Kutubxona - Nabi Jaloliddin. Ogʻriq (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Nabi Jaloliddin. Ogʻriq (hikoya) / Kiril\nАсар номи Оғриқ (ҳикоя)\nАйвондан тушиб, сўрининг олдига етганда оғриқ кучайди. Ўнг қўли билан қорнини чангаллаб, чап қўлида сўрининг ёғоч кўнгурасини тутганча, ярим букчайиб нафассиз туриб қолди. Киндигининг атрофида худди ҳўл латтани сиққан каби бураб пайдо бўладиган бу оғриқ ўнга қарийб йиғирма йилдан бериб азоб беради. Ўқтин-ўқтин тутиб қолади у қурғур, на фасл танлайди, на иқлим. Совуқдан деб даво излади — бўлмади, иссиқдан сақлади — наф бермади. Парҳезга ўтиб кўрди — қани энди тузалса. Ахийри оғриса оғриқи, оғримаса оғримади, демайдиган бўлди. Бундаям Аллоҳнинг бир ҳикмати бўлса керак-да, дейди-қўяди. Ё ҳафсала қилиб дўхтирга бормайди. Бир борганида ўша одамлар зўр деб мақтаган дўхтир қорнини роса уқалади, бир нималарни сўради, ниҳоят: «Қорнингизда колит бор экан», деди. «Қорнимда калит нима қилади?» деб кулди оғриқ орасидан бир туйнук топиб. Кейин билса, «калит» дегани — бу касалликнинг номи экан. Дўхтирнинг ёзиб берган дорилари кор қилмагач, шу-шу у ёққа бормай қўйди. Лекин дўхтирларни ҳеч дачон ковжамайди, ҳаммаси Аллоҳдан дейди. Бир томони, бу оғриқ деганлари яқин қадрдонига айланиб қолди, деса ҳам бўлаверади. Чунки оғримаган кунлари тушуниб бўлмас ғалати бир туйғу билан эслаб, «қорним оғримай қўйди-я», дея кўнглидан ўтказиб қолади. Оғриқ бошлангудай бўлса, «калитим бураляпти», деб болаларига қизиқчилик қилган бўлади...\nҚорни анчадан бери оғримай қўйганди. Бир-икки, нима бало ҳайр-маъзурни насия қилиб жўнавордимикин-а, дея ўйлагани ҳам рост. Кейин-кейин хурсанд бўлди, намозларида шукрона келтирди. Қиш ичи ҳам оғримаганига энди тузалибман шекилли, деган ҳўлосага келувди. Йўқ тузалмаган экан, мана, қўққисдан ушлаб қолдию. Эндигина аср намозини ўқиб, ташқарига чиқаётганда оғриқ турди.\nУ қорнини чангаллаганча тобора букчайиб борарди. Бу сафар букчайиш тугул инграб юборди, йўқ, тишини тишига қаттиқ босиб, чўзиб ингради, десак тўғрироқ бўлади. Ўзиям қаттиқ оғрийди-да — киндигининг чап ёнида пайдо бўлган оғриқ буралиб, аста-аста ўнг томонига ўтади ва бир муддат тўхтайди. Сўнг яна қайтадан бошлайди ва боягидай давом этади. Оғриқ айланаётганда киндигининг атрофи тошдай кртади. Шунақа буралиб айланишлар икки-уч бор такрорланса бас, анча-мунча бақувват одамнинг ҳам тинкасини қуритади. Гоҳо оғриқ асносида дўзахдаям шунақа оғриқлар бўлса керак-да, дея хаёл қиладию, дарров истиғфор айтади. Баъзан эса узоқ азоблардан сўнг оғриқ тўхтаганида мадори қуриган одамнинг аянчли жилмайиши билан кампирига ҳазил қилиб қўяди:\n— Болларингга тўлғоқ тутганида назарингдан қолмовдимми, кампир? Мабодо қарғаб-нетмовдингми? — дейди кампирининг қўлидан бировни қарғаш келмаслигини яхши билгани учун ҳазилдан кейиноқ меҳрли боқиб. — Худди тўлғоқ тутганга ўхшаб оғрийди-я, жонивор!..\nОғриқ қўйворди. Қаддини хиёл кўтариб, бир оз нафас ростлаш учун сурига ўтирди. Кампири ўчоқ бошида эди, шунинг учун унинг тоби қочганини сезмади. Лекин чол рўпарасидаги гилос ортидан гоҳ-гоҳ кўринаётган кам¬пирига умидвор тикилди — оғриқнинг тўхташига худди у сабабчидай ёки яна оғриқ туришини угина тўхтатиб қолиши мумкиндай, юраги орзиқиб, мижжалари ачишгандай бўлди. Аҳволимни кўриши билан югуриб келади, дея ўйлади кейин. Келади!.. У айни пайтда кампирининг қайрилиб қарашини, дарров югуриб келишини, бир бор меҳрли боқишини жуда-жуда истаб кетди. Аммо кампиржони ҳадеганда қарайвермади, чунки у анчадан бери оғриқни унутиб юбораёзган чолининг аҳволидан хотиржам бўлгани учун ўзининг ҳар кунги ташвишлари билан банд эди. Бир томони қарамаганиям дуруст, негаки кампири кейинги йилларда қариликни бўйнига олиб, тобора крвжираб бормоқда. Чолининг дарди яна тутиб қолганини билса, шўғлик безовталанади, оромини йўкртиб, юрагига зўр келади. Кампирнинг касал бўлиши, борингки, ётиб қолиши, чол учун ўз дардидан оғирроқ туюлади. Чунки ўзбек чоллари ўз кампирлари билан тирик, уларнинг шарпасини ҳеч йўқ узоқдан бўлса-да, кўриб туришмаса, жонлари ҳалқумига келади-қолади. Суйишгаям, сўкишгаям кампир даркор, илло чоли тушмагурларнинг жон ришталарининг бир учи кампиршоларнинг жонларига пайванд. Ҳа, буни ҳозирги ёшлар қаёқданам билишсин. Баъзи кексалар тул қолишиб, оғизларидан «кампир-кампир» тушмагудай бўлиб чўзилса, ёш-яланглар ҳазил-мазах қилибми, хиринглашиб қўйишади. Қаримаганлар кампирнинг қадрини қаёқданам билсин. Улар ҳам қарисин, илоҳи, белларидан қуввати арисин, ана ундан кейин...\nҚолаверса, унинг кампири бўлакча — чолга жуда жон тортишади. Азали шундай. Ўша ёшлик чоғларидаям баъзи аёлларга ўхшаб эрини бегона деб билмасди, тарбияси шундаймиди, негадир ўз жигаридай қайишиб яшарди. Шунинг учун бу ҳам уни жуда-жуда яхши кўрарди. Бир кун кўрмаоа, соғиниб қоларди. Айниқса, жаҳли чиққанида агар кампири ёнида бўлмаса борми, тамом, атрофидаги бола-чақалари қочгани жой тополмай қолишади. Бунга ўрганиб қолишган фарзандлари онасини ҳазиллашиб «дадамнинг дориси», деб ҳам қўйишади. Нима қилсин, ўрганиб қолган-да. Лекин шу пайтгача ҳали бирон марта: «Хотин, сени яхши кўраман», демаган. ўуруғи йўл қўймаган, шекилли-да. Аммо кўп бор айтгиси келгану тилининг учидан қайтаргаи. Бир томо¬ни, айтмагани ҳам дуруст, меҳрнинг, оқибатнинг мазаси қочади. Муомалалари бачканалашиб кетади, ҳар ҳолда у шундай ўйлайди.\nКампири ҳаливери қарамаслигига ишонч ҳосил қилгач, чап кафтини қорнига босганча аста қадамлар билан ҳовли томонга юрди. Кўчадаги катта анҳордан оқиб кирадиган ариқча-ташламани ҳатлаб ўтиб, бир тўхталиб олди, шу озгина силкинишдан ҳам қорним оғриб қолмасайди, деб қўрқиб кетди. Қўрққанича бор экан, бостирма томонга бир-икки қадам ташлар-ташламас, ростданам ҳалиги силкинишдан қўзғалдими ёки ўзи оғрийдиган муддати келганмиди, қорни тағин бурашга тушди. Лекин энди дарров букчайиб олмади-да, бир оз илдам қадамлаб, қўй қўраси олдидаги шохча қирқадиган тўнкага ўтирди ва қорнини чангаллади. Бир-икки қаттиқ бурагач, силласи қуриб, пешанасидан тер чичиқиб кетди. «Ё Аллоҳ, раҳминг келсин!» дея ингради тишлари орасидан. Бироқ оғриқ тўхтамади ва ҳатто, кучайганидан ерга думалаб юборишига оз қолди. Чидамаганидан ғужанак бўлиб, тиззаларини ғажигудай аҳволга тушди.\nДарвозадан томоқ қириб, ўртанча ўғли кириб келди — у ишидан қайтмоқда эди. У ёқ-бу ёқка аланглаб ўчоқ бошидаги онасини кўрди-да, «ҳорманг, буви», деди турган ерида. Онаси бошини кўтариб: «Ҳмм, келдингми?», дедию яна нимагадир чалғиди.\n— Дадам уйдами? — сўради ўғил.\nОнаси бошини кўтариб, чолини унутганлигидан хижолат бўлибми, хиёл каловланиб қолди.\nОтаси уларнинг гапларини эшитиб турганлигидан «мен бу ердаман», дегандай томоқ қириб қўйди. Ўғил ўша тарафга юрди, онаси эса тинчликмикин, дегандай узоқдан чолига тикилди.\n— Ассалому алайкум, дада. Ҳа, бейда ўтириб крбсиз? — дея отаси билан сўрашган ўғил унинг юзига сарасаф солди.\nЧол аллақачон ўзини ўнглаб олганди, чунки мазаси қочганини ўғлига сездирмоқчи эмасди. Шунинг учун:\n— Алейкимассалом, келдингми, болам? — деди иложи борича равон гапиришга уриниб.\nБироқ сезгир фарзанд отасидаги ўзгаришни дарров пайқаганди:\n— Нима, яна қорниз оғрияптими? — сўради ачиниш оҳангида.\n— Йў-ўқ, яхшиман, сал-пал...\n— Сўрига обориб қўяйми?\n— Йўқ!.. Бор, ишингни қилавер, — деди ота бУйрўқ оҳангида.\nЎғил отасининг феълини яхши билганидан индамай ҳовлининг этагидаги ўз уйи томон ўтиб кетди.\nБу пайт эрининг аҳволидан ҳавотирга тушган кампири шу тарафга келмоқда эди. Чолнинг кўнглида ажиб бир эврилиш пайдо бўлди-да, атрофини ўраб бораётган қоронғилиқ ўрнини таскинли бир ҳузур эгаллаб, ҳатто, оғриқ ҳам пасайгандек туюлди. Бу шунчаки узоқ йиллар мобайнида қўша қариган эр-хотинлар ўртасида вужудга келадиган кўникмамиди ёки ростдан ҳам кампирининг бир нимаси бормиди, ҳар тугул, у ёнида бўлса мушкуллари осон кечарди.\n— Бу ерда нима қиб ўтирибсиз, одамди кўрқитиб? — дея сўради кампири ҳавотирини эркаловчи бир оҳангга чулғаб.\n— Тағин оғриб қолди-да. Эсимданам чиқиб кетган экан! — чол боягидек кучаниб гапирардию, бироқ овози у қадар аянчли эмасди.\nКампири нима қиларини билмай, каловланди.\n— Новвотчой қиб берайми? — деди чолига жони ачиганидан худди ўзининг қорни оғриётгандай юзи тиришиб. Лекин новвотли чой унинг дардига малҳам бўлолмаслигини яхши биларди.\nЧол ҳам кампирининг аҳволини тушуниб турарди, шунинг учун ўзини бардам тутишга уриниб, деди:\n— Бориб қозон-товоғингга қарайвер, кампир, хийла тузукман.\n— Илоё, Худонинг раҳми кесин! — у чолига бирпас термилиб турди, сўнг: — Суюққина мастава қиббераман, — дея ўчоғи томон кетди.\nОғриқ қўйиб юборганидан чол ўзини яна тетикроқ ҳис қилмоқда эди. У қорнини беихтиёр қучоқлаб, турли меваларга бурканган ҳовлисига интиқ разм солди. Бу боғни ўзи яратган, ўз қўллари билан яратган. Болаларим ейди, деб ҳамма мевадан ўтқазган. Боғида йўқ меванинг ўзи йўқ. Отаси раҳматли ҳам шунақа эди — ҳамиша кўчат кўтариб ёки қўлидан гулқайчи тушмай, мевали дарахтларни шақлга солиб, қирқиб юрарди. Манави молхонага ёпишиб турган, йўғонлиги бир қулочдан анча ортиб кетган қари ўрикни ҳам отаси эккан. Ўшанда бу ўн беш-ўн олти яшар ўспирин бола эди. Шунгаям мана эллик йилдан ортиқ вақт бўлибди. Ҳозир у олтмиш тўққизга кирди, ўрик эса элликдан ошибди. Ҳа, ўрик ҳам қариди, ҳар йили ғуж-ғуж гуллайдию, бироқ унча ғўра тугмайди. Уям аввалги шаштим бор, деб ўйласа керак-да. Йўқ қарилик барибир ғалаба қилар экан. Бу жониворнинг ҳайбатини қараю!..\nҲозир негадир ўлимни эслаб, худди бугун ўлиб қоладигандек туюлди назарида. Авваллари ўлимни эслагудек бўлса ҳам гўё эртага эрталаб ишга бориши керақлиги ёдига тушгандай бир туйғу хаёлидан кечардию тезда унутарди. Лекин бугун ундай бўлмади, ўлим хаёли калласининг бир бурчагига ўрнашиб олди-да, уни беором қила бошлади, ваҳимага солди. Эҳтимол ваҳимага солди дейиш бутунлай тўғри бўлмас, чунки унинг учун шу ёшда ўлимдан қўрқиши бачканаликка ўхшайди. Ваҳима эса, ҳамма ишни қила олдимми, бола-чақамга барча гапларимни айтиб улгура оламанми-йўқми, деган каби саволларга ўранган бир инсоний ҳавотир эди, холос. Масалан, катта ўғлини алоҳида уй қилиб чиқарган, ундан кўнгли тўқ. Ўртанчасини ҳовлисининг этагига жойлаган. Манави ўрикнинг рўпарасидан девор қилиб (агар ўғиллари шуни хоҳласа), иккига бўлиб берса, тинчийди. Ҳовли катта, иккаласигаям етади. Катта уй кенжатойга қолади.\nИкки қизи эса аллақачон уйли-жойли бўлиб кетишган. Асосий гапларни ўртанча ва кенжа ўғилларига айтиши керак. Бу ҳақда авваллари ҳам кўп гапиргану, аммо ўлим олдидан айтиладигани бўлакча бўлади-да. У бир ғалати бўлиб кетди, ростданам ўлиб қолса-я. Кенжасини унаштириб қўйишган, наҳотки унинг тўйиға етиб боролмаса? Нега мунча ўлимни ўйлаб қолди, оғриб юрган қорни-да, ахир!.. Йўқ, бу сафар бошқачароқ. Кўнглидаям алланечук ҳавотир ғимирлайди... Қанийди, шу кенжатойининг тўйини кўриб, кейин ўлса! Ҳа, айтгандай, у ҳалиям ишдан келмадими? Ё келганини кўрмай қолдими? Йўқ, ўғиллари тузук, ишга кетишда ҳам, ишдан қайтишда ҳам отаси билан кўришиб ўтишади. Ҳали келмади. Нега кеч қолдийкин-а?! У «ё пирим!» деб ўрни¬дан тураркан, қорни оғриб қолишидан қўрқиб гавдасини бутунлай тикламади. Ҳалиги оғриқлар билан анча қуввати кетганидан оёқларини судраб, букчайганча уй то¬монга юрди. Бу орада ўғлини сўраш учун кўз қири би¬лан кампирини қидирди. Бир қулоғи чолида бўлган кампири унинг қўзғалганини кўрибоқ шу томонга юрганди.\n— Кенжанг кўринмадими, кампир? — сўради у инқиллаб ва бу орада сўрининг олдига келиб қолди.\n— Дараги йўғу... Ушланиб қолгандир-да. — Кампирининг овозида таскин берувчи оҳанг бор эди.\n— Шундай бўса керак...\nУ сўрига чўзилмоқчи бўлганди, кампири шоша-пиша болишларни тўғрилади.\n— Овқатам пишиб қолди, қаерда ичасиз?\n— Шу ерга обкелақол...\nУнинг мутлакр иштаҳаси йўқ эди. Бу гапни эса шунчаки кампирига жавоб бериши лозим бўлганлиги ва уни ортиқча ҳавотирга солмаслик учун айтди.\nБолишга ёнбошлаши билан қорнида яна оғриқ турди. Афти тиришиб, оғриққа ҳамоҳанг кучанганча ўрнидан туриб, сўри суянчиғига суяниб олди. Ё Аллоҳ, бу нима кўргилик бўлди энди? Туппа-тузук юрувди-ю! Бунақада ҳадемай ўрнидан туролмай қолиши мумкин. Унгача шом намозини ҳеч бўлмаса ўтирган кўйи ўқиб олса бўлгани. Қорнидаги буров яна қўзғалди — қорнини чангаллаб, ғужанак бўлиб олди-да, оғриқ якун топгунча инграб турди. Оғриқ ўтиб кетгач эса бир оз ҳансиради.