ҲАЗРАТИ УМАР ҚИССАСИ « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\nҲАЗРАТИ УМАР ҚИССАСИ\n02 May 2012 - 14:35\nҲазрати Холид ибн Валиднинг бош қўмондонликдан олиниши уммати Муҳаммадни шошириб қўйди. Охири шундай бўлдики, Ҳазрати Умарнинг кетма-кет уч кун жиҳодга қилган даъватларига биров жавоб бермади. Ҳолбуки, бу инсонлар жиҳод нималигини билардилар. Бу жимжитлик, қайсидир маънода, илк қаршилик эди. Бунинг яна бир сабаби, ўша пайтда Форс қўшинининг қудрати ҳақида кенг тарқалган гаплар эди. Лекин бу Форс қўшини билан илк маротаба учрашув эмасди.\nНиҳоят, тўртинчи кун Ҳазрати Умар ўта таъсирчан маъруза қилди ва инсонларни яна жиҳодга даъват этди. Кейин Мусанно сўз олиб, форслар у қадар кучли эмасликларини ва уларни енгиш мумкинлигини гапирди. Шу орада биринчи бўлиб, Сақиф қабиласидан Абу Убайд исмли йигит ўрнидан турди ва:\n— Мен бораман. Аллоҳ ризоси учун! — деди.\nШу тариқа қаршилик ҳам ўз ниҳоясига етди. Қисқа вақт ичида «Мен бораман» деганлар кўпайиб, номларини ёздириб қўйишди. Бу сафар янги бош қўмондон барчани лол қолдирди. Ҳазрати Умар Абу Убайднинг қўлидан ушлаб:\n— Қўмондонингиз шу киши бўлади, — деди.\nАбу Убайд машҳур Масъуд ас-Сақафийнинг ўғли эди. Масъуд ҳаётининг сўнгги кунларида Исломни қабул қилган ва Тоифда ўз қабиладошлари томонидан шаҳид қилинган эди. Қурайшликлар уни Тоифнинг энг каттаси деб биларди. Абу Убайд эса, Пайғамбаримизни кўрмаган, саҳоба бўлиш бахтидан бенасиб қолган эди.\nҚисқа сукунатдан кейин диллардаги гаплар тилларга чиқди:\n— Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаларидан шунча киши турганда, қўмондон Тоифдан бўлиши шартмиди?\n— Аллоҳ сизни ғалаба қозонганингиз ва душманга қараб тик қараб курашганингиз учун мартабангизни юқори қилди.\nҚалбингизда қўрқув пайдо бўлган ва душман билан учрашишдан ҳайиққан пайтингизда амирликка энг лойиқ инсон биринчи бўлиб даъватни қабул қилган инсондир.\nИроқдаги қўшин кўмондони Мусанно тайёр турганда бу вазифа нима сабабдан бу йигитга топширилганини тушуниш қийин. Чунки Мусанно ҳақиқий қўмондон ва қаҳрамон эди. У шу кунга қадар тажрибасиз қўмондон қўл остида жанг қилмаган эди. Лекин бир нарса аниқ эдики, Мусанно янги Халифага ҳам, тажрибасиз қўмондонга ҳам қарши гап айтмади.\nҲазрати Умар сафарга ҳозир турган қўшин ёнига келиб, Абу Убайдга шундай деди:\n— Саҳобалар гапига қулоқ тут! Улар билан кенгашиб иш қил! Қарор чиқаришда шошилма, чунки бу ҳазил эмас, жангдир. Жангни вақтнинг қадрига етадиган, таҳликали вазиятлардан чиқиб кета оладиган инсонгина бошқара олади. Инсонларни ўз динларидан чиқишга мажбурлама. Исломни қабул қилганларни ўзлари турган жойда қолдир. Динида қолмоқчи бўлганларни Арабистондан чиқариб юбор ва ўзлари истаган жойга ўрнашишларига рухсат бер. Уларга шуни тушунтириб қўйки, биз уларни Расулуллоҳнинг: «Ҳижоз тупроғида икки хил дин қолмаслиги керак», деган гапларига мувофиқ кўчириб юборамиз.\nКейин Ҳазрати Умар қўшинга рухсат берди. Абу Убайда юришга амр қилди.\nЭнди Ҳазрати Умарнинг Масжидун-набавияда раҳбар сифатида илк бор қилган маърузаси билан танишайлик.\nҲазрати Абу Бакр Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг минбарларида учинчи зинагача чиққан, лекин иккинчи зинада туриб гапирар эди. Ҳазрати Умар эса, биринчи зинага чиқди. Аввал Аллоҳга ҳамд этди, Расулуллоҳга саловот ва салом йўллаб, давом этди:\nЭй инсонлар, мен дуо қиламан, сизлар «омин» денглар.\nКейин қўлларини кўтариб деди:\n— Аллоҳим, мен қаттиққўл одамман. Сенга бўйсунганларга нисбатан мени адолатли, юмшоқ табиатли қил. Қаттиққўллигимни зулмгача олиб боришимга йўл берма, Сенинг душманларингга, фитна ва фасод қилувчиларга, мунофиқларга йўналтир.\n— Аллоҳим, мен хасис инсонман. Мени яхшиларга нисбатан сахий қилиб қўй. Мўминларга мулойим бўлишимни насиб эт.\n— Аллоҳим, мен ғафлатда қолган, унутувчи инсонман. Зикрингдан қолдирма. Ҳар замон ўлимни эслаб юришимни насиб эт.\n— Аллоҳим, мен Сенга итоат қилишда заифман. Сенга бўйсунишда ғайратли, Сенинг йўлингда қувватли, самимий ва ихлосли бўлишимни насиб эт.\n— Аллоҳим, Сендан иймонда собит, яхшилик қилувчи, ўзингдан ҳаё қилувчи, ҳисоб қилишни доим ёдда тутувчи банда бўлишни сўрайман. Менга нафсимни тергаб турадиган куч бер.\n— Аллоҳим, шубҳали нарсалардан узоқ бўлишга, замонамни ислоҳ қилишга менга мадад бер. Каломингни тушунишга, унга амал қилишга ва одамларга тушунтиришга қодир эт. Ҳеч шубҳа йўқки, Сен ҳар нарсага қодир Зотсан (Ибн Абду Раббиҳ, «Ал-иқдул фарид»).\nҲазрати Умар ушбу дуони қилиб бўлиб, жамоатга ўгирилди:\n— Эй инсонлар, Аллоҳ мени сиз билан, сизни мен билан имтиҳон қилажак. Ўзимиз бор жойда ишларингизни кўриб турамиз. Узоқда бўлсангиз, сизларни кучли ва ишонарли кишиларга топширамиз. Яхшилик қилган инсонга биз кўпроқ яхшилик билан жавоб қайтарамиз. Ёмонлик қилганни эса, ибрат бўлсин учун жазолаймиз. Аллоҳ сизни ҳам, бизни ҳам афв айласин (Ибн Саъд, «Табақот»).\n— Эй инсонлар, араб миллати ювош миниладиган жонивор кабидир. Эгаси қаерга бошласа, яхшиликка деб ўйлайди. Каъбанинг Рабби билан қасам ичаманки, мен шу миллатни тўғри йўлдан олиб бормоқчиман («Тарихи Табарий»).