ҚОНУН ЛОЙИҲАСИ ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАНДИ - Ўзбекистон овози газетаси\nҚОНУН ЛОЙИҲАСИ ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАНДИ\nОлий Мажлис Қонунчилик палатасидаги ЎзХДП фракциясининг кенгайтирилган йиғилиши бўлиб ўтди. Унда «Ўзбекистон Республикасининг «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қонун лойиҳаси биринчи ўқишда муҳокама қилинди.\nЯқинда фракция ушбу қонун лойиҳасини Олий Мажлис Қонунчилик палатаси кўриб чиқиш учун қабул қилиши мумкинлиги тўғрисида қарор қабул қилганди. Қонун лойиҳасини партиянинг дастурий мақсадлари ва электорат манфаатларидан келиб чиққан ҳолда такомиллаштириш юзасидан таклифлар тайёрлаш бўйича ишчи гуруҳ ташкил этилиб, унинг вазифалари белгилаб берилган эди.\nФракция йиғилишида ишчи гуруҳ томонидан тақдим этилган хулосалар муҳокама этилди.\nТаъкидлаш лозимки, қонун лойиҳаси қимматли қоғозлар бозорининг республика молия бозоридаги ва умуман иқтисодиётдаги мавқеини янада ошириш ҳамда рақобатбардошлигини таъминлашга қаратилган.\n— Қонун лойиҳасида республика фонд бозорининг замонавий ахборот технологияларига ўтишини таъминлаш, янги молиявий инструментларни жорий этиш ҳамда қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича энг илғор халқаро тажрибаларни татбиқ этиш назарда тутилган, — дейди ЎзХДП фракцияси аъзоси Назира Матякубова. — Шунингдек, қонуннинг қабул қилиниши қимматли қоғозлар чиқариш ва жойлаштириш, қимматли қоғозлар билан битимлар тузиш ва рўйхатга олиш, фонд бозорида профессионал фаолиятни амалга ошириш шартларини соддалаштириш имконини беради. Бу эса мамлакатимиз қимматли қоғозлар бозорининг жадал ривожланишига хизмат қилади.\n— Бундан ташқари, қонун лойиҳасида қимматли қоғозларнинг янги тури — инфратузилма облигацияларини чиқариш, қимматли қоғозлар чиқаришни давлат рўйхатидан ўтказишни рад этиш асоси аниқлашти-рилмоқда, — дейди ЎзХДП фракцияси аъзоси Алишер Содиқов. — Шунингдек, унда қимматли қоғозларга доир битимларни электрон шаклда тузиш ва рўйхатга олиш тартибини белгилаш, қимматли қоғозлар айланмасини рағбатлантириш, қимматли қоғозлар бўйича битимлардан олинадиган даромад (фойда) солиғи ўрнига давлат йиғимини жорий этиш, инвесторлар зарарларини қоплаш учун кафолат фондини яратиш, инвестиция фондлари фаолиятига чекловларни белгилаш ва бошқа масалаларнинг ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланаётгани ушбу йўналишда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самарадорлигини таъминлашга хизмат қилади.\nФракция муҳокамаси давомидаги қизғин савол-жавоблар қонун лойиҳасида ўз ифодасини топган қатор масалаларни янада ой-динлаштириш имконини берди. Йиғилишда ушбу қонун лойиҳаси концептуал жиҳатдан қўллаб-кувватланди. Уни партия дастурий мақсадлари ҳамда электорат манфаатларидан келиб чиққан ҳолда янада такомиллаштириш юзасидан аниқ ва асосли таклифлар ишлаб чиқишни давом эттириш вазифалари белгилаб олинди.


Қозоғистондаги инқирознинг сабаб ва оқибатлари. Ўзбекистонликлар нима қилиши керак? - Bugun.uz\nҚозоғистондаги инқирознинг сабаб ва оқибатлари. Ўзбекистонликлар нима қилиши керак?\n11:51 | 08-01-2022\nБир неча кундан буён қўшни Қозоғистонда сиёсий инқироз давом этмоқда. Дастлаб ижтимоий норозилик намойишлари сифатида бошланган инқироз сиёсийлашиб, ҳарбий инқирозга айланишга ҳам улгурди. Хўш, ҳаммаси нимадан бошландию, қаерга етиб келди? Энди нима бўлади? Ўзбекистонликлар бундай вазиятда нималарга аҳамият бериши керак? Худди шундай саволларга «Bugun.uz» колумнисти, ЎзР ФА Шарқшунослик институти таянч докторанти Жаҳонгир Остонов жавоб беради.\nҚозоғистон Марказий Осиёдаги энг йирик давлат саналиб, бугунги кундаги сиёсий инқироз 2022 йил 2 январь куни суюлтирилган газнинг амалдаги нархи — 60 тенгени 100 фоиз ошириш (120 тенге) натижасида Манғистов вилояти, Жанаўзен шаҳрида бошланиб, мамлакат бўйлаб кенг тарқалди. Хусусан, мамлакатнинг собиқ пойтахти Олмаота, Оқтов, Оқтўбе, Қарағанда, Остона, Чимкент, Кокшетау ва Уральск шаҳарларида ҳам оммавий норозилик намойишлари сифатида бошланди. Кўпчилик учун нега айнан газ масаласи жуда катта резонансга сабаб бўлди, деган савол туғилиши мумкин. Бунинг асосий сабаби Ўзбекистон каби Қозоғистонда ҳам транспорт воситаларининг катта қисми айнан газда юришга ихтисослашган.\nБугунги кунда кўпчилик таҳлилчи ва экспертлар томонидан воқеаларнинг кескинлашув жараёни режалаштирилган сценарий асосида олиб борилгани таъкидланмоқда. Аммо унинг ортида турган шахслар ва мақсадлар борасида турли тахминлар мавжуд.\nАлбатта, мазкур масалага айни бугунги кунда жавоб топиш ниҳоятда қийин. Лекин шу вақтга қадар бўлиб ўтган воқеалар хронометражи асосида маълум хулосалар қилиш мумкин.\nУзоқ муддат давомида ҳокимиятнинг бир шахс ва унинг атрофида тўпланган субъектлар томонидан бошқарилиши ва мазкур давр давомида уларнинг мавжуд ҳокимият кучидан бойиши оддий халқ орасида норозилик келтириб чиқарди. Бу жараённи янада кучайтирган омиллар сифатида пойтахт Остона номининг Нурсултон дея номланиши, янги намунадаги Назарбоев тасвири тушурилган купюра жорий этилиши, унинг шу вақтга қадар Хавфсизлик кенгаши раислиги лавозимини сақлаб келгани, юқори даражадаги дипломатик миссияларда доимий иштирокини санаб ўтиш мумкин.\nҲаракатнинг Олмаотада энг юқори нотага етиши асосан унинг географик жойлашувига боғлиқ саналади. Бу эса шаҳар жануби-ғарбида Олатов тоғлари мавжудлиги билан характерланади. Чунки унда маълум ҳарбий тайёргарлик кўриш мумкин бўлган лагерлар жойлаштиришнинг имконияти мавжуд. Зотан, бундай маълумотни Нурсултон Назарбоевнинг собиқ маслаҳатчиси Ермухамет Ертысбаев ҳам тасдиқлади.\nАйни дамда тинч ўтаётган намойишларнинг ҳокимият ва полицияга қарши қуролланган ҳолда қаршилик кўрсатишига сабаб сифатида ҳаракат сафидагиларнинг доимий моддий рағбатлантирилганлиги, уларга қурол етказиб берилганлигини кўрсатиш мумкин. Бу ҳақда Чимкент шаҳар администрацияси раҳбари ўринбосари Шингиз Муканнинг билдирган фикрига таянган ҳолда айтадиган бўлсак, бу ҳаракатни молиялаштирган шахслардан бири сифатида Мухтар Аблязовни (унинг ўзи ҳам мазкур фикрни тасдиқлади) тахмин қилиш мумкин. Зеро Чимкентда қўлга олинган намойишчилар сўроқ давомида уларга пул ва маст қилувчи ичимликлар берилганлиги ҳақида кўрсатма беришлари ва М.Аблязовнинг ундан олдин бўлиб ўтган митингларда ҳам раҳнамо бўлиб четдан ҳаракатни қўллаганлиги унинг молиявий қудрати етарлича эканлиги (БТА банкига 6 миллиард зарар келтирган ва шу сабабли 20 йиллик қамоқ жазоси унга нисбатан тайинланган), унинг айнан Жанубий Қозоғистон ҳудудида туғилганлиги ҳаракатнинг айнан мамлакат жануби, жануби-шарқи ва шарқий қисмларида авж олиши билан боғлиқ бўлишини ҳам тўлиқ инкор этиб бўлмайди.\nҲаракатнинг стихияли тарзда эканлигини исботловчи яна бир далил унинг айнан таътил даврида амалга оширилганлигида ҳамдир. Зеро бу даврда йирик давлат раҳбарлари қарор қабул қилишда кечикканлигини кўришимиз мумкин, шу сабабдан мазкур ҳаракат норозилик ҳаракати кўринишидан, безорилик ва талончилик характерига эга бўлди.\nИнқирознинг авж олишига яна бир сабаб сифатида мамлакат ҳудудига КШХТ қўшинларининг олиб кирилишини келтириш мумкин. Зеро намойишчилар гуруҳи «Қозоғистонни озод этиш фронти» номи остида қуролланган гуруҳ тузилганини эълон қилди. Улар мамлакатдаги КХШТ кучларига қарши курашиш ва Қозоғистонни озод қилиш бош мақсадлари эканини эълон қилди.\nНамойишлар бошлангандан буён намойишчилар, давлат ҳокимияти вакиллари ва тинч аҳоли ўртасида йўқотишлар мавжуд. Аммо уларнинг аниқ сони борасида бугун хулоса қилиш қийин, маҳаллий ҳокимият вакиллари томонидан берилаётган хабарларга таяниб айтадиган бўлсак, бугунги вақтга қадар намойишчилардан 26 киши, ҳукумат қўшинларидан 18 киши вафот этганлиги, жароҳат олганлар ҳарбийлар орасида 700 дан ортиқ, намойишчилар орасида 500 дан ортиқ кишини ташкил қилиши, қўлга олинган намойишчилар сони 5000 тага етганлиги айтилди. Тинч аҳоли орасида йўқотишлар ҳақида ҳали аниқ маълумотлар мавжуд эмас. Бу мустақилликдан кейин Қозоғистонда юз берган энг йирик йўқотиш сифатида баҳоланиши мумкин.\nАлбатта, мавжуд вазият нафақат сиёсий инқирозни, балки иқтисодий йўқотишлар ва эҳтимолий жаҳон бозоридаги маълум маҳсулот ишлаб чиқаришдаги таназзулни келтириб чиқариши мумкин. Буни бевосита инқироз бошланган даврдан буён уран нархининг 8 фоизга ошиши, Қозоғистон майнинг қилиш бўйича иккинчи ўринда турувчи биткоиннинг ҳам 6 январь кундаги нархи 7 фоизга тушиб кетди. Шу билан бирга нефт, газ ва бошқа фойдали қазилмаларнинг ҳам нархлари ўсиши ва тушишида Қозоғистондаги воқеалар ривожи таъсир этади.\nМамкалатдаги бизнес ҳам тартибсизликлар, фавқулодда ҳолат жорий этилиши фонида жуда катта зарар кўрди. Хусусан, мамлакатнинг йирик банклари Каспи Банк, Миллий банк кабиларнинг фонд биржасидаги нархи сезиларли даражада пасайганлиги бунга мисол бўлади. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра зарар миқдори ҳозирча 92 миллион долларни ташкил этган, бу албатта якуний рақамлар эмас.\nҚозоғистонда юз бераётган мавжуд вазият минтақа давлатлари, хусусан, Ўзбекистон учун ҳам салбий таъсир этади. Чунки Қозоғистон Ўзбекистоннинг минтақадаги асосий савдо ҳамкори (ўзаро савдо айланмаси 2021 йил ҳисобида 3,5 миллиард долларни ташкил этган, шундан 2 миллиарди — импорт), шу билан бирга, у Ўзбекистон учун асосий транзит вазифасини ўтовчи давлатлардан бири (асосий меҳнат мигрантлари авиачипталар қиммат бўлганлиги сабабли автобус ва поездларда РФ ҳудудига Қозоғистон орқали боришни афзал билишади). Яқинда ўрнатилган иттифоқчилик муносабатлари асносида Ш.М.Мирзиёев томонидан илгари сурилган Марказий Осиё давлатлари интеграцияси чуқурлашувида икки йирик давлатлардаги стабиллик муҳим аҳамият касб этади.\nЮқоридагилардан келиб чиқиб, Қозоғистондаги мавжуд танланган норозилик ҳаракати яқин келажакда, иқтисодий, сиёсий, ижтимоий инқироз келтириб чиқариш хавфи мавжуд, шу билан бирга, давлат суверинитети масаласи ҳам хавф остида қолиш эҳтимоли катта.\nМазкур вазиятдан тезда чиқиш, муаммони дипломатик тинч йўл билан ҳал этиш (Ўзбекистон томонидан ҳам айнан шу таклиф илгари сурилди), мамлакат аҳолиси, унинг ҳамкорлари учун ҳам зарур. Бундай вазиятлардан ўзбекистонликлар ҳам чуқур хулосалар қилишлари лозим бўлади. Ҳар қандай беқарорлик мамлакат келажагини жуда узоқ йиллар ортга олиб кетиши мумкин.