\nБилмаган одамга, шўрлик чол шунча азоб тортсаю, бировнинг ҳеч йўқ дўхтир-пўхтир чақирмаслиги ғалати туюлиши мумкин. Аввал ҳам бунақа ҳолатлар кўп бўлган ва баъзиларида «тез ёрдам» чақиришган ёки машинага ўтқазиб шифохонага олиб боришган, чора-тадбир қўллашган, ҳатто, ҳайтовур оғриқ ҳам тўхтаган. Бироқ бу ҳол кўп бор такрорланганлиги ва ҳар сафар ўз муддати етмагунча дарддан фориғ бўлолмаганлиги уни бу ортиқча даҳмазалардан бездириб қўйганки, токи «дўхтир» дейишлари билан дарров рад этади. Шунинг учун оиладагилар ҳам чолнинг хоҳишига қарши боролмайдилар.\nКатта ўғлини ва қизларини айткизсамикин-а? Қўққисдан улгуролмай қолса... Уларни безовта қилиб нима авзум (наф) топарди. Ҳаммасидан рози, Худога шукур, барчаларининг тирикчилиги жойида. Мабодо айткизгудай бўлса ҳам, шўрликлар то оталарининг жони узилгунча бесаранжом бўладилар... Ростданам жони узилармикин-а? Тавба, намунча бу фикр хаёлидан кетмай қолди?.. Иимм-мм!.. Яна оғриқ турди...\nКампири хонтахтанинг устига дастурхон солиб, унинг истагига биноан ярим коса мастава олиб келди.\n— Кичкинанг келмади-ю, кампир? — деб қўйди у ожиз бир овозда, овқатини кавларкан.\nШу пайт молхона томонда ўртанча ўғлининг шарпаси кўринди. Унинг бир қўлида усти қоғоз билан ёпиғлиқ чинни коса бор эди.\nКампир чолга то кичкина ўғли ҳақида жўялироқ бир гап топиб гапиргунча ўртанча ўғил етиб келиб, салом берди ва косадаги овқатни дастурхонга қўйди.\n— Болаларинг минан еявермабсан-да, болам? — деб қўйди чол инқиллаб, лекин ўғлининг бу меҳрибончилиги унинг кўнглини шу аҳволда ҳам эркаловчи бир эпкин билам майин сийпалаб ўтди.\n— Сизлар билан ўтиргим келди-да, — деркан ўғли косанинг устидаги крғозни олди — ош экан.\n— Мастава обкелайми? — деб қўйди онаси шундоқ ғам мастава қуйиб келиш учун ошхона томонга йўналаркан.\nЧолнинг бир оз зардаси қайнади, кенжаси ҳақидаги саволига жавоб бермаганлиги учун кампирини ўдағайлагиси келди. Келдию, рўпарасида ўтирган ўғлидан андиша қилиб, оғиз жуфтлагани ҳамоно тўхтади. Кучаниб қаддини ростлади ва мастава қуйилган косадаги кршиқни олиб, ўғлини ошга ундади:\n— Қани, ошдан олайлик-чи! — номигагина татинди-да, яна ёнбошларкан, — ўзинг олавер, — деди кршиқни у томонга суриб.\n— Ҳеч бўлмаса, маставани ичинг, дада.\nЧол жавоб бериш ўрнига оғриқдан бужмайиб олди...\nОвқатланиб бўлишгач, у шом намози тараддудига тушиб қолди. Дастурхонга фотиҳа қилиб, сўри четига базўр суриларкан:\n— Жойнамозни ромга солиб бер, кампир, — деди хириллаб. Энди у бутунлай ҳолдан тойганди.\n— Ўқимай қўя қолмайсизми, чол? — кампир ачинганини яширолмади.\nЧол индамай букчайганича уй томонга юргач, кампир унинг мақсадини англаб, югургудай бўлиб ундан олдин ром (ойнаванд айвон)га кирди. Тўрига жойнамозни тўшаб, пастга тушаётганда, чол инқиллаб келиб, айвондаги сўри четига ўтирди. Ҳансирай-ҳансирай нафас оларкан:\n— Кенжанг келмади-я?.. — деб қўйди энтикиб.\n— Кўча-пўчада ошналариминан ушланиб қолгандир-да, — дея тасалли берди кампири.\nТаҳорат олишга ҳоли келмаганидан ёнбошидаги покиза болишга икки кафтини босиб, таяммум қилиб қўя қолди. Намозни ўтирган кўйи ўқиган бўлса-да, қуввати йўқлигидан, ҳам ўқтин-ўқтин хуруж қилган оғриқнинг зўридан анча қийналди. Намозни тугатиб, ёнбошдаги тўшакка чалқанчасига чўзилди. Қорин пайлари бўшашиб, ёқимли жимирлади ва шу билан оғриқ пасайгандек бўлди.\nОрадаи ҳеч қанча ўтмай кампири кириб келиб, чоли ёнига омонатгииа ўтирди.\n— Тузукмисиз? — деди сокингина, ҳатто, овози ҳам чолининг оромини бузишидан чўчинқираб.\n— Ҳмм... Ўғлинг келмадими? — дея сўрадию, ўғлини кўп сўрайвериши кампирига бачканаликдек туюлишидан истихола қилди ва бу сўроқлашлари ўзининг феълига зид равишда бўлаётганини сезиб, қўшиб қўйди. — Гапим борийди-да...\nКампири эса бу гапни ўзича тушуниб, чўчиб тушди, аммо билинтирмади.\n— Кеп қолар... Ўртанчангизниям уйингга ўтиб кетавер, дедим...\n— Яхши қипсан... — Чол кўзларини юмиб, тин олди. Мана шу ёқимли сокинлик асносида мунтазам оғриқ туфайли бўм-бўшдек ғовлаб қолган миясида олис хотиралар узуқ-юлуқ гавдаланди-да, отасининг фариштали сиймоси тиниқлаша борди. Раҳматли ажаб ҳотамтойи феълли одам эди. Кўпинча иккала ўғли, айниқса, кенжаси бўлмиш бу билан овқатланишни хуш кўрарди. Агар ўғиллари уйда бўлмаса, гоҳида то улар келгунларича овқатланмай, кутиб ўтирарди. Ҳаммасидан ҳам унинг крвун-тарвуз пишиғи маҳалидаги одатлари қизиқ эди. Бозордан крплаб тарвуз-крвун сотиб олар ва елкасида кўтариб келарди-да, ҳовлидаги ариқчада шилдираб оқаётган сувга ташлаб қўярди. Бирпас нафасини ростлаб олгач, ҳамма болаларини рўпарасига давра қурдириб, ўтказарди-да, белбоғидаги қиндан каттакон пичоғини чиқариб, салкам белкуракдай келадиган панжалари билан болалари тарвуз деса, тарвуз, қовун деса, крвун сўйиб берарди. Ўзи эса бир тилик еса ерди, бўлмаса йўқ, болаларининг шошилиб-шошилиб, кийимларига сувини оқизиб ейишларига ҳузур қилиб тикилиб ўтиришни яхши кўрарди. (Отасининг кўзидаги ўша пайтдаги мамнуниятни, таъбир жоиз бўлса, ғуруғни унда тушунмаган, албатта. Унинг ҳолатини кейинчалик — ўзи ҳам ота бўлиб, оталик ҳиссини туйгандан сўнг англаб етган.) Отасининг қиёфасию, танти феъли мана шу кенжасида бор. Шунданми ёки отасига ўзи ўхшолмаганиданми, шу ўғлини бошқачароқ кўради. Кап-катта бўлиб қолган бўлса-да, унинг қилиқларидан ҳали-ҳануз завқланади. Бу завқ бетакрор завқ эдики, уни фақатгина ота бўлганлар, яна тағин ўғил ўстирган оталаргина ҳис қилишлари мум-кин...\nЯна оғриқ турди. Юзи бужмайиб, оёқлари қорни томонга букилиб, кўзларини очаркан, унинг ҳаловатини бузишдан чўчиб, ҳамон жим ўтирган кампирига «ана, яна бошланди», дегандай бир қараш қилиб қўйди.\n— Тузукроқ жой қилиб берай, — дея ўрнидан турган кампир, уйдан болиш ва тўшак олиб чиқиб, бошқа жой қилди. Сўнг унинг қўлтиғидан олиб, янги жойга ўтишига ёрдам берди.\nХуфтон намозини юзини қиблага қилиб ётган кўйи имо-ишора билан ўқиди. Қариганда намозни қазо қилишдан қўрқди. Чол намоз билан овора бўлган пайтда кенжаси кириб келди-да, тўғри чеккадаги уй томонга ўтиб кетди. Ҳамиша ота-онаси билан кўришиб, сўнг ўтиб кетувчи эди. Кампир унинг индамай ўтиб кетишидан ўзича маъно тушунди — мастми, нима бало?! Чолининг намоз билан андармонлигидан фойдаланиб, ўғлининг ортидан кирди. Кенжаси ростдан ҳам дурустгина маст эди. У уйга гандирақлаб кириб, девордаги чироқ мурватини қўли билан пайпаслаб топиб, чироқни ёқаркан, ортидан кириб келган онасини кўриб, гавдаси у ёқ-бу ёқка тебранганча тиржайди.\n— Вой, болам, ичвобсан-у?! — Кампир бу гапни танбеҳ оҳангида айтди.\n— Ҳмм, ичдим!.. Бугун ошналарим минан би-ир ёзилдик, був!.. — У ёнбошидаги ўзи ётадиган каравотга ўтирди. — Омма дадам билмасин, бўптими?.. — дея қўшиб қўйди паст овозда.\n— Даданг сени сўраётувди-да, болам.\n— Йў-ўқ... Бу аҳволда кирмийман. Ҳали келмади, деб қўя қолинг.\nКампир ортига қайтди. Чол эса намозии тугатиб, кўзларини юмганча тез-тез нафас олиб ётарди. У кампирининг кирганини сезди.\n— Ўғлинг келмадими?\nКампир ёлғон гапиришга ийманиб, бир оз каловланди.\n— Йўқ ҳали келмадию...\nЧол ниманидир пайқагандай бўлдию, толиққан шуурига «мастдир-да» деган фикр тўйқус урилди-да, чўзиб, «Худога шукр» дедию, яна кўзларини юмди.\nТинимсиз оғриқдан чолнинг тинка-мадори қуриди. Шу асно бутун танаси ҳам таранг тортишиб, оғришга тушди. Ахийри ранги оқариб, пешанасидан совуқ тер чиқиб кет¬ди. Шу аҳволда ҳам бир неча марта ўғлини сўради. Кампир ҳар сафар «ҳали келмади» дейиш билан бирга фурсат топиб, кенжасидан хабар олиб қайтди — у тиррак қотиб ухларди.\nЧолнинг пешанасидан совуқ тер чиқиб, елкаси билан нафас ола бошлаганда кампири қўрқиб кетди, шошиб ўғлининг олдига чиқиб, уни турткилаб юриб уйғотди. Ўғли уйқусираб, «бу аҳволда дадамнинг олдига чиқмайман», деб туриб олди. Ҳақиқатан ундан гупиллаб ароқнинг ҳиди уфурарди.\n— Даданг бўмай қолди, болам! — деди охири онаси илтижо қилгандай.\n— Хўп, ҳозир чиқаман, — деди онасининг илтижосидан бир сесканиб тушган ўғил.\nОнаси чиқиб кетди. У ўрнидан туриб, белигача яланғоч бўлиб ечинди. Сочиғини олиб ташқарига чиқди. Ароқнинг кучидан ғовлаб кетган боши тоза ҳавода хийла енгил тортди, лекин барибир ҳамон кайфи тарқамаганди. Кўксини тўлдириб бир-икки нафас олди-да, ариқча ёнига борди. Сочиғини сўрток устунига илиб, муздек сувга қўл солди. Сўнг сувни шопириб-шопириб, атрофига сачрата-сачрата ювинишга тушди. Мусаффо сувнинг тароватидан танаси тетиклашиб, бутун ҳужайралари уйғона бошлади...\nУ ҳузурбахш бир кайфиятда ромнинг эшиги олдига етганда онаси қўли билан имлаб уни ортига қайтарди.\n— Ухлаб қолди, — деди ўғлига эргашиб ташқарига чиққач. — Эндийла бомдодга уйғонади... Дамингни олавер.\nОнаси яна қайтиб, чолининг ёнига кириб кетди. У эса нима қилишини билмагандай беихтиёр сўри олдига келди. Энди уйқу келармиди, дея ўйлади ўзича, аммо ўзида ажиб бир енгилликни ҳис қилмоқда эди. Шу пайт молхона томонда йилтираган тамаки чўғига кўзи тушди ва одам шарпасини сезди. Акам шекилли, деб ўйлади-да, ўша томонга юрди. Ака-ука қари ва қадрдон ўрик остида кўришдилар. Одам шарпасидан уйқуси бузилган мол-қўйлар безовталанди, сигир чўзиб бир пишиллаб қўйди.\n— Кеч келдингми? — дея сўради акаси одатий дағалроқ овозда тамакисини сўнгги бор сўриб, қолдиғини бир четга улоқтираркан.\n— Уйида кексаси бор одам ичмаслиги керақлигини билардингу!.. — Акаси бу гапларни насиҳатомуз ёки доноларча овозда эмас, шунчаки айтаётгандек гапирарди.\nУлар жим қолдилар.\n— Ухламадингизми? — дея сўради акасидан жимликни бузиб.\n— Кириб дамингизни олаверинг, ҳадемай ишга борарсиз?.. Дадам ҳам ухлабди.\nАкаси индамай нари кетдн. У сўрига бориб, чалқанча чўзилди ва оқариб келаётган осмонга тикилди. Шу қисқа умри мобайнида тунги осмонга кўп бор термилган, лекин ҳеч қачон ҳозиргидек ҳолатга тушмаганди. Шоирлар ҳар нарсадан ўзларича маъно топишади, дейишарди. Ҳозир ўзини ўшаларга ўхшатиб, бир оз кулгиси ҳам қистади. Ана, оқиш осмонда жимирлаётган сон-саноқсиз юлдузларга боқаркан, ўзини жуда-жуда бахтиёр сезиб, жудаям яшагиси келиб кетди. Дарҳақиқат, осмон ниҳоятда бепоён ва шунингдек, улуғвор эди. Бироқ у ҳамда гўдакнинг кулгисидек кўзини яшнатувчи анови юлдузлар ҳам содда ва оддий кўринарди. Худди отасига ўхшаб. Ҳа, отаси у ва ака, опалари учун жуда улуғвор, шу билан бирга тупроқдай содда ҳам оддий эди. У ҳозир айнан шу нарсани хаёлидан ўтказаркан, унинг ҳаётида отасининг катта ўрни ва ўша ўрнининг улкан маъноси бор эканлигини ҳис этди. Барчалари отасини жуда-жуда яхши кўришарди, қадрлашарди ва унга суянишарди. Аммо бу гап ҳеч қачон тилларига чиқмаган. Таомили шундай бўлгач...\nУнинг хаёллари адоғсиз эди. Агар отасининг овозидан ўйи узилмаганда, бу ётиши яна қанча давом этарди, номаълум... Ирғиб ўрнидан туриб, отасига пешвоз чиқди.\n— Ассаломалайким, дада. Тузукмисиз?\nОтаси хийла бардам кўринарди. Тунги оғриқлардан анча ҳоригани сезилиб турса-да, руҳияти бир қадар тетик эди.\n— Кебсану, болам, — деди чол «мен ҳам яхши бўп қолдим» қабилида.\n— Таҳоратга сув қиб берайми? — дея сўраркан дадасининг розилик ишорасини олиб, ошхона томонга кетди. Кўп ўтмай обдастада илиқ сув билан қайтиб келди.\nЧол таҳорат олиб қайтгач, ром сўрисига чиқаркан, унга ҳам ҳайрат, ҳам хурсандлик билан боқиб турган кампирига деди:\n— Кечқурунги овқатингни иситиб тур, роса қорним очди.\nЧол бомдод намозининг суннатини эртароқ — азондан аввалроқ ўқир, ундан олдин эса бир неча ракат нафл намозларини ҳам адо этарди. Ҳозир ҳам бомдодгача бир оз вақт бор эди, тунга қарамай, намоз ўқишга киришди. Энди намозни бемалол рисоладагидек ўқиди. Намозни тугатганида кампири дастурхон ёзиб, икки коса илитилган маставани ҳам олиб келиб қўйганди.\nЧол-кампирнинг даврасига ўғил ҳам келиб қўшилди. Чолнинг кўзлари олайиб, ичига тортилиб кетган бўлса-да, энди кишига мулойим боқар, юзи ҳам табассумдан ёришиб кўринарди.\n— Бу маставани адабини мана энди берамиз-да, кампир! — деди чол овқатини ковларкан, ҳазилкаш овозда.\nОвқатни тановул қилиб бўлгунларича қарийб гапирмадилар. Ниҳоят чойга зўр бераркан, чол қаддини тиклаб, деди:\n— Биласанми, ўғлим, мен сени нима учун яхши кўраман? Онанг айтгандир?.. — У кампирига бирров қараб қўйди.\nЎғил буни жуда яхши биларди, лекин саволга «йўқ» деб қўя қолди.\n— Билмасанг, билиб қўй — сен отам раҳматлига жудаям ўхшайсан, шунинг учун. Акам раҳматлиям, мен ҳам унчалик ўхшамаймиз опоқдадангга.\nЧол жим қолиб, бир-икки ҳўплам чой ичди.\n— Бирам чанқаябман-да, — деди кейин ўзига ўзи гапираётгандай.\n— Чарчоқники-да, — деб қўйди кампир секингина.\n— Кечқурун сенга айтадиган гапларим жуда кўпийди. — Энди чол салобат билан гапира бошлади. — Мабодо ўлиб-нетиб қолсам.,.. — Бунақа ҳасратли гапларни гапириш унинг феълига ёт эди, шунинг учун қўшиб қўйди. — Худо хоҳласа, ҳаливери ўлмайман-у... Қирқим чиқиши минан тўйингни ўтказишга қарши бўлмагин демоқчийдим... Мени айтганимни қиласанми, хумпар? — ўғлига ҳазил аралаш зўраки пўписа қилди. — Томорқа ҳақида аввал ҳам гапирганман...