Сайлов-2019. Ўзбекистон олдида қандай муаммолар турибди? — Sof.uz\n16.11 17:41 300 Таҳлил\nҚадимги ва замонавий демократик тузумларда ижтимоий аҳамиятга молик масалалар кўпинча овоз беришга мурожаат билан тугайди. Фуқаролар ўзлари хоҳлаган ўзгаришни тақдим этa оладиган номзодларни танлаш учун овоз бериш ҳуқуқларидан фойдаланишади. 22 декабрда Ўзбекистонда қонун чиқарувчи орган, Олий Мажлис ва ҳудудий ҳамда маҳаллий кенгашлар учун сайловлар бўлиб ўтади. Ҳам мамлакат ичида, ҳам ташқарисида кўпчилик бўлғуси сайловлар мамлакатдаги сиёсий жараёнларни ўзгартирадими ёки йўқми деб қизиқишмоқда.\nНима бўлганда ҳам, бу Ислом Каримов давридан қолган Олий Мажлисни қабул қилиб олган Шавкат Мирзиёев учун янги парламент бўлади.\nОдамлар учун эса қайси сиёсий партия ютиб чиқиши эмас, балки биринчи галда, парламент улар учун ва уларнинг кунлик турмушида қандай ижобий ўзгаришлар қила олиши муҳимдир. Парламентга сайланадиган 150 нафар янги депутатнинг бирламчи вазифаси ҳам айнан юқоридаги оддий саволга жавоб топишдан иборат. Янги депутатлар учун ижобий янгилик шундаки, улар мазкур саволга жавоб топиш учун узоққа бормай, ўзлари вакил бўлган халққа ва Ўзбекистон Конституциясига мурожаат қилишлари кифоя.\nФранцуз сиёсий файласуфи Барон де Монтексье 1748 йилда ҳокимиятнинг бўлиниши ҳақида ўзининг ”Қонунларнинг руҳи” асарида ёзиб ўтган, унда Монтексье “уч томонлама тизим”ни тўғридан-тўғри эркинлик билан боғлаган эди. Уч томонлама тизим: қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимияти — ўз фуқаролари учун эркинликни устун қўядиган давлат учун муҳимдир.\nҚонунлар қонун чиқарувчи орган томонидан ёзилмаса, эркинлик кўпинча йўқотилади.\nУмуман олганда, ҳокимиятнинг бўлиниш тамойили қонун чиқарувчи орган сиёсий қарорлар ишлаб чиқиши ва қонунлар ёзишини, ижро органи уларни ижро этишини ва суд қонунларни талқин қилишини англатади. Бу тушунча Монтексье билан чекланиб қолмаган, у замонавий демократияга асос қилиб олинган ғоялардан бири саналади ва Ўзбекистон Конституцияси ҳам бундан мустасно эмас. Конституцияга кўра, Олий Мажлис қонун чиқарувчи, Вазирлар Маҳкамаси ижро этувчи, суд тизими эса мустақил орган ва Президент 89-моддага мувофиқ ҳукумат бўлинмалари орасида мувофиқлаштирувчи саналади.\nСўнгги ўн йиллар давомида Олий Мажлис амалда ижро ҳокимияти соясида хизмат қилди ва халқ камдан кам ҳолатларда уларни бевосита ўз вакиллари сифатида қабул қилди. Парламент аъзоларининг вазифаси бўлмиш қонунлар ёзиш асосан ижро ҳокимияти ва давлат идоралари тақдим етган қонун лойиҳаларини тасдиқлашга айланиб қолди. Ижро ҳокимияти устидан парламент назорати узоқ вақтдан бери мавжуд бўлмай келди, бир-бир кўзга кўринар ва президентнинг парламентнинг фаолияти танқид қилингандан сўнг қайта намойишкорона форматда пайдо бўлди. Сиёсий ҳокимиятнинг мавжуд тузилмаси кўпинча ҳокимиятнинг бўлиниш тамойилларини бузган бўлиши билан бирга, парламентнинг ташкилий ва амалий фаолиятида ижро ҳокимиятидан мустақил равишда ишлаши учун сиёсий ирода ва ресурслар ҳам етишмас эди.\nМоҳиятига кўра, ҳокимиятнинг бўлиниши ташкилий ва алоҳида гуруҳлар манфаатларини минималлаштириш ва халқ манфаатларини максималлаштиришга хизмат қилади. Агар, сайланган вакиллардан эмас, балки асосан расмий лавозимга тайинланганлардан иборат бўлган ижро ҳокимияти қонун чиқариш устидан назоратни қўлга оладиган бўлса, унда халқ манфаатлари кўпинча жавобсиз қолади ёки инкор қилинади. Автомобиллар ойналарини тонировка қилиш масаласи бунинг бир мисоли: у олдин Ички Ишлар Вазирлиги томонидан таъқиқланган эди. Ёзда иссиқ юқори даражага етадиган Ўзбекистонда одамлар ўзларининг шахсий транспорт ойналарини қуёшнинг зарарли нурларидан ҳимоялаши мантиқан тўғри ҳамда зарур. 10 минг киши онлайн-ариза имзолаганда (шундай онлайн тизим ҳукумат томонидан 2018 йилда киритилган), қонун чиқарувчи орган мурожаатни кўриб чиқишга мажбур бўлди ва йилига 2000 АҚШ доллари атрофида тўлов қилган фуқароларга тонировка қилишга рухсат этилди, бу пайтда эса аҳолининг ўртача ойлик маоши 200 АҚШ долларини ташкил этарди ва халқнинг ўзига тўқ қисмигина бунга қурби етган. Кейинроқ кўпчилик парламент аъзоларининг матбуотга маълум қилишича, ҳаттоки бу қарор ҳам Ички Ишлар Вазирлигининг сезиларли равишда таъсири билан қабул қилинган. Рухсат этувчи янги тизимга қарамай, ушбу мавзудаги халқ муҳокамалари давом этди, 2019-йилда Ўзбекистон триатлон федерациясини бошқарувчи — Президент куёви ва бошқа жамоат арбоблари мамлакатда бу борадаги қонунларни юмшатишда халқни қўллаб-қувватлашларини маълум қилишди. Парламент ниҳоят 2019 йил ёзда тонировка суммасини сезиларли равишда камайтирадиган янги қонунни қабул қилди.\nАниқ тахмин қилиш мумкинки, ушбу чекловга асосан ижтимоий тармоқлар орқали оммавий жиддий қаршилик бўлмаганида, Каримов давридаги парламентга таъсир ўтказиш тизими орқали халқ манфаатлари ҳисобга олинмаганча қоларди.\nСўнгги йиллардаги ислоҳотлар жараёнининг жадаллиги туфайли, янги қонунлар ишлаб чиқиш ташаббусини таклиф қилаётган ҳар қандай ижро органи махсус онлайн платформа орқали халқ муҳокамасига қонун лойиҳасини (ижро фармони шаклида) маълум қилиши мумкин. Ушбу қонун лойиҳалари бошқа ижро вазирликлари ва халқ онлайн платформасидан изоҳлар тўплагач, Олий Мажлиснинг қонун яратиш жараёнига ўтади ва депутатлар амалда жуда кам ўзгариш киритишади. Таъкидлаш жоизки, сўнгги йилларда парламент аъзолари анча фаол бўлиб қолишди ва бунинг сабаби бўлажак сайловлар туфайлими ёки йўқми айтиш қийин..\nҲукумат идоралари фаолиятларига доир мураккаб қонун лойиҳаларини ишлаб чиқиш учун ходимлар, экспертларга ва зарур бўлган операцион имкониятга эгалар. Бироқ, улар бевосита халққа тўғридан-тўғри ҳисобдор бўлмаганликлари ва парламент аъзолари каби халқ билан доимий алоқада бўлмаганликлари сабабли юқоридаги жараён уларга идоравий манфаатларини халқ манфаатларидан устун қўйишларига замин яратиши мумкин. Шу сабабдан, халқ вакиллари сифатида хизмат қиладиган депутатлар қонунчилик амалиётини тўлалигича ўзлари амалга оширишлари даркор.\nХалқ ва идоравий манфаатлар ўртасидаги тафовут қонун чиқаришнинг энг ташвишли касаллиги эмас. Анча жиддийроқ “касаллик” — бу ҳатто бизнесга одатда ёқмайдиган ортиқча давлат назорати ҳам эмас. Олий Мажлис ҳам қонун билан тартибга солиш функсиясида, ҳам парламент назорати функсиясида оқсаши энг жиддий муаммо. Шунда қонунлар маълум бир компаниялар ва манфаатдор гуруҳларга хизмат қилади, ҳамда ижро ҳокимияти бизнесга айланади. Қонун чиқарувчи ҳокимият қонун билан тартибга солишда камроқ таъсирга эга бўлган тизимда ижро органига лоббизм, коррупция ва шахсий-сиёсий алоқалар орқали таъсир этиш осон бўлади. Кучсиз қонунчилик ҳокимияти маълум бир гуруҳлар манфаатлари устун қўйиладиган қарорлар чиқарувчи ижро ҳокимияти идорасига йўл очиб беради. Аслида, протекционизм масалалари тугаган ва либерал иқтисод Ўзбекистонда ғоявий кучсизроқ ва назорат қилувчи органга таъсир қиладиган манфаатдор гуруҳларнинг тижорий манфаатларига хизмат қилмоқда. Шу боисдан халқ манфаатларини ифодалайдиган Олий Мажлис қонун билан тартибга солиши ва сиёсатни юритиши учун ўзининг конституцион вазифалари ва мажбуриятларини амалга оширишда қатъий бўлиши керак.\nОлий Мажлис ва ижро органи ўртасидаги яна бир ғалати алоқани депутатларнинг турли ижро вазифаларига тайинланишида кўриш мумкин. Бундай вазифаларга тайинлаш ноқонуний бўлмаса ҳам, бу ҳолат қонун чиқариш фаолиятига салбий таъсир қилади. Халқ ўзи овоз берган номзодлар депутатлигини сақлаб қолиб, ижро ҳокимиятида вакилларга айланиши учун эмас, балки халқ номидан ишлаши ва халқ манфаатлари учун курашишига умид қилиб уларга овоз беради. Ижро ҳокимиятида касбий ўсишни кўзлайдиган депутатлар ҳукуматни бошқараётганларнинг манфаатларига мойиллик билдиришлари мумкин. Бу уларнинг парламент назорати вазифасига жиддий таъсир қилиши мумкин ва мамлакатимизда халқ кўпинча қонун чиқарувчи ҳокимият ижро ҳокимиятининг бир қисми деб қабул қиладиган жорий ҳолатга олиб келади. Олий Мажлисдаги ҳар бир ўрин қадрли, чунки уни овоз бериб халқнинг ўзи танлаган ва шу боисдан у суиистеъмол қилинмаслиги керак.\nМамлакатимизда парламент анъаналари сиёсий партияларнинг ғоявий кўлами бўйича баҳсларига гувоҳ бўлмаган. Сиёсий партияларимиз назарий жиҳатдан ғоявий ва фалсафий қутбларга ажралишини кўпчилик билмайди: Халқ Демократик Партияси — сўллар, Адолат Ижтимоий Демократик Партияси сўл-марказ, Либерал Демократик Партияси ўнг-марказ ва Миллий Тикланиш ўнг қанот партияси саналади. Олий Мажлисда оппозиция партияси борлигини ҳам кўпчиликка маълум эмас, яъни Халқ Демократик Партияси ЎзЛДП ва Миллий Тикланишга оппозиция ҳисобланади. Бу партиялар ўнг-чап партиялар кўламида амалда фарқ қиладими ёки йўқми бунинг жавоби аниқ: йўқ. Бу сайлов учун катта муаммо. Овоз берувчилар қайси партияни қўллаб-қувватлаш кераклигини билишмайди ва партияга яқин алоқаси ва ғоявий қадриятлари бўлмаган таниқли номзодлар — популистлар сайланаверади. Бу давлатнинг яхши ишлаши учун ёмон таъсир қилмайдими?\nКруз ва Кифер томонидан 109 та давлатда ўтказилган тадқиқотга кўра, платформаси бўлмаган партиялар давлат сектори ислоҳотларига камроқ эътибор беришар экан. Бошқача айтганда, аниқ сиёсий платформалари бўлмаган партиялар ваъдалар бериш билан ишлайди, масалан сайлов олдидан “бизга овоз берсангиз, кўприк қуриб берамиз, йўлларни тузатамиз” каби мазмундаги тарғибот ишларини олиб боради. Сиёсатчилар бундай ислоҳотларда ушбу ваъдаларни амалга ошириш учун ишончли давлат ташкилотларига қизиқишмайди. Улар, шунингдек, бундай сиёсатчилар ижро сиёсати амалга оширилиши устидан назорат бўйича ўз мажбуриятларини бажаришига мойиллиги камроқ деб ҳисоблашади. Агар сиёсий партияларимизда яна-да аниқроқ, мустақилроқ ва алоҳида дастурлар бўлганда, сайловлар яна-да юқори рақобат билан ва дастур асосида ўтиб, парламент аъзолари ўзларининг сайловолди дастурлари ва сиёсий мажбуриятларини яхшироқ бажаришлари учун туртки бўлган бўларди.\nЯна бир жиддий муаммо ҳақида сўз юритсак. Aввало, ким сайланиши ҳақида мулоҳаза қилиб кўрсангиз, кимни сайлаш иккинчи масала бўлиб қолади. 150 та сайлов округлари мавжуд ва бешта сиёсий партия Олий Мажлис учун ҳар бир округдан биттадан номзод қўйиши мумкин. Мустақил номзодлар ўз номзодини қўя олишмайди. Бунинг боиси шуки, бу сиёсий жараёнларга четдан келадиган босимни камайтиради. Бироқ, бунинг салбий томони кимнинг номзоди қўйилишида халқ иштирокининг мавжуд эмаслигида. Мантиқан олганда, ҳудудда ўз номзодини илгари сурмоқчи бўлган партиянинг бир нечта вакиллари мавжуд бўлса, халқ билан мулоқот натижасида уларни орасидан халқ маъқулини танлайди ва бу партияга кимни номзодини кўрсатиш ўринли эканлигига яхши сигнал беради. Ошкорaлик, шаффофлик ва халқ билан ўзаро алоқанинг йўқлиги туфайли эса халқ ишончи ва фуқароларнинг сиёсий иштироки камаяди. Бу маҳаллий ва марказий ҳукумат номзодлар рўйхатига таъсир қиляпти қабилидаги гумонларни келтириб чиқаради. Марказий Сайлов Комиссияси бундай ноқонуний ҳолатларни инкор қилган бўлса ҳам, сиёсий партиялар томонидан очиқ ва шаффоф жараёнлар халқ ишончини қозонишга ёрдам берган бўларди. Aгар сиёсий партия партиялар платформасига содиқ бўлганларни танлаб, халқ томонидан қўллаб-қувватланиши мумкин бўлган ўта популист номзодлардан воз кечиб, номзодлар рўйхатида ўз назоратини сақлаб турса, демократия учун яхши бўлар еди. Бироқ, бу кучли партиявий платформаларга ва партия ғоясига содиқ шахсларга эга бўлмаган сиёсий партияларимизга тааллуқли эмас. Шундан келиб чиқиб, давлатнинг демократия учун қиладиган энг муҳим иши мустақил номзодлар эмас, балки қўйиладиган номзодлар учун шаффофлик ва халқ иштироки.\nСайловолди тадбирлари бошланди, ҳамда сўз ва матбуот эркинлигидаги сўнгги ижобий ўзгаришлар эвазига сайлов кампанияларида олдинга силжиш кузатилмоқда. Номзодлар муаммолар мавжудлигини тан олишмоқда. Бироқ биз партиянинг сайловолди ва унинг моҳияти ҳамда ўзига хослигини ифодаловчи дастурларни кўришимизга ҳали эртадек. Бир хил ёндашувлар, ўхшаш дастурлар ва тадбир хусусиятлари партиянинг умумий сайловолди кампанияси кўринишига айланди. Aфтидан, ижтимоий тармоқлар ушбу кампанияларнинг самимийлиги ва халқ эҳтиёжларига мослигини синовдан ўтқизади ва кенг жамоатчилик фикрини шакллантиришда асосий воситага айланади. Гарчи сайловлар давлат сектори учун катта харажат ва сармоя бўлса ҳам, бошқа бир асосий демократик жараён — туман ва вилоят раҳбарларининг сайланиши учун яхши имкониятни бой бераётгандекмиз.\nВилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари Президент томонидан тайинланади. Улар бевосита халққа эмас, Президент ва маҳаллий кенгашларга ҳисоб беради. Ҳокимлар бу вазифани бажара олишмаса, аслида Президентга панд берган бўлади. Шунинг учун ҳам учта ҳоким хусусий мулкларни аёзсиз бузиб юборгани учун Президент буйруғи билан халқ олдида узр сўради. Бошқариш учун ахлоқий ваколат қонунлар орқали эмас, халқ ишончи орқали берилади. Ҳокимларимизни бирор нарсани нотўғри қилиб қўйиб лавозимларини йўқотиш қўрқуви ахлоқий ваколатни — халқ ишончини йўқотишдан-да кўпроқ ташвишга солади.\nАгар бу фикр нотўғри бўлганда, биз улар ўзларининг фуқароларига бунчалар қаттиққўл бўлганлигини кўрмас эдик. Президент 2016 йил “Ҳар бир ҳудуд ўз раҳбарини ўзи сайласа, раҳбарларнинг халқ ва жамият олдидаги масъулиятини кескин оширишга эришиш мумкин”, деб таклиф қилганда, ҳақ эди. Жорий йилги сайловлар орқали айрим вилоятларда синов тариқасида ҳокимлар халқ томонидан сайланиши кам харажатли имконият бўлиши мумкин эди, лекин ҳукуматнинг ушбу амалиётни бошлаши учун яхшироқ режалари борлигига умид қиламиз.\nСабрсизлик билан кутамиз\nКўз юмиб бўлмайдиган ҳақиқат шуки, депутатлар самарали сиёсат олиб боришолмаётгани бир масала бўлса, ундан ташқари Олий Мажлисда техник ва идоравий ресурслар ва имкониятлар етишмовчилиги муаммоси ҳам мавжуд. Қонун чиқарувчи орган тўлиқ салоҳиятида қонун ишлаб чиқиши ва сиёсат юритишида нодавлат ташкилотлар, таҳлилий марказлар ва хусусий мутахассислар билан ҳамкорлик қилиши учун парламентга кўпроқ ресурслардан фойдаланиш имконияти берилиши лозим. Парламент назорати фақат марказий ҳукумат ташкилотлари билан чекланмаслиги, балки яна-да муҳими, депутатлар ўзи сайланган ҳудуддаги ҳокимликларга нисбатан ҳам қўлланилиши керак. Ҳокимиятнинг бўлиниш тамойили фақат назарий — қоғозда эмас, балки амалда ҳам бўлиши керак.\nЯхшиямки, буларнинг бари Конституциямизда кўп йиллар олдин ёзилган. Ёмон томони эса, Конституциямизда ёзилганини баъзан унутиб қўямиз. 22 декабрда сайловчилар ўзларининг фуқаролик бурчларини бажариш учунгина эмас, балки Олий Мажлисда халқнинг манфаатлари учун курашадиган вакиллари бўлишига умид қилган ҳолда сайлов участкаларига ташриф буюришади.\nҲурматли сайланадиган депутатлар, бу сафар (яна) бизга панд берманг.\nБугун, 13:03 24\nБугун, 12:45 18 Иқтисод\nБугун, 12:21 85 Жаҳон\nБугун, 11:59 206 Ўзбекистон\nБугун, 11:52 223 Ўзбекистон\nБугун, 11:51 168 Ўзбекистон


