Термоэлектр материаллар ва термоэлектр ўзгарткичлар » Metrologiya » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatMetrologiya Термоэлектр материаллар ва термоэлектр ўзгарткичлар\nТермоэлектр материаллар ва термоэлектр ўзгарткичлар\nFayl hajmi 96,25 kB\n1.\tУзатувчи термоэлектрод симлар\n2.\tҚаршилик термометрлари\n3.\tТемпературани нурланиш пирометрлари ёрдамида ўлчаш\nТурли ўтказгичларнинг ихтиёрий жуфти термоэлектр ўзгарткични ташкил этиши мумкин, аммо ҳар бир жуфтлик ҳам амалда қўлланишга ярайвермайди. Замонавий ўлчаш техникаси термоэлектр ўтказгичлар тайёрланадиган материалларга кўпдан-кўп талаблар қўяди, аммо бу талабларни жуда кам сонли материалларгина қондиради. Асосий талаблар қуйидагилардан иборат: юқори температуралар таoсирига чидамлилик, ТЭЮК нинг вақт бўйича ўзгармаслиги, унинг иложи борича катта қийматга эга бўлиши ва температурага бир қийматли боғлиқлиги, қаршилик температура коэффициентининг катта бўлмаслиги ва катта электр ўтказувчанлик.\nБарча материаллар ва қотишмалар учун ТЭЮК нинг температурага функционал боғлиқлиги мураккаб бўлиб, уни аналитик ифодалаш анча қийин. Платинородий-платина жуфти бундан истиснодир. Бу жуфтлик учун ТЭЮК билан температура орасидаги боғланиш 3000 дан 13000С гача бўлган оралиқда совуқ уланма температураси 00С бўлганда етарлича аниқликда параболага мос келади:\nЕ(t, t0) = a + bt + ct 2\t(8.28)\nбунда а, b ва с сурма (630,50С), кумуш (960,80С) ва олтин (1063,00С) дарнинг қотиш температураси бўйича аниқланадиган доимийлар.\nХромелp-копелли (56%Cu+44%Ni) термоэлектр термометрлар стандарт термометрлар орасида энг катта ўзгартиш коэффициентига эга (70-90 мк В/0С). Термоэлектрод диаметри 1 мм дан кам бўлган термометрлар учун чегаравий қўлланиш даври 6000С дам кам ва, масалан, диаметри 0,2...0,3 мм бўлган термоэлектродлар учун фақат 4000С ни ташкил этади. Юқориги ўлчаш чегараси копелли электродлар тавсифларининг бақарорлигига боғлиқ.\nНикелpхром - никелp алюминийли (94% Ni+2% Al+2,5% Mn+1% Si+0,5% қўшилма) термометрлар турли муҳит темпетураларини кенг чегараларда ўлчаш учун қўлланилади. Улар аввал хромелp-алюмелли термометрлар деб юритилар эди. Никелp-алюминий симдан тайёрланган термоэлектрод оксидланишга никелp-хромга нисбатан камроқ чидамли. Қўлланишнинг юқориги чегараси термоэлектрод учун қўлланишининг юқориги чегараси никелp-хром-никелp-алюминийли термометрларда 10000С ни ташкил этади. 0,2-0,3 мм диаметр учун 6000С дар ортиқ эмас.\nПлатинородий (90% платина +10% родий) - платинали термоэлектр термометрлар узоқ вақт давомида 0 дан 13000С температура оралиғида, қисқа вақт давомида 16000С гача бўлган оралиқда ишлаши мумкин. Мазкур термометрлар оксидланадиган ва нейтрал муҳитларда даражалаш тафсилотини барқарорлигини сақлайди. Тикланадиган атмосферада платинородний-платинали термометрлар ишлай олмайди, чунки термометр термо ЭЮК нинг кескин ўзгариши юз беради. Булар улардан фойдаланиш мақсадига қараб эталон, намуна ва иш термометрларига бўлинади. Тўғри ишлатилганда даражалаш узоқ вақт давомида ўзгармайди. Камчиликларига термоэлектр термометрларнинг бошқа турлариникига нисбатан ТЭЮК камлигини киритса бўлади. Термоэлектрод сими диаметри 0,3 ёки 0,5 мм ни ташкил этади.\nПлатинородий (30% родийли)-платинородийли (6% родийли) термоэлектр термометрлар узоқ вақт давомида температураларнинг +3000 дан то 16000С гача оралиғида, қисқа вақт давомида 18000С гача қўлланилади. Мусбат электрод -30% родий ва 70% платина қотишмасидан, манфий электрод -6% родий ва 94% платина қотишмасидан ташкил топган. Мазкур термометрлар платинородий-платинали термометрларга қараганда даражалаш тафсилотининг барқарорлиги юқорилиги билан ажралиб туради, аммо бу термоэлектродлар ҳам тикланадиган муҳитда ёмон ишлайди. Платинородий-платинородийли термометрларда термо ЭЮК температураларнинг 00С... 31000С1000С интервалида озгина ҳосил бўлади, бундай ҳолат эса совуқ уланмалар температурасига тузатиш киритишни талаб этмайди.\n8.9-расм. Термопаранинг конструктив схемаси\nВолpфрамрений-волpфрамренийли (ТВР-5/20 ва ТВР-10/20) термоэлектр термометрлар 00С дан 22000С гача бўлган температурани узоқ вақт давомида ва қисқа вақт давомида 25000С гача, шунингдек, вакуммда, нейтрал ва тикланадиган муҳитларда температураларни ўлчашга мўлжалланган. Одатда, мусбат термоэлектрод 95% волpфрамдан ва 5% ренийдан ёки 90% волpфрамдан ва 10% ренийдан ташкил топган қотишмадан, манфий термоэлектрод эса 80% волpфрамдан ва 20% ренийдан ташкил топган қотишмадан тайёрланади.\nТермоэлектр генератор, теримоэлектр совитгич ва турли ўлчов асбобларида ярим ўтказгичли термопаралар ишлатилади. Улардаги ТЭЮК металл ва металл қотишмаларидан ишланган оддий термопаралардаги ТЭЮК дан 5-10 марта катта. Бундай термопараларда термоэлектрод материаллар сифатида ZnSb ва CdSb қотишмалари ишлатилади.\nТурли муҳитлар температурасини ўлчайдиган термопаранинг схемаси 8.9-расмда кўрсатилган. У ғилоф 1, қўзғалмас ёки қўзғалувчан штуцер 2, қўзғалмас штуцер билан найча 6 орқали, штуцер харакатда бўлганда эса ғилоф билан бевосита уланган каллак 3 дан иборат. Қопқоқда изоляцион материалдан ишланган розетка 4 жойлашган. Бу розеткада термопарани ўлчов асбоби билан улайдиган термоэлекрод 5 ва симлар учун қисқичлар жойлашган.\nТермопараларнинг ҳимоя ғилофлари кўпинча +10000С гача температуралар учун турли маркадаги пўлатдан тайёрланади. Бундан ҳам юқорироқ температураларда қийин эрийдиган бирикмалардан (ГОСТ 13403-77) тайёрланган махсус ғилофлар ишлатилади.\nАмалиётда кабелли турдаги термоэлектр термометрлар кенг тарқалмоқда. Улар босим 40 Мпа гача бўлганда, -500С дан +11000С гача бўлган температуралар оралиғида қўлланилади. Кабелли турдаги термометрларнинг иссиқлик зарбаларига, тебранишга ва механик юкламаларга нисбатан оширилган мустаҳкамлиги ва радиацияга чидамлиги каби муҳим афзалликлари улардан турли ички ёнув двигателлари ва АЭСнинг энергетик реакторларида фойдаланиш имконини беради.\nСирт температураларини ўлчашга мўлжалланган термоэлектр термометрлар махсус конструкцияга эга. Бундай термопаралардан кимё саноатида кенг фойдаланилади, улар турли аппаратлар, сув ва иссиқлик узатиш тармоқлари, машиналарнинг айланувчи қисмлари ва шунга ўхшаш воситаларнинг сирт температурасини ўлчашга хизмат қилади.\nВертикал аппаратларда (аммиак синтези коллонкаларида) температураларни ўлчаш учун махсус термоэлектр термометрлар - кўп зонали термометрлар ишлатилади.\nТермопараларнинг асосий камчилиги сифатида улардаги инерционликнинг нисбатан катталигини кўрсатиш мумкин. Яoни, муҳитнинг ўзгарган температураси билан термопарадаги ҳарорат мувозанат ҳолатига келиб, ишончли саноқ олиш учун барқарор вазият вужудга келишига камида 1,5 минут вақт кетади.\nУзатувчи термоэлектрод симлар\nТермоэлектр термометрни ўлчаш асбоби билан улайдиган симлар шундай материллардан тайёрланадики, улар ўзаро жуфт бўлиб, ўзлари уланган тероэлектр термометрлар ҳосил қиладиган ЭЮК ни (ўша температураларда) ҳосил қилади. Бундай талаб таҳминан 1000С температура билан чегараланади, бундан юқори температурада термоэлектр термометр ва улайдиган симларнинг тавсифлари бир-биридан фарқ қилиши мумкин. Бундай бўлишига йўл қўйилади, чунки улайдиган симларнинг температураси, одатда, юқори бўлмайди. Кўрсатилган талаблар бажарилганда, термокомпенсацион симлар термоэлектр термометрни (термопарани) улайдиган симлар узунлиги қадар узайтиради, термопаранинг эркин учлари эса ТЭЮК ни ўлчашга мўлжалланган асбобнинг клеммаларида бўлиб қолади. Юқорида кўрсатилган талабга риоя қилмаслик термопаранинг эркин учларини ўлчаш симлари билан улайдиган жойларда чокларнинг пайдо бўлиши натижасида “паразит” ТЭЮК ҳосил бўлишига олиб келиши мумкин. Агар узайтирувчи симлар термометрники каби даражалаш тафсилотига эга бўлса, “паразит” ТЭЮК ҳосил бўлишидан халос бўлинади.\nУзайтирувчи термоэлектрот симлар бир ва кўп симли қилиб, изоляцияда ва ташқи қоплама ёки қобиқли қилиб ишлаб чиқарилади, бу монтаж қилиш ва ётқизишда қулай. Изоляциялаш учун пловинилхлорид, полиэтиллентерефталат ва фтосимлар кўпинча пливинилхлорид қобиқ, лавсан ип ёки шиша ип билан чирмаб ўралади.\nАгар ташқи электр магнит майдондан ва механик таoсирдан сақланиш талаб этилса, унда мис, пўлат симли (ГОСТ 24335-80) қоплама ёки экранлар қўлланилади.\nҲар бир сим материали изоляциянинг ўз рангига ёки симларнинг ўрамасида ва қопламаси рангидаги симларга эга бўлади. 8.4-жадвалда термопаралар, тавсия этиладиган узайтирувчи тероэлектрод симлар, уларнинг белгилари ва ранглари келтирилган.\nТермопаралар учун узайтирувчи термоэлектрод симлар\nТермопара\tУзайтирувчи термоэлектрод симлар\nБелгилар\tЖуфт-симлар\tРанги\nМис-копелли\tМК\tМис-копелp\tҚизил (пушти)-сариқ (тўқ сариқ)\nМис-мисникелли\tМ\tМис-константан\tҚизил (пушти)-жигарранг\nХромел-копелли\tХМ\tХромелp-копелp\tБинафша (қора) - сариқ (тўқ сариқ)\nНикелpхром-никелp алюминийли\tМТ-НМ\tМис-константан, мис-титан - никелp мис\tҚизил-яшил қизил-кўк\nПлатинородний-платинали\tП\tМис-қотишма ТП\tҚизил (пушти-яшил)\nВолpфрамрений-волpфрамренийли\tМ-МН\tМис-қотишма МН, 2,4\tҚизил (пушти) - кўк (зангори)\nТемпературани қаршилик термометрлари билан ўлчаш температура ўзгариши билан электр ўтказгич ҳамда ярим ўтказгичлар электр қаршилигининг ўзгариши хусусиятига асосланган. Демак, ўтказгич ёки ярим ўтказгичнинг электр қаршилиги ундаги температуранинг R=(t) функциясидир. Бу функциянинг кўриниши термометрдаги қаршилик материалларининг хоссаларига боғлиқ. Кўпчилик тоза металларнинг электр қаршилиги температура кўтарилиши билан ортади, металл оксидлари (ярим ўтказгичлар) нинг қаршилиги эса камаяди. Қаршилик темометрларини тайёрлашда қуйидаги талабларга жавоб берувчи тоза металлар қўлланилади.\n1. Ўлчанаётган муҳитда металл оксидланмаслиги ва кимёвий таркиби ўзгармаслиги керак.\n2. Металлнинг температура қаршилик коэффициенти етарли даражада катта ва барқарорлашган бўлиши лозим.\n3. Қаршилик температура ўзгариши билан тўғри ёки равон эгри чизиқ бўйича кескин четга чиқишларсиз ва гистерезис ҳолатларисиз ўзгариши керак.\n4. Солиштирма электр қаршилик деярли катта бўлиши керак. Маoлум температуралар оралиғида юқоридаги талабларга платина, мис, никелp, темир, волpфрам каби металлар жавоб беради.\nЭлектр қаршиликнинг температурага боғлиқ муайян ўзгаришини тавсифловчи параметр электр қаршиликнинг температура коэффициенти дейилади.\nЭлектр қаршилиги температурага боғлиқ бўлган металларнинг температура коэффициенти ҳар бир температура учун бир қийматли аниқланиши мумкин:\n = (8.29)\nбунда: R0 ва Rt – мос равишда 00С ва t0С температурадаги электр қаршиликлар. Температура коэффициенти 0С-1 ёки К-1 ларда ифоланади. Кўпгина соф металлар учун температура коэффициенти 0,0035 - 0,065 К-1 чегараларда ётади. Ярим ўтказгичли металлар учун температура коэффициенти манфий ва металларникидан бир тартибга кўп (0,01 - 0,15 К-1) бўлади.\nҚаршилик термометрларини тайёрлаш учун мис, платина, никелp ва темирдан фойдаланилади.\nМис арзон материал бўлиб, унинг қаршилиги амалда температурага чизиқли боғлиқ, яoни\nбунда: Rt ва R0 – мос ҳолда t ва 00С температураларда термометрнинг қаршилиги:  - мис симнинг температура коэффициенти: =4,2810-3К-1\nМиснинг оксидланиши юқори бўлганлиги туфайли у 2000С дан ортиқ бўлмаган температураларни ўлчашда қўлланилади. Миснинг солиштирма қаршилигининг камлиги (=0,1710-7 Омм) унинг бу ўринда камчилиги ҳисобланади. Симнинг солиштирма қаршилиги қаршилик термометрининг габаритига таoсир этади: солиштирма қаршилик қанча кам бўлса, шунча кўп сим керак бўлади, шунинг учун мисли термометрлар габарити нисбатан катта бўлади.\nГОСТ 6651 - 78 га кўра мисдан тайёрланган қаршилик термометрлари –2000С дан +2000С гача температураларни узоқ муддатли ўлчашда қўлланилади. Улар II ва III синфларда чиқарилади. Номинал қаршиликлари 00С да 10; 50 ва 100 Ом тенг қилиб тайёрланади.\nПлатина - қимматбаҳо материал. Кимёвий жиҳатдан инерт ва соф ҳолда осонлик билан олинади. Платинадан тайёрланган қаршилик термометрлари -2600С дан +11000С гача температураларни ўлчаш учун қўлланилади. Платина электр қаршилиги билан температура ўртасида мураккаб боғланиш мавжуд, -1830С дан 00С гача бўлган температура оралиғида қуйидагича ёзилиши мумкин:\nRt =R0 [(1+At+Bt 2+Ct 3(t-100)]\t(8.31)\n00С дан +6300С гача оралиқда эса:\nRt=R0 (1+At+Bt 2) (8.32)\nтарзида ифодаланади, бунда Rt ва R0 мос равишда платинанинг t ва 00С температуралардаги электр қаршилиги; А, В, С - ўзгармас коэффициентлар бўлиб, уларнинг қиймати термометрни даражалашда кислород, сув ва олтингугуртнинг қайнаш нуқталари бўйича аниқланади.\nҚаршилик термометрларини (термисторларни) тайёрлаш учун ярим ўтказгичлар (баoзи металларнинг оксидлари) ҳам ишлатилади. Ярим ўтказгичларнинг муҳим афзаллиги улардаги температура коэффициентининг катталигидир. Термоқаршиликлар тайёрлашда титан, магний, темир, марганец, кобалpт, никелp, мис оксидлари ёки баoзи металларнинг (масалан, германий) кристаллари турли аралашмалар билан биргаликда қўлланилади.\nЯрим ўтказгичнинг термометр қаршилиги (терморезистор қаршилиги) билан температура орасидаги боғланиш қуйидагича ифодаланиши мумкин:\nRт = R0 exр(B )\t(8.33)\nБу ерда R0 қиймат Т0 температурадаги термометр қаршилиги билан аниқланади, В қиймат эса термометр тайёрланадиган ярим ўтказгич материалига боғлиқдир.\n1,5К ва ундан юқори температураларни ўлчаш учун германийли терморезисторлар айниқса кенг тарқалган.\n-1000С дан +3000С гача бўлган температураларни ўлчашда оксидланувчи ярим ўтказгич материаллардан фойдаланилади. Ярим ўтказгичли терморезисторларнинг ўзгартиш коэффициентлари металл симдан қилинган сезгир элементли қаршилик термометрлариникига қараганда бир неча тартибга ортиқ. Аммо индивидуал ҳолда даражалаш зарурати температурани ўлчашда яримўтказгичли терморезисторлардан кенг фойдаланиш имконини чеклаб қўяди.\nТемпературани ўлчашда ММТ-1, ММТ-4, ММТ-6, КМТ-1, КМТ-4 русумидаги термоқаршиликлар ишлатилади.\nЯрим ўтказгичли терморезисторлар кўпроқ термосигнализация ва автоматик ҳимоя қурилмаларида қўлланилади.\nСаноатда чиқариладиган қаршилик термометрларининг турлари, асосий параметрлари ва ўлчамлари давлат стандартлари (ГОСТ 6651-78) билан белгиланади.\nТемпературани нурланиш пирометрлари ёрдамида ўлчаш\nЮқорида кўрилган, температурани ўлчашга мўлжалланган барча термометрларда термометрнинг сезгир элементи билан ўлчанаётган жисм ёки муҳит орасида бевосита контакт бўлиши тақозо этилади. Шунинг учун температурани ўлчашнинг бундай усуллари баoзан контактли усуллар деб юритилади. Бу усулни қўллашнинг юқори чегараси 18000С - 20000С. Аммо саноатда ва илмий тадқиқотларда бундан юқори температураларни ҳам ўлчашга тўғри келади. Бундан ташқари, кўпинча, ўлчанаётган жисм ва муҳит билан термометрнинг бевосита контактда бўлиши мумкин бўлмайди. Бундай ҳолатларда температурани ўлчашнинг контактсиз воситалари қўлланилади.\nНурланиш пирометрларининг ишлаш тамойили қиздирилган жисмнинг ўз иссиқлиги таoсирида ҳосил бўладиган нурланиш энергиясини ўлчашга асосланган. Нурланиш пирометрлари 200С дан 60000С гача бўлган температураларни ўлчашда ишлатилади.\nИссиқлик нурланиши жараёни нурланаётган жисм ички энергиясининг электромагнит тўлқинлари тарзида тарқалишидан иборатдир. Бу тўлқинлар бошқа жисмлар томонидан ютилганда, улар қайтади, яна қайтадан иссиқлик энаргиясига айналади. Жисмлар 0 дан  гача тўлқин узунликдаги электромагнит тўлқинларни тарқатади. Қаттиқ ва суюқ жисмларнинг кўпчилиги нурланишнинг узлуксиз спетрига эга, яoни барча узунликлардаги тўлқинларни тарқатади. Бошқа жисмлар (соф металлар ва газлар) нурланишнинг селектив спектрига эга, яoни улар спетрнинг муайян соҳасига тегишли бўлган тўлқинларни тарқатади. Спектрнинг тўлқин узунлиги =0,4 дан =0,76 мкм гача бўлган соҳасига кўринадиган нурлар тўғри келади. Кўринадиган спектрнинг ҳар бир тўлқин узунлиги маoлум рангга мос келади.\nСпектрнинг тўлқин узунликлари 0,4 дан 0,44 мкм гача тўқ бинафша рангга, 0,44 дан 0,49 мкм гача - кўк-зангори рангга; 0,49 дан 0,59 мкм гача тўқ ва оч яшил рангга; 0,58 дан 0,63 мкм гача - сариқ - тўқ сариқ рангга; 0,63 дан 0,76 мкм гача - оч ва тўқ қизил рангга мос келади.\nСпектрнинг 0,76 узунликдаги тўлқинлари кўринмайдиган инфрақизил иссиқлик нурларидир.\nҚиздирилган жисмнинг температурасини орттириб борилган сари унинг ранги ўзгариб, унда спектрал энергетик равшанлик, яъни маълум узунликдаги тўлқинлар (равшанлик) тезда ортади, шунингдек, йиғинди (интеграл) нурланиш сезиларли ортади. Қиздирилган жисмларнинг кўрсатилган хоссаларидан уларнинг температурасини ўлчашда фойдаланилади. Ушбу хусусиятларга қараб нурланиш пирометрлари квазимонохроматик (оптик), спектрал нисбатли (рангли) ва тўлиқ нурланишли радиацион) пирометрларга бўлинади.\nНазарий жиҳатдан абсолют қора жисмнинг нур чиқарилиши ҳодисасигина асосланиши мумкин, унда нур чиқариш коэффициенти деб 1 ни қабул қилинади. Агар жисм ўзига тушаётган нур энергиясини бутунлай ютса, у жисмни абсолют қора жисм дейилади. Барча реал физик жисмлар ўзига тушаётган нурларнинг бирор қисмини қайтариш қобилиятига эга. Шунинг учун жисмнинг нур чиқариш коэффициенти бирдан кичик, шу билан бирга у муайян жисмнинг табиатига ҳам, унинг сиртқи ҳолатларига ҳам боғлиқ. Табиатда абсолют қора жисм йўқ, аммо ўз хоссаларига кўра абсолют қора жисмга яқин бўлган жисмлар мавжуд. Масалан, қора ғадир-будир бўёқ (нефтp қуруми) билан қопланган жисм тушган нур энергиясини 96% гача ютади.\nСпектрал энергетик равшанлик ва интеграл нурланиш модда ёки муҳитнинг физик хоссаларига боғлиқдир. Шунинг учун пирометрлар шкаласини абсолют қора жисм нурланиши бўйича даражаланади. Температура ортиши билан спектрал энергетик равшанликнинг ортиши турли узунликдаги тўлқинлар учун турлича ва нисбатан унча юқори бўлмаган температуралар соҳасида абсолют қора жисм учун Вин тенгламаси билан тавсифланади:\nбунда: Е0 -  узунликдаги тўқлин учун абсолют қора жисмнинг спектрал энергетик равшанлиги; Т - жисмнинг абсолют температураси; С1 ва С2 нурланишнинг қабул қилинган бирликлар системасига боғлиқ бўлган константалари қиймати; С=2hС2, h - Планк доимийси; С - ёруғлик тезлиги; С2=NhC/Rr, N - Авогадро доимийси, Rr - универсал газ доимийси; е - натурал логарифм асоси.\nТурли узунликдаги тўлқинларнинг спектрал энергетик равшанлиги бир хил бўлмагани учун Вин тенгламасини оптик пирометрияда маълум узунликдаги тўлқинлар соҳасида қўлланилади (одатда тўлқин узунлиги 0,65 ёки 0,66 мкм бўлган қизил ранг учун). Вин тенгламасидан тахминан 3000 К гача бўлган температуралар учун фойдаланса бўлади. Ундан ҳам юқорироқ температураларда абсолют қора жисмнинг нурланиши жадаллиги Планк тенгламаси билан ифодаланади:\nЕ0=С1-5(е -1)-1 (8.35)\nАбсолют қора жисмнинг интеграл нурланиши Стефан - Болpцман тенгламаси билан тавсифланади:\nбунда С0 - абсолют қора жисмнинг нурланиш доимийси; Т - нурланаётган сиртнинг абсолют температураси, К.\nРеал физик жисмлар энергияни абсолют қора жисмга қараганда камроқ жадаллик билан нурлантиради. Квазимонохроматик пирометр билан ҳам тўла нурланиш пирометри билан ўлчаш натижасида шартли температура деб аталадиган температурага эга бўлинади. Шартли температурадан (равшанлик температурасидан) ҳақиқий температурага ўтиш учун Вин тенгламасини ўзгартириб фойдаланилади.\nФизик жисмнинг\tквазимонохроматик пирометр ёрдамида ўлчанган ёруғлик температураси ТR бўйича унинг ҳақиқий температураси қиймати Т қуйидаги тенглама билан ифодаланади:\nбунда ТR - жисмнинг пирометр ёрдамида ўлчанган равшанлик (шартли) температураси, К;  - тўлқин узунлиги, мкм; С2 - Вин тенгламаси доимийси;  - жисмнинг берилган тўлқин узунлиги учун қоралик даражаси.\nРеал жими температураси Т нинг тўлиқ қуйидаги формула билан ифодаланади:\nбунда: Ту - тўлиқ нурланиш пирометри билан ўлчанган шартли температура;  - барча узунликдаги тўлқинлар учун жисмнинг қоралик даражаси.\n1.\tА.Г.Сергеев, В.В.Крохин. Метрология. Учебное пособие. М.: Логос, 2001. -408 с.: ил.\n2.\tВ.П.Коротков. Основ метрологии и теории точности измерителнх устройств. М.: Изд. Стандартов, 1978. - 352 с.\n3.\tБ.Э.Мухамедов. Метрология, технологик параметрларни ўлчаш усуллари ва асбоблари. Т.: Уқитувчи. 1991. – 320 б.\n4.\tР.Ж. Тожиев, А. Йўлдошев, Ш.Д. Султонов. Аҳмад ал-Фарғоний ҳаёти ва ижоди. Т.: Фан. 1998.\n5.\tА.Абдураҳмонов. Улуғбек академияси. Т.: Қомуслар Бош таҳририяти, 1993.\n6.\tА.Иброҳимов, Х.Султонов, Н.Жўраев. Ватан туйғуси. Т.: Узбекистон, 1996. –396 б.\nTeglar: билан температура термометрлар бўлган термоэлектр ўлчаш жисмнинг 1179ора симлар 1179аршилиги абсолют 1179ўлланилади 1179аршилик электр температураси мумкин нурланиш термоэлектрод 1203ам коэффициенти\nҚуёш энергиясини бошқа тур энергияга айлантириш\nГазли суюқликли ва конденсацион манометрик термометрлар\nМашинасозликда кулланиладиган материаллар\nЎтказувчанлик ҳусусияти юқори бўлган материаллар.


