Ўзбекистон автомобил бозори қайта тақсимланадими? - 19.05.2020, Sputnik Ўзбекистон\nЎзбекистон автомобилсозлиги жадал ривожланмоқда. Жорий йилда яна иккита завод очиш режалаштирилмоқда. Улардан бири Хитойнинг Oshan русумли автомобилларини... 19.05.2020, Sputnik Ўзбекистон\n15:17 19.05.2020 (янгиланди: 13:37 20.05.2020)\nБу Марказий Осиёда автомобилсозлик соҳасида пешқадамлик мавқеини босқичма-босқич мустаҳкамлаётган Тошкент учун аҳамиятли воқеадир.\nНавоийдаги биринчи завод йилига 30 минг, Жиззахдаги иккинчи завод эса йилига 20 минг автомобил ишлаб чиқариш қувватига эга бўлади. Шу билан бирга, UzAuto Motors ҳам йилига 300 минг дона автомобил ишлаб чиқариш қувватига эга.\nШу ўринда савол туғилади. Ўзбекистон учун автомобил заводлари сони кўп эмасми, уларнинг савдоси қандай амалга оширилади?\nТаъкидлаш жоизки, йирик ишлаб чиқарувчилар бирор бир давлатда янги лойиҳага сармоя киритишга қарор қилишдан олдин бозорни синчковлик билан ўрганишади, рентабелликни ҳисоб-китоб қилишади. Мабодо, иккита йирик автомобил концернлари Ўзбекистонда завод қуришга қарор қилган экан, бу улар шу ишни мақсадга мувофиқ, деб топишганини англатади.\nЎзбекистон бозори тўйинмаганлиги аниқ\nТаъкидлаш керак бўлган биринчи жиҳат: Ўзбекистон бозори тўйинганлик босқичидан ҳали анча узоқда, мамлакат автомобиллаштириш нуқтаи назаридан баъзи қўшниларидан анча орқада.\n4 Март 2020, 12:15\nЎзбекистон ҳар 1000 кишига 237 дона автомобил кўрсаткичига эришиши учун (таққослаш учун, Қозоғистонда ҳар 1000 кишига 250 та машина тўғри келади), республика автопаркини қарийб 8 миллион донага кўпайтириш керак. Шу билан бирга, Ўзбекистонда автомобиллар савдоси нисбатан пастроқ бўлиб, 2018 йилда 139,9 мингта, 2019 йилда эса 190,2 минг донани ташкил этди.\nБунинг сабаблари жуда оддий. Биринчидан, Ўзбекистон бозори юқори божлар ва ҚҚС билан чет эл автомобиллари учун деярли ёпиқ. Ҳукумат ички бозорни либераллаштириш учун муайян чораларни кўраётган бўлса-да, уни тўлиқ очишни хоҳламайди, чунки у юқори маошли ишчи ўринларини таъминлайдиган ўз автомобилсозлик саноатига зарар етказишни истамайди.\nИккинчидан, автомобилларнинг асосий ишлаб чиқарувчиси - UzAuto Motors тўлиқ қувват билан ишламайди, ишлаб чиқариб ўзининг лойиҳавий қувватининг қарийб 90 фоизини ташкил этади ва шу билан бирга автомобилларнинг бир қисмини экспорт қилади.\nУчинчидан, Ўзбекистонда автомобиллар нархи Россия ёки Қозоғистонга қараганда анча юқори. 2020 йил март ойида UzAuto Motors нархларни қайта кўриб чиқиб ва деярли бутун русумлар учун нархларни 15-20% га оширди. Нархларнинг ошиши потенциал харидорларнинг кескин норозилигини келтириб чиқарди ва ҳатто сотиб олишдан воз кечиш флешмобига олиб келди, яъни бу автомобил ишлаб чиқарувчисини бойкот қилиш кампаниясига.\nUzAuto Motors нима учун бундай қилаётганини батафсил таҳлил қилмайликда, буни шунчаки факт сифатида қабул қилайлик. Бозорнинг тўйинмаганлиги ва асосий ишлаб чиқарувчи билан боғлиқ баъзи муаммолар, бошқа автоконцерларни Ўзбекистон бозорига киришга уринишларига жиддий сабабдир.\nМенимча, Ўзбекистон автобозорининг ривожланишидаги асосий тенденция автомобил ишлаб чиқарувчиларининг ўсиб бораётган рақобати бўлади - аслида уни қайта тақсимлаш учун рақобатда.\nБир қатор таҳлилий ҳисоботларга кўра, талаб етарли даражада қондирилмаган бир қанча истиқболли йўналишлар мавжуд.\n13 Март 2020, 12:57\nБиринчиси - бу катта шаҳарларда, биринчи навбатда Тошкентда бадавлат истеъмолчилар томонидан талаб қилинадиган юқори синфли автомобиллар. Ушбу машиналар, шунингдек, транспорт воситаларини сотиб олишлари керак бўлган, аммо импорт қилинган қимматбахо автомобилларни сотиб ололмаётган давлат идораларида ҳам қизиқиш уйғотмоқда. Кўринишидан, Oshan Хитой-Австрия бренди ишлаб чиқарувчиси ушбу йўналишни эгалламоқчи. UzAuto Motors жанг обормоқчи ва ушбу синфдаги автомобиллар қаторини янгилаши тўғрисида эълон қилди.\nИккинчи йўналиш, ва жуда истиқболлиги, - кичик ва ўрта бизнес учун автомобиллар. Улар Ўзбекистонда деярли ишлаб чиқарилмаган, улар мамлакатга жуда оз миқдорда олиб келинган. Volkswagen нисбатан арзон, аммо ишчан машиналарга муҳтож харидорга умид қилмоқда. Ишлаб чиқарувчи такси сифатида ишлатилиши мумкин бўлган йўловчи ташувчи универсални, шунингдек бизнес томонидан жуда талаб қилинган юк фкргонини ишлаб чиқаришни режалаштирмоқда. Россияда ушбу комплектациядаги автомобиллар кўпинча товарларни етказиб бериш учун ишлатилади.\n11 Март 2020, 16:02\nЭнг арзон ва оммабоп автомобиллар сегментида ҳозирча ҳеч қандай ўзгариш йўқ. Концернлар машина сотиб олиш учун пули бўлган истеъмолчининг эътиборини жалб қилиш учун рақобатлашади. Ўзбекистон автомобил бозорида янги концернлар жорий ҳолатни ўзгартириб консерватив йўналиш бўйича етакчиликка даъво қилмоқчи эмаслар. Йилига 20-30 мингта автомобильни мақбул нархларда деярли ҳар қандай шароитда сотиш мумкин. Аммо келажакда янги машиналар мавжудларга қараганда яхшироқ ва арзонроқ намоён қилса, вазият ўзгариши мумкин.\nVolkswagen яхши имкониятларга эга: бу йилига 10 миллион донагача ишлаб чиқариш қувватига эга ва турли хил моделларни ишлаб чиқаришда катта тажрибага эга йирик автомобилсоз. Унинг Ўзбекистон бозорига киришини тажриба сифатида кўриш мумкин. Агар у муваффақиятли бўлса, бу концерн собиқ пешқадамни бир неча йил ичида четга чиқариб қўйиши мумкин.\nВа экспорт ҳақида\n"Ўзавтосаноат" АК ҳисоботига кўра, 2019 йилда 271 минг дона ишлаб чиқариш шароитида автомобил экспорти 14 740 мингтагача ошди. Экспорт улуши ишлаб чиқаришдан 5,4 % ташкил қилди. Таъминотнинг деярли ярми Россияга тўғри келди.\nUzAuto Motors автомобилларни Chevrolet бренди остида экспорт қилишни бошлайди\n17 Феврал 2020, 12:54\nБошқа йўналишлар орасида: Қозоғистон, Афғонистон, Яқин Шарқ мамлакатлари, Украина ва ҳатто Африка. Бундан ташқари, автомобил бутловчи қисмларининг экспорти ҳам ўсди: фаралар, штампланган пайвандланувчи қисмлар, аккумуляторлар, иситиш ва шамоллатиш тизимлари қисмлари, пластик қисмлар - асосан Россия Федерациясига.\nЭкспорт замонавий автомобилсозлик саноатининг ажралмас қисми бўлиб, кўплаб мамлакатларда экспорт маҳсулотларининг улуши юқори; масалан, Туркия ўз автомобил маҳсулотларининг 80 фоизигача экспорт қилади. Чет элга таъминот шунингдек валюта тушумини ҳам беради.\nЎзбекистон жуда ноқулай транспорт жойлашувига эга ва транспорт ҳаражатлари юқори бўлгани сабабли бутун дунёга автотранспорт маҳсулотларини етказиб бериш қийин. Ички бозорда бу маҳсулотга бир мунча ишончсизлик мавжуд.\n29 Январ 2020, 13:01\nЧет эл автомобиллари оқимидан бозорни ҳимоя қилиш бўйича қаттиқ протекционистик чоралар буни амалга оширишга имкон беради. UzAuto Motors автомобилларига деярли бойкот эълон қилинишига олиб келганбу тенденция салбийдир, бу эса компания мижозларнинг ишончини йўқотиши мумкинлигини англатади.\nЭкспорт қизиқарли ва шу кунгача Ўзбекистон бозори учун курашда кам эътиборга олинган жиҳатни намоён қилади. Бозорнинг тўйинмаганлиги ва ҳаридорларнинг норозилиги шароитида автомобил бутловчи қисмларининг самарали ва арзон логистикасини ташкил эган ёки мақбул нархлар билан маҳаллийлаштиришнинг юқори даражасига етишган концерн, кутилмаганда, етакчига айланиши мумкин. Бу айнан ким бўлишини вақт кўрсатади.


Тиллага ошиқ йигитлар | Бир пиёла чой\n← Уддасидан чиқолмаган “уддабурон”\nТарозингиз тўғрими ёки бозордаги воқеа →\nТиллага ошиқ йигитлар\tPosted on November 6, 2016\tby birpiyolachoy Тирик жон борки, яшаш учун курашади. Турмушини обод қилишга интилади. Аммо ҳамма ҳам оилани ҳалол пешона тери эвазига келган даромад билан тебратавермас экан. Шунингдек, оиладаги носоғлом муҳит, ноўрин тарбия бола камолотида муҳим ҳисобланиши барчамизга маълум.\nЖонибекнинг ҳам жиноят кўчасига киришига балки оиласидаги носоғлом муҳит сабаб бўлгандир. Бўлмаса у муқаддам жиноят содир этиб, икки маротаба судланмаган бўлар эди. Лекин кўзи очилмади. Яна жиноятга қўл урди. Киракашлик қилиб, пешона тери билан топаётган даромадига қаноат қилмай, ўзгалар мулкига кўз олайтирди, деб ёзади “Ҳуқуқ” газетаси.\nЖонибекнинг маҳалладоши Манзура опа қиш ойларини шаҳардаги уйида ўтказади. Бундан хабари бўлган Жонибек уларнинг ҳовлисини зимдан кузата бошлади. Бир куни у Манзура опанинг ўғли дарвозасини қулфлаб кетаётганини кўриб қолди. Қулай фурсат топилди, деб шу куни кечаси уларнинг уйига ўғирликка кирди. Девордан ошиб тушган Жонибек уй эшикларини очишга қийналмади. Шошмасдан ҳаракатланган ўғри тахланган кўрпачалар орасидан 1 млн. 600 минг сўм, сандиқдан 7 минг Россия рубли, халат чўнтагидан 260 АҚШ долларини ҳамда 750 минг сўмлик бир дона “Samsung” планшети каби жами 3 млн. 369 минг сўмлик мол-мулкларни олиб, уйдан чиқиб кетди.\nЎз навбатида, қўлга киритганларини ўз эҳтиёжларига сарфлаб юборди. Ҳар замонда келиб уйидан хабар олиб турадиган Манзура опа бу ҳолатни сезмади. Чунки Жонибек уйдаги жиҳозлар қай ҳолатда турган бўлса яна шундай қилиб, ўз ўрнига қўйиб кетганди.\n“Ўрганган кўнгил, ўртанса қўймас” деганларидек, орадан бироз муддат ўтгач Жонибек яна Манзура опаникига ўғирликка киришни режалаштирди. Бу гал таниши Собирни ўзига шерик қилди. Собир ҳам унга ҳеч қандай қаршиликсиз рози бўлди. Кечаси келган ўғрилар девордан ошиб, ҳовлига тушишди. Бу сафар улар хонадондан жами 34 млн. сўмлик тилла тақинчоқларни олиб кетишди. Заргарлик дўконларига бориб, пул зарур бўлиб қолганлиги учун сотаётганлигини айтиб, пуллаб, кайфу сафо қилиб юраверишди.\nҚилаётган қилмишлари жиноятлигини, қачондир булар фош бўлишини ўшанда эл ичра беобрў бўлиб, йигитлик шаънига бир умрлик кетмас доғ бўлишини билса-да, нафси устунлик қилиб учинчи бор Манзура опаникига ўғирлик қилиш ниятида йўл олди. Бу гал ҳам уйида бўлмаган ҳовли эгалари 8 млн. сўмлик тилла тақинчоқларидан айрилишди. Манзура опа уйидаги ўғирликларни сезгач, ички ишлар бўлимига мурожаат қилди.\nБу ёқда Жонибек биргина Манзура опа билан чекланиб қолмади. Осон пул топиб, маишатда яшаш унга жуда ёқиб қолди. Кейинини ўйламасдан жиноий қилмишларини давом эттираверди.\nБу куни у яна Собирга телефон қилиб, ўғирлик қилишини ва манзилни тушунтирди. Жонибек бу уй эгаларини ҳам обдон кузатган, эрта тонгдан эр-хотин бозорда савдо қилишини, тушгача уйда ҳеч ким бўлмаслигини билди. Шу куни эрталабдан улар девор ошишди. Хонадон соҳибларининг пешона тери билан йиғиб юрган жами 25 млн. 946 минг сўмлик мол-мулкларини олиб кетишди.\nБундан ташқари, улар Ҳилола Муҳсинованинг отаси оламдан ўтганидан фойдаланиб қаровсиз қолган уйига ўғирликка киришди. У ердан 100 АҚШ доллари ва 5 млн. сўмлик тилла тақинчоқларини олиб кетишди.\nТилла тақинчоқлар савдоси билан шуғулланувчи Хадича Сатторованинг тўйга кетиб, уйи қаровсиз қолганидан фойдаланиб қолишга уринган ўғрилар унинг уйидан жами 95 млн. 960 минг сўмлик тақинчоқларни ўғирлашади. Жонибек ўғирлик ортидан топилган пулларига ижарага миниб юрган машинасини ҳам сотиб олди.\nБироқ “Емоқнинг қусмоғи бор” деганларидек, йигитлар қилмишларига яраша жазосини олишди. Суд ҳукмига кўра Жонибек Мўминов ўталмаган жазоларни қисман қўшиш йўли билан 9 йил, Собир Очилов 8 йил муддатга озодликдан маҳрум қилинди.\nАшёвий далил сифатида эътироф этилган “Nexia” русумли автомашина судланувчилар томонидан етказилган зарарга қаратилиб, жабрланувчиларга тенг тақсимланди.\nBo'lishamiz:TwitterFacebookGoogleLike this:Like Loading...\tThis entry was posted in Jinoyat va jazo. Bookmark the permalink.\t← Уддасидан чиқолмаган “уддабурон”


Туркия сайёҳлар учун чегараларини ёпмаслигини маълум қилди | Qalampir.uz\nТуркия сайёҳлар учун чегараларини ёпмаслигини маълум қилди\nОлам\t12 Май 07:07 1305\nТуркия чет эллик сайёҳлар учун чегараларини ёпмоқчи эмас. Бу ҳақда мамлакатнинг маданият ва туризм вазири Меҳмет Нурий Эрсой баёнот билан чиқди.\n2020 йил ёз мавсуми бошланиши билан мамлакатда “Соғлом туризмни сертификатлаш” дастурини ишга туширади. Ушбу дастур транспорт, турар-жой хавфсизлиги ва туризм ишчилари ва сайёҳларнинг соғлиғини таъминлаш бўйича бир қатор тадбирларни ўз ичига олади.\n“Турк халқининг меҳмондўстлиги тўғрисида мақола бор: “Биз қалъа эшигини ёпмаймиз”. Биз ҳар доим ушбу тамойилга амал қиламиз ва шунга асосланиб зарур чораларни кўришда давом этамиз”, деди Эрсой.\nУнинг сўзларига кўра, аэропортлар, авиакомпаниялар, магистраль йўллар ва сайёҳлик иншоотларига нисбатан индивидуал ёндашув учун илмий асосланган пандемик протоколлар ва сертификатлаштириш ишлари аллақачон ишлаб чиқилган.\nСўнгги маълумотларга кўра, Туркияда коронавирусга чалинганлар сони 139 771 нафарни ташкил этди. Беморлардан 95 780 киши соғайган бўлса, 3841 киши оламдан ўтган. Айни пайтда 40 150 киши шифохоналарда даволанмоқда.\n25 Май 16:12 42911\n26 Май 14:40 39784\n25 Май 23:18 38075\n26 Май 09:01 27469\n27 Май 20:39 25686


Месси Иньестанинг ўрнида қайси футболчини кўрмоқчи?\n19 май, 2018, 10:10 1136\nАндрес Иньестанинг кетиши ортидан “Барселона” ярим ҳимоясида бўш ўрин пайдо бўлади. Don Balon нашри тарқатган хабарга кўра каталонияликлар ушбу ўринни муносиб футболчи билан тўлдириш учун каттароқ харажатни амалга оширишга ҳам тайёр.\nИньестанинг ўрнини эгаллаши мумкин бўлган футболчилар орасида асосий номзодлар сифатида Тьяго Алькантара, Кристиан Эриксен ва Миралем Пьяничлар тилга олинмоқда. Аммо, жамоа ҳужумчиси Лионель Месси айнан Пьянични бу ўринда кўрмоқчи.\nТаъкидлаш лозимки, “Ювентус”нинг босниялик футболчиси учун шунингдек “Реал” ва ПСЖ ҳам кураш олиб бормоқда.