\n— Эй инсонлар, мен оддий мусулмонман. Бошқалар каби Аллоҳнинг қулиман. Унинг ёрдамисиз кучим йўқ Худо хоҳласа, елкамга олган вазифам ўзгаришимга сабаб бўлмайди. Буюклик фақат Аллоҳга хосдир. Қуллар кибр ва азамат билан қизиқмаслиги керак. Шунинг учун, Умар халифа бўлганидан кейин ўзгарди, демангиз. Кимнинг ҳаққини еган бўлсам ёки зулм қилсам, уни қайтаришга тайёрман. Кимнинг давлатдан кўрган хақсизлиги ёки битмаган иши бўлса, очиқчасига айтсин, мен доим сизнинг ёнингизни оламан. Гарданимга олган халифалик мени сизлардан устун қилиб қўймайди, эшигимни сизнинг юзингизга ёпмайди, зулмга йўл қўйиб бермайди. Агар ўртамизда келишмовчилик вужудга келса, сизлар хоҳлаган мусулмонлар олдида муҳокамага тайёрман.\n— Халифаликка яқин юрганингиз биздан паноҳ сўрашингизга мажбур қилмасин. Чунки мен ҳеч ким билан бундай нарсага келишмаганман. Ҳақсизликка йўл қўйган ёки мусулмонларнинг қонларига, жонларига тажовуз қилган инсон ҳузуримга олиб келинганда, гарчи у менинг яқиним бўлса-да, устидан шаръий ҳукм чиқараман. Сизларга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотларини тилайман. («Тарихи Табарий»)\nКейин Ҳазрати Умар нутқни қуйидаги дуо билан якунлади:\n— Аллоҳим, мени қарзга ботирма. Ғафлатдалигимда жонимни олма, ғафлатда қолишдан ўзинг асра!\nМўминлар амири Умар розийаллоҳу анҳу бундан кейин барча хутбаларини шу дуо билан якунлайдиган бўлди (Ибн Ҳнббон, «Ас-сиқот»).\nҚўшинга бошчилик қилаётган Абу Убайд Намариқ деган жойда илк жангни ўтказди ва ғалаба қозонди. Жанг пайтида Матар ва Убайй исмли икки мусулмон аскари яхши кийинган бир одамнинг кетига тушишди. Уни асир олишгач, устидаги нарсаларни Убайй ечиб олди, Матар эса, у билан юзма-юз келди. Шунда асир:\n— Сиз араблар вафоли одамларсиз. Берган сўзингизга ишонса бўлади. Мени қўйиб юборсангиз, икки бақувват қул ва фалон миқдорда мол бераман, — деди.\nАскар йигитлар таклифни қабул этишди. Бу ишга кафолат олиш мақсадида:\n— Мени амирингизнинг олдига олиб боринг, келишувимизнинг гувоҳи бўлсин, — деди.\nМатар уни амирнинг олдига олиб борди ва вазиятни тушунтирди. У одамни таниганлар эътироз билдиришди:\n— Бу душман қўмондони Жобан-ку, уни ўлдириши керак,— дейишди.\nАбу Убайдга бу эътироз ёқмади:\n— Ичимиздан кимдир бу одамга омонлик бергандан кейин, мен уни қандай ўлдираман уни қўйворайлик, — деди («Тарихи Табарий»).\nАбу Убайд қўшин билан Каскар деган жойга етиб келди. Ўша ерда қароргоҳ қурилди. Жобаннинг мағлубияти бутун Форсни даҳшатга солди. Бу сафар Жолинус номли қўмондонни қўшинга бош қилиб, Абу Убайдга қарши чиқардилар. Бошқа тарафдан султон оиласидан бўлган руҳоний Нарсийга ҳам хабар жўнатдилар. У ҳам шу мақсадда йўлга чиқди. Чунки Каскар Нарсийнинг қўл остидаги мавзе эди.\nЖолинусдан олдинга ўтиш ва обрў қозониш илинжи Нарсийни тезроқ ҳаракат қилишга мажбур этди. Каскарда тўхтаган Нарсий мағлубиятга учрашини хаёлига ҳам келтирмаган эди. Лекин унинг барча орзу-умидлари чиппакка чиқиб, жангда мағлубият аламини тотди. Каскар эса, мусулмонлар ихтиёрига ўтди. Олинган ўлжанинг бешдан бири Мадинага юборилди. Қолган қисми қўшин ўртасида тақсимланди.\nЖолинус қўшини билан тез орада етиб келди. Ўртадаги жангдан сўнг у ҳам келганига пушаймон бўлди. Мағлубиятга учрагач, жонини қутқариш мақсадида жанг майдонини ташлаб қочди. Шундан кейин Абу Убайд уч кишини ихтиёрига бир нечта аскарлардан бериб, уч тарафга юборди. Булар Мусанно, Волиқ ва Осим эдилар. Атрофдаги Борусмо, Завобий ва Жевбар ҳудудлари ҳам фатҳ этилди. Таслим бўлганлар ва сулҳ тузишни истаганлар Абу Убайд билан учрашдилар. Учрашув чоғида нариги тараф Абу Убайдга турфа хил ноз-неъматлар тақдим қилди. Шунда Абу Убайд:\n— Худди шундай егуликлардан аскарларга ҳам бердингизми?\n— Йўқ, ҳозир бунга имконимиз йўқ. Лекин кейинчалик берамиз.\n— Аскарларимиз емаган нарсани, биз ҳам тановул қилмаймиз. Буларни олиб кетаверинг, — деди Абу Убайд. («Тарихи Табарий»).\nАбу Убайднинг Жобан, Нарсий ва Жолинусларни кетма-кет мағлубиятга учратиши Форс қўшинининг бош қўмондони Рустамни ўйга толдириб қўйди. У янада тажрибалироқ ва маҳоратлироқ қўмондонлар жўнатиш кераклигини англаб етди.\nРустам филлардан иборат қўшин тузиб, Бахмон исмли қўмондонини ҳузурига чорлади. Унинг қўлига машҳур «Дирафший қобён» деган туғни тутқазди. Эни саккиз, бўйи ўн икки аршин келадиган бу туғ форслар учун ғалаба тимсоли эди.\nМусулмон лашкари билан Форс қўшини бир-бирига яқинлашди. Ўртада фақат Фурот дарёси бор эди, холос. Бахмон юборган элчи Абу Убайднинг ҳузурига кирди:\n— Истасангиз, дарёнинг нариги тарафига ўтинг, биз кутиб турамиз. Ёки биз бу тарафга ўтайлик, сиз кутиб туринг.\nШу таклиф ўринли эди. Кенгашда ҳозир бўлганларнинг аксари таклифнинг иккинчи қисмини маъқуллади. Абу Убайда бунга эътироз билдирди:\n— Улар биздан кўра ўлимга жасурроқ бўлмасликлари керак. «Мусулмонлар бу жиҳатдан ўша қўшин билан учрашмаяптилар. Биз жойлашган ер ортга чекиниб, қайта ҳужум қилишга жуда қулай. Бирон нарса бўлса, яширинишга жой топишга имкон бўлади», деган гапларни Абу Убайд қабул этмади.