Пресс-релиз " Ёшларнинг юксак ҳуқуқий маданиятини шакллантириш жамиятда қонун устуворлигини таъминлашнинг мустаҳкам асоси"\nНазвание Пресс-релиз " Ёшларнинг юксак ҳуқуқий маданиятини шакллантириш жамиятда қонун устуворлигини таъминлашнинг мустаҳкам асоси"\n“Ёшларнинг юксак ҳуқуқий маданиятини шакллантириш – жамиятда қонун устуворлигини таъминлашнинг мустаҳкам асоси”\n2012 йил 18 апрель куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасида Ўзбекистон “Адолат” СДП фракцияси томонидан “Ёш адолатчилар” Кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Бош Прокуратураси, Адлия вазирлиги, “Камолот” ЁИҲ, пойтахтдаги олий ўқув юртлари билан ҳамкорликда “Ёшларнинг юксак ҳуқуқий маданиятини шакллантириш – жамиятда қонун устуворлигини таъминлашнинг мустаҳкам асоси” мавзуида семинар ўтказилди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти И.Каримов 2010 йил 12 ноябрда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва Сенати қўшма мажлисидаги “Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси” дастурий маърузасида “Жамиятнинг демократия йўлидан жадал ривожланиши ва бу борада амалга оширилаётган ислоҳотларнинг муваффақияти, кўп жиҳатдан, одамларнинг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданият даражасига боғлиқдир. Юксак ҳуқуқий маданият – демократик жамият пойдевори ва ҳуқуқий тизимнинг етуклик кўрсаткичидир”, - деб қайд этиб ўтган эди.\nСеминар давомида иштирокчилар ёшлар ҳуқуқлари маданиятини шакллантиришга оид долзарб илмий-назарий ва амалий масалаларни муҳокамадан ўтказдилар. Иштирокчилар ёшларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари тўғрисидаги меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, уларни миллий ва халқаро органлар томонидан ҳимоя қилишнинг усул ва воситалари ҳақидаги билимлар мажмуаси соҳа ривожидаги муҳим омил эканлигини таъкидладилар.\nМустақиллик йиллари давомида Ўзбекистонда мамлакат ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий-ҳуқуқий ҳаётининг барча соҳаларида демократлаштириш, либераллаштириш ва модернизациялаш бўйича кенг қамровли тизимли ва изчил ислоҳотлар ўтказилди. Бугун жамиятнинг олдинга қараб ривожланиши ва изчил силжиши аҳолининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданияти даражасига кўп жиҳат билан боғлиқдир. Шахснинг сиёсий фаоллиги, инсон ҳуқуқларини қўллаб-қувватлаши, унга риоя этиши ва ҳимоя қилиши, демократик ислоҳотларга мойиллиги жамиятда демократлаштириш ислоҳотларини чуқурлаштириш бўйича белгиланган мақсадларга эришишда муҳим омиллардан ҳисобланади.\nЎзбекистон Республикаси “Жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш миллий дастури” инсон ҳуқуқлари масаласи бўйича БМТ шартномавий органлари тавсияларини бажариш бўйича миллий ҳаракат режалари асосида инсон ҳуқуқ ва эркинликлари соҳасида миллий ўқитиш ва таълим тизимини шакллантирди. Мазкур миллий тизим мактабдан олдинги ва мактаб ёшидаги, ўрта махсус ва олий таълим муассасалари ўқувчилари ва талабалари, малакани ошириш курси тингловчилари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари ва бошқаларни қамраб олади. Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари соҳасида узлуксиз таълим ва маърифат тизими шакллантирилган, таълим муассасалари иш жадвалига “Инсон ҳуқуқлари” ва “Бола ҳуқуқлари” махсус курслари киритилди. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш мавзусига оид йигирмадан ортиқ махсус журнал ва газеталар кўп минглик адад билан нашрга чиқарилмоқда, барча мактаб, коллеж ва лицейларда, олий таълим муассасаларида инсон ҳуқуқлари ҳимоясининг ҳуқуқий асослари ўрганилиши йўлга қўйилган.\nМаълумки, аҳолида юксак ҳуқуқий маданиятнинг мавжудлиги давлатда қонун устуворлигини, қонун олдида барчанинг тенглигини, уларга сўзсиз амал қилинишини ва натижада ҳуқуқий демократик давлат барпо этилишининг асоси ҳисобланади. Шундан келиб чиқиб, демократик давлатни ва кучли фуқаролик жамиятини ривожлантириш йўлида бораётган мамлакатимиз ҳам авваламбор ёшлар ҳуқуқий маданиятни юксалтиришга катта эътибор бериб келмоқда. Кўпчиликка маълумки, жамиятда юксак ҳуқуқий маданиятнинг шаклланганлиги ўз навбатида ҳуқуқий давлатнинг ривожланишига ҳам катта таъсир қилади. Бугун ёшлар давлат ва жамоат ишлари билан бирга тадбиркорлик секторларида ҳам иштирок этмоқдалар. Ҳуқуқий маданиятга эга бўлган ёшлар эса ушбу секторларни янада ривожлантиришда фаол иштирок эта оладилар.\nЁшларга миллий парламентаризм, давлат ҳокимияти вакиллик органлари фаолияти, депутатлар ваколатлари бўйича маълумотларнинг бериб борилиши уларнинг сиёсий онгини ўстиради. Бу борада маҳалла, таълим муассасаси, оила, жамоат ташкилотларининг хизматлари муҳимдир. Бугунги кун ёшларида илғор ғоялар, ташаббуслар етарлича топилади. Асосий вазифа – уларга мазкур ғояларини ҳаётга татбиқ этишда тўғри йўналиш бериш, эътибор ва рағбат кўрсатишдир. Шу орқали ёшларни глобаллашув замонида четдан хавф солаётган таҳдидларга қарши курашиш механизмини ҳам яратган бўламиз.\nСеминар сўнгида савол-жавоб ва билдирилган таклифлар муҳокамаси асосида мавзу бўйича янги маълумотлар тўпланди ҳамда тегишли тавсиялар ишлаб чиқилди.\n1. /цлим жазосининг бекор ?илиниши - инсон ?у?у? ва эркинликлари устуворлигини таъминлашнинг...\n1. /цзбекистон Республикасида члим жазосининг бекор ?илиниши - инсон ?у?у?лари устуворлигини...\n1. /НУТ? МАДАНИЯТИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ УСУЛЛАРИ.doc


Россияликларнинг 82 фоизи Путиннинг фаолиятидан мамнун » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nРоссияликларнинг 82 фоизи Путиннинг фаолиятидан мамнун\n27 апрель 2017, 21:42\nВладимир Путиннинг РФ президенти лавозимидаги фаолияти 82 фоиз россияликни қониқтиради. Унинг сиёсатидан норозилар сони 18 фоизни ташкил қилди. Ижтимоий ва маркетинг тадқиқотлар ўтказувчи Левада таҳлил маркази томонидан тақдим этилган рейтинг шундан далолат беради деб ёзади Кун нашри.\nМанбага кўра, 51 фоиз фуқаро Россия тўғри йўналишда ҳаракатланмоқда, деб ҳисоблайди. Мамлакат кетаётган йўлдан норозилар 32 фоизни ташкил қилди. 17 фоиз аҳоли эса жавоб беришга қийналди.\nАпрель ойида Россия ҳукумати фаолиятини 46 фоиз респондент ижобий баҳолади, январь ойида бу кўрсаткич 51 фоизни ташкил қилган. Вазирлар Маҳкамаси фаолиятидан норозилар сони 53 фоизга ошган, январь ойида ушбу кўрсаткич 48 фоиз бўлган.\nДавлат думаси фаолиятини 42 фоиз респондент қўллаб-қувватлаган (март ойида - 38 фоиз), норозилар - 57 фоиз (бир ой аввал - 60 фоиз).\nВилоят губернаторлари фаолияти 53 фоиз респондент томонидан маъқуллаган. Уларнинг фаолиятидан норозилар 45 фоизни ташкил қилди.\nШунингдек респондентлардан уларда ишонч ҳиссини уйғотадиган сиёсатчи ва жамоат арбоблари номини айтиш сўралди. Илк учликда, 2016 йилда бўлгани каби, президент Владимир Путин, ТИВ раҳбари Сергей Лавров ва Мудофаа вазири Сергей Шойгу қайд этилган.\n14 фоиз респондент россиялик сиёсатчиларга ишончсизлик билдирган, 12 фоизи эса сиёсатга қизиқмаслигини кўрсатган.\nМарказ мутахассислари 21-24 апрель куни 18 ёш ва ундан катта 1600 киши иштирокида сўровнома ўтказди. 137 аҳоли пункти ҳамда 48 маҳаллий минтақа фуқаролари сўровномага жалб этилди.\nЯнгиликлар » Дунё » Россияликларнинг 82 фоизи Путиннинг фаолиятидан мамнун\n18:29 Россияда илк ҳалол сайёҳлик йўналиши ташкил этилади


Гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний айланмасига чек қўйилди - Zamin.uz\n08:30 / 27.05.2021\nБожхона органлари томонидан мамлакатимиз ҳудудида гиёҳванд воситаларининг ноқонуний айланмасига қарши доимий кураш олиб борилмоқда.\nХусусан, Тошкент шаҳар божхона бошқармаси Контрабандага қарши курашиш ва божхона аудити бўлими ходимлари томонидан Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ходимлари билан ҳамкорликда гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний айланмасини олдини олиш бўйича Тошкент шаҳрининг Юнусобод ва Миробод туманларида навбатдаги тезкор тадбирлар ўтказилди.\nПойтахтимизнинг Юнусобод туманида ўтказилган тезкор тадбир давомида олдиндан кузатувга олинган “Кобальт” русумли транспорт воситаси ҳамда унда ҳаракатланаётган шахслар белгиланган тартибда кўздан кечирилди.\nКўздан кечириш натижасида транспорт воситаси салонидан 1 дона 0,5 литр ҳажмли баклажка ва 1 дона юпқа ҳолатдаги мумсимон модда ҳамда автоулов бошқарувида бўлган фуқаронинг ёнидан тўқ жигар рангдаги ўткир ҳидли модда борлиги аниқланди.\nЭкспертиза хулосасига кўра, далилий ашё сифатида олинган мазкур моддалар 101,39 гр. оғирликдаги “гашиш” гиёҳвандлик воситаси ҳамда баклажканинг ички деворларида фаол гиёҳванд модда “тетрагидроканнабинол” моддаси эканлиги маълум бўлди.\nНавбатдаги ҳолатда эса, Миробод туманида ўтказилган тезкор тадбир давомида фуқаро кўрсатмаси асосида тумандаги тегишли ҳудуд кўздан кечирилди. Натижада, тупроқ орасига кўмиб кўйилган 1 дона изолентага ўралган модда борлиги аниқланди.\nОлинган экспертиза хулосасига кўра, 13,51 гр.ни ташкил этувчи ушбу модда (а-PVP)а-пирролидинова-лерофенон гиёҳвандлик воситаси эканлиги аниқланди. Ҳозирда мазкурҳолатлар юзасидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилмоқда. «Замин» янгиликларини «Вконтакти»да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Жамият » Гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний айланмасига чек қўйилди


Россия президенти Владимир Путин 18-19-октябрь кунлари Ўзбекистонга давлат ташрифи билан келади.\nРоссия президенти Владимир Путиннинг Ўзбекистонга давлат ташрифи давомида бир нечта муҳим тадбирлар ўтказилиши режалаштирилган.\nБулар Навоий вилоятида - АЭС қурилишига тамал тоши қўйиш, Россия-Ўзбекистон минтақалараро форуми, Россия-Ўзбекистон таълим форуми.\nУчрашув якунига кўра, ҳукуматлараро, идоралараро ва тижорат бўйича салмоқли ҳужжатлар имзоланиши кутилмоқда.\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев, Россия президенти Владимир Путин ва Қозоғистон президенти Нурсултон Назарбоевнинг норасмий учрашуви ўтказилди.\nКўксаройда Ўзбекистон ва Россия музокаралари якунлари бўйича икки томонлама ҳужжатларни имзолаш маросими ўтказилди.\nЎзбекистон ва Россия орасида товар айирбошлаш ҳажми 10 миллиард долларга етказилади.\n“Рус адабиёти дурдоналари” ўзбек ёшларини рус адабиёти билан яқиндан таништиришга хизмат қилади.\nМаросимда давлат раҳбарларининг Қўшма баёноти қабул қилинди.\nРоссия етакчиси Ўзбекистон РФ "ишончли иттифоқдоши ва стратегик ҳамкори” эканлигини қайд этди.\nРоссия президенти Ўзбекистонга махсус самолётда учиб келди. Унинг номи - Ҳаво қўмондонлик пункти Ту-214ПУ.\nКўксарой резиденциясида бўлиб ўтган расмий кутиб олиш маросимида Ўзбекистон Миллий Гвардияси аскарларидан иборат фахрий қоровул саф тортди.\nРоссия ва Ўзбекистоннинг асосий вазирлик ва идоралар раҳбарлари, Россия Федерацияси вилоятларининг раҳбарлари ва вилоят ҳокимлари, икки мамлакатнинг йирик бизнес вакиллари иштирок этди.\nВладимир Путин ташрифи доирасида ўтказилдиган тадбирлар ва имзоланадиган ҳужжатлар номи маълум бўлди.


«Ravon»да кондиционер ва печка қандай ишлайди?\n23.12.2017 22:45 0 1353\nКўпчилик инсонларни «Ravon» автомобиллари: «Gentra», «R2» («Spark»), «R3» («Nexia-3»), «R4» («Cobalt»)да кондиционер ва печкалар қандай ишлаши қизиқтиради. Ҳақиқатан ҳам, бу машиналар салони ёзда қанчалик салқин ва қишда иссиқ бўлади?\n«Ravon» машиналарида кондиционернинг иш сифати\nАлбатта, кондиционернинг қуввати ва иш сифати моторнинг қуввати, двигател обороти, фреон сифати ва ҳатто кузовнинг рангига ҳам боғлиқ. Тўғрида, офтоб тиғида қизиб кетган қора машинани, масалан, оқ ранглисидан кўра, совитиш бирмунча қийин.\nМашиналарга, уларнинг салонидаги ҳайдовчи ва йўловчилар ўзларини қулай ҳис этишлари учун, кондиционердан совуқ ҳавони, печкадан иссиқ ҳавони ичкарига пурковчи кучли вентиляторлар ўрнатилган.\n• «Gentra» — 590 куб метр/соат\n• «R4» — 450 куб метр/соат\n• «R3» — 450 куб метр/соат\n• «R2» — 324 куб метр/соат\nПечка қандай ишлайди?\nБу машиналарни харид қилганларнинг фикрларига қулоқ тутадиган бўлсак, печканинг ишлаши, умуман олганда, чакки эмас. Ҳаво ҳарорати -30 даража ва ундан паст бўлганда ҳам машина ичи иссиқ бўлишини россиялик фойдаланувчилар маълум қилишган.