Cана : 09-03-2018 / Жиззах янгиликлари, Мақолалар / кўрилди: 525\nКомпьютер технологияларининг шиддат билан ривожланиши таълим жараёнини янги босқичга кўтаради, бу ўз ўрнида таълим мазмунини, метод ва шаклларини қайта кўриб чиқиш, уни янги билим ҳамда кўникмалар билан янада бойитиш заруриятини туғдиради.\nТаълим тизимига электрон таълимни жорий этиш биринчи навбатда жамиятнинг интеллектуал салоҳиятига, жумладан, таълим соҳасининг ахборотлашувига, ахборот таълим ресурсларини ишлаб чиқишга боғлиқ. Дунёнинг ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларида таълимни ахборотлаштириш, шу жумладан электрон таълимни жорий этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.\nЭлектрон таълимни ривожлаантириш, унинг самарадорлигини ошириш йўллари изланилмоқда, таълимда янги ахборот технологияларини жорий этиш таълим соҳасидаги ислоҳотларнинг диққат марказидан ўрин олган. Таълимнинг фан ва ишлаб чиқариш билим интегратсиясининг асосли механизмларини ишлаб чиқиш, уни амалиётга жорий этиш, ўқишни, мустақил билим олишни индивидуаллаштириш, масофавий таълим тизими технологияси ва воситаларини ишлаб чиқиш ва ўзлаштириш, янги педагог ҳамда ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда талабалар ўқишини жадаллаштириш ана шундай долзарб вазифалар сирасига киради.\nБиз халқимизнинг дунёдаҳеч кимдан кам бўлмаслиги, фарзандларимиз биздан кўра кучли, билимли, доно ва албатта бахтли бўлиб яшаши учун бор куч ва имкониятларимизни сафарбар этаётган эканмиз, бу борада маънавий тарбия масаласи, ҳеч шубҳасиз, беқиёс аҳамият касб этади.\nАгар биз бу масалада хушёрлик ва сезгирлигимизни, қатъий ва маъсулиятимизни йўқотсак, бу ўта муҳим ишни ўз ҳолига, ўзбилармончиликка ташлаб қўядиган бўлсак, муқаддас қадриятларимизга йўғрилган ва улардан озиқланган маънавиятимиздан, тарихий хотирамиздан айрилиб, охир-оқибатда ўзимиз интилган умумбашарий тараққиёт йўлидан четга чиқиб қолишимиз мумкин деган биринчи юртбошимизнинг доно сўзларини доимо ёдда сақлаш биз мураббийларнинг бурчимиздир. Олий таълимда ўзбек тили курсини ўқитишда инновацион таълим технологиялари асосида ишлаш даврнинг асосий талаби, ҳаётнинг зарурияти бўлиб қолмоқда. Луғавий жиҳатдан инновацион тушунчаси инглиз тилидан таржима қилинганда "инновацон” – "янгилик киритиш” деган маънони англатади. Мазмунан эсатушунча негизида "Инновацион” тушунчаси муайян тизимнинг ички тузилишини ўзгартиришга қаратилган фаолиятни ифодалайди.\nИнновационларнинг кўринишлари: янги ғоялар; тизим ёки фаолият йўналишини ўзгартиришга қаратилган аниқ мақсадлар; ноанъанавий ёндашувлар; одатий бўлмаган ташаббуслар; илғор иш услубларидир.\nҲозирги кунда ахборот коммуникатсия технологиялардан лексикология модулини ўқитишда талабаларни қизиқарли оламга олиб киришда ўқитувчининг имкониятларини кенгайтиради, бунда талабалар ахборотларни мустақил равишда излаб топадилар, компьютер ёрдамида юклаб оладилар, таҳлилқиладилар ва бошқаларга етказадилар. Талаба талабаларни ахборот билан ишлашга, ўқишга ўргатиш замонавий таълимнинг муҳим вазифаси ҳисобланади.\nЛексикология модулини ўқитишда овозли матн, матнли қўшиқ, аудио монологлар, мултимедиалардан фойдаланиш, бадиий филмлардан, масалан, "Келинлар қўзғолони”, "Шум бола”, "Ўтган кунлар”, "Шайтанат”, "Маҳаллада дув-дув гап”, "Суюнчи” филмларида эмотсионал экспрессив сўзларидан неологизмлар, архаизмлар, историзмлар сўзлардан матн яратиш топшириқларидан фойдаланиш.\nАхборот олишнинг бошқа бир усули – дарс давомида бевосита интернетдан ахборот олиш ҳисобланади. Интернетдан аввлдан керакли материалларни топиш, компьютерга юклаб олиш ёки керакли материални онлайн тарзда дарс жараёнида талабаларга кўрсатиш мумкин.\nДарснинг қизиқарлилигини таъминлашда электрон материалларидан фойдаланиш яхши натижа беради. Уларнинг устунлик томонлари – материални бевосита кўриш, унинг алоҳидақисмларида тўхталиш, талабалар билан онлайн суҳбатлашиш, уларнинг фикрларини бевосита тинглаш ва дарсни жонли мулоқот тарзида ўтказиш ҳам мумкин. Дарсларда аниматсияли материаллар билан бирга видеороликларни ҳам қўллаш мумкин. Бу каби видеороликлардан фойдаланишда Ziyonet тармоғининг йирик лойиҳаси - utube.uz ведиопорталида жойлаштирилган ресурслар ёрдамида вазифасини ўтайди.\nАйниқса, чет тиллари, жисмоний тарбия, кимё, биология, ўзбек тили ва шу каби фанларни ўқитишда видеороликлардан фойдаланиш юқори натижани беради. Бундан ташқари танланган ўқув фани бўйича онлайн тест топшириқларидан ҳам фойдаланиш мумкин. Лексикология модулини ўқитишда янги педагогик технологиялардан, хусусан, интернет, медиадарсларда Номловчи, Атовчи, Ифодаловчи, Кўрсатувчи сўзларни топиш шу каби талабанинг дунёқараши, онгини ривожлантирибгина қолмай, уларда ўрганилаётган мавзуга нисбатан қизиқишини ривожлантиришга ва таълим жараёнини жадаллаштиришда муҳим аҳамият касб этади.\nШундай экан, бундай замонавий билимларга эга бўлган талабаларга дарс ўтувчи ўқитувчидан ҳам ахборот коммуникатсия технологиялар воситаларидан кенг фойдаланиш, дарс жараёнига тадбиқэтиш лексикология модулини ўқитишда турли лойиҳа ва тақдимотлар тайёрлаш ҳамда талабалар учун интерактив ва инноватсион технологиялар асосида янада қизиқарлиқилиб тақдим этиш талаб этилади. Талаба атроф оламга оид билимлар билан бир қаторда лексикология модулини ўқитишда сўз бойлигини ахборот коммуникатсия технологияларга оид билимларининг асосини ҳам айнан ўқитувчидан олгани маъқул деб ҳисобланади. Шу боис бугунги кунда ўқитувчининг ахборот коммуникатсияга оид ва инноватсион технологик малакалари даражасини мунтазам ошириб бориш зарур.\nЛексикология модулини ўқитишда талабанинг билимдонлигини шакллантиришнинг асосий омиллари мавжуд. Ахборот коммуникация технология воситалари ёрдамида, кўриш органлари (Кўз), нерв тизими, фаолият таянч аппарати учун хавфсиз бўлган ахборот коммуникация технология воситалари билан ишлаш эргономик услубларидан фойдаланиш ўрнини тўлдиручи машқларни бажариш, файллар ва папкалар тизимини ташкил қилиш, файллардаги ўзгаришларни эслаб қолиш, файллар ва папкаларни ўзгартириш, файлни чоп этишни дарс билан боғлаб амалга ошириш лозим.\nАхборотни ёзиш, қайд этиш бевосита камерадан, жумладан, рақамли микроскоп, микрофон, рақамли датчиклардан ахборотларни компютерга киритиш. Тасвирлар, матнларни сканерда ўтказиш, ахборотни ёзиб олиш (сақлабқолиш) лозим. Тасвир кўринишидаги киритилган матнни танлаб олиш, фото ва видеотасвир қурилмалари, ахборотни кўчириш лозим.\nЛексикология модулини ўқитишда матн яратиш, сўзларни тўғри ёзилиши, тиниш белгилари, орфография қоидаларини ўзлаштириб боришлари, шу билан бирга матнни сақлаш, унга ўзгартириш киритиш ва бошқаларини ўрганиш.\nМатнни териш билан ўзбек тили ва чет тилларини ўрганишга интилиш, тайёр расмдан нусҳа олиш, матн яратиш, матндан оилавий шажара дарахтини яратиш талаб қилинади. Сўз ёки матн қисмини ўчириш, алмаштириш, ўрнига қўйиш ва бошқа амаллар воситасида матнни таҳрирқилиш. Тасвирларни (слайд-шоу), видео ва аудио ёзувларни таҳрир қилиш. Лексикология модулини ўқитишда ахборотни қидириш компьютер луғатларидан бирор тушунча ёки интернетдан ахборотни қидириб топиш.\nХулоса қилиб айтганда, дарс жараёнида ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланишда педагог мутахассислар талабанинг табиий мативацияси, таълим мақсадлари; ахборот коммуникация технологиялари билимларини ўзлаштириш натижаларини назоратқилиш фан соҳаси бўйича ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш муҳим.\nДилноза Файзуллаева ЖДПИ ўқитувчиси\nДилмурод Ражабов ЖДПИ талабаси


