Ўзбек замонавий шеърияти | Страница 8 из 53 | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек шеърияти Ўзбек замонавий шеърияти (8)\nЧоп этилган 01.01.2017 15.03.2017 МуаллифZiyouz.uz\nБарот Исроил 1938 йилда туғилган. Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика институтини (ҳозирги ТДПУ) тамомлаган. “Бойчечак”, “Най навоси”, “Суфҳидам”, “Она ер атри” китоблари, “Онаизор” роман-эссеси нашр этилган. УМРИМНИНГ ТЎРТ ФАСЛИ Тўртликлар ШАРАФ Элу элат, Ватанга хизмат қилиш шарафдир, Юртдан айру тушганнинг давоми…\nБашорат Омонова 1964 йили туғилган. Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида таҳсил олган. “Ўн олти ёш изтироблари” номли ҳикоялар тўплами чоп этилган. ҚИШЛОҚ Қишлоқ болалигим ўтган адирлар, Соғиндим шекилли ифорингизни, Ариқлар бўйида ўсган ялпизлар, Шивири тутгандек хуморимизни. Ёлғиз чинор. Ана ундан давоми…\nДилноза Муродова 1987 йили туғилган. ЎзМУ қошидаги “Олий адабиёт курси”да таҳсил олган. “Оқ булут”, “Эзгуликнинг юраги” номли шеърий тўпламлари чоп этилган. МУҲАББАТИМ Муҳаббатим айтган эдим, Сўнган юлдуз ёниб кетди. Чорасиз қолган Мажнун, Лайлосини олиб кетди. Гуллардан чирой сўрадим, Гуллар топдилар давоми…\nСитора Тошматова 1993 йили Тошкент вилоятида туғилган. ЎзМУнинг хорижий филология факултети талабаси. “Баҳор ифори”, “Дунё болалари истаги”, “Бахт фасли” номли шеърий китоблари нашр этилган. Зулфия номидаги Давлат мукофоти совриндори. ОНА ЮРТ Сен ҳақингда шеър қолмади ёзилмаган, Сатрларга жойланди энг гўзал давоми…\nҲайдар Муҳаммад 1936 йили Тошкентда таваллуд топган. Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика институтининг кечки филология бўлимини тугатган (1966). Ўзбекистон телерадиосида муҳаррир (1965—1976), Маданият ишлари вазирлигида масъул вазифаларни (1976—1980) бажарган. Кўп йиллар Ҳамза номли Академик драма театрида адабий эмакдош вазифасида хизмат давоми…\nУмида Абдусалом (Ғаффорова) 1974 йил Самарқанд вилояти, Булунғур туманида туғилган. ЎзМУнинг журналистика факултетини тамомлаган. ВАҚТ Ҳаёт дарахтида митти япроқдек, Шохларда тизилиб турибмиз қатор. Бирга яшамоқлик битта баҳорда, Насиб этмагайдир ҳеч кимга такрор. Ғанимат бу кунлар ўтиб бормоқда, Сездингми, баҳорий насимлар давоми…\nАбдулла Айизов 1962 йилда туғилган. Жаҳон тиллари университетининг рус тили ва адабиёти факултетини битирган. “Отам ёди”, “Бир гап бўлар” тўпламлари чоп этилган. ЮРАГИМ Юрагим… Қишлоқдан шаҳарларгача Кетгандир кенгайиб, тўлишиб. Қалбим осмон каби юксалиб борар, Ватаним бахтини мадҳ этгум жўшиб. Дунё давоми…\nМуҳаммад Сиддиқ 1972 йилда туғилган. Ўзбекистон Миллий университети Олий адабиёт курсида таҳсил олган (2005). Шоирнинг “Юрт соғинчи”, “Ишқ бекати” шеърий тўпламлари чоп этилган. СЕВГИ Севдим — Тоғни даст кўтардим, Дарёни ичдим. Ойга бошим қўйдим, Қуёшни қучдим. ШАФТОЛИ Синиб кетгудайин Меваси давоми…\nЧоп этилган 03.07.2016 03.07.2019 МуаллифZiyouz.uz\nЙўлдош Эшмуродов 1957 йилда туғилган. Тошкент давлат университетининг (ҳозирги ЎзМУ) журналистика факультетини битирган. Ижодкорнинг “Муҳаббат фасли”, “Соғинч кунлари” шеърий китоблари нашр этилган. * * * Шамол чопқиллайди, Югуради нур, Япроқлар кенгаяди, Улғаяди чинорлар Меҳр оғушида Сеҳрни қучоқлаб. Ёлғиз катталашмай туради давоми…\n8-саҳифа. Жами: 53Боши«45678910111213»Охири


Гўзалой Солиҳ қизи. Сиз ўшами? (қисса) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиГўзалой Матёқубова (1984)Гўзалой Солиҳ қизи. Сиз ўшами? (қисса)\nАзизим! Майлими, шундай атасам? Эсингиздами, суҳбатларимизда шу ном билан атаб қолсам, “Кечирасиз, шу сўзни кўп ишлатаман, билмасдан айтиб юборибман”, дердим дарров вазиятдан чиқиш учун. Аслида, шу сўзни ҳаммадан қизғаниб, фақат сизга илинардим. Билардим, сизга ҳам ёқарди. Ўзингизни кўриб турмасам ҳам, овозингизнинг титрашидан сезардим. Овозингиз! Ҳавога сачраган овозингиз. Балки сизга асир бўлиб қолишимнинг сабаби ана шу титроқ овоздир…\nКечки пайт эди. Китоб саҳифаси узра қароқларим югуради. Телефон жиринглади.\n– Кечирасиз, Муниса борми?\nБеҳад ёқимли овоз.\nГўшакни қўйдим. Сония ўтар-ўтмас яна телефон.\n– Муниса борми?\n– Бу рақам Мунисаники эмас!\n– Менимча англашилмовчилик бўлди.\nЖимлик. Аммо юрагим негадир кўксимдан чиқиб кетгудек потирлади. Билмадим, қанча вақт ўтди, сукунатни сиз буздингиз.\n– Ўзингиз кимсиз?\n– Исмингизни билсам бўладими?\n– Ўзингизнинг исмингизни билсам бўладими?\nБир пайтда кулиб юбордик. Кулишингиз… Ич-ичимдан соғинган нимадир бор эди бу кулишда.\n– Чиройли куларкансиз.\n«Раҳмат» дедиму, уялиб кетдим. Ўгирилиб ортимдаги кўзгуга қарадим. Ёноқларим қизариб кетганди.\nЯна кулгуларимиз қўшилди. Ана шу кулгу суҳбатимизга жон киргизди. Тўғрироғи, ҳаётимизни бошлаб берди.\nСевгимиз ҳаёти! Севамиз деб ўйлаганмидик ҳеч?! Балки бу севги ўшандаги илк юрак дукурлашидан пайдо бўлгандир. Билмадим, аммо дўст бўламиз деб келишгандик-ку! Аввал дўст бўлиб, кейин сирдош, кейин эса…\nЭсингиздами, бир саволни кўп берардим.\n– Мени дўст деб биласизми?\nБир жавобни беришдан чарчамасдингиз сиз ҳам.\nКейин бир оз тин олардингиз-да, “Нимадан қўрқаяпсиз?” дердингиз. Жавоб бўлавермагач, “Севгидан дўстликни афзал кўрадиган сизсиз”, дея таъна қилардингиз. Кейин оғир хўрсиниқ. Шу тахлит хайрлашардик. Эртасига яна суҳбат қурардик, сирлашардик. Гапимиз яна шу мавзуга тақаларди. Ҳар кунги тасдиқни такрорлардингиз. Кундан кун сизга қаттиқ боғланиб борардим. Қўнғироқ қилганингизда ташна одам сувни қандай ютоқиб ичса, гапларингизни шундай чанқоқлик билан тинглардим.\n– Биласизми, – дедингиз бир куни, – ҳар доим сизга қўнғироқ қилиш учун шошаман. Овозингизни эшитмагунимча кўнглим жойига тушмайди.\nЖим қолдим. Сиз ҳам анчагача сукутга берилдингиз-да, тахмин қилган саволимни бердингиз.\n– Қўнғироғимни кутасизми?\nҚандай жавоб беришни билмасдим, лекин ич-ичимдан тўхтатиб бўлмас шодлик қайнаб чиқарди. Ахир буни қанчалик кутгандим. Шу сўзларни айтсайди, дея умид қилардим. Шундай бўлса-да, “Дўстлар учун телефонда суҳбатлашиш етади”, дедим. Сиз “кўришамиз”, деб туриб олдингиз. Мен “йўқ” дейишни қўймадим. Охири тоқатингиз тоқ бўлганидан, “унда уйингизга бораман”, дедингиз. Қўрқиб кетдим. Хаёлимдан ростдан излаб келса-я, деган фикр ўтди. Илтимосга ўтдим. “Қачон бўлмаса?” деган саволни кўндаланг қўйдингиз.\n– Бўлмаса қачон?\n– Йўқ, баҳорда.\nҚатъий гапирдингиз сиз. Чунки ёз узоқ эди, сабрингиз етмасди, эрта яқин эди, чўчирдим. Шундай қилиб келишдик. Энди баҳорни сабрсизлик билан кута бошладим. Фақат менмас, сиз ҳам унга интиқ эдингиз. Сабрсизланаётганингиз сезилиб турарди. Тиланиб кутганимиз баҳор яқинлашаётганди. Аммо тақдир тескари айланди. Аввалига баҳорнинг тезроқ келишини хоҳлаган бўлсам, энди вақтнинг тўхтаб қолишини истардим. Чунки баҳорнинг биринчи кунидан сиздан ажралишга маҳкум бўлиб қолгандим. Менга тўй қилишаётганди, дунёингиздан кетаётган эдим. Бу ҳақда эшитганимда юрагимда чидаб бўлмас оғриқ турди. Шунда илк бор англадим севиб қолганимни. Аммо кеч, ҳаммаси аниқ, ажралишимиз ҳақиқат эди. Чеки йўқ қийноқлардан кейин айтдим, минг бир азоб билан. Жимгина эшитдингиз, анча сукутдан кейин:\n– Биласизми, ўша инсоннинг ўрнида бўлиб қолишни қанчалик хоҳлаётганимни, – дедингиз.\nҲадсиз азоблар ичида бўлсам-да, мендан бахтли инсон йўқ эди. Чунки муҳаббатни тан олдингиз. Тўғри, билардим, титраб сўзлашларингиздан сезардим. Лекин тан олишингизга кўзим етмасди. Бу ҳақда ҳеч қачон айтмайсиз, деб ўйлардим. Бахтли эдим, бироқ туганмас бўлиб кўринган шодлик изидан зулматга менгзалган азоб бостириб келарди. Сиздан ажралаётгандим, бир умрга кетаётгандим сизсиз дунёга. Қисмат ўз йўлига бошлаб борарди мени. Хайрлашдик.\nТун бўйи тўлғониб чиқдим. Гўё зулмат ўз қучоғига олиб аёвсиз бўғарди. Ҳар тун минглаб орзуларимга қанот бериб турадиган юлдузлар ҳам бу ҳолни кўришни истамай, кўзларини юмиб олишгандек эди. Тонггача киприк қоқмадим. Бугун кетаяпман, сизсиз жойларга. Кетаяпману, суҳбатлашиб ўтказган онларимизни ўйлаяпман. Сеҳрли овозингиз, маъюс кулишингиз! Ҳеч кимникига ўхшамасди бу кулишлар. Балки сизга билмай боғланишимнинг сабаби шудир.\nҲар доим муҳаббат ўлкаси томон бурилиб кетаётган суҳбатларимизни тўхтатиб қўярдим. Жаҳлингиз чиқардию дилимни оғритиб қўйишдан қўрқардингиз. Билардим, англаб туриб сезмаганликка олардим. Чунки ўзим ҳам сиздан ажраб қолишдан қўрқардим. Бу дунёдан топган ягонам эдингиз. Бугун ҳаммадан қизғанганимдан кечиб кетаяпман. Кетаяпману, баҳорнинг биринчи куни билан гиналашяпман.\n“Нега келдинг, юрагимга қишни олиб келаркансан? Нега келдинг, ундан ажратаркансан? Нега келдинг?”\nБаҳор қулоғимга шивирлаб жавоб берди.\n“Қалбингдаги муҳаббатни англатмоқ учун!”\nЖимиб қолдим. Ҳадсиз зулматни бир тола нур ёритгандек, кўнглимни шу сўзлар нурафшон этди. Негадир, баҳорнинг келганига шукр қилдим. Сиз ҳам ундан рози бўлинг, азизим!\nБаҳорнинг ўтган кунларида бошимдан нималар кечганини билсангиз эди. Бугун қошингизга қайтиб келаяпман. Ёлғиз сиз деб, иккимиз деб, ҳаммадан тониб келаяпман. Биламан, қўрқасиз. Бу қўрқув боиси шуки, ўзгалар жабр кўришини, кимлардир бахтсиз бўлиб қолишини истамайсиз. Аммо биз-чи, бутун умр бир-биримизга зор бўлиб, азоб чекиб юришимизни ўйлаб кўрмадингизми?! Айтинг, нега? Нега бизнинг бахтли бўлишга ҳаққимиз йўқ? Нимадан қўрқдингиз? Кетар чоғимда ҳам фақат ва фақат хўрсиндингиз. Айтар сўзингиз “бахтли бўлинг”дан нарига ўтмади. Кейин ҳам ёзган мактубларимга “Бошқалар учун ҳам яшашимиз керак” мазмунида хат ёзардингизу “ҳеч қачон унутмайман” сўзларини илова қилардингиз. Номаларингизни ўқиб, фиғоним кўкка ўрларди. Борлиғим олов бўлиб ёнарди. Гарчи биринчи қадамни қўймаган бўлсангиз ҳам, сизсиз яшашга кўнмадим.\nЯқинларимнинг қистови билан бошқалар танлаб улгурган бўлғуси куёв билан учрашдим. Билсангиз эди, дилимда уйғонган туғённи. Тўйга бир кун қолганида куёвлик тўнини кийиб улгурмаган йигитга иккимиз ҳақимизда гапириб бердим. У бир сўз демасдан, бошини қуйи эгганча эшитди ва охирги бор кўзларимга тикилиб қаради. Гарчи кўрмаган бўлсам ҳам унинг алам тўла маъюс нигоҳлари сизникига ўхшаб кетди. Юрагимда нимадир чирт-чирт узилди. У кетди, бир сўз демасдан. Мен эса катта йўлнинг чорраҳасида қолавердим. Жимгина.\nҲаммаёқ остин-устун бўлиб кетди. Онам йиғлади, отамнинг қадди букилди, акаларим ғазабга минди. Отам ўтирган жойида гап-сўзсиз дарвозани кўрсатди. Ҳеч нима демасдан, чиқиб кетдим. Орқамдан дарвозанинг инграб ёпилгани, эшик зулфининг уввос солиб қулфлангани эшитилди. Ортимга қарай-қарай кетдим. Мендан ўтмишим юз ўгирганди. Фақатгина келажагимга йўл, борар манзилимда сиз бор эдингиз.\nҚайтиб келганимни кўрган дугоналарим ҳайратда. Ҳолимга қайсинисидир ачинди, қайсинисидир кулди, куюнчакроғи эса тўғридан-тўғри “эсингни ебсан”, дея тергашга тушди. Бироқ уларнинг гапини эшитмасдим, фикру хаёлим сиз билан банд. Соғинган эдим, сўзлашларингизни, кулишларингизни. Шундай бўлса-да, қўнғироқ қилишга шошмадим. Чунки қанчалик соғинмай, ҳаё йўлимни тўсиб турарди.\nКеч кирди. Само тоқига ҳилол осилди. Унга боқиб туриб: “Соғинганимда ойга қарайман”, деган сўзларингизни эсладим. Юзларимга ўзим билмаган ҳолда табассум югурди. Шу пайт хона сукунатини чилпарчин қилиб телефон овоз берди. Гўшакни дугонам кўтарди.\n– Яхшимисиз? – ким биландир сўзлашди у. Кейин гўшакни кафти билан ёпти-да, менга қараб шивирлади.\n– Шаҳзода жаноблари!\nТитраб кетдим. Апил-тапил гўшакка қўл чўздим. Дугонам “жим” ишорасини қилдию гўшакни қулоғимга яқинроқ тутди.\n– Нима қилаяпсиз?\nОвозингиз маъюс, аммо барибир ёқимли эди. Дугонам саволингизга жавобан:\n– Китоб ўқияпман, – деди.\n– Китобни бирга ўқимаймизми?\nБу сафар товушингизда ҳеч қандай ўкинч, изтироб сезилмади. Қайтанга илгариги маъюслик ўрнини қандайдир қувноқлик эгаллаганди. Ўзим англаб етмаган бегона ҳолат исканжасида қолдим. Чунки мен билан эмас, дугонам билан суҳбатлашаётгандингиз. Шундай хотиржам, шундай оҳиста гапирар эдингизки, ҳаётингизда ҳеч нима содир бўлмагандек гўё.