5. Мижоз олдидаги мажбуриятлар - Кириш\n5. Мижоз олдидаги мажбуриятлар\nАудит-тадбиркорлик фаолиятидир. Аудитор мижоз билан тузган шартномаси асосида фаолият юритади. Шундай экан у имкони борича мижозининг конуний манфаатларини химоя килиш, унга сифатли хизмат курсатишга харакат килиши лозим. У хар кандай холатда хам салбий маьлумотларни йигувчи, фош килувчи ва айбловчига айланиб колмаслиги керак .Текширув натижасида аникланган заиф бугинлар, хатоликлар ва камчиликларни аудитор мижозига имкони борича унинг нафсониятига тегмайдиган шаклда, яьни тилаклар, маслахатлар, курсатмалар ва хоказолар холида етказишга харакат килмоги лозим. Аникланган камчиликлар ва хатоларни тугрилаш ёки уларнинг салбий таьсирини камайтиришнинг имкони булса аудитор бу борада мижозига ёрдам бериши керак. Аммо, аудитор хар кандай холатда хам мижозининг ноконуний харакатларини ёкламаслиги, уни беркитишга харакат килмаслиги, молиявий хисобот маьлумотларини сохталаштиришга йул куймаслиги лозим.\nКорхонани кескин ракобат кураши мавжуд булган бозор муносабатларига утиши ишлаб чикариш ва тижорат фаолияти билан боглик сирларни саклашни таьминлаш тадбирларини ишлаб чикишни талаб килади. Мамлакатдаги конунчилик эса унинг бу хукукини химоя килиш тизимини ишлаб чикади. Шунга кура мижоз билан аудитор уртасида тузилган шартномада хам корхона фаолияти билан боглик сирни саклаш ва корхона рахбарияти ёки жавобгарликка тортиш хукукига эга булган идораларнинг рухсатисиз уни ошкора килмаслик шартлари кузда тутилади. Харакатдаги конунларга кура ушбу шартларга риоя килмаслик маьнавий, моддий ва жиноий жавобгарликни кузда тутади.\nЛекин бу, аудитор хамма шароитда хам яккол кузбуямачилик, ноконуний харакат ва катта хажмда давлат ёки жамият мулкини талон-тарож килиш холатларига куз юмиши керак, деган гап эмас. Аудитор конунчиликка кура жиноий жавобгарлик кузда тутилган конунбузарликларни аниклаган вактида мижозга бу тугрисида суд-тергов идораларини тегишли тартибда хабардор килишни маслахат бериши лозим. Агар мижоз бундан бош тортса, аудитор текширувни давом эттириш ва молиявий хисобот тугрисида хулосани тайёрлашдан воз кечиши ва уз харакатини ёзма равишда асослаб бериши керак булади.\nАудитор мижоз билан булган муносабатини ва текширув жараёнида тупланган маьлумотларни уз манфаати йулида фойдаланиши мумкин эмас.\nНемис аудиторларининг касб этикаси меьёрларида тижорат сирини саклаш коидалари катта уринни эгаллайди. Жумладан, аудитор, касам ича туриб, уз мижозларининг сирини саклабгина колмасдан, узига карашли ёрдамчилари ва бошка ходимларидан уларга ишонилган сирни хар кандай шароитда ошкора килмасликлари тугрисида ёзма тилхат олиши керак. Германия конунларига кура "тижорат сири тугрисидаги конун"ни бузганлиги учун аудитор бир йилгача камок жазосига хукм килиниши ёки катта микдордаги жарима билан жазоланиши мумкин.\nБундан ташкари харакатдаги конунчиликка кура текшириш ту-галланиб, хулоса чикарилгунга кадар аудитор узрсиз сабабларсиз уз фаолиятини тухтатиб куймаслиги лозим.\nАудитор текширув натижаларига кура мижозга молиявий хисобот ва бухгалтерия балансининг тугрилиги тугрисида хулоса тайёрлаб беради. Агар аудиторлик хулосасидаги мавжуд ноаник маьлумотлар асосида мижоз, учинчи шахслар ва давлатга зиён етса уконун олдида маьнавий, моддий ва жиноий жавобгарликка тортилади.\n^ 10-МАВЗУ: ПУЛ МАБЛАҒЛАРИ АУДИТИ\nАудитнинг аҳамияти ва вазифалари.\nКассани, касса муомалалари ва пул ҳужжатларини аудиторлик текширувдан ўтказиш.\n«Ҳисоб китоб счёти», -«Валюта счёти», -«Банкдаги махсус счётлар» ва бошқа пул маблағлари счётларига доир муомалаларни текшириш.\nМолиявий қўйилмалар аудити.\n1. Пул маблағларини аудиторлик текширувидан ўтказишнинг асосий мақсади, улар сақланиши ва ишлатилишининг мақсадга мувофиқлигини ҳамда қонунийлигини таъминлаш, шунингдек, уларни такомиллаштиришдан иборат.\nУшбу мақсадни амалга ошириш учун қуйидаги вазифаларни ҳал этиш зарур: инвентаризация ўтказиш йўли билан кассадаги мавжуд пул маблағлари, қимматбахо қоғозлар миқдори ва суммаларининг ҳақиқий қолдиғини аниқлаш, касса муомалаларини ҳисобга олишда «Касса муомалаларини юритиш тўғри-сидаги Низом» га қай даражада риоя қилинаётганлигини аниқлаш; банк муассасасидаги ҳисоб китоб, валюта ва бошқа махсус счётлар бўйича амалга оширилган муомалаларни текшириб чиқиш; ўтказилган текшириш асосида оралиқ далолатнома тузиш ва хулоса қилиш.\n2. Аудиторлик гуруҳи пул маблағлари ва касса муомалаларини ҳужжатлар асосида текширишни бошлашдан олдин, одатда, кассадаги нақд пуллар, қимматли қоғозлар ва қатъий ҳисобот бланкларини текширувдан ўтказади. Бунда пул маблағларини ҳисобга олишга доир Республикамиздаги қонунлар ва меъёрий ҳужжатларга асосланиш зарур.\nКассани инвентаризация қилиш муддатларига риоя қилинишини текшириш. Касса дафтаридаги қолдиқнинг бухгалтериядаги ҳисоб регист-рлари (журнал ордер, бош китоб) даги қолдиқларга тенглигини текшириш.\n3. Ҳисоб китоблар, валюта ва махсус счётлардан олинган банк кў-чирмаларидаги қолдиқларнинг корхона бухгалтериясидаги тегишли хисоб регистрлардаги қолдиқларга тенглигини текшириш. Ҳисоблашув, валюта ва махсус счётлар бўйича муомалаларнинг банк кўчирмасига илова қилинган дастлабки ҳужжатларга мувофиқлигини текшириш. Ҳисоблашув, валюта ва махсус счётлардан корхона кассасига олинган нақд пул маблағларининг тўлиқ кирим қилинганлигини текшириш. Банкдаги счётлардан пул маб-лағининг бошқа ташкилотларга тўғри ўтгазилганлиги ва шу ташкилотнинг шахсий счётларига тўғри ёзилганлигини текшириш. Банкдаги счётлардан депонентланган суммалар, алиментлар ва бошқа суммаларнинг тўғри ўтказилганлигини текшириш. Олинган материал қийматликлар, ишлар ва хизматлар учун бошқа ташкилотларга ўтказилган пул маблағларининг қарама-қарши текширув ўтказиш ва натижаларини расмийлаштириш.\n4. Ўзбекистон Республикасининг «қимматли қоғозлар ва фонд биржаси тўғрисидаги қонуни». қимматли қоғозларнинг асосий хусусияти.\nқимматли қоғозлар икки гуруҳга бўлинади: 1.эгалик қилиш муноса-батларини ифодаловчи-акциялар ва пайлар; 2. кредит муносабатларини ифодаловчи-облигациялар, оддий ва ўтказма векселлар, депозит ва инвестицион сертификатлар, ипотекалар ва бошқалар.\nАкциялар-ўз эгасининг акциянерлик жамияти капиталида қатнашишини тасдиқлайдиган ва ушбу жамият фойдасининг маълум бир қисмини дивиденд сифатида олиш ҳуқуқини таъминлайдиган, жамиятни бошқариш, шунингдек, фойдани ва жамиятни тугатиш чоғида мулкларни тақсимлашда қатнашиш ҳуқуқини берадиган қимматли қоғозлардир.\nқимматли қоғозлар аудити, уларга тааллуқли бухгалтерлик ҳисоботи маълумотларининг хаққонийлигини текширишдан бошланади. Бундай текширув корхонанинг бошқа мулкларини текширишдаги каби инвентари-зация (ашёвий рўйхат) ўтказиш йўли билан амалга оширилади.\nқимматли қоғозларни инвентаризация (ашёвий рўйхат) қилиш қуйидаги вазифаларни хал этади: уларнинг хақиқатдаги мавжудлигини аниқлаш; ҳақиқатда мавжуд қолдиқларни бухгалтерлик ҳисоби маълумотлари билан таққослаш орқали сақланиши устидан назорат ўрнатиш; қимматли қоғозлардан олинадиган даромадларнинг тўлиқлиги ва ўз вақтидалигини текшириш; уларнинг сақланиши учун зарур шарт-шароитлар яратилганлигини текшириш (корхонада сақланганида); қимматли қоғозлар билан боғлиқ даромадлар ва йўқотишларни ҳисобда акс эттиришнинг хаққонийлигини аниқлаш.\nДепозитарийда сақлаш учун топширилган қимматли қоғозлар инвентаризацияси -«Узоқ муддатли молиявий қўйилмалар» ва -«қисқа муддатли молиявий қўйилмалар» счётларидаги қолдиқ суммалари депозитарийлар маълумотлари билан таққослаш орқали амалга оширилади. Депозитарийлар маълумотлари инвентаризация ўтказилаётган пайтда депозитарийга юборилган сўров натижасида олиниши мумкин.\nКорхона қимматли қоғозлар листингининг мақсади, сотишга тавсия этилаётган қимматли қоғозлар сифати ҳақида потенциал инвесторларга аниқ тасав-вур беришдан иборат.\nқимматли қоғозлар аудитининг кейинги босқичида ҳақиқий мавжуд қимматли қоғозларни бухгалтерлик ҳисоби маълумотлари билан солиштирилади. Бунда қимматли қоғозларнинг ошиқ чиққанларини ҳам, кам чиққанларини ҳам аудитор иккала ҳолда ҳам инвентаризация натижаларини ўзининг ҳужжатларида акс эттириши ва булар ҳақида корхона раҳбариятига билдириши лозим.\nБошқа корхоналарнинг устав капиталига ҳисса қўшиш кўринишидаги қилинган молиявий қўйилмалар аудити ушбу корхоналар уставини таҳлил қилиб даромад олиш шартларини ҳамда бундай қўйилмалар самарадорлигининг тўғрилигини ва ҳисобга тўлиқ акс эттирилганлигини аниқлаш. Молиявий қўйилмалар аудитининг якунловчи босқичи улар самарадорлигини таҳлил қилиш бўлиб, қуйидаги коэффициентлар динамикасини аниқлаш ва таҳлил қилишдан иборат:\n1та акцияга тўгри келадиган\n1 йиллик дивиденд даромадиқ \n1 та акциянинг ўртача бозор баҳоси\nАкциялар бозор бахосиннг баланс (номинал) кийматига\n1 та акциянинг бозор бахоси\nнисбати қ \n- компания балансида акциянинг бахоланиши\nқимматли қоғозлар бозори ривожланган давлатларда даромаднинг 0,15- 0,25 (яъни 15-25 % и) бўлиши нормал ҳолат бўлиб хисобланади.\nПул маблағлари аудитининг аҳамияти ва вазифалари нималардан иборат?\nКассани аудиторлик текширувидан ўтказиш қандай амалга оширилади?\n«Ҳисоб-китоб счёти», -«Валюта счёти», -«Банкдаги махсус счётлар» ва бошқа пул маблағлари счётларини текшириш ҳамда уларнинг қандай хусусиятлари мавжуд?\nМолиявий қўйилмалар нима ва улар қандай текширилади?\n^ 11-МАВЗУ: Асосий воситалар ва капитал қўйилмалар ва номоддий\nактивлар ҳисобининг аудити.\nАсосий воситалар аудитини ташкил этиш, ўтказиш кетма-кетлиги ва фойдаланадиган манбалар.\nАсосий воситалар кирими, чиқими ва тугатилишига оид муомалалар аудити.\nИжарага олинган асосий воситалар аудити.\nАсосий воситаларга эскириш ҳисоблашнинг тўғрилигини текшириш.\nАсосий воситаларни таъмирлаш аудити.\nКапитал қўйилмалар аудити.\n1. Асосий воситалар ва капитал қўйилмаларни аудиторлик текширувидан ўтказишнинг мақсади, вазифалари, манбалари ва тартиби. Асосий воситаларнинг синтетик ва аналитик ҳисобини, корхонанинг ўзига қарашли (01-счёт), жорий тартибда ижарага олинган (001 балансдан ташқари счёт) ва узоқ муддатли ижарага олинган асосий воситалар (03-счёт) ни сақланиш жойларида моддий жавобгар шахслар бўйича ҳисобга олишнинг ташкил этилишини баҳолаш.\nБош дафтарда акс эттирилган 01,02,03,07,08,09,76,97 синтетик счётлар қолдиқларининг мос равишда аналитик ҳисоб ва бухгалтерия баланси маълумотларига мувофиқлигини аниқлаш зарур. Улар барча позициялар бўйича: ой бошига қолдиқ, ойлик оборотлари ва ой охирига қолдиғи бир-бирига тўғри келиши лозим. Агар тафовутлар аниқланса, уларнинг сабабларини аниқлаш ва корхонага асосий воситаларни, монтаж талаб қиладиган қурилмаларни, капитал қўйилмаларни, тузилган ижара шартномалари бўйича мажбуриятларни инвентаризация қилишни тавсия этиш зарур. Сўнгра корхонанинг асосий воситаларни ҳисобга олиш бўйича қабул қилинган ҳисоб юритиш сиёсати билан танишиш зарур.\nАсосий воситаларни аудиторлик текширувидан ўтказишда фойдаланиладиган манбалар бухгалтерлик ҳисобининг корхонада қабул қилинган ташкилий шаклига ҳам боғлиқ. Булар ҳисобни қўлда юритиш шароитида журнал-ордерлар, ведомостлар, карточкалар, автоматлаштирилган ҳисоб шароитида эса компьютер программалари, машинограммалардир.\n2. Асосий воситаларни қабул қилиш-топшириш (корхона ичидаги ҳаракати) далолатномалари (накладнойлари) маълумотларига асосан 01-счёт дебети бўйича киримга олинган асосий воситаларнинг манбаи аниқланади: Устав капиталига ҳисса сифатида (75-счёт 1-субсчёти), капитал қўйилмалар тартибида пули тўланиб сотиб олиш ёки мавоза (бартер) асосида олинганда (08-счёт 1-субсчёти кредити), жорий ёки молиялаштирилган ижара шарти билан (09-счёт кредити), ҳисобга олинмаган объектлар инвентаризация натижасида аниқланиб киримга олинганда (80-счёт 3-субсчёти кредити).\nТекинга олинган асосий воситалар объектларини ҳисобга олиш бўйича муомалаларни акс эттириш тартиби. Инвентаризация ўтказиш натижасида асосий воситалар таркибида ҳисобда турган арзон баҳо ва тез эскирадиган буюмлар сақланиб, уларни арзон баҳо ва тез эскирадиган буюмлар (12-счёт) қаторига ўтказилганлигининг тўғрилигини текшириш. Сотиб олинган, замонавийлаштирилган ва техникавий қайта жиҳозланган асосий воситалар бўйича корхона бир вақтнинг ўзида кенгайтирилган такрор ишлаб чиқаришни таъминлаш мақсадида уларнинг молиялаштириш манбаларини соф фойда, ўтган йилдаги тақсимланмаган фойда, заҳира капиталини акс эттириши каби ҳолатларни текшириш. Асосий воситаларнинг киримига оид муомалаларни текширишда объектларнинг дастлабки қиймати тўғри шаклланганлигини аниқлаш.\n3. Ижарага олинган асосий воситалар аудити. Корхонадаги асосий воситалар ўзиники ва ижарага олинган асосий воситаларга бўлинади. Ўз асосий воситалари корхонага тегишли бўлиб, ижарага олинганлари эса жорий (қисқа муддатли) ва узоқ муддатли ижара шарти билан олинган бўлади. Ижарачи ва ижарага берувчи ўртасидаги ўзаро муносабатлар фуқаро қонунчилиги талабларига риоя қилинган ҳолда ёзма равишда тузилган ижара шартномасига мувофиқ тартибга солиб турилади.