Кордайдаги воқеалар сабабли Қирғизистонга ўтган 4500 қозоғистонликлар уйларига қайтишмоқда · Ынтымак Media\nКордайдаги воқеалар сабабли Қирғизистонга ўтган 4500 қозоғистонликлар уйларига қайтишмоқда\nДунёЯнгиликларКуннинг муҳим воқеалариҚизиқарли маълумотларОАВСиёсатТуризм\nҚР Давлат чегара хизматининг хабар қилишича, 9-февралдан бошлаб Қозоғистон фуқароларининг Қирғизистондан чиқиб кетиши бошланди. Шу куни Қозоғистон расмийлари ҚР шифохоналарида даволанган жабрдийларнинг бир қисмини ватандаги шифохоналарга ўтказди.\nШу билан бирга Жамбил вилоят ҳокимлиги 8-февраль куни кечқурун Кордай туманида «маҳаллий қамровда техноген характерда фавқулотда ҳолат жорий қилиш» борасида қарор қабул қилди. 9-февраль куни эрталаб маълум бўлишича, мазкур минтақада юз берган тартибсизликлар оқибатида ҳалок бўлганлар сони ўн кишига етди – саккиз киши тартибсизликлар вақтида, икки нафари реанимацияда вафот этди.\nҚозоғистон расмийлари тартибсизликлар вақтида Кордай туманида бузилган уйларни тиклашга ёрдам беришга ваъда берди. Бу ҳақда 9-февраль куни Қозоғистон бош вазирининг ўринбосари Бердибек Сапарбаев 8-февраль куни тартибсизликлар юз берган қишлоқ аҳолиси билан учрашуви чоғида баёнот берди.\n«Сиздан иғволарга учмасликларингизни илтимос қиламиз. Вайрон бўлган ҳамма уйларни тиклаймиз, оилаларга ёрдам берамиз. Мутахассислар зарарни ўрганиб чиқишади. Яна бир бор Қирғизистонга кетган ва қариндошларинкида бўлганларнинг барчасига мурожаат қиламиз – уйингизга қайтинглар».\nҚР Давлат чегара хизматининг хабар қилишича, «2020- йилнинг 9-феврал соат 10:00даги ҳолатига кўра ҚРдан 1000дан ортиқ Қозоғистон фуқароси чиқиб кетди». ДЧХнинг таъкидлашича, давлат чегарасининг қирғиз-қозоқ участкасидаги вазият барқарор, назорат ўтиш пунктлари одатдагидек ишламоқда.\nҚозоғистон расмий идоралари Қирғизистонга қанча Қозоғистон фуқароси ўтгани ҳақида маълумот бермади. ҚР ҳукуматига яқин манбарларнинг айтишича, 2020-йил 8-феврал кечги маълумотларга кўра, Қозоғистондан Қирғизистонга 4500 га яқин киши ўтган.\nШу билан бирга айни дамда Қозоғистон хукумати «ҳодиса оқибатларини бартараф этиш мақсадида» бош вазир ўринбосари Бердибек Сапарбаев раҳбарлигида хукумат комиссиясини тузди. Мазкур комиссия марҳумларни дафн қилиш, кўрилган зарарни аниқлаш ва жабрдийдаларнинг мулкини қайта тиклаш ишлари билан шуғулланади. Ҳодиса жойига етиб келган бош вазир ўринбсари тинчлик ва бирдамликка чақирди: «Мамлакатимиз учун, халқимиз учун биз буни тўхтатишимиз керак». Айни дамда Кордай туманида фавқулотда ҳолат режими амал қилмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, 7 февралдан 8 февралга ўтар кечаси Жамбил вилоятининг Кордай туманидаги камида бешта қишлоқда, маҳаллий аҳолининг сўзларига қараганда, оммавий тартибсизликлар юз берди. Бу ерда гап, жумладан Қирғизистон билан чегарадаги асосан этник дунганлар истиқомат қиладиган Масанчи, Сортобе ва Аухатти аҳоли пунктлари ҳақида бормоқда. Улар нима учун айрим кишиларнинг айби билан бир нечта қишлоқ аҳолиси ва бир этник халқ вакиллари зарар кўришларини тушунмасликларини тан олишмоқда.\nҚозоғистон ИИВнинг маълум қилишича, айни дамда 30дан ортиқ хусусий уй, 15 та савдо объекти, 23 та автомашинага зиён етган. Жиноят Кодексининг «Оммавий тартибсизликларни уюштириш ва иштирок этиш» ва «Қотиллик» моддалари бўйича судга қадар тергов ишлари олиб борилмоқда.\nҚозоғистон ғарбида карантин юмшатилмоқда


