Панжшернинг Толибон қўлига ўтиши МОга қандай хавф солади – Леонков - 08.09.2021, Sputnik Ўзбекистон\nҲарбий эксперт Алексей Леонков Sputnikка берган махсус интервьюсида Панжшердаги вазият ва "Толибон"* МОга қандай хавфлар туғдириши мумкинлиги ҳақида айтиб... 08.09.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТолибон* вакили Забихулло Муджохид 6 сентябрь куни берган баёнотида, Толибон*га қаршилик кўрсатган Афғонистоннинг ягона ҳудуди Панджшер устидан ғалаба қозонилганини маълум қилган эди.Ахмад Масуд бошчилигида ўзларини Афғонистон миллий қаршилик фронти деб атаётган исёнчилар эса кураш давом этаётганини таъкидлашмоқда.Панжшер дарасида аслида нималар содир бўлмоқда? Қайси манбаага ишониш керак. Яқин вақт ичида вазият қандай ўзгаради ва бу Европа ва Марказий Осиё давлатларига қандай хавфлар туғдириши мумкин? Бу ҳақида ҳарбий эксперт Алексей Леонков қуйидагиларни маълум қилди. Толиблар қасос ҳақида орзу қилмоқдаМужоҳид ва Масуд турли, бир-бирига зид фикрлар билдиришмоқда. Уларнинг баёнотларини ҳозирча тасдиқлаб ёки инкор этиб бўлмайди. Леонков айтишига кўра томонларнинг ҳеч бири назоратни йўқотганини тан олмайди.“Ҳар қандай можарода ахборот аниқлигини 10/1 деб қабул қилиш керак, - дейди эксперт. Томонлар ё ўз йўқотишларини камайтириб кўрсатишмоқда ёки рақиб томон қурбонлари сонини ошириб кўрсатишмоқда. Ё бўлмаса ҳудудни тўлиқ назорат остига олганликларини даъво қилишмоқда. Ана шундай қарама-қарши маънодаги маълумотлар бизга 3 сентябрдан буён етиб келмоқда. Гоҳ Панжшер таслим бўлди, гоҳ бунинг акси, гоҳ Аҳмад Масуд қочди деган хабарлар тарқалмоқда, лекин буларнинг барчаси ҳақиқатдан йироқ”.Аслида жуғрофий хусусиятларига кўра, Панжшер дарасини эгаллаб олиш жуда мушкул, деб ҳисоблайди Леонков.Алексей Леонков айтишига кўра, бу Толибоннинг Панжшер дарасини эгаллаб олишга қаратилга иккинчи уринишдир. Ана шу фактнинг ўзи ҳам жангариларни мотивация қилиши мумкин. Бу сафар улар олдинги мағлубиятлари учун қасос олишга ҳам уриниб кўришлари мумкин.Бу сафар “Толибон”* томонидан Панжшер устида ғалаба қозониш жуда муҳим. Чунки бу жой дунё ҳамжамияти назарида ҳар доим ҳеч кимга бўй сўнмаган ҳудуддир.Ҳозир бутун дунё бу ердаги вазиятни кузатиб турибди, лекин аралашаётгани йўқ.“Толибон”* ҳозир ҳам террорчи ташкилот сифатида қолмоқда. Ҳеч бир Ғарбий давлат, Россия ёки БМТ унга ўз мунсобатини ўзгартиргани йўқ. Ундан ташқари Толибон* амнистия эълон қилди ва рақибларни жазоламоқда. Будан кадрлар баъзан ижтимоий тармоқларда ҳам пайдо бўлмоқда. Демак, Толибон* ҳукумат бошига келганидан сўнг қилаётган ишлари олдин берилган ваъдаларга ҳеч ўхшамган. Афғонистонга чегарадош мамлакатлар эса эҳтиёткор позицияни эгаллашмоқда.37 миллион кишига ким озиқ-овқат беради?Афғонистон келажаги мушкуллашишига яна бир сабаб бор, мамлакатда иқтисод йўқ, дейди Леонков.“Толиблар ҳатто Панжшерни бутунлай тўсиб қўйишса ҳам, маҳаллий аҳоли у ерда 100 йиллаб яшаши ва жон сақлаши мумкин. Лекин у ерларни яхши билмай туриб киришга уринганларнинг ҳоли вой бўлади. Улар оч қолишлари мумкин”, - дейди эксперт.Умуман олганда, озиқ-овқат муаммоси – яқин орада бутун Афғонистонни қамраб олиши мумкин.“Америкаликлар кетиш олдидан, Ғани ҳукумасти тасрруфида бўлган барча ҳисоб рақамларини блоклаб қўйишган эди. “Толибон” улардан фойдалана олмайди.АҚШ мамлакатни тарк этиши билан бир вақтда даромад манбаалари ҳам тугади. Хўш энди Толибон* 37 миллион аҳолини қандай боқади?Ўз ҳудудлари орқали ўтган транзит йўлларидан Толибон* йилига $2 млрд.гача даромад оларди. Ҳозир бу манбаалар ҳам йўқ.Европа хавф остидаЯқин вақт ичида Толибон учун ягона даромад манбаи – АҚш қолдириб кетган оғир қурол-аслаҳаларни кимгадир сотиш. Лекин бунинг учун уларга логистик операциялар амалга ошириши керак. Масалан танкни Яман ёки Ливияга етазиб бериши керак бўлади.Лекин америкаликлар қолдириб кетган кўчма зенит-ракета мажмуаларини, толиблар сотиб юбормаса керак. Ушбу қурол дунё ҳамжамияти учун энг катта хавф солади.Балким шу сабабли Европа ва АҚШ ўзини Афғонистондан узоқроқ сақлашга ҳаракат қилмоқда. Шу сабабли улар барча фуқароларини ва ҳатто элчиларини ҳам Афғонистондан олиб чиқиб кетишмоқда.Афғонистонга қўшни мамлакатлар ҳам Толибон* билан ҳамкорликдан қандай бирор фойда бўлишига ишонмайди. Дарҳақиқат мамлакатда ҳеч қандай саноат йўқ, йирик конлар йўқ. Ким билан ҳамкорлик қилиш ҳам номаълум. Эҳтимол Толибон ҳукумат бошида узоқ қолмас. Балким унинг ўрнини "Ал-Қоида” эгаллар. Сурия тажрибасидан келиб чиққан ҳолда, биз террорчилар билан гаплашиб бўлмаслигини жуда яхши биламиз.Инклюзив ҳукуматми ёки режим?Шу кунга қадар Толибон* эълон қилган инклюзив ҳукумат ташкил қилиш тўғрисидаги баёнотларга ам ишонч йўқ.“Улар на бирорта иқтисодий дастур, на сиёсий тузум дастурини эълон қилишди. Фақат шиорлар. Агар ҳукумат инклюзив бўлса унда Афғонистонда яшаётган барча этник гуруҳ вакиллари бўлиши керак”, - дейди Леонков.Эксперт айтишига кўра, бундай ҳукумат таркибига пуштунлар, ҳазоралар, тожиклар, ўзбеклар ва маҳаллий турк жамиятлари вакиллари бўлиши шарт.Халқаро ҳамжямият “Толибон”*нинг БМТдаги чиқишларига қарамасдан уларга ишонмайди. Чунки мамлакатни тарк этишни истайдиган кишилар сони ошмоқда.БМТ баҳолашига кўра, айни дамда 500 минг киши Афғонистондан қочишга тайёр. Одамлар яхши ҳаётдан қочаётгани йўқ. Ушбу ҳолат, Толибон* пропагандасидан фарқли ўлароқ, мамлакатдаги вазиятни яққол кўрсатмоқда.Алексей Леонков билан интервьюнинг тўлиқ вариантини “Sputnik на русском” Уoutube каналида томоша қилинг.* Россия ва бошқа давлатлар ҳудудида таъқиқланган террорчи ташкилот.\nҲарбий эксперт Алексей Леонков Sputnikка берган махсус интервьюсида Панжшердаги вазият ва "Толибон"* МОга қандай хавфлар туғдириши мумкинлиги ҳақида айтиб берди.\nТолибон* вакили Забихулло Муджохид 6 сентябрь куни берган баёнотида, Толибон*га қаршилик кўрсатган Афғонистоннинг ягона ҳудуди Панджшер устидан ғалаба қозонилганини маълум қилган эди.\nАхмад Масуд бошчилигида ўзларини Афғонистон миллий қаршилик фронти деб атаётган исёнчилар эса кураш давом этаётганини таъкидлашмоқда.\nПанжшер дарасида аслида нималар содир бўлмоқда? Қайси манбаага ишониш керак. Яқин вақт ичида вазият қандай ўзгаради ва бу Европа ва Марказий Осиё давлатларига қандай хавфлар туғдириши мумкин? Бу ҳақида ҳарбий эксперт Алексей Леонков қуйидагиларни маълум қилди.\nТолиблар қасос ҳақида орзу қилмоқда\nМужоҳид ва Масуд турли, бир-бирига зид фикрлар билдиришмоқда. Уларнинг баёнотларини ҳозирча тасдиқлаб ёки инкор этиб бўлмайди. Леонков айтишига кўра томонларнинг ҳеч бири назоратни йўқотганини тан олмайди.\n“Ҳар қандай можарода ахборот аниқлигини 10/1 деб қабул қилиш керак, - дейди эксперт. Томонлар ё ўз йўқотишларини камайтириб кўрсатишмоқда ёки рақиб томон қурбонлари сонини ошириб кўрсатишмоқда. Ё бўлмаса ҳудудни тўлиқ назорат остига олганликларини даъво қилишмоқда. Ана шундай қарама-қарши маънодаги маълумотлар бизга 3 сентябрдан буён етиб келмоқда. Гоҳ Панжшер таслим бўлди, гоҳ бунинг акси, гоҳ Аҳмад Масуд қочди деган хабарлар тарқалмоқда, лекин буларнинг барчаси ҳақиқатдан йироқ”.\nАслида жуғрофий хусусиятларига кўра, Панжшер дарасини эгаллаб олиш жуда мушкул, деб ҳисоблайди Леонков.\n“У ерда жуда кўп яшириниш мумкин бўлган жойлар бор. Агар сизда қурол-аслаҳа ва одам етарли бўлса – чекланмаган муддат давомида жанг олиб бориш мумкин. Таъминот амалга оширилаётган яширин йўлакларнинг барчасини назорат остига олиш жуда мушкул”, - дейди эксперт.\nАлексей Леонков айтишига кўра, бу Толибоннинг Панжшер дарасини эгаллаб олишга қаратилга иккинчи уринишдир. Ана шу фактнинг ўзи ҳам жангариларни мотивация қилиши мумкин. Бу сафар улар олдинги мағлубиятлари учун қасос олишга ҳам уриниб кўришлари мумкин.\nБу сафар “Толибон”* томонидан Панжшер устида ғалаба қозониш жуда муҳим. Чунки бу жой дунё ҳамжамияти назарида ҳар доим ҳеч кимга бўй сўнмаган ҳудуддир.Ҳозир бутун дунё бу ердаги вазиятни кузатиб турибди, лекин аралашаётгани йўқ.\n“Толибон”* ҳозир ҳам террорчи ташкилот сифатида қолмоқда. Ҳеч бир Ғарбий давлат, Россия ёки БМТ унга ўз мунсобатини ўзгартиргани йўқ. Ундан ташқари Толибон* амнистия эълон қилди ва рақибларни жазоламоқда. Будан кадрлар баъзан ижтимоий тармоқларда ҳам пайдо бўлмоқда. Демак, Толибон* ҳукумат бошига келганидан сўнг қилаётган ишлари олдин берилган ваъдаларга ҳеч ўхшамган. Афғонистонга чегарадош мамлакатлар эса эҳтиёткор позицияни эгаллашмоқда.\n37 миллион кишига ким озиқ-овқат беради?\nАфғонистон келажаги мушкуллашишига яна бир сабаб бор, мамлакатда иқтисод йўқ, дейди Леонков.\n8 Сентябр, 09:28\n“Толиблар ҳатто Панжшерни бутунлай тўсиб қўйишса ҳам, маҳаллий аҳоли у ерда 100 йиллаб яшаши ва жон сақлаши мумкин. Лекин у ерларни яхши билмай туриб киришга уринганларнинг ҳоли вой бўлади. Улар оч қолишлари мумкин”, - дейди эксперт.\nУмуман олганда, озиқ-овқат муаммоси – яқин орада бутун Афғонистонни қамраб олиши мумкин.\n“Америкаликлар кетиш олдидан, Ғани ҳукумасти тасрруфида бўлган барча ҳисоб рақамларини блоклаб қўйишган эди. “Толибон” улардан фойдалана олмайди.\n“Афғонистон эса, ташқаридан озиқ-овқат, қурол-аслаҳа ва ёнилғи маҳсулотлари олиб келиш ҳисобидан кун кечираётган эди. Демак яқин вақтда, Толибон фойдаланаётган техника тўхтаб қолади. Ким уларга нефт маҳсулотлари олиб келади? Озиқ-овқатни айтмаса ҳам бўлади”, - дейди эксперт.\nАҚШ мамлакатни тарк этиши билан бир вақтда даромад манбаалари ҳам тугади. Хўш энди Толибон* 37 миллион аҳолини қандай боқади?\nЎз ҳудудлари орқали ўтган транзит йўлларидан Толибон* йилига $2 млрд.гача даромад оларди. Ҳозир бу манбаалар ҳам йўқ.\nЕвропа хавф остида\nЯқин вақт ичида Толибон учун ягона даромад манбаи – АҚш қолдириб кетган оғир қурол-аслаҳаларни кимгадир сотиш. Лекин бунинг учун уларга логистик операциялар амалга ошириши керак. Масалан танкни Яман ёки Ливияга етазиб бериши керак бўлади.\nТолиблар янги ҳукуматни эълон қилди, аммо унинг таркиби АҚШга маъқул келмади\n8 Сентябр, 10:41\nЛекин америкаликлар қолдириб кетган кўчма зенит-ракета мажмуаларини, толиблар сотиб юбормаса керак. Ушбу қурол дунё ҳамжамияти учун энг катта хавф солади.\nТолибон* ушбу қурол билан барчани шантаж қилишга ўтиши мумкин. “Агар шартимизга кўнмасангиз, биз бу қуролдан фойдаланамиз” қабилида иш тутиши мумкин. Шундан сўнг ўлчами ихчам бўлган қурол гуллаб-яшнаётган Европанинг бирор жойида, аэропорт яқинида пайдо бўлиши мумкин. Террорчи ракетани оддий фуқаро самолётига нисбатан қўлласа нима бўлади?\nБалким шу сабабли Европа ва АҚШ ўзини Афғонистондан узоқроқ сақлашга ҳаракат қилмоқда. Шу сабабли улар барча фуқароларини ва ҳатто элчиларини ҳам Афғонистондан олиб чиқиб кетишмоқда.\nАфғонистонга қўшни мамлакатлар ҳам Толибон* билан ҳамкорликдан қандай бирор фойда бўлишига ишонмайди. Дарҳақиқат мамлакатда ҳеч қандай саноат йўқ, йирик конлар йўқ. Ким билан ҳамкорлик қилиш ҳам номаълум. Эҳтимол Толибон ҳукумат бошида узоқ қолмас. Балким унинг ўрнини "Ал-Қоида” эгаллар. Сурия тажрибасидан келиб чиққан ҳолда, биз террорчилар билан гаплашиб бўлмаслигини жуда яхши биламиз.\nИнклюзив ҳукуматми ёки режим?\nШу кунга қадар Толибон* эълон қилган инклюзив ҳукумат ташкил қилиш тўғрисидаги баёнотларга ам ишонч йўқ.\n“Улар на бирорта иқтисодий дастур, на сиёсий тузум дастурини эълон қилишди. Фақат шиорлар. Агар ҳукумат инклюзив бўлса унда Афғонистонда яшаётган барча этник гуруҳ вакиллари бўлиши керак”, - дейди Леонков.\nЭксперт айтишига кўра, бундай ҳукумат таркибига пуштунлар, ҳазоралар, тожиклар, ўзбеклар ва маҳаллий турк жамиятлари вакиллари бўлиши шарт.\n“Лекин уларнинг ҳеч бири таклифнома олгани ҳақида хабар йўқ. Демак, ҳукуматни фақат Толибоннинг ўзи ташкил қилмоқда. Афғонистон аҳолиси манфаатлари ҳисобга олингани йўқ. Бу инклюзив ҳукумат эмас – бу режим”.\nХалқаро ҳамжямият “Толибон”*нинг БМТдаги чиқишларига қарамасдан уларга ишонмайди. Чунки мамлакатни тарк этишни истайдиган кишилар сони ошмоқда.\nБМТ баҳолашига кўра, айни дамда 500 минг киши Афғонистондан қочишга тайёр. Одамлар яхши ҳаётдан қочаётгани йўқ. Ушбу ҳолат, Толибон* пропагандасидан фарқли ўлароқ, мамлакатдаги вазиятни яққол кўрсатмоқда.\nАлексей Леонков билан интервьюнинг тўлиқ вариантини “Sputnik на русском” Уoutube каналида томоша қилинг.\n* Россия ва бошқа давлатлар ҳудудида таъқиқланган террорчи ташкилот.