Технопаркнинг янги босқичи қурилишига тамал тоши қўйилди — Review.uz\nДавлатимиз раҳбари бу ерда фаолият юритаётган мутахассислар билан суҳбатлашди.\n- Бугун Ўзбекистон барча соҳаларда ўзини намоён этмоқда. Ўз вақтида ахборот технологияларига эътибор қаратганимиз яхши натижалар бермоқда. Битта дастурий маҳсулот давлатимизга қанча наф келтиради, коррупция, бюрократияни бартараф этади, одамларга қулайлик яратади. Ҳар доим ёдда тутингларки, сизларнинг ишингиз жудаям муҳим, - деди Президент.\n11.09.2020 10:38 520


Ўзбекистон, Австралия ва Саудия Арабистон ЖЧ-2018 томон яна бир қадам ташлашди\n11:14 / 07.09.2016\n6 сентябрь куни ЖЧ-2018 саралаши доирасида Осиё қитъасидаги баҳслар давом этди. А ва В гуруҳларида иккинчи тур ўйинларидан кейин Ўзбекистон, Саудия Арабистони ва Австралия терма жамоалари йўқотишларсиз боришмоқда.\n«А» гуруҳида Ўзбекистон 6 очко билан яққол етакчи. Ўзбекистон миллий терма жамоаси 2-турни сафарда Қатар терма жамоасига қарши ўтказди ва 1:0 ҳисобидаги ғалаба билан қайтди.\n«А» гуруҳидаги дастлабки ўйинда Хитой терма жамоаси Эронни қабул қилган, учрашувда ҳисоб очилмаганди. Нейтрал майдонда ўтказилган Сурия — Жанубий Корея баҳси ҳам 0:0 ҳисобидаги дуранг билан тугаган.\nЎзбекистонлик футболчилар ЖЧ ҳал қилувчи саралаш босқичини ўз тарихида биринчи марта кетма-кет 2 ғалаба билан бошлашди. 1-турда Самвал Бабаян қўли остидаги жамоа Сурияни худди шундай ҳисобда мағлуб этганди.\nАйни вақтда гуруҳда Эрон ва Жанубий Корея терма жамоалари 4тадан очко билан 2-3 ўринларни бўлишиб турибди. Хитой ва Сурияда биттадан очко мавжуд. Ҳали очко олмаган Қатар охирги ўринда.\n«В» гуруҳини эса Австралия ва Саудия Арабистони терма жамоалари бошқармоқда. Австралия 2-турда Кейхиллнинг голи эвазига БААни, Саудия Арабистони эса ўйиннинг охирида 2 марта пеналтидан гол уриб Ироқни мағлуб этди.\nТаиландга сафар қилган Япония 2:0 ҳисобида ғалаба қозонди.\nБу гуруҳда Саудия ва Австралиядан кейин 3 очко тўплаган ҳолда Япония ва БАА жойлашган. Ироқ ва Таиланд ҳали очко олмади.\nМаълумот учун, саралаш баҳслари якунига кўра, гуруҳда дастлабки икки ўринни эгаллаган терма жамоалар 2018 йили Россияда бўладиган футбол бўйича жаҳон чемпионатига тўғридан-тўғри йўлланма олади, 3-ўрин эгаси эса плей-офф баҳсларида қатнашади.


Redmi TV дўконларга тарқатиш учун тайёр ҳолатда суратга тушди! - Terabayt.Uz\nКўпчиликка таниш бўлган Xiomishka номли инсайдер яқин кунларда тақдим қилиниши кутилаётган Redmi телевизори ҳақидаги маълумотлар билан бўлишди. Аввалроқ компания Redmi TV ишлаб чираришни режалаштираётгани хақида ёзгандик.\nБиринчидан, унинг айтишича, Redmi TV телевизорлари тез орада тақдим қилинади. Иккинчидан, Xiaomi компанияси Redmi TV учун Weibo ижтимоий тармоғида рамий саҳифа очишга ҳам улгурган. Учинчидан, у Redmi TV жойланган қутилар дўконларга тарқатилишга тайёр ҳолатда турган суратини улашган. Бундан англаш мумкинки, тез орада қурилманинг тақдимоти бўлиб ўтади.\nИнсайдер шунингдек, қутиларда модел рақами L70M5-RA бўлган 70 дюмли Redmi TV жойлашганинин қўшимча қилган. Келтирилган суратда чиндан ҳам Xiaomi ва Redmi логотипини ҳамда 70 дюмли эканлигини тасдиқловчи R70A модел рақамини ҳам кўриш мумкин.\nВа ниҳоят, Xiaomi вице-президенти ва Redmi бренди раҳбари Лу Вейбинг бугун муҳлисларнинг ҳолатини тушуниб турганини ҳамда янги қурилманинг тақдимоти тез орада бўлиб ўтишини айтиб ўтди. Демак, яқин кунлар ичида Redmi брендиниг илк телевизорини кўришимиз мумкин. Айни дамда эса Terashop.uz интернет-дўконимизда эса турли русумлардаги телевизорларни атиги 950 000 сўмдан бошланган нархларда сотиб олиш мумкин.\nЎҚИНГ: Нақ 5000 мА/соатлик Redmi 8 ҳам тақдимотга тайёр!\n#Xiaomi #телевизор #Xiaomi Redmi TV


Дутерте полицияни тозалаш мақсадида гиёҳвандликка қарши курашни тўхтатди\n14:11 / 30.01.2017\nФилиппин президенти Родриго Дутертенинг баёнот беришича, гиёҳванд моддалар сотувчилари ва бангиларга қарши курашни тўхтатади. Бунинг ўрнига у полиция сафини коррупциядан тозалашга киришади. "Сиз полициячилар, энг порахўрсизлар. Сиз асосингизгача коррупцияга чўмгансиз. Бу сизнинг тизим", - дея Дутертедан иқтибос келтиради Франс пресс агентлиги.\nДавлат раҳбарининг сўзларига кўра, полициячиларнинг 40 фоизга яқини ноқонуний фаолиятга алоқадор.\nДутерте полицияни "тозалаганидан" сўнг, гиёҳванд моддаларга қарши курашга қайтишини билдирган. Ва бу кураш Дутертенинг президентлик ваколатлари якунланадиган 2022 йилгача давом этади.\nДутертенинг баёноти жанубий кореялик тадбиркор Чи Ик Чунинг ўғирланиши ва ўлдирилиши ҳақидаги хабардан сўнг янграган. Расмий Сеулга кўра, тадбиркор филиппинлик полициячилар томонидан ўлдирилган.\nФилиппин миллий полицияси раҳбари Рональд дела Роса, ўз навбатида, мамлакат наркополицияси тарқатиб юборилишини маълум қилди.\nДутерте 7 ойдан буён республикани бошқармоқда. Унинг ҳокимиятга келиши билан Филиппинда гиёҳвандликка қарши кенг қамровли кураш бошланди. Турли маълумотларга кўра, шу пайтга қадар 2,5 мингдан ортиқ жиноятчилар (гиёҳванд моддалар сотиш ёки истеъмол қилишда гумон қилинганлар) махсус полиция амалиётлари чоғида судсиз ўлдирилган.\nШавкат Мирзиёев Филиппин президентига ҳамдардлик билдирди\nФилиппинда мудҳиш ЙТҲ, 20 кишилик оила ҳалок бўлди\nФилиппинда юз берган ёнғин оқибатида ўнлаб одам ҳалок бўлди\n90 киши. Филиппинда кўчкилар сабаб ҳалок бўлганлар сони ошмоқда


Эксперт: «Коронавируснинг мутацияга учраши яхши ҳолат бўлиши мумкин» - Zamin.uz\n14:13 / 19.08.2020\nЮқумли касалликлар бўйича цингапурлик машҳур шифокор Пол Тамбяҳнинг айтишича, коронавируснинг мутацияга учраши, яъни унинг генетикаси ўзгариши яхши ҳолат бўлиши мумкин. Ҳозирда CОVID-19 нинг мутацияга учрагани Европада кўп марта аниқланган бўлиб, бу ҳолат яқинда Малайзияда ҳам юз берган.\nЦингапур миллий университетининг катта маслаҳатчиси ва АҚШда жойлашган инфекцион касалликлар бўйича Халқаро Жамиятнинг президенти Пол Тамбяҳ Цингапурда ҳам D614G номли мутация аниқланганини маълум қилди.\nМутахассиснинг сўзларига кўра, Европада коронавирусдан ўлганларнинг сони тушишига бу қитъада ушбу вируснинг кўп марта мутацияга учрагани сабаб бўлган. Бу эса коронавируснинг мутацияга учраган тури одам ҳаётига олдингисидан камроқ хавф туғдиришини кўрсатмоқда.\nБошқа экспертлардан фарқли равишда, Тамбяҳ вируснинг мутацияси ҳозирда яратилаётган вакциналарнинг самарадорлигига таъсир қилиши эҳтимолдан йироқлигини ва кўплаб вирусларнинг хавфлилик даражаси мутацияга учраганидан кейин камайишини таъкидлаган.\n«Балки, юқумлилик даражаси юқори, лекин ўлимга олиб келиш хавфи камроқ бўлган коронавирусни юқтириб олиш яхши бўлиши мумкин. Кўпроқ одамга тарқалиши вируснинг фойдасига ишлайди, лекин у ўзи кирган организмни ўлдиришдан манфаатдор эмас. Чунки, вирус озуқа ва яшаш учун жойга эга бўлиши учун организм тирик бўлиши керак» дейди Тамбяҳ.\nЖССТнинг маълум қилишича, олимлар коронавируснинг мутацияга учраган турини февралдаёқ аниқлашган. Кейинчалик Европа ва иккала Америкада ҳам вируснинг генетикаси ўзгаргани қайд этилган.\nЯқинда Малайзия расмийлари мамлакатдаги иккита вирус кластерида коронавируснинг мутацияга учраган D614G тури аниқланганини хабар қилдилар.\n16 августда Малайзиянинг соғлиқни сақлаш бўйича бош директори Нур Ҳишом Абдулло аҳолини янада огоҳ бўлишга чақирди. Нур Ҳишомнинг айтишича, вируснинг бу тури олдингисидан 10 мартага юқумлироқ бўлиб, ҳозирда яратилаётган вакциналар унга қарши иш бермаслиги мумкин.\nЛекин Тамбяҳ бундай мутациялар ҳозирда яратилаётган вакциналарнинг самарадорлигини камайтирадиган даражада коронавирусни ўзгартириб юбормаслигини айтди. “Замин” янгиликларини “Одноклассники”да кузатиб боринг\nЭпидемиолог коронавируснинг яширин қуроли ҳақида тўхталиб ўтди\n2-05-2020, 22:44, Дунё\nКоронавируснинг биринчи муҳим мутацияси аниқланди\n20-04-2020, 20:20, Дунё\nБунақаси бўлмаган! Исландияда қўшалоқ коронавирус аниқланди\n25-03-2020, 06:26, Дунё\nБиолог коронавирус пандемиясининг тўхташ шартини айтди\n19-03-2020, 14:25, Дунё\nКоронавирус: нега Кореяда ўлим кўрсаткичи паст, Италияда баланд?\n14-03-2020, 21:50, Дунё\nКоронавирус мутацияга учради: бири иккинчисидан зарарлироқ ва кўпроқ учрамоқда\n4-03-2020, 18:08, Дунё\nЎзбекистонда кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби қандай?\nБугун, 13:20, Жамият\nБританиялик таниқли жарроҳ уйида минглаб одам суяклари топилди\nБугун, 11:33, Спорт\n30 сентябрь. Юртимизда коронавирус беморлари сони камаймоқда\nБугун, 08:55, Ўзбекистон\nБугун, 08:10, Маданият\nАктриса ва журналист Ирода Носирова ҳалигача турмушга чиқмагани сабаби ҳақида гапирди (видео)\nКеча, 19:57, Жамият\nКеча, 16:11, Жамият\nАдҳам Баҳромов коронавируснинг янги кўринишлари пайдо бўлаётганини айтди\nЭлдор Шомуродов "Женоа"да қанча маош олади?\nКоронавирусдан даволанаётган бемор ССВ раҳбарига мурожаат қилди\nМарсда тузли кўллар топилди\nСўконғич тўтилар қаёққа йўқолди?\nТрамп ва Байденнинг илк дебати. Устунлик ким томонда?\nТрамп қанча миқдорда даромад солиғи тўлаганини маълум қилди\nМексикалик балиқчи ўзидан ҳам катта балиқ тутиб олди (фото)\nКоронавирусдан сақловчи замонавий ниқоб кашф этилди\nТоғли Қорабоғда нима бўляпти? Озарбайжон президенти ва Арманистон бош вазири Россия телеканали эфирида шу ҳақда сиртдан баҳслашди


Австралия дунë мамлакатларидаги элчихоналари хавфсизлигини кучайтирмоқда\nАрол Пайшанба куни Австралиянинг Индонезия пойтахти Жакартадаги элчихонаси ëнида амалга оширилган портлашдан кейин Австралия ҳукумати барча элчихоналари хавфсизлигини кучайтиришга киришди. Портлаш оқибатида 9 киши ҳалок бўлди ва 180 одам жароҳатланди. Бундан олдин ҳам Индонезия ҳудудида австралияликлар нишонга олинган ва юзлаб киши нобуд бўлган эди. 2002 йилда Балидаги тунги клубга қилинган ҳужум натижасида қурбон бўлганларнинг кўпчилиги австралиялик саëҳатчилар бўлган.\nХавсизлик чораларини кучайтиришга бир томондан Индонезия ҳудудидаги террорчиларнинг австралияликларга қарши яна ҳужум қилиши ҳақидаги хавотирлар сабаб бўлган бўлса¸ бошқа тарафдан Австралиянинг халқаро терроризмга қарши курашда АҚШ иттифоқчиси бўлганидир. Австралия Бош вазири Жон Ҳоварднинг айтишича¸ Австралия ва унинг иттифоқчилари терроризмга қарши узоқ кураш олиб боришлари керак бўлади. Террорчилар яна шундай ҳужумларни амалга ошириши мумкин. Терроризмга қарши кураш узоқ ва қонли бўлади. Бундан бошқача ўйлаган одамлар ўзларини алдаган бўладилар.\nШанба куни Жакарта полицияси ходимининг айтишича¸ кучайтирилган хавфсизлик чораларига қарамай¸ Индонезияда яна ҳужумлар содир этилиши мумкин. Полиция Австралия¸ АҚШ ва Британия элчихоналари биноларини қаттиқ назорат қилмоқда. Жакарта полицияси бошлиғига кўра¸ агарда пайшанба куни содир этилган портлашга ўхшаган ҳужум қилинадиган бўлса¸ унинг олдини олиш анча қийин бўлади.\nПойтахтда қўлга олинган Азаҳари Ҳусин исмли малайзиялик шахс бомба бўйича мутахассис бўлган. Полицияга кўра¸ у "Ал-Қайда"га алоқадар Жамоаи-Исломия гуруҳининг аъзосидир. Жамоаи-Исломия гуруҳи 2002 йил Балида ва ўтган йили Жакартадаги\nмеҳмонхонада содир этилган портлашларда айбланмоқда.


Шерзод Кудбиев: «Ишсизлик нафақаси сўраб ҳеч ким мурожаат қилмаган» - zarnews.uz\nШерзод Кудбиев: «Ишсизлик нафақаси сўраб ҳеч ким мурожаат қилмаган»\n«Ишсизлик нафақасини олиш учун ким мурожаат қилмоқда? Айтиш мумкинки, ҳеч ким. Чунки ишсизлик нафақаси функционал ёки иқтисодий жиҳатдан вазнга эга эмас», — деди бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири Шерзод Кудбиев\nЎзбекистонда ишсизлик нафақаси ўзининг иқтисодий вазифаларини бажараётгани йўқ. Унинг миқдорини меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорига тенглаштириш режалаштирилмоқда, деб хабар бермоқда газета.uz. Бу ҳақда бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири Шерзод Кудбиев маълум қилди. Ўтган жума куни вазирнинг жамоатчилик билан очиқ учрашувида «Аҳоли бандлиги тўғрисида"ги қонуннинг янги таҳрири концепцияси тақдим этилди.\n«Ишсизлик нафақаси сўраб ким мурожаат қилмоқда? Айтишим мумкинки, ҳеч ким. Чунки ишсизлик нафақаси функционал ёки иқтисодий вазнга эга эмас. Бу нима дегани? Бу вақтинчалик ишсизлик учун нафақа ёки суғурта. Бироқ ҳозирда олдинги иш ҳақининг 70 фоизини жуда кам ҳолатларда олишади, асосан энг кам иш ҳақининг бир баравари — 202730 сўм олишади. Бу пул учун деярли ҳеч ким бормайди. Ишсизлик нафақаси ўзининг иқтисодий вазифасини бажаргани йўқ», — деди у.