Бухорода инқилоб [Abdurauf Fitrat]\n«Дунё ҳаводис ўчоғидир» демишлар, тўғри бир сўз.\nЙигирма саккиз(инчи) февралда Русияда ҳуррият бўлди, императўр Николай тахтдан тушурилди. Кўнсул Миллер Когондан Бухорога кируб, «Наминор» ҳавлисида ўтурди.\nХалқ оғзинда янгиғина бир сўз тушуб қолди: «Бухорода ҳуррият бўлар экан. Муни ёшларнинг билаги билан рус қўнсулхонаси қила(р) экан».\nКўнсул Миллер Бухоронинг баъзи жамоалариндан баъзи одамларни ёниға киргузиб гапурди.\nШул чоғларида қозикалон Бурхониддин билан раис Абдуллоҳхўжа Садур ва муфти Асқар Маснаф маҳдум қатл этилдилар. Бунларнинг ўрнинда Муҳаммад Шариф махдум қозикалон ва Абдулсамад махдум раис бўлдилар. Бу ҳодиса Бухоро халқининг қизғин бир ҳаяжоинига сабаб бўлди.\nАпрелнинг еттисинда амиримиз бир баённома чиқордилар. Апрел саккизида Бухоро ёшлари бойдоқ чиқориб муборакбод қилдилар. Муллалардан бир жамоа чиқиб шул бойдоқ чиқорғанларни кофир деб ўлдурмоқчи бўлдилар. Ҳукумат ёшларнинг бирини тутуб етмиш беш таёқ урди.\nАпрел тўққузда қушбеги одамлари ёшларнинг уйларини босдилар. Топғанларини кетуруб «обхона» деган рутубатли бир маҳбусда қамадилар ва иккитасини яна ҳукумат амри билан етмиш беш таёқдан урдилар. Ёшлар қочиб Когонга чиқдилар. Абдулҳамидхон раисликдан тушди. Маснаф махдум раис бўлуб келди. Самарқанддан рус солдатлари келиб обхонадаги ёшларни қутқорди.\nМана шунлар бир-икки ҳафта орасинда бўлуб ўтган ҳодисалар. Ҳар бири - бир маъно! Мен аниқ биламанким, шул ишларнинг ҳақиқат ҳикматлариндан руслар билан ёшлар ва Бухоро беклариндан бошқа кимса хабардор бўлмади. Бухоро халқи на муллабаччалари, на саҳройилари, на косиблари бу қоронғу воқеалардан бирор нарса онглаёлмадилар.\nТўғридир: ҳар ёнга югурдилар, истамаймиз, «ўлдирамиз, ғазо қиламиз» дедилар.\nНимани истамадилар, кимни ўлдурмоқчи бўлдилар, кимнинг ғазосиға чикдилар? Бунларни онглағанлари йўқ!.. Мана бул рисолани шунларни онглатмоқ учун қўлимға олдим. Негаким, тилагим ҳақиқатни халқға онглатмоқдир.\nҲақиқатни бутун очиб онглата билмак учун бул рисолани уч бўлакка тартиб этдим:\nИликотимиздағи ишларнинг буюкроғи, албатта, экинчилик, яъни деҳқонлиқдир. Биз бу ерда ҳукуматимиз билан деҳқонлар орасиндағи ишларни арз қиламиз. Бухоронинг деҳқончилик ерлари тўрт турлидир. Амлок, мулки ҳур, вақф. Бухоро ерларининг тўртдан бири мулки ҳур билан вақф бўлса, бошқаси амлок билан мулки ҳирожийдир.\nМана Бухорода шул амлокни нечук олалар: Бухоро ҳукумати Бухоро теваракиндаги туманларнинг амлокини олмак учун амлоқдорлар тайин қиладилар. Аммо вилоятларнинг амлокларини бекордан оладилар. Ҳар вилоятнинг беги ўз вилоятиға амлоқдорлар қўядир. Ҳар амлокдорнинг неча оти, сайиси ва хизматкори бордир. Бутун шунларнинг муҳаррифлари бечора деҳқонларнинг устинадир. Амлокдорлар Бухоро ерларини икки турли истифо қилалар. Биринчиси «хасбар», иккинчиси «хирман». Туманлар, Чаҳоржўй, Кармина, Хатирчи, Миёнкал ерларини «хасбар» тариқи билан истифо қилалар. Бухоронинг бошқа вилоятлари хирман тариқи билан истифо қилинадилар. Бу тариқларнинг иккиси дахи ямондир. Иккисиға ҳам золим ва инсофсизлик кўб бўладир.\nХасбар тариқи шудир: экин етишгандан кейин амлокдор ўз одамлари билан бало қўшуни каби истифоға чиқадир. Кечалар навбат билан деҳқонларнинг уйлариға қўнуб, кундузлар истифо қиладир. Ҳануз хирман қилмаған устига келиб ҳеч бир нарсани билмаган йўлдошлари билан тахмин қилуб бир нарса ёзадир.\nХирман қилинмаған, бичилмаган экинларнинг қанча чиқорини билмак албатта куч: мундай тахминлар ҳеч тўғри чиқмайдир. Ё амлокдорларнинг ва ё деҳқонларнинг ҳақи албатта кетадир, лекин бизнинг амлокдорлар ўз ҳақларини бошқаға ўткармайлар, балки деҳқоннинг ҳақиға жавр қиларға тиришалар. Бечоранинг ўн ботмонлиқ экинини йигирма ботмон тахмин қилуб дафтарда ёзалар.\nХирман истифоси шудирким, деҳқон экинини бичиб, хуббидан чиқориб хирман қиладир ва амлоқдор жанобларини кутиб турадир. Амлокдор келмагунча бола-чақаси очлиқдан ўлса ҳам меҳнат қилиб етиштирган ҳосилиндан озғина ололмайдирлар. Олсачи, боши балода қоладир икки чорак олса, амлокдор хабар олиб келадир ва бечорани ёғочларға осиб қамчинлар билан уруб, уч-тўрт ботмоннинг оқчасини оладир. Истифо замони келгач, амлокдор жаноблари одамлари билан чиқиб юқорида ёзғанимиз каби хирманлар орасинда кезиб, тахмин қилиб дафтарларда ёзадир.\nАмлокдорлар тахмин қилиб ёздиқлари ҳосиллардан бошлиқ ҳақини шул чоғда олмайлар, ёлғуз тахмин қилиб кеталар. Деҳқон хирманини кўтарадир, масалан, буғдойни элтиб, арзонлиқ чоғинда юз тангадан сотадир. Вақтлар ўтуб буғдой юз элли(к) тангага чиқғандан кейин амлокдор бошлиқ ҳақини талаб қиладир. Ул вақт бечора деҳқонларидан юз элли(к) тангадан пул оладир.\nЭнди бир деҳқонни кўзимиз олдинда кетуриб шу ишларни унинг устинда юритайлик, кўрайлик нима бўлар. Масалан, Турсун отли бир деҳқоннинг тўрт танобғина ери бор, кеча уйқусизлиқлари, кун очлиқлари орасинда югуруб, чопиб, иссиқ-совуқ демай, қўш боғлар, хирман совурар, ўн ботмонғина буғдойни хирман қилиб ҳозирлаб қўяр, лекин бола-чақалари очлиқдан ўлса ҳам амлокдор бек келмагунча шунча меҳнат билан ҳосил бўлған буғдойиндан бир ҳовуч ололмас.\nОлса, бир ҳовуч еринда бир ботмон буғдойни йигирма ботмон тахмин қиларлар. Кафсан, от еми, мирзоёна - нималар дебон бир ботмонча буғдойни олиб кетарлар. Бечора Турсун қолған тўққиз ботмон буғдойни кўтарадир. Бозорга элтиб, юз тангадан тўққиз юз тангага сотадир. Ҳафта, ойлар ўтуб буғдой нархи 150 тангага чиқғач, амлокдор бек ҳақларини талаб қилалар ва Турсунбойни йигирма ботмон буғдойнинг учдан бири бўлған олти ярим ботмон буғдой учун бозор нархи юз элли(к) тангадан тўққуз юз етмиш беш танга оларлар. Мана бозорға бечора Турсун бир йиллик меҳнат қилиб чиқардиғи буғдойдан етмиш беш танга зарар тортиб чиқадир.\nЛекин иш шунча битдими? Йўқ, яна бир буюк масъата қолди: Турсун-ку ўз буғдойининг пулларини неча ойдан еб битирған эди. Амлокдорга бу тўққуз юз етмиш беш тангани қаердан топиб берди? Ҳиндилардан, яҳудийлардан ё ҳинди табиат мусулмонлардан фойдага кўтариб берадир. Бизнинг деҳқонларимизнинг уйини куйдирган қайдадир? (Муни кейинроқда арз қиламан.) Эмди кўрайлук, қани, бу ҳукумат билан шу амлокдор беклар ким, бечора деҳқондан имкони(ча) меҳнат қилиб, чиқардиғи ҳосилни бутун оларлар, бирор кун, бирор йўл билан шу деҳқоннинг бирор ишига кўмак қилурми? Албатта, йўқ.\nҲатто бутун қўлимиздан тортиб олдиқлари экинларнинг суйини ҳам кетуруб бермайдир. Шунинг учун ҳам деҳқоннинг уйини куйдирадилар.\nЙилда бир дафъа арикдарни қазмоқ керакки, бу ишни бухоролилар «ҳашар» дейлар. Арикдан сув ичатурған бутун деҳқонлар йилнинг олти ойинда шул ҳашар учун кунда бир мардикор (ишчи) бергулидир. Бера олмасалар бир мардикорнинг кундалик оқчасини ҳукуматға бергулари лозимдир. Муҳорабадан бурун бир мардикорнинг кундалиги 10 танга эди, аммо шу кунларда қирқтанга (олти сўм). Ўн таноб ери бўлған бечора бир деҳқон ҳар йилнинг олти ойинда ё бир мардикор тутиб ҳашарға берадир ва ё шу мардикоркинг олти ойлиқ оқчасини ҳукуматға берадир, бошқа чораси йўқдир. Бир мардикорнинг шу кунларда олти ойлиғи 7200 тангадир. Аммо илгари 1800 танга бўла(р) эдики, бу ҳам бечораларға оз оқча эмасдир.\nТухумға, ҳўкузға, от аробаға пул берган бечора деҳқон ҳар йил ҳашар учун мунча оқчани қаердан топиб берадир?\nОлдиғи ҳосилданми? Уни-ку амлокдор олиб кетди, бечора деҳқон бу оқчани ҳиндилардан фойдаға кўтариб берадир. Бундан бошқа пойтахтнинг атрофиндаки ерларға сувни адолат юзасиндан бўлиб бермак учун бир мироб (яъни сув беги) бор, бу одам сувни тақсим қилиб бермак еринда қўнуғини (навбатини) деҳқонларға сотиб турадир. Сув беги жаноблариға йилда бир неча дафъа оқча бермаган деҳқонлар сув ичолмайлар.\nБухоро хонлиғинда икки турли закот бор: биринчиси мол закоти. Шаръий бўйинча ҳар мусулмон ўз оқчасиға йилда бир дафъа закот берадир. Лекин Бухоро савдогарлари ўз оқчалариға йилда беш-олти, ҳатто ўн дафъа закот бералар: масалан, бир савдогар Бухородан йигирма минг тангалик мол олиб, Қаршиға элтиб сотса, бир закот берар. Яна у ердан шу оқчаға мол олиб Бухороға келса, бир закот берар. Ва яна Бухородан шу оқчаға мол олиб Қаршиға қайтса, бир закот берар. Шундайин ўн йўла кетиб, келса ўн йўла закот оларлар. Бунинг зарари ёлғуз савдогарнинг ўзинда бўлса сўз йўқ эди. Чунки савдогардир, бойдир, озғина кўброқ оқчаси кетса ҳам зарар қилмайдир. Лекин у савдогар бу ортуқ ердаги закотларни мол устиға қўйиб сотадир. Демак, бундан ҳам қашшоқлар ҳам деҳқонлар зарар торталар.\nИккинчи закот - качи закотидир; қўй билан качидан олинадир. Қўй билан качининг закоти ҳақиқатан қирқдан бир бўлса ҳам, саррофона, котибона ва, билмасам, нималар деб йигирмадан бирга тушуриб қўялар. Бунлардан бошқа чакана закоти деб нисобға эришмаган қўйлардан шариатға махолиқзакот олалар. Закоти олинған қўйлар ва качиларнинг таниндаки йўниндан дахи закот олмокдари кўб буюк масхаралиқ эмасми?\nЗакотда зулмларнинг каттароғи шулким: қўй ва качи закотини дафтар юзиндан оларлар. Масалан, ўтган йили маним қирқ қўйим бор эди. Келиб дафтарда ёзиб закотини олиб кетдилар. Сўнгра маним қўйларим ўлди ёинки сотиб битирдим. Бу йил бирта ҳам қўйим йўкдир. Лекин закотчи бек келгач, дафтарни очиб кўралар, ким, маним отимда қирқ қўй ёзилған; иши битди, мендан бир закот олиб кеталар. Қўйим йўқдесам онинг дафтарида бор деярлар «бор эди, лекин сотиб битирдим» десам тингламайлар. «Йўқ, бермайман» десам уриб, осиб ола(р)лар.\n(«Ҳуррият», 1918 йил, 69-72, 75-сонлар)\n↑ Мақола «Колесов воқеалари» деб ном олган Март воқеаларидан (1918) аввал ёзилган бўлиб, унда ёш бухоролиларнинг Тошкентга кўчиши, унинг аъзоларининг амир томонидан қамоққа олиниши ва Самарқанддаги солдатлар томонидан озод қилиниши каби воқеалар акс этган. Мақола мазмунидан ва Фитратнинг ўз сўзларидан маълум бўладики, бу асар алоҳида рисола шаклида тартиб берилган эди, бу ерда келтирилаётган қисмлар унинг бошлангич боблари, холос. Кейинги Март воқеалари, «Ҳуррият» газетининг ёпиб қўйилиши рисоланинг тугалланишига халақит берган кўринади. Рисола кейинчалик ҳам на алоҳида шаклда, на бошқа вақтли нашрларда эълон қилинмаган. Бироқ шу тугалланмаган парча ҳам Фитратнинг Бухоро экинчиси (деҳқон)нинг аҳволидан нақадар чуқур бохабарлиги, уни ўзгартириш учун дилдан уринаётганига гувоҳ бўла олиши мумкин.\n↑ ҳаводис - ҳодисалар.\n↑ раис Абдуллоҳхўжа Садур - вақф ва дин ишлари билан шуғулланувчи амалдор Бухоро хонлигида раис деб юритилган, у кўпинча садрлардан бўлгани учун, қолаверса, бу мансаб диний ишлар билан боғлиқ бўлгани учун садр ва эшонлар қўйилган. Абдуллоҳхўжа эса, Фитрат бошлиқ жадидчиларнинг талаби билан амирнинг буйруғига кўра қатл қилинган эди (бу ҳақда Фитратнинг аввалги мақолаларида ҳам сўз юритилади).\n↑ муфти Аскар Маснаф - шариат масалаларини талқин қилувчи ва шул ҳақда ҳукм чиқарувчи Бухоронинг юксак лавозимдаги шахсларидан. Қозикалон Бурҳониддин билан бирга бу лавозимдаги кишилар ҳам қатл қилинган эди. Бу ҳақда қаранг: Фитрат. Бухоро уламоси, «Ҳуррият», 1917, 48-сон.\n↑ Бойдоқ - намойиш.\n↑ Бу шахс Ф. Хўжаевнинг шаҳодатига кўра (Ф. Хўжаев. Асарлар, И жилд, Тошкент, 1976, 118-бет) Мирза Насрулла эди. 17 мартда амир чиқарган манифест муносабати билан намойиш ўтказилган бўлиб, бу намойиш иштирокчиларидан, яъни ёш бухоролиларнинг фаолларидан бир нечасини Амир «обхона»га қаматган эди. Калтакланган Насрулла эртасигаёқ вафот этади. Мақоланинг қуйироғида Фитрат яна икки киши калтакланганини ёзади. Улар С. Айний ва Мирбобо эдилар. Қамоқдан улар билан бирга Отахўжаев ва Юсуфзодалар ҳам озод этилади.\n↑ «Ғазо» - мусулмонларнинг ялпи уруши, мазлумларнинт золимларга қарши урушидир. Бу ерда: камбағал мусулмонларнинг ўз душманларига қарши уруши назарда тутилади.\n↑ «Рисолани... қўлимга олдим» - Таассуфки, бу рисола охиригача етмаган. «Бухоронинг ҳоли» деб номланган биринчи қисмдан айрим мақолалар чоп этилди, холос. «Фитна соатлари» деб номланган иккинчи, «Ёшларнинг тилаклари» деб номланган учинчи қисм эса, кейин ҳеч қаерда эълон этилмаган. Бизнингча, у ёзилмай қолиб кетган.\n↑ Иликот - қўлимиздаги; бу ерда: кундалик маъносида.\n↑ Амлок - бу ерда: амлок - мулуклар, яъни давлат томонидан солиқ олинадиган махсус руйхатдаги ерлар.\n↑ мулки ҳур - озод ерлар, яъни солиқолинмайдиган ерлар.\n↑ Вақф - мулкдорлар томонидан диний муассаса, масжид ёки мадраса тасарруфига берилган ерлар. Унда ишлаб, кўрган фойдалари айни муассасалар учун сарф бўлади. Вақф ерларини сотиш ёки бировга хатлаб бериб юбориш манъ қилинади.\n↑ Ҳирож - ердан олинадиган солиқ, бу ерда: мулки ҳирожий - солиқ талаб этиладиган ерлар.\n↑ Сайис - иш юритувчи.\n↑ Муҳарриф - сарф-харажат.\n↑ истифода - фойдаланмоқ.\n↑ Хасбар - хос (махсус) ва бар (самара, натижа) сўзларидан ҳосил қилинган бу тушунча солиқ ундиришнинг бир усули бўлиб, бунда ҳосил битмай туриб (кечаси ё кундуз тўсатдан) ерлардан олинадиган ҳосил тахмин қилиниб, ёзиб кетилади. Мана шу тахмин бўйича Бухоро деҳқонларининг ерларидан солиқ ундирилган.\n↑ Хубб - севиш, муҳаббат билан, бу ерда: (хуббидан чиқариб - кўнгилдан чиқариб, астойдил, муҳаббат билан маъноларида.)\n↑ Кафсан, от еми, мирзаёна - кафсан маҳаллий туман маъмурияти учун (туман бошлиқларининг идоравий сарфи учуи) олинадиган солиқ; от еми - амир сарбозларининг отлари учун деган баҳона билан олинадиган дон солиғи; маҳаллий ҳокимиятдаги хат, ҳужжат ишлари деб олинадиган солиқ мирзаёнадир.\n↑ муҳораба - уруш, бу ерда: Биринчи жаҳон уруши назарда тутилади.\n↑ тухум - уруғ, бу ерда: уруғлик маъносида.\n↑ качи закоти - қўй, эчки каби чорва молларидан келадиган фойданинг қирқдан бири миқдорида олинадиган солиқ. Бу ерда: «качи-кичи - эчки» маъноларида ишлатилади (шевага оид сўз).\n↑ сарфона, котибона - сарф-харажатлар учун, котиблар учун деган баҳоналар билан қирқдан бир эмас, балки йигирмадан бир миқдоридан олинадиган закот.\n↑ чакана закоти - нисобга (ҳисса, миқдор, бу ерда: ҳисобга қўшилмаган маъносида) эришмаган уй ҳайвонларидан олинадиган солиқ. Масалан, ҳисоблаш пайтида бу қўй ва эчкилар йўқ бўлиб, улар рўйхатга олишдан кейин туғилган. Улар учун чакана закот олинган.\n↑ таниндаки (танидан) йўниндан (йўсининдан) - закот олинган уй ҳайвонларининг танидан (ҳисобидан) яна закот олиш (худди савдогарлардан бир неча бор закот олингани каби).\n↑ Мақола тугалланмаган эканини юқорида айтилди (буни ушбу фикрнинг тугалланмаганидан ҳам билса бўлади).\n1 Angliz va Turkiston [Abdurauf Fitrat] 308\n2 Англиз ва Туркистон [Abdurauf Fitrat] 326\n3 Buxoro ulamosi [Abdurauf Fitrat] 340\n4 Buxoro vaziri Nasrullohbey parvonac... [Abdurauf Fitrat] 295\n5 Buxoroda inqilob [Abdurauf Fitrat] 301\n6 Buxoroning holi [Abdurauf Fitrat] 298\n7 Бухоро вазири Насруллоҳбей парвонач... [Abdurauf Fitrat] 298\n8 Бухоро уламоси [Abdurauf Fitrat] 304\n9 Бухоронинг ҳоли [Abdurauf Fitrat] 296\n10 Johilona taassubgʻa misol [Abdurauf Fitrat] 306\n11 Жоҳилона таассубға мисол [Abdurauf Fitrat] 304\n12 Musulmon sevgisi (hikoyat) [Abdurauf Fitrat] 382\n13 Musulmonlar, gʻofil qolmang! [Abdurauf Fitrat] 369\n14 Muxtasar Islom tarixi [Abdurauf Fitrat] 529\n15 Muxtoriyat [Abdurauf Fitrat] 305\n16 Мусулмон севгиси (ҳикоят) [Abdurauf Fitrat] 332\n17 Мусулмонлар, ғофил қолманг! [Abdurauf Fitrat] 303\n18 Мухтасар Ислом тарихи [Abdurauf Fitrat] 351\n19 Мухторият [Abdurauf Fitrat] 338\n20 Publitsistik asarlar [Abdurauf Fitrat] 771\n21 Публицистик асарлар [Abdurauf Fitrat] 312\n22 Siyosiy hollar [Abdurauf Fitrat] 315\n23 Сиёсий ҳоллар [Abdurauf Fitrat] 288\n24 Turkistonda ruslar [Abdurauf Fitrat] 333\n25 Туркистонда руслар [Abdurauf Fitrat] 278\n26 Yopishmagan gajjaklar [Abdurauf Fitrat] 563\n27 Ёпишмаган гажжаклар [Abdurauf Fitrat] 263\n28 Yurt qaygʻusi [Abdurauf Fitrat] 753\n29 Yurt qaygʻusi (ona bilan oʻgʻil) [Abdurauf Fitrat] 379\n30 Юрт қайғуси [Abdurauf Fitrat] 306\n31 Юрт қайғуси (она билан ўғил) [Abdurauf Fitrat] 292\n32 Sharq siyosati [Abdurauf Fitrat] 349\n33 «Shoʻroyi islomiya»ning xatosi [Abdurauf Fitrat] 464\n34 «Шўройи исломия»нинг хатоси [Abdurauf Fitrat] 289\n35 Шарқ сиёсати [Abdurauf Fitrat] 289\n1 Gʻazallar, ruboylar [Zahiriddin Muhammad Bobur] 36246


Бугун 18-январ 05:12\n» Телеграмдаги энг сара статуслар\nҚўшилган вақти: 04.03.2019, 00:00\nЎзбекистондаги биринчи электромобил қурилиш ишлари Бухорода тўлиқ ҳажмда олиб борилмоқда, деб хабар қилмоқда Uz24.\nЭлектромобиль Saidbek Dream Cars савдо маркаси остида Al-FRAGANUS номи билан сотилади.\nҲозирги вақтда лойиҳани амалга ошириш учун 40 миллион сўмга яқин маблағ сарфланган. Дастлабки ҳисоб-китобга кўра, электромобил нархи 110-150 миллион сўмга тушади.\n"Электромобилни қуриш ишлари ҳали якунланмаган. Биринчи прототипини яратиш ишлари 4 ойга мўлжалланган. Афсуски, мен бу ерда (Бухорода) бир ўзим ишлайман, чунки керакли кадрларни топа олмадим, жамоам аъзолари менга масофадан туриб ёрдам беришади. Ҳозирда лойиҳа аниқ мана шу санада битади, деб айтиш қийин. Чунки унга кетадиган эҳтиёт қисмларни топиш мушкул кечмоқда. Агар биз уларни топа олсак, электромобил қурилишини бир ойда якунлашимиз мумкин", - деб айтган лойиҳа муаллифи Саидбек Ғуломов.\nЭслатиб ўтамиз, 2018 йилнинг сентябрида фарғоналик бир гуруҳ ёш олимлар Бухоро вилоятида электромобил қуриш ишларини бошлаб юборишган эди. Ушбу лойиҳа ҳомийси Россия фуқароси, асли ўзбекистонлик Шамсиддин Ҳасановдир.\nЭлектромобиль дизайнини яратишда Фарғона дўпписи элементларидан фойдаланилган. Электромобиль кузови 100% алюминийдан ишланган. Автомобиль узунлиги 4 метру 75 сантиметр, эни 2 метр, баландлиги 1,53 метр. 18 дюймлик ғилдираклардан фойдаланилмоқда. У 6,5 сонияда 100 км/с масофани босиб ўта олади. Тўлиқ заряд олган автомобиль 350 км масофани босиб ўта олади.\nЛойиҳа муаллифининг сўзларига кўра, электромобилни харид қилишни истовчилар жуда кўп, аммо автомобилнинг биринчи эгаси Ғуломовнинг ўзи бўлади.\n"Қолган мижозлар уни миниб кўришлари ва индивидуал буюртма беришлари мумкин". - деб қўшимча қилган муаллиф.\nҒуломовга кўра, агар буюртмалар сони кўпайса, ишлаб чиқариш қуввати ҳам оширилади.\n» Статистика : 1605 (0/1605)


Рим папаси Бенедикт XVI истеъфога кетади\nВатикан раҳбарияти Рим папаси Бенедикт XVI 28 февралдан истеъфога кетишини маълум қилди. Ғарб ахборот воситалари бераётган хабарларга кўра, Бенедикт XVI Кардиналлар кенгашига "ёши кексайгани учун" истеъфо беришга қарор қилганини билдирган.\nВатикан раҳбарияти Рим папаси Бенедикт XVI феврал ойи охиридан истеъфога кетишини маълум қилар экан, ҳозирча истеъфо сабабларини очиқламади.\nПапанинг матбуот хизматига кўра, Бенедикт XVI "ёши кексайгани учун" истеъфо беришга қарор қилганини билдирган.\nШу йилнинг апрел ойида 86 ёшга тўладиган Бенедикт XVIнинг душанба куни эрталаб Ватиканга йиғилган кардиналлар мажлисида берган бу баёноти аксар ахборот воситалари томонидан фавқулодда кутилмаган, дея баҳоланмоқда.\n"Худо олдида виждонимни қайта ва қайта сўроққа тутар эканман, ёшим кексайгани боис бундан буён менинг куч-қувватим Рим папасига юклатилган вазифани бажаришга мувофиқ эмаслигига қатъий ишонч ҳосил қилдим", дея папанинг сўзларидан иқтибос келтиради бу ҳақда биринчилардан бўлиб хабар қилган Theage.com.au ахборот сайти.\nУшбу сайт хабарига кўра, Бенедикт XVIнинг ўзи қарорини "черков ҳаёти учун жуда муҳим қарор", дея баҳолаган.\nБенедикт XVI бунга қадар 2010 йилда ҳам вазифани бажаришга қодир эмаслигини ҳис қилгудек бўлса, истеъфо беражагига ишора қилган эди.\nCNN телеканали кейинги пайтларда Бенедикт XVIнинг соғлиги анча оғирлашгани ва вазифаси тақозо қилган маросимларда иштирок этишга жуда қийналиб қолганини хабар қилмоқда.\nБенедикт XVI Ватиканнинг 600 йиллик тарихида истеъфо берган илк папа бўлмоқда.\nШунингдек, у бесоқолбозлик ҳамда бир жинсли никоҳ кескин қораланган баёнотлари ортидан катта шов-шув ва норозиликларга сабаб бўлган папа сифатида ҳам тарихда ном қолдирмоқда.\nБунга қадар истеъфо берган папа Грегорий XII бўлган ва у 1415 йилда истеъфо берган.\nҲозирча Бенедикт XVIнинг ўрнига ким тайинланиши ҳақида бирор маълумот йўқ.\nАммо, унинг кутилмаган қарори боис Ватикан, одатан папанинг вафоти пайтида қўлланадиган тартибга мувофиқ март ойининг ўрталарига қадар Кардиналлар кенгашининг яширин сайлови орқали кейинги папани аниқлаб олиши лозим.\n86 яшар Бенедикт XVI 2005 йилда - папа Жон Паул IIнинг вафотидан сўнг Рим папаси этиб сайланган эди.