Мен ифлос аёлман! - 22 Ноября 2013 - www.BePuL.NeT\nГлавная » 2013 » Ноябрь » 22 » Мен ифлос аёлман!\nСевиб турмушга чиқдим, хаммаси яхши эди қаёқдаги бир тилла узукка хохишим кетиб турмуш ўртоғимни хар куни асабига тегадиган бўлиб қолганимни сезмадим. Охирги урушганимизда жахл билан чиқиб кетдию, қайтмади. Тонгга яқин уни фақат совуқ дийдорини кўргани шифохонага чақиришди. Авария бўлиб, ўша ерни ўзида оламдан ўтибди. Кимдан қарз олганини билмадиму, шифокорлар нарсаларини берганида шу узук нархидек доллор ёнидан чиқди. Аниқ биламан кетаётганида бир тийини хам йўқ эди. Кимдандир қарз олган. Ўзимни ўлдириб ташлагим келди қани энди атрофдагилар қўйиб берса. Ўлиб кетсам бўлмасмиди мен узим, шунақаям очкўз бўламанми. Тамом бўляпман.\nМана эримни кўмганимга хам бир ой бўлди, шу ой ичида сайтингизга кирмадим. Кира олмадим хам, чунки сайтингизга эрим яхши кўриб кирарди. Ўша бошқа давлатда бўлганимизда ўрганиб қолганди. Биргалашиб мақолалар ёки янгиликлар устида роса бахслашардик. Мана хозир бир ўзим комент ёзяпман. Хар бир ёзганимда кўзларимдан ёшлар тинмаяпти. Илтимос Сайёд, оёғингизга керак бўлса бош ураман бориб, шу коментимни сайтингизга чиқаринг, сизни жуда хурмат қиларди, кўришмоқчи хам эди, насиб қилмади, эримнинг ёрқин хотираси хаққи, одамлар билишсин мени қанчалар нокас бир ифлос аёллигимни, одамлар ўзига хулоса қилиб турмуш ўртоғидан шукр қилишсин. Пул бойлик тилла хаммаси бир пул, эримни соғиниб кетяпман.....\nЖудаям севардим, тилла бўлми хар нарса бўлсин, кўзимга ёғ босди. Худойим кечирсин ман ахмоқни. Қани тирик қолса эди, хеч бўлмаса ногирон бўлсаям ўқирди шуни. Адоий тамом бўляпман. Туғиладиган боламни хам кўра олмади мани ахмоқлигимдан. Туғилса шу чақалоқни кўзига қандай қарайман? Отангни бир тиллага ўлдириб юбордим дейманми. Оламга сиға олмаяпман. Эримни кўмар эканман бугундан бошлаб баданимга бир грамм тилла тақсам тил тортмай ўлай деб қасам ичдим. Худойим мани қаттиқ жазолади, бундан ортиқ бир умрга жазо бўлмаса керак.\nНодир ака кечиринг мани, бир бадбахт нокас хотинингизни кечиринг адаси, мен ифлосга уйланманг экан, турмушга чиқмай хор бўлиб тилла тугул қотган нонга тўймай юрсам тирик бўлармидингиз. Кимлар сизни бахтли қиларди адаси мани кечиринг. Одамлар мани кечиринглар. Тилла тугул нонга зор бўлмасам бўлмасмиди фақат ёнимда бўлсангиз эди, жудаям етишмаяпсиз, жуда соғиндим адаси мани кечиринг ахмоқлик қилдим, кечиринг...\nКатегория: BAXS - TORTISHUV / FIKR MULOHAZA | Просмотров: 426 | Добавил: Bepul_net | Теги: fikr bilidring, tortishing, baxs, bax, fikr-mulohaza, izoh bering, erkin fikr, fikr, nima deysiz?, tortishuv | Рейтинг: 0.0/0


Нўъмон Ҳасанов футболчи ва мураббий сифатида "Пахтакор"нинг биринчи чемпиони\n20:23 / 01.12.2015\nЖорий мавсум Анвар Солиев олий лигада 12-чемпионлигини нишонлади.\nҲақиқий чемпион ва олий лига афсонаси саналган Солиев 8 бор "Пахтакор", 3 марта "Бунёдкор" ва бир бор "Навбаҳор" билан олтин медалларга эга чиққан. У бу борада Ўзбекистон рекордчиси ҳисобланади. Камолиддин Тожиев эса 7-марта жамоамиз билан чемпион деган номга сазовор бўлди.\nМахарадзе, Холмуҳаммедов, Лобанов, Рибкин, Кримец, Ҳошимов, Андреев, Козак, Каримов, Искандеров ва Исматуллаев учинчи бор "Пахтакор" таркибида олтин медаллар соҳибига айланишди. Мерзляков, Пардаев, Машарипов, Сергеев иккинчи, Ораховац ва Соҳибов эса биринчи чемпионликни қўлга киритишди.\nНўъмон Ҳасанов "Пахтакор" футболчиси ва мураббийи сифатида Ўзбекистон чемпионига айланган биринчи инсонга айланди. Ҳасанов футболчилик даврида яна МҲСК ва "Дўстлик" жамоаларида ҳам мамлакатимиз чемпионига айланган. Мураббийлар штабида фаолият юритаётган Анвар Рашидов, Андрей Шипилов ва Григорий Колосовский ҳам бир неча бор олтин медалларга эга чиқишган.


Инсон табиатига зид кўнгилхушликлар - Favvora | билим чашмасидан отилган фаввора\n2016-05-12 2234 Ko'rilgan Хазиналар очқичи 6\nИнсон табиатига зид кўнгилхушликлар\nШайтони лаъин инсонни тўғри йўлдан адаштириш учун кўплаб ҳийла-найрангларни ишга солади. Ўшандай ҳийлалардан бири – одамнинг қалбига номақбул кўнгилхушликларни солиш билан бўлади. Инсон табиатига тўғри келмайдиган ёлғон ишлатиб молга эга бўлиш, бировнинг ҳаққини ўзлаштириш орқали бойлик ортдириш ана ўшандай кўнгилхушликларнинг зиёнли оқибатидир. Айниқса инсон еб-ичишда, кийиниш ва юриш туришда кўплаб зарарли кўнгилхушликларнинг қурбони бўлмоқда. Кўнгли тусаган нарсага етишиш йўлида минглаган машаққатларни бошидан кечиришга, харом йўлларни босиб ўтишига\nАввалги солиҳлик билан яшаб ўтган аждодларимиз еб-ичишда, кийинишда меъёр даражасида истиқомат этганлар. Кўнгилларига келган иш ортидан эргашиб кетмадилар. Чунки улар инсон кўнглининг барча ҳоҳиши фақатгина жаннат манзилидагина бўлади деб ишонишар эди. Бу оламдаги аксар кўнгилхушликлар шайтоннинг ҳийласи деб, эътибор қилишди.\nШайтон одам боласини айнан кўнгли тусаган нарсаси орқали кириб келиб, бошига дунёда ҳам, охиратда ҳам кулфатлар ёғилишига тарафдордир. Шайтони лаъин жаннатдан қувилишдан олдин ҳам Одам алайҳиссалом ва Ҳавога ўшандоқ ҳужумни режалаб, ниятига эришган. Энди эса ўша қувилганининг аламини одам боласидан олиш учун то қиёматга қадар кураш олиб боради.\nНомақбул кўнгилхушликлари қандай ҳийлалардан ҳисобланади?\nАждодлармиз кўнглига келган ишларга қандай муносабатда бўлган?\nШайтон қандай йўл орқали кириб келади ва нималар ёғилишига тарафдор?\nШайтон қачонгача одам болаларига кураш олиб боради?\n“СОДИҚ ЧАВАНДОЗ” 24-қисм\nДунё ва мусулмонлар “Ливан”


Коронавируснинг энг биринчи бемори Ухандаги вирусология лабораторияси ходими бўлган – АҚШ | Qalampir.uz\nКоронавируснинг энг биринчи бемори Ухандаги вирусология лабораторияси ходими бўлган – АҚШ\nОлам\t16 Апрель 2020 14:31 14016\nАҚШ разведкаси коронавирус ҳақида бир йил олдин билганмиди? Трамп жавоб қайтарди\nКоронавирус билан касалланган биринчи одам Хитойнинг Ухань шаҳридаги вирусология институтининг лабораториясида ишлаган. Бу ҳақда кеча, 15 апрель куни Fox News нашри хабар қилди.\nАмерикалик журналистларнинг таъкидлашича, Ухандаги лабораторияда ишловчи ходим у ерда сақланаётган кўршапалакдан вирусни юқтириб олган. Журналистларнинг фикрича, Хитой коронавируснинг пайдо бўлиши бўйича ҳужжатларни халқаро ҳамжамиятдан яширмоқда.\n"Ухандаги лаборатория ходимларининг мақсади биологик қуроллар яратиш бўлмаган. Улар фақат вируслар устида тадқиқот олиб боришган", дейилади нашр хабарида.\nМаълум қилинишича, жорий йилнинг 5 апрель куни Британия ОАВлари разведка маълумотларига таяниб, коронавирус пандемияси Хитойнинг Ухань шаҳридаги лабораториядан келиб чиққани ҳақида хабар қилишган. Таъкидланишича, ушбу лабораторияда вируслар ўрганилган ва хавфсизлик чораларига риоя қилинмаган.\nЯқинда Америка Қўшма Штатлари коронавирус тарқалишида айбдорларни топиш режаларини эълон қилди. Президент Дональд Трампнинг сўзларига кўра, Хитой вирус ҳақида маълумотларни яшираётган бўлиши мумкин.\nҲозирда расмий Пекин барча айбловларни рад этди.\nСўнгги маълумотларга кўра, дунёда коронавирус билан боғлиқ 2 065 906 ҳолат қайд этилган. Касалланганларнинг 517 444 нафари соғайган, 137 124 нафари эса вафот этган. Мавжуд беморлар сони 1 411 338 кишини ташкил қилмоқда.\nАҚШ Хитой Коронавирус Ухань\n27 Февраль 09:21 51115\n28 Февраль 12:08 45579\n28 Февраль 13:38 35765\n27 Февраль 16:47 22818\n28 Февраль 10:04 21834


Тошкент транспорт муаммоларини қандай ҳал қилади? - Daryo\n15:01, 31.03.2016 7206\n28 март, душанба куни ўтказилган матбуот анжуманида Тошкент шаҳри ҳокими Раҳмонбек Усмонов транспорт муаммолари қандай йўллар билан ҳал қилиниши, шунингдек, жамоат транспорти инфраструктурасида яқин келажакда бўладиган ўзгаришлар ҳақида батафсил гапириб берди. «Газета.uz» матбуот анжумани тафсилотларини келтирмоқда.\nТошкент кўчаларида автомобиль транспорти миқдорининг тез суръатларда ўсиб бориши кўплаб магистрал ва чорраҳаларда тирбандликларни келтириб чиқармоқда. 10 йил муқаддам шаҳарда 220–230 минг хусусий ва 30–35 минг ташкилотларга қарашли автомобиль бор эди, бугун эса бу кўрсаткичлар 340–345 минг ҳамда 70 мингга тенгдир.\n2015 йилда эски шаҳар қисмида 5,1 километр узунликдаги Нурафшон кўчаси қурилди. Унинг очилиши автотранспорт воситаларининг шаҳар марказига кечишини бир қадар енгиллаштирди. Илгари «Беруний» метро бекатидан шаҳар марказига машинада 20–25 дақиқа йўл юрилган бўлса, ҳозирда бу вақт 6–7 дақиқани ташкил этмоқда.\nБу йўл ўтказгичлар чорраҳаларда светофорсиз ҳаракатни таъминлаб, автотранспорт оқимини бирмунча тезлаштиради. Ҳисоб-китобларга қараганда, Оқтепа майдонида автотранспорт воситалари ҳаракати жадаллиги соатига 10,5 минг машинани ташкил этади, мўлжалланган кўрсаткич эса 8 минг машинага тенг. Худди шундай, Руставели–Муқимий чорраҳасида соатига режадаги 6 минг ўрнига 11,5 минг, Бунёдкор–Муқимий чорраҳасида режадаги 6 минг ўрнига 8,5 минг машина ҳаракатланади.\nРаҳмонбек Усмонов амалдаги олти трамвай йўналишларининг ёпилиши ҳақидаги ахборотни тасдиқлади. Унинг тушунтиришича, ҳозирда ушбу транспорт воситасидан кунига 20–25 минг ёхуд йилига 10–11 миллион йўловчи фойдаланади. Қиёс учун, автобуслар ҳар куни 720–730 минг, метро — 200 минг, йўналишли таксилар — 70–80 минг йўловчига хизмат кўрсатади.\n«Агар трамвай йўловчиларнинг 15–20–25 фоизини ташиганида, бу бизни ўйлантириб қўйган бўларди. Аммо трамвайга йўловчи ташишнинг 3 фоизи тўғри келмоқда, шу боис биз трамвай ҳаракатини ёпиш ҳамда йўлларни реконструкция қилиш, автобуслар ва йўналишли таксиларни кўпайтириш тўғрисида таклиф киритдик», — деди у.\nБундан ташқари, трамвай йўлларининг 90 фоизи замонавий талабларга жавоб бермаслиги, уларни таъмирлашга эса улкан маблағ сарфланиши маълум қилинди. Битта йўловчини трамвайда ташиш таннархи 2864 сўмга тенг, йўлкира нархи эса 1000 сўм.\n«Бу жуда катта харажат», — деб тан олди шаҳар раҳбари.\nЯқин икки ой ичида барча трамвай йўналишлари босқичма-босқич ёпилади, уларнинг ўрнига тегишли белги ва рақамларга эга автобус йўналишлари очилади. Олти йўналишга жами 80 та Isuzu автобуслари жалб қилинади, айрим йўналишлардаги автобуслар миқдори трамвайлар миқдоридан кўпроқ бўлади. Жумладан, 12-йўналишда 1–2 дона трамвай ишлаётган бўлса, эндиликда уларнинг ўрнини 10 та автобус эгаллайди, 13-йўналишда эса 18 та автобус ҳаракатланади.\nТ12 («Бешқайрағоч» – «Беруний» метро бекати) — 10 автобус;\nТ26 (Қўйлиқ-6 – «Тошкент» вокзали) — 11 автобус;\nТ9 (Чилонзор-25 – «Тошкент» вокзали) — 18 автобус;\nТ13 (Қўйлиқ-марказ – «Тошкент» вокзали) — 18 автобус;\nТ8 («Бешқайрағоч» – Оқтепа майдони) — 10 автобус;\nТ17 («Бешқайрағоч» — Ипподром) — 13 автобус.\n«‘Олмазор’ бекатидан бошлаб метро ташқарида ҳаракатланади», — аниқлик киритди бу масалага шаҳар маъмурияти раҳбари.\nБу йўл аҳолиси бугунги кунда 150 минг кишини ташкил этадиган, аммо яқин йилларда 250–300 мингга етиши кутилаётган олис Сирғали туманидаги транспорт хизматига бўлган эҳтиёжни қондириш имконини беради. Келажакда метрополитеннинг бошқа йўллари ҳам шу тарзда узайтирилади.\nЮқорида тавсифланган режаларнинг амалга оширилиши яқин 30–40 йил давомида шаҳарда транспорт соҳасида бирор муаммо келиб чиқишидан хавотирланишга ўрин қолдирмайди, деб ишонтирди Раҳмонбек Усмонов.\n«20–30 йилдан бери таъмирланмаган йўллар бор, аммо бу муаммо ҳал этилмоқда. Бу маҳаллалар ичидаги йўлларга ҳам тааллуқлидир», — деб қўшимча қилди Усмонов.\nШунингдек, келажакда йўллар тақсимотининг Европа стандартларига ўтилиши шубҳасиз эканлиги айтилди. Бугун ҳаракатланиш бўлакларининг кенглиги 3,5–3,7 метрга тенг, аммо машиналар ва ҳатто автобуслар олдингига нисбатан анча ихчамлашди, шу боис бўлакларни 3 метргача торайтириш мумкин. Бу ҳаракатни тартибга солиш баробарида алоҳида йўл участкаларининг ўтказиш салоҳиятини оширишга ёрдам беради.\n16:43, 02.10.2020 111556\n17:26 Бугун 255\n17:11 Бугун 683\n17:00 Бугун 2173\n16:57 Бугун 3114\n20:47, 21.10.2020 93196\n22:14, 20.10.2020 92631\n19:59, 21.10.2020 82994