Хитой Халқ Республикаси ва Ўзбекистон Республикаси ўртасида дипломатик муносабатлар ўрнатилганининг 25 йиллиги муносабати билан Хитой ҳукумати ва халқи номидан ҳамда шахсан ўз номимдан Сизга ва дўст Ўзбекистон халқига самимий табрикларимни ва эзгу тилакларимни изҳор этаман.\nХитой ва Ўзбекистон — яқин дўстлар ва ишончли ҳамкорлардир. Дипломатик муносабатлар ўрнатилгандан буён ўтган 25 йил давомида Хитой ва Ўзбекистон муносабатлари изчил ва барқарор ривожланмоқда. Давлатларимиз ўртасидаги олий даражадаги учрашувлар мунтазамлик касб этган, ўзаро сиёсий ишонч мустаҳкамланмоқда. “Бир қутб, бир йўл” барпо этилишида дастлабки муҳим натижаларга эришилди, “уч ёвуз куч”га қарши курашиш борасидаги ҳамкорлик самарали ривожланмоқда. Мамлакатларимиз асосий манфаатларига доир масалаларда бир-бирини қатъий қўллаб-қувватлаб келмоқда. Давлатларимиз умумий манфаатларимизни ҳимоя қилиш мақсадида БМТ, ШҲТ ва бошқа халқаро ташкилотлар доирасида яқиндан ҳамкорлик қилмоқда. Мамлакатларимиз имзолаган Дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартнома ўзаро муносабатларимизни ривожлантириш учун мустаҳкам ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилмоқда. 2016 йилда биз ҳар томонлама стратегик шериклик муносабатларини ўрнатдик, турли соҳалардаги ҳамкорлигимиз тараққиётнинг янги босқичига кўтарилди. Хитой муносабатларимизнинг муваффақиятларидан мамнун ва у истиқболда янада ривожланишига ишончи қатъийдир.\nМен Хитой ва Ўзбекистон муносабатларини ривожлантиришга алоҳида аҳамият бераман. Хитой Ўзбекистон танлаган ўзига хос тараққиёт йўлини, давлат мустақиллиги, суверенитети ва хавфсизлигини мустаҳкамлаш, ижтимоий-иқтисодий ривожланишни рағбатлантириш ва ташқи алоқаларни кенгайтириш борасидаги саъй-ҳаракатларини бундан буён ҳам қўллаб-қувватлайверади. Хитой — Ўзбекистон муносабатларининг 25 йиллиги муносабати билан мамлакатларимиз халқларининг фаровонлиги йўлида ўзаро сиёсий ишончни мустаҳкамлаш, Хитой ва Ўзбекистоннинг ҳар томонлама стратегик шериклигини изчил ривожлантириш йўлида Сиз билан ҳамкорликда ишлашга тайёрман.\nХитой ва Ўзбекистон дўстлиги янада мустаҳкамланиб, жадал ривожланаверсин!\nСизга мустаҳкам соғлиқ ва давлат раҳбари сифатидаги фаолиятингизда катта муваф-фақиятлар тилайман!\nПекин шаҳри, 2017 йил 2 январь


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - ИСЛОМ – ТАРАҚҚИЁТ ДИНИ\nИСЛОМ – ТАРАҚҚИЁТ ДИНИ\n2015 йил 10 ноябр\n– Уламоларимиз азалдан ҳаётда пайдо бўладиган турли одатлар ва янгиликлар орқали юзага келадиган вазиятларга ҳам Ислом фиқҳи қоидаларига асосланиб, ўз қарашларини баён қилишган. Ҳозирги пайтда кўпчилик эҳтиёж сезаётган мобил алоқадан фойдаланиш маданияти барчани қизиқтиради. Қори ака, ана шу ҳақда ўз фикрларингизни билдирсангиз.\n– Ҳар қандай технологиядан неъмат сифатида фойдаланиш мумкин. У телевизор бўладими, компьютер бўладими, уяли телефонми, яхши ниятда фойдалансак, икки дунёмиз учун ҳам манфаат топамиз. Акс ҳолда, шиддат билан ривожланаётган технология инсоннинг таназзулига сабаб бўлиши ҳам мумкин. Ёшларимизни ана шундай таҳдидлардан ҳимоя қилиш учун аввало оилада бундай маъсиятларга қарши тамйиз (иммунитет)ни шакллантириш лозим. Ҳозирда «оммавий маданият» номи билан «инсоннинг эркинлигини чеклаб бўлмайди, у истаганини қилишга ҳақли» шиорларини илгари суриб, маънавиятга қарши интилишлар кучаймоқда. Лев Толстой «Эркинлик аввало масъулиятдир» деб таъкидлаган эди.\nАллоҳ таоло бизга ато этган неъмат – уяли алоқа телефонларидан ўзларининг ғаразли мақсадларида ёшларнинг маънавияти, эътиқодини бузишга ундовчи восита сифатида фойдаланаётганлар ҳам бор. Уларнинг бу алдовларига учмаслик учун фарзандларимизни ёшликларидан динимизга, маънавий қадриятларимизга муҳаббат руҳида тарбиялашимиз лозим.\n– Технология ривожланиши билан инсонларнинг турли алоқа воситалари орқали мулоқот қилишлари кундалик ҳолатга айланди. Мулоқот, аввало, саломдан бошланади. Айнан шу нуқтада бир қанча тушунмовчиликлар юзага келмоқда. Баъзида кимгадир қўнғироқ қилиб, «Ассалому алайкум» дейилса, у «Ва алайкум ассалом» деган фарз жавоб ўрнига, «Ассалому алайкум» дейди. Радио ва баъзи ТВ мулоқотларида ҳам шу ҳолат кузатилади. Кўпинча алик олинмасдан, икки томон бир-бирига «Ассалому алайкум» дейиш билан кифояланади. Яна айрим ҳолатлардан ёши кичик инсонга салом берилса, алик олишга хижолат тортади-да, у ҳам салом беради. Мана шу ҳолатнинг фиқҳий ечими қандай бўлади?\n– Жаноб Пайғамбаримиз Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Мадинаи мунавварага борганларида шаҳар аҳли у зотдан сўрадилар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг шаҳар аҳолиси ўртасида ўзаро аҳиллик йўқ. Тез-тез жанжаллар бўлиб туради. Нима қилсак ўнгланамиз?» Шунда Расули акрам икки калимадан иборат тинчлик калитини мадиналикларга топширдилар, яъни, «Орангизда саломни ошкор қилинг», деб таълим бердилар. «Тарихи Табарий»да ёзилишича, Мадинаи мунавварада салом ёйилгандан бир йил ўтиб биронта ҳам аразлашган одам қолмади.\nСалом бериш суннат бўлса, унга алик олиш фарздир. Нисо сурасининг 86-оятида Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Қачон сизларга бирон ибора билан салом берилса, сизлар ундан чиройлироқ қилиб алик олинглар ёки (ҳеч бўлмаса) ўша иборани қайтаринглар. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани ҳисобга олгувчи бўлган Зотдир».\nСалом минг йиллар давомида қонимизга сингган миллий қадриятларимиздан. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан сўрадилар: «Қайси хислатлар исломда энг яхшидир?» Айтдилар: «Очларга таом бермоғинг ва таниган танимаганингга салом бермоғинг». Шунингдек, Расули акрам саломни аввал бошлаган инсонни мақтадилар. Имом Бухорийдан келтирилган ривоятда кичиклар катталарга салом бериши суннатлиги ҳам баён қилингани учун халқимизда шу ҳолат одат бўлиб қолган. Аммо катталар ҳам аввал салом берсалар савоб бўлади. «Ассалому алайкум» (Сизга тинчлик, Аллоҳнинг саломини тилайман) деган саломга «Ва алайкум ассалом» (Сизга ҳам Аллоҳнинг саломи бўлсин) деб жавоб бериш ёки Расулуллоҳ (алайҳиссалом) таълим берганларидек, «Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳ», «Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ» деб алик олиш суннатга мувофиқдир. Лекин баъзи уламолар «Ассалому алайкум»га «Ассалому алайкум» деб жавоб берса бўлади, дейишган. Чунки иккинчи кишининг жавобида сизга ҳам Аллоҳнинг саломи бўлсин, деган ният бор. Энг афзали «Ва алайкум ассалом» дейишликдир.\n– Турли юмушлар билан айни бир инсонга кунига 3–4 мартадан қўнғироқ қилишга тўғри келади. Ҳар бир қўнғироқда салом бериш керакми? Ёхуд бир марта бошида салом берилиб, кейингиларида бермаслик лозимми? Бунинг учун вақт чегараси борми?\n– Саҳобалар саломлашиб, кейин бир дарахтдан айланиб ўтиб, кўришсалар, яна саломлашаверардилар. Уйимизга меҳмон келса, унинг ҳузурига ҳар кирганда салом берилса, афзал. Телефонда ҳам ҳар қўнғироқда салом берилгани афзал. Лекин бир марта салом берилгани билан ҳақ адо этилади. Бунинг мисоли шундай: таомни бир марта “Бисмиллоҳ” деб ейилса суннат адо этилади. Аммо ҳар луқмада “Бисмиллоҳ” деб таомланиш афзал ва савоби каттадир.\n– Жамоат транспортида, дарс жараёни ва мажлисларда уяли алоқа воситасидан фойдаланиш мумкинми?\n– Мажлисларда, қабристонларда уяли алоқа воситасидан фойдаланиш беодоблик. Дарсда эса мутлақо мумкин эмас. Жамоат транспортларида муҳим қўнғироқ бўлсагина, овозни пастлатиб, бошқаларга озор бермайдиган тарзда гаплашса бўлади. Ота-она, устозлар олдида беписандлик билан телефонда сўзлашиш ҳам одобдан эмас.\n675 марта ўқилган.


Қирғизистондаги воқеаларга Вашингтон расмийлари муносабати қандай?\n08 март 2021, Тошкент вақти: 04:51\nСўнги ҳафталарда Қирғизистонда содир бўлаётган воқеаларга қатор давлатлар ҳукуматлари ўз муносабатини билдирди. Лекин АҚШ ҳукумати муносабат билдиришдан тийилди. Фақат якшанба куни Давлат департаменти Қирғизистон ҳукумати ва мухолифатни мулоқот ўрнатишга чақирди. Бироқ сешанба куни мухбирлар Давлат департаменти вакилидан АҚШ ташқи сиёсати идорасининг Қирғизистондаги воқеаларга аниқ муносабати қандай эканини сўради.\nАҚШ Давлат департаменти матбуот котиби Адам Эрели ҳам Қирғизистон ҳукумати, ҳам сайлов натижаларидан норози бўлган намойишчиларни зўравонликларга йўл қўймасликка чақирди:\n“Биз зўравонликни қоралаймиз. Менимча, АҚШнинг Қирғизистондаги элчиси ҳамда Вашингтон расмийлари Қирғизистон ҳукумати ва мухолифат раҳбарларини зудлик билан учрашиб, парламент сайловлари борасидаги келишмовчиликни хал этиш, демократияни ривожлантириш каби масалаларни Қирғизистон конституцияси доирасида хал этишга чақирмоқда”, - деди АҚШ Давлат департаменти вакили.\nШу билан бирга Эрели, ўзи айтган гаплар қирғизистонликлар парламент сайловлари юзасидан фикр билдирмаслиги керак, деган маънони англатмаслигини урғулади:\n“Муҳими шуки, муносабат билдириш ҳукумат идораларини эгаллаб олиш, уларни бузиш ёки турли зўравонликлар содир этиш, дегани эмас. Одамлар ўз фикрини зўравонликка қўл урмасдан ифода этиши мумкин. Қирғизистонда ҳам худди шундай бўлиши керак”, - деди АҚШ Давлат департаменти вакили.\nДушанба куни Қирғизистон Президенти Асқар Ақаев сайловлар натижалари соҳталаштирилгани тўғрисидаги даъволар мамлакат Олий Суди ва Марказий сайлов комиссиясида кўриб чиқилишини ваъда қилган эди. АҚШ ҳукумати бу қарорини олқишлади. Лекин шунга қарамай, сешанба куни Қирғизистон янги парламентининг биринчи сессияси бўлиб ўтди.\nКузатувчилар Қирғизистонда сўнгги кунларда рўй бераётган воқеаларни Украинада Виктор Юшченкони ҳокимият тепасига олиб келган воқеаларга ўхшатмоқда. АҚШ Украинадаги воқеаларни маънавий жиҳатдан қўллаб-қувватлади.\nВашингтондаги Стратегик тадқиқотлар маркази таҳлилчиси Жоржиета Пурчот фикрича, АҚШ Қирғизистонга нисбатан ҳам айни ёндашувни тутиши керак. Пурчотнинг Озодлик радиосига айтишича, АҚШ Қирғизистондаги демократия тарафдори бўлган намойишчиларни айнан қандай қўллаб-қувватлаш масаласида эҳтиёткор бўлиши лозим. Ғарблик таҳлилчи фикрича, Вашингтон ўз позициясини қириғиз фаолларини қўллаб-қувватловчи баёнотлар билан чеклаши керак бўлади.\n“Ҳозирги босқичда АҚШ қила оладиган ва қилиши керак бўлган иш - барча давлатлар ва айниқса, жумладан Қирғизистонда эркинлик ва демократия ғояларини қўллаб-қувватлаши тўғрисида кучли баёнотлар беришдир. Дунё бўйлаб демократия ва инсон ҳуқуқларини қуллаб-қувватлаймиз дейиш бир нарса. Аммо аниқ бир мамлакат, масалан, Қирғизистонни тилга олиш – аниқ позиция бўлади”, - дейди америкалик таҳлилчи.\nПурчотга кўра, Президент Ақаев мухолифат вакиллари билан сўзлашув олиб боришга розилик билдирса, у ҳолда муросага эришишда АҚШ ўз ёрдамини таклиф қилиши керак.\nШу билан бирга, Қўшма Штатлар Қирғизистон ички ишларига аралашаётгандек бўлиб қолмаслиги керак.