\n— Бўлди, қўйинг, отаси, кечқурун қўрқитганингиз ҳам етар, — деди кампир эрка бир овозда.\nЧол жим қолди. Ўйчан қиёфада бирпас ўтирди, сўнг юзига табассум югурди.\n— Акам раҳматли минан бир қизик воқеа бўганди. Амакингни эслайсан-а?..\nЧол фикрини жамлаш учун озгина тин олди.\n— Бир куни акам раҳматли, у кишининг дўсти... ҳалиги раҳматли Райимжон буванг бор эдию, у киши ва мен Райимжон аканинг ўғлини машинасида шаҳарга касал кўргани бордик. Қиш маҳали эди. Совуқ. Тушгача анча очқаб, совқотиб қолдик. Қайтишда акам ўғлига шўрва ташлатиб қўйганлигини айтиб, уйиға тақлиф қилди.\n— Роса қайнагандир, жонивор, — деди одамнинг ҳаваси келадиган қилиб.\nРайимжон ака акамнинг пронтовой дўстийди, улар бир-бирларининг гапларини қайтаришмасди. ҳўллас, акамникига бордик. Ростданам сандалнинг ўти гум, шўрва тайёр экан. Ўғли дастурхон ёзиб, чой-пой қуйгач, бир косадан шўрва олиб кирди. Иккала пронтовой шўрвага шошилмай нон тўрғашди. Биз Райимжон аканинг ўғли икковимиз овқатни яримлатдик ҳамки, улар тек ўтиришаверишса, дегин. Мундоқ разм солсам, иккалови бир-бирига маъноли қараш қилишиб, безовталанишмоқда. Ҳар замонда Райимжон аканинг ўғлига ғалати мўлтирашиб қўйишадими-эй. Бир нарсани сезгандай бўлдим...\nЧол мийиғида кулиб, шошилмай чой хўплади. Сўнг томоқ қириб олгач, яна ҳикоя қилишга тушди.\n— Акам дангалчи одам эди, биласан. Ахийри чидамади шекилли, Райимжон аканинг ўғлини ҳайдагандан бери қилди.\n— Шўрвайни тезроқ ичиб бор, мошинангни у ёқ-бу ёғига қара-чи? — деди бетоқатланиб.\nБола бечора чолларнинг гапига қизиқиб, ҳам сандалнинг иссиғида маза қилиб ўтирган эди, Лекин отасидай бўлиб қолган одамнинг гапини икки қилармиди, шошиб косасини бўшатди-да, чиқиб кетди. У чиқиб кетиши би¬лан акам раҳматли сандалнинг четидан бир шиша арақ чиқарди. Менга «хафа бўмайсан энди, қори», деб қўйди-да, пиёлаларга қўяди. Мен намозхон бўлганим учун истихола қилди шекилли-да... Энди улар пронтовой одамлар, ҳар замонда ичиб туришарди. Шунга ўрганишган-да. Оммалекин намоз ўқишарди...\nЧол яна жим қолди. Нималарнидир мулоҳаза қилиб, пича ўйчан турди. Кейин:\n— Биламан, сен ичмайсан, — у ўғлига қарамай гапирар, аммо бу гапидан кейин унинг бир безовталанганини сезиб ўтирарди. — Ленин ўғилни отанинг суҳбатидан, отани ўғилнииг дийдоридан маҳрум қиладиган ҳалиги нарсани ичмаган маъқулмикин. Ҳар тугул ичадиган ошналарингга айтиб қўйгин дейман-да.\nЎғил ер қадар эгилиб борарди...\nШу пайт азон овози зшитилди. Чол яна бир пиёла чой ичди-да, дастурхонга фотиҳа қилиб, ўрнидан турди. У бомдоднинг суннати ва фарзига алоҳида-алоҳида таҳорат олишга одатланганди. Буни билган ўғли югуриб бориб, яна янги сув тайёрлаб келди.\nЧол янада бардам юриш билан сўрининг олдига борди. Таҳорат олишга чўнқаяркан, ром эшигидан кириб бораётган ўғлига интиқ бир нигоҳ ташлаб қўйди... Ўнг қўлининг чиғаноғига сув оқизаётганда қорни аралаш чап биқинида бир нарса кескин тарзда «шилқ» этди-да, юрагининг остига урди. У бу кучли силтанишдан беихтиёр ўрнидан туриб кетди ва ортига хиёл оғиб, сўри четига ўтириб қолди. «Ла илаҳа иллаллоҳ», дея пичирлади лаблари ва кўзлари ағдарилиб, тагидаги кирчимол тўшакка оҳиста чўзилди...\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Nabi_Jaloliddin._Ogʻriq_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13550" dan olindi


БАЛОҒАТГА ЕТГАН ЙИГИТ, ҚИЗ ОДОБИ. ЭР-ХОТИН МУНОСАБАТИ.\nТарбия босқичларининг узвий боғлиқлиги\nФарзанд туғилишидан то уйланиш ёшигача бўлган даврда олиб бориладиган барча тарбиявий босқичларни бевосита узвий боғлаш керак.\nБиринчи, тарбиянинг эътиқодий қисми. Дастлаб, фарзанд ёшлигида эътиқодий тарбия назорат қилиниб, болага Аллоҳдан қўрқиш, буйруқларини бажариш, қайтариқларидан сақланиш ҳамда Яратганга ибодат қилиш ўргатилади.\nИккинчи, тарбиянинг одоб қисми. Фарзандга ҳар доим Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) муборак сийратлари ва улуғларнинг насиҳатлари ўргaтилиб, гўзал хулқлар ҳақида сабоқ берилади. Шу жараёнда ҳадис ва ҳикматларни ўргатиб, уларга амал қилиш уқтирилади. Шунингдек, саҳобалар, тобеинлар, муҳаддислар ва барча улуғ зотлар ҳаёти, мунаввар ахлоқларидан ибрат олиш ўргатилади.\nУчинчи, тарбиянинг илмий қисми. Тарбиянинг асосий жиҳатларидан бири фарзандга илм ўргатадиган устознинг олим ва солиҳ бўлишидир. Ўз ўрнида устозни ҳурмат қилиш ҳам илмнинг тез сингишига сабаб бўлади. Шунинг баробарида фарзанднинг муносиб дўст танлаши ҳам муҳим. Дўст илмга чанқоқ бўлса, иккиси илм йўлидаги машаққатларни бирга енгади.\nТарбиянинг уч қисми баён қилинди. Бундан ташқари бўлган барча жараёнларни ҳам бир-бирига боғлаб, тўлдириб сингдириб борилса, мақсад ҳосил бўлади. Фарзандда жаҳолатни мағлуб эта оладиган маърифат пайдо бўлади. У ҳақиқий комил инсонга айланиб, турли ҳийлаларга алданмайди. Бузуқликларга қарши нафрат ҳисси пайдо бўлади.\nФарзандда ушбу сифат ва фазилатлар уйғунлашса, мунаввар нур таратаётган ҳилол сингари, ўз ёғдуси ва тафтини сочаётган қуёш мисоли жамиятга фойдали инсон бўлиб вояга етади.\nБалоғатга етган йигит, қиз одоби\nОта-она ва муаллимлар зиммасига динимиз вожиб қилган масъулиятлардан бири фарзанднинг 12–15 ёшида кечадиган, балоғатга етиш белгилари сезилганида нималарга эътибор беришни очиқ тушунтиришдир. Ўғил бола бу пайтда уйқудан уйғонганида кийимида суюқ рангсиз суюқлик ёки намни кўрса, нима эканини билмайди. Шунинг учун ота бу ҳолатни яхши тушунтириши ва бундан кейин шундай ҳолат бўлганда қандай йўл тутишни ўргатиши лозим. Қиз болада эса балоғат ёшида ҳайз келиши кузатилиб, оналар бундай ҳолатда нимага эътибор беришни очиқ тушунтириши талаб этилади.\nФарзанд ушбу ёшдан эътиборан шаръан мукаллаф, яъни балоғатга етган ҳисобланиб, Аллоҳнинг олдидаги бурчлари ва жамиятдаги вазифаларига нисбатан масъулиятни ҳис этиши зарур. Катта ёшдагиларга нима вожиб бўлса, энди улар зиммаларига ҳам ана шу ҳукмлар шарт бўлади.\nИслом дини ота-онага фарзанднинг одоблари яхши бўлиши учун муҳим вазифаларни юклади. Айрим оилаларда фарзанд эҳтилом бўлгач, ғусл қилиш зарур эканини билмай, бепарво юриши кузатилади. Баъзи оилаларда эса қиз бола ҳайздан сўнг чўмилиш лозимлигини билмайди. Шундай экан, ҳар бир ота-она фарзандига тортинмасдан балоғат ҳукмларини баён қилиши шарт. Сўнг эса мураббийлар бу борадаги маслаҳат ва тавсияларни таълим беради.\nАксинча, бу таълимотлар вақтида етказилмаса, нопоклик фарзанд учун оддий ҳолга айланади. Секин-аста қалби қотиб, имонига зиён етади. Шу боис ушбу мавзуга доир фиқҳий масалаларни баён қиламиз:\nБиринчиси, ўғил ёки қиз бола уйқусида эҳтилом бўлса, уйғонганидан сўнг кийимида намлик кўрмаса, ғусл вожиб бўлмайди.\nعن خولة بنت حكيم انها سألت النبي صلى الله عليه و سلم عن المرأة ترى في منامها ما يرى الرجل فقال ليس عليها غسل حتى ينزل الماء كما ان الرجل ليس عليه غسل حتى ينزل. (رواه أحمد والنسائي)\nАҳмад ва Насоий ривоят қилади: Ҳавла бинти Ҳаким Набийдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) эркаклар тушида кўрган нарсани аёл киши кўргани ҳақида сўради. Ул зот: “Нозил бўлмагунча ғусл вожиб бўлмайди, худди эркакларда ҳам нозил бўлмагунча ғусл вожиб бўлмаганидек”, дедилар.\nوفي رواية النسائي: أنها سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمَرْأَةِ تَحْتَلِمُ فِي مَنَامِهَا فَقَالَ إِذَا رَأَتْ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ.\nНабийдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) тушида эҳтилом бўлган аёл ҳақида сўралди. Шунда: “Агар сувни кўрса, ғусл қилсин”, дедилар (Имом Насоий ривояти).\nИккинчиси, ўғил ёки қиз бола уйғонганидан сўнг кийимида намлик кўрса, эҳтиломни эслай олмаса ҳам, унга ғусл қилиш вожиб бўлади:\nعن عائشة قالت: سئل رسول الله صلى الله عليه و سلم عن الرجل يجد البلل ولا يذكر احتلاما قال " يغتسل " وعن الرجل يرى أن قد احتلم ولا يجد البلل قال " لا غسل عليه " فقالت أم سليم المرأة ترى ذلك أعليها غسل ؟ قال " نعم إنما النساء شقائق الرجال " . (رواه أبو داود والترمذي)\nАбу Довуд ва Термизий ривоят қилади: Ойша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) эҳтилом бўлганини эслолмаган, аммо кийимида намлик кўрган киши ҳақида сўради. Шунда: “Ғусл қилади”, дедилар. Эҳтилом бўлган, аммо намликни кўрмаган киши ҳақида сўради. “Унга ғусл лозим эмас”, дедилар. Умму Сулайм: “Уни (намликни) кўрган аёлга ғусл вожиб бўладими?” деди. “Ҳа, албатта, аёллар эркакларнинг ярми”, дедилар.\nУчинчиси, маний шаҳват билан отилиб чиқса, ғусл вожиб бўлади:\nعن على قال كنت رجلا مذاء فسألت النبى -صلى الله عليه وسلم- أو سئل عن ذلك فقال « فى المذى الوضوء وفى المنى الغسل ». (رواه أحمد)\nИмом Аҳмад ривоят қилади. Ҳазрат Али (каррамаллоҳу важҳаҳу) айтади: «Мен кўп мазий кўрар эдим. Набийдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) сўрадим. Ул зот: “Мазийда таҳорат олинади, манийда ғусл қилинади”, дедилар».\nТўртинчиси, “ҳашафа”, яъни эркак жинсий аъзосининг бош қисми аёл жинсий аъзосига кириши ҳар иккисига ғуслни вожиб қилади.\nقال رسول الله صلى الله عليه و سلم: إذا التقى الختانان وغابت الحشفةُ فقد وجب الغسلُ أنزل أو لم ينزلْ. (رواه الطبراني في الأوسط)\nТабаронийнинг “Асват” асарида келтирилади: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Агар икки жинсий аъзо учрашса ва ҳашафа ғойиб бўлса, маний чиқадими ёки йўқми, ғусл вожиб бўлади”, дедилар.\nБешинчиси, аёлнинг ҳайз ва нифос муддати тугаши ғуслни вожиб қилади. Бу ҳақда:\nوَلَا تَقۡرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطۡهُرۡنَۖ\n«...то покланмагунларича, уларга яқинлашмангиз!..» (Бақара, 222).\n“ط”- ҳарфи ташдидли ўқилганида “ғусл қилгунича” деган маънони англатади.\nҚуйидаги ҳадис ушбу ҳукмни қувватлайди:\nعن عائشة: أن فاطمة بنت أبي حبيش كانت تستحاض فسألت النبي صلى الله عليه و سلم فقال ( ذلك عرق وليست بالحيضة فإذا أقبلت الحيضة فدعي الصلاة وإذا أدبرت فاغتسلي وصلي ). (رواه البخاري)\nИмом Бухорий ҳазрат Ойшадан (розияллоҳу анҳо) ривоят қилади: Фотима бинти Ҳубайш истиҳоза бўлар эди. Пайғамбардан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бу ҳақда сўради. У зот: “Бу (қон) томир бўлиб, ҳайз эмас. Агар ҳайз келса, намозни тарк қил, агар ҳайз тугаса, ғусл қил ва намоз ўқи”, дедилар. Ҳайзга қиёсан нифосдан кейин ҳам ғусл қилиш собит бўлди.\nИстиҳоза – уч кундан кам ёки ҳайзнинг ўнинчи кунидан сўнг ва нифоснинг қирқ кунидан сўнг зоҳир бўладиган қон.\nОлтинчиси, фарзанд қандай ғусл қилишни ўрганиши лозим.\nҒуслнинг фарзлари. Оғизни чайиш; бурунни ачиштириб сув билан чайқаш; бутун баданга сув етказиб, ишқалаб ювиш. Аллоҳ таоло бундай дейди:\n«...Агар жунуб бўлсангиз, обдон покланингиз (чўмилингиз)!..» (Моида, 6).\nعن أبي هريرة : عن النبي صلى الله عليه و سلم قال تحت كل شعرة جنابة فاغسلوا الشعر وأنقوا البشر. (رواه أبو داود والترمذي)\nАбу Довуд ва Имом Термизий ривоят қилади: Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ҳар бир соч толаси ости нопокдир, бас, сочни ювинглар ва терини покланглар”, дедилар.\nҒуслда тана аъзоларини сув билан ювиш керак. Ушбу шаръий ҳукмга кўра, тананинг барча аъзолари – киндик, икки қулоқнинг зоҳирий жойлари ва қўлтиқ остини ишқалаб ювиш вожиб бўлади. Баъзи кишиларда “кўз ва қулоқнинг ичини чўп билан ювиш керак” деган нотўғри тушунча бор. Қулоқ ичи қўл борган жойгача ювилади.\nҒуслнинг суннатлари. Танадаги нопокликни кетказиш ва таҳорат қилиш, барча аъзоларга уч мартадан сув етказиш, охирида оёқларни сув тўпланган жойдан бошқа ерда ювиш, ният қилиш, тасмия айтиш, мисвок ишлатиш, соқол, бармоқларга ҳилол қилиш, бадандаги нопокликни имкон бўлса, ишқалаб кетказиш ғуслда суннат амаллардир.\nБу ҳақда “Олти китоб” соҳиблари ривоят қилади. Ибн Аббосдан (розияллоҳу анҳу), Маймуна онамиз (розияллоҳу анҳо) айтади: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) жанобатдан ғусл қилаётганларида қўлларини уч марта ювдилар. Кейин идишдан сув олиб, чап қўллари билан аврат аъзоларини покладилар. Сўнг чап қўлларини ерга урдилар ва қуритдилар, таҳорат қилдилар. Бошларига уч ҳовуч сув қўйдилар, ҳар ҳовучда икки кафтлари сувга тўлди. Кейин айрим аъзоларини ювдилар. Охирида бошқа ерга ўтиб оёқларини ювдилар”.\nЭркакнинг ўрилган сочи бўлса, ечиш вожиб бўлади. Токи сочлари орасига сув етсин. Аммо аёлнинг ўрилган сочи бўлса, ечиш вожиб эмас, балки соч тагига сув етказиш кифоя.\nАгар ғусл учун керак бўлган сув бир мил узоқда бўлса ёки кун совуқлиги боис касал бўлишдан қўрқилса, йиртқич ҳайвон ёки душман сувни эгаллаб олган бўлсаю, ўзи ё молига ҳамласидан қўрқилса, таяммум қилиш жоиз бўлади.\nТаяммум юзга масҳ тортиш учун қўлни ер жинсидан бўлган нарсага, масалан тупроқ, тош ёки қум, ёки кишига ўтирган ғубор бўлиши мумкин, унга қўлини уриб юзга суриш ва иккинчи маротаба уриб, қўлларнинг тирсаклари билан қўшиб масҳ қилишдир.