«Юлдузлар жанги». «ПСЖ»да асосий етакчи ким бўлади?\nSept. 19, 2017, 11:17 a.m. 5165\n«Болакай, нари тур, тепишга халал берма». Эҳтимол, Эдинсон Кавани унга айнан шундай демагандир, аммо видеода шунга ўхшаш гаплар айтилганини сезиш мумкин. Ҳа, Кавани пенальтини ура олмади ва айтган сўзлари учун уялиб қолди.\nАслида бу оддий эпизод. Агар бу бошқа футболчилар билан бўлганида ахборот оқими ичида йўқолиб кетган бўларди. Аммо гап Кавани ва Неймар ҳақида – резонанс кафолатланган, ҳал қилиб олиш керак бўлган иш бор. Французларнинг L`Equipe нашри бу видеоларни кенг таҳлил қилди. Унаи Эмери ва Дани Алвес, кейинроқ Каванининг ўзи изоҳ берди – фақат Францияда эмас, бутун дунёда бу ҳолат кенг муҳокама қилинди. ESPN ва Goal нашрларида урилмаган пенальти куннинг асосий воқеасига айланли. Шундай эпизод шу қадар муҳим бўлиши мумкинми?\nЯнги «ПСЖ» эндигина қурилмоқда, бу футболчилар эса бу жараёндаги асосий иштирокчилар. Аммо клубнинг асосий юлдузи ким бўлади, ким жамоанинг асосий етакчиси бўлади? Ҳеч бўлмаганда асосий пенальтист аниқми? Кўринишидан, Унаи Эмери бу масалада ёрдам бера олмайди. Унинг изоҳи зерикарли: «Пенальтини турли футболчилар ижро этиши мумкин — Неймар ҳам, Кавани ҳам. Улар буни олдиндан келишиб олиши керак эди, менга қолса, иккиси навбат билан тепишсин. Агар улар келиша олишмаса, унда мен қарор қиламан». Бошқача айтганда, мураббий бу юлдузлар масалани уни аралаштирмай ўзлари ҳал қилиб олишини истамоқда. У ҳозирги ҳолат (барча пенальтини Кавани тепиши) ўзини қониқтирмаслигига ишора қилди. Бу ҳолат Неймарни қониқтирмайди…\nГап футболчилар ҳал қилиб олишида эмас. Бундай вазият аввал ҳам кузатилганди. 25 август куни «ПСЖ» «Сент-Этьен»га қарши ўйинда йирик ҳисобда ғалаба қилган, биринчи голни 20-дақиқада Кавани пенальтидан урганди. Ўшанда ҳам Неймар пенальти тепишни истаган – аммо Кавани унга тўпни бермаганди. «Лион» билан ўйинда худди шундай бўлди. Аввалига жарима зарбаси белгиланганда Кавани тепишга чоғланганида Дани Алвес тўпни қучоқлаб олиб, уни Каванидан яширди ва Неймарга бериб юборди. У бразилиялик ватандоши тарафини олиши тушунарли ҳолат.\nКавани Ибраҳимович билан рақобат даврини бошдан кечирган, ўшанда у марказ бандлиги туфайли вингер сифатида ўйнашга мажбур бўлган, у кетгач эса ўзини клубнинг қиролидек ҳис қила бошлади: тажриба, бомбардирлик, юлдузлик. Шунингдек, пенальтист. Энди у нега ўз ўрнини топшириши керак?\nНеймар иккинчи бўлиб қолаётгани, Мессининг соясида қолиб кетаётгани туфайли Каталониядан кетганди. У янги клубида ҳеч нарсани, жумладан, пенальтини ҳам ким биландир баҳам кўришни истамайди. Бу манфаатлар тўқнашуви. Клубга келганига бир ойдан ошиқроқ вақт бўлган бўлсада, уни рози қилиш керак. Бир ойдан ошиқроқ вақт ичида унинг 120 минг футболкаси сотилди.\nҲозирча «ПСЖ» асосан йиллик бюджети Неймар трансфери учун тўланган маблағ миқдорига тенг клублар ичида. Аммо «Лион», таркиби 5 баробар арзон клуб Парижда парижликларга жиддий рақобат кўрсатди, зарбалар беришда икки жамоа кўрсаткичлари деярли тенг бўлди. Мезбонлар гол ура олишмади, учрашув тақдирини икки автогол ҳал қилди. Халқаро майдонда Неймар, Мбаппе ва Кавани бирдам бўлмаса, жиддий муаммолар юзага келиши тайин. Лекин клубда ҳозир атмосфера қандай? Ҳолбуки, охирги хабарларга кўра, ўйиндан кейин кийим алмаштириш хонасида Неймар ва Кавани муштлашиб кетишига бир бахя қолган, футболчилар уларни ажратиб қўйишган.\nМарко Верратти «Тулуза» билан ўйинда икки марта ортдан оёққа ташланган, иккинчи сариқ карточкани олгач, арбитрга ҳақоратли сўзлар айтганди. Уч ўйинга дисквалификация. Эътиборли жиҳати, ўша ўйин якунланиш арафасида ва жамоа ғалабани нақд қилганида бу воқеа рўй берди, италиялик футболчи керак бўлмаган жойда, рақиб ҳудудида қўпол ўйнади. Буни тушунтириш қийин. Лейвин Курзава ҳам айни вақтда можароларга ўралашган, унга мухлислар ҳуштакбозлик қилишади, фирибгарлар шантаж қилишади: футболчи Франция терма жамоаси бош мураббийи Дидье Дешам шаънига тўғри келмайдиган гаплар айтгани ёзиб олинган видеони дастак қилиб, ундан юз минг евро ундиришмоқчи. Дани Алвес Неймар ва Кавани можаросига аралашган. Алвес ҳам жамоанинг янги футболчиси ва ўзига эрк бериб юбормаяптими? Ўйиндан кейин у жаримани ўзи тепмоқчи бўлгани, аммо Неймар тўпни ундан олиб қўйганини айтди. Бу кулгили ҳазил.\nБу аҳволга қарамасдан, «ПСЖ» чемпионатдаги асосий рақибларидан бири «Лион» устидан ғалаба қозонди. ЕЧЛда ҳам «Селтик»ни осонлик билан таслим қилди. Аммо, глобал амбицияларга жавоб бериш учун, клуб катта рақиблар синовидан ўтиши керак. «Бавария» билан ўйин кўп нарсани кўрсатиб беради. Бу ўйин клуб юлдузларини майда жанжалларни унутиб, бирлашишга чақириши мумкин. Ахир клуб 400 млн еврони бекор сарфладими. Ҳозирча Неймарнинг изоҳини кутамиз.\n20 Сентябрь 3441\n20 Сентябрь 2236\n20 Сентябрь 3668\n20 Сентябрь 3988\n20 Сентябрь 264\n20 Сентябрь 13614\n20 Сентябрь 1810\n20 Сентябрь 13801\n19 Сентябрь 13591\n19 Сентябрь 9746\n18 Сентябрь 6905\n20 Сентябрь 34822\n16 Сентябрь 24815\n15 Сентябрь 22967\n18 Сентябрь 16906\n19 Сентябрь 16170


Ушбу китоб Имом Раббоний Абу Закариё Яҳё ибн Шарофиддин Нававий(раҳматуллоҳи алайх)нинг «Қуръонни кўтаргувчилар одобининг баёни» номли асарларидаги баъзи муҳим бобларни ўзида жамлаган. Уни ўзим ва мўмин биродарларим учун Қуръони Каримни ўқиш ва ёдлашда манфаатли бўлсин деб, қисқартирган ҳолда тақдим қилдим.\nМазкур китобнинг муаллифи бўлмиш Имом Нававий ҳазратлари ҳижрий 631 йили Дамашқнинг Наво шаҳрида дунёга келдилар. У киши доимо ҳақиқат устида қоим бўлганлар. Имом Нававий билан Зоҳир Бибрус ўртасида бўлиб ўтган воқеа ҳаммага маълум ва машҳурдир. Подшоҳ Зоҳир Бибрус Ислом душманларига қарши курашда ўз қўшинини молиявий томондан таъминлаш мақсадида халқдан солиқ йиғишга амр этади ва бир қанча фақиҳ олимларни чақириб, улардан фатво ҳам олади, илло Имом Нававий бунга норози бўлиб, фатвога имзо чекмайдилар. Буни эшитган султон Бибрус ғазабланади ва бир мажлис чақиришга аҳд қилади. Кўпчилик ҳозир бўлган бу йиғинда подшоҳ у кишига қараб: «Фақиҳ уламолардан бўлган дўстларинг уруш учун халқдан солиқ йиғишга фатво берганларида нима учун сен қаршилик кўрсатмоқдасан?» − дейди. Шунда Нававий ҳазратлари шижоат билан ва жасурона оҳангда шундай деб жавоб қайтарадилар: «Маълумки, мингта қул ва икки юзта жорияга эгасан. Қулларинг ҳар бири ўз отига эга бўлиб, отининг айили олтиндандир. Жорияларинг эса олтин ва кумушдан бўлган қимматбаҳо тақинчоқлар билан безанган. Агар шуларни ишлатиб, уруш ҳаражатларини тўлдирсанг ҳам, уларнинг ҳеч нарсаси камайиб қолмайди (оч қолмайдилар). Шундай экан, яна нима сабабдан халқдан солиқ йиғиш учун фатво беришим керак?!»\nБу гапларни эшитган султон, тоқатсизланиб: «Агар бир юртда мен билан яшай олмайдиган бўлсанг, менинг мамлакатим (Дамашқ)дан чиқ», − деб бақирди. Лекин ғазаби босилгач, Зоҳир Бибрус ўз фикридан қайтди ва Нававийдан «Сенга қолишлик рухсат берилса ҳам, нима учун кетмоқчисан?» деб сўради. У киши сабот ва олимларга хос бир тарзда «Сенинг ҳузурингда қолишга рози бўлишимни қаердан билдинг. Лекин мен, албатта, кетишим лозим», дея ҳаммани ҳайрон қолдириб чиқиб кетдилар.\nИмом Нававий бир қанча машҳур китобларни тасниф қилганлар. Улардан энг машҳури Имом Муслимнинг саҳиҳларига ёзган шарҳлари, «Риёзус-солиҳийн» («Солиҳлар боғи»), «Ал-азкор ал-мунтаҳаба мин калами саййидил аброр» («Яхшилар саййидининг каломидан танлаб олинган зикрлар»), «Шарҳул-арбаъийн» («Қирқ ҳадис шарҳи») ҳамда фиқҳга оид бошқа китоблар. Имом Нававий ҳижрий 676 йил, ражаб ойида вафот этганлар\nЭй Карим, Маннон ва Улуғ фазилат эгаси бўлган Аллоҳим, бизларни Китобингга чиройли тарзда қайтаргин, уни қалбларимизга ошно ва кўзларимизга нур қилгин ва унинг шарофати билан бизларни ғам-ташвиш ҳамда кулфатлардан аритгин. Эй раҳмлиларнинг раҳмлиси!\n(милодий 1991 йил 13 февраль)\nЎзга динлардан динимизни устун қилиб, иймон йўлига бошлаган, пайғамбарларнинг энг афзали бўлмиш – ҳабиби, халили, бандаси ва Расули Муҳаммадни (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизларга юбориб, унинг шарофати билан бут-санамларга ибодат қилиш ва ширк амалларга барҳам берган ҳамда ул Зотни замонлар оша ўз мўъжизаси билан одамларни лол қолдираётган Қуръони Карим билан азизу мукаррам қилган куч-қудрат, фазлу каромат, хайр-саҳоват соҳиби бўлмиш раҳмдил ва меҳрибон Аллоҳга беҳад ҳамду санолар бўлсин\n«Албатта, Аллоҳнинг китоби (Қуръон)ни тиловат қиладиган, намозни тўкис адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан маҳфий ва ошкора инфоқ-эҳсон қиладиган зотлар ҳаргиз касод бўлмайдиган олди-сотди (яъни улардан яхши амал ва инфоқ-эҳсон, Аллоҳдан ажр-мукофот бўлиши) дан умидвордирлар. Зеро, (Аллоҳ) уларнинг ажрларини комил қилиб берур ва ўз фазлу карамидан уларга яна зиёда (мукофотлар) ҳам берур. Албатта, У мағфиратли ва шукр қилгувчи (озгина яхши амал учун кўп мукофот ато қилгувчи) дир». (Фотир сураси, 29-30 оятлар)\nУсмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: «Сизларнинг яхшиларингиз Қуръонни ўрганиб, сўнг уни (бошқаларга ҳам) ўргатувчилардир». (Бухорий ривояти)\nОишарозияллоҳу анҳо ривоят қиладилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: «Қуръонни маҳорат билан тиловат қилгувчи қори улуғ фаришталар билан бир мақомдадир, тили қийналиб тиловат қилгувчига эса икки баробар кўп ажр бўлади». (Бухорий ва Муслим ривояти)\nАбу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳу Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганларини ривоят қиладилар: «Қуръонни қироат қилгувчи мўмин ҳудди утружжа (лимон)га ўхшайди, унинг ҳиди ҳам, мазаси ҳам яхши. Қуръонни ўқимайдиган мўмин эса хурмо кабидир, унинг ҳиди йўқ, аммо мазаси ширин. Қуръонни ўқийдиган мунофиқ(фожир, нопок одам) хусусига келсак, у райхон каби хушбўй, аммо мазаси аччиқ. Қуръонни ўқимайдиган мунофиқ эса худди ханзала (таъми ва ҳиди ёқимсиз бўлган ўсимлик) янглиғ таъми аччиқ, ҳидсиздир». (Бухорий ва Муслим ривояти)\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: «Дарҳақиқат, Аллоҳ Таоло бу Калом (Қуръон) билан баъзи қавмларни (уларнинг даражаларини) кўтариб, бошқаларни туширади». (Муслим ривояти)\nАбу Умома Бохилий розияллоҳу анҳу ривоят қилишларича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қилганлар: «Қуръон ўқинглар, зеро, у Қиёмат куни ўз соҳибларини шафоат қилиб олади». (Муслим ривояти)\nИбн Умар розияллоҳу анҳу Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: «(Ҳасад килиш мумкин эмас, аммо) икки кишига ҳасад қилса бўлур: биринчиси, Аллоҳ унга Қуръон илмларини берган бўлиб, у кечаю кундуз уни тиловат қилиб, у асосида иш тутувчи киши бўлса, иккинчиси, Аллоҳ унга ҳалол мол-дунё ато этган бўлиб, у ўз бойлигини кечаю кундуз инфоқ-эҳсон қилаётган кишидир». (Бухорий ва Муслим ривояти)\nАбу Масъуд Бадрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Аллоҳ Таолонинг Китоби (Қуръонни)ни яхшироқ ўқигувчи қори қавмга имомлик қилади». (Муслим ривояти)\nЖобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Уҳуддаги жангда шаҳидларнинг ҳар иккитасини бир қабрга қўйдирар эдилар. Аввал: «Буларнинг қай бири Қуръонни кўпроқ ёд билар эди?» деб сўрар, сўнг қайси маййитни кўрсатишса, ўшани лаҳадга олдин қўйдирар эдилар. (Бухорий ривояти)\nСаҳиҳайнда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан шундай ривоят қилинади: «Дарҳақиқат, барча амаллар ниятга боғлиқдир ва ҳар бир кишининг ният қилган (нарсаси)и бўлади».\nИбн Аббос розияллоҳу анҳу шундай дейдилар: «Кишига ният қадрича (савоб) берилади».\nАбулқосим Қушайрийдан эса: «Ихлос – тоатда ният билан ёлғиз Аллоҳ таолонинг розилигини исташдир. Ва бу билан у одамларнинг мақтови, гап-сўзлари, мадҳларидан йироқ бўлиб, фақатгина Аллоҳ таолога яқин бўлишни хоҳлайди», − деганлар.\nАйтиладики, Ихлос – одамларнинг мулоҳазаларидан ўзини узоқ тутиб юриш (парво қилмаслик)дир.\nСаҳл Тустарий айтадилар: «Ихлос (банданинг) ҳаракатда ҳам, тинч ҳолатда ҳам, хоҳ махфий бўлсин хоҳ ошкора, ёлғиз Аллоҳ таолонинг ўзи учун амал қилишидир ва унга нафс хоҳишлари, ҳою ҳавас ва дунё (ташвишлари) халал беролмайди».\n• Қуръон ўргатувчи муаллим ўз қўл остидаги шогирдларидан оз бўлса-да яхшилик (манфаат)ни таъма қилмасин, хоҳ у пул ёки хизмат шаклида бўлсин. Бироқ шогирд кўнгилдан чиқариб бирор бир совға ҳадя этса, олиши мумкин.