\n— Дарёни биз кечиб ўтмоқчилигимизни етказ, — деди. Абу Убайд бу қарори билан бир оз шошма-шошарликка йўл қўйди. Зеро, Ҳазрати Умар унга саҳобалар билан бамаслаҳат иш юритишни буюрган эди. Бу ерда у ўлимга тик қаради, ҳолбуки ўлим асосий масала эмасди.\nЎша кеча Абу Убайднинг аёли Давма бир туш кўрди: осмондан тушаётган одамнинг қўлида шарбат тўла пиёла бор эмиш. Шарбатдан аввал Абу Убайд хўплабди, кейин баъзи бировлар ҳам ундан ичишибди.\nЭрталаб Давма тушини эрига айтди. Абу Убайд:\n— Менимча, ўша шарбатдан хўплаганлар шаҳид кетади, —деди.\nКейин қўшин олдига чиқиб: «Агар мен шаҳид бўлсам, қўшинга Жобир бошчилик қилади. Агар у ҳам шаҳид кетса…» дея хотини айтган одамларни номма-ном айтиб чиқди. Энг охирида Мусаннонинг исмини тилга олди.\nКечувни Абу Убайднинг ўзи бошлаб берди. Кейин аскарлар дарёни кечиб ўтишди. Форслар берган сўзининг устидан чиқиб, мусулмонлар дарёдан бутунлай ўтиб бўлгунларига қадар жангни бошламай турди.\nЖангнинг энг қизиган пайти душманлар филларини олдинга ташлади. Фил устидаги аскарлар мусулмонларга ўқ ёғдира бошлади. Бундай ҳолатни кўрмаган араб отлари депсиниб кетди ва уларни бошқариб бўлмай келди. Отини бошқаролмай қолган Абу Убайда ерга сакраб тушиб, дуч келган филнинг ипларини кеса бошлади. Фил устидаги мақофада ўтирган аскарлар ерга қулашди. Улар то ўзларини тутиб олгунларича Абу Убайд қиличи билан чопиб ташлади.\nКейин бошқа филга яқинлашиб, унинг ҳам ипларини кесиб юборди. Бироқ бу орада улар ҳам бўш келмай, ипларни кесаётганлар устига ўқ ёғдирди.\nАбу Убайд қаршисига келган оқ филга қилич сермади. Қилич филнинг хартумини узиб ташлади. Оғриққа чидолмаган фил бўкирганча Абу Убайдага ташланди ва уни янчиб кетди. Шу дам жон аччиғидаги қичқириқ эшитилди ва Абу Убайднинг танаси ҳаракатсиз бўлиб қолди.\nТуғ Жобирга етказилди. Кейин ён-атрофдан тинимсиз ҳужумлар бошланди. Фил ўлдирилиб, Абу Убайднинг жасади унинг остидан тортиб олинди.\nБу орада мусулмонлар чекиниб, дарё тарафга юра бошладилар. Буни кўрган Абдуллоҳ ибн Марсад ас-Сақафий бориб, дарё устига қурилган кўприк ипларини кесди ва кўприкка югураётганларга ўгирилди:\n— Қаёққа қочяпсизлар? Ё қўмондонларингиз каби шаҳид бўлинг, ё ғалаба қозонинг! — деб қичқирди.\nАммо бу чақириқ фойда бермади.\nФорслар кучларини кўрсатиб, ҳалқани тобора сиқа бошлади. Баъзилар ўзларини сувга отди. Улар сузишни билсалар ҳам, эгниларида жанг кийимлари оғирлик қилиб, чўкиб кетдилар. Иплари кесилган кўприкдан ўтмоқчи бўлганларнинг тақдири ҳам худди шундай бўлди.\nТуғ, ниҳоят Мусаннога топширилди. У кўприкни тиклашни буюрди. Кўприк бошида ҳамон қилич яланғочлаган Абдуллоҳ ибн ас-Сақафий турарди. У ҳеч кимнинг кўприкдан ўтишига йўл қўймаётган эди. Олдинда душман, ортда бузуқ кўприк мусулмон лашкарини нобуд қилаётган эди. Буни кўриб турган Мусанно аламидан соқолини юларди. Ниҳоят, Абдуллоҳ ибн Марсадни тутиб, Мусаннонинг олдига келтиришди. Мусанно: — Бу нима қилганинг? Нега кўприкни кесиб ташладинг? Нима Учун ўтишга қўймаяпсан? — дея бақирганча унга бир тарсаки туширди.\nНима бўлаётганини англай олмаган Абдуллоҳ: — Жанг қилсинлар, қочиб кетмасинлар деб, шундай қилдим, — дея жавоб берди.\n— Сен бу ишга аралашма!\nСўнгра Мусанно қолган ансорларнинг бир қисмини форсларга қарши туришга амр қилиб, қолганларга кўприкдан ўтишни буюрди. Кўприкдан тезда ўтилди ва хавф ортда қолди. Лекин бу жангда тўрт минг нафар мусулмон ҳалок бўлди. Уларнинг бир қисми бевосита жанг майдонида жон берган бўлса, қолганлари дарёда чўкиб ўлган эди. «Кўприк жанги» деб аталган бу муҳораба шу кунгача бўлган илк мағлубият эди. Дарёнинг бу ёғига ўтиб олган Мусанно лашкари сезиларли йўқотишга учраганини билиб, анча ташвишга тушди. Чунки жангни ташлаб қочганлар икки мингга яқин эди. Уларнинг баъзилари Мадинага етиб олган бўлса, қолган қисми одамлар кўзига кўришга уялиб, атрофдаги қишлоқларга яширинган эди. Мусанно билан қолганлари уч мингдан ошмасди.\nМақсадини амалга оширмоқчи бўлган Бахмон дарёни кесиб ўтиб, мусулмонларни ер билан яксон қилишни дилга тугди У ҳужумга ҳозирлик кўраркан, ҳузурига бир одам кириб келди. У одам Форсни икки қўмондон талашаётганини, мамлакатнинг бир қисми Ферузон қўлида эканини етказди.\nБу хабарни эшитган Бахмон қарорини ўзгартириб, қўшинни Мадоин тарафга бошлади. Рақибнинг чекинаётганини кўрган Мусанно лашкарининг бир қисмини дарёнинг нариги тарафига ўтказиб, форслар кетидан қува бошлади. Уларни тақиб этаркан, Жобан ва Мардоншоҳни тутиб олишди. Ҳар иккисида ҳам ҳеч бир имконият қолмаган бўлса-да, Жобан мусулмонларга қарши қурол кўтармоқчи эди. Буни сезган Мусанно икковини ҳам ўлдириб, қўмондонсиз қолган қўшин аскарларини асирга олди. Қаршилик қилганлар қатл этилди. Бу билан «Кўприк жанги»даги мағлубият учун ўзига хос интиқом олинди.\nҲазрати Умар мағлубият ҳақидаги хабарни минбарда хутба қилаётганида билди. Шу пайтгача муваффақиятдан кулган чеҳралар ўша кун мағлубиятдан маҳзун бўлди.\nМусанно Ироқда қолган-қутган қўшинни тўплар экан, Ҳазрати Умарга элчи жўнатиб, мадад кучлари юборишини сўради. Ҳазрати Умар ҳам Бужайла қабиласи йигитларидан иборат Жарир ибн Абдуллоҳ бошчилигидаги мадад кучларини жўнатди.