- Окт 22, 2018\n«(Эй Муҳаммад), сиз ҳаргиз: «Аллоҳ золим кимсаларнинг қилаётган амалларидан ғофил» деб ўйламанг!»\nБиз ҳаётимизда зулмнинг турли кўринишларига дуч келамиз. Баъзида бу ишнинг зулм эканини ҳам унутиб қўямиз. Хўш ўзи зулм нима? Унинг қандай турлари бор? Зулм сўзи араб тилида ظَلَمَ феълидан олинган бўлиб, луғатда “ҳаддан ошиш” , “адолатсизликка йўл қўйиш” деган маъноларни англатади. Истелоҳда эса бирор бир масалада ҳақ устидан ботилга ўтиб кетиш, адолатсизлик қилишга нисбатан айтилади. Мана зулм сўзининг маъносини билиб олдик. Энди эса зулмнинг бир неча турлари бор. Улар билан танишсак:\n1) Аллоҳ таоло ҳаром қилган жонларни ўлдириш. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда ва Росулимиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам эса ҳадиси шарфларда марҳамат қилганларидек, ҳаром қилинган жонни ўлдириш бу зулмдир. Яъни қурбонлик учун, ёхуд бизга зарар етказмаслиги учун қурбонлик қилиб ўлдиргадиган жонзотлардан ташқари жонларни ўлдирош назарда тутилмоқда.\n2) Аёл ўз эрининг ҳақларини бузиши. Эр ўз аёлига моли, жони, ва ҳаттоки болаларини ишиниб топширади. Бундан ташқари эрнинг ўз аёли устидаги ҳақлари ҳам мавжуд. Агар аёл ушбу ҳақларни бузса, у ўз эрига зулм қилган бўлади.\n3) Етимнинг молини ейиш. Етим фарзанд аслида ўз ота-онасидан айрилиб, мусибатга ботган ҳисобланади. Айни шу ҳолида унинг молини ейиш унга нисбатан жуда ҳам катта зулмдир. Ҳадиси шарфларда марҳамат қилинишича унинг шафоати Росуллар шафоати билан тенг бўлади.\n4) Инсон ўзига ўзи зулм қилиши. Дин жиҳатидан қараганда инсон тоат-ибодатлардан узоқлашиб, масиятларга берилиб кетиши, ўзи учун зулмдир. Бундан ташқари инсон ўз соғлигига тўғри келмайдиган, умрининг озайишига олиб келадиган ҳар қандай ишларни қилиши ҳам ўзи учун зулмдир.\n5) Гуруҳ бўлиб йиғилган молдан ейиш. Бир гурун инсонлар бирор нарса учун пул йиғсалар-у бошқа бир инсон уларнинг розилигисиз у пулдан олиши, ишлатиши бу бошқалар учун зулмдир.\n6) Инсонлар ҳаққини бермаслик. Бу ҳолатга ҳаётимизда жуда ҳам кўп бора дуч келамиз. Бирор инсон билан бир иш устида келишсаг-у унинг ҳаққини ўз вақтида бермасак у инсон учун бу зулмдир. Бунга мисол қилиб бировдан қарз олган инсонни ҳам айтишимиз мумкин. Қарздир ўз қарзини вақтида бермаслиги, қарз берган инсонга қилган зулмидир.\n7) Торозидан уриб қолиш. Агар сотувчи ҳаридор айтган миқдорда маҳсулот тортмай, балки озайтириб бериши нафақат ҳаридор ҳаққини ҳаром йўл билан олиши, балки ҳаридорга нисбатан зулм ҳамдир.\n8) Савдо-сотиқ жараёнига ўз маҳсулотини сотиш учун ёлғон қасам ичиш. Бу ҳам ҳаридор ҳақ-ҳуқуқларини поймол қилиб, унга зулм қилишликдир.\nБундан ташқари зулмнинг бир неча турлари бор. Бировнинг ҳақ ҳуқуқларини поймол қилишлик ва уни устидан ҳукмронлик қилиш, уни уриш, ҳақоратлаш ила инсонларга зулм қилиб қўйиш мумкин.\nБаъзи инсонлар жуда ҳам кўп зулм қилганларидан қилаётган ишлари зулм эканини билмай ҳам қоладилар. Аллоҳ таоло Шуаро сураси 227- оатда қуйидагича марҳамат қилади: «Золим кимсалар яқинда қандай оқибатга қараб кетаётганларини билиб олурлар». Бундан ташқари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам золимлар қисмати қандай эканини қуйидагича марҳамат қилади: Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: Абу Мусо розияллоҳу анҳу айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, Аллоҳ золимга узоқ умр беради. Уни ушлаган вақтда эса, қутула олмайди», дедилар ва Ҳуд сурасининг 102-оятини ўқидилар”. Ва яна бир ҳадиси шарифда: «Зулмдан сақланинглар. Зеро, зулм қиёмат куни зулмат бўлур. Зиқналикдан сақланинглар. Зеро, зиқналик сизлардан олдингиларни ҳалок этди – уларни ўзаро қонларини тўкишга ва ҳаром ишларни ҳалол қилишга олиб келди» (Муслим ривояти). Аллоҳ таоло зулмни шу қадар ёмон кўрганидан ҳадиси қудсийда: «Эй бандаларим, Мен Ўзимга зулмни ҳаром қилдим ва уни сизларнинг орангизда ҳам ҳаром қилдим. Бас, бир-бирингизга зулм қилманглар» дея бандаларга хитоб қилган.\nМана зулм нима-ю унинг оқибатлари нимага олиб келиши ҳақида билиб олдик. Агар инсон зулм қилаётганини билиб қолса, энди нима қилиши керак? Албатта аввало Аллоҳ таолога тавба қилиши, ва бу оғир гуноҳга умри давомида қайтмаслигига амин бўлиши, ўзини ўзи тарбиялаб бориши, Аллоҳ таоло буюрган ишларни қилиб қайтарганларидан қайтиш, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларига итоат этиши, золимлар қилаётган ишларга ақлан қараши, мазлумларнинг бечора аҳволларини тушуниб етиши, золимларнинг охиратда оқибатлари нима бўлишини эслаб, тафаккур қилиши лозим. Ана шунда инсон ўз-ўзидан бу ишлари нотўғрилигини ҳис қилиб, унда ачиниш ҳисси пайдо бўлади. Аллоҳга тавба қилади. Албатта Аллоҳ мағфирати кенг зотдир.\nХадичаи Кубро аёл-қизлар ўрта махсус ислом билим юртининг 4-курс талабаси\nДругие материалы в этой категории: « Анас ибн Молик\tИнсонлар нима сабаб диёнатдан узоқлашмоқда?! »


"Металлург" марказий стадионида суғориш тизими бутунлай янгиланади\n8 январь, 2019, 21:21\nКлуб маъмуриятнинг бугунги йиғилишида футбол майдони атрофига ётқизилинадиган сунъий майса қопламаси борасида ҳам бир тўхтамга келинди.\n2019 йилги мавсумга ҳозирлик кўраётган “Металлург” ПФК Ўзбекистон профессионал футбол лигаси талабларидан келиб чиққан ҳолда марказий стадионда кенг кўламли таъмирлаш ишларини олиб бормоқда. Муқаддам “Металлург” марказий стадионида трибуна ўриндиқларини янгилаш, майдоннинг ҳолатини яхшилаш, текислаш, янги уруғ қадаш, дренаж тизимини мукаммаллаштириш борасида ишлар бошланганлиги ҳақида маълумот бергандик.\nБугун Тошкентдан яна бир мутахассис таклиф этилди. У майдоннинг суғориш тизимини бутунлай ўзгартириш, замонавий тарзда янгилаш бўйича лойиҳаларини клуб раҳбариятига таклиф этди. Икки томон музокараси натижасида бу борада ҳамкорликка келишиб олинди. “Металлург” марказий стадионида суғориш тизими ҳам мавсум бошлангунга қадар тўлиқ ўзгартирилиб, фойдаланишга топшириладиган бўлди. Бу ҳақда клуб матбуот хизмати хабар бермоқда.


07:46 / 07.05.2017\nФранция президенти Франсуа Олланд Эммануэль Макроннинг "Олға" ҳаракати электрон почтасига эҳтимолий хакерлик ҳужумида вазиятни "беқарорлаштириш"га уринишларни кўрмаётганини айтди ва бу ҳолат юзасидан тергов натижаларини кутиб қолишга чақирди, деб хабар бермоқда "Франс Пресс" ахборот агентлиги.\nБундан аввал Франция президенти лавозимига номзод Макрон жамоаси ҳаракат вакилларининг электрон почталари бузиб кирилганини ва бунинг оқибатида маълумотлар ўғирланган бўлиши мумкинлигини маълум қилганди.\n"Агар ҳақиқатан ҳам бузиб кириш ёки маълумотларни қўлга киритиш юз берган бўлса, унда муайян жараёнлар амалга оширилади", деб айтди Олланд ва гап қандай чоралар ҳақида кетаётганига аниқлик киритмади.\nПрезидентнинг айтишича, ҳукумат хакерлик ҳужумлари амалга оширилиши мумкинлигига Макрон штаби почтасига бузиб кирилгани ҳақидаги ахборот пайдо бўлгандан аввалроқ ҳам эътибор қаратган. "Ҳеч нарса жавобсиз қолмайди", деб айтди Олланд ва тергов натижаларини кутишга чақирди.\nэлектрон почта Эммануэль Макрон Франсуа Олланд


Qalampir.uz - Наҳотки! Касаллик феъл-атворга боғлиқми?\n10:25, 17.10.2017 Саломатлик\nГастрит (ошғозон касаллиги) — нуқул ташвишда юрадиган, ҳар қандай майда-чуйдага ҳам сиқилиб асабийлашадиган ва уйқуси қочиб кетадиганларга “ёпишади”.\nОдам танасининг жисмоний ҳолати унинг руҳий олами билан чамбарчас боғлиқлигини яхши биламиз.\nМасалан, сурункали толиқиш, жисмоний жиҳатдан мавжуд бўлган айрим “нуқсонлар”, диабет, инфаркт, инсульт, ҳомиладорликда қон босими каби ўнлаб мавзуларини “Саломатлик” рукни орқали ўрганишга, маълум маънода таҳлил этишга ҳаракат қилган эдик.\nИшониш қийин, бироқ кўпгина тиббиёт ходимларининг фикрига қараганда, кишининг қандай касалликка чалиниши — унинг феъл-атворига боғлиқ экан.\nЎзини доим ҳаётда нотўғри йўл, нотўғри касб танлаганликда, шахс сифатида ўзини кўрсата олмаганликда айблайдиганлар — оёқ оғриғидан шикоят қилишади;\nҚачон қарасанг, ўзидан ва атрофдагилардан норози, дунё кўзига тунд кўринадиган, нуқул келажагидан ташвишланадиганлар — кўз касалликларига чалиниш мумкин;\nЎзини доим паст баҳолайдиган, тушкун кайфиятга мойил, тез йиғлайдиган, арзимаган ўзгаришлардан ҳам тиззаларигача қалтирайдиган кишиларнинг — нафас олиш тизими ва ўпкаси билан боғлиқ муаммо келиб чиқади;\nГастрит (ошғозон касаллиги) — нуқул ташвишда юрадиган, ўзига ишонмайдиган, ҳар қандай майда-чуйдага ҳам сиқилиб асабийлашаверадиган ва кечалари уйқуси қочиб кетадиган кишиларга “ёпишади”;\nТомир тортишиш — бу ҳам ҳар нарсадан ҳадиксирайдиган, нуқул асабийлашадиган, ҳатто хотиржам овқат танаввул қила олмайдиган, қаршисида турган муаммолардан қўрқиб яшайдиган кишиларни таъқиб қилади;\nТажаввузкор, урушқоқ, табиати қўпол кишилар — кўпинча бронхиал астмага чалинади. Халқ орасида бежиз “нафратдан нафас олишим қийинлашади” деган гап чиқмаган;\nЎзига ҳаддан зиёд бино қўйган, тажаввузкор, ҳамма нарсада биринчи бўлишга қизиқадиганлар юрак ва қон-томир касалликларига тез чалинади. Колумбия университети олимларининг маълумотларига кўра, юрак хасталикларининг пайдо бўлишига кўпинча ғазаб ва асабийлашиш сабаб бўларкан;\nОшқозон яраси ва ўн икки бармоқ ичаклари касаллиги билан ҳиссиётчан, сал нарсага ҳам ташвишланаверадиганлар азобланади. Малакали мутахассислар ошқони оғрийдиган беморларни уларнинг хулқатворига қараб, аниқроғи асабийлашиш даражасига қараб тез билиб олишади;\nХафагарчиликни кечира олмайдиган, бўлар-бўлмасга асабийлашаверадиган “ёвуз табиатли” одамларнинг жигари ва ўти, сафро чиқарувчи йўллар оғриши мумкин;\nСалга “пов” этиб ловуллаб кетиш, ўжарлик гипертония — қон босими касаллигига олиб боради. Шифокорлар орасида ҳатто “гипертоник характер” деган атама бор. Ўта ўжар, ҳаммага ўргатишни яхши кўрадиганлар феъл-атворли кишилар (кўпинча лидерлик, яъни етакчилик хусусиятига эга раҳбар ходимлар) қон босимидан ташқари (натижасида) юрак хасталиклари билан ҳам оғриб туришади;\nЎзгаларнинг фикрига ва хатоларига тоқат қилолмайдиганларда — мигрень хасталиги (сурункали бош оғриғи) кўп учрайди. Шунингдек, бундай одамларга тез хафа бўлиб қолиш одати хос нарса. Улар ҳамма нарсадан ташвишланиб тезда депрессия ҳолатига тушиб қолади;\n“Жонжон” деб гапиришни яхши кўрадиган, тезда таъсирланадиган, кайфияти ҳар ярим соат ичида баҳор об-ҳавоси каби ўзгарувчан одамлар — кўпинча қанд касаллигидан қийналади.\nАзиз ўқувчи, юқоридаги фикрлар юз фоизли ташхис эмас, албатта. Бу руҳшунос шифокорларнинг одам организми ва руҳиятида бир-бирига боғлиқ бўлган жиҳатларни таҳлил этишга уриниш, маълум маънодаги кузатувлар натижасида хулосаларга келиш, дея баҳо беринг!\nАсабларингизни асранг! Сурункали касалликлар орттиришдан эҳтиёт бўлинг!\nТеглар:Руҳшунослар фикри Феъл-атвор Касаллик\nХазораспда поезд уриб юбориши натижасида ёш йигит вафот этди\n12:29, 11.10.2018 6 382\n11:07, 11.10.2018 12 202\n16:02, 28.08.2018 6 402\n14:18, 28.08.2018 7 938\n12:33, 27.08.2018 4 588