\n«Ким нақд (дунё)ни кўзловчи бўлса, Биз (шу дунёда улардан) ўзимиз истаган кимсалар учун ўзимиз хоҳлаган нарсани нақд килиб берурмиз». (Исро сураси, 18)\n• Қуръон муаллимининг шогирдлари кўпчиликни ташкил қилса, уларни айтиб мақтанишдан сақлансин. Агар муаллимнинг шогирди ўзга муаллимлардан бирон нарса сўраб, уларнинг илмидан фойдаланса, бунга унинг жаҳли чиқмасин, зеро, бу баъзи жоҳил олимлар мубтало бўлган иллатдир ва бу унинг нияти ёмон эканлигига очиқ ҳужжатдир ва шу илмни Аллоҳ таолодан ўзганинг розилиги учун берганига қатъий далилдир. Агар унинг нияти яхши бўлганида, нафсига шундай хитоб қилган бўлур эди: «Мен, ушбу илм билан Аллоҳнинг розилигини истадим ва унга эришдим ҳам».\nАли ибн Абу Толиб айтадилар: «Эй Қуръон (ёҳуд илм)ни кўтаргувчилар, илмингизга амал қилингиз, билганига амал қилган ҳақиқий олимдир ва унинг амали илмига мувофиқдир. Сизлардан кейин бир қавм келади, улар илмни кўтариб юрадилар, аммо илмлари елкаларидан тепага кўтарилмайди, амаллари илмларига, айтган гаплари дилларидагига хилофдир.Улар ҳалқа-ҳалқа бўлиб ўтирадилар, лекин ораларидан фитна чиқиши сабабли бир-бирларидан ғазабланиб мажлисни тарк этадилар. Уларнинг ўша ўтиришларида амаллари Аллоҳ таолога кўтарилмайди».\nИмом Шофеий раҳматуллоҳи алайҳ: «Одамлар Ушбу илм (яъни Қуръон)ни ўрганишларини ва ундан менга бирор ҳарф насиб этмаслигини хоҳлардим». (Бу ерда Қуръон ёки илмни бирор ҳарфини ҳам қолдирмасдан яхшилаб ўрганишга тарғиб қилинмоқда – тарж.)\n• Қуръон муаллими шариатда кўрсатилган чиройли хулқлар, мақталган сифатлар, барчага маъқул бўлган хусусиятлар билан хулқлансин. Шунингдек, дунёда зуҳд қилиш, орзу-ҳавасни камайтириш, ўзини ва аҳлини дунёнинг ўткинчи матоҳларига бепарво бўлишга чақириш, саховат, бағрикенглик, ҳусни хулқ, одобсизлик чегарасидан чиқмаган ҳолда одамларга очиқ юз билан муомала қилиш, ҳилм (мулойимлик), сабр ва ҳар хил ахлоқсиз одатлардан сақланиш, доимо Аллоҳ таолога тақво қилиш, калбнинг доим хушуъ, хузуъ ҳолатида бўлиши, сокин, виқорли, мутавозе (камтар) бўлиши, баланд овозда кулиш ва бошқаларни мазаҳ қилишдан сақланиши, ўзининг шаръий вазифалари (ўзидан ҳар хил нопокликлар (ёқимсиз ҳидларни кетказиш, мўйлабни қисқартириш, тирноқларни олиш, соқолни тартибга келтириш, ношаръий кийимларни кийишдан сақланиш)ни бажариши лозим.\n• Дуо ва зикрлар, яъни таҳлил ва тасбеҳ айтишда ворид бўлган ҳадислардан фойдалансин. Доимо Аллоҳ таоло унинг махфий ва ошкора ишларини кузатиб турганлигини қалбига жойласин ва бу ишда собитқадам бўлсин. Барча ишларида Аллоҳ таолога таваккул қилсин.\nАбу Ҳорун Абдий раҳматуллоҳи алайҳ ривоят қиладилар: «Абу Саид Худрий розияллоҳу анҳунинг ҳузурларига борар эдик ва у киши: «Хуш келибсиз, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг васиятлари, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтар эдилар: «Дарҳақиқат, одамлар сизларга тобедирлар, улар дунёнинг турли чеккаларидан динда фақиҳ бўлиш учун ҳузурингизга келадилар, ўшанда сизлар уларга яхши муносабатда бўлинглар». (Термизий, Ибн млжжа ва бошқалар ривояти)\nЧунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қиладилар: «Дин насиҳатдир». (Муслим ривояти)\nАллоҳ йўлида шогирдларига ва толиби илмларга насиҳат қилсин ва фойдали ишларга иршод қилсин, қўлидан келганча илм олишда унга кўмаклашсин ва таълим беришда сабр-қаноатли бўлсин.\n• Уни дунёга кўнгил қўйиб, у билан мағрурланмаслиги, шижоатли ва илмга янада рағбатини ошириш ва дунёда зуҳд қилишга ундаш мақсадида яхши фазилатлар (Қуръони Карим ва бошқа шаръий илмларни ўрганиш) ни эслатиб туради. Бу орифлар ва Аллоҳнинг солиҳ бандалари тутган йўлдир ҳамда барча анбиёлар алайҳимуссалом рутбасидир.\n• Илми толибга шафқат қилади, худди ўз фарзанди ва ўзига қайғургани каби унга ғамхўрлик қилади, унинг баъзи шўхлик ва одобсизликларига сабр қилади, баъзи бир хатоларини кечиради, чунки инсон хатолардан холи эмас, айниқса, кичик ёшда бўлса.\n• Ўзи ёқтирган яхши нарсани унга ҳам раво кўриши, шунингдек, ўзи ёмон кўрган нарсани унга ҳам раво кўрмаслиги лозим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Сизлардан бирор киши ўзига раво кўрган нарсани биродарига раво кўрмагунча (ҳақиқий) мўмин бўла олмайди». (Бухорий ва Муслим ривояти)\n• Ўз шогирдларига кибрланмасин, балки камтарлик билан муносабатда бўлсин, зеро, камтар инсонлар одамларнинг энг афзали бўлганликлари ҳақида кўп нарса маълум, ўз қўлида таълим олаётган шогирдлари унга ўз фарзандлари каби бўлиб қолган бўлса, қандай қилиб ўларга кибрлансин?!\n• Муаллим илм беришда жидди-жаҳд қилади ва зурур бўлмаган дунёвий ишларини ундан (таълимдан) устун қўймайди. Таълим бериш жараёнида қалбини чалғитувчи барча нарсалардан фориғ қилади. (Дарсни) тушунтиришда бор куч-ғайратини аямайди, ҳар бир талабанинг қобилиятига қараб, кучи етадиган нарсани беради, яъни илмда кучсизроқ бўлганларга кўпайтирмайди, аксинча, қобилиятлиларидан эса ўз илмини қизғонмайди. Ўрганган илмларини такрорлашга буюради ва қобилияти зоҳир бўлган, аммо бу қобилиятидан заррача ҳам ажабланмайдиган ҳалим талабаларни оз-оздан мақтаб туради. Агар шогирдларидан бири ўз устозидан ўзиб кетадиган тақдирда уларга ҳасад килмайди, Аллоҳ таолонинг унга берган неъматларига (қобилият) ёмон кўз билан қарамайди, чунки ўзгаларга ҳасад килиш ҳаром ва катта гуноҳдир. Ўз фарзанди ўрнида кўрадиган шогирдига қандай қилиб ҳасад килиш мумкин?! Холбуки, унинг фазилати билан муаллимга катта ажру савоб, дунёда эса ҳурмат-эҳтиром қайтади. Аллоҳ муваффақ қилгувчидир.\n• Дарсни ўқитишда биринчи келган талабадан бошлайди, агар биринчи талаба рози бўлса, бошқаларга ўтиши мумкин. Уларни мамнуният, очиқ юз билан кутиб олади, ҳол-аҳволини суриштириб, дарсда қатнашмаган талабаларни йўқлайди.\nУлардан бирортасининг нияти яхши эмаслигини кўриб, илм беришдан тўхтамайди, зеро илм фақатгина Аллоҳ таоло йўлида берилади ва олинади.\n— дарс бериш жараёнида қўлни ҳар томонга уравермаслик;\n— ҳожатсиз кўзларини у ёқ-бу ёққа қаратмаслик;\n— қиблага юзланиб, таҳоратлик ҳолатда бўлиши;\n— топ-тоза, оппоқ кийимда виқор билан ўтириши;\n— дарсхонага келганда ўтирмасидан олдин 2 ракат намоз ўқиши (дарсхона масжид ёки бошқа жой бўладими − фарқи йўқ). Агар у ер масжид бўлса, бу амр янада таъкидлироқдир. (Кўпчилик наздида, масжидга кириб 2 ракат намоз ўқимай ўтириш ёмон одатлардандир);\n— муаллим дарс асносида чордана қуриб ўтириши мумкин. Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу масжидда одамларга Қуръондан таълим бераётиб, тиз чўккан ҳолатда ўтирар эдилар.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Мажлисларнинг энг яхшиси уларнинг энг катта ва кенг бўлганидир». (Абу Довуд Саҳиҳ исноди билан «Одоб китоби»нинг бошларида Абу Саид Ҳудрий розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар)\n• Куръонни қабул қилиш, ёдлаш ва унга амал қилишда осон бўлиши учун қалбини ҳар хил нопокликлардан поклайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Огоҳ бўлингки, жасадда бир парча гўшт бор, агар у яхши бўлса, бутун жасад яхшиланади, агар у бузилса, бутун жасад бузилади, огоҳ бўлингки, у қалбдир». (Бухорий ривояти)\n• У муаллимининг сўзига қулоқ тутади, ҳар бир ишини у билан маслаҳатлашиб амалга оширади, худди ақлли бемор ўз ишига уста табибнинг маслаҳатларига амал қилгани каби унинг насиҳатларини қабул қилади. Бу унинг учун кўпгина манфаат келтиради.\n• У муаллимига ҳурмат кўзи билан қарасин, ўзининг зеҳнли, қобилиятли эканлиги ва илмда аста-секин кўтарилиб бораётганлигига шубҳа қилмасин, чунки у ўрганаётган илмидан манфаат олиш арафасида. Баъзи ўтган уламолар талабалик даврларида ўз устозларининг ҳузурига борганларида шундай дердилар: «Аллоҳим, устозимнинг айбини мендан яширгин ва менга (илм) берганлиги туфайли унинг илмининг баракасини кетказма».\nРобиъ – Шофеий раҳматуллоҳи алайҳнинг дўстлари – шундай дейдилар: «Шофеий ҳайбат билан қараб турганларида мен сув ичишга ҳам ботинолмасдим».\nАмирул мўминин Али ибн Абу Толиб айтадилар: «Мажлисга кирганда шогирд барчага салом бериши ва устозига ўзгача ҳурмат кўрсатиши лозим. Шогирд муаллимининг олдида ўтиради, унинг қошида (ўзгаларни) қўли билан кўрсатмайди, кўзи билан имо-ишора қилмайди ва «фалончи сизнинг гапингизга хилоф тарзда бундай деди» деб айтмайди, унинг ҳузурида ҳеч кимни ғийбат килмайди, мажлисда ўз тенгдошлари билан ўзаро маслаҳатлашмайди, устози ўрнидан турса, одоб саклаб туради, агар устози озроқ толиққан бўлса, уни маломат қилмайди, агар суҳбати чўзилиб кетса, сабр қилади, агар устозини ғийбат қилсалар, уларни қайтаради, агар бунга қодир бўлмаса, ўша мажлисни тарк этади».\n• Устозининг ҳузурига одоб-ахлоқ билан, таҳоратлик, қалбини машғул қилгувчи, чалғитувчи нарсалардан холи қилган ҳолатда киради. Агар устози рухсат сўраладиган ҳолатда бўлса, хузурига унинг изнисиз кирмайди.\n• Мажлисда одамлар кўп бўлса, уларни хатлаб ўтмай, бўш жой топиб ўтиради, илло, агар устози унга рухсат берса ёки бошқа талабалардан уни афзал деб билса, олдинга ўтиши мумкин. Ҳеч кимни жойидан турғизмайди. Заруриятсиз ҳалқанинг ўртасида ўтирмайди, рухсатсиз 2 суҳбатдошнинг орасига ҳам ўтирмайди, бўш жой унинг ўрнидир ва ўша жойни ўзи билиб эгаллайди.\n• Устозининг қалби бирор нарса билан машғул бўлса (чарчоқ, ғам-ташвиш, мудроқ, хавотир) ёки хаёли жойида бўлмаган ҳолатларида шогирд унга дарс топширмайди. У устозининг тетик ва дарсга иштиёқманд бўлган ҳолатини ғанимат билиши лозим.\nАйтадиларки: «Кимки илмнинг қийинчиликларига сабр қилмаса, умри жаҳолат зулматида қолади. Кимки сабр қилса, дунё ва охиратда иззат топади». Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Толибни эмас, матлуб(илм)ни азиз билдим» - деганлар.\nАгар мажлис (дарсхона)га кириб, у ерда устозини топмаса ва устози унга қаршилик билдирмаган бўлса, унинг эшиги олдида қачон (қай вақт) топшириши (ўқиши)ни аниқ билган ҳолда кутиб туради, чунки устози уни бошқа пайтда ўқитмайди. Агар устозини ухлаётган ёки бошқа талабалар билан машғул ҳолатида топса, киришга изн сўрамайди, балки сабр қилиб кутиб туради ёки кетади. Сабр қилиб кутиш афзалдир, зеро ибн Аббос розияллоҳу анҳу ва бошқалар ҳам шундай қилган эдилар.\n• Шогирд бўш вақтида, куч-қувватга тўлиб-тошган (ёшлик) пайтида хаёли чалғимасдан, турмуш ташвишлари кўпаймасдан ёки бирор мансабга кўтарилмасдан олдин илм олишга бор куч-ғайратини сарфлаб, жидду жаҳд қилиши лозим.\nАмирул мўминин Али розияллоҳу анҳу айтадилар: «Бошлиқ этиб сайланмасингиздан олдин динда фақиҳ бўлинглар». Ушбу жумланинг маъноси шуки, инсон кимгадир тобелик пайтида бошлиқ бўлмасидан олдин қобилиятини сарфлаб, илм олишга жидду жаҳд қилсин. Чунки инсон бирор бир мансабга кўтарилса, ишлари кўпайиб кетиб, илм олишга вақт ажратолмай қолиши мумкин. Имом Шофеий раҳматуллоҳи алайҳ ҳам шу хусусда: «Бошлиқ бўлмасингдан олдин илм ўрган, чунки бошлиқ бўлсанг, илм олишга имкон бўлмайди».\nБу борада Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қиладилар: «Аллоҳим, умматимнинг барвақт қилган ишларини баракали қилгин». (Абу Довуд ва Термизий ривояти)\n• Ҳасаддан тийилишнинг йўли – бу унга берилган фазилат Аллоҳ таолонинг ҳикмати эканлигини билишдир.\n• Ўз нафсидан ажабланишнинг олдини олиш йўли эса барча эришаётган ютуқлари, ўз куч-қуввати билан эмас, балки Аллоҳ таолонинг унга берган фазлу карами туфайли эканлигини ёдда тутишдир, зеро, барча яхшиликни Аллоҳ ато этади.\n— доимо гўзал хулқ-одобни ўзида намоён қилиш;\n— Қуръонга бўлган ҳурмат юзасидан унда наҳий қилинган нарсалардан қайтиш;\n— ёмон хулқлардан тийилиш;\n— дунё аҳлидан етган жабру жафоларга сабр қилиб, уларни афв этиш;\n— солиҳ, аҳли фазл ва мискинларга камтарона муомалада бўлиш;\n— қалблари доимо хушуъли, ўзлари эса сокин ва виқорли бўлиш (ва шу каби) лардир.\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу айтадилар: «Эй қорилар жамоаси, бошингизни кўтаринг, сизларга (Қуръон орқали) йўлингиз белгилаб берилди, яхшиликларга шошилинг ва (дунё ва охират ишларини баробар олиб боринг) одамларга ҳожатманд бўлиб қолманг».\nАбдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу шундай дейдилар: «Қуръонни кўтаргувчи инсон бошқа одамлардан қуйидаги сифатлар билан ажралиб турмоғи лозим:\n— одамлар уйқудалик вақтида намозда қоим туриши;\n— одамлар рўза тутмаган вақтларида у соим бўлиши;\n— одамлар хурсандчиликдан кулганларида унинг (охират) ғам-ташвишида бўлиб, кўзи намланиши;\n— одамлар беҳуда лағв сўзларга берилганда у сукут сақлаши;\n— одамлар мағрурланиб кибр-ҳавога берилганларида унинг хушуъли бўлиши».