Ёзганларим ёқди шекилли, шартнома тузишди. “Озодлик”даги чиқишларим асосан сиёсий қарашларим билан боғлиқ эди. Би-Би-Сининг ўзбек хизматида эса ҳамкор-мухбир, шарҳловчи бўлганим учун сиёсий қарашларимни чегаралашга мажбур эдим. Бу орада “Туркия” газетасининг ташқи хаб арлар бўлимида ҳам ишлардим. Ҳафтада икки марта Коч университетига бориб дарс ҳам бериб келардим.\nШунга қарамай Би-Би-Сида деярли ҳар куни битта, баъзан эса иккиталаб материалим эфирга кетарди. Соат фарқи бўлгани учун ярим тунда ҳам, тонгда ҳам материал узатишга тўғри келарди. АҚШга жўнаб кетгунимга қадар – тўрт йил ҳамкорлик қилдим. Меҳнат оғир эди. Лекин ҳузурбахш. Ҳар кун бўлмаса ҳам кун ора лондондагилардан мақтов эшитиб турардим.\nҲамид Исмоилнинг самимияти доим руҳлантирарди. Бўлимда ишлаган Дилором Иброҳим, Луиза Искандарий, Шоҳида Ёқуб ва бошқаларнинг бирор бир жойда қандайдир муҳим воқеа юз бериб, шарҳлайдиган одам топа олишмаса, “Жаҳонгир ака сиз бизнинг ўт ўчирувчимизсиз” деб, ҳазил қилиб, сим қоқишлари илҳом берарди. Уларга шу нарсадан хабарсизман демаслик учун тинмай ўқирдим ва изланардим. Анчагина ёзганларим Би-Би-Сининг бошқа хизматларига ҳам “ўтиб” кетган. Хабарлардан олдин юрганим учун Ҳамид Исмоилнинг ширали сўзларини кўп эшитганман.\nМасалан, бир куни икки туркияликни Саудия Арбистонида ўлимга ҳукм қилишди. Бу ҳақда хабар тайёрлаб, воқеага Туркия ҳукумати бефарқ қарамаслиги, бу ҳатто икки мамлакат муносабатларини жуда ёмон нуқтага олиб бориши, Саудия Арабистони уларни барибир озод этажагини ҳам шарҳ сифатида илова қилгандим. Материал эфирга кетди.\nОрадан бир неча кун ўтиб, Туркия ва Саудия орасида шу масалада келишмовчилик бошланди. Анқара керак бўлса, Саудия Арабистонига нисбатан энг кескин чораларни кўришга ҳозир эканини билдирди. Саудия ортга чекинди ва маҳбусларни озод этди. Воқеа дунё матбуотида, жумладан Би-Би-Сида ҳам бош мавзуга айланди.\nШунда Ўзбек хизмати бу ҳақда бир неча кун олдин материал бергани ўртага чиқди. Ўшанда Би-Би-Сининг бир нечта хизматларига суҳбат беришга тўғри келганди. Шундай воқеалар бир неча марта бўлган.\nХуллас, Би-Би-Си Ўзбек хизматидаги тўрт йиллик фаолиятим журналистлик тарихимда энг лаззатли саҳифалардир дея оламан.\nЯна бир воқеани албатта айтишим ва Би-Би-Сига раҳмат дейишим керак. “Америка овози”да ишлардим. Опаларим ва синглимни қамашди. Ўшанда Би-Би-Си Ўзбек хизматининг истеъдодли журналисти Паҳлавон Содиқ битта савол билан Самарқанд вилоят ички ишлар бошқармаси бошлиғини “тўрга туширган”ди. Генералнинг иқрори туфайли АҚШ Тошкентга босим қилиб, опаларим ва синглим озод этилгандилар. Журналистнинг мана шундай қудратли кучи ҳам мавжуд!\n33. ОҚ УЙ\nМеҳмон кулгандек қаради-да:\nУнга Американи ҳали яхши билмаганимда юз берган бир воқеани айтиб бердим.\nБу хабарни кечикиб олишгани учун биринчи бўлиб бермади деб ўйладим ва телевизор олдидан жилмадим.\nҲайрон эдим. Худди ҳайронлигимни билгандек, Си-Эн-Эн (CNN) ўша жойдан жонли кўрсатув бошлаб юборди. Кўчаларга миллий гвардиянинг аскарлари олиб чиқилган ва улар қалқонларини пеш қилиб, оломонни бурчакларга сиқиб бормоқдалар. Ҳарбий машиналардан ўқдай отиладиган сув билан одамларни қулата бошлатишди. Исёнчилар ҳам бас келишмасди.\nКейин ҳам бу воқеа ҳақида президент ёки Оқ уй номидан сўз айтилмади. Ҳукуматнинг шошилинч мажлислари ўтказилмади. Бирор киши ишдан бўшатилмади. Таниқли шоир чиқиб, бу итваччаларнинг бошини сапчадек узиб ташланг, деб миршаббошига дарс бермади. Ёзувчилар халққа мурожаат қилишмади. Газеталарда огоҳликка даъват ҳақида мақолалар ҳам кўринмади. Ҳамма жойда қўзғолончиларни қоралаш кампанияси бошланиб кетмади.\nҲукумат исён қилган бу ёшларнинг қариндош уруғларига босим ўтказса керак деб ўйлагандим, қаёқда, ҳукуматнинг бу масала билан иши ҳам йўқ эди. Ҳатто маҳаллий ҳукумат ҳам масалани ҳуқуқ соҳасига ҳавола қилиб, шаҳар тозалаш билан овора.\nОқ уйнинг биноси баланд бўлмагани билан қадди, мавқеи, обрўйи баланд. Балки бу баландликнинг сири ҳам ҳаммма ваколатни ўз гарданига олмаганидадир?!\nБир куни у Оқ уйнинг собиқ матбуот котибини “бўйра устига” чақирди. Даҳанаки жанг бошланди׃\n-Гап Буш ҳақида эмас, ундан ҳам катта нарсалар бор, Америка бор, Америка халқи бор. Демократия, сўз эркинлиги Бушдан анча ва анча юқорида. Мен ана шу қадриятларга хизмат қилиш учун қўлимга қалам олдим.\n-Сен Бушни Ироқ уруши, Катрина фалокати, Оқ уйдан рақиблари ҳақидаги махфий маълумотлар матбуотга сизиши ва бошқа масалаларда халқни алдади, деб айблаб, унинг сўл қанотдаги душманларига озуқа бердинг. Улар сени ишлатмоқдалар, буни биласанми?\nГап қандай китоб борасида деб сўрашингиз табиий. Бу Америка президент Бушнинг собиқ матбуот котиби Скотт Маклелланнинг “Нима бўлганди. Бушнинг Оқ уйидаги ҳаёти ва Вашингтондаги алдов маданияти” деб номланган китоби ҳақида.\nЧунки мансабдаги президент ҳақида алдовлар билан мақтаб китоб ёзиш халққа нисбатан хоинликдир! Унинг кирдикорлари ҳақида у ҳали мансабда бўлганида китоб ёзиш эса қаҳрамонлик!\nБизнинг авлод энг кўп эшитган ном-Кеннеди. 1963 йилнинг 22 ноябрида Техасда суиқасд қурбони бўлган АҚШнинг 35-президенти Жон Кеннеди ҳақида жуда кўп ёзилган ва жуда кўп гапирилган. Сабаби у америкаликлар севган президентлардан бири ва ҳалига қадар ўлими ортидаги сирлар очилган эмас. Қамалганлар бор, тахминлар бор, ҳужжатлар тиқилиб кетган, ўнлаб филмлар қилинган ва юзлаб китоблар ёзилга н – лекин ҳақиқат очилмаган.\nКеннеди Америка католикларидан чиққан биринчи президент. Унинг ирланд авлодлари учун Америкада оёққа туриш осон бўлмаган. Ирландлар ички курашлар гирдобидан чиқиб, бугун Американинг катта кучига айланишган. Биргина Кеннедилар оиласининг ўзини Американинг тўртта устунидан бири деса муболаға бўлмайди.\nАҚШда таълим тизимини ислоҳ қилишда етакчи рол ўйнаган бу сенатор кейинги пайтда рак касалига қарши катта кампания бошлатган эди. Тақдирнинг ўйинини қарангки, унинг ўзи мия ракига билан оламдан ўтди.\nБу оила мансублари ҳар икки партиянинг ҳам “танкларига” айланган.\nГенерал бўлишни орзу қилмаган аскар аскар эмас, деган гап бор. Албатта бу бўрттирилган ибора. Лекин Жон Маккейн (John McCain) учун эмас. Ёши етмишдан ошганига қарамай қайта-қайта президентлик учун сайловга кирган бу сенатор барибир Бош қўмондон бўлолмади.\nУ асли ҳарбий учувчи бўлган. Ветнам уруши пайтида энг жанговар ҳужумчилардан бири бўлганига қарамай учқичи уриб туширилган ва оғир ярадор ҳолида асирга олинган.\nТақдир тақозоси билан бир неча марта бу сенатор билан юзма-юз келдим. Ҳар сафарги учрашувдан кейин кўнглимдан кечгани – бу одамнинг фитрати ҳарбийлигича қолган ва сенаторлик даврида ҳам ўзгармаган, деган ўй бўлган.\nМаккейн 2000 йили Бушга рақиб бўлганди. Рақобат жуда кучли эди ва Буш унинг ҳарбий тарихини савол остига қўйишгача етиб борганди. У ҳам Бушни ҳарбий учувчиликда лаёқатсиз бўлган дея камситганди.\nКечаги икки рақибнинг яқинлиги шу даражага етиб бордики, 2004 йилги сайловда ҳам у Бушни қўллади. Яъни Бош қўмондоннинг садоқатли капитани вазифасини бажарди.\nБушнинг муддати битаркан у яна сайловга кирди.\nАна шундай сиёсат майдонида оғир тўпга айланган одамни 2005 йил Тошкентда ҳеч ким қабул қилмай, шармандали тарзда чиқариб юборишганди. Бу унга жуда алам қилган ва буни Ўзбекистон бўйича берган баёнотларида ҳам кўриш мумкин.\nАгар у сайланганда Америка тарихида Ўзбекистоннинг ички вазиятини бевосита биладиган ва Тошкентда қабул қилинмасдан таҳқирланган ҳамда бу режимнинг кетишини бевосита истаган илк президент бўларди.\nЛекин Америкада ва умуман хорижда яшаган антикаримовчиларнинг аксарияти уни қўлламадилар, балки Барак Обама учун “ура-ура” қилдилар.\n2008 йилнинг 4 март куни АҚШ президенти Жорж Буш (George Bush) ва вице-президент Дик Чейни(Dick Cheney)ни “Конституцияга қарши жиноят қилганликлари” учун қамоққа олиш борасида Вермонт штатининг икки шаҳарчаси – Браттлеборо и Малборода сайлов ўтказилганди.\nҚани Ўзбекистонда бирор депутат бу масалани кўтарсин-чи? Ёки бир шаҳар кенгаши шундай қарор олсин-чи?\nДемак, Америкадан ва америкаликлардан ўрганадиган кўп нарса бор.\nПрезидент Буш ва хотини, собиқ президент Билл Клинтон ва умр йўлдоши, Оқ уйни эгаллашга даъвогарлар – Барак Омаба ва Жон Маккейн, демократлару республикачилар, мустақиллару яшиллар, хуллас ҳамма сиёсатчиларни битта воқеа бирданига бирлаштирди.\nТим Рассертнинг ҳафта сўнгида эфирга узатиладиган “Танишинг, Матбуот” (Meet the Press) деган дастурини кўрардим ва Тим Рассерт мен энг қойил қоладиган, энг ҳурмат қиладиган журналист эди. У ўзи ишлайдиган телекомпаниянинг сиёсатидан юқори тура оладиган, унча-бунча қарашга тобе бўлмайдиган шахс эди.\nУни жонсиз рақамларни тилга киритадиган, рақамлар жозибасини кашф қилган журналист деб билардим. Ҳеч ким рақамларни унинг каби маъноли тарзда таҳлил қила олмасди. У рақамларнинг “юрагини” кўра биладиган қобилиятга соҳиб эди.\nТим Рассерт ким билан мулоқот қилишни билар, уни салмоқли саволлар билан тентиратиб қўйишга йўл топа олар, ҳар қандай сиёсатчининг кимлигини бир нечта савол билан очабилар қобилиятга эга, жуда ақлли журналист эди.\nУнинг тўсатан ўлиб қолганига асли ишона олмасдим, жуда хафа бўлдим. Худди Америка ҳувиллаб қолгандек туюлди.\nБир оздан кейин англадимки, фақат камина эмас, бутун Америка хафа экан. Бу энди мени ҳайратга солди.\nҚaндай нашр бўлмасин, Оқ уйда ўз мухбирини сақлаши мумкин ёки бу ердаги ҳар қандай анжуманга истаган одамини юбора оларди. Аммо 2001 йилнинг сентябридаги террор ҳужуми дунёнинг аравасини бошқа йўлга солгани каби бу масалада ҳам ўзгариш қилди.\nБугунга келиб ана шу зиёфат кечаси аския оқшомига айланган. Ҳар йилнинг баҳорида ўтадиган бу кечада минглаб мухбирлар ва таклиф қилинган меҳмонлар билан бирга Президент ҳам оиласи билан қатнашади. Бир қанча телеканаллар бу аския анжуманини жонли тарзда олиб кўрсатадилар.\nДастлаб Бил Клинтон қатнашган аския оқшомини кўргандим. Қараб турсам, Президент ўз камчиликлари устидан кулиб, ўзини ўзи аския қилмоқда. Яъни бугунга қадар мухбирлар унга эслатиб, танқид қилган нуқталарини у энди ҳажв билан мухбирларга эслатмоқда.\nШундан кейин ҳар йили томоша қиладиган бўлдим. Бушнинг хотини чиқиб, эрининг камчиликлари устидан кулгани, уни аския қилгани ҳам бу анаъна тарихида янги саҳифа очганди.\nБуш ўзини масхара қилган умр йўлдоши ва вице-президентнинг камчиликлари устидан куларкан, сайлов кампаниясини ҳам четда қолдирмади.\nБарак Обама эса аскиячиларнинг “учига чиққани”.\nЭнди тасаввур қилинг, ўзбек Президенти халқнинг олдида минбарга чиқиб, ўзининг пўстагини қоқди – “Жинни бўлибди” деймиз. Кейин қизиқчи чиқиб, Президентни “қизартириб-бўзартиб” юборди. “Жонидан тўйибди” деймиз ва хато қилмаган бўламиз.\nМенимча, минтақа Оқ уйнинг манфаатлари доирасига тушмаган, холос. Агар тушганда эди, бирор натижага эриша олмаган Афғонистондаги каби Ўрта Осиёни ҳам назардан чета қолдирмас эди.\nИқтисод ва хавфсизлик стратегик манфаатлар доирасининг асосий чизиқларидир. Ички ва ташқи сиёсат ана шу доира чизиғига қадалган ўқлар ва қолган тактик манфаатлар ҳам шундан туғилади. Демократия эса бу манфаатларнинг замини. Бу замин бўлмаса балки манфаатлар ҳам бошқача бўлиши мумкин, диктатуралардаги каби.\nЎрта Осиёнинг баъзи нуқталари Оқ уйнинг манфаатлари доирасига яқинлашмоқда. Хусусан, Қозоғистон ва Туркманистон. Бу ҳам қайси бир бой ёки бойларнинг истаги билан эмас, балки Америка халқининг эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда.\nКатта оғасиз юришни эплолмайдиган бўлиб қолганларни энди турк оғага тоширсак поезд юриб кетади деб ўйлашди. Аммо Туркия бу ишни уддалай олмади. Гарчи ҳамма жиҳатдан яқин бўлишига қарамай Анқара Ўрта Осиёни тушуна билмади.\nАввалига ҳукуматларни қўллаб, туркий давлатлар бирлигини тузмоқчи бўлди. Кўрдики, коммунист раҳбарлардан иш чиқмайди. Мухолифатга қўл узатиб кўрди. Энди коммунист раҳбарларнинг жаҳли чиқди. Бошқа йўлларни синади. Масалан, Сулаймон Демирал Тошкентнинг қўлтиғига кириш учун бир неча кишининг қўлига қурол тутқазиб, Туркияда очиқ машқлардан ўтказиб, буни филмга тушириб, Тошкентга олиб борди ва мухолифатингиз давлат тўнтариши қилмоқчи дея дўст кўринди, вақтинча оға бўлиб юрди.