Сил микроблари билан инсон организмининг барчаси зарарланиши мумкинми? — silning-davosi-bor.uz\nСил (туберкулёз) — юқумли касаллик бўлиб, уни кўзга кўринмайдиган майда бактериялар — сил таёқчалари қўзғатади.\nКасаллик таёқчалари кўп ҳолларда нафас йўли орқали одамга юқади, ўпка тўқималарида ривожланади ва кўпаяди. Микроблар бемор йўталганда, аксирганда, қаттиқ гаплашганда, тупурганда балғам заррачалари билан атрофга тарқалади. Бу кўзга кўринмас зарраларда минглаб сил тёқчалари бўлади. Улар ҳавода бир неча соатгача сақланиши мумкин. Ўпка сили билан касалланган бемор хонада узоқ вақт қолса, ҳавода бактериялар кўпайиб, бошқа кишиларнинг нафас йўлларига ўтади. Бу эса силни юқтиришнинг асосий сабаби бўлиб, ҳаво-томчи усули деб юритилади.\nКўп ҳолларда сил таёқчалари ўпкани зарралайди. Шунингдек, мия, суяк, бўғин, буйрак, жинсий аъзолар, кўз, ичак, лимфа тугунларини ҳам зарарлаши мумкин.\nҚуйидаги белгилар пайдо бўлса, бепарво бўлманг!\n— Йўтал 2 ҳафтадан ортиқ давом этса;\n— Истима кўтарилса;\n— Дармон қуриса, тез чарчасангиз;\n— Озиб кетсангиз;\n— Кўкрак қафасида оғриқ каби белгилар пайдо бўлса. Юқоридагилар сезилса зудлик билан мутахассисга мурожаат қилиш зарур.\nСил узоқ давом этадиган касаллик. Уни даволаш 6-8 ой муддатни талаб этади. Бу давр давомида шифокор тавсия этган дориларни қабул қилишда танаффусга мутлақо йўл қўймаслик керак. Агар бемор даволаниш давомида ўзини яхши ҳис этиб, дорилар ичишни тўхтатиб қўйса ёки вақтида ичмаса, сил таёқчасининг бу дорига чидамли бўлган бошқа кучлироқ турлари пайдо бўлади. Унутманг, силнинг бу турларига қарши курашиш анча қийин кечади.\nАввалги мақола: Наргиза Парпиева “Бугунги кунда касалликка бор-йўғи 70 дақиқа ичида аниқ ташхис қўйилмоқда”\nНавбатдаги мақола: Сил касаллигига чалинганларга тақиқланган ишлар


Давлат Назар: "Қарғишлар"га қолган журналист дўстим. (фельетон)Haqida.net\nHome Bloggerlar Давлат Назар: “Қарғишлар”га қолган журналист дўстим. (фельетон)\nДўстим бор ажойиб йигит, аммо журналистлигини ҳисобга олмасак. Таажжубланманг, негаки у ҳам кўпчилик журналистлар қатори, тинчгина юрмаслиги ёмонда, қачон қарама ҳақиқатни ёзиб, кимларнингдир “қарғишларига” “сазовор бўлиб юриши. Баъзан очиғи ўзимам ундан хафа бўлган пайтларим бўлади. Бу бошқа тарих уни алоҳида айтиб берарман.\nАнави куни ишдан чарчаб келиб энди ёнбошлаганимни биламан, қўл телефоним жиринглаб қолди. Кўтарсам:\n-Бормисан, қариндош, мани тонидингмо? Мен раҳматли Биби аммангнинг қайноғаси Аҳматнинг ули Самаднинг қудаси Эшматнинг акаси Тошмат акангман!… Шу санга бир ишим тушиб эди. Ҳамид маллимни газетда ишлийдиган ули Умид жон жўранг экан. Налогчилар билан дипартамендагилар айтдики аши бола уканг Бекматти ароқ дўконини ёпасан диб ёзибмиш. Сан у жўрангга , ула мани қориндошим, уларга тегинма ман учун, деб айтгин хўпма?\n-Мактабни биқинидаги ароқ дўкон ҳали сизникими, Тоға, нима ҳужжатлар носозми?\n-Ҳа, топдинг! ўзи лисензия- писензиялар бор, аммо дакуменда адрис хов трассадаги стройматриал дўконимни адриси ёзилган, ўзинг биласан у ёғда кимам ароқ оларди, ашунга сентрда очиб қўйибмизда. Чойхонамга жўрангни опкисанг мазза қилиб балиқхўрлик қиласилар, яримтаси қанча ичсаларингам мандан, қариндош!\n-Ҳа раҳмат, аммо манам, у ҳам ичмаймизде, балиққа эса ҳушим йўқ, лекин сиз безовта бўлманг, ман айтганларингизни албатта айтаман. Аммо у ўта қайсар болада, шунга сиз менимча налогчилар билан департаментчиларингизни маҳкам ушланганингиз яхши. У ким бўпди бор йўғи бир журналист бўлса…\n-Э, уларинг ҳар кун бўмасам кун ора чойхонамдалар. Аши журналист жим юрса биз индамаймиз дийишди….\n-Майли, айтаман дедимку,тоғо, шошиб турувдим, кечирасиз.\n— Аммо абизатилно тайинла, ҳар ҳолда сан билан қариндошмиз, тобуткашмиз…\nМана доимгидай яна бошланди. Юз йил кўрмаган қариндошлар, танишлар телефон қилиб Умид дўстимнинг “шарофати” билан мани излаб бошлашади. У эса бировнинг гапини тингласа экан, гапирсанг. Ўз билганидан қолмайдиганлардан. Гапирсам “ман санга бухгалтерияни ўргатсам қанақа бўлади, қўй бу гапларни” деб оғзимни ёпиб қўяди, тамом. Хуллас тинчгина дамимни олиш мақсадида телефонимни ўчириб қўйдим.\nЭртаси куни солиқ идорасига ҳисобот топширишга борсам, ҳисоботни қабул қилувчи сал “ғалатироқ” гапирадиган инспектор йигитча менга эҳтиёткорона боқиб сўради:\n-Ака роостданам, анави Умид ёзувчи сизнинг энг яқиин жўрангизма?\n-Топдинг, ука, фақат Умид аканг “ёзувчи” эмас, журналист, билмасанг, билиб қўй, шунақа касб бор! Нима эди, сениям ароқ дўконинг бормиди?\n-Йўўғ-эй, меники эмас, поччамники у арооқ магазини, -дея шошиб жавоб берди бечора солиқ инспектори, худди отасига айб иш устида тутган ёш боладай.\n-Хафа, бўлма ука, поччангга ҳам айт хафа бўлмасин, у ўзи шунақа “галварс” одам, қонун бузилганини кўрса жим туролмайдиганлар тоифасидан, — дедим киноя билан, унинг қичиб турган тилларини баттар қичитиб. У киноямни тушунмай “сайрай” бошлади:\n-аммо ака тури айтдииз, шуунча одами қарғишига қоолди. Ёзмасдан олдин ўйламими ахир бу ароқчилаарам одаам, улариям боола чақааси бор. Аммоо қарғишдан сиира қўрқмас экаан! Нима керак экан ёзииб, орден беермидику, баарибир. Наабарот ҳамма ёмоон кўради, турими?\nЭнсам қотди. Бу ростданам кинояни тушунмайдиган гўлми, ё мени майна қилаяпдими, тушунмадим. Энди жаҳлдор оҳангда дедим:\n-Ука хафа бўлмагин, у аҳмоқни қарғишдан қўрқмаслиги билан айнан сенга ўхшайди, -овоз пардам кўтарилиб кетганидан жаҳлим чиққанини сезди шекилли, кўзларини пирпиратиб сўради:\n-нимаага унаақа деяпсиз аака?\n-сен ҳам ҳар ой, нечталаб тадбиркорни, ҳисоботни кечиктирдинг деб жаримага тортасанку. Тўғрими, тўғри !Отанг тенги одам “ака кечиринг бир сафар” деб турса ҳам, сен “ қанақа кечираман, бу давлатти қонуни, ман шу қонунни ҳимоя қилувчи давлатти одами бўсам қанақа қилиб кечираман?”, дея шартта далолатнома ёзасанку. Тўғрими, Тўғри! Шундай экан бошқа гапирса тушунардим, аммо сен шу гапларни айтсанг мени аччиғим келади ука! Уни касби журналист, ҳақиқатни ёзиш, қонунни, адолатни ҳимоя қилиш вазифаси, билдингми? Э, хайф сенга ўхшаган давлат одамига! –дедиму эшикни қарсиллатиб ёпганимча чиқиб кетдим.\nРостданам ҳайрон қоламан, ҳоким амалдорни қонунни бузса ишдан бўшатиши табиий ҳол деймиз. Милиция ўғрини ушласа, қаҳрамон деймиз. Прокурор қонунбузарни жазога тортса, олқишлаймиз. Судъя жиноятчини қамаса, адолат қарор топди дея қарсак чаламиз! Аммо журналист қонун бузилишини ёзса, қонунни назарига илмаган амалдорни танқид қилса, ёхуд ҳақиқатни ёритса, адолат учун қўлидаги қалами билан курашса дарров уни провакаторга, фитначига, иғвогарга ва “ёзғувчи”га чиқариб ланъатлаймиз, турли “ёрлиқлар билан “сийлаймиз”. Билмайман, нега шунақамиз? Ахир қонунни у эмас, давлат қабул қилган! Адолат тамойилини у эмас жамият шакллантирган. Ёхуд ароқни мактаб, боғча ёнида сотма деб у тақиқлаган эмас, давлат тақиқлаган. Бас шундай экан, нега ҳақиқатни ёзагани учун журналистдан ўпкалаш керак! Мен буни сира тушунмайман!\nЎзбекистонда «Қизларжон» клублари ташкил этилмоқда


Ўзбекистон:Камроқ сув билан кўпроқ ҳосил олиш мумкинми? - BBC News O'zbek\nЎзбекистон:Камроқ сув билан кўпроқ ҳосил олиш мумкинми?\nImage caption Ўзбекистон дарёларида сув сатҳи камайиб бормоқда. Камроқ сув билан қандай қилиб кўпроқ ҳосил етиштириш мукмин?\nҲозирда кўплаб мамлакатларда, жумладан Ўзбекистонда ҳам, эскирган суҳориш тизими замон талабига жавоб бермай қоляпти.\nЖаҳоннинг турли мамлакатларидан келган 600 га яқин мутахассилар Маниладаги анжуманда Осиё мамлакатлари юз тутаётган сув тақчиллиги муаммолари ва уларни бартараф этиш йўлларини муҳокама қилмоқдалар.\nОсиё Тараққиёт Банки томонидан уюштирилган Маниладаги анжуманда айтилишича, агарда бу борада ҳозирда тегишли чоралар кўрилмаса, 2030 йилга бориб сув учун талаб таклифдан 40 фоизга ошиб кетиши мумкинтэкан.\nБу эса ўз навбатида озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириш, энергия хавфсизлиги, иқтисодий ўсишга хавф солиб, чегарлар оша тангликларнинг янада кучайишига олиб келиши мумкин.\nАнжуманда ирригация тизими ва сув манбаларига янгича назар ташлаган бир қатор тадқиқотлар тақдим этилди.\nБу тадқиқотлар бири "Камроқ сув билан кўпроқ ҳосил олиш:Осиё ирригация тизимини янгилаш қандай самра бериши мумкин", дея аталган.\nУшбу тадқиқотда айтилишича, 2050 йилга бориб Осий қитъаси аҳолиси 5 миллиардга қадар етиши назарда тутилмоқда. Яъни ўша вақтга бориб ҳозирга қараганда 1.5 миллиардга кўпроқ одамни озиқ-овқат билан таъминлашга тўғри келади.\nОсиёда жаҳонда мавжуд суғориладиган ҳосилдор ерларнинг 70 фоизи жойлашган. Лекин суғориш тизимларининг аксари 1970 йилларда яратилган.\nМарказий Осиё давлатларида эса, шўролар даврида қурилган ва тобора эскириб бораётган ирригация тизими билан чегаралар оша сув тақсимоти муаммолари янги хавотирларни келтириб чиқармоқда.\nЎзбекистондаги сув муаммоларига назар ташлаш учун Би-би-си академик олим Бек Тошмуҳамедовни суҳбатга тортди.\nБек Тошмуҳамедов: Ўзбекистон сувсиз ва ёпиқ минтақада жойлашган. Бу ер серқуёш, лекин сув кам. Аммо бизда иккита асосий сув манбаи - Сирдарё ва Амударё бор. Бу икки дарё бутун Марказий Осиёни сув билан таъминлайди. Бу сувнинг аксар қисми суғорма деҳқончилик учун ишлатилади.\nБи-би-си: Лекин мана ҳозир тепадаги Қирғизистон ва Тожикистон улкан сув омборли йирик ГЭСлар қуришмоқчи. Президент Каримов бу Ўзбекистонни сувсиз қолдиришини айтмоқда. Бу қўрқув қанчалик асосли?\nБек Тошмуҳамедов: Тўғри бу мураккаб муаммо. Биз Ўзбекистон сув заҳираларининг қарийб ярмидан кўпини истеъмол қиламиз. Мамлакатимизда 4 миллион гектардан кўпроқ суғориладиган экинзорлар бор. Биз ҳозир олаётган сувимиздан воз кечолмаймиз. Биз олдиндан олиб келган сувни олишни истаймиз ва шуни талаб қилаверамиз. Кўшни Қирғизистон ва Тожикистоннинг истакларига қарши тушса ҳам, биз барибир бу сувни олишимиз керак.\nБи-би-си: Мана ҳозир камроқ сув ишлатиб, кўпроқ ҳосил олиш керак, дея гапирилмоқда. Ўзбекистон ўз сув истеъмолини қисқартира олмайдими?\nБек Тошмуҳамедов: Ҳозирги мавжуд суғориш усуллари жуда бирламчи ва оддий. Бунақа деҳқончилик усули кўп сув талаб қилади. Шу учун албатта, замонавий ва сувни тежайдиган технологияларга ўтиш керак. Масалан, томчилатиб суғориш ва ёки ер остидан суғориш йўлларини қабул қилишимиз даркор. Лекин буни бир кунда ёки бир йилда амалга ошириб бўлмайди. Бу янгича усулга биз аста секин ўтиб борамиз. Босқичма босқич тарзда сувни тежаймиз. Лекин Ўзбекистон барибир деҳқончилик қилинадиган ер майдонларини кенгайтириши керак. Чунки бизда аҳоли ўсиши жадал. Аҳоли сони ҳозир 30 миллионга яқинлашган. Аср охирига бориб 50 миллионга етиб қолишимиз мумкин.\nБи-би-си: Мана ҳозир Ўзбекистонда саҳролашиш тезлашган, ер чарчаган, сув кам ва аҳолиси катта. Бундай ҳолатда келаси 20-30 йил ичида Ўзбекистон ўз аҳолисини озиқ-овқат билан таъминлай оладими?\nБек Тошмуҳамедов: Таъминлай олади. Чунки биз агар сувни тежайдиган деҳқончиликни қўлласак, у ҳолда бор сувни тежаймиз, айни пайтда олинадиган ҳосил миқдорини икки уч баробар оширамиз. Мана Исроилни олайлик. Бу мамлакатда сув жуда кам. Лекин янгича усулларни қўллаб, катта ҳосил олишади. Исроилдаги деҳқончилик ҳам суғоришга асосланган. Аммо янгича усулда суғорилади. Биз ҳам шундай усулларни қўллашимиз керак. Аммо бу дегани биз ҳозир оладиган сув миқдоридан воз кечишимизни англатмайди. Биз учун ҳозир оладиган сувимиз миқдори барибир жуда керакли.\nБи-би-си: Лекин сиз айтаётган томчилатиб суғориш усулларни қимматга тушиши мумкин. Ўзбекистон бу каби янгича усулларни қўллаш учун кучи етадими? Балки четдан молиявий ёрдам керакдир...\nБек Тошмуҳамедов: Бизга бу ерда сармоялар керак. Биз фақат халқаро сармоялар билангина янгича усулларни тез вақтда ўзлаштира оламиз. Биз шўрга чидамли экинлар экишимиз керак. Бу йўлда Ўзбекистонда тажрибалар кетаяпти. Дейлик, аллақачон шўрга чидамли макаажўхори, тузланган ерда ўсадиган шоли ва яна бир нечта бошқа экинлар экилмоқда. Бу янгича экинлар шўрланган ерда ҳам ҳосил беради. Уларнин суғориш учун шўрланган оқава сувларни ишлатса бўлади. Биз оқава сувлар билан экинларни суғориш орқали сув заҳираларини тежай оламиз.