Тошкент ГЭСининг техник ҳисоби » Diplom ishi » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatDiplom ishi Тошкент ГЭСининг техник ҳисоби\nFayl hajmi 1,71 MB\n«Тошкент ГЭСининг техник ҳисоби» мавзусидаги\nИнсоният пайдо бўлгандан буён табиатдаги табиий энергия манбалари бўлмиш қуёшни, шамолни, сув манбаларини ва бошқаларни кузатиб келган. Уларга сиғиниб, баъзиларини масалан, қуёшни, оловни худо ўрнида кўрганлар, улардан фойдаланиш йўлларини ахтарганлар. Турар жойларин қуёшга қаратиб қуриш, қуёш нурида сув иситиш, шамолда хирмон совуриш, шамол ҳамда сув тегирмонлари қуриб улардан фойдаланиш ва бошқалар.\nМамлакатимизда биринчи бўлиб қайталанувчи энергия манбаларидан бири бўлган сув энергиясидан фойдаланиш, 1926 йили қурилган Бўзсув гидроэлектростанциясини ишга туширишдан бошланди. Ўтган асрнинг 1987 йилида эса, 3 0000 С дан ортиқ иссиқлик тўплайдиган дунёда энг катта қуёш печи ишга туширилди. Ҳозирги кунда мамлакатимизнинг Самарқанд вилоятида 400 гектар майдонга қуввати 100 000 МВт га тенг қуёш электро-станцияси учун Осиё тараққиёт банкининг инвестициялари киритилди ва қурилиш ишлари бошлаб юборилди. Кичик қувватли қуёш энергетик қурилмаларидан республикамизнинг барча бурчакларида фойдаланила бош-ланди.Шамол энергиясидан фойдаланиш назарияси ва усуллари 1950йиллар- да ишлаб чиқилган бўлиб, Республикамизда биринчи шамол энергетик қурилмаларидан 1983 йилда, Навоий вилояти Томди тумани чорвадорлари фойдалана бошлашди. Чорва молларининг гўнги, қишлоқ хўжалик маҳсулотларининг қолдиқлари ҳисобига биогаз ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш эса, 1990 йиллардан бошлаб амалга оширила бошлади.\nМамлакатимизда ноанаънавий ва қайти тикланувчи энергия манбалари-га қизиқиш ва улардан фойдаланиш, мисли кўрилмаган тусда ўзига хос равишда тобора оммалашиб бормоқда. Ноанаънавий ва қайти тикланувчи энергия манбаларига энергетик объектлар қуриш ва улардан фойдаланиш учун чет эл ва халқаро банкларнинг инвестициялари киритилмоқда. Ноанаънавий ва қайти тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш тўғрисида Президентимизнинг 1995 йил 28 декабрдаги 476-сонли «Ўзбекистон Республикасида кичик гидроэнергетикани ривожлантириш ҳақида»ги, 22.02.2001 йилдаги «Энергетикада иқтисодий ислоҳатларни чуқурлаштириш тўғрисида»ги ҳамда 2013 йил 1 мартдаги «Муқобил энергия манбаларини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармонлари қабул қилинди.\nҲозирги жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози даврида ишлаб чиқаришнипасайиши, инқирозни кучайишига, аҳолининг яшаш шароитини ёмонлашувига сабаб бўлади. Шунинг учун мамлакатимиз Президенти И.А.Каримов ўзининг «Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари» номли рисоласида инқироз таъсирини камайтириш йўлларидан бири, «Иқтисодиётимизнинг рақобатдошлигини янада кучайтириш, аҳоли фаровонлигини юксалтириш кўп жиҳатдан бизнинг мавжуд ресурслардан, биринчи навбатда, электр ва энергия ресурсларидан қанчалик тежамли фойдалана олишимизга боғлиқдир» деб айтиб ўтган.\nНоанаънавий ва қайти тикланувчи энергия манбаларига қуриладиган энергетик объектларда лойиҳа-қидирув ишларини олиб бориш, лойиҳалаш, қуриш, эксплуатация қилиш, таъмирлаш ва реконструкция қилиш учун албатта чуқур билимга эга бўлган рақобатбардош мутахассларни тайёрлаш тақоза этилади. Шунинг учун «Ирригация тармоқлари сув энергиясидан фойдаланиш» йўналиши бакалаврлари албатта мамлакатимиз ирриация тармоқларига қуриладиган ГЭСларни билиши, уларни лойиҳалашни амалга ошириш лозим.\n“Ўзбекэнерго”га тегишли электростанцияларнинг умумий ўрнатилган қуввати бугунги кунда 12038 МВтни ташкил килади. Улардан 10619 МВт қуввати иссиқлик электростанциялардаги ва 1419 МВт эса гидроэлектростанцияларга тўғри келади. Иссиқлик электростанцияларда ёқилғи сифатида табиий газ, мазут, кўмир ишлатилади.\nЎзбекистоннинг энергетик қувватлари барчаси эксплуатация ресурсларини ишлаб бўлган, ва улардан кейинчаликда фойдаланиш электростанциялар барқарорлигини ва тежамлигини пасайтиришга олиб келиши мумкин.\nБундан ташқари охирги йилларда Пскем дарёси хавзаси бўйида кичик фермер хўжаликлари ривожланиб дарё атрофида ерларни ўзлаштирилиши оқибатида, иқлимни ўзгариши, яъни ёғингарчиликларни кескин камайиши иккинчи тарафдан ушбу сув манба ларида оқим миқдорини кескин камайишига олиб келмоқда.\nЮқорида кўрсатилган сабаблар ва муаммолар малакавий битирув ишда ёритиладиган масалани долзарблигини кўрсатади.\nШу сабабли ҳозирги кунда барча эскириб қолган, янги йил давомида эксплуатация қилинаётган ГЭСларни, жумладан Юқори Пскем ГЭСини қуриш зарурияти пайдо бўлмоқда ва уни сув манбаисида камайган сув миқдорига лойихалаш зарурияти ҳосил бўлди.\nБитирув ишини асосий мақсади Юқори Пскем ГЭСининг техник ҳисобини бажариш саналади. Қўйилган мақсад қуйидаги асосий вазифаларни бажарилишини талаб қилади:\n─ ГЭС жойлашган ҳудудининг гидрологик, геологик, иқлимий, топографик ва бошқа шароитларни ўрганиш;\n─ Сув энергетик ва сув хўжалик ҳисобларни бажариш;\n─ ГЭСнинг асосий энергетик параметрларини аниқлаш;\n─ ГЭСнинг асосий жихозларини танлаш;\n─ ГЭСнинг таркибига кирган иншоотларни лойиҳалаш.\nИшнинг амалий аҳамияти шундан иборатки, унда ҳозирги кунда содир бўлган муаммоларни хисобга олган холда Юқори Пскем ГЭСни лойиҳалаш ва қуриш ечимлари кўриб чиқилади.\n2.1 ТОШКЕНТ ВИЛОЯТИ\nТошкент вилояти – Ўзбекистон Республикасидаги вилоят. Республиканинг шимоли – шарқида 1938-йил 15-январда ташкил қилинган. Шимол ва шимоли – ғарбдан Қозоғистон Республикаси, шимоли – шарқдан Қирғизистон Республикаси, шарқдан Наманган вилояти, жанубдан Тожикистон Республикаси, жануби – ғарбдан Сирдарё вилояти билан чегарадош. Майдони 15.3 минг км2. Маркази – Тошкент шаҳри.\nТабиати. Чирчиқ ва Оҳангарон дарёлари хавзаси рельефи турли тумандир. Вилоятнинг шимолий, шарқий, жанубий қисмлари Ғарбий Тяншан тоғлари ва унинг Қоржантоу, Угом, Пском, Чотқол ва Қурама тармоқлари билан банд. Энг баланд жойи Писком тизмасидаги – Аделунг чўққиси, баландлиги 4301 м. Тоғларнинг ўртача баланлиги 3000 – 3500 м. Чирчиқ – Оҳангарон дарёлари хавзасининг 50 % ни тоғли зоналар ташкил этади. Тоғли ва тоғ олди худудларининг ўртача баландлиги 800 – 1200 м, текисликларда 300 – 500 м. Ўртача нишаблиги (қиялиги) тоғ олди худудларда 0.02 – 0.05, текисликларда 0.002 – 0.004.\nЧотқол ва Қурама тоғлари орасида Оҳангарон дарёси кесиб ўтган, Оҳангарон платоси жойлашган. Вилоят ҳудудининг катта қисми Сирдарё томон қияланиб борадиган тоғ олди текслиги яъни Чирчиқ – Оҳангарон водийсидан иборат. Оҳангарон дарё водийси, Қурама тоғи, Ангрен – Олмалиқ атрофида фойдали қазилмалардан мис, полиметалл рудалари, олтин, кумуш, қўрғошин, алюминий хом ашёси, қўнғир кўмир, молибден конлари, плавик шпати ва дала шпати, турли хил қурилиш материаллари бор.\nТермал ва минерал сув захиралари кўп. Вилоят кучли сейсмик зонада жойлашган. Айниқса Чирчиқ ва Оҳангарон ҳавзаларида аниқ сезиладиган зилзилалар бунинг ифодасидир. Турли интенсивликдаги ер ости вақти – вақти билан ҳозирги кунда ҳам давом этмоқда.\nИқлими. Тошкентн вилояти тоғли зонога яқин жойлашгани сабабли иқлими Ўзбекистоннинг бошқа жойларига нисбатан бирмунча яхши ва ёқимли. Бироқ вилоят иқлими кескин континентал. Қиши нам, нисбатан илиқ, ёзи иссиқ ва қуруқ бўлиб узоқ давом этади. Вилоятда январ ойининг ўртача температураси -1.30 ,- 1.80 С; энг паст температура текисликларда -340С, тоғ этакларида -380С ; июльнинг ўртача температураси 26.80С, энг юқори температура 430 – 470Сни ташкил этади. Энг сўнгги совуқ кунлар март ойининг охирларида, биринчи совуқ кунларнинг бошланиши эса октябр ойининг охирларида кузатилади. Вилоятнинг текислик қисмида йилига 250 мм, тоғ олди ҳудудларда 350 – 400 мм, тоғли зоналарда 500 мм ёғин ёғади. Қор тоғлардагина узоқроқ сақланади. Вилоятда йилига ўртача 2870 соат қуёш чарақлаб туради. Вегетация даври текислик қисмида 210 кун давом этади.\nТошкент вилоятида шамол асосан шарқий ва шимоли шарқий томондан эсади. Шамол тэзлиги ўртача 3 – 4 м /секундни ташкил этади.\nДарёлари. Тошкент вилояти сув ресурсларига бой. Дарёлари Сирдарё хавзвсига мансуб: Сирдарё ва унинг ирмоқлари Чирчиқ, Оҳангарон, Пском. Бу дарёлар Тяншан тоғларидан бошланади. Сувидан элэктр энэргия олишда ва суғориш ишларида фойдаланилади. Суғориш каналлари : Бўзсув, Қорасув, Далварзин, Тошкент ва бошқалар. Туябўғиз сув омбори ( Тошкент денгизи ), Чорвоқ сув омбори, Оҳангарон сув омборлари бор.\nВилоятни жануби – ғарбий чегарасидан Сирдарё оқиб ўтади. Бу дарёга чап томондан хеч қандай ирмоқ қўшилмайди. Ўнг томондан эса унга Оҳангарон, Чирчиқ, Келес, Арис келиб қуйилади. Сирдарё Норин ва Қорадарёларни қўшилган жойдан бошланади.\n2.2 Пскем ГЭСининг жойлашиши ва белгиланиши\nЮқори Пскем гидроузели Республикамизни Тошкент вилоятидаги Бўстонлиқ районида қурилиши режалаштирилмоқда Юқори Пскем ГЭСи Пскем дарёсининг ўрта оқимида Чорбоғ сув омборидан дарёнинг 15 км юқори қисмида қурилиши режалаштирилмоқда.\nЮқори Пскем ГЭСи Ўзбекистонда Чорбоғ ГЭСидан кейин қуввати бўйича иккинчи бўлади. Унинг таьсир кўрсатувчи зўнаси сифатида Чирчиқ дарёсининг хавзаси ҳисобланади ва ушбу худуд энг иқтисодий тарафдан ривожланган ҳисобланиб хамда Республикада аҳолиси кўп районлардан бири ҳисобланади.\nРеспублика ҳудудидан 3.5 % ташкил қилиб бу ерда 20 % аҳоли, 22 % мехнат ресурслар мавжуд бўлиб Республиканинг миллий даромадини 20 % ташкил қилади.\nТошкент райони резерв ижтимоий – иқтисодий потенциали бўйича Республикада 1 чи ўринни эгаллаб (38.1 %) бошқа районлардан бозор ўзгартириш даражаси бўйича илғори ҳисобланади.\nРайоннинг иқтисодиётининг асосий соҳаси саноат соҳаси ҳисобланади. Ушбу регионда 2000 йилда Республиканинг саноат махсулотидан 36 % ишлаб чиқилди, булардан 70 % оғир ва энергетик соҳаларга тўғри келади. Ушбу худуд Ўзбекистонда сарфланадиган электро энергия ва ёқилғидан 40 % сарфланади.\nТошкент вилоятининг аграр секторига Ўзбекистон экин майдонларидан 8.4 % тўғри келади. Чирчиқ дарёси хавзасида суғориш дехқончилиги, жуда кенг ривожланган. Вилоятнинг замонавий сув хўжалиги жуда мураккаб ва хилма – хил. Унинг мухим хусусияти комплекс сув истезмоли хисобланади: қишлоқ хўжалиги, саноат, энергетик, коммунал, балиқчилик.\nПскем гидроузели ирригацион энергетик гидроузели хисобланиб, унинг сув жамлаш сув омборининг умумий хажми 520.8 млн м3 фойдали хажми 486.5 млн м3 ташкил қилади, дарёнинг оқимини йил давомида\nСув омборининг узунлиги 19 км ташкил қилади ва майдони 8.64 км2 ташкил қилади.\nЛойхаланиётган гидроузелнинг асосий вазифаси:\n1.\tЭлектро энергияни умумий энергетик тизимга 900 ГВт*соат ўртача кўп йиллик миқдори билан ишлаб бериши ҳисобланади.\nСуғориш майдонларни 387.8 минг гектарга ошириш имкониятини яратади\n2.3 Пскем дарёсининг қисқача иқлимий таърифи\nХудудни иқлими – континентал ҳисобланади. Кўп йиллик ўртача ой давомида кузатиладиган хавонинг харорати январда миннус 3.6˚С дан июлда 22.1˚С ни ташкил қилади. Хароратни абсолют минимуми минус 3.6˚С ва абсолют максимуми 41.7˚С ташкил қилади. Совуқсиз давр ўртача 246 сутка давом этади. Йиллик ёғингарчилик қатлами 835мм ташкил қилади.\nЎрта Осиёнинг худуди иссиқ даврида (май - октябр) катта чўл зўналарни исиши оқибатида иссиқ қуруқ туран континентал тропик хаво хосил бўлишига олиб келади. Бу даврда деярли циклоник фаолияти ва у билан боғланган ёғингарчилик тўхтайди ва булутсиз қуруқ иссиқ об – хаво ўрнатилади.\nЎрта Осиёда белгиланган асосий циркуляцион жараёнларни ўзгаришлари тоғли районларда кузатилади. Биринчи навбатда тоғлик жой рельефини таъсири тоғ сойлик циркуляциясини ривожланишида намаён бўлади (шамол кундузи водийлардан тоғлар тараф эсади, кечаси эса тоғлардан водийлар тарафгф эсади), ҳамда орен хосил бўлишлари тоғлар тарафидан эсадиган қуруқ иссиқ шамол хосил бўлишига олиб келади.\nХавонинг ўртача кўп йиллик харорати 100м баландликка кўтарилиш билан ўртача 0.5˚ – 0.6˚С градусга пасаяди.(5˚ - 6˚ хар бир 1000м).\nҒарбий Тень Шень тоғларни этакларида (847 м – ет Абльк) ўртача йиллик харорат +12.6˚С ташкил қилади.\nИпольнинг харорати: Йилнинг энг иссиқ ойи бўлиб кенглик ва баландлик зўналарига хослик қонуниятлариги боғлиқ бўлади. Жанубда июлнинг +30˚С изотермаси 833 м баландликда ўтади, +20˚С изотермаси 600 – 1200 м баландликда, +26˚С – 1000 –1575 м баландликларда, +20˚С – 2600 – 2700 м да, +10˚С – 4150 – 4500 м да.\nҒарбий Тянь – Шаньда эса +28˚С изотермаси - 560 м баландликда ўтади (Ангрен), +26˚С – 700 – 900 м да +20˚С – 1400 – 1800 м да ва +10˚С изотермаси 3000 – 3400 м баландликларда ўтади.\nЁз фасли тоғни пастки ва ўрта қисмларида узоқроқ давом этади ва тоғни юқори қисмларида қисқа давом этиб анча салқин бўлади. Кундузлари хаво анча исиб, кечалари тоғларнинг юқори қисмларида хавонинг харорати 0˚С градусгача пасайиши мумкин . Тоғларда ёз фасли хаво ва тупроқларнинг қуруқлиги ва хароратнинг баландлиги билан характерланади.\nҚишки сезоннинг давом этиш вақти республиканинг жанубий ва шимолий тоғларида хар хил бўлиши мумкин.\nҒарбий Тянь-Шань тоғларида (Тошкент вилояти) совуқ даврининг баландлик отметкасига қараб давом этиши қуйдагича фарқланади:\nБаландлик 1200 м гача бўлганда совуқ даврнинг давом этиши 120 кун ташкил қилади,отметкалар 1200-1500 м бўлса 120 – 150 кун ва 1500 м дан юқорида жойлашган отметкаларда эса 150 кундан кўпроқ давом этади.\nЎрта Осиёнинг иқлимининг қуруқлигига қармасдан тоғлик районлар анча намлиги билан фарқланиб туради. Лекин бу ерда ёғингарчиликлар айрим тоғлар тизимлари , баландлик зоналари йилнинг фасллари бўйича бир хилда бўлмаган холда тақсимланган хамда ушбу холат абсолют баландлик тоғлар тизимларини жойлашиши билан чамбарчас боғлиқ бўлади. Шундай қилиб Ўрта Осиё тоғларида атмосфера ёғингарчиликларни ўртача йиллик миқдори 575 мм ни ташкил қилади , улардан 374 мм буғланишга йўқолиб 201 мм ер усти оқимни хосил бўлишига сарфланади.Ёғингарчиликларнинг вертикал градиентлари Ўзбекистон тоғларининг хар хил қисмларида хар хил турлича бўлиши мумкин .\nПскем тоғлар тизмасидаги ғарбий қияларида 100 м да 75-95 мм ташкил қилади , Чотқол тоғлар тизмасидаги жанубий қияларида эса -11-19 мм ташкил қилади . Ёғангарчиликни асосий миқдори куз-қиш –бахор даврига тўғри келади. Намлик анча юқори ойлар-декабр-апрель , қуруқ ойлар – июнь-сентябрь, ўтиш ойлари эса ноябрь ва май ойлари хисобланади.\nЎзбекистон тоғларида кўп миқдорда қор ёғади. Бу ерда қорнинг қалин қопламаси 2 ойдан 6 ойгача сақланади. Ўртача 10 кун давомидаги қорнинг қалинлиги тоғлар этагида 30-40 см , тоғларда 150 см гача ташкил қилади. Тоғни юқори қисмлари томонга кўтарилиш сари қор қопламаси бир хилда бўлиб анча қалин кузатилади. Баландлик билан қорнинг эриш давом этиши хам боғлиқ бўлади. Тоғлар қанча баланд бўлса қорни эриш муддати шунча узоқроқ бўлади.\n“Ўзгидромет” институти маълумотлари асосида Оҳонгорон дарёсида ГЭС кесимигача олиб келинадиган сув сарфларининг кузатувлари (13 йил давомида) йиғилган.\nСув истеъмолчиларнинг талаблари, хамда Оҳонгорон дарёсида қолган сув миқдори бўйича йиғилган маълумотлар ГЭС қисмида ўтаётган ҳисобий миқдори ва оқим гидрографини аниқлаш имкониятини яратади.\nН  ЮБСС - ПБСС = 90.0 м.\nБизнинг шароитларга биноан босим Нст  90.0 бўлганлиги сабабли иккинчи турдаги тўғон олди гидробўғиннинг компановкасини танлаймиз. Тўғон олди ГЭС биноси билан жихозланган тўғонли гидробўғинлар компановкалари таркибига қуйдаги иншоотлар кириши мумкин:\n1997\t74,57\t105,41\t2002\t1,28\t0,28\t0,08\n1998\t102,47\t105,08\t2015\t1,28\t0,28\t0,08\n1999\t66,79\t104,58\t2012\t1,27\t0,27\t0,07\n2000\t66,76\t102,47\t1998\t1,25\t0,25\t0,06\n2001\t77,22\t89,26\t2003\t1,09\t0,09\t0,01\n2002\t105,41\t88,51\t2010\t1,08\t0,08\t0,01\n2003\t89,26\t86,87\t2009\t1,06\t0,06\t0,00\n2004\t82,98\t83,13\t2005\t1,01\t0,01\t0,00\n2005\t83,13\t82,98\t2004\t1,01\t0,01\t0,00\n2006\t68,59\t78,55\t2014\t0,96\t-0,04\t0,00\n2007\t74,27\t77,22\t2001\t0,94\t-0,06\t0,00\n2006\t61,73\t77,22\t2011\t0,94\t-0,06\t0,00\n2009\t86,87\t74,57\t1997\t0,91\t-0,09\t0,01\n2010\t88,51\t74,27\t2007\t0,90\t-0,10\t0,01\n2011\t77,22\t68,59\t2006\t0,84\t-0,16\t0,03\n2012\t104,58\t66,79\t1999\t0,81\t-0,19\t0,03\n2013\t65,98\t66,76\t2000\t0,81\t-0,19\t0,03\n2014\t78,55\t65,98\t2013\t0,80\t-0,20\t0,04\n2015\t105,08\t61,73\t2006\t0,75\t-0,25\t0,06\nQЎрт кўп.йил. = 82,1 м3/с\nQҲ = 65,68 м3/с\nK-1\t4,38\t3,52\t2,54\t1,72\t1,31\t0,64\t-0,04\t-0,7\t-1,24\t-1,55\t-2,1\t-2,67\n(K-1)Cv\t0,74\t0,60\t0,43\t0,29\t0,22\t0,11\t-0,01\t-0,12\t-0,21\t-0,26\t-0,36\t-0,45\n(K-1)Cv+1\t1,74\t1,60\t1,43\t1,29\t1,22\t1,11\t0,99\t0,88\t0,79\t0,74\t0,64\t0,55\n2-расм. Таъминланганлик графиги\n3-расм. Пскем дарёсининг гидрографи\n* имкон борича камроқ агрегатларни сонини қабул қилиш лозим (уларни сони 2 тадан кам бўлиши мумкин эмас) Ушбу холат қурилиш ишларини хажмларини қисқаришига олиб келади.\nNТ = NГЭС / n*Г = 6003,7 / 3*0,95 = 31598,5 кВт\nNГЭС = 9,81Qх Hиш ηa = 9,81*120*90*0,85 = 90055.8 кВт\nn = 3 та - турбиналар сони.\nQх = 120,0 м3/с – хисобий сув сарфи.\n2. Ишчи босим Ниш= 90 м\n3. Турбинанинг сув сарфи QT = 40 м/с\nТурбиналарни қўлланишининг жамловчи графикида турбинанинг турбина қувватининг миқдори (Nт=31598,5 кВт) ва ишчи босим миқдорларини (Ниш=90м) қўйиб турбинанинг тури аниқланади.\n5 – расмдаги графикка асосан РО 82 ВМ маркали турбина қабул қиламиз.\nВ - турбина вертикал;\nn - 2503 - турбинанинг айланиш сони\nD1 - 250 см - турбина ишчи ғилдирак диаметри\nh - 0 м - турбинанинг сўриш баландлиги\n4-расм. Сув сарфларини қайтарилиш графиги\n5 – расм. Йирик турбиналарни қўлланиш минтақаси йиғма графиги\n6– расм. РО 82 ВМ турдаги йирик турбиналарнинг қўлланиш чегараси\nФИК ва келтирилган айланиш сони (n1’) ва келтирилган сув сарфлари (Q1’ ) орасидаги график боғланиши турбинанинг “Бош универсал харатеристикаси” ҳисобланади. Ушбу характеристикаларда турбинанинг йўналтирувчи аппаратининг очилиш чизиқлари (Q0..) кавитация коэффициентларининг чизиқлари (); парраклари бурилган бурчаклари () хам келтирилган.\nУниверсал характеристикасида вақтинчалик режимли А нуқтаси қўйилиб (максимал ФИК қиялигининг марказида), ушбу нуқта учун вақтинчалак келтирилган айланиш сони n ва сув сарфини Q қабул қиламиз. Танланган турбина учун n1’ = 65 айл/мин ва Q1’ = 0,700 м3/с қабул қилинди.\nД1 = (QТ / Q ׳1 (Hиш )0,5 ) 0,5 = ( 40 / 0,7*( 90)0,5 ) 0,5 = 2,45м = 245см\nОлинган қиймати стандарт диаметргача яхлитланиб Д1=250 см қабул қиламиз.\nn = n׳1 * (H иш)0,5 / Д 1 = 65*900,5 / 2,5 = 246 айл/мин\nn = 250 айл/мин қабул қиламиз.\nQ ׳1 = QТ / Д12* (Hиш)0,5 = 40 / 2,5 2 *(90)0,5 = 674.6 л/с\nn׳1 = nД1 / (Hиш )0,5 = 250*2,5 / (90)0,5 = 65,9  66 айл/мин\n•\tД 1 = 2,50 м ишчи ғилдирак диаметри\n•\tД 2 = 1,080*Д 1 = 1,080*2,5 = 2.7м ишчи ғилдиракнинг чиқиш диаметри\n•\tb 0 = 0,35 * Д 1 = 0.35*2.5 = 0,875м йўналтирувчи аппаратнинг баландлиги\n•\tД 0 = (1,6 ÷ 1,2) * Д 1 = 1.4*2.5 = 3,5м йўналтирувчи аппаратни парракларини диаметри\n•\tД а = 1,73 * Д 1 = 1.73*2.5 =4,3 м статор колонкасининг ички диаметри\n•\tД в = 1,45 * Д 1 = 1.45*2.5 = 3,6м статор колонкасининг ташқи диаметри\nТурбинанинг сўриш баландлигини аниқлаш.\nСўрувчи қувурлар сувни турбинанинг ишчи ғилдирагидан ГЭСни пастки бьефига энергияни энг кам йўқолишлари билан олиб чиқиши учун хизмат қилади, ҳамда кмнетик энергияни потенциал энергиягяайлантиришда ҳизмат қилади.\n-ишчи ғилдирак диаметри - Д1 = 2.5 м\nЭгрувчан сўрувчи қувур қабул қилинади. Унинг ўлчамлари қуйидагича: Сўрувчи қувурнинг ўлчамлари Д=1,0 бўлган турбина учун Потапов В.М. “использование водной энергии” (116-117 б) адабиётидан фойдаланиб жадвал шаклига келтирамиз:\n7 -расм. РО 82 ВМ Турбинанинг бош универсал характеристикаси\nРО 82\t2.5\t2,925\t5,75\t2,925\t3\t1,46\t5,95\t11,25\t3,75\nHs.м.б =HA - kσHиш -▼ПБСмин /900 = 10,33 -0,22*90 – 574 / 900 = -10.1м\n3.7 Турбина камераси турини танлаш. Ёпиқ металл спирал\nЁпиқ метал сперал камералар босим 15 ÷ 350 м хосил қилганда, ҳамда кўпинча радиал-ўқий турбиналар учун ишлатилади.\nМетал камералар билан жихозланган турбиналар учун тавсия этиладиган қамраб олиш бурчаги (спирал билан турбина ишчи ғилдирагини қамраб олиш) ß=315º ÷ 345º ташкил қилиши мумкин.\n- Ишчи босим Ниш = 90м\n- Турбина сув сарфи Qт = 40,0 м³/с\n- Турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри Д1= 2,5 м\n- Турбина статор колонкасининг ташқи диаметри Dа = 4,3м\n- Йўналтирувчи аппаратнинг баландлиги Во= 0,875 м\n= 7,6 м/с\nБунда к- тезлик коэффиценти; к = 0.8÷1 катта босимларда к = 0,8 деб қабул қилинади.\n4- жадвал Спирал камерасининг ўлчамлари\nBº\t345\t300\t225\t210\t165\t120\t75\t30\nQi,м3\_c\t38,33\t33,33\t28,33\t23,33\t29,44\t13,33\t8,33\t3,33\nri,м\t1,27\t1,18\t1,09\t0,99\t1,11\t0,75\t0,59\t0,37\nRi,м\t4,68\t4,51\t4,33\t4,13\t4,37\t3,64\t3,33\t2,90\n─ ишчи босим - Ниш = 90м\n─ ишчи ғилдирак диаметри - D1 = 2.5 м\nDм = 46 см - модель турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри\n0,475\t80\t28,17\t80,8\t2009422\n0,510\t82\t30,24\t82,82\t2211422\n0,555\t84\t32,91\t84,84\t2465244\n0,590\t86\t34,99\t86,86\t2683107\n0,645\t88\t38,25\t88,88\t3001442\n0,755\t88\t44,77\t88,88\t3513316\n0,820\t86\t48,63\t86,86\t3729064\n0,865\t84\t51,29\t84,84\t3842227\n0,897\t82\t53,19\t82,82\t3889501\n0,920\t80\t54,56\t80,8\t3891933\n─ Турбинанинг қуввати NT = 31598,5 кВт;\n─ Турбинанинг айланиш сони; n = 250 айл/мин\nNгвақ = NT * г , = 31598,5 х 0,95 = 30018,575 кВт\n генераторнинг тури - СВ 550/200-24\n генераторнинг актив қуввати - Na=50000 кВт.\n- актив пўлатнинг ташқи диаметри - Dа=430 см\n- жуфт қутублар сони - 2р= 24\n- генераторнинг ФИК - ŋг=95.5%\n- айланма момент - 2900 т*м2\n- умумий оғирлиги - 500 т\n- ротор оғирлиги - 220 т\nDст = 1.09 * Di = 5.34 м\nhСТ = lA + 3.14 ( Di / 2p ) = 2.0+0.64 = 2.64 м\nБунда Di = 4.9м ─ статорнинг расточка (ичдан ўйиб чахлаш) диаметри\nh1= 0.23 Di = 0.23*4.9 = 1.12 м\nDш ≥1.45 *D1= 1.45 * 2.5 = 3,6 м\nБунда D1 = 2.5 м -турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри\nD'ш = Di + 0.6 м = 4.9 + 0.6 = 5.5 м\nНо = 0.11 Dш = 0.11*5.5 = 0,6 м\nhb = 1.2* la = 1.2 * 2.0 = 2.4м\nf=P*n / 60 =12*250/60= 50 Гц\n-Турбинанинг қуввати Nт = 31598,5 кВт;\n-Турбинанинг ишчи босими Ниш = 90 м\nA = кNТ / ( Н иш )0,5 = 3.5*31598,5 / 90 0.5 = 11657,7 кг*м\nGг  11.5*( Nг / n ) 2/3 11.5*( 50000 / 250 ) 2/3 = 394 т\nG = Gг / 2 = 394 / 2 = 197 т\nМетал камерада жойлашган Радиал – ўқий турбиналарни габаритларини адабиётларда берилган жадвал асосида аниқласа бўлади.\nТурбинанинг габарит кенглиги, турбина ишчи ғилдирак диаметри D ва Н аниқлик бўлганда қуйидаги формула ёрдамида аниқланади.\nBт =(l1 + l2) D1 = 9,05 х 2,5 = 23 м\n15 – расм Бэтон спирал камерасиснинг схемаси\nВ = 1.0÷1.5 м\nБлокнинг кенглиги В = Вт +В = 23 + 1.5 = 24,5 м га тенг бўлади.\nL = B (n + 1) = 24,5 ( 3+1) = 98 м\nB = DCT + lРост + lб.ш +3,0 = 11,9 м\nГенераторлар, автоматик рослаш тизимлар, бошқариш ечимлари ва тақсимловчи ускуналар жойлашиши ва уларни орасидаги ўтиш жойларини ҳисобга олган холда машина залининг кенглиги қабул қилинади. Бунда мостли кранни ўрнатилиши хам ҳисобга олинади. 220 т максимал монтажли оғирлиги (генератор ротори) краннинг юк кўтариш қобиляти 250 т қабул қилиниб, краннинг узунлиги 16 м ва хамма жихозларни ўлчамларини ҳисобга олганда бинонинг кенглиги 18 м қабул қилинади . Машина биносининг ўлчамлари пастки блок ва юқоридаги иморат ўлчамлари билан аниқланади . Пастки блокнинг баландлиги (бинонинг пойдевор жисмидан машина залининг полигача) пойдевордаги плитасининг қалинлиги, турбина ва сўрувчи ўлчамлари асосида аниқланади. Вертикал радиал ўқий турбиналар ва эгрувчан сўрувчи қувурлар билан жихозланган ГЭС биноларининг баландлиги қуйдагича аниқланади.\nНн3.5(D1+1) = 12,25 м\nНв4.5(D1+1) = 15,75 м\nNўрнNг*n = 50 000 * 3 =150 000 кВт\nЭ9.81*Ниш*а*(Qi*ti) = 407 043 210,4 кВт*соат\nKNўрн*a= 18 000 000 у.е\nЭзК*0.05 = 900 000 у.е\nСЭз/Э = 0,0022 у.е/квт *соат\n12. Юқори Пскем ГЭСида фуқаро ҳимоясини ташкил этиш тадбирлари\nXаёт-фаолият хавфсизлиги кишилик жамиятининг ҳамма холатларидаги шароитлар билан қизиқади ва уларни ўрганади.\nФаолият ва меҳнатнинг шакллари хилма хилдир. Улар турмушда, жамиятда, маданиятда, ишлаб чиқаришда, илмда ва бошқа хаёт сохаларида кечадиган амалий, ақлий ва маънавий жараёнларни ўз ичига олади. Фаолият жараёнининг моделини умумий ҳолда иккита элементдан ташкил топган деб қараш мумкин, яъни бир-бири билан тўғри ва қайтма алоқада бўладиган инсон ва муҳит элементларидир.\nКўнгилсиз оқибатларни келтириб чиқарувчи ҳодиса, таъсир ва бошқа жараёнлар хавфлар деб аталади. Xавфлар яширин (потенсиал) ва реал турларга ажратилади. Xавфлар учун қуйидаги белгилар характерлидир: хаётга тахлика, соғликка зарар, инсон аъзолари ишлашининг қийинлашишидир.\nTажриба шуни кўрсатади, ҳар қандай фаолият потенсиал хавфлидир. Бу тасдиқланиш аксиомал характерга эгадир ва бир вақтнинг ўзида тан олинадики, хавф (таваккал) даражасини бошқарса бўлади, яъни камайтирса бўлади. Бу тасдиқланиш эса маъқул бўлган таваккал консепсиясига олиб келади. У абсолют хавфсизликга эришиб бўлмаслигини тушунишга асосланади. Xавфсизлик - бу фаолиятнинг ҳолати бўлиб, маълум эҳтимоликда хавфларнинг келиб чиқишини бартараф қилишдир. Xавфсизлик - бу инсонлар олдига кўйилган мақсаддир. Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги эса мақсадга эришишнинг восита, йўл ва усулларидир. “Ҳаёт-фаолият хавфсизлиги” - хавфлар ва улардан ҳимояланишни ўрганади. Уни ўрганишнинг предмети - фаолият (меҳнат)нинг бир томонидир, айнан хавфлар улардан ҳимояланиш макқсадида.\nОдамзот хар доим ўзининг хавфсизлигини таъминлашга интилади. Ишлаб чиқаришнинг ривожланиши билан бу масалалар махсус билимларни талаб қилади.\nГЭС ларда юзага келган фавқулодда вазиятларни олдини олиш, уларнинг таъсирини камайтиришучун тадбирлар мажмуини олдиндан режалаштириш, ишлаб чиқиш ва амалга ошириш керак. бу тадбирлар қуйидагиалари ўз ичига олади:\n-фавқулодда вазиятларда фуқаро мухофазасини ташкил қилиш бўйича хуқуқий-меъёрий хужжатлар (қарорлар, фармойишлар) ишлаб чиқиш;\n-юз бериш эҳтимоли бўлган фавқулодда вазиятни башортлаш, уни олдини олиш ҳамда ишчи ходимларни фавқулодда вазиятда мухофаза қилиш соҳасида стртегик режалаштириш ягона марказини ташкил этиш;\n-хавф-хатар мавжуд бўлган объектларда ишлайдиган ходимларнинг хавфсизлик технологияси интизомини билишлари, муҳими унга риоя қилиш юзасидан тайёргарлик кўришларини ташкил этиш;\n-барча фавқулодда вазиятларга хавфли объектларни кузатиш, назорат қилиш тизимини ташкил эти шва барқарор ишлашини таъминлаш;\n- хавфсиз ишлаб чиқаришнинг умумий муҳандислик техникавий тадбирларини амалга ошириш (хавфлилик даражаси юқори объектларни хавфсизроқ технологияларга ўтказиш, хавфлилик даражаси юқори бўлган объектларни аҳоли турар жойларидан четга олиб чиқиш; назорат қилиш ва бошқарувнинг автоматлаштирилган тизимини жорий этиш, ишлаб чиқаришнинг хавфсиз тизимларини яратиш, маҳсулотлар тайёрлаш жараёнида ишлатиладиган хавфли модда материаллар миқдорини камайтириш;\n-хавф-хатар эҳтимоли бор объектларни керакли кузатиш ва назорат мосламалари билан таъминлаш;\n-фавқулодда вазиятлар хавфи мавжуд объектларни керакли жамов ва шахсий ҳимоя воситалари билан таъминлаш;\n-фавқулодда вазиятларни тез ва самарали бартараф этиш усуллари, йўллари ва технологияларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш.\nМуайян доирадаги сув босиш эҳтимоли бўлган жойдаги аҳолининг оммавий талофат кўриши, иморат ва иншоотлар вайрон бўлиши, бошқа моддий бойликларга зарар етиши ва яксон бўлиши мумкин бўлган район сув босиш эҳтимоли бўлган ҳудуд ҳисобланади.\nШунинг учун магистрал каналлар ва ички хўжалик каналлари яқинида барпо этиладиган аҳоли яшаш пунктлари барпо этишда бир қатор талабларга риоя этиш зарур. Булар:\n-ҳар қайси 1км2 қурилган жойга 1500-3000 м2 сув тўғри келадиган сунъий ҳовузлар қуриш;\n- аҳоли яшаш жойлари ҳудудини 100-150 гектардан кам бўлмаган қисмларга бўлиш (улар орасидаги масофа камида 100 бўлиши керак);\n- кўкаламзор майдонлар ва қаторлар яратиш;\n- шаҳардан ташқарига қурилган зонага камида икки йўналишда чиқиб бориш имкони бўлишини ҳисобга олган ҳолда, шаҳар атрофида йўл тармоғи қуриш керак;\n- автотранспорт ва темир йўл платформаларини бирлаштириб қуриш;\nГЭС ларда фавқулодда вазиятларда ишчи ходимларни мухофаза қилишнинг моҳияти, фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш, уларни енгиллаштириш ва улардан шикастланишини камайтириш ҳамда фавқулодда вазиятни бартараф этиш негизлари, усуллари, воситалари ва тадбирларини тўлиқ амалга оширищдир.\nТажрибаларннг кўрсатишича, ҳар бир обеъкт лойиҳаланаётганда фуқаро мухофазасининг муҳандислик техникавий тадбирлари назарда тутилсава жорий этилса, шундагина улар самарали натижаларни беради. Чунки шундагина моддий ресурслар, шундагина ҳар хил фавқулодда вазиятлардан омон қолиш, ҳеч бўлмаганда кўриладиган талофат энг кам миқдордабўлиши мумкин.\nЁнғнлар халқ хўжалигига катта зарар етказувчи табиий офат ҳисобланади. Шунинг учун буни олдини олиш ва ёнғинни келиб чиқишини олдини олиш зарур.\nГЭС ларда ёнғинлар оловдан фойдаланиш талабларига риоя қилмаслик, электр симлари ва иситиш системасининг носозлиги натижасида келиб чиқади.\nГЭС ларнинг бошқарув биноларида ёнғин хавфсизлиги бўйича маъсул шахс бўлади. У шу бинонинг ёнғин хавфсизлигини таъминлаш учун маъсул ҳисобланади. ГЭС бошқарув биносида ўт ўчириш ящиги, ўт ўчиргичлар кўз курадиган жойга жойлаштирилади. ўт ўчириш мақсдлари учун мотопомпа, махсус ва қишлоқ хўжалик техникаларидан фойдаланиш мумкин.\nШу билан биргаликда ёнғин хавфсизлигига доир тарғибот ва ташвиқот материаллари жойларга ўрнатилиб қўйилади.\nГЭС ларда фавқулодда вазиятлар юз берганда ёки ишлаб чиқариш жараёнларида ишчи ходимлар турли хил тан жарохатини олади. Бундай ҳолларда уларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатилади. СФУ даги ҳар бир ишчи ходим биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш қаоиларани амалга оширишни билиши керак. СФУларда фавқулодда вазиятлар юз берганда ёки ишлаб чиқариш жараёнларида асосан қуйидаги жарохатланишлар кўп учрайди:\nҲушдан кетиш. Ҳушдан кетиш деганда бош мия томирларининг қисқа муддатли спазми натижасида юз берадиган ҳушнинг қисқа муддатга йўқолиши тушунилади.\nҚон кўп йўқотиш, оғриқ, чарчаш, психик кечинмалар ва шу кабилар ҳам ҳушдан кетишга сабаб бўлади.\nТўсатдан ҳушдан кетишда, тери ва шиллиқ пардаларнинг кескин оқариши, юза нафас олиш, томир уришининг сустлашиши кузатилади.\nҲушдан кетиш сабабини бартараф қилиш лозим. Шикастланган кишини бошини пастга қилиб, оёқларини эса баландроқ қилиб ёткизилади. Беморга новшадил (нашатир) спирт буғлари ҳидлатилади. Оғир ҳолларда суъний нафас олдирилади. Новшадил спирт ўрнига овқатга қўшиладиган сирка ёки кесилган пиёзни ҳидлатиш мумкин.\nЭлектр токидан шикастланиш. Ишлаб чиқаришда, аварияларда ёки табиий офат содир бўлганда кўпинча одамларни ток уриб шикастланиши мумкин. Бундай ҳол шикастланган кишилар ва қутқарув ишларини олиб бораётганлар Билан ҳам юз бериши мумкин.\nЭлектр токидан шикастланган киши организмида тананинг айрим жойларида умумий ёки махаллий ўзгаришлар юз беради: тери куйиши, юмшоқ тўқималарнинг куйиши, асаб тизимини ишан чиқиши, нафас олишнинг тўхтаб қолиши ваш у кабилар.\nЭлектр токи урган кишини зудлик билан ток таъсиридан қутқарилади. Бунинг чун ток манбаадан ўчирилади, ёки шикастланган кишини ток ўтаётган симдан ажиратиб олинади.\nТок таъсиридан қутқарилган киши хушида бўлса текис жойга ётқизилиб тоза ҳаво билан таъминлаш керак. Агар ток урган киши бехуш бўлса зудлик билан сунъий нафас олдирилади ва юраги массаж қилинади. Суъний нафас олдирилаётганда шикастланган кишини зах ерга, бетон полга ётқизиб бўлмайди. Биринчи ёрдам кўрсатаётган киши тез ва пухта ҳаракат қилиши керак.\nСувга чўкишда биринчи ёрдам. Сув омбори, канал, гидротехника иншоотларида ишловчи ходим, суза билиши, эшкак олиш, қайиқни бошқара олишни керак. Шу билан бир қаторда чўккан одамни қутқариб биринчи ёрдам кўрсатишни билиши зарур. Сувга чўкаётган кишига ёрдам бериш учун иложи борича унинг орқа елкаси томонидан келиб сочидан ёки кийимда бўлса унинг елкасидан тортиб сувдан чиқариш зарур. Агар чўкаётган киши қутқараётган киши ҳаракатига ҳалақит берса, унда қутқараётган одам бу ҳолатдан тезроқ қутулиб, ёрдамни давом эттириши керак.\nСувдан чиқариб олинган кишини териси кўкариб, томирлари шишган бўлса қутқарилган кишини бошини кўкрагидан паст қилиб, қорни билан ёрдам бераётган кишининг букилган тиззасига ётқизилади. Сўнгра бармоққа даструмол ёки тоза дока ўраб унинг оғзи ва томоғи бегона нарсалардан тозаланиб ташланади. Кейин орқа елкаси томондан икки курак ўртаси босилади, шунда ўпка, ошқозонга тушган сувлар ташқарига чиқиши керак. Бу ишни тезда амалга оширилмаса чўккан одам ичидаги сувлар 4-5 минутдан кейин қонга ўтиб у ҳалок бўлиши мумкин.\nАгар сувдан қутқарилган кишининг териси оқарган бўлса, унинг нафас йўлларига сув кирмаганлигини билдиради. Бундай ҳолда зудлик билан бурун ёки оғизга ҳаво пуфлаш, юкни массаж қилиш усули билан суъний нафас олдиришга киришиш зарур\nСинишлар ва лат ейишлар. Инсон организмида суякларнинг синиши ёки чиқишини шу жойнинг ишиб кетиши, одатий бўлмаган қийшайиш ва оғриқ туфайли аниқлаш мумкин. Бундай пайтда биринчи вазифа шикастланган бўғинларни қўзғалмайдиган тинч ҳолатини сақлаш керак. Лат еган жойни яхлатиш зарурдир. Бу тадбир оғриқни қолдириш билан биргаликда зарар етмаган жойларга ҳам путур етказмасликни таъминлайди ваш у ўринда беморни касалхонага олиб боришда ёрдам беради. Бундай ҳолатни сақлаш синган ёки чиққан жойга фанер, картон шиналар қўйиш ёрдамида таъминлаш мумкин. Шиналарни қўйиш ва уни боғлаш вақтида имкон қадар лат еган жойни аввалги ҳолатини ўзгартирмасликка ҳаракат қилиш керак.\n1. Сув манбасининг 12 йил давомида кузатилган гидрологик маълумотлар тахлили асосида математик статика хисобларини қўллаб ГЭСнинг хисобий йили аниқланади.\n2. МБИ да сув энергетик ва сув хўжалик хисоблар асосида ГЭСнинг хисобий сув сарфи аниқланди Qгэс = 120 м3 / с,\nГЭС ўрнатилган турбиналар сони n = 3 та\nТурбинанинг сув сарфи QT = 40,0 м³/с\nпараметрлари аниқланади. Қабул қилинган турбина РО 82– ВМ\nЭ  407 043 210,4 квт*соат\nK  18 000 000 у.е\nЭз  900 000 у.е\nС 0,0022 у.е/квт *соат\n3.\tГидроэнергетические установки. Под ред. Д. С. Щавелева. Л., Энергоиздат, 1981 г.\n4.\tГидроэлектростанции малой мощности. Под ред. В.В. Елистратова. - Санкт- Петербур, СПбГПУ, 2005, 431с.\n5.\tМухаммадиев М.М., Низомов О.Х. Гидротурбиналар. Ўќув ќўлланма.- Т., 2006, 152 бет.\n6.\tГубин Ф.Ф., Кривченко Г.И. Гидроэлектрические станции - М., Энергия, 1980, 367 ст.\n7.\tМухаммадиев М.М. Гидроэнергетикага кириш. Марузалар матни. ТошДТУ, Тошкент, 2006, 71 бет.\n8.\tИльиных И.И. Гидроэлектростанции. – Москва, Энергия, 1978, 322 ст.\n9.\tШавелев Д.С. и др. Использование водной энергии. – Л., Энергия, 1976, 655 ст.\n10.\tСоколов Д.Я. Использование водной энергии. Москва, Колос, 1965, 446 ст.\n11.\tСхема развития малых ГЭС в системе Минводхоза Узбекистана на период до 2010 года. Часть 1. – Т., 1992, 151 ст.\nTeglar: билан турбинанинг ани1179ланади турбина ани1179лаш унинг ташкил танлаш Турбинанинг мумкин бўлади бўйича 1179илади диаметри 1179абул асосида ишлаб асосий Тошкент бўлган\nАббосхан Собирханович Тўраев