\nАммо бунақа ўйинларнинг пардасини йиртишга уста Тошкент Анқарани онасининг орқасидан тентираган бузоқ ҳолига туширди. Бугунга қадар ҳам Анқара Тошкентни тушуна олган эмас. Чунки аслида ўзи ўзини тушуна оладиган даражада эмас׃ ички ўйинлар гирдобида доим.\nАҚШ Марказий Осиё тақдирини Анқарага ташлаб қўйиб, катта хато қилган эди. Бу минтақа 2001 йилдан кейин манфаат доирасига яқинлашиб қолишини тахмин қилмаган-да!\nЭнди Оқ уйнингбошини оғритган масала терроризм масаласидир. Бошқача айтганда, радикал исломий гуруҳларнинг таҳликаси.\n2001 йилдан кейин Ўзбекистон худди ана шу масалада Оқ уй манфаатлари доирасига тушди. Оқ уйда Ўзбекистон асосан ана шу масалада эсланади, холос. Бу борада Оқ уйдагиларда аниқ фикр шаклланиб бўлган. Улар Ўзбекистондаги мавжуд радикал гуруҳларни уддалай оладиган демократик куч йўқ деб ҳисоблайдилар. Яъни ҳокимиятни қўлга олиб, бошқарадиган алтернатив кучлар – демократик сиёсий куч сифатида шаклланмаган.\nОқ уй Ўзбекистон билан жиддий шуғулланиши, Ўзбекистонни биринчи галдаги масала деб билиш учун ё унинг манфаатлар доирасида ўзгариш юз бериши керак ёки Ўзбекистон фавқулодда бир йўл билан Оқ уйнинг манфаатлар доирасига кириб қолиши лозим.\nАна шу эркинликдан фойдаланиб янги президентимизнинг (шу мамлакатда доимий яшаганимдан кейин президентимиз дейишга ҳақлиман-ЖМ) даври хатолар билан бошланганини айтмоқчиман.\nЭнди президентнинг биринчи кундаги қилган ишларидан хато деб ҳисоблаганим ҳақида. Аввалдан айтиб қўяй, бу одим жуда кўпчиликка ёқди ва Обамани сайлов олдидан айтган сўзини бажараётганликда мақташга ҳам асос бўлди. Лекин каминага ёқмади.\nҲали бундан икки йил аввал президент Бушнинг матбуот котиби Тони Снов вазифасидан истеъфо берди. У олган маоши боласини ўқитишга ва ўзини даволашга етмаётганини, шунинг учун бошқа иш қилишга қарор берганини айтди. Орадан кўп ўтмай бу 54 ёшлик журналист оғир касалликдан вафот этди.\nЯхши иш биладиган одамга ҳамма жойда эҳтиёж бор. Шунинг учун ҳам хусусий секторда бундайларнинг бир йиллик маошлари миллионлар билан ўлчанади. Шундай экан, агар Президент яхши маслаҳатчини истаса унга яхши ҳақ бериши ҳам керак. Акс тақдирда у вақтини Бош қўмондон ва Америка учун эмас, ўзи учун сарфлашга мажбур бўлади.\nОбама бу ҳаракатини ахлоқий жиҳатдан ҳар қанча оқлаши ва кўпчилик буни дастаклаши мумкин. Лекин қўшилмадим. Бунинг ўрнига энг ақлли, иш биладиган кишиларни маслаҳатчиликка олиб, “сен фақат ишни ўйла, пул керак бўлса мана мен бераман, ўзингни мамлакатга бағишла” деса, балки ҳафталаб Яқин Шарқда қолиб кетадиган маслаҳатчиси оила ташвишларини эмас, дунё келажагини ўйлармиди?\nХуллас, нима бўлганда ҳам Американинг ва дунёнинг келажаги нуқтаи назаридан бу шунчаки популистик одим ва хато.\nҚани эди Ўзбекистонда яшаётган бир киши ҳам президент ҳақида ана шундай очиқ ёза олса?!\nШундай кунлар келармикан? Қийинга ўхшаб кўринмоқда.\nПрезидент бўламан деганларини танқид қилсангиз балога қоласиз-ку, ҳалики президентни!\nСайловларда барча штатларнинг манфаатлари четда қолмаслиги назарда тутилиб, 1845 йилда Вакиллар кенгаши (Electoral college) деган тизим жорий этилган. Сайлов куни номзодларга овоз бериш билан бирга ҳар штатдан вакиллар танланади. Ана шу вакиллар ўз штатларида кимга кўп овоз берилганидан келиб чиқиб, ким президент бўлишига қарор берадилар. Албатта, тарихда ўз штатига, сайловчиларига хиёнат қилганлар ҳам яккам-дуккам бўлган, аммо уларнинг сиёсий келажаги шу жойда битган. Бугунга келиб бундайлар учун махсус жазо ҳам жорий этилган.\n2003 йилнинг ёз кунлари. Конгресс билан Оқ уй орасидаги кенгликда “Регистон майдони” пайдо бўлди. Бир томонда “Шердор”, унинг қаршисида “Улуғбек” ва ўртада “Тиллакори”…\nАлбатта, бу Самарқанддаги Регистоннинг макети эди. Аммо баландлиги ва кенглиги ҳақиқий Регистоннинг ярмидан зиёдроқ.\nВашингтонда қўлбола ясалган “Регистон” ҳовлисида саҳна қилинган ва ўртада Жўрабек Набиев куйламоқда. “Фарғона тонг отгунча”ни тинглаб бўлишимиз билан созандалардан бири ўрнидан туриб׃\n-Ассалому алайкум Жаҳонгир ака,-деб олдимга келди.-Худонинг қудратидан айланай, сизни қандай топаман деб ўйлаб тургандим, ўзингиз келиб қолдингиз.\nТанимадим. Буни ўзи ҳам сезди, шекилли׃\n-Соат Мусаев тоғам бўладилар, сизга салом айтиб юбордилар ва “ИАК” деган китобингиздан бир нусха истадилар. Элбек тоғамни ҳам танийсиз?\n-Албатта, у киши билан бирга ишлаганмиз…\n-Китобингизда тоғам ҳақларида ҳам ёзган экансиз, у киши ўқиб кўрмоқчилар.\nЭлбек ака инсон сифатида ажойиб одам, аммо баъзи фаолиятлари китобимда танқидга учраган. Соат ака билан эса, “Тошкент ҳақиқати” газетасида бирга ишлаганмиз. Жуда маданиятли ва ақлли журналист эди.\nХуллас, бу одам дуторчи Абдураҳим Ҳамидов экан. У АҚШнинг ”Смитсониан институти” ва халқаро Оғахон фонди биргаликда уюштирган “Ипак йўли фестивали”га келибди. Бу фестивалга шунчаки одамларни олиб келишмайди. Фавқулодда бир томони бор ва ўз соҳасининг дунёдаги билимдонлари диққатига тушган киши бўлиши керак.\nБироз гаплашиб, унинг мусиқа тарихи ва бугунги вазият ҳақидаги фикрлари соғломлиги, соҳасининг устаси эканлигини англаб оласиз.\nЎша кун кечқурун афғонистонлик ўзбеклардан бири меҳмонга чақирди. Борсак, Жўрабек Набиев ва Абдураҳим Ҳамидовни ҳам даъват этган экан. Бир неча соат суҳбат, мусиқа ва қўшиқ тинмади. Тошкентга кўчиб ўтган Жўрабек Набиевнинг ҳам дардлари дилига сиғмай турган экан. Унинг Ўзбекистон ва Тожикистон орасида сунъий равишда пайдо қилинган душманлик ҳақидаги фикрлари, айниқса, кишини ўйлантириб қўярди.\nЭртасига уларнинг иккаласини “Америка овози”га даъват этиб, суҳбатлар ёзиб олдим. Кечқурун эса, меҳмондорчиликни бизнинг уйимизда давом эттирдик. Ана шу қисқа вақтда амин бўлдимки, Абдураҳим Ҳамидов сиёсий қарашлари ўзгачалигидан ташқари фавқулодда талантли дуторчи экан.\nУ дуторнинг торларини шундай йиғлатадики, кўзингиз ёшларга ҳокимлик қилолмай қолади. Ўзбекистондан чиқиб кетганида беш ёшда бўлган эгиз фарзандларим ҳам бу одамнинг икки симдан симфония яратишини кўриб, анча вақт ҳаяжонланиб, фахрланиб юришди.\nБундай пайтда ўзбекдан шундай истеъдодли мусиқачилар чиққанига қувониб кетасиз.\nАбдураҳим ака Тошкент Косерваториясида дарс бераётгани учун ҳам у билан бугунги санъат ва унинг муаммолари ҳақида истаган қадар гаплашиш мумкин эди.\nУнга озгина ҳадя олгандик, кетар пайти қўлига берар эканман׃\n-Ака, ҳақиқий санъаткор хор бўлди. Биз ҳадя ҳам олиб келолмадик,-деди у.\n-Сизнинг мусиқангиз буюк ҳадя, уни тингламоқ, ундан ҳузурланмоқнинг баҳоси борми? Сиз фарзандларимиз дилига мусиқани бир умрга муҳрладингиз,-дедим.\nАна шундай гаплар билан ўзбекчасига бир-биримизни овутиб хайрлашдик. Орадан икки йил ўтиб, бир кун телефоним жиринглаб қолди׃\nБориб, уни уйга бошлаб келдим. У каминага деб тўн олиб келган экан. Тўн учун қуллуқ қилдим. Кетар чоғи у олти ойга виза олиб келгани ва ёш йигитлар билан бирга туриб қурилиш, ошхоналарда хизматкорлик қилиш ниятини айтди.\nУнга вақтинчалик виза билан келиб, ноқонуний ишлар қилиш хавфли эканлигини тушунтирган бўлдим.\nҚолаверса, унинг бармоқлари бетон қўпориш эмас, танбур чертиши лозимлиги ҳақида гаплашдик. У шароит қийинлигидан сўз очди. Санъаткор хор бўлганини айтди. Меҳмон қилиб, кузатиб қолдик. Кейинги йил эшитсам у яна келган ва Вашингтон, Балтимор, Ню Йорк орасида юрган экан. Қидириб тополмадим.\n2006 йилнинг Май ойи. Телефонимга “Бу қамоқдан, қабул қиласизми? деган овоз келди.\nОлсам, Абдураҳим ака׃\n-Мен яна Америкага келгандим, бу сафар ҳукуматдагилар билан келишмай қолдик. Уларга қарши бир-икки қаттиқроқ гаплар айтгандим, қувғинга олишди, қочиб келдим, лекин аэропортда ушлашди ва депортация қиладиган жойга олиб келди. Агар жўнатиб юборса, Ўзбекистонда қамаб қўяди, саломатлигим яхши эмас, биласизку?-деди.\nҲақиқатдан ҳам охирги кўрганимда у шимининг белини икки марта қатлаб олганди.\n-Қисқа вақтда 20 килограммга озиб кетдим, қандим борга ўхшайди,-деди.\nАдвокат топиб, ҳукумат идораларига боғландик ва депортацияни тўхтатдик. Ҳукуматга кафолат хати ёзиб бердим. У қамоқдан чиқди. Телефонлашдик. Кейин ишини суд кўрди. Бошқалардан ҳам хатлар олибди. Бошпана беришди.\nКутилмаганда Абдураҳим ака 61 ёшида оламдан ўтди. Жуда хафа бўлдим. Ўзбекнинг бир истеъдодли фарзанди энди яхши кунларга етаман деганда оламни тарк этди.\nМеҳмон нима десин? “Уйимда еганим ўзбек таомлари, сизнинг уйингизда ҳам айниси, яна мени ўзбек ресторанига олиб борасизми?” десинми? Бундай пайтда бир нима дейиш мушкул, мезбоннинг кўнглига қаралади. У индамай рози бўлди.\nЙўлга тушдик. Кошки яқин бўлса? Йўл юрсак ҳам мўл юриб, бир неча соат деганда бошқа бир шаҳарга етиб келдик.\nБитта бурчакда кичкинагина бинонинг пештоқига “Чойхона” деб ёзилган. Меҳмон ҳайрон эди. Наҳотки, шунча йўлни шунинг учун босиб ўтдик? Лекин ҳазил-ҳузул билан гапнинг учини чиқарса ҳам менинг дилимни оғритмаслик учунми тилини тишларди. Чойхона кичкина бўлсада виж-виж одам. Овқат буюриш навбати келганда маълум бўлдики, биз анча кеч қолибмиз ва ресторанда қозоннинг таги кўрина бошлаган экан.\n-Ҳозир… бир зум… сўраб кўрайчи…\nБу “тамом бўлибди” дейишдан олдин ишлатиладиган ибора. Орадан бир зум ўтмай бу ибора ишлатилди ҳам.\nХуллас, зиёфат бир икки сих шашликдан нарига ўтмади. Ярим тунда йўлга чиқдик. Уйга етиб келганимизда тун тунаб қолганди, биз ҳам ухлашга қарор бердик.\nБалки меҳмон нимага бунча йўлга бориб-келганимизнинг жумбоғини ечолмай ухлаб қолгандир?\nМен эса Америкадай олис бир ўлкада “Чойхона” деган сўз балки ўлаётган соғинчни тирилтирармикан, деб борганимизни англата олмаганимни ўйлайвериб ухлай олмадим.\nДарвоқе, соғинч ҳам ўладими?\nҲа, ўлар экан. Мен буни биздан олдин хорижга чиққанлардан эшитиб, ажабланардим. Энди ўзим ҳам сезаяпман. Ўзбекистонни тарк этганимга 20 йилан ошди. Йиллар кемирувчи… Бугун гапларимга ажабланганлар бир кун келиб Ўзбекистонни соғинмай қолаяпман, дея ташвишга тушишлари мумкин…\nДўстларни соғинардим олдин. Ҳозир дўстлар ҳам, қариндошлар ҳам шу ерда ёки келиб-кетишмоқда.\nСуҳбатларни, баҳсларни соғинардим. Ҳар бир кун суҳбатлардан, ҳар бир кун баҳслардан иборат бўлиб қолди.\nБаъзан замонавий ўзбек филмларига назар ташлайман. Жуда примитив. Бир аср ортда қолиб кетган каби. Сунъий ва кулгили. Ҳаёт бошқа, филм бошқа. Гаплар ҳам, ижро ҳам кулгили туюлади.\nЎзбекча китоблар, газеталар, ТВ, радио… Ўзбекистонники Совет давридагидан ҳам хароб. Бу ердаги ташкил этилган ТВ, Радио кабисини у ерда тополмайсиз.\nТўйларни соғинардим… Ню Йоркда ўзбеклар шунчалик кўпайдики, ўзбек тили Бруклин ва Кувинсда рус тилидан кейин иккинчи “давлат тили”га айланиб қолай деди. Ҳафтада бўлмасада ойда икки марта тўй бор…\nБу ерда тўйхоналардан қабристонларча пайдо бўлиб бўлди…\nДунё кезаверсангиз, Ўзбекистондаги биноларнинг дилингизга кўмилган салобатини ҳам йўқотар экансиз…\nЙиллар ўтгани сайин бу туйғунинг ҳукмронлиги кучаймоқда. Бу мени қўрқувга солмоқда. Ўзбекистонга бориб яшай олмай, қайтиб келаётганларни кўраяпман… Бу яна ҳам аянчли.\nКелган одамнинг кетгиси йўқ. Раҳматли амакимнинг 70 ёшли қизи Хосият опам “гринкард” ютиб, бу ерда яшаётган ўғлиникига бир ойга келиб, олти ой кетолмадилар… Ҳозир яна қайтиб келмоқчи эканлар…\nБу ерда миршаблар пора сўраб сизни таҳқирламайди… Ўзингиз қоидани, қонунни бузмасангиз уларнинг сиз билан ишлари йўқ.\nБу ерда суднинг остонасида адолат истаб ойларни йилларга уламайсиз…\nГап-гаштакнинг ҳам ками йўқ. Ўзбек ресторанларию дўконларининг саноғига етмай қолаяпмиз.\nЎзбекистондаги ҳар қандай таом, ҳар қандай мева-чеванинг турфасини қишин ёзин топасиз бу ерда. Ҳатто дарахтнинг устида қуриб қоладиган “Жопазак” ўригининг туршаги, Боғизоғоннинг қуритилган қовуни, Тошканнинг қази-қартаси, Сурхонда пишириб жўнатилган “Тандир”, Варганза анори, Боғибаланд анжири…хуллас, Ўзбекистонда нима етиштирилса, нима ишлаб чиқарилса, энг сифатлиси шу ерда…\nМен бўлсам “Чойхона” соғинчни тирилтирар деб овораю-совора бўлиб, ҳатто дўстимни ҳам у ерга олиб борибман. Аслида соғинч кушандаларидан бирини зиёрат этибмиз.