\nНаҳот, шунчалар тез унутдингиз?! Аслида унутилмасликка арзирмидим, ҳайҳот! Мен кутган бахт саробмикин?! Ортиқ тоқат қилолмадим, дугонамнинг қўлини силтаб ташлаб, қўшни хонага ўтдим. Кўчага қараган деразани очиб юбордим. Хонага баҳорнинг тунги ҳавоси югурди.\nБаҳор! Тиланиб кутилган баҳор. У ҳам худди сиздек ëлғончи, чечаклари билан бир зум алдаб турадию ўзидан нафис ифор қолдириб, қаерларгадир ғойиб бўлади. Бу алдовдан юрагимда қаттиқ оғриқ турди. Вужудим олов бўлиб ёнар, ҳатто баҳорнинг тунги салқин ҳавоси ҳам ором беришга ожиз эди. Азобланардим, ўзим англаб етмаган қандайдир ҳисдан адо бўлиб борардим. Дугонамнинг овози эса нариги хонадан эшитилиб турар, товуши найза каби тўғри юрагимга қадаларди. Бу овозни тингламаслик учун қулоқларимни беркитдим, энди юрагимнинг зарблари баралла эшитиларди. Юрагим исмингизни айтиб йиғларди. Зоҳиримдаям, ботинимдаям номингиз жарангларди. Сиздан қаёққа қочишни билмай қолгандим. Шу тариқа ўз-ўзим билан узоқ олишдим. Оқибат эса ғурурим юрагимни енгди. Энди ёлғон севгингизга ишонганим учун ўзимни лаънатлай бошлагандим. Қўшни хонадан эса ҳамон дугонамнинг овози эшитиларди. Ноаниқ ҳис қуршовида хонадан чиқдим.\n– Биласизми, бугун ким келди? – деди дугонам қувноқлик билан.\n– Барибир тополмайсиз, … келди!\nЎзимни ҳарчанд лоқайд кўрсатишга уринмай, ичимни нимадир тинмай кемирарди.\n– Гўшакни берайми?\nДугонам гўшакни узатиши билан олдим.\nОвозингизда ҳеч қандай соғинч, ҳеч қандай ҳаяжон сезилмасди. Шундай босиқ гапирардингизки, ҳатто бу сизлигингизга ишониш қийин эди.\n– Яхши келдингизми?\n– Қайтиб келишингизга ишонмагандим.\nНима деб жавоб беришни билмай қолдим.\n– Нотўғри йўл тутдингиз. Бундай қилмаслигингиз керак эди.\nГапларингиздан жаҳлим чиқар, шу ҳолатим тутайвериб охири ёнишни бошлаган оловга ўхшарди.\n– Қўрқманг, фақат ўзим хоҳлагандай яшаш учун қайтиб келдим.\n– Тушунмадим, – истеҳзо билан кулдим. – Нимани тушунмадингиз, қайтиб келганимними ёки сизни деб ҳаммадан кечганимними?\nЖим бўлиб қолдингиз.\n– Нега жаҳлингиз чиқяпти?\n– Жаҳлим чиқяпти, наҳотки, ҳақиқатданам жаҳлим чиқаётган бўлса?\nКиноя аралаш дардларимни тўкиб солдим.\n– Сизга жаҳл қилиш мумкинмас-а, узр, билмай қолибман.\n– Сизга нима бўлаяпти?\nИч-ичимдан тошиб келаётган хўрсиниқни аранг тўхтатдим. Илгари ҳаётдан гўзаллик излайдиган одам билан эмас, ҳамма нарсага бефарқ, лоқайд кимса билан гаплашаётгандек эдим. Шундай бўлса-да, ҳаёни бир четга сурдиму кўнглимдагини тўкиб солдим.\n– Сиз учун, борлигингиз учун қайтиб келгандим. Сиз эса ҳеч нарса бўлмагандек бепарвосиз.\nТомоғимга нимадир тиқилиб гапиролмай қолдим. Билмадим, кўнглингиздан нималар ўтди, балки ота-онангиз, балки улар унаштиришмоқчи бўлган қиз кўз олдингизга келгандир. Узоқ ўйладингиз, гўшакдан фақат тез-тез нафас олишингиз эшитиларди. Ниҳоят, сўрадингиз.\n– Мен билан бир умр бирга қолишга розимисиз?\n“Ҳа” дея жавоб бергим келди-ю, аммо нимагадир гапиролмадим.\n– Сукут аломати ризо, шунақами?\nТилим айланмади. Сиз сўнгги қарорингизни баён қилдингиз.\n– Сиз учун ҳамма нарсага тайёрман, деб ваъда бермасимдан олдин кўришишимиз керак.\nКутилмаган сўзлардан ўзимни йўқотиб қўйдим. Сизни кўрмай туриб кўнгил берганимдек, мени шундайлигимча севиб қолгансиз, деб ўйлагандим. Лекин янглишган эдим.\nҚулоқларим остида жаранглаган сўзларга ишонгим келмасди. Наҳотки, шу сўзларни айтаётган сиз бўлсангиз, наҳот гапираётган чинданам сиз!\nШу тобда борлиқ ва йўқлик оралиғида муаллақ турардим. Ишониш ё ишонмасликка ожиз эдим. Бироқ овозингиз ҳаммаси ҳақиқат эканини англатиб турарди. Ўзим билмаган ҳолда сесканиб кетдим. Худди бошимдан кимдир совуқ сув қуйгандай вужудим қалтирарди. Шу тобда интилганларим етиб бўлмас сароб эканини англаб етгандим. Юрагим кўкрак қафасимдан чиқиб кетгудек потирлар, ўзини ҳар ёнга урар, бу ҳақиқатни тан олгиси келмай, тинмай йиғларди. Қўлимдан эса топталган қалбимга ачинишдан бошқа иш келмасди. Бутун идрокимни ишга солиб, саробга интилганимни тушуниб етдим.\nМен овозингизга ошиқ бўлгандим. Бу овозсиз бир кун ҳам яшай олмасдим. Сиз-чи, ҳаммасини била туриб, юрагимда ишқ гулханини ёқдингиз-да, айтилажак гапни охирга қўйдингиз. Аслида ниятингиз нима эди?! Мени аросатда қолдиришмиди ёки на муҳаббатнинг, на ғурурнинг, на ақлнинг йўриғига юришни истамай ўзини ҳар ёнга ураётган МЕНимнинг ҳолини бир томоша қилишми?! Англаëлмадим!\nОвозингизга ошиқ бўлдим, дедим. Ахир шу овозни юрак бошқармайдими?! Аслини олганда, юрагингизни севиб қолганимни ўзим ҳам сезмай қолгандим. Юрагингиз уммон қадар гўзал кўринганди менга.\nҲеч ўйлаб кўрганмисиз вақт югуриклиги ҳақида. Ёшмиз, чиройлимиз, гўзал нарсаларни яхши кўрамиз. Аммо вақт ўтган сайин чиройли юзларга ажин тушади, шаҳло кўзлар хиралашади, самбитдай қоматлар эгилади, сочларга қиров қўнади. Бироқ юрак гўзал бўлса, у ўз ҳуснини йўқотмайди. Янги-янги кашфиётлар қилиб, суюклисига тортиқ қилаверади. Юрагингизни шу қадар қудратли деб ишонардим. Бироқ умидларимнинг саробга айланишини хаёлимга келтирмагандим. Сиз шу сўзларни айтган лаҳзада хаёл ва ҳаёт тўқнаш келиб улгурганди. Фожиаси юрагимда юз бераётганди. Бу фожиа эса охирги умидимнинг умрига раҳна солди. Уни юрагимга боғлаб турган сўнгги тола ҳам узилди. Овози бутун борлиғимга акс-садо бериб, руҳимни синдирди.\nСиз эса савол беришни давом эттирдингиз.\nНима деб жавоб беришни билмасдим.\nЖавоб беришга улгурмай, яна гапирдингиз.\n– Йўқ, индинга. Эртага зарур ишим бор.\nСимиллаган юрагимнинг оғриғи юз чандон ортди. Ҳатто дийдоримга ҳам ошиқмаётгандингиз. Ич-ичимдан қайнаб келаётган йиғини зўрға тўхтатдим. Ҳаммаси барбод бўлганини, ҳаммаси бир туш эканини англаб етдим.\nБир муддат жим туриб, дилимдан муҳаббатнинг кучини синаш учун тўқиган ёлғонларим гуноҳини яратгандан сўраб ёлвордим. Шундан сўнг ҳақиқатни айтишга, бутун ёлғонларимни фош қилишга қарор қилдим. Ич-ичимдан қайнаб чиқишга тайёр турган йиғини аранг тўхтатдим.\n– Шунақами? Шунақа денг.\n– Ҳа, фақат хафа бўлманг…\n– Ҳеч қандай тушунтиришнинг кераги йўқ.\nКескин гапингизни бўлдим. Тоқатим тоқ бўлганди. Тезроқ бу ўйинни тўхтатишни хоҳлардим.\n– На дўст бўла оласиз, на сева оласиз. Аслида ким эканингизни билиш учун ёлғон тўқигандим. Мен кетмаганман. Тўй қилишмоқчилиги ҳам ёлғон. Муҳаббатингизни синаб кўрмоқчи бўлдим. Билдимки, муҳаббат сиз учун ҳеч нарсага арзимайдиган матоҳ экан.\nШу сўзларни айтар эдиму, ич-ичимдан тошаётган йиғини базўр тўхтатардим.\n– Сизни алдадим.\nОвозингиз алам ҳамда нафратга тўла эди. Истамасам ҳам кулдим. Аммо бу кулги кулгига эмас, йиғига ўхшарди. Борлиғимни ноаниқ ҳис чулғаб олганди. Менга ҳақиқий ҳаёт малол келаётганди. Чунки ўзим ўйлаб топган ҳаётда бахтиёрроқ эдим.\nШу тобда сиз билан эмас, ўз ҳисларим билан ҳазиллашганимни сезиб қолдим. Ўжар юрагим эса буни тан олгиси келмасди. Сизни ёлғонларга ишонтираман, деб ўзим алдовлар қурбонига айланганимни билмай қолгандим. Ғурур деб ишонганим тантиқлик сабаб барча беғубор ҳисларимни нобуд қилгандим. Сизни алдаш баробарида ўз-ўзимни бўҳтонларга кўмиб ташлагандим. Билмадим, қаердан олдим бу сўзларни. Энг, энг разил сўзларни гапирдим сизга. Чидай олмадингиз. Олдинига ҳаммасини ҳазил деб ўйладингиз. Кейин тушуниб етдингиз. Фақат бир нарсанинг фаҳмига етолмай ҳайрон эдингиз. Сизни “нима учун”, деган савол қийнарди, аёвсиз нафрат бўғарди. Мен нафақат сизнинг, балки ўзимнинг ҳам шаффоф туйғуларимни оёқости қилгандим. Биринчи марта кечириб бўлмас хато қилдим. Фақат охирги лаҳзалардагина шу хатоим учун умрбод азоб чекиб ўтишга маҳкум бўлиб қолганимни тушуниб етдим. Аммо энди кеч. Гапларим нишонга бориб текканди, сиз ғазаб отига мингандингиз.\n– Бу ишингиз учун пушаймон бўласиз.\nХатойимдан юрагим оғриётган бўлса-да, жиловим ҳалиям ғурурнинг қўлида эди.\n– Нима қиласиз, пушаймон бўлишга мажбурлайсизми?\n– Йўқ, ўзингиз пушаймон қилишга мажбур бўласиз!\nОвозингиз йиғлашга тайёр турган болакай товушидек титрарди. Аллақачон пушаймон бўлишни бошлаган бўлсам ҳам:\n– Ҳеч қачон, – дедим ўжарлик билан.\n– Ҳали йиғлайсиз, мени ўйлаб кўп йиғлайсиз.\nОхирги гапингиз шу эди. Карахтлигимдан нима деб жавоб беришни билмай қолдим. Бутун вужудим пушаймонлик изғиринидан музлаб қолганди. Дугонам қўлимдан гўшакни олганида кулишга ҳаракат қилардиму, аммо бу беўхшов табассум буюк бахтсизлигимдан дарак берарди. Дугонам гўшакни қўйиб, менга нигоҳини тикди.\n– Бекор қилдингиз.\nНима дейишни билмай қолдим. Худди менга тегишли сўзларнинг барчаси бекасидан юз ўгириб кетгандай эди. Шу тобдаги ҳолатим борлиғи зимистонга айланган, туйнуксиз қасрга қамалиб қолган одамни эслатарди. Виждон азоби аёвсиз сиқарди. Билмадим, ўзимдан бегона сарҳад ичида кезинганимда орадан қанча вақт ўтди, идрок қилишга ожиз эдим.\nҚора кокилларини ёйиб тун ҳам чўкди. Гарчи чироғи ўчирилган хонани ой нурлари нурафшон қилиб турган бўлса ҳам, руҳим зимистонлик ичра кезиб юрарди. У ҳар нарсадан нажот истар, ўзини оқлашга ҳаракат қилар, аммо уддасидан чиқолмай саргардон эди. Юрагим зулмат қучоғида ҳам сизни ўйлар, сизни қўмсар, исмингизни айтиб йиғларди. Сизнинг қалбингизда эса нафрат ғалаён қиларди.\nБироқ шундай кун келадики, мени авф этасиз. Шундай ёғдуга чулғанган бахтиёр онлар келадики, мени маъюс ва сассиз табассум билан эслайсиз.\nҲеч ўйлаб кўрдингизми, ёлғонларим сабабини. Ахир дилингизни атай оғритмоқчи эмасдим-ку! Олдинига ҳаммаси шунчаки ўйин эди. Ёлғонлар эвазига ўзимга бениҳоя азоблар орттираётганимни хаëлимга ҳам келтирмагандим. Афсус, ҳаётимнинг энг гўзал лаҳзалари ëлғон билан йўғрилаётганини сезмай қолибман.\nАйни лаҳзада пушаймонликнинг аччиқ заҳрини тотяпман. Биламан, ранжиган бўлсангиз ҳам кўпроқ ўзингизни айблаяпсиз. Чунки ўйинни сиз бошлагандингиз. Ўртамизда туғила бошлаган беғубор дўстликни аллақандай бегона ҳислар билан алмаштириб юбордингиз. Бу билан нафақат ўзингизни, мени ҳам алдовларга кўмиб ташладингиз.\nЭсланг. Илк дафъа танишувимизни. Аслида танишмаган эдик. Худди бир-биримизни олдиндан таниймизу, фақат узоқ вақт йўқотиб қўйгандай эдик. Илк бор овозингизни эшитганимда юрагимга яқиним, йироқларда юргану ниҳоят соғиниб кутганимни билиб ёнимга қайтиб келгандай таассурот уйғотганди менда. Овозингиз шу қадар таниш эдики, уни олдин ҳеч қачон эшитмаган бўлсам ҳам, ҳар доим меники бўлгандай эди. Авваллари атрофимдагиларга лоқайд, беэътибор, ҳиссиз боқардим, аммо овозингизни эшитганимдан сўнг юрагим ноаниқ ҳислар қуршовида қолди. Ўшанда илк бора сўзлашганимизда бор-йўғи учтагина сўздан иборат савол бергандингиз: “Кечирасиз, Мунисани мумкинми?” Шу учтагина сўз юрагимни титратганди ўшанда. Шундан кейин бирон марта ҳам гаплашмадик. Аммо бир-биримизга тобора яқинлашиб бораётганимизни ич-ичимдан сезиб турардим. Дугонам сиз ҳақингизда гапирганида, гап яқин инсоним ҳақида кетаётгандек ҳис қилардим ўзимни. Шу билан бирга менга тинмай талпинаётганингизга ишончим комил эди. Йўқ. Буни муҳаббат деёлмайман. Чунки севмагандим. Фақат ёлғизлигим дунёсига кимнингдир кириб келганини сезмай қолгандим. Тўғри, атрофимда мени яхши кўрадиган, ардоқлайдиган, севадиган инсонлар, яқинларим кўп эди. Бироқ ўз дунёимда кимгадир муҳтож эдим. Унда ёлғиз яшардим. Унда фақат ой-юлдузлар, парқу булут, ёғаётган ёмғир, қор парчалари бор эди, холос. Ёлғизлик оламимда суҳбатдошим гуллар, эгилиб қулоғимга шивирлаётган мажнунтол эди фақат. Аммо бу оламга сездирмай кириб келдингизу у янаям файзли бўлди. Энди мени сўзсиз тушунадиган инсонни – сизни топгандим.