Жорий йилнинг 19 сентябрида Қонунчилик палатасида парламент қуйи палатаси Спикери Н.Исмоилов раислигида бўлиб ўтган Норма ижодкорлиги фаолиятини такомиллаштириш концепциясини амалга ошириш комиссиясининг навбатдаги мажлиси мана шундай муҳим масалаларга бағишланди.\nЙиғилишда таъкидланганидек, давлатимиз раҳбарининг 2018 йил 8 августдаги мазкур масалага доир Фармони ҳамда тасдиқланган Концепция норма ижодкорлиги фаолиятини янги сифат босқичига кўтаришга хизмат қилмоқда.\nЎтган даврда Концепцияни бажариш борасида муайян ишлар амалга оширилди. Хусусан, шунга тааллуқли “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳрири биринчи ўқишда қабул қилинди.\nБундан ташқари, қонунларни тизимлаштириш (кодификациялаштириш), тўғридан-тўғри амал қиладиган қонунларни қабул қилиш, уларни аҳолига тезкор етказиб бериш учун электрон базаларга жойлаштириш ва шарҳлаш, лойиҳаларни ишлаб чиқиб, идоралар билан келишишда ягона электрон тизимга ўтиш, қонун ҳужжатлари таъсирини баҳолашда замонавий механизмлар жорий қилинмоқда.\nНорма ижодкорлигида жамоатчилик иштирокини кенг таъминлашда электрон тармоқларнинг хизмати катта бўлмоқда. Фуқароларга фикр билдиришлари учун реал имкониятлар яратилмоқда. Бу интернетда “Mening fikrim” портали орқали муваффақиятли амалга оширилмоқда. Унда етарлича овоз олган лойиҳалар парламентда кўриб чиқилмоқда.\nМажлис иштирокчилари Концепциянинг бажарилишида ҳали бир қатор камчиликлар учраётганини ҳам алоҳида таъкидлаб ўтдилар.\nЖумладан, Концепцияда белгиланган аксарият вазифалар норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш, келишиш, экспертиза ва жамоатчилик муҳокамасидан ўтказиш, аҳолига етказишда замонавий ахборот технологиялари ютуқларидан кенг фойдаланиш билан боғлиқдир. Бу вазифалар тегишли ҳисоботларда бажарилди, деб кўрсатилаётган бўлса-да, аслида айни йўналишдаги ишларда сусткашликка йўл қўйилмоқда. Айниқса, ҳисоботларда “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида” Қонуннинг янги таҳрирда ишланиши Концепцияда белгиланган кўпгина вазифаларнинг ҳал этилишини таъминлашига шаъма қилиш ҳолатлари учрайди.\nБундан ташқари, мажлисда Концепцияда белгиланган “ақлли тартибга солиш” модели кўзда тутган ҳолатлар, яъни нормаларни қўллашда вужудга келадиган оқибатларни ҳисобга олиш, фуқаро ва тадбиркорлар учун фойда-зарарини ҳисоблаш, коррупция ҳолатларига олиб келадиган нормаларни аниқлаш борасида белгиланган дастурлаштириш ишларини бажаришда Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги фаолияти суст эканлиги уқтириб ўтилди.\nЙиғилишда тўғридан-тўғри ишлайдиган қонунларни қабул қилишга зўр берилаётган бир пайтда қонуности ҳужжатларининг салмоғи камаймаётганлиги хавотирли эканлиги таъкидланди.\nЙиғилишда сўзга чиққанлар норма ижодкорлиги фаолиятида ҳуқуқий экспертизанинг роли жуда катта эканини таъкидлаш билан бирга, мазкур институт амалда заиф ҳолда ишлаётгани, айниқса, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларига хулоса берадиган тегишли юридик хизмат мутасаддилари кўпинча ўз ишига масъулиятсизлик билан ёндашаётгани қайд этилди. Бу масалада Адлия вазирлигининг фаолияти танқид қилинди.\nТанқидий-таҳлилий руҳда ўтган тадбирда кўрсатиб ўтилган камчиликларни бартараф этиш, Концепцияда белгиланган устувор вазифаларни тўла-тўкис бажаришга қаратилган тавсияларни ўз ичига олган қарор қабул қилинди.\nКўришлар сони: 488