\nАллоҳ таоло баён қилади:\nفَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُم مِّنۡهُۚ\n«...(лекин) сув топмасангиз, пок тупроққа таяммум қилиб, ундан юзларингиз ва қўлларингизга суртинг!..» (Моида, 6).\nТаяммум тартиби қуйидаги ҳадисда баён қилинган:\nعَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِىِّ -صلى الله عليه وسلم- قَالَ « التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلذِّرَاعَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ». (رواه الدارقطني)\nДорақутний ва Ҳоким ривоят қилади: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Таяммум икки зарбдир, юзга масҳ қилиш учун бир зарб ва қўлни тирсаги билан масҳ қилиш учун яна бир зарб”, дедилар.\nТаяммумда таҳорат билан бажариш лозим бўлган, яъни намоз ўқиш каби ибодатларни бажаришни ният қилиш шарт. Таяммумдан мақсад катта ва кичик нопокликни кетказишни қасд қилишдир. Катта нопоклик жанобат, кичик нопоклик таҳоратсизликдир.\nЕттинчиси, жанобат вақтида ман қилинган амаллар. Улар қуйидагилар:\n– ҳайз ва нифос пайтида аёлга рўза тутиш ва намоз ўқиш ман этилади. У рўза қазосини тутади, намоз қазосини эса ўқимайди.\n“Саҳиҳ” китобларда баён қилинган:\nعَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ: كَانَ يُصِيبُنَا ذَلِكَ فَنُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّوْمِ وَلاَ نُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّلاَةِ. (رواه مسلم)\nОйша (розияллоҳу анҳо): “Бизга бу (ҳайз ёки нифос) етарди. Бизга рўза қазоси буюрилиб, намознинг қазоси буюрилмади”, дедилар.\n– Каъбани тавоф қилиш;\n– Аёл ҳайз ёки нифос пайтида қўшилиш.\nАллоҳ таоло баён қилган:\nفَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ\n“... Бас, ҳайз пайтида хотинларингиздан четланингиз...” (Бақара, 222).\nعن حرام بن حكيم عن عمه أنه سأل رسول الله صلى الله عليه و سلم ما يحل لي من امرأتي وهي حائض ؟ قال " لك ما فوق الإزار ". (رواه أبو داود)\nАбу Довуд Абдуллоҳ ибн Саъддан ривоят қилади: Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) “Хотиним ҳайз кўрганида нимаси ҳалол?” деб сўрадим. Ул зот: “Сенга изор устидаги (ҳалол) бўлади”, дедилар.\nДемак, эркак кишига ҳайз ёки нифосда бўлган хотини билан қўшилишдан бошқа ҳолатлар жоиздир.\nПайғамбаримизнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) замонларида яҳудийлар аёлларини ҳайз ёки нифосдан поклангунларича бир уйга қамаб қўяр эди. Бундай аёлларга овқат тайёрлаш, эр ва фарзандлари билан гаплашиш мумкин эмасди. Насронийларда эса бунинг батамом акси – умуман масофа сақланмасди.\nМуқаддас динимиз ўрта меъёрни танлаб, кишиларга том маънода инсонийликка тўғри келадиган, ҳақиқий йўлни кўрсатди. Бу билан аёллар ҳақ-ҳуқуқлари таъминланди ҳамда ҳайз ва нифосга доир масалалар тартибга солинди.\nАёл ҳайз ва нифос пайтида Қуръони каримдан бирор оят ўқиши жоиз эмас:\nعن ابن عمر : عن النبي صلى الله عليه و سلم قال لا تقرأ الحائض ولا الجنب شيئا من القرآن. (رواه الترمذي)\nИмом Термизий ва Ибн Можа Ибн Умардан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ҳайз кўрган ва жунуб аёл Қуръондан бирор нарса ўқимайди”, дедилар.\nАммо зикр, сано мақсадида, масалан: “Бисмиллаҳир роҳманир роҳим”, “Алҳамдулиллаҳ”, дейиши жоиздир.\nТаҳоратсиз, жунуб ҳолда ёки ҳайз ва нифос пайтида Қуръони каримни ғилофсиз ушлаш мумкин эмас. Бунда ғилоф Қуръонга ёпишмаган бўлиши шарт.\nАллоҳ таоло баён қилганидек:\nلَّا يَمَسُّهُۥٓ إِلَّا ٱلۡمُطَهَّرُونَ٧٩\n«Уни (Қуръонни) таҳоратли кишилардан ўзгалар ушламаслар» (Воқеа, 79).\nБу масалада қуйидаги ҳадислар келтирилган:\nعن حكيم بن حزام ، أن النبي صلى الله عليه وسلم لما بعثه واليا إلى اليمن قال : « لا تمس القرآن إلا وأنت طاهر ». (رواه الحاكم في المستدرك)\nҲоким “Мустадрак” асарида ривоят қилади. Ҳаким ибн Ҳизом айтди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) мени Яманга жўнатаётганларида: “Қуръонни фақат пок ҳолда ушлагин”, дедилар».\nШунингдек, жунуб киши намоз ўқиши, масжидга кириши, Каъбани тавоф қилиши мумкин эмас. Аммо жунуб киши рўза тутиши дуруст. Жунублик намозни кеч ўқишига сабаб бўлса, гуноҳкор бўлади.\nУйқусида эҳтилом бўлган киши уйғонгач, кийимида манийдан нам кўрса, уни ювиш билан тозалайди. Агар қуруқ ҳолда кўрса, ишқалаш билан ҳам пок бўлади.\nعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كُنْتُ أَفْرُكُ الْمَنِىَّ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- إِذَا كَانَ يَابِسًا وَأَغْسِلُهُ إِذَا كَانَ رَطْبًا. (رواه الدارقطني)\nДорақутний “Сунан” асарида ва Баззор “Муснад” асарида ривоят қилади: Ойша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: “Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кийимларида маний қуриган бўлса, уни ишқалаб тозалардим, агар ҳўл бўлса, уни ювардим”.\nШу зайлда динимиз таълим берган поклик қоидаларини ота-она бирма-бир фарзандга ўргатса, ҳар бир ота-она ўзи орзу қилганидек олиму фозил, оқилу доно, комил фарзандлар вояга етади.\nАллоҳ таоло инсонга наслини давом эттириши учун шаҳвоний истак берди. Ушбу истакни қондириши учун ҳалол йўлни кўрсатиб, илоҳий ҳукмларни баён қилди. Шунинг учун динимизнинг мазкур эҳтиёжни тўғри йўл билан қондириш, оила қуриш ва наслни давом эттириш ҳақидаги ҳикмат ва фазилатлари борасида сўз юритамиз. Бу масалалар яқин келажакда оила қуриш остонасида турган фарзандлар тарбиясида муҳим ўрин тутади.\nМаълумки, инсон табиати жинсий эҳтиёжни қондиришга мойил. Одам зоти борки, ана шу таскинга муҳтож. Аммо инсон Яратган ато этган ақл-идроки билан бу эҳтиёжни тўғри ва ҳалол йўл билан қондириши лозим. Динимиз бундай амални юксак баҳолайди ва қўллаб-қувватлайди. Аксинча, уйланишдан ўзини мосуво қилишни эса, ўзига зулм ҳисоблаб, қоралайди. Маъқулланган жиҳат никоҳ асосида эр-хотинлик, яъни оила қуриш билан бўлади.\n«Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир...» (Рум, 21).\nМазкур оятга биноан Ислом оила қуришга жиддий тарғиб қилади. Уйланишни тарк қилишдан қайтаради. Жаноб Сарвари коинот, бу ҳақда уйланишга қодир бўлган умматларга сабоқ сифатида, ушбу ҳадисни баён қилганлар:\nعن أبي نجيح ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : « من كان موسرا لأن ينكح ، ثم لم ينكح ، فليس مني ». (رواه الطبراني في الكبير)\nИмом Табароний ва Имом Байҳақий ривоят қилади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ким уйланишга қодир бўлиб уйланмаса, у мендан эмас”, дедилар.\nИмом Бухорий ва Имом Муслим Анасдан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: «Уч киши Набийнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) уйларига келиб, бири: “Мен туни билан намоз ўқийман”, деди. Кейингиси: “Ҳар куни рўза тутаман”, деди. Охиргиси: “Мен ҳеч қачон уйланмайман”, деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Аллоҳга қасам, мен сизлардан кўра тақводорроқман. Лекин мен рўза тутаман ва ифтор қиламан (рўза тутмаган куним бўлади), кечаси намоз ўқийман ва ухлайман, уйланаман. Бас, ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у мендан эмас”, дедилар».\nБу ҳадисдан қодир киши уйланиши зарурлиги ва у Пайғамбаримизнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) суннатларини тутган бўлиши маълум бўлмоқда. Акс ҳолда Муҳаммад (алайҳиссалом) у “мендан эмас”, яъни менинг йўлимда эмас, дедилар.\nҚодир бўлиш деганда қайси жиҳатлар эътиборга олинишини уламолар батафсил баён қилишган:\nа) шундай кишилар бор, бирор дард туфайли ёки бошқа сабабдан жинсий ожиз бўлади. Унинг шифо топиши учун ҳеч бир омил кор қилмайди. Бундайлар учун уйланиш мумкин эмас. Чунки унинг уйланишдан кўзланган мақсадларга эҳтиёжи, насл давом эттиришга имконияти ҳам йўқ.\nб) айрим инсонлар бор, қувватга эга, аммо руҳий хасталиги боис уйланиши макруҳ. Чунки бундай инсонларнинг уйланган аёлга зулм қилиши ва ёмонликка гирифтор этиш хавфи бор.\nв) баъзи одамлар бор, шаҳватини ҳаромдан тия олади, аммо уйланса, оила боқишни эплолмайди, нафақага қодир эмас. Бу тоифадагилар учун уйланмаслик яхшироқ. Чунки оила масъулиятини бўйнига олган кишига оила таъминоти вожиб бўлади.\nг) бир тоифадагилар бор, шаҳватларини ҳаромдан тия олмайди. Агар уйланса, айни вақтда оиласини боқишни эплаш даражасида эмас. Бундайлар учун уйланиш мубоҳ, улар Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) айтганларидек, рўза тутиши афзал.\nд) айрим тоифа кишилар бўлади, соғлом, бақувват, уйланишга қодир, шаҳватини ҳаромдан тийишга қурби етади. Мабодо оила қургудек бўлса ҳам, бемалол рўзғор тебрата олади. Булар учун уйланиш мустаҳаб ва суннат.\nе) кўпчиликни ташкил этадиган тоифа вакиллари бор, улар ҳар томонлама, жисман ва руҳан соғлом бўлиб, юқорида зикр этилган нуқсонлардан холи. Аммо шаҳватини ҳаромдан тийишга эса ожиз. Агар уйланадиган бўлса, оиласининг таъминотини эркин бажаради. Ушбу тоифадагилар учун уйланиш вожибдир.\nПайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) уйланишнинг улкан ҳикматларидан бири ҳақида бундай баён қилганлар:\nعَنْ أَبِى ذَرٍّ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِىِّ -صلى الله عليه وسلم- قَالُوا لِلنَّبِىِّ -صلى الله عليه وسلم- يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالأُجُورِ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّى وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَيَتَصَدَّقُونَ بِفُضُولِ أَمْوَالِهِمْ. قَالَ « أَوَلَيْسَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ مَا تَصَّدَّقُونَ إِنَّ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ صَدَقَةً وَكُلِّ تَكْبِيرَةٍ صَدَقَةٌ وَكُلِّ تَحْمِيدَةٍ صَدَقَةٌ وَكُلِّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةٌ وَأَمْرٌ بِالْمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ وَنَهْىٌ عَنْ مُنْكَرٍ صَدَقَةٌ وَفِى بُضْعِ أَحَدِكُمْ صَدَقَةٌ ». قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِى أَحَدُنَا شَهْوَتَهُ وَيَكُونُ لَهُ فِيهَا أَجْرٌ قَالَ « أَرَأَيْتُمْ لَوْ وَضَعَهَا فِى حَرَامٍ أَكَانَ عَلَيْهِ فِيهَا وِزْرٌ فَكَذَلِكَ إِذَا وَضَعَهَا فِى الْحَلاَلِ كَانَ لَهُ أَجْرٌ ». (رواه مسلم)\nИмом Муслим “Саҳиҳ” асарида Абу Заррдан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади. «Набийнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) асҳоблари айтди: “Ё Расулуллоҳ, бойлар савобда биздан ўтди. Улар биз ўқигандек намоз ўқийди, биз рўза тутгандек рўза тутади ва моллари кўплиги боис садақа қилади”.\nШунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Аллоҳ сизларга садақа қилиш имконини бермадими? Албатта, ҳар бир тасбеҳ садақа, ҳар бир такбир садақа, ҳар бир таҳмид (ҳамд айтиш) садақа ва ҳар бир таҳлил садақа, яхшиликка буюриш садақа, ёмонликдан қайтариш садақа ва сизларни авратингизда, яъни жинсий яқинлик садақадир”, дедилар. “Ё Расулуллоҳ, биримиз шаҳватини қондирса, савоб бўладими?” деб сўрадилар. “Агар ҳаромда қондирса, гуноҳ бўлармиди?” дедилар. Улар: “Ҳа”, дедилар. Набий (алайҳиссалом): “Шунга ўхшаш, агар ҳалолдан қондирилса, савоб бўлади” дея марҳамат қилдилар».\nМазкур ҳадисда никоҳ билан бир-бирларига ҳалол бўлган эр-хотин ўзаро қўшилишида ҳам савоб борлиги билдирилди. Бундан мақсад, шариат доирасида бажарилган ҳар бир иш беҳуда эмас, балки Парвардигор улкан ажрлар ато қилади. Ҳар бир мўмин Аллоҳнинг буюрган фарз амалларини бажариши, Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) умматларига баён қилган зарур амалларда собит туриши талаб этилади. Саҳобалар Аллоҳ ризолиги, дин равнақи ва жамият манфаатини шахсий манфаатларидан устун қўярдилар.\nЭр ва хотин ҳамжиҳатлиги;\nКасаллик ва офатлардан сақланиш;\nРуҳий ва нафсий таскин топиш;\nСолиҳ зурриёт қолдириш;\n1216 марта ўқилди\nОилада фарзанд тарбияси:,\nДругие материалы в этой категории: « РОШИД ХАЛИФАЛАР ДАВРИ Абу Бакр сиддиқ розияллоҳу анҳу\tАБУ БАКР РОЗИЯЛЛОҲУ АНҲУ АМАЛГА ОШИРГАН БУЮК ИШЛАР. ҲАЗРАТИ АБУ БАКРНИНГ ВАФОТЛАРИ »


Исроил ташқи ишлар вазири Шимон Перес Фаластин мухториятининг юқори даражали вакили Саэб Эрекат билан ўтказган сўзлашувлари натижаларидан қониқиш ҳосил қилганини билдирди.\n23 октябр 2020, Тошкент вақти: 16:54\nСўзлашувларда Фаластин ҳудудлари қуршовини юмшатиш масаласи муҳокама қилинди. Пересга кўра, Исроил ҳарбийлари Фаластин маъмурлари террористларни ўз кучи билан назорат қила олаётган ҳудудлардан олиб чиқилиши мумкин.\nБундан ташқари, агар яқин кунлар ичида исроилликларга нисбатан террористик хужумлар амалга оширилмаса, Исроил фаластинлик ишчиларга бериладиган кириш визалари миқдорини кўпайтириши мумкин.\nСаэб Эрекат Исроилни яна бир бор Иордан дарёси ғарбий соҳилидан ўз қўшинларини тўла олиб чиқиб кетишга чақирди.\nИсроил Фаластин сўзлашувлари келаётган ҳафтада давом эттирилиши кутилмоқда.