\nШуларнинг ҳаммасига қарамасдан Ўзбекистонга боргим келади. Аммо йўллар берк. Ўзбекистон мени соғинмай қўйган..\nАна шу ҳақда ёзиб ўтиргандим, бир танишим сим қоқди. Қиз кўрибди. Исмини эса Соғинч деб қўйибди. Тасодифни қаранг! Бу дунёнинг сирларини тушунмай ўтиб кетамиз, шекилли?\nБалки хорижда туғилган фарзандига Соғинч деб исм бераркан танишим ҳам соғинчни соғина бошладимикан ёки соғинчни унутмайин, деб биринчи фарзандига шундай ном бердимикан?\nБалки соғинч сели остида қолдими у?\nБу саволлар хаёлимдан ғувиллаб ўтар экан унга:\n-Соғинчни умри билан берган бўлсин, умри узоқ, ризқи фароқ бўлсин,-дедим.\nДaн Браунниг “Йўқолган символ” деган китобини варақладим. Жуда қизиқ ёзилган ва унинг олдинги асарлари каби бу ҳам баҳс-мунозаралар уйғотди. Фақат сирли масонларгина эмас, ҳатто ҳукумат ҳам бу мунозара ичида. Жумладан, биринчи бўлиб, АҚШ Марказий Разведка бошқармаси баҳсга қўшилди, лекин китобдаги фактларни рад этмади.\nЗотан китоб шу идорнинг асрори билан бошланади׃\n“1991йилда бир ҳужжат МРБ сейфига қулфланди. Ҳужжат ҳали ҳам ўша ерда. Унинг сирли матнида номаълум ер ости жойи ҳақида гап боради. Ҳужжатда жумладан, шундай ибора бор׃ Бу нарса ўша орада кўмилган…” .\nБу сатрларни автограф ўрнида берган муаллиф ўқувчини бир зумда китобнинг ичига бошлаб кетади.\nАҚШда ҳар кимнинг ўзи бориб турадиган ёки ўзи аъзо бўлган дўкони бўлади. Биз Костко (Costco) деган дўконга аъзомиз. Ҳамма нарсани шу дўкондан оламиз. Кийим кечакдан озиқ-овқатга қадар. Машинанинг бензинидан балонларигача. Уйнинг томидан гаражнинг эшигигача… хуллас нима истасангиз бор. Ҳам сифатли, ҳам нархи ёмон эмас. Фақат аъзолик бадали тўлаб турасиз. У қадар кўп эмас. Уни ҳам харид миқдорига қараб қайтиб беради. “Йўқолган символ” китобини ҳам шу дўкондан олдим. Олдиму ўша жойнинг ўзида ўқишга бошладим.\nКитобдан бошимни кўтарганимда Аҳмаджон Мухторов ёдимга тушди. У киши Самарқанд вилоят газетасининг муҳаррири эди.\nБу улуғ зот ҳақида журналист Абулфайз Баротов ва ёзувчи Абулқосим Мамарасулов жуда кўп нарсаларни ёзгандилар.\nАҳмаджон ака кунига 16-17 соат мақола ёзарди ва таҳрир қиларди, кейин қайта-қайта ўқиб ҳам берарди. Ана шу ишнинг орасида тинмай китоб ҳам ўқирди. Ҳатто ярим тунда уйига қайтаётганда ёки саҳарлаб ишга келаётганда ҳам машинада қўлида китоб бўларди.\nБир куни хонасига кирсам, одатдагидек китоб ўқимоқда. Китобни маълум бир жойга етказишини кутмоқчи эдим. У киши ўқиётган саҳифасида битта бармоғини сақлаб, китобни ёпган бўлдида, менга қаради ва׃\n-Йўқ,-деб жавоб қилдим.\n-Унда ҳозир қайси китобни ўқияпсиз?\nШу яқинда Анатол Франснинг “Пингвинлар ороли” китобини ўқиб битирганимни айтдим.\n-Жак Анатол Франсуа Тибо…\n-Бу ана у Горкийнинг танқидига учраган ёзувчи эмасми?\n-Китоб нима ҳақида?\n-Буржуа инқилоблари ҳақида сатирик тилда ёзилган асар. Дунёга фалсафий назар билан қарашни ўргатадиган китоб…\nЭртасига эрталаб Аҳмаджон ака хонамга кириб келди ва қўлидаги китобни столим устига қўйди׃\n-Мен битирдим. Навбат сизга.\nКитоб япон ёзувчиси Ватанабенинг “Иссиқ ёмғир” деган асари.\nКейинги кун Аҳмаджон ака яна хонамга кириб келди׃\n-Эллик саҳифасини битирдим.\n-Бунақасига кетмайди. Китобни бугун қайтаришингиз керак эди. Бўпти, эртага оларман,-деб чиқиб кетди.\nЭртасига у киши кириб келганда китобни ўқиб битирганимни айтиб, қайтиб бердим. У киши эса׃\n-Буни ўқиб чиқдим. Кучли китоб экан,-деди Анатол Франснинг китобини кўрсатиб.-Энди Банопартнинг пўстагини қоққан китобини ҳам ўқимоқчиман…\nҚани эди раҳматли “Йўқолган символ”ни ҳам ўқишга қадар етганда…\n1982 йилда танқидий мақолларим, фелъетонларим СССР Журналистлар уюшмасининг мукофотини олди. Ғолибларни Авропа сафарига йўллашди. Бир ой давомида Полша, Чехославакия, Можаристон, Олмонияни кездик. Олмониянинг Веймар шаҳрида Бухенвалд концлагерига бордик. Ҳитлер бу ерда қарийб олтмиш минг одамни сақлаган экан. Ўша кунлардан икки “нуқта” ёдимда қолган.\nБиринчиси, Ҳитлер концлагерларда Б-52 газини қўлланиб, одамларни ўлдирганини айтишганди. Ўша пайтда Ўзбекистонда айни газ ғўзанинг баргини тушириши учун дефолиант сифатида осмондан сепиларди. Бу пайтда касалахоналар сариқ касалидан азият чеканлар билан тўлиб кетарди.\nКамина кейинчалик депутат бўлиб сайланган Жомбой туманида оналарнинг 52 фойизи шу касалликка учраганди. Сайлов арафсида масалани Москвага қадар олиб чиққандик. Марказий телевидениеда менинг ҳам иштирокимда махсус кўрсатув берилганди. СССР халқ депутатларининг дастаги билангина бу газни қишлоқ хўжалигида қўлланиш таъқиқланганди.\nЛекин “мустақиллик шарофати” – таъқиқ ўз кучини йўқотган ва кейинчалик яна қўлланила бошлабди.\nЁдимда қолган иккинчи “нуқта” шуки, Бухенвалд 1958 йилда музей ҳолига келтирилганда бир кекса одам келиб, 20 йил давомида ҳар кунги сайёҳларга “Ҳитлер қийноқлар қироли, у менинг ўғлимни ҳам қийнаб ўлдирган” дер экан.\nУнга музейдан маош тайинласалар олмас, аммо ҳар куни меҳмонларга Ҳитлер ҳақида гапиришни ҳам канда қилмас экан.\nШу одам Бухенвалднинг темир дарвозаси ёнида ўлиб қолган экан.\nМазкур воқеани ўйларканман, Ҳитлер-инсофсиз, Каримов эса Ҳитлердан ҳам инсофсиз, деган фикр хаёлимдан ўтади. Чунки Ҳитлер ўша одамнинг ўғлини қийнаб ўлдириб, ўзига тегмаган. Каримов эса, нафақат боласини, балки отасини ҳам, онасини ҳам қийноққа солмоқда.\n“Ҳе, бунча Каримов, Каримов дейсиз, унда нима айб? Унинг шахсан ўзи мана бундай қилиб қийнайсан, деб ўргатмайди-ку?” дегувчи ҳам топилади. Подшолар “мана бундай қиласан” деб айтмайдилар. Ишора қиладилар. Аммо Каримов айтади.\nЭсингиздами, у телевидение орқали “Ота-оналар қаёққа қарамоқда, бундан кейин боласи жиноят қилган ота-онадан ҳам сўраймиз” деди. Шундан кейин бир айбни кимнингдир елкасига илиш керак бўлса, унинг кўз олдида отасини қийнаш ёки онасини зўрлаш учун камерага олиб кириш одат бўлди. Агар энди ҳам боғланиш топа оламасаниз, у ҳолда ҳолимизга вой!\nИроқда Аби Ғрейиб (аслида балки Ғаройиб бўлса керак-ЖМ) қамоқхонасида америкалик бир аёл аскар эркак маҳбусларнинг устидан “кулгани”, уларни қийнагани бутун дунёнинг диққатидан тушмади. Аёл аскарни қамашди. Лекин бугунга қадар ҳамма демократик давлатларда шу ҳақда эсланади. Мусулмон давлатларининг матбуоти эса ҳар куни бу ҳақда ёзадилар, раҳбарлари бу ҳақда тинмай гапирадилар, муллалари маърузани шундай бошлайдилар.\nЛекин Ўзбекистонда эркак миршаблар аёл маҳбусларни исканжага солишлари, иззат-нафсларини, номусларини топташлари далиллар билан ўртага қўйилса ҳам бировнинг иши йўқ. Ҳатто унча-бунчага овозини чиқармайдиган БМТнинг вакили бориб, бу мамлакат сурункали қийноқлар ўлкаси экан, деб қайтса ҳам биров пинагини бузмайди.\n2006 йилнинг 3 сентябрида АҚШнинг “Вашингтон пост” (The Washington post) газетасида Буюк Британиянинг Ўзбекистондаги собиқ элчиси Kreg Murrey(Craig Murray)нинг каттагина мақоласи чиқди. У Ўзбекстонда маҳбусларни қандай қийнашлари ҳақида ёзганди. Шунда Ўзбекистон билан яқиндан қизиқадиган америкалик бир кекса одам׃\n-Бу сайлов олди ўйини,-деди,- ҳозир бутун мусулмон матбуоти Ироқ масаласида бизни “урмоқда”. Бизникилар кун тартибини ўзгартириш учун бу мақолани чиқаришган. Энди бутун мусулмон дунёси одамларни тириклайин қайнатаётган Каримовга ҳужум бошлайди.\n-Ҳа, ўқиганман,-деди у.-Ўзбекистонда қийноқнинг инсон боласи хаёлига келтира олмайдиган турлари бор экан. Каримовнинг мухолифларига у мақталган шеърларни ёдлатишаркан. Диндорларга эса Каримовнинг китобига сажда қилишни буюрармишлар. Уларни шарманда қилиш учун уятли деб билинган касалликларни юқтиришаркан. Лекин ёшим саксонга етиб, тирик одамни қайноқ сувда қайнатишлари ҳақида эшитмаганман. Бу даҳшат-ку! Инсоният бунга қандай чидаши мумкин?\n-Инсоният чидай олмаслиги мумкин, аммо “мусулмон давлатлари” деб аталадиган мамлакатлар чидайдилар, чунки уларнинг ўзида ҳам айни ҳол. Ҳар бирида биттадан Каримов ўтирибди,-дедим.\n-Менимча Каримов уларнинг қироли бўлса керак!-деди чол киноя билан.\nБу киноя ортида “Каримов қийноқлар қиролидир!” деган гап бор эди\nСичқоннинг ўлгиси келса, мушук билан ўйнашади. 1941 йилнинг 7 декабр куни Япония АҚШнинг Зумрад оролчаси – Пёрл-Ҳарбор(Pearl Harbor)даги ҳарбий флотига кутилмаган ҳужум қилди. Бу АҚШнинг иккинчи жаҳон урушига қўшилишга ва япон халқининг асрий азобларига йўл очган воқеадир.\n7 декабрда АҚШ аскарлари уйқуда эканида кутилмган ҳужум билан японлар Оаҳу оролини олов кўлига айлантиришган. Пёрл-Ҳарбордаги корабл ва кемалар сувга ғарқ қилинган. 188 та учқич темир-терсакка айланган, яна 159 таси ишдан чиқарилган. 2403 нафар АҚШ аскари ҳалок этилган.\nБиргина “Аризона” линкор-корабли портлатилишининг ўзиёқ минг кишининг ўлимига ва мингдан зиёд кишининг оғир жароҳат олишига сабаб бўлган. Олти ой давомида Пёрл-Ҳарбор ярадор шер каби ўзи билан ўзи олишган. Бу эса Япониянинг Ҳонкконг, Бирма, Сингапур, Филиппин ва бошқа давлатларни босиб олишига йўл очган.\nУчқичлар, поездлар, автобуслар тўлиб кетаверади, бўшаб қайтаверади… Бу ўзбекнинг кундалик ҳаётидаги доимий манзарага айланиб қолмоқда. Кетганлар қайтмайди. Дунёнинг турли бурчакларида ўзбек маҳаллалари пайдо бўлмоқда. Бир пайтлар кўчманчиликдан ўтроққа айланган халқ бугун яна кўчманчиликка қайтмоқда. Ихтиёрий эмас, албатта.\n2010 йилнинг саккизинчи март байрами арафасида Ню Йоркда иккита тўй бўлди. Бири шанба, иккинчиси якшанба оқшомида. Бораётиб бу шаҳарда яшайдиган танишларга телефон қилдим. Агар тўйдан хабарлари бўлса кўришамиз демоқчи бўлдим. Жавоблар турлича׃\n“Биз дўстлар билан тўпланиб паркка чиқдик. Шашлик пишиб қолди..”\n“Биз хотин-қизлар куни олдидан ресторанга тўпландик. Келинг, бизга қўшилинг, Аёллар баҳона, байрам ғанимат!”\n”Табрикланг, ўғилчалик бўлдик. Мана учинчи фарзандимиз ҳам туғилди бу ерда!\nХуллас, кимга сим қоқмайин қаердадир байрам қилишмоқда ёки байрамга йўл олишмоқда. Узоқ давом этган оғир қишдан кейин ҳаво бирдан исиб қолгани учун ҳам ҳамма ўзини ҳар томонга урган.\nТанишларимдан фақат биттаси тўй ҳақида хабардор экан. Тўйлардан бири мамлакатдан “яшил кард” ютиб келганларнинг никоҳ кечаси. Бошқача айтганда янги америкаликларнинг тўйи.\nИккинчиси, АҚШга беш-олти йил олдин келган ва бугун Ню Йоркда ўзининг мустақил ишига эга бўлган ва оёққа туриб олган Акмал исмли укамизнинг тўйи эди. У Ўзбекистондан икки йил олдин келган қизга уйланди.\nҲар иккала тўйда ҳам ресторан ўзбеклар билан тўла. Ўзимни худди Ўзбекистонга бориб қолгандек ҳис қилдим. Айниқса, Акмалжонннинг тўйида тўлқинланмай илож йўқ эди. Ресторанни Ўзбекистонда хизат кўрсатган артист-ҳофиз Рустам Ҳожимамадовнинг фавқулодда кучли овози титратмоқда эди. Унинг Навоий, Бобур, Зебунисо сўзлари билан айтиладиган мумтоз қўшиқлари нафақат бутун ресторанни балки қалбларни ҳам ларзага солмоқда эди.\nОвозининг сирли оҳанги билан аллақачон Ню Йорк ресторанларининг доимий хонандасига айланган ҳофизни бу ерда Рустам Самарқандий дейишар экан.\nДунёнинг торлигига қаранг. Рустам ёнимизга келиб ўтирди ва׃\n-Сиз билан қўшни эдик,-деди .\n-1985-1986 йилларда Самарқанднинг Сўғдиёна массивида яшагандингиз…\n-Биз домда қўй боқардик!\nЭнди эсладим. Чунки бу фавқулодда ҳодиса эди-да! Улар бизнинг қаршимиздаги домда яшашар ва квартираларининг орқасини фермага айлантириб олишганди. Ана шу кичик фермада юрадиган йигитча ёдимга тушди. Қаранг, у Ўзбекистонда танилиб, икки йилдан бери Ню Йоркда машҳур ҳофиз Абрам Толмасовлар билан бирга концертлар берар экан. АҚШда қўшиқчининг кимлигини ресторанлар белгилайди. Шу ерда тонгга қадар тинмай жонли айта олган ва ҳурмат қозонган қўшиқчини ҳақиқий санъаткор дейишади.\nБундан бир неча йиллар олдин ёзганларимда “Биз ҳаётимиз таҳликага тушгани учун ватандан кетдик, сиз ватанни ташлаб кетманг”, деб бот-бот такрорлардим. Кейинчалик қарасам юзлар, минглар, миллионларнинг ҳаёти таҳлика билан юзма-юз бўлиб қолди. Энди “Имконингиз бўлса кетиш керак, сизнинг ҳам яхши яшашга ҳаққингиз бор” деб ёза бошладим. Вақт ва шароит менинг қарашларимни ҳам ўзгартириб юборди.