\nЖорий (қисқа муддатли) ижарага олинган асосий воситаларни текширишда, аввало, ижара шартномаларининг мавжудлиги, тўғри тузилганлиги, асосий воситани қабул қилиб олиш ҳисоби ва корхонада ҳисоб юритиш тартибини аниқлаш. Ижарага олинган асосий воситаларни жорий ва капитал таъмирлаш харажатларининг ҳисобини текшириш.\nУзоқ муддатга ижарага олинган асосий воситалар аудитининг хусусиятлари. Узоқ муддатли ижарага олинган асосий воситалар 03-«Узоқ муддатли ижарага олинган асосий воситалар» деган синтетик счётда ҳисобга олинади. Иккинчидан, асосий воситаларни узоқ муддатга ижарага олувчи корхоналарда уларга ҳар ойда белгиланган умумий тартибда эскириш ҳисобланади.\nЖисмоний шахслардан ижарага олинган асосий воситалар аудитининг айрим хусусиятлари. Асосий воситаларни ҳисобдан чиқариш бўйича барча муомалалар 47-«Асосий воситалар реализацияси ва бошқача тарзда ҳисобдан чиқариш» счётида акс эттирилади. Амалиётда асосий воситаларни ҳисобдан чиқаришга доир муомалалар кам содир бўлади. Шунинг учун уларни расмийлаштириш, 47-счётда тўлиқ акс эт-тириш, олинган даромад (кўрилган зарар) ни тўғри аниқлаш ва ҳисобдан ўчириш, амалдаги солиқ қонунчилигига риоя қилишни муфассал текшириш тавсия этилади. Асосий воситалар бепул берилганда ва бозордагидан паст баҳода сотилганда жисмоний шахсларга бепул берилган ёки сотилган объектларга алоҳида эътибор қаратмоқ лозим. Чунки корхона бу ҳолда даромад солиғи ушлаши ва бюджетга тўлаши керак.\nСотилган асосий воситалар бўйича солиқлар тўланаётганлиги. Корхона асосий воситалари ҳисобдан чиқарилаётганда қонун билан белгиланган барча ҳолларда қ.қ.С ни ҳисоблаб, ўз вақтида тўлаётганлигини аниқлаш.\nТекинга берилган асосий воситалар бўйича муомалаларни текшириш. Асосий восталарни тугатишга доир муомалаларни текшириш. Асосий воситаларни тугатишга доир муомалалар аудитининг хусусиятлари.\nТўлиқ амортизация қилинмаган асосий воситаларни тугатишнинг молиявий натижаси тўғри ҳисобдан ўчирилганлиги;\nОбьектни ҳисобдан ўчиришда унинг тиклаш қиймати ва эскириш икки қисмга бўлинади: асосий воситаларни қайта баҳолаш пайтига (1) ва қайта баҳолаш натижасида юзага келгани (2).\nИнвентарь карточкаларни корхона бухгалтериясида таснифий гурухлар бўйича, улар ичида эса ишлатиш жойлари бўйича сақлашни текшириш.\nАсосий воситалар ҳаракати тўғрисидаги ҳисобот 3-шакл ни тўлдиришни текшириш. Агар ҳисоб жараёнлари автоматлаштирилган бўлса, карточкаларни қулда тўлғазишга эҳтиёж қолмайди. Бунда ахборотлар корхонада мавжуд бўлган аналитик ҳисоб машинаграммаларида сақланади, лекин у АВ-6-шаклдаги карточкаларда ҳисобга олинадиган позициялардан кам бўлмаслиги лозим.\n4. Асосий воситаларга эскириш ҳисоблашнинг тўғрилигини текшириш. Аудитор асосий воситаларга эскириш ҳисоблашнинг тўғрилигини текширишда ўрнатилган ҳар ойлик эскириш ҳисоблаш қоидаларига бухгалтерия томонидан риоя қилинганлигини аниқлаши лозим. Бунда текшириш учун асосий воситаларга эскириш ҳисоблашда тўлдириладиган\n6-шаклдаги ҳисоб-китоб жадвали асос бўлиб хизмат қилади.\nАсосий воситаларни эскириш ҳисоблашни ҳисобга олишда энг кўп учрайдиган қоида бузилиш ҳоллари:\n- айрим корхоналарда асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш ҳар чоракликда амалга оширилади;\n- солиққа тортиладиган базани камайтириш мақсадида атайлаб хизмат қилиш муддати ўтиб кетган асосий воситаларга ҳам эскириш ҳисоблаш давом эттирилади;\n- асосий воситаларга асоссиз тарзда тезлаштирилган эскириш ҳисобланади.\nАсосий воситаларга эскириш ҳисоблашнинг тўғрилигини текширишда аудитор корхонада ўрнатилган амортизация нормаларининг мавжудлигига ишонч ҳосил қилиши лозим.\n5. Асосий воситаларни таьмирлаш аудити. Пудрат ва хўжалик усулида бажарилган таьмирлаш ишлари аудитининг хусусиятлари.\nКорхона асосий воситаларни таьмирлаш билан боғлиқ барча харажатларни ишлаб чиқарилган маҳсулот (бажарилган иш, кўрсатилган хизматлар) таннархига киритади, бу пировардида, молиявий натижанинг шаклланишига, шунингдек корхонанинг фойдасидан бюджетга тўловлар бўйича бюджет билан ўзаро муносабатларига ҳам таьсир этади.\nПудрат усулида бажарилган таьмирлаш ишлари аудитнинг хусусиятлари. Таьмирлаш ишлари тузилган учун шартномалар. Хўжалик усулида бажарилган таьмирлаш ишлари аудитининг хусусиятлари.\n6. Капитал қўйилмалар аудити. Капитал сарфларни текшириш: асосий воситаларни сотиб олиш, қуриш, текинга олиш, ёш чорва молларини асосий подага ўтказиш ҳамда қуриб битказилмаган, сотиб олинган ва бошқа йўллар билан барпо қилинаётган асосий воситаларни қабул қилишнинг тўғрилигини текшириш. Асосий воситаларнинг қийматини оширмайдиган сарфлар ҳисобидан ўчирилишининг тўғрилигини текшириш.\nУзоқ муддатли молиявий қўйилмалар, акциялар, облигациялар ва бошқа молиявий қўйилмалар самарадорлигини текшириш.\nАсосий воситалар ва капитал қўйилмаларни аудиторлик текширувидан ўтказишда компьютерлардан фойдаланиш.\n^ 5. Номоддий активлар аудити.\n1. Номатериал активларнинг моҳияти, аҳамияти, ўзига хос белгилари, аудитининг мақсади ва вазифалари.\nНоматериал активларга патентлар, саноат намуналари, товар белгилари, савдо маркалари, лицензиялар, хизмат кўрсатиш белгилари, НОУ-ХОУ, муаллифлик хуқуқлари ва бошқалар киради. Ҳисоблаш техникасининг дастур таьминоти ҳам номатериал активлар таркибида ҳисобга олинади.\nТашқи иқтисодий муносабатларнинг ривожланиши, қўшма корхоналар ва акционерлик жамиятларининг ташкил этилиши сабабли номатериал активлар аудити олдига қўйиладиган талаблар. Бизнинг республикамизда номатериал активларнинг аудиторлик текширувидан ўтказиш бўйича услубий кўрсатмалар ҳали ишлаб чиқилмаган.\nҲозирги кунда номатериал активларни ҳисобга олиш ва ҳисоботда акс эттириш муаммоларига сезиларли даражада эьтибор кучайди. Булар иқтисодий алоқаларнинг ривожланиши ва қўшма корхоналарнинг пайдо бўлиши, молия бозорларининг байналминаллашиши; жаҳон иқтисодиётида якка ҳокимлик учун рақобатли курашнинг кучайиши, фан-техника тараққиё-тининг жадаллашиши ва мураккаблашуви кабилар.\nМавжуд меьёрий хужжатлар ва амалий тажрибага таянган ҳолда номатериал активлар аудитини ўтказиш тартиби.\nМоҳиятига кўра, номатериал активлар қаторига жисмоний шаклга эга бўлмаган, лекин корхона фаолияти ва унинг бошқа активлари қаторида қатнашиб даромад келтирувчи маблағлар киритилади.\nНоматериал активларнинг асосий тавсифловчи белгилари.\nКашфиётларни муҳофаза қилишнинг энг кўп тарқалган тизими уларни патентлашдир. Саноат мулклари обьектларининг ўзига хос хусусияти уларга эгалик хуқуқини тасдиқловчи муҳофаза хужжатларининг мавжудлиги ҳисобланади.\nАудитда муҳофаза хужжатларининг ҳақиқийлигини аниқлаш.\nСаноат намуналари учун хуқуқ, товар белгилари, «НОУ-ХАУ», муаллифлик ҳуқуқи, илмий тадқиқот ва тажриба конструкторлик ишланмалари, «фирма обрўси», ЭҲМ дастури ва бошқа номатериал активлар хусусиятлари. Номатериал активлар ҳақидаги маьлумотларни балансда акс эттириш масалалари. Номатериал активларни бухгалтерлик ҳисоби: сотиб олиш, хўжалик ичида силжиши, шунингдек, хўжаликнинг ўзида тайёрланган номатериал активлар кирими.\n04-«Номатериал активлар» счётининг тавсифи ва бошқа счётлар билан алоқаси. Номатериал активларнинг эскириши 05-«Номатериал активларнинг эскириши» счётида акс эттирилади. Ҳозирги вақтда республикамиздаги миллий корхоналар учун номатериал активларга амортизация ҳисоблааш ва уни маҳсулот таннархига олиб бориладиган харажатлар таркибига қўшиш кўзда тутилган.\nНоматериал активлар ҳисобдан чиқарилганда дастлабки қийматига 04-«Номатериал активлар» счёти кредит ва 48-«бошқа активлар реализацияси» счёти дебетланади. Ҳисобланган эскириш суммаси эса 05-счёт дебет ва 48-счёт кредитланади. Ҳисобдан чиқариш натижаси (фойда ёки зарар) 48-счётда 80-«фойда ва зарарлар» счётига ўтказилади. Маҳсулотлар (иш, хизматлар) таннархи, фойда бюджет билан ҳисоб-китоблар кўрсаткичлари, шунингдек хусусийлаштирилаётган давлат корхоналари мулкларини бахолашнинг асосланганлиги кўп жиҳатдан номатериал активларнинг мавжудлиги ва баҳоланиши, улар эскиришлари тўғрисидаги маьлумотларнинг ҳаққонийлигига боғлиқ.\nБухгалтерлик ҳисобининг умумий принципларига кўра ҳар қандай номатериал актив кирими тегишли дастлабки хужжатлар асосида расмийлаштирилади. Бундай дастлабки хужжатлаштириш ўзининг мазмуни ва тавсифига кўра, асосий воситаларни қабул қилиш далолатномаси каби хужжатларга ўхшаш бўлиши лозим.\nНоматериал активларни кирим қилишда уларнинг идентификацияловчи ҳужжатлар мавжудлиги.\nСаноат намуналари ва кашфиёт хуқуқларини сотиб олиш патентлар ёки гувоҳномалар билан тасдиқланади.\nКорхона «НОУ-ХОУ» сотиб олишни режалаштириш учун унинг оғзаки «матнли» ёки тасвирининг тавсифига эга бўлиши лозим.\n2. Корхоналар номатериал активларини сотиб олиш, яратиш, ҳисобдан чиқариш, бир жавобгардан иккинчисига беришга доир муомалалар аудити.\nКорхонанинг ўзида яратилган номатериал активлар (ЭХМ учун дастур таьминотлари, кашфиёт хуқуқлари, «НОУ-ХОУ», савдо белгилари ва хизмат кўрсатиш белгилари ва бошқалар) ни корхона мулки қаторига қўшиш ёки қўшмаслик масаласини ҳозирги пайтгача очиқлигича қолмоқда.\nКорхонанинг ўзида ишлаб чиқарилган (яратилган) номатериал ак-тивларни реализация қилишни ҳисобга олиш масаласи ҳам мавҳумлигича қолади, агар улар балансда акс эттирилмаса у ҳолда уларни ҳисобдан ўчиришга ҳам зарурат қолмайди. Бундай номатериал активларни сотишдан келган барча тушум корхонанинг даромади бўла олмайди.\n3. Номатериал активлардан қанча муддатда фойдаланиш ва уларга эскириш ҳисоблаш зарурати хақидаги саволларга турли мамлакатларда турлича ёндошишмоқда. Масалан: Фирманинг обрўси хақидаги масалага кўпчилик давлатларнинг анча эҳтиёткорлик билан ёндашиши бу соҳадаги мавжуд халқаро андозаларга мувофиқ келади.\nБизнинг республикамизда номатериал активларга эскириш 5 йил муддатдан келиб чиқиб ҳисобланади (аммо корхонанинг фаолият муддатидан ошмаслиги керак). Бир ойлик амортизация суммаси қуйидагича аниқланади:\nноматериал актив объект-\nнинг дастлабки қиймати яъни фоиз ҳисобида : 5 йил : 12 ой қ\n^ 1 ойлик амортизация суммаси\nқ1 ойлик амортизация ажратмаси суммаси  100\nҲар ойда ҳисобланган амортизация суммаси бухгалтерия ҳисоби счётларида акс эттирилади.\nНоматериал активларни ҳисобдан чиқариш (сотиш, ҳисобдан ўчириш, бепул бериш ва ш.ў.) нинг молиявий натижаси баланс фойдаси ва солиққа тортилмайдиган фойда кўламига бевосита таъсир кўрсатади. Номатериал активларнинг чиқишини ҳисобга олиш учун счётлар режасида -«бошқа активлар реализацияси» счёти тайинланган. -счёт тавсифи ва бошқа счётлар билан алоқаси.\nБошқа мулклар сингари номатераил активларга тааллуқли бухгалтерлик маълумотлар хаққонийлиги вақти-вақти билан ўтказиб туриладиган инвентаризация билан тасдиқланиши лозим.\nНоматериал активларни инвентаризация қилиш қуйидаги вазифаларни ҳал этади: Уларнинг ҳақиқатда мавжудлигини аниқлаш; ҳақиқий қолдиқни бухгалтерлик ҳисоби маълумотлари билан солиштириш орқали уларнинг бутлигини таъминлаш устидан назорат ўрнатиш; уларни сақлаш қоидаларига риоя қилиниш; амортизация ҳисоблашни ўз вақтидалиги, тўғрилиги ва тулиқлигини текшириш; -«номатериал активлар» счётида ҳисобга олинган корхона маблағлари қийматининг ҳаққонийлигини аниқлаш. Аудит якунларини расмийлаштириш.\nАудитор асосий воситалар ва капитал қўйилмаларни текширишни қандай ташкил қилади?\nАсосий воситалар ҳаракати ва аналитик ҳисобининг ташкил этилиши қандай текширилади?\nИжарага олинган асосий воситаларни аудитида қайси ҳужжатлар текширилади?\nАмортизация ҳисоблашнинг тўғрилиги қандай текширилади?\nАсосий воситаларни таъмирлаш қандай текширилади?\nКапитал қўйилмаларни текширишнинг қандай хусусиятлари мавжуд?\nНомоддий активларни қандай хусусиятлари мавжуд?\n12-мавзу: Ишлаб чиқариш захираларини ҳисобининг аудити.\nАудитнинг мақсади, вазифалари, манбалари ва ўтказиш тартиби.\nМоддий бойликларнинг омборхоналарда ва бошқа сақлаш жойларида ҳисобга олинишини текшириш.\nИнвентаризация натижаларини расмийлаштириш, материаллар ҳаракати тўғрисидаги ҳисоботлар кўрсаткичлари, сальдо ведомостлари ва синтетик ҳисоб регистрларини текшириш.\n1. Моддий бойликларни аудиторлик текширувидан ўтказишнинг мақсади уларнинг сақланиши, тежамли ва оқилона ишлатилиши ҳамда ҳисобга олишнинг тўғри ташкил қилинишини текширишдан иборат. Моддий бойликлар бўйича ҳисобот кўрсаткичларининг ҳаққонийлигини текширишда ҳам асосий воситалар аудитидаги каби, даставвал, баланснинг «Ишлаб чиқариш заҳиралари», «Тайёр маҳсулот», «Сотиш учун олинган товарлар» деган моддалари, Бош дафтар, журнал-ордерлар ва бошқа ҳисоб регистрлари орасидаги тенгликни аниқлаши лозим. Шунингдек, синтетик ва аналитик ҳисоб маълумотларининг мувофиқлигига ишонч ҳосил қилиши муҳимдир. Моддий бойликларни ишлаб чиқариш харажатларига олиб бо-риш ва уларнинг баҳоларини текшириш, ишлаб чиқаришга сарфлаш нор-малари. Арзон баҳо ва тез эскира-диган буюмларга эскириш ҳисоблашни текшириш ва бошқалар. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга даъво қўзғатишнинг ўз вақтидалиги ва тўғрилиги. Йўлдаги (корхонага етиб кел-маган) материаллар қолдиғининг ҳаққонийлигини текшириш.