Йиғи инсон табиатининг ажралмас қисмидир. Имом Қуртубий Аллоҳ таолонинг "Албатта, кулдирган ҳам, йиғлатган ҳам Унинг ўзидир" оятининг тафсирида шундай дейди: "Кулиш ва йиғлаш сабабларини пайдо қилган Унинг Ўзидир.\nЁвузлик нима ёки нега инсоният яралгандан токи шу давргача эзгулик ва ёвузлик ўртасида кураш боради, ёмонликни қандай мавҳ этиш мумкин? Ўз даврининг буюк мутафаккирлари ушбу саволларга жавоб излаганлар ва жумбоқнинг ечимини инсоннинг ўзидан топганлар.\nАллоҳ таоло ҳар бир инсонни дунёга рағбатли қилиб яратган. Шу боис у кўпинча мол-дунё тўплаб фаровон ҳаёт кечиришга интилади, турли йўллар билан мол-мулкни қўлга киритиш пайидан бўлади. Мол-дунё, бойлик орттиришнинг ягона йўли тўғри ва ҳалол касб билан меҳнат орқали бойишдир.\nХалқимиз ўз ҳаётларини тўйларсиз тасаввур қила олмайдилар. Демак, ҳар куни бўлаётган тўйлар бизнинг ҳаётимизнинг ажралмас қисми десак ҳато қилмаган бўламиз. Аслида буни ҳеч қандай ёмон томони йўқ.\nБир куни бобомларникига борсам, қўшнимизнинг дарвозаси катта очиқ, кўпчилик тўпланиб, кириб-чиқиб турибди. Эшик тагида беш-ўнта эркаклар тик туришарди. Доим кўчада "шўртик" кийиб олиб, бақир-чақир қилиб юрган болалар узун иштон кийиб, бинойидек одам бўлиб қолишган.\nАллоҳ таоло бизларни бу дунёга синаш учун юборган. Бу дунё синов дунёсидир. Кишининг охиратдаги мақоми унинг синовлардан яхши ўтиши ёки ўтолмаслиги билан белгиланади. Шундай экан банда ана шу имтиҳонлардан чиройли тарзда ўтишга ҳаракат қилмоғи лозим.\nМаълумки, салла ислом динининг шиорларидан ҳисобланади. "Саҳиҳи Бухорий"нинг Бадриддин Айний шарҳида (асарнинг 10-жузида) салла ҳақида ворид бўлган ҳадислар келтирилган. Абу Мусо розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисда салла ўраш суннат эканлиги таъкидланади.\nУламолар пайғамбарлар меросхўрларидир. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳ васалламдан сўнг одамларни ҳаққа чақирадиган, жоҳилларга таълим берадиган, адашганларни йўлга соладиган ва бидъатларнинг ҳалқ орасига кириб келишини олдини оладиган зотлардир.\nНамозда саловот айтиш суннат эканлиги машҳур ва маълум нарса. Намозда айтиладиган саловотни Пайғамбаримиз (с.а.в.)нинг ўзлари бизга ўргатганлар. Ўша саловотда “Аллоҳумма солли ъало Муҳаммад ва ъало оли Муҳаммад!” жумлалари бор.\n“Субҳаналлоҳ” сўзининг таржимаси\n“Субҳаналлоҳ” жумласи Аллоҳ таоло бандалари айтишини яхши кўрадиган зикрлардан ҳисобланади. Биз ҳар куни беш маҳал намоз ўқиганимизда ўттиз уч мартадан “субҳаналлоҳ”, “алҳамдулиллаҳ” ва “Аллоҳу акбар” зикрларини айтамиз.


Марғилонлик нафси ҳакалак отган «ҳотамтойлар» » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nҲуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар ходимлари Марғилонда "ҳотамтойлик" борасида кўз кўриб қулоқ эшитмаган усул "кашф" этилганини аниқладилар.\nГап Молия вазирлиги ҳузуридаги Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси Марғилон шаҳар бўлими бошлиғи А.Раҳмонов, аввал бўлим бошлиғи ўринбосари ва кейинчалик бўлим бошлиғи лавозимида ишлаган Н.Мирзаев, пенсия ва нафақалар тайинлаш гуруҳи раҳбари Ф.Мадалиев, гуруҳ мутахассиси Э.Якубов, пенсия ва нафақаларни тўлаш устидан мониторинг гуруҳи бош мутахассиси О.Абдураҳмонов, мониторинг гуруҳи мутахассислари Б.Суяров, М.Каримов, Ю.Ваҳобов, ҳисобчи ёрдамчиси С.Нуриддинов, бўлим иш юритувчиси Б.Усмонов, электрон ҳисоблаш машиналари муҳандиси Б.Мирзааҳмедов, "Агробанк"нинг Марғилон филиали пластик карталар билан таъминлаш бўлими мутахассиси М.Олимов, "Халқ банки"нинг Марғилон филиали пластик карталар билан ишлаш бўлими мутахассиси О.Раҳмонов, "Миллийбанк"нинг Марғилон филиали пластик карталар билан ишлаш бўлими мутахассиси А.Ҳакимов, шаҳар 6-алоқа бўлими бошлиғи Ш. Қодиров ва 1-алоқа бўлими хабарчиси Н.Холматовдан иборат жиноий гуруҳнинг қилмишлари ҳақида бормоқда.\nМаълумки, Вазирлар Маҳкамаси қарори билан тасдиқланган "Давлат пенсияларини тайинлаш ва тўлаш тартиби тўғрисида"ги Низомнинг 171-банди 1-хатбошисига мувофиқ, пенсионер вафот этганда пенсия тўлаш тўхтатилади.\nМазкур уюшган жиноий гуруҳ аъзолари эса, 2012 йил 1 майдан 2016 йил 1 сентябргача бўлган турли муддатларда "Пенсия ПК" электрон дастурига сохта маълумотларни киритиб, шу асосида тўлов ҳужжатларини тузган.\nСўнгра муқаддам вафот этган 220 нафар шахсга банк пластик карталари ва алоқа бўлимлари орқали 2 миллиард 182 миллион 855 минг сўм миқдорида пенсия тўловини амалга оширган.\nБундан ташқари, жиноий гуруҳ аъзолари яна "Пенсия ПК" электрон дастурига сохта маълумотларни киритиб ва тўлов ҳужжатларини тузиб, қайд этилган манзилда яшамайдиган ёки фамилияси, исми ва туғилган йиллари ўзгартилган 142 нафар фуқарога 1 миллиард 674 миллион 350 минг сўм пенсия тўловини банк пластик карталари ва алоқа бўлимлари орқали амалга оширган. Тўғрироғи, мазкур маблағни ҳам ўзлаштиришган.\nУлар яна ҳужжатларни сохталаштирган ҳолда, 2013 йилда Россия Федерациясига доимий яшаш учун кўчиб кетган уч нафар фуқаро номига жами 24 215 900 сўм пенсия пулларини тўловга қаратиб, бу маблағларни шахсий манфаатлари йўлида ўзлаштиришган.\nБу ҳали ҳаммаси эмас. Улар ҳужжатларида хато ва камчиликлар борлиги боис пенсияси тўхтатилган 7 нафар фуқарога ҳам пенсия тўлашни давом эттирган. Натижада 83 миллион 75 минг сўм бюджет маблағи уларнинг ҳамёнларига келиб тушган.\nБу ҳам етмагандек, 2012 йил 1 сентябрдан 2015 йил 1 январгача бўлган вақт мобайнида аслида иш жойидан пенсия тўланаётган 48 нафар фуқарога бўлим томонидан ҳам 238 миллион 321 миллион сўм миқдорида пенсия тўланишига эришганлар. Бу пулларни банк пластик карточкаларига тушириб, сўнг ўз эҳтиёжлари йўлида сарфлашган.\n2015 йил 18 февралда А. Раҳмонов ёшга доир пенсияга чиқади. Унинг ўринбосари Н.Мирзаев бўлим бошлиғи этиб тайинланади ва у ҳам собиқ бошлиғининг қилмишларини ортиғи билан давом эттиради.\nБу кирдикорлар юзасидан Жиноят кодексининг 167-моддаси 3-қисми “а”, “в”, “г” бандлари, 209-моддаси 2-қисми "б" банди билан жиноят иши қўзғатилди. Жиноят ишлари бўйича Марғилон шаҳар суди ҳар бир айбдорга қилмишига яраша қонуний жазо тайинлади.\nТергов жараёнида жиноятчилар томонидан давлат бюджетига етказилган зарар қисман қопланди. Шу боис суд ҳукмида моддий зарарнинг қолган қисми улардан солидар тартибда ундирилиши белгиланди.\nШу ўринда ҳақли савол туғилади: Марғилонда нақд тўрт йил мобайнида шунча талон-торожликлар содир этилади-ю, наҳотки буни Молия вазирлигининг Фарғона вилояти назорат-тафтиш бошқармаси ёки Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси вилоят бошқармаси мутасадди ва масъуллари билишмаган?!.\nВаҳоланки, тафтишчилар томонидан бюджет маблағларининг мақсадли сарфланиши ҳар йили ўрганилиб, текширилиб борилади-ку.\nШунинг учун суд ҳар иккала бошқарманинг айбдор масъул ходимлари ҳамда суд тергови жараёнида аниқланган ҳолатлар бўйича яна бир қатор шахсларнинг жавобгарлик масаласини ҳал қилиш юзасидан хусусий ажрим чиқариб, Фарғона вилоят прокуратурасига юборди.\nПрокуратура органлари томонидан олиб борилган қўшимча тергов-суриштирув ҳаракатлари натижасида эса, жиноий гуруҳдаги яна 8 нафар шахс — бўлимнинг пенсия ва нафақаларни тайинлаш гуруҳи мутахассислари О.Мадаминова, Х.Абдуллаев, Н.Аҳмаджонов, Ғ. Акбаров, пенсия ва нафақалар тўланиши устидан мониторинг гуруҳи мутахассислари М.Юсупходжаев, У.Қодиров, шаҳардаги 7-алоқа бўлими хабарчиси Х.Шокиров, АТ "Қишлоққурилишбанк"нинг Марғилон филиали пластик карталар билан ишлаш бўлими мутахассиси А.Ҳошимовлар билан "ҳамкорлик"да содир этган қилмишлари фош этилди.\nЖумладан, марғилонлик "ҳотамтойлар" аслида мавжуд бўлмаган фуқароларга, яъни А.Сўпижоновга 24 516 410 сўм, М.Алимовга 23 977 841 сўм, М.Жавлоновга 18 928 722 сўм, А.Ҳакимжоновга 18 201 739 сўм, Т.Мирзаевага 16 538 064 сўм "пенсия беришган". Уларнинг "сахийлиги" туфайли жазони ижро этиш муассасасида жазо ўтаётган А.Тоҳиров ва Ж.Басапоқуловлар ҳам 2016 йилнинг май-сентябрь ойларида 3 617 170 сўм пенсия олишга "улгурган".\nАйбдорлар аввалги текширишда аниқланмаган яна 700 миллион 152 минг сўм бюджет маблағини туя қилгани, жами ўзлаштирилиб, талон-торож қилинган маблағ қарийб 5 миллиард сўм эканлиги аён бўлди. Оқибатда уларга нисбатан жиноят иши қўзғатилиб, жиноят ишлари бўйича Фарғона вилоят суди томонидан қонуний жазо тайинланди.\nШу тарзда на қонундан, на ўзгаларнинг ҳақидан қўрққан бир гуруҳ уюшган жиноий шерикларнинг қабиҳ фаолиятига чек қўйилди.\nТеглар: Марғилонлик «ҳотамтойлар» нафс\nЯнгиликлар » Жамият » Марғилонлик нафси ҳакалак отган «ҳотамтойлар»\n08:25 Ўзбекистон президенти байрам арафасида ИИВ ходимларини мукофотлади\n13:00 Фарғонада ҳоким ўринбосари 1000 АҚШ долларини пора сифатида олаётганида ушланди


01 декабр 2020, Тошкент вақти: 11:02\nМоскванинг Бибирево туманида шоферлик қилиб кун кечириб юрган Азимов Орифжон шу йилнинг 22 ноябр куни полиция ва Федерал миграция хизмати ўтказган “зачистка” пайтида рафиқаси ва 5 яшар фарзанди билан полиция бўлимига олиб келинди.\nБибирево тумани 145-полиция бўлимида ноқонуний истиқомат қилаётганликда айбланган онадан бола тортиб олинган ва полициячилар назорати остида номаълум тарафга олиб кетилган, дейди Озодликка ҳодиса тафсилотларини гапириб берган аёлнинг укаси Улуғбек.\n- Улар “Бола қолади, бермаймиз. Касал экан, болнисага текширувга жўнатамиз”, деди. Бола 5 ёшда. Исми Хожиакбар. Мени ва онасини чиқариб юборишди. Бола эса йиғлаб, қўрқинч ҳолатида иккита мелисанинг қўлида қолди. Суд бўлди, болани 5 кун деганда судга олиб келишди ва депортация қилиб қўшишди она-болани. Ҳозир улар депортация марказида сақланмоқда.Бизга полицияда “Душанба кунгача штраф тўласанг, қўйиб юборамиз бола ва онани”, дейишди. Уни ичида отделениега отаси келиб, қаерга тўлашни билмай, шу гапни гапирган одам – Андрианов С.А. хонасига кириб, “Штрафни кимга тўлай?”, деб пул чиқарган пайтда уни ушлашиб “Сен бизга пора беряпсан!”, деб протокол тузган. Унга жиноий модда асосида иш очишди энди, дейди поччаси полициячилар тухматига қолганини иддао қилган Улуғбек.\nУлуғбек билан суҳбат\nМаълум бўлишича, 2 декабр куни Азимов Орифжон Андриянов кабинетига кирганида, полиция ходими аллақачон овоз ёзиб олувчи мослама билан ўтирган ва улар ўртасида бўлган суҳбатни ёзиб олган.\nОрифжоннинг адвокати Дмитрий Королёв Озодлик билан суҳбатда ёзув распечаткасида Азимовнинг пора бераётганини исботловчи бирор исбот-далил йўқлиги, полиция ходимлари уни шу гапга тортишга уринганини айтиб берди.\n- У ерда пора бериш бўйича провокация бўлгани аниқ. Менинг ҳимоямдаги шахс жарима тўлашга келган. Ёзиб олинган овоз ҳам жарима тўғрисида бўлган. Полициячилар аввалига Улуғбекка 10 минг рубл жарима тўғрисида айтган. Ота сифатида Ориф соддалик қилиб масалани ҳал этгани борган ва оператив гуруҳ тузоғига тушган. Қолаверса, биз бу ҳодисада яна бир катта қонунбузарликни юзасидан тафтиш олиб боряпмиз: қандай асосда бола онадан ажратиб олинган? Нима сабабдан у 5 кун давомида “гаровда” ушлаб турилган? – дейди Москва шаҳар адвокатлар Коллегияси адвокати Дмитрий Королёв.\nАниқланишича, полиция 5 яшар Ўзбекистон фуқароси Хожиакбар Абдувалиевни “кўчада топиб олинган безори бола” сифатида расмийлаштирган ва 5 кун давомида шифохонада сақлаган.\nАдвокат сўзларига кўра, Орифжон Азимовга нисбатан Россия Федерацияси Жиноят Кодексининг 291 моддаси 3 қисми – “Пора бериш” бўйича жиноий иш очилган. Ўзбек муҳожири айби судда исботланса, адвокат Королёв фикрича, у 8 йилгача қамоқ жазосига маҳкум этилиши мумкин.\nДмитрий Королёв бундай ҳолатларда одатда Россия судлари сўзсиз айбловчи томон бўлган ҳуқуқ-тартибот идоралари тарафига ён босиши мумкинлигига қарамасдан курашни давом эттириш зарурлиги ва полиция ва ФМСнинг бундай қонунбузарликларини кенг жамоатчилик муҳокамасига олиб чиқиш кераклигини илова қилди.\nҲозирда депортация тўғрисида қарорини қўлига олган она-бола Москва депортация марказларидан бирида, уларни озодликка чиқараман деб “пора беришга уринган”ликда айбланаётган Орифжон эса Москва тергов изоляторида сақланмоқда: куни-кеча маҳаллий суд уни икки ойга тергов муддатига ҳибсда қолдириш тўғрисида қарор чиқарди.\nОзодлик Азимовлар оиласи билан боғлиқ ҳодисани кузатишни давом этади.