Тимур Кападзе: Гуруҳимиздаги рақибларимизга футболчиларимизнинг кучи бемалол етади\n14 май, 2018, 15:50 964\nМаълумки, ўтган ҳафтада Бирлашган Араб Амирликларининг Дубай шаҳрида “Осиё Кубоги-2019” мусобақасига қуръа ташланди. Ўзбекистон терма жамоасининг рақиблари барчага аён бўлди. Қуръадан кейин Ўзбекистон футбол ассоциацияси раҳбарлари ва бошқа мутахассислар ўз фикрларини билдиришди. Аммо терма жамоамизнинг вақтинчалик бош мураббийи Темур Кападзе бу борадаги муносабатини ҳали билдирмаганди. Шу сабабли куни кеча Кападзе билан алоқага чиқдик.\n- Осиё Кубогига қуръа ташланди ва унга кўра терма жамоамиз "Ғ" гуруҳида Япония, Уммон ва Туркманистон термалари билан бир гуруҳдан ўрин олди. Қуръа ҳақида қандай фикр билдира оласиз?\n- Қуръа ҳақида гапирадиган бўлсам, 1-саватчада бир-биридан кучли жамоалар бор эди. Улардан қайсидир жамоа барибир бизга дуч келиши аниқ эди. Одатда қуръадан олдин қандайдир фикрлар билдирилади ва у ёки бу жамоани гуруҳимизга тушса яхши бўларди, қабилида гаплар айтилади. Лекин менда бундай фикрлар йўқ эди. Қуръадан олдин ҳеч нима ҳақида ўйламадим. Осиё Кубогида олдимизга катта вазифа қўйиладиган бўлса, ҳеч нимага қарамаслигимиз керак. Гуруҳимиздаги ҳар қандай рақиб билан ўйнашимизга тўғри келади. Мақсад жиддийми, ундай бўлса ҳар бир ўйинда ғалаба қозониб мақсадимиз сари одимлашимиз керак. Тўғри, гуруҳимиз ҳақида турли фикрлар билдириляпти. Барча рақибларимиз ўзига яраша кучга эга. Ҳар қандай жамоа ҳам ўз олдига вазифа қўяди. Ҳеч ким бекордан-бекорга ўйнамайди. Олдиндан кимнидир буниси кучсиз ёки буниси кучли деб айтиш ҳам ноўрин. Ҳар бир ўйин қизиқарли ўтади. Мақсадимиз жиддийми, демак, рақибларимизни енгиб ўтишимиз шарт. Гуруҳдан иккита жамоа чиқади. Ўйлайманки, кейинги босқичга чиқишимиз у қадар муаммо бўлмайди. Тўғри, кўпчилик учун рақибларимиз орасида Туркманистон заиф кўринмоқда. Шунингдек, Уммонни ҳам менсишмаяпти. Лекин улар ҳам Осиёнинг яхши жамоаларидан бири. Уммонинг ўтган йилги ўйинларига қарасак, БАА ва Саудия Арабистони каби термаларни мағлуб эта олган. Шу боис уларнинг кучига ҳам тўғри баҳо бериш лозим. Назаримда, кўпчилик Уммонни Яман билан адаштириб юборишяптимикин деб ўйлаяпман. Боя айтганимдек, Осиё Кубогида муваффақиятли қатнашмоқчи бўлсак, йўлимиздан чиққан ҳар қандай рақибни мағлуб этишимиз керак бўлади. Бир томондан олиб қараганда, Япония, Уммон ва Туркманистондан иборат гуруҳимиз яхши бўлди. Чунки уларнинг орасида кучлиси ҳам, кучсизроғи ҳам бор. Жамоамизнинг салоҳияти эса юқори. Футболчиларимизнинг кучи бемалол етади.\n- Сизни қуръа ташлаш маросимида бевосита иштирок этишингизни кутгандик. Аммо ўша куни сизни Фарғонада учратдик. Нима учун бормадингиз?\n- Сабабими? Ўзбекистон футбол ассоциацияси раҳбарлари ҳам ўша ерда эди. Қолаверса, Равшан Ҳайдаров бошчилигидаги олимпия терма жамоамиз Индонезиядаги турнирда қатнашаётганди. Шу боис Равшан ака у ердан тўғри Дубайга бориб, қуръа ташлаш маросимида қатнашди. Барибир бизга хориждан мураббий келади.\n- Миллий терма жамоамизнинг олдида Эрон билан Уругвайга қарши ўйинлар турибди. Барибир ўша ўйинларга жамоани сиз тайёрлайсиз. Жаҳон чемпионати иштирокчиларига қарши учрашувларга тайёргарлик режаси қандай бўлади?\n- Иккала ўйинга ёшартирилган таркиб билан борамиз. Раҳбарият томонидан менга шундай вазифа қўйилди. Чунки олдимизда Осиё ўйинлари ҳам турибди. Ушбу мусобақагача иқтидорли футболчиларимизни мана шундай ўртоқлик ўйинлари орқали тайёрлаб борамиз. Дастлаб Эрон билан ўйнаймиз. Кейин Уругвайга қарши бўладиган беллашувда яна таркибни кўриб чиқамиз. Чунки бу ўйинлар ФИФА кунларидан ўрин олмаган. Шунинг учун ички чемпионатимиздаги иқтидорли ёшларга кўпроқ имконият бермоқчимиз. Барибир бундай катта ўйинлар йигитларимизга қандайдир тажриба беради. Биз клубларида ўзини муносиб равишда кўрсатаётган футболчиларни олиб кетамиз.\n- Эронга қарши ўйин 19 май куни ўтказилади. Мазкур беллашув учун тайёргарлик қачондан бошланади?\n- 14 ва 15 май кунлари Суперлиганинг навбатдаги тур ўйинлари бўлиб ўтади. Насиб қилса, 16 майда Тошкентда тўпланиб машғулот ўтказамиз. Ўша куни кечаси Истанбул орқали Эронга кетамиз. Режа бўйича 17 май куни тушлик пайтига Теҳронга етиб келамиз. У ерда ҳам машғулотлар олиб борамиз.\n- Бу ўйин учун таркибни қачон эълон қиласиз?\n- Таркибни деярли 90 фоизга аниқлаштириб олганмиз. Бу борада Равшан ака Ҳайдаров билан биргаликда маслаҳатлашяпмиз. Осиё ўйинларига борадиган таркибни миллий терма жамоамиз сафида бўлажак ўйинларда синовдан ўтказамиз. Лекин бунгача олдинда чемпионат ўйинлари бор. Шу боис эртага вазият ўзгариб қолиши ҳам мумкин. Ҳаммаси тўла-тўкис тур ўйинларидан кейин ҳал бўлади ва шундан кейин номзод футболчиларнинг клубларига хатлар юборилади. Шуни аниқ айтишим мумкинки, кўпроқ Осиё чемпиони бўлган таркибдан ўйинчиларни олиб кетамиз.\n- Куни-кеча миллий терма жамоамизнинг Камерун билан ҳам ўйин ўтказиши мумкинлиги ҳақида эшитдим. Бу қанчалик ҳақиқат?\n- Бу хабар тасдиқланмади. Мен ҳам бу ҳақида сўрагандим, қандайдир шу ҳақида гап бўлган-у, бироқ кейинчалик ўз тасдиғини топмади. Агар Камерунга қарши ўйин бўлиши аниқ бўлганида Ўзбекистон футбол ассоциациясининг расмий сайти орқали хабар бериларди.\n- Араб чемпионатлари якунига етди. У ерда ўйнаётган легионерларимиз эса таътилга чиқишди. Масалан, Темурхўжа Абдуҳолиқов ва яна бошқа футболчиларни бўлажак ўйинларга чақирса бўлмайдими?\n- Легионерларимизни ҳам чақирсак қанийди. Достон Ҳамдамов, Темурхўжа Абдуҳолиқов ёки яна бошқа легионерларимиздан ҳам фойдаланганимизда янада яхши бўларди. Лекин менга олдиндан ушбу учрашувларда легионерсиз ўйнашимизни айтишган. Барибир асосий эътиборни Осиё ўйинларида қатнашадиган футболчиларимизга қаратамиз. Ҳали айтганимдек, бу учрашувлар улар учун тайёргарлик вазифасини ўтаб беради.\n- Таркиб кўпроқ ёшлардан ташкил топаётган бўлса, қайд этиладиган натижалар устивор вазифага айланмайдими?\n- Таркибни ёшартириб ютасизлар, деган вазифа йўқ. Лекин бизда иқтидорли ўйинчилар бор ва уларга кўз тегмасин. Биз ҳар қандай ўйинда ҳам фақат ғалаба учун курашамиз. Шунга яраша тайёргарлик кўрамиз. Гарчи Эронга қарши беллашув учун тайёргарлик кўришга вақтимиз етарли бўлмаса-да, Ўзбекистон шарафини муносиб ҳимоя қилишга ва ёруғ юз билан қайтишга ҳаракат қиламиз.


Кичик шаҳзода Жорж Буюк Британияда биринчи марта омма олдига чиқди\nБритания шаҳзодаси Уильямнинг ўғли шаҳзода Жорж қироллик ҳарбий-ҳаво кучларининг Глостерширдаги Фэйрфорд базасидаги Royal International Air Tattoo авиашоусига ташриф буюрди, деб хабар бермоқда Hello Magazine журнали. Кембриж герцоги ва герцогиняси ўғли учун бу Бирлашган Қиролликдаги омма олдига биринчи расмий чиқиши бўлди.\nЖурналнинг таъкидлашича, 2 ёшли Жорж самолёт ва вертолётларни томоша қилиш вақтида ўз ҳайратини яшира олмади. У ҳаттоки учиб кўришга рухсат сўради, бироқ рад жавобини олди. Кичкина Жоржга унинг ота-онаси Уильям ва Кейт ҳамроҳлик қилишди.\nТаъкидланишича, Жоржнинг авиашоуга ташрифи одамлар орасида катта қизиқиш уйғотди.\nЖоржнинг энг биринчи омма олдига чиқиши 2014 йил апрелда юз берган, ўшанда у ўзининг туғилган куни муносабати билан Австралия ва Янги Зеландия бўйича қироллик тури доирасидаги кечага ташриф буюрганди. У, шунингдек, Букингем саройининг балконида ҳам кўриниш берган.


Аллоҳ таоло: «Эй иймон келтирганлар, садақаларингизни миннат ва озор билан ботил қилманг», деган (Бақара, 264).\nШарҳ: Бундан садақа қилган киши берган садақаси орқасидан миннат қилса, садақа олувчига озор берса, қилган садақаси ботил бўлиб, худди садақа қилмагандек бўлиб қолиши маълум бўлади.\nШунинг учун мўмин-мусулмон одам қилган садақасини ҳеч қачон миннат қилмаслиги ҳамда ўзидан садақа олган одамга озор бермаслиги керак. Ана шундагина садақадан кўзланган мақсадга эришади. Бу ерда садақа олувчи кишининг обрўси, кўнгли синмаслиги, хижолат бўлмаслиги кўзланган. Ночор инсон ночорлиги учун бировдан садақа олишга мажбур бўлади. Ич-ичидан эзилиб, хижолат бўлиб садақа олади. Бунинг устига садақа берувчи берган садақасини миннат қилса, садақа бериш баҳонаси билан унга озор берса, ўзи хижолат бўлиб турган одамнинг иззат-нафси, инсонийлик қадр-қиймати оёқости қилинган бўлади. Шунинг учун ҳам миннат ва озор бериш каби номаъқулчиликни қилган одамнинг берган садақаси ҳам ботил бўлади.\nВа яна: «Гар садақаларни ошкора қилсангиз қандоқ ҳам яхши. Агар махфий қилсангиз ва фақирларга берсангиз, бу сиз учун яхшидир», деган (Бақара, 271).\nШарҳ: Садақа ҳар қандай ҳолатда ҳам яхши нарса. Уни очиқ берилса ҳам яхши. Бу ҳолни кўрган бошқа кишилар ҳам ўрнак олиб, садақа қилишларига сабаб бўлади. Лекин садақани махфий қилган ундан ҳам яхши. Чунки бу ҳолда риёкорликдан сақланади. Холис Аллоҳнинг йўлида қилинаётгани исбот бўлади.\n«Уч тоифага Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни гапирмайди, назар солмайди ва покламайди. Уларга аламли азоб бўлур. Улар берганини миннат қилувчи, иштонини фахр ила судраб юрувчи, ёл¬ғон қасам ила савдо молини ўтказувчилар(дир)», дедилар».\nНасаий, Муслим ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисдаги уч амални қилувчилар қиёмат куни жуда оғир аҳволга тушиб қолиши таъкидланмоқда. Чунки Аллоҳ таолонинг қиёмат кунида бир бандага гапирмаслиги, назар ҳам солмаслиги, айниқса, уни покламаслиги оғир мусибатдир. Келинг, ўша уч ишни қилувчилар кимлардан иборат эканини ўрганиб чиқайлик:\n1. «Берганини миннат қилувчи».\nАслида у бировга берган нарсани унга Аллоҳ берган эди. Ўша Аллоҳ берган нарсани Аллоҳнинг йўлида берганидан кейин миннат қилиши шартмиди?! Энди бу банда миннат қилдими, демак, қилганига яраша жазосини тортиши керак. Бу дунёда муҳтож кишини хижолат ва мулзам қилгани эвазига у дунёда ўзи хижолат ва мулзам бўлади. Аллоҳ таоло унга гапирмайди, назар солмайди ва покламайди.\n2. «Иштонини фахр ила судраб юрувчи».\nБу дунёда кийими ила кибру ҳаво, фахр қилиб, мискин ва фақирлар олдида ўзини кўрсатиб керилган, уларнинг кўнглини синдирган одам у дунёда кўнгли синиш, эътибор назаридан четда қолиш қандоқ бўлишини ўз танасида синаб кўради.\n3. «Ёлғон қасам ила савдо молини ўтказувчи».\nХаридорни ишонтириш учун ўтмас матоҳини қасам ичиб мақтаган одам ҳам қиёмат куни оғир аҳволга тушади. Аллоҳ таоло унга ҳам гапирмайди, назар солмайди ва уни покламайди.\nШундоқ бўлганидан кейин берган хайр-эҳсон ва садақаларимизни миннат қилмаслигимиз, ки¬йим-бошларимиз билан фахрланмаслигимиз, савдода молимизнинг айбини беркитиш учун мақтаб, уни ўтказиш учун қасам ичмаслигимиз керак.\n«Аллоҳ етти кишини Ўз соясидан бошқа соя йўқ кунда соясига олур: одил имом, Ўз Роббиси ибодатида ўсган ёш, қалби масжидларга боғлиқ киши, Аллоҳ йўлида бир-бирини яхши кўриб, Аллоҳ учун жам бўлиб, Аллоҳ учун ажрашадиган икки киши, мансаб ва жамол эгаси бўлган аёл ўзига чақирганида мен Аллоҳдан қўрқаман, деган одам, садақани махфий қилиб, ҳатто чап қўли ўнг қўли қилган нафақани билмай қолган одам ва Аллоҳни ёлғиз ҳолида эслаганида кўзидан ёши оққан одам», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шариф «Масжидлар боби»да ҳам келган, ўшанда батафсил шарҳ қилинган. Биз бу жойда ҳозир ўрганаётган бобимизга тегишли жойини олиш билан кифояланамиз.\n«Садақани махфий қилиб, ҳатто чап қўли ўнг қўли қилган нафақани билмай қолган одам».\nСадақани махфий қилса, у холисона садақа бўлади, риёкорликдан холи бўлади. Энг муҳим сифатларидан бири – садақа олувчи хижолат қилинмайди. Шу билан садақани Аллоҳ таолонинг розилиги учунгина қилинганлиги исботланади. ҳадиси шарифда бу маъно ажойиб услуб ила баён қилинмоқда, чап қўли ўнг қўли қилган нафақани билмай қолган одам, дейилмоқда. Бу ҳолат садақа қанчалик махфий бўлса, шунчалик яхши эканига далолат қилади.\nАввалги мусулмонлар ҳақиқатда шундоқ қилганлар. Мискин, камбағал ва бева-бечоралар ўзларига ким садақа қилганини била олмай, ким садақа қилган бўлса, Аллоҳ шуни мукофотласин, деб дуо қилишган.\nБизлар ана шундай бўлишга ҳаракат қилишимиз керак. Хайр-садақа Аллоҳ учун бўлганидан кейин У зот ҳар қандай махфий садақа бўлса ҳам ким қилганини билиб туради. Ушбу ҳадиси шарифга қараганда Аллоҳ таоло садақанинг махфийини яхши кўради. Махфий садақанинг мукофоти ҳам улкан бўлади. Махфий садақа қилган одам қиёмат куни Аллоҳ таолонинг соясидан паноҳ топади. Ана шундоқ бахтга муяссар бўлай, деган одам садақасини махфий қилсин.\nУшбу масалада келган ҳадиси шарифлар ҳақида хулоса шуки, Ислом таълимотлари бир-бутун ягона бино эканини кўрамиз. Бир томонини кўриб хулоса чиқариш мутлақо нотўғри эканини англаб етамиз. Балки бир мавзудаги барча далил ва ҳужжатларни қўшиб, барча керакли омилларни ишга солганимиздагина тўғри хулоса чиқара олишимиз мумкинлигини тушуниб етамиз.\nСадақа бобида камбағалларга қарата айтилган гапларга келсак, бировдан ҳеч нарса олмаслик зарурга ўхшаб кўринади. Худди шу бобда бойларга айтилган гапларга қарасак, ўзида ҳеч нарсани олиб қолмай, ҳаммасини муҳтожларга бериш лозимдек бўлиб кўринади. ҳаммасини солиштирганимизда эса, ўртачаси келиб чиқади.\nИлми нафс уламолари мулоҳаза қилишларича, кишида бир нарсага бўлган қизиқиш жуда ҳам ортиқ бўлади. Ўша нарсани ўртача ҳолга тушириш учун унинг тескарисига қаттиқ қизиқтириш керак. Ана шунда ўртачаси ҳосил бўлади. Камбағал бирор нарсага эга бўлишга ўта қизиқади, унинг ўзига қўйиб берилса ҳар нарса қилиши мумкин. Аммо шариат уни ўзини тийишга қаттиқ чорлагани учун, ўртача ва маъқул ҳолат пайдо бўлади. Бой молини қўлдан чиқармасликни жуда ҳам хоҳлайди. Шариат уни садақага қаттиқ тарғиб қилади. Натижа эса, меъёрда бўлади. Ислом илоҳий дин эканининг аломати бу. Демак, ҳаётимизда Ислом дини таълимотларига тўла амал қилсак, иншааллоҳ, шунда молу мулк, иқтисод масалаларида муаммоларимиз осон ҳал бўлади.\nУшбу китобда келган илоҳий таълимотларни, хусусан, Исломнинг учинчи рукни бўлган закот ҳақидаги таълимотларни ўқиб-ўрганиб, уни ҳаётимизга татбиқ қилишни Аллоҳ таоло барчамизга насиб этсин. Омин!