\nСиз учун ҳам шундаймиди?! Йўқ! Чунки ўшандан кейин бирон маротаба ҳам сўзлашмагандик. Бироқ тақдир тақозосимиди ёки тасодиф, яна телефон орқали дучлашдик. Ўшандан кейин бошланди ҳаммаси. Сиз ҳар куни қўнғироқ қиладиган, мен қўнғироғингизни сабрсизлик билан кутадиган бўлдим. Ҳар куни соатлаб суҳбат қурардик. Гаплашаётганда вақт шунчалик тез ўтардики, бу онлар худди бир лаҳзадек туюларди менга. Бир-биримизга айтадиганимиз тугамас, яна, яна янгилари туғилаверарди. Шу тариқа ярим тунгача давом қиларди суҳбат. Кундан-кунга сизга қаттиқ боғланиб борардим. Бу дунёдан топган ёлғизгинам эдингиз. Юрагимга шу қадар яқин бўлиб қолгандингизки, у фақат сизнинг номингизни айтиб урарди. Тўғри, бирор марта бўлсин муҳаббат ҳақида гаплашмаганмиз. Аммо нафасингиздан уфураётган севги шаббодасини ҳар лаҳза сезиб турардим. Мен учун дунёдаги энг яхши, энг меҳрли инсон эдингиз. Шу меҳрингиз сабаб сизга қаттиқ ишондим. Ҳеч кимга айтмаган сўзларимни сизга омонат қилдим. Ўзимни, ўзлигимни фош қилдим. Сиз-чи?! Оламларга тенг ишонч эвазига қандай жавоб қайтарганингизни ўйлайсизми? Зулматга чулғанган тунда тонг отишини кутиб, унга талпинаётган, нурга чўмилишни истаган гул эдим. Олдин очилишга интиқ турган ғунчаларимни бир-бир уздингиз, кейин эса ўзимни беаёв синдирдингиз. Шу ондаги ҳолатим нур истаб ўзини шамга урган парвонани эслатарди.\nАхир юрагимдаги бор сирларимни сизга тўкиб солардим-ку! Балки буни икки қалб ўртасидаги муҳаббат, деб тушунгандирсиз. Бироқ бундай эмасди. Дилимни оғир дард эзарди. Нимагадир буни фақатгина сиз ҳис қиласиз, деб ишонардим. Бу ғуссанинг нима эканини ҳатто ўзим тушуниб етмасдим. Ёлғизликми, зерикишми ёки лоқайдлик – билмасдим. Фақат бир нарсани – тўрт томонимдан зулмат аёвсиз сиқаётганию қаёққа қочишни билмай қолганимни англардим. Шу сабабдан нажотни сиздан изладим. Эртаклардагидай халоскор бўлиб кўриндингиз. Эътиборингизни таъмасиз деб ишондим. Афсус, минг афсус! Эсингиздами, ўртамизда ҳеч қандай ёлғон бўлмаслигига келишиб олгандик.\nСуҳбатларимизнинг бирида дугоналарим ҳақида сўрадингиз. Ҳазил аралаш уларни таърифлай кетдим.\n– Учта дугонам бор. Биттаси жудаям мулойим, ширин сўз. Биттаси эса мағрур, бир сўзли, мард.\n– Дугоналарингизнинг ёмони йўқ экан-да?\n– Биттаси бор. Ёлғончиликда ундан ўтадигани йўқ. – Гарчи бунақа дугонам бўлмаса ҳам ҳазиллашардим. Гапларимдан кулгингиз қистади. Куларкансиз:\n– Унақа бўлса, яхши дугоналарингиз билан таништирарсиз, – дедингиз.\n– Чиндан танишасизми?\nҚўшни хонада ўз юмушлари билан машғул бўлаётган дугоналаримни чақирдим. Бехосдан чақириб қолганимга ҳайрон бўлган қизларга гўшакни бердим. “Битта бопланглар” деганимдан кейин уларнинг шўхлиги тутди. Дугоналарим ҳазиллашишар, сиз ҳам қолишмасдингиз. Ниҳоят, гўшакни ўзимга қайтаришди.\n– Кўрдингизми, чинданам яхши эканми?!\nЁлғондакам ғурурландим. Кейин улар ҳақида гапириб бердим. Гапимни тугатар эканман:\n– Ёлғончи дугонангиз билан қачон таништирасиз? – дея сўрадингиз. Ҳазиллашаяпсиз деб ўйладим.\n– У билан таништирмайман, чунки ёмон қизлар билан гаплашиш сиз учун зарарли.\nЖиддий оҳангда гапираётган бўлсам ҳам, буни ҳазил тариқасида айтардим. Шу биргина ҳазилим кейинги ҳаётимизни алғов-далғов қилиб юбориши хаëлимга келмаганди. Ўртамиздаги энг катта хато ва энг катта тушунмовчилик шу ердан бошланганди.\nҲар куни суҳбатлашардик, ҳазиллашардик. Суҳбатларимизда “Дугоналарингиз яхши юришибдими?” дея сўрардингиз. “Ҳа”, деган жавобимдан кейин суҳбатимиз бошқа мавзуга кўчарди. Жудаям бахтиёр эдим.\nОрадан кунлар ўтди, ҳазиллашиб “ёмон” деган дугонам кимдир тинмай безовта қилаётганидан шикоят қиладиган бўлди. Унга ҳар куни қўнғироқ бўлар, дугонам асабийлашар, қўнғироқ эгаси билан тинмай гап талашарди. Унинг асабийлашишларига кулибгина қўя қолардим. Шундай кунларнинг бирида яна қўнғироқ бўлди. Гўшакни кўтарган дугонам “имо” билан чақирди-да, “эшитиб кўринг” деди.\n– Яхшимисиз! – овоз келди гўшакдан.\nКарахт бўлиб қолдим. Сиз эдингиз.\nШу ондаги ҳолатимни кўрсангиз эди. Тилим лол, қулоқларим батанг бўлиб қолганди гўё. Борлиғим музлаб борарди. Юрагимни аёвсиз “нима учун?” деган савол эзарди. Ўз-ўзимни англаб етмаётгандим. Дугонамнинг “танийсизми?” деган саволига “йўқ” маъносида бош чайқадим. Нега бундай қилаётганимни англамасдим. Ноаниқ ҳис қуршовида бошқа хонага ўтдим. Йиғлагим келарди. Очиқ, ошкора, дунёларга дод солиб. Бироқ бундай қилолмасдим. Кўзёшларимни ютишга, аламимни ичимга кўмишга мажбур эдим. Аммо билмабманки, бу кўзёшлар заҳарга айланиши-ю алам қалб кўзини хиралаштиришини. Ожиз эдим, нотавон эдим. Худди ер қаърига кириб кетаётгандек ҳис қилардим ўзимни.\nҚора тўрларини ёйиб тун чўкди. Ҳар оқшом сиздан хабар бериб чинқирадиган телефон негадир бугун жим эди. Хўрлангандек сездим ўзимни. Алам, пушаймон, ғурур – буларнинг ҳаммаси бир бўлиб, нафратни уйғотди. Шунда ўч олишни хоҳладим. Худди сиздек нафис сўзлар тагига заҳарли наштар кўмдим. Энди умуман бошқа одамга айлангандим. Бунга сабабчи сиз эдингиз.\nКун бўйи маст одамдай, алаҳсиб, қўнғироғингизни кутдим. Ҳар сафар телефон жиринглаб қолса, сиз деб хаёл қилиб, гўшакни кўтарардим. Ниҳоят қуёш ўз кошонасига кириб, тун маликасига ўрнини бўшатиб берганида жумла олам сукунатини чилпарчин қилиб, телефон товуш берди. Юрагим дукурлаб кетди.\n– Яхшимисиз? – сўрадингиз сиз ҳеч нима бўлмагандай.\n– Яхши, – дедим, кейин қўшиб қўйдим. – Ёмон дугонам ҳам яхши юрибди.\n– Сиздан буни сўрамадим, шекилли?\nБу гапингиздан кейин чидаб туролмадим.\n– Тўғри, чунки биласиз-да унинг аҳволини.\nАлам билан жаранглади овозим.\n– Тушунмадим, – такрорладим мен. Энди ростакам портлаётган эдим.\n– Нимани тушунмадингиз, дугонамга нимага телефон қилаётганингизними ёки мени билмайди, деб ўйлаганингизними?!\nСиздан садо чиқмади.\nСўзлашим хотиржам бўлса ҳам, ғазаб устувор эди.\nБироз сукут сақладингиз-да, яна “тушунмадим”, деган сўзни такрорладингиз. Энди ақлим ўрнини алам, нафрат, ғазаб эгаллаб олди.\n– Кечирасизу, ниятингизни тушунмадим. Мақсадингиз нима ўзи?\n– Соғмисиз, ишқилиб?! – Менда устингиздан кулиш истаги пайдо бўлаётганди. – Ёки шу пайтгача телба билан гаплашганманми?!\n– Мени хафа қилаяпсиз.\nХандон отиб юбордим.\nКейин қаҳрнинг кучидан бирданига жиддийлашдим.\n– Мени хафа қилсангиз майлими?! Танишгингиз келган экан, нега айтмадингиз? Кечирасизу, сизга ёлғон гапирганман. Дугонам жуда яхши қиз, ҳазиллашиб уни ёмон деганман. Билмадим, қандай тушунгансиз?\nСиз яна ўша босиқлик билан “мен сизни тушунмаяпман”, дедингиз.\nБу гапингиздан кейин баттар тутоқдим.\n– Дугонамга қўнғироқ қилганингизни тан олиш шунчалик қийинми?\n– Қачон қўнғироқ қилибман?!\nКутилмаганда жаҳлингиз чиқиб кетди. Бироқ бу шунчаки мени ишонтириш учун ўйлаб топилган ҳийлага ўхшарди.\nБир лаҳза иккиланиб қолдим. Ўзимдан кўра сизга кўпроқ ишонганимдан гапларингиз рост, дея ўйлай бошлагандим. Бироқ овозингиз ёлғонларингизни фош қиларди, унда самимийлик сезилмасди, у ўзининг сохталигини кўз-кўз қилиб бонг урарди. Сиз бу ролга астойдил киришиб кетганингиздан менга бақиришни бошлагандингиз. Ҳолатингиз ёлғонингизни яшириш учун ниқоб эканини англаб етгандим. Бир фурсат баланд овозда ўзингизни оқлашингизни эшитиб турдим. Кейин эса паст, бироқ қатъий овозда гапирдим.\n– Менга бақиришга нима ҳаққингиз бор?\n– Узр, қизишиб кетдим.\nГўшакдан қисқа-қисқа нафас олишингизгина эшитиларди. Гарчи қилмишингиздан фиғоним кўкка ўрлаётган бўлса ҳам ғазабимни ичимга ютдим. Чунки тан олгингиз келмаётганди. Мен эса бунга нуқта қўйишни, сизни ҳаётимдан ўчириб ташлашни истардим.\n– Биз дўст бўлишга, нима бўлган тақдирда ҳам бир-биримизга ёлғон гапирмасликка келишган эдик, шундайми?\n– Шундай бўлса, нега алдаяпсиз?\n– Алдаётганим йўқ.\n– Узр, сизга ишона олмайман.\nЖим бўлиб қолдингиз. Мен эса давом этдим.\n– Келинг, шу ерда хайрлашамиз.\n– Шуни хоҳлаяпсизми?\n– Шуни хоҳлаётган бўлсангиз нима ҳам дердим. Қўнғироқ қилманг, десангиз бошқа безовта қилмайман. Фикрингиз ўзгариб қолса, қўнғироқ қиларсиз.\n– Омон бўлинг.\nБилмадим, нимадан қўрқдингиз. Буни тан олган тақдирингиздаям, кечирардим-ку! Бироқ хаёлларим тескари айланди. Энди иймоним комил эди сизга эътиборим шунчаки эрмак эканига, ишончим поймол бўлганига.\nСизга бўлган меҳрим сўнди. Ўрнини алам, изтироб, нафрат, ўч эгаллади. Энди умуман бошқа одам бўлишга, худди сизга ўхшаб юзимга ниқоб кийишга қарор қилдим.\nЎзлигимни ниқоблаганимдан кейин хотиржам уйқуга кетдим. Тонг отди. Ҳар саҳар деразам тагидаги дарахт шохида нағма қиладиган булбул негадир бугун кўзимга хунук кўринди. Деразамни очиб, уни дарахт шохидан ҳайдадим-да, рақамингизни тердим. Ҳеч ким кўтармади.\nКун бўйи иккимиз ҳақда, топталган туйғулар, ҳақоратланган ҳислар ҳақида хаёл сурдим. Кеч ҳам кирди. Телефонда суҳбатлашадиган пайтимиз бўлди. Қўнғироғингизни кутдим, кутдим, аммо садо бўлмади. Бошқа кутишга сабрим чидамади, ўйинни ўзим бошлашга қарор қилдим. Хотирамдан бир умр ўчмайдиган ўша рақамларни тердим. Ҳар доимгидай гўшакни ўзингиз кўтардингиз.\n– Алло, яхшимисиз?\n– Сиз!? – ҳайратингизни яширолмадингиз. – Бошқа қўнғироқ қилмайсиз деб ўйлагандим.\n– Нимага энди, – қувноқлик билан гапирдим мен. – Сизга ишонмай бўладими?!\n– Мен билан гаплашаяпсиз-ку! Алдоқчилигингиз қолмади, қолмади-да!\n– Ҳа, тан олдингиз-а охири, – муғамбирлик билан дедим.\nЯна ўзингизни билмаганликка олдингиз.\nХудди сизни ноқулай аҳволдан чиқармоқчидай:\n– Келинг, ҳаммасини унутамиз, – дедим.\nМаъқулладингиз. Шундан кейин суҳбатимиз давом этди. Хайрлашар чоғимизда яна шу мавзу ҳақида гап очдим.\n– Алдаган бўлсангиз ҳам кечирдим, ўша сиз эдингиз-ку!\nНегадир бу сафар гапимни инкор қилмадингиз. Сўнгги лаҳзада тан олдингиз, бироқ энди кеч эди. Ўйинни бошлаб бўлгандим. Ниқобим кийилган, орқага йўл йўқ.\nЎзимни бу йўлдан қанчалик қайтаришга уринмай, ичимдаги иккинчи МЕНим изн бермасди. У ўзлигидан кечганди, энди айёрликни, ўчни, мағрурликни қурол қилиб олганди. Аламзада эдим. Қалбим ойнасига дарз етганини сира кечира олмасдим. Шу тариқа сиз бошлаган ёлғонни давом эттирдим. Қилмишингизни тан олганингиздан кейин сониялар ичида ҳаммасини ўйлаб чиқдим.\n– Сизни кечирдим дедим, аслида кечирмаганман, кечирмайман ҳам. Ахир сизга ўзимга ишонгандек ишонардим.\n– Энди сизга ишонмайман.\n– Умид қиламанки, мени бошқа безовта қилмайсиз.\n– Шуни хоҳлайсизми?!\n– Чиндан шуни истасангиз, ҳеч қачон безовта қилмайман. Аммо қўнғироғингизни кутаман.\nИч-ичимдан ўзимдан мамнунлик ҳисси уйғонди.\nКейин “ҳаммаси учун афсусдаман”, дея қўшиб қўйдингиз.\nЖавобан гўшакни жойига қўйдим. Шундай қилиб биринчи актёрлик ишим тугади. Илк қадамни муваффақиятли ташлаганимдан мамнун эдим. Қилган ишимдан ҳеч қандай афсус туймасдим.\nКунлар ўтди. Гоҳи-гоҳида қўнғироқ бўлиб қолар, жавоб берсам қўнғироқ эгасининг нафасидан бошқа нарса эшитилмасди. Савқи табиий билан сиз эканингизни англаб етардим. Чунки бундай нафас фақатгина сизга хос эди. Ҳолатингиздан ич-ичимдан қувонардим.\nОрадан кўп вақт ўтмай кун совуқлигидан бетобланиб қолдим. Дугоналарим атрофимда парвона бўлишига қарамай, негадир ич-ичимдан сизни соғиндим. Овозингизни эшитгим келди. Бироқ алам, ўч, нафрат бу сафар ҳам ғолиб бўлди. Ҳатто дугоналаримдан фойдаланишга ҳам ор қилмадим. Дугонамга режаларимни тушунтириб берганимдан кейин у фақат шу сафар ёрдам беришга рози бўлди. Шу тариқа рақамингизни тердим, гўшакни унга бериб, ўзим ҳам қулоқ тутиб турдим.\n– Алло, – овоз келди гўшакнинг нариги тарафидан.\n– Алло, – деди дугонам ҳам.\n– Ўзингизмисиз? – деди дугонам қувноқлик билан.\n– Ҳа, сизмисиз, яхшимисиз?\n– Ҳа, яхши, раҳмат. Ишларингиз жойидами?\nИккалангиз ҳам бир зумга жим қолдингиз. Дугонамни туртганимдан кейингина гапиришга тутинди.\n– Биласизми, қандай тушунтирсам экан,– каловланди у.\n– Биласизми, у касал бўлиб қолди. Қанча мажбурламайлик, дориларини ичмаяпти. Биласиз-ку, ўлгудай ўжарлигини. Айниқса, уришиб қолганларингиздан кейин ўзгариб қолган. Илтимос, бир мартагина телефон қилиб гаплашинг.\nЖим бўлиб қолдингиз. Билмадим нималарни ўйлаётгандингиз.\n– Майли, бир оздан кейин қўнғироқ қиламан.\n– Фақат қўнғироқ қилганимни билмасин, – деди дугонам шоша-пиша.\nДугонам гўшакни жойига қўяркан, “Ишқилиб яхшилик билан тугасин-да, у-ку ўзини эплаб кетиши мумкин, аммо ҳамма хавотирим сиздан”, деди чуқур уҳ тортиб. Унга кулиб қўя қолдим, билмабманки бу ўйин иккимизга ҳам қимматга тушишини.\nВаъда берганингиздай ўн дақиқа ўтар-ўтмас қўнғироқ қилдингиз. Шу вақт ўтгунга қадар яна бир карра айтадиган гапларимни ўйлаб олдим. Ягона мақсадим, сизни ёлғонларимга ишонтириб, эрмак қилиш ва шу орқали ўч олиш эди. Гўшакни яна дугонам кўтарди.