КРОЙСТФЕЛДТ-ЯКОБ КАСАЛЛИГИ » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Энциклопедия » КРОЙСТФЕЛДТ-ЯКОБ КАСАЛЛИГИ\nКройстфельдт-Якоб касаллиги – зўрайиб борувчи деменция, руҳий бузилишлар ва миоклониялар билан кечувчи нейродегенератив касаллик. Бу патология прион касалликлар сирасига киради. Прионлар – булар касаллик чақирувчи инфекцион оқсиллар. Синонимлари: спастик псевдосклероз, кортико-стриар дегенерация, трансмиссив спонгиоформ энцефалопатия, қорамол қутуриш касаллиги.\nТарихи. Касаллик дастлаб 1920 йили немис невропатологи Ганс Кройстфельдт томонидан ёзилган. Ушбу патологияни чуқур ўргана бошлаган Алфонс Якоб орадан бир йил ўтгач, яъни 1921 йили шундай деб ёзади: "Ганс Кройстфельдт ҳанузгача бизга номаълум бўлган касаллик ҳақида маълумот берди. Ушбу касаллик учун пирамидал ва экстрапирамидал система, орқа миянинг олдинги шохчалари зарарланишлари хос бўлиб, унинг асосий белгилари – зўрайиб борувчи деменция ва спастик фалажликлар. Бу касалликни "Спастик псевдосклероз" деб аташ керак".\nКейинчалик Шпилмейер уни Кройстфельдт-Якоб касаллиги деб аташни тавсия этади.\nЭпидемиологияси. Кройстфельдт-Якоб касаллиги одамда учрайдиган прион касалликлар ичида энг кўп тарқалганидир. Касаллик спорадик тарзда учрайди. Унинг тарқалиши 100 000 аҳолига 10 кишини ташкил этади. Касаллик турли ёшда ривожланади. Эркакларда бироз кўп учрайди.\nЭтиология ва патогенези. Кройстфельдт-Якоб касаллиги, кўпинча ҳайвонлар тўқималаридан тиббий мақсадларда фойдаланишларда одамга юқади. Хусусан, миянинг қаттиқ пардаси ва кўзнинг шоҳ пардаси трансплантацияси ва ҳайвонлар гипофизи гормонларидан (ўсиш гормони, гонадотропин) фойдаланишларда ушбу касалликнинг кўп юқиши кузатилган. Трансплантология соҳасида ишлайдиган мутахассислар, патологанатомлар, қассоблар ва гўшт маҳсулотларини тайёрлайдиганлар ва прион оқсиллар сақловчи гўшт маҳсулотларини истеъмол қилганларда бу касаллик ривожланиш хавфи юқори. Инкубацион давр бир неча йил давом этади. Бу касалликнинг, асосан, қорамол маҳсулотларидан одамга ўтиши хавотирли ҳолдир. Кройстфельдт-Якоб касаллигининг наслий турлари ҳам мавжуд бўлиб, уларнинг ривожланишида турли генетик мутациялар ўрганилган. Унинг генетик аспектлари ва ёшларда учрайдиган турларини ўрганиш давом этмоқда.\nКасаллик патогенези жуда мураккаб бўлиб, ҳали тўла ўрганилмаган. Организмга тушган прион оқсиллар нейронлар мембранасига бирикади. Улар мембранани бузиб, нейронларнинг соғлом оқсиллари билан патологик бирикма ҳосил қилади. Ушбу патологик бирикмалар ҳужайрани емира бошлайди ва апоптоз ривожланади. Мембрананинг юзасидаги патологик оқсиллардан қутулиш учун ҳужайра фаол кислород бирикмаларини ишлаб чиқара бошлайди. Бироқ патологик оқсиллар уларнинг ҳужайра юзасига чиқишга йўл қўймайди. Натижада, фаол бирикмаларнинг ўзи ҳужайрани емира бошлайди. Мураккаб занжирли патофизиологик жараёнлар бош миянинг барча тузилмалари нейронларининг кетма-кет ҳалок бўлиши билан давом этади. Касалликнинг генетик мутациялар сабабли ривожланадиган тури патогенези бироз бошқача тусда ривожланади. Унинг патогенетик механизмларини ўрганиш давом этмоқда.\nПатоморфологияси. Бош мия катта ярим шарлари пўстлоғи, экстрапирамидал ядролар, таламус, мия устуни ва мияча атрофияга учрайди. Бу касалликдан ўлган беморнинг бош мияси текширилганда унинг диффуз атрофияга учраб, кичрайиб қолганини кўриш мумкин. Прион оқсиллар тушган барча ҳужайраларда атрофия рўй беради, бироқ яллиғланиш реакциялари кузатилмайди. Бош миянинг кулранг тўқималари кўпроқ, оқ моддаси эса камроқ зарарланади. Гистологик текширувларда атрофияга учраган жойларда амилоид тугунчалар, спонгиоформ дегенерация ва астроцитар глиоз аниқланади.\nКлиникаси. Аксарият ҳолларда касаллик умумий симптомлар билан секин-аста бошланади. Беморни умумий ҳолсизлик, бош оғриғи, бош айланиши, жиззакилик, тез чарчаб қолиш, уйқу бузилиши, иштаҳа пасайиши ва турли ёқимсиз оғриқлар безовта қила бошлайди. Унинг диққати тез чалғийдиган бўлиб қолади, хотираси пасаяди, фикрларини бир жойга жамлай олмайди. Руҳий бузилишлар пайдо бўлади, яъни беморнинг хулқ-атвори ўзгаради, ўзига қарамайдиган бўлиб қолади, бемаъни қилиқлар қилади, яқинларига муносабати ўзгаради. Уларда апатия ва депрессия белгилари гоҳида агрессив хулқ-атвор билан алмашиниб туради.\nБаъзида касаллик кўриш бузилишлари, яъни амблиопия, диплопия, кўрув галлюцинациялари, кўрув агнозияси, оптик-фазовий бузилишлар билан бошланади. Бошқа бир ҳолатларда атаксия ва турли координатор бузилишлар юзага келади. Бундай беморларда мияча дегенерациясининг барча симптомларини кузатиш мумкин.\nКасаллик қандай симптомлар билан бошланишидан қатъи назар, деменция ва экстрапирамидал бузилишлар зўрайиб бораверади. Кройстфельдт-Якоб касаллиги учун аралаш типдаги деменция хос. Деменциянинг ривожланиши ҳам пўстлоқ, ҳам пўстлоғости дегенерацияси билан боғлиқ. Зўрайиб борувчи деменцияга йўлдош бўлган синдром – бу зўрайиб борувчи руҳий бузилишлар. Бундай беморларда шахс парчаланади, яъни деперсонализация ривожланади. Психиатрлар бундай руҳий бузилишларни органик психозлар деб баҳолашади.\nЭкстрапирамидал бузилишлар ҳам Кройстфелд-Якоб касаллигининг ажралмас қисмидир. Улар аксарият ҳолларда гиперкинезлар (тремор, хореоатетоз, миоклониялар), кам ҳолларда акинетик-ригид синдром билан намоён бўлади. Беморда пайдо бўлган миоклониялар нафақат ЭПС тузилмалари зарарланиши, балки пўстлоқ нейронлари дегенерацияси билан ҳам боғлиқ. Баъзида миоклониялар касалликнинг дастлабки кунлари юзага келади ва бемор ҳаётининг сўнгги кунларигача сақланиб қолади.\nМавжуд хилма-хил симптомлар марказий ва периферик нерв системасининг диффуз дегенерацияси билан боғлиқ. Неврологик ва нейропсихологик симптомларнинг қай тартибда вужудга келиши дегенератив жараён қайси соҳадан бошланганига кўп жиҳатдан боғлиқ. Деменция, руҳий бузилишлар, нутқ бузилишлари ва марказий фалажликлар кўпроқ пўстлоқ нейронлари дегенерацияси сабабли ривожланса, экстрапирамидал бузилишлар – ЭПС дегенерацияси, координатор бузилишлар – мияча тузилмалари дегенерацияси, периферик фалажликлар эса орқа миянинг мотор ҳужайралари дегенерацияси билан боғлиқ. Бироқ дегенератив жараён энг кўп кузатиладиган соҳалар – булар бош мия катта ярим шарлари пўстлоғи ва экстрапирамидал тузилмалар. Спинал нейронлар дегенерацияси кам учрайди.\nТашхис ва қиёсий ташхис. Кройстфелд-Якоб касаллиги ташхиси клиник симптомларнинг бошланиши, кечиши ва бош миянинг МРТ текширувларига асосланиб қўйилади.\nТурли ёшда учраши.\nТез ривожланувчи когнитив бузилишлар ва унинг оғир деменция билан тугалланиши.\nДеярли ҳар доим руҳий бузилишлар, яъни апатия, депрессия, деперсонализация, паранойя, дереализация, галлюцинациялар кузатилиши ва уларнинг зўрайиб бориши.\nЗўрайиб борувчи эстрапирамидал бузилишлар (тремор, хореоатетоз, миоклония, акинетик-ригид синдром).\nЗўрайиб борувчи координатор бузилишлар (нистгам, атаксия, скандирлашган нутқ).\nМарказий фалажликларнинг периферик фалажликлардан устунлиги.\nМРТ текширувида бош миянинг диффуз атрофияси.\nЭЭГ да юқори амплитудали 1–2 Гц ли ўткир тўлқинлар пайдо бўлиши.\nБош мия тўқималари биопсиясида амилоид тугунчалар, нейронлар атрофияси, астроглиоз ва спонгиоформ ўзгаришлар аниқланиши.\nПрогноз жуда оғирлиги ва 1–2 йил ичида ўлим билан тугалланиши. Ташхис қўйишда клиник симптомлардан қуйидаги учликка асосий урғу берилади: деменция+руҳий бузилишлар+миоклониялар. МРТ да ҳар доим бош миянинг диффуз атрофияси аниқланади.\nКечиши. Касаллик нимўткир бошланади, неврологик ва нейропсихологик бузилишлар бирин-кетин пайдо бўлади, ремиссиясиз кучая боради. Кейинчалик чуқур деменция, децеребрацион ригидлик, тананинг барча жойида миоклониялар, хореотетоз, тремор, акинетик мутизм, спастик ва атрофик фалажликлар, нафас олиш системаси ва юрак фаолиятининг марказий типда издан чиқиши ва чуқур сопор ривожланади.\nДавоси ва прогноз. Самарали даволаш усуллари ишлаб чиқилмаган. Касаллик бошланганидан бир йил ўтмай, бемор ҳалок бўлади. Жуда кам ҳолларда бемор 2 йилгача яшайди.\nПрофилактикаси. Бемор алоҳида хонада изоляция қилинади. Даволовчи врачлар ва бошқа тиббий ходимлар эҳтиёт чораларини кўришади. Айниқса, инъекция қилувчи ҳамширалар, биологик суюқликларни (ликвор, қон, сийдик), биопсияларни текширувчи мутахассислар ва ўликни ёриб текширувчи патологанатомлар эҳтиёт чораларини кўришлари зарур. Ушбу касаллик чақирувчиси ултрафиолет нурлар, формалин ва спиртга чидамли ҳисобланади. Шунинг учун беморни даволашда ишлатиладиган игналар, инструментлар, трахеостомалар йўқ қилинади.\nБарча ривожланган давлатларда Кройстфельдт-Якоб касаллиги ва бошқа прион касалликлар профилактикасига оид санитар қонун-қоидалар ишлаб чиқилган. Ҳайвонлар тўқимасидан тайёрланадиган дориларга катта чекловлар қўйилган, баъзи метаболиклардан фойдаланиш қатъиян ман қилинган. Ҳайвонлар гипофизидан тиббий мақсадларда гормонлар ишлаб чиқариш тўхтатилган. Миянинг қаттиқ пардаси трансплантациясига чекловлар киритилган. Афсуски, МДҲ миқёсида ҳайвонлар тўқимасидан турли хил метаболиклар ишлаб чиқариш ва уларни тиббий амалиётда қўллаш давом этмоқда.\nҚўшилган: 23:32 / 16-04-2021 Ўқилди: 60