Ўтган йилда прокуратура ходимларига жами 57,5 минг доллар ҳамда 48 млн 885 минг сўм пора таклиф қилинган - Халқ сўзи\n10:36 12 Март 2019 Жамият\nПахтачи туман прокуратураси (Самарқанд вилояти) томонидан туман ИИБ қўриқлаш бўлими ходимига фаол қаршилик кўрсатган бир гуруҳ шахсларга нисбатан қўзғатилган жиноят иши юзасидан тергов ҳаракатлари ўтказиш давомида, 08.03.2019 йилда фуқаро Х.М. туман прокуратураси терговчиси лавозимида иш ўрганувчи Д.Б.нинг хизмат хонасига келиб, айбланувчилар унинг қариндоши эканлигини маълум қилиб, уларга нисбатан айбловни енгиллаштириш эвазига 5 минг АҚШ доллари миқдорида пора таклиф қилган. Бу ҳақда Бош прокуратура матбуот хизмати маълум қилди.\nШунингдек, 09.03.2019 йилда Наманган вилоят прокуратураси катта терговчиси Ш.Ж. вилоят прокурори номига билдирги билан мурожаат қилиб, “МҚ” МЧЖ, “НҚ” ДУК ва “СМ” АЖ мансабдор шахсларига нисбатан қўзғатилган жиноят иши бўйича “WPS” МЧЖ раҳбари Р.Э. барча жиноий ҳаракатлар учун масъулиятни ўз зиммасига олишини маълум қилиб, ишга алоқадор бошқа шахсларни жавобгарликка тортмаслик эвазига 10 минг АҚШ доллари миқдорида пора таклиф қилганлигини билдирган.\nМазкур ҳолат юзасидан Р.Э.га нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 211-моддаси 2-қисми “б” банди билан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари ўтказилмоқда.


Иқтисодиёт 10:40 / 22.02.2019 11824\nКun.uz муштарийси, тадбиркор Шукурулла Файзуллаев янги солиқ тизими ҳақидаги фикр-мулоҳазалари билан ўртоқлашди. Қуйида унинг мақоласини эътиборингизга ҳавола қиламиз.\nЎзбекистон иқтисодиётида янги солиқ тизими жорий этилганига ҳам мана салкам икки ой бўлди. Кимдир: «Хулоса қилишга ҳали эрта, лоақал биринчи чорак тугасин», дейиши мумкин. Лекин хулосаларни қанчалик тез қилсак, йўл қўйилган хатоларни қанчалик тез тузатсак, ўзимизга шунча яхши бўлади.\nҚуйида мен фақат ўз тадбиркорлик тажрибамдан келиб чиқиб, айрим фикрларни айтиб ўтмоқчиман.\nЯнги солиқ концепциясининг асосий принципларидан бири — тадбиркорларга тенг шароитлар яратиш, ўша даврда мавжуд бўлган параллел солиқ тизимларини умумийлаштириш, турли имтиёзларни бекор қилиш, ҳамма учун бир хил бўлган шароитда эркин рақобатни ривожлантириш эди. Лекин амалда қандай бўлмоқда? Ҳали янги солиқ тизими киритилмасданоқ 8 турдаги маҳсулотлар, шу жумладан иқтисодиётда алоҳида муҳим ўрин тутган шакар ишлаб чиқарувчилар қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) тўлашдан озод қилинди. Кўп ўтмай бу рўйхатга сут ва сут маҳсулотлари ҳам киритилди. Бу рўйхатни янада кенгайтириш ҳақида таклифлар берилди. Демак, ҚҚС тўловчиси бўлган тадбиркор ўз фаолиятида ушбу маҳсулотлардан фойдаланаётган бўлса, ҚҚСдан озод этилган хомашё ҳисобига ўзи тўлайдиган ҚҚС миқдори ошиб кетди. Яъни, ҚҚСдан озод этилган корхона ўрнига ҚҚСни унинг маҳсулотидан фойдаланган бошқа бир тадбиркор тўлашига тўғри келди.\nБундан ташқари, Ўзбекистонда, янглишмасам 14та эркин иқтисодий зона ташкил қилинганки, у ердаги корхона ва ташкилотлар бир қатор солиқ ва божхона тўловлари бўйича имтиёзларга эга. Булар ҳам иқтисодиётга таъсир қилмасдан қолмайди.\nЎйлашимча, ҳамма учун тенг шароитлар принципи бузиляпти, бундай ҳолат кўпчилик тадбиркорларга қийинчилик туғдирмоқда, солиқ босими ортишига олиб келмоқда.\nКun.uz сайтида Давлат солиқ қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Мубин Мирзаевнинг «1 июлга қадар имтиёзлар бекор қилинади», деган сарлавҳа билан берилган интервьюсини ўқидим. 1 июлдан имтиёзлар бекор қилинишига очиғи ишонмадим. Бекор қилинади ҳам дейлик, нега уларни дарҳол, янги солиқ тизими киритилаётгандаёқ бекор қилмадик? Аксинча, янги имтиёзларни киритдик? Нега бундай қўшимчалар ва ўзгаришлар рўй бермоқда, нега ҳуқуқий майдонда «тебраниш» мавжуд?\nФикримча, янги солиқ тизими мустаҳкам ҳуқуқий база асосига қурилиши, янги Солиқ кодекси ва янги Фуқаролик кодекси қабул қилинганидан сўнг амалга киритилиши керак эди. Турли имтиёзлар турли сабаблар билан киритилган, бир қарашда ҳаммасида мантиқ бор. Лекин, фикримча, улардан дарҳол воз кечмасак миллий иқтисодиётимиз ривожланиши қийинлашади.\nЯна бир масала солиқлар миқдори билан боғлиқ. Мубин Мирзаевнинг айтишича, шу йил январь ойида солиқ тушумлари 76 фоизга ошибди. Ахир бу тадбиркорлик субъектларига солиқ босимининг ошганидан далолат-ку?! Солиқ тушумининг бундай кескин ошиши кимга фойда-ю, кимга зарар? Солиқ ставкаларини чуқур таҳлил қилиб, кейин қўллаш керак. Ахир аввалбошда, янги солиқ концепциясида ҚҚС ставкаси 12 фоиз миқдорида таклиф қилинган эди. Балки солиқ босимининг бундай кескин ошишининг, бундай «сакрашлар»нинг салбий оқибатлари дарҳол кўринмас, лекин бу ўрта истиқболда Мубин Мирзаев айтган асосий мақсад — иқтисодиётнинг барқарор ўсишига ёрдам бериши даргумон, аксинча зарар келтириши мумкин.\nЯна бир муаммо — бугунги янгиликларни баъзи тадбиркорлар тушунмаяпти. Ўн йиллар давомида тўлаб келинган оддийгина ягона солиқ ўрнига бирданига бир неча солиқ турлари жорий қилинди. Тадбиркор ҚҚСни ҳисоблаш, олинган хомашё ва хизматлардаги ҚҚСни ҳисоблаб, ўз солиғи базасидан айириш, фойдадан олинадиган солиқларни ҳисоблаш учун маҳсулот таннархини чиқариш, ундан кейин фойдани ҳисоблаб, ундан тўланадиган солиқ миқдорини аниқлаб олишга мажбур бўлди. Боз устига, ҳамма ўрганиб қолган ҳисобот формалари ўзгарди, уларнинг сони эса ошди. Тадбиркорларнинг ҳаммаси ҳам бунга тайёр эмас эди. Мубин Мирзаев ўз интервьюсида фуқаролар ўртасида солиқ концепциясини тушунтириш ишлари олиб борилаётганини айтибди. Бу яхши, албатта. Лекин аввал тушунтириб, кейин янги тизим жорий этилса маъқул бўлар эди.\nҲар қандай ислоҳот қийинчиликсиз ва хатоларсиз бўлмайди. Лекин хатоларни тушуниб, тезроқ тузатсак, ҳаммамизга яхши бўларди. Давлат органлари ходимлари ва тадбиркорлар кўпроқ мулоқот қилишлари, оммавий ахборот воситаларида кўпроқ чиқишлари, бир-бирларини эшита билишлари керак.\nХулосам шундай — иқтисодиётнинг барқарор ўсиши учун барқарор қоидалар керак.\n11:00 / 22.05.2020 65101


Ўзбекистонда мобил суратлар кўргазмаси очилади\n29 март 2020, Тошкент вақти: 11:14\nМутахассисларнинг айтишларича, Ўзбекистонда мобил телефонда олинган фотосуратлар кўргазмаси илк бор ўтказилмоқда.\n5 апрел куни Тошкентда илк бор мобил телефон орқали олинган фотосуратлар кўргазмаси очилиши кутилмоқда.\nТошкентдаги “Art+Fact”компанияси томонидан ташкил этилаётган фотокўргазмада асли тошкентлик ёшлардан бири, айни пайтда Москвада истиқомат қилаётган Егор Абатуров фотосуратлари намойиш этилади.\nБуни мазкур ширкат ходимаси Валентина Катишева ҳам тасдиқлади:\n- Мобилография лойиҳаси Мегаполис мавзуида олинган фотосуратлар қатнашмоқда. Егор Абатуров ўзи хозир Москвада яшайди, шу боисдан унинг отаси бизга ёрдам берди. Кўргазмада етмишдан ортиқ “Sony Ericsson” мобил телефонига 2 мегапиксел ҳажмида олинган фотосуратлар қўйилган. Кўргазма “Илҳом” театри биносида ўтказилиши кутилаяпти, - деди кўргазма ташкилотчиларидан бири Валентина.\nТошкентлик фотосураткаш Умида Аҳмедова фикрича, Егор олган расмлар одатий фотосуратлардан фарқ қилади:\n- Кўпроқ суратга санъат сифатида қараб келган болалардан у. Шунинг учун суратга олганда ҳам ўзини олдига мақсад қилиб олган. Кўп расмларида сифати қандай чиқишини ўйламаган, дилидаги нарсани, ҳис этганини олган. Кўпроқ бир йўналишда олган, - дейди фотосураткаш.\nУмида Аҳмедовага кўра, бугунги кунда ўзбекистонлик ёшлар орасида мобил телефон орқали суратга олиш анча оммалашган.\n- Лекин мобил телефон орқали олинган расмлардан кўргазма қилиш биринчи марта бўлаяпти. Кўпинча “кўргазма қиламан” деган мақсадда эмас, балки кўрган нарсасини олаверади. Телефонида фотоаппарат борми, кўраман, жуда кўп олишади, - дейди фотосураткаш.\nЎзини Лайло дея таништирган бухоролик суҳбатдошимизнинг айтишича, мобил телефонида фотоаппарати бор ёшлар аксар холларда эсталик учун ўзларини суратга олишади. Шу билан бирга, ўғил болаларда чор-атрофдаги турли воқеаларни видеосуратга олиш ҳам оммалашган.\n- Кўпинча қизлар қўрқади бундай нарсалардан. Лекин эътибор берганман, ўғил болаларнинг кўпчилиги шундай ҳолатларни суратга олган. Масалан, авария бўладими ёки бошқа бир нимами - фақат ўғиллар олади, лекин қизлар эмас, - дейди бухоролик Лайло.\nАйни пайтда “Youtube” интернет порталида ўзбекистонлик ёшлар томонидан мобил телефонга олинган видеолавҳалар ҳам кўпайиб бормоқда. Уларда талабаларнинг ўқитувчи устидан қилган ҳазиллари ва шу каби воқеалар акс этган.\nЎзбек расмийлари мамлакатдаги реал воқеъликни яширишга уринаётган бир пайтда мобил телефонлар орқали олинаётган фото ва видеосуратлар интернет тармоғига қўйиб борилиши кучайиб бораяпти.\nТошкентлик ҳуқуқ фаоли Абдураҳмон Ташанов Ўзбекистонда сиёсий мавзудан ташқари бўлган хусусий ва маиший мавзуларда суратга ва видеога олиш холатлари рухсат этилганлигини айтади.\nУнга кўра, мобил телефонларга фақат давлат назоратидаги иншоотлар, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларини суратга олиш таъқиқ остида.\n- Ёки, масалан, илгариги Навоий ярмаркаси. Шундай жойларни йиғиштириб ташлагани ёки ҳамма телефонларни тортиб олиб, маълум даражада кучли назоратлар ўрнатилганлигидан хабаримиз бор. Бу дегани, оммалашиши кераги бўлмаган тасвирлар одамлар томонидан тарқатилса, буни давлат, ҳуқуқни мухофаза қилиш органлари кучли назорат остига олади. Лекин одамлар ўзаро ахборот олиш мақсадида хусусий ва маиший холатларни тасвирга олиб, тарқатиб юришади. Чунки Ўзбекистонда бундан бошқа ахборот алмашиш йўли қолмади ва кундан кунга чекланиб бораяпти, - дейди ҳуқуқ фаоли Абдураҳмон Ташанов.