\nМана энди икки тўй баҳонасида Ўзбекистон қанчалик ғариблашиб қолганини, болаларини кутаётган муштипар онадек ёлғизаниб турганини ҳис қилдим.\nАкмалжоннинг тўйида собиқ давлат арбоблари, собиқ депутатлар, таниқли олимлар ва Ўзбекистонга қўл-оёқ бўла оладиган кўплаб ақли расоларни кўрдим. Наҳотки, Ўзбекистон шунча бойликларидан айрилди?\nБу вақтинча деб мени ҳам, ўзингизни ҳам овутманг. Мана қарийб 20 йилдирки ўзимни овутаман. Лекин 20 йил олдин ҳам.. бугун ҳам “Кетганлар қайтмайди” деган гапим юрак остига ботиб туради.\nМана ўзбекистонликлар аллақачон Ню Йоркда ватан солишибди. Ўзбекистон ҳар жиҳати билан бу ерга кўчган гўё. Санъати, таомлари, бир пайтлар Бухорода пишира олишмаган Самарқанд нонлари… Ҳатто “Ўзбегим” деган радиоси 24 соат тинмайди. УзТВси ҳам бор.\nТўйни бир нечта операторлар суратга олмоқдалар. Улардан бири – қўқонлик экан. Ўзини таништириб, бизнес картини узатди, Исми Илҳомжон. УзТВ (UzbekNewYorkTV)нинг директори экан. Камералардан бирида оператор Элдор деган йигит.\n-Ака, бу ерда ўзбек тилини жонлантириш керак, асосий мақсад шу,-дейди улардан бири.\nБу йил АҚШ ҳукумати аҳолини расман рўйхатга олмоқда. Дастлабки эълон қилинган маълумотларга кўра бугун озчиликда бўлган муҳожирлар 40 йилдан кейин кўпчиликни ташкил этишар экан. Улар орасида туғилиш катта.\nШунинг учун ҳам келин-куёвни қутлар эканман, ажабмас, бир куни ўзбекдан ҳам президентлар чиқса, деган фикримни айтдим ва ёшларга модомики бу ерни ҳам ватан қилибсизлар, мардкорликдан бир қадам… икки қадам… олдинга кетиб, болаларингизга илм беринг деб илтижо қилдим.\nБугун ўзингизни оёқлар остига ташлаб, азоблар эвазига ватанга юбораётган пулингиз зулмни оёқда тутиб туришга хизмат қилмоқда. Етар, болаларингиз келажаги оёқда туриши ҳақида ҳам ўйланг!\nКетиб қолган поездар…\nУчиб кетган учқичлар….\nБугун бўш қайтмоқдалар. Агар сиз болаларингизга илм берсангиз, улар бир кун бургут бўлиб ватанга учиб борадилар. Учиб кетган бургутларнинг учиб қайтган бургутлари бўлиб!\nОдамки оёқда бир касб дурустдир,\nҲамсуҳбат бўлмоққа ҳамкасб дурустдир.\nДарҳақиқат, қўлида бир касби бор инсон дунёнинг ҳеч қаерида хор бўлмайди деганлари каби одам боласига қизғин, маъноли мулоқот унинг ҳакасблари билан суҳбатидир. Бу ёзилмаган қонун, аммо амалдаги қонун.\nЎзимдан биламан. Журналистлар билан бир-биримизни тез англаймиз. Шунинг учунмикан журналист меҳмонга келган кун мазмунли кунларимдан бири бўлади.\nЎзбекнинг иқтидорли журналисти ва ёзувчиси Абулқосим Мамарасуловдан мактуб олдим, унда Вашингтонга келаётгани, фермерларнинг ҳақ-ҳуқларини ҳимоя қилиш бўйича форумда, Эркин матбуот куни мажлисларида қатнашажаги ва камина билан учрашмоқчи эканлиги битилганди. Севиндим. Сафарда эдим, уйга қайтдим. У келадиган куни меҳмонхонага телефон қилсам, ўзбекнинг бошқа бир иқтидорли журналисти Абдураҳмон Ташанов олди гўшакни.\nҲар икки истеъдодли йигитлар билан кўп мактуб алмашганмиз. Айниқса бирор байрам йўқки, Абдураҳмон табрик йўлламаган бўлсин. Унинг турли қарашлар, турли кучлар орасида муроса йўлини топа олишига қойил қолардим. Навоий ҳазратлари “Лайли ва Мажнун” да шундай дейдилар׃\nБўлуб қаро ер тубига юрмоқ,\nБўлмас Араб ичра бош чиқармоқ.\nБу пурҳикмат сатрларнинг битта маъноси – ернинг қаърига кириб кетиш мумкин, аммо Араб дунёсида ном чиқармоқ мумкин эмас, дегани. Бугун ўзбекнинг иқтидори ва мухолифлари ичида аҳли-аксар билан тил топишмоқ ҳам ана шундай қийин. Абдураҳмон бунга интилиб юрганга ўхшайди.\nМана у билан уйимизда суҳбат қуриб ўтирибмиз. Самимий, беғараз йигит. Кўнглидагини дангал айтиб қўя қолади. Бошқаларнинг унинг қусри деб билган гапларини ҳам кулгига буриб, гўзал бир тарзда баҳолайди. Бу ҳам санъат.\nЎша кун кечқурун Абулқосим ҳам келди.\nУ қадам босган жойга нур ёғилар, кулги, қаҳ-қаҳа кириб келаркан. Эгасини эшитиши билан гапнинг кесимини айтиб қўя қолади. Ўзбекнинг дарғалари Одил Ёқубов севган ёзувчи, Аҳмаджон Мухторов қадрлаган журналист ҳақиқатдан ҳам адабиётнинг нури, журналистиканинг дури.\nАскиялар билан яшаган ўзбек қайғулар гирдобида қолиб, кулишни ҳам унутиб юборди, деб ўйлардим. Абулқосимнинг жарангдор қаҳ-қаҳаси бу фикрни чил-парчин қилди. Ўзбек ҳали қаҳ-қаҳани унутмабди. Демак, ҳали оёқда.\nУнинг самимий кулгиси шу қадар тиниққи, орадан кун ҳам ўтмай бу тиниқликни соғина бошлайсиз. Насиб этиб Ўзбекистонга тезроқ йўллар очилса Тошкентга борсам, қиладиган ишларимдан биттаси Жиззахга ўтиб Абулқосимнинг аскияларини тинглаш, унинг қаҳ-қаҳаси билан кўнгилни равшанлатиш бўлади.\nМодомики Абдураҳмон ҳақида гапириб ҳазрат Навоийдан мисол келтирдик, улуғ зотнинг қадрдон дўстлари ҳақидаги асарлари – “Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер”даги қуйидаги сатрлари Абулқосимга туғдек ярашиб тушганини ҳам айтмоқ керак.\nЎзидин элга дарё-қатра осо,\nВале элдин ўзига қатра осо.\nКитоблари ҳақида гаплашар эканмиз, Абулқосим элга бераётганини қатрадек билиб, элдан ўзига келаётганини дарёдек ҳисоблаган йигитлиги дарҳол кўзга ташланди.\nБу гапларни мақтов ёки хушомад учун ёзмадим. Чунки бу йигитларнинг ўзларига айтганимдек, бугунги Ўзбекистондан кутган мақсадим йўқ. Орзуларим келажакнинг Ўзбекистонида.\nГапларим бу икки ориф йигит, бу икки ҳамкасб журналист каминанинг дил бўстонига эккан ниҳоллари ҳақидаги бир эътирофдир.\n2009 йилнинг 25 сентябри. Эрталаб электрон почтамни очасам, собиқ депутат танишимнинг мактуби ва у мустақиллик учун кураш йилларида топган дўстларимиздан бири-Ўзбекистон халқ депутати бўлган Иномжон Турсуновнинг тўсатдан оламдан ўтгани ҳақида ёзибди.\nИномжонни 1990 йилдан бери танирдим. Илк бор уни Ислом Каримовни сессияда президент этиб тайинлашаётган куни пайқадим. Жуссаси кичик бир йигит ўртадаги микрофон олдида оёқда туриб гапира бошлади. Унинг қўлида бир даста қоғоз бор эди. Унинг товуши нозик бўлсада ўша кезда зални титратиб юборганди.\nУ жуда катта рақамларни айта бошлади ва Анишчев бошчилигидаги Москва “десантлари” уни сақлаб қолганини айтди.\nАммо ўша кунлари у турган Тошкент меҳмонхонасига бостириб кирган миршаблар уни дўппосладилар. Муттаҳамликни қарангки, жуссаси кичкина бу йигитни миршабларни урди деб айблашди. Ҳам ғарлик, ҳам пешгирлик!\nИномжон Турсуновни Тошкент меҳмонхонасида миршаблар дўппослаганини эшитганимизда дарҳол қўмитанинг мажлисини чақирдик. Аммо Эркин Воҳидов:\n-Улар ҳам кўришсин, аммо биз ҳам ўз муносабатимизни билдиришимиз зарур,-дедим.\n-У киши касал бўлиб қолдилар,-деди.\nМажлисга ўзим раислик қилдим ва матбуот воситаларидан вакиллар чақириб масалани ёритишни сўрадик. Лекин кечқурун телевидение ҳам, радио ҳам, эртасига газеталар ҳам қўмита мажлиси ўтгани ҳақида хабар берган бўлсаларда Иномжон Турсунов масаласини четлаган эдилар. Радиотелевидение қўмитаси раиси Ганжа Ёқубовга телефон қилдим:\n-Кеча у киши ишга чиққанлари йўк-ку?!\n-Бунинг учун ишга чиқишнинг кераги йўқ, уйдан туриб ҳам рухсат бериш мумкин…,- деди Ганжа Ёқубов ва курашимиз осон кечмаслиги ҳақида гапирди ҳамда телевидениеда “депутат минбари” рукнини ташкил қилиш ҳақида таклиф қилди.\nШундан билдим-ки, у одам ҳам ислоҳотлар тарафдори ва хабарни таҳрир қилиш унинг ташаббуси эмас.\nХуллас, Иномжонни қамашди. У бизнинг “Ташаббус” депутатлар гуруҳнинг аъзоси эди. Гуруҳимиз унинг озодлиги учун кўп курашди.\n1991 йилдаги 7 – сессияда бизни ғазабга келтирган омиллардан бири Иномжон Турсуновнинг олти ойдан бери судсиз-терговсиз қамоқда ётгани ва энди Шовруқ Рўзимуродовни ҳам ҳибсга олишгани ҳам бўлганди.\nИномжон бир неча йил қамоқда ётиб чиққандан кейин ўзи аъзоси бўлган “Эрк” партияси ичида демократия ўрнатиш учун курашди. Кейин инсон ҳуқуқлари фаоли сифатида курашини давом эттирди. Иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан жуда оғир кунларни бошидан кечирди.\nМана энди тўй қилиб, элга ош бераман, деб юрган кунлари унинг юраги бирдан уришдан тўхтади.\nБаъзи одамлар кўрган тушларини тўла “олиб туролмаслик”ларини айтишади. Менда акси. Худди филм каби “кўз пардаси”дан ўтиб туради. Лекин бир неча кундан кейин ўчиб кетади.\nБитта туш эса ҳеч хаёлимдан кўтарилмади. “Тушингни аввал сувга, менинг тушим эмас, пайғамбарларнинг туши, яхшиликка бўлсин, деб айт”, дейишингиз мумкин. Бу туш ана шу талаблардан ҳам ўтган ва кўп танишларимга ҳам айтиб берилган. Шунда ҳам унут бўлмади.\n…Хуллас, тушимда уммоннинг соҳилида ўтирибман. Теппадаги қуёш кўз қамаштиради. Ундан қочиб, соябон остида ўтирсам, қуёш ўчакишгандек сувга санчилиб, сув орқали менинг кўзларимга ниш қадар эди. Шунинг учун ҳам ёнимга келиб ўтирган одамни сезмай қолибман.\n-Нега бунча хаёл сурмоқдасан?\nЧап томонимга қарасам, оппоқ либосда кекса бир одам ўтирибди. Унинг сочлари, қошлари, соқоллари ҳам оқ. Ўзига жуда ярашган. Чеҳраси ҳам жуда самимий. Сўзларидан ҳам самимият таралар эди. Балки шунинг учун ҳам унинг саволларига жавоб бера бошладим:\n-Ватанни ўйлайман-да! Бечора одамлар зулм остида эзилмоқдалар. Битта одам бир неча миллион кишининг додини бермоқда. Лекин унинг жазосини берадиган йўқ. Тангри ҳам унга узоқ умр бергани, доим унинг йўлини очгани мени ҳайратга солади…\n-Одамлар Тангридан кўп нарса кутадилар. Аммо “Тангри менинг томонимда эмас, мен Тангрининг томонида” деб ҳукм чиқармайдилар. Агар улар Тангрининг томонига ўтганларида кўп нарсалар бошқача бўлар эди. Ҳатто унга чин дилдан ишонганлар ҳам унинг томонида эмас. Ҳув ана у томонга қара…\nОқсоқол шундай деб ўнг томонни кўрсатди. Қарасам, уммон устида бир хона. Унча ёруғ бўлмаган хонада бир неча киши. Бир одам нина тиғлик гиламчанинг устида чалқанча ётиб, китоб ўқимоқда. Хона бурчагида бир аёл ўтирибди. Бошида ҳижоб. Қўлида Китоб. Олдида ҳазориспандга ўхшаган нимадир тутамоқда. У қора тутунни мен томонга пуфламоқда ва дуо ўқиб, номимни айтиб, Тангридан менга жазо сўрамоқда. Аёлнинг гезарган юзи танишга ўхшади.\n-Танишга ўхшаяти, аммо эслай олмаяпман.\n-У илгари бошқа динга ишонган. Кейин яхшигина мусулмон бўлиб олди. Эрини ҳам ўз йўлига солди. Бошқа ишонмаганларни ҳам ишонтирди. Унга куч берилган, одамларни ишонтира олиш кучи. У баъзиларни руҳан ва баъзиларни жисмонан ҳам доволайдиган кучга эга. Агар у чин дилдан истаса, Тангри унинг истагини эшитиши мумкин. Лекин у кучини нотўғри томонга йўналтирган, яъни қора ниятига ишлатаяпти.\nОқсоқол шундай деб яқинлашиб қолган қора тутунни кафти билан орқага қайтарди. Тутун бориб ҳалиги аёлга урилди. Бирдан унинг ёнидаги кишининг тишлари дув этиб тўкилди ва қўрқинчли одамга айланди.\nЛекин аёл ҳали ҳам мени қарғаётган эди. Қора тутунни яна мен томонга пуфлаяпти. Бутун нафратини сочиб, Тангридан менга жазо тиламоқда. Наҳотки унинг истаклари ижобат бўлса?!\nҚора тутун яна яқинлаша бошлади. Шу пайт ўнг томонимдан бир қўл бу тутунни орқага қайтарди. Қарасам, ўнг томонимда ҳам айни ҳалиги оқсоқолга ўхшаган киши ўтирган экан. Тутун қайтиб, аёлнинг юзига урилди. Бирдан чалқанча ётган кишининг китобидан варақлар узилиб кета бошлади. Унинг остидаги ниналар эса баданига санчилди. Аммо қон чиқмади. Унинг юзи йўқликка айланди.\nАёл эса яна кучини тўплаб, қўллари билан ҳаракатлар қилиб тутунни мен томонга пуфларди.\nЎнг томонимдаги оқсоқол майин овозда׃\n-Тангри билгувчидир. Тангри сенинг ҳам, унинг ҳам дилингиздагини билгувчидир. Агар шундай бўлмаганда бундан ўн беш йил олдин сен балога йўлиққан бўлардинг. Чунки бу аёл бугун эмас, ўн беш йилдан бери қора тутунни сен томонга пуфлайди,-деди.\n-Унга нима ёмонлик қилибманки, у бу қадар ғаззабда?\n-Ҳамма гап шунда-да. Унга ёмонлик қилганинг эмас. У номи чиққанларнинг ҳаммасини қарғайди, ҳаммасига қарши тутун пуфлайди, уларни қулга айлантириш учун интилади. Унинг олдида фақат сенинг эмас, сенга ўхшаган бир неча кишининг сурати бор эди. Қул бўлганларнинг сурати йиртилиб, сувга оқди. Сеники эса турибди.\n-Агар унинг ҳунари ўтмаётган бўлса, сиз нега бу ҳолатни менга кўрсатаясиз?