\n– Ҳа, бор, – деди у менга кўзини қисиб.\n– Ҳозир бераман.\nДугонам атайлабдан сиз эшитишингиз учун “сизга экан”, деди баланд овозда.\n– Ким?– дедим мен ҳам жўрттага.\nДугонам “дўстингиз”, деди. Мен эса “менинг дўстим йўқ”, деган жавобни бердим. Дугонам гўшакни қайта қулоғига тутди-да:\n– Кечирасиз, у гаплашишни истамаяпти, – деди худди бунга ўзи айбдордек. Шундан кейин у бир муддат гўшакни қулоғига тутганча туриб қолди. Кейин эса гўшакни менга узатганча “гаплаша қолинг”, деди илтижоли оҳангда. У билан келишганимиз учунми ёки ростданам сизга раҳми келганидан шундай қилдими, фарқлолмай қолдим. Бир муддат ўзимни гаплашишни хоҳламаётган одамдек тутдим-да, кейин гўшакни кўтардим.\n– Нимага гапирмайсиз?\n– Томоғим оғрияпти.\n– Шамолласам сизга нима? – қўполлашдим.\n– Дори ичдингизми?\nТовушим олдингидан ҳам қўрс чиқди.\n– Майли, мени кечирманг, фақат вақтида дори ичинг. Агар вақтида даволанмасангиз, ўзингизга қийин бўлади.\n– Қийин бўлса, менга қийин бўлади, – гапингизни бўлдим. Сўзимни тугатар-тугатмас, мени қаттиқ йўтал тутди. Уялганимдан гўшакни қўлим билан беркитдим. Қайта қулоғимга тутганимда, сиз:\n– Кўрдингизми? – дедингиз таънали оҳангда.\n– Дори ичолмайман, – дедим худди ёш қизалоқлардек йиғламсираб.\n“Жиннивой”, дедингиз кулиб. Ўшанда биринчи марта уришишингиз эди. Оҳангингиз уришишга эмас, кўпроқ эркалашга яқин эди. Меҳрингиз қалбимнинг туб-тубида ярақлаб ёнди-ю, нафратнинг кучи билан зумда ўчди-қолди. Шу тобда юрагимда меҳрдан кўра нафрат кўпроқ жойни эгаллаб олганини сезиб қолдим. Бироқ нима учундир ачинмадим. Кўзларим кўр эди. Нафрат, ўч, алам сўқир қилиб қўйганди уни. Мен тўғри йўл қолиб, эгри йўлни танлагандим.\n– Ҳозир дорингизни ичинг-да, яхшилаб ўраниб ухланг. Хўпми! Эртага қўнғироқ қиламан.\nИтоат билан “хўп”, дея жавоб бердим.\n– Яхши дам олинг.\nГўшакни қўйдим. Нимагадир хурсанд эдим. Меҳрибонлигингизданми ёки режаларим амалга ошаётганиданми, ўзим ҳам англаб етмасдим. Бироқ тузалишим учун энг катта туртки овозингизни эшитиш эканлигини ич-ичимдан англаб етгандим. Ҳар кеч ёлғизликдан қораядиган туним негадир ўшанда чароғон эди. Ҳар оқшом юзларини ўгириб оладиган юлдузлар ҳам худди имлаб ёнларига чорлаётгандек туюлди менга. Ўша кундан яна узундан узоқ суҳбатларимиз бошланди, аммо кетма-кет ёлғон тўқирдим. Алдовлар бир-бирига шундай уланардики, ҳатто ўзим ҳам сезмай қолардим. Бора-бора бу ёлғонлар иккаламизни севишганларга ўхшатиб қўйди. Бу ҳақда бир-биримизга айтмасдигу, лекин бир-биримизсиз яшолмайдигандек эдик. Сизни алдовларга кўмишга киришиб кетгандимки, ҳатто тўқиган ёлғонларимга ўзим ишона бошлагандим.\nАввалига ролини аъло даражада бажараётган актёрга ўхшардим. Кейин бошқа бировнинг ҳаётини яшай бошлагандек ҳис қилдим ўзимни. Билмайман, вазият тақозосимиди ёки дилимдаги талотўплар сабабми, бора-бора ўзим ўйлаб топган ҳаётга ўрганиб қолдим. Телефон орқали кечган суҳбатларимизда баногоҳ шеърлар янграб қоларди. Мен шеър ўқишни, сиз эса эшитишни хуш кўрардингиз.\nПешонамга битилган ғамми\nВа ё кипригимга\nБу суҳбатлардан кейин вужудимиз бошқа-бошқа бўлса ҳам, руҳимиз бирдек бўлиб қоларди гўё. Менинг бу оламдан сира ажралгим йўқ эди. Аммо алам ва нафратнинг қоришмаси бунга йўл бермасди. Руҳимда макр қўзғолон қиларди. Билардим, менга ўзингизга ишонгандек ишонардингиз. Хаёлингизга ҳеч қачон мен ҳақимда ёмон фикр келмасди. Айнан шу ишонч мен учун қурол вазифасини ўтарди. Сизни батамом ўзимга боғлаб олганимдан кейин оғриқли нуқтани қўйишга аҳд қилдим. Ҳар кунгидай кеч кириб, тун чўка бошлаган пайт қўнғироқ қилдингиз.\n– Раҳмат, ўзингиз яхшимисиз?\n– Худога шукур, ҳар доимгидай.\n– Нега гапирмайсиз?\nҲамон жим эдим. Безовталана бошладингиз.\n– Нима бўлди сизга?\n– Одамни қийнамасдан гапирсангиз-чи!\n– Мени унаштиришмоқчи.\nГўшакдан фақат тез-тез нафас олганингиз эшитилди. Шу кўйи анча вақтгача на сиздан, на мендан садо чиқди. Билмадим, нималарни ўйлар эдингиз. Менинг хаёлимда эса “нима деркин?”, деган савол айланарди. Анча пайтдан кейин “Қачон?” дедингиз.\n– Шу ойнинг охирида.\n– Демак, учрашишга келишган пайтимизда, шунақами?\n– Биласизми, ўша одамнинг ўрнида бўлиб қолишни жудаям хоҳлардим.\nИч-ичимдан тўхтатиб бўлмас шодлик қайнаб чиқди. Бироқ бу қувончнинг сабабини билолмай овора эдим. Севинчим сизни чиндан яхши кўриб қолганимданми ёки ёлғонларимга ишонтира олганимданми, англаёлмасдим. Бироқ ичимдаги макр қувончдан рақс тушарди. У шод эди, у ғолиб эди ва бу ғалабасидан масрур яна юриш бошлади, заҳарли ништарларини юрагингизга қадашда давом этди.\nХудди ҳаво етмаётгандек тез-тез нафас олардингиз. Орага оғир сукунат чўкди. Қўнғироқ қилишингиздан олдин ўқиётган китобимга кўз югуртиришда давом этдим. Аҳён-аҳёнда хўрсиниб қўйишингиз эътиборимни тортганини демаса, бутун диққатим китобда эди. Ниҳоят сукунатни буздингиз.\n– Нима ҳам дердим, бахтли бўлинг.\n– Ростданам шуни истайсизми?\n– Ҳа, чин дилдан.\n– У билан бахтли бўлади, деб ўйлайсизми?\nЖавоб беролмай довдирадингиз.\nАҳволингиз чиндан аянчли эди. Гоҳ кулгим қистаса, гоҳ ачиниб кетардим. Нима бўлганда ҳам бу ичимдаги макрга ҳузур бағишларди. У туйғуларингиз, ҳиссиётларингиз устидан мазах қиларди. Шундай кулардики, унинг кулгусига беихтиёр эргашиб кетганимни ҳам сезмай қолгандим.\nАслида кулаётган мен эмасдим. Мен ўзимдан, ўзлигимдан кечгандим. Кулаётган бошқа, умуман бегона кимса эди. У нафақат сизнинг туйғуларингиз, балки дунёдаги субути йўқ, қатъиятсиз инсонлар ҳиссиётларини масхара қилишни хоҳларди. Шу ниятда йўлга чиққанди, шу мақсадда манзили томон интиларди. Энди унинг ягона нияти шу эди.\n– Сиздан бир нарса илтимос қилсам, майлими?– дедим секингина.\n– Кетганимдан кейин дугоналаримга қўнғироқ қилиб туринг, хўпми!\n– Чунки, сизга мени эслатиб туришади. Унутишингизни хоҳламайман.\n– Унутади деб ўйлайсизми?! – изтироб билан ингради овозингиз, – қанчалик қўйворгим келмаётганини билсангиз эди.\nКулиб юборишдан зўрға тийилдим.\n– Аммо қўйворишга мажбурсиз.\nСиз хўрсиндингиз. Менинг кулгим қистади.\n– Танишганимиздан, бир-биримизни тушунганимиздан жудаям хурсандман. Тўғри, ҳозир оғир, иккимизгаям. Сиздан кўра менга оғир. Чунки сиз йиғлайсиз-сиқтайсиз, бора-бора кўникиб кетасиз. Мен-чи, ёлғиз қоламан. Биламан, ичингизда мени тинмай айблаяпсиз. Қийинчиликларга чидаб яшайверасизми, курашмайсизми, дегингиз келаётгандир. Айтмасангиз ҳам биламан. Ўйлаб ҳам кўрмасдан кечиб қўя қолди, деб ҳам хаёл қилаётгандирсиз. Бироқ қачондир шундай бўлишини билганман. Бир кун ташлаб кетишингизни, ажралишимизни. Биз фақат ўзимиз учун яшамаймиз. Ўртада ота-она, оила, уларнинг орзу-ҳаваси…\n– Демак, биз ҳою ҳаваснинг қурбони бўлишимиз керак экан-да? – сўзингизни бўлдим.\n– Илтимос, мени қийнаманг…\n– Қийналяпсизми, наҳотки…\n– Бошқа йўл йўқ эканини ўзингиз тушуниб турибсиз-ку…\n– Тушунмайман, тушунишни истамайман ҳам.\n– Ўзингизниям, мениям қийнаманг. Кўникишдан бошқа иложимиз йўқ.\n– Демак, кўникишим керак, шундайми?! Мен кўникаман, ҳаммасига кўникаман, фақат номардлигингизга эмас.\nГўшакни қўйдим. Кейин ичимда анчадан бери тўпланиб қолган масхарали қаҳ-қаҳа портлади. Овозим қаттиқ янграганидан қўшни хонадан дугонам чиқди.\nУ бир пас қараб турди-да, кекса онахонлардай бошини сарак-сарак қилди.\n– Нимага керак-а, шу ғалва. Ҳафсалангиз пир бўлган экан, қўл силтаб кетавермайсизми?\n– Керак! Керак шу ғалва. Қани кўрамиз қандай чиқаркин бу ғалвадан.\nДугонам ўзингиз биласиз, дегандай қўл силтади-да, хонасига кетди. Унинг изидан қараб қоларканман, қилаётган ишим нотўғри эканини хаёлимга ҳам келтирмаётгандим. Мен ўзим бошлаган ўйиннинг қурбони ўзим бўлиб қолишимни сезмаётгандим. Кўзим нафратдан кўр бўлиб қолганди. Сиз телефондан мени топиб беришини тинмай сўраётгандингиз. Телба ҳолатингиздан мамнун эдим. Телефон дунёга жар солиб чинқирарди, дод соларди, йиғларди. Мен эса парвойи фалак, бепарвогина унга боқиб турардим холос. Охири уни тармоқдан узиб қўйдим. Қилган ишимдан ўзимда ҳеч қандай афсус сезмадим.\nТонг отди. Ўтган кунда қандай бўлсам, ҳали-ҳануз ўшандай эдим. Кибрли, қаҳрли, мағрур.\nКун бўйи телефон мени сўроқлаб тинмади. Тоқати тоқ бўлган дугонам “гаплаша қолинг энди”, дегандан кейин, истамайгина гўшакни олдим.\n– Нимага жавоб бермаяпсиз?\n– Тўғри, мажбурмассиз. Ахир сизга кимман? Ҳеч ким. Ҳатто бир-биримизни кўрмаганмиз ҳам. Узр!\nШундай деб алоқани уздингиз. Қисқа-қисқа гудок келаётган гўшакни мен ҳам жойига қўйдим. Кун бўйи ташвишларим билан бўлиб сизни эсдан чиқариб юборибман.\nКеч кирди. Ярим кундан бери жим турган телефон яна тирилди. Унга жавоб берган дугонам “сизга” деди.\n– Раҳмат, яхши.\n– Сиз билан гаплашгим келди.\n– Балки ишонмассиз, лекин рост.\nЯна узундан-узоқ суҳбатларимиз бошланди. Мен тақдирга тан берган қиз ролини ижро этардим. Сиз сиқилардингиз, куйинардингиз. Бу баттар кулгимни қистатарди. Шундай суҳбатларимизнинг бирида:\n– Мен ҳеч нарсадан қўрқмайман, сиз рози бўлсангиз бўлди, мен курашаман, – дедингиз.\nШунда иқрор бўлдим. Чиндан қийналаётганингизга, ёлғонларимга ишонганингизга. Аҳволингизни билиб виждоним қийналмасди, афсус ҳам чекмасдим. Аксинча ўйинни давом эттиришни хоҳлардим.\n– Йўқ, рози бўлолмайман.\n– Тушунинг, онам рози бўлмайди.\n– Рози қиламан онангизни.\n– Сиз у кишини билмайсиз.\n– Унда айтинг, сиз учун нима қилай?\n– Ҳеч нима, тақдирга тан беришдан бошқа иложимиз йўқ.\nЧуқур уҳ тортингиз.\n– Тўғри, бошқа иложимиз йўқ.\nИккимиз ҳам анчагача жим қолдик. Иккимиз ҳам ўз хаёлларимиз билан банд эдик. Билмадим, нималарни ўйлаётгандингиз, қизиқмасдим ҳам. Фақат кетма-кет уланаётган сукунатдан зерикардим.\n– Майли, яхши дам олинг.\nХайрлашгингиз йўқ эди.\n– Майли унда, яхши дам олинг.\nШоша-пиша гўшакни жойига илдим. Хайриятки, телефон шу билан тинди. Яна тонг отиб, яна кун ботди. Сиздан хабар йўқ. Бу ҳаракатингиздан ҳайрон эдим. Севиб қолди шекилли, деган ҳадикка ҳам бордим. Бироқ ҳаммасини тезда унутиб, кундалик ташвишларга кўмилиб кетдим. Сиз ҳақингизда ўйламай ҳам қўйгандим. Олдинлари қўнғироғингизни сабрсизлик билан кутган бўлсам, энди телефонга эътибор ҳам бермасдим. Яна борлиққа қора парда ёйилди. Бироқ кечани тўлин ой ёғдуси нурафшон этиб турар, бу туннинг ўзгача сеҳри бор эди. У сизга ўхшаб жилокор, аммо ёлғончи эди. Сутдек оппоқ кўрингани билан бағрида зулмат яширин. Ойнинг тўкилаётган нурларига боқиб ўтирар эканман, хаёлимни остун-устун қилиб, телефон чинқирди. Дилимдан сиз эканингизни англаб турардим. Шунинг учун ҳам қайта-қайта рақам териб хуноб бўлишингизни истадим. Кутганимдай телефон узлуксиз асабий жиринглар, бу эса юзимда масхараомуз кулгини пайдо қилганди.\nУ қанчалар дод солмасин, музга айланган юрагимни эритишга қодир эмасди. Кўксимда бир парча тошни кўтариб юргандек эдим. Бу юрак қачон тошга айланиб улгурганини ҳатто ўзим ҳам билмасдим. Ҳислар йиғлаган тун ҳам ниҳоясига етди. Оппоқ ҳарир рўмолини кўз-кўз этиб тонг отди. Бироқ зулмат чўккан кўнглимга нурафшонлик бахш этолмади. Кун бўйи қора тошнинг юкидан эзилиб юрдим. Ниҳоят борлиққа яна худди ҳисларимдек ҳазин тун чўкди. Худди зулмат чулғаб олган кўнглимга оқиб кирмоқчи бўлганингиздек ой юзлари қора тунни ўз нурларига чулғашни истаб, осмон тоқига югуриб чиқди. Бироқ зулматга қорилган руҳимни бу ёғдулар ҳайратга сололмасди.\nОдатдаги вақтда яна қўнғироқ.\n– Нимага телефонни кўтармадингиз?\n– Ўша куни.\nЖим бўлиб қолдим.\n– Биламан, хафасиз. Ҳаммасига мен айбдорман. Йўлингизда пайдо бўлган ҳам, тинмай безовта қилган ҳам менман. Лекин қийналяпман, сиқиляпман.\nГапларингиздан нимагадир жаҳлим чиқиб кетди. Ўзингиз ҳақингизда эмас, бошқа инсоннинг туйғулари ҳақида гапираётгандек таассурот уйғотдингиз менда.\n– Мен-чи, – алам билан сачради овозим, – қийналмаяпти, деб ўйлайсизми?! Мен кетаман, сиз қоласиз. Сизда хотиралар қолади. Ўзингизни қайта тиклаб олгунингизга қадар шу хотиралар мадад бўлади. Мен эса кетаман, ўзим билмаган, кўрмаган, севмаган инсон ҳузурига. Кейин… Кейин сиз тўғрингизда хаёл суришгаям ҳаққим бўлмайди. Энди айтинг! Ким кўпроқ қийналаяпти, сизми ёки мен?!