Иқтисодиёт 18:08 / 16.11.2019 4946\n15 ноябрь куни Тошкентда «Ўзбекистон иқтисодиётининг ривожида капитал бозорининг ўрни» мавзусидаги халқаро конференция бўлиб ўтди.\nКонференция давомида сўзган чиққан Давлат активларини бошқариш агентлиги директори Сунатулла Бекенов хусусийлаштириш бўйича президент томонидан топшириқ бўлгани ҳақида гапириб ўтди.\n«Биз фаол хусусийлаштиришни мақсад қилганмиз. Давлат улушини сақлаш зарурияти бўлмаган корхоналардан қисқа муддатларда чиқиш бўйича президент томонидан берилган топшириқ мавжуд.\nҲозирда чиқарилаётган акцияларнинг номинал қийматларига қарайдиган бўлсангиз, уларнинг 80 фоизи давлат ихтиёрида бўлган корхоналарнинг акциялари. Акцияларнинг майда пакетларини капитал бозори орқали бозорга чиқарамиз. Табиийки, ривожланган капитал бозори бўлмаса, уларни сота олмаймиз», – деди Сунатулла Бекенов.\nKun.uz мухбирининг хабар беришича, агентлик раҳбари мамлакатда хусусийлаштириш стратегияси тайёрланаётгани ҳақида ҳам маълумот берган.\n«Ҳозирда хусусийлаштириш стратегиясини тайёрлаяпмиз. [Уни тайёрлаш] 1 февралгача якунланади. Унда қаерда давлатнинг катта улушини сақлаб қолишимиз, қаерда умуман иштирок этмаслигимиз аниқ кўрсатиб ўтилади.\nПрезидентнинг топшириқларига мувофиқ, агентлик позицияси шундан иборатки, биз иқтисодиётда иштирок этишдан максимал даражада чиқамиз. Шу сабабли акцияларнинг етарли даражадаги пакетини чиқарамиз.\nБиринчи натижа – 20та корхонани IPO'га тайёрлаяпмиз. Яъни биз стратегия ишлаб чиқилишини кутмаймиз. Биз қаерда керак эмаслигимизни аниқ биламиз», – деди Бекенов.\n«Бозор бизга акциялар нархини шакллантириш учун ҳам керак. Афсуски, бугунги кунда акцияларнинг бозор нархи шаклланмаган. Чунки бозорнинг ўзи ҳали ривожланмаган», – дея қўшимча қилди Давлат активларини бошқариш агентлиги директори.\nДавлат улуши мавжуд барча корхоналар хусусийлаштирилади\nСунатулла Бекенов: «Давлат иштирокидаги корхоналар самарадорлигини фақат капитал бозори баҳолай олади»


Euronews яна Ўзбекистон ҳукумати рекламасига киришди\nEuronews халқаро телеканалининг яқин кунларда Ўзбекистон ҳақидаги навбатдаги туркум кўрсатув ва видеолавҳаларни намойиш этиши кутилаяпти. Мазкур телеканалнинг ҳар соатда дунёдаги йирик шаҳарлар қатори Тошкент шаҳридаги об-ҳаво ҳақида ҳам маълумотларни беришни бошлайди.\nЯқиндан бошлаб мазкур телеканал ҳар соатда дунёдаги йирик шаҳарлар қатори Тошкент шаҳридаги об-ҳаво ҳақида ҳам маълумотларни беришни бошлади.\nЎзбекистоннинг расмий “Жаҳон” агентлиги бу янгиликни Ўзбекистон ва Euronews телеканали ўртасида сўнгги икки йил давомида ўрнатилган ҳамкорлик самараси, дея тақдим этди.\nАгентликнинг Euronews тижорат директори Оливие де Моншенюга иқтибосан ёзишича, телеканалда Ўзбекистон тарихий-маданий мероси, туризм ва сармоя салоҳияти ҳақидаги кўрсатувлар берилиши кутиляпти.\nҲозирча реклама характерида экани айтилаëтган бундай кўрсатувлар учун Ўзбекистон томонининг қанча пул тўлагани маълум эмас. Euronews вакиллари ҳозирча бу юзадан Озодлик юборган саволларга жавоб беришмади.\nУшбу роликлар намойиши Ўзбекистонда қатор хориж ширкатлари муаммоларга юз тутиб¸ бу мамлакатни тарк этаётган, айрим ширкатлар халқаро арбитраж орқали Ўзбекистондаги сармояларини қайтариб олишга уринаётган бир пайтга тўғри келмоқда.\nЎзбекистон ҳақидаги бир қатор филмлар муаллифи, даниялик журналист Майкл Андерсон фикрича, Тошкент расмийлари йирик пул эвазига Euronews каби нуфузли телеканалларда Ўзбекистон ҳақидаги “ёлғон PR роликлар” намойиш қилиб¸ потенциал инвесторлар ҳамда хорижлик сайёҳларни овлашга уринмоқда:\n- Ўзбекистоннинг инсон ҳуқуқлари қўпол бузилаётган мамлакат экани аввалдан маълум. Сўнгги йилларда эса Ўзбекистондаги бир қатор бошқа ҳолатлар, жумладан¸ мамлакат ичида МТС ва бошқа йирик ширкатларга қарши қилинган ноқонуний амаллар, TeliaSonera атрофидаги можаро, Швейцария, Францияда ўзбекларнинг пул ювиш билан боғлиқ жанжал ва бунга ўзбек президенти қизининг алоқадорлиги ҳақидаги хабарлар сармоядорларнинг Ўзбекистонга нисбатан қолган сўнгги ишончини ҳам йўқотди, дейди Андерсон.\n“Ўзбекистон Шарқнинг марвариди, буюк икмкониятлар диёрига хуш келибсиз”, деган сўзлар билан бошланувчи 35 секундлик ушбу видеолавҳанинг айнан 13 май куни Euronews телеканалида эфирга узатилиши шунчаки тасодиф бўлганми ёки Ўзбекистондаги буюртмачиларнинг талаби асосида қилинганми, бу маълум эмас.\nЖурналист Майкл Андерсон Euronews сўнгги пайтларда Ўзбекистондаги Каримов режимининг пропаганда қуролига айланаётгани борасида хавотир билдиради:\n- Мен ғарблик бир журналист сифатида айтаманки, ёлғонга асосланган бу каби лавҳаларнинг Euronews каби каналда эфирга берилиши уят. Ўзбекистоннинг дунёдаги энг қаттол режимлардан экани кўпчиликка маълум. Шундай экан нега Euronews каналининг қонли пул эвазига режимни улуғловчи лавҳаларни намойиш этиши мени ажаблантиради, дейди Андерсон.\nФранцияда яшаётган ўзбекистонлик таниқли ҳуқуқ фаоли, Ўтюраклар клуби раҳбари Мўътабар Тожибоева Euronews телеканалидаги видеолавҳалар дунё аҳлига ёлғон муждани йўллаши мумкинлиги ҳақида гапиради.\n-Бу хорижлик сайёҳлар, потенциал инвесторларга ёлғон маълумот бериши ва Euronews ҳам бу ёлғонга шерик бўлиб қолиши мумкин. Чунки, Ўзбекистонга борган кўпчилик сайёҳлар сармоядорлар муаммоларга юз тутишгани кўпчиликка маълум, -дейди Тожибоева.\nEuronews халқаро телеканали 1993 йилда ташкил этилган. Бош қароргоҳи Франциянинг Лион шаҳрида жойлашган.\nТелеканал ўз кўрсатувларини 15 тилда жаҳоннинг 150 дан зиёд мамлакатига узатади. Ҳозирда¸ айтилишича¸ Euronews 350 миллиондан ортиқ томошабинга эга.


Ўзбекистонда двигателлар ишлаб чиқарувчи қўшма корхонага 3,5 млн доллар инвестиция қилинади\n19:20 / 07.03.2016\n"Ўзбекистон темир йўллари" АЖ ва Франциянинг Alstom компанияси Ўзбекистонда электр асинхрон двигателлар ишлаб чиқарувчи корхонага 3,5 млн доллар сармоя киритмоқчи. Бу ҳақда "Ўзбекистон темир йўллари"даги манбага асосланган ҳолда Sputnik ахборот агентлиги хабар берган.\n2017 йилгача ишлаб чиқаришнинг лойиҳавий қуввати йилига 200 минг дона двигателдан кўпроқни ташкил қилиши кўзда тутилган. Янги корхона турли ҳаракатланувчи таркиб, жумладан электр ва дизель локомотивлари ҳамда шаҳар атрофида ҳаракатланувчи ва дизель поездлари учун двигателлар ишлаб чиқаришга ихтисослашади.\nAlstom мутахассислари транспорт тармоғидаги тажриба ва янги технологиялар билан бўлишишга тайёрлиги билдирилган. Бу лойиҳа французлар томонидан Ўзбекистон билан узоқ муддатли ҳамкорлик алоқаларини ривожлантиришдаги биринчи қадам сифатида қаралмоқда.\nМанбанинг айтишича, двигателларда МДҲ давлатлари бозорида ҳали тақдим қилинмаган технологиядан фойдаланилади. Бу эса хизмат кўрсатишни арзонлаштиради, ишлаб чиқариш циклини соддалаштиради ва ҳаракатланувчи таркибнинг энергия самарадорлигини оширади.\nAlstom машинасозлик компанияси энергетик қурилмалар ва темир йўл транспорти ишлаб чиқариш бўйича дунёдаги етакчи компаниялардан бири ҳисобланади. Компания энергия ишлаб чиқарувчи қурилмалар, темир йўл локомотивлари, TGV ва AGV сериясидаги юқори тезликда ҳаракатланувчи электр поездлар, трамвайлар, саноат ишлаб чиқариши учун электрофильтрлар ишлаб чиқаради. Аввал ўз таркибида кемасозлик бўлимига эга бўлган, бу бўлим 2006 йилда сотиб юборилган. Компания томонидан "Нормандия", Queen Mary 2 круиз лайнерлари, "Мистраль" универсал десант кемалари қурилган.


"10 йил бурун 8 мартда шўрва¸манти егандик..."\n20 октябр 2021, Тошкент вақти: 00:02\nЗайнаб момо ўз умрида байрамдан кўра¸ меҳнату заҳмат кўп бўлганини айтади...\nҲозирда ўттизга яқин невара, ўндан зиёд эваранинг бувиси¸ ўтган аср бошида эса Ҳужум” кампанияси озод қилган қизлардан бири бўлган қашқадарёлик Зайнаб момо 82 йиллик умри давомида 8 март билан боғлиқ фақатгина битта байрамни яхши хотирлайди.\nОзодлик: Аяжон¸ бугун байрам. Сизни байрам билан табриклаймиз. Умрингиз узоқ бўлсин.\nЗайнаб момо: Мен ҳам сизни табриклайман. Сиз ҳам 100 ëшларга кириб¸ доим соғ-саломат юринг. Ишингизга ривож берсин.\nОзодлик: Бугун 8 март. Байрам қилаяпсизми?\nЗайнаб момо: Ҳа.\nОзодлик: Қанақа бўлаяпти? Совға-салом беришдими?\nЗайнаб момо: Невараларим келди. Совға-салом олиб келишди. Уйда борини еймиз. Гўштли овқат кам бўлади. Бир ойда бир марта ë бўлади ë бўлмайди. Картошка¸ макарон еймизда.\nОзодлик: Бугун байрам дастурхонида гўшт борми ўзи?\nЗайнаб момо: (кулиб) Бугун тўғрисини айтайми?\nОзодлик: Тўғрисини айтинг¸ яширманг.\nЗайнаб момо: Тўғрисини айтсам¸ бугун суюқ овқат ичдик. Келин овқат қилди. Шуни ичдик.\nОзодлик: Энди бир ўтмишни эслайлик ая. Мана сиз 80дан ортиқ баҳорни кутиб олгансиз. Энг биринчи марта 8 мартни қачон байрам сифатида нишонлагансиз? Эслай оласизми?\nЗайнаб момо: Эслайман.\nОзодлик: Қачон эди бу?\nЗайнаб момо: 10 йил илгари яхши нишонлаганман.\nОзодлик: Қанақа бўлган? Ўша 10 йил олдинги байрамни эсланг.\nЗайнаб момо: Уйга болаларим келган. Уйда яхши овқат қилиб¸ шўрва¸ манти қилиб еганмиз. Ундан кейин ҳеч нарса йўқ. Бўшашиб кетди. Даромад йўқ¸ етишмовчилик.\nОзодлик: 8 мартда отамиз раҳматли совға қилиб турармидилар?\nЗайнаб момо: Йўқ¸ йўқ¸ совға қилганлари йўқ. Совға-саломни билмайдилар. Ўша вақтда унча ривожлангани йўқ эди. Бозордан фақат гўшт¸ ëш¸ гуруч олиб келар эдилар. Ўша вақтда яхши еб-ичар эдик. Ундан кейин анча йилдан бери ейиш-ичишлар йўқ. Даромад йўқ. У пайтлар отангиз билан икковимиз мол қилар эдик.\nОзодлик: Ота сизга 8 мартда ҳеч совға қилмаганларми?\nЗайнаб момо: Йўқ. Қилганлари йўқ.\nОзодлик: Бирор бир байрам ëки бошқа муносабат билан совға бериб турармидилар?\nЗайнаб момо: Отангиз бир оғир¸ босиқ одам эдилар. Фақат меҳнаткаш эдилар. Икковимиз яхши яшар эдик. Гапимиз бир ердан чиқар эди. Бола тарбияси билан умримиз ўтганини билмай қолдик. Мен колхозда ишлаганман. Колхозда 14 ëшимдан ишлаганман. 51 ëшимда пенсияга чиққанман. Менинг ҳаëтим жуда яхши ўтди. Эр-хотин икковимиз ҳам колхозчи.\nОзодлик: Сиз паранжида бўлганмисиз?\nОзодлик: Ўшани бир эслайлик. Неча ëшингиздан паранжига киргансиз?\nЗайнаб момо: Мен 17 ëшимдан паранжига кирганман. Қизлар паранжи ëпинар эди. Онам оқ паранжи қилиб берган эдилар. Доимо шуни ëпинар эдим. Даштда ишлаганимда ҳам паранжи ëпинар эдим.\nОзодлик: Далада ҳам паранжида ишлагансиз.\nОзодлик: Бу қийин бўлмаганми? Ҳам паранжида юриш¸ ҳам ишлаш.\nЗайнаб момо: Ичидан юнгли рўмол ўрар эдим. Устидан паранжи ëпинар эдим. Лекин ўша қийинчиликлар менга қийинчилик бўлмаган. Мен ўша йўлларни босиб ўтганман. Қийналсам ҳам қийналмагандай кулиб ўтказганман.\nОзодлик: Неча ëшгача паранжи кийдингиз ва қачон ташладингиз? Паранжидан чиқишингиз қанақа бўлди?\nЗайнаб момо: СССР даврида “паранжини ташла” деган паранжи откази бўлди. Бизлар шаҳарга борган эдик¸ паранжимизни тортиб олди. “Ëпинманглар” деди. Ҳамма аëлникини тортиб олди.\nОзодлик: У пайтда қанақа бўлган? Паранжида юрган эдингизку¸ очиқ юриш қандай туюлгандир?\nЗайнаб момо: Ўшандан кейин мен катта рўмол ëпинадиган бўлдим.\nОзодлик: Мана сиз паранжини ташлаган пайтларингизни эсладингиз. Бугун ҳижобга¸ ëпинчиққа ўраниб юрган аëллар тўғрисида фикрингиз қанақа?\nЗайнаб момо: Мен буларни билмайман. Шаҳарга чиқсам¸ ўшаларни битта-яримта кўриб қоламан.\nОзодлик: Ўша аëлларни кўрганингизда сизнинг хаëлингиздан қанақа фикрлар ўтади?\nЗайнаб момо: Менинг хаëлимдан қадимги паранжи ëпиниб ҳижобга кириб юрганлар ўтади. Мен қадимгиларни¸ паранжи ëпиниб юрганларимни эслайман.\nОзодлик: Сиз ўзингизнинг невара¸ эвара қизларингизга паранжини раво кўрармидингиз?\nЗайнаб момо: Энди ҳозиргилар хоҳламайдида. Паранжи ëпинишни ҳам хоҳламайди¸ рўмол ëпишни ҳам хоҳламайди. Рўмолни бошига боғлайди.