\nҲасан ибн Али розияллоҳу анҳум айтадилар: «Сизлардан олдинги қавм Қуръонни Роббиларидан келган мактуб деб билиб, уни кечалари ўқиб тадаббур қилар, кундузи эса уни ҳаётга тадбиқ этардилар».\nФузайл ибн Иёз (раҳматуллоҳи алайҳ) айтадилар: «Қуръонни кўтаргувчи ўз ҳожатини чиқариш мақсадида халифа, султон ва бошқаларнинг эшигини қоқмасин».\n• У Қуръонни тирикчилик манбаи қилиб олишдан эҳтиёт бўлмоғи лозим. Абдураҳмон ибн Шубайл (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят киладилар: «Қуръонни ўқинглар, лекин унинг оркасидан ризқ еманглар, уни ташлаб ҳам қўйманглар ва унда ғулув (ҳаддан ошиш) га ҳам кетманглар».\nҚуръондан таълим берганлик учун ҳақ олиш борасида уламолар ўртасида ихтилофлар мавжуд. Имом Абу Сулаймон Хаттобий бу учун ҳақ олишни манъ қилганлар. Зуҳрий ва Абу Ҳанифа (раҳматуллоҳи алайҳим) лар ҳам шу фикрдалар. Ҳасан Басрий, Шаъбий ва ибн Сийрийнлар эса агар олдиндан шартлашиб олинмаса, (кўнгилдан чиқариб берилган нарсани) олишга ижозат берганлар. Ато, Молик, Шофеий ва бошқалар ҳақни шартлашиб, сўнг уни олиш ҳам жоиз эканлигини айтадилар. Бу ҳақда саҳиҳ ҳадислар ворид бўлган.\n• Қуръонни кўтаргувчи тиловатда бардавом бўлиш ва кўпроқ вақтини унга ажратиши лохим. Салаф уламолар (раҳматуллоҳи алайҳим)нинг Қуръонни хатм қилиш тарзлари турлича эди. Баъзи салафлар (раҳматуллоҳи алайҳим) икки ойда бир марта, баъзилар бир ойда бир марта, баъзилар ҳар ўн кунда бир марта, баъзилар ҳар саккиз кунда бир марта, баъзилар етти кун, олти кун, беш кун, тўрт кунда бир марта, кўпчилик уламолар ҳар уч кунда бир марта, баъзилар бир кунда уч марта, ҳаттоки бир кунда саккиз маротаба хатм қилгувчилар ҳам бўлган, яъни тунда тўрт марта, кундузи тўрт марта.\nЎтган уламолардан кўпчилиги бир кунда бир марта хатм қилишни кариҳ кўришган. Бунга Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳу)дан қилинган саҳиҳ ҳадисни далил қилиб келтиришган. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар: «Қуръонни уч кундан кам (муддат ичида) ўқиб чиққан одам унинг (маъноларини) тушунмайди». (Абу Довуд, Термизий. Насоий ва бошқалар ривояти, Термизий ушбу ҳадисни ҳасан-саҳиҳ деганлар)\n• Қуръонни бошлаш ва хатм қилишнинг ҳафта кунларидаги вақти турличадир, ҳар кимнинг ўз ихтиёрига боғлиқ. Абу Довуддан қилинган ривоятда айтилишича, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) Қуръон тиловатини жума куни кечаси бошлаб, пайшанба куни кечаси хатм қилар эдилар. Умар ибн Мурра (тобеин) айтадилар: «Улар Қуръонни туннинг ёки куннинг аввалида хатм қилишни яхши кўрар эдилар». Талҳа ибн Мусарриф тобеин айтадилар: «Кимки Қуръонни наҳорнинг бирор бир соатида хатм қилса, бир малоика унга кечга қадар, шунингдек, туннинг қай бир соатида хатм қилмасин, бир малоика унга тонг отгунга қадар салавот айтиб туради».\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) дан собит бўлган саҳиҳ ҳадисда, у киши (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар: «Абдуллоҳ яхши йигит-ку, қанийди, кечалари намоз ўқиса».\nЯна бир ҳадисда у Зот (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай дейдилар: «Эй Абдуллоҳ, кечалари намоз ўқиб юриб сўнгра уни тарк қилган фалончи каби бўлмагин».\nСаҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қиладилар: «Мўминнинг шарафи – кечаси қоим бўлишлигидадир». (Имом Табароний ва бошқалар ривояти)\nЯзид Раққоший айтадилар: «Агар мен ухласам, сўнг уйғонсам ва Қуръон ўқисам, яна ухласам, лекин икки кўзим ухламайди».\nКечалари намоз ўқиш ва қироат қилишнинг афзал кўрилишига сабаб шуки, кечаси қалб тинч ҳолатда, ҳар хил чалғитувчи, фитнага солгувчи нарсалардан узоқ бўлади, инсон дунё ташвишларидан бўшаб роббисига сиғинади ва бундай ҳолда риё ва амалларни ҳабата (бекор) қилгувчи иллатлардан асраниши осонроқ кечади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) нинг энг ката мўъжизаларидан бўлмиш Исроъ ва Меърож воқеалари ҳам кечаси содир бўлган эди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар: «Роббингиз ҳар кечаси туннинг ярми ўтганида дунё осмонига тушиб шундай дейди: «Бирор дуо қилгувчи борми, мен унга ижобат қиламан…» (Саҳиҳи Муслимга қаралсин)\nТуннинг маълум бир қисмини қоим ўтказиш тўғрисида Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам) дан қилган ривоятида: «Кимки (кечаси) Қуръондан ўн оят ўқиса, «ғофиллардан эмас» деб ёзилади, кимки юз оят ўқиса, «тақводор-ихлосли бандалардан» деб ёзилади». (Абу Дардо ва бошқалар ривояти)\nСаълабий ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) дан ривоят қиладилар: «Кимки кечаси икки ракъат намоз ўқиса, Аллоҳ йўлида сажда қилган ва қоим бўлган ҳолида тонг оттирибди». Қуръонга катта масъулият билан қараш, уни унутиб юборишдан огоҳлантириш хақида Абу Мусо Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қиладилар: «Қуръонни такрорлаб туринглар, Аллохга қасамки, у ўз арқонига боғлаб қўйилган туядан ҳам кўра қочгувчироқдир». (Бухорий ва Муслим ривояти)\nАнас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қиладилар: «Менга умматимнинг ажр-мукофотлари, ҳаттоки бир кишининг масжиддан олиб чиқиб ташлаган кичкинагина ҳас чўпи (учун олган савоби)гача кўрсатилди. Ва менга умматимнинг гуноҳлари ҳам кўрсатилди, улар орасида бир кишига Қуръондан бир сура ёки оят берилиб, сўнгра уни унутиб юборганичалик катта гуноҳни кўрмадим». (Абу Довуд ва Термизий ривояти)\nСаъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу) Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қиладилар: «Кимки Қуръонни ўқиб-ўрганиб, сўнгра уни унутиб юборса, Аллоҳ (аззава жалла)га Унинг ғазабига дучор бўлган ҳолида йўлиқади».\nУмар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қиладилар: «Кимки кечаси белгиланган вазифасини бажармай ухлаб қолса ва уни бомдод ва пешин намозлари орасида ўқиса, ҳудди кечаси ўқиганлик савобига эга бўлади». (Муслим ривояти)\nСулаймон ибн Йасар (розияллоҳу анҳу) Абу Усайд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганларини ривоят қиладилар: «Кеча Қуръондан ўқишим лозим бўлган вазифамни адо этмай, ухлаб қолибман, ҳатто тонг отибди. Уйқудан тургач, истиржоъ айтдим, ўқишим лозим бўлган вазифам «Бақара» сураси эди ва ўша куни тушимда бир сигир мени сузаётганини кўрдим». (Абу Довуд ривояти)\n• Аввал айтиб ўтганимиздек, энг биринчи галда Қуръон ўқигувчи қори ихлосли бўлмоғи, Қуръон одобларига тўлиқ амал қилмоғи лозим. Тиловат асносида ўзини Аллоҳ таолога муножот қилаётгандек тасаввур қилсин ва Аллоҳни кўриб тургандек ҳолатда бўлсин, гарчи у кўрмаса ҳам, Аллоҳ таоло кўриб тургувчидир.\n— Мисвок ишлатишни оғизнинг ўнг томонидан бошлайди ва бу билан суннатни адо этаётганини ният қилади.\n— Мисвок чўпи ўртача бўлиши, жуда қуруқ ёки жуда ҳўл ҳам бўлмаслиги керак. Агар мисвок ўта қуруқ бўлса, уни сув билан юмшатилади.\n• Қуръон таҳоратлик ҳолатда қироат қилинади. Бу хусусда ҳадиси шарифлар бисёр. Агар сув топмаса, таяммум қилади. Жунуб бўлган (одам) ва ҳайз кўраётган аёл бир ёки ундан кам миқдорда бўлган оятни ўқишлари харомдир. Аммо ҳарфларни талаффуз қилмасдан уни қалбдан ўтказсалар бўлади, шунингдек, улар мусҳафга назар солсалар ҳам жоиздир. Жунуб киши ва ҳайз кўрган аёл тасбеҳ, таҳлил, таҳмид, такбир айтишлари ва Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га салавотлар йўллашлари мумкин. Бунга уламолар иттифоқ қилишган.\n• Жунуб киши ёки ҳайзли аёл сув топа олмасалар, улар ҳам таяммум қиладилар, шундай қилиб уларга қироат килишлари, намоз ва бошқа амалларни бажаришлари мумкин бўлади. Агар таяммум қилиб сўнгра намоз ўқиса ёки қироат қилса, шундан кейин сув топилиб колса, яна бошидан таҳорат олади ва агар сув топилгач, таҳоратини янгиламаса, унга ҳам юқорида санаб ўтилган амал ҳаром ҳисобланади.\n• Йўлда ёки сафарга кетаётганда қироат қилиш, агар қироат килаётган одам адашиб кетмаса, жоиздир. Агарда қироатда хаёли чалғиса ёки янглишса, у ҳолда йўлда тиловат қилиш макруҳ. Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) мудроқ ҳолдаги кишига қироат килишдан қайтарганлар, чунки бунда одам адашиб, нотўғри қироат қилиб қўйиши мумкин.\nАбу Дардо (розияллоҳу анҳу) йўлда қироат қилиб кетар эдилар. (Абу Довуд ривояти)\n• Намоздан ташқарида ҳам қиблага юзланиб тиловат килиш мустаҳабдир. Ҳадисда шундай ворид бўлган: «Мажлисларнинг энг яхшиси унда қибла томонга қараб ўтиришдир». Қуръон ўқигувчи қори сокин ва виқор билан, бошини қуйи солиб, худди устози олдида одоб сақлаб турган шогирддек ўтириши лозим. Қироатни туриб ёки тўшагида ётган ҳолда ҳам қилса бўлади, лекин ўтириб қироат қилишлик афзалроқ.\nАллоҳ таоло айтади: «Албатта, осмонлар ва Ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (бир Яратувчи ва Бошқариб тургувчи Зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар бордир. Улар турганда ҳам, ўтирганда ҳам, ётганда ҳам Аллоҳни зикр қиладилар ҳамда осмонлар ва Ернинг яралиши ҳақида тафаккур қилиб (дейдилар): «Парвардигоро, (борлиқ)ни беҳуда яратганинг йўқ! Сен (беҳуда Бирон иш қилиш айбидан) поксан! Ўзинг бизни жаҳаннам азобидан асрагин!» (Оли-Имрон сураси, 190,191)\nСаҳиҳ санадли ҳадисда Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қиладилар: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) мен ҳайз кўраётган ҳолатимда ҳам тиззамга суяниб Қуръон ўқир эдилар». (Бухорий ва Муслим ривояти)\nБошқа бир ривоятда эса «Бошларини тиззамга қўйган ҳолда Қуръон ўқир эдилар» деб айтилган.\nАбу Мусо Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Мен Қуръонни намозда ҳам, ётоғимда ҳам ўқийман».\nОиша (розияллоҳу анҳо) эса шундай деганлар: «Дарҳақиқат, мен Қуръонни тўшагимда ётган ҳода ҳам ўқийман».\nАллоҳ таоло айтади: «Қачонки Қуръон ўқисанг, албатта, малъун шайтон (васвасаси)дан Аллоҳ паноҳ беришини сўрагин!» (Наҳл сураси, 98)\nҚироат аввалида таъаввузни айтиш мустаҳабдир, вожиб эмас, хоҳ у намозда ёки бошқа ҳолларда бўлсин. (Баъзи тоифадаги уламолар уни айтишлик вожиб деганлар, шу сабабли, айтмасликдан кўра, айтишлик афзалдир). Шунингдек, «Тавба» сурасидан бошқа ҳамма суралар аввалида «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм»деб айтиш лозим. Агар басмалани тарк қилса, кўпчилик уламоларнинг фикрича, Қуръоннинг одобини бузган ҳисобланади.\n• Қироат давомида ўзини хушуъ ҳолатида тутиб, тадаббур билан ўқиши лозим. Бу ҳар бир қоридан матлубдир. Шундай қилинса, кўнгиллар очилиб, қалблар нурланади ва иймон янада зиёдалашади.\nАллоҳ таоло айтади: «(Эй Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам), ушбу Қуръон барча одамлар оятларини тадаббур қилишлари учун Биз Сизга нозил қилган бир муборак Китобдир». (Сод сураси, 29)\n— тадаббур билан Қуръон ўқиш,\n— қориннинг бўш бўлиши,\n— кечалари (нафл) намозларида қоим туриш,\n— саҳар пайтида Аллоҳга тазарруъ (дуо-илтижо) қилиш,\n— орифлар суҳбатидан баҳраманд бўлиш».\nАбу Зар (розияллоҳу анҳу) дан ривоят қилинади: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) биргина оятни ўқиб, уни тонг отгунча қайта-қайта такрорлаб чиқардилар. У оят ушбудир:\nТамим Дорий (р.а.) ҳам ушбу оятни такрорлаб тонг оттирар эдилар: «Балки, ёмонлик-гуноҳ касб этган кимсалар Биз уларни ҳам иймон келтирган ва яхши амаллар қилган зотлар каби қилишимизни ўйлагандирлар?!» (Жосия сураси, 21)\nУбода ибн Ҳамза айтадилар: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирдим, у киши эса «Мана, Аллоҳ бизларга марҳамат кўрсатди ва бизларни Самум (яъни бандаларни илма-тешик қилиб юборгувчи дўзахий шамол)дан сақлади» (Тур сураси,27) оятини ўқиб туриб, уни яна қайтарар ва дуо қилар эдилар, ҳатто вақт чўзилиб кетиб, бу менга малол кела бошлади ва баъзи бир ҳожатларимни бажариш учун бозорга кетдим. Сўнгра қайтиб келсам, у киши ҳали ҳам ўша оятни қайтариб ўқиб, дуо қилар эдилар. (Ушбу ривоят Оиша (розияллоҳу анҳо) тўғриларидаги қиссаларда келтирилади).\nИбн Масъуд (розияллоҳу анҳу) «Айтинг: Парвардигорим илмимни янада зиёда қилгин» оятини кўп такрорлар эдилар.\nСаид ибн Жубайр эса «Ва (барчангиз) Аллоҳга қайтариладиган Кундан қўрқингиз» оятини қайта-қайта ўқир эди. Шунингдек, у киши\n«Улар (кофирлар) яқинда боражаклар. Ўшанда (яъни дўзахга ташланганларида) улар бўйинларида кишан ва занжирлар (билан) қайноқ сув томонга судралурлар, сўнгра оловда ёндирилурлар» (Ғофир сураси, 70-72) оятини кўп такрорлар эдилар.