\nЖим қолдингиз. Чуқур-чуқур нафас олаётганингиз эшитиларди, холос. Шу тахлит анча турдингиз, кейин чуқур хўрсиндингиз-да:\n– Кечиринг, – дедингиз бўғиқ товушда. – Ўзга инсон ҳузурига бораётганингиз, айнан шу нарса қийнаяпти мени.\nЎзим билмаган ҳолда юзимга табассум югурди. Юрагимнинг аллақаери увишди, қўлларим титради. Бироқ бу туйғу қандай тез келган бўлса, шундай тез ғойиб бўлди. Бу сафар ҳам нафрат устун келди.\n– Бугун сизга қўнғироқ қилмоқчи эдим, ўзингиз қилиб қолдингиз. Сиз билан хайрлашмоқчийдим.\n– Ҳа, эртага кетяпман.\n– Бунча тез. Ахир кетаман деб айтмаган эдингиз-ку!\n– Бунақа шошилинч кетишимни ўзим ҳам билмагандим.\nОдатингизга кўра анча вақт жим қолдингиз. Кейин синиқлик билан гап бошладингиз.\n– Балки тез кетаётганингиз яхшидир. Барибир, йўлимиз бошқа-бошқа-ку. Қийналиб юрганимиздан нима наф?\nГапларингизни охиригача эшитолмадим. Шу сўзларни осонгина айтишингиз, осонгина мендан кечмоқчи, ҳаммасини тезда унутмоқчи бўлаётганингиз жуда оғир эди.\nГапиряпсизу оҳангингизга монанд юрагим парчаларга айланиб увалиб бораётгандек эди. Ахир, айтинг, нима учун дилингизда борини очиқ айтмайсиз? Шу ҳолатингизда кўринишининг катталиги билан атрофдагиларни ҳайратга солган, бироқ ичи бўм-бўш пуфакка ўхшайсиз. Дардларингиз қанчалик катта кўринса, ичингиз шунчалик бўшлиқ. Унда дард, ҳайрат, севинч, чақин йўқ. Лойқа сувдек дилингиз хира. Ҳатто, ўзингизнинг кўнглингизни тушунмайсиз. Энди айтинг, ўз ҳисларингизни англаёлмасангиз, менинг юрагимда уйғонган тўфонни қандай тушунасиз?! Сиздан гина қилаяпману, лекин ўзим ҳам тушунолмаяпман. Азоб чекаётганга ўхшаяпсизу, бироқ осонликча ҳаммасидан воз кечмоқчи бўлаётганингиз юрагимга қаттиқ ботарди. Бу эса нафратимни баттар оловлантирарди. Ҳаммаси қанчалик бемаъни бўлиб туюлса ҳам, ўзимни қўлга олиб, режам асосида иш кўришга қарор қилиб бўлгандим. Шунинг учун ҳам сўзларингизни охиригача эшитолмадим.\n– Балки сиз кўникарсиз, аммо мен ҳеч қачон рози бўлмайман.\n– Бошқа иложимиз йўқ.\n– Йўқ, мен топаман иложини, қайтиб келаман.\n– Йўқ, ундай қилманг.\n– Агар шундай қилсангиз, яқинларингизнинг кўнглини оғритасиз.\n– Нега бошқаларнинг кўнглига қарашим керагу, уларни менинг кўнглим билан иши йўқ. Ўзим хоҳлагандай яшашга ҳаққим йўқми?\n– Тушунинг, биз фақат ўзимиз учун яшамаймиз.\nБир пайтлари ўзим айтган гапларни такрорлаётгандингиз. Бундан кулгим қистар, кулиб юбормаслик учун лабларимни тишлаб олгандим.\n– Демак, қайтиб келишимни истамайсиз, шундайми?\n– Йўқ, унақамас, – тушунтиришга киришдингиз. – Тушунинг, биз ўзгаларни бахтсиз қилиб бахтли бўлолмаймиз.\n– Нега? Улар бахтсизлигимиз эвазига бахтли бўлишади-ю, биз бўлолмаймиз.\n– Бундай қилолмаймиз.\nҲадеб бир гапни такрорлашингиз ғашимни келтирди.\n– Биласизми нима, сиз қўрқаяпсиз. Қўрқманг, сизни безовта қилмайман. Бошингизга ташвиш ҳам орттирмайман. Шунчаки хоҳламаганим учун қайтиб келаман.\n– Бундай қилманг.\nОҳангингизда ёлвориш бор эди.\nТомоғимга ич-ичимдан ҳам қаҳ-қаҳа, ҳам аччиқ бир нарса келиб тиқилди. Шу онда чиндан ҳам дунёдаги энг яқин кишисидан айрилаётган инсон ҳолатига тушиб қолгандим. Юрагимни азоб эзар, йиғлагим келар, аммо дарднинг зўридан кўзимга ёш келмасди.\n– Майли,– дедим ҳорғин товушда. – Мени унутинг, умуман эсламанг. Бироқ сизни ҳеч қачон эсимдан чиқармайман.\n– Йиғламанг, илтимос.\nЁлғонларга ишонтиролганимга севинмоқчи бўлдиму, лекин шодланолмадим. Аксинча, йиғлагим келаётганини тушуниб қолдим.\n– Биламан, қийналмаяпсиз. Фақат сиз тақдирдан, мени қўйиб юбораётганингиздан афсус чекманг. Биламан, бошқа иложингиз йўқ. Фақат дугоналаримга қўнғироқ қилиб туришга сўз беринг. Сиқилганингизда озгина бўлсаям нохушликдан қутуласиз. Мана кўрасиз, уларни ёқтириб қоласиз.\nШу даражада худбинлашиб кетган эдимки, бу гапларни сизга чиндан ачинганим учун эмас, ажралганимиздан кейин қай ҳолатга тушишингизни дугоналарим орқали билиш учун айтаётгандим.\nҲамма гапларимга ишондингиз. Оғир хўрсинишлардан кейин илтимосимни бажаришга сўз бердингиз. Сўнгра хайрлашдик.\nОрага узоқ жимлик чўкди. Гўшакни қўяй демасдингиз.\n– Гўшакни қўйинг.\n– Фақат сиздан кейин.\nЯна бир муддат жим турдим-да:\n– Хайр, яхши қолинг, – деб алоқани уздим. Кейин ўзим хоҳламасам ҳам кулдим. Негадир қаҳ-қаҳам ўз-ўзидан йиғига айланиб борар, лабларим ниманингдир аччиқ таъмини сезарди. Аралаш ҳислар қуршовида қолгандим. Бир томондан сизни бир умрга йўқотганим учун ўзимни кечиролмаётган бўлсам, бир тарафдан ғурурим мени олқишларди. Йиғлаётган юрак ва ғолиб мағрурлик ила дераза пардасини суриб, ойга тикилдим. Тўлин ой нурлари зимистонлик қўйнига тўкилар, унинг бағрига қандайдир сирларни яширарди. Айни лаҳзада худди шу нурлар каби ўз-ўзимдан қайларгадир яширингим келди. Бу ҳолатнинг недан эканлигини билмасдим. Балки сиздан ажралганим, балки виждон амрига тескари юрганим учундир. Нима бўлганда ҳам илк маротаба кимнингдир кўнглини қаттиқ оғритаётганим юрагимга тош бўлиб ботарди, яна ёлғиз қолаётгандим. Ўзим билан, ўзлигим билан, ўз дунёимда, яна кимсасизлик сарҳадида якка. Сабабчи эса ўзим. Ҳаммасини ўзим хоҳлаб, билиб, кўриб қилаётгандим. Ахир сизни узоқлаштираётган ҳам ўзим эдим-ку!\nТўғри, ёлғон тўқимаганимда олдингидай бирга бўлардик. Аммо истамадим, сохталикка ортиқ кўмилиб яшагим келмади. Шу билан бирга ўз-ўзимни алдаб юришни хоҳламадим. Ҳаммасига чек қўйиш, йўлимиз бошқа-бошқа бўлган тақдирда ҳам сизсиз яшай олишимни исботлаш учун шундай қилдим. Ва бунинг уддасидан чиқдим ҳам. Чунки чиндан сиздан ажралишга кучим етмаганида ҳеч қачон нафрат кўзи ила боқмасдим. Ўч олишни ўйламасдим, манзилимни ўзгартирмасдим. Бироқ шундай қилдим, кучим етди. Демак, севганим, ҳаммадан қизғонганим, сизсиз яшай олмаслигим – бари ёлғон. Ҳаммаси чўпчак. Аммо бир нарса, мени тушуна оладиган ягона инсондан айрилиш алами рост. Айни ҳақиқат. Буни ҳеч қачон инкор қилмайман, қилолмайман ҳам.\nИккимиз бирга ўтказган онларимизни, қурган суҳбатларимизни охирги бора хаёлимда қайта жонлантирдим. Ўша лаҳзаларни хотирамдан ўтказарканман, ўша дамлар ҳаётимнинг энг завқли, шу билан бирга аламли онлари эканини англадим. Шундай бўлса-да, сиздан ажралаётганимга сира афсус чекмасдим, чунки буни тақдирнинг иши деб ишонардим. Агар чиндан ҳам бир-биримиз учун яратилган бўлсак, бир кун келиб қисмат йўлларимизни туташтиришига ҳеч қандай шубҳам йўқ эди.\nТунни нурларига чулғаган моҳга охирги бора назар ташладим-да, дераза пардаларини ёпиб қўйдим. Кўзларимни юмарканман, уйғонганимда сизни бутунлай унутишга, ҳаётимда ҳеч қачон бўлмаганингизга ўзимни ишонтиришга, тонгда умуман бошқа инсон бўлиб уйғонишга ўзимга сўз бердим. Чунки сизни ҳаётимдан ўчириб ташлашга жазм қилгандим.\nСаҳарлаб уйғондим. Руҳим тетик, кўнглим бўм-бўш. Ҳаётимда ҳеч қандай ўзгариш, ҳеч қандай бурилиш бўлмагандай. Асосийси, юрагимни қаттиқ эзаётган алам қаёққадир ғойиб бўлганди. Шунда англаб етдимки, чиндан унутишни уддалаган эканман.\nКунлар ўтар, қачонлардир ҳаётимда сиз бўлганингиз хаёлимга ҳам келмасди. Энди умрим давомида орзу қилиб, сиғинган муҳаббат шунчаки бир ўйин деб тушунардим. Менда сизга нисбатан илгари ўзим ардоқлаб, меҳр қўйган инсон сифатида эмас, шунчаки бир ўткинчи, ўйин иштирокчисига қарагандек муносабат шаклланди. Энди қўнғироқ қилмасдим, аммо телефон орқали хат ёзиб безовта қила бошлагандим. Бўш вақтим бўлди дегунча дугоналарим билан сизга телефонхат ёзиш севимли машғулотимга айланиб қолди. Охирги марта хайрлашганимиздан уч кун ўтиб, сизга хат ёздим. У шундай эди: “Биласизми, ҳамма хурсанд, ҳамма тўй ташвишлари билан банд. Фақат менинг ичимга чироқ ёқса ёришмайди. Соғиндим сизни…”\nХатни дугоналарим билан кула-кула ёздигу, жўнатдик. Зум ўтмай жавоб келди. “Сизнинг бошқа биров билан бирга бўлишингизни ўйласам, фиғоним кўкка ўрлаяпти. Бироқ чидамай иложим йўқ. Унутмайман сизни, унутолмайман. Бахтли бўлинг!”\nДугоналарим билан мактубингизни қотиб-қотиб ўқидик. Балки қилаётган ишимизни четдан туриб одамийлик кўзи билан кузатаётган одам ёқламас, бироқ бу биз учун фожиа эмасди. Сиз шунчаки ҳазил қилиб ҳордиқ чиқаришимиз учун восита эдингиз, холос. Ўйин қилгимиз келган пайтда сизни безовта қилардигу, кулгу бадимизга ургач, ўйинчоғимизни эсдан чиқарардик.\nОрадан кунлар ўтди. Бир куни дугонам қўнғироқларингиз ҳақида гапириб қолди.\n– Бекор қилдингиз қўнғироқ қилиб, фақат сиз ҳақингизда гапиради. Ишқилиб, алдаганингизни билиб қолмасин-да.\nЎзимни тутолмай кулиб юбордим. Дугонам таажжубга тушди.\n– Нега кулаяпсиз?\n– Кулмай нима қилай?!\nБаттар кулгим қистади. Бироқ кулмадим, жиддий туриб дугонамнинг кўзларига кўзимни қададим.\n– Яхши бўпти, унутолмаётган бўлса!\nНима учундир нафратим қўзиётганди.\n– Кимларгадир қўнғироқ қилаётганида ўйлаши керак эди бу ҳақда. Бу ҳали ҳолваси, ҳали ҳаммаси ёлғонлигини рўйи-рост юзига айтаман. Бир кўриб қўйсин алдаш қанақа бўлишини.\nТаърифлаб бўлмас шундай нафрат билан гапирардимки, ҳар қандай вазиятда жавоб қайтара оладиган дугонам ҳам жим бўлиб қолди. Агар суҳбатимиз шу зайлда давом этса, аразлашиб қолишимизни сезган дугонам бошқа гапирмади.\nНиҳоят сизга қўнғироқ қилиб, барчаси ёлғон эканини айтмоқчи бўлдим. Дугонам юзимга тикилди-ю, аммо олдинги суҳбатимизни эслади шекилли, ҳеч нима демади. Сездим, деёлмади. Бошқаси эса “қўнғироқ қилинг”, деган маслаҳатни берди. Энди гўшакка қўл чўзгандим, телефоннинг ўзи чақириб қолди.\n– Алло,– деди гўшакни кўтарган дугонам. Кейин менга шивирлади.\nДугонамга имо қилиб, келганимни айтишини илтимос қилдим. Шу тобда юрагим бўм-бўш эди. Ҳатто қилмишим нима билан тугашини ўйламасдим ҳам. Сизга ўзим хоҳлагандай, дилингизнинг туб-тубини вайрон қиладиган сўзлар айтдим. Чидолмадингиз. Сездим. Худди сизни рашк қилишим чиндай дугонамни телефонга чақиришимни илтимос қилдингиз. Сиз дугонам билан гаплашиб, менинг рашкимни уйғотмоқчи бўлаётгандингиз.\nҲолатингиз кулгили эди. Бироқ уддасидан чиқдингиз. Ўзим билмаган ҳолда бемаъни рашкнинг қурбонига айландим. Аммо бу ўша оннинг ўзида эмас, орадан анча вақт ўтиб юз берди. Шу онда алдовим ақлингизга сиғмасди. Шу йўл билан мазах қилишимдан сақланмоқчи бўлаётгандингизу, бироқ уддасидан чиқолмаётгандингиз. Ҳолатингизни кўриб нимагадир ич-ичимдан сизга ачиниш ҳисси уйғонди. Балки шунинг учунми, ҳеч иккиланмасдан телефонга дугонамни чақирдим. Дугонам “кейин гаплашамиз”, деди-ю, суҳбатни қисқа қилди. Шундай қилиб сўнгги суҳбатимиз якун топди. Худди икки елкамдан нимадир босиб тургандай эди-ю, шу суҳбатимиз туфайли у қулаган эди. Аммо энди мени пушаймон эзарди. Сизни алдовларга кўмиб ташлаганим учун эмас, ўзлигимга қарши борганим, виждон амрига қарши юрганим учун ўз-ўзимдан нафратланишни бошлагандим. Бу вазиятда қийналаётганингиз эмас, кимгадир азоб бериб ҳузур топаман, деган хаёлга борганим мени кўпроқ афсуслантирарди.\nДугонамнинг сўзларидан кейин нигоҳимни унга қададим. “Сизмасмидингиз битта синаб кўр, деган” дегим келди-ю, гапиролмадим. Мен ҳаммаси учун фақат ўзимни айблардим.\nКунлар ўтди. Юрагимни бир хижиллик эзар, сизга қўнғироқ қилгим, сиз билан гаплашгим келаверар, ҳолингиз нима кечдийкин, дея хавотир олардим. Бироқ ҳар доимгидай ғурур йўлимда тўғаноқ бўлиб турарди. Тинимсиз ўз-ўзим, ҳисларим, туйғуларим, нафратим, ғурурим билан олишардим. Охир оқибат барибир сизга боғлиқ бўлган хотираларим устун келаверарди. Ич-ичимдан адо бўлиб борардим.\nШундай кунларнинг бирида телефон жиринглади. Нимагадир дилимда бу сиз дея ўйладим ва ўзим билмаган ногаҳоний ҳис билан телефонга талпиндим.\nГўшакни худди нариги тарафидан сиз жавоб берадигандай қувонч билан кўтардим.\n– Алло,– дедим умид билан. Аммо бу сафар ҳеч қандай жавоб бўлмади. Юрагим тез-тез урар, ички сезги билан бу сиз эканлигингизни англардим. Ҳеч қандай овоз келмаса ҳам нафас олишингизни бутун вужудим сезиб турарди. Гапирмадингиз, мен ҳам нафасингизни тинглашда давом этдим. Бироқ шуниям кўп кўрдингиз. Гапиришга оғиз жуфтламасимдан телефондан қисқа-қисқа гудок эшитилди.