\n-Бу ерда гап сен ёки у аёлда эмас. Гап кўпчиликда. Демоқчиманки, одамларнинг бир гуруҳи ана шундай кучга соҳиб бўлгани ҳолда, буни зулмга қарши эмас, зулмга қарши бўлганларга ишлатишади. Улар буни фақат ўзлари учун эмас, балки эрлари, оталари, яқинлари, ўйнашлари ёки жуда кичик манфаатлари учун ҳам қиладилар. Иккинчи бир гуруҳ эса, Тангрига эмас, шундайларга қул. Яна бир гуруҳ бўлса, золимга чин дилдан узоқ умр тилайди. Бошқаси сўзда Тангрини улуғлаб, амалда золимнинг хизматида. Яъни Тангрининг номини сотиш билан овора. Ўзга бир гуруҳ бир-бирини алдаш билан банд. Шундай экан, Тангри одилдир. У ҳамманинг кўнглига ва истагига қараб иш тутади.\n-Бу билан нима демоқчисиз?\n-Хулосани ўзинг чиқариб ол!\nОқсоқол билан энди баҳсга киришаман деб турган эдим, умон бирдан кўтарилиб, соҳилга урилди ва сувнинг остида қолдим. Сув шу қадар тиниқ, оромбахш эдики, бу роҳат билан бўлиб ёнимга ҳам қарамабман. Оқсоқолни ҳам унутибман…\nУйғонсам тонг отмоқда экан…\nАна шу туш ҳали ҳам мени безовта қилади, хаёлларимни, дилимни тарк этмайди. Бу жуда оғир бир юк каби елкамдан босиб туради. Балки бу кўрган тушимнинг эмас, чиқарган хулосамнинг оғирлигимикан?!\nЯқинда ана шу тушнинг давомини кўрибман. Ҳалиги аёл тинмай чинқирмоқда. Кунлар, ҳафталар давомида қўлини кўкка чўзиб, оғриқ, азоблардан фарёд солмоқда. Аммо яратаган унинг жонини олмаяти. У шунчалик қийналмоқдаки, инсон боласи бунга дош беролмайди.\n-Тангрим, унинг гуноҳларини авф эт!,-деб додладим. Аёлнинг чинғириғи тинди. Кўзларини юмди. Жони узилди. Азоблардан қутулди.\nУйғониб кетдим. Шунчалик енгил тортдимки, ярим тунда компютер олдига келиб, ушбуни ёзиб қўйдим.\n“Америка овози”да ишлардим. Радиони “феодал давр”дан бугунги замонга ўтказаёган пайтимиз эди. Ўзбекистонда кўпчилик бу радиони ҳам тинглай бошлашди. Президентнинг собиқ қудаси билан суҳбатлар, Гулнора Каримованинг сирли миллионлари ҳақида далиллар, тарихий еттинчи сессиянинг ёзувлари каби шов-шув устига шов-шувли маетериаллар берилаётган эди.\nШундай кунларнинг бирида Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси раиси Америкага телефон қилиб:\n-Сизни сенатор этиб тайинламоқчилар,-деди.\n“Йўқ” демадим. Фақат буни тайинлаш билан эмас, балки эркин сайлов билан қилишга изн берилса, боришга тайёрлигини айтдим. Ўшанда у Каримовни мақтаб, иккита мақола ёзишни ва Ўзбекистонга қайтаверишни айтганди.\nШундай қилмаганим учун бугун ифтихор туйғуси билан яшаяпман, десам мақтаниш бўлмайди.\n1990 йилларда ҳукумат томонида бўлган бир танишимга оғирроқ гапирганимда у:\n-Агар менинг ўрнимда бўлганингизда ўзингиз ҳақингизда нима деб ўйлардингиз? Менинг вазиятимга тушиб, четдан ўзингизга бир баҳо бериб кўринг-чи?,- деди.\nУ ўша кезда ҳукуматга яқинлашишни мақсад ва мансаб олишни буюк бахт деб қараган. Каминда ҳеч қачон мансабга иштиёқ бўлмаган ва ҳукуматга яқинлашишни бахт деб билмаганман. Унга буни айтсам, у асло ишонмайди. Ким ҳам ишонарди?\nМансабга интилмадим, лекин мансаб қувиб юрди. Ислом Каримов мени, Шавкат Мирзиёев ва Эркин Халиловни Ўзбекистоннинг келажаги учун танлаганини айтганида ишонмаганимни ёзгандим. Балки ёзганимни ўқиб ҳам кимлардир ишонмаган бўлиши мумкин. Ахир ким ҳам мансабдан ўз ихтиёри билан узоқлашади? Лекин вақт ҳақ эканлигимни кўрсатди. Эркин Халилов нима бўлди? Мирзиёевнинг ҳаёти ҳам жаннати эмас.\n1992 йилнинг февралида 12 бандлик истеъфонома ёзиб чиқиб кетганимда, кўпчилик “Бу аҳмоқ экан..” деб қараб қолганини ҳам энди тушунаяпман.\nЎзбекистон Олий Кенгашида Ошкоралик қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари эканман, ҳатто кабинети, минадиган машинаси бўлмаган ва ҳали маоши тайинланмаган вазифа – Ўзбекистон журналистлар уюшмасига раис бўлиш учун номзодимни қўярмидим? Ўшанда ҳам кимлардир “Ақлини еб қўйган…” деб ўйлаганини бугун англаб турибман. Ҳатто ҳукуматнинг битта содиқ хизматкори “Жаҳонгир ўшанда мансабсиз қолмаслик учун шундай қилган”, деб ҳам ёзди.\n21 ёшимда республика газетаси – “Қишлоқ ҳаёти”да масъул котиб ўринбосари эдим.\n26 ёшимда катта бир хўжаликда маданият масалалари бўйича директор ўринбосари, 27-29 ёшимда вилоят газетасининг “Қишлоқ хўжалиги” ва “Партия турмуши” бўлимларига мудирлик қилдим. Балки мансаб деган нарсадан ўшанда безгандирман.\n30 ёшимда “Совет Ўзбекистон” газетасининг Самарқанд вилояти бўйича мухбири эдим. Вилоят партия қўмитасининг раҳбарлари минадиган “Волга“да юрар ва бюро мажлисларида ўзимнинг махсус ўрним бор эди. Ана ўшанда эркинлик нима эканлигини тушунганман. Раҳбарим йўқ эди, аммо ўзим сидқидилдан ишлардим ва беш йил давомида мингдан зиёд танқидий ва муаммоларни таҳлил қиладиган мақолалар ёзганман. Биров “Буни ёз!” демаган. Ўзимдан билиб, ҳаммадан бир қадам олдинда борганман.\nЛекин Самарқанд вилоят бўйича мухбирлик давомида мансаб деган нарсанинг бир тийинга қиммат эканлигини тушунганим аниқ.\nГдлянчилар Самарқанд вилоятини титратиб турган ҳалол инсон Назир Ражабовни кўзимнинг ўнгида қўлига кишан солиб, олиб кетишган. Идеология котибаси Фароғат Шукурованинг “Энди навбат бизгами?” дея ҳўнгир-ҳўнгир йиғлаганига гувоҳ бўлганман.\nМен ҳурмат қиладиган Назир Ражабовнинг аҳволини кўриб, ер ютсин мансабни демаган бўлсам ҳам бу юрагимда чуқур из қолдирган.\nЎзим қадрлаган таниқли раҳбар Владимир Қодировни заҳарлаб ўлдиришгани ҳақида китоб ёзиб, мансабнинг уйи куйсин деганимда бу фикр шууримга ерлашган, шекилли.\nУндан олдин ярим тунда Шароф Рашидовнинг қабрини ковлашганида Тошкентда эдим. Тошкентга журналист дўстимни зиёрат этгани келгандим. Воқеа газеталар жойлашган бинонинг ёнида юз берган. Ҳамма ёқни ўраб олишган ва тунда бизни йўлимиздан қайтаришганди.\n-Нима гап?- деб сўрадик бир миршабдан.\n-Қаттан сила?-деб сўради у биздан.\n-Ҳе онасини… мана гўрдан отадиган кун ҳам келди иблисни…, -деди у бизга нафрат билан қараб.\nЎшанда Рашидовни шу куйга туширган бўлса падарига лаънат мансабнинг деб ўйламаган бўлсам ҳам бу руҳимда ўз таъсирини қолдирган.\nБеш йил давомида вилоят партия қўмитасида ойига камида икки марта, бўлмаса бир неча марта бюро мажлиси бўларди. Ҳар бир мажлисда камида бир-икки киши ишдан қувиларди. Ҳар сафар журналист бўлганимга ва мансабдор бўлмаганимга қувониб, чиқиб кетардим.\nБаъзан, балки кўп ҳолларда одамлар адолатсиз жазо олардилар. Мухбир бўлганим учун дардларини айтардилар. Юзлаб мансабдорларнинг йиғлаганини кўрганимда балки мансаб деган нарсадан нафрат қилгандирман?\nКейин ҳам ҳеч қизиқмадим. “Америка овози” да Ўзбек хизмати раҳбари бўлмасам ҳам хизмат раҳбарининг ишлари менга қолганди. Дастурларни таҳрир қилишдан тортиб, ҳамкорларни ишга олишгача ҳаммасини қилардим. Балки раҳбарнинг шу ишни қил, деб бошимда турмагани учун ўзимдан билиб қилгандирман. Буни истамасдим. Аммо иш ишлаган одамни қувар экан. Хизмат ёпилиш арафасида катта иш ваъда қилишди. Аммо бир араб бошлиқнинг битта гапига жаҳлим чиқиб, бу таклифга “ўт қўйдим”.\nБугун ишлайдиган жойимда ўзимга ўзим раҳбарман. Ишга истаган соатда келишим ва истаган соатда кетишим мумкин. Аммо кунига 12 соат ишлайман. Бошимда туриб “ишла” дейишмагани учун ишлайман. Агар биров бошимда туриб, “ишла” деганда балки бу ишдан ҳам воз кечардим.\nМансабни обрў, эътибор эмас, балки оғир хизмат ва тақдир таҳқири деб ўйладим. Шунинг учун ҳам мансаб келганда ҳеч қачон қувонмадим. Умуман ишлайман деган одам мансабсиз ҳам кўп иш қилади.\nУмр бўйи интилган, мансабни қувган одамларга мансаб жуда қийинчилик билан келади. Каминага эса акси. Ўзбекистон президенти девонида камина учун Депутатлар билан ҳамкорлик бўлими очилган ва кетишим билан қисқартирилган. Ўзбекистон радио ва телевидение қўмитасида янги ўринбосар штати очилган ва кетганимдан кейин қисқартирилган.\nПрезидент девонидан телевидениега кетар эканман, таниқли бир журналист:\n-Одамлар бу даргоҳга келиш учун нималар қилишмайди, сиз бўлсангиз қувониб-қувониб кетаяпсиз, бу ерда туриб истаган жойга таъсирингизни ўтказа оласиз, аммо телевидениеда бош оғриғидан бошқа нарсани билмайсиз,-деган эди.\nХуллас, илгари ҳукумат томонида бўлган танишимнинг ўрнига ўзимни қўйиб, ўзимга унинг кўзи билан баҳо беролмадим. Балки шунинг учун ҳам ўзимга ортиқча баҳо бериб юбордим?!\nДемократик Ўзбекистон Конгрессининг раиси эдим. Унча-бунча иш қилиб тургандик. Биз астойдил ёрдам бераётган инсоннинг аёли:\n-Сиз кексалар мансабни севасизлар, мансабга миниб олгансизлар, мансаб қурсин-а мансаб, ёшларга йўл бермайсизлар,-деб қолди.\nБу гап қаттиқ таъсир қилди, хато қилганимни англадим ва бу “мансаб”ни дарҳол ёшларга топширдим. Лекин бу “мансаб” йўқолиб кетди.\nҲозиргача мансабим йўқ. Нақадар эркин ва нақадар бахтлиман!\nАҚШда ҳукумат таркибидан истеъфо бериш оддий ҳол экан. Ўзбекистонда эса ҳалига қадар ўзи истеъфо берганлар орасида биринчиси бўлиб қолаётганим жуда ачинарли ҳолдир.\nЎзбекистон телевидениесининг раҳбари лавозими ҳукумат Вазирлар маҳкамаси таркибига кирарди ва бу лавозимга келадиган раҳбар Вазирлар маҳкамаси раиси – Президент фармони билан тайин этиларди. 1992 йил февралида бу вазифадан истеъфо бердим.\nЎзбекистон тарихида ҳукумат раҳбарлари орасида турли сабаблар билан вазифасини тарк этганлар кўп. Лекин буни сиёсий норозилик тарзида амалга оширганлар оз.\nШунинг учунмикан, 37 ёшимда ёзилган истеъфонома 60 ёшимда ҳам кўзига “олов”дек кўринади.\nЎшнда аризасини кўпайтириб, бир нусхасини Президент ёрдамчиси Крайновга, яна бир нусхасини Президентнинг кадрлар бўйича маслаҳатчиси Мавлон Умрзоқовга бердим.\nОлий кенгашга келсам, Эркин Воҳидовнинг хонасида Муҳаммад Солиҳ ва яна икки-уч киши ўтиришганди. Салом-аликдан кейин бўлган воқеаларни гапириб бердиим. Эркин ака бош чайқаб қўяркан, Муҳаммад Солиҳ:\n-Биз газетамизда нашр эттирамиз,- дея бир нусхасини олди.\nБу аризамни “ЭРК” газетасининг биринчи саҳифасига қўйишган экан. Газетанинг биринчи саҳифсида катта ҳарфлар билан “Телевидение раҳбари истеъфо берди” деган сарлавҳа қолибди, аммо ёзув “оқариб” турибди Цензура аризани олиб қолибди….\n“Америка овози”да ишлардим.\n2001 йилнинг 6 июл куни нохуш хабар олдим. Ўзбекистон Инсон ҳуқуқлари жамиятининг Қашқадарё вилоят кенгаши раиси, собиқ Ўзбекистон Халқ депутати, “Бирлик фаоли” Шовруқ Рўзимуродов ўлдирилди. Юрагим увишиб кетди.\n…1990 йилнинг 24 март куни Ўзбекистон Олий кенгаши тўққизинчи чақириқ биринчи сессиясида Аҳмаджон Мухторов нутқ сўзлаб: “Демократик жараёнларни янада ривожлантириш, сиёсий ўзгаришларни чуқурлаштириш, конституцион тузумни, фуқароларнинг ҳуқуқларини, эркинликлари ва хавфсизликларини мустаҳкамлаш, бошқарув олий органларининг ўзаро алоқасини такомиллаштириш мақсадида президентлик бошқаруви жорий этишни”таклиф қилди.\nКаримов Тойибани ҳам кечирмади. Уни Олий кенгашдаги ишидан қувдирди. Дорилфунунга қайтганди у ерда ҳам таъқибга олди. Тойиба ҳам орамиздан эрта кетди.\nБиз масалани сессияда кўтардик. Каминанинг Шовруқ ҳақида айтган гапларимни ўшанда кўпчилик эшитган. Сессия мажлисини телевидение орқали намойиш қилишга эришгандик: ”Бугун Шовруқни қамашган бўлишса эртага навбат бошқаларга келади. Бугун калтак, эртага қамоқ ва индин ўлдиришгача бориб етишади. Буни бугун тўхтатмасак эртага кеч бўлади” дегандим. Минг афсуски тўхтата олмадик ва кеч бўлди.\nКаримов ўзи таниганларининг номини эшитса жазавага тушишини яхши ўрганиб олишгани уcун ҳисоботда асосан Шовруқ ҳақида сўз юритишган:\nШовруқ Сурхондарёдаги кўчманлар билан алоқага кирган. У ердаги гапларни бутун дунёга овоза қилди…\nШовруқ Ҳизбу- ат Таҳрирнинг варақаларини компютерда ёзиб, кўпайтириб бермоқда…\nШовруқ Москвадаги “Мемориал”га аъзо бўлган ва бу ташкилотнинг раҳбарларидан бири Виталий Понамарев Ўзбекистонни ёмонлаб гапираётган ҳамма гапларни у етказиб турибди. Понамарев Ўзбекистонга келганда ҳам у олиб юрган. Олмониядан келган “Фокус” журнали мухбирларини ҳам Сурхондарёдаги лагерга у олиб кирган ва ҳоказо.\nМанбанинг айтишича, “хумордан чиқиш” ва таниганларини дўппослаб келиш учун Ислом Каримов Ички Ишлар вазирлигининг ертўласига бориб туришини президент девонидагилар яхши билишар экан.\nАгар 1991 йилнинг кузида Олий Кенгаш раиси Шавкат Йўлдошевни тепкилагани, ўшанда Савдо вазири бўлган Мираброр Усмоновни ургани ва Бош вазир ўринбосари Бахтиёр Ҳамидовни дўппослаганини кўрмаганимда бу гапларга ишонмаган бўлардим.