Шерзод Кудбиев Кореяга ишга жўнатиш билан боғлиқ муаммолар ҳақида гапирди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n19 июнь 2019, 14:14\nЎзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги анжуманлар залида Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги раҳбари ва мутасаддилари иштирокидаги очиқ мулоқот бўлиб ўтди.\nЎзА хабар қилишича, мулоқотда Ўзбекистон Республикаси бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири Шерзод Кудбиев Кореяга ишга жўнатиш билан боғлиқ муаммолар, уларнинг ечими хусусида батафсил тўхталиб ўтди.\n«Аввал Кореяга ишга бориш учун танлов имтиҳонлари бир жойда бўлган, иштирокчилар рўйхати агентликка тақдим этилган ва кимнинг имтиҳонга кириш-кирмаслигини улар ҳал этган. Ҳозир ҳам бу ҳуқуқ вазирликнинг ўзида қолган. Юзага келган нохуш ҳолатлардан барчанинг хабари бор, бу бевосита менинг шахсий айбим ҳам. Ҳолатни икир-чикирларига қадар ўрганишим учун қарийб бир йил вақт кетди», — деб таъкидлади Шерзод Кудбиев.\nВазирнинг таъкидлашича, тизимда ҳар хил йўналишда коррупция бўлган. Иштирокчиларнинг имтиҳондан ўтганига 2—3 ой вақт бўлса-да улар рўйхати Корея базасига киритилмаган. Базага киритилмаганларни кореялик иш берувчилар кўрмайди. Вазирлик тизимида коррупцияга йўл қўйган учта бошқарма бошлиқлари, турли даражадаги масъул ходимлар вазифасидан озод қилинган. Ягона ечим шаффофлик. Бугунги кунда иштирокчилар mehnat.uz сайтига паспорт рақамлари орқали кириб, имтиҳон билан боғлиқ барча маълумотларни олиши мумкин.\n«Корея билан юзага келаётган ҳолатларда иккита муаммо бор», — деди Ш.Кудбиев. — Биринчиси имтиҳондан ўтганларнинг билими пастлиги, корейс тилини яхши билмаслиги. Иккинчиси шартнома орқали Кореяга ишга кетганлар у ерга боргач объектив сабаб бўлмаса иш жойини ўзгартирмаслиги лозим. Аксарият борган фуқаролар 6 ой ўтиб иш жойини ўзгартиради. Натижада иш берувчининг ўзбекистонликларга нисбатан ишончи пасаяди. Эндиликда бу ҳолатлар учрамаслиги учун шартнома тузилиб, бажармаганлар жаримага тортилмоқда. Мақсад улардан пул ундириш эмас, Ўзбекистон имижини сақлаш».\nЯнгиликлар » Жамият » Шерзод Кудбиев Кореяга ишга жўнатиш билан боғлиқ муаммолар ҳақида гапирди


Сенат раисидан пора сўрашди\nОзодликка мурожаат қилаëтган аксар ўзбекистонликлар¸ мамлакат таълим тизими¸ хусусан мактабларда коррупция ниҳоятда кенг кўлам касб этганини таъкидлайдилар.\nОлий Мажлис Сенати раиси Илгизар Собировдан куппа-кундуз куни пора сўрашди. Ие, Ёшулли мамлакатда Иккинчи Одам бўлса (ҳарқалай, қонун шундай дейди), ундан ким пул талаб қилади, дея хаёлингиз бир жойларга югургилаб кетдими?\nОддий мантиққа таянилса, Иккинчидан фақат Биринчи домангир бўла олади¸ шундай эмасми?\nЙўқ, йўқ, кўп хавотирланманг, бош қонунчи юзига оёқ қўйган порахўр унақа катта амалдор эмас, Миллионинчи, балки Ўн Миллионинчи Одамдир. Бор-йўғи мактаб директори у. Ҳайрон бўляпсиз, а?\nХалқ таълими вазирлигидаги танишимнинг ҳикоя қилишича, Воқеанинг мухтасар мазмуни тубандагича:\nШу кунларда Илгизар Матёқубовичнинг мактаб ёшига етган набирасини ўқишга жойлаш масаласи оила “ялпи мажлиси”да муҳокама қилинади. Табиийки, 28 миллион фуқаро ҳаётига дахлдор қонунлар билан банд раис тоши енгил масалага аралашишни лозим топмайди: ўзинг бир амалларсан, уқтиради фарзандига.\nНабиранинг оёғи ерга тиккизилмай Тошкентдаги довруқли мактабларидан бирига олиб борилади. Болакай қудратли зотнинг зурриёти эканлиги очиқланмасдан (отлиқ тугул, пойи пиёда ҳам манманликка берилган замонда камтарликдан асар қолгани қандай яхши!) уни мактабга қабул қилиш сўралади.\nБароқвой офтобрўяни текинга тарк этмай қўйганига кўп қовун пишиғи бўлди-ку, мактаб директори, яна денг, Тошканди азимдаги довруқдор мактабнинг директори масалани бебилиска ҳал қилармиди?!\nДиректорбува меҳмонлар кимлигидан паққос бехабар “Майли, сўровингиз бош устига, аммо озроқ харажати бор-да” дейди ўсмоқчилаб (вазирликдаги танишим Воқеа қайси рақамли мактабда рўй бергани, порахўр маорифчи қанча пул талаб қилганини айтмади. Умуман, бунинг кераги ҳам йўқ. Ахир, бундай эгиз манзаралар мамлакатнинг деярли барча ҳудудида учрайди-ку)\nҲар қандай камтар инсон ҳам ғазабланиш ҳуқуқига эга. Иккинчининг фарзанди бу гўстоҳликка чидолмай “Ҳали кўрсатиб қўяман сенга харажатни” дея отаси ҳузурига – арзга шошилади.\nЎз навбатида, бедодликдан жаҳл отига минган Илгизар Собиров ҳукумат телефони гўшагини зардали тутганича Халқ таълими вазири Темир Шириновнинг рақамини теради. Салом-аликни нася қилиб, мақсадга ўтади: “Домла, Конституция бўйича таълим бепул деб юрардик, кабинетда ўтиравериб, ўқиш пуллик бўлиб қолганидан ғофил қолибмиз, қаранг!”\n(Сенат раиси вазирга исм-шарифи билан эмас, “Домла” деб мурожаат қилгани тасодиф эмас. Биринчи тахмин: “домла” деган мурожаат билан вазир ҳам ўша порахўр муаллимга ҳамқавм эканига ишорат этган. Иккинчи тахмин: ушбу хитоб орқали раис бир маҳаллар университетда ҳуқуқдан дарс бергани, демакки, маорифчиларга ҳамкасб эканини писанда қилган: “Амалдорлик ҳурмати йўқ экан, ҳамкасблик имтиёзи бордир…”).\nХудди шундай айблов билан ўтмишдошларининг думи тугилганига ёдига тушган Темир Ширинович аввал минг тавалло билан кўрнамак директор учун узр сўрайди, кейин бундай унсурларга қарши шафқатсиз уруш очишга ваъда беради.\nИккинчининг масъул вазирга ошиғич қўнғироқ қилганига таълимни ўпқон каби домига тортаётган иллатдан росмона ташвишлангани сабаб бўлдимикин? Ё, писанд қилишмагани, оёқ учида кўрсатишгани қаттиқ ботдимикин унга? Билмадик, билмадик...\nБилганимиз, шундан кейин Халқ таълими вазирлиги тизимида коррупцияга қарши кураш очилибди. Тўғри, ҳали бунга далолат қилувчи жиддий ўзгариш сезилмади, лекин вазирликдаги танишимнинг ишонтиришича, бу сафар қаттиқ тозалаш бўлармиш.\n...Фарзандингиз боғчага бориши керак. Тилла тақинчоқларга кўмилган мудира хонимнинг йўқчилик ҳақидаги чўпчакларига ишонмасангиз ҳам, у талаб қилган пулни ер тагидан бўлсаям топиб келтирасиз. Болангиз боғчани хатм қилди. Галдаги марра – мактаб! Янада чуқурроқ нафас олмасангиз бўлмайди – мактаб аталган пирхонада сизни зиёли директор эмас, еб тўймас юҳо қарши олади. Кейин... Кейин нима бўларди, жараён шу тариқа давом этаверади. Ҳаммаси эволюцион йўл билан – босқичма-босқич!\nМудир, директор, ректорлар порахўрлик бобида ҳар қандай арбобни чангидан қолдириб кетаётгандек. Шундай тангу тор аҳволда коррупцияга қарши “раискўрсин” учун эълон қилинган уруш самара берсин-да, ишқилиб...


Реабилитация марказларига зўравонликдан ҳимоя сўраб 209 нафар эркак мурожаат қилган\nРеабилитация марказларига зўравонликдан ҳимоя сўраб 209 нафар эркак мурожаат қилган. Бу ҳақда Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги бошқарма бошлиғи Дилором Қўзиева айтиб ўтди.\nМаълум қилинишича, президент қарори билан хотин-қизлар реабилитация марказлари оптималлаштирилиб, Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ҳузурига ўтказилади.\n“Эндиликда улар давлат муассасаси сифатида фаолият кўрсатади. 1та Республика маркази, 14та вилоят маркази ва 14та намунавий минтақалараро марказ, жами 29та аёлларни реабилитация қилиш ва мослаштириш маркази ташкил этилади. Марказлар давлат томонидан тўлиқ молиялаштирилади.\nҲозирги кунга қадар реабилитация марказларига 4200дан ортиқ фуқаро мурожаат қилган. Уларнинг 3827 нафари аёл, 169 нафари бола, 209 нафари эркаклардир. Мурожаат қилганларнинг 1347 нафари руҳий, 845 нафари жисмоний, 23 нафари жинсий, 394 нафари иқтисодий, 1596 нафари бошқа масалаларда зўравонлик ҳолатларидан шикоят қилган”, дейди вазирлик вакили.\nҚайд этилишича, қонунчиликда зўравонликнинг 4та тури бор: жисмоний, жинсий, руҳий, иқтисодий зўравонлик.\n“Лекин бизнинг таҳлилларимиз оилавий-маиший зўравонлик ҳолатлари ҳам кўп учраётгани ва бунга етарлича таъриф берилмаётганини кўрсатмоқда. Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги юқори турувчи органларга 2019 йилда қабул қилинган "Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги қонунига тегишли ўзгартиришлар киритиш борасида таклифларини киритди”, деди Дилором Қўзиева.\nМурожаатлар таҳлилига кўра:\nоилавий зўравонлик эр-хотин ўртасида доимий келишмовчилик туфайли – 1889та ҳолатда;\nучинчи томон аралашуви туфайли зўравонлик – 457та ҳолатда;\nота-она ва фарзанд ўртасида зўравонлик – 101та ҳолатда аниқланган.