Сешанба, 31 Январ 2017 19:39\nМадрид “Реал”ининг ва Португалия терма жамоасининг ҳужумчиси, ислом мамлакатларида миллионлаб мухлисларга эга бўлган Криштиану Роналду, ўзининг жинсий мойиллиги ҳақидаги миш мишларга узил – кесил ва батамом чек қўйишга қарор қилди.\nЭслатиб ўтамиз, ОАВ машҳур спортчини жинсий – камликка мансуб эканлигини гумон қилишмоқда. Бунга Роналдунинг Мадриднинг "Атлетико" си ярим ҳимоячиси Коке билан гўёки бўлиб ўтган оғзаки тортишуви сабаб бўлди. Кокенинг сўзларига кўра, ечиниш хонасидаги жанжал вақтида у Роналдуни гей деб атаган, ва бунга жавобан у гўёки “Ҳа, мен – гейман, лекин жуда бойман, сен эса - ҳаромзодасан” деган.\nБундан илгани француз телебошловчиси Даниэл Риоло Мадрид “Реал”ининг ҳужумчиси голландиялик кикбоксер асли марокашлик бўлган Бадр Хари билан гомосексуал муносабатда эканлигини айтган эди. Шунга қарамай Роналду бу миш мишларнинг ҳеч бирига изоҳ бермаган.\nЭнди маълум бўлишича, замонанинг энг бой футболчиси уйланишга қарор қилган. Португалияликнинг маҳбубаси, ОАВнинг маълумотига кўра, 21 ёшдаги испан модели Жоржина Родригесдир, 31 ёшдаги спортчи у билан бир неча ойдирки учрашиб юрибди.\nИнсайдерларнинг сўзларига қараганда, португалияликнинг бўйдоқлик ҳаётини якунлашига унинг онаси туртки бўлди, у Жоржина Родригесни бўлажак келин сифатида маъқуллади. Ёшлар тўйни 2018 йилнинг ёзида ўтказиши кутилмоқда.\n« Энг қиммат мусулмон – футболчилар рейтинги рўйхати\tЗидан: Ҳакамлар ҳақида гапирмайман - уларнинг меҳнати қийин »\nЭнг қиммат мусулмон – футболчилар рейтинги рўйхати\nФИФА 2016 “Йилнинг энг яхши ўйинчиси” номи учун даъвогар футболчилар рўйхатини эълон қилди\nКриштиану Роналду ва «Барселона»


Ўрмон томчилари. Михаил Пришвин.\nHome icon Бош саҳифа»Жаҳон адабиёти»Ўрмон томчилари. Михаил Пришвин.\nЭсимда, биз болаликда ўйинчоқларимизни, совғаларни, ҳатто соатларни ҳам албатта бузиб кўрардик. Ичида нима борлигини билгимиз келарди—да. Эски замонларда мактабдаёқ бизни табиат билан худди шу йўсинда киришишга, уни ичига кириб боришга ўргатишарди. Далага олиб чиқишарди, биз гулларни юлишга тушардик. Гулнинг барглари, ғунчалари, тугунчаларини ҳам бирма—бир эринмай юлиб ташлардик, сўнгра энди бизга кераксиздай отиб ташлардик. Ахир, ўйинчоқлар билан ҳам шундай бўлмаганмиди—на ўйинчоқ бор, на гуллар...\nСувнинг тортилиб—тортилиб оқаётганини тингладим. Жилвагар ўтлоқдан сув овозсиз оқмоқда.Аҳён—аҳёнда оқаётган сувнинг кўринмас тўлқинлари бир—бири билан тўқнашиб, чайқалиб кетади. Мен сувнинг оқишини тинглай туриб, келаётган чайқалишини кузатарканман, ўйлайман—нега бундай? Осмондаги , баланддаги қорларданми бу, шу қорларнинг остидаги ирмоқларданми бу... Ағдарилиб—ағдарилиб тушаверади сувлар, бу ҳодиса ирмоқлар ҳаётидаги оқимларнинг тўқнашувига олиб келади. Нималар бўлмайди дейсиз бу ҳаётда! Агар ҳаётимизга биттагина бўлса ҳам баҳор ирмоғини киритсак, биз уни мукаммал деб қарасак, шу мукаммалликда ҳаётни англашни уринсак, унда ҳаётни борича борлиқ билан биргаликда, аввало,руҳимиздан,юрагимиздан ўтказиб кўришимиз лозим.\nМен енгилгина, қушлар қанотидан учган товушларни эшитдим ва итимга қарадим—кўриб, билиб кел-чи, чиндан ҳам вальдшпенлар учиб кетишди-микан? Аммо Кента хотиржамлик билан чопиб борарди. Мен яна сувнинг оқишини кузатиш завқига ошно бўлиш истагида орқага қайтдим, қайтаётиб, йўл—йўлакай яна ўша — қушлар қанотидан учган товушларни эшитдим, яна ва яна...\nСувлар баҳори бир—бирига қон—қариндош товушларни бир жойга йиғади, баъзан буларнинг барини бирданига илғаб ололмайсан— бу нима? Сув биқирлаяптими, ёки бақалар вақ—вақлашаяптими... Ҳаммаси сувлар қўшиғига қўшилиб кетади. Бу қўшиққа ҳамоҳанг бекас оқариб кўринади, солланади. Шу қўшиқ оҳангига вальдшпен хиргойиси ҳам қўшилади, сирли равишда кўлбақа қушлари авжга чиқади. Қушларнинг бундай ғаройиб куйлаши, аввало, сувлар қўшиғидан туғилади, чамамда.\nЖарлик тубидаги дарахтлрнинг осилиб тургн бўлак - бўлак узун илдизлари, томирлари қирғоқнинг қуюқ гумбазлри остида сумалакларга ўхшаб кўринади, тобора ўсиб, сувликни қамраб олишади. Шамол эсади, баҳорги майин шамоллар сувни тўлқинлантиради. Майда - майда тўлқинлар жарлик тубидаги сумалакнинг сўнгги учигача етиб боради. Сумалаклар эса тебранишади, бир-бирига хабар бераётгандек бир - бирига урилиб, жаранглаб кетишади. Бу жаранг баҳорнинг илк жарангги - тош асри арфасининг оҳангларидир.\nМен шаҳардан унчалик узоқлаб кетганим йўқ эди: ҳаммаси эшитилиб турибди. Электровозларнинг овози, турли - туман тақир - туқурлар, аммо муҳими бу эмас. Чунки ўрмоннинг ўзига хос сукунати бор. Бу сукунат жуда ҳаракатчан, бутун диққат-эътиборимни ўзини қилиб олган. Шаҳар шовқинини менга умуман эшиттирмайди.\nМен кетиб борардим. Ёмғир ёнгинамда бўлса-да, уни сезмасдим. Мен биринчи марта ёмғирни ёш қайиннинг олдига келганимда илғадим. У самовий ранглар билан биринчи бор учрашаётгандек қизариниб борар, рангсиз катта - катта томчилар қайин бутоқларида осилиб турар, бу бутоқларнинг катталиги самбиттолларникидай кўринарди.\nКуннинг ўртаси. Иссиқ шамолдан ҳаммаёқ илиқлашди. Кечга бориб, куннинг елкасида баҳорнинг янги даври бошланди. Эртаги толлар гуллади, сайроқи дрозд - ўрмон қуши бор овози билан куйлаб юборди. Қурбақалар шовқинидан ҳовузнинг юзаси тўлқинланди. Шом ҳавоси турли-туман овозлар билан тўлиб тошди. Кеч тушиб келиши билан узунбурунчалар - сичқонсифат ҳашоратҳўрлар ерга кириб кетишди. Осина дарахтининг баргларидаги табиийлик шу қадар жозибали эдики, худди сувга тушиб кетган балиқдек узатсак, қўлимиз етмасди.\nТез орада ёнғоқлар ва зирк дарахтлар - ольхалар гуллайди. Уларнинг олтин балдоқлари ҳозирданоқ қушларнинг нафаси, қанотлари тегиб-тегмас потраб кетмоқчидай. Аммо ҳозир гап бунда ҳам эмас. Айни пайтда бизни ям - яшил юлдузчали гулларнинг гўзаллиги ҳайратлантиради бизни. Аҳён - аҳёнда бўри пўстлоқлари кўзга ташланиб қолади, ҳавасингизни келтиради.\nБарометр пастлаб бормоқда. Хушбўй илиқ ёмғир ортидан совуқ шамол ҳам сезинади. Нима бўлганда ҳам баҳор қадамлари силжимоқда. Кўлмаклар, ирмоқлар ёқаси яшилланди. Бу яшиллик қирғоқ қияликлари, йўл четларига кўчди. Кечга бориб, ер юзини буткул яшиллик қоплагандай. Ҳайдалаётган далалардаги қаторлар тўлқинланиб турибди - нақадар гўзал! - қоп - қора тупроқ билан яшил ранг қоришиб кетган. Бугун шумурт - оқ гулли хушбўй дарахт куртаклари яшил либосга бурканишди. Ёнғоқ дарахтининг балдоқлари пўстини ёриб, чиқишмоқди. Ҳар бир ёрилишда дуд ҳосил бўлиб, бу дудлар қушчалар каби тўрт томонга учиб кетишди.\nТунда Терибровага кетдик. Карқушлар маконига тунги соат бирларда етиб бордик. Ўрмонда тўхтамай ёққан ёмғир остида эрталабги соат саккизгача йўл босдик. Бирон - бир қушнинг овози эшитилмади. Қайтаётганда осина дарахтида бўртиб турган тўлиқ куртакларни кўрдим. Улар аввалги тунда кўрганим каби изғиринда ҳам шундай хушбўй таратиб турардики!... Ёмғир эса эрталабгача ёғди.\nУч - тўрт кун аввал баҳор қадамларида улкан ва сўнгги кўтарилиш рўй берди. Ҳаво илиқлашди, ёмғирлар ҳам. Тераклар, қайинлар ва гуллаётган қайинларнинг ёш, чайир баргларининг ҳидлари билан тўлиб-тошди ўрмон қучоғи. Чинакамига ҳақиқий тирик тунлар даври бошланди. Бундай тунларнинг баланд қоясидан туриб, ортга қараш завқлантирди кишини. Шунда хаёлингдаги нохуш кунлар кунлар хотираси ўчади, ўйларингда ажойиб тунлар дунёга келади.\nЭнди қор ноёб нарсадай кўзга ташланади. Баҳор йўлларида оппоқ, тулланган, узуқ-юлуқ қуён пўстини қоп-қора ерга тўшалиб ётибди.. Бу қишда қуёнлар сероб бўлди. Уларни ҳамма ерда осина дарахтларининг кулранг баргларида ҳам оқ қуён пўстинининг парчаларини кўриш мумкин эди. Яшил тусга кириб бораётган майсалар буралиб - буралиб , осина дарахтзорлари, узун Сарғиш саломалайкум ва оқбурунларнинг супургиларини оралаб, югуриб келмоқда эди. Мана шу биринчи бўлиб очилган яшил йўлларда ранги-рўйи ўчган, аммо ҳали ҳам оппоқ, парчаланиб кетган қуён пўстинлари кўриниб қоларди.\nНинабарглилардан сўнг осина дарахтлари уруғлашди. Ялангликлар, ўтлоқлар уларнинг капалак қуртлари билан тўлиб - тошган. Майсалар бултурги похол ва ғарамлардан қандай қилиб чиқиб келаётганини , ям - яшил гиламлар қандай тўқилаётганини кузатаман. Ўрмонда турли ҳашоратлар ва қушларнинг овози баландлаб бораётганини илғайман.\nКекса қайинлар гуллашса, уларнинг олтин балдоқлари юқорида ниш уриб, очилган кичкина барглар ичига яширинишса, пастдаги манзара бутунлай бошқача - ёмғир томчилари катталигидаги ёш, навқирон , тиниқ баргларга кўзингиз тушади. Аммо ўрмон ҳалиям кулранг ёки тўқ малларангда. Йўлларингиздан чиқиб қолган шумурт дарахтлари сизни ҳайратга солишади. Уларнинг катта-катта кулранг барглари жуда тоза ва беғубор! Шумурт дарахтлари шоналади. Какку тўлиб куйлайди. Булбуллар сайрашга чоғланади. Ҳатто «Шайтон қайнона»дай ёввойи гул ҳам ажойиб кўринишда - чунки у ҳали тиконларини кўтарганича йўқ. Ерда катта юлдузга ўхшаб ёйилиб ётибди. Ўрмон тубидан лойқа қора сувлар потраб чиқади ва шу ондаёқ сув устида заҳарли ёввойи сарғиш гуллар очилиб кетади...\nКундуз. Осмоннинг бир четида «мушук думи» кўринса, иккинчи бурчида улкан, сон-саноқсиз булутлар сузмоқда. Олдиндан нима бўлиши номаълум - келаётган циклонми, антициклон?\nКечга бориб ғарб томонни қуёшнинг тиниқ нурлари ёриштириб юборди. Бошқа томондан эса қора булутлар бостириб келар, тобора кучланиб, буғланиб борарди. Булутлар кўчиб кетармикан ёхуд чақмоқли тунга айланармикан - буни англаш қийин эди. Буғланиш чоғида худди арслоннинг кўм-кўк бўғизларидай кўплаб шакллар гуллаб чиқади. Ўрмонда қуён карамлари ва хушбўй нўхатлар қулф уриб очилган. Смоланинг хушбўй ҳиди сингиб кетган қайин барглари шом нурларида янада ярқираб кўринади. Ҳаммаёқда оқ гулли дарахтнинг ҳиди анқийди. Чўпонлар ва турналарнинг овози тўрт тарафни босиб кетгандай. Лёш ва карас балиқлари қирғоққа яқинлашади...\nБиз томондан кўриниб турган ёлқинга боқиб, ўйладик: «Бу ёнғин бизда эмасмикан?» Аммо бу ёнғин эмас эди, ҳаётда кўриб турган нарсангни нима эканлигини тушунмаганингда, ўзингдан қайта-қайта сўраганинг каби биз ҳам бир-биримиздан сўрардик: « Агар бу ёнғин бўлмаса, унда нима?» Ниҳоят ўша яллиғланиб турган айлана аниқ-тиниқ кўриниш олди. Билдикки, бу - қизил ой экан. Унинг шуъласи кўл ортида узоқ ярқираб турди. Енгил шабададан барглари шовуллаб турган ўрмонда биринчи марта яшил ғулув эшитилди.\nОчиқ кўл. Унинг ёнида туриб,кўнглимдан фақат бир ўй ўтади - сув ёқалаб, ўрмонга кириш. Ўрмон ичидаги Усолье қишлоғида қайиқ усталари яшашади. Уларнинг олдига боришим керак.\nКўлнинг ўнг томонида баланд қарағайзор шовуллайди, чап томонда ёввойи ботқоқли ўрмон ёйилиб кетган. Атрофни катта-катта ботқоқлик кенгликлари қамраб олган. Қарағайзор. Қуёш нурининг юқлари ўрнашиб қолган брусникалар- майда мевали бута ўсимликлари бўйлаб кетарканман, кўзимга ҳаракатланаётган аллақандай соялар чалинади. Бошимни баланд кўтариб қарасам, улар - у қарағайдан бу қарағайга овоз чиқармай учаётган калхатлар экан.\n- Эрталабки совуқ ҳаво кечга бориб ўтиб кетди.- деди бизга ўрмончи.\n- Ҳа,тонг, -дедим.- анчагина салқин эди.\nХудди шу дамда қичқириқ янгради, Шунда биз йиқилиб тушган қайиннинг устига ўтириб дам олдик. Қаршимдаги улкан шумурт дарахтига қарадим. Ку-кулашни зўрға илғаб олдик. Бу овоз гумбурлаб қарағайзор бўйлаб, сузиб кетди. Сайроқи қизилиштонлар, кичик-кичик қушлар ҳам сайраб, яйраб кетишди - гумбурлаштишди. Бутун қарағайзор гумбурлади. Аммо ҳеч кимнинг кўзи тушмас баланд-баландларда у шохдан бу шохга учиб қўнаётган ваҳший қушлар -калхатлар қанотларининг соялари ҳамон бутоқларга,майса юзларига келиб уриларди.