\nУ зулмга бўйсунмас ва қўрқмас эди. У ҳеч кимдан, айниқса Каримовдан қўрқмас эди. Қўрқоқлар кучлари етмаганда ё туҳматга бошлайдилар ёки жирканч қиёфага кириб номардлик қиладилар.\nКитоб ёзадиган мавзулар кўпайиб кетди. Қайси бирига ҳам улгуради, киши? Бунинг устига интернет одамларани қисқа нарсаларни ўқишга ўргатмоқда.\nШунинг учун хаёлимда айланган китобларнинг сарлавҳаларини хатга туширдим ва эълон қилдим.\nИкки қисмли сарлавҳалар… Манимча ёзганларимдан энг қизғин муҳокама бўлгани ҳам шу. Ўқувчилар икки қутбга бўлиндилар. Каминани ёқтирмаганлар буни сайтларига кўчириб олиб, “муҳокама”ни роса обориб, олиб келишди. Каминани ёқтирганлар аксини қилишди. Лекин гап каминада эмаслигини ўзим ҳам, улар ҳам яхши тушуниб тургандик Нима бўлганда ҳам муҳокамалар авжга чиқиб кетди.\nКейинчалик кузатсам ҳатто ҳақорат қилганлар ҳам шу мавзуларда ёза бошладилар. Демак, арининг уясига эмас, инсонларнинг дилидаги дардига тегиб қўйибман.\nМана ўша икки қисмлик мавзулар. Балки бу сизга ҳам бир нарсалар ёзишга туртки бўлар!\n1.Ўзи қилолмаган ишни бошқалардан талаб қилиш.\n2.Ақл ўргатишга усталик, ўрганишга нўноқлик.\n3.Халқ деб, ҳалқумни тушуниш.\n4.Майда гапларнинг қули бўлиш.\n5.Ош учунгина бирлашиш.\n6.Саволни “Унга қандай ёрдам, далда бера олдим?” деб эмас, “Нега у менга ёрдам, далда бермади?” шаклида қўйиш.\n7.Ўзини осмоннинг устуни деб билиш.\n8.Бойга бўйин эгиш.\n9.Ўз тарихи, ўз кимлигини билмай миллатчилик қилиш.\n11.Яхшилик қилганга ёмонликни раво кўриш.\n13.Одий одамни тиригида тепиб, ўлгандан кейин улуғлаш.\n14.Қаттиқўл раҳбарни севиш.\n15.Худога ишониб, лекин ердагиларни ундан устун қўйиш.\n16.Топган-тутганини тўй ва уй қуришга “инвестиция” қилиш.\n17.Меҳмонни отасидан улуғ деб билиш.\n18.Одамларга ақл-заковатига қараб эмас, уй-жойига қараб баҳо бериш.\n19.Дўст сақлаш қоидаларини билмаслик.\n20. Бошига иш тушган одамдан юз буриш.\n21.”Менга нима?” шиори билан яшаш.\n22.Хато қилишни оддий нарса, кечирим сўрашни ўлим билан тенг кўриш.\n23.Йиқилганни яна бир марта тепиш.\n24.Манфаат учун дўстни, миллатни, Худони ва бутун борлиқни осонгина сотиб юбориш.\n25.Билим олишда кимўзарлик қилиш эмас, чаласаводлик пойгасига кириш.\n26.Баҳслашиш маданиятини билмаслик.\n27.Сўкинишда “Ой”, “Марс” ва “Плуто” ни забт этиш.\n28.Бугуни, келажаги ҳақида эмас, ўтмиши, тарихи ҳақида гапириш.\n29.Фақатгина ўз гапини ҳақ деб билиш.\n30.”Ҳап сеними, кўрасан ҳали?” хаёли билан яшаш.\n31.Мансабдорни тиригида оёғини ўпиб, ўлгандан кейин гўрига тош қалаш.\n32.Буларнинг ҳаммасини ўқиб ё эшитиб, “Шу ҳам гап бўлдими?”, дейиш.\n31.Ўзига ёқмайдиган ҳақиқатни рад этиш.\n32.Ўзига ёқадиган ёлғонга ишониш.\n33.Юзинг бурилдими, орқадан гапириш.\n34.Бетига айтгандан хафа бўлиш.\n35.Танқидни “Душманнинг иши”, иғво деб билиш.\n36.Мақтаса шайтоннинг ҳам шериги бўлиш.\n40.Машваратсиз иш қилиш.\n41.Тахтга ёки тахтсимон жойга миниб қолса, тобутга мингунча тушмаслик.\n42.Кўчада ётган чўпдан ҳам шубҳа қилиш.\n43.Бировдан бир нарса ундиришга уста бўлиш.\n44.Ўз қонуний ҳақ-ҳуқуқларини билмаслик.\n45.Ёмонлик қилишдан ҳузурланиш.\n46.Кўнглида тан олиб турганини ҳам тилида писанд қилмаслик.\n47.Бировга нон бермасдан уни нонкўрликда айблаш.\n48.Гуноҳини хаспўшлаш учун гуноҳ қилиш.\n49.Соқоли ўсган сайин ақлим ҳам ўсмоқда, деб ўйлаш.\n50.Гап тагидан гапча қидириш.\n51.Давлатни савлатим деб билиш.\n52.Пулнинг ҳиди келса, оғизни бекитиб олиш.\n53.Бировни ёмон кўрса, ўлаётганда ҳам ўшани қарғаб ўлиш.\n54.Айтилган жойга айтилган вақтда бормаслик.\n55.”У ким бўлибдики?” саволини тез-тез такрорлаш.\n56.Пора бериш ва пора олишни билиш.\n57.Пора олмайдиган ва пора бермайдиган одамни порахўр деб айблаш.\n58.Қарз беролмаган дўсти ёки танишидан юз ўгириш.\n59.Халқни, айниқса аёлларни ёппасига айблаш-ёппавийлик.\n60.“Ўзингга ақл ўргатсанг-чи?” деган ҳукмнинг ҳукмдори бўлиш.\n8.Ҳамма жойга, ҳамма учрашувга илгаридан вақт олиб, олдиндан бориб, кутиб туриш.\n9.”Навбатда тур”, дейилмаган жойда ҳам навбатда туравериш.\n10.Дунёдаги катта воқеалардан Ҳолливуддаги кичик ҳангомаларни устун қўйиш.\n11.Чақалоқнинг тагини тозалаш, қозон-товоқни, кир кийимларни ювиш, уйни пилесос қилиш, овқат пишириш каби юмушларни эркакнинг бўйнига қўйиш.\n12.Аёлнинг ҳамма вақт ҳақ бўлиб чиқиши.\n13.Боласини урган ота-онанинг бир умрга боласидан айрилиши.\n14.”Арзон” деб ёзилган, лекин ўз нархидан ҳам қиммат нарсаларни сотиб олиш.\n15.Ёмонликни тезда унутиш.\n16.Қуролни қучоқлаб ётиш. Уйига тушган ўғрини “пақ-пуқ” отиб ташлаш.\n17.Эр-хотиннинг пули, ҳисоб-китоби айрилиги.\n18.Ресторанга тўпланган ҳар кимнинг ўзига ўзи ҳақ тўлаши.\n19.Тўйга борганда тўй ҳақини бериш.\n20.Бировдан қарз сўрашни қабоҳат, қарз беришни эса аҳмоқлик деб билиш.\n21.Дунёнинг бошқа четидаги мингта одамдан битта америкаликни устун қўйиш.\n22.Бўш вақтини ҳосил бермайдиган томорқасида ўтказиш.\n23.Узоқ яшаш учун тупроқни витамин деса ҳам ишониш.\n24.Овқатини асосан ресторанларда ейиш.\n25.Душманига ҳам тиржайиб туриш.\n26.Бола-чақа деб эмас, ўзи учун яшаш.\n27.“Миллатим”, “Халқим” деганларни эшитганда энсаси қотиш.\n28.Ўз сирини ўзи очиб ташлаш.\n29.Пулни бахтнинг калити, деб билиш.\n30.Ҳамма нарсани “одноразовий”га айлантириб юбориш.\n31.Яхшилик қилишни жаннат учун чипта деб билиш.\n32.Дилида эмас, уйида ит ва мушук сақлаш.\n« Абдуфаттах Маннапов Абдуфаттоҳ Маннопов »


20 Октябрь 2021 13:01\nNUR-SULTAN. Кazinform – Нур-Султанда Astana Mining&Metallurgy кон -металлургия ХI Конгресси бўлиб ўтмоқда, деб хабар беради Kazinform мухбири.\n«Бу форум биринчи марта 2010 йилда Қозоғистон Республикасининг Биринчи Президенти Нурсултон Назарбоевнинг кўмаги ва бевосита иштирокида ўтказилди. Бугунги кунда Astana Mining&Metallurgy Конгресси кон -металлургия мажмуасидаги муҳим масалаларни муҳокама қилиш ва ҳал қилишнинг халқаро майдонига айланди. Тоғ -металлургия мажмуаси Қозоғистон иқтисодиётининг локомотивидир. Бу мамлакат ялпи ички маҳсулотининг қарийб 8,2 фоизини, миллий экспортнинг 24 фоизини ва бу ерда 230 минг киши меҳнат қилади «, - деди ҚР Индустрия ва инфратузилмаларни ривожлантириш вазирининг ўринбосари Aдилбек Сарсембаев конгресс очилиш маросимида.\nИкки кун давомида давлат идоралари вакиллари, халқаро соҳа мутахассислари, йирик компаниялар бош директорлари, хизмат кўрсатувчи компанияларнинг ТОП-менежерлари тоғ-металлургия саноати ва уни ривожлантириш масалаларини муҳокама қиладилар.\nAstana Mining&Metallurgy Конгресси соҳа мутахассислари билан учрашиш, келишувларга эришиш ва битим ва шартномалар тузиш учун самарали майдонга айланди. Тадбирда чет эллик мутахассисларнинг иштирок этиши тажриба алмашиш ва янги қарорларни қабул қилишга ёрдам беради.\nБу форум биринчи марта 2010 йилда Қозоғистон Республикасининг Биринчи Президенти Нурсултон Назарбоевнинг кўмаги ва бевосита иштирокида ўтказилди. Бугунги кунда Astana Mining&Metallurgy Конгресси кон -металлургия мажмуасидаги муҳим масалаларни муҳокама қилиш ва ҳал қилиш учун муҳим халқаро платформадир.\nБу йилги тадбирнинг асосий мавзуси - «Пандемия шароитида жаҳон кон саноати ўсишининг векторлари«. Умумий конгресс дастурида янги технологиялар ва рақамли ечимлар бўйича сессиялар, кашфиёт, 4.0 саноатида янги компетенцияларни ривожлантириш бўйича маҳорат дарслари ўтказилади.\nҚозоғистонда тоғ -кон саноати келажаги геология -разведка ишларига сармоя ётқизиш, сифатли кадрлар салоҳиятини ривожлантириш ва янги технологияларни жорий этиш билан боғлиқ. Шу боис, конгресс дастурининг сифати соҳадаги муаммоларни тўлиқ очиб бериш ва ечим топишга имкон беради.


Суд ва адвокатлар мустақиллиги бўйича БМТ маърузачиси Тошкентга келди\n23 январ 2022, Тошкент вақти: 05:18\nБМТ махсус маърузачиси Абдулазиз Комилов билан.\nБМТнинг суд ва адвокатлар мустақиллиги бўйича махсус маърузачиси Диего Гарсия-Саян 19 сентябрь куни Тошкентда Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов билан учрашди.\nРасмий баëнотга кўра¸ суҳбат чоғида Ўзбекистоннинг БМТ тузилмалари билан ҳамкорлиги муҳокама қилинган.\nАйтилишича¸ Диего Гарсия-Саян 25 сентябргача суд, прокуроратура, адлия ва фуқаролик жамияти фаоллари билан учрашувлар ўтказади.\nБМТ намояндаси ташриф арафасида «Ўзбекистон ҳукумати билан суд ислоҳоти масаласида конструктив мулоқот ўрнатиш» ниятида эканини билдирди.\nДиего Гарсия-Саян ўз ташрифи якунлари ва дастлабки хулосаларини 25 сентябрда Тошкентда ўтадиган матбуот анжуманида эълон қилади. Якуний ҳисобот эса 2020 йилнинг июнида Женевада ўтадиган Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгашнинг навбатдаги йиғилишида тақдим этилади.


Ҳуқуқ ҳимоячилари Остонани журналистларни таъқиб қилиш тўхтатилишига чақирди\nТашкилот 4 апрель куни берган баёнотида ҳафта бошида Олмаотада Forbes Kazakhstan журнали ва Ratel.kz сайти муҳарририятлари биносида ўтказилган тинтувлар, бу сайтнинг блокировка қилиниши, полиция томонидан тўрт нафар журналистнинг ушланиши ва кейинроқ озод қилиниши ҳақида маълумот берилган. Ҳуқуқ ҳимоячиларининг баёнотида ўтган ҳафтада суд қарори билан Чимкент шаҳридаги шифохонага мажбуран ётқизилган фуқаролар фаоли Ардак Ашим тўғрисида ҳам сўз юритилади.\nRSF баёнотида таъкидланишича, навбатдаги репрессиялар бир неча ўн йилдан бери мамлакатни бошқараётган 77 ёшли президент Нурсултон Назарбоевнинг меросхўри ким бўлади, деган масала атрофида Қозоғистон сиёсий элитаси вакиллари ўртасида кескинлик кучайган бир пайтда амалга оширилмоқда экан.\n«Forbes Kazakhstan, Ratel.kz ва Ардак Ашимнинг таъқиб қилиниши Қозоғистондаги барча журналистларга берилган сигналдир», — дейди RSFнинг Шарқий Европа ва Марказий Осиё мамлакатлари бўлимининг раҳбари Йоханн Бир.\nҚозоғистондаги ОАВ муҳаррриятларида 2 апрель куни тинтув ўтказилди. Тинтувлар Давлат даромадлари собиқ вазири, айни дамда тадбиркорлик билан шуғулланаётган Зейнулла Какимжоновнинг аризасидан сўнг очилган “Атайлаб ёлғон маълумот тарқатиш” иши бўйича ўтказилди. Какимжановнинг таъкидлашича, сўнгги йилларда унинг фаолиятига бағишланган Forbes.kz ва Ratel.kz сайтларида эълон қилинган айрим мақолалар “қора пиар” ва “ёлғон”дир. Мақолаларда Какимжановнинг коррупцияга алоқадорлиги қайд қилинади. Бундан аввал фуқаровий ишлар бўйича судлар Какимжанов ҳақ эканлиги борасида қарор чиқарган ва мақолалар олиб ташланишини, ҳамда унга нисбатан маънавий зарар қопланиши борасида ҳукм чиқаришган эди.\nКакимжановнинг коррупция схемасига алоқадорлиги ҳақида ёзган журналистлар суд қарорига рози бўлишмади ва қарор устидан шикоят қилишларини айтишди. Чоршанба куни маълум бўлишича, сайт бош муҳаррири Марат Асиповнинг “Атайлаб ёлғон маълумот тарқатиш” бўйича жиноий ишдаги мақоми гувоҳликдан гумондор дея ўзгартирилди.


22:29 / 04.03.2016\nMcLaren компаниясининг 650S ва 650LT моделлари ўрнига келувчи янги суперкарлари гибрид куч қурилмалари олади. Бу ҳақда британ маркасининг шеф-дизайнери Фрэнк Стивенсонга иқтибос келтирган ҳолда Car and Driver нашри хабар бермоқда.\nКейинги авлоддаги McLaren 650S машинаси V8 твин-турбо двигатели негизида яратилган комбинациялашган куч қурилмаси билан жиҳозланади.\nЯнги машина 650S ва 650LT моделларидан анча тезроқ бўлади. Двигателларнинг умумий қуввати 700 от кучидан ошиши танхмин қилинмоқда.\nСтивенсоннинг таъкидлашича, суперкар "ўта кучли" ёруғлик-диодли фаралар ҳамда янги бошқариш интерфейсига эга интерьер олади.\nҲозирдаги McLaren 650S модели 3,8 литрли 8 цилиндрли, иккита турбинали, 650 от кучига эриша оладиган двигатель билан бутланади. Двигатель 7 поғонали роботлаштирилган узатмалар қутиси билан бирга ишлайди. Суперкар 100 км/соат тезликка 3 сонияда эришади, максимал тезлиги эса 333 км/соатни ташкил қилади.\nАввалроқ McLaren компанияси 2022 йилгача мўлжалланган ривожланиш режасини тасдиқлаганди. Бу вақтгача компания янги моделларни яратиш учун 1,4 млрд доллар сарфламоқчи. Британиялик автомобилсозларнинг таъкидлашича, 6 йилдан кейин компания модель қаторининг камида ярми гибрид машиналардан иборат бўлади.