Андижонда милиция “Дамас” ҳайдовчиларини кечаси билан ихтиёрий-мажбурий тарзда навбатчилик қилишга, йўл-патрул хизмати ходимларини шаҳардаги назорат постларига бепул ташишга мажбурлаётганини айтишмоқда. Андижон Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси мулозими Озодлик билан суҳбатда шаҳарда "Осойишталик посбонлари" тадбири ўтказилаётгани ва шу тадбир доирасида “Дамас” ҳайдовчиларидан ёрдам сўралаётган бўлиши мумкинлигини айтди.\nАндижонлик ҳайдовчилардан бири Озодлик билан суҳбатда ўзи ва ҳамкасблари кун бўйи йўловчи ташиб, кечаси милицияга бепул хизмат қилишга мажбурланаётганини айтади.\n-Тўхтатиб машина техпаспортини олиб қўяди. Кейин тўртта милиция ходими машинага минади, “кетдик” дейди. Шу билан эрталаб 5 гача уларнинг хизматида, постма-пост юрамиз. Айрим "Дамас"лар томига сирена ҳам қўйиволишган. Шу холатдан норози бўляпмиз, - дейди исми сир қолишини истаган андижонлик ҳайдовчи.\nМилиция билан тортишадиган ҳайдовчиларга эса, қоидани бузгани ва машина жарима майдончасига олиниши мумкинлиги билан пуписа қилинмоқда.\n-Тезликни оширгансан, иккинчи полосага ўтгансан, дейди. Камчилик топади. Айрим ҳайдовчилар навбатчилик қилишдан пул бериб қутилмоқда. 20 минг сўм билан қутулса бўлади. Чунки бу кечаси милицияга хизмат кўрсатгандан арзонга тушади. Навбатчиликда эса, камида 15-20литр бензин кетади. Бунинг устига вақт кетади. Туни бўйи навбатчилик қилгандан кейин уйга бориб кун ярмигача ухлашдан бошқа чора қолмайди, - дейди андижонлик “Дамас” ҳайдовчиси.\nАндижон Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси мулозими Озодлик билан суҳбатда “Дамас” ҳайдовчиларидан ёрдам сўралаётган бўлиши мумкинлигини тасдиқлади.\n- Ҳозир Андижонда "Осойишталик посбонлари" тадбири ўтказиляпти. Шу тадбир доирасида айрим ҳайдовчилардан қонун доирасида ёрдам сўралаётган бўлиши мумкин. Лекин, ҳеч ким ҳайдовчиларни бунга мажбурлаётгани йўқ, - деди Андижон милицияси мулозими.\nЎзбекистон Ички ишлар органлари тўғрисидаги қонуннинг 20 – моддасида милиция ходимлари ташкилот ва фуқароларнинг транспорт воситаларидан фойдаланиш тартиби ҳамда мулк эгаси кўриши мумкин зарари ва сарф-ҳаражатларини қоплаш тартиби белгилаб қўйилган.\n“Ташкилотлар ва фуқароларнинг транспорт воситаларидан мажбурий тарзда фойдаланганлик натижасида харажатлар қилинган ёки зарар етказилган тақдирда, шунингдек транспорт воситасининг эгасига мулкий зарар етказилган тақдирда ушбу харажатларнинг ёки зарарларнинг ўрнини ички ишлар органлари томонидан қоплаш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади”, - дейилган қонунда.\nЛекин, ҳайдовчилар милиция уларга ҳатто ёнилғи пулини бермаётганини айтишди.\n- Ҳеч бўлмаса газимизни қуйиб беринг, десак “ватан учун хизмат қилябсан” дейди. Мана шу ҳолат бизни ғазаблантиряпти, - дейди андижонлик ҳайдовчи.\nЎзбекистонда “Дамас” ҳайдовчилари милиция хизматига жалб этилиши биринчи марта рўй бераётгани йўқ.\nЎтган йилги пахта мавсумида Ўзбекистоннинг бир қанча вилоятларида, жумладан Андижонда ҳам милиция "Дамас" машиналарини тўхтатиб, уларни ҳашарчиларни ташишга мажбурлагани ҳақда Озодлик хабар берган эди.