\nЙиқилиб тушган қайин дарахтининг устига чиқиб, дам олдим. Қаршимда - улкан шумурт дарахти. Уни ҳайратланиб қарайман, хаёлга чўмаман. Шумурт - оқ хушбўй гулли дарахт кўз ўнгимда ям-яшил ғулувдан туғилгандай шаффоф либосга бурканди. Атрофида эса ҳали яшилланиб улгурмаган, кулранг барглари шовуллаб турган ўрмон дарахтлари унга ҳавас билан қараётгандай. Унинг ортидами, оралиқларидами кўзимга оқ қайинлар ҳам кўрингандай бўлди. Ям-яшил шумурт билан хайрлашмоқчи бўлиб ўрнимдан турдим. Бироқ бу дарахтнинг ортидан кўрингандай бўлган оқ қайинларни кўрмадим. Бу қандай ҳодисот? Балки бу тасаввуримда пайдо бўлгандир? Ёки шумурт айни мен дам олаётган дамда менга билдирмай кийиниб олдимикан...\nБиз ўтган йили ўйилиб қолган жойни белгилаб қўйиш учун биттагина қобиқ тасмасига осилиб, йиқилай-йиқилай деб турган ёшгина қайинни ағдариб ташлаган эдик. Мен бу йил яна ўша жойга бордим. Ҳайратдан қотиб қолдим. Ағдариб ташланган қайин дарахти ям-яшил, яшнаб турарди. Ўйладимки, эҳтимол, узилиб тушмаган қобиқ тасмаси қуриб битаётган новда, бутоқларга шарбат - жон етказиб турган кўринади.\nҚарағайлардаги ёруғлик узоқ-узоқлардан ҳам кўриниб турарди. Жавдари буғдойлар тиззага уради. Дарахтлар, баланд бўйли ўт-ўланлар, гуллар ястаниб олишган. Эрта баҳорнинг қушлари ҳам жим қотиб туришибди: ота қушлар эринчоқлик билан ўзларига қулай жой танлашмоқда, она қушлар эса уяларида рўза тутмоқдалар. Ўрмон ҳайвонлари болаларига емак ахтариб топиш ғамида. Деҳқоннинг ўйида эса - баҳор юмушлари, ер ҳайдаш, Уруғ қадаш.\nШумурт дарахтининг ҳиди қандай эканлигини бирдан билиш жуда қийин. Уни ҳеч нарса билан қиёслаб ҳам, тенглаб ҳам бўлмайди. Баҳор чоғларида биринчи марта уни ҳидлаганимда, болалигим ёдимга тушиб кетди. Қадрдонларим, қариндошларимни эсладим. Назаримда, улар ҳам мен каби бу дарахтни ҳидлаб кўришгану, ундан нима анқиётганини билишмаган. Боболарим,бобокалонларим, ҳамма-ҳаммаси - Игорь жанги ҳақида куйлаган-лар ҳам, уни яратиб ўтганлар ҳам, ундан олдин яшаганлар ҳам, ҳатто эсимиздан чиқиб кетган қадим замонларда ҳам шумурт дарахтлари бўлган, булбуллар сайрашган, турли-туман ўт-ўланлар ўсган, турфа қушлар турли томонларга учишган. Уларнинг ҳаммасида ўзига хослик, ўзига хос овоз ва ранг, туйғу ва мазмун бўлган. Мана шулар бирлашиб, уйғунлашиб, Ватан ҳиссини уйғотган қалбимизда.\nМана у гуллаб бўлди. Мен сўнгги бора унинг гулларини ўзим учун олиб кетаяпман. Шунда ҳам сўнггсиз ўйлар қуршовиданман - бу дарахтдан ниманинг ҳиди келади ўзи?!Ниҳоят, бирдан англаб етаман, ҳайратланиб, ҳис этаманки, унинг гулларидан асал ҳиди анқирди. Ҳа, мана шу сўнгги дақиқаларда тушуниб етдимки, биз ўрганиб қолганимиздек, шумурт дарахти ўзи билан ўзи анқимайди, аксинча, ундан асл ҳиди келади. Буни менга унинг гуллари айтди. Майли, улар энди тўкилса тўкилсин, эвазига қанчадан-қанча асал йиғилади-ку!\n( гўшша - ўсимликнинг тепасида бир жойда тўп -тўп бўлиб ўсган барглар, гуллар ёки новдалар)\nБағри шамолга тўла ўрмонда ҳеч нарса бўлмагандай баҳор ҳаёти давом этади. Ўрмонда қандай эртаклар бўлмайди дейсиз! - улар ўрмоннинг ҳамма қаватларида осилиб, тортилиб туришади, бир-бирига дучланишади, чирмашишади, бир-бири билан дўстлашишади. Ҳали яшил либосга бурканишмаган, тўла ғунчалаб улгуришмаган бўлишса-да, тизилиб турган қатор-қатор куртаклар кўзни қувонтиради.\nҲали унчалик қаримаган арчаларнинг танаси ҳам яшил нинабарглар - пўстинга ўранди. Дарахтларнинг энг юқори қисмида жойлашган гўшшада эса янги туғилиб келаётган гўшшаларнинг бўғин-бўғинлари яққол кўриниб туради.\nСўз бизлар - катта, мураккаб одамлар болаликка қайтганимиз ҳақида эмас. Аксинча, ўзимизни шу дарахтларга ўхшатгим, улардан ўрнак олишишимиз зарурлигини айтгим келди. Шу дарахтлар каби ҳар бир боламизни авайлаб сақлашимиз, улар ҳақда ҳамиша ўйлашимиз, улар ўз йўлини топиб олишларида елкадош бўлишимиз лозим, демоқчиман. Дарахтларнинг энг юқори қисмида жойлашиб олган гўшшалар гўдакдай қуёшга яқин, нурга интилади. Дарахт эса унга куч-қудрат бағишлайди. Дарахтлар - аслида, бизлар - катта одамлар эмасми!\nКўз олдимда дарахт тагидаги бу кичкина кўл парчаланиб кетди. Қор тагидаги оқим уни йўлга олиб чиқди. У тўғонга айланди. Янги оқим шундай кучга тўлдики, йўл - тўғонни бўлиб ташлади. Сув пастга - зағизғонлар ўлкаси бўйлаб дарёга югурди. Дарё бўйидаги зирк дарахтзорларини сув босди. Ҳар бир шохдан айланмага томчилар тушар, улар сон-саноқсиз пуфакчаларга айланишар, пуфакчалар аста-секинлик билан айланма бўйлаб, оқим томон сузар, у ерда ҳар биттаси ҳар томонга сочилиб, дарё бўйлаб тўнгаклар билан бирга суза бошлашарди.\nОқим шовқини ва томчилар оҳангги остида мен инсоният мусиқасини тинглаган кезларимдаги каби ўзим ҳақида ўйладим. Юрагимнинг оғриқларини сездим. Қадрдон жойларимни қўмсадим...Мен қизилтўшлар - ўрмоннинг сайроқи қушларининг овозидан ўзимга келдим. Қулоқларимга ишонмадим, аммо тезда шуни англадимки, туманнинг ичидан учиб, эрта ташриф буюрган меҳмонларнинг ҳаммаси - қизилтўшлар эди. Минглаб қизилтўшлар чарх уриб учишар, тинмай сайрашар, дарахтларга қўнишар, тўп-тўп бўлиб кузда шудгорланган ерга ёйилиб кетишарди. Шунда мен биринчи марта тушундимки, бу қушларнинг номи «зяблик»(русчаси.-тарж.) - «зяби» («куз ҳайда» - тарж.) сўзидан олинган. Қизиғи, мен бу ажойиб қушлар билан учрашганимда салгина қўрқдим ҳам. Яна ўйладимки, агар улар озчилик бўлишганида, уларни қўйиб юбормасмидим...\nШундай бўлди - бугун мен қизилтўшларни қўйиб юбордим. Дейлик, эртага қаршимдан қушлар эмас, балки яхши бир одам чиқиб қолса-чи? Уни ҳам қўйиб юборсам, менинг эътиборимдан четда қолса, кўмак беролмасам ё бермасам, ҳалок бўлиб кетиши ҳам мумкин-ку. Нима бўлса ҳамки, руҳимда турли ўйлар бир-бири билан баҳс бойлашарди.У ҳолат қизилтўшларнинг, минглаб қизилтўшларнинг тўхтатиб бўлмас чуғур-чуғурларига ўхшаб кетарди...\nНурли,шабнамли тонг.Бу худди очилмаган ерга ўхшайди. Осмоннинг кўз илғамас парчасидай, бу тонг - бутунлик. Ҳали ҳеч ким уйғонмаган, ўрнидан турмаган. Ҳеч ким ҳеч нарсани кўриб улгурмаган. Фақат сен ҳаммасини биринчи бўлиб кўриб турибсан.\nБулбуллар баҳор қўшиқларини бошлаб юборишган. Хилват гўшаларда момоқаймоқлар барқ уриб туришибди. Қайдадир намхуш қора соялар остида марваридгуллар оқариб кўринади. Булбулларга жасур ёз қушлари -подкравниклар қўшилишди, Айниқса, зарғалдоқларнинг най оҳанглари борлиқни эритиб юборди. Атрофни бетоқат ўрмон қушлари - дроздавкаларнинг шовқин-сурони тутиб кетди. Қизилиштонлар ҳам ўз полапонларига емак ташишдан чарчашди, шекилли, бироз дам олиш учун улардан узоқроқдаги буталарга ўтириб олишди.\nЎрнингдан тур, дўстим! Тарам-тарам бўлиб турган бахтинг нурларини териб ол, дадилроқ бўл, курашни бошла! Қуёшга кўмаклаш! Эшит, какку ҳам сенга ёрдамга шошилмоқда. Қара, бўктарги - йиртқич қуш ҳам сувда сузмоқда. У оддий қуш эмас. Бу тонгда у биринчи бўлиб сувда сузмоқда. Мана, зағизғонлар ҳам шудрингларда ялтираб, йўлга чиқишди. Эртага улар худди бугунгидай товлана олишмайди, эртанги кун ҳам бугунгига ўхшаб келмайди. Эртага бу зағизғонлар бутунлай бошқа жойларда бўлишади. Бу тонг - ягона. Уни ҳали ер юзи бўйлаб бирон-бир киши кўрмади -фақат сен ва сенинг номаълум дўстинг кўриб турибди.\nЮрак кенгайиб кетди - арчалар, қайинлар на ажиб! Мен қўзларимни қарағайларда товланиб турган яшил нурлардан ва арчаларнинг қизил ғуддаларидан узолмайман. Арчалар, қайинлар - мукаммал гўзаллик!\nДарёдан кўлга кўчиб ўтишда, бу ғувиллашда, бу новда-бутоқларда бирдан сув буқаси бор овози билан қаттиқ бўкириб юборди. Бу - катта кулранг қуш ҳайвон каби бутун танаси билан бўкирарди. Гиппопотомага ўхшаб кетади. Кўл яна бутунлай тинчланди, тиниқлашди. Шамол кун бўйи кўл сувини ювиб чиқди. Сувдаги энг нозик товуш ҳам олисларга эшитиларди.\nСув буқаси ўзини сув ичига тортди. Сўнг бутун сукунатни бузиб, «Ух! « тортиб юборди. Бир, икки, уч, ўн дақиқалардан сўнг яна ўша - «Ух!» Ҳар бир «Ух!» уч мартадан олти мартагача такрорланди.\nУсолье қишлоғида эшитган ҳикояларимни эсладим. Бир балиқчи кўл бўйлаб сузганида уни тўлқинлар айлантириб, водий бўйидаги сойнинг гирдобига тортиб кетибди. Мен қирғоқ соялари тушиб турган жойлар ёқалаб суза бошладим. У ерда булбуллар сайрашарди. Узоқлардан турналар овози келди. Кўлдаги тиқ этган товуш ҳам қайиғимизга эшитиладиган даражада атрофни сукунат босди. Кутилмаганда бир томондан ҳуштакчи қушлар шовқин солишар, бир томондан, қораликлар - ўрмон қушлари бир-бири билан уришишар, бир томондан турли-туман ўрдакларнинг хори бошланган эди.\nУ ерда ҳам, бу ерда ҳам худди ҳар жойга қоқиладиган қозиқдай сувда гагарлар - катта сув қушлари ва балиқчи ўрдакларнинг бўйинлари юзага қалқиб чиқар, зум ўтмай шўнғиб кетишарди. Бинафшаранг сувнинг мавжларида майда чўртанбалиқларнинг оппоқ қоринлари кўриниб кетар, ката-катта бошлари уларни янада улканлаштириб кўрсатарди.\n42. МАЙ ҚЎНҒИЗЛАРИ - БУЗОҚБОШИ ҚЎНҒИЗЛАР\nМен смолали дарахтларнинг ҳидидан ҳузурлайин деб қирғоққа чиқдим. Қирғоқда бошдан-оёқ тозалаб ташланган катта қарағай дарахти ётибди. Бирон-бир шох, бутоғи қолмаган. Шохлари ҳар томонга сочилиб кетган. Уларнинг устида зирк ва осина дарахтларининг шох-бутоқлари, барглари ҳам аралашиб ётибди. Мана шуларнинг ҳаммаси - дарахтларнинг бўлак-бўлаклари билинар-билинмас чириётган, ич-ичидан тутаётган бўлса-да, ўзидан шундай ҳид таратардики, яшаганда ҳам, ўлаётганда ҳам ҳушбўй ҳид таратиш қандайлигини, нималигини тирик, ваҳший ва беозор жониворлар уларчалик билишмас, тушунишмас, чамамда...\nТушга бориб, кучли шамол кўтарилди. Ҳали яшилланиб улгурмаган осина дарахтларининг таналари бир-бирига урилиб кетгудай қасирларди.Буни эшитиш жуда ҳаяжонли эди. Кечга бориб кучли момоқалдироқ бошланди. Лада - садоқатли итим ёнимга югуриб келиб, кроватим тагига кириб олди. У жуда қўрқиб кетди. Бу қўрқув даҳшати уни тонггача тарк этмади. Момоқалдироқ тинган бўлса-да, у бутун вужуди билан қалтирарди. Эрталаб соат олтиларда мен уни ҳовлига олиб чиқдим. Қандай тоза тонг ҳавоси! Ит бирдан ўзига келди.\nҚариқизлар, қичитқи ўтлар, ям-яшил ўт-ўланлар устини оппоқ гулбарглар қоплаган. Шумурт дарахтининг гули тўкилди. Маржон дарахтлари, ундан пастроқларда землянкалар ( қулупнайга ўхшаш ўсимлик меваси.-тарж.) гуллади, момоқаймоқлар, осина дарахтининг қорамтир барглари тиниқ яшил тусга кира бошлади. Қорамтир далага майин жунли қўйлар тарқалишди. Ботқоқликларда баланд қиёқлар қад керишди, улар тим қоронғу тубсизликка яшил соя солиб туришарди. Қоп-қора сув устида қўнғизчалар - майнавозлар гир айланишар, яшил қиёқлар оролида у ёқдан бу ёққа мовий ниначилар учиб юришарди.\nОппоқ қичитқизорлар бўйлаб кетаяпман. Димоғимга уларнинг ўткир ҳиди урилади. Баданларим қичишиб кетади. Дроздлар - ўрмон қушларининг безовта қичқириқлари олисларга кетади, ҳатто ваҳший қарғаларнинг уясигача бориб етади. Бу ерда минг-минглаб ўт-ўланларнинг ҳаётидаги ҳар бир дақиқа бутун ер юзидаги доимий ҳаракатнинг уйғунлигини англатиб туради.