\nМусанно ихтиёридаги қўшиндан хабардор форслар бу сафар Миҳрон исмли қўмондонни бош қилиб, лашкарни мусулмонларга қарши қўйди. Ўртада яна Фурот дарёси бор эди. Аввалги воқеадан аччиқ тажриба олинган. Бинобарин, форсларнинг бу тарафга ўтиши таклиф этилди. Икки лашкар учрашган жойнинг номи Бувайҳ эди.\nМиҳрон қўшини дарёни кечиб ўтди ва икки қўшин карама-қарши турди.\nМусанно такрор мағлубиятга учрашни истамасди. Навбатдаги мағлубият мусулмонларни руҳан синдириб, жанговорликни йўқ қиларди. Буни яхши англаган Мусанно қўшинни шахсан ўзи айланиб, ҳар бир қисмга:\n— Эй иймон келтирган бандалар! Аллоҳ динига мадад беринг, Аллоҳ сизга мадад беради. Эртага рўза тутманг. Зеро, қувватимизни сақлашга мажбурмиз. Рўза қазо бўлиши мумкиндир, лекин мағлубият бизга жуда қимматга тушади,— деб насиҳат қилди. Ўша кечани Мусанно ибодат билан дуо қилиб ўтказди.\nБу жангни арабларнинг форсларга қарши кураши деб ҳисоблаган насроний араблар ҳам мусулмон лашкари сафидан жой олди.\nНиҳоят, жанг бошланди. Маҳорат бобида ҳар икки тараф бир-биридан қолишмасди. Мусулмонлар: «Аллоҳ динига мадад беринг, У ҳам сизга ёрдам беради», дея бир-бирларини руҳан қўллаб жанг қиларди.\nЖанг асносида Мусанно ёнига бир қисм аскарни олиб, Мусаннонинг чодирига йўл олди. Бундан хабар топган Миҳрон чодирини тарк этмоқчи бўлиб турган бир пайтда, қўққисдан пайдо бўлган Тағлиб қабиласидан бўлган насроний араб йигити бермаган қилич унинг калласини учириб юборди. Бошсиз тана ерга қулади. Бояги йигит эпчиллик билан Миҳроннинг отига миниб, ташқарига отилиб чиқди ва: «Миҳронни ўлдирдим», деб қичқира бошлади.\nМиҳрон ўлимининг хабари Форс қўшинини пароканда қилди. Ҳамма жонини қутқариш мақсадида дуч келган тарафга қоча бошлади. Мусанно одамлари билан кўприк ёнига шошилди. Қочмоқчи бўлганларнинг йўли тўсилди, қўлга тушганлар қўлга тушди. Ўзини дарёга отганлар эса, чўкиб ўлди.\nРустам ва Ферузон ўртасига тушган совуқчилик форсларга катта зарба бўлди. Сабаби уларнинг шахсий манфаати олдида миллат манфаати иккинчи даражага тушиб қолди. Кеча «очкўз араблар» дея таърифланган мусулмонлар тобора Форсни забт этиб, дуч келган лашкарни ер тишлатаётган эди. Вазиятни яхши англаб турган бир-икки ақлли киши ҳар иккиси билан алоҳида гаплашиб кўрдилар. Агар бирлашмасалар, уларга қарши курашмоқчиликларини билдирдилар. Халқ назаридан қолишдан қўрққан ҳар икки қўмондон ярашиб олди ва тахтга Яздажирдни ўтқизди.\nШу тариқа шаҳзода Бўрон тахтдан туширилиб, ўрнига жоҳилдан туғилган Яздажирд ҳукмдор этиб тайинланди.\nТабиийки, бор-йўғи йигирма бирни қоралаган ёш йигитда давлат бошқаруви ва жанг тажрибаси йўқ эди. Сабаби у бунга тайёрланмаган эди. Лекин икки тажрибали ва маҳоратли қўмондони бор эди.\nФорслар машварат қилиб, мамлакатдан мусулмонларни қувиб чиқаришга келишиб олишди ва бу вазифа Рустамга юкланди.\nКейин кенг қамровли ишлар бошлаб юборилди. Форслар мағлубият аламини олиш учун бор куч-қувватларини сафарбар қилдилар, лашкар сони кундан-кунга ортиб борди.\nАмирул мўминин ва Умму Жамил\nКунларнинг бирида бир киши Ҳазрати Умарга:\n— Расулуллоҳ халифасининг халифаси… — деб мурожаат қилганида, у киши:\n— Бу гап жуда чўзилиб кетаркан. Нимадир қилишимиз керак. Мендан кейин халифа бўлган кишини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам халифасининг халифасининг халифаси деб айтиш ноқулай бўлиб қолади, — деди.\nЭҳтимолки, бу ноқулайликни ҳис қилган бир киши Ҳазрати Умарга бир куни «амирул мўминин» деб мурожаат этди ва бу ном у зотга хуш ёқди:\n— Албатта, мен мўминларнинг амириман. Мени шундай деб чақиринглар, — деб айтди.\n— Ассалому алайкум, мўминлар амири. Мен Умму Жамилман.\n— Ваалайкум ассалом, марҳамат.\n— Мен Давс қабиласиданман. Исмим Умму Жамил.\n— Шуниси сенга кифоя қилмайдими, мўминлар амири?\n— Танишиш учун етарлику-я. Лекин у ёғига тушунмадим. Умму Жамил аниқроқ гапиришга ўтди:\n— Менга қара, халифа! Мен уканг Дирор ибн Ҳаттобни ўлимдан қутқариб қолганман. Уни ҳимоямга олмаганимда ўлиши муқаррар эди. Шуни мукофотласанг керак, деб бу ерга келдим. Сен ҳам менга бир яхшилик қилсанг, хурсанд бўламан. Бўлмаса, қайтиб кетавераман.\nГап нимадалигини англаган Ҳазрати Умар кулимсиради:\n— Умму Жамил, Дирор менинг укам эмас. Унинг отаси Ҳаттоб билан менинг отам Ҳаттоб бошқа-бошқа одамлар.\nЖавобдан Умму Жамилнинг юзи ўзгарди. Зеро, у оз-моз маблағ ундираман деган умидда шунча йўл босиб келган эди.\nУнинг ўзгарганини кўрган Ҳазрати Умар сўзида давом этди:\n— Лекин биз сени хурсанд қиламиз, Умму Жамил. Сен мусофирсан. Аллоҳ мусофирларга тўлов ажратган.\nКейин Умму Жамилга келиб-кетиш харажатларига етарли пул беришни буюрди.\nУмму Жамил пулни олиб уйига қайтди.\nДирор ибн Ҳаттоб мусофир бўлиб, Давс қабиласига келганда ўзини нималар кутаётганини билмасди. Қачонлардир Абу Суфённинг куёви Ҳишом ибн Валид шу қабила вакилини ўлдириб қўйган эди. Давсликлар ҳам ё Ҳишомни, ёинг қабиласидан бўлган бир кишини ўлдиришни ният қилган эди. Дирор ибн Ҳаттобнинг қайси қабиладан эканини билиши, унга қарши қилич яланғочлашди ва унга ташланиб қолишди. Нима бўлаётганини англаб етмаган Дирор қоча бошлади ва очиқ турган бир эшикни кўриб, ўзини ичкарига урди. Ичкарига кирасолиб: «Қутқаринг», деб бақирди. Унинг кетидан қувиб кеган одамнинг қилич солиши эшик тамғасини бузиб юборди. Сал қолса, Дирор кетидан келганлар уни ўлдирарди.