Ал-ҳикам ал-атоийя 50 – ҳикмат - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nАл-ҳикам ал-атоийя 50 – ҳикмат\n16 сентябр 2016 й.\n50 – ҳикмат\nلا صغيرة إذا قابلك عدله و لا كبيرة إذا واجهك فضله\nАгар сенга Унинг адолати рўбарў бўлса гуноҳнинг кичиги йўқ. Агар сенга Унинг фазли робарў бўлса гуноҳнинг каттасийўқ.\nЯъни Аллоҳ таоло сени Ўз адолати билан ҳисоб китоб қилса, сенинг кичкина гуноҳларинг ҳам катта гуноҳдек кўрилади. Чунки сен, Аллоҳ таоло бераётган неъматларнинг шукронасини ҳам адо этмаган ҳолингда гуноҳлар содир этишлигинг - бу адолат билан олиб қаралганда азоб ва жазога лойиқ иш. Зеро қул ўз ҳожасини амридан ҳаргиз чиқмаслиги лозим.\nАммо Аллоҳ таоло сенга ўз фазлу карами ва лутфи марҳамати билан қараса унда сенинг ҳар қандай гуноҳларингни ҳам кечириб юбориши мумкин. Чунки У зотнинг фазли кенг, марҳамати чексиздир. У зот ширкдан бошқа ҳар қандай гуноҳни Ўз фазлу карами билан Ўзи хоҳлаган бандасидан кечиб юборади. Шу сабабли ҳазрати Пайғамбаримиз соллоллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилган муборак ҳадисларини эсла ва уни англа! У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳеч ким ўз амали - қилган яхшиликлари билан билан жаннатга киролмайди”, дедилар. Чунки ҳеч қайси инсон ҳам Аллоҳ таоло берган неъматларининг шукронасини адо қилолмайди. Шукронаси адо қилинмаган неъматлари билан бирга яна гуноҳ ҳам қилган бўлса ва уни Аллоҳ таоло Ўз адолати билан ҳисоб китоб қилса унинг ҳалок бўлиши тайин. Шунинг учун жаннатга кирганлар У зотнинг фазлу марҳамати ва ёрдами билан киради. Аллоҳнинг фазлига эришиш учун эса у зотга маҳбуб бўлган амалларда бардавом бўлиш лозим. Аллоҳнинг фазлу марҳаматини инсонга келтирадиган, жалб қиладиган нарса У зотнинг йўлида юриш – амрларини бажариб қайтарган ишларидан қайтиш – тийилишдир. Унинг фазли ва марҳаматига эришсанг қилган баъзи катта – кичик гуноҳларингни кечириши муҳаққақ. Аммо Унинг йўлидан оғишиб бошқа йўлларда сарсон бўлсанг, У зотнинг марҳаматидан мосуво бўласан ва ҳисобинг қаттиқ бўлади. Сен кичкина деб ўйлаётган гуноҳларинг ҳам Аллоҳга нисбатан қилингани учун катта ҳисобланади ва адолат юзасидан ҳолинг вой бўлади.\nЭй инсон, ўзингдек бир инсонга муҳаббат қўйсанг унинг тоғдек айбу хатолари ҳам кўзингга кўринмайди. Раббингга муҳаббат қўй, Унинг неъматларини тафаккур қил ва шундай амал қилгинки, Аллоҳ ҳам сени яхши кўрсин…


Триатлон бўйича мусобақалар иштирокчиси мусобақанинг сузиш қисмида маррага бир неча метр қолганда вафот этди\n09:38 / 13.07.2015\nРоссиянинг Владимир вилоятидаги Гусь-Хрустальний шаҳрида кросс-кантри-триатлон бўйича ўтказилган “Баринова роша-2015” мусобақаларида 41 ёшли спортчи Сергей Фомин вафот этди. Спортчи 150 метрлик масофага сузиш, 6,5 км.лик велокросс, 1,5 км.лик югуриш бўйича мусобақаларни ўз ичига олган қисқа масофадаги пойгада иштирок этаётганда мусобақанинг биринчи босқичи – 150 метрлик масофага сузаётганда маррага бир неча метр қолганда аҳволи ёмонлашган. Бу ҳақда ТАСС ахборот агентлиги хабар бермоқда.\n“Мусобақа бошида ҳамма сувга ташланди. Сувда одам кўп бўлгани учун қутқарувчилар унинг ёнига етиб боришлари қийин бўлди. Қутқарувчилар унинг ёнига етиб келишганда, спортчи жонсиз ҳолда бўлгани қайд қилинди”, деб айтмоқда Владимир вилояти бўйича Фавқулодда вазиятлар вазирлиги бош бошқармаси матбуот хизмати раҳбари Екатерина Шулаева.\nНохуш воқеадан кейин мусобақалар тўхтатилди. Аниқланишича, спортчилар мусобақага тиббий кўрикдан ўтказилмаган ҳолда қўйилган.


36859 Ўқиш режими + -\nАбу Юсуф Ёқуб ибн Исҳоқ ал-Киндий араб файласуфи. Ал-Киндий асарларининг аксарияти бизгача етиб келмаган. Унинг «Ақл ҳақида», «Жон ҳақида мулоҳаза», «Ашъёларнинг таърифи ва баёни», «Бешта субстанция ҳақида китоб» каби асарлари машҳур. Уларнинг кўпчилиги риёзиёт, мантиқ, фалсафа ва бошқа фанларга бағишланган.\n«ҚАЙҒУДАН ХАЛОС БЎЛИШ »\nАл-Киндий кишиларни қайғудан халос бўлишига ёрдам берадиган 10 та тавсияни келтиради:\n1.Ҳар қандай қайғу кимнингдир (бизнинг ёки бировнинг) ҳаракатининг натижаси бўлгани учун, бизни хафа қиладиган ишларни қилмаслик лозим.\n2.Агар бировнинг ҳаракати туфайли қайғуга чўмган бўлсангиз, ундан халос бўлиш учун аввалги қайғули ҳолатдан қандай чиққанингизни эсланг.\n3.Қайғу вақтинчалик ҳолат бўлиб, ҳаттоки уни бошидан кечирганлар ҳам ҳаётдан завқ олиб, хурсанд бўлишлари мумкин.\n4.Муаммолар ҳамда қийинчиликлар ҳаётимизнинг ажралмас қисми экан, киши улар мавжуд бўлган дунёда яшашни ўрганиши керак.\n5.Ҳасад одамни заҳарлайди. Шунинг учун кимдир сиздан кўра кўпроқ нарсага эга эканини тан олишингиз даркор.\n6.Ҳар бир бандага ризқни яратган Аллоҳ беради. Бирор нарсани бой берсак, демак бу Аллоҳнинг иродаси ила юз берган. Аксинча, бирор нарсага эга бўлсак, у ҳам Аллоҳнинг иродаси билан бўлади. Шундай қилиб, кимдир йўқотган жойда яна кимдир қўлга киритади.\n7.Киши ҳаётида кўпгина катта заруратга эга бўлмаган нарсаларга талпинади, етиша олмагач, қайғу-аламга чўкади. Шунга қарамасдан Парвардигори Олам дунёни шундай яратганки, ҳаттоки улкан китнинг ҳам кундалик ризқи (насибаси) тайин. Шунинг учун аслида керак бўлмаган нарсаларга кучни кетказмаган яхши.\n8.Ҳар бир нарсанинг асл моҳиятини тушуна олишлик (кўра билишни) ўрганиш лозим. Ёмон кўринган эмас, балки чиндан ҳам ёмон нарсалардан нафратланиш керак. Ҳатто ўлимнинг ҳам ижобий тарафи бор – киши ердаги дард-аламлар маконини тарк қилади.\n9.Айрила туриб (йўқотган ҳолимизда) ҳали ҳануз эга бўлиб турган маънавий ва моддий бойликларимизни ёдда сақлаш даркор.\n10. Ҳар бир ёмонликда бир яхшиликни кўра билайлик. Ахир ҳар бир йўқотиш билан келажакда бизни кутаётган қайғу ва йўқотишлар сони камаймоқда.\nГўзал Дадамуҳаммедова тайёрлади\n“Mазҳабсизлик – бидъатдир” мавзусида тадбир бўлиб ўтди\nМуслима опа-сингилларимиз садақаи жория қилишда пешқадам бўлишди\nМарҳабо Каримова ижодидан (4-қисм)\n02:22 / 23.03.2019 680\nОлмаота шаҳрида «Аёл ва дин» мавзусида халқаро форум ўтказилди\n«Gazeta.kz» сайтининг хабар беришича, 4 март куни Олмаота шаҳрида ўтказилган «Аёл ва дин» халқаро форумида Қозоғистонлик қизларни қозоқ халқининг маданияти ва давоми...\n08:15 / 21.12.2016 1460\nҚУРАЙШ СУРАСИНИНГ ФАЗИЛАТЛАРИДАН БИРИ\nАйюб Сабри Пошо Миръотул Ҳарамайн китобида Шайх Аҳмад Духонийдан ўша пайтда Маккаи Мукаррамада тарқалган вабо ўлати ҳақида шундай нақл қилади Бундан бир муддат давоми...\n19:13 / 06.12.2020 1593\n08:29 / 10.11.2016 1665


18 февраль, 2019, 13:48 963\nСуперлигада клуб сони 10 та қолдирилиши мумкин\nЎзбекистон Профессионал футбол лигаси 2019 йилги мавсумга жиддий ҳозирлик кўрмоқда. Ҳозирга қадар ташкилотимиз эски регламентни тартибга келтирди, футболчи ва мураббийлар учун умумий шартномаларни ишлаб чиқди. Айни вақтда ПФЛ бош лига ҳомийлари, шунингдек, бир қатор суғурта компаниялари, трансляция масалалари юзасидан манфаатли келишувлар бўйича иш олиб бормоқда.\nРежага кўра, Суперлиганинг 2019 йилги мавсуми мартнинг илк кунидан старт олиши керак эди. Бироқ футбол клублари лицензиялаш талабларини якунлаб улгурмади. Суперлигада клуб сони 10 та қолдирилиши мумкинлиги борасида аввал ҳам хабар берилган бўлса-да, бу ҳолатдан айрим жамоалар тўғри хулоса чиқармаган.\nМарт ойидаги ФИФА кунлари, шунингдек, Ўзбекистон олимпия терма жамоасининг Токио-2020 йўлидаги саралаш учрашувлари туфайли клублар 29 мартдан бошлаб 2-тур учрашувларини ўтказади. Бунга қадар сара футболчилар аргентиналик ҳамда сербиялик терма мураббийлари ихтиёрида бўлади. ФИФА кунлари давом этаётган бир вақтда ПФЛ кубоги беллашувлари бўлиб ўтади. Мазкур кубокда ғолиб чиққан жамоага “А” Про-лигаси учун имтиёзли йўлланма тақдим этиш режалаштирилган.\nПФЛ 2019 йилги мавсум формат қандай бўлишини 12 та клубга мослаб тузиб чиққанди. Аммо юқорида кўрсатилган муддатларга қадар клублар ишларини якунлаб улгуришмаса, улар автоматик равишда битта қуйи лигага туширилади. Жамоанинг халқаро майдонда иштирок этиши ёки совринли ўринлар учун курашиш қудратига эга эканига эмас, лицензиялаш талабларининг бажарилишига биринчи галда эътибор қаратилади.\nМаълумот учун, февраль ойининг сўнгги кунида ПФЛ вакиллари ОФК комиссияси билан учрашиш учун Куалама-Лумпурга йўл олади. Бунда лицензиялаш талаблари, улардаги барча жиҳатлар ОФК вакиллари билан муҳокама қилинади. Айнан 2019 йилдан бошлаб ЎФА клубларга қўйилаётган талабларни оширган бўлиб, бунда ташкилот Япония танлаб олган йўлдан юришга қарор қилган. Яъни, миллий лицензиялаш талабларига жавоб бера оладиган клублар ОФК лицензиялаш комиссияси талабларига ҳеч бир қийинчиликсиз мос келиши шарт.\nШу йилнинг 1 май кунига қадар эса барча футбол клублари учун 2020 йилги мавсум талаблари акс этган регламент расман тақдим этилади. Клублар йил давомида шунинг устида ишлаши керак бўлади. 31 октябрь куни эса ПФЛ лицензиялаш жараёнини якунлайди. Мазкур муддатдан бир кун кеч қолган жамоаларнинг аризаси қабул қилинмайди. Яъни, 2020 йил учун қадам ноябрь ойи бошланмай турибоқ қўйилади.\nПрофессионал футбол лигаси қуръа ва чемпионат старти каби маросимлар санаси очиқланиши бироз кечиккани учун футбол мухлисларидан узр сўрайди. Шунингдек, давлат корхоналари бераётган тайёр пулга жамоа тузаётган клуб раҳбарларини ўз ишига масъулият билан ёндошишга чақиради.\nпфлдагилар байрамлар санасини билармикин?\n8 март куни байрамку ҳаммани уйида. стадионга ким бораркин?\nПФЛ “Пахтакор”га ҳам ваъда қилинган мукофот пулини тўлади