\nБу хода - долон ҳозир ҳеч кимга керак эмас. Дарёни оддий, катта, майда қайроқ тошлар устидан юриб ҳам кечиб ўтиш мумкин. Шу пайт олмахон ўша томонга югурди. Оғзида узунчоқ нимадир бор. Емагидир балким... У ходанинг энг охирги учига етиб келди. Мен уни чўчитсам, у емагини ташлаб қочар деб ўйладим. Қарасам, у осина дарахтига сакраб чиқиб олди. Ҳуркиб кетган олмахон тишидаги ўлжасини маҳкам қисиб, баландроққа сакради. У ерда ҳам узоқ туриб қолмади. Бор кучи билан отилиб, энг баланд шохдан ўлжасини ташлаб юбормай, арчага учиб ўтди ва унинг қалин барглари орасига яширинди.\nОсина дарахтининг хипчинлари дарахт танасида ёйилиб кетадиган парларни учириб юборди. Қуёш, шамолга пешвоз чиқиб учаётган арилар момиқ қор парчаларига ўхшаб кетади. Узоқ кузатиб турсанг, уларни нимага ўхшатишга ҳам қийналиб қоласан - парларми бу ёки арилар? Бўй чўзаётган Уруғликми ёхуд учаётган майсами? Ё ҳашоратлар емак истаб чарх уришмоқдами?\nОсина дарахтининг парлари - баҳорнинг улкан ҳодисаси. Бу пайтда булбуллар, каккулар ва зарғалдоқлар сайрашади. Улар ёз қушлари - подкравниклар жўр бўлишади.\nҲар баҳорда ҳар гал осина дарахтининг парлари учаётганда юрагимни нимадир тирнаб ўтади. Бу ерга тўкилган - уруғлар. Улар балиқларда уруғ очиш мавсумидан ҳам кўп ерга тўкилади, исроф бўлади. Шу мени ташвишга солади.\nЁмғирдан сўнг чиққан қуёшнинг қайноқ нурлари ўрмонни қизитиб юборди. У гўёки улкан иссиқхонага айланди.Унда инсонни ақлдан оздирадиган даражада ҳидларнинг бурқсиши ва секин ёниши бошланди. Бир томонда қайин куртакламоқда, ёш майсалар, хушбўй ўт-ўланлар бўй чўзмоқда. Бошқа томонда эса - бултурги баргларнинг чириши, улардан келаётган ҳид. Эски пичан, похоллар, пуштадаги Сарғиш пўстлоқ толалари яшил майсаларга чирмашиб кетган, гўёки у билан ўсаётгандай. Қайин дарахтларининг балдоқлари ҳам яшилланди.\nОсина дарахтидан уруғлик - ғумбаклар учиб тушишар, дуч келган нарсага ёпишиб қолишарди. Бу ерда ўтган йилги баланд бўйли қалин оқбуруннинг толалари осилиб турарди; улар эҳтимол, тебрана-тебрана қуён ва қушларни ҳам чўчитиб юборгандир. Осина дарахтининг капалак қурти бу толалар устига тушиб, уларни бутунлай парчалаб ташлади. Улар эса тўғри яшил майсаларнинг устига бориб тушишади, яшил майсалар эса уларни кўринмас нарсага айлантириб қўйишди. Аммо бунгача ҳали анча бор. Бу кекса сариқ дарахт танаси шошилмай узоқ кийинади. Янги баҳорнинг яшил рангларини эринмай териб олади.\nМайда баргли қуюқ осина дарахтлари орасида кўп ўтмай ҳаёт учун кураш бошланади: томирлар чуқурроқ бориш учун ерга, шохлар эса баландроқ ўсиш учун нурга талашадилар. Ёш осина дарахтлари сийраклашиб боради. Энди қуёнлар бемалол уларнинг пўстлоқларини кемира бошлайдилар. Нурларни севгувчи осина дарахтзорлари, ўрмонлари ўсиб борар экан, унинг соясида бағрига киргудай бўлиб, қуюқ сояли арчалар ўсади. Билиб-билдирмай осина дарахтларига бўйлашиб олишади. Улар осина дарахтларини ҳамиша титраб турувчи барглари, соялари билан гоҳ ажиб ҳидга тўлдиради, гоҳ бўғиб ташлайди ...\nСувлар ҳам ҳаяжонланиб кетишди - қурбақалар тўлқинланди. Сўнгра сувдан чиқишди ва турли томонга тарқаб кетишди. Кеч тушди. Қадам боссанг, оёқ остингда - қурбақалар.\nЖарангдор, хушнуд тонг. Илк ҳақиқий шудринг. Балиқ бир сакраб, яна сувга шўнғиди. Тоғ томондан иккита бедор хўрознинг қаттиқ овози эшитилди. Уларга олтита тетеровкалар қўшилишди. Жайронлар сардори ўз мулкини айланиб чиққандай биринчи хўроз айланиб юрди. Йўлидан чиққан иккинчи хўрозни қувиб юборди. Яна айланиб чиқди, яна уришишди. Кулранг ўрмонларда эртаги толлар куртаклади - толларки, гуллари сариқ рангли момиқ жўжалардай, ҳидидан асл таъми келади.\nЎрмон этагининг четида баланд бўйли зиғирпоялар кўринади, пояда - қирқбўғинлар. Мана буни шарқона мўъжиза деса бўлади - қирқбўғин - минора! У шудрингларда, кўтарилаётган қуёш нурида товланиб турибди.\nКўраяпман - оқиб кетаётган сув кичкина жойларда арча илдизларининг тўсиқларига дуч келади, шу топдаёқ илдизлар ҳақида шивирлайди. Бу шивирлар пуфакчаларга айланади, сўнгра ёйилиб кетади. Аммо уларнинг ҳаммаси ҳам бирдан йўқолиб, ёйилиб кетмайди. Олдга интилади, олисларда кўриниб турган оппоқ қорли уюмга етиб олиш учун йўлидаги тўсиқларни ошиб ўтади.\nБу эса - катта уюм, тиқин. Сув гўёки зорланади, Бу нола - шилдираш узоқ-узоқЛарга ҳам эшитилади. Аммо бу заифлик эмас, Сув бундай инсоний ҳис-туйғулардан йироқ. Ҳар бир ирмоқ катта ва эркин оқаётган сувга албатта етишишига ишонади, агар унинг йўлини тоғлар, айтайлик, Эльбурс тоғлари тўсса ҳам, тоғни иккига бўлиб юбориб, эртами-кечми ўз манзилига етиб олади.\nМайли, йўллар тўла тиқин бўлсин, уюм бўлсин! Тўсиқларни ҳаётнинг ўзи қўяди: агар улар бўлмаганда эди, сув ҳис-туйғсиз, ўликдай уммонга бориб қўшилган бўларди - ўлик танадан мавҳум ҳаёт ўтиб кетгандай.\nЙўлда кенг , чуқур пастқамлик пайдо бўлди. Ирмоқлар қизғонмасдан у ерни ҳам сувга тўлдирдилар ва яна олдга интилдилар. Ортда қолган кўлмакни эса ўз ҳаёти билан яшаши учун қўйиб бердилар - ташлаб кетдилар.\nКенг қулочли бутоқ қиш қорлари оғирлигини кўтаролмай, эгилиб, қайрилиб тушди. У ҳозир ирмоқчага ўзининг кўплаб шохларини ташлаб юборган, худди ўргимчакка ўхшаб ётибди. Бунинг устига, у кулранг, ирмоқчанинг устига ўзининг узун оёқлари - шохларини бемалол силкитиб ётибди.Арчалар ва тоғтеракларининг уруғлари ҳам сузиб ўтмоқда. Ўрмон оралаб ўтаётган ирмоқнинг йўли узоқ давом этадиган кураш йўлидир. Шу йўлда бу ерда вақт туғилади. Бу кураш давом этар экан, бу давомийлик ҳаётни туғдиради, онгимизга сингиб боради.\nИрмоқлар куч билан, иштиёқ билан курашадилар, оқимлар худди мускуллардай эшилиб-эшилиб оқади. Бу оқимлар қачондир вақти келиб, эртами-кечми уммонинг эркин сувларига қўшилишига шубҳа йўқ. Худди мана шу «эртами-кечми» - Вақтнинг, Ҳаётнинг ўзгинаси эмасмикан! Оқимлар бир-бирини чорлаётиб, сиқиқ қирғоқлардан ошиб ўтадилар, ўзларининг қадимий - «эртами-кечми» қўшиқларини тинмай такрорлайдилар. Кун бўйи, тун бўйи мана шу қўшиқни шивирлаб айтишади. Сўнгги томчи оқиб ўтмагунча, баҳорги ирмоқлар қуриб битмагунча сув толиқиш нималигини билмай : « Эртами-кечми биз ҳам уммон сувлари билан қўшиламиз! - дея таъкидлайверади, таъкидлайверади…Қирғоқ орти бўйлаб оқаётган баҳор сувларини кема борти бўлиб юборган, бу ерда эса бўғоздаги чўртанбалиқ асирга тушибди.\nМен шу томирлар устига ўтириб олдим-да, роҳатландим - пастликда, жарликда бир-бирига урилиб, бир-бирини чорлашиб, ўзларининг « эртами-кечми» қўшиғини айтиб, отилаётган улкан оқимлар қандай завқли, уларни кўриб туриш, тинглаш, эшитиш ундан-да завқли эди!...\nТоғтераклар атрофида сув рақсга тушиб оқарди, у бора-бора кўлга айланди, бир бурчакка йиғилди. Жарликдан бир метрлар баландликдан пастга оқиб туша бошлади, унинг овозаси олис-олисларга тарқалиб кетди. Сувнинг қаттиқ шилдираши ошгандан ошди. Кўл юзаси эса жимирлар, майда-майда жимирлар, бир-бирига зич жойлашган тоғтераклар эса сув билан қуршаб олиниб, илондай тўлғонишар, аммо ўзларидан - ўзлари ҳеч қаёққа кетишолмасдилар.\nЭнг ёш қайинлар яшилланмоқда, тиниқ рангда товланаётган куртаклардан хушбўй ҳид таралади, аммо ўрмон ҳали яшил либосга бурканмаган. Яланғоч ўрмонга каккунинг учиб келиши яхшилик аломати эмас. Ўн икки йилдирки, мен эртаги, ҳали кийинишга улгурмаган баҳор билан биргаман. Эндигина бўри пўстлоқлари, анемонлар, наврўзгуллар гуллаётир, ковакларга қараб ўтаман. Бутоқлар, дарахтлар, ҳатто кундалар менга шундай танишки, ёввойи коваклар ҳам менга боғдай кўриниб кетди: ҳар бир бутоқ, ҳар бир қайрағоч, ҳар бир арчани меҳр ғилан силаб ўтаман, уларнинг ҳаммаси - меники бўлди, улар мен эккан, ўстирган боққа айланди.\n«Боғим»дан яна ирмоғимга қайтиб келдим. Ўрмонда рўй берган улкан воқеаларга гувоҳ бўлдим: катта, улуғ ёшли арча, унинг атрофидан ирмоқ оқиб ўтмоқда. Ирмоқ устига ўзининг барча - эски ва янги ғуддаларини сочиб юборган, кўплаб шохлари ирмоқ ёқасида солланиб турибди. Ҳар бир шохнинг ёнидан оқимлар шилдираб оқаётиб, бир-бирини чақириб ўтардилар: «Эртами-кечми…».\nШу ернинг ўзида - сувнинг тубида катталиги худди майда ҳашоротларникидай келадиган кўплаб кўм-кўк пашшалар осилиб турарди. Улар, назаримда, қайлардандир учиб келиб, сувга тушиб қолишган, шу билан ўзларининг қисқа умрларига нуқта қўйишган эди. Сув юзасида мисдай ярқираб қўнғизлар айланиб юришар, бу чавандозлар ҳар томонга от чоптиришар, аммо сувнинг юзига қанотларини ҳам тегизишмас, уни қўзғатишмас эди. Катта ва тиниқ рангли лимон капалаги тинч оқаётган сув бўйлаб учиб ўтди. Сувнинг бурилиш жойларидаги кичик кўлмакчалар атрофи майсалар ва гуллар билан бурканган, эртаги толда эса мулойим тизимгуллар гулламоқда. Улар узоқдан кўзга сариқ момиқ кичкина жўжачаларга ўхшаб кўринади.\nИрмоққа нима бўлди? Суви иккига бўлиниб, иккита оқимга ажралиб, иккиси икки томонга кетишди. Эҳтимол, биринчиси ўз эътиқоди - «эртами-кечми»га содиқ қолиб, бу кураш йўлини тутгандир, у шу йўл тўғри мақсадга олиб боради, деб ўйлаган бўлса, ажаб эмас.Иккинчи оқим эса қисқа йўлни кўриб, ўз йўлини танлагандир. Оқибатда, улар ажралишди ва айланани айланиб ўтиб, оралиқларида катта орол пайдо қилдилар. Яна бирлашиб, қувлашиб, англаб етдиларки, сувлар учун айри йўллар бўлмайди.Ҳамма йўллар – эртами-кечми албатта уммонга олиб келади.\nКўзларим яшнаб кетди, қулоқларимга аниқ чалинмоқда: « эртами-кечми» куйи, толлар ва қайин куртакларидан анқиётган хушбўйлик бирлашди. Мен шундай роҳатландимки, шу ердан бошқа жойга кетгим, силжигим келмасди. Мен томирлаб кетган дарахтларни оралаб, пастга тушдим, дарахтларга суяндим ва юзимни қуёш томонга бурдим - саодатли онларнимни туйдим.\nНақадар ажойиб! Ўрмондаги ўтлоқзорда йўлимдан мойчечак чиқди, жуда оддий ва содда мойчечак - «севади-севмайди». Бу қувончи учрашувдан шуни англадимки, ўрмон унга қондош-қариндошдай бўлганларгагина бағрини очади, ўзи-да очилади. Бу илк мойчечек ҳам ўтаётганларга разм солиб, ўз саволига ўзи жавоб топишга ҳаракат қилади, излайди: «севади-севмайди?»\n- Ассалом, эй, қадрдон арчаларим, қандай яшаяпсизлар ? Оламда нима гаплар?\nАрчазорларни оралаб, қуёшли ўрмон этагига ўтаман. Йўлда - кўзга кўринмас жойда марваридгулларга кўзим тушади, улар ҳамон жозибали, фақатгина бироз сарғайишибди, улар энди хушбўй ҳид таратишмас эди.\nДалалардаги, ўтлоқзорлардаги кузги жавдари буғдойлар каби барча бошоқли дон ўсимликлари ҳам гуллади. Уларни турли ҳашоратлар силкитиб ўтишар, шунда улар тилларанг булутдай чангларга бурканишарди. Ҳамма-ҳамма гуллар, ҳатто отқулоқлар ҳам гулга кирди - оппоқ тақинчоқларини тақиб олишди.\nЮпқа поялардаги қисқичбақа бўйинлари, медуницалар, турли-туман бошоқчалар, тугмагуллар, ғуддалар қаршиламоқда эди бизларни. Уларнинг қанчадан-қанчаси қуриб битган, билмадим, буни билиб ҳам бўлмас. Назаримда, улар - ўша эски ва қадрдон дўстларим эди - ўша бўйинлар, ўша бошоқчалар, ўша ғуддалар. Ассалом, азизларим!\nНаъматак, балким баҳор келиши билан ёшгина тоғтеракнинг танасига чирмашиб борди, мана ҳозир тоғтерак ўзининг янги туғилган фарзандини - наъматакни туғилган куни билан қутламоқчи бўлди, шекилли, ҳаммаёқни қип-қизил , хушбўй ёввойи атиргуллар босиб кетди. Асалари ва арилар ғўнғиллайди, шовқин солишади, тукли арилар дўриллайди. Ҳамма наъматакнинг туғилган куни билан табриклашга, шундай кунда шудринглардан тўйиб-тўйиб ичмакка, уйига асал билан қайтмоққа шошилади.\nҚанотлари қоп-қора, енгил нафис оқ ҳошияли капалак ўтиради-да, тўхтаб қолади - учбурчак дейсиз. Манна шундай кичкина капалаклар орасида ҳаммага жуда таниш бўлиб қолган кўм-кўк капалак бор. Агар у чўпга ўтирса, гулга ўхшаб қолади. Капалакнинг ёнгинасидан ўтиб кетасан, уни капалак деб ўйламайсан ҳам: гул бу, гул - Анютканинг кўзлари.