Нурилла Чори. Ташвиши йўқ одамлар (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиНурилла Чори (1983)Нурилла Чори. Ташвиши йўқ одамлар (ҳикоя)\nНурилла Чори. Ташвиши йўқ одамлар (ҳикоя)\nЧоп этилган 26.08.2018 09.01.2018 МуаллифZiyouz.uz\nҚизғалдоқнинг адоғидан кўндалангига Тагсарой оқади. Тагсаройнинг кунгай бети қари лалми (эл шундай атайди), қибласи сувот – таёқ суқсанг барг ёзади. Замони чархифалак бўлиб кетган бу кунда қози ҳам, миршаб ҳам, дўхтир ҳам тиш-тирноғи билан ерга тармашган. Ерга етмаганлари молиниям, жониниям бозорга урган. Бозорга бор – бахтингни кўр. Бахтини ниманинг эвазига кўради, бунисини ўзлари билишмаса – биз билмаймиз!\nМайдақадам моданинг устида ўз майлида тебраниб бораётган мана бу жинқарча Бозирган чолнинг невараси. Ҳув-в, ана у чайла эса Бозирганга, тўғрироғи, унинг кенжаси – Эшбой эшчига товин. Эшчининг эш чангаллаб косаси оқармаган чоғи рўзғорга томчи деб пиёз эккан. Экканда ҳам сидирғи экмаган, “Аччиқ бўлса, харидорини ўзи топади”, деб дамига ош пишадиган Жолпон хумга уруғ септирган. Аччиқ бўлишини билмадиг-у аммо уруғнинг ярми куйиб кетган чиқади. Сийраккина кўклабди. Сийраклиги Эшчининг умидини янада жонлантирди: “Ҳали кўрасиз, чумчуқнинг калласидек эмас, муштдай-муштдай пиёз бўлади! ”.\nОстонаси муборак ошёнидан судралиб чиққан чавандоз шу чайлани ўзига ватан тутган. Неча вақтдирки, неварани айтмаганда исми одам билан гаплашмайди. Кундузлари сояни итга бермайди. Кечалари эса киприк қоқмайди.\nЧолнинг айтарга баҳонаси бор – пиёз мезонни емаса, шунча тоат-ибодат бир пул. Чириб кетади. Гап пиёзда ҳам, мезон шамолида ҳам эмас, ўғлининг зуваласи бўшлигию келиннинг бироз уқувсизлигида!… Бўлмаса қуш чўқимайдиган, жонлиққа эт битирмайдиган аччиқ пиёзнинг бошида нима бор, бу “иткасал”га!\nЎтган қишда Бозирган чол неварасига тўй бериш тараддудида эди. Оғзидаги тишидай сийраклашиб қолган узангидошларини бозорда кўрадими, мозорда кўрадими, дўқ уриб: “Неварамга тўй бераман! Кўпкариси катта бўлади! Отга қарашинг!… ” дер, бу гапларига кўнгли тўлмай: “Улларни ҳам олиб келинг! Ота қадрдонларни топиштириб кетайлик! Тил топишса, оға-ини бўлиб қолар. Топишмаса, укасининг қорнига! ” дея қўшимча қиларди. Унинг бу гапларини қайта-қайта эшитиб безор бўлган чолларнинг айрими ўзини гарангликка солиб қолганди.\n– Бозирган ўзи битта тўй беради, катта, – дея қичқирди.\n– Ҳў, боди. Қулоғимни тешдинг-ку! Сен неварамга тўй бераман деганингда, менинг тишим чиққани йўқ эди, – деб милкини кўрсатди Туя.\n– Юким ерда қолди-ку, ошна! Шу йил қор тушсин, тўйни бошлайман, – деди Бозирган ошнасидан ранжиб.\nНеваранинг тўйи қолишга қолди. Аммо кўп ўтмай элда: “Бозирган чол уйланармиш”, деган гап оралади. Улус чавандознинг бошини икки қилишга кўпам шошмаган, гўё Қўзигул кампирнинг кўкаришини сабр билан кутган, кўкламга илҳақ бўлгандек кўринади. Кун қизиган сари гап-сўзлар урчиб кетди…\nЧавандоз уйланса уйланибди-да, шунга нима: осмон узилиб ерга тушармиди?! Кампири ўлиб уйланганлар Қизғалдоқда камми?! Биргина Ҳайит ланги учинчи хотини ҳам жувонмарг кетганидан кейин уйланмаган, уйланолмаган. Негаким, оғзига кучи етмаган икки-уч кампир жаназада ўтириб, ёмон бир матал тўқиган. Изига ўзлари тўқиган маталдан чўчиб: “Лангида хотин турмайди”, деб лаб тишлаган. Кампирлар лаб тишлагандан сўнг қайси аёл юрак бетлаб Лангининг ўнгиридан тутсин. Уйи синган аёл бордир, аммо жондан тўйгани, жонидан тўйгани йўқ!…\n… Яна Эсонбой оқсоқол икки ўлиб, уч уйланган. Эсонбой оқсоқолнинг “ўлиб-тирилишлари” ва уйланиши Бозирган чолнинг кечмишига соя солмайдиган маҳшар қадар гурунг. Ундан кўра хотинининг фориғлик муддатини ҳам ўтказмай уйланган Толмас морбоз эл ичра машҳур, музофотда донгдор.\nТолмас морбоз чўгирма телпак кийганича бор экан. Эл оғзига элак тутди. Дангалини айтсак, “Мисқол девдай йигитнинг умрини ўғирлади-я! ”, “Мисқол тумса”, деганларнинг оғзига чўгирмаси билан урди. Мисқол ўғилли бўлиб, чилла тутди. Қолаверса, Морбознинг қулоғи том битганида, оғаларидан кўра Авазнинг: “Тўрт кунлик меҳмоним отам! Меҳмон бўлиб тўймаган, дунёю қўтирда ҳеч вақони кўрмаган, армонлари бағрин тиғлаган… отам-ов, отам! ” деганлари элнинг эсидан чиққанича йўқ.\nГўяндаларнинг гурунг беришича, Аваз қўшиғини кўнгил учун айтмаган. Ҳар “отам-ов, отам! ”, деганида сабзи тишлаган. Билингки, отасини йўқлаётган Авазнинг уртида сабзи бўлган. Ундан ранжиган аканинг кўкайига шу гаплар келди: “Ўв-в энаси қисир! Энам отамнинг қўйнида йўқ эди. Мен отамнинг эсида йўқ эдим. Нега бунча зор қақшайсан?! Мисқол макрзаннинг арзандаси! Отам ўлган бўлсаям, сенинг бошингни силайдиган Макрзан бор-ку! Энамнинг қора босиб ўлганини билсанг, юрагинг ёрилиб ўлар экансан! Эй, садқайи эна кет!… ”\nАммо тилига кўкайи эмас, кибри кўчиб, томоқ қириб, укасига юзланганча:\n– Ҳў-в, Аваз! Отамиз-ку ёшини яшаб, ошини ошаб ўтди. Бу ёшда кўчганники тўй! – деди.\n– Сизларга тўй бўлса, тўйдир. Бизга аза, – дея Морбоздек босиб тикилди Аваз.\n– Авазбой, майли, сенга аза бўлса, азадир! Лекин: “Армонлари бағрин тиғлаган… ” деб бўзлаганинг нимаси! Отамизни доғда қолди, деб ким айтди сен тирмизакка! – деб ториқди ака.\n– Эр етган кишига биров айтиши шартми! Отам ҳар оқшом арғамчиқопини томорқанинг этагига қоқарди. Кейин менга най чалдириб, теваракка мордек тикиларди. Мен най чалардим. Отам эса “Мен оёқ узатар бўлсам, сенинг ҳолинг нима кечади, Хунхорнинг султони! ” дерди, – деб ер тепди Аваз.\n– Хўп, майлига, сен сари борайлик, Авазбой иним, султон иним! Очдан ўлдингми! Бизни номусга қўйма… Ё сабзи е, ё отам де! – деди ака қаҳрланиб.\n– Сабзимниям жиябераман, отам-ов, отам, деябераман! – дея акасига тиззинглади Аваз.\nҚўрққанидан майит ётган уйга юзланди. Дафъатан қулоғида отанинг хеш-ақрабларига айтган сўнгги гапи янгради: “Авазқулнинг бурнини қонатманглар! ”.\n“Армонлари бағрин тиғлаган!… ” деб бўзлашда давом этди Аваз. Аканинг меҳри ийиб, уканинг бошини силай-силай, “Отам-ов, отам! ” деб жўр бўлди. Ич-ичидан титраб, кўзларидан тирқираб ёш отилди. Чопонининг ўнгири билан улусдан юзини яширди ва Авазга деди: “Нима десанг ҳам сенга можна, Хунхорнинг султони! ”\n– Чолнинг соқолини боғлаб нон ёпганини биринчи қизи эшитган. Келиб келинини қарғаган, сўнг ўғли эшитиб ҳайрон бўлган. Бозирганнинг ўзи эшитиб, “Шундай дейишибдими-я, қисталоқлар”, деб қаҳ-қаҳ отиб кулган ва индамай уч-тўрт кун ўғлининг оғзига қараган. Ўғли тиш ёрмагач, чол тўнини тескари кийиб олган, – деди билгичлар.\nБозирганнинг назарида, атрофидагиларга бир бало бўлган. Худди у сағир қолгандек, ачиниб қарашади. Юпатиш учун нималарнидир ўйлаб топади. Ўғли ишдан кеч қайтса ҳам, унинг олдига киради, нималарнидир гапирган бўлади. Ҳеч гап топмаса: “Экология ёмон, иқлим ўзгариб кетди, ҳозирги келинлар нозик”, деб дийдиё бошлайди. У туғилганда онаси азоб тортмагандек. Гўё отасига шулар қизиқдек.\nАвваллари саломини тўғри бера олмайдиган келини ҳам энди унга матал айтади. Ҳай-ҳай демаса, бозорга борганию бодини кўрганидан бошлайди. Бир гал шундай ҳам бўлганди:\n– Эртага ис куни, – дейди келин қайнота ўтирган сандалнинг бир кунжагига ўзини уриб.\n– Шундаймикан? – дейди чол саноқдан адашгандек.\n– Бозорга боргандим. Мой олдим, – дейди келин қойил қилгандек сандалга чуқурроқ кириб.\n– Яхши-да, яхши-да, – дейди чол кумуш қошларини силаб.\n– Бозор куйиб кетибди, – дейди келин бамайлихотир, – мой одамнинг хунига тенг!\n– Бозорда сенга бало борми?! Эшчи мой олиб келмай номаъқулнинг нонини ейдими? – деб товушини баландлатди қайнота.\nҚўзигул кампирнинг ажойиб одатлари бор эди. Бундай одатлар… Фақат унга, фақат шу кампирга ярашарди. Чавандоз биров-яримдан дили хуфтон бўлса, бас, тилини ютиб қўяди – ҳеч кимга лаб жуфтламайди. Охири бир куни ичи пишиб, завжасига ёрилади. Агарки у дилозор мардум хеш-ақрабларидан бўлса, албатта келиб Бозирганнинг кўнглини оларди. Ёт бўлса-чи? Ёт бўлса ҳам, кампирнинг жавоби тайин эди. Чолни “қутирган туя қопганда” ҳам шундай бўлганди.\nЎшанда чол азбаройи гузарга Майдақадамга арқон олгани борганди. Нимага боргани ҳам ёдидан кўтарилиб, уйига қайтди. Майдақадамдан тушай деса, арқон йўқ! Модани остонагача ниқтаб бориб:\n– Гунафша, – деди чол.\n– Падарингга лаънат, макимия! Сен уйда курк ёт. Мени қутирган туя қопсин, – деди ота.\nЭшчи ҳам анойи эмас. Майдақадамни миниб кўздан панароққа кетмоқчи эди, аммо чол кўнмади, устамонлик қилди. Ўғлини тақимига босиб сўккиси келди:\n– Энанг йигирган калавадан олиб чиқ, – деди баттар тутақиб.\nЧол кампирнинг гапидан сўнг юмшади, нафас ростлади. Аввал арқонни қулочлади. Кейин икки-уч ҳатлаб, оёғи билан босиб тортиб кўрди. Пишиқ арқонни маҳсисининг қўнжига уриб:\n– Бир тўй берайлик, кўпкарининг завқига нортуялар ҳам маст бўлсин! – деди.\n– Соқолига оқ оралаб ҳам шу одатини ҳеч ташламади-да, момой?! – деди онасига.\nЭнди, эски дард-да, болам, нима ҳам қилай…\nАрқоннинг бир учини ўғлига бериб, тортса ҳам бўларди. Аммо бундай қилмайди. Негаки, ўғлига ишонмайди. Тўю катта-а кўпкари беришнинг сабаби ҳам асл шу ишонмаслигида! Кўнглида бир “аттанг”и борлигида! Чол кампирини ўзига қанчалик яқин тутмасин, бу “аттанг”ни унга билдирмайди. Бироқ… бироқ бу “аттанг” кўп йиллардан бери ич-этини ейди; ичига ҳам сиғмайди, бўзлатади! Кексарган сари авжига олади.\nБир гал ошнаси Эсонбойга (ҳа, айтганча, унда оқсоқол – оқсоқол бўлмаган, эл қатори Эсонбой эди): “Зотимдан кўкрак кериб даврага кирадиган чиқармикан? ” деган. Ошна ўзини эшитмаганга олган. “Чиқмайди”, деб Бозирганнинг яна ўзи тирғалган. Эсонбой эса боз устига тиш ёрмаган. Чавандознинг марсингиси, йигитлик даврини эслаб мақтангиси келган, чоғи, бор гапни ўзи айтган.\n– Бўз йигитлигимда “чавандоз” деб ном кўтардим. Элнинг олдидан ўтдим. Кўп сулув қизларнинг кўнглигига ғулу солдим.\n– Ҳа, шундай бўлганмиди, – дейди ошнасининг гуппайганидан завқланган Эсонбой.\n– Кексалар: “Тулпор – биядан, алп – энадан! Полвон, келиннинг дуркунгинасидан олинг”, деса, ўйин билибман! Қўзисига, Қўзигулига ошиқ бўлибман, – деган виқор билан Бозирган.\n– Отиям Қўзигулмиди? – дейди ошнасининг баттар завқи келиб.\n– Шундай. Ҳар замонда зоту палагимни ўйлаганда оти эсимга келмаса, ёдимдан ҳам кўтарила ёзган.\n– Шу қаллиқ ўйинга борганимда эрмакламоқчи бўлиб отини сўрагандим, “Гунафша” деди кўзлари жавдираб. Олдинлари ҳар Гунафша деганимда шу кўзларини кўргим келарди. Кейин ўрганиб қолдим.\n– Илгари бир подшонинг арзандаси ҳам бақанинг кўзига ошиқ бўлган экан, – деб ўзини тутолмай кулади Эсонбой.\n– Бас, бўлди қил! – дейди кулгига чидай олмай Бозирган.\n– Бўлмаса, нега шалвирайсан! Ойпарчасини олганингда ёзиғинг бошқача бўлиб қолармиди? Девникидек гавдангга, мешдек қорнингга Қўзининг эркалиги сиғмабди. Ойпарчанинг эркалигига улоғиб ўлар экансан, чавандоз, – деди ошна.\nШундан буён Бозирган ошнаси Эсонбой (йўқ, энди эл таниган Эсонбой оқсоқол) бор давраларда елкасини қисиб ўтиради. Бу гурунг олис замонда қолиб кетганига ишонмайди. Оқсоқол гапирганда оғзига термилиб туради. Худди унинг қаллиқ ўйинга борганидан айтиб қоладигандек туюлади. Кулганида-ку, минг ўлиб-тирилади. Бўлмаса, оқсоқол оғзига маҳкам одам. Гурунг бергани кўрган-кечиргани ҳам кўп. Барибир, барибир чавандоз ошнасидан “айтиб қўймасмикан” деб чўчийди-қўрқади. Қўрқувки, “Ҳайит ланги ҳақидаги маталдек тус олса нима бўлади”, деб ўйлайди-да!… Ланги ҳақидаги матални шу биргина Ланги билмаслигига фаросати етмайди.\nЧавандоз ўзини шу пайтгача қирқ йигитнинг бири чоғлаб, кексаликни бўйнига олмай келарди. Мана, кампири қайтиш қилганидан бери анча сезилиб қолди. Гарданини чўзиб гапирганди. Қиш ўчоғи тор келди. Бурнига сув кириб, маишати танг бўлиб қолди. Таҳорат олай деса, сув йўқ. Ўзининг айтишича, “Олло, демоқ осон бўлмаяпти”. Бир куни аччиқ устига ях сувдан ишлатганди. Тиш оғриғини топди. Сандалнинг бир кунжагида “Ихлос”ни зикр этиб ётганди, кун юмшаган экан, жағини боғлаб ҳовлига чиқди. Қараса, обтова тарновдан тушаётган сув билан тўлиб турибди. Товани олиб, ўчоқ боши томон борди. Ўчоққа ўт қаланмаган. Аммо тандирда ғчаёзган чўғ – иссиқ кул бор экан. “Обтобани қўйсам, асрга тайёр бўлади”, деб ўйлади. Товани жойлаштиргунча, тандирда бир кулчанинг синга бўлиб пишиб турганини кўрди. “Оламан”, деганди, кулча кулга тушди. Кейин бағрини тандирга босиб узалди, кулчани олди. “Пуф-пуф” қилиб кулдан тозалаётганди, унинг қилаётган ишига “ҳанг-манг” бўлиб қараб турган икки кампирга кўзи тушди. Уларнинг тикилиб турганидан хижолат бўлди. Нима қиларини билмай, кулчани тандир устида қолдирди. Катта-катта қадам босиб тиллахонага қараб юрди. Келини чиқиб, кампирларга эгалик қилмагунча кўзга кўринмади.\nМайдақадам қорни чизгандек, гупиллаган тупроқни чизиб, чангитиб чайлага яқинлаган сари, тобора қишлоқдан узоқлашади. Невара олисдан чайлага термилиб келади. Бобо кўринмайди. Бола бундай пайт ўз билганича ўйин қилади. Эшакка тескари миниб савалайди. Чоптиргиси келади. Майдақадам лақабига муносиб қолаверади. Бола моданинг устида тик туради. Қўлларини лангар қилади. Бу ишидан ҳам кўнгли тўлмай, қўшиқ хиргойи қилади:\n“Минган отинг бўз бўлса… ”\nБобо бунинг барини билиб ётади. Ҳар куни унинг келишини интиқ кутади. Қўшиғини эшитиш учун то чайлага етгунча бош кўтармайди. Боланинг келиб бажарадиган биринчи иши бобога “узум” беради. Кейин уйида асал борми-йўқми, ҳисобга олмай, асал еганидан гапиради. Бобоям бўш келмайди. Тарвуз ё қовун сўйиб беради. Доимги гапини такрорлаб қўяди: “Узум”дан Эшчига ҳам узат, тили ёрилсин! ”\nЧавандознинг “Эшбойга тил битса! Ота, уйланасизми? деб сўраса”, дея ўйлаб ўғлининг йўлига тикилганида саратон тунлари узун, тонглари олис бўлди. Ўғлини кута-кута ота қушуйқу бўлиб қолди. Мана, кўз юмса ухлайди, ютинса уйғонади. Ухлайди-уйғонади – уйғонади-ухлайди…\nҚани, энди унга тил битса! Бозирганнинг уйланиш чоғи ҳам йўқ. Аммо шу одамларнинг гап-сўзи босилармиди?! Гап-сўзи босилмасаям майлига! Шу момоқиз жуссасидан домангир бўлиб кетмасмиди? Ҳеч бўлмаса, “Остонам совчи кўрган”, деб ўзини овутармиди. Қани, энди Эшбой эшчи тиш ёрса! Бу гапни дамғирдалик қилмай, чавандоз айтса ҳам бўлади. Аммо Эшчини “Юрак бетлаб боролмайди”, дея хавотирланади. Гап унинг ўзидан чиқса, бориши мумкин. Чумчуқ бўлса ҳам нари-ку!\nҚани, Эшчига тил битса!\nБола кечаги, олдинги кунги, йўқ, аввалги кунги бобо ўргатган: “Бедананинг ётар жойи хас бўлар, мезон кирса, тарғил морлар маст бўлар” қўшиғини айтмади. Бобо: “Чол ўлса, қозон-қозон ош бўлар, кампир ўлса, баланд тоғлар паст бўлар”, деб давом эттира олмай қолди.\n“… ўнг жилови соз бўлса! ”. Бобо қўшиқни давом эттира олмади. Аммо олис йиллар ёдига тушди.\n… Бола эди. Бобосининг бўз оти бўларди. Уни бобоси ана шу бўз отга миндириб етаклаб юрарди. Бозирганнинг отдан ҳеч тушгиси келмасди. Ўзи тушмагунча бобо ҳам туширмасди… Бозирган чол бола эди…\n– Бува, – деди Майдақадамдан тушмай бола. Бобо жим ётаверди. Такрор-такрор чақирди. Дафъатан, онасининг: “Мезон ўтди. Шу ётиши бўлса, иткасал буванг чайлада ўлиб қолади”, деганини эслади. Чинқириб йиғлаб юборди. Ўзини чолнинг устига ташлади.\n«Ёшлик» журнали, 2015 йил, 7-сон\nРукнларНурилла Чори (1983)\n← Аввалги Аввалги Ўлмас наволар ижодкори (Манас Левиев)\nКейинги → Кейинги: Абай (1845-1904)


Ўзбекистонликлар Санкт-Петербургдаги оммавий муштлашувда пичоқдан жароҳат олди - UzNews.uz\nЎзбекистонликлар Санкт-Петербургдаги оммавий муштлашувда пичоқдан жароҳат олди\n4 нафар киши оммавий муштлашув натижасида пичоқдан жароҳат олган. Уларнинг икки нафари шифохонага ётқизилган ва ҳозирда операция блокида.\n19 май куни Санкт-Петербург шаҳрининг Фрунзе туманидаги кафеда содир бўлган оммавий муштлашув натижасида 4 нафар Ўзбекистон фуқаролари пичоқдан жароҳат олган. Бу ҳақда ТИВ матбуот хизмати хабар бермоқда.\n• Зиёев Пахлавон Бахтиёрович, 1987 й.т.;\n• Зиёев Шаҳриёр Бахтиёрович, 1986 й.т.;\n• Зияев Анвар Аҳрорович, 1987 й.т.;\n• Маҳмудов Абдуазиз Маджидович, 1995 й.т.\nП.Зиёев ва Ш.Зиёевлар И. Жанелидзе номидаги Санкт-Петербург илмий-тадқиқот институтига тиббий ёрдам кўрсатиш учун жойлаштирилган ва айни пайтда операция блокида.\nМазкур ҳолат бўйича Россия Жиноят кодекси 111-моддаси 3-қисми (“Қасддан оғир тан жароҳати етказиш”) бўйича жиноий иш очилган.\nБош консулхона Санкт-Петербург шаҳрининг тегишли органлари билан алоқа ўрнатган ҳамда мазкур вазиятни ўз назоратига олган.


Исмлар сонини ҳисоблашга кетган вақт: 0.010203 сек.\nАбдуалим (Abdualim) » арабча » ўғил бола\nбилим ва донолик соҳибининг, яъни Аллоҳнинг қули.\n473 Синоним: Номаълум Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдуаҳад (Abduahad) » арабча » ўғил бола\nёлғизнинг, яккаю ягонанинг, яъни Аллоҳнинг қули.\n576 Синоним: Абдулаҳад Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдубашар (Abdubashar) » арабча » ўғил бола\nинсонлар (инсоният)нинг хизматкори қули.\nАбдубоис (Abdubois) » арабча » ўғил бола\nқайтадан ҳаёт бахш эта олувчининг, яъни Аллоҳнинг қули.\n488 Синоним: Номаълум Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдуборий (Abduboriy) » арабча » ўғил бола\nяратувчи, ҳал этувчининг, яъни Аллоҳнинг қули.\n511 Синоним: Абдулбори Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдубосит (Abdubosit) » арабча » ўғил бола\nризқ ато этувчининг, руҳ бахш этувчининг, яъни Аллоҳнинг қули.\n550 Синоним: Абдулбосит Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдуботир (Abdubotir) » арабча, ўзбекча » ўғил бола\nқўрқмас, довюракнинг қули.\n456 Синоним: Номаълум Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдубоқи (Abduboqi) » арабча » ўғил бола\nдоимий ва абадий мавжуднинг, яъни Аллоҳнинг қули.\n574 Синоним: Абдулбоқи Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдувакил (Abduvakil) » арабча » ўғил бола\nишонч эгаси, вакил қилинганнинг қули. Муҳаммад пайғамбарнинг сифатларидан бири.\n492 Синоним: Номаълум Ўз вариантингизни киритинг.\nАбдували (Abduvali) » арабча » ўғил бола\nмададкор ва ҳомийнинг, яъни Аллоҳнинг қули.\n542 Синоним: Номаълум Ўз вариантингизни киритинг.\nБошига ⇦ Олдинги 1 2 3 4 5 6 Кейинги ⇨ Охирига (1494)