Алишер Қодиров айрим россиялик мансабдорларга нисбатан санкция қўллаш таклифини билдирди\n2-09-2021, 12:59 1 966\nАввалроқ россиялик сиёсатчи Владимир Жириновский Афғонистондаги вазият ҳақида гапирганини ёзган эдик. ЛДПР партияси раҳбари МО давлатлари Россия таркибига кирсагина уларга ёрдам бериши мумкинлигини билдирган эди.\nМиллий тикланиш раҳбари Алишер Қодиров россиялик ҳамкасбининг сўзларига жавоб қайтарди. Қодиров изоҳ бера туриб Уинстон Черчилл айтган гапни иқтибос келтирди: “... аккиллаган лайчаларнинг ҳаммасига тош отаверсанг, манзилингга етиб боришинг қийинлашади”.\nЧерчилль бу гапи билан Жириновскийга ўхшаган одамларни назарда тутган бўлса керак. Сўнгги вақтларда Россия ҳукумати Марказий Осиё давлатларида русларга нисбатан ҳурматсизлик қилаётган алоҳида субъектларга санкция киритмоқда. Лекин, ҳукумат ўзларининг вакиллари бошқа миллатларга нисбатан ҳурматсизлик қилса жим туряпти. Бу иккиюзламачилик эмасми? МОда шундай чиқишлар сабаб руслар билан алоқа ёмонлашмоқда. Ватанимизга нисбатан мана шундай ҳурматсизлик қилганларга санкция киритишимиз керак, деб ҳисоблайман, – дейди сиёсатчи.\nМард 5 сентябр 2021 17:11\nПопулизм.акш сенаторимидинг сен санксиянг утарди узбдаги коррупция ва лаганбардорлик овж ,,(мухтаром,)деплар\nNega 5 сентябр 2021 09:14\nНега бизнинг узбеклар актив эмас. Шу сайтнинг русча вариантидаги комментларни укиб екангни ушлайсан киши. Шунака соткин, хоинлар борми ичимизда деб. Русларнику гапирмасаям булади, улар кайси СНГ давлатида яшамасин уша давлатнинг Россия таркибига киришини хохлайдиган 5-колонна\nАдолат 4 сентябр 2021 08:45\nМана ҳақиқий популист. Бу гаплар одамларнинг эътиборини тортиш учун айтилган шунчаки ҳаввойи гаплар эканлигини ҳамма жуда яхши билиб турибди. Ваҳолангки, бу иш республика парламенти томонидан амалга оширилса бўлади. Лекин минг афсуски ҳеч қайси депутатнинг бунга журъати етмайди. Қодиров эса умуман журъатиз.\nУткирбек 2 сентябр 2021 19:35\nБўларкану ақлли фикрлар айтса\nНосир 2 сентябр 2021 15:57\nЖириновский ким узи У битта шоввинист Калласи билн уришиб колган.Мияси айниган чол.У билн тенглашишни кераги хам йук.Узимизни Халкимизни Муоммолари билн шугуланинглар хурматли Пр. к га номзодлар.Узбни коррупция босдику хамма сохани.Шунга бош котиринглар.Узокда хурган Итга тош отгандан.\nАзик 2 сентябр 2021 14:47\nТуппа тугри гап.Кейин Россияга дипломатик нота юбориб бу ахмокни конуний жазолашни сураш керак.\nСоя 2 сентябр 2021 13:43\nМана шундай ЧИКИШЛАРИНГИЗ хурматга лойик Хурматли Кодиров.Хамма амалдорларда хам сизга ухшаган ВАТАН туйгуси булса, зур булар эди. Лекин бу Туйгунгиз канчалик Юракдан, буниси факат Сизга ва Яратганга маьлум. Барибир, шунисига хам Рахмат.\nАнвар Мирзо 2 сентябр 2021 13:38\nҚодировни унча хурмат қилмасамда, шу сафар у тўғри гапирибди.\nШавкат Мирзиёев нима учун Жаҳонгир Ортиқхўжаев Тошкент шаҳри ҳокими этиб тайинланганини айтди\nШавкат Мирзиёев Тошкентда сайловчилар билан учрашув давомида пойтахт ҳокими ҳақида гапирди. Бу ҳақда EVERYDAY.UZ мухбири хабар қилди....\nЎзбекистон янгиликлари » Сиёсат » Алишер Қодиров айрим россиялик мансабдорларга нисбатан санкция қўллаш таклифини билдирди


16.03.2017 й. Гамбург, Германия. Бугун “Газпром” — ФИФА ва Футбол бўйича 2018 жаҳон чемпионатининг расмий ҳамкори — “Футбол дўстлик учун” халқаро болалар лойиҳасининг шу йил 26 июн кунидан бошлаб 3 июл кунигача Санкт-Петербургда (Россия) бўлиб ўтадиган бешинчи мавсуми старт олганини эълон қилди.\n“Мен 2016 йилги мавсумда ўйинчи сифатида иштирок этган эдим. Лойиҳанинг бир бўлаги бўлиш- бу лойиҳанинг ҳар бир ёш элчиси учун янги имкониятларни очиб берадиган улкан муваффақият. Агар ёшим 12 да бўлса, янги мавсумнинг иштирокчиси бўлиш ва бошқа йигитлар билан бирга футбол майдонининг майсазорида тўп тепиб ўйнаш учун қўлимдан келган ҳамма нарсани қилган бўлар эдим!, - -деди “Марибор” ФК ёшлар таркибининг асосий ўйинчиси Рене Ламперт.\n“Футбол дўстлик учун” лойиҳасининг охирида Форум иштирокчилари “Санкт-Петербург Арена” стадионида Конфедерациялар кубоги -2017 финал ўйинини томоша қиладилар.\n“Газпром” келажакка мўлжалланган дунё миқёсидаги лойиҳаларни амалга оширмоқда ва “Футбол дўстлик учун” бунга айнан мувофиқ келади. Атиги тўрт йил мобайнида иштирокчи – мамлакатларнинг сони саккиз маротаба кўпайди. Бу йил Санкт-Петербургда бир пайтнинг ўзида тўрт қитъанинг ёш футболчилари учрашишади. Бу эса ижтимоий лойиҳамизнинг қадриятлари бутун сайёрамиздаги болалар ва ўсмирлар учун тушунарли ҳамда муҳим эканлигини билдиради”, -деди “Газпром” ОАЖ Бошқарувининг раиси Алексей Миллер.\n“Газпром”нинг ташаббуси – бутун дунёдаги болаларни тинглаш имкониятини беради. Биз “Футбол дўстлик учун” дастурининг мақсадлари ва энг муҳим қадриятларини 100 фоиз қуллаб-қувватлаймиз". Биз дастур ташкилий қўмитасининг Футбол бўйича FIFA 2018 жаҳон чемпионатигача барча ташаббусларига кўмаклашишдан жуда хурсанд бўламиз”- деди ФИФА тижорат директор Флипп Ле Флок\n“Футбол дўстлик учун” халқаро болалар ижтимоий дастури “Газпром” ОАЖ томонидан “Газпром-болалар учун” глобал ижтимоий дастури доирасида амалга оширилмоқда.Лойиҳанинг мақсади - болалар футболини ривожлантириш, ҳар хил мамлакатларнинг болалари ўртасида толерантликни ва ҳар хил маданиятларга ҳамда миллатларга нисбатан ҳурмат ҳиссини тарбиялаш. Иштирокчилар қўллаб-қувватлайдиган ва илгари сурадиган муҳим қадриятлар: дўстлик, тенглик, одиллик, соғлиқ, тинчлик, фидокорлик, ғалаба, анъаналар ва шон-шараф.\n“Футбол дўстлик учун” лойиҳасининг махсус мукофот – “Тўққиз қадрият” кубоги. Бу ғаройиб ўлжа ҳар йили лойиҳанинг қадриятларини ҳаётга татбиқ этадиган ижтимоий ташаббусларни амалга ошираётганлиги учун профессионал футбол клубларидан бирига топширилади. Ғолибни “Футбол дўстлик учун” лойиҳасида иштирок этувчи мамлакатларнинг барчасида бўлиб ўтадиган овоз бериш йўли билан лойиҳанинг ёш элчилари танлайдилар.\nҲар йили лойиҳага бутун жаҳон бўйлаб минглаб иштирокчилар қўшилмоқдалар. Лойиҳанинг амалга оширилиши мобайнида унинг жўғрофияси анча кенгайди – 2013 йилда 8 мамлакат қатнашган бўлса, 2017 йилда 64 мамлакат иштирок этади. Юзлаб ёш футболчилар “Футбол дўстлик учун” ҳаракатининг ва ўз мамлакатларида унинг қадриятларининг элчиларига айланмоқдалар. “Футбол дўстлик учун” лойиҳасининг рамзи – Дўстлик Билагузугини – бутун жаҳон бўйлаб 400 мингдан зиёд инсонлар, шу жумладан болалар, катталар, машҳур спортчилар ва журналистлар, артистлар ва сиёсатчилар ва ҳар хил мамлакатларнинг президентлари тақиб юрадилар.\n“Газпром” — глобал энергетика компанияси. Асосий фаолият йўналишлари —газ, газ конденсати ва нефть геологик қидирув ишлари, қазиб олиш, ташиш, сақлаш, қайта ишлаш ва сотиш (шу жумладан мотор ёқилғиси сифатида), шунингдек иссиқлик ва электр қувватини ишлаб чиқариш ва сотиш. Компания Россия ҳудудида, Африка, Яқин Шарқ, Европа, Лотин Америкаси, Ўрта, Жанубий ва Жануби-шарқий Осиё мамлакатларида фаолият кўрсатади.\n“Газпром” табиий газ захираларининг миқдори ва уни қазиб олиш ҳажмлари бўйича жаҳондаги энг йирик компания бўлиб ҳисобланади, газ россиялик истеъмолчилар ва 30 дан зиёд мамлакатларга етказиб берилади. “Газпром” Россиянинг етакчи нефть ишлаб чиқарувчилари тўртлигига киради, иссиқлик электр энергетикасида ўрнатилган қувватлар ҳажми бўйича биринчи ўринни эгаллайди, шунингдек иссиқлик қувватини ишлаб чиқариш бўйича жаҳонда пешқадам бўлиб ҳисобланади.\nИшлаб чиқариш фаолиятини фаол ривожлантириш билан бир қаторда “Газпром” ижтимоий лойиҳаларга улкан эътиборини қаратади. Компания кўплаб халқаро ҳамда Россия миқёсидаги спорт ташкилотлари ва тадбирларини қўллаб-қувватлайди.


25 сентябрь, 2020, 23:47\nОзарбайжон чемпионатида тўп сураётган футболчимиз ҳақида.\nОзарбайжоннинг “Кешла” клубида фаолият олиб бораётган Шоҳруҳ Гадоевнинг у ердаги фаолияти қандай кечаётгани хусусида охирги пайтларда маълумотлар чиқмаётганди. Шу сабабли Sports.uz мухбири ушбу легионеримиз билан боғланди.\n- Ўзингиз ҳам яхши билсангиз керак, пандемиядан кейин мамлакатлардаги чемпионатлар аста-секин бошланяпти, - деб гап бошлади Гадоев. - Шу қаторда Озарбайжонда ҳам футбол чемпионатига старт берилди. 21 август куни биринчи тур ўйинлари ўтказилган. Ўшанда мен ҳам жамоамнинг асосий таркибида майдонга тушгандим. Аммо 75-дақиқада тиззамдан қаттиқ жароҳат олиб, майдонни тарк этдим. Шу сабабли таркибдан четга чиқиб қолдим ва бунга ҳам бир ойдан ошиб қолди. Ҳали умумий гуруҳга қўшилганим йўқ. Шунинг учун ўйинларда иштирок эта олмаяпман. Ҳозирча шифокорларнинг назоратидаман.\n“Бир ҳафталарда майдонга қайтсам керак”\n- Жамоамиздаги шифокорлар ҳам менга жиддий эътибор қаратяпти. Клубда ҳамма тезроқ соғайиб сафга қайтишимни кутиб турибди. Шу жумладан, мураббийларимиз ҳам тезроқ соғайишимни истамоқда. Менимча, бир ҳафталарда майдонга қайтсам керак. Жамоамиз эртага тур ўйинини ўтказгач, машғулотларга қўшиламан.\n“Европа Лигасида тўп суришга иштиёқим баланд эди”\n- Тўғри, Европа Лигасида ўйнашни жуда истагандим. Лекин бундай юқори даражадаги мусобақада иштирок этиш насиб қилмаган экан. Жароҳат эса спортнинг бир қисми. Жамоамнинг Европа Лигасидаги учрашувини томоша қилдим. Бу каби катта мусобақаларда кучсиз жамоанинг ўзи бўлмайди. Рақибимиз жиддий эди. Лекин “Кешла” ҳам ўша ўйинга жиддий тайёргарлик кўрганди. Омад туфайлигина рақиб пенальтилар сериясида ютиб кетди. Албатта, мени ҳам ўша ўйинда тўп суриш хоҳишим баланд эди. Аммо менга бундай имконият насиб қилмади. Майли, энди ички чемпионатда яхшироқ қатнашиб, келаси йили Европа лигасида ўйнамоқчиман. Ўйлайманки, футболчиларнинг Европа Лигасида ўйнаш иштиёқи кучли бўлади. У ерда эса юқори савиядаги клублар қатнашишади. Бу эса ҳар бир футболчига катта тажриба мактаби бўлиб хизмат қилади.\n“Озарбайжон клубларида камида тўрттадан легионер бор”\n- Озарбайжонга қишда келгандим. Шундан бери адашмасам, “Кешла” сафида 9 та учрашувда майдонга тушдим. Кейин эса ҳамма жойда бўлгани каби бизда ҳам карантин жорий этилди. Ҳисобим бўйича учта жамоага қарши ўйинда ўйнаганим йўқ. Кейин эса ўзингизга маълумки, жароҳат олдим. Тўғри, Озарбайжон чемпионатида жамоалар кам, чунки у ерда 8 та иштирокчи қатнашади. Шунга қарамай, рақобат кучли. Ҳеч ким шунчаки ютқазишни хоҳламайди. Кўрсангиз, ҳар бир учрашувда охиригача курашишади. Албатта, улардан ўрнак оладиган тарафлари бор. Масалан, “Карабах”, “Нефтчи” каби етакчилари Европа Лигасида иштирок этади. Таркибларида кучли легионерлари бор. Умуман айтганда, Озарбайжон чемпионатидаги барча клубларида камида тўрттадан хорижлик футболчи бор.\n“Клубим билан ҳали шартномам бор, ниманидир режалаштирмаяпман”\n- Маҳаллий чемпионатга мослашиб кетганман. Жамоанинг ички муҳити ва Озарбайжон ҳаётига кўникишим қийин кечмади. Ҳали кейинги тақдирим тўғрисида ўйлаганим йўқ. Чунки менинг клубим билан ҳали шартномам бор. Эртага нима бўлишини билмаймиз. Шу боис ниманидир режалаштираётганим йўқ. Қолганини вақт кўрсатади. Ўзимни ноқулай ҳис қилаётганим йўқ. Менга бўлган эътибор ҳам яхши, оилам ҳам шу ерда.\n“Учта турдан бери ғалаба қозона олмаяпмиз, жамоамга ёрдамим зарур”\n- Ҳар қаерда легионерларга талаб катта бўлади. Шунга яраша улардан кўп нарсани кутишади. Тушунаман, легионермисиз, у ҳолда маҳаллий ўйинчилардан кучли бўлишингиз лозим. Акс ҳолда мураббийлар ўзининг маҳаллий футболчиларини қўйишни бошлашади. Ҳаммаси футболчининг ўзига боғлиқ. Легионер бўлиб янада ўсиш мумкин ёки аксинча. Клубимдагилар эса менинг тезроқ соғайиб сафга қайтишимни кутишяпти. Мен ҳам иложи борича тезроқ жамоамга ёрдам бермоқчиман. Устига-устак жамоам учта турдан бери ғалаба қозона олмаяпти. Менинг ёрдамим “Кешла”га жуда зарур эканлигини яхши тушуниб турибман.\n“Ойлик маошимни кесишларига рози бўлдим, чунки...”\n- Бутун дунёда карантин бўлганидан кейин кўплаб клубларда маошлар борасида саволлар келиб чиқди. Ўша пайтда ҳам бизга бир-икки ой маошларимизни вақтида беришди. Кейин эса клуб раҳбарияти инқироз пайтида футболчилардан илтимос қилган ҳолда ойлик маошларни 10-20 фоизга қисқартириш ҳақида сўрашди. Албатта, улар бундай қарорга ўз-ўзидан келмади. Бу борада раҳбарият биз ўйинчилар билан маслаҳатлашишди. Натижада футболчиларнинг ойлик маошларидан ушлаб қолишди. Шуларнинг қаторида менинг ҳам ойлик маошимни кесишди. Аммо бу борадаги муносабатим яхши. Боя айтганимдек, клубдагилар вазиятни тушунтиришди ва илтимос қилишди. Шу сабабли розилик билдирдик.


