эканлиги очиқ-ойдин кўриниб турибди. Ислом динида Аллоҳ таолонинг оятлари ҳазил, ўйин-кулги ҳолига тушиб қолишига ҳеч йўл қўйилмайди.\nМусулмон киши ҳаётга жиддий қарасин. Ўзининг оиласини ўзи ўйинчоқ қилиб қўймасин. Ўз хотини билан бўлган шаръий муносабатларини, икки бир-бирига ҳаром шахсни ҳалол қилган никоҳ алоқасини ўйинчоқ қилган одам ҳар қандай жазога лойиқ. Унинг ҳазиллашиб айтган сўзи ила талоқ тушиши ҳам жоиздир. Лекин ҳазил қилмай, хато қилиб, бошқа сўзни айтмоқчи бўлиб туриб, тилига бехосдан «талоқ» сўзи келиб қолса, талоқ тушмайди.(“Кифоя” китобидан). Валлоҳу аълам.\nЧўчқа гўштидан бошқа дин вакилларига таом тайёрлашим жоизми?\nХулқи бузуқ аёллар\nФарзандимни фамилямга олсам жоизми?\nОилада ароқ ичилиши\nАллоҳга мурожаат қилиш ҳақида