\n2. Моддий бойликларни омборхона ва бошқа сақлаш жойларида ҳисобга олинишини текшириш уларни инвентаризация қилишдан бошланади. Текширишни бошлашдан олдин аудитор моддий бойликлар сақланадиган барча жойларни аниқлаш ва танлаб инвентаризация ўтказиладиган бойликлар рўйхатини алоҳида тузиши лозим.\nИш бошланишидан олдин аудитор корхона раҳбари билан инвентаризация комиссияси тузиш тўғрисида келишиб олади. Корхона раҳбари бу ҳақда буйруқ чиқаради.\nМоддий бойликларнинг ҳар қайси тури бўйича инвентаризация қилиш натижалари инвентаризация рўйхатида қайд қилинади; бундай рўйхат моддий бойликлар турган ёки сақланадиган жойлар ёки уларнинг бут сақланиши учун жавобгар шахслар бўйича алоҳида-алоҳида тузилади.\nБаъзи моддий бойликлар бўйича намуна олиш усулини қўллаш. Намуналар икки нусхада олинади ва муҳр билан сурғучланади. Намунанинг бир нусхаси тегишли идишга солиниб лабораторияга таҳлил учун топширилади. Иккинчиси тилхат бўйича корхонада қолдирилади. Тилхат эса текширувчига берилади. Таҳлил учун олинган намуналарга далолатнома тузилиб, унда корхонанинг номи, намунанинг оғирлиги, ҳажми, олинган жойи, сақланаётган жойнинг ҳарорати кўрсатилади. Намуна олиш далолатномасини текширувчилар ва моддий жавобгар шахслар имзолайди.\n3. Инвентаризация маълумотлари бўйича рўйхатлар тузилади, уларни барча комиссия аъзолари имзолайди, моддий жавобгар шахс эса ҳар қайси рўйхат бўйича қўйидаги мазмунда тилхат беради: «Ушбу инвентаризация рўйхатида қайд қилинган барча бойликларни комиссия менинг иштирокимда аслидан текширди ва рўйхатга киритди, бу борада инвентаризация комиссиясига эъти-розим йўқ. Рўйхатда қайд қилинган барча бойликлар менинг жавобгарлигим-да сақланмоқда».\nИнвентаризация ишлари якунланиб, тегишли тарзда расмийлаш-тирилгандан сўнг инвентаризация маълумотлари билан бухгалтерия ҳисоби маълумотлари таққосланиб, тафовутлар аниқланиши лозим. Бу иш таққослаш қайдномалари тузиш йўли билан амалга оширилади.\nТаққослаш қайдномасини мазкур корхона бухгалтерияси тузса ҳам аудитор уни тўғри тузилганлигини ва бухгалтерия ходимлари унда қайд қилинган рақамлар бухгалтерия маълумотларига мос келиш-келмаслигини текшириб кўриши лозим.\nМоддий бойликларнинг бут сақланаётганлигини текширишда моддий бой-ликларнинг тўлиқ кирим қилинганлигини ва чиқимга тўғри ҳисобдан ўчирилганлигини аниқлаш муҳим ўрин эгаллайди. Чунки айрим ҳолларда ортиқча хом ашё ҳосил қилишда ундан ноқонуний мақсадларда маҳсулот ишлаб чиқаришга йўл очиб беради.\nБундан ташқари, моддий бойликларни текширишда аудитор қуйидагиларни аниқлаши лозим:\n- йўлдаги моддий бойликлар ва фактурасиз жўнатилган моддий бойликларни ҳисобга олиш ишлари тўғри бажарилишини; балансда кўрсатилган, йўлдаги моддий бойликлар қолдиқларининг ҳаққонийлиги;\n-10-«материалларнинг пул ифодасидаги ҳаракати» қайдномасининг тўғри юритилишини; зиммаларига моддий бойликлар қолдиқлари ҳисобда турган моддий жавобгар шахсларнинг ҳаммаси ҳам ҳар ойда моддий ҳисоботларни топширишни; айтилган ҳисоботлар топширилмай туриб (моддий жавобгар шахснинг касаллиги ёки бошқа сабабларга қўра) корхона раҳбарининг алоҳида фармойиши бўйича материаллар ҳисобдан чиқарилишини ва ҳисобдан чиқарилган материалларнинг сони ва қийматига кейин топширилган ҳисобот бўйича ўзгартиришлар қилиниши; моддий бойликлар ишдан бўшаган ходимлар ҳисобида турган ҳоллар борлигини (агар бор бўлса, бунинг сабабларини ва айбдор шахслардан уларнинг қийматини ундириш учун қандай чоралар кўрилганлигини); келиб тушган (мол етказиб берувчилардан ва ҳаказо) мод-дий бойликлар ҳисоб баҳолари бўйича қийматининг 6- ёки 7- журнал-ордерларда акс эттирилган баҳолар бўйича қийматига мос келишини; сарфланган ва сотилган материаллар ҳамда фойдаланишга берилган ва ишга яроқсизлиги туфайли ҳисобдан чиқарилган арзон баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг эскириши тегишли баланс счётларида тўғри ҳисобга олинганлигини; моддий бойликларнинг амалдаги таннархини уларнинг ҳисоб баҳолари бўйича қийматидан фарқи тўғри аниқланганлигини ва ҳисобдан чиқарилганлигини; ҳисоб баҳоларини қўллаш қийин бўлган инфляция шароитларида моддий бойликларни баҳолаш усули борасида корхонанинг ҳисоб юритиш сиёсати қан-дайлигини; транспорт-тайёрлов харажатларининг таркиби тўғри аниқланган-лиги ва ҳисобга олинаётганлигини; моддий бойликларнинг ҳаракатига доир операциялар 16- қайдномада тўғри ва тўлиқ акс этирилганлигини; жўнатилган моддий бойликлар учун харидорлар зиммасидаги қарзларнинг ҳаққонийлигини; даъво қилиш муддати тугаган, тўлаш муддати ўтказиб юборилган қарзларнинг бор-йўқлигини; харидорлар томонидан қисман акцептланган ёки банкка тўлиқ суммада тўлаш рад қилинган, банкка инкассога қўйилган счётлар бор-йўқлигини, áóíäàé олларда қандай чоралар кўрилганлигини;\n- омборхона хўжалигининг аҳволини; моддий бойликларнинг сақланиш шароитларини; материаллар миқдор ва сифат кўрсаткичлари бўйича тўғри қабул қилинганлигини; моддий жавобгар шахслар томонидан моддий бой-ликларни сақлаш ва ҳисобга олиш тартиби тўғрисидаги йўриқномани бажарилишини, óëарни сақлаш қоидаларининг бузилиш сабабларини; корхона омборхонаси худудидан моддий бойликларнинг транспортда ёки транспорт-сиз олиб чиқиб кетилиши устидан назоратнинг таъминланишини; омборхона биноларининг техник ҳолатини;\n- бойликлар бириктириб қўйилган ходимлар билан тўлиқ моддий жавобгарлик тўғрисида ёзма шартнома тузилганлигини; молддий бойликларнинг омборхонадаги ҳаракати тўғри ва ўз вақтида расмийлаштирилишини; ишончномаларни бериш ва улардан фойдаланишга доир ҳисоботлар тузиш қоидаларига риоя қилинишини;\n- моддий бойликларни ишлаб чиқаришга ҳисобдан тўғри чиқарилишини; амалдаги меъёрларнинг ҳозирги замон технологияси ва ишлаб чиқаришнинг ташкил қилиниши даражасига мувофиқлигини; материалларни қайта ишлаш учун четга беришнинг тўғри расмийлаштарилишини; моддий бойликларни сақлаш ва ташишда табиий камайиш меъёрларига мувофиқ уларнинг камомади ва йўқолишларини ҳисобдан чиқаришнинг асосланганлигини.\n13-МАВЗУ: Ишлаб чиқриш ҳа ХАРАЖАТЛАРИ, давр ҳаражатлари, тайёр маҳсулот ва уни сотиш ҲИСОБИ АУДИТИ.\n1. Ишлаб чиқариш харажатларини текширишнинг умумий тартиби.\n2. Ўсимликчилик тармоғини текшириш.\n3. Чорвачилик тармоғини текшириш.\nДавр сарфлари аудити.\n1. Ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олиш белгиланган тартибда тузиладиган дастлабки ҳужжатларга асосланган бўлиб, маҳсулот ишлаб чиқариш (иш бажариш, хизмат кўрсатиш) га доир барча муомалалар расмийлаштирилади.\nКорхоналарда ишлаб чиқариш харажатлари таркибига киритиладиган харажатлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралда қабул қилинган 54 сонли қарори билан тасдиқланган «Маҳсулотлар (иш, хизматлар) таннархига қўшиладиган, маҳсулот ишлаб чиқариш (иш бажариш, хизмат кўрсатиш) ва реализация харажатларининг таркиби ва молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги Низом»га мувофиқ аниқланади.\nИшлаб чиқариш харажатлари ҳисобининг тўғрилигини ва маҳсулот, иш ва хизматлар таннархи тўғрисидаги ҳисоботни тузишнинг тўғрилигини текшириш.\nМаҳсулотлар (иш, хизматлар) нинг ҳақиқий таннархини ҳисоблашни текшириш. Фойдадан қопланадиган, яъни солиққа тортиладиган базадан чиқариб ташланадиган харажатларни текшириш.\nАсосий харажатлар, ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва бошқариш харажатларини тўғри ва асосланган ҳамда меъёрларга мувофиқлигини текшириш. Маҳсулот (иш, хизмат) ларнинг режадаги ва ҳисобот калькуляциясининг тўғрилигини харажат моддалари бўйича текшириш. Режа ва ҳақиқий таннарх ўртасидаги тафовутларни моддалар бўйича таҳлил қилиш, тафовутлар сабабини аниқлаш. Хом ашё ва материаллар сарфлашнинг тўғрилиги, баҳолар тўғрилигини текшириш методлари. Маҳсулот (иш, хизмат) бирлигига тўғри келадиган сарф меъёрига риоя қилишни текшириш. Брак (яроқсиз) дан кў-рилган йўқотишларни текшириши тугалланмаган ишлаб чиқариш қолдиқларининг тўғрилигини текшириш, тугалланмаган ишлаб чиқаришни инвентаризация қилиш. Ишлаб чиқариш счётларини ёпишнинг тўғрилигини текшириш.\nИшлаб чиқариш-молия натижаларини текшириш.\n2. Ўсимликчилик тармоғини, жумладан, харажатлар, олинган маҳсулотлар ва уларнинг таннархини текшириш корхона йиллик ҳисоботининг 9-АСК шакли («Ўсимликчилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва уларнинг таннархи») маълумотларини ўрганишдан бошлаш мақсадга мувофиқ.\nАудиторлик текширув ўтказилаётган даврга кўра, барча дала ишлари ёки уларнинг айрим турлари текширилиши мумкин; маҳсулотлар таннархи, маҳ-сулотлар сотишнинг якуний молиявий натижалари йиллик ҳисоботни тузиш вақтида аниқланади, шунинг учун таннархни текшириш фақат йиллик ҳисобот тузилгандан сўнг амалга оширилиши мумкин.\nРежалаштирилган экин майдонларини текшириш учун корхона Бизнес-режасининг «Деҳқончилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш таннархи» жадвали (3-жадвал) ва йиллик ҳисоботнинг 9-АСК шакли маълумотлари таққосланади.\nЎсимликчилик тармоғини текширишнинг муҳим босқичи йиғиб олинган ҳосилнинг тўлиқ ва тўғри кирим қилинишини аниқлаш.\nДон ҳосилининг тўлиқ кирим қилинганлигини текшириш.\nЎсимликчиликка қилинган харажатларни текшириш ва маҳсулотлар таннархини таҳлил қилиш. Умум ишлаб чиқариш ва таъмирлаш харажатларининг таннарх объектларига тўғри тақсимланганлиги -«Умум ишлаб чиқариш харажатлари» счёти ва ушбу харажатларни тақсимлаш ҳисоб-китоби маълумотларига мувофиқ текширилади.\nИш ҳақи харажатлари Бизнес-режада белгиланган 1 га ерга меҳнат хара-жатларининг меъёрига боғлиқ. Сарфланган уруғликка кетган харажатлар ҳам миқдори бўйича, ҳам қиймати бўйича текширилади.\nЁқилғи-мойлаш материалларининг сарфланиши тасдиқланган меъ-ёрлар ва бажарилган ишлар ҳажмидан келиб чиқиб, тракторчи-маши-нистларнинг ҳисоб варақаларига асосан аниқланади. Шунингдек, меъ-ёридан ошиқча сарфланган ёқилғи-мойлаш материалларининг қиймати айбдор шахслар зиммасига олиб борилганлигини ҳам аниқлаш зарур.\nЎсимликчиликда ишлатилган асосий воситаларга ҳисобланган ойлик амортизация суммаларининг ҳисобланиши ва экин турларига тўғри тақсимланишини аниқлаш лозим. Бунда амортизация меъёрларининг тўғри қўлланилиши ва тақсимлаш ҳисоб-китоблари текширилади.\nЎсимликчиликдан олинган асосий маҳсулот турлари таннархларининг тўғри ҳисобланиши, хусусан, харажатлар бир қисмининг асоссиз равишда озуқа, уруғлик ёки тугалланмаган ишлаб чиқаришга олиб борилиши ҳисобига товар маҳсулотлар таннархининг сунъий тарзда пасайтирилиши ҳолатлари-нинг йўқлиги аниқланади.\n3. Чорвачилик тармоғини текширишда йил охирига чорва моллари ва паррандалар бош сони режасининг бажарилиши ва ҳисобот кўрсат-кичларининг режадагидан фарқлари аниқланади. Чорва моллари ва пар-рандалар бош сонини йил охирига режалаштиришнинг тўғрилигини тек-шириш учун Бизнес-режа (4-жадвал) даги йил бошига кўрсатилган чорва моллар бош сони ва тирик вазнларининг олдинги йил якунида ўтказилган инвентаризация маълу-мотларига мос келишини аниқлаши лозим.\nФермада олинган наслнинг тўлиқ кирим қилинишини аниқлаш.\nОлинган наслни кирим қилишни текширишда: бузоқлар, қўзилар ва чўчқачалар-туғилган куни; тойлар, бўталоқлар-бир суткалик бўлганида; қуёнчалар туғилганидан сўнг иккинчи куни; корхонанинг ўзида инку-бациядан чиққан жўжалар-бир суткалик бўлганида, сотиб олинганлари эса келтирилган куни кирим қилинишини назарда тутмоқ керак.\nБошқа корхона ва ташкилотлардан сотиб олинган ёш чорва моллари тегишли ҳужжатлари асосида текширилади.\nЧорва молларининг ҳисобдан чиқарилишини текширишда (бракка чиқариш, сўйиш, мажбуран сўйиш, ҳаром ўлиш ва ҳ.к.) чорва моллари ва паррандаларни ҳисобдан чиқариш далолатномасининг ўз вақтида ва тўғри расмийлаштирилиши аниқланади.\n4. Давр сарфларига киритиладиган харажатлар таркиби «Маҳсулотлар (иш, хизматлар) таннархига қўшиладиган, маҳсулот ишлаб чиқариш (иш бажариш, хизмат кўрсатиш) харажатларининг таркиби ва молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги Низом» га мувофиқ аниқланади.\nАудитор давр сарфларини ҳисобга олишни ва молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботни тузишнинг тўғрилигини назорат қилиш мақсадида қуйидагиларни текшириши лозим: давр сарфларининг -счёт тегишли субсчётлари бўйича ўз вақтида, ишонарли ва тўлиқ акс эттирилишининг таъминланиши; давр сарфларини ҳар ойда -«Фойда ва зарарлар счёти» нинг 2-«Давр сарфлари» субсчёти дебети бўйича корхона зарарига олиб борилиб ҳисобдан ўчирилишнинг таъминланиши; маъмурий-бошқарув ходимлари меҳнатига ҳақ тўлаш ва мукофотлаш ҳақидаги Низом, лавозим маошларининг белгиланган ха-ражатлар сметасига риоя қилиниши устидан назоратнинг таъминланиши.\nАсосий тармоқларда ишлаб чиқариш харажатларини текширишда аудиторлар олдига қўйиладиган вазифалар?\nЎсимликчилик тармоғи харажатларини акс эттирувчи ҳужжатларни тўғри расмийлаштирганлигини текшириш тартиби?\nЧорвачилик тармоғи харажатларини акс эттирувчи ҳужжатларни тўғри расмийлаштирганлигини текшириш тартиби?\nДавр сарфлари таркибига киритиладиган харажатлар ва уларнинг аудити?\n^ 14-МАВЗУ. ХИСОБЛАШИШЛАРНИНГ АУДИТИ.