Дадахон Ҳасан: Рауф Парфи хотираларимда – МУНОСАБАТ\nДадахон Ҳасан: Рауф Парфи хотираларимда\nPosted on april 27, 2013 by admin under Буюк ватандошларимиз\nХалқимизнинг севимли ҳофизи Дадахон Ҳасаннинг, дўсти – Рауф Парфи ҳақидаги хотиралари.\n1960-йилнинг июль ойи бошлари эди. Биз абитуриентлар ТошДУ нинг хуқуқшунослик факультети ҳовлисидаги майдонда ёш дарахтлар соясида каравот қўйиб тунар эдик. Қабул имтиҳонларига тайёргарлик кўрар эдик. Биз тунаётган майдоннинг четроғида “домдеҳқон” деган чойхона бўларди. Биз ўша ерда ҳар куни чой ичардик. Радио тинглардик. Менинг ёнимда Фарғона вилояти Бешариқ туманидан келган бир йигит ётар эди. У билан таниш эдик. Исми эса ёдимда қолмади. Унинг ёнида Тошкент вилояти Янгийўл туманидан келган паст бўйлик бир йигит ҳам бор эди. У бу ерга камроқ келарди шу боис унинг исмини сўролмаган эдим.\nКунлардан бир куни чойхонада чой ичиб ўтирган эдик. Чойхона радиоприёмнигида Алижон Ҳасановни “Йиғлади”, “Маъракада ўтириб туришин кўринг” деган қўшиқлари янгради. Биз бир-биримизга тикилиб қўшиқни мароқ билан тингладик. Қўшиқ битгач Янгийўллик йигит “Бу ҳофиз қаерлик экан, ашулани зўр айтди?” деб сўради. Биз унга Фарғоналик, Фарғонанинг Олтиариғидан деб тушутирдик ва мен Алижон Ҳасановнинг укаси эканимни айтдим.\n-Мен ҳам асли Фарғонанинг Водил деган жойиданман, ота-онам Янгийўлга келиб қолган, деб тарихини сўзлаб берди. Ўшанда у йигит ўзини Турсунбой деб таништирган эди. Мен унга Турсунали деб мурожаат этардим.\nШу кундан бошлаб Янгийўллик бу йигит билан ҳамсухбат бўлиб кетдик. Кунлардан бир куни у билан “ОДО”нинг кинозалида Бразилиянинг “Поезд ўғрилари” деган кинофильмини томошо қилдик.\nБир куни у бизни Янгийўлдаги қишлоғига таклиф этди. Биз учовлон унинг туғилиб ўсган қишлоғига бордик. У қишлоқ “Шўрали сой” дейилар экан. Қишлоқ ўртасидан оқиб ўтган сойда чўмилдик ҳам. Нихоят қабул имтиҳонлари бошланиб кетди. Ўшанда бизнинг группамиздан ёзма иншони Саида опа Назруллаева олган эдилар. Ёнимда Оллоназар Эгамназаров исмли бола мен билан ёнма-ён ўтириб иншо ёзган эди. Саида опа Назруллаева унинг ёзган иншосини мақтаган эдилар. Мен биринчи имтиҳондан ёмон баҳо олиб уйга қайтиб кетдим. Шу бўйи Турсуналини ва Бешариқлик болани ҳам қайтиб кўрмадим.\nОрадан бир йил ўтди. 1961-йил ёзида ҳужжатларимни яна учинчи марта журналистика бўлимига топширдим. Худо йўлимни равон қилиб бу сафар универститетнинг студенти бўлдим. Биринчи ёки иккинчи сентабр куни Янгийўллик, асли Водиллик бўлган Турсуналини факултетнинг иккинчи курс талабалари сафида кўрдим. У мени талаба бўлганлигим билан қутлади.\nРауф менга Чўлпонни таништирган эди\n1961-йилнинг охирлари эди. Ўша пайтларда мен билан яқин дўст ҳамшаҳар бўлиб юрган Турсин Парпиев кунлардан бир куни қўлимга машинкаланган хира тортиб кетган бир даста шеърлар тутқазди. “Буни Абдулҳамид Сулаймон Чўлпон дейдилар” деди у ғурур билан. Мен бу номни сира ҳам эшитмаган эдим. Уни ўқий бошладим. “Кўнгил сен мунчалар нега кишанлар бирла дўстлашдинг”… “Бу шеърлар бошқачароқ-ку! Уйғун, Ҳамид Олимжонларга ўхшамайди-ку!”, дедим Турсуналига қараб. “Шунинг учун Чўлпон-да…” деб мийиғида кулиб қўйди Турсунали.\nЎша куниёқ шеърларни факултет кутубхонасига кириб қайта – қайта ўқидим. Шеърларни ўқиган сарим уларнинг оҳанги қулоғимда янграй бошлади. Шеърлар мени ўзига ром этди. Шеърлар машинкадан чиқарилган, аммо у жуда хира тортиб кетган эди. Машинка ёзувининг 3-нусхаси эди. Шеърлар битилган варақлар пўлат сим билан тикилган эди. Бу шеърларни ўша кунлариёқ қўшиқ қилиб айта бошлаганман. Бу шеърларни факултетимизда ҳар турли учрашувларда, кечаларда қўшиқ ҳолида куйлар эдим. Буларнинг муаллифи ким, деб ҳеч ким сўрамас эди. Фақат кунлардан бир куни адабиёт ўқитувчиси Аҳмад Алиев домламиз “Додохон, бу шеърларнинг автори ким, биласизми?” –деб сўраган эдилар. Мен домлага “билмайман”, деб жавоб берган эдим. Ўшанда у киши менга қараб “Майли, билмаганингиз яхши!”- дедилар. Ўша машинкадан учинчи нусха бўлиб чиққан пўлат сим билан тикилган тўплам ҳануз архивимда сақланмоқда. Чўлпоннинг ўша гўзал шеърларини ҳануз куйлаяпман.\n1963-йилнинг бошида факультетимиз қошида мохир рубобчи созанда Қобил Усмонов раҳбарлигида бадиий ҳаваскорлик тўгараги иш бошлади. Тўгаракнинг машғулотларига Турсунали ҳам қатнашиб турарди. У рубоб чалишга ишқибоз эди. Мен унга “Муножот” куйини чалишни ўргатган эдим.\nКунлардан бир куни у менга “Пайдо бўлдим йўлингда” сарлавҳали шеър бериб, “Шуни қўшиқ қилса бўладими?” деди. Мен у шеърни олиб ўша ернинг ўзида куйга солдим ва бироз хиргойи ҳам қилдим. 2-3 кундан сўнгра Турсунали билан биргаликда бу қўшиққа “Дилнавозим, дилафгорим ёнингга учай Лайло” деган 4 қатордан иборат нақорат қўшдик. Факультетда бўлиб ўтган ёзувчи шоирлар билан учрашувларда ҳар турли кечаларда бу қўшиқни айта бошладим. Шеърнинг муаллифини Турсин Парпиев деб эълон қила бошладик. Ўша йили кузида Гулистон шаҳар четидаги “Коммуна” колхозига пахта теримига бордик. Пахтазорда ҳам, ётоқхонада ҳам бу қўшиқни айтиб турардим.\nКўплар айта бошлади бу қўшиқни. Факультетда туғилган қўшиқ универститет бўйлаб, студентлар шаҳарчаси бўйлаб қанот ёзди. 1964-йили Бўка тумани Мичурин номидаги колхозга пахта теримига борганимизда у ерда лирика кечалари уюштирардик. Шоирлар шеър ўқирди. Мен “Лайло”, “Мен сени тинчитмайман”, “Бормисан?” деган лирик қўшиқларимни ижро этардим. Ўша кечаларни Тошкент радиоси қошида янги ташкил этилган “Ёшлик” радиостанциясининг бошлиғи Рустам Раҳмонов овоз ёзиш жиҳозларига ёзиб оларди ва уни эртанси куни “Ёшлик” эшиттиришларида эфирга узатар эди.\nШу тарзда “Лайло” қўшиғи Ўзбекистон бўйлаб, балкида бутун Туркистон бўйлаб янграй бошлади. Бу қўшиқни нафақат студентлар, ҳаваскорлар, ўзбекнинг барча катта-кичик хонандалари, Таваккал Қодиров, Комилжон Баратов, Фахриддин Умаров ва ҳаттоки энг катта ҳофизимиз, устозимиз Расулқори Мамадалиев ҳам тўй-тўйчиғларда, концертларда ижро этдилар.\nЎша 64 йилнинг ноябр ойида пахтадан қайтдик. Менга Тошкент радиосида муҳаррир бўлиб хизмат этувчи шоир Анвар Исроилов мурожаат этиб “Лайло” қўшиғимни радио студиясида унолғи тасмасига ёзиб олишни таклиф этди. Мен рози бўлдим. Ўшанда бу қўшиқни радио қошидаги Дони Зокиров раҳбарлигидаги халқ чолғу асбоблари ансабли созандалари Қобил Усмонов, Шавкат ака исмли ғижжак чолғувчиси ва универститет студенти Ғофуржон деган йигит жўрлигида овоз оператори Наби Ҳасанов томонидан ёзиб олинди. Ўшанда қўшиқни ёзилган нусхасини эшитганимда ижро менга ёқмаган эди. “Бу қўшиқни эфирга берманглар, мен уни қайта айтиб бераман” дегандим. Мендан рухсат олмай шоир акамиз Анвар Исроилов бу қўшиқни 1965-йил январъ ойида эфирга бериб юборган.\nҚўшиқ ҳақиқатдан ҳам тез орада машҳур бўлиб кетди. Ҳаммани дилида тилида шу қўшиқ бўлди. Қўшиқнинг душманлари ҳам кўпая бошлади. “Лайло” қўшиғи ҳиндча оҳангда, гуржиларнинг “сулика” қўшиғидан олинган деган иғво ва туҳматлар тўқилди. Аммо бу қўшиқни ҳамма –ҳамма ижро эта бошлади. Боғча болалари, мактаб ўқувчилари, ёш ва қари машҳур ва машҳур бўлмаган хонандаларнинг қўшиғига айланди. Японияда япончага таржима қилиб куйлашди Алмонияда ижро этилганлигини ҳам эшитган эдим. Афғонистонда Латофат исмли санъаткор қиз “Лайло”ни куйлаган эди. Бу қўшиқ шу қадар оммалашдики, кунлардан бир кун Ўзкомпартия марказкўмининг биринчи котиби Шароф Рашидов ҳузурига бир нечта композитор ва бастакорлар кириб “Лайло” қўшиғини ҳамма эшитаётгани натижада уларнинг асарлари четда қолиб кетаётганлиги хусусида арз қилишган экан. Шароф Рашидов уларга “Сизлар хам “Лайло” даражасидаги машҳур бўладиган қўшиқ яратинглар” деб танбеҳ берган эканлар.\nАна шу қўшиқ мени ва Рауф Парфини элга танитди, машҳур қилди. “Лайло” ҳақида шов-шувлар, ҳар турли афсоналар, миш-мишлар тарқала бошлади. Шунда Рауфни телевизорга таклиф қилиб, “Лайло” қўшиғимнинг шеърини ёзган шоир мана шу йигит бўлади” деб кўрсатган эдим телетомошабинларга. Шу йиллари Турсун Парпиев деган шоир Рауф Парфи деган катта шоирга айлана бошлади. Эл уни шоир сифатида таниди ва севди. “Лайло”нинг 1964 йил ноябр ойида унолғи тасмасига ёзилган нусхаси менинг ва Рауфнинг душманлари томонидан радио фонетикасидан олиб ташланди. Орадан 22 йил ўтгач 1986 йили “Лайло” қўшиғимни радио унолғи тасмасига қайтадан ижро этиб бердим. Бугун радио архивида сақланиб ҳавога чиқолмай диққи нафас бўлиб қамалиб ётган “Лайло” унинг иккинчи нусхасидир.\nРауф ҳали шоир эмас эди\n1979-йил май ойидан бошлаб мени Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси қошидаги “Бадиий адабиётни тарғиб қилиш шўъбаси”га Тошкент вилояти бўйича вакил қилиб ишга олишди. Уюшма бўйича раҳбаримиз Акмал Пўлат эди. Тошкент вилояти бўлимига эса Туроб Тўла бошлиқ эди. Менинг вазифам вилоят, туман, шаҳар, қишлоқ, “колхоз”лар ва завод-фабрика ҳамда бошқа корхоналар билан шартнома тузиш, ёзувчи, шоирлар билан жойларда учрашувлар ўтқазиш эди. Шартнома тузган “колхоз”, “савхоз”, корхона раҳбарларининг истаган шоир ва ёзувчиларни олиб борардим. Улар шеър ўқирди. Мен қўшиқ айтар эдим. Ҳамма хурсанд эди. Мен ана шу учрашувларга кўпроқ Рауф Парфи, Муҳамммад Юсуф, Абдулла Ориф, Сафар Барно, Қуддус Муҳаммадий, Ҳамид Ғулом, Туроб Тўла, Комил Яшин, Эркин Воҳидов, Омон Матжонларни олиб борардим. Ўша учрашувларда ҳамма ўз шеърларини ўқир эди. Рауф эса ўз шеърларидан ўқимас эди, фақат Самад Вурғуннинг “Агар сендан тонар бўлсам” деб бошланувчи шеърини ўқир эди. Кейинроқ менинг қистовим билан у ўзининг итлар хақида ёзган шеърини ўқийдиган бўлди.\nРауфнинг шоирликка унчалик даъвоси йўқ эди.\n80 йилларнинг ёзи эди. Рауфнинг курсдоши Шароф Убайдулло “Тошкент оқшоми” газетаси бош муҳаррири эди. Мен унга Рауфнинг қора муқовада китобат қилинган шеърлар тўпламини кўтариб бориб, “Мана шу ерда 200 дан ортиқ шеър бор. Шуларни ичидан биргалашиб танлаб газетангизда берсангиз бўлмайдими?” деб унга зардали қараш қилдим. “Ҳай, қани кўрайликчи” деб шеърларни кўра бошлади. “Танлаб берсак бўлар экан” деб менга таскин берувчи жавоб берди. Ўша куни 2-3 соат Шароф икаламиз шеър ўқидик ва энг “яхши”ларини ажратдик. Биз танлаган шеърлар орадан 3-4 кун ўткач бир саҳифа бўлиб чиқди. Ҳамма ҳайрон бўлди бу воқеага. Рауфнининг газета сахифасида ана шу улгуржи чиқишига ўшанда “юқори”да хизмат этувчи Аҳмаджон Мелибоев анчагина тутун қайтарган экан. Бироқ мухаррир Шароф Убайдуллонинг зарбасига учраб тинган экан у. Чунки ўша пайтларда Рауфнинг шеърлари маҳаллий матбуотларда чиқмас эди. Тўпламлари нашр этилган эди-ю, аммо матбуот саҳифаларида бу қадар салмоқли бўлиб нашр этилмаган эди. Шундан кейин Рауф шеърларини “Шарқ юлдузи”, ”Ёшлик” “Гулистон” журналлари, “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетаси бирин – кетин нашр эта бошлади. Рауф катта шоир сифатида оммага танила бошлади.\n80-йилнинг ёзи эди. Мен, Рауф, Иброҳим Ҳаққул, Мирза Кенжабоев тўртовлон Аҳмад Яссавийни зиёрат этмоққа Туркистон шаҳрига бордик. Яссавий мақбарасини зиёрат этгач, Рауф менга “Сенга Лайлони кўрсатайми?” деди. Мен “қанийди…” дедим. Шерикларни марказдаги бир чойхонага қолдириб Рауф иккаламиз Лайлонинг хонадонини излаб кетдик. Тездагина топдик. Бизга чой бериб, Рауф билан алоҳида салом -алик қилган оқ-сариқдан келган, ўрта бўйлик аёлга қараб, “Мана шу аёл сен куйлаган Лайло бўлади” деди. Рауф у билан Шўралисойда бир синфда бирга ўқиб, унга меҳри тушган экан. Унинг асл исми Тамара экан. Шундоқ қилиб биз ўшанда тингловчилар оммасини меҳри муҳаббатига сазовор бўлган севимли “Лайло” қўшиғимнинг тирик қахрамонини ўз кўзим билан кўрган эдим. У айтарлик чиройлик эмас эди. Ўшанда Рауфни диди -фаросатига қойил қолмаган эдим. “Шуми мен куйиб – ёниб куйлаган Лайло!” деган эдим Рауфга аччиқ аралаш. Туркистон сафаримиз давомида Рауф “Туркистон ёди” шеърини ёзиб, уни Миртемир домлага бағишлаган. Мирза Кенжабоев эса “Келди Туркистон” деган ғазалини битган эди.\nРауф Парфи танқид қилинган эди\n80- йилларнинг бошларида машҳур аскиячи Муҳаммаджон ака вафот этганликларини эшитиб, Андижоннинг Қорасувига, у кишининг хонадонига шоир Рауф Парфи билан Фотиха ўқишга бордик. Муҳаммаджон акага Фотиҳа ўқиб чиққач, Абдулҳай Махсумни ҳам зиёрат этмоқни истаб, у кишининг хонадонига кириб бордик. Абдулхай ака Туркистонимиздаги барча аскиячи, санъатчиларнинг устози саналарди. У киши бизни яхши кутиб олдилар. Даврага шогирдларидан Ҳасанбой акани ҳам таклиф этдилар. Албатта, ўтириш давомида аския қизиб кетди. Кулавериб жағларимиз оғриб кетди. Қайнатма шўрва, паловхонтўра тайёр бўлгунча фақат аския бўлди. Бироқ, бу қутлуғ хонадонга кирганимиздан то чиқиб кетгунимизча даврада ўтирган шоир Рауф Парфи бирор марта ҳам кулмади. Хатто кўнгил учун ҳам. Шунча ичак узилди аскияларга ҳам пинагини бузмади. Чунки дастурхонда “шиша”лар йўқ эди. Ниҳоят суҳбат охирлаб, дастурхонга Фотиха ўқилгач, биз ўрнимиздан турдик. Ташқарига чиқиб йўлга отланганимизда, Абдулхай ака мен билан хайрлашаётиб, қўлларимни тутиб Рауфга ишора қилиб:\n-Дадахон, янаги келишингизда манави оғайнингизнинг парписини очиб келинг-эй, деди. Кулги яна авжига чиқди. Махсум аканинг кузатувдаги Рауф Парфига қарата қилган аччиқ аскиясига Олтиариққа етиб келгунча кулиб келдик.\n1980 йилнинг май ойи бошларида Рауф Парфи, Машраб Бобо, Ёқубжон Хўжамберди Фарғонани сайр этиб юрганимизда 9-май куни Нўъмон қассоб исмли дўст акахонимиз бизни Олтиариқдаги ўз хонадонига мехмонга таклиф этган эди.\nТушдан кейин Нўъмон қассобнинг меҳмонхонасига кириб бордик. Хонтахта усти турли нозу неъматлар: нон, қаймоқ, мева-чева, бодринг ва турли ширинликлар билан секин-аста тўлиб борарди. Айниқса, дастурхонга писта, бодом, ёнғоқлар бирин-кетин кела бошлади. Дастурхон тўлиб борган сари Рауф Парфининг қовоғ ва лунжи ҳам тобора осилиб борарди. Билдимки, дастурхон нозу неъматлар билан тўлиб-тошиб кетса-да, бундай ҳол Рауфга ёқмаяпти. Унинг асосий кутган “неъмати” эса кўринмаяпти. Рауф тобора қимтиниб хонтахта ортида йўқолиб кетарди. Ундан ҳеч садо чиқмас эди. Орадаги сукунатни бузиб мен хонадон сохибига луқма ташладим:\n– Нўъмон ака, Рауф Парфи деганлари олмахон эмас. Писта-бодом, ёнғоқ чақмайди. Мабодо, анави шайтон сувларидан бўлса, бирортасини олиб келинг, кўрманага бўлса-да турсин, томоша қилиб ўтирайлик,-дедим. Шунда Нўъмон ака: – Мен ўшани қўйсамми, қўмасамми, деб хижолатда эдим, дея ташқарига чиқиб кетди. Орадан беш дақиқа ўтгач, оқ, қизил рангдаги шишалар хонтахта устига кириб кела бошлади. Шишаларни кўрган Рауф Парфи: “Ҳаёт энди бошланди, ҳақиқат бор экан-ку, яшасин Олтиариқнинг бодринги!”,-деб ҳаяжонланди. Унинг рангига қизил югурди. Бир-икки ютум ютгач эса Рауф одамга айланиб, тилга кирди: “Дунёда Нўъмон акага ўхшаган яхши инсонлар мавжуд экан, бизнинг келажагимиз порлоқ бўлажак, деди у”, деб сайраб кетди. Орадан бирон соат ўтгач эса телевидениедаги берилаётган уруш йиллари қўшиқ ва музикалари ҳар қанча мунгли ва оғир бўлмасин, Рауф Парфи Машраб Бобо билан ўртада рақс тушиб жавлон қила бошладилар. Биз Ёқубжон, Нўъмон ака учовлон шишаларнинг фазилатларига таҳсинлар айтиб, томошабин бўлиб ўтирардик..\nБиз мулзам бўлган эдик ўшанда\n1986-87 йиллардан бошлаб биз миллиятчиларнинг “кураш”лари қизғин паллага чиқа бошлади. Ёзарлар уюшмасининг йўлланмаси билан жойларда тузилган шартномаларга асосан Рауф иккимиз водий бўйлаб жавлон ура бошладик. Рауф шеър ўқирди, мен озодлик ҳақида кўп гапирардим ва исёнкор қўшиқларимни куйлар эдим. Ҳатто тўй-маросимларда ҳам шу ҳол такрорланарди. Гоҳо-гоҳо биз билан Муҳаммад Юсуф ва вилоятлардаги маҳаллий шоирлар ҳамнафас бўлишарди.\nЙўлимиз Андижонга тушганида Рауф иккимиз мулзам бўлганимиз сира эсимдан чиқмайди. Кундузи шаҳардаги пахта толасидан газламалар тўқиш комбинатида катта учрашув бўлиб ўтди. Шомда эса шаҳардаги энг катта жомеъ масжидига бизни таклиф этишди. Масжид ҳовлисида имом Абдували Қори ёрдамчиси Муҳаммадий Қори ва бошқа Андижоннинг энг катта қори ва муллолари бор эди. Икки соатча давом этган қизғин сухбатдан кейин масжид муаззини азон чақирди. Ҳамма масжид ичкарисига кириб кетиша бошлади. Рауф иккимиз эса ҳовлида сўппайиб қолдик. Ҳовлидаги барча йиғилганлар бизга қараб-қараб ичкарига кириб кетишаверди. Орадан ярим соатча ўтгач, улар яна пайдо бўлишди, аммо, улар энди бизга аввалгидай илиқ эмас, совуқроқ назар билан қарашар эди. Суҳбатимиз ҳам аввалгидай илиқ давом этмади. Абдували қори томонидан бизнинг адресимизга анча-мунча қочириқ ва гинавозлик гаплар бўлиб ўтди. Биз билдикки, мезбонлар биз меҳмонларнинг намоз ўқимаганлигимиздан ранжишган экан. Биз ўшанда меҳмонлик мақомимизни анчагина йўқотганлигимизни англадик. Биз анча мулзам бўлган эдик.\nРауф мени лақиллатган эди\n1993-йил ёзида Ўзбекистон ҳукумати менга чиқиш визасини бермагач, мен бошқа йўллар орқали Туркияга бориш чорасини излай бошладим. Ўшанда Туркияни бир кўриш ишқи билан девона бўлган эдим. Дардимни Рауфга айтганимда у “Эй бу ишни оппа -осон амалга оширамиз” деб мени қувонтирди. “Олмаотага борсак бас. У ердан Бакуга учиб борамиз, шоир Тўра Мирзо бизни кутяпти. ЯК-40 самолётининг трапи ёнида ёшгина стуардесса қиз бизни кутяпти, тўппа тўғри Бакудан Туркияга учамизда” деб менга “кийдира” бошлади. Мен ҳам “кия” бошладим шекилли. Ҳаяжонлангандай бўлиб таваккал қилиб қани кетдик деб йўлга тушдик. Биз билан шоир Муҳаммад Ҳайдар ҳам бирга эди..\n“Муҳаммад Ҳайдар нима қилади Бакуда?” десам, Рауф менга қараб кескин бир ҳолатда “Раҳбарлик қилади” деди. Биз Чимкентга етиб бордик. Бир кеча Султонробод қишлоғидаги Турсунмурод исмли дўстимизнинг хонадонида қўноқ бўлдик. Эртаси куни Олмаотага қараб учдик. Бакуга учиб борганимизда эса Тўра Мирзонинг ҳам, ЯК-40 самолётининг ҳам, ёшгина стуардесса қизнинг хам дараги кўринмади. Рауфда шунақа баъзида “кийдириб”, одамларни лақиллатадиган фазилатлар бор эди. Баку меҳмонхонасида 3 кеча тунадик. Муҳаммад Ҳайдар ҳам “раҳбар” сифатида “синди” шекилли, Тошкентга қайтди. Атоқли шоиримиз Рауф Парфи эса Бакудаги дўсти Ориф Ажал билан топишиб қолиб ароқ ичишдан бўшамай қолди. Мен уни йўқотиб қўя бошладим.\nМен зерика бошладим. Ниҳоят Бакунинг қоқ ўртасидаги президент қароргохи ёнида давом этаётган намойишларда қатнашиб, нутқ сўзлашни бошлаб юбордим. Ўшанда Ганжа шаҳрида полковник Суръат Ҳусайнов бошлиқ армия қўзғолон кўтарган кунлар эди. Бакуда эса ўша қўзғолонга қарши Азарбайжон халқ жабҳасининг чиқишлари давом этар эди. Мен чиқиш визасини оламан деб кўп урундим. Барча ҳаракатларим бесамар бўлди. Баку идоралари хам менга чиқиш визасини бера олмади. Ўн кунлар ўтди. Бу орада Азорбайжон президенти Элчибей Урдиботга қочиб кетди. Бакуга Хайдар Алиев етиб келди. Ниҳоят 15кунлик сарсон-саргардонликдан кейин Тошкентга қайтиб келдим. Рауф эса Бакуда бир ойча айш- роҳат қилиб юрди. Ниҳоят Ориф Ажални ҳам қатрон қилди шекилли, у ҳам Тошкентга сўлжайиб қайтиб келди. “Мени Бакуга ёлғиз ташлаб кетиб қолдинг, хоинлик қилдинг” деб олти ойлар чамаси мен билан гаплашмай, мендан аразлаб юрди. Мен эса ўз хатоимни бўйнимга олиб, “Туркияга борамиз, ЯК-40 тайёр, деб мени лақиллатдингку” деб унга иддао қилмадим. 100 грамм ароқ воситачилигида яна ярашиб кетдик, “опоқ-чапоқ” кунлар бошланди.\nРауфнинг хурмача қилиқлари\nРауф ҳамма шоирларни ҳам ёқтирмас эди. Ёзувчилар билан ҳам ҳисоб-китобли суҳбатлашарди. Мен Рауфни баъзи ижодкорлар билан ғижиллашганини кўп марта кўрганман ва албатта қозичилик ролини бажарганман. Биз ижод аҳли 12 та жўра бўлиб, 1987-88 йилларда менинг жўрабошлигимда гап еган эдик. Ўшанда Шавкат Раҳмоннинг навбати келгандаги ўтиришда суҳбат айни авжига чиққанда Рауф бироз қизишди шекилли ватан ҳақида қадаҳ кўтариб нутқ ирод этди. Туркистон калимасини бот-бот қайтарганида ёзувчи Эркин Аъзамнинг пешонаси тиришди шекилли “Рауф ака, ватан, ватан, дейсиз, вақти келганда ватанни 100 грамм ароққа сотасизку” деди. Шунда Рауф “Ҳа, сотар бўлсак ҳам ватанимиз бор, ватансизларга эса қийин, жуда қийин. Шўринг қурсин Ватансизлар…” деганида орага Шавкат Раҳмон тушган эди. Мен уларга одатдагидай қозилик қилиб тинчлантирган эдим. Рауф Шавкатни ҳам хуш кўрмас эди. Бу икки ижодкор у дунёда қандай муроса қиляпти экан, ҳозирча менга номаълум.\nРауф Мухаммад Юсуфни шоирлигини тан олмас эди. “Томга қўйдим шотини, анов кимни хотини”… Шу ҳам шеър бўлибдими?” деб мазах қиларди уни. Рауф ароқни кўп ичарди, аммо секин майдалаб ичарди. Шу боисдан айниб алжилламасди. Маст бўлиб ухлаб қолмасди. У ҳар гал қадаҳ бўшатганида газагига фақат нон ҳидлар ва уни майдалаб ер эди. Даврада ким гапирса ерга қараб диққат билан тинглар эди ва албатта сўзловчига луқма ташлар эди. Кайф устида “кетдик”, десам, Ҳиротга ҳам кетаверарди. Йўлга чиқмасдан олдин қаерга деб сўрмасди. Нечта шишалик йўл деб сўрарди. Фарғонага десам “Ҳа 2 шишалик йўл экан” деб ҳаяжонланарди. Менга қараб кўзларини муғомбирона қисар эди. Озиқ-овқат дўконидан шишалар харид қилингач, “Мана энди ҳаёт бошланди, мен энди сен билан Африкага ҳам кетишга тайёрман” дерди. Фарғонага етгунча 2 шиша бўшар эди. “Ҳа, энди бу ёғи қоронғуликми?” деб менга чилпия гап қиларди. Мен уни бу аскиясини дарҳол англаб, “Сабр қил, бироздан кейин ёруғ дунёга кириб борамиз” дер эдим ва ароқ сотиб олардим. Рауф ҳар қандайин меҳмондорчиликда кўп овқат емас эди. Гап- гаштак ўтиришларимизда ким биландир албатта ғижиллашарди, айтишарди. Уни доимий рақиблари пошшопараст ижодкорлар эди. Бундай гап-гаштак ўтиришлар жонимга теккач, гап ейишни тўхтатган эдим. Рауф гап ер эди-ю, аммо гап бермас эди.\nРауф сўз қидирар эди\nРауф сўз қидирарди, дуч келган ёки учраган сўзни шеърга солавермасди. 1988-йили Усмон Носир юбилейи муносабати ила Фарғонага кетаётганимизда Оҳангаронда “Менга иккита сўз керак” деди. Иккита сўзни қидира бошладим. Рауф қанақа сўзни излаётганлигини билардим. У ҳеч ким ишлатмаган “оҳари тўкилмаган” сўзни қидираётган эди. Фарғонага боргунча Усмон Носир кечалари тугаллангунича ҳам Рауф тилаган иккита сўзни тополмадим.\nФарғонадан бир хафтадан кейин қайтдик. Қамчиқ довонининг қоқ ўртасига етиб келганимиздагина мен унга “Топдим, топдим…” деб, “мунаввар, мукаррам” деган жуфт сўзни айтдим. У дарҳол ҳаяжонланиб “Топдинг, топдинг…” деб қувониб кетди. Шу икки сўзни Чўлпоннинг “Кўнгил, сен мунчалар нега кишанлар бирла дўстлашдинг” деган шеърига боғлаган мухаммасида ишлатган эди. Фарғонада юрганимизда мен унга “Муҳаммад Юсуф менга 3-4 та шеър берганлигини, буларнинг ичида “Нега индамайсан, аҳли Андижон?”” деган шеъри менга маъқул бўлди, “Нега индамайсан аҳли Андижон” деган қаторни ўзгартиришимиз керак”, деганимда “Нега йиғламайсан она туркистон” деб куйлагин” деди. Мен уни шу тарзда куйга солдим. Шу бир қатор шеър қўшиққа қанот боғлаган эди. Бу қўшиқ айниқса хориждаги Туркистонликларнинг орасида машҳур бўлди. Ҳатто, уларнинг мадҳиясига айланди. Туркистонликларнинг 1989-йилги Истамбул қурултойида мадхия бўлиб куйланди. Жумладан, она қишлоғим “Қайриғоч”га Рауф билан борганимизда маҳаллий шоир Маъмур Ҳамид менга “Бизни йўқлаб Андижонга Бобур келмоқда” сарлавҳали шеър берган эди, Рауф уни ўқиб чиқиб “Бизни йўқлаб Фарғонага Бобур келмоқда” деб куйлагин деган эди.\n← Муҳаммад Юсуф – хақпарвар шоир\nТилга ҳурмат – элга ҳурмат →