\nУнинг товушини эшитган бир аёл чопиб чиқиб, кимлигини билмаса-да: «Мен шу одамни ҳимоямга олдим», деб юборди. Қилмаган гуноҳи учун ҳаёти билан хун тўлашига сал қолган Дирор бутунлай нотаниш аёлнинг буюк жасорати билан омон қолди. Шу жасорат соҳибаси Умму Жамил эди. Умму Жамил ўзи қутқариб қолган инсоннинг исмини сўради ва хавф-хатар бартараф бўлгунга қадар уйида меҳмон қилиб, кейин яширинча кузатиб қўйди.\nБир куни Ҳазрати Умарнинг халифа бўлганини эшитиб, «Менинг олдимда бурчдор», деган ўйда йўлга чиқди. Мадинага келаркан, озгина пул олиб, ҳаётининг охиригача етадиган маблағ билан таъминланишини умид қилган эди.\nҲавла бинти Ҳаким\nМуалло ибн Жоруд Ҳазрати Умарнинг яқин дўстларидан бири эди. Кунларнинг бирида икки дўст сайр қилиб юришар экан, бир аёлнинг овози уларни тўхтатди.\n— Лаббай, холажон, — деди амирул мўминин.\nАёл яқинлашиб, Ҳазрати Умарнинг олдига келди:\n— Сени бир пайтлар «Умарча» деб чақирардим. Вақт ўтиб, «Умар» бўлдинг. Мана, бугун «амирул мўминин»сан.\nАтрофга қараб олиб, сўзида давом этди:\n— Лекин, эй Ҳаттобнинг ўғли, амирлик сени талтайтириб, хароб қилмасин, Аллоҳни унуттирмасин. Инсонларнинг дардига малҳам бўл. Бир нарсани ёдда тутки, Аллоҳдан қўрққанларга узоқлар яқин бўлади. Ўлимни ўйлаган киши яхши ишларни қила олмасликдан чўчийди, ҳисоб-китоб қилинишига ишонган киши азобга дучор бўлиши мумкинлигини ўйлайди.\nАёлнинг бу гапларини тинглаб турган Ҳазрати Умарнинг одобли болакай каби бошини эгиб туриши Муаллони хайратда қолдирди. Ҳазрати Умар кўз ёшларини тўсар эди.\nБу орада атрофга одамлар ҳам тўпланиб қолишди. Шунда Муалло кампирга:\n— Етар, бас. Амирул мўмининни йиғлатдингиз-ку,— деди.\nҲазрати Умар унга юзланди:\n— Жим! Бу аёл кимлигини биласанми? Бу Ҳавла бинти Ҳаким бўлади. Аллоҳ унинг дардини тинглаб, унга кушойиш берган. Энди Умар унга қулоқ солмасинми?! Агар бу аёл кун чиққандан то ботгунгача гапирса ҳам, албатта, қулоқ соламан. Мени фақат намозгина уни тинглашдан тўхтатиши мумкин (Қуртубий, «Тафсир»).\nҲавла у ердан узоқлашаркан, нам кўзлар уни кузатиб, лаблар ҳаққига дуолар қилиб қолди.\nШундай қилиб, бу воқеа Ислом тарихига ажойиб лавҳа бўлиб кирди. Бирон-бир мансаби бўлмаган аёл келиб, йўлнинг ўртасида мўминлар амирини тўхтатиб, ўғлидек панд-насиҳат қилади, мўминлар амири ҳам уни жон қулоғи билан тинглайди ва кўзлари билан уни кузатиб қолади. Ҳазрати Умар аёлни эшитар экан, ўйнамасдан жиддий тарзда тинглади. Ҳар иккиси ҳам кўз кўриб қулоқ зшитмаган ҳолатда буюк жасорат соҳиби эканликларини намоён қилган эдилар.\nҲавла Авс ибн Сомитнинг аёли эди. Эри билан ўрталарида бўлган бир воқеа туфайли Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келиб, турмуши бузилаётганини айтган, натижада Аллоҳ унинг масаласи бўйича Мужодала сурасини тушуриб, муаммони аёл истаган тарзда ҳал қилиб берган эди.\nУмму Варақа одатдагидек ўша тун ҳам намоз ўқиб, кейин ўрнига ётди. Бир оздан сўнг ширин уйқу элитди. Бир пайт тўсатдан устига қандайдир оғир юк тушганини ҳис қилган Умму Варақа ўзини ўнглаб олмоқчи бўлди-ю, лекин улгуролмади, ҳатто бақиролмади. Оғзини ёстиқ билан ёпиб, гапиришга ҳам имкон бермадилар. Қоронғуда икки киши уни бор кучи билан босиб, ҳаракат қилишга қўймасди. Ниҳоят, бир-икки типирчилаб, Умму Варақа жон таслим қилди.\nҚотиллар анчадан бери режалаштириб юрган жиноятларини амалга оширгач, енгил тин олдилар. Булар Умму Варақанинг чўриси ва жорияси бўлиб, хўжайинлари вафотидан кейин уларга озод бўлиши айтилган эди. Лекин аёл қурмағур ҳали-вери ўлмай, тонг ётоғидан тирик чиқиб келарди.\nТонг саҳарда Умму Варақанинг қўшнилари дод-фарёддан уйғониб кетишди. Унинг икки хизматкори ҳожалари вафот этганини айтиб фарёд урарди. Дархақиқат, Умму Варақа ҳаммага пешонасида бор ўлим шарбатини тотиб, фоний дунёни ташлаб кетган эди. У Мадинанинг илк мусулмонларидан бўлиб, Қурьонни тўлалигича ёд олган саҳоба аёл эди. Шу сабаб илк даврларда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг рухсатлари билан уйида тўпланганларга имомлик қиларди.\nБадр жанги куни Умму Варақа Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб:\n— Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳам жангда қатнашишга рухсат берннг. Ярадорларнинг жароҳатини боғлаб қўяман. Балки Худо ярлақаб, шаҳидлик насиб қилиб қолар, — деди.\nШунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам:\n— Сен уйингда қол. Аллоҳ сенга шаҳидликни насиб қилажак, — деб жавоб бердилар.\nУмму Варақа шундан кейин ҳижратнинг иккинчи йилидан мўминлар орасида «шаҳида» деб атала бошланди. Ҳеч бир айбсиз ўз хизматкорлари томонидан ўлдирилиши ушбу мақомига етганидан дарак эди.\nҒассол аёл Умму Варақани ювишга ҳозирлик кўраркан, жасадга кўзи тушиши билан бирдан ранги ўзгарди:\n— Бу аёл бўғиб ўлдирилган!\n— Жиддий айтяпсанми?\n— Ҳа. Шу пайтгача неча марта кўрдик-ку.\n— Манави томирига қаранг… Бу сўзларни эшитиб турган жория секингина у ердан сирғалиб чиқиб кетди, уни биров сезмади.