\n1. Хисоб-китоб ва кредит муомалалари аудити.\n2. Бюджет билан хисоб-китоблар аудити.\nХИСОБ-КИТОБ ВА КРЕДИТ МУОМАЛАЛАРИ АУДИТИ\nКорхона ва ташкилотлар молиявий-хужалик фаолиятини амалга оширишда таьминотчилар, буюртмачилар, харидорлар, хисобдор шахслар, бюджет, турли дебитор ва кредиторлар билан шунингдек, узок ва киска муддатли кредит олиш, сарфлаш ва тулаш буйича мунтазам хисоб-китоблар олиб боришади. Хисоб-китоб ва кредит муомалалари аудитидаги асосий вазифалар куйидагилардир :\n- хисоб-китоб интизомига риоя килиш; дебитор ва кредитор карзларни ишончли ва хакикийлигини аниклаш, бюджет туловларини уз вактида ва тула утказиш, банкдан олинган карзларнинг хисобини тугри олиб бориш ва максадли сарфланишини текшириш.\nТаьминотчилар ва пудратчилар, мижозлар билан хисоб-китобларни тугри ва уз вактида бажарилиши, дебитор ва кредитор карзларнинг реаллиги, уларнинг тугри ва конуний хисобдан чикарилиши, турли корхона, ташкилотлар билан хисоб-китобларни уз вактида ашевий йукламадан утказиш, синтатик ва аналитик хисоб маьлумотларининг мазкур счетлар буйича хисоб-китобларга мувофик келиши, моддий кийматликлар камомади ва угирликлар буйича карзларнинг мавжудлиги, сабаблари, карзни ундириш чора-тадбирларнинг бажарилиши, камомад ва угирликлар буйича ишларни тергов органларига уз вактида такдим этилиши, камомадларни асосли хисобдан чикарилиши атрофлича текшириб чикилади.\nХисоб-китоб ва кредит муомалалари аудитининг асосий манбааларига молиявий режалар, бюджет туловлари буйича хисоб- китоблар, кредитлаштириш буйича лимитларни белгилаш, тулов мажбуриятномалари, талабномалар, хисоб ва хисоб-китоб муомалалари расмийлаштирилган бошка хужжатлар, хисобдор шахслар билан хисоб-китоблар буйича бунак хисоботлар, хисоб раками, жорий ва махсус ссуда ракамларидан олинган банк кучирмалари даьво эьтирозлар буйича далолатномалар, моддий зарарни тулаш ва хисоб-китоблар буйича хужжатлар6 киради. Аудит текширишда шунингдек ва бошкап баланс счетлари буйича хисоб регистрлари (8 жадвал), банк кредитлари ва хисоб раками счетлари буйича журнал-ордерлар, кайдномалар, баланс хамда хисоботнинг бошка шаклларидан фойдаланилади.\nКорхона, ташкилот ва алохида шахслар билан хисоб-китоблар текшириши хар бир счет буйича хисоб-китоб муомалаларини аналитик ва синтетик хисоб маьлумотларига асосан хисоб-китоблар холатини хужжатли назоратдан утказишни уз ичига олади. Хисоб-китобга тегишли шерик корхоналар билан булган иктисодий алокалар буйича суммалар ва ашъевий йуклама материалларни таккослаш билан дебитор ва кредиторлик карзларнинг хакикийлиги текширилади.\nБюджет билан хисоб-китоблар тулов турлари буйича субсчетга булинувчи N 68 "Бюджет билан хисоб-китоблар " баланс счетида юрилади. Аудитор бюджетга утказилувчи маблагларни тугри хисобланганлигини, уз вактида ва тула тегишли хисоб ракамига кундирилганлигини аниклайди. Бюджет билан хисоб китоблар текширишини солик хизмати ходимлари катнашувида амалга ошириш максадга мувофик булади. Хисоб амалиетида учраб турувчи ва бузилишлар купрок содир этилиши мумкин булган холатларга бюджетга туланувчи суммаларни нотугри хисобланиши хамда уз вактида кундиринмаганлиги мисол була олади. Текширишда махсулот сотишдан олинган тушум буйича аналитик хисоб маьлумотлари, ходимлар билан мехнатга хак тулаш буйича хисоб китоблар, фойда ва уни ишлатилиши буйича хисоб китоблар, банк кучирмалари хисобга олишдаги барча хужжатлар ва хисоб регистрлари фойдаланилади. Бюджет билан хисоб китобларни бузилиши сабабли жарималар туланганлиги аникланса, ушбу бузилишларга йул куйган шахсларни аниклаш ва жарима суммаларини улардан ундириш чоралари курилади. Хужалик ишлари учун сарфланган маблаглар буйича хисоботларни текширишда бунак хисоботига илова килинган хужжатларни ишонарли эканлигини аниклаб берувчи мукобил текшириш услубидан фойдаланиш максадга мувофикдир.\nАйрим корхона рахбарияти дебиторлик карзларни тугатиш урнига муддати утказиб юборилган дебиторлик карзларни корхона харажатлари еки зарарларига хисобдан чикарилишига йул куйишади. Аудитор дебиторлик карзларни "Бухгалтерия хисоби ва хисоботи тугрисида Низом" ва "Бухгалтерия баланси ва хисоботи тугрисида Низом "да белгиланган тартибда хисобдан чикарилишини аниклайди. Дебиторлик карзларни асоссиз хисобдан чикариш холатларида бажарилмаган ишларга кушиб езишлар яширинган булиши мумкин.\nТекшириш давомида камомад, талон-торож ва угирликларнинг утган йилги курсаткичлари билан солиштириб,узгариш динамикаси тахлил килинади. Камомад, талон-торожлик тугрисидаги хисоботда курсатилган маьлумотларни тугрилиги текширилади. Аудитор ашевий йуклама ва тафтиш далолатномалари, бошка манбаа ахборотлари (радио-телевидение, суд, прокуратура, Давлат Соликлар Кумитасининг махсус такдимномаси ), хисобот маьлумотлари солиштиради, камомад, талон-торож, угирликлар суммасини балансдан конуний хисобдан чикарилишини аниклайди. Хисобдан чикаришлар моддий кийматликлар камомадини туловчилардан олинган тушумга асосан еки, карздорнинг туловга кобилиятсизлиги сакбали амалга оширилиши мумкин.\nАникланган камомад ва толон-торожликларнинг уз вактида рас-\nмийлаштирилишига, мулкни сакланишини таьминламаслик фактлари буйича айбдор шахсларни ва камомад тафсилотларини ойдинлаштириш учун хизмат суриштируви утказилишга эьтибор каратилади.\nКредит муомалаларини текширишда кредитлаштириш коидаларига тула риоя этилганлиги (максадли ишлатилиши, самарали фойдаланиши, кредитнинг таьминланганлиги ва уз вактида туланиши) тахлил килинади.\nАудитор олинган киска ва узок муддатли кредитлар кандай таьминланганлигини аниклайди. Ушбу коиданинг бузилиши натижасида турли суиистеьмолларга йул куйилади. Масалан, кредит муомалари аудитида корхона таьминотчилар билан хисоблашиш максадида банкдан кредит олиб, унибошка максадида яъни, накд пулга айлантириб сунг узлаштириш холатларини аникланиши мумкин.\n15-Мавзу. МОЛИЯВИЙ НАТИЖАЛАР АУДИТИ.\n1. Молиявий натижалар аудити ВАЗИФАЛАРИ.\n2. Молиявий натижалар аудитини утказиш тартиби.\nМолиявий натижаларни текшириш - аудитнинг асосий максади ва йуналишларидн биридаи. Унинг асосий максади хисоботда курсатилган фойданинг хакикий куринишини текшириш ва бюджетга туланадиган соликларнинг уз вактида ва туликлигини урганиш касб этади.\nБундан ташкари фойданинг таксимланишини, фондлар тузилиши,\nдивидендлар туловларининг тугрилигига хам эътибор беради. Аудиторлик текшириш якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)\nмахсулот, асосий воситалар молиявий натижаси ва корхонанинг бошка мулки ва реализациясидан ташкари операциялардан тушган фойда, бу операциялардан харажатларни камайтириши масалаларини уз ичига олади.\nМахсулот реализациясидан келган фойда (зарар) тушган махсулот реализациясидан тушган маблаг ва ишлаб чикарилиш ва реализациядаги харадатлар ва акцизлар фарк билан ажратилади.\nБиринчи боскичда аудитор корхона томонидан курилган фойданинг тугрилиг, бунак ва бюджет туловлари учун махсулот сотишдан тушумни текширади. Бу текширувнинг маълумот асосии булиб кафолатли хат, тайёр махсулоти таннархи калькуляцияси хисобланадит.\nТекширувнинг навбатдаги боскичида, хакикий фойдананинг бух-\nгалтерия счётларидаги ёзувларга мос келиши текширилиади. Корхоналар харидорларга юклаб хжунатилган махсулотга хисобот журналини такдим этишга кадар бухгалтерия хисобларида N:62 "Харидарлар билан хисоб-китобла" счётининг дебети N:46 "Махсулот реализацияси" счётининг кредити буйича ёзувларини амалга ошириб бориши керак. Бир актнинг узида жунатилган махсулот таннархи N:20 "Асосий ишлаб чикариш" счётининг кредитидан N:46 счётга хисобдан чикарилади. Бунда баланс ва бош китобда акс эттирилган N:40 N:45 счётлардаги реализация килинмаган махсулот колдигини хакикий таннархи курсаткичларини асосланганлигини текшириш мухимдир.\nАгар бухгалтерия хисобида тайёр махсулот колдикларининг ишлаб чикариш таннархи нотугри хисобланганлиги аникланса фойда курсаткичларига тузатиш киритиш талаб килинади.\nГумонли карзлар деб - вактида туланмаган ва кафолатланмаган дебитор карзларга айтилади. Гумонли карзлар буйича захиралар хисобот йилининг охирида утказиладиган корхонанинг дебитор карзлар йукламаси натижалари буйича ташкил килинади. Захира микдорини карздорнинг маолиявий ахволига караб хар бир гумонли карз буйича алохида аникланади. Ташкил килинадиган захиралар суммасига д-т 80 к-т 82 бухгалтерия проводкаси тузилади. Хакикий фойданинг текширилишининг асосий масаласи куйидагиларни аниклашдир:\nАсосий махсулот сотишдан тушум (ялпи даромад) ларни хисоботда акс эттирилиши, сотилган махсулотнинг ишлаб чикариш харажатларини бошка сотишдан олингна харажатларни ва сотишдан ташкари фойдани хисоботда акс эттириш.\nАсосий махсулот сотишдан олинган ялпи даромадни текширишда куцйидаги бирламчи хужжатлардан фойдаланилади:\nхисобот ва хисоб регистьрлари, юмолиявий натижалар тугрисидаги хисобот (2-шакл), N:1 журнал-ордер, N:2, II, II-с, II-сн, омбордан тайёр махсулотни чикаришдаги бирламчи хужжатлар, касса\nкирим ордерлари, тулов талабнома ва топширикномаси, махсулотни омбордан олиб чикиш рухсатномаси.\nКурсатиб утилган хужжатлар асосида аудитор 2-хисобот шаклида курсатилган маълумотларни бош китобдаги 46- счёт маълумотлари билан солиштиради. Четланишларнинг умумий суммаси кушилган киймат солиги суммасини ташкилэтиши керак. Ушбу суммалар мос келмаган такдирда аудитор бунинг сабабини аниклаши зарур. Бош китоб буйича маълумотларни N:II-сн маълумотлари билан ёки тайёр махсулот реализацияси суммасини акс эттирадиган хисоб регистрлари суммаси билан солиштириб куради.\nХисобот юритишнинг журнал-ордер шаклида йигма курсаткичларни 2-журнал-ордер билан 16-кайднома "Тайёр махсулот хисоби" кайднома ва N: 17 " Махсулот реализацияси хисоби" кайдномасидаги йигма курсаткичларга мос келиши керак.\nХисобот маълумотларини ва хисоб регистрларида акс эттирилган курсаткичлани таккослашдан сунг тайёр махсулотни юклаб жунатиш операцияларнибиламч хужжатларда расмийлаштириш тартиби текширилади. Текширишда омбор накладнойи, транспорт накладнойи ва махсулотни олиб чикиш рухсатномасида курсатилагн муддати ва банк кучирмаси буйича тулов муддати таккосланади. Аникланган четланишларга савдло пули кайта хисобланади ва соликдан яширилган суммаси аникланади. Ёрдамчи ва хизмат курсатувчи ишлаб чикариш махсулотларини сотиш билан боглик булган операцияларни хисоб регистрларида кайдланишига эътибор берилади.\nШунингдек махсулотга куйилган бахонинг тугрилиги, тугалланмаган ишлаб чикариш махсулотини реализация килишдан олинган ялпи даромадни 46 - счётда тулик акс эттирлганлигини текширилади. Бунда махсулот реализация бахосидан келиб чикиб сотишнинг уртача келишув суммаси солик максадлари учун кабул килинади. Чет эл валютасида олинган савдо тушумини текширида 46 - счётининг кредитида акс эттирилган суммага ушбу операция амалга оширилган даврдаги курс буйича хисобга олинганлигига эътибор берилади.\nАудитор бошка сотишдан олинган фойдани бухгалтерия хисобида тугри акс эттирилганлигини текширади. Бунинг учун: асосий воситалар (47), бошка мулк сотишдан олинган фойда (48), акция ва облигациялар буйича двидентлар, ишлаб чикариш захиралари ва тайёр махсулотни олинган фойда, жарималар, пенялар ва бошкаларни тахлил килади.\n80 - "фойда ва зарарлар" счётида акс эттириладиган зарарларни характерловч бирламчи хужжатлар хам текширишдан утказилади. Уларга куйидагилар киради:\n- бошка корхоналар билан хисоб - китоблар буйича гумонли карзлар суммаси\n- ташки сабабларга кура тухтаб колишдан курилган зарарлар, айбдорлари топилмаган йукотиш суммалари\n- идиш операциялари буйича зарарлар\n- суд йигимлари\n- жарималар, пенялар\n- жорий ва утган йил карзларини ундириш умиди булмаган\n- угриликлар ва бошкалар.\nФойдадан фойдаланиш жараёнида корхонанинг бюджет, банк ходимлари билан молиявий муносабатлари акс эттирилади. Аудитнинг\nасосий максади ва вазифаси куйидагилардир: Фойда хисобидан турли харажатларни молиялашнинг жорий тартибига риоя килишни назорати, фойдадан фойдаланишни режа топширикларига зид келишини аниклаш.\nБошлангич маълумот булиб, куйидагилар хизмат килади: молия-\nвий режа, "фойдадан фойдаланиш" счёти, 8 -, 15 - журнал ордерлар шунингдек бош китоб, баланс ва бошка хисоботлар.\nТекширишлар биринчи навбатда куйидагиларга эътибор берилади: соликлар буйича бюджет олдидаги мажбуриятларни бажариши. Бахо интизомни бузганлиги учун иктисодий санкцияларни бюджетга тортиш. Фойда хисобидан амалга ошириладиган максадли харажатлар синчиклаб текширилади. Уларга куйидагилар киради: кредитни тулашга мулжалланган харажатлар, асбоб - ускуналарни модернизация харажати, кимматбахо когозни чикариш ва таркитиш харажати, инвестицион фондларга туланувчи бадаллар, ёрдамчи кишлок хужалигини ташкил этиш\nва ривожлантириш харажатлари, касаба уюшмаларига маблаг ажратиш ва бошка харажатлар. Баланс фойдасининг бахоланиши курсаткичларини утган хисоботларини солиштириш йули билан утказилади.