Федерация тадбиркорларни инсофга чақиради - Istemol\n“Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги”нинг берган маълумотига кўра, “…стандарти 1- жадвал буйича — 1 гугурт кутиси ичида ўртача 40 та ва энг ками 37 та гугурт чўпи бўлиши керак”.\nЎзбекистон истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерацисига аҳоли томонидан 1 дона гугурт қутиси ичидан донаси кам чиқаётганлиги бўйича шикоят аризалари келиб тушди. Федерация мутахасислари ушбу масала юзасидан текширув ишларини олиб борди ва тадбиркорларга ушбу масала бўйича қонуний жиҳатдан огоҳлантирди.\nАгарда сизнинг истеъмолчи сифатидаги ҳуқуқларингиз бузилаётган бўлса, Ўзбекистон истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерацисининг 1091 қисқа рақами ёки Ўзстандарт агентлигининг (998-78)150-23-00 ишонч телефони орқали маълум қилишингнизни сўраймиз.\nҳимоя қилиш жамиятлари федерациси


ЎзА - Арнасой балиқларининг ноласини ким эшитади?\n14.06.2019 11:06:33 Чоп этиш версияси\nАрнасой балиқларининг ноласини ким эшитади?\nАйдар-Арнасой кўллари тизимининг Тузкон ҳудудида амалга оширилган экологик ҳашарда сувдан 4 тоннадан зиёд маиший чиқинди чиқариб ташланди.\n“Айдар-Арнасой кўллар тизими” давлат унитар корхонаси маъмурияти маълумотига кўра ҳашарда 112 нафар кўнгиллилар иштирок этиб, турли пластмасса, резина, полиэтилен каби чиримайдиган, сунъий ашёлардан иборат чиқинди Фориш туманининг чиқинди полигонига олиб бориб ташланган.\nЎтган асрнинг 1968-69 йил қишида қор ўта кўп ёғиши ва кўкламнинг серёғин келиши туфайли Чордара сув омборига сиғмай қолган сув Арнасой ботиғига ташлаб юборилиши, Сангзор дарёси ва сойлардан кўп миқдорда сел келиб қуйилиши натижасида сув сатҳи Тузкон кўлида 10 метрга, Айдар ботиғида 22 метрга кўтарилиб, Жанубий Қизилқум яйловларнинг катта қисми сув остида қолиб кетади. Шу тариқа атроф-муҳитга жиддий ўзгариш киритган янги Айдар-Арнасой кўллари тизими пайдо бўлди.\nЯнги пайдо бўлган сув ҳавзасининг бўйи 170-180 километрга, эни 10-15 километр, шарқий қисми 40-45 километргача чўзилиб, умумий сатҳи 2 минг 300 квадрат километрдан ортиқ майдонни ишғол қилган. Ўтган асрнинг 80-90 йилларида кўлга Чордара сув омборидан ташланган сув миқдорининг ортиб бориши билан унинг хажми янада катталашди. Шундай қилиб, Жиззах ва Навоий вилоятлари ҳудудларида шимолда Қизилқум чўли, жанубда Шимолий Нурота тоғ тизмалари, шарқда Жиззах дашти билан чегараланган ҳудудда катталиги жиҳатидан Марказий Осиёда Орол, Балхаш, Иссиқкўлдан кейин тўртинчи ўринда турадиган йирик сув ҳавзаси юзага келди.\nРеспубликамиз ҳукумати юртимизнинг ноёб табиий сув ҳавзаларидан бири бўлган Айдар-Арнасой кўлларидаги биологик хилма-хилликни муҳофаза қилиш бўйича табиат бойликларидан оқилона ва самарали фойдаланишга доимий эътибор қаратиб келаётир. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг жорий йил 22 апрелдаги “Айдар-Арнасой кўллар тизимининг биологик ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори ижросини таъминлаш мақсадида ҳар ойнинг биринчи шанбасида ҳавзаларда ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш, сув тубини чиқиндилардан тозалаш ишлари амалга ошириш белгилангани ҳам ушбу эътиборнинг амалдаги самарасидир.\n– Экологик ҳашар Айдар-Арнасой кўллари тизими йирик сув ҳавзаси сифатида дунё харитасидан ўрин олгандан буён ярим асрлик даврда амалга оширилган энг хайрли ишлардан бири бўлди, – дейди “Айдар-Арнасой” кўллар тизими давлат унитар корхонаси раҳбари ўринбосари Илҳом Бекмирзаев. – Гап ҳашарда бажарилган ишнинг ҳажми ҳақида эмас. Чунки кўлдаги минглаб тонна зарарли чиқиндидан тўрт тоннаси чиқариб ташланиши билан кўп нарса ўзгармайди. Бироқ бу иш кўлдан фақат ўз эҳтиёжимизни қондириш учун фойдаланиб қолмасдан, уни она табиатнинг бир бўлаги сифатида асраб-авайлашимиз ҳам зарурлигини эслатгани билан аҳамиятлидир.\nБиз ушбу сув ҳавзасига фақат истеъмолчилик назари, яъни кўпроқ балиқ овлаш мақсади билан қараймиз. Табиатнинг неки бойлиги бўлса, ундан аввало инсон фаровонлиги учун фойдаланилади. Табиат ато этган ноёб табиий сув ҳавзаси Айдар-Арнасой кўлларидан ҳам шу мақсадда фойдаланиб келаётирмиз.\nАммо ушбу ҳавза моддий фаровонлик манбаи бўлиш билан бир вақтда юртимиз ҳайвонот ва наботот оламининг ноёб турларини сақлаб келаётган ҳудудларидан бири сифатида алоҳида ўрин тутади. Кўл пайдо бўлгандан буён ўтган даврда ҳудудда ўзига хос экотизим вужудга келди. Бугун ҳавза ва унинг атрофида халқаро ва республикамиз “Қизил китоб”ларига киритилган кўплаб ўсимлик ва жониворлар яшаб келаётир.\nЭндиликда бу сув ҳавзаси фақат ўзи эгаллаган ҳудуд учун эмас, унинг атрофида яна катта ҳудудлар табиати билан умумий экологик тизимни ташкил этиб, атроф-муҳит ва инсонлар ҳаётининг таркибий қисмига айланди. Шу боис уни асраб-авайлаш ҳам фақат ҳудудда яшовчиларнинг, фаолият кўрсатувчиларнинг эмас, катта экомаконда яшовчи кўплаб одамларнинг ҳам она табиат олдидаги бурчини қанчалик чуқур англаб етишига ҳам боғлиқ бўлиб қолди.\nШу ўринда бир аччиқ ҳақиқатни тан олиш керак. Вилоятнинг барча ҳудудида кўлнинг балиғини истеъмол қилиб, унинг табиатидан завқланаётган одамлар айни пайтда ҳавзани минглаб тонна нотабиий чиқиндилар билан ифлослантиришга ҳам ўз улушларини қўшаётир. Чунки ҳудуддаги Сангзор дарёсидан тортиб, захкаш зовурлару сой ва ариқлар, барча оқар сувлар Арнасойга қўйилади.\nБу оқар сувларнинг ўзанида эса чиқинди ташламаган жойнинг ўзи йўқ. Ҳар куни сув бўйидаги минглаб ҳовлилардан челаклаб чиқинди оқизилиши, дарё, канал, ва сойларга машиналарда тонналаб тўкиб кетилиши оддий ҳолга айланган. Биров билиб, биров билмай қилаётган табиат ва жамият олдидаги бу жиноятнинг тўлиқ олдини олишнинг ҳозирча уддасидан чиқилгани йўқ.\nТўғри, шу кунларда дарё ўзани, каналлар, ариқлар қирғоғида уюм-уюм чиқиндилар ўтган йилгига қараганда камроқ. Бироқ бу одамларга инсоф кириб қолганидан ё назоратнинг кучайганидан эмас асло. Кўклам серёғин келиб, кунора бўлиб турган селлар барча чиқиндиларни сўнги манзилга – Арнасойга оқизиб кетди.\nМасалан, Ғаллаорол тумани марказидан ўтган тўртта канал суви Сангзор дарёсига қўшилиб, Арнасойга қуйилади. 1969 йилги кучли сув тошқинидан сўнг туман марказини селдан ҳимоя қилиш учун қурилган каналлар бу йил кўклам жуда асқотди.\n– Шу каналлар туфайли кейинги эллик йилда келган катта сел беталафот ўтди, – дейди ғаллаороллик кекса шифокор Умрзоқ Элмуродов. – Одатда ҳеч бир табиий офат яхшиликка эмас. Аммо бу йилги селлар каналларга тўлдирган чиқиндиларни ҳам оқизиб, табиатга жинояткорона муносабатимизнинг ашёвий далилларини ҳам кўздан яширди. Гарчи чиқинди биздан юз километр олисдаги Арнасойга оқиб кетган бўлса-да, бу билан гуноҳимиз ювилиб қолган эмас албатта. Чунки, сувни ифлослантириш, унга ахлат ташлаш жуда катта гуноҳ. Бу билан биз она табиатнинг ноёб неъмати сувни заҳарлаяпмиз. У балиқ орқали яна ўзимизга қайтаётир. Бу зарарли моддаларни ўзимиз, фарзандларимиз истеъмол қиляпмиз.\nАрнасойдан анча олисда яшаётган отахон бежизга куйинмаётир. Туркистон тоғининг Моргузар, Нурота тизмалари бағридан бошланиб, Бахмал, Ғаллаорол, Зомин, Фориш, Ш. Рашидов туманларидаги минглаб қишлоқлардан сойлар Сангзор дарёси, Қли ташламаси, вилоятнинг чўлдаги барча туманлари ҳудудидан ўтган Катта Мирзачўл канали, Жиззах бош коллектори сувлари орқали оқаётган чиқиндилар ҳажмини тасаввур этиш қийин.\nБундан ташқари, Айдар-Арнасойга йил давомида тинимсиз зарарли, ҳатто заҳарли моддаларни тинимсиз етказиб бораётган тизим ҳам ишлаб турибди.\nЖиззах шаҳридаги канализация тизими бир кеча-кундузда 50 минг куб метр куб оқава сув ўтказиш қувватига эга. Тармоққа шаҳардаги хонадонлардан ташқари ижтимоий соҳа иншоотлари ҳамда “Жиззах” эркин иқтисодий зонасида жойлашган ишлаб чиқариш корхоналарининг оқава сувлари ташланмоқда.\nЖиззах шаҳрининг 1982 йилда қурилган оқава сувларни тозалаш иншооти 2012 йилда авария ҳолатига келиб тўхтатилгандан буён ишламайди. Натижада оқава сувлар тозаланмасдан тўғридан-тўғри Улгурсой каналига ташланиб, Арнасойга етиб бормоқда. Бу кўл суви таркибида турли ортиқча моддаларни кўпайтириб, экологик мувозанати бузилишига олиб келаётир.\nБу муаммони ҳал этиш устида маҳаллий раҳбарият кўпдан бош қотириб келаётир. Ва ниҳоят, Осиё Тараққиёт банки иштирокида “Жиззах шаҳрида канализация тизимини ривожлантириш лойиҳасини амалга оширишга киришилди. Лойиҳада вилоят маркази ва қишлоқлар канализация тизимларини босқичма-босқич кенгайтириш, тозалаш иншоотини замонавий инвестицион лойиҳалар асосида қуриш ҳамда қувватларини ошириш кўзда тутилган. Ҳозир лойиҳа бўйича иш ҳам, Арнасойга заҳарли оқова оқиши ҳам давом этаётир.\nКўл табиатига етказилаётган зарар фақат шулар эмас. Кўп йиллар балиқ овлашда фойдаланиб келинган синтетик тўрларнинг сув тубида қолиб кетганлари ҳам бор. Балиқчилик хўжалигини, қирғоқбўйи экотуризмини ривожлантиришда амалга оширилган ишларнинг барчаси ҳам экологик хавфсизлик талаблари тўлиқ мос олиб борилган, дейиш қийин.\nШунинг учун республика ҳукумати томонидан Айдар-Арнасой кўллар тизимининг биологик ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини янада ошириш бўйича белгилаётган чора-тадбирларида биологик ресурслардан фойдаланиш, шу жумладан, табиатни муҳофаза қилишга оид қонун ҳужжатлари талабларига сўзсиз ва қатъий риоя қилинишини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Шу мақсадда Айдар-Арнасой кўллар тизими дирекцияси зиммасига маҳаллий ҳокимликлар, манфаатдор вазирликлар ва идоралар ҳамда балиқ овлаш фаолияти билан шуғулланувчи хўжаликлар билан биргаликда ҳар ойнинг биринчи шанба куни Айдар-Арнасой кўллар тизими ҳудудида ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ва кўллар тубини чиқиндилардан тозалаш ишларини амалга ошириш вазифаси юклатилган.\nШунингдек, ҳукумат қарори билан Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси Навоий ва Жиззах вилоятлари ҳудудий бошқармаларининг Айдар-Арнасой кўллар тизимининг акваториясида куну тун фаолият юритадиган назорат пунктлари ташкил этилиб, уларнинг махсус автомашиналар, катерлар, юқори аниқликдаги ерни масофадан зондлаш воситалари ва дастурлари, GPS навигаторлар, видеокузатув воситалари билан жиҳозланган учувчисиз учадиган аппаратлар, видеокузатув тизими, электр генераторлар, алоқа воситалари, зарур инвентарь ва бошқа моддий-техника воситалари билан таъминлаш чоралари кўрилаётир.\nБу кўрилаётган чора-тадбирларнинг барчаси бир мақсадга – она табиатнинг бир бўлаги бўлган ушбу сув ҳавзасининг табиий бойликларидан оқилона ва самарали фойдаланишга, атроф-муҳитга зарар етказмасликка қаратилган. Экологик талабларнинг тўлиқ бажарилишини таъминлаш, ҳавзадаги балиқларнинг, сут эмизувчиларнинг, судралиб юрувчиларнинг, бу ерда қишлайдиган ва қўниб ўтадиган қушларнинг яшаши, кўпайиши учун жуда муҳим. Шунинг учун амалга оширилаётган катта ишлардан тортиб, жамоатчилик иштирокида ҳашар ўтказишдан ҳам кўзланган мақсад шу. Буни энди одамлар тушуниб етмоқда.\n– Бизнинг тирикчилигимиз, рўзғоримиз маъмурчилиги шу кўлдаги тирикчилик орқасидан, – дейди “AYDAR-ALBATROS” хусусий корхонаси раҳбари Нуриддин Келдиев. – Кейинги йилларда кўлнинг ҳосилдорлиги сезиларли камайиб кетди. Ўтган йиллар давомида кўлнинг экологик мувозанати ўзгариши натижасида балиқларнинг кўпайиши қийин бўлмоқда. Шунинг учун ҳукуматимизнинг балиқчиликни ривожлантиришда амалга оширилаётган ишларда табиатни муҳофаза қилиш бўйича қонун талабларининг бажарилиши устидан қатъий назорат ўрнатаётгани жуда тўғри, деб ҳисоблайман. Бу талабларга тўлиқ риоя қилиниши бизни хатолардан асрайди.\nЛекин кўлдаги муаммоларнинг ечими ҳам, унинг иқтисодиётимиздаги ўрни ҳам фақатгина шу ерда ишлаётган одамлар фаолиятига боғлиқ эмаслиги, шу ҳудудда амалга оширилаётган ишлар билан чегараланмаслиги ҳам аниқ кўриниб турибди. Кўлда табиий мувозанатни сақлаб туриш, унинг табиатига зарар етказмаслик учун барча дарёларимиз, ариқ ва каналларимизга чиқинди ташлашни тўхташимиз керак. Чунки барча дарёлар, каналлар, зовур ва ариқлар суви Арнасойга оқиб боради. Демак, бу ҳавзанинг бугуни ва келажаги ҳар биримизнинг она табиат олдидаги фарзандлик масъулиятини қандай ҳис этишимизга боғлиқ.


Ўзбекистон 27 сентябрь 10:48 282\nРеспублика Гидрометеорология маркази 27—30 сентябрь кунлари учун об-ҳаво маълумотини эълон қилди.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 28—29 сентябрда баъзи жойларда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 27 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 25—30 даража иссиқ, 28 сентябрда кечаси 10—15 даража илиқ, кундузи 20—25 даража иссиқ, 29 сентябрда кечаси 10—15 даража, кундузи 13—18 даража, 30 сентябрда кечаси 6—11 даража, кундузи 13—18 даража илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 28—29 сентябрда баъзи жойларда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 27 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 30—35 даража иссиқ, 28 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 25—30 даража иссиқ, 29 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 20—25 даража иссиқ, 30 сентябрда кечаси 8—13 даража илиқ, кундузи 18—23 даража иссиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 28—29 сентябрда баъзи жойларда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 27 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 30—35 даража иссиқ, 28 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 27—32 даража иссиқ, 29 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 22—27 даража иссиқ, 30 сентябрда кечаси 10—15 даража илиқ, кундузи 20—25 даража иссиқ бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 28—29 сентябрда баъзи жойларда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 27 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 33—38 даража иссиқ, 28 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 30—35 даража иссиқ, 29 сентябрда кечаси 14—19 даража илиқ, кундузи 27—32 даража иссиқ, 30 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 23—28 даража иссиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 29 сентябрда баъзи жойларда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 27—28 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 27—32 даража иссиқ, 29 сентябрда кечаси 12—17 даража илиқ, кундузи 25—30 даража иссиқ, 30 сентябрда кечаси 10—15 даража илиқ, кундузи 20—25 даража иссиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишни ўзгартириб, ғарбдан 7—12 м/с тезликда эсади, 28—29 сентябрда 15—20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 27—29 сентябрда 12—17 даража, 30 сентябрда 8—13 даража илиқ, кундузи 27 сентябрда 25—30 даража иссиқ бўлади, 28—30 сентябрда 13—18 даража илиққача пасаяди.