\nЙиртқичлардан ким қўрқмайди, дейсиз. Уларни ҳаммаям бирдек суймайди ҳам Ҳатто Эл орасида»у - ҳақиқИй йиртқич» деган ибора ҳам юради. Лекин манна шу йиртқич жониворларда ҳам тубсиз, ҳадсиз меҳр туйғуси яшириниб ётибди. Табиатда қанча меҳр-муҳаббат борлиги онасидан айрилган йиртқич болаларини кўрганда,уларнинг яшаш жойи ўзгарганда кўринади.\nМушук яна болалади, болаларини олиб қўйишди. Бошқа мушук ўша ерда - қўлсаватда тезда болалади, унга битта боласини қолдиришди. Шунда икки она мушук битта мушук боласига оналик қила бошлашди. Биттаси кетса, иккинчиси сакраб, саватга чиқиб олади-да, оналик туйғуси билан мушук боласини эркалайди, тўйғазади. Нафақат бўрилар, ҳатто йўлбарслар ҳам одамнинг кўзига шундай меҳр билан қарай оладики, қачонким, унга кичиклигидан инсон ҳам онаси каби тарбиялаган, меҳр-муҳаббат беролган бўлса, бу - ҳақиқат.\nЎрмоннинг бир палласини ўтин учун кесишга кесишди-ю, нимагадир ҳаммасини ҳам олиб кетишмади; кесилган бўлак-бўлак дарахтлар қолиб кетди. Айрим-айрим жойларда ёш тоғтеракларнинг барглари ёки арчаларнинг бир қисмигина кўриниб турарди. Кимки ўрмон ҳаётини яхши билса, тушнса, бундай кесишдан ҳам қизиқарлироқ нарса йўқлигига амин бўлади. Чунки ўрмон - уруғлар, донлар муҳрланган китобдир, кесиш эса - китобнинг очилган саҳифаси. Қайрағочларни қирқишгач, ўрмонга қуёш бор нурлари билан отилиб кирди, хиёл ўтмай, улкан ўт-ўланлар бўй кўрсатди. Шу пайтгача уларни қайрағоч ва арчалар қуёш нуридан тўсиб турар, ўсишига йўл қаймасди. Майда, қуюқ ва шалпангқулоқ тоғтераклар йўлидаги ҳар бир майса, ўт-ўланларни енгиб, ҳеч нарсага қарамай, авж олиб ўсаверадилар. Тоғтераклар майсаларни қуршаб олишганида, сояпарвар арча тоғтераклар қуршовида ўса бошлайди, ундан ҳам баландлаб бораеварди, шунинг учун ҳам одатда арчалар қайрағочларнинг ўрнини боса олади.\nШу кесилган ўрмонда ҳамма нарсани ўқиб-уқиб олса бўлади, унинг турли - туманлиги яққол кўринади: бу ерда ўзининг кўм-кўк ва қип-қизил мевали мохлар, қизил ва кичик юлдузчали мохлар, қип-қизил бурусникаларга сепилган кам учрайдиган оқ доғли ягенлар ва ерниклар…\nҲаммаёқда қари тўнкаларнинг қоронғу жойларида ҳам қуёш нури ярқираб кетди, ёш қайрағочлар, қайинлар, арчалар яйради. Уруғларнинг жўшқин ҳаёти умидларга тўлди, қоп-қора кундалар - қачонлардир баланд ва навқирон бўлган дарахтларнинг яланғоч қабристонлари ўз кўринишларини заррача ўзгартиришмади, улар худди одамларнинг қабристонига ўхшаб туришади.\nДарахтлар турлича - ҳар бири ўзига хос ўлади. Қайин ичидан емрилиб боради, шунинг учун узоқ вақтгача , қулаб тушмагунича уни оқ дарахтга ўхшатиб юрамиз. Унинг ичидан эса фақат чириндидарни топасиз, холос. Бу ёғоч лабигача сув билан тўлган, оғир.Бу дарахтни қўзғатмоқчи ёки ёнбошга ётқизмоқчи бўлсанг, баланддаги қуриб қолган дарахт бўлаклари - шохлари пастга қулаб тушиб, сенга жароҳат етказиши, ҳатто ўлдириши ҳам мумкин. Кўп ҳолларда қайин кундалари гулдастага ўхшаб туради: фақат ёлғиз қайин пўстлоғигина оқ ёқага ўхшаб кетади, фақат угина чиримайди, дарахт ичида - чириндилар ичидан гуллар ва янги буталар ўсиб чиқади. Арча ва қайрағочлар қуриб битишгандан сўнг , энг аввало, пўстлоқларини тушириб юборадилар, улар пастга парча-парча бўлиб туша бошлайдилар, худди кўйлаклардай, дарахт бағрини тўлдириб ётадилар. Сўнгра дарахтнинг уч-учлари , новдалар, ва ниҳоят кунданинг ўзи ҳам қулаб тушади.\nКўплаб гуллар, қўзиқоринлар, қирққулоқлар қачонлардир улкан бўлган дарахтларнинг қулаши - йўқ бўлиб кетишига товон тўлашга шошиладилар гўё - уни чир айлантириб ўраб оладилар. Аммо улардан ҳам аввал дарахтнинг ўзи шундоқ кунданинг ёнида ёш дарахтга айланиб, ўсишда давом этади. Тиниқ яшил рангли , катта-катта юлдузчали , бўлакларга бўлинган шохлар дарахтнинг яланғоч тиззаларини ёпмоқ бўлади, дарахт бу тиззалари Билан қачонлардир ерга маҳкам чирмашиб олган эди; манна шу шохлар ичидан кўпинча қўзиқоринлар кўриниб қоларди. Оч яшил қирққулоқлар , қип-қизил землянка, брусника , кўм- кўк брусникалар бу хароба жойни қуршаб оладилар. Баъзан чирмовиқдай клюквалар ҳам шу кундани оралаб ўтишга ҳаракат қиладилар, унинг тўқ қизил ранг олган мевалари ингичка новдаларидаги майда-майда баргларга осилиб, қулаб тушган тўнканинг атрофини янада гўзаллаштириб юборади.\nҚоронғу ўрмон куёшли ёруғ кунда чирой очади. Салқин ҳаво, ранглар жилоси, мўъжизаси. Дрозд ёки ўрмон тўрғайлари жаннат қўшикларини айтишади. Улар қуёш нурларида қанотларини ярқиратиб, нурларни кесиб ўтиб, соддагина четан дарахтларини яшил ранглар билан пуркаб ўтишаётганда Шаҳризода эртаклари ёдга тушади .Ўрмон чакалакзорларидан пастга эниб, дарё томон тушганинг сари ўрмон қалинлашиб боради, салқин ҳаво қуюқлашади.Заранг дарахтларнинг ҳидлари билан тўлган йўллар оралаб сув ярқираб кўринмагунча, қирғоқда намхуш қумларни кўрмагунингча йуллар очиб бораверасан. Йулда жимгина кетишинг керак,.чунки сув ичаётган мусичаларни чўчитиб юборошинг мумкин. Қумларда оёқчалардан қолган митти чуқур- чуқур изларни кўриб завқланасан. Ёнгинангдан учиб, ўрмон эртакчиларидан бири - тулки ўтиб кетди…\nЎрмонда эски шундай кундалар борки,улар Швейцария қишлоқларидаги тешик-тешикли тошдай ўзларининг кўринишини сақлаб қолган. Бироқ бундай кундалар устида ўтириб қолсанг ,тешикларини ўраб турган қалин деворлар бузилиб кетади.Ўзингни кунда устида осилиб тургандай ҳис қиласан.Шунда аста -секинлик билан ўрнингдан тур, .ҳар бир тешикнинг ичидан кўплаб чумолилар чиқиб келишини кўрасан.Кавакли кунда бошдан - оёқ чумоли уяси -чумоли кундасига айланиб қолишига гувоҳ бўласан .\nЎрмон ўтлоқлари.Қайинлар тагига чўкдим - нималар кўринмади ,дейсиз.Бир- бирига ёндошган арчалар шу қадар қалинлашибдики,кутилмаганда қамишли катта ўтлоқни қоплаб олишибди. Ўтлоқларнинг бошқа томонида ҳам шундай манзара. Арчалар бир жойга тўпланиб олишиб,бошқа жойга силжишни ҳам ўйлаётгани йўқ. Хуллас , ўтлоқларни қалин баланд бўйли арчалар ўраб олишган ,ҳар бир арчазор олдида -қайинлар .Катта ўтлоқлар ям-яшил дўнгликлар билан қопланган . Бу ерлар қачонлардир кўрсичқонлар томонидан қазиб чиқилган,ўт-ўланлар билан қопланган. Кўрсичқонлар ҳайдаб кетишган қирларга уруғлар сепилиб, қайинлар ўсиб чиққан. Қайинлар остида эса соясевар арчалар ўсиб кетмоқда. Уларни қайинлар оналик меҳри билан аёз ва жазирамадан сақлаб боради. Баланд бўйли арчалар ўзларининг фарзандлари - арчаларни очиқ ҳолда ўтлоқзорларга қўйиб юбормай ,қайинлар қуршовида олиб чиқдилар ва айнан қайинлар ҳимоясида ўтлоқларини етиштирадилар.\nҚизилиштонлар уясини қўзиқоринларни излагандек излашга тўғри келди. Кўзинг,кўз қиринг етган жойларгача бутун эьтиборинг билан қарайсан,ҳамма ёқни диққат билан кузатасан- пастга ва баландга. .Албатта, қизилиштонлар уяси ҳамиша баландда бўлади.Пастдан ҳам қизилиштонни излаш сабаби -худди шу пайтда қизилиштонлар ўзларига уя ясашга киришадилар. Ўт- ўсаётган ердан кўриниб , юзага чиқиб турган очиқ дарахтларнинг томирларини чўқилаб кўриб бошлайдилар - шундан қизилиштон ўзи учун қайин дарахтини танлаб олганини билиб олиш мумкин.Қизилиштон ўзига керакли бўлган дарахтни дарров тополмайди, машаққат чекади. Биз учратган бу уялар бир -биридан катта бўлиб,улар тоғтерак остида, қўзиқоринлар мўл-кўл жойда бўларди .Бунинг қизилиштонга қандай фойдаси бор - уни ёмғирдан сақлайдими ёки қўзиқоринлар устида дарахтни тешиши, чўқиллаши осонми, бунисини билолмадик ҳали.\nУнчалик катта бўлмаган ,қулаётган ,чириётган қайинларнинг танасидаги уяни кўриш янада қизиқроқ туюлади. Уянинг баландлиги тўрт метрча бор. Биттаси - энг тепаликда , иккинчиси - пастроқда, қўзиқоринлардан сал баландда эди . Бу дарахт танаси ёнида унинг қулаб тушган энг баланд қисми - қуриган , чириган. Унинг ичига сув тўлибди .Уяни ушлаб турган дарахт танаси мустаҳкам эди.Лекин силкитсанг, қулаб тушадигандай. Қизилиштон уни уя, яшаш учун тешмагандир, эҳтимол…\nОлисларда ,турналар баландлаб -баландлаб учаётган жойда одамсиз,эшкаксиз ва елкансиз қайиқ сузиб юрарди .Биттагина қайиқ-кимсасиз,шу қадар ваҳимали кўринардики , жиловдорсиз от жарликка бораётгандай. Биз учун хатарли кўринса-да , ўша ерга боришга қарор қилдик,. Нима рўй беришини билишга ошиқдик. Унга яқинлашганимизда эса қайиқнинг ичидан бизга кўринмай турган хўжайин - қайиқчи ўрнидан турди-да ,эшагини эшиб ,тўлқинларни кесиб сузиб кетди.\n-Бир! - эски одатимга кўра,яна неча йил яшашимни билмоқчидай санай кетдим.\n-Кук! - деди-ю,учди-кетди.\nЎзимнинг «Уч!»имни айтолмадим - насиб қилмади. Яхшига оз вақт ажратилгандай туюлди менга. Аммо бундан хафа эмасман,мен етарлича яшадим.Ачинарлиси шуки,қандайдир йилларни ўзида қамраб турган мана шу «Икки»да катта,улкан ишларни бошласанг-у,бирдан , «Кук» - кесиб юборса…Ҳаммаси тугайди! Шунинг учун янги иш бошлаш шартмикин? «Шарт эмас!» - деб ўйладим ҳатто…\nЎрмоннинг фақат юқориси ғувиллайди. Ўрталикда эса ёш тоғтеракзорлардан япроқлар тўкилади. Майин Юм-юмалоқ барглар титрайди, шитирлайди.Майсалар жим, атрофда - сукунат, фақатгина тукли арилар ғўнғиллайди.\nЖавдар тўлишмоқда..Жазирама. Кечга бориб , қуёш нурининг толим - толим сочлари жавдарга ёйилиб кетади. Шунда ҳар бир жавдар этатлари пар тўшакларга ўхшаб кетади. Бунинг сабаби -эгатларни оралаб ўтаётган сув йўли текис,равон бўлиб ,сув ҳамиша мавжланиб сузарди.Шундай пар тўшакли жавдарлар қияликда янаям жозибали кўринади.\nКўтарилиб келаётган қуёш нурида этатлар - пар тўшаклар шу қадар ажиб эдики ,унинг ҳар бирига етиб олсанг ,унга ўхшаб, мавжлангинг келарди.\nҒулдираётган мусичанинг сокин товушлари ўрмон аҳлига - яхшиликдан аломат. Ҳаёт давом этмоқда.\nЁз эндигина бошланди, бизда эса - йил охири. Агар жавдар гуллаган ,пишаётган бўлса,ўрим-йиғим даври қачон бошланишини айтиш қийин эмас.\nКундан -кунга ўрмонда «ку-ку»овози камроқ, янада камроқ эшитилиб бормоқда .Ёзнинг хотиржам ва осойишта сукунати кўпроқ ва янада кўпроқ оналар ва болаларни чақиришларига ,чорлашларига тўлади. Энг камёб ҳодиса - қизилиштоннинг гумбур -гумбур қўшиғи. Уни яқиндан эшитсанг қалқиб тушасан ва ўйлайсан «Кимдир бормикин?» Бутун ўрмондаги яшил ғулув ичида дрозддан ўтадиган сайроқи қуш топилмайди. У шундай ажойиб куйлайдики ,у шу қадар ёлғизки…Ҳа у ҳамиша бутун дунёни унутиб,бир ўзи куйлайди. Унинг қўшиқлари янада жарангдор эшитилади бизга, ҳаммага,борлиққа - чунки олдинда ажиб кунлар ,ёзнинг бошланиши кутиб турибди. Бироқ барибир нималардир йўқдай ва уларни излаб тополмайсан ҳам. Ўтгани ўтди, ахир,йил тугаб бормоқда.\nКузнинг қуёшли кунида арчазорлар этагида ёш ва навқирон тоғтераклар тўпланишди.Улар бир-бирига шундай яқин, шундай қалин эдиларки ,гўё арчазорда совқотиб қолишгандай. Шунинг учун ҳам ўрмон этагига чиқиб,исинишарди - қишлоқ одамлари қуёш чиққан кунларда нураб тушган жойларда исинишга чиққанлари каби!\nКуз кириб келди.Пашшалар шифтга урилади.Чумчуқлар гала-галашади.Бўм–бўш далаларда - қузғунлар.Зағизғонлар юрган йўлларига уруғ қадаб кетишмоқда. Шудринглар муздай,кулранг.Бошқача кўринган бу шудринг кун бўйи бир япроқнинг бўм- бўш баргида ярқираб туради.\nЭрта тонгдан қувончлари ичига сиғмай ғозлар тумшуқларини тақиллата бошлашади - дарахт пўстлоқларидан пайпоқлар тўқий бошлашади.\nҚуюқ арчазор ичидан қайин тагида турган қуён чиқиб кетди ва тўхтади, у катта ўтлоқзорни кўриб қолди. У томонга тўғридан-тўғри боришга журьат этолмади, бутун ўтлоқзорни айланиб ,қайиндан- қайинга ўтиб борди.