Тожикистонда "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи ноқонуний деб эълон этилди - BBC O'zbek\nТожикистонда "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи ноқонуний деб эълон этилди\nImage caption "Жамоати Ансоруллоҳ" Хўжандда содир этилган ҳужумни ўз зиммасига олганди\nТожикистон Олий Суди "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи фаолияти мамлакат ҳудудида таъқиқланиши борасида расмий тарзда эълон қилди.\nСуднинг бу борадаги қарори Олий суд ҳаками Тоҳир Қодиров томонидан ўқиб эшиттирилди.\nҚарор ўқилган йиғинда маҳаллий ва чет эл оммавий ахборот воситалари вакиллари, куч ишлатар тизимлари вакиллари ва ҳукумат қошидаги диний қўмита ходимлари бор эдилар.\nСуд қарори Тожикистон Бош прокуратураси даъвоси асосида қабул қилинган.\n"Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи террорчи ва экстремистик ташкилот сифатида эълон қилинди.\nҲакамнинг айтишича, бу қарорнинг қабул қилиниши "мамлакатдаги қонуний тузум ва хавфсизлик"ни таъминлашга хизмат қилади.\nТожикистонда "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи ғояларини тарғиб этувчи ауди ва видео маҳсулотларни тарқатиш ҳам таъқиқланган.\nБу гуруҳнинг иккита интернет сайтига ҳам табу қўйилган ва уларнинг Тожикистонда тарқалиши учун тўсиқ қўйилган.\nЎИҲнинг Тожикистондаги бўлими\nҚарор эълон қилинган йиғинда иштирок этган Тожикистон Миллий хавфсизлик хизмати вакили "Жамоати Ансуруллоҳ" ҳақида гапирар экан, унинг Ўзбекистон Исломий Ҳаракати (ЎИҲ) Тожикистондаги бўлими экани ва "Ал-Қоида" томонидан маблағ билан таъминланишини айтган.\nУ мазкур гуруҳнинг 2010 йил сентябридаги Раштда кечган қонли ҳодисаларда, ўша йили Хўжанд шаҳрида уюшган жиноятчиликка қарши кураш бошқармасининг Суғд вилояти бўлими биноси олдида уюштирилган худкушлик ҳужумида, шунингдек Душанбе шаҳрида бир қатор террорчилик амалларини содир этишни уюштиришга интилишда қўли борлигини айтган.\nШунингдек, миллий хавфсизлик хизмати вакили 2011 йил апрелида Рашт водийсида Мулло Абдулло ўлдирилгач, унинг гуруҳи яширинган ер текширилганда "Жамоати Ансуруллоҳ"нинг байроғи топилганини билдирган.\nТожикистон Бош прокуратураси вакили Муҳаммаджон Хайруллаевнинг айтишича, "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳига аъзо эканлиги исботланишининг ўзиёқ 8 йиллик қамоқ жазосига махқум этишга олиб бориши мумкин.\nУ бунда мамлакат Жиноий Кодексининг экстремистик фаолиятни амалга ошириш учун оммавий даъват этиш моддаси қўлланилиши таъкидлаган.\nТожикистон расмийлари ўтган йил ёзида интернет тармоғида "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳига тааллуқли қуролли кишиларнинг аҳолини жиходга даъват этиш борасидаги мурожаати берилгач, бу гуруҳ ҳақида хабар беришган.\nБунгача эса, расмийлар мазкур гуруҳнинг мавжудлигини инкор қилиб келишган.\nХўжанддаги худкушлик ҳужумидан сўнг биринчи марта "Жамоати Ансуруллоҳ" гуруҳи номи сизиб чиққанди.\nМазкур гуруҳ бу террорчилик амалини ўз бўйнига олганди.\nЎша худкушлик ҳужуми оқибатида ҳужумчининг ўзидан ташқари уч нафар милитсия ходими ҳалок бўлган ва яна 26 нафар милитсия ходими яраланганди.\nРасмий маълумотларга кўра ҳозирда Тожикистонда фаолияти таъқиқланган ҳаракат ва гуруҳлар сони ўнтадан ортган. Улар орасида жумладан, ЎИҲ, "Ҳизб ут-Таҳрир", "Жамоати таблиғ" бор."\nРаштда кечган тўқнашувлар жойида "Ансоруллоҳ Жамоати" байроғи топилди


Пандемия бизнеси – Хитой кислород концентраторлари “Фарғонада ишлаб чиқарилди” деб тақдим этилди\n24 октябр 2020, Тошкент вақти: 14:22\nФарғона вилоят ҳокимлиги Ахборот хизмати бу кислород концентраторларининг "Қўқон" эркин иқтисодий зонасида ишлаб чиқарила бошланганини иддао қилди.\n15 сентябрь куни Фарғона вилоят ҳокимлиги расмий сайтида “ФАРҒОНАДА КИСЛОРОД КОНЦЕНТРАТОРИ ИШЛАБ ЧИҚАРИЛМОҚДА»¸ деган суратли хабар эълон қилинди.\nМуаллифи "Фарғона вилоят ҳокимлиги Ахборот хизмати" деб ëзилган расмий хабарга кўра¸ “Қўқон” эркин иқтисодий зонасининг 3-цехида пандемия даврида ҳаëт-мамот масаласига айланган кислород концентраторлари ишлаб чиқариш бошланган.\nБу жараëндан бевосита хабардор маҳаллий мулозим ва тадбиркорларнинг Озодликка айтишича¸ аслида расмий хабарда сурати қўйилган концентраторлар Хитойдан тайëр ҳолда олиб келиниб¸ асл ишлаб чиқарувчи бренд номи устига “Great Kokand” деган ëрлиқ ëпиштирилган, холос.\nОзодлик бу хабарни ўрганиш давомида кўриниши “Great Kokand” ëрлиғи босилган кислород концентраторларига айни бўлган Хитой маҳсулотини топишга муваффақ бўлди. Хитой ширкати "Фарғонада ишлаб чиқарилган концентраторлар"нинг устига бошқа бренд номи ëпиштирилган ўз маҳсулоти эканини тасдиқлади.\n“Қўқон” ЭИЗ маъмуриятининг Озодлик гаплашган мулозими ҳам расмий хабарда “маҳаллий маҳсулот” деб тақдим этилган кислород концентраторларининг тайëр ҳолда Хитойдан олиб келинганини эътироф этди.\nФарғонада кислород концентраторлари ишлаб чиқарилмоқда¸ деб хабар берган Фарғона вилояти ҳокимлиги Ахборот хизмати раҳбари Муҳаммаджон Обидов эса Озодликнинг бу ҳақдаги ëзма саволига "Раддия" билан жавоб қайтарди.\nКоронавирус пандемияси ортидан ўзбекистонликлар кундалик ҳаëтига кириб келган тиббий жиҳозлардан бири кислород концентратори бўлди.\nАвваллари номини ҳам кўпчилик билмаган бу тиббий қурилма ҳаводан кислород молекулаларини ажратиб олиб, нафас олишга қийналаëтган беморга тоза кислород етказиб беради.\nКоронавирусга чалиниб¸ қондаги кислород сатурацияси пасайган беморлар учун концентрланган кислороддан нафас олиш ҳаëт-мамот масаласига айланди.\nПандемия иқтисодининг "катта тантана"си\nЎзбекистонда коронавирус юқтирган беморлар сони ортиши билан бу қурилмага нисбатан талаб ҳам ошди ва бозор дарров пандемия билан кириб келган бу талабни қондиришга киришди.\nХитойда ўртача 150-200 долларга сотилаëтган бу кўчма қурилмалар¸ пандемия бошида Ўзбекистонда 1000 долларгача сотилди. Бугунга келиб фақат хориждан импорт қилинаëтган бу жиҳоз нархи 400-500 долларгача тушди. Бу қурилмаларни сотиб олиб¸ уларни ижарага бериш орқали даромад қилувчилар пайдо бўлди.\n“Фарғонада кислород концентратори ишлаб чиқарилмоқда” деб номланган расмий хабар¸ сарлавҳадан англанишича¸ концентраторларни Ўзбекистонда биринчи бўлиб ишлаб чиқариш "Қўқон" эркин иқтисодий зонасида бошланганини иддао қилади.\nАхборот хизмати томонидан тақдим этилган хабарда¸ бу лойиҳа бевосита вилоят ҳокими Шуҳрат Ғаниевга боғланган.\n“Фарғона вилояти ҳокимининг ташаббуси билан “Қўқон” эркин иқтисодий зонасида кислород концентраторини ишлаб чиқариш лойиҳасини имкон қадар тезроқ амалга оширишга киришилди. Бу масъулиятли лойиҳа ишлари тадбиркор Шавкатжон Ҳамзаев таъсисчиси бўлган “Грейт Қўқон” МЧЖ томонидан олиб борилди.\nУмумий қиймати 300 минг АҚШ долларини ташкил этадиган корхонанинг фойдаланишга топширилиши катта тантанага айланди”. (расмий хабардан иқтибос тугади -таҳр.)\nХабарга “катта тантана”га айланган жараëндан олинган суратлар ҳам илова қилинган.\nУларда бўм-бўш хонага ўрнатилган узун стол ва унинг устига териб чиқилган тайëр кислород концентраторлари кўринади.\nШунингдек суратларда¸ бир хил иш кийими кийган 10 нафар ëш йигитнинг гўë бу қурилмани йиғаëтгандек¸ орқа панели очилган кислород концентраторлари олдида турганини кўриш мумкин.\n«Мазкур корхонада йилига 30 000 дона кислород концентратори ишлаб чиқарилади. Шу билан бирга, 20 та янги иш ўринлари яратилди”¸ деб тугайди Фарғона вилояти ҳокимлиги Ахборот хизмати ëзган расмий хабар.\nАйни пайтда¸ 20 та ишчининг йилига 30 минг дона концентратор ишлаб чиқиш у ëқда турсин¸ уни йиғишига имкон берувчи бирор технология борлиги суратларда акс этмаган.\nЖараëн гувоҳлари: Бу хабар Шуҳрат Ғаниевдан Мирзиëевга аталган навбатдаги “эртак”\nОзодликка боғланган маҳаллий мулозим ва тадбиркор¸ Фарғонада кислород концентратори ишлаб чиқариш цехининг “катта тантана” билан иш бошлагани ҳақидаги хабарни “300 минг долларлик спектакль” деб атади.\nОзодлик билан шахси очиқланмаслигини сўраб гаплашган маҳаллий мулозим¸ бу ëлғонни фош қилиш учун расмий хабарга илова қилинган суратларга қарашнинг ўзиëқ кифоя эканини таъкидлади.\n“Суратлардан очиқчасига кўриниб турибдики¸ бу ер ишлаб чиқариш эмас¸ йиғиш цехи. Яна бир муҳим нарса цех ичкарисида бирон-бир ортиқча бутловчи қисм йўқ. Одатда ишлаб чиқариш линиясида кўплаб бутловчи қисмлар туради¸ ишчилар улардан кераклигини олиб маҳсулотни йиғишади.\nБу ерда одатда Хитойдан келадиган тайёр ускуна қутиси ва уни зарар етишдан сақлайдиган қадоқ¸ халқ тилида пук деб аталадиган нарса ҳам турибди. Бу тайëр концентраторнинг шу ернинг ўзида коробкадан чиқарилгани исботидир.\nЯна ишлаб чиқарилиши даъво қилинаётган кислород концентраторининг бир нечаси ярим сочилган ҳолатда эҳтиëт қисмлари устига рангли қоғоз ëпиштирилган ҳолатда турганини кўришимиз мумкин.\nБу рангли қоғозлар нимага ëпиштирилган¸ дерсиз? Бу қайси запчастнинг қаердан ечиб олинганини адаштириб қўймаслик учун қилинган иш. Расмдаги йигитлар ишлаб чиқарувчи бўлмаганидан сўнг¸ қайси қисмнинг қаерга қўйилишини билмайдида!” деди бу суратлардаги асл манзарадан яхши хабардор маҳаллий мулозим.\nАхборот хизмати Озодликка "Раддия" берди\nОзодлик маҳаллий мулозим ва тадбиркордан келган бу маълумотга изоҳ беришни сўраб Фарғона вилояти ҳокимлиги Ахборот хизмати раҳбари Муҳаммаджон Обидовга мурожаат қилди.\nРасмий хабарда "Фарғонада ишлаб чиқарилгани" иддао қилинган кислород концентраторларининг 100 фоиз тайëр ҳолда Хитойдан олиб келингани ҳақидаги хабарни Обидов мутлақ инкор қилишга уринди.\nФарғона вилояти ҳокимлиги Ахборот хизмати Озодликка юборган "Раддия"\nАйни пайтда¸ Озодликка юборилган ëзма "Раддия"да расмий хабарда тилга олинмаган маълумот - ишлаб чиқариш учун зарур бўлган 40 фоиз бутловчи қисмларнинг Хитойдан олиб келинаëтгани эътироф этилган.\n"Мазкур “Кислород концентратори” ни ишлаб чиқариш жараёнида\n“Грейт Қўқон” МЧЖ корхонаси ва “Ўзэлтехсаноат” уюшмаси ўртасида келишувлар имзоланган. Келишувга асосан “Кислород концентратори” ишлаб чиқаришда концентраторнинг 40 фоиз қисми (кислородни ажратувчи филтрлар, сенсорли бошқарув тизими ва компрессор) Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилмаганлиги сабабли Хитой Халқ Республикасидан импорт қилиб олиб келинмоқда. Шу билан бирга концентраторнинг 60 фоиз қисми ( корпуслар, турли ўлчамдаги электр узатиш кабеллари, хаво узатувчи шланглар, ўчириб ёқиш қурилмалари, сув қуйиш идиши ва турли ўлчамдаги болт ва шруплар, қадоқлаш қутиси ва пена) кооперация усулида Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқариш корхоналаридан сотиб олиб йиғилмоқда"¸ дейилади Озодликка юборилган "Раддия"да.\nРасмий жавоб охирига бориб¸ "Фарғона концентраторлари"ни ишлаб чиқаришда гўëки ҳамкорлик қилаëтган Хитой компанияси номи ҳам тилга олинади.\n"Юқоридаги сабабларга кўра биз “Кислород концентратори”ни Хитой Халқ Республикасидан тўлиқ сотиб олиб келинганлигини инкор этамиз, балки Хитой Халқ Республикасининг “MIC Mediсal Co.Ltd” компанияси ва “Грейт Қўқон” МЧЖ корхоналари ўртасида ўзаро хамкорлик шартномалари ва келишувлар асосида ишлаб чиқарилаётганлигини маълум қиламиз". (иқтибос тугади - таҳр.)\nБу "Раддия" ортидан Озодлик номи тилга олинган Хитой компаниясини топиб¸ улардан изоҳ олишга уринди. Аммо очиқ манбалар¸ хусусан¸ Хитой компаниялари регистрациясига оид порталларда бундай компания мавжудлигига оид бирор маълумот топилмади.\nЎзбекистон билан ҳамкорлик келишуви имзолаган¸ демакки халқаро майдонга чиққан бу номдаги Хитой компаниясининг виртуал ҳудудда нега ҳеч қандай изи йўқлиги - унинг на расмий сайти¸ на савдога қўйилган маҳсулотлари реестри йўқлигига оид ҳозирча Озодликда изоҳ йўқ.\n“Great Kokand”(Буюк Қўқон) ëрлиғи ëпиштирилган маҳсулотнинг асл ишлаб чиқарувчиси ким?\nОзодлик Фарғонада ишлаб чиқарилгани иддао қилинган “Great Kokand” кислород концентраторларининг асл ишлаб чиқарувчисини¸ бу жараëндан яхши хабардор тадбиркор тавсияси билан¸ Хитойдан излади.\nСуратдаги кўриниши “Great Kokand” ëрлиғи босилиб¸ Фарғонада ишлаб чиқарилгани тантанали хабар қилинган кислород концентраторига айни бўлган маҳсулотни виртуал бозордан топиш қийин бўлмади.\nЯқинда ўзи ҳам Хитойдан айни концентраторларни олиб келишга уринган ўзбекистонлик тадбиркорга кўра¸ асл ишлаб чиқарувчи Пекинда жойлашган Beijing Shenlu Medical Device Co., Ltd компаниясидир.\nБу компания ишлаб чиқараëтган кислород концентраторларининг суратдаги кўриниши¸ Фарғона вилоят ҳокимлиги қўйган суратлардаги маҳсулот билан бир хил. Ягона фарқ – Хитой маҳсулоти устига Shenlu бренд номи ва логоси қўйилган бўлса¸ “Фарғона” маҳсулотининг айнан ўша жойига “Great Kokand” ëрлиғи ëпиштирилган.\nАйни компания билан эҳтимолий харидор сифатида сўзлашув олиб борган тадбиркорнинг Озодликка айтишича¸ Хитойдаги ишлаб чиқарувчи ўз маҳсулотининг бошқа бренд номи билан сотилишига мутлақ қарши эмас.\nХитой ишлаб чиқарувчиси ўз маҳсулотини цех фонида суратга олиб¸ эҳтимолий харидорга тақдим этди.\n“Маҳсулот нархи нечта олишга боғлиқ. Минг донадан кам олсангиз 255 доллар¸ у ëғи қанча кўп олсангиз¸ шунча арзонлашиб бораверади. Менимча булар¸ кўпи билан 200 доллардан олган. Хитойликлар менга ҳам машина устига компаниянгиз номини ҳам ëпиштириб берамиз¸ деди. Бу ҳам маҳсулот нархига қўшилган”¸ деди Хитой компанияси билан ëзишмаларини Озодликка тақдим қилган тадбиркор.\nБу тадбиркор Озодлик сўрови билан Хитой компанияси вакилига "Фарғонада ишлаб чиқарилган"и иддао қилинган кислород концентраторлари суратини юбориб¸ маҳсулот уларники эканига аниқлик киритишни сўради.\nЎз тайëр маҳсулоти суратини ишлаб чиқариш цехи фонида юборган Beijing Shenlu Medical Device Co., Ltd компанияси жавоби қуйидагича бўлди:\n"Расмлардаги маҳсулот бизники. Фақат ребренд (бошқа бренд номи ëпиштирилган -таҳр.) қилинган.Биз маҳсулотимизни исталган логони ëпиштириб сотаверамиз¸ но проблем!"\n“Қўқон” эркин иқтсодий зонаси маъмуриятининг Озодлик гаплашган расмийси ҳам¸ Фарғона вилоят ҳокимлиги айни зонада ишлаб чиқарилмоқда¸ деб тақдим этган суратлардаги маҳсулотнинг Хитойдан олиб келинганини инкор қилмади.\n“Ҳали ишлаб чиқариш бошлангани йўқ. Расмларда кўрган концентраторларингизнинг ҳаммаси импорт. Келажакда 40 қа 60 нисбатда маҳаллийлаштириш режамиз бор. Бутловчи қисмларни ўзимизда ишлаб чиқарадиганларни топишга ҳаракат қиламиз”¸ деди “ишлаб чиқариш цехи” жойлашган “Қўқон” эркин иқтисодий зонаси расмийси.\nАйни пайтда бу суҳбатдош¸ Фарғона вилоят ҳокимлиги Хитойдан тайëр ҳолда коробкаларда келган (тепадаги суратлар бундан гувоҳлик беради - таҳр.) кислород концентраторларини нима учун "Фарғонада ишлаб чиқарилди" деб тақдим этганига изоҳ бера олмади.\n“Фарғонача шоу” кимга¸ нима учун хизмат қилади?\nОзодликнинг бу саволига жавоб берган фарғоналик мулозим ва тадбиркор¸ бу савол ортида «маҳаллий маҳсулот ишлаб чиқариш» деб иддао қилинадиган жараëнга оид қаватма-қават схемалар ëтганини билдирди.\n«Пандемия бошланиб¸ тадбиркорлар Хитойдан зудлик билан кислород концентраторлари олиб келишга киришди. Қарашсаки¸ бозори чаққон. Тепадагилар дарров буни монополлаштириш ҳаракатини бошлади. Пандемия даврида зарур тиббий жиҳозлар импорт божидан озод қилинганига қарамай¸ улар концентраторларга 20 фоизлик ҚҚС қўшишди. Хитойдан арзонга келаëтган қурилма нархи сунъий равишда кўтарилди. Импортчилар роса шикоят қилди¸ лекин биров эшитгани йўқ - ҚҚС бекор қилинмади. Бозорбоп маҳсулотни Ўзбекистонга олиб кириш ҳаммагамас! Даромад қилиш мумкин бўлган ҳар қандай олди-берди билан фақат ҳокимларга қарашли¸ ëки улар ҳимоясидаги МЧЖлар шуғулланиши керак. Ëзилмаган қонун шунақа! "¸ деди Озодлик гаплашган тадбиркорлардан бири.\nОзодлик гаплашган яна бир тадбиркор¸ Хитойдан маҳаллий бренд номи ëпиштирилган ҳолда тайëр келаëтган маҳсулотни маҳаллий маҳсулот деб тақдим этиш амалиëти кўпдан мавжудлиги¸ аммо Мирзиëев даврида қабул қилинган кўплаб қарорлар бундай кўзбўямачилик кўламини кескин ошириб юборганини таъкидлади.\n"Маҳаллий ишлаб чиқарувчи" дейилаëтган компанияларга беҳисоб имтиëз берилган - уларга энг арзон кредит¸текин ер берилган¸ улар нима олиб кирса¸ бож ва солиқлардан озод. Йиллар давомида ҳар қандай солиқлардан озод. Хитойдан таппа-тайëр олиб келинаëтган маҳсулотлар¸ божхонада маҳаллий ишлаб чиқарувчига зарур бутловчи қисм деб расмийлаштирилади. Давлатга бир тийин бож ëки солиқ тушмайди. Маҳаллий товар дейиш учун камида 60 га 40¸ яъни ишлаб чиқариш учун зарур маҳсулотнинг 60 фоизи Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган бўлиши керак. Қоғозда бор¸ амалда йўқ маҳаллий ширкатлар билан сохта келишувлар қилиб¸ ана шу 60 га 40 талабга тўғрилашади¸ бўлди".\nБевосита Фарғонада Ўзбекистонда биринчи бўлиб кислород концентраторлари ишлаб чиқариш бошлангани ҳақидаги иддаони изоҳлаган Озодлик суҳбатдошлари¸ бунинг асосий сабабини президент ўтган ой имзолаган қарордан излашни айтди.\nПрезидент Мирзиëев 24 август куни чиқарган "Маҳаллий ишлаб чиқарувчиларни қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида"ги қарорга кўра¸2020 йил 1 ноябридан давлат улуши бўлган компанияларнинг барчаси ўзи учун зарур маҳсулот Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаëтган бўлса¸ уни маҳаллий ишлаб чиқарувчидан сотиб олиши шарт.\nБу қарор чет элдан айни турдаги арзон ва сифатли маҳсулотни танлаш имкони борлигига қарамай¸ айни товарни маҳаллий компания ишлаб чиқараëтган бўлса¸ уни маҳаллий ишлаб чиқаришни қўллаш иддаоси билан бир неча баравар қимматига олишга рухсат беради.\n"Хитойдан олиб келинган кислород концентраторларини "Фарғонада ишлаб чиқарилди" деб сотиш бу бозор¸ биринчи галда эса¸ давлат буюртмаларини монополлаштиришни билдиради. Эндиликда Ўзбекистондаги касалахоналарнинг ҳаммаси ëппасига Ғаниевнинг маҳсулотини ғиринг демай олиши шарт. "Great Kokand" айтган нархини қўяди¸ чунки унга ҳозирча "маҳаллий рақобатчи" йўқ"¸ дейди Ўзбекистонга кислород концентраторлари олиб кириш уриниши муваффақиятсиз тугаган тадбиркор.\nХитойдан келган "Great Kokand" концентраторлари касалхоналарга сотилади\nФарғоналик маҳаллий мулозимнинг Озодликка айтишича¸ ҳозирда вилоят касалхоналарига Ўзбекистонда ишлаб чиқарилди¸ деган сохта ҳужжат ва лого билан Хитойдан тайëр ҳолда келган концентраторларни сотиш бошланган.\n"Ҳоким Ғаниев буйруғи билан Тиббиëт бирлашмаси буларни олишга мажбур. Хитойда арзон бўлган бу машинанинг давлат касалхоналарига қанчадан сотилаëтганини сир тутишади. Камида 300 долларга ўтказаëтганлари аниқ. Ўртадаги фарқдан қанча даромад қилишларини ҳисоблаб олаверинг!”\nОзодлик Фарғонада ишлаб чиқарилгани иддао қилинган концентраторларнинг аслида Хитойдан келган импорт маҳсулот эканини тасдиқлаган “Қўқон” ЭИЗ вакилидан¸ уларнинг қаерда¸ қанчадан сотилаëтганини ҳам сўради.\n“Ҳоким Ғаниев топшириғи билан бу концентраторлар биринчи бўлиб вилоят Тиббиëт бирлашмасига берилади. Сони кўпайгандан кейин¸ дўконларга ҳам чиқарилади. Бирламчи нархи¸ адашмасам¸ 290 доллар. Лекин больницаларга қанчадан берилишини биз билмаймиз”¸ деди ЭИЗ вакили.\nФарғона вилоят Тиббиëт бошқармасининг Озодлик боғланган мулозими¸ маҳаллий деб тақдим этилган кислород концентраторларидан камида 1000 донаси вилоят касалхоналаридаги COVID-19 беморлари учун сотиб олинишини тасдиқлади.\nҲали бирорта бундай маҳсулот олинмаганини айтган бу мулозим ҳам¸ “маҳаллий ишлаб чиқарувчи” деб иддао қилинаëтган “Great Kokand” МЧЖсидан бу концентраторларнинг қанчага олинишига аниқ жавоб бермади.\nТиббиëт бирлашмасининг Озодлик боғланган бошқа бир мулозими¸ бундай харид ҳақидаги буйруққа шахсан ҳоким Ғаниевнинг ўзи қўл қўйиши ва давлат бюджетидан қанча пул ўтказилиши “сир тутилиши”ни билдирди.\nФарғона вилояти ҳокимлиги расмий сайтидаги хабарда "вилоят ҳокимининг ўринбосари М.Абдураҳмонов бугунги кунда талаби юқори бўлган мазкур тиббий жиҳознинг ишлаб чиқарилиши, аввало, вилоятимиз ва республика тиббиёт муассасаларини кислород концентратори билан тўлиқ таъминлаш имконини беришини" таъкидлагани ëзилган.\nБундан эса¸ президент қароридаги давлат буюртмаларини фақат маҳаллий ишлаб чиқарувчидан сотиб олиш талаби кучга кирадиган 1 ноябрдан бошлаб "Great Kokand" логоси ëпиштирилган Хитой кислород концентраторларининг бутун Ўзбекистон касалхоналарини тўлдира бошлашини кутиш мумкин.