\nКиприкларимдан тўкилай-тўкилай деб турган шабнамлар ёноқларимда из қолдириб сирғалиб тушди. Шу ондаги ҳолатим саҳро ўртасидаги нажотсиз одамни эслатарди. Худди юрагим юлиб олингану, жуссам увалиб бораётгандек. Хаста дил, эзгин хаёл билан дераза пардасини суриб, самога тикилдим. Кўк ҳам дардимни тушунгандек маъюс тортиб турар, сим-сим ёшларини тўкарди. Ўша кун само билан йиғлашдим. Бироқ дилимни эзган дардларим тўкилиб кетмади. Улар баттарроқ дилимнинг туб-тубларига кириб ўрнашиб олган эди гўё. Синиқ дил, яро бағир билан кунни кеч қилдим. Куйган кўнглим изтиробларидан бехабар дугоналарим кириб келишди. Азизларимни кўриб ғамларим аригандай бўлди. Шодон кулгилари остида ошхонага йўналарканман, яна телефон жиринглади. Юрагим бир қалқди. Қўшни хонага ўтдим. Бироқ ихтиёрсиз равишда дугонамнинг суҳбатига қулоқ тутдим.\n– Алло, – деди. Сўнгра “Кейин гаплашамиз, ҳозир у уйда”, деди шивирлагудек бўлиб. Карахт бўлиб қолдим.\nБошимга осмон қулаётгандек қаддимни эгдим. Йўқ, осмон қуламади. Бироқ юрагим тўхтаб қолди гўё. Худди уни йўқотиб қўйгандай ҳис қилдим ўзимни. Ҳисларим йиғлаётганди. Аста-секин бу оғриқли йиғи бутун борлиғимни қамраб олаётганди. Ғам, алам, нафрат, надомат исканжасида қолиб кетгандим. Шунда ёлғизгина Эгамдан мадад кутдим ва У менга сабр берди. Хаёлимга бир ҳикмат келди: “Гумон иймондан айирар”. Ярқ этиб чақнаган бу сўзлардан ўзимни тутдим. Тавба қилдим. Сиз эмассиз, янглишдим, юрагимга шайтон қутқу солди, дея ўз-ўзимни ишонтирдим. Бу эса хаёлларга суяниб ўнгланишимга ёрдам берди. Бироқ кўнглим нотинч эди, ўзим ҳам англаб етмаган нимадир юрагимнинг туб-тубларида ғалаён қиларди.\nКунлар давомида шу ёлғонларга ўзимни ишонтириб юрдим. Бироқ бу ишончнинг омонат дўстларга содиқлиги узоққа бормади. Иккинчи бора дўстликка ишониб янглишган эдим. Бу худбинликмиди ёки сизни улардан рашк қилаётганмидим, ўзим ҳам билмасдим.\nҲар куни сизни ўйлар, сиз ҳақингизда дугоналарим билан гаплашгим келарди. “Дугоналаримга қўнғироқ қилиб туринг”, деганимдан кейин улар билан бот-бот боғланиб турардингиз. Уларга қўнғироқ қилишингизни билардим-у, аммо бир кун келиб дугонам билан ораларингизда муҳаббат саргузашти бўлади, деб хаёлимга ҳам келтирмагандим. Ҳаммаси гумон қилганимдай бўлиб чиқди.\nДугонам билан сайр қилишни хуш кўрардик. Шу сайрлар давомида иккимиз ўй-хаёлларимизни бир-биримизга тўкиб солардик. Биринчи маротаба дугонам ва сиз ҳақингизда ҳам шу сайрда эшитдим. Йўл ёқасидаги ўриндиқда гул баргига қараб хаёл суриб ўтирган дугонамга “у қанақа экан-а”, дедим. Дугонам шу ўтиришида жавоб берди.\n– Деярли кўпчиликдан фарқ қилмайди. Бўйи баланд, лекин сиз тасаввур қилганингиздай эмас.\nУнинг табассум билан гапиришидан ҳазиллашаяпти, деб ўйладим:\n– Худди кўргандай гапирасиз-а?!\n– Кўрганим учун айтаяпман-да.\nЖойимда қотиб қолдим.\nДугонам ҳеч нарса бўлмагандай жавоб берди.\n– У билан учрашдингизми?\n– Унда қаерда кўрдингиз?\n– У билан учрашганида.\nДугонам “у” деганида иккинчи дугонамни кўзда тутаётган эди. Ҳайрон бўлиб қолдим.\n– Қачон кўришишди?\n– Анча бўлди, сиз билан уришиб қолганидан кейин.\n– Нимани гаплашишибди?\n– Билмадим, лекин ўшанингиз унга севги изҳор қилганини биламан. Сиз эса ҳалиям уни ўйлайсиз, арзимайди сиқилишингизга!\n«Ёлғон» деган ўй келди хаёлимга.\nДугонам бир пас юзимга тикилиб турди-да:\n– Эсингиз жойидами, нега ҳазиллашаман? – деди жиддий туриб.\nНима деб ўйлашни билмасдим. Ҳақоратланган, хўрланган ҳис қилдим ўзимни. Бутун вужудим титрар, кўзларим ҳеч нимани кўрмас, бошим узра сайраётган қушларнинг овози юрагимнинг нолишидай эшитиларди. Дугонам билан учрашганингизни эмас, дугонамнинг келиб-келиб сиз билан учрашганини ақлимга сиғдиролмасдим.\nДунёим қоронғуликка чўмди гўё. Бу зулмат ичида дўст ким, душман ким ажратолмай қолдим. Мен биргина қалтис ҳазилимга ҳақ тўлаётгандим. Шу биргина ҳазилим учун атрофимдаги азиз инсонларимдан ажраб қолаётгандим. Аввалига сиздан, кейин эса мен фариштага қиёслаган дугоналаримдан. Буни ўзимга жазо деб билдим. Кўнглингизни оғритганим учун берилган жазо. Бироқ ишонишниям, ишонмасликниям билмасдим. Жаҳлим чиқар, ўзимни ҳарчанд қўлга олишга ҳаракат қилмай кўзларим буни ошкор қилиб қўяверарди. Буни бепарво кулгим ортига беркитишга уринмай у беўхшов табассумга айланиб ғашимни келтираверарди. Дугоналарим билан муносабатим четдан қараганда ҳавас қиларли эди. Бироқ кўнгилларимиз тобора узоқлашиб борарди.\nКунлар ўтиб борар, сиз дугоналарим учун асосий суҳбат мавзусига айланиб улгургандингиз. Шундай кунларнинг бирида кутилмаганда йўлимизда пайдо бўлдингиз. Билмадим, сиз дугонамни излаб келганмидингиз, ёки мени?! Тушунолмадим. Балки дугонамни излаб келганингизни билдириб, рашкимни уйғотмоқчи бўлгандирсиз, сизни бир дунё ёлғонларга кўмиб ташлаган қизни кўриб қўймоқчи бўлгандирсиз. Билмадим, азизим, билмадим. Бу ёғи қоронғу. Бироқ келганингиз ёки келмаслигингиз эмас, муҳими сизнинг келишингизни билиб худди нимадир содир бўладигандай юрагимнинг бежолангани эди. Шунда тушуниб етдим ҳаётимнинг бир бўлагига айланиб улгурганингизни, аммо энди ҳеч қачон бирга бўлмаслигимизни ҳам англаган эдим.\nКунлар ўтди. Дугоналаримнинг сиз билан муносабати давом этар, улар мени кўрганларида бу ҳақда кулиб, ярим чин, ярим ҳазил гапиришар, бу билан эски яраларимни янгилашарди. Анча пайтгача уларнинг ҳазилларини табассумларим ортига яшириб юрдим, бироқ юрагим бунга дош беролмади. Бир сафар сиз ҳақингизда гапиришаётганда чидаб туролмадим. Тилим ўзимга бўйсунмади.\n– Биламан,– дедим бепарво.\n– Нимани биласиз? – ҳайрон бўлганча сўради дугонам.\n– Кеча телефонда гаплашганларингни. Олдин мен ҳақимда озгина гаплашгансизлар, кейин у “келинг, у ҳақида гаплашмайлик”, деган. Албатта, у бу гапни сизни нима деркин, деган мақсадда айтган, кейин суҳбат мавзуси ўзгарган, шундайми?!\nНега бундай деганимни билмайман, балки алам қилгандир. Дугонам гапларимдан кейин бирданига жиддий қиёфага кирди.\n– Шунақа денг, демак, ҳаммасини айтибди-да.\n– Ҳа, айтди. Шу пайтгача нима ҳақида гаплашган бўлсангизлар ҳаммасини.\nДугонам эсанкираб қолди.\n– Ҳаммасини айтиб бераркан-да…\n– Ҳа, сиз нима деб ўйловдингиз? Мени ҳеч нарсадан хабари йўқ деб ўйлагансиз, шунақами? Ораларингиздан нима ўтган бўлса, ҳаммасини биламан.\nЖиддий қиёфада гапирардиму, гапларим қандай таъсир қилаётганини ҳам кузатардим.\nУларнинг тобора жаҳли чиқар, бироқ аламини куч билан ичига ютишарди. Улар билан яхши кайфиятда тўпланишиб, ёмон кайфиятда тарқалишдик. Кўнгилларига қанчалик қаттиқ тегса ҳам, қилган ишимдан пушаймон эмасдим. Ўзимни бутунлай ҳақ деб билардим. Шу билан бирга мени “нималар ҳақида гаплашишган экан?”, деган савол қийнарди.\nГумонларим тўғри чиқса ҳам, гарчи аламларим тарқаëтгандай бўлса ҳам, юрагим озорланишдан тўхтамади. Энди сиз учун мен эмас, дугоналарим бор эди. Дугоналарим учун ҳам мен эмас, сиз бор эдингиз. Менинг ҳеч кимим йўқ эди. Мен энди ҳеч ким эдим. Шундай бўлса ҳам юрагимда умид кўз оча бошлади. Овозингизни эшитиш умиди. Ишонардим. Гумон қилиб айтган гапларимни улар сизга айтишини, нима учун бундай қилганимни билиш учун қўнғироқ қилишингизни ҳам билардим. Аслини олганда ниятим шу эди. Шу баҳона овозингизни яна бир эшитишни истардим. Кутганимдай бўлди. Гарчи телефон жиринглагунга қадар ҳаяжон устунлик қилган бўлса ҳам, кейин ўзим билмаган қандайдир гина аралаш шаҳд пайдо бўлди. Бориб жавоб қилдим.\nЎша мулойим, ўша ёқимли овоз. Ўша ҳаётбахш кунларга қайтгандай бўлдим. Ич-ичимдан тўхтатиб бўлмас шодлик қайнаб чиқди. Шундай бўлса-да, сир бой бергим келмади.\n– Яхши, раҳмат. Ким бу?\n– Нега бунақа қилаяпсиз? Нега дугоналарингиз билан орамизга совуқлик туширяпсиз?\nГапингиздан тутоқиб кетдим. Рашк ақлимдан устун келди.\n– Ким ораларингизга совуқлик солибди?\n– Сиз! Бўлмаган гапларни сиз айтмадингизми?\n– Айтдим, – дедим ўзимнинг ишимдан ўзим мамнун,– айтган бўлсам, яхши бўпти.\n– Яхши бўпти?! – киноя аралаш гапимни қайтардингиз. – Сиз мени қийнаб ҳузур қиласиз шекилли, шунча қийнаганингиз етмайдими? Нега мени тинч қўймайсиз?\nГапингиздан ўзимни кераксиз буюмдай ҳис қилдим, овозингизни эшитиб энди овуна бошлаган юрагим яна бўзлашни бошлади. Юрагимдаги муҳаббат ўрнини мағрурлик эгаллади.\n– Бу сизнинг ҳаётингиз. Менга деса, ўшаларингиз билан қўшмозор бўлмайсизми?!\nМенинг овозим шу қадар нафрат, алам, ғазаб билан янградики, ҳатто овозимни ўзим танимай қолдим.\n– Йўқ, мен ўзим йўқоламан. Фақат тинч қўйсангиз бўлди. Ҳаётингиздан, хаёлингиздан буткул йўқолиб кетаман.\nГапингиздан худди сизни тинч қўймаётгандай эдим. Қасдма-қасдига асабларингизни қитиқлаш йўлига ўтдим.\n– Йўқ, ким айтди сизни тинч қўяди деб. Ҳеч қачон тинч қўймайман, қаерда бўлсангиз ҳам, йўлингиздан чиқавераман, тинч яшашга қўймайман. Шу гапим керакмиди сизга?!\n– Бу гапни айтмасангиз ҳам биламан.\nЖим бўлиб қолдим, нима дейишимни, буёғига қандай йўл тутишни билмай ҳайрон эдим. Ҳақоратлангандек ҳис қилдим ўзимни. Олдин ишончим, муҳаббатим ҳақоратланган бўлса, энди ғурурим оёқ ости бўлаётгандек таассурот уйғонди менда. Сездингиз юрагимга оғир ботганини.\nОвозингиз шу қадар ёқимли эдики, кечиришдан бошқа иложим қолмади.\nАслида мулойим гапиришингиз, ёқимли овозингиз мени асир этганди. Шу овозингиз вужудимга ажиб бир хотиржамлик бахш этар, юрагимга фараҳбахш куйдек ором олиб кирарди. Бу сафар ҳам мулойим овутишингиз кечиришга мажбур қилиб қўйди. Ўзим билмаган ҳолда сўзларингизга жавоб қайтарар, аҳволингиз билан қизиқардим. Овозингиз сизга бўлган туйғуларимни фош қилиб қўйишимга мажбур қиларди. Шу суҳбатимиз сабаб сизни қаттиқ соғинганимни, ҳаммадан қизғанаётганимни тушуниб етдингиз. Суҳбатимиз давом этар, вақт аталмиш югурик отнинг манзилига етганини сезмай қолардик. Илиқ хайрлашдик. Шундан кейин ҳар куни қўнғироқ қилардингиз. Овозингизни эшитгач юрагимни қандайдир хотиржамлик эгалларди. Ҳар сафар суҳбатимизда ўтган воқеаларни муҳокама қилар, бир-биримизнинг кўнглимизга оғир ботмайдиган қилиб тушунтиришга уринардик. Бироқ ўтмишни қанча ойдинлаштиришга уринсак ҳам ҳаммаси мавҳумлигича қолаётгандек бўлаверарди. Бундан афсус чекардим, худди ёлғонларим учун бир умр кечирмайсизу, бу гуноҳнинг юки елкамни эзаётгандек эди. Муносабатларимизни қанча равшанлаштиришга уринмай, сирларини фош қилишни хоҳламаган денгиз каби сокин эдингиз. Ҳар қанча тиришмай аслида ким эканлигингизни англаб ололмасдим. Шу зайлда кунлар ўтар, худди аросатдаги одамга ўхшардим. Мен учун икки йўл бору, шу икки йўл аро саргардон эдим. Сиз тарафга талпинардим, бироқ сирлилигингиз тўсиқ бўлиб турарди. Иккинчиси эса сиздан кечиб кетиш. Аммо муҳаббатим бу йўлга йўлатмасди. Кўп ўйладим. Ақл ва муҳаббатимни муросага келтиришга уриндим ва ниҳоят сизга бўлган меҳримни ақл тарозисида тортиб хулоса чиқаришга қарор қилдим. Учрашишга келишган кунимиз ҳар доимгидай оқшом чўкиб, юлдузлар кўз очган пайтда қўнғироқ қилдингиз.\n– Раҳмат, ўзингиз-чи?\nШундай деб жим бўлиб қолдингиз, нима учундир бу сафар нафас олишингиз ҳам эшитилмасди. Ҳар қанча уринмай сизда бўлаётган ўзгаришни илғаб ололмасдим. Ва бу кўпроқ иккиланишимга сабаб бўлмоқда эди. Яна бир бор қарор қилдим, шу ондаёқ туйғуларимизни, муносабатларимизни, ўтмишимизни, келажагимизни, ҳамма-ҳаммасини ойдинлаштириб олишга. Энди бу ҳақда оғиз жуфтлаганимда, савол бериб қолдингиз.\n– Нега жимсиз?\n– Иккимиз ҳақимизда.\n– Иккимиз ҳақимизда?! – такрорладингиз сиз.\n– Ҳа, иккимиз ҳақимизда.\n– Қачондан бери ўйлаяпсиз?\n– Кўп бўлди. Жуда кўп вақт!\n– Ҳа. Нима деб ўйлайсиз, муносабатларимизни аниқлаштириб олиш вақти етмадимикин? Ниятингиз нима, дилингизда нима бор? Ҳатто кимлигингизниям билмайман, сизни кўрмаганман ҳам?\n– Хоҳлайсизми кўришни?\n– Қаерга десангиз ҳам бораман, ўзингиз ҳал қилинг.\nҲаммасини ўзимга қўйиб бераётгандингиз. Иккиланиб қолдим. Орага жимлик чўкди.\n– Нега жимсиз, учрашамизми?\nШу жавобни беришга бердиму, бироқ юрагимни ўзим билмаган қўрқув аралаш ҳаяжон эгаллаб олди.