\nЧўри қизнинг қочиб кетишига кўп вақт кетмади.\nҲазрати Умар воқеадан хабар топганида, бир неча йиллар бурун Расулуллоҳ башорат қилган шаҳидлик шу тарзда амалга ошганидан кўз ёши қилди. Шундай аёлнинг ҳаётдан кўз юмиши қайғули эди. Зотан, Ҳазрати Умарнинг ўзи ҳам бир неча бор Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи ва саллам билан у аёлнинг зиёратига борган ва:\n— Аҳволлар дурустми, Шаҳида хоним, — деб сўрашган эди.\nШу пайт кимдир:\n— Унинг икки хизматкори йўқ бўлиб қолибди, шу пайтгача ёнида эди. Умму Варақа вафотидан олдин уларнинг озод бўлиишини васият қилган эди,— деди.\nДарҳол хизматкорларни қидиришни бошладилар. Кўп ўтмай, қул билан жория тутиб келтирилди ва улар айбларига иқрор бўлишди. Улар ҳожасини пар ёстиқ билан бўғиб ўлдирганларини тан олишди. Ҳазрати Умар уларнинг ҳар иккисини ҳам бўғиб ўлдиришга амр қилди. Икки дор қурилиб, қул йигит ва жория аёл осилди. Бу Ислом тарихидаги илк дорга осиш эди.\nУмму Варақа дафн қилинар экан, кўз ёшлар тўкилди, ҳаққига дуои хайрлар қилинди. (Абу Довуд, «Имоматун-нисо» боби).\nРамазон ойи келди. Ҳазрати Умар хуфтон намозини ўқиб бўлиб, дўстлари билан шаҳар айланишга чиқди. У ёқ-бу ёққа юрди. Ёрдамга муҳтожларнинг дардини эшитишга тайёр эди.\nМасжидга қайтганида бир гуруҳ одамлар таровиҳ намозини ўқиётганини кўрди. Баъзилар якка тартибда ўқиётган бўлса, бошқалар жамоат бўлиб ўқишарди. Бу ҳолат Ҳазрати Умарга ёқмади ва дўстларига:\n— Одамлар бир имомга эргашиб ўқиганлари афзалроқ эмасми? — деди.\n— Ҳа, тўғри фикр.\nЭртасига бомдод намозини ўқиб бўлиб, жамоатга юзланди ва бундан буён таровиҳ намози жамоат бўлиб ўқилишини айтди. Ҳазрати Умар кўзлари билан кимнидир қидирди ва топганидан кейин айтди:\n— Убай, сени таровеҳ намозига имом қилиб тайинлайман.\nЎн бир йил муқаддам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам рамазоннинг 23-кечаси масжидга чиқиб, илк бор таровиҳ намозини ўқиган эдилар. Саккиз ракъат ўқилган бу намоз кечанинг учдан бирини оладиган даражада узун бўлган эди.\nАммо кейинги кечада Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидга чиқмаганлар. Рамазоннинг 25-кечасида таровиҳ намозига чиқиб, бу сафар туннинг ярмигача намоз ўқиганлар. Охирги бор Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам 27-кечада чиққанлар ва аввалгидан кўпроқ намоз ўқиганлар. Аёллар ва болалар ҳам қоим турган бу намоз тугаганда, сахарликка бир луқма таом ейдиган вақт қолган эди, холос. Масжид эса лиқ тўла бўлган.\nБундан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам таровиҳ намозига чиқмадилар. Сабаби бу намоз фарз бўлиб қолишидан чўчиган эдилар. Лекин истаган одам масжидда ё уйида ўзи ўқиши мумкинлигини айтганлар.\nҲазрати Умар бир куни шаҳар айланаркан, масжидга кирганларида жуда катта жамоат йиғилганини кўрди. Яна қандайдир чора-тадбир кўриш керак эди. Ҳазрати Умар Сулаймон ибн Абу Хасмани чақириб:\n— Бундан буён таровиҳ намозида аёлларга имомлик қиласан,— деди ва у зотнинг буйруғи билан аёлларга алоҳида жой ҳозирланди.\nКейинроқ Ислом оламининг турли бурчакларига мактуб йўллаб, таровиҳ намозини жамоат бўлиб, йигирма ракъатдан ўқишга фармон берди.\nКечаси шаҳарда айланиб юраркан, Умар розийаллоҳу анҳу халқ бир имомга эргашиб таровиҳни ўқиётганини кўриб, мамнун бўлди. Ўзи ярим тунда якка ҳолда ўқирди.\nҲазрати Усмон масжидни кенгайтиргунларига қадар таровеҳни аёллар алоҳида ўқидилар, кейинчалик яна бир имом ортида жамоат бўлишди. (Ибн Касир, «Ал-бидоя»; Бухорий, «Саҳиҳ»)\nҲинд бинти Утба\nҲинд бинти Утба эри Абу Суфён билан Ярмук жангида тўқнашди. Бу жангда Абу Суфён бир кўзидан айрилди. Бир ойдан сўнг Абу Суфён бу ҳолатларга кўникиб қолди. Лекин Ҳинднинг соғлиғи ёмонлашган эди. Бир-икки кунда ўтиб кетади дейилган хасталик шу икки кун ичида баттар зўрайди. Кундан-кунга Ҳинднинг соғлиғи ёмонлашди ва ўлими яқинлигини қабул қила бошлади.\nҲинд турлича ҳаёт кечирди. У яхшигина шеър ёзар, жоҳиллик даври ва Исломнинг энг машҳур шоирларидан бўлган Ҳанса билан ҳам баҳслаша олар эди. Аввалда Ҳинднинг Исломни, айниқса, Расулуллоҳни кўргани кўзи йўқ эди. Бу адоват Бадр жангидан кейин янада кучайди. Чунки жангга кетган отаси, укаси ва тоғаси қайтмади. Бундан чуқур қайғуга тушган Ҳинд дардини шеърларида ифода этди. Кейин Қурайшни қўллаб-қувватлаш учун Ухуд жангига борган ва унинг буюртмаси билан ўлдирилган Ҳазрати Ҳамзанинг жигарини чайнар эди. Ҳазрати Ҳамзани ўлдирган Ваҳшийга: «Қабримда чириган суякларим ҳам шу қилган ишинг учун раҳмат дейди», деб ундан жуда миннатдор бўлган эди.\nҲинд Абу Суфённинг хасислигидан тўйиб кетди. Макка фатҳидан кейин Исломни қабул қилиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан Абу Суфённинг молидан ўзи ва болаларига нафақа тайинлашга эришди. Исломни қабул қилганида шундай деган эди: «Авваллари дунёда сиздан ва сизнинг оилангиздан бошқа ёмон кўрганим йўқ эди, эй Муҳаммад. Энди эса, мен учун сиз ва сизнинг оилангиз азиз ва қадрлироғи йўқ». Ўша кунги гаплардан кейин Ҳиндчалик сўзларига содиқ қолгани бизга қоронғу. Чунки унинг кейинги ҳаёти ҳақида маълумот йўқ. Маълуми шуки, Исломни қабул қилганидан кейин Ҳинд беш йил яшади. Бир пайтлар Ухуд жангида мушриклар сафида қатнашган Ҳинд Ярмук жангида қилич яланғочлаб, Умму Ҳакимнинг ортида жанг қилди.