Луқмон Бўрихон. Қўноқ (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиЛуқмон Бўрихон (1965)Луқмон Бўрихон. Қўноқ (ҳикоя)\nЛуқмон Бўрихон. Қўноқ (ҳикоя)\nУни кўрдиму юрагим орқага тортиб кетди. У тобутдек тебраниб бораётган вагон тамбурининг бир бурчида чўнқайиб ўтирар, ҳар бир ўтиб қайтувчини қон нуқси урган кўзлари билан қизиқсиниб-қизиқсиниб, бош-оёқ кузатиб қоларди.\nМен тамбурга чекиш учун чиққандим. Унга кўзим тушди-ю, сесканиб кетдим, бу ҳам етмагандай, беихтиёр саломига бош ирғаб юборибман. Бизни шу аҳволда четдан кўрган киши эски танишлар экан, деган ўйга бориши аниқ эди.\nБалки у чиндан ҳам кўзимга иссиқ кўрингандир? Яўғ-э, бу нусхани биринчи марта учратишим. Балки қўрқув аралаш бош ирғаб юборгандирман?\nМен ўз қилмишимдан уялиб кетдим. Кўнглимга ҳижиллик чўкди. Одатда, таъбим тортмайдиган, иззатим кўтармайдиган иш қилганимда кўнглим шундай ғашлик уяси бўлиб қоларди.\nМен ўзимни ғирт бепарволикка олиб, лабларимга аъло нав булғор сигаретидан қистирдим. Сўнг, гугурт чақа туриб, киши билмас, ер остидан унга бир қараб олдим. У ҳамишагидек, мени ҳамон синчиклаб кўздан кечирар, зўр бир қаҳ-қаҳа отишга чоғланаётгандай лаблари аҳён-аҳёнда ёноқлари томон ёйилиб-ёйилиб кетарди.\nМен тамбурнинг қўш ойнали деразаси томон юзланиб, ўзимча ташқарини кузатаётган киши бўлдим. Афсуски, ташқари аллақачонлар қуюқ қоронғулик қаърида қолган эди. Шу боис, ойнада ўзимнинг ажабланган, ғашланган турқи-тароватимдан бошқа ҳеч нени кўра олмадим.\nҚизиқ, у ростакамига қаҳ-қаҳ урмоқчимикан? Шунчалар хурсандмикан занғар? Ундай бўлса, бу сассиқ танбурда нима қилиб ўтирибди, наҳотки, шундай шодмон одамнинг купеда жойи йўқ?! Э… э, балки у телба-девонадир? Ўз-ўзидан илжаяверадиган ақли пастдир? Рос у тентак!\nМенинг худди шу хулосамни тасдиқлагандай поезднинг олд томонидан паровознинг узун ўкириги эшитилди. Темир ғилдиракларнинг тарақа-туруқ овози кучайди. Вагонлар зардали-зардали тебрана бошлади. Афтидан, поезд бошқа йўлга ўтмоқда эди.\n— Ака, чекишингиздан беринг.\nШундоқ ёнгинамда эшитилган товушдан чўчиб тушаёздим. Қарасам, ҳалиги нусха қимтинибгина қўл қовуштириб турибди. Унинг «ака», дейиши ёғдек ёқиб дарров, сигарет қутимни унга узатдим.\nБу нусханинг ёши, нари борса, йигирма иккиларда эди. Унинг кўпдан бери сув кўрмай ҳурпайиб кетган сочларига, кир-чир қўлларию уст-бошига қараб, дарҳол, лўли бўлса керак, деган хаёлга бордим.\nУ қутичамдан суғуриб олган сигаретни анча вақт эзғилаб туриб қолди; ҳойнаҳой, у ҳам, барча тилаб чекувчилардек, сигарет изидан гугурт сўрамоққа иймандётган бўлса керак. Унинг одоб сақлаб туриши менга ёқди.\nОлифталарча гугурт узатдим. У шошиб гугуртни оларкан, раҳмат, деди. Жилмайди. Тамбурдаги кирланиб кетган чироқнинг хира ёруғида унинг қорамағиз юзи баттар қорайиб кўринарди. Юз-қовоқларида, бурнида бир вақтлар орттирган жароҳат излари яққол кўзга ташланиб турар эди. Назаримда, у ҳар куни дўппослашадиган урушқоқ кўчабезориларга ўхшарди.\nМен ўзимни яна бепарволикка солдим. Аммо, қанча уринмайин, қизиқишим тобора ортаётганидан унга тез-тез кўз ташлаб олардим.\nКутилмаган шеригим сўраб чекса ҳам, чакана кашанда эмас экан: уч тортишда сигаретни яримлатди. Қурмағур ҳар пуфлаганида оғиз-бурнидан бурқситиб тутун чиқарар эди. Унинг бу қилмиши мени кўп ажаблантираётган бўлса-да, негадир, андек ёқинқирамай ҳам турарди. Ахир, зиёли одамнинг олдида… яхши эмас.\nШеригим ўқтин-ўқтин лабини ялаб, кетма-кет ютиниб катта тайёргарлик кўрувига қараганда, гурунглашмоқ истарди. Лекин у сўз бошловга ботинолмасди чоғи, мен томон умидвор-умидвор кўз ташлаб қўярди. Мен эса ўзимни ҳамон лоқайдликка, совуққонликка олардим. Ниҳоят, унинг тоқати тоқ бўлди. Бир томоқ қириб олиб:\n— Саёҳатга кетаяпсизларми? — деб сўради у. Мен вазмин бош ирғаб, «ҳа» ишорасини қилар эканман, ажабланганимдан шерикни беихтиёр бош-оёқ кузатиб чиқдим. Қизиқ, ёлғиз эмаслигимни қаёқдан билди у?\n— Қирқ киши бир вагонда келаяпсизларми? Унинг иккинчи сўрови мени тамом довдиратди. Ахир ҳақиқатан биз қирқ киши эдик. Узоқ бир шаҳарни мўлжаллаб саёҳатга чиққандик. Тамбурдан сал наридаги купеда мен уч ўртоғим билан жойлашганман. Қизиқ, биз ҳақимизда қаердан билади у?!\nБилағон шеригим хунукдан-хунук ҳомуза тортиб, яна алланимадир деди. Шу пайт чап томондан узун бир эшелон шиддат билан ўтди-ю, қулоқни қоматга келтирувчи шовқин-суронда унинг гапини тушунмай қолдим. Шундай бўлса-да, «ҳа» деб бош силкитдим.\nЭшелон ваҳшат солиб ўтиб кетгач, тамбурга жиндек осойишталик инди. Бу орада кутилмаган шерик қулоқ-чаккасини кўмиб кетган сочини зўр бериб, аммо ҳузур билан қаршилади.\n— Эртага эрталаб фалон шаҳарга етсак керак-а?— деб сўради у, негадир кулимсираётган кўзларини менга тикиб.\nМен елка учирдим. Тўғрисини айтсам, бу нусха мени хийла қизиқтириб қўйди. Ажаб, уст-боши бир аҳволда-ю, яна тинмай илжайишига, бошқа киши олдида ўзини эркин тутиб, нақ қучоқлаб олгудай бўлишига бало борми?\nУнинг афт-ангорига энди ошкора ҳайрат билан қараб турарканман, бир пайт юрагим «шув» этди. Негалигини билмадим-у, миямда нохуш фикрлар ялт-юлт эта бошлади. Балки, бу нусха ўғридир?! Тавба, нега шу ўй эртароқ бошимга келмади-я? Оббо, қип-қизил ўғри эканлиги шундоққина кўриниб турибди-ку?! Мени гапга тутишлари бежиз эмас. Занғарнинг бошқа ерда шериклари ҳам бор-ов? Бу нусхани биз ҳақимизда маълумот тўплашга юборган улар! А-ҳа, манови, афтидан, бизникилардан ким биландир гаплашган ҳам…\nГўё шубҳаларимни тасдиқлагандай, бир маҳал, кутилмаган шерик яна сўроқ қилиб қолди:\n— Биринчи купеда бошлиқларингиз борми, дейман? Назоратчи нуқул ўша ерга чой ташийди.\nМен билинар-билинмас бош ирғар эканман, баттар хавфсирардим. Аммо, тан олиш керак, тафтишчининг гап оҳангида ҳеч бир қароқчилик аломатлари сезилмасди. У ҳаддан ташқари илиқ муносабатда бўлар, тамакидан сарғайиб кетган тишларини кўрсатиб, тинмай табассумлар ҳадя этар эди. Кўрган киши, хоҳласа-хоҳламаса, икки оғайни узоқ айрилиқлардан кейин учрашиб қолганлар, деб ўйларди.\nБироқ, унинг бари соф — самимий муомалаларини мен ўз шубҳаларимга ем қилар, манов нусхага ишонмасликка ўзимни-ўзим даъватлар эдим. Тўғри-да, ўғри ҳеч қачон, «мен — ўғри» демайди-ку? Илжаяди, хўмраяди, ишқилиб, ўзини кўнгли тоза, самимий кўрсатмоққа тиришади. Иш пишгач, шартта бўйнингга пичоқ тирайди. Ана, кейин кўраверасан ҳар икки гапида «ака» дегувчи мулойим супургининг ҳунарларини!\nПоезд шитоб билан елиб бормоқда. Вагон ва темир «туёқ»ларнинг шарақа-шуруқ, тарақа-туруқ қилиши асаб торларини ғоят таранглаштирарди. Бу томонларга аввал йўлим тушмаганлиги сабаб қай бир манзилда кетиб бораётганимизни билмасдим. Боз устига, вақт кеч — ҳуфтон маҳалига яқин бўлиб, тамбур деразаси ортида қоп-қора қоронғиликдан бошқа ҳеч нарса кўзга ташланмайди.\nКутилмаган шерик тамбурни обдон қараб чиқаркан, бир пайт:\n— Бу ерни нимага ўхшатасиз, ака? — деб сўради. Мен одатдагидай елка қисдим. Лекин номига бўлса-да атрофимга кўз югуртирдим.\nҲамма матоҳи темир-терсакдан бўлган оддий вагон тамбури. Тепада хира чироқ. Оёқ остида сигарет қолдиқлари, қоғоз, латта бўлаклари сочилиб ётибди. Кўкиш рангга бўялган темир «девор» — тамбурнинг нақ ҳурмат китоби деб ўйлайсиз. Унга кимлардир ўз исмини, шаҳрининг номини ҳафсала билан ўйиб ёзган. Ҳатто яна аллаким нўноқларча юрак ва найза тасвирини ҳам туширибди, анъанага хилоф равишда найзанинг икки учига катта-катта ҳарфлар ёзишни унутибди. Ким билади, балки шошиб тургандир?\nҲалиги нусха ҳануз ишшайиб, мендан кўз узмай жавоб кутарди. Мен лабимни чўччайтириб яна елка учирдим. У эса чекиб тугатган сигарети қолдиғини оёқлари остига ташлаб эзғилади-да, чопиб бориб, ўша жойига боягидай чўнқайиб ўтирди. Тиззаларига икки тирсагини қўйиб, рапидадек қўлларига иягини тираб, менга кулимсираб қараркан:\n— Энди-чи? Энди нимага ўхшатаяпсиз? — деб сўради у. Гўё бу лаънати тамбур нимага ўхшашини билмоғим шартдай.\nМен бепарво сигарет тортдим. Унинг ўзини талабчан отадек тутиши менга ёқмаётган эди. Оғиз-бурнимдан чиқаётган қуюқ дуд ачиштирган кўзларимни ярим юма туриб яна бош чайқадим.\n— Турма. Бир кишилик камерага ўхшайди, — деди у ўрнидан туриб, — ё нотўғрими?\nМен унинг сўровларига жавоб бермоқни ўзимга эп билмасдим. Аммо кўнглимнинг қай бир бурчида эзмавойга нисбатан илиқлик силқиб чиқмоқда, бояги гумонларим табиатимга бўйсунмай, асов айғирдек орқага тисарилмоқда эди.\n— Уч кун олдин қамоқдан чиқдим, — деди у ботинмайгина.\nМен нима деяримни билмай қолдим. Ахир, қамокдан қутулган одамни биринчи марта учратиб турибман. Нима қилай, табриклайми, «балли, сизга» дейми, ё «об-бо-о, чатоқ бўпти-ку», деб ачинган бўлайми?\nБўғзимдан маънисиз «э» деган қисқа ва заиф товуш чиқди. Жабрдийда бу маҳал хира чироққа термулиб турарди.\n— Турмани одам боласи кўрмасин экан, ака, — деди у қулт этиб ютиниб. — Одам боласи кўрмасин…\nШу лаҳзадаёқ кутилмаган шерикнинг кўзларига хаёлчан маъюслик бостириб кирганини пайқаб қолдим. У устма-уст хўрсинди-да, менга яна жилмайиб қаради:\n— Энди ҳаммаси орқада. Ана энди… — жабрдийда шундай деди-ю, бақувват қўлларини негадир мушт қилди. Билмадим, нега, балки бирортасини «ана энди» дўппослар, балки «ана энди» мустаҳкам бўлганини кўрсатмоқчидир?\nМен чекиб бўлинган сигарет қолдиғини оёқларим остига ташлаб, шошилмай эзғиладим. Кутилмаган шерик кетмоққа шайланаётганимни кўриб бир чўчиб тушгандай бўлди, йўқ, ростдан ҳам чўчиб тушди у!\n— Боя, — деди ажаб нусха шошилинч томоқ қириб оларкан, — чўнқайиб ўтирганимни кўриб ҳайрон қолгандирсиз. Тентак бўлса керак, деб ўйлагандирсиз, тўғрими?\nМен зўраки илжайдим. Тентаквой эса яна чопқиллаб бориб ўша жойига чўнқайиб олди. Илжайди.\n— Қамоқда, — деди у яна кўзларини хира чироққа қадаб, — тонггача шундай ўтирардим. Мени кўпинча бир кишилик камерага қамашарди. Камеранинг бир бурчагида шундай ўтириб тонгни кутардим. Эҳ…\nУ шундай деди-ю, сиқиб, сўнг қўйиб юборилган пружинадай сапчиб ўрнидан туриб кетди.\n— Эҳ, — деди у эҳтирос билан қўл силтаб, — энди ҳаммаси орқада. Энди елкамнинг чуқури кўрсин у камера-памерасини. Мен энди… мен энди…\nАжаб нусха роҳатланиб керишди. Кўзларини сузиб жилмайди. У айни чоғда қорни тўйган гўдакка ўхшаб кетган эди.\nМен ҳам вазмин бош ирғаб илжайиб кутилмаган шерикка ҳамқувончлик кўрсатган бўлдим. Аммо, кўнглим нимадандир ғаш эди. Мен кетиш ниятида, вагон эшиги томон бир қадам ташлаб хайрлашув учун энди қўл чўзмоққа шайланганимда у яна шоша-пиша гап бошлаб қолди.\n— Ҳалиги, — деди у, мени суҳбатга қизиқтирмоққа жон-жаҳди билан ҳаракат қилиб. — Ҳалиги… мен камерада шунчаки чўнқайиб ўтирмасдим. Қаранг…\nУ шундай дедию чўнтагидан газетага ўроғлик оҳак бўлагини чиқарди. Ажаб, у чўнтагида доим оҳак бўлаги олиб юрарканми? Ё вагон назоратчисининг челагидан топганми? Балки бирор станциядан, поезд тўхтаган чоғи териб олгандир, ким билади дейсиз?\n— Ҳозир, ҳозир… — лўливой шундай деди-ю, ҳалиги ҳурмат китобига айланиб кетган тамбур деворини шошиб, ютоқиб бўяшга тушди.\nМен унинг ҳар бир хатти-ҳаракатини кузатарканман, ҳайронлигим тағин кучайди. Қизиқ, намунча менга ёпишиб олди бу нусха? Негадир тамбурдан кетишимни ҳеч истамаяпти? Унинг «кетма» дегандек ёлвориб қарашлари, бошимни айлантирмоққа ўлиб-тирилишлари, негадир ботқоққа чўкаётган одамнинг дуч келган хас-хашакка ёпишишини эслатиб юборарди. Об-бо, ғоят антиқа чиқиб қолди-ку бу оғайним.\nУ ҳаш-паш дегунча ишини тугатди. Афтидан, у бундай майнавозларча бўёқчилик билан жуда кўп шуғулланган кўринади.\n— Қаранг, — деди майнавоз, оҳак юқи бўлган қўлларини пуфлаб тозаларкан. — Қаранг, ака, жуда зўр бўлди бу гал, кутмагандим.\nМен икки қадам олға юриб у ишора қилган жойга қарадим. Кўрдимки, ўша — ўйиб-чизиб ташланган тамбурнинг «девори» оппоқ тусга кирибди. Темир девор оқ — оппоқ эди.\nМен ҳеч вақога тушунолмай ажиб нусхага ўгирилдим, У худди мушкулимни осон қилиб қўйгандай, оғзи қулоғида, талтайиб турарди. Сўнг, менинг ҳайрон қотганимни кўрди-ю, шошилинч тилга кирди:\n— Қаранг, яхшилаб қаранг, ака. Нимани чиздим мен. Унинг ҳаддан ташқари эзмалиги нақ ҳиқилдоғимга келган бўлса ҳам яна бир карра қизиқиш билан оппоқ гемир деворни кўздан кечириб чиқдим. Аммо, бу лаънати бўёқчиликдан ҳеч қандай маъно уқа олмадим. Менинг жуда қийналиб кетганимни, сабр косам тўлиб-тошаётганини эзма дарров пайқаб олди. У кетиб қолишимдан чўчиди шекилли, ҳовлиқа-ҳовлиқа илтифот қила бошлади:\n— Чўнқайиб қаранг, ака, чўнқайиб. Анови — мен утирган жой қулайроқ, тортинманг, чўнқаяверинг.\nШу чоғ тамбурда башанг кийинган қандайдир кимса лайдо бўлди. У беш-олти вагондан ўтиб келаётган бўлса керак, билинар-билинмас ҳансирар, юзига қизиллик тепганди.\nЎткинчи бизнинг вагон томонга зипиллаб ўтаркан, ҳаяжонда тинмай типирчилаётган ажаб нусхага, оппоқ девор ёнида гангиб турган — менга қизиқувчан нигоҳини бир-бир қадаб олди. Ҳатто кинояли ишшайгандек ҳам бўлди. У бизни тамбурга амал-тақал қилиб, илашиб олган дайдилар, деб ўйлади чоғи.\nАжаб нусха, гўё қадрдон ошнасини кўриб қолгандек, ҳеч бир тап тортмай, ўткинчига устма-уст кўз қисди. Бу ҳам етмагандек, изидан «даврамизга марҳамат», деди қўлини кўксига қўйиб.\nМен бошим қотган бир аҳволда турган бўлсам-да, унинг таклифидаги самимий лутфни илғаб қолдим! У етти ёт бегонанинг олдида ҳам ўзини элга ош бераётган, қўли очиқ, кўнгли кенг бойвачча мисол тутиши мени қандайдир завқлантириб юборди ва беихтиёр пиқ-пиқ кула бошладим.\nЭзманинг лутфи карами, менинг ҳиринглашим бир сония бизга анграйиб қолган ўткинчининг кўнглига ғулу солди, ҳойнаҳой, у зинғиллаб вагон ичкарисига уриб кетди. Афтидан, у қимматбаҳо кийимию сўлкавой лиқ тўла ҳамёнини биздан қизғанди. У олий зот энди тонг отгунча бу тамбурдан қайтиб ўтишга ботинолмас-ов.