\nСотишдан ташкари операциялардан курилган зарарни 16000 сумга усиши фойдани шу суммага пасайишига олиб келган. Тахлилни чукурлаштириб махсулот тури буйича бошка реализация натижалари ва реализациядан ташкари операцияларини хар бир элементлари буйича фойда ва зарарлари урганилади. Кайта бахолаш усилини куллаш билан фойда микдорига омилларнинг таъсири аникланади кейин аудитор корхона фаолиятининг рентабеллигини аниклайди. Рентабеллик курсаткичлари нисбий фойдани характерлайди ва харажатларга нисбатан % хисобида улчанади.\nАмалиётда 3 гурух курсаткичлари мавжуд: махсулот рентабеллиги, ишлаб чикариш рентабеллиги, куйилмалар рентабеллиги.\nБарча реализация килинган махсулот рентабеллиги реализациядан олинган тушумни фойдага булиш билан хисобланади. Махсулот рентабеллигини бир неча йил курсаткичларини солиштириб тахлил килиш максадга мувофикдир.\nКуйилмалар рентабеллиги корхонада мавжуд барча мулк суммаси буйича аникланади. Тахлил натижалари буйича адитор таннархни пасайиши йукотишларни камайиши, сотишни тезлатишга ёрдам берадиган ишлаб чикариди. Бунга корхона ходимлари эътиборини тортади.\n5-МАВЗУ: Бюджет ва бюджетдан ташқари фондлар\nбилан ҳисоблашлар аудити.\n2. Бюджет билан ҳисоб китоблар аудити ва унинг хусусиятлари.\n2.1. Умумдавлат солиқларни текшириш.\n2.1.1. қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари учун ягона ер солиғини текшириш.\n2.1.2. Юридик шахслардан олинадиган даромад (фойда) солиғини текшириш.\n2.1.3. Жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини текшириш.\n2.1.4. қўшилган қиймат солиғи (қ.қ.С) ни текшириш.\n2.1.5. Акциз солиғи, ер ости бойликларидан фойдаланганлик учун солиқ, экология солиғи ва сув ресурсларидан фойдаланганлик учун олинадиган солиқларни текшириш.\n2.2. Маҳаллий солиқлар ва йиғимларни текшириш.\n2.2.1. Мол мулк солиғи, ер солиғи ва реклама солиғини текшириш.\n2.2.2. Автотранспорт воситаларини олиб сотганлиги учун солиқ ва бошқа йиғимларни текшириш.\n3. Бюджетдан ташқари ташкилотлар билан ҳисоб китоблар аудити.\nИжтимоий суғурта ва таъминотга доир ҳисоб китоблар аудити.\n1. Ҳисоб-китоб муомалаларини аудиторлик текширувидан ўтказишнинг вазифалари, манбалари ва кетма-кетлиги, умумий қоидалар. Ҳисоб-китобларни текширишнинг аҳамияти, текшириш объектлари. Ҳисоб-китобларни тартибга соладиган меъёрий ҳужжатлар ва уларга риоя қилинишини текшириш.\nМол етказиб берувчилар, харидорлар ва буюртмачилар билан ҳисоб-китоблар корхоналар хўжалик фаолиятида энг кўп учрайдиган ҳисоб китоблардир. Ҳисоб-китоб счётлари бўйича текшириш қуйидаги асосий икки йўналиш бўйича амалга оширилиши лозим:\nОлинган ёки юклаб жўнатилган материал қийматликлари учун тўловлар ёки келиб тушган суммаларнинг тўғрилигини аниқлаш;\nқийматликларни киримга олиш ва ҳисобдан чиқаришнинг тўлиқлигини текшириш.\nМол етказиб берувчилар ва харидорлар ўртасидаги ҳисоб-китоблар қоидага кўра нақд пулсиз амалга оширилади ва икки гуруҳга бўлинади: товарли муомалалар ва молиявий мажбуриятлар бўйича. Ҳисоб-китобларнинг асосий шакллари акцепт, аккредитив, махсус счётларда амалга ошириладиган ҳисоб-китоблар, тўлов топшириқлари, тўлов талабнома-топшириқлар, чеклар, режали тўловлар тартибидаги, шунингдек, мавоза (бартер) асосида мол етказиб беришда ўзаро талабларини ҳисобга олиш.\n2. Бюджет билан ҳисоб китоблар аудитор учун жиддий эътибор берилиши лозим бўлган объект ҳисобланади. Бюджетга тўланадиган солиқларнинг нотўғри ҳисобланганлиги учун жарималар. Ҳисоб китоблар тўғрилиги ва қарзларнинг хаққонийлигини тасдиқловчи аудиторлик хулосалари солиқ инспекциялар томонидан текширилиши.\n2.1. Солиқлар тўланишини текширишдан олдин солиққа тортиладиган объект бўйича кўрсаткичнинг ишончлилиги, солиққа тортиладиган база ва бюджет турларини (Республика бюджети, вилоят, туман, шахар бюджетлари) ҳисобга олган ҳолда солиқ ставкаларига риоя қилиниши, шунингдек, солиқ тўлаш амалга ошириладиган манба бўйича ҳисоб-китоблар аниқлигини текшириш.\n2.1.1. Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида давлат солиқ қўмитасига катта ҳуқуқлар берилган. Хусусан, Республика солиқ қўмитаси ва вилоятлар, туманлар ва шаҳарлардаги солиқ инспекцияларига берилган ҳуқуқлар.\nБюджетга тўловларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикасининг солиқ кодекси билан тартибга солинади, айрим тўловлар бўйича бюджет билан ҳисоб китобларни амалга ошириш тартиби эса Давлат солиқ қўмитаси ва молия вазирлигининг тегишли йўриқномалари билан тартибга солинади.\n2.1.2. Юридик шахслардан олинадиган даромад (фойда) солиғини текшириш. Даромад (фойда) солиғи-мустақил ёки ўзгаришнинг структурасига кирувчи тижорат бўлинмалари орқали ёки бошқа корхоналар билан шартнома асосида хўжалик ва бошқа исталган тижорат фаолиятини амалга ошириладиган корхоналар, бирлашмалар даромадининг бир қисмини давлат томонидан олиш йўли билан бюджетга маблағлар тушадиган асосий манбалардан биридир.\nСолиққа тортиш базасини текшириш. Фойда ҳақидаги баланс маълумотларини унинг 80 - «Фойда ва зарарлар» счёти бўйича бош дафтарда, журнал-ордерларда, машинограммалардаги ва «Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот» (2-шакл) бўйича текшириш.\nБаланс фойдаси йил давомида акс эттирилади: пассивда- олинган фойда, активда эса унинг ишлатилиши (ёки кўрилган зарар). Йил якунида аниқланган фойда ишлатилган суммасига 81-«Фойданинг ишлатилиши» счётини кредити ва 80-«Фойда ва зарарлар» счётини дебетлаб тўғриланади (корректировка қилинади). Фойданинг тақсимланмай қолган қисми эса 80-счётни дебетлаб 87-«Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)» счётининг кредитига ўтказилиб, ҳисобдан ўчирилишини текшириш.\nҲақиқий фойдани таҳлил қилишда 46-«Маҳсулот (иш, хизмат) лар реализацияси, 47-«Асосий воситаларни сотиш ва уларни бошқача тарзда ҳисобдан чиқарилиши» ва 48-«Бошқа активларни сотиш» счётларининг кредити ва дебетида акс эттирилган барча ёзувларни текшириш. Экспорт фаолияти билан шуғулланадиган корхоналарда маҳсулот (иш, хизматлар) ва товарлар реализациясидан олинган даромаддан экспорт тарифларини чегириб ташлаш.\nЯлпи фойда (даромад) нинг иккинчи таркибий қисми-асосий воситалар, арзон баҳо ва тез эскирадиган буюмлар (АТБ), қимматбаҳо қоғозлар, хорижий валюталар, бошқа мулклар ва номатериал активларни сотишдан олинган даромадлар.\nЯлпи фойда (даромад) нинг учинчи таркибий қисми-реализациядан ташқари муомалалардан олинган даромадларнинг шу муомалаларга те-гишли харажатлар чегириб ташланганидан қолган қисмини таҳлил қилиш.\nСолиққа тортиладиган базани ҳисоблаш учун корхонанинг ялпи фойдаси (даромад) ини корректировка қилиш.\nФойда (даромад) солиғи бўйича бир қанча имтиёзлар белгиланган бўлиб, фақат ҳақиқий қилинган харажатлар ва сарфларга қараб қўлланилади. Бунда аудитор имтиёзларнинг қўлланилишини тўғрилигини текшириши лозим.\nТахмин қилинаётган фойда ва солиқларнинг бўнак (аванс) тўловлари ҳақидаги маълумотларни текшириш. Солиқ тўловчи солиқ суммасини мустақил аниқлашда, ўзи солиқ бўйича бериладиган имтиёзларни ҳисобга олади ва солиқларни ўз вақтида ва ҳар хил даражадаги бюджетларга тўланиши учун жавобгардир.\n2.1.3. Аудитор штатдаги ходимлардан, шунингдек, пудрат шартномаси асосида ва меҳнат битими бўйича ишга жалб қилинган шахслардан ҳам солиқлар ушланишининг тўғрилигини танлаб текшириши керак. Назорат Ўзбекистон Республикасининг Солиқ Кодекси талабларига риоя қилинаётганлигини текширишдан иборат. Жисмоний шахснинг календар йили бошидан то охиригача олган жами даромади солиғи ҳисоблаш учун база бўлиб ҳисобланади.\nСолиққа тортиладиган базани тўғри аниқлаш учун жами даромаддан чегириб ташланадиган суммалар ва уларни текшириш.\n2.1.4. қўшилган қиймат солиғи бизнинг иқтисодиётимиз учун нисбатан янги бўлиб, сотиб олинаётган товарлар, ишлар, хизматлар баҳосига қўшилади. Юридик шахс ҳуқуқига эга бўлган ташкилотлар, корхоналар, муассасалар, агар товар (хизмат) лар реализациясидан оладиган даромади қ.қ.С ҳақидаги қонунда белгиланган суммадан ошмаса, юридик шахс ҳуқуқига эга бўлмасдан тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи жисмоний шахслар ҳам қ.қ.с тўловчилари ҳисобланадилар.\nқўшилган қиймат солиғи объектлари, ставкалари, ҳисоблаш ва ўтказиш тартиби. Аудитор қ.қ.С ни тўлашнинг тўғрилигини текширишда моддий қийматликлари харакати акс эттириладиган барча счётларни, тўлов топшириқлари ва бошқа тўлов ҳужжатларини назорат қилиб чиқиши лозим.\nАудитор текширув жараёнида қ.қ.С.нинг тўғри ҳисобланганига ишонч ҳосил илиш лозим. Ҳисоб китоб махсус шакл бўйича тузилади ва бюджетга тўланиши лозим бўлган солиқ суммаси харидорларга сотилган товарлар (бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар учун улардан олинган ва сотиб олинган моддий ресурслар, ёқилғи, хизматлар учун мол етказиб берувчиларга тўланган солиқ суммасининг мазкур ҳисобот даврида ишлаб чиқариш ва муомала сарфларига ҳақиқатдан олиб борилган қийматига тегишли суммаси ўртасидаги фарқ кўринишида намоён бўлади.\nЯна иккита ҳолат синчиклаб таҳлил қилишни талаб этилади: корхоналар бўйича ва шунингдек товар (иш хизмат) лар бўйича ҳам қ.қ.С.га доир қўлланиладган имтиёзларнинг асосланганлиги ва мол етказив берувчиларга тўланган қўшилган қиймат солиғининг шунга ўхшаш корхонанинг ўз солиғидан ошган суммаларни бюджетдан қоплаш учун қилинган ҳисоб китобларнинг аниқлиги, солиқлар ва аванс тўловларининг ўз вақтида ўтказилиши.\n2.2. Маҳаллий солиқлар ва йиғимларни текшириш. Солиққа тортиш объекти. Мулк солиғи у қайси манбадан олинганидан қатъий назар, корхона балансида турган мулкларнинг йиллик ўртача қийматидан олинади. Аудитор солиққа тортиладиган объект суммаси ва ҳар чоракликда йил бошидан ўсиб борувчи жами билан ҳисобланадиган солиқ суммасининг тўғрилигини текшириш лозим.\nСолиқ ставкси мулкларнинг ўртача йиллик қийматига нисбатан қўлланилиб, қуйидаги тарзда ҳисоблаб чиқарилади. Мулк суммаси унинг ўтган ҳар ойнинг 1-санасига бўлган қолдиғи бўйича ҳисобланади (ҳисобланган баҳолар бўйича).\nқишлоқ хўжалик корхоналарида ягона ер солиғининг ставкалари, ҳисоблаш ва тўлаш тартибини текшириш.\n2.2.1.Солиқларнинг нотўғри ҳисобланганлиги ва суммаларнинг нотўғри ўтказилганлиги учун жарима солиш тартиби. Мулк, ер ва сув солиқлари бўйича имтиёзларни қўллашнинг тўғрилигини текшириш.\n3. Бюджетдан ташқари тўловларни ҳисоблаш ва ўтказишнинг тўғрилигини текшириш.\n4. Ижтимоий суғуртага доир ҳисоблашувлар тўғрилигини текшириш. Корхонада ижтимоий суғурта тўловларининг ажратилиши ва ўз вақтида ўтказилиши ҳамда ишлатилишининг тўғрилигини текшириш.\nИш ҳақидан ижтимоий суғуртага ажратмаларнинг меъёрлари (фоизлари) нинг тўғрилигини текшириш. Бюджет ва бюджетдан ташқари тўловлар бўйича ҳисоблашувларни аудит текширишидан ўтказиш жараёнида компъютерлардан фойдаланиш.\nМол етказиб берувчилар, пудратчилар, харидорлар ва буюртмачилар билан ҳисоб-китоблар аудитида қандай ҳужжатлар текширилади ва текшириш қандай амалга оширилади?\nқандай умумдавлат солиқлари мавжуд ва улар қандай текширилади?\nқандай маҳаллий солиқлар ва йиғимлар мавжуд ҳамда уларни текшириш тартиби?\nБюджетдан ташқари ташкилотлар билан ҳисоб-китоблар қандай текширилади?\nИжтимоий суғурта ва таъминот бўйича ҳисоб-китобларнинг турлари ва уларни текшириш тартиби?\n17-МАВЗУ: Меҳнат ҳақ тўлаш ва меҳнат қонунчилиги аудиторлик назорати.\nАудитнинг мақсади, вазифалари ва манбалари.\nМеҳнатга ҳақ тўлаш бўйича амалиётда кўп учрайдиган қоида бузарлик.\nМеҳнатга ҳақ тўлашга доир ҳисоб китоблар тўғрилигини текшириш.\nАдабиётлар: 14, 17, 18, 19.\n1. Ходимлар ва ёлланган шахслар билан меҳнат ҳақи бўйича ҳисоблашувларни текширишнинг мақсади, вазифалари, кетма-кетлиги ва маълумотларни олиш манбалари. Корхонанинг штат жадвали ва меҳнатга ҳақ тўлашга доир меъёрий ҳужжатлар, лавозим маошлари, разряд меъёрлари ва тарифларни текшириш; табеллар, нарядлар ва бошқа дастлабки ҳужжатларни текшириш; ҳисобланган меҳнат ҳақи суммасидан ушланиб ҳамда унга нисбатан ҳисобланиб ўтказиладган нафақа фондига тўловлар а) бюджетга солиқлар, бюджетдан ташқари фондларга тўловлар, ижтимоий суғурта, касаба уюшмаси федерацияси ва бандлик хизмати ва б.) суммаларнинг тўғри ҳисобланганини текшириш. Меҳнат ҳақи ҳисоби бўйича тузилган бухгалтерлик проводкалари ва уларнинг тегишли ҳисоб регистрларига тўғри тарқатиб ёзилганлигини текшириш. Ҳисобланган меҳнат ҳақи, ундан ушланган суммалар ва унга нисбатан ҳисобланган суммаларни жамлаш ҳамда меҳнат ҳақи фонди бўйича ҳисобот тузиш ҳисобларни текшириш.\n2. Меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича корхоналар амалиётида учрайдиган қоида бузарликлар: ойлик маошлар ва ставкалар ҳажмининг штат жадваллари ва лавозими маошлари схемасида белгиланганидан ошиб кетиши; иш ҳақига ҳар хил қўшимча ва устамаларнинг ноқонуний тайинланиши; қўшиб ёзишлар; ишбай расценкаларнинг оширииб кўрсатилиши; ишчилар ва инженер-техник ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш учун ажратилган иш ҳақи фонди маблағлари ҳисобидан котибалар, шахсий ҳайдовчилар, ҳар хил бошқарув хизмати ходимларига ҳақ тўлаш кабилар.