ЎзА - Президентимиз Наманган вилояти фермерлари билан мулоқот қилди\n02.05.2018 21:03 Чоп этиш версияси\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан ҳар йили декабрь ойининг иккинчи якшанбаси Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги ходимлари куни этиб белгиланди. Давлатимиз раҳбари шу муносабат билан 2017 йил 9 декбрь куни ўтказилган тантанали маросимдаги нутқида пахта майдонларида ҳосилдорликни ошириш ва ердан самарали фойдаланиш мақсадида чигитни “қўшқатор” ва “олтмишлик” схемаси асосида экишни йўлга қўйиш ва самарасиз бўлган “тўқсонлик” схемадан босқичма-босқич воз кечиш кераклигини таъкидлаган эди. Бугун вилоятдаги фермер хўжаликлари мазкур кўрсатмалар асосида ғўза парваришини замонавий технологиялар асосида йўлга қўйган.\n“Беш сада” фермер хўжалиги ҳам ғўзани “қўшқатор” схемаси асосида экишни жорий этди. Бунинг натижасида 1 гектар ерга қўшимча 35 минг дона чигит қадалиб, ҳосилдорликни 40 центнергача ошириш имкони пайдо бўлди. Ғалла ҳосилдорлиги 80 центнерга етказилиб, олинадиган соф фойда 35 миллион сўмга етиши кутилмоқда.\nПрезидентимиз вилоят фермерлари, қишлоқ хўжалиги фахрийлари билан суҳбатда мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар ҳақида сўз юритар экан, таълим, соғлиқни сақлаш, қишлоқ хўжалиги соҳаларида қилинадиган ишлар кўплигини таъкидлади.\n- Барча ҳаракатларимиздан асосий мақсад — халқимизни рози қилиш, эртанги кунга ишонтиришдир, деди Шавкат Мирзиёев.\nДеҳқончилик ҳадиси олган миришкорлар Президентимиз Шавкат Мирзиёевга фермерлар учун яратилган шароит ва имкониятлар, давлат томонидан қаратилаётган алоҳида эътибор учун миннатдорлик билдирди.\nДавлатимиз раҳбари фермер хўжалиги даласини кўздан кечирди.