\nҲинд қўл билан ушлаб бўлмайдиган чўғ каби бир аёл эди. Макка фатҳ қилинган кунда Исломни қабул қилган Абу Суфённинг соқолига ёпишиб: «Мана бу динидан қайтганни ўлдиринг», деб бақирган Ҳинд ҳозир зўрға нафас олаётган эди. Яхшини ҳам, ёмонни ҳам, кучли ва кучсизни ҳам қақшатган бу аёлни тақдири азал ётган жойида бир тарафдан бошқа тарафга ағдарила олмайдиган қилиб қўйган эди. Бир оздан сўнг ажал етиб, амал дафтари ёпилади, Ҳинд эса, жазо ва мукофот бериладиган оламга кетади…\nАбу Суфён шу кунга қадар неча-неча жангларда қатнашган, қанча инсоннинг тўлғона-тўлғона жон берганини кўрган. Бироқ неча йиллик ёстиқдошининг кундан-кун сўлиб, ўлими яқинлашаётганидан карахт аҳволга тушиб қолди. Зеро, Ҳинд ортга қайтмайдиган ва тўхтатиб бўлмайдиган йўл бошида турар эди.\nНиҳоят, Ҳинд ўткинчи ва ёлғончи дунёни тарк этди. Энди ўзи истагандек эмас, балки унга раво кўриладиган ҳаётда яшашга мажбур. Унинг ортидан ширин ва аччиқ хотиралар қолди.\nШу куни Макка аҳли яна бир ўлим хабаридан карахтликка тушди. Ҳазрати Абу Бакрнинг падари бузруквори Абу Куҳофа тўқсон етти ёшида Аллоҳ ҳузурига йўл олди (Ибн Ҳажар, «Исоба»).\nАбу Куҳофани ибратли ҳаёт кечирди, деб бўлмайди. Тўқсон икки ёшигача куфр ботқоғига ботиб яшади. Лекин Абу Жаҳл ва Абу Суфёнга ўхшаб, Исломга қарши турмади. Аммо ўғли Абу Бакрдек, лоақал Суҳайбдек ҳам бўлолмади. Улардай бўлиши мумкин ҳам эмасди. Чунки ўша пайтда тўқсон икки ёшдаги қария эди. Макка фатҳ этилганида Ҳазрати Абу Бакр отасини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига олиб келганида, жанобимиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мўйсафидни уринтирмаганингда, ўзимиз йўқлардик», деган, Ҳазрати у Бакр эса: «У сизнинг пойингизга келиши муносиб иш», деб жавоб қайтарган эдилар.\nАбу Куҳофа ҳам, Ҳинд ҳам бир вақтда иймон келтириб, бир вақтда вафот этган мусулмонлар бўлиб, тарихга киришди. (Ибн Ҳажар, «Исоба»).\nБир кун Ҳазрати Умар дўстлари даврасида:\n— Ўғлим Абдураҳмондан ичкилик хиди келяпти. Ўзидан сўраб-суриштирай, ростдан ичаётган бўлса, жазосини олади, — деди.\nБу гапларни эшитган Саид ибн Язидни ҳаяжон босди. Шу пайтгача бир неча бор адолатнинг юксак даражасини кўрсатган инсон бу сафар қандай йўл тутаркин? Чунки Ҳазрати Умар ўз ўғли ҳақида гапираётган эди.\nСаид кута бошлади. Вақт ҳам узоқ куттирмади. Абдураҳмон отаси ҳузурига келтирилди ва Ҳазрати Умарнинг шахсан унга жазо тайинлади. (Ибн Ҳажар, «Исоба»).\nАбу Шаҳма Абдураҳмон амирнинг ўғли бўлса-да, жазодан қутилиб қололмади, барчага тенг бўлган жазога тортилди. Яна қазони амирнинг ўзи шахсан тайин қилган эди. Абу Шахманинг ичкилик ичаётгани маълум бўлганида, уни «бости-бости» қилиб юборса бўлмасмиди? Ёхуд Ҳазрати Умар хабарни етказганларга: «Сизларга озгина одобдан дарс бермоқ лозимга ўхшайди. Халифанинг ўғли ҳақида бундай дейишга қандай хадларингиз сиғди?» дейиши ҳам мумкин эди-ку! Афсуски, Ҳазрати Умар давридан кўп ўтмай, шаҳзода Язид одоб мажлислари ташкил қиларкан, бундан бутун Ислом олами хабардор бўлиб туриб, ҳеч ким бирон жазо тайинлаш ҳақида сўз очолмайди.\nАбу Шаҳма отасининг юзини ерга қаратди. Зотан, Ҳазрати Умарнинг ичкиликни кўрарга кўзи йўқлиги ойдек равшан эди. Бир пайтлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ичкилик ҳақида аниқ ҳукм сўраб келгани барчага маълум эди. Энди эса, ўз пушти камаридан бўлган ўғлини маст кўриб, эзилиб ўтирибди. Ҳеч ким бу ҳолни хаёлига келтирмаган эди. Ҳолбуки, Ҳазрати Умар фарзандлари адабда бошқаларга ибрат кўрсатиб, мусулмонларга хизматда бўлишларини истарди. Лекин ичкилик Абу Шахманинг жиғилдонига тушиб бўлган эди.\nҲазрати Умарни кўрса, қўрққанидан бошқа йўлдан айланиб ўтадиган шайтон у зотнинг ўғлига ёпишиб олган эди. Шу йўл билан Умарни ҳам домига илинтирмоқчи эди. У киши турли баҳоналар топиб, ўғлини жазодан озод қилиши лозим эди. Наҳот Умардек инсоннинг ўғлига истисно бўлмаса? Унинг Ислом ва мусулмонлар олдидаги хизматлари эвазига ўғлининг гуноҳидан кечиб юбориш шунчалик қийинми?\nҲазрати Умар юраги узилиб тушай деб турар, паришон ҳолда бир пайтлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: «Қизим Фотима ўғирлик қилса, унинг ҳам қўлини кесардим», деганларини хотирлар эди. Бу гаплар айтилганидан бери орадан беш-ўн йиллар ўтган бўлса-да, қиёматга қадар мутлақо аҳамиятини йўқотмайди. Ҳеч бўлмаса, буюк ва одил Умар даврида бунга амал қилинади. Шунинг учун ҳам Ҳазрати Умар «Ўғлим Абу Шаҳма бўлса ҳам, жазосини олади», деган тамойилдан қайтмоқчи эмасди. Абу Шаҳмага саксон дарра жазо тайинланди ва кечиктирмасдан ижро этилди.\nАбдураҳмонга дарра уриларкан, Ҳазрати Умар иккинчи мастга ўгирилди:\n— Абу Миҳжан сенмисан?\n— Ҳа, амирул мўминин.\n— Бу нима қилганинг? Биринчи марта эмас-ку!\n— Нафсимни тиёлмаяпман.\n— Жазога тортиласан.