Мана у яна тўхтади,қулоқ солди…Кимки ўрмонга киришдан қўрқиб турса, яхшиси кирмасин, айниқса, барглар тўлишиб,бир-бирига шивирлаётган дамларда.Қуён тингламоқда. Албатта ,қўрқоқ қуён ҳам ўзида куч топиб ,орқага қарамасликка ҳаракат қилади, аммо бу ерда бошқача ҳодиса рўй бериши ҳам мумкин. Демак,сен қўрқмадинг, тўкилаётган япроқлар алдовига учмадинг,ишонмадинг. Худди шундан фойдаланиб, кимдир орқангдан келади-да,шовқин ичида сени тишлари билан маҳкам ушлаб оладигандай...\nНиҳоят ,қуёш телеграф симларини қиздира бошлайди. Катта-катта камалак томчилар ерга тушади. Ўрмонда ҳам шундай бўлди - ёмғир эмас, балки севинч ёшлари шовуллаб тўкиляпти.Айниқса, тоғтеракларнинг ҳаяжони ўзгача - баланддан тушаётган ҳар бир томчи баргларда жаранглаб кетар, пастга тушган сари товланиб,шамолсиз кунда ҳам тоғтераклар титраниб-титраниб кетишади.\nБаланд - баландда ўргимчак уялари кўринади, ўргимчаклар ўзларининг сўнгги сигнал берувчи ипларини судрашади.Қизилиштон арчани тақиллата бошлайди,дрозд эса четан дарахтларини чўқилайди.\nОсмон икки тусга кирди, булутлар турли томонга тарқалиб, икки кунлик ёмғирга айланди .Бироқ қуёш эрталабдан нур соча бошлади.У осмоннинг бундай қилиқларига парво ҳам қилмайди.Мен овга камера билан чиқдим, ердан чиққан жавдарнинг майсалари аскардек тизилиб турарди. Ҳар бир аскар бошдан-оёқ қирмизи рангда, қўлидаги қалқони - яшил, ҳар бир қалқонда юм-юмалоқ томчилар товланар, улар қуёшда камалак тус олар, олмосдек ярқирарди .Мен камерани олиб,олис - олисларни,ҳар бир аскар майсани кузата бошладим.Кўз олдимда яшил қалқонли қирмизи кўйлакли аскарлар қуёшга тик қараб туришар,улардан кўз узолмадим-нақадар ажойиб манзара! Завқим ошиб,ерга ёнбошлаб олдим-да, майсаларни суратга ола бошладим.\nБироқ суратга олиш кўнгилдагидек чиқмаётган эди.Ахир ,қизил кўйлакли аскарлар тўқ рангда чиқиши, ер билан уйғунлашиб кетиши,брусникадаги шудринглар эса охирги планга туриши керак эди. Мен ерга ётиб, ёнбошлаб суратга олмаганимда, янги майсалар - яшил қалқон қирмизи кўйлакли аскарларни кўрмаган бўлардим.\nСукунат.Майсаларга чиқолмаган чигирткалар бир-бирларининг қулоқларига танбур чертишмоқда: Баланд арчаларнинг олдини кесиб ўтган қайинлардан сап-сариқ япроқ учиб тушди.У сукунат ичидан сирғалиб тушди,ҳолбуки,тоғтерак барглари қимирламай туришарди. Назаримда,баргнинг шитирлаши ҳамманинг эьтиборини ўзига тортди ва арчалар, қайинлар ва қайроғочларнинг барглари, шох-шаббалари, бутоқлари остидаги ўт-ўланлар ҳам ҳайратга тушиб ,сўрашди: «Шундай сукунатда у қандай қилиб жойидан қўзғалди ва учиб тушди?» Барг ўзи истаб қўзғалдими - йўқми билиш учун баргнинг ёнига бордим ва билиб олдим. Йўқ, у ўзидан-ўзи учиб тушмаган экан. Ўргимчак пастга тушиб унга ёпишиб олибди-да, парашютига айлантирибди. Кўп ўтмай, унчалик катта бўлмаган ўргимчак уяси осилиб тушди.\nТиниқ ой нурларига чўмилиб,тун ҳам ўтди. Тонгнинг илк аёзи бошланди.Ҳамма ёқ кулранг,аммо кўлмаклар ҳали музламаган.Қуёш чиқиб,чор - атрофни иситгандек дарахтлар ва майсаларга шудринглар ширадай қалин ёғилди. Қоронғу ўрмондаги арчаларнинг шохлари ҳам ярқираб кўринар ,бундай олмосларни ер юзидан топиш амри маҳолдай.Айниқса, малика қайроғоч бошдан-оёқ олмосларга кўмилиб турибди.Бундай гўзалликдан борлиғимга завқ ёйилди.Садоқатли итим ҳам бағримга отилди-севинчданми,ҳайратдан….\nҚайинлар сўнгги олтин баргларини арчалар устига кўмаётган пайт.Мен сўқмоқларда оқаётган хазонлар овозини ҳам кузатаман ,уларни қуёш нури эркалаб ўтмоқда.Завқланиб, адоғи йўқдай кўринган ўрмон сўқмоғидан кетавераман.Шунда ўрмон менга -денгиздай, этаклари - қирғоқдай,ўтлоқзорлари –оролдай бўлиб туюлади.Шу оролда бир-бирига яқин ўсаётган арчаларнинг бутун ҳаёти,назаримда,юқорида кечмоқда эди.У ерда - ғуддаларга кўмилиб,олмахонлар, клестлар давр суришмоқда, Яна менга номаьлум қанчадан-қанча жониворлар ҳам ғимирлаб юришибди. Арча тагида - пастда эса қоронғу йўлаклар,зим-зиё.Юрсангиз,фақат пўстлоқлар ичини кўрасиз.\nОлмахоннинг чиқишини кутарканман,китобимга чумолилар уяси ҳақида нимадир ёзмоқчи бўлдим.Овоз чиқармай ,аста-секинлик билан сумкамдан китоб ва қаламимни олдим .Бу чумолилар уяси шу ўрмондаги энг катта салтанат - худди Хитой сингари! - бўлганини ёза бошладим. «Хитой»сўзини ёзишим билан китоб устига баланддан ғуддалар уруғи сочилиб тушди.Юқорида -бошим узра арча ғуддалари устида олмахон турарди.У яшириниб олган, мен тирикманми -ўликми билиш иштиёқи қийнарди уни.Мен гўё дарахтга ўхшаб қимирламай турар,унга хавфсиздай эдим.Эҳтимол, у уруғларни мен томонга атайлабдан отиб юборгандир.Унинг қизиқиши ортиб борар , ҳеч нарсани билмас,ҳеч қаёққа кетмаслиги аниқ. Мен ўша улкан салтанат ҳақида ёзишни давом эттирардим, бу салтанат чумолиларнинг катта меҳнати туфайли юзага келган эди,ахир! Нима бўлди?Катта махлуқ келди-ю, ҳаммаси тугади ва бутун салтанат кулга айланди. Шу пайт олмахон мен томонга ғуддаларни отиб юборди. Қўлимдаги китобни тушириб юборишига сал қолди.Мен олмахонни кўз қирим билан кузата бошладим.У аста - секин шохлардан - шохларга тушар ,менга тобора яқинлашар ,елкам оша қараб тургандай, нима қилаётганимни кўрмоқчидай.Жиннивой, менинг сатрларимда бир махлуқ чумолилар салтанатини сиқиб юбориб ,устига тупроқ тортиб, бутун бир салтанатни йўқ қилиб юборди-ку!\nБиз «Москва чеккаларидаги тайга»да олмахонлар ортидан ноябрь ойида соат иккидан то кеч тушгача ўн бир кун давомида қувиб юрамиз. Бу соатларда улар дарахтдан - дарахтларга кўчишади, сакрашади.Соат иккига қадар эса олмахон шохларга яхшилаб ўрнашиб олади - да ,бизга кўринмас қалин жойда қўллари билан ўзини ювади, тозалайди.Бу пайтда биз овга чиқмаймиз.\nТонгги шамол турди ва у менинг арчамни йиқитди. У даланинг ўртасида бўлиб, у орқали ғозлар сузиб ўтиши мумкин эди. Мен арчани яна тиклаб қўймоқчи бўлдим, аммо шу пайт - мен ишимни тугатдим ҳамки, ғозлар кўринди. Мен арчани айланиб ўтдим-да, ғозлардан беркиндим. Бироқ улар бир неча марта айланиб ўтдилар-да, арчага шубҳа билан қарашгандай яқин келишмади. Узоққа учиб кетишди. Дубовец яқинига ўрнашиб олишди. Мен уларга дала ўртасидаги толнинг катта-катта бутоқлари оралаб, яқинлашмоқчи бўлдим. Ўрим-йиғимдан бўшаган далада оппоқ аёз ҳукмрон, менинг соям шу юпқа музликларга тушиб, мендан олдинга силжир, мен эса буни анча вақтгача сезмабман ҳам. Бирдан мендан олдинда кетаётган улкан, қўрқинчли нимадир ғозларга яқинлашиб борарди. Одамнинг қўрқинчли сояси оппоқ аёзда - музликда титраб кетди, ғозларда саросималик бошланди. Кутилмаганда улар - икки юзта овоз - Урра! дан кам эмас! - ҳужумга отилгандай мен ўтирган бутоққа ташланишди. Мен бутоқнинг ичига кириб олишга, ўзимни ёнимда турган дарахт танаси билан яширишга зўрға улгурдим…\nАрчаларга осилиб тургандай кўринган бу оғир осмонда қуёш ҳали-вери чиқай демайди. Бироқ бўрсиқлар қуёш қачон чиқиб, қачон ботишини уясида ўтириб, уясидан чиқмай ҳам билади. Улар қуёш ботгач, ўзининг қоронғу уясидан чиқиб, атрофга қарайди ва ўта эҳтиёткорлик билан тунги овга чиқади. Бир неча бор атрофни ҳидлаб, пишқириб, бирдан яшириниб олади ва одамни ҳайратга солувчи эпчиллик , чаққонлик билан сакраб, олдга интилади. Овчи уни илғаб ҳам қололмайди. Шунинг учун тонг отиши олдидан чиққан маъқул - бўрсиқ овдан қайтмоқда. Бундай пайтда у шунчаки юриб келади, шовқин-сурон кўтармайди. Бироқ қиш яқинлашиб келаётган пайтда бўрсиқни ҳар доим ҳам кўриб, тутиб бўлмайди. Негаки, у ҳар куни чиқмайди. Кечаси билан беҳуда кутганинг, кун бўйи уйқуга кетганинг қолади, холос.\nКеч куз ҳавоси баъзан эртаги баҳорга ўхшаб кетади: бир томон - оппоқ қор, бир томон - қорайган тупроқ. Фақат баҳорда ҳаммаёқдан тупроқ ҳиди, кузда эса қор ҳиди уфуради. Бу ўзгаришларга биз бирдан ва табиий кўникамиз, шундай бўлиши керакдай- қишда-қорга, баҳорда - ер ҳидига, ёзда - тупроқ тафтига, кузда - яна қор ҳидига.\nКўм-кўк гулга қараб, ҳайратланаман. Унда Иванни кўраман. Ёлғиз шу Ивангина тирик қолибди. Бу бизнинг маълум ва машҳур гулимиз - Иван ва Мария!\nТўғрисини айтсам, Иван ҳақиқий гул эмас. У жуда кўплаб майда-майда жингала баргчалардан иборат.Ҳақиқий гул бу - оналик ва оталик гуллари сарғиш тус олиб, товланиб турган олтинранг Мария. Бу айнан Мариядан тушган кузги уруғлар, улар яна йил бўйи ерни қоплаб олишади. Мариянинг юмуши оғирроқ. Шунинг учун ҳам у Ивандан аввалроқ ерга тушади.\n- Иван, ҳой, Иван! Мариянг қаерда?\nФақат мана шундай тиниқ кўм-кўк аёзли кундагина эрта баҳорнинг илк кунларини фарқлай олиш мумкин эди. Юрагингнинг туб-тубида ҳали баҳоргача узоқлигини ҳис этиб турасан, унинг севинчларини хотиржамлик билан кутасан. Нимадир юрагингни, руҳингни, борлиғингни оғритиб ўтса-да, бу оғриқлар сени қувонтиради - ўтиб кетди-ку, дейсан! Шунда ғамғин ўйларга ботасан. Ахир дард эмас, ҳаёт, Вақт ўтиб кетди-ку…\nШамол - ғамҳўр хўжайин. Ёз бўйи тинмайди - ҳамма жойни кезиб, кўриб чиқади. У танимаган, билмаган баргнинг ўзи қолмайди. Кузда эса бу ғамҳўр хўжайин ҳаммасини йиғиб олади.\nБарглар тўкилади. Шивир-шивирларида - видо, абадий видо. Уларнинг ҳаёти шундай қурилган: қадрдон, туғилган маконингдан айрилдингми, видолаш, жон бермоқдасан, ахир!...\nКечиккан куз. Четан дарахтлари аёздан тиришиб туришибди - «ширинлашиб кетишган».Кечиккан куз эрта келган баҳорга шу қадар ўхшашиб кетадики, уларнинг фарқини билиб олгач, ўйлайман: «Бу қишдан чиқсам, кўкламга етсам, армоним қолмасди».\nОлмахонларни ўйлайман: агар қишга йиғиб қўйганлари етиб ортса, яхши - енгил тортасан, аммо ҳозир биз изма-из бораётган олмахон қор оралаб шохнинг ичига кирди. У ердан кузда яшириб қўйган иккита ёнғоғини топди. Ўша заҳотиёқ еди-қўйди. Ўн метрларча югуриб борди-да, яна бир шохни қазиб кўрди: Яна еб қўйди. Бу ҳолат учинчи марта яна такрорланди. Албатта, уни қор остида ерга кўмилган ёнғоқларнинг ҳиди олиб келган деб ўйлаш хато. Демак, у кузда ўзи қўйиб, шохлар ичига яшириб кетган ёнғоқларини, емакларини арчалардан қанча-қанча масофа нарида қўйиб кетганини эслаган, демак, олмахонлар ҳам ўз хотирасига ишониб, қиш ғамини ейдилар, яшайдилар. У ҳар бир емак кўмилган жойни кўзи билан шундай аниқ қўйганки, оралиқдаги масофалар тенглиги одамни хайрон қолдиради, ҳайратга солади.\nТиниқ кўк. Кун чиқар томон сукунат ичида янаям маҳобатли, ҳашаматли. Ҳаво ҳарорати - минус 12. Карнайчи қуш қорли сўқмоқда енгил кайфиятда елиб бормоқда.\nЎрмон кун бўйи тиллолаиб турди, кечга бориб , осмоннинг бир четида шафақ яллиғланди. Бу - шимол шафағи эди - қирмизи-оловранг, арчаларга осилган ўйинчоқлардай. Тоза қоғоздай. У орқали дунёга қарасанг, чор-атроф ол рангга бўялгандай. Бироқ осмонда битта ҳам қизиллик кўринмайди: осмон ўртасида қалин мовий камонли йўл, қизил шафақ устига занжирдай ўралган; четларига турли-туман нозик чизиқлар тортилгандай, улар асосий рангни тўлдириб туришибди.\nМ.М.Пришвин ҳаётининг йўли иккига бўлинди-биринчиси, бой савдогар оиласида кечган болалиги, ёшлиги, муҳит, гимназия, олий таҳсил, Клин ва Лугадаги агрономлик фаолияти, шу соҳага оид биринчи китоби ва... у кутилмаганда иккинчи йўлни танлади. Пришвин хизматдан бўшади-ю, бутун Шимол ва Карелияни қўлида ов қуроли, қалам ва дафтарлар билан пиёда айланди. Шимол таассуротларидан «Ёввойи қушлар ўлкаси» номли китоби дунёга келди ва Пришвин ёзувчи сифатида тилга олинди. У саёҳатини давом эттириб, бутун Ўрта Россия, Шимол, Қозоғистон ва Узоқ Шарқни кезиб чиқди.