Ибн Сино беш, Имом Бухорий тўққиз, Бобур Мирзо ўн икки ёшида... Ёхуд бизнинг болалар қачон “катта” бўлади? | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nИбн Сино беш, Имом Бухорий тўққиз, Бобур Мирзо ўн икки ёшида... Ёхуд бизнинг болалар қачон “катта” бўлади?\n3542 21:03 04.01.2020\nЁш болаларга, ёш авлодга ўтмиш бобокалонларимиздек эътибор қаратишимиз, тарбиясига бепарво бўлмаслигимиз, уларга ишонишимиз, уларга ишонч беришимиз, йўл беришимиз, имкон беришимиз керак.\nШундагина узоқ ўтмишимиз каби келажагимиз ҳам буюк бўлади. “Бола бошидан...” деб бекорга айтишмаган, ахир.\nИмом Шофий етимликда ўсганлар. Лекин оналари уни 7 ёшида мураттаб қори қилишга муяссар бўлган. У зот 20 ёшига етмасданоқ мужтаҳид бўлиб улгурган эдилар...\nИмом Аҳмад ҳам етимликда униб-ўсганлар. Етим бўлса ҳам жамият ва муҳит уларни мужтаҳид қилиб тарбия қилган... Жамият ва муҳит ана шу икки етимни ўзлари учун мужтаҳид қилиб, барча даврларнинг энг буюк фақиҳи қилиб тайёрлаган....\nҲадис илмида “таҳаммул” тушунчаси бор. Яъни ҳадис эшитиш ва уни ўзгаларга эшиттириш неча ёшда бошланади? Бир сўз билан айтганда, шогирд ва устоз бўлиш ёши нечада, деган масала ўртага ташланган. Муҳаддислик ёши 5 ёшдан бошланади, деб ҳисобланади. Эътибор беринг, 5 ёшда!\nИмом Бухорий бобомиз “Саҳиҳи Бухорий”да “Ёш боланинг ҳадис эшитиши қачондан бошлаб дуруст бўлади?” деган сарлавҳа остида бир боб ёзган бўлиб, унда саҳоба Маҳмуд ибн ар-Рабеъ разийаллоҳу анҳунинг “Мен беш ёшлигимда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам челакдан сув олиб? юзимга пуркаганини ақлимда сақлаб эслаб қолганман”, деган мазмундаги ҳадис ривоят қилинган (77-ҳадис).\nЗайд ибн Собит разийалоҳу анҳу деган саҳоба эса 10 ёшида исломга кирган, 12 ёшда Қуръонни тўлиқ ёд олган, Пайғамбаримизнинг шахсан тавсиялари билан 14 ёшида иброний тилини ўрганган, 16 ёшида Аллоҳнинг Расулига таржимонлик қилган, 17 ёшида ваҳий котиби сифатида фаолият юритган, 19 ёшида мерос ҳуқуқи бўйича саҳобалар орасида бош мутахассис сифатида танилган, 21 ёшида эса Қуръони каримни тўлиқ кўчириб жам қилган эдилар!\nИмом Бухорийнинг ўзи ҳадис илмидаги устозларидан бири Муҳаммад ибн Салом ал-Пойкандий ҳузурларига қатнаб юрганида эса ҳали 9 яшар болакай эди. Ўша болакайлик пайтидаёқ 70 минг ҳадисни ёд биларди. 9 яшарлик Имом Бухорийга “масжидда сийиб қўядиган бола” деб қарамадилар, балки устози Пойкандий ҳам фахр-ифтихор билан замонасининг бошқа устозларига фахрланиб, тавсия қилдилар... Ҳозирда ҳеч бўлмаганда 7 та ҳадисни санадлари билан ёд билган ўзбек имом домлалари топилармикин?!. Нима учун, ҳадис ёд олиш учун 9-10 яшар болаларимиз устозлар олдига қатнамаслиги керак?!.\nНимага, Қуръонни тўлиқ ёд олган, минглаб ҳадисларни ёдлашга тушган давримиз болакайларидан фахрланмаслигимиз керак?! Уларни оламга кўз-кўз қилмаслигимиз керак?! Нима учун?! Нимага, Имом Бухорийдан фахрланадиган бугунги авлод у зотга эмас, Нобелга интилиши керак?! Илмга эътиборгина Бухорийларни етиштиради, замонавий Бухорийлардан эса “Нобел” олувчилар чиқади...\nҲадис илми устозлигига эса қатъий қилиб 15 ёш белгиланган. Бир нарсани эсдан чиқарманг, миянгизга қуйиб олинг, илтимос Сиздан: Имом Бухорий бобомиз илмини камолга етказиш учун ўз юртидан чиқиб кетаётганида 16 ёшга энди қадам қўяётган ўсмир бўлиб, ҳадис илмида шогирд эмас, балки устоз бўлиб улгурган эдилар. У зот бу пайтда Бухоронинг энг буюк ва энг машҳур устози, ҳанафий олими Абу Ҳафси кабир ҳузурларида таҳсил олаётган эди. Имом Бухорийнинг ўзлари айтишларига қараганда, у зот олдида “Муснади Абдуллоҳ ибн ал-Муборак”, “Муснади Вақеъ”, “Муснади Суфён ас-Саврий” каби китобларни ўқиб, ёд олиб чиққан.\nБу китоблардан фақат Абдуллоҳ ибн ал-Муборакнинг “Муснад”лари яқинда ўзбек тилида нашр қилинди, холос... Абу Ҳафси кабир унга устоз бўлганини айтиб, энди ҳадис илмида мутахассис бўлишга, ихтисосликка кўшиш қилишга васият қилган ва “Сенинг шаънинг шу илмда буюк бўлади!”, деган олимона башоратини берган эди. Унинг оқ фотиҳаси билан Имом Бухорий, энди, ихтисослик касб қилиш, ўзга юртдаги олимларнинг илмини батамом олиш учун чиқиб кетган эди...\nАбу Али ибн Сино 5 ёшга кирганида унга чуқурроқ таълим бериш мақсадида отаси ўша даврдаги мамлакат пойтахти Бухоро шаҳрига атайин кўчиб борган эди. Ҳа, атайин кўчиб борган эди! Чунки, катта шаҳарларда таълим берувчи устозлар кўп бўлади. Ҳозирда эса 5 яшар болани мактабга ҳам олишмайди...\nАбу Али ибн Сино бобомиз ўз таржимаи ҳолида: “Отам менинг илмдан бошқа нарса билан шуғулланишимдан ҳазар қилар эдилар”, деб ёзганлар. Ҳа, илмдан бошқа иш билан шуғулланишдан ҳазар қилган отанинг боласи аллома бўлади-да!!! Абу Али ибн Сино ҳали 12 яшар бола экан, тафсир, ҳадис ва фиқҳдан дарс берган ўз устози Исмоил аз-Зоҳид билан мунозара ва баҳс қилиш салоҳиятига етганлигини манбаларда қайд қилиб қолдирилган. Бу пайтда у мураттаб қори бўлган, динда олим бўлган.... Буюк аллома 16 ёшида “Ҳадият ар-Раис” деган асарни ўша даврнинг подшоҳига бағишлаб ёзган эди. Бу асар Қоҳирада нашр қилинган.\nАна шу 16 ёшида олим бўлиб бутун мамлакатга танилиб улгурган аллома бобомиз касал бўлиб қолган подшоҳни даволаш учун саройга таклиф қилинган. Амир дардини тузатиш борасида кўрсатган хизматлари туфайли унинг дунёдаги энг бой кутубхонасига киришга ижозат олгани ҳаммага маълум. Биздачи, ёш болаларни қўйинг, капкатта – институт ва университет талабаси, илм одами “Миллий Кутубхона”мизга худди Амриқонинг Пентагонига кираётгандек текширувлардан ўтмагунча киритишмайди, қўйишмайди. Яна, кун ботмасданоқ кутубхоналаримизнинг эшиклари тақа-тақ ёпилади. Шунинг учун, “Миллий Кутубхона”га боргинг ҳам келмайди. Ваҳоланки, бошқа давлатларда кутубхоналар туну-кун ишлайди. Ишонмасангиз, бориб кўрганлардан сўранг, жуда бўлмаса, интернетга кириб кўринг!...\nМирзо Улуғбек бобомиз эса 813 ҳижрий (1410 мелодий) йили бутун Мовароуннаҳрга ҳукмдор бўлганида ҳали 15 яшар бола эди. Бу вақтда унга 15 вилоятга бош бўлиш имконияти берилди. Ҳеч ким унга ақлсиз демади, ёш бола демади, масжидга борса сийиб қўяди, демади, балки масжид қурсин, мадраса қурсин, бундай қурилишларга бош бўлсин, деб, “Ақл ёшда эмас, бошда!” дедилар-да, шарта ўша даврдаги Ер юзининг энг қудратли давлати – бутун Мовароуннаҳрга ҳукмдор қилиб қўя қолдилар... У ҳам ўз улуғлиги ва буюклигини оламга кўрсатиб қўйди: Улуғбек Академиясига асос солиб, Шарқнинг иккинчи Уйғониш даврига бош бўлди...\nМуҳаммад Заҳириддин Бобур бобомиз эса 12 ёшида бутун бошли давлатга раҳбар бўлган. Ҳа, подшоҳ бўлган! Ҳозир шундай бўлишини тасаввур қила оласизми?! Буюк бобокалонимизнинг ўзлари “Бобурнома”нинг илк сатрларидаёқ ифтихор ва шукрона ўлароқ бунга иқрор бўлганлар:\n“Тенгри таолонинг инояти билан ва ҳазрати он Сарвари коинотнинг шафоати билан ва чаҳорёри босафоларнинг ҳиммати билан сешанба куни рамазон ойининг бешида тарих саккиз юз тўқсон тўққузда (1494, июль) Фарғона вилоятида ЎН ИККИ ЁШта ПОДШОҲ бўлдум”.\nАфсуски, ҳозирда ўн икки ёшли болапон ва болакайларни ҳеч қачон, масалан, Президент Девонига раҳбарлик бериш у ёқда турсин, ҳатто томоша қилишга ҳам киритилмайди. Болаларга йўл бўлсин, коп-катта инсонларни у ерга шунчаки йўлатишмайди. Президент Девонини қўйиб туринг, давлатнинг ҳам, нодавлатнинг ҳам идораларини қоп-қора панжаралар билан ўраб ташлашган. Ҳатто, ўша идораларнинг олдида машина ҳам қўя олмайсиз, у ерларга бормоқчи бўлсангиз, машиналарингизни ҳам бирор километр узоқроқ жойда қўйиб келишингизга тўғри келади; ўша идораларнинг бош дарвозасидан-ку сизни киритишмайди, ўғри ё гуноҳкорга ўхшаб муншайиб, орқа эшикдан киришингизга тўғри келади....\nБолаларимизни Вазирлар Маҳкамасига, Бош прокуратурага, Фанлар академиясига ёки Ёзувчилар Уюшмасига тамошага олиб кириб, уларга фаолиятларни, бу идораларнинг ҳаётимизда нақадар аҳамиятли эканини тушунтириб, қизиқтириб бўлмайдими?!. Нимага болаларимиз учун очиқ эшиклар куни ўтказилмайди?! Боғча ва мактабларнинг ёш болалари бирорта университетга, бирорта нашриётга, бирорта типографияга тамошага олиб боришганини эшитмаганман... Рамазон ойида болаларимизни ёппасига масжидларимизга олиб боришни айтмай қўя қолай...\nБу ҳақда ўқинг:\nМашҳур “Тафсири Жалолайн”нинг муаллифи Жалолиддин ас-Суютий 600 та асар ёзган исломнинг буюк алломаларидан биридир. У зот отадан етим қолган бўлсалар-да, ҳали 8 ёшига тўлмасданоқ Қуръони каримни тўлиқ ёд олганлар. Ўша болалигида ёд олган китобларига бир қаранг: Ибн Дақиқ ал-Ийднинг “Умдат ал-аҳком” асари ва унинг шарҳини, Имом ан-Нававийнинг шофеъийлик фиқҳида ёзилган матн “ал-Минҳож” асарини, Имом ал-Байзовийнинг усул ал-фиқҳга оид “Минҳож ал-усул” асари, Ибн Моликнинг наҳвга оид “Алфия” асари, яна “Тафсири Байзовий”. Қаранг, эски Бухоро мадрасаларида “Тафсири Байзовий” ёд олдирилмаган, балки бирорта тафсир китоби ёдлатилган эмас. “Тафсири Байзовий” ҳам мадрасаларнинг энг охирги босқичларида ўқитилган. Ҳозирда эса Ўзбекистоннинг ҳеч бир илм даргоҳида “Тафсири Байзовий” ҳам, “Алфия” ҳам расман ўқитилмайди...\nЖалолиддин ас-Суютий бошқаларга ва талабаларга дарс беришга ижозат олганида ҳали ўзи 15 яшар “бола” бўлган! Бизда эса 15 яшар боланинг бошқаларга дарс бериши у ёқда турсин, диний таълим олишига рухсат берилмайди...\nАбдулҳай Лакнавий бор йўғи 39 ёш умр кўрган исломнинг улуғ алломаларидан биридир. Шу ёшида 100 дан ортиқ энг муҳим асарларни ёзиб қолдирган. У илк асарини ёзган пайтда, ўзи ҳинд бўла туриб, (араб эмас), араб тили грамматикасига оид китоб ёзганида, ҳали 11 яшар бола бўлган. Бизда эса араб тили грамматикаси бўйича китоб ёзиш у ёқда турсин, 11 яшар боланинг араб тилини ўрганишига имкони йўқ...\nАбдулҳай Лакнавий одамларга фатво бериб, муфтий бўлиб танилганида энди 17 яшар ўсмир бўлган. Бизда-чи, 17 яшар бола муфтийлик қилиш у ёқда турсин, бирор муфтийнинг олдига тез-тез бориб фатво олиб туришига рухсат йўқ!...\n“Бола бошидан...”, деб бекорга айтишмаган. Болаларга беэътибор бўлмаслигимиз керак. Жамият унга бепарво бўлмаслиги керак. Боғчаларга қилинаётган эътибор, балки шу сабаблидир. Таълим соҳаларидаги ўзгаришлар, мактабларга кўрсатилаётган назар шунинг учундир. Болаларга эътиборни бундан-да кучайтириш керак. Болаларнинг таълим олишига йўл қўйиб беринг, илтимос. ИншаАллоҳ, эътиборлар бесамар кетмагай, унинг самараси, албатта, хайрли ва баракали бўлгай!\nБолалар Махсус Фарзанд Ҳамидуллоҳ Беруний Ислом\n667 17:30 23.02.2021\n809 15:05 19.02.2021\n537 22:12 17.02.2021\n1219 11:40 03.02.2021\nМатематика фанидан олимпиада ғолибларига 3 та машина берилади!\n855 08:00 21.01.2021\nЎзбекистондаги болаларга рух моддаси бор дорилар тарқатила бошланади\n979 14:00 27.12.2020


09:05 / 23.05.2018 3094 pdf Ўқиш режими + -\nШайх хазрат, Рамазонда шомга азон чакирилгунча огизни очиб ярим туйгулик микдорда таом танаввул килиб кейин шом укиса булади. Нафл руза тутганда албатта шомга азон чакирилгандан кейин огиз очиладими ёки рамазондаги каби олдинрок очсаям буладими?\n- Шомга азон айтилганда оғиз очилади. Чунки, шомнинг вақти кириши билан ифтор вақти ҳам киради. Бошқа гап ноўрин. Сиз куёш ботганда оғизни очиб, ифторни бир ерига етганда азонни кеч айтиб намоз ўқиш ҳақида гапираётганга ўхшайсиз.\n09:05 / 22.05.2018 2613\nСахарликсиз рўза тутишга ният килиш\n09:05 / 24.05.2018 3389\nСПИРТЛИ ХУШБЎЙ НАРСАЛАР ҲАҚИДА\nСАВОЛ Ассалому алайкум, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, сизга кичик бир саволимиз бор. Бозорларда сотилаётган спирт аралашган ҳар турдаги хушбўйлантирувчи давоми...\n2352 20:18 / 27.04.2016\n3135 10:00 / 02.02.2018\n2510 06:10 / 11.07.2018\nАссалому алайкум Ҳурматли устозлар, менинг бир оёғим синиб хозир гипсда. Бир амаллаб оёғимни кўтариб ғусл қилдим, лекин гипсни устидан масх тортмасдан давоми...\n2190 06:10 / 04.10.2018


Янгиликлар | Ekobarqaror\n09.08.2018 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nСув танқислиги билан боғлиқ муаммо оламшумул таҳдидга айланиб, табиий муҳитнинг ёмонлашувига, яшашга доир имкониятларнинг чекланишию аҳоли саломатлигининг ёмонлашувига олиб келди. Бугун сайёрамизнинг қирқдан ортиқ мамлакатида истиқомат қилувчи 2 миллиарддан кўпроқ одам сув танқислигидан азият чекмоқда. Ҳозирги даврда ички сув ҳавзалари, айниқса дарёлар шу қадар ифлосланганки, улар табиий йўл билан ўзини-ўзи тозалай олмаяпти. Бундай сувлар нафақат истеъмол учун балки маиший хизмат, турмуш ва саноат эҳтиёжлари учун ҳам яроқсиз бўлиб қолаётир. Ўғит ва заҳарли кимёвий моддалар ишлатилган экин майдонларидан оқиб чиққан сувлар ва бошқалар шулар жумласидандир.\nТадбирда таъкидланганидек, сувнинг уч хил агрегат ҳолатда суюқ, газсимон ва қаттиқ бўлиши жойларнинг об-ҳаво ва иқлим шароитининг шаклланишида муҳим роль ўйнайди. Сув тирик организмлар учун бирламчи ҳаёт муҳити ҳисобланади. Инсон организмининг 60 фоизидан ортиғи, айрим ўсимликларнинг 80-85 фоизи сувдан иборатдир. Умуман кундалик ҳаётимизни сувсиз тасаввур қилиб бўлмайди. Сув - биосферадаги деярли барча жараёнларда иштирок этади.