Қозоғистонлик “Ванга” қайси давлатнинг барбод бўлишини башорат қилганини биласизми? » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n02:22 Тил  Ўзбекча\n30-07-2016 | 11:23\nZAMIN.UZ / Дунё / 30 Июл 2016 года1 758\nҚозоғистонлик “Ванга” қайси давлатнинг барбод бўлишини башорат қилганини биласизми?\nҚозоғистонлик экстрасенс Вера Лион Хитой, Россия ва АҚШнинг келажакдаги тақдирлари ҳақида гапирди, деб хабар бермоқда "Дийдоразиз" нашри.Вера Лион Қозоғистонда яшовчи машҳур экстрасенс. Маслаҳат олиш учун мамлакатнинг турли бурчакларидан одамлар уни излаб келадилар. Қозоғистонликлар уни “ўзимизнинг Ванга” дейишга одатланишган. Шу кунларда Вера сиёсий масалалар бўйича башоратларини баён қилган. Веранинг башоратлари кўпинча тўғри чиққанлиги учун ҳам ҳалқ орасида машҳурдир.Вера шундай башорат қилади:“Яқин келажакда Хитойнинг геосиёсатдаги ўрни сустлашади. Россия эса аксинча кучайиб, Қозоғистон ва Украина худудлари ҳисобига кенгайиб боради.”Вера Леон хатто АҚШнинг тақдири ҳақида ҳам башорат қилган. Унга кўра:“АҚШ яқин келажакда барбод бўлади. Мамлакатда хаос ҳукм суради. Бу Россия ва унинг қаторида бошқа мамлакатларнинг АҚШ долларидан воз кечганликлари билан боғлиқ бўлади.”Вера Леоненинг башоратларини Қозоғистоннинг newinform.com интернет нашри оммалаштирган.\nЎқишни тавсия қиламиз Россиялик миллиардер ўғлининг тўйини катта дабдаба билан ўтказди (Фото)\nРоссия Хитойга чучук сув етказиб беришни таклиф қилди\n17:49 / 03-05-2016


Марказий банк ва Давлат экология қўмитасига янги матбуот котиблари тайинланди — Sof.uz\nМарказий банк Бошқарувининг 2020 йил 16 майдаги қарорига асосан Назаров Акмал Нариманович Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раисининг матбуот котиби – ахборот сиёсати масалалари бўйича маслаҳатчиси лавозимига тайинланди. Лавозимга тайинлов Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги хулосасига кўра амалга оширилди.\nАкмал Назаров Тошкент шаҳрида туғилган. 2004 йилда Ўзбекистон Давлат жаҳон тиллари университети Халқаро журналистика факультетининг бакалавр босқичини, 2007 йилда Ўзбекистон Миллий университети Журналистика факультетининг Жамоатчилик билан алоқалар йўналиши бўйича магистратура босқичини тамомлаган.\nНазаров 2020 йил январь ойидан буён Марказий банкнинг Жамоатчилик билан алоқалар ва коммуникацион сиёсат департаменти директори ўринбосари лавозимида ишлаб келаётган эди.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раисининг матбуот котиби бир вақтнинг ўзида Жамоатчилик билан алоқалар ва коммуникацион сиёсат департаменти директори ҳисобланади.\nШунингдек, Давлат экология қўмитаси раисига ҳам янги матбуот котиби тайинланди.\nБунёд Алмаматович Абдуллаев Ўзбекистон Республикаси экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раисининг ахборот сиёсати бўйича маслаҳатчиси – матбуот котиби этиб тайинланди.\nматбуот-котиби давлат экология қўмитаси Марказий банк АОКА\n13.07 13:05 680 Иқтисод\nЎзбекистонда ёввойи ҳайвонларни ҳақ тўлаш эвазига ов қилиш мумкин бўлади\n11.07 15:43 486 Ўзбекистон


Тоғли Бадахшонда ўтказилган “аксилтеррор операцияси”да ҳалок бўлганларнинг жасадлари яқинларига топширилди – mulkdor.com\nMay 20 2022, 02:05 ЖамиятИнсон ҳуқуқлариМинтақаСиёсатТожикистонЯнгиликлар\nТожикистоннинг Тоғли Бадахшон мухтор вилоятининг Рушон туманида ўтказилган “аксилтеррор операцияси”да ҳалок бўлган 21 кишининг жасади яқинларига топширилди.\nҲуқуқни муҳофаза қилиш органлари, 18-май куни норозиликка чиқиб, йўлни тўсганларни “бузғунчи кучлар” деб атаб, уларга қарши “аксилтеррор операцияси” ўтказган. Унда “саккиз нафар жангари ўлдирилгани, 11 нафари яралангани”, 114 киши қўлга олингани айтилди.\nРасмийлар намойишга барча мавжуд полиция кучлари, махсус хизматлар ва армия билан қаршилик кўрсатди. Унда “саккиз нафар жангари ўлдирилгани, 11 нафари яралангани”, 114 киши қўлга олингани айтилган.\nРасмий маълумотларга кўра, операция вақтида бир зобит ҳалок бўлган, 13 нафари яраланган. Намойишчилардан қурол-яроғ ва ўқ-дорилар олиб қўйилган, жиноий иш қўзғатилиб, тергов ишлари бошланди. Ҳуқуқ-тартибот идоралари бошқа фуқароларни қуролларини ихтиёрий равишда топширишга чақирмоқда.\nВазият 14-майдан бери кескинлашган. Юзлаб Хоруғликлар Тоғли Бадахшон мухтор вилояти раҳбари Алишер Мирзонабот ва шаҳар ҳокими Ризо Назарзоданинг истеъфосини, шаҳарнинг марказий қисмидаги тўсиқларини олиб ташлашни, Бадахшон аҳолисига нисбатан таъқибларни тўхтатишни талаб қилиб, митингга чиқишган эди. .\n16-17-май кунлари маҳаллий аҳоли ва полиция ўртасида жанжал юзага келиб, бир неча киши ҳалок бўлди. Норасмий маълумотларга кўра, қурбонлар сони анча кўп эканлиги айтилмоқда.\nТожикистон ҳуқуқ-тартибот идоралари норозилик намойишларига хорижий кучлар аралашгани, қуролл-яроғни ташқаридаги ташкилотлардан олинганини, террорчилик ҳужумлари ва провокациялар уюштириш учун жангарилар ёллангани ҳақида билдирмоқда. Улар қайси ташкилотлар эканига эса аниқлик киритилмаган.\nМаҳаллий аҳоли ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун тинч намойишлар ўтказаётганини айтади. Бир қатор халқаро ташкилотлар ва хориждаги тожик мухолифати Помирдаги таъқибларни тўхтатишга чақирмоқда.\nМеҳнат қонунчилигига кўра, ишга қабул қилишга 16 ёшдан бошлаб йўл қўйилади. 15 ёшга тўлмаган шахслар эса ота-онасининг розилиги билан ишга қабул қилиниши мумкин. Иллюстратив ...\nЖамиятNovember 13 2018, 02:11\nИт ва мушукларни сақлаш қоидаларини биласизми?\nКўп қаватли уйдаги хонадонда ит ва мушук сақлаш учун қўшнилар ва хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатининг розилигини олиш лозим. Фуқароларга итлар ва мушукларни сақлашда ...\nЖамиятJuly 11 2019, 02:07


Организмнинг ҳимоя механизми саналган 9 ғайриоддий ҳолат - XABARDOR.UZ\nОрганизмнинг ҳимоя механизми саналган 9 ғайриоддий ҳолат\nБиз асл сабабини билмайдиган организм амалга оширувчи қуйидаги ажойиб ҳолатлар ҳам инсонни ҳайратга солади.\nБиз таомнинг катта бўлагини оғизга солиб, кўпроқ еб юборсак, асабларнинг ошқозон ва диафрагмадан ўтувчи яллиғланишига олиб келади. Натижада, ҳиқичоқ ҳуружи юзага келади.\nБиз одатда қаттиқ чарчаган мияни совутиш учун эснаймиз.\nОдатда биз бурун каналларида ҳаддан зиёдкўпаллергенлар, микроблар, чанг ва бошқа зараркунандалар йиғилганда аксирамиз.Бу танамизни«кирлар»дан тозалашнинг бир усулидир.\nЎзимиз тушунмаган ҳолда танамизни кун давомида навбатдаги жисмоний зўриқишларга тайёрлаш учун керишамиз. Керишиш мускулларни қиздиради, қон айланишини тиклайди ва эрталабдан кайфиятни яхшилайди.\nУйқуга кетган вақт тиришишлар\nЭнди уйқуга кетганимизда бизда бирдан пастга қулаётгандек, сесканиб тушгандек ғалати туйғулар пайдо бўлади. Шу вақтда барча мушаклар ичакда сиқилади, бу ҳолатда эса каравотдан қулаб тушиш мумкин.\nБу феномен биз уйқуга кетганимизда нафас олиш частотасининг бирдан тушиб кетиши, пульснинг секин камайиши ва мушаклар эркин бўлгани туфайли юзага келади. Мия эса бу ҳолатни ўлимга яқинлашиш деб қабул қилади вабизни қутқариш учун тортишиш орқали белги беради.\nБармоқ учларидаги терининг бужмайиши жуда ҳам муҳим ҳолат. Тана намгарчилик даражаси кўтарилганини сезади ва атроф-муҳит сирғанчиқ эканлигини тушуниб етади. Шунинг учун, бармоқ учларидаги тери силлиқ юзада ҳаракатлана олиши учун шундай кўринишга киради.\nХотиранинг қисман йўқотилиши\nБундай ҳолат одатда энг ёқимсиз ва ҳаётимизда жароҳатли ҳодисалар содир бўлганда юз беради. Бизнинг миямиз даҳшатли нарсаларни ўчириб ташлашга ҳаракат қилади.\nЭт жимирлашининг асосий вазифаси танамиздаги тешикларни ёпилиши натижасида чиқиб кетадиган тери иссиқлигини олдини олиш ҳисобланади. Яъни организм бизни тезроқ қиздириш учун ҳаракат қилади.\nКўз ёшларимиз шиллиқ қаватни ҳимоя қилишдан ташқари,ҳиссий ҳимоя воситаси ҳам ҳисобланади. Олимларнинг фикрига кўра, тана инсонни ҳис этаётган оғриғидан чалғитиш учун кўз ёшларини чиқарар экан.


Ҳисобот яна баҳс уйғотди\n18 май 2021, Тошкент вақти: 21:57\nЎтган йили Грузия ва Россия ўртасида юзага чиққан уруш бўйича Европа иттифоқи томонидан уюштирилган ҳисобот муаллифлари ҳар икки томон халқаро қонунларни бузган, деган хулосани эълон қилди.\nШвециялик дипломат Ҳейди Таглиавини етакчилигида тайёрларган ҳисоботга кўра, Грузия бу урушни ўзининг айирмачи ўлкаси саналган Жанубий Осетия ҳудудига уюштирган “оқлаб бўлмас” ҳужум билан бошлаган.\nШунингдек, ҳисоботда август ойида рўй берган бу урушнинг юзага чиқишига узоқ муддат давом этган провокация ва кескинликлар сабаб бўлгани ва бу ҳаракатларнинг аксариятига ўз масъулиятлари доирасидан чиқиб кетган Россия масъул экани айтилади.\nРоссиянинг Европа иттифоқидаги вакили Владимир Чижов бу ҳисобот “урушни бошлаган томон ким эканини аниқ тасдиқлаганини” айтди.\nЎз навбатида Грузиянинг Реинтеграция вазири Темур Иякобашвили бу ҳисобот Россия бу можаро учун узоқ тайёргарлик кўрганини тасдиқлади, деб фикр билдирди.\n- Мен алоҳида таъкидлашни истардимки, бу ҳужжат урушни Грузия бошлаган, дея даъво қилмайди. Бу тахлит ҳар қандай талқин ёлғон бўлади. Ҳисоботда бундай айблов йўқ. Айни пайтда бу ҳисобот уруш 7 ёхуд 8 август куни бошланмагани, балки, ҳарбий провокация узоқ давр мобайнида тайёрланганини кўрсатмоқда , деди Грузия расмийси.


Сайёр қабулда Қўштепа, Ёзёвон, Олтиариқ, Тошлоқ, Қува туманлари ва Марғилон шаҳридан келган фуқаролар томонидан ижтимоий ҳаётнинг барча соҳалари бўйича қилинган мурожаатларни ҳал этиш чоралари кўрилди. Фуқаролар томонидан қилинган бир қатор мурожаатлар сайёр қабулнинг ўзида ижобий ҳал этилганлигини кўриш мумкин.\nЁзёвон туманидан келган Мастура Ўринбоева фарзандининг беморлиги сабаб ўзи ва фарзанди учун хорижга чиқиш биометрик паспорти олиш бўйича ариза билан мурожаат қилди. Ушбу мурожаат тегишли идора вакиллари иштирокида муҳокама қилиниб, шу куни биометрик паспортлар тайёрланиб, фуқарога тақдим қилинди.\nМаълумот ўрнида, Фарғона тумани Мозортаги истироҳат боғи ҳудудида Фарғона ва Қувасой шаҳарлари, Фарғона тумани фуқаролари учун 11 май куни ўтказилиши режалаштирилган сайёр қабул 8 май куни соат 10:00да бўлиб ўтади.