Шуҳрат Ризаев. Шуҳрат: шоир – таржимон - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётШуҳрат Ризаев. Шуҳрат: шоир – таржимон\nЧоп этилган 07.08.2018 06.03.2018 МуаллифZiyouz.uz\nАтоқли адиб ва шоир Шуҳрат (Ғулом Алимов) асосан наср ва назмда ижод этиб, элга танилган бўлса-да, бадиий таржима соҳасида ҳам ибрат бўларлик кўпгина ишлар қилди, замонлар оша эскирмайдиган гўзал таржималари билан китобхон қалбидан жой олди.\nШуҳрат долғали 1918 йилнинг 19 апрелида таваллуд топиб, фоний оламда 76 йил умр кечирди. Синовларга, ҳаёт машаққатларига тўла йилларни бошдан ўтказди. Балки ана шу ситамли кечмишлар сабабми, адиб тинимсиз ижод қилди, насрда, шеъриятда, драматургияда, публицистика ва бадиий таржимада ўзига хос намуналар қолдирди. Албатта, савол туғилади – нега ситамли кечмишлар сабаб дея. Гап шундаки, бадиий ижод дард ҳосиласи, изтироб, руҳий қийноқлар натижаси. Ҳазрат Навоийдан шундай байт келади:\nЭй Навоий, сену Хисраву Жомий таври\nСанъату рангни қўй, керакдур дард ила сўз.\nҒазал бобида устод мақомига кўтарилган салафлари Хисраву Жомий каби ҳазрат Навоий ҳам шаклу шамойил, рангу жилваларни эмас, дарду армонларни шеърда – сўз айтишда энг асосий мақсад деб билади. Адабиётнинг тиргак – устуни дард дейди. Улуғ бобомизгача бўлган адабиёт каби, у зот замонида ҳам ва албатта, ундан кейин ҳам дардли сўз, дарднинг миқёслари бадиий ижоднинг таъсир қуввати ва аҳамиятини белгиловчи бош мезон бўлиб қолди. Бунга юзлаб мисоллар келтириш мумкин. Худди шу фикрнинг исботини Шуҳрат домла шеъриятида ҳам бот-бот учратамиз.\nШеър нима? Кўнгилда йиғилган армон,\nДимоғни ачитиб келган кўз ёши.\nЁ зулм тиғида шаҳид кетган жон,\nУмиднинг булутда қолган қуёши!\nШеър нима? Интизор кўзлар боқиши,\nЎртанган юракнинг ёниқ сўзидир.\nНур билан тўлғониб,\nДард билан ёниб,\nҚалбингни ларзага солиб келади…\nШуҳратнинг ҳаётида ана шундай юрак ўртанишларига, дард билан ёниб куйлашига боис бўлган аламли кунлар кўп кечди. Иккинчи жаҳон уруши жангоҳларида қўлига қурол тутиб курашди, яраланиб, уруш асоратларини ҳам дилида, ҳам танасида туйди. Даҳшатли мухорабанинг захми кетмай, отаси Аминжон акани тупроққа қўйди. Кейин… кейин сотқинлик, хиёнат ва турли фитналарнинг қурбонига айланиб, айбсиз айбдор бўлиб, совуқ ўлкаларда бир неча йилларни ўтказди. Шоир бу ҳодисалардан ўн беш саналар кейин ёзган “Сен куласан…” шеърига Озарбайжон халқ қўшиғидан бир иқтибос-эпиграф олганди:\nБу қанақа замондир,\nЙиғлаган кўп, кулган оз?\nДарҳақиқат, адиб йиғлаган кўпу кулганлар оз бўлган замонда яшади. Баҳоли қудрат ижод қилди. “Шинелли йиллар”, “Олтин зангламас”, “Жаннат қидирганлар” романларини яратди. “Оқибатли кишилар”, “Бир кеча фожиаси” номли қиссалар, “Беш кунлик куёв”, “Қўша қаринглар”, “Она қизим” пьесаларини ёзди. Ижодий таржимаи ҳолни шеър билан бошлаб, шеър билан поёнига етказди. 1935 йилда илк шеърлари матбуотда эълон қилингандан бошлаб ҳисоб қилинса, ҳаёт саналарининг бирор кун-ҳафтаси йўқки, шеърга сомелик бўлмаса. Шу тариқа шоирнинг “Ҳаёт нафаси”, “Қардошлар”, “Сенинг севгинг”, “Ишқингда ёниб”, “Кечки нурлар”, “Лирика”, “Ёшлигимнинг давоми”, “Қалбим жилоси”, “Шайдо кўнгил”, “Ҳали тун узоқ” каби ўнлаб лирик тўпламлари дунё юзини кўрди. Айтиш ўринлики, адиб ҳаётининг барча мураккаб, таҳликали йиллари юқорида зикр этилган қатор асарларнинг дунёга келишига доялик қилди. Шу алфозда дарду армонлар гоҳ-гоҳида юз кўрсатадиган қувонч-шодликлар билан қўшилиб, XX аср ўзбек адабиётининг яна бир атоқли намояндасини намоён этди. Албатта, Шуҳрат домланинг баракали ижод хирмонидаги таржима асарлари ҳам у зотни устоз сифатида ўрганиш, бисотидан баҳраманд бўлишга арзигулик ҳодиса ўлароқ яшаб қолди.\nШуҳрат ака турли йилларда завқ билан жаҳон адабиётининг буюк ва таниқли вакиллари А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Н.А.Некрасов, А.Фет, Гейне, А.Мицкевич, Леся Украинка, Р.Тагор, Илья Чавчавадзе, В.Маяковский, Якуб Колас, Аветик Исаакян, Абдулла Тўқай, Хо Ши Мин, Г.Леонидзе, Иоганнес Барбарус, Степан Шчипачев, Шайхи Маннур, Маро Маркарян, Жумағали Саин, Абдулла Тожибоев, Платон Воронько, Пимен Панченко, Танзила Зумақулова, Ота Отажонов, Давид Қуғултинов, Суан Зьеу, Муса Ғали, Вадим Сикорский, Ибройим Юсуповлар шеърларини она тилимизга ўгирган ва уларнинг аксариятини ўзбек ўқувчисига илк бор таништирган. Ўзбек тилида алоҳида тўплам ҳолида чоп этилган Николаз Бараташвили, Якуб Колас ҳамда япон шоирларининг “Хиросима фарёди” номли китобларининг тузувчиси ва таржимони бўлган. Таржимон Шуҳратнинг аксарият таржималари, баайни шеърий туркумлари каби, тасодиф эмас, балки асосан муайян муносабат, айниқса, турли сафарлар таассуротида амалга оширилган. Европа бўйлаб денгизу дарёлар оша қилинган саёҳат “Дунай соҳиллари” туркуми ёки Кавказ республикаларига қилинган сафар “Кавказ дафтари” туркумига асос бўлганидек, мазкур ўлкалар шоирлари шеърияти билан танишиш, замонавий шоирлари билан дўстлашиш натижасида адабиётимиз хазинасини бойитган кўпгина таржима асарлари ҳам пайдо бўлдики, бу ўз навбатида адабий алоқаларнинг кучайишига, ижодий ҳамкорликларга кенг йўл очди. Худди шу фикрни Шуҳрат домланинг Японияга саёҳати туфайли дунёга келган “Хиросима фарёди” тўплами муносабати билан ҳам айтиш мумкин. Қирққа яқин замонавий япон шоирларининг шеърларидан тартибланган тўпламнинг босқинчилик урушига, офат ёғдирувчи атом бомбасининг даҳшатларига қарши эҳтирос билан яратилган ягона мавзудаги шеърлардан иборат китобнинг пайдо бўлиши ўша даврлар учун ҳам, бугунги кун учун ҳам бирдай аҳамияти бор, албатта. Бу, аввало, мавзунинг долзарблиги йўқолмагани билан изоҳланса, иккинчидан, шундай мақсадли йўналтирилган тўпламларга маънавий эҳтиёжнинг кучаяётгани билан ўз исботини топади. Айни чоғда шоир Шуҳратнинг таржимонлик маҳорати ҳақида сўз юритишга ҳам тўла асос беради. Масалан, Наоки Усамининг “Ғамгин кўзлар” шеъри илк сатрлари таржимада шундай янграйди:\nОлча пушти гуллари\nБаҳор кўрки кундан-кун\nНега ғамгин боқасан\nНега бу туриш,\nЭй, нотаниш гўзал қиз,\nЁки Кёсукэ Симадзунинг “Окинава” оролига бағишланган шеъри шундай бошланади:\nБу ороллар гўё денгиз\nСочилган минг ҳавасда.\nШеършуносликда аллитерация – товушлар уйғунлиги, риторик мурожаат, тўқ қофия каби атамалар билан юритиладиган ижодий ҳодисаларнинг ёрқин мисоли бўлган бу мисралар том маънодаги бадиий маҳорат белгиларидир. Атоқли таржимон ва олим Иброҳим Ғафуров ёзади: “Биз кўпинча таржимонга индивид деб қарашни унутиб қўямиз. Ҳолбуки, таржимон ҳам ижодкор индивид. Демак, унинг ҳам ўз тасвир манераси, жумла қуриш усуллари мавжуд. Айниқса, шоир таржимонда ва адиб таржимонларда бу ҳодиса жуда характерли ва ёрқин намоён бўлади”. (И.Ғафуров. Таржимонлик мутахассислигига кириш. Т., 2008й. 79-бет).\nОзарбайжон тилидан ўгирилган мана бу мумтоз сатрлар таржимоннинг индивид, тенг-тўшли шоир-таржимон эканига яна бир мисолдир.\nҲар етук гўзални гўзал демасман,\nГўзалда бир ғайри аломат бўлар.\nСочлари бир ёнда, бели бир ёнда,\nЎзи билмас, ўзида бир одат бўлар.\nМулла Паноҳ Воқифдан олинган бу сатрларни Шуҳрат домла алоҳида ихлос билан таржима қилганки, худди бошқа бир озарий улуғ шоир Фузулий ўзбек халқининг ўз шоирига айланиб кетганидек, мазкур сатрлар ҳам ўзбек халқининг суюмли қўшиқларига айланиб, аллақачонлар қалбидан жой олган. Умуман, Шуҳрат домланинг Озарбайжон шеъриятига муҳаббати бўлакча эди. У Воқифдан ташқари Самад Вурғун, Микоил Мушфиқ, Сулаймон Рустам, Расул Ризо, Наби Хазрий каби қатор шоирларни алоҳида меҳр билан ўз она тилига ўгирган, айрим ўзига замондошлари билан қалин дўстона ришталар билан боғланган эди. У Озарбайжонга бир неча бор сафар қилган, унинг шеърлари озар тилида ҳам қайта-қайта чоп этилган эди. Бинобарин, домла таржимачиликни ҳақиқий ижоднинг тўлақонли бир ёналиши сифатида тушунар ва жуда жиддий муносабатда бўлар эдилар.\nКамина ўтган асрнинг 70-йиллари Шуҳрат домла билан фарзандлари Бобур Алимов туфайли танишиб, бир неча бор суҳбатларида бўлганимда, таржимонлик амалиётларига доир баъзи фикрларини эшитган эдим. Кунларнинг бирида, ҳали Шуҳрат домла хасталикка йўлиқмаган паллалари, уйларига борсам, ишлаб ўтирганларини айтишди. Бирор соатлардан сўнг қўлларида кўзойнак, ишхоналаридан чиқиб келдилар. Саломлашгач, қандай иш билан банд эканликларини сўрадим. Грузинларнинг XIX асрдаги мумтоз шоири Николаз Бараташвили шеърларини таржима қилаётганларини айтдилар. “Бор-йўғи ўттиз еттита шеъри маълум, аммо ҳар бири бир дунё. Шу кичкинагина тўплам бўладиган шеърлари билан жаҳон адабиётига кирган шоир. Гуржилар ҳам шеърни, шоирнинг қадрини биладиган халқ. Умуман, ҳақиқий шоир бир сатриданоқ билинади. Фақат бир-икки мисраси билангина шуҳрат топган шоирлар ҳам бор…”.\nВақти-соати билан Шуҳрат домланинг таржимонлик фаолияти ва маҳорати борасида ҳам тадқиқотлар яратилар. Қўлланма-дарсликлардан жой олар. Бунда, албатта, қатор мисоллар келтирилиб, муқоясалар қилинар. Лекин устознинг ўзлари айтган ўша фикрни бироз ўзгартириб ўзларига нисбат бериб айтсак, айни адолатдан бўлади: ҳақиқий таржимон биринчи сатриданоқ билинади…\n← Аввалги Аввалги Афтондил Эркинов. “Олтин бешик” афсонаси ва Дақоиқий Самарқандийнинг “Бахтиёрнома” асари\nКейинги → Кейинги: Сатторхон Абдулғаффоров (1843-1901)


Рамазон руҳиятнинг шифокори ҳамдир – мутахассис бу ойдаги соғликка фойдали жиҳатлар ҳақида\nАҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллигини ошириш маркази директори Барно Одилова кириб келаётган Рамазон ойида соғликни мустаҳкамлаш бўйича ўз тавсияларини берди.\nРуҳий ҳолат билан жисмоний ҳолат ўртасидаги барқарорлик, уйғунлик, сиҳат-саломатлик гаровидир.\nЗавқли ва соғлом ҳаёт кечириш учун: кайфиятнинг кўтаринки бўлиши ҳаёт давомида қанчалик соғлом турмуш тарзи қоидаларига риоя қилишга боғлиқ десак, адашмаган бўламиз. Зеро, соғлом танда соғ ақл, дейишади.\nУйқунгиз маромида бўлсин! Қулай ётоқ ва тиниқ уйқу бўлиши ҳамда меъёрий 7-8 соатлик уйқу соатларини ташкил қилиш керак.\nЯхши овқатланинг! Мева ва сабзавотларни кўп истемол қилиш, парҳезпоб таомлардан (парранда гўшти ва балиқ) еб туриш танамизга кони фойда.\nМашқ қилинг! Имконият даражасида қанчалик кўп жисмоний машқларни бажарсангиз, шунча ёш ва кўркам кўринасиз. Олимларнинг айтишича, кунига 20-30 дақиқалик машқлар инсон умрини ўртача 3 йилга узайтирар экан.\nУзоқ яшаш сирларидан энг яхшилари — ҳаётга яхши назар билан қараш, доимо яхши ният қилиш, одамларни севиш, меҳнатсеварлик, шукроналик, бағрикенглик, кечиримли бўлиш, руҳий ҳиссиётларга қаттиқ боғланиб қолмаслик, стрессларга берилмаслик.\nЯхши тарафни кўришга ҳаракат қилинг! Олимларнинг таькидлашича, оптимистлар (илғор фикрлайдиган инсонлар), пессимистларга (тушкунликка мойил) қараганда 7-8 йил узоқ яшаркан. Қувноқ инсонларнинг дўст орттириши ҳам осон .\nЖилмайинг! Самимий табассум ва беозор кулги инсон умрини узайтириши сир эмас. Кулги яхшигина кайфиятни кўтаради.\nХавотирланманг! Ўзингизда йўқ нарса учун ташвиш чекманг. Ҳозир йўқлигининг боиси демак, ҳали мавриди эмас.\nАсосийси, тақдирингиздан асло нолиманг! Бу сизга ҳеч қандай наф бермайди! Ҳаётингизда бор одамлар ва бор нарсалар учун шукр қилиб яшашга ҳаракат қилинг.\nИммунитет бизнинг беминнат тансоқчимиздир. Табиийки, иммунитет пасайганда, организм кучсизланади. Ўзимизни касалликлардан ҳимоя қилишимиз, иммунитетни асраш ва рўза кунлари кун давомида тетик бўлиш учун қуйидаги кун тартиби ҳамда овқатланиш қоидаларига амал қилиш жуда муҳим:\nэрта тонгда белгиланган соатда уйқудан уйғониб, гигиеник тадбирлар ва амалларни бажариш;\nсоғ-саломат кунни яхши кайфиятда ўтказиш учун саҳарликка фойдали ва кун давомида тўқлик ҳиссини берувчи маҳсулотларни танлаш;\nифторликда енгил ҳазм бўладиган овқатлар, салатлар ейиш ва шарбатлар ичиб туриш;\nОвқатланишда, албатта, меъёрга амал қилиш;\nкун давомида саломатлик ҳолати даражасини инобатга олиб, дам олиш ва фаолликни режалаштириш лозим.\nРўза пайтида ҳимоя тизими ҳолсизланишига йўл қўйманг!\nОб-ҳавога мос кийинишга ва тананинг мўътадил ҳароратини сақлашга ҳаракат қилиш лозим. Акс ҳолда, ҳавода муаллақ сузиб юрган барча микроб ва вируслар касаллик қўзғатиши мумкин.\nИммунитетни кучайтириш учун танани озиқлантирувчи озиқ-овқат маҳсулотларини кўпроқ истеъмол қилиш керак бўлади.\nБир кунда 500 граммдан кам бўлмаган миқдорда сабзавот ва мевалардан ейиш. Мевалар «ҳаёт бахш этувчи витаминлар» деб аталади. Айниқса, витамин А ва С иммун тизими учун энг муҳим. Сабзавотларда организм учун фойдали витамин ва минераллар бўлиши билан бирга, улардаги озиқ толалар (клетчатка) ичакларни тозалайди.\nКўкатлардан фойдаланган ҳолда, сабзавотлардан ҳар хил салатлар тайёрлаб истеъмол қилиш организм кучини оширади. Шпинат, кашнич, укроп кабиларда иммун тизими учун керакли глутамин моддаси бўлиб, у ошқозон-ичак шиллиқ қаватини мустаҳкамлайди.\nИммунитетни оширувчи оқсилга бой гўшт, тухум, балиқ ва сут маҳсулотлари ҳам таомда бўлиши керак. Рух ва селен каби минерал моддалар иммун тизимини кучайтиради. Селен — организмнинг антитаналар ишлаб чиқишини яхшилайди. У мол ва қўй жигари балиқ гўштида кўп миқдорда бор. Рух ҳужайравий иммун фаолликни оширади, натижада вирусларга қарши курашишда асосий ўрин тутади. У тухумда, гўштда кўп бўлади.\nРўзада одам доим ҳаракатда бўлиши керак, ҳаракат ва очлик соғлигимизни тиклашимизга ва мустаҳкамлашимизга икки карра ҳисса қўшади. Ишчан ва соғлом бўлиш учун фаолликни унутмаслик керак — айрим тизимларни тана аъзоларининг зўриқишига йўл қўймаслик учун фаол ҳаракатларни бажаришда ҳар бир киши ўз ёшига, бажарадиган ишига, саломатлиги ҳолатига қараб танлаши лозим. Бундан ташқари, организмнинг ўзига хос хусусиятларини, кучини, имкониятларини ҳисобга олиш мақсадга мувофиқ.\nРуҳий хотиржамлик ҳам иммун тизимига ижобий таъсир этади. Кундузлари рўзадорлик ва кечалари тоат-ибодатлар билан ўтадиган бу муборак ой меҳр-мурувват ва яхшилик қилиш ойи экани билан ҳам инсонга кўтаринки руҳ беради. Рамазон руҳиятнинг шифокори ҳамдир. Қолаверса, руҳий хотиржамлик вақтида инсон тафаккури тиниқлашади, онг покланади.\nАгар инсон етарли даражада ухламаса, бу ҳам иммунитетни пасайтиради. Шу боис, меъёрий уйқу жуда муҳим. Кам уйқу тана ҳужайраларининг тикланиши ва иммун тизимига салбий таъсир этади. Умуман физиологик уйқу 7-8 соатни ташкил қилади. Инсон организми кўп микробларга дуч келади, уйқу пайтида «Т ва В лимфоцитлар» каби антитаналарни ишлаб чиқарилади ва иммун ҳужайралар сони ортади ва улар томонидан касаллик чақирувчи микроорганизмлар йўқ қилинади.\nРўза инсон танаси ва руҳияти тарбияси учун муҳим «дастур» ҳисобланади, натижада ҳаёт тарзимизни ижобий томонга тўғрилаб оламиз.\nМуборак Рамазон ойида бир-биримизнинг руҳиятимизни кўтарайлик, янада кўпроқ меҳр-оқибатли бўлайлик!