\nЎткинчи кўздан йўқолиб, вагон эшиги қарс этиб ёпилди-ю, мен дарҳол ўзимга келдим. Бемаъни бир жумбоққа бемаъниларча бош қотириб ўтирганимдан уялиб кетдим. Устига устак, ҳалиги ўткинчининг масхараомуз ишшайгани кўз олдимга келиб кетди-да, иззат-нафсим кўзғолиб, ажаб нусхага аччиқланганнамо ўқрайиб қарадим. У ҳам портлашим яқинлигини сезди шекилли, эгардан тушмаса ҳам ҳар қалай отдан тушиб гап бошлади:\n— Майли, ака, овора бўлманг. — Унинг овози энди бироз ҳорғин ва руҳсиз эшитиларди. — Майли, ўзим тушунтираман. Бу сизга қандай билмадим-у, лекин менга жуда оддий.\nЭзма ўз бурчагига бориб яна чўнқайди-да, бир-икки ютиниб олгач гапида давом этди:\n— Камера деворини ҳам шундай оққа бўярдим-да, тонг отгунча термулиб ўтирардим. Ҳеч чарчамасдим. Мумкин, сизга кулгилидир, мумкин, мени тентакка чиқарарсиз, лекин барибир гапиравераман.\nАжаб нусха шартта ўрнидан турди-да, ўша бўялган жойига яқинлашди.\n— Шу оқликка термулсам ўзимни кўм-кўк осмонда, оппоқ булутларнинг орасида озод учиб юргандай ҳис қиламан. Термулганим сайин шу оқликка сингиб кетаётгандай бўлавераман. Эҳ, нимасини айтай, ўша бетон деворларнинг оққа бўялган бир қулочча жойи мени уч йил омон сақлади, уч йил!..\nЖабрдийда ҳар бир сўзини сарғайган тишлари орасидан суғириб-суғириб гапираркан, менга бир марта ҳам қарамади. У фақат ўша — бўялган жойга тикилиб турарди. У, гўё мени унутган, мутлақо унутган эди!\n— Эҳ, — деди жабрдийда, ниҳоят, менга ўгирилиб. — Бекорчи нарсаларни гапириб ўтиришимга қаранг. Бунинг ҳаммаси бемаънилик, ўз-ўзини алдаш. Худога шукур, энди ҳаммаси орқада, ҳаммаси ўтди. Мен энди озодман! Мен озод! Менга энди ҳеч бир оқлик — поклик керак эмас. Мен энди одамлар орасидаман! Ҳа-ҳа-ҳа…\nАжаб нусха қувонч ва эҳтирос билан елкамдан қучди. Унинг танидан анқиётган қўланса ҳиддан жирканибми, ё шунчаки чўчибми — беихтиёр орқага тисарилдим.\nАжаб нусха ҳамон тинимсиз алжирарди:\n— Камера-памерасини ҳам, оқ деворини ҳам елкамнинг чуқури кўрсин. Энди жиннига ўхшаб чўнқайиб ўтириш йўқ, энди фақат шахдам қадамлар…\nУ шундай дедию тамбурни гумбурлатиб, икки-уч қадам ташлади. Мен унга шоша-пиша йўл бера туриб вагон эшигини қия очдим. Охири, елимдек ёпишиб олган бу нусханинг олдидан тезроқ кетишга узил-кесил қарор қилгандим.\n— Ака, йўл бўлсин? — деб сўради у писмиқланаётганимни сезиб.\nМен зўраки илжайдим:\n— У ёқда… дўстлар кутиб қолишди.\n— Мени купенгизга таклиф қилмайсизми? — деб сўради ёпишқоқ аллақандай нозланган, эркаланган оҳангда.\nУнинг жиддий ё ҳазил гап қилганини билолмай саросимада қолдим. Наҳотки жиддий — сурбетлик қилаяпти? Йўғ-э, ҳазиллашаётгандир? Жиғимга тегмоқчидир, ярамас?!\nНегадир унинг таънали сўровлари менга ҳазилдай туюлди-ю, у барибир бормайди, деган умидда шер бўлиб:\n— Марҳамат, — дедим олифталарча қучоқ кериб. Аммо кароматим чиппакка чиқди. Ёпишқоқ ташаккурона бош ирғаб изимдан эргашди. Мен сипогарчилигимдан қаттиқ пушаймон бўлдим. Начора, энди кеч эди.\nПоезд пишқириб, ҳаллослаб елгани-элган. Вагон асабий-асабий чайқалмоқда.\nБиз купега кириб борганда ўртоқларим ҳали ухлашмаган экан. Юқоридаги икки жойда Бой билан Жон чўзилиб олишган. Бой аллақандай расмли журнални суқланиб томоша қилмоқда. Жон эса олифтагарчиликка кўтариб юрадиган қалин китобни варақлагани-варақлаган. Пастки икки жойдан бирининг эгаси менинг қўшним Бек одатдагидай алмисоқдан қолган магнитофонини титкилаб ўтирибди.\nУлар менинг жуфт бўлиб қолганимни кўриб, бир зум анграйиб қолишди. Мен айбдорона илжайдим. Сўнг шеригимни ўтирмоққа ундай туриб, кескин масхараомуз оҳангда:\n— Танишинглар, бу киши бизнинг ошно, — дедим. Шу билан гўё келган меҳмон ҳеч бир эътиборга лойиқ эмаслигини дўстларимга ошкор қилган бўлдим.\nМеҳмон ўзини тантанали учрашувда деб ҳис қилди чоғи, қўйиб берса ўтирганларнинг ҳар бири билан қучоқлашадаган даражада ҳаяжонланиб, саломлашувга тутинди.\nБой билан Жон ётган жойларидан эринибгина қўл чўзишди. Бек эса кўриша туриб, ўрнидан хиёл қўзғалиб қўйди ва яна ўз юмушига шўнғиб кетди.\n— Бу киши — Бек, буниси — Бой, буниси — Жон, — дедим ҳар бир дўстимни қўноққа кўрсатиб. Аммо шу пайт танишимнинг исмини ҳалигача билмаслигим, у ҳам меникидан бехабарлиги лоп этиб ёдимга келди-ю, оз-моз мулзам тортиб қолдим. Лекин гапимнинг охирини усталик билан ҳазилга буриб юбордим:\n— Мен эса — ўша-ўша Қулман.\nАфтидан, шу орада қўноғимиз ҳам ўзини таништирмаганини эслаб қолди шекилли, дарров ўз исмини тилга олди.\nБиз ҳалигача бир-биримизни билмаслигимизни пайқаб қолган Бой билан Жон пиқ-пиқ кулишдилар. Ишга астойдил берилиб кетган Бек эса гап нимадалигини билолмай ҳаммамизга бир-бир анграйиб чиқди.\nАжаб нусха кулгиларга кўп ҳам эътибор бермай, гўё ўзининг юз йиллик уйига киргандек бемалол жойлашиб оларкан, яғир курткасининг занжирини шиғиллатиб пастга тортиб қўйди. Одатдагидай, тинимсиз илжайишда давом этди.\nДўстларим ўзларини ғирт лоқайдликка солишаётган бўлса-да, аммо меҳмон билан ғоят қизиқиб туришганини пайқаш қийин эмас эди. Хусусан, Бекнинг аҳён-аҳёнда бир менга, бир меҳмонга кўзини лўқ қилиши, тепада ётганларнинг хийла бесаранжомлашиб қолуви уларнинг мақсадини ойдинлаштириб турарди.\n— Бу киши, — дедим мен сўйламоққа қандайдир эҳтиёж сезиб, — кўп қийинчилик кўрибди. Уч кун олдин қамоқдан чиқибдилар.\nШундай дейишим биланоқ юқоридаги иккала калла бараварига эгилиб бош-оёқ синчиклаб кузатиб чиқди.\nҚўноғимиз уларнинг жунбушга келиб қолганини ўзи-ча тушунди шекилли, худди, кўп катта юмушни тиндириб келгандай, камтарона илжайиб, мисоли саҳнадаги артистлардек, бошини уч-тўрт силкитди.\n— Биз жуда иноқ бўлиб олдик, — деб гапда давом этдим мен. Бироқ шу лаҳзадаёқ қаршимдаги юқори жойда ётган Бойнинг ғазаб билан уюлаётган қовоқ-тумшуғига ногоҳ кўзим тушди-ю, дамим ичимга тушиб кетди. Уники камдай, Бек ҳам чақчайган кўзлари билан меҳмонга таҳдидли ишоралар қилди. Бу — унинг «йўқот мановини!» дегани эди.\nТепамда ётган Жон ҳам умумий безовталикдан четда қолмай, устма-уст маъноли томоқ қирди.\nМен анча шошиб қолгандим. Аллақачонлар тумандек тарқаб кетган шубҳаларим қора булутларга айланиб, ваҳима билан яна бостириб кела бошлади. Ахир, манови учови ахмоқ эмасдир? Шулар ҳам бир нарсани сезишганки, тинчини йўқотишди? Об-бо, нега ҳам бошлаб келдим-а, бу шилқимни?\nШилқим эса купедаги нохуш ола-тасирдан бехабар Бекнинг магнитофон тузатишини иштиёқ билан кузатиб ўтирарди.\n— Роса қийнабди-ку, — деди у астойдил ҳамдардлик билан. — Янгимиди?\nБек унга шубҳали бир қараб оларкан:\n— Кўрмаяпсизми титилиб кетганини, — деди истамайгина.\nМеҳмон Бекка таънали бир тикилиб олгач, менга ўгирилди. Унинг қаттиқ хафа бўлгани юз-кўзидан шундоқ билиниб турарди.\nМен ҳамон ўз ёғимга ўзим қоврилиб, шубҳаю гумонларнинг аёвсиз ҳужумларидан гарангсиб турардим, Устига-устак, дўстларимнинг совуқ қарашлари танаффус билмас эди.\nМен ахийри меҳмондан тезроқ қутулиш пайига тушиб қолдим. Бунинг бирдан-бир йўли тўмтайиб олиш, у билан гаплашмаслик деган фикрга бордим ва ўзимни қаттиқ ҳориганга сола бошладим.\nШу орада Бек магнитафонини асабий йиғиштирди-да, емак столчасининг устига тарақлатиб қўйди. Сўнг ўз жойига ётмоққа ҳозирлик кўра бошлади. Унга тегишли ўриндиқнинг бир чеккасида ўтирган меҳмон шоша-пиша мен томонга кўчди.\nБой билан Жон ҳам аллақачон ўзларини ухлаганга солиб олишди.\nВагон бир маромда тебранмоқда. Темир ғилдиракларнинг шовқини авж пардасига кўтарилган. Купенинг кенг деразасидан қоронғулик ваҳима солиб турибди,\nНим ёруғ купеда фақат икковлон ҳурпайишиб қолган мушуклардек сукут сақлаб ўтирибмиз. Гўё гурунгбозликка ҳеч бир гап-сўз йўқдай. Аслида-ку, ичим тўла саволлар. Хусусан, унинг қачон қамалгани, нима учун қамалгани, қамоқхона ҳаёти мени жуда-жуда қизиқтирарди. Лекин бу нусханинг тезроқ даф бўлишини истаб турганимдан, бирор нарса сўрамоққа ҳеч ботинолмас эдим. Ахир, бу қурмағур лўлибашаранинг бир гапдони очилиб кетса қутулиб бўладими ундан?!\nҚўноқ бир маҳал қаршимиздаги юқори ўриндиққа кўз ташлаб:\n— Ака, тилла соатингиз неча бўлди?— деб сўради Бойдан. Афтидан, у Бойни ухламай ётганини сезиб, дўстона суҳбатга тортган, ҳатто суҳбат завқли бўлсин дея «тилла» сўзини атай ҳазил учун қўшган эди.\nБой эса гумонларга лиммо-лим кўзини унга эмас, негадир менга қадаб қўполдан-қўпол тўнғиллади:\n— Тилла соат бузуқ.\nҚўноқ ҳорғин ва хафаҳол илжайиб менга қаради. Мен ўзимча вазиятни юмшатган бўлиб:\n— Бечоралар чарчашган, — деб минғилладим. Аммо қоп-қора деразага маъюс тикилиб турган меҳмон гапимни мутлақо эшитмади.\n— Қарта ўйнаймизми? — деб сўради у бир-икки дақиқадан сўнг қўлини курткасининг чўнтагига суқиб. Мен шоша-пиша бош чайқадим:\n— Йўқ, йўқ, ўйнашни билмайман.\nУ қўлини чўнтагидан олмай, бир зум ўйланиб турди-да:\n— Сизга зўр-зўр фокус кўрсатаман, хўп? — деди. Мен гап тополмай елка қисдим.\nҚўноқ чўнтагидан ҳали кам ўйналгани билиниб турган бир тўп қарта чиқарди-да, устамонлик билан чийлай бошлади. Унинг тарашадек қўллари шундай тез айланардики, нақ машина моторининг парраги дейсиз. У мисоли гармон чалаётгандек ҳар қулоч керганда қарталар пружинадек эшилиб-эшилиб, чўзилиб кетар, ҳатто шиғ-шиғ этган ёқимли овоз ҳам чиқарар эди.\nМен шунчалар қалтис ҳаракат чоғи ҳам қарталарнинг сочилиб кетмаётганини кўриб ҳайратга тушардим.\nНиҳоят, у тилга кирди:\n— Манави, — деди у эркак туширилган бир дона қартани нақ тумшуғимга тиқиб, — «Приступник № 1». Сиз яхшилаб кўриб олинг, лекин мен кўрганим йўқ, тўғрими?\nМен тасдиқладим. Қўноқ «приступник»ни яна қарталарга аралаштириб ташлади-да, яна бир қартани қўлимга кўндаланг қилиб:\n— Манови, — деди, — унинг севгилиси. Яхшилаб кўриб олинг, ака.\nМен ярим-яланғоч аёл тасвирланган қартани эслаб олганимга, фокусчининг ўзи бу қартани ҳам кўрмаганига яна бир карра ишонч ҳосил қилганимдан сўнг у «маҳбуба»ни ҳам тўпга қўшди. Кейин боягидан-да чапдастлик билан қарталарни чийлаб, пружинадек чўза бошлади.\n— Ҳозир, — деди у чўғдек порлаётган кўзларини ёнга қадаб, — «Приступник № 1» соқчини гум қилиб, қоровул бошлиқларини отиб ташлаб, қамоқхонадан қочиб кетади ва ўз севгилисининг бағрига эсон-омон етиб олади. У бахтли бўлади, у бахтли бўлади!\nУ охирги сўзларини оғзидан тупук сачратиб такрорлар экан, кўзларини купенинг қоп-қора деразасига бурди. Афтидан, у бизни буткул унутган эди!\nҚўноқ эҳтирос билан гапириб, қарталарни яшин тезлигида аралаштираркан, назаримда, у гоҳ афсун ўқиётган жодугарга, гоҳ киноларда кўрганим — сим тўсиқлараро судралиб бораётган, кўзларида қатъий ишонч балқиб турган маҳбусга жуда-жуда ўхшаб кетарди.\nОхири қартабоз чарх уриб айланаётган қарталарнинг ичидан бир жуфтини олдимга ташлади-да, тинчиди-қолди.\nМен жуфтларни қизиқиш билан ағдариб кўрдим-у, ажабланганимданми ё завқим жўшиб кетганиданми ҳе-элаб кулиб юбордим. Булар — ўша «ошиқ-маъшуқ» қарталар эди.\nШу орада ғужанак бўлиб ётган Бек уёндан-буёнга маъноли ағдарилди. Мен дарҳол ўзимга келиб, сал бўлмаса «вазифам»ни унутаёзганимни сезиб қолдим.\nЯна кўнглим безовталана бошлади. Қўноғимиз эса қарталарни ўз ҳолича чийлаб маъюс ўтирар, бизга кўп ҳам эътибор бермас, чамаси ниманидир кутмоқда эди!\nМен энди пайти етганини пайқаб, ёстиғимни уён-буёнга сурдим. Хайрият, имо-ишораларим зое кетмади.\n— Узалмоқчимисиз?—деб кескин сўради меҳмон тўсатдан ва жилмайди. Бироқ унинг бу галги табассуми ҳийла синиқ ва ширасиз эди.\nМен уқувсизлик билан ишшайиб пешона қашладим. Қўноқ мени бир қур кўздан ўтказди-да, чаққонлик билан ўрнидан қўзғалди.\n— Бўпти, бизга рухсат энди, — деди у хайрлашувга қўл узатиб. — Раҳмат, ака, ҳангомалашиб келганингиз учун.\nМеҳмон кетишга шайлана туриб, дўстларимга қарата:\n— Кечирасизлар… — деди қуруққина қилиб.\nЗум ўтмай купе эшиги шиғиллаб очилдию ёпилди. Мен турган жойимда серрайиб қолдим. Эшик ёпилиши билан Бек жойидан сакраб турди. Бой билан Жон ҳам оёқларини осилтириб олдилар.\n— Уфф, кимни эргаштириб келдинг, а? — деб сўради Бек кўзини лўқ қилиб.\n— Инсонпарвар, — деб тўнғиллади Жон юқоридан иҳраб тушар экан.\nМен шундай таъналар тошбўрони остида яна бир карра айбдорона илжайиб жойимга чўкдим.\n— Ювуқсизнинг қип-қизил ўғрилиги башарасидан билиниб турибди-ку?! — деди аллақачондан бери тепамда қоққан қозиқдай бўлиб турган Бой.\nМен ўзимни оқламоққа бир-икки ҳаракат қилгандим, улар аёвсиз қайириб ташлашди. Ноилож, дамим ичимда, миқ этмай туравердим.\n— У ёлғиз эмас, — деди жиддий таҳликага туша бошлаган Бой. — Уни атай, разведкага юборишган.\nБек унга илова қилди:\n— Ярамаслар, доим саёҳатчиларни пойлаб юришади-да.\n— Купега бегонани киргизманглар, деб Палончаев қанча тайинлаган эди-я… — деди Жон ҳам ўйчан бир қиёфада.\nБўлиб ўтган кўнгилсиз воқеа муҳокамаси тўртовлон ўртасида гуруллаб ёна кетди.\n— Магнитафонга еб қўйгудай қаради-эй…\n— Купени зимдан кузатишини кўрдингми?\n— Сенинг соатинг тилла кўриниб кетдими дейман, ҳе-ҳе-ҳе…\n— Уккағар, жуда қув кўринади-я?\n— Қарта чийлашига беш кетдим-да…\n— Бу ҳам бир айёрлик-да…\n— У ҳам ҳозир шериклари билан маслаҳат қилиб ётгандир?\n— Палончаевга айтсакмикан?\n— Э, қизиқмисан, бир камимиз ўша жирраки бошлиғингдан сўкиш эшитишми?\n— Энди нима қилсак-а?\n— Энди нима қилсак-а? Шубҳалар-гумонлар, ташвишли шивир-шивирлар, жиддий маслаҳатлар ярим соатча чўзилди.\nМен ҳам уч-қуйруғи йўқ хавотирлар чангалида, миқ этмай, игна устида ўтиргандай ўтирар, дўстларимга умидвор тикилар эдим.\nНиҳоят, маслаҳатлар пишди. Биз шу тунда муқаррар ҳужум қиладиган босқинчилар билан беомон олишувга қарор қилдик.\nВақт ҳам алламаҳал бўлиб қолганди.\nБиз ёстиқларимиз тагига ичимликлардан бўшаган тўрт-беш шишани бостириб, жой-жойимизга омонат-омонат чўзилдик. Аммо уйқу қаёқда, дейсиз. Хийла пайтгача ўғрилар, талончилар, қотилликлар ҳақида гурунглашиб ётдик.\nПоезд вишиллаб, халлослаб елгани-элган. Темир «туёқларнинг тарақа-туруқи ҳориган вужудларни баттар ҳоритиб, асабларни раҳмсиз эговлайди. Дераза орти зим-зиё зулмат. Поезд ҳойнаҳой улкан бир даштлик бўйлаб кетиб борар эди.\nМенинг ниҳоятда чекким келарди. Шерикларим таҳликали тўлғона-тўлғона жимиб қолишди. Афтидан, сал-пал мизғиётган бўлишса керак.\nМен охири чидаёлмай ўрнимдан турдим. Сигарет қутимни, гугуртимни пайпаслаб топдим-да, ташқарига чиқмоққа шайландим. Кўнглим алланечук хижилликка тўлиб турарди.\nКупе эшигини шиғиллатиб очганимда дўстларим дарҳол бирин-кетин бош кўтаришди. Мен кулгу билан уларни тинчлантирган бўлдим.\nВагон йўлагида ҳеч ким кўринмасди.\nМен тамбур томон йўналдим…\nНогоҳ унга кўзим тушдию, қаттиқ сесканиб кетдим.\nУ яна ўша ўзининг иприсқи бурчагида чўнқайиб ўтирар, кўзлари бир нуқтага — ўз қўли билан оққа бўяган ўша тамбур «девори»га маъюс қадалганди.\nАжаб нусха мени кўрмади. Ё кўрса ҳам заррача эътибор бермаган эди…\nМен тамбурда бир зум каловланиб тургач, бу ерда чекиш хийла ўнғайсизлигини англаб, секин изимга қайтдим.\nУнга яна беихтиёр кўзим тушди. У ҳамон чўнқайиб ўтирар, ўша бўялган жойга толиқмай тикилар эди. Ажаб нусха худди шу ўтиришида қушга ўхшарди. Ҳа, баҳайбат, мағрур қушга ўхшар эди! У, назаримда, ўзининг бепоён оқлик ўлкаси томон мангу парвозга шайланаётгандай туюлди.\nПоезд ўкириб шиддат билан елиб борар эди.\n← Аввалги Аввалги Луқмон Бўрихон. Чўлдан келган ташвиш (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Луқмон Бўрихон. Ялангоёқ (ҳикоя)