\nҚарор қабул қилгунча бўлган қатъиятим, “келишдик” деган сўзингиздан кейин қаёққадир ғойиб бўлди. Ўрнини қўрқув, ҳаяжон, англаб бўлмас шодлик эгаллаб олганди. Ҳаяжонланардим. Келиб улгурмаган дийдорлашув онларидан маст бўлиб борардим. Эртанги кун ҳақида ўйларканман, туйқус савол бериб қолдингиз:\n– Сизга нимадир бўлаяпти?!\n– Сиз ҳалитдан ҳаяжонланишни бошладингизми?!\nЎзим сезмаган ҳолда нафасим ҳолатимни ошкор қилиб қўйганди.\n– Йўқ, сизга шундай туюлаяпти.\n– Наҳотки, – овозингизда ҳазил аралаш киноя бор эди. Бу гапингиздан кейин ҳаяжоним қанча кучли бўлмасин, ўрнини ғурур эгаллашни бошлади.\n– Ҳа, шунақа, – дедим. Кейин “Хайр” дедим-да дастакни қўйдим.\nБироқ телефон ёнидан узоқлашиб улгурмай, у яна жиринглади.\n– Нега гўшакни қўйиб қўйдингиз, аразладингизми?\n– Нега унда алоқани узиб қўйдингиз?\n– Гапимиз тугади деб ўйлабман.\n– Йўқ, ҳали тугагани йўқ.\n– Менга айтадиган гапингиз борми?\n– Ҳа, яхши дам олинг, эртагача.\nОвозингиз шу қадар меҳрли эдики, шу меҳр туфайли тирикдек эдим гўё.\nИч-ичимдан тўхтатиб бўлмас шодлик қайнаб чиқарди. Бироқ бу қувонч орқасида англаб бўлмас бир хавотир яширин эди. Нимадан бунча ҳадиксираётганимни ўзим ҳам билмасдим. Тезроқ вақт ўтишини, тезроқ эрта келишини истардим. Ошиқардим дийдорингизга, кутганимнинг дийдорига.\nТонг отди. Қуёш заррин нурларини борлиққа кўз-кўз этиб, уфқдан мўралади. Деразани очиб унга рўбарў туриб кўзларимни юмдим. У вужудимни тобора илитиб борарди. Тафти худди меҳрингиз каби қайноқ. Руҳимда ажиб бир оҳанг. Бу оҳанг мени шу қадар ром қилиб олгандики, маст бўлиб борардим. Сармастлигим учрашув вақти етгунга қадар давом этди. Қанчалик ҳаяжонланмай, ақлим қатъиятли бўлишга ундарди.\nБелгиланган вақтда етиб бордим. Йўқ эдингиз. Ҳаяжоним ортарди. Йўқ, келмаслигингиз эмас, сиз билан юз-юз бўлганимда қандай ҳолатга тушишим ташвишлантирарди. Қанча бетоқатланмай, сездирмасликка ҳаракат қилардим. Назаримда, чекка-чеккада туриб кузатаяпсизу, ҳаловатсизлигимдан ҳузур топаётгандингиз гўё. Сабрим тошиб борар, агар яна бир сонияга кечикканингизда, бу маконни тарк этишим ҳақиқат эди. Бироқ бу фикрга келиб улгурмай, оҳиста қадам ташлаганча кимдир кела бошлади. Хаëлимдан яшин тезлигида “наҳотки у”, деган фикр ўтди. Юрагимнинг уриши тезлашди, қўрқув ёки ҳаё устун келдими, кетишга чоғланиб қолдим. Бироқ қимирлай олмасдим. Чунки тўғри мени кўзлаб келаётгандингиз. Иккиланиб қолдим. Қарор қабул қилиб улгурмай рўпарамда пайдо бўлдингиз. Қарашингиз ўткир, қатъиятли, яна унда шу пайтгача ҳеч кимда кўрмаган алланимадир аксланиб турарди. Кўзларингиз мени ўзига шундай сеҳрлаб олдики, улардан кечиб кетиш мумкинмасдек эди. Нигоҳингизни кўзларимдан узмасдан яқин келдингиз-да, мен соғиниб кутадиган ўша товушга умуман ёт бўлган бошқа овозда “Мени кутаяпсизми?” дедингиз. Иккиланиб қолдим. Яшин тезлигида у эмас, деган ўй ўтди хаёлимдан.\nАро йўлда қолдим. Бу сиз эканингизга ишонишниям, ишонмасликниям билмасдим. Ўйлардим: “Агар у бўлмаса, нега бу ерга келди, у бўлса, нега овози бошқа, умуман унга ўхшамайди?”\nЎз-ўзимни шу каби саволлар билан кўмарканман, кўзларимга олдингидан ҳам қаттиқроқ тикилдингиз.\nОвозингизда гина аралаш киноя бор эди. Шунда тушуниб етдим, мени ҳали-ҳануз кечиролмаётгандингиз. Меҳр аралаш гина билан қарадингизки, нигоҳларингизга дош беролмай ерга тикилдим.\nЭнди бу сиз эканингизга умуман шубҳам йўқ эди. Бурилиб кета бошладим. Ҳеч нима демасдан кетаётганимдан ҳайрон бўлдингиз.\n– Ишқилиб ўғирлаб кетмайсизми?\nҲазилингиз орамизда тўсиқ бўлиб турган ётсирашни кўтаргандай бўлди. Бироқ мен ҳаяжонланардим, сездимки, қанчалик ўзингизни тутишга ҳаракат қилманг, сизда ҳам шу ҳолат эди. Иккимиз йўлакчадан ёнма-ён юриб борарканмиз, гарчи сизга ишонмасам ҳам ўзимни бахтиёр сезардим. Чунки ҳаммадан яшириб, дил-дилимга беркитган сирим, кутганим ёнимда эди.\nБироқ ҳаммасини қанчалик ойдинлаштиришга ҳаракат қилмайлик, барчаси мавҳумлигича қолаётгандек бўлаверди. Чунки ҳар қайсимиз ўз-ўзимизни оқлаганимиз ҳолда, ўзимизни ўзимизча ҳақ деб билардик. Аммо барибир сиз ҳам худди мен каби ўзингизни ич-ичингиздан айблардингиз, худди мен сиз учун азоб чекаётганимдек, мени деб қийналардингиз. Балки сизни шунинг учун ҳам яхши кўргандирман. Тўғриси, нима учунлигини англаб етмасдим. Кеч кириб хайрлашадиган онларимиз яқинлашди. Бироқ худди мен каби хайрлашгингиз келмаётган эди. Аммо бизнинг хоҳишимизга қарши бўлган вақт шуни тақозо қиларди.\nОхирги лаҳзада кутилмаган саволни бердингиз.\n– Агар ҳаммасини унутиб, барини бошидан бошлайлик десам, нима дейсиз?\nСаволингиздан бир зум ўзимни йўқотиб қўйдим. Чунки дийдорлашувимизнинг биринчиси ва охиргиси бўлади, кейин ҳеч қачон кўришмасак керак, деб ўйлагандим. Юрагимни шодлик тўлдирган бўлса ҳам “йўқ” дедим қатъият билан.\n– Ҳа, сиздан. Ҳаммасига қўл силташингиздан, кейин қийналиб юришдан қўрқаман.\n– Йўқ, чиндан мени десангиз, бахтли бўлишимиз учун қўлимдан келганини қиламан.\nСўзларингизга шубҳа билан қарасам ҳам, дил-дилимдан қувонч уфурарди. Севинчимни беркитишга ҳар қанча уринмай, кўзларим ошкор қилиб қўяётганди. Кўзларингизга тикилдим. Бу кўзлардан муҳаббат билан бирга самимият ёғилиб турарди. Бу нигоҳларга ишондим. Бироқ ич-ичимдан нимадир “йўқ” деган жавобни беришга ундарди. “Йўқ” дея жавоб берган бўлсам ҳам, муқим тура олмадим. Тўғрироғи, сиздан ажралгим келмади. Чунки бахтиёр эдим. Кечирганингиздан, яна мени деганингиздан, мен билан қолаётганингиздан, бахтдан сармаст бўлиб борардим. Кетар чоғингизда менга қувонч бағишлайдиган товушда “Телефон қиламан, яхши дам олинг”, дедингиз. Сиздан узоқлашар эканман, изимдан кузатаётганингизни ҳис қилиб турардим. Эшикни ёпиб улгурмай, сим қоқдингиз.\n– Алло, яхши етиб олдингизми?\nОвозингиз сеҳридан юзимга табассум югурди.\n– Ҳа, раҳмат.\n– Унда яхши дам олинг, эртага телефон қиламан.\nЎша тун бахт оғушида ухладим. Сиз бир умрга ёнимда бўлишга сўз бергандингиз. Бироқ кўп ўтмай хаëл қилганларим, орзуларим шунчаки сароб эканини сеза бошладим. Ҳар куни соатлаб суҳбат қурардик, бироқ овозингиздаги қачонлардир мени мафтун этган ўша сеҳр, самимиятнинг ўрнини қандайдир сохталик эгаллаб олганди. Кундан-кунга сизга бўлган ишончим сўниб борар, муносабатимиз омонатдек туюларди. Ҳаётим хавотирга бурканганди. Йўқ, мени ташлаб кетишингиздан эмас, севгим қалбимни тарк этишидан, муҳаббат ўрнини нафрат эгаллаб олишидан қўрқардим. Афсуски, асраганим, ҳаммадан қизғанганим, муҳаббатимга ўзингиз дарз етказдингиз.\nЭсингиздами, охирги дийдорлашувимиз. Боғ, хиёбон, тунги чироқлар. Бизни суратга олган сураткаш-чи?! Ўша кун ҳаётимнинг энг бахтли лаҳзаси эди, чамамда. Сайр қилдик, суҳбатлашдик, кези келганда тортишдик, баҳслашдик. Ҳаммаси қандайдир мароқли эди. Бироқ юрагимнинг аллақаерида ғашлик ўрмаларди. Уни ҳар қанча йўқотишга уринмай, вужудимга томир отиб борарди.\nХайрлашадиган вақтимиз етди. Йўлак бўйлаб секин-аста қадам ташлаб борар эканмиз, ерга боқиб нималарнидир хаёл қилардингиз. Гоҳи-гоҳида оғир хўрсинардингиз-да, кўз қирингиз билан қараб қўярдингиз. Ҳолатингиздан борган сари хавотирим ортар, лекин ўзимни бепарво кўрсатишга ҳаракат қилардим. Манзилимизга етгунга қадар на сиздан, на мендан садо чиқди. Иккимиз ҳам ўз ўйларимиз билан банд эдик. Хайрлашадиган жойга етганимизда “яхши боринг”, дедим. Кўзларимга тикилдингиз. Нигоҳингизда узрхоҳликка ўхшаган, чорасизлик акс этиб турарди. Борлиғимни эгаллаб улгурган ғашлик сабабини тушунгандай бўлдим.\nЖилмайишга ҳаракат қилдим.\nСиз эса менга тикилган кўйи ҳамон жим турардингиз. Бир нима демоқчи бўлардингизу, бироқ нимадир гапиришингизга тўсиқ бўлиб турарди.\nҲолатингиз худди ҳозир кетсам, иккимиз бошқа ҳеч қачон кўришмайдигандек тасаввур уйғотди. Кўзларингиз тубида англаб бўлмас ғусса балқиб турар, бу ҳолат сабабини дил-дилимдан англаётгандек эдим, бироқ тушунишга, тан олишга ҳайиқардим. Агар ҳозир яна бир лаҳза қолсам, кейин бир умрга сиздан ажралишга маҳкум бўлиш хавотири ўртарди мени. Шунинг учун ёнингиздан тезроқ кетишни истадим. Кўзларингизга қарамасликка уриндим. Сиз эса ҳали-ҳануз ўшандай тикилганча турардингиз. Нигоҳингизда ҳали бизга етиб улгурмаган айрилиқнинг кўланкаси акс этиб турар, аста-секин юрагимга ҳам унинг сояси тушиб бораётганди. Бетоқатландим. Юзларимда табассум бўлса ҳам юрагимни ғашлик кемирарди. Ногаҳон қўл телефоним жиринглади. Бемаврид бўлса-да, бу ҳолатдан чиқиб кетиш учун айни муддао эди.\nШугина телефон кўнглимга қўнаётган хавотирларни қувишга, тилингиз учида турган, бироқ қандай айтишни билмаётган “алвидо”ни кечиктиришга бир баҳона эди.\n– Уйдагилар хавотир олишаяпти, яна бироз турсам излашга тушишади.\nНимадир демоқчи бўлардингизу, гапиришингизга қўймасдим. Охири тоқатингиз тоқ бўлди шекилли, исмимни чўзиб айтдингиз. Деярли шивирлаб айтган бўлсангиз ҳам унда қандайдир безовталик сезилиб турарди.\nКўзларингизга тикилган кўйи жим қолдим. Унда дард, алам, изтироб яширин эди. Ҳа, азизим. Кўзларингиз кўзларимдан кечишни истамаётганди. Бироқ ўч, йигитлик шаъни бунга изн бермаётганди.\nАнглаб етдим. Сиздаги нафратни, сиздаги ўчни, сиздаги орни. Англадим. Аммо тан олишни истамадим. Тўғриси, қўрқдим. Сиз ҳам журъат қилолмадингиз, тўғридан-тўғри айтишга. Чунки сиз ҳам мендан, кўзларимдан кечишни истамаётгандингиз. Билмадим, шу ҳолатда қанча фурсат ўтди. Ўгирилиб кетишга журъатим етмади. Секин-аста ортимга тисарилиб сиздан узоқлашар эканман, нигоҳингизда менга аталган муҳаббат йиғлаётганини кўрдим. Бироқ овутишга ҳаққим йўқ. Чунки шу муҳаббатни ўзим яратиб, ўзим ўлимга ҳукм қилгандим. Мен бу муҳаббатни шунчаки эрмак қилдим. Энди эса ўзим унинг қарғишига учраётгандим. Мен кетдим, сиз қолдингиз. Аслини олганда сиз икки ўт орасида қолгандингиз. Менга аталган бу иккала ҳиснинг биринчиси муҳаббат, иккинчиси нафрат эди. Иккисидан бирини танлашга маҳкум эдингиз. Нима бўлганда ҳам тўғри ва иккимизга ҳам фақат яхшилик келтирадиган қарор қабул қилишингизга ишондим.\nТуни билан мижжа қоқмадим. Фақат сиз ҳақингизда ўйлаб, фақат сиз ҳақингизда хаёл сурдим. Ниҳоят заррин нурларини борлиққа кўз-кўз қилаётган қуёш заминдан бош кўтарди. Унинг тафтига юзимни тутиб, хаёлимга ўзим билмаган ҳолда ўхшатиш келди. “Худди унинг меҳридек иссиқ”. Ўйлаб топган сўзларимдан сархуш бўлиб, қуёш нурларининг ўткирлигидан юзим куяётганини сезмай қолибман. У худди муҳаббатингиздан юрагим куйиб қолишини айтиб огоҳлантираётгандек эди.\nКун бўйи кўзимни юмсам ҳам, очсам ҳам кўз олдимга кулиб турган чеҳрангиз келар, қаёққа қарамай фақат сизнинг сиймонгизни кўраётгандек бўлаверардим. Шундай соғинчли лаҳзалар ила вақт ўтиб борар, сиздан эса дарак йўқ эди. Жонсиз телефон қачон тилга кираркин дея бетоқатланардим. Бироқ у ҳам ҳолимни кўриб, кўрмаганликка оларди. Гоҳида мазах қилгандай асабий жиринглаб қолар, гўшакни кўтарганимда сизникига ўхшамайдиган бегона товуш эшитардим. Лаҳзалар ўтаверар, ҳеч қандай хабар келтирмаган бу фурсатлар билан келишолмасдим. Улар атайин қилаётгандай қайта-қайта хабарсиз келиб, дилимни хуфтон қиларди.\nШундай озорланишлар ила тун ҳам чўкди. Хавотир мени ўз исканжасига олар, аёвсиз сиқар, унинг қийноқларига чидолмаган юрагим ўзини ҳар ёнга урарди.\nСабрим тугаб борарди. Ортиқ лаҳзалар ўйинига чидолмасдим. Шу сабрсизлик орқасидан сизга қўнғироқ қилишга жазм қилдим. Бироқ гўшакни кўтарган қўлим уни қайтиб жойига қўйди. Чунки дилимдаги соғинч қанча чексиз бўлмасин, андиша унинг йўлини тўсиб турарди. Тобора ҳаловатсизлигим ортиб борар, худди энди ҳеч қачон овозингизни эшитмайдигандек, бошқа сизни кўрмайдигандек эдим. Мени хавотир эзарди. Бир хавотирки, буни енгиш мумкинмасдек эди.\nШундай хаёллар билан юлдузсиз осмонга тикиларканман, ногаҳон қўл телефонимга хабар келди. Хабар сиздан эди. Беихтиёр булут тўсган қалбим нурга тўлди. Ҳовлиққан кўйи ўқидим. “Энди мени унутинг, телефон ҳам қилманг, хабар ҳам жўнатманг. Сизни худди мени алдаганингиздай ёлғонларга кўмдим. Хайр!”