"Насаф" тўхтамаяпти, жамоа олдига жиддий вазифалар қўйиладиган пайт келдими?! Кучайган "Насаф" ҳақида / CHAMPIONAT.asia\n01:43Италия Кубоги. "Интер" - "Милан" 1:1 (матнли трансляция) 14 01:41Расман: Алехандро Гомес - "Севилья" футболчиси! 2 00:56АПЛ. Дастлабки икки ўйинда меҳмонларнинг қўли баланд келди 0 00:45Расман: Жасур Жалолиддинов "Локомотив"дан кетди 23 00:39Месси француз тилини ўрганмоқда 2 00:20АПЛ. "Манчестер Сити" ҳамда "Арсенал" сафарда ўйнайди (асосий таркиблар) 9 23:56Италия Кубоги. "Интер" - "Милан". Асосий таркиблар маълум! 14 23:38"Нефтчи" логотипига ўзгартириш киритилди-ми? 15 23:20Расман: Томас Тухель - "Челси" бош мураббийи! 17 23:14"Интер" Мартинес билан шартномани узайтиришга яқин 1 22:55Яқин кунлар ичида икки футболчи "Манчестер Юнайтед"ни тарк этади 0 22:34Яхши янгилик... 7 22:30Куман: "Реал" ва "Атлетико"нинг Кубокдан чиқиб кетиши совринни ютишни осонлаштирмайди" 0 22:20БАА Кубоги. Ғаниев икки голга ассист бўлган баҳсда “Шабаб Ал Аҳли” йирик ғалабага эришди 9 22:06АПЛ. 20-тур бошланмоқда! Дастлабки ўйинларнинг асосий таркиблари маълум 1\n"Насаф" тўхтамаяпти, жамоа олдига жиддий вазифалар қўйиладиган пайт келдими?! Кучайган "Насаф" ҳақида\n18 мар 2020 20:21\nТеглар : Насаф Рўзиқул Бердиев Бобир АбдихолиқовИслом КенжабоевШароф МуҳитдиновУмар Эшмуродов СуперлигаҲусниддин АлиқуловОйбек БозоровДилшод РаҳматуллаевМарко СтаноевичМашҳуржон МуҳаммаджоновШерзод Насруллаев\nБарча спорт тадбирлари, шу жумладан Суперлига-2020 беллашувлари ҳам вақтинча тўхтатилганидан хабарингиз бор.\n16 март куни 3-тур шарҳини эътиборингизга ҳавола этган эдик.\nФото Суперлига. "Пахтакор" ва "Насаф" яққол пешқадам, Қосимов vs Абрамов тўқнашуви, "Бухоро"да аҳвол чатоқ. 3-тур шарҳи\nЎшанда "Насаф" ҳақида алоҳида мақола ёзиш ҳақида ёзиб ўтган эдим.\nАввало, мавсум олдидан "Насаф"га келган ва кетган ўйинчиларни келтириб ўтаман.\nУмар Эшмуродов ("Пахтакор"дан ижара)\nДилшод Раҳматуллаев ("Андижон"дан)\nМарко Станоевич ("Иртиш", Қозоғистон)\nХарис Дилавер ("Челик Зеница", Босния)\nЖавоҳир Эсонқулов ("Локомотив"дан)\nУмар Эшмуродов ("Пахтакор")\nАзизбек Ғаниев ("Шабаб Ал Аҳли", БАА)\nХуршидбек Мухторов ("Навбаҳор")\nИслом Рашидхонов ("Навбаҳор")\nФайсал Траоре ("Динамо", ижара)\nҲумоюн Муртазоев ("Бунёдкор")\nСардор Абдураимов ("Бунёдкор")\nМарказий ҳимоячи Умар Эшмуродов "Пахтакор"га ўтди ва кейинроқ ижара асосида яна Қаршига қайтди. Файсал Траоре эса Про-лигага тушиб кетган "Динамо"га ижарага берилди. Ҳумоюн Муртазоев ҳамда Сардор Абдураимовлар "Насаф"да ижарада ўйнашган, ушбу ўйинчиларнинг трансфер ҳуқуқи "Машъал"га тегишли. "Бунёдкор" ҳам уларни ижарага олган.\nРўзиқул Бердиев январь ойи бошларида сайтимиз ходимига интервью берганди. Ўшанда мутахассис жамоани тарк этган футболчилардан Умар Эшмуродов ва Ҳумоюн Муртазоевлар катта йўқотиш бўлганини таъкидлаганди. У пайтда Умар ҳали "Пахтакор"да эди, Азизжон Ғаниев эса жамоани тарк этмаганди. Ғаниевнинг "Шабаб Ал Аҳли"га ўтгани расман 3 февраль санасида эълон қилинди. Демак, мураббий учун катта йўқотиш учта. Улардан бири таркибга қайтди - Эшмуродов. Ғаниев ўрнига эса сербиялик тажрибали футболчи Марко Станоевич жалб қилинди. Ҳ.Муртазоевнинг ўрни босниялик ҳужумчи Харис Дилавер билан тўлдирилди. "Навбаҳор"га ўтиб кетган Хуршид Мухторов жиддий йўқотиш бўлмади, чап қанот ҳимояда Шерзод Насруллаев туппа-тузук ўйнамоқда. Шерзод ўтган мавсумдаёқ асосий таркибда тушишни бошлаб юборганди. Марказ ўйинчилари ҳисобланган Сардор Абдураимов ҳамда Ислом Рашидхоновларнинг ўрнига яна бир тажрибали футболчи Дилшод Раҳматуллаев олиб келинди.\nТанишинг, “Насаф” – 2020!\n"Насаф" устози Рўзиқул бердиев дастлабки 3 турда қандай тактик схема ва таркибдан фойдаланганини кўриб чиқамиз\n"Қизилқум" – "Насаф" 1:3\n1 март 2020 йил\nНавоий. "Ёшлар" стадиони.\nГоллар: Маккартни Навасеб 22 - Шароф Муҳитдинов 25, Бобир Абдихолиқов 41, Бобир Абдихолиқов (пас Ҳусниддин Алиқулов) 47\nНавоийда ўтган биринчи тур баҳсида Бердиев 4-2-3-1 тактик схемасидан фойдаланди. Ўйинчиларнинг майдондаги жойлашуви эса юқоридаги суратда кўрсатилган. Шу куни хужжатлар билан боғлиқ муаммо сабаб мураббий сербиялик ярим ҳимоячи Марко Станоевич хизматидан фойдалана олмади. Унинг ўрнида Акмал Мозговой ҳаракат қилди. Ўнг қанот вингер ролини Ислом Кенжабоев, чап қанот вингери ролини эса Ойбек Бозоров бажарди. Шароф Муҳитдинов ҳужумчи ортида тўп тепган бўлса, Бобир Абдихолиқов марказий ҳужумда ўз ишини қойиллатди.\nУчрашувда ҳисоб 22-дақиқада очилди. U-23 Осиё чемпионатида ўзидан жуда яхши таассурот қолдирган марказий ҳимоячи Ҳусниддин Алиқулов техник томонлама қўпол хатога йўл қўйди ва тўпни "Қизилқум" ҳужумчиси Маккартни Навасебга олдириб қўйди. Намибиялик форвард эса имкониятдан унумли фойдаланди. Алиқулов ва "Насаф" учун омадсиз старт. Аммо, "аждарлар" ирода намойиш эта олишди. Рақиб голига тезда жавоб қайтарилгани ҳам бунга сабаб бўлди, менимча. Навасебнинг голидан уч дақиқа ўтиб Шароф Муҳитдинов жарима зарбасини қойилмақом тарзда ижро этди ва турнинг энг чиройли голларидан бирини киритди. Кейин эса қаршиликлар хотиржам ўз ўйинларини кўрсатишди ва ғалабани илиб кетишди. 41-дақиқада бурчак зарбасидан кейин Ҳ.Алиқулов бош билан зарба берди, дарвоза тўсинига тегиб қайтган тўпни эса Б.Абдихолиқов бош билан Руслан Матниёзов дарвозасига жойлаб қўйди. Иккинчи бўлим аввалида Алиқулов тўпни олдинга ҳаволатиб тепиб юборди, ҳаводаги тўпни қайтаришда дастлаб Олег Толмасов, кейин эса Абди Башимов хатога йўл қўйди. Бобир биргина зарба билан тўпни кипернинг устидан ошириб дарвозага жойлаб қўйди. "Пеле"нинг ўша вазиятдаги совуққонлиги ва ишонч билан қилган ҳаракатлари таҳсинга сазовор.\nБу ўйин сценарий нуқтаи-назаридан менга 2014 йилнинг 9 апрелида ЕЧЛ чорак финали доирасида ўтказилган "Бавария" - "Манчестер Юнайтед" баҳсини эслатиб юборди. Ўшанда 57-дақиқада Эвра ўзининг "пушка" зарбаси билан ҳисобни очган ва ўша пайтда таркиб, ўйин жиҳатидан рақибдан бироз кучсизроқ бўлиб қолган МЮга катта умид берганди. Сэр Алекс Фергюсон кетгандан кейинги илк мавсумини ўтказаётган "қизил иблислар" ўша вақтда ҳақиқатдан ҳам немис клубидан кучсизроқ эдилар. Аммо, Марио Манжукичнинг тезда киритган жавоб голи Мойес шогирдларини "синдирган", мезбонларни эса аксинча рухлантириб юборганди. Кейинроқ Мюллер ва Роббен инглиз грандини мусобақадан чиқариб юборувчи голларни киритишганди. Ўшанда ҳам "Бавария" ўтказиб юборилган голга тезда реакция қила олмаганда балки ғалабани илиб кетолмасмиди... Бу икки тўқнашувдаги ўхшашлик ҳам шунда: майдондаги нисбатан кучлироқ бўлган жамоа биринчи бўлиб ўтказиб юборилган голга тезда жавоб қайтара олди ва қолган дақиқаларда ғалабани ҳам ўзиники қилди.\n8 март 2020 йил\nҚарши. "Марказий" стадиони. 8473 томошабин.\nҲакамлар: Элёр Турсунов, Жалгасбай Сарсенов, Бектурсин Канназаров, Тўрабек Суюнов\nКомиссар: Шоҳрух Саид.\nГоллар: Бобир Абдихолиқов (Шароф Муҳитдинов) 72, Шароф Муҳитдинов (Шерзод Насруллаев) 84 - Сирож Мелиев 10.\n"Насаф" устози "Андижон"га қарши 2-тур учрашувини ҳам 4-2-3-1 схемада бошлади. Фақат таркиб ва футболчиларнинг жойлашувида ўзгаришлар рўй берди. Олдинги ўйинда қўпол хато қилиб гол ўтказиб юборилишига сабаб бўлган ёш марказий ҳимоячи Ҳусниддин Алиқулов ўрнини Умар Эшмуродов эгаллади. Марказда Раҳматуллаевга тандем сифатида М.Станоевич тушди. Олдиндаги футболчилар ўзгаришсиз қолди, аммо уларнинг жойлашуви ўзгарди. Ойбек Бозоров ҳужум ортига ўтказилди. Шароф ўнг қанотда, Ислом эса чап қанотда ҳаракат қилди. Бобир одатдагидек ҳужумда.\nХудди Навоийда бўлгани каби Қаршида кечган 2-тур учрашуви ҳам қўпол хато ва ўтказиб юборилган гол билан бошланди. Бу сафар ёш дарвозабон Машҳуржон Муҳаммаджонов тўпни жамоадоши Эшмуродовдан қабул қилиб олганидан кейин Артём Литвяков ва Сирож Мелиевлар босими остида қолди ва тўпни олдириб қўйди. Мелиев деярли бўш қолган дарвозани осонгина ишғол қилди. Шундан кейин мезбонлар жавоб тўпини киритиш учун кўп ҳаракат қилишди, аммо бундан самара чиқариш учун бир соатдан кўпроқ вақт сарфлашди. 72-дақиқага келиб Ш.Муҳитдиновнинг ажойиб пасидан кейин Б.Абдихолиқов учрашувда мувозанатни тиклади. Голдан рухланган "Насаф" футболчилари олдинга ўтишда давом этишди. Бир вазиятда Муҳитдиновнинг зарбасига аниқлик етишмади. 84-дақиқада Насруллаев рақиб жарима майдончасидаги Б.Абдихолиқовга пас берди, Бобир эса ҳимоячиларни чалғитиб тўпни ўтказиб юборди. Жуда кучли зарбага эга бўлган Шарофнинг оёғига келиб тушган тўп якунда дарвоза тўридан жой олди. Шу тариқа, "Насаф" иккинчи учрашувда ҳам ирода кўрсатиб ғалаба қозонди. Камига ҳар икки баҳсда ҳам "аждарлар"дан ҳеч бир ўйинчи сариқ ёки қизил карточка олишмади.\nРўзиқул Бердиев: "Бекорга бизга ҳар йили фэйр-плей совринини беришмайди..."\n"Сурхон" – "Насаф" 1:2\nҲакамлар: Аҳрол Рисқуллаев, Расулжон Фозилов, Максим Нехочин, Абдурашид Худойберганов\nГоллар: Александр Касьян (пас Шерзод Каримов) 54 - Марко Станоевич 7, Ойбек Бозоров (пас Марко Станоевич) 61.\nАмалга оширилмаган пенальти: Шароф Муҳитдинов 89 (ноаниқ)\nТермизда "Сурхон"га қарши ўтказилган 3-тур учрашувида "Насаф" тактикаси умуман ўзгариб кетди. Р.Бердиев 4-2-3-1 схемасидан 3-4-2-1 схемасига ўтди. Бунда Ғайбуллаев, Эшмуродов ҳамда Алиқулов марказий ҳимояда ҳаракатланишди. Ўнг қанот лотерал Дилшод Саитов, чап қанот лотерал эса Шароф Муҳитдинов бўлди. Одатда, чап ҳимояда Насруллаев тушарди. Лекин, бу сафар тактикадан келиб чиқиб мураббий Шарофни ўша жойга қўйишни маъқул кўрди. Сабаби, лотерал ролида ҳаракатланаётган ҳимоячи актив равишда ҳужумларда иштирок этиши керак ва унда паслар ва "навеслар" сифатли бўлиши талаб этилади. Бу борада Муҳитдинов Насруллаевдан устунроқ. Марказий ярим ҳимояда Раҳматуллаев - Станоевич тандеми қолдирилди. Бозоров ва Кенжабоев чап ва ўнг қанот ҳужумчиси сифатида тўп тепишди. Марказий ҳужумда эса Абдихолиқов ўрнига Харис Дилавер майдонга туширилди. Қийин ўйинда жиддий ўзгариш ва натижа қўлга киритилди. Бердиев бу сафар ҳам 10лик чегарани нишонга ола билди. Яна бир қизиқ жиҳат, олдинги икки турда бирорта огоҳлантириш олмаган қаршиликлар Термизда бирданига 4та сариқ карточка билан "сийланишди".\nБердиевнинг Термизда рақиб ўйин услубидан келиб чиқиб 3 нафар марказий ҳимоячи билан ўйинни бошлади, менимча. "Сурхон" кўпроқ узун паслардан фойдаланади ва стандарт вазиятларга алоҳида тайёрланади. Ҳар иики жиҳатни зарарсизлантиришда 3 ҳимоячи қўл келади. Узун паслар ўтиб кетмаслиги учун ҳимояда доимий равишда 3 нафар баланд бўйли ўйинчиларнинг бўлиши муҳим. Стандартларда ҳам Бубанья, Касьян ва Д.Станоевич каби баланд бўйли ва бош билан жуда яхши ўйнай оладиган рақибга қарши 3 марказий ҳимоячи кўпроқ қўл келади. Чунки, "Насаф"нинг олдинги чиқиғида ўйнайдиганлар бўйдор эмас ва улар рақиб стандартларида кўп ҳам фойда бера олишмайди. Олдинги икки турда ҳужум орти ва вингер вазифаларини бажарган Ш.Муҳитдинов бу сафар чап қанотда лотерал ролини бажарди. Ҳозирда Шароф Бердиев учун "олтин балиқ" бўлса ажаб эмас. У юқоридаги 3 позициядан ташқари марказий ярим ҳимоя ва чап қанот ҳимояда ҳам ўйнай олади. Аслида Шароф марказий ярим ҳимоячи.\nУчрашувда мухлислар тезкор гол кўришди. 7-дақиқада узоқ масофадан белгиланган жарима зарбасини Марко Станоевич ижро этди. Тўп йўл-йўлакай "Сурхон" футболчиларидан бирига тегиб кичик рикошет билан дарвозадан жой олди. 54-дақиқада Шерзод Каримов бурчак зарбасини амалга оширганидан кейин Александр Касьян "Насаф" жарима майдончасида юзага келган пала-партишликдан фойдаланиб мувозанатни тиклади - 1:1. "Насаф" бу сафар ҳам ўтказиб юборилган голга тез жавоб қайтара олди. Касьян ҳисобни тенглаштирганидан 7 дақиқа ўтиб Марко жуда чиройли пас билан Бозоровни дарвозабон билан бирга-бир вазиятга чиқариб юборди. Ойбек эса рақиб посбонини алдаб ўтиб бўш дарвозани ишғол қилди. Шундан сўнг ҳар икки жамоа ҳам бир неча бор вазиятлар яратишди, аммо гол уриш ҳеч кимга насиб қилмади. 77-дақиқада мезбонлар сардори Шавкат Саломов қизил карточка олган бўлса, 89-дақиқада Шароф Муҳитдинов пенальтидан унумли фойдалана олмади. Шу тариқа, "Насаф" 3 турда учта ғалабани қўлга киритди ва "Пахтакор" билан бирга қўшҳокимликни қўлга олди.\nДастлабки 3 турда "Насаф" сафида самарали ҳаракатларни амалга оширган ўйинчилар:\nБобир Абдихолиқов 3та\nШароф Муҳитдинов 2та\nМарко Станоевич 1та\nОйбек Бозоров 1та\nМарко Станоевич (ҳаммаси биттадан)\nҲа, айнан шундай. Баъзида "аждарлар" бу йил кучсизланишгани ҳақида эшитаяпмиз ва ўқияпмиз. Лекин, ҳозирги таркиб ва 3 турдаги ўйинга назар соладиган бўлсак Рўзиқул Бердиев жамоаси бу мавсум кучайгани кўриниб турибди. Умид Эргашев ва Абдувоҳид Неъматовлар жароҳат олган бир пайтда яна бир кипер Машҳуржон Муҳаммаджонов чиқиб келди. Тўғри, у "Қизилқум"га қарши ўйинда қўпол хатога йўл қўйди. Аммо, бу техник хато. Муҳими, посбон ўша хатосидан етарли хулоса чиқара олиши. Ўнг ва чап қанот ҳимоясида Дилшод Саитов ва Шерзод Насруллаевлар бор. Ҳар иккиси ҳам аллақачон Суперлига ҳавосида нафас олиб улгуришган.\nМарказий ҳимояда Умар Эшмуродов, Ғолиб Ғайбуллаев ва Ҳусниддин Алиқулов бор. Демак, ҳимоя чизиғида ҳаммаси жойида. Мавсум олдидан жамоани уч нафар марказий ярим ҳимоячи тарк этди: И.Рашидхонов, Азизжон Ғаниев ва Сардор Абдураимов. Уларнинг ўрнига эса икки нафар тажрибали футболчилар олиб келинди: Марко Станоевич ҳамда Дилшод Раҳматуллаев. Бердиев ҳар уччала ўйинда ҳам марказда иики футболчи хизматидан фойдалаётганини инобатга оладиган бўлсак кетганлар ўрни сон жиҳатидан қопланмагани билинмайди, назаримда. Боз устига, Акмал Мозговой ҳам аста-секин таркибга кириб бормоқда.\nҲужумкор ўйинчилар борасида эса "Насаф"га Суперлиганинг унча-мунча клуби ҳавас қилса арзийди: Шароф Муҳитдинов, Ойбек Бозоров, Ислом Кенжабоев, Бобир Абдихолиқов, Харис Дилавер. Олдинги йилларда ёш деб таладиган "Насаф" футболчилари ҳозирга келиб катта футболда анчагина ўйин ўтказиб қўйишди ва энди улар тайёр ўйинчилардир. Қўшимчасига таркибга тажрибали ўйинчилар жалб қилинди: Д.Раҳматуллаев, М.Станоевич ва Х.Дилавер. Буларнинг барчаси таркибдаги бошқа йигитларга ёрдам бериши тайин. Айниқса, Марко Станоевич трансфери менимча "бинго" бўлди. Унинг майдондаги ҳаракатларидан кўриниб турибди-ки, серб яхши футболчи ва унинг жамоага, жамоадаги ўзидан ёши кичик футболчиларга жуда кўп ёрдами тегади. "Насаф"нинг ҳужумкор ўйинчиларини Суперлиганинг исталган клуби жон деб ўз таркибига жалб қилган бўларди. Шароф, Ислом, Ойбек ва Бобир Суперлигани "портлатишга" тайёр туришгандек. Улар орасидан Муҳитдинов ва Бозоров ҳужумларни яратишда ажралиб туришибди. Бу қаторга Маркони ҳам қўшиш мумкин. Муҳими, ўйланган позицион комбинациялар, жарима майдончаси ташқарисидан зарбалар, стандартлардан самарали фойдаланиш бор.\nБобир Абдихолиқов: “Бу мавсум тўпурар бўлишни мақсад қилганман”\nҲозирги таркиб ва ўйин билан "Насаф" бемалол катта ўйинларда иштирок этиши ва ўз олдига аниқ вазифа қўйиши мумкин. Агар жамоа олдига аниқ вазифа қўйилмаса бу ўйинчиларга ҳам салбий таъсир ўтказиши мумкин. Чунки, вазифа қўйилса ҳар бир ўйинга жангга чиққандек ёндошилади. Чунки, футболчиларни олдида аниқ мақсад ва нишон бўлади. Мақсадсиз ва вазифасиз жамоадан эса катта ўсишни кутиш қийин. Балки, олдинги чизиқда ротациялар қилиб туриш учун давралар оралиғида яна ўйинчилар олиб келинар. Буни бош мураббийнинг ўзи ҳам таъкидлаган.\nЯна бир қизиқ жиҳат шунда-ки, "Насаф" айни пайтда Суперлига, U-21 ва U-18 чемпионатларида умуман йўқотишларсиз кетаётган ягона жамоа. "Пахтакор"нинг асосий таркиби ҳам 100 фоизлик натижа қайд этган, аммо "шерлар"нинг ҳар икки кичик ёшдаги жамоаларида биттадан дуранг бор. "Насаф"да яхши академия бор ва бу яқин йиллардан мева бера бошлаган. Шу сабаб, мана жамоанинг ёшлар жамоалари ҳам пешқадам бўлиб туришибди. Ҳозирги пойдевор, инфраструктура, таркиб ва мураббий билан жиддий вазифа қўйиладиган пайт келган, назаримда.\nОхирги йиллардагига нисбатан кучайган "Насаф"дан худди шундай кучайган натижалар кутиб қоламиз. Зеро, "Насаф" юқори ўринларга ва халқаро майдондаги иштирокка муносиб жамоа.\nМесси - "Барса"нинг Кубок доирасидаги "Райо Вальекано"га қарши ўйини учун қайдномада 4\nАГМКнинг бугунги машғулоти қандай ўтди? ГАЛЕРЕЯ 6