Таълимда танқидий фикрлаш керакми? - Халқ сўзи\n18:14 24 Ноябрь 2020 Жамият\nМактабда ўқитиш методикаси ўзгармаса, таълим сифати ҳам, мазмуни ҳам ўзгармайди.\nОдамларнинг турмуш тарзини яхшилашнинг ягона йўли илму фаннинг энг сўнгги ютуқларини ишлаб чиқаришга жорий қилишдир. Шундагина меҳнат унумдорлигининг, яъни киши бошига ишлаб чиқариладиган маҳсулотларнинг ҳажми ортади. Бу эса даромадларнинг ортишига олиб келади. Давлат бюджетига қўшимча маблағлар тушиб ижтимоий соҳага - таълимга, илму фаннинг ривожланишига кўпроқ маблағ ажратишга имкон туғилади. Барча ривожланган мамлакатлар айнан шу йўсинда иш тутишган. Буюк бобомиз Имом ал-Бухорий иборалари билан айтганда: Илмдан ўзга нажот йўқ ва бўлмагай.\nФан ва техниканинг жадал тараққиёти ишлаб чиқаришнинг янги йўналишларини ва бу йўналишларда фаолият кўрсатувчи малакали мутахассисларни тайёрлашни ҳам тақозо қилади. Уларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш улкан маблағлар сарфланишига олиб келади. Ушбу вазиятда, сарфланадиган маблағларни камайтириш, умуман олганда эса янги соҳалар эҳтиёжларини қондира оладиган мутахассисларни тайёрлашнинг бошқа йўли борми? - деган савол туғилади.\nБор, агар мутахассиснинг ўзи янги технологияларни яратса, бу муаммонинг энг мақбул ечими бўларди. Бунинг учун улар қандай билим ва кўникмаларга эга бўлишлари керак:\n— Улкан маълумотлар оқимидан энг долзарбларини ажрата билиш ва унга алоқадор билимларни эгаллаш;\n— Эгаллаган билимларига таяниб энг муҳим муаммоларни ажрата билиш;\n— Мавжуд билимларини янги вазиятга қўллай олиш;\nМуаммоларнинг ечимларини топиб-уларни ишлаб чиқаришга татбиқ эта олишлари керак.\nБундай талабларга жавоб берадиганларга «ижодий фикрловчи» мутахассислар дейилади.\nИжодий фикрловчи мутахассислар нафақат ишлаб чиқариш технологияларининг доимий равишда янгиланиб туришига тайёр турмасдан, балки вужудга келадиган муаммоларни аниқлаб уларни ечишдан руҳий қониқиш ҳам оладилар.\nИнсон фаолиятининг барча соҳаларида, хоҳ у ишлаб чиқариш бўлсин, хоҳ маданият ва санъат, хоҳ илмий ёки педагогик фаолият бўлсин «ижодий фаолият» юқори баҳоланади ва рағбатлантирилади. Чунки у ҳар қандай фаолият самарадорлигининг ортишига олиб келади. Шунинг учун ҳам «ижодий фаолият» билан шуғулланувчи, яъни «ижодий фикрлаш» кўникмаларига эга бўлган мутахассислар доимо юқори баҳоланиб келинган. Ҳозирги пайтда эса уларнинг «баҳоси» янада ортмоқда. «Ижодий фикрлаш»ни ўргатиш эса таълим жараёнида амалга оширилади.\n«Ижодий фикрлаш» кўникмаларини ривожлантириш учун таълим жараёнини ташкил этиш принципларига ҳам ўзгартиришлар киритиш керак. Энди таълим берувчи на фақат маълумотлар бериш билан шуғулланиб қолмасдан ўқувчиларга «ижодий фикрлаш» усулларини ўргата олиши, ўзи ҳам «ижодий фикрлаш» кўникмаларига, таълим олувчи эса «ижодий фикрлаш» усулларини ўрганишга тайёр, тегишли мотивацияга эга бўлишлари лозим. Буларнинг ҳаммаси таълимга янги дидактик тизим - «ижодий фикрлашни шакллантириш педагогик технологиялари», яъни таълимнинг янги услубларини жорий қилишини тақозо этади. Ўқув режалари янги билимларни ҳисобга оладиган, таълим системаси эса ўзгариб турадиган эҳтиёжларга мослашадиган бўлиши керак. Бу тизимнинг асосини ўқувчиларга ўқиш, ёзиш, сузиш, велосипедда учишни ўргатишда фойдаланиладиган усуллар каби, «ижодий фикрлаш»ни ўргатиш усуллари ташкил қилади. Уларни болаларда «ижодий фикрлаш»ни шакллантириш мумкин бўлган беш ёшдан бошлаб то умрининг охиригача қўллаш мумкин.\nШундай қилиб «ижодий фикрлашни шакллантириш педагогик технологиялари» дидактик тизимининг асосий элементлари жумладан: таълим берувчи, таълим олувчи, таълим мақсади ва мазмуни, кутилаётган натижалар ҳақида маълум тасаввурларга эга бўлдик. Лекин таълим тизимининг энг асосий элементи «таълим методларига» тўхталмадик. Ҳозирги таълим тизимининг энг катта камчилиги ҳам айнан шу соҳадаги оқсоқликдир. Қилинадиган ҳаракатлар бошқа мамлакатлардаги таълим элементларини кўр-кўрона кўчириш, ўқувчилардаги психофизиологик ҳолатларни эътиборга олмаслик оқибатида кутилмаган натижалар бермоқда. Ёшларнинг бундай терс характерга эгаликлари, ҳаттоки олий маълумотли, баъзида эса илмий даражали мутахассисларнинг «ижодий фаолиятга» лаёқатсизликларининг сабаби нимада? Нега улар доимо турли туман важлар топишга, камчиликлар излашга мойил? Ва ниҳоят нега биз бир-биримизга табассум билан қараш ўрнига ёв қараш билан разм солишни, яхши хусусиятларни кўриш ўрнига камчиликларни топишни афзал кўрамиз? Буларнинг ҳаммаси замирида таълим тизими ва нотўғри танланган таълим услублари ётади. Чунки улар шундай ўқитилган. Натижада қозонда нима бўлса чўмичда ҳам шу чиқади. Жамиятни ўзгартиришни айнан шу таълим услубларини ўзгартиришдан бошламоқ керак.\nҚуйида бу ҳақда фикр юритамиз.\nДастлаб фикрлашнинг ўзи нималигини таҳлил қилайлик.\nФикр инсон томонидан туғдирилади ва унинг кучи ғоят катта. Фикр-энергиянинг универсал шакли. У яратувчи ҳам вайрон қилувчи ҳам бўлиши мумкин. Фикр моддий оламда моддийлашади, яъни юзага чиқади.\n«Фикрлаш»-бирор муаммо ҳақида муайян бир хулосага келиш мақсадида мулоҳаза юритмоқ ёки ўйламоқдан иборат бўлган психологик жараёндир.\nЭрамиздан 400-300 йил олдин яшашган фикрлаш асосчилари Суқрот, Плутон ва Аристотеллардан қуйидаги – анализ, мулоҳаза юритиш ва танқиддан иборат аналитик фикрлаш системаси қолган.\nАналитик фикрлашни ўрганишнинг энг мақбул усуллари-математик, физик масалалар, кроссвордлар, ребусларни ечиш, баъзи компьютер ўйинлари билан шуғулланиш, бадиий адабиётлар ўқиш, детектив адабиётларни ўқиганда ва детектив фильмларини кўрганда ўзини изқувар ўрнига қўйиб мулоҳазалар юритиш ва ҳоказолардир.\nШунингдек Суқроти ҳакимдан танқидий фикрлаш ҳам мерос қолган. У ўз мулоҳазаларида нима нотўғрилигини кўрсатишга уринган. «Агар шўрванинг кўпиги олиб ташланса у тоза бўлади» қабилида иш тутган. Бошқача айтганда барча нотўғрилар олиб ташланса тўғри, яъни ҳақиқат қолади деб ҳисоблаган. Лекин кўпик билан бирга яна аллақанча «маҳсулотлар» ташланаётганлигига эътибор бермаган. Суқрот янги ғояни таклиф қилишдан кўра нима «ёмонлигини» кўрсатишни муҳим деб билган.\nТанқид (критика (лот)-ҳукм қилиш маҳорати) – инсон фаолиятининг бирор соҳасига алоқадор ҳодисани баҳолаш, анализ қилиш. У хатоларни топиш ва муҳокама қилишдан иборатдир. Танқид-ниманингдир ёки кимнингдир камчиликларни баҳолаш, нима ёки кимдир ҳақида салбий фикр юритишдир. Ўзгаларни танқид қилиш қаралаётган муаммога уларнинг муносабатини ўзиники билан мос келишини исташдир. Бу эса одатда манманликка олиб келади. Бошқалар ҳам шу руҳда тарбияланганликлари учун танқидчининг фикрларини қабул қилишни исташмайди. Демак, танқид ўзгаларнинг ахборот-энергетик оламига тажовуздир.\nТанқидий фикрлаш – нарсалар ва ҳодисаларни анализ қилиб асосли хулосалар чиқариш мақсадидаги мулоҳазалар системаси бўлиб, у танқидий баҳолаш характерига эга. Яъни у танқидга таянган аналитик фикрлашдир.\nДемак танқидий фикрлаш мақбул ечимни топишнинг яхши усулларидан бири бўлса-да, ундан доимо фойдаланиш мақсадга мувофиқ эмас. Одам ўзини доимо тўғри деб ҳисобламаслиги керак. Гарчи бу роҳат бағишласа-да, у бошқа нуқтаи назарларга эътибор бермаслигимизга олиб келади. Барча қарорларни қабул қилиш учун ҳам танқидий фикрлаш зарур бўлавермайди. Кўпинча танқидий фикрлашдан кўра «ижодий фикрлаш» элементларини қўллаган маъқул.\n«Ижодий фикрлаш» муаммонинг ечимини топиш мақсадида янги нарсани яратиш мақсадидаги фикрлашдир.\nТаълимда ижодий фикрлаш-мавзунинг маъносини тушунишга йўналтирилган, ўқувчиларнинг янги ғояга, хулосага келишини таъминлайдиган фикрлаш.\nФикрлаш нарсаларнинг яхши томони ва уларни янада яхшилашга қаратилган бўлмоғи керак. Шу нуқтаи назардан «танқидий фикрлаш» фикрлашнинг энг яхши усули бўлмай таълим жараёнида унга ортиқча эътибор бериш мақсадга мувофиқ эмас. Ўқувчиларга ҳар қандай вазиятда ҳам воқеанинг ижодий томонларни топишга ўргатиш керак. Улар баъзан аниқ, баъзан эса онг остида яширин бўладилар.\nҲозирги пайтда адабиётларда «ижодий фикрлаш»га альтернатив сифатида «креатив фикрлаш» ибораси ҳам ишлатилади. «Kreative» - инглизча сўз бўлиб – яратмоқ, ижод қилмоқ деган маънони англатади ва шахс фаолиятини ифодалайди. Креативлилк-ижодкорлик қобилияти. Креатив фикрлаш (ижодий фикрлаш) — ғайриоддий ғояларга таяниб муаммонинг ечимини топиш мақсадидаги фикрлаш. Кундалик ҳаётда креативлик-чорасиз ҳолатларда мақсадга эришиш, муаммога ечим топа олиш лаёқатини кўрсатади. Ҳозир у иккита: янгилик ва манфаат бериш кўрсаткичлари асосида баҳоланади.\nПсихологларнинг фикрларича онг ва тана ўзида бор-йўғи 1-5 фоиз ахборотни ташийди. Асосий ахборот «онг ости» дейилгувчи ахборот-энергетик тизимда сақланади. Унга ота-онадан «мерос қилиб олинган» (ДНКлар орқали ўтган) ва ҳаёт давомида идрок қилинган маълумотлар мавжуд. Улар инсоннинг келажагига катта таъсир кўрсатувчи омиллардир (фол кўриш ва келажакни олдиндан кўра билиш ҳам шу билан изоҳланади).\nОнг ости ақлимиз онгимиз яшайдиган олам моделини яратади. Ташқи оламда бўладиган барча воқеа ва ҳодисалар шу олам қонунларига мувофиқ талқин қилинади. Бошқача айтганда онгимиз онг ости ақлимиз тақдим қиладиган воқеаларнинг кузатувчиси ва баҳоловчиси ролини бажаради, холос. Онг онг ости ақлимиздан доимо орқада бўлади. Айнан шу ҳолат инсонга яратувчи, сеҳргар бўлиш имконини беради. У мия, асаб тизими орқали организмда рўй берадиган барча ўзгаришлар устидан назорат қилади.\nҲар лаҳзада бизга улкан ахборот оқими келади. Онг ости ақлимиз уларнинг онг ости дастуримизга мос келадиганларинигина тақдим этади. Мос келмаганларини эса тақдим этмайди. Инсон идрок қилишнинг онгли чегараларига эга. Бу чегаралар бизнинг сезги органларимизнинг имкониятлар билан боғлиқ. Онг ости билан идрок қилиш ва билиш имкониятлари эса чексиздир. Онг ости айсбергнинг сув остидаги қисмига ўхшайди. У онгдан анча катта ва кўздан яширин. Шунинг учун ҳам ўқувчиларга онг остидан фойдаланишни ўргатмоқ лозим.\nБолаликда қаттиқ таассурот қолдирган воқеа онг остида шу пайт нуқтаи назаридан сақлаб қолинади ва келгуси ҳаётга таъсир кўрсатади. Шунингдек хотира ҳам онг ости қарамоғида бўлади. Унда сенсор каналлари орқали келадиган маълумотлар (ҳаётимиз ҳақидаги фильм) «суратга олиниб» сақланади. Бу «фильмлар» маълум воқеалар таъсирида тикланиши мумкин. Онг ва онг ости ўртасида мувофиқлик, уйғунлик бўлиши лозим.\nШундай экан таълим жараёнида ўқувчиларга кўпроқ «ижодий фикрлаш» усулларини ўргатиш керак. Айнан шу усуллар уларнинг онг остида жойлашиб, идрок қилинадиган барча маълумотлар шу ички олам таъсирида талқин қилинади. Натижада улар улкан энергияга эга фикрлаш имкониятларини янгиликларни яратишга йўналтирадилар. Ҳозирги пайтда жамиятда «ижодий фикрлаш» лаёқатларига эга мутахассислар етишмаслигининг асосий сабаби ҳам айнан таълим жараёнидаги ана шу камчиликлардадир.\n«Танқидий фикрлаш» руҳида таълим олганларнинг онг остида эса маълумотлардан камчиликлар излаш руҳияти ҳукмрон бўлиб, уларда идрок маълумотларни «ижодий фикрлаш» нуқтаи назаридан талқин қилиш кўникмаси етишмайди. Бу эса жамиятдаги мавжуд муаммоларнинг асосий сабабидир. Шунинг учун таълим тизимидан «танқидий фикрлаш» деган тушунчани олиб ташлаш керак. У шу соҳа мутахассисларига махсус курсларда ўқитилиши мумкин. Лекин барча таълим олувчилар учун унинг мутлақо кераги йўқ.\nФарзандларимизда ҳар бир кўрилаётган муаммо, ҳар бир қилинадиган иш, маъруза, суҳбат ва ҳоказоларда ижодийлик, ҳар бир суҳбатдошда ижодий хусусиятни кўришни истасак уларни ёш болалигидан бошлаб «ижодий фикрлашга» ўргатишимиз лозим. Истиқболга эришмоқнинг ўзга йўли йўқ.\nНизомий номидаги ТДПУ Шаҳрисабз филиали директори