\nХабар келганида борлиғимни қандай шодлик қамраган бўлса, уни ўқиб дунёим шундай қоронғи бўлди. Беҳол деворга суяндим. Чап кўксимда нимадир санчди. Бир неча сония нима бўлаётганини англаёлмадим. Фурсатлар ўтиб, юрагим овозини эшитдим. У уввос солиб йиғларди. Ўша тун юрагимни овутолмадим. Ҳар қанча ўзимни тетик тутишга уринмай тўкилиб борардим. Шу зайлда тун тонгга, тонг кунга, кун эса тунга уланди. Келмаслигингизга ишониб, фақат хотирангиз билан яшашни бошлагандим. Хотирангизгина яшашим учун таянч бўларди. Ёдингизни тиргак қилиб яна бир тонгни кутиб олдим.\nБу тонг ҳар кунгига ўхшамас, офтоб ҳар кунгидай нурларини кўз-кўз қилмас, секингина булутлар орасидан сузиб чиқаётганди. Булутлар эса уни ўз қучоғидан қўйиб юборгиси келмагандай, қуёш юзини тўсиб турарди. Нур билан абр шундай омухта кўринардики, бу манзара одамни ўзга оламларга етаклаб кетарди. Хаёлларимни қўққис қўнғироқ тўзғитиб юборди.\n– Алло, қизим, яхшимисан?\n– Ассалому алайкум, ўзингиз яхшимисиз?\n– Яхши, раҳмат, қизим, сенга отангнинг гапини айтгандим-а, – деди онам тўғридан-тўғри. Гап нимадалигини дарров англадим.\n– Кеча отанг дўстига розилигини берди. Бу ҳақда сенга кеча айтмоқчи эдим, аммо алламаҳал бўлгани учун безовта қилгим келмади…\nОнам тўхтамасдан гапирар, менинг эса қулоғимга гап кирмасди. Ўйлардим. Бирга суҳбат қурган онларимиз, кунларимиз ҳақида…\n– Алло, эшитаяпсанми?\n– Майли, учрашиб гаплашарсан.\nГўшакдан қисқа-қисқа гудок келди.\nЭнди мен учун ҳаммаси барибир эди.\nТайинланган пайтда учрашув жойига бордим. Онгим нима қилаётганимни идрок этолмас, фақат шундай қилишим лозимлигини англардим. Учрашув вақтидан анча кеч борган бўлсам ҳам, белгиланган жойда ҳеч ким йўқ эди. Ўриндиққа оғир чўкдим. Сиз ҳақингизда хаёл суриб ўтирар эканман, кимдир рўпарамга келиб “салом”, деди. Юрагим бир қалқди. Бу сизнинг овозингиз эди.\nТовушингизни эшитиб ўрнимдан туриб кетдим. Шунда рўпарамда турган сиз эмас, умуман бошқа кимса эканини кўрдим. Кўрдиму, сизсизликдан қўрқиб кетдим. Сабаби, қаршимда мен ўйлаган улкан муҳаббат соҳиби, ҳаётимни нурга чулғаган қалб эгаси эмас, бор-йўғи ота-онаси раъйи билан нотаниш қиз ҳузурига учрашувга чиққан, тақдирига жимгина кўнган қиёфада бир йигит турарди, холос.\nОрқамга аста-секин тисландим, билмадим, нима учундир бошим оққан томонга чопиб кетдим. Изимдан ҳайрон бўлганингизча қараб қолдингиз.\n← Аввалги Аввалги Қози Назрул Ислом (1899-1976)\nКейинги → Кейинги: Абдужаббор Яҳёев. Қўқон ўрдаси


Абу Шурайҳ ал-Каъбий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда меҳмонни иззат-икром қилиш зарур эканлигини таъкидлаш билан бирга, меҳмонга кўрсатиладиган меҳмондўстлик қандай бўлиши ҳақида ҳам маълумотлар берилмоқда. Аввало, гап меҳмоннинг икроми лозимлиги ҳақидаги таъкид билан бошланмоқда.\n«Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини икром қилсин».\nЯъни кимнинг Аллоҳ таолога иймон келтирганлиги ҳақида, охират кунига иймон келтирганлиги ҳақида даъвоси бўлса, буни ўз меҳмонини икром қилиш билан тасдиқласин.\n«Унинг мукофоти бир кечаю бир кундуз».\nЯъни меҳмонни алоҳида икром билан ортиқча иззатлаш, одатдагидан ташқари таомлар билан зиёфат қилиш бир кечаю бир кундуз давомидадир. Ўша нарса меҳмоннинг ҳаққи ҳисобланади.\n«Меҳмонлик уч кун».\nБу уч куннинг ичида юқорида зикри келган бир кунлик мукофот куни ҳам бор. Меҳмон бир кун одатдагидан ташқари таомлар билан изззат-икроми жойига қўйилганидан кейин зиёфат деб номланган, мукофотдан бир даража паст бўладиган икки кун қолади. У икки кунда мезбон меҳмонга ўзи одатда тановул қиладиган таомидан бериши меҳмоннинг ҳаққи ҳисобланади. Агар мезбон ортиқча таом берса, ўзининг ҳимматига боғлиқ. Лекин меҳмонга ўзи одатдаги тановул қиладиган таомидан оз беришга унинг ҳаққи йўқ.\n«Ундан кейингиси садақадир».\nЯъни уч кунлик зиёфатдан кейин мезбон томонидан меҳмонга бериладиган нарса садақадир. Садақа бериш садақа берувчининг ихтиёрида бўлганидек, мезбон меҳмонга уч кундан кейин хоҳлаганича беради. Бермаса ҳам, ҳеч ким уни маломат қила олмайди.\nБу қоида тариқасида айтилган гап. Аммо воқеликда мусулмонлар ўз меҳмонларини олий даражада, кун санамай, таом миқдорини ўлчамай, ўта сахийлик билан зиёфат қиладилар.\n«Унга токи уни (мезбонни) тангликка солгунча турмоғи ҳалол бўлмас».\nЯъни меҳмон учун токи мезбонни тангликка солгунча унинг уйида меҳмон бўлиб туриши ҳалол бўлмайди. Меҳмон ҳам ўз иззати чегарасини билиши керак. У меҳмонликда узоқ қолиб кетиб, мезбонга танглик туғдириб қўймаслиги лозим.\nБизлар хоҳ меҳмон бўлайлик, хоҳ мезбон бўлайлик, динимиз кўрсатмаларига тўлиқ амал қилиб, бу борада исломий одоб доирасида бўлмоғимиз даркор.\nАли розияллаҳу анҳудан ривоят қилинади: « Хар бир ..


Пекинда дунёдаги энг катта аэропорт очилди. У денгиз юлдузига ўхшайди - Халқ сўзи\n16:08 26 Сентябр 2019 Дунё\nХитой пойтахти Пекин шаҳрида Дасин номли янги аэропорт очилди. У келиб чиқиши ироқлик бўлган британ меъмори Захи Хадид лойиҳаси асосида қурилган. Бу дунёдаги энг катта аэропорт бўлиб, майдони 700 минг метр квадратни ташкил этади, деб хабар берди BBC. Бу 98 та футбол майдони деганидир.\nХХР ушбу иншоот учун 11 млрд. доллар сарфлади. У кеча Хитой Халқ Республикаси ташкил топганининг 70 йиллиги саноқли кунлар қолганда очилди. Расмий маросимда мамлакат раҳбари Си Цзиньпин қатнашди.\nХалқаро аэропортлар кенгаши маълумотларига кўра, Дасин йўловчи қабул қилиш кўрсаткичи бўйича Атланта(АҚШ) аэропортидан сўнг иккинчи ўринга чиқиб олади.\nХитой расмийлари ушбу янги объект тўлиб кетган Пекин халқаро аэропорти “юки”ни енгиллаштириш учун зарур эканлигини таъкидлашмоқда. У йилига қарийб 130 млн. йўловчини қабул қила олади, деб ёзади Global Times.\nДасин тўртта учиш-қўниш йўлаги ва 150 та самолётни сиғдира оладиган паркка эга. У ердан 116 та йўналиш(101 та ички, 15 та халқаро) рейс амалга оширилади.\nОчилиш кунида янги аэропортдан еттита авиакомпания парвозларни бажарди. Биринчи бўлиб China Southern Airlines самолёти маҳаллий вақт билан 16:23да ҳавога кўтарилди.\nЎз навбатида British Airways, Аэрофлот каби авиакомпаниялар Дасинга рейсларни йўлга қўйишини маълум қилган.\nЭътиборлиси, хавфсизлик текшируви вақтида йўловчилардан қандайдир ҳужжатлар ёки посадка талони талаб қилинмайди. Сабаби аэропорт шахсни аниқлаш бўйича энг илғор тизим билан таъминланган.


Гап шаклдами ёки моҳиятда? / ADOLAT ижтимоий-сиесий газетаси\nҲуқуқий-демократик давлат ва кучли фуқаролик жамиятининг асосий омилларидан бири, шубҳасиз, эркин ва мустақил фикрни билдириш имкониятининг мавжудлиги саналади. Инсон борки, эркин яшаш ва фикр билдиришдек ҳуқуқидан фойдаланишни истайди. Бироқ бу истак бошқа инсоннинг ажралмас ҳуқуқ ва эркинликларига, урф-одатлари ва қадриятларига дахл қилмаслиги лозим. Афсуски, кейинги вақтларда айрим ҳамюртларимиз, аниқроқ айтганда, баъзи раҳбарларимиз мана шу оддий ҳақиқатни унутгандек кўринади. Йўқса, “рўмолда ўтирганини кўрсам...” қабилидаги таҳдидлару пўписаларга гувоҳ бўлмаган бўлардик.\nСўнгги ҳафтанинг энг қизғин муҳокамаларига сабаб бўлган бу “таҳдид” ўз ортидан жамоатчиликнинг салбий ва ҳақли эътирозини етаклаб келди. Бу масала юзасидан билдирилмаган фикрлару ўринли киноя ва писандалар қолмагандек гўё. Ҳатто ушбу ҳолат юзасидан Олий Мажлис Сенатининг Регламент ва одоб комиссияси йиғилиши ўтказилгани, “ҳафта қаҳрамон”ига нисбатан тегишли жазо чоралари қўлланилгани, халқимиздан навбатдаги кечирим сўрагани – буларнинг барча-барчаси мамлакатимизда жамиятнинг фаол аъзолари, зиёлилар, умуман олганда, халқимизнинг ҳар бир асосли фикри беэътибор қолмаётганидан далолатдир.\nНазаримда, юқоридаги узрлару эълон қилинган “ҳайфсан”лар, эҳтиросли баҳсларнинг барчасига бокс бўйича жаҳон чемпионатида юксак натижаларга эришган бир гуруҳ спортчи ва мураббийларга юксак мукофотларни топшириш маросимида Президентимиз томонидан билдирилган биргина эътироф мантиқий нуқта қўйди. Давлатимиз раҳбари томонидан “Рўмол ўраган аёл муқаддас, меҳрибон ўзбек аёлининг тимсолидир. Ўзбекистонда рўмол ўрашга ҳеч ким ҳеч қачон қарши бўлмайди” дея билдирилган хулоса ибо, ҳаё, орият, иффат сингари фазилатларни барча ўткинчи ҳою ҳавас ва нарсадан устун деб биладиган ҳар бир онахон ва опа-сингилларимизни тўлқинлантириб юборганига ишончимиз комил.\n– Президентимизнинг спортчи йигитнинг онасига қарата айтган сўзларидан кўзларим қувонч ёшига тўлди, – дейди андижонлик меҳнат фахрийси Маҳфуза ая. – Миллий либосларимиз биз, ўзбекистонлик аёлларга нақадар ярашишини қайта-қайта такрорлаганида гўёки менга, қизларим, келинларимга қарата “дунёнинг энг гўзал аёлларисиз” деб айтгандек бўлди. Ҳақиқатдан ҳам, биз, ўзбек аёллари рўмолимиз билан, ибо, иффатимиз билан дунёнинг манаман деган давлатларининг хотин-қизларига намуна бўла олишимиз мумкинлигини ич-ичимдан ҳис қилдим. Ҳаяжоним кучлилигидан шу куннинг ўзидаёқ Ҳайит муносабати билан яқинда набирам совға қилган янги рўмолни ўраб олдим.\nДарҳақиқат, ўзбек аёлларининг аксариятини рўмолсиз тасаввур қилиш қийин. Айниқса, каттаю кичик ҳурмат кўрсатадиган, ҳар бир маслаҳати олтинга тенг кекса, нуроний онахонларимизнинг асосий либосларидан бири рўмол эканлигини барчамиз яхши биламиз. Фарзандларимиз ҳам, ўзимиз ҳам ана шу рўмолли аёлларнинг алласини эшитиб вояга етдик.\nБир ўйлаб кўринг-а, хотин-қизларимизни муқим иш билан таъминлаш, уларнинг ижтимоий-иқтисодий турмушини яхшилаш, илм-фан билан шуғулланишлари учун етарлича шароит яратиш, оилалар ўртасида ажримларни камайтириш борасида қилинадиган ишларимиз ошиб-тошиб ётган айни замонда уларнинг рўмолини муҳокама қилиш, камига рўмол ўраб йиғилишга кирган аёлларга нисбатан дўқ-пўписа қилиш қанчалик мантиққа тўғри келади?! Диний экстремистик оқимга берилиб кетаётган фитнакорларга қарши курашиш мақсадида “рўмолли”ларни тафтиш қилиш қанчалик тўғри ечим? Бундай ноўрин, асоссиз тарғиботлар билан халқимизнинг ҳукуматга нисбатан ишончини сусайтириб қўймасмиканмиз? Ахир, рўмолини ечган билан аёлларнинг ташвишини енгил қилолмаймиз. Ёки эътиқоди, дунёқарашини ўзгартира олмаймиз.\nЯқинда ижтимоий тармоқда Ўзбекистон Республикаси адлия вазири, “Адолат” СДП Сиёсий Кенгаши аъзоси Русланбек Давлетовнинг “Америка овози” мухбири Навбаҳор Имамова билан қисқача суҳбатини томоша қилдим. Суҳбатнинг асосий мавзуси Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлаш борасида олиб борилаётган амалий ишларга бағишланган бўлиб, ҳамкасбимизнинг бир саволи юртимизда “соқол” қўйган ва “рўмолли”ларга нисбатан ҳукуматнинг муносабати қандайлигига қаратилди.\n— Ҳар бир масалага қонуний ёндашишга одатланганим боис, бу саволга қонунда белгиланган меъёрга мувофиқ жавоб бераман, — деди адлия вазири, партиядошимиз ўз чиқишида. — Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 13-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида демократия умуминсоний принципларга асосланади, уларга кўра инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади. Шундай экан, ҳеч кимга бошқа бир инсонни соқол қўйгани ёки рўмол ўрагани учун таъқиб қилишига йўл қўйилмайди. Айни пайтда айрим давлат ташкилоти ва идораларида қабул қилинган меъёрлар, ички тартиб-қоидалар ходимлардан у ёки бу кўринишдаги “дресс-код”га амал қилишни назарда тутади. Масалан, тиббий лаборатория ёки суд-тиббий экспертиза муассасаларида соқолли инсонларнинг ишлаши ишнинг сифатига таъсир кўрсатиши мумкин. Лекин бошқа ҳолларда ходимнинг рўмол ўраши ёки соқол ўстиришига тўсқинлик қилиши мумкин эмас.\nХулоса ўрнида қайд этиш лозим, партиямиз хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишда давом этиши муқаррар. Ким қандай тушунишидан, қабул қилишидан қатъи назар, хотин-қизларимизнинг миллий либоси туфайли тазйиққа учрашига муросасиз муносабат билдирамиз. Айни пайтда бу каби ҳуқуқбузарликларга нисбатан белгиланадиган маъмурий чораларни ишлаб чиқиш ва амалдагиларини янада кучайтириш партиямизнинг бош вазифаси бўлиб қолаверади.\nПартия ташаббуси ҳукумат қарорида ифодасини топди...\nОлий таълим муассасаларида 2019 йил сентябрь ойидан табақалаштирилган эмас, бир хил миқдордаги стипендия бериш амалиётига ўтилгани кўплаб талаб...