\nНоқонуний қўшимча ҳақ белгилаш, айрим ҳолларда ҳисобланган меҳнат ҳақини ўзлаштириш, қандайдир қийматликларни сотиб олиш ёки сметада кўзда тутилмаган харажатларни қоплаш мақсадида қалбаки шахсларни ишга қабул қилиш ҳоллари ҳам учрайди. Аудитор дастлабки ҳужжатлар ва ҳисоботларни бевосита иш жойларида пухта таҳлил қилиш йўли билан қуйидагиларни аниқлайди: иш ҳақи тўлаш учун пул олишда банкка тақдим этиладиган маълумотлар тўғрилиги ва олинган пул маблағлариниг белгиланган мақсадда ишлатилиши; иш ҳақи фондидан ошиқча ҳақ тўлашга рухсат бериш тартибига риоя қилиниши; иш ҳақи фонди маблағларининг ошиқча сарфланишига йўл қўйилиш сабаблари, яъни бутунлай нотўғри, қалбакилаштирилган, ошириб кўрсатилган ҳисо-ботларда келтириш кўпчилик ҳолларда режа топшириқлари-ни бажар-ганлик ва ошириб бажарганлик учун ноқонуний мукофот олиш мақсадида қилинади. қўшиб ёзиш оқибатида ҳақиқатда бажарилмаган ишларга иш ҳақи тўлаш, хом ашё, материаллар, ёқилғилар ва ҳаказоларни ҳисобдан чиқариш ёки талон-тарож қилиш ҳоллари кўп учрайди.\nМеҳнатнинг характери. Меҳнат харажатлари ва натижаларини ўл-чаш ҳамда баҳолаш, расценкаларни белгилаш, мукофотлар ва ҳаказо-лар билан боғлиқ нозик тафсилотлар ва ўзига хос хусусиятлар мавжуд.\n3. Меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича ходимлар билан ҳисоб китобларни аудиторлик текширувидан ўтказишда 70-«Ходимлар билан меҳнат ҳақи бўйича ҳисоб-китоблар» счёти маълумотларининг тўғри ва ишончлилигини текшириш.\nФуқароларнинг корхоналар ва фирмаларда ишлаш ва дам олиш тартиби, уларни ижтимоий суғурта қилиш республика қонунчилилиги меъёрлари билан тартибга солиб турилади. Бу меъёрлар, агар халқаро ва давлатлараро шартномаларда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, қўшма корхоналарда, халқаро бирлашма ва ташкилотларда ишлайдиган хорижлик фуқароларга ҳам қўлланилади. Таъсис ҳужжатларида хорижлик фуқаролар меҳнатига ҳақ тўлаш ҳар бир хорижлик фуқаро билан тузилган шартномада белгиланиши кўзда тутилган бўлиши мумкин.\nМеҳнатга ҳақ тўлаш, моддий рағбатлантириш шакллари ва миқдорлари, шунингдек Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида кўзда тутилган фуқаролар ҳуқуқларига риоя қилинган бошқа меҳнат шароитлари каби масалалар қўшма корхоналар, халқаро бирлашмалар ва ташкилотлар томонидан мустақил ҳал этилади.\nқўшма корхоналарда ишловчи хорижлик ишчилар оладиган иш ҳақлари ҳам Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида кўзда тутилган тартиб ва миқдорда солиққа тортилади.\nАудитор меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича ҳисоб-китобларнинг тўғрилигини текширишда қуйидагиларни текшириш лозим.\nАудитор ушбу масалалар билан танишиб чиқиб, меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича ҳисоб-китобларнинг асосий блокларини синчиклаб текширади, хусусан:\n^ Корхона ходимларининг штат жадвалида белгиланган ойлик маошларига риоя қилиниши: штат жадвалининг бошқарув кенгаши ёки акционерлик мажлисида тасдиқланганлиги;\n- ўриндошлик асосида меҳнатга ҳақ тўлашнинг тўғрилиги;\n- штат низомига риоя қилиниши;\n- меҳнат битимлари бўйича ҳақ тўлашнинг асослиги.\nИшчиларнинг ишбай нарядлари бўйича ҳақ тўлашнинг тўғрилиги, хусусан, бажарилмаган ишлар учун қўшиб ёзиш ҳоллари йўқлиги; меҳнатга ҳақ тўлашнинг аккорд системаси қўланилганлиги аккорд нарядларининг тегишли бутун иш учун қилинган калькуляция билан асосланиши, аккорд топшириқларининг белгиланган муддатда бажарилганлиги ва юқори сифатлилиги аниқланади.\nМукофотлаш тартиби ва асослиги, мукофотлаш сабабларини аниқлаш ва меҳнат жамоаси тамонидан қабул қилиниб тасдиқланган мукофотлаш системаси таҳлил қилиш билан биргаликда аниқланади.\nМеҳнат ҳақи бўйича ҳисоб-китобларни текширишда қандай манбалардан фойдаланилади?\nМеҳнатга ҳақ тўлаш бўйича қандай қоидабузарликлар учрайди?\nМеҳнат ҳақи ва унга қўшимчалар ҳисоблаш ҳамда ҳисобланган меҳнат ҳақи суммасидан ушланадиган солиқлар ва бошқа суммалар, шунингдек ижтимоий суғурта фонди, касаба уюшмаси федерацияси фонди ва бандлик хизмати фондига ажратмалар тўғрилиги қандай текширилади?\nХодимларни мукофотлаш, моддий ёрдам ва устама ҳақларнинг қонунийлиги қандай текширилади?\nИш ҳақи фондидан тўғри фойдаланиш қандай текширилади?\n18-мавзу: Молиявий қўйилмалар ва қимматли қоғозлар билан бўладиган операциялар аудити\nКорхона хусусий капиталининг моҳияти, уни текширишнинг мақсади, вазифалари, манбалари ва тартиби.\nУстав капиталини текшириш.\nқўшилган капитални текшириш.\nРезерв капиталини текшириш.\nБошқа фондлар ва резервларни текшириш.\nМолиявий натижаларни текшириш.\nАдабиётлар: 4, 14, 17, 18, 19.\n1. «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонун» га мувофиқ корхонанинг хусусий капитали: устав капитали, қўшилган капитал, заҳира капитали ва тақсимланмаган фойдадан таркиб топади.\n^ Устав капитали- таъсис ҳужжатларида белгиланган ҳиссаларнинг (пул ифодасида) йиғиндисидир. Устав капиталига ҳисса шаклида қўшиладиган моддий ва номоддий активлар таъсисчилар келишувига ёки юридик шахс ижроия органининг қарорига кўра баҳоланади ва ҳисобга олинади.\nқўшилган капитал-акцияларни номинал қийматидан баланд нархларда дастлабки сотишдан олинадиган эмиссия даромадини акс эттиради.\n^ Заҳира капитали- мол-мулкни қайта баҳолаш чоғида ҳосил бўладиган инфляция заҳираларини, шунингдек, текинга олинган мол-мулк қийматини акс эттиради.\nТақсимланмаган фойда-фойданинг жамғарилаётганини ифодалайди ва мулкдорларнинг қарорига биноан устав капиталига қўшилиши мумкин (14-модда. Хусусий капитални ҳисобга олиш).\nКорхона хусусий капиталини текшириш, унинг суммаларини ҳаққонийлиги ва ҳаракатининг қонунийлигини аниқлаш муҳим вазифа ҳисобланади. Бунда қуйидаги манбалар маълумотлари текширилади:\n- Корхонанинг нотариус томонидан тасдиқланган устави ва таъсис шартномаси;\n- 85- ва 87- счётларнинг Бош дафтар ва 15-журнал-ордердаги суммалари ва уларнинг ҳаракатига асос бўлувчи ҳужжатлар.\nТекшириш ҳисобот даврига тузилган баланс маълумотларини корхона устави, таъсис шартномаси ва тегишли ҳисоб регистрларидаги ушбу ҳисобот даврига бўлган қолдиқлар билан солиштиришдан бошланади.\nУстав мувофиқ корхонанинг устав капитали қоидага кўра, унинг таъсисчиларининг ҳиссалари ҳисобига барпо этилади. У корхонанинг хўжалик фаолиятидан олинадиган фойдаси ҳисобига, зарур бўлганда таъсисчиларнинг мақсадли бадаллари ҳисобига ҳам тўлдирилиши мумкин.\nКорхона устав капиталига ҳисса сифатида бинолар, иншоотлар, қурилмалар ва бошқа моддий қийматликлар: ердан, сувдан ва бошқа табиий ресурслардан фойдаланиш ҳуқуқлари, шунингдек, бошқа мулкий ҳуқуқлар (шу жумладан, кашфиётлардан фойдаланиш учун, «НОУ-ХОУ» ва бошқа номатериал активлар); қўшма корхона иштирокчи давлатларнинг валюталаридаги эркин айирбошланадиган валюталардаги пул маблағлари қўшилишлари мумкин.\n2. Устав капиталини текширишда 85-«Устав капитали» счёти бўйича 13-журнал-ордерда амалга оширилган ёзувларни тўғрилигини ва қонунийлигини аниқлаш зарур. Шунингдек, иштирокчилар ҳиссаларининг Устав капиталига тўлиқ ва ўз вақтида кирим қилиниши; таъсисчилар ҳиссалари ҳақидаги махсус комиссиянинг қабул қилиш-топшириш далолатномаларининг мавжудлиги; Устав капиталининг кўпайиши ва камайишига доир йиллик ҳисоботнинг 3-сп шаклидаги барча ёзувларнинг асосланганлиги (олдинги йиллардаги фойдани қўшиш, иштирокчиларнинг қўшимча равишда қўшган ҳиссалари) текширилиши лозим.\n85-«Устав капитали» счётининг 2-«қўшилган капитал» субсчёти акцияларни номинал қийматидан юқори баҳода дастлабки сотишдан олинган эмиссион даромадларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган.\nАудитор ушбу капиталнинг тўғри ташкил этилиши ва тўлдирилишини текшириши лозим. Жумладан, сотилган акциялар учун маблағларнинг кирими, номинал ва биржа (сотиш) баҳоси ўртасидаги фарқни аниқлаш ҳамда устав капиталида қўшилган капиталнинг шаклланишини тўғри акс эттириш.\nАудитор 85/1 ва 85/2 счётлар бўйича аналитик ҳисобнинг ташкил этилиши ва юритилишининг тўғрилигини текшириш.\nМаълумки, асосий воситалар, номатериал активлар ва материал қийматликларнинг текинга олиниши бухгалтерлик ҳисобида 01,04,06,07,10,12,41-счётлар дебети ва 80-«Фойда ва зарарлар» счётининг 3-«Операцион даромадлар ва тушумлар» субсчётининг кредитида акс эттирилади.\n85-счёт 3-субсчёти корхона уставига мувофиқ фойда ҳисобидан яратиладиган резервларни, мулкларни қайта баҳолашда ҳосил бўлган инфляцион резервларни, шунингдек акционерлик жамияти мулкларини кўпайтирувчи бошқа киримларни акс эттириш учун мўлжалланган. Резерв капиталига фойдадан ажратмалар, унинг корхона таъсис хужжатларида кўзда тутилган корхона устав капиталининг 25% етмагунча ажратилаверади.\nАудитор ушбу капиталнинг тўғри ташкил этилиши ва тўлдирилиб боришини текширади.\nКорхона устави, Ўзбекистон Республикасининг қайта баҳолаш ҳақидаги қарори, қайта баҳолаш ҳисоб-китоблари, мулкларни текинга олиш ҳақидаги шартномалар, қабул қилиш-топшириш далолатномалари, билдириш (авизо) лар ва бошқалар текшириш манбалари бўлиб ҳисобланади.\nАгар ҳисобот йилининг охирига келиб дебитор қарзларнинг инвентаризация материаллари бўйича шубҳали қарзлар аниқланса, унда корхона шу миқдорда шубҳали қарзлар бўйича резерв яратиши мумкин. Бунда қарздорнинг молиявий ҳолати, тўлов қобилияти ва қарзни тўлиқ ёки қисман суммада қоплай олиш эҳтимолига қараб резерв ҳажми ҳар бир шубҳали қарз бўйича алоҳида аниқланади. Яратилаётган резервлар суммаси 80-«фойда ва зарарлар» счёти дебети ва 82-«шубҳали қарзлар бўйича резервлар» счёти кредитида акс эттирилади.\nУшбу масалани кўриб чиқишда аудитор қуйидагиларни текшириши лозим: шубҳали қарзлар бўйича резерв яратиш учун зарур хужжатларнинг мавжудлиги (корхона дебитор қарзларининг инвентаризация рўйхати, солиштириш далолатномалари, тўловга лаёқатсизлик ҳақида маълумотнома ва б.); шубҳали деб тан олинган қарзларни ҳисобдан ўчиришнинг тўғрилиги; ишлатилмаган шубҳали қарзлар бўйича резерв суммаларини тегишли йил фойдасига қўшилиши.\nқоидага кўра, фойда (даромад) корхоналар томонидан қуйидаги мақсадлар учун ишлатилади: фойда (даромад) солиғини тўлаш; бошқа-рувнинг тегишли қарорига мувофиқ устав капиталига қўшиладиган, ўтган йилги фойда ҳисобидан устав капиталини кўпайтириш; дивидендлар тўлаш.\n3. қўшма корхоналар фойдасига келадиган бўлса, у бюджетга тўланадиган суммалар ва резервлар яратиш ва тўлдиришга йўналтирилган суммалар чегириб ташлангандан сўнг, қўшма корхона иштирокчилари ўртасида, уларнинг устав капиталидаги ҳиссаларига мутаносиб равишда тақсимланади, агар таъсис хужжатларида бошқача тартиб кўзда тутилмаган бўлса.\nқўшма корхонанинг хорижий иштирокчиларига корхона фаолиятидан олинган фойдани тақсимлаш натижасида тегишли бўлган, ўтказма рубллардаги ва чет эл валюталаридаги суммаларни, шунингдек, тақсимланган эркин муомаладаги валютада олинган даромаднинг тегишли улишини уларнинг мамлакатларига ўтказиб бериш кафолатланади.\nАудитор корхонанинг фойдаси (даромади)ни ва молиявий ҳолатини текширишда қуйидагиларни пухта ўрганиши лозим: тайёр маҳсулотлар, товарлар (ишлар, хизматлар) реализациясидан олинган фойдалар ёки кўрилган зарарлар; давр сарфлари, уларнинг асосланганлиги, тасдиқланган сметага мувофиқлиги ва молиявий натижага таъсири.\n80-«Фойда ва зарарлар» счёти 4-«Молиявий фаолиятдан олинган фойда ва кўрилган зарарлар» субсчётига очилган аналитик счётлар маълумотларини даромадлар қисмида алоҳида, харажатлар қисмида алоҳида қуйидагича таҳлил қилиб чиқиш.\nШунингдек фавқулодда фойдалар ва зарарларни ҳам текшириш зарур. Аудитор 80-«Фойда ва зарарлар» счёти 5-«Фавқулодда фойда ва кўрилган зарарлар» субсчётининг аналитик ҳисоби ва дастлабки хужжатлар маълумотларини текшириши зарур.\n5. Аудитор қуйидагиларни текшириши лозим: фавқулодда йўқотишлар метеорологик, сейсмик ва бошқа тегишли хизматларнинг содир бўлган табиий офатлар тўғрисидаги маълумотлари билан тасдиқланиши; корхона мулклари фавқулодда ҳодисалардан суғурта қилинганлиги ва б.\n6. Аудитор молиявий натижаларни текширишда қуйидагиларни аниқлаши лозим: бюджетга солиқларнинг ўз вақтида ва тўлиқ тўланиши; шубҳали қарзлар бўйича резервлар яратилишининг тўғрилиги; фойданинг фирма иштирокчилари ўртасида ўз вақтида ва тўғри тақсимланиши; акционерларга дивидентлар тўланишининг тўғрилиги.\nКорхона хусусий капиталининг моҳияти ва унинг таркиби?\nКорхона хусусий капиталини текширишда қандай манбалар маълумотлар-дан фойдаланилади?\nУстав капиталини текширишда қандай меъёрий ҳужжатлардан фойдаланилади?\nқоидага кўра корхона фойдаси қандай мақсадлар учун ишлатилади?\n19-мавзу. Капитал,резерв ва кредитлар хисобини аудити.\n1. Устав капиталини текшириш.\n2. Захираларни текширишлар.\n3. Кредитлар ва улар хисобини аудит килиш.\nУстав сармоясини текшириш. мавжуд низомларга мувофик корхо-\nнанинг устав сармояси одатда унинг муассислари куйилмалари хисо- бидан ташкилий этилади. У корхонанинг хужалик фаолиятидан олинган фойда хисобига, зарур булганда эса, унинг муассислари берадиган макксадли бадаллар хисобига хам купайиши мумкин.\nБинолар, иншоотлар, жихозлар ва бошка моддий бойликлар: ер-\nдан, сувдан ва бошка табиий бойликлардан фойдаланиш хукуки, шу- нингдек бошка мулкий хукук, кушма корхона катнашчиларининг мамла- кати валютасидаги пул маблаглар корхонасининг устав сармояси жум- ласига киритилиши мумкин.\nКушма корхона устав сармоясига узбекистонлик иштирокчи\nкуйилмаси хорижий иштирокчилар билан келишувига кура шартнома нархлари буйича миллий валютада хам, хорижий ввалютада хам бахо- ланади. Бунда жахон бозоридаги нарх-наво хисобга олинади. Хорижилик иштирокчининг куйилмаси хам шу тартибда куйилма кийматини Узбекистон Республикаси Марказий банкининг кушма корхона барпо этиш хакида шартнома имзоланган кундаги ехуд унинг иштирокчилари келишган бошка санадаги расмий валюта курси буйича кайта хисоблаб бахоланади. Жахон бозори нархи булмаганда кушилаетган мулк кийма- ти иштирокчилар уртасидаги келишувга мувофик аникланади.\nОдатда иштирокчиларнинг устав сармоясига куйилмаси хисобда\nва балансда уларнинг амалда келиб тушишига : асосий воситалар, товар-моддий бойликларнинг номоддий активлари учун кабул килиб олиш-топшириш далолатномаси тузилган сана, пул маблаглар учун - маблагларнинг корхона хисобварагига келиб тушишига караб акс эт- тирилади. Бунда мазкур куйилмаларнинг тахлилий хисоби бир ишти- рокчи учун алохида олиб борилади.\nКуйилмаларнинг белгиланган микдори келиб тушганда хисобда\nустав сармоя хосил булиши акс эттирилади: 75-"Муассислар билан хисоб-китоблар" хисобварагининг дебети\nва 85-"устав сармояси" хисобварагининг кредити. Устав фонди таъси хужжатларида белгилаб куйилган микдордан\nошиб кетмаслиги лозимлигини айтиб утиш керак. Устав сармоясини текширганда 13-журнал-ордерда 85-"Устав\nсармояси" хисобвараги буйича езилган езувларнинг конуний ва туг- ри эканлигини, уларнинг амалдаги конун хужжатларига мувофиклигини аниклаш, шунингдек иштирокчиларнинг устав сармоясига тула-тукис ва уз вактида кирим килинган-килинмаганини, муассисларнинг куйил- малари хусусида махсус комиссиянинг кабул килиб олиш-топшириш да- лолатномаси бор-йуклигини, йиллик хисоботнинг устав сармоясини купайтириш ва камайтиришга оид 3-СП шаклидаги барча езувларнинг асосланганини текшириш зарур.\nкушилган сармояни текшириш. 85.2 "Кушилган сармоя" илова хи-\nсобвараги акцияларини номинал кийматидан ошадиган нархда биринчи марта сотишда олинадиган эмиссия даромадини хисобга олишга мул- жалланган.\nАудитор ушбу сармоянинг шаклланиши ва тулиб бориши тугрилигини, сотилган акциялар учун маблаг тушишини текширилиши, номинал билан биржа (сотиш) нархи уртасидаги фаркни, устав ва кушилган сармоя шаклланишининг хисобда тугри акс эттирилганми-йукми экани- ни аниклаш зарур.\nташкил этиш ва юритиш тугрилигини текшириш зарур. Шу билан бирга юритишнинг чикарилган ва хаки туланган акцияларнинг турлари,ак- цияларнинг сакловчиларнинг хисобваракалари еки муассислар билан омонатчиларнинг шахсий хисобвараклари буйича ахборот такдим этиш имкониятларига катта эътибор берилади.\nРезерв сармояни текшириш. Бошка корхона ва ташкилотлардан текинга олинган асосий воситалар, номоддий активлар ва моддий бойликлар хисобидаги фойда хисобидан вужудга келтирилган захирани, мулкни кайта бахоланганда хосил буладиган инфляция захираларини, шунингдек пул маблагларидан бошка текинга олинган мулк кийматини, акциядорлик жамияти мулкини купайтирадиган бошка тушумларни хисобга олишга мулжалланган.\nФонд таъсис хужжатиларида назарда тутилган корхона устав сармоясининг 25 фоизига етмагунига кадар фойдадан захира маблаг ажратиш давом этаверади.\nАудитор курсатиб утилган сармоя тугри вужудга келаетгани ва тулиб бораетгани : фойдадан ажратмалар хисобидан хосил килинган захира сармоя устав сармоянинг 25 фоизидан ортиб кетган-кетмага- нини, мулк (асосий воситалар)ни кайта бахолашда хосил булган инфляция захираларининг хаммаси захира сармояни купайтиришга ку- шилган-кушилмаганини, текинга олинган барча мулк (пул маблаглардан бошка) захира сармояни купайтириш хисобига киритилган-кири- тилмаганини текширади.\nКорхона устави, Узбекистон Республикаси хукуматининг кайта бахолаш хакидаги карорлари, кайта бахолаш хисоб-китоблари, мулкнинг текинга олиниши хакидаги шартномалар, кабул килиш-топши- риш далолатномалари, хабарномалар ва бошкалар текширув манбалар- дир.\nЗахираларни текшириш. Агар хисобот охирига келиб дебиторлик\nкарзини йуклама килиш материаллари буйича шубхали карз аникланса, у холда корхона уша микдорда шубхали карзлар буйича захира вужуд- га келтириши мумкин. Бунда захира микдори карздорнинг молиявий ахволига ва тулов кобилиятига хамда карзни тула ва кисман олиш эхтимолини бахолашга боглик холда хар кайси шубхали карз буйича алохида-алохида белгиланади.\nВужудга келтирилаетган захира суммасига -"Фойдалар ва за-\nрарлар" хисобварагининг дебети ва -"Шубхали карзлар буйича за- хиралар" хисобварагининг кредити буйича езиб куйилади.\nБу масалани куриб чикаетганда аудитор шубхали карзлар буйича\nзахира вужудга келтириш учун зарур хужжатлар бор-йуклигини, шуб- хали дею топилган карзлар руйхатдан тугри учирилганлиги шубхали карзлар буйича фойдаланилмаган захиралар жорий йил фойдасига тула кушилмаганми-йукми эканлигини текшириш зарур.\nБаъзи тармокларнинг корхоналари Узбекистон Республикаси\nМолия вазирлигининг ижозати билан тузатиш ишлари учун захира ву- жудга келтиришлари мумкин. Бу захирага ажратмалар махсулот ишлаб чикариш харажатлари таркибига киритилади. Бунинг учун тузатилади- ган восита ишлаб чикаришга ундан фойдаланилиши зарур булиб, хара- жатлар "Бошка харажатлар" га кушилади.\nЗахира хажми тузатишга мулжаланган харажатлар кийматидан ке- либ чикиб белгиланади.\nАудитор тузатиш ишларига мулжалланган захира хосил килганини ва ундан тугри фойдаланилаетганини текшириши лозим. Бунда захира вужудга келтиришга Молия вазирлигининг рухсати: тузатиш ишлари учун смета ва титул руйхатлари бор-йуклигини, захирадан тугри, уз вактида тула-тукис фойдаланилганини хисобда кандай акс этти- рилганини текширилади.\nКредитлар ва улар хисобини аудит килиш.\nКорхоналар йил давомида карз маблаглар харакатини балансга иловада курсатадилар, йил охирига келиб туланмаган кредит ва карзлар колдиклари эса баланснинг бешта тегишли моддалари буйича акс эттирилади:банкнинг бешта тегишли моддалари буйича акс этти- рилади: банкларнинг узок муддатли, киска муддатли кредитлари, банкларнинг ходимлар учун кредитлари, узок муддатли, киска муд- датли карзлар.\n"Банкларнинг узок муддатли кредитлари", "Банкларнинг киска муддатли кредитлари" ва "Банк ходимлари учун кредитлар" моддалари буйича курсатилажак маълумотлар банкларнинг ссуда (карз) ракамла- ри буйича курсатмалар билан тасдикланган булиши керак. Кредитлар банк томонидан тегишли таъминлов еки кафолатлари эвазига ва муайян максадларга бериш туфайли, биринчидан, айнан корхона рах- барияти таркибига таъминлов еки кафолатларни киритишни, ва иккин- чидан, кредитлпардан максадли фойдаланишни текшириш лозим. Кре- дитларни кайтариш муддатлари бузилган пайтда бунинг сабабларини аниклаш мухимдир.\nБошка корхоналар ва ташкилотлардан олинган карз воситалар- нинг кайтарилмаган колдикларнинг ишончлилиги маълумотларнинг карз берувчилар билан солиштириб чикиш натижалари билан тасдикланган булиши лозим.\nКиска муддатли ва узок муддатли карз воситаларнинг хисобга олишнинг тугрилигини текшириш учун N 4 журнал-ордер масълумотла- ридан фойдаланилади.\nАгарда корхона туланмаган кредитлар колдиклари билан бирга банкларга кредит учун туланиши керак булган фоизларни курсатиш хакидаги карор кабул килган булса унда балансда бу моддалар буйи- ча фоизлар буйича карздорлик микдори хам акс эттирилади. Бунда тузилган кредит битимига мувофик хисобот йилнинг охирига туланиши лозим булган фоизлар суммаси карз маблагларини хисобга олиш ра- камлари "Банкларнинг киска муддати кредитлари", "Банкларнинг узок муддатли кредитлари", "Банкларнинг ходимлар учун кредит- лари", "Киска муддатли карзлар" ва "Узок муддатли карзлар" кредити буйича банклар карзлари буйича фоизларни тулаш буйича сарфлдарни хисобга олишнинг тегишли ракамлари корреспонденциячси- да ифодалади.\nБундай кредитлари ва жалб килинган маблаглар буйича фоизлар берилган ссуда ва маблагларни кайтариш пайтида туланганда, фоизли\nтуловлар суммаси карз шартномаси бутун муддатнинг давомида корхо- на тасарруфида коладиган фойданинг камайиши хисобига баб-баравар киритилади.\nКорхона томонидан берилган векселлар билан таъминланган карздорлик узок муддатли кредитлар ва карзлар хисобидан хисоблаб чикарилмайди, балки вексель операцияларини хисобга олиш коидала- рига мувофик хисобга олинади.\nЎзбскистон Республикаси Қонунлари\n1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. - Т.: Ўзбекистон, 1992 йил 8 декабр.\n2. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси. Ўзбекистон Республикаси Олий мажлисининг 29.08.96 йил. 257 1-сон қарорига мувофиқ, тасдиқланган 1997 йилнинг 1 мартидан кучга киритилган.\n3. Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодекси. 22.09.1994 йил\n4. Ўзбекистон Рсспубликаси Олий мажлисининг № 120-12 сон қарор билан тасдиқланган (01.04.1995 йил кучга кирган)\n5. Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодекси 24.04.1997\n6. Ўзбекистон Республикаси Олий мажлисининг №396 1-сон\nқарор билан тасдиқланган. !\n7. Ўзбекистон Республикаси «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонуни. 1996 йил 30 август.\n8.Ўзбекистон Республикаси «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги қонуни. 2000 йил 26 май.\n9. Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари №00-21-сонлари. «Norma» дастури.\n10.Ўзбекистон Республикаси Аудиторлик фаолиятининг миллий стандартлари.-Т.: 2004.\n11.Ўзбекистон Республикасининг 5-сонли «Аудиторнинг иш сифатини назорати» аудит миллий андозалари.\n12.Ўзбекистон Республикасининг 6-сонли «Аудитни хужжатлаштириш» аудит миллий андозалари.\n13.Ўзбекистон Республикасининг 3-сонли аудит миллий андозаси «Аудитни режалаштириш» № 837 (10.11.1999)\nЎзбекистои Республикаси Президенти Фармонлари\n14.Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1996 йил 8 августдаги "Текширишларни тартибга солиш ва назорат қилувчи органлар фаолиятини мувофиқлаштиришни такомиллаштириш тўғрисида"ги Фармони.\n15. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1998 йил 19 ноябрдаги "Хўжалик юритувчи субъектларни текширишни ташкил қилишни тартибга солиш тўғрисида"ги Фармони.\n16.Текширишларни тартибга солиш ва назорат қилувчи органлар фаолиятини мувофиқлаштиришни такомиллаштириш тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1996 йил 8 августдаги ПФ-1503-сонли Фармони.\nЎзбскистон Республикаси Вазирлар Махкамаси қарорлари\n17. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги "Маҳсулот (иш ва хизмат)лар таннархига киритиладиган, маҳсулот (иш ва хизмат)ларни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатлари таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги Низомни тасдиқлаш тўғрисида»ги 54-сонли қарори. (2003 йил 25 декабрдаги 567-сонли қарор асосидаги ўзгартиришлар билан).\n18. Ўзбекистон Республикаси Молия Вазирининг 2002 йил 7 февралдаги 31-сон "Молиявий ҳисобот шакллари ва уларни тўлдирюп бўйича қоидаларни тасдиқлаш тўғрисида" буйруғига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида (ЎзР МВ 14.02.2003 й. 30-сон буйруғи, ЎзР АВ томонидан 28.02.2003 й. 1117-2-сон билан рўйхатга олинган). «Norma» дастури.\n19. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2003 йил 15 октябрдаги 444-сонли "Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатлари таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида Низом". - Т.: «Солиқ ва божхона хабарлари», 2003 й, 27 октябр.\n20. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 22 сентябрдаги "Аудиторлик фаолиятини такомиллаштириш ва аудиторлик текширишларнинг аҳамиятини ошириш тўғрисида"ги 365-сонли қарори. - Т.: «Халқ сўзи», 2000 й, 26 сентябр.\n21. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2003 йил 19 апрелдаги «Хусусийлаштирилган корхоналарнинг\nкорпоратив бошқаришни такомиллаштириш бўйича чоралари тўғрисида»ги Карори.-Т.: «Халк сўзи», 2003 й, 22 апрел.\n22.«Назорат қилувчи органлар томонидан ўтказиладиган хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини текширишни мувофиқлаштириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш хақида» Назорат қилувчи органлар фаолиятини мувофиқлаштирувчи Республика Кенгашининг 2001 йил 23 апрелдаги 1-сонли қарори.\nПрезидент И.А.Каримов асарлари\n23.Каримов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари. - Т.: «Ўзбекистон», 1997. - 286 б.\n24. Каримов И.А. Хавфсизлик ва барқарор тараққиёт йўлида. 6-товд. - Т.: «Ўзбекистон», 1998. - 262 б.\n25. Каримов И.А. Ўзбекистон буюк келажак сари. - Т.: «Ўзбекистон», 1998. - 397 б.\n26. Каримов И.А. Ўзбекистон XXI асрга интилмоқда. - Т.: «Ўзбекистон», 2000. - 83 б.\n27. Каримов И.А. Иқтисодиётни эркинлаштириш ва ислоҳотларни чуқурлаштириш - энг муҳим вазифамиз. Т.8.-Т.: Ўзбекистон. 2000.\n28. Каримов И.А. «Эришган марраларимизни мустаҳкамлаб, ислоҳотлар йўлидан изчил бориш - асосий вазифамиз». Т.12.-Т.: «Ўзбекистон». 2004.-400 б.