Дориларсиз қон босимини тушириш бўйича кардиологдан 8 тавсия - Zamin.uz\nҚон босимининг ошиши, яъни гипертонияга нисбатан бежиз забонсиз қотил таърифи берилмайди. Жиддий оқибатлар билан якун топиши ва турли асоратларга олиб келиши мумкин бўлган саломатлик билан боғлиқ ушбу муаммо нафақат 40 ёшдан катталар, балки ёшларда ҳам тез-тез кузатилади. Тиббиёт фанлари доктори, профессор Ольга Лебедева препаратларсиз қон босимини тушириш ҳақида маълумот бериб ўтади.\nҚон босими ҳар ортиқча ташланган килода биттага камаяди. Бунинг учун эса доимий равишда спорт ёки жисмоний фаоллик билан шуғулланиш тавсия қилинади.\nКунига 30 дақиқа жисмоний фаоллик\nУзоқ вақт пиёда юриш, велосипед ҳайдаш, сузиш ва рақс нафақат қомат, балки кайфиятни ҳам меъёрда бўлишига ҳисса қўшади. Қон босимининг 5-8 тага камайиши учун кунига камида 30 дақиқа давомида ушбу машғулотлар билан шуғулланинг.\nЖисмоний фаоллик билан бирга соғлом овқатланишга ҳам риоя қилинса, артериал босимни 11 тага камайтирса бўлади. Рациондан яримтайёр, ёғли маҳсулотларни олиб ташлаб, бунинг ўрнига мева, сабзавот ва донли маҳсулотлар истеъмол қилиш керак. Қолаверса, томирларни қуритиб, қон босими ортишига таъсир қиладиган тузни ҳам меъёрини оширмаслик зарур.\nТадқиқотларда тўғри чуқур нафас олиш артериал қон босимни камайтиришга самарали ҳисса қўшиши аниқланган. Энг яхши усул 5 маротаба нафас олиб, чиқариш машқи ҳисобланади. Уни бажариш давомида қорин билан нафас олишга ҳамда бу вақтда елкалар қимирламаслигига эътибор қаратиш керак. Янада яхши самара бериши учун қулай жойлашиб олинг ва кўзларингизни юминг. Бу орқали аҳволингизга таъсир кўрсатадиган стрессни ҳам камайтиришга муваффақ бўлган бўласиз.\nҚўл ва оёқлар учун иссиқ ванна қабул қилинг\n45 даража иссиқликдаги сув солинган идишга қўл ёки оёқларингизни солинг ҳамда 10 дақиқа давомида кутиб туринг. Қон томирларни кенгайтириб, қон айланишини яхшилайдиган ушбу муолажа қаттиқ бош оғриғида ҳам яхши самара беради.\nКаркаде ёки бошқа тинчлантирадиган чой ичинг\nКаркадели чойни совуқ ҳолида ичиш керак, аксинча бўлса, қон босимини кўтарилишига таъсир қилиши мумкин. Каркаде ёқмайдиган бўлса, моддалар алмашинувини яхшилаш учун фойдаланадиган бедадан тайёрланган чой ҳам яхши самара беради. Бундан ташқари, нордон таъмли бошқа ичимликлар ҳам қон босимини тушириш хусусиятига эга.\nОлма сиркаси билан компресс қилинг\nХалқ табобатига оид бўлган ушбу муолажа оёқ-қўлларни ванна қилгандек таъсир кўрсатади. Бунинг учун олмали сирка билан намланган дока ёки матони 10-15 дақиқага товонга қўйиш керак.\nХантал қон айланишини яхшилаб, артериал босимнинг тушишига ҳисса қўшади. Уни оёқларга қўйиш, аммо ортиқча ушлаб турмаслик тавсия қилинади. “Замин” янгиликларини “Одноклассники”да кузатиб боринг


ИНВЕСТИЦИОН ЛОЙИҲАЛАР ИЖРОСИ (“КАМОЛОТ” ГЭСИ МИСОЛИДА)\nБугунги кунда мамлакатимизда барча соҳалар каби гидроэнергетика соҳасида ҳам янгиланишлар, янги ГЭС қурилишлари ва мавжуд ГЭСларни модернизация қилиш борасидаги ишлар изчиллик билан олиб борилмоқда. Соҳада олиб борилаётган бунёдкорлик замирида биргина мақсад, аҳолини арзон ва экологик тоза электр энергияси билан таъминлашдан иборат.\nЖамият томонидан ўтган вақт давомида самарали ишлар амалга оширилди. Янги ГЭСлар қуриб фойдаланишга топширилиб, мавжуд ГЭСларда модернизация ишлари давом эттирилмоқда. Хусусан, “Чирчиқ-Бўзсув трактида “Камолот” ГЭСи қурилиши натижасида Тошкент вилояти аҳолиси ва саноат корхоналари янги қувватларга эга бўлади.\n“Чирчиқ-Бўзсув трактида “Камолот” ГЭСи лойиҳавий қуввати 8,16 МВт ни ва йиллик ўртача электр энергия ишлаб чиқариш қуввати 41,87 млн.кВт.с.га тенг. Лойиҳанинг умумий қиймати 22,59 млн. АҚШ долларга тенг бўлиб, маблағнинг 13,06 мл.АҚШ долларга тенг қисми Хитой Халқ Республикаси “Эксимбанк”ининг маблағларидир. Қурилиш ишлари 2018 йилда бошланган бўлиб, “Ўзбекгидроэнергоқурилиш” АЖ томонидан олиб борилмоқда.\n2020 йилнинг1-чорагида ГЭСни ишга туширилиши режалаштирилган.\nҲозирги кунда “Чирчиқ-Бўзсув трактида “Камолот” ГЭС қурилиши” бўйича 8 577,2 млн.сўм миқдорида қурилиш-монтаж ишлари олиб борилиб 9-ойликдаги 17 146,2 млн.сўм режа кўрсаткичи 50 фоизга, йиллик 29 683,6 млн.сўм миқдордаги қурилиш-монтаж ишлари бажарилиши кутилмоқда.


8 йил аввал 2002 siyrat.uz\nИбн Исҳоқ айтди: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Маккани фатҳ қилиб, Табукдан фориғ бўлиб, Сақиф ҳам Исломни қабул қилиб, байъат қилгач, у Зотнинг олдига ҳар тарафдан араб вакиллари, элчилари кела бошлади. Араблар Қурайшга қараб туришган эди. Яъни арабларнинг етакчи қабиласи, Исмоил алайҳиссаломнинг зурриёти, Байтул-Ҳаромнинг аҳли бўлмиш бу қабила енгилиб, Исломни қабул қилгач, атрофдаги араблар ўзлари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга қарши уруш қилишга қувватлари етмаслигини англаб, Аллоҳнинг Динига тўп-тўп бўлиб кира бошлашди. Бу ҳақда Аллоҳ таоло шундай деган: «(Эй Муҳаммад алайҳиссалом,) қачон Аллоҳиинг ёрдами ва ғалаба келса; ва одамлар тўп-тўп бўлишиб Аллоҳнинг Дини (Ислом)га кираётганларини кўрсангиз; дарҳол Парвардигорингизга ҳамд айтиш билан (У Зотни ҳар қандай «шерик»лардан) покланг ва У Зотдан мағфират сўранг! Зеро, У тавбаларни Қабул қилгувчи бўлган Зотдир»(Наср сураси, 1-3-оятлар). Изоҳ: Ушбу сураи каримада мўмин-мусулмонларнинг вазифаси имконлари борича Диннинг равнақи йўлида саъй-ҳаракат қилиш эканига, ғалабани эса Ёлғиз Аллоҳ таолонинг Ўзи беришига ишора бор.\nЭсланг, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Тоифга ҳижрат қилган кунда тоифликлар у Зотни жуда ёмон кутиб олишган, диёрларидан кувиб солишган, бу ҳам етмагандай у Зотнинг ортларидан ёш болаларини, пасткашларини юбориб, у Зотни урдиришган, масхара қилдиришган эди. Ана шундай қабиҳликлар қилганлар Сақиф қабиласи эди. Мана энди улар Аллоҳнинг иродаси билан ихтиёран, чин дилдан Аллоҳнинг Динига кирдилар. Яна эсласак, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Тоифдан Маккага қайтаётганларида Зайд ибн Ҳориса у Зотга: «Уларнинг (маккаликларнинг) олдига қандай қилиб кирасиз, ахир улар Сизни ҳайдаб чиқаришди − ку?!»деган эди, шунда у зот: "Эй Зайд, шубҳасиз Аллоҳ таоло сен кўриб турган нарса учун кенгликни ва ечимини берур. Албатта, Аллоҳ Ўз Динига ёрдам бергувчи, Пайғамбарини ғолиб қилгувчидир», дедилар. Бугунга келиб содир бўлган ишлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Зайдга айтган сўзларининг тасдиғидир. Чунки ана ўша Тоиф ҳам, ўша Макка ҳам ва яна бошқа арабларнинг турли қабила ва уруғлари ҳам − барчалари Аллоҳнинг Динига тўп-тўп бўлиб кирдилар. Ўйлаб кўринг! Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дашт-сахроларни, тоғларни яёв босиб, яхши жавоб, илиқ истиқбол умидида борган қавмдан − Сақиф ва Хайба қабилаларидан бутунлай тескари жавобга, озор-азиятларга рўбарў бўлгач, у Зотнинг кўнглида, нафақат у Зотнинг балки ҳар қандай инсоннинг кўнглида интиқом олиш, ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтариш фикри туғилиши табиийдир. Лекин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак кўнгилларида Сақифга нисбатан ана шундай фикрнинг тариқчасини ҳам топа олмайсиз. У Зот Тоифни бир неча кун қамал қилдилар сўнг саҳобаларига орқага қайтишни буюрдилар. Шунда саҳобалар:«Сақифга дуоибад қилинг», дейишди. У Зот дуоибад ўрнига дуоихайр қилиб шундай дедилар:«Аллоҳим, Сақифни Ўзинг ҳидоят қилгин ва уларни мўмин ҳолда биз томон келтиргин». Аллоҳ таоло Ўз Расулининг дуосини ижобат қилиб − Сақиф вакиллари Мадинага келишгач, Абу Бакр билан Муғийра ибн Шуъба Сақифнинг Исломга киргани ва ҳидоят топганидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қаттиқ хурсанд бўлишларини билишиб, бу хушхабарни у Зотга етказишни бир-бирлари билан талашиб кетишди. У Зот Сақиф вакилларининг юзларида табассум ва икром билан қарши олдилар ва бор вақтларини уларга таълим бериш, йўл-йўриқлар кўрсатиш ва насиҳат қилиш билан ўтказдилар. Сақиф қабиласи у Зотга азиятлар етказиш билан роҳат олишларига қарамай, у Зот уларга фақат яхшиликни, ҳидоятни ва дунё-ю Охират саодатини истадилар. Ажабо! Буларнинг барчаси инсондаги у ўзи танлаган ақида йўлидаги башарий табиатми?! Йўқ, бу фақат пайғамбарлик табиатидир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам кўзлаган ягона мақсад таъсиридир. Мақсад - Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қилган даъватлари ўз самарасини бериши, Парвардигорига У Зотни рози қилган ҳолда йўлиқишларидир. Бу йўлда ҳар қандай алам, азиятлар у Зот учун арзимас ва енгилдир. Ислом шундай Диндир! У гина, адоватни билмайди, ҳеч кимга ёмонлик истамайди. Сақиф вакиллари ҳам ва яна бошқа Мадинага Исломга кириш учун келган вакиллар, элчилар ҳам Аллоҳ таоло Ўз Расулига ваъда қилган ғалаба бериш ваъдасига вафосининг яққол далилидир. Булар вакиллар қиссасидан олинган ибратлардир. Энди қуйида айни қиссадан олинадиган дарс ва аҳкомлар ҳақида сўз юритамиз: Биринчи: Элчилар ва омонлик сўровчилар билан чиройли муомалада бўлиш: Элчи билан омонлик сўровчининг орасидаги фарқ : элчи ўз қавми тарафидан вакил бўлиб келади ва бир неча кишидан иборат бўлади. Иккинчиси эса мусулмонлар диёрига фақат ўзи учун омонлик сўраб келади, ҳамда мусулмонлардан Ислом динини ўрганади. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда омонлик сўровчини чиройли қарши олишга, унинг хавфсизлигини таъминлашга, истаган пайтда тинч жойга элтиб қўйишга буюрган: «(Эй Муҳаммад алайҳис-салом,) агар мушриклардан биронтаси Сиздан ҳимоя сўраса, бас, уни ўз ҳимоянгизга олинг, токи у Аллоҳнинг Каломини эшитсин. Сўнг уни ўзи учун тинч бўлган жойга етказиб қўйинг. Бу (ҳукм) уларнинг билмайдиган қавм бўлганлари учундир»(Тавба сураси, 6-оят). Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уларга − элчи ва вакилларга нисбатан олиб борган чиройли сиёсатлари ва гўзал муомалаларидан келиб чиққан ҳолда уларга ҳам омонлик сўровчининг ҳукми жорий қилинади. Иккинчи: Одамларга бошлиқ, имом бўлишга улар ичидаги Аллоҳ таолонинг Китобини яхши биладиган киши лойикдир, шунинг учун Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Усмон ибн Абул Осни Сақифга амир қилиб тайинладилар. У Зотни Усмоннинг Қуръонни фаҳмлашга бўлган интилиши қизиқтириб қолган эди. Усмон шериклари билан Мадинада турган вақт асносида ҳамроҳлари ичида Куръонни яхши ўрганиб, исломий билимга эга бўлиб олди. Учинчи: бут-санамларни, ҳайкалларни вайрон қилиш, синдириш вожиблиги: бут, ҳайкалларни йўқ қилиш вожиб бўлиши учун уларни муқаддас тутиб, уларга ибодат қиладиган «обидлари» бўлиш шарт эмас, балки бу тўғридаги ҳукм умумий ва барча ҳолатларни ўз ичига олгандир. Яна бунга далил Расулуллоҳ соллаллоху алайҳи васалламнинг буйруқлари билан Каъба ичидаги бут, ҳайкалларнинг чиқарилиб ташланишидир. Ваҳоланки, уларга бошқа машҳур бутлар каби ибодат қилинмас эди. Демак, аввалроқ зикр қилганимиздек, ҳар қандай нав ва шаклларда ҳайкаллар ясаш, уларни ҳар қанақа мақсад билан уйда сақлаш ҳаром эканлиги яна бир бор таъкидланади. Айни йилда Расулуллоҳ соллаллоху алайҳи васалламнинг олдиларига жуда кўп вакиллар, элчилар келишган бўлиб, уларни бирма-бир зикр қилиб ўтиш ўрнига ўша вакиллардан бўлган Сақиф қабиласининг вакилларини айтиб ўтишни лозим топдик. Лекин шуни билиш керакки, барча вакиллар икки гуруҳга бўлинишган: мушриклар ва аҳли китоблар гуруҳи. Мушриклар гуруҳининг аксарияти Исломга кириб, ўз қавмларига иймон, тавҳид машъаласини олиб кетганлар. Аҳли китоблар гуруҳининг аксарияти эса ўзларининг яҳудийлик ва насронийликларига «содиқ қолишган». Нажроннинг насроний вакиллари олтмиш кишидан иборат бўлиб, улар Расулуллоҳ соллаллоху алайҳи васалламнинг ҳузурларида Ийсо алайҳиссалом ва Аллоҳнинг Ягоналиги ҳақида тортишиб, мунозара қилиб бир неча кун туришди. Мунозара охирида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уларга Аллоҳ таолонинг ушбу оятини тиловат қилдилар: «Албатта Ийсонинг (отасиз туғилишининг) мисоли Аллоҳ наздида худди Одамнинг мисоли кабидирки, уни тупроқдан яратиб, сўнгра «Бўл», деди. Бас, у (жонли одам) бўлди » (Оли Имрон сураси, 59-оят). И з о ҳ: Ривоят қилинадики, бир гуруҳ насронийлар Пайғамбар алайҳиссалом ҳузурларига келиб: «Нега сен бизнинг пайғамбаримиз Ийсони: «У ҳам бир инсон, Аллоҳнинг бандаси», деб ҳақорат қиласан! Агар у худо бўлмаганида отасиз туғилармиди?» дейишди. Шунда Одамнинг на ота, на онасиз дунёга келиши уни бандалик қилишдан тўсмагани янглиғ, Ийсонинг отасиз туғилиши ҳам унинг банда бўлишига монеъ бўлмайди, деган мазмунда юқоридаги оят нозил бўлди. (Эй Муҳаммад алайҳиссалом, бу) Парвардигорингиз томонидан бўлган Ҳақ (Сўздир). Бас, шубҳа қилгувчилардан бўлманг! Энди Сизга келган (мана шу ҳақ) маълумотдан кейин (насронийлардан) кимда-ким Сиз билан талашиб-тортишмоқчи бўлса, (ундай кимсаларга) айтинг: «Келинглар, ўғилларимизни ва ўғилларингизни, аёлларимиз ва аёлларингизнии, ўзларимизни ва ўзларингизни чорлаб-йиғайлик, сўнгра Аллоҳга тазарруъ билан илтижо қилайлик-да, ёлғончиларни Аллоҳ лаънат қилишини сўрайлик»(Оли Имрон сураси,60-61-оятлар). И з о ҳ: Мазкур оятда Муҳаммад Пайғамбарга Ийсони худо деб билувчи кимсалар агар Қуръон оятларига ишонмасалар, ёлгончиларга Аллоҳнинг лаънатини сўраб, қасам ичишликка таклиф қилиш буюрилди. Ровийларнинг айтишларича, биронта насроний келиб, қасам ичишга журъат этмаган экан.