\nАбу Миҳжан анчадан бери еб юрган калтагани яна ея бошлади. Жазосини олиб бўлгач, қуйиб юборилди. Энди у эркинликда эди. Урилган дарраларнинг фойдаси бўлди. Абу Миҳжан Қодисияда форслар билан ҳаёт-мамот жангига ҳозирлик кетаётган Саъд ибн Абу Ваққоснинг қўшинига бориб қўшилиш мақсадида йўлга отланди. Ўзи бақувват ва кучли одам ўлимга ҳам тик қарайдиган 6у инсон жангда яхши натижаларга эришиб, юз қароликлардан қутилмоқчи эди. Сафар давом этди. Йўлда бир томчи сувга зор холатда тили танлайига ёпишиб қолган пайтлар ҳам бўлди. Дарахт соясида ётиб дам оларкан, беихтиёр шундай шеър ўқиди: «Ўлганимда узум остига кўм. Токи унинг шароби қуриган суякларимни намласин. Шунда мени ўзим истагандек дафн қилган бўласан. Чунки ўлиб ундан маҳрум бўлишдан чўчияпман. Қабримни заъфарон шароби билан суғор, мен унинг асириман». Бир оз дам олгач, йўлда давом этди. Ора-чора ўша шеърни такрорлаб, айтиб қўярди. Бир кун Саъд ибн Абу Ваққос унинг саъй-ҳаракатлари ҳақида эшитиб қолиб, Қодисияда ҳибсга олди.\nЭнди Шом тарафларга қараб юрамиз. Расулуллоҳ соллалаҳи алайҳи ва салламнинг замонларида Шом дейилганда, ҳозирги Фаластин, Иордания, Ливан ва Исроил жойлашган ҳудуд тушуниларди.\nҲазрати Умар бош қўмондон Абу Убайдага йўллаган мактубда Дамашқ шаҳрига юриш қилишни буюрган эди. Буйруқ бажарилиб, шаҳар чор-атрофдан қуршаб олинди.\nКеча-кундуз давом этган қамал натижа бермади. Рум императори Хирақл томонидан юборилган мадад ҳам ортга қайтишга мажбур бўлди.\nҚамалнинг уэоқ давом этиши мусулмонлар кўникмаган ходиса эди. Улар ишни бир-икки кун ичида бир ёқлик қилишга ўрганиб қолганлар. Ичкаридагиларнинг ҳам, ташқаридан қуршаб олганларнинг ҳам сабр косалари тўлди.\nХолид ибн Валид арқонлардан нарвон ясаб, қальа атрофида айланиб юриб, қандайдир ҳисоб-китоблар қиларди.\nШаҳар ичидан хурсандчилик тарқала бошлади. Ноғоралар чалиниб, кўнгилхушликлар бошланиб кетди. Кейин маълум бўлишича, қалъа қўмондонининг оиласида ўғил фарзанд дунёга келган экан. Ўша кун аскарлар ҳам хурсандчиликка қўшилдилар, маст бўлгунча ичиб, оёқда туролмайдиган ҳолга келдилар. Ҳазрати Сайфуллоҳ вазиятдан фойдаланиб қолишни ўйлади. Ёнига бир гуруҳ йигитларни олиб, қалъага яқинлашди. Ортда қолганлар унинг «Аллоҳу акбар» дейиши билан дарвозаларга югуришлари керак эди.\nИп нарвонларни қалъа узра итқитиб, учидаги илмоқлар деворга яхши ўрнашганига ишонч ҳосил қилгач, Ҳазрати Холид ёнидаги йигитларга қараб: «Қани, олға», деди.\nАввал Қаъқа ибн Амр, ортидан Мазъур ибн Адий нарвонга тирмашди. Уларнинг кетидан Ҳазрати Холид ҳам нарвондан кўтарилди. Қалъа устига чиқиб олгач, дарвоза тарафга юришди. Дарвозабонларни бир ёқлик қилиб, дарвозаларни очиб юборишди. Ташқарида қолганлар уларнинг «Аллоҳу акбар» деган ҳайқириғини эшитишлари билан қалъа тарафга югурдилар.\nМаст-аласт Рум аскарлари дастлаб вазиятни англолмади. Лекин бир оз ўтгач, кўчалар қиличларнинг шарақлашига тўлиб кетди. Қалъа юқорисида инграган товушлар келарди. Румликлар вазиятни бой берган эди.\nШаҳарнинг оқил кишилари энг яхши йўл сулҳ эканини тушуниб, шаҳарнинг бошқа эшигидан чиқиб, тўғри Абу Убайданинг ҳузурига боришди ва таслим бўлишганини айтишди. Уларнинг бундай қарорга келишига, шубҳасиз, Ҳазрати Холиднинг оқилона чоралари сабаб эди.\nАбу Убайданинг амри билан қўшин шаҳарга кирди. Шаҳар марказига бораётганларида уларни Ҳазрати Холид ва унинг йигитлари кутиб олишди. Сулҳ тузилгач, шартномалар имзоланди. («Тарихи Табарий»)\nКелишувга биноан шаҳарликларга жон, мол ва дин эркинлиги берилди. Черковлар бузилмайди, лекин бошқа қурилмайди. Ибодатларини бемалол қилаверишлари мумкин, фақат азон бир оз аввал ва азон айтилаётган пайтда қўнғироқлар чалинмайди. Мусулмонлар уйларига, боғларига чўчқа қўйилмайди. Йилда бир маротаба байрам туфайли шаҳар ташқарисига чиқишларига ва «Хоч чиқариш» маросимини нишонларига рухсат олди.\nШунингдек, мусулмонларга қарши жосуслик қилиш, душманга мадад бериш таъқиқланди. Йўл, кўприк сингари иншоотлар уларнинг ҳисобидан қурилади. Мусофир бўлиб келган мусулмонлар уч кун меҳмон қилинадиган бўлди. Олдин келган бўлсалар истасалар қолишлари, хоҳласалар, кетишлари мумкинлиги айтилди.\nФатҳ хабари Мадинага етгач, Ҳазрати Умар мактуб жўнатди. Мактубда Ироқдан келган лашкар қайтиб яна Ироққа боришга буйруқ берилган эди. Саъд ибн Абу Ваққоснинг жиянлари ибн Утба бошчилигидаги қўшин йўлга чиқди. Қаъқа ибн Амр минг кишилик аскар билан олдинда кетиб, Холид ибн Валид Шомда қолиши керак эди.\nАбу Убайда Дамашқ халқи билан сулҳ тузгач, Язид ибн Абу Суфённи амир қилиб келдирди. Ўзи эса, Фихл қалъаси томон йўл олди. Қўшин олдида Холид ибн Валид, марказда Шураҳбил ибн Ҳасана, чап қанотда Амр ибн Ос ҳаракат қиладиган бўлишди. Ўзи эса ўнг қанотга ўтди. Худди шу тартиб билан Фихл қалъасига қараб йўлга чиқдилар. Қалъа атрофида хандақ қазилиб, сув билан тўлдириб қўйилган эди. Мусулмонларнинг етиб келганини кўрган қалъа амири, тўғонни очиб юборишни буюрди. Тўғон очилиб, ифлос сув оқиб чиқа бошлади. Бу ҳолат, албатта, мусулмонларни хушнуд этмади. Бунақа шароитда жанг қилиш у ёқда турсин, олға юриш ҳам қийин эди.\nУзоқдан бўлса-да, қамал бошланди. Одатдагидек вазият ҳақида хабар бериш учун Мадинага одам жўнатилди. Ҳазрати Умардан хабар келгунига қадар қамални давом эттиришга келишиб олинди.\nТажрибали