Қизининг ўлими учун Spark ололмаётган аёл прокуратура автотураргоҳида ўзига ўт қўйди | Qalampir.uz\n3-саҳифа\t30 Ноябрь 2020 21:20 36362\nАндижон вилоятининг Марҳамат туманида ўз жонига қасд қилган қизнинг онаси прокуратура автотураргоҳида ўзига ўт қўйди. Бу ҳақда Бош прокуратура Матбуот хизмати хабар берди.\nУнга кўра, жорий йилнинг 24 июль куни соат 23:00 ларда Марҳамат тумани, “Тош йўли” МФЙ, “Садоқат” кўчасида яшовчи фуқаро Н.М. (1999 й.т.), севган йигитини кутиб турган вояга етмаган Т.М.ни уяли телефонига расмга олиб, ушбу фотосуратларни унинг ота-онаси ва профилактика инспекторига кўрсатишини айтган.\nМарҳуманинг онаси С.Б. олиб борилаётган тергов ҳаракатларидан норози бўлиб, 2020 йил 30 ноябрь куни соат 12:15 ларда Андижон вилоят прокуратурасига келган ва вилоят прокурорининг биринчи ўринбосари Ф.Раҳмонов томонидан қабул қилинган.\nФуқаро С.Б. қабул жараёнида терговчи томонидан уларнинг талаблари бажарилмасдан, унинг фикрича қизининг вафотига айбдор бўлган Н.М.дан етказилган зарар ҳисобига Spark автомашинаси ундирилмаётганлигидан норозилигини билдирган.\nВилоят прокурорининг биринчи ўринбосари Ф.Раҳмонов қабул жараёнида жиноят иши бўйича тергов ҳаракатлари давом этаётганлиги, Spark автомашинасини ундириш тергов органларининг ваколатига кирмаслигини, тергов якуни бўйича барча айбдор шахсларга нисбатан қонуний чоралар кўрилишини тушунтирган.\nОлинган жавобдан қониқиш хосил қилмаган фуқаро С.Б. Spark автомашинаси ундирилмаган тақдирда ўзига ўт ёқиб, жонига қасд қилишини билдириб, вилоят прокуратурасини тарк этган. Вазият кескинлашуви ва бошқа ҳолатларни олдини олиш учун Андижон вилоят ИИБ пост-патруль хизмати ходимлари вилоят прокуратурасига чақирилган.\nШундан сўнг, шу куни соат 13:20 ларда С.Б. вилоят прокуратураси автомашиналар тураргохида бақириб, бошқа шахсларни ўзига жалб қилиб, турмуш ўртоғи Х.Т.дан 1 литрли пластмасса идишда бўлган бензин ва гугуртни олиб, ўзининг елка қисмларига қуйган ва турмуш ўртоғи Х.Т. томонидан ўзини ёқиши ва вилоят прокуратураси биноси ичига югуриб кириб кетиши ҳақида кўрсатма олганидан сўнг ўзига ўт қўйиб ёқиб юборган.\n16 Январь 12:41 42819\n16 Январь 08:18 40654\n15 Январь 09:06 32961\n14 Январь 11:07 24455\n15 Январь 12:49 23802


Redmi 6 32GB Black (Global)\nЭкран сифати Xiaomi Redmi 6 смартфони 5.45 дюймли ҳамда 18:9 ўлчамли дисплейга эга бўлган.Бу экраннинг пикселлар сиғими қувонарли -- HD Plus! Ҳамёнбоп синфга мансуб девайслар учун бундай аниқликдаги экран - комфорт! Тасвир...\n945 000 сўм 1 099 000 сўм\nRedmi 6A 16GB Black (Global)\nXiaomi Redmi 6A модели MediaTek A22 процессорига эга бўлган. Мазкур чипсет ҳам "акаси"даги процессор каби, маълумотни FinFET технологияси асосида 12 нанометрли техник жараёнда қайта ишлайди. Xiaomi Redmi 6A учун 2...\n779 000 сўм 838 000 сўм\nRedmi 6A 16GB Gold (Global)\n779 000 сўм 799 000 сўм\nRedmi 6A 32GB Black (Global)\n875 000 сўм 1 159 000 сўм\nRedmi 6A 32GB Gold (Global)\nRedmi 7A (black) (2/16GB)\n860 000 сўм 879 000 сўм\n2018 йилнинг май ойи ўрталарида Xiaomi компанияси ўзининг навбатдаги ҳамёнбоп смартфони — Redmi S2 моделини намойиш қилди. Шунда кўпчилик ўртасида савол кўтарилди: телефон номидаги "S" ҳарфи нимани англатади? Хитойлик смартфон...\n1 099 000 сўм\nRedmi S2 32GB Black (Global)\n1 139 000 сўм 1 299 000 сўм\nRedmi S2 32GB Gold (Asia)\nXiaomi Mi 8 Lite 64GB, Black (Global)\nMi 8 Lite нафислик ва самарадорлик уйғунлиги\n1 579 000 сўм 1 785 000 сўм\nXiaomi Mi 8 Lite 64GB, Blue(Global)\n1 599 000 сўм 1 985 000 сўм\nУч камерали, катта экранли Xiaomi Mi 9 смартфони terashop.uz онлайн магазинида Сиз учун қулай нархда сотилмоқда. Унинг ажойиб дизайни, ёрқин экрани ва тиниқ товуш хусусиятлари ҳар қандай инжиқ харидорнинг таъбига...\n3 940 000 сўм 4 250 000 сўм\n3 799 000 сўм 4 150 000 сўм\nXiaomi Mi 9 SE 6/128GB Black Global\nXiaomi Mi 9 SE смартфони олд панелининг 90,47 фоиз юзасини AMOLED-экран эгаллаган. Унинг ўлчами диагоналига 5,97 дюймлик, тасвир аниқлиги эса 1080х2280 пикселга тенг. Xiaomi тақдимот маросимида шуни алоҳида таъкидладики, бу...\n2 629 000 сўм 2 950 000 сўм\nXiaomi Mi 9 SE 6/128GB Blue Global\n2 580 000 сўм 2 950 000 сўм\nXiaomi Mi 9 SE 6/64GB Black Global\n2 450 000 сўм 2 950 000 сўм


Ван Гал Фалькао фақат 20 дақиқа ўйнашга яраётганини маълум қилди 3-08-2021, 09:44 | Zamin.uz\n«Манчестер Юнайтед» бош мураббийи Луи Ван Гал Радамель Фалькаони танқид қилди. 28 ёшли колумбиялик футболчининг ижараси учун «қизил иблислар» «Монако»га 6 миллион фунт тўлашди. Радамель Манчестерда ҳафтасига 280 минг фунт маош олмоқда. Бироқ Фалькао ҳозирга қадар Ван Гал жамоасига у қадар катта фойда келтирмаяпти, Бу ҳақида «bobsoccer.ru»га асосланиб «kun.uz» хабар бермоқда.\nФалькао «Юнайтед» сафида 7та учрашувда майдонга тушди ва битта гол урди. Радамель ҳеч бир баҳсда тўлиқ 90 дақиқа ўйнагани йўқ. Колумбиялик футболчи ўз ҳолатидан қониқмаяпти ва захирада ўтирмоқчи эмас. Лекин Ван Гални футболчининг фикри қизиқтирмайди.\n«Унинг фикри мен учун қизиқ эмас. У менинг фалсафамга мос бўлиши керак. Буни тушунмаяпсиз? Айнан шу боис мен бу ердаман. Жамоа қайдномасида қайси футболчилар қайд этилишини мен ҳал қиламан. Фалькао ҳозирча АПЛ ўйинларида атига 20 дақиқа ўйнай олади холос», – дейди Ван Гал «The Telegraph» нашрига берган интервьюсида.\nЯнгиликлар » Спорт » Ван Гал: Фалькао фақат 20 дақиқа ўйнашга яраётганини маълум қилди


Кимлар тест синови учун тўловни амалга оширмайди? – MEHRTILSIMI.uz\nКимлар тест синови учун тўловни амалга оширмайди?\nСаламат Авезов 06.07.2020\tFikr bildirganlar yo’q 723 кўрилди\nТўловни амалга оширмайдиган абитуриентлар:\n– Таълим муассасалари (мактаб, лицей ва коллежлар)ни 2020-йилда тамомлаганлар;\n– Биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронлиги бор шахслар;\n– Тўлиқ давлат таъминотидаги шахслар;\n– Чет эл фуқаролари;\n– Aлоҳида иқтидор талаб этиладиган таълим йўналишларига (маъданият, санъат, спорт ва ҳоказо) рўйхатдан ўтган абитуриентлар;\n– Тест синовларисиз, кўп балли тизим бўйича имтиҳон ўтказиладиган ва ўқитиш қозоқ, туркман ва қирғиз тилларида олиб бориладиган таълим йўналишларига топширганлар;\n– Ота (онаси) хизмат вақтида ҳалок бўлган ёки ногирон бўлиб қолган ҳарбий хизматчиларнинг фарзандлари;\n– Ота (онаси) хизмат вақтида ҳалок бўлган ёки ногирон бўлиб қолган ички ишлар органлари ходимлари фарзандлари;\n– Ёшлар иттифоқи тавсияномасига эга абитуриентлар (республика босқичи ғолиблари);\n– Ҳарбий қисм қўмондонлиги ва Ёшлар иттифоқи томонидан биргаликда бериладиган тавсияномага эга абитуриентлар;\n– Танлов ёки мусобақа ғолиблари ҳамда давлат мукофоти соҳиблари (халқаро фан олимпиадаси, Республика ва халқаро спорт мусобақалари, Зулфия мукофоти, Тарбиячи танлови, Ҳамшира танлови, Ниҳол мукофоти, Келажак овози, Бадиий академия, Мард ўғлон).\nДавлат тест маркази бошқарма бошлиғи.\nAvvalgi Avvalgi sahifa: Бола парвариши учун нафақа биринчи ўринда қандай оилаларга берилади?\nKeyingi Keyingi sahifa: Ногиронлиги бўлган шахслар учун кадастр хизматларида имтиёз борми?


22:01 / 20.04.2016\nБугун, 20 апрель куни Тошкент шаҳридаги “Хўжа Аламбардор” жоме масжидида “26-қорилар кўрик танлови”нинг Республика босқичи ўтказилди. Унда Ўзбекистон мусулмонлари идораси тасарруфидаги барча диний таълим муассасалари ва Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Тошкент ислом университети талабалари иштирок этишди, деб хабар бермоқда Ziyouz.uz.\nЎзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Алимов, раис ўринбосари шайх Абдулазиз Мансур бошчилигидаги ҳакамлар ҳайъати баҳолаб борган ушбу беллашувда қуйидаги қори ва қориялар ғолиб бўлдилар:\nМураттаб қорилар йўналиши\nОлий ўрин — Сайдулло Тоҳиров, Тошкент ислом институти талабаси,\nАъло Нуриддинов, Тошкент ислом институти “Таҳфизул Қуръон” кафедраси талабаси.\n1-ўрин — Абдулбасир Камолов, “Кўкалдош” ислом ўрта махсус билим юрти талабаси.\n2-ўрин — Аъзамжон Абдуҳалимов, “Саййид Муҳйиддин махдум” ислом ўрта махсус билим юрти талабаси.\n3-ўрин — Шерзод Умаралиев, Тошкент ислом университети талабаси.\nМураттаб қория қизлар йўналиши\n1-ўрин — Ҳабиба Камолитдинова, “Хадичаи Кубро” ўрта махсус аёл-қизлар ислом билим юрти толибаси.\n2-ўрин — Назокат Сайдуллаева, Тошкент ислом институти толибаси.\n3-ўрин — Муборак Ўринова, “Жўйбори Калон” ўрта махсус аёл-қизлар ислом билим юрти толибаси.\nМужаввид қорилар йўналиши\n1-ўрин — Асадулло Рўзиев, “Фахриддин Розий” ислом ўрта махсус билим юрти талабаси.\n2-ўрин — Ҳусан Хидирбоев, Тошкент ислом институти “Таҳфизул Қуръон” кафедраси талабаси.\n3-ўрин —Аҳмадулло Абдуҳалимов, “Саййид Муҳйиддин Махдум” ислом ўрта махсус билим юрти талабаси.\nМужаввид қория қизлар йўналиши\n1-ўрин — Солиҳа Сатторова, Тошкент ислом институти толибаси.\n2-ўрин — Шаҳноза Яҳёева, “Жўйбори Калон” ўрта махсус аёл-қизлар ислом билим юрти толибаси.\n3-ўрин — Марям Шуҳратова, “Хадичаи Кубро” ўрта махсус аёл-қизлар ислом билим юрти толибаси.


Ўзбекистонда илк бор онлайн имтиҳон ўтказилди\nБош саҳифаЖамиятЎзбекистонда илк бор онлайн имтиҳон ўтказилди\nТошкент шаҳридаги AMITY университетида биринчи босқич имтиҳонлари онлайн шаклда ўтказилди ва имтиҳонда сунъий интеллект технологиялардан фойдаланилди. Бу ҳақда Aхборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги хабар берди.\nМазкур янги тизим Ўзбекистонда биринчи маротаба жорий қилинган бўлиб, илк бор Тошкент шаҳридаги AMITY университетида қўлланилди. Ушбу тизим имтиҳон пайтида номзодларнинг юзларини, овозларини ва ҳаракатларини таҳлил қила олади. Aбитуриентлар имтиҳон жараёнида тестдан ўтиш учун бошқа ахборот манбаларидан фойдалана олмайдилар. Бу ўз навбатида, имтиҳон жараёнларини ҳаққоний ва шаффоф ўтишини таъминлаб беради, дейилади вазирлик хабарида.\nИмтиҳонларнинг биринчи кунида Халқаро тайёргарлик курси (International Foundation Study) йўналиши бўйча жами 700 нафарга яқин абитуриент имтиҳон топширди. Имтиҳон давомида абитурентлар хатти-ҳаракатлари махсус платформа орқали Хиндистон томондан бириктирилган 56 та профессор-ўқитувчилари томонидан назорат қилинган.\nЭслатиб ўтамиз, кейинги имтиҳонлар 18 ва 19 июль кунлари бўлиб ўтади.\nҚизил, сариқ ва яшил рейсларга қайси давлатлар киради? Ўзбекистонга кириш тартибига ўзгартириш киритилди\n«Масжидлар ҳар куни ишлайди» — Мусулмонлар идораси масжидлар фаолияти тикланишига аниқлик киритди\nМактабларда электрон журнал жорий қилинади. Қоғоз кундаликлардан ҳам воз кечиляпти\nУзоқда яшайдиган абитуриентларга автобуслар ажратилиши мумкин\nЭнди кимё ва биология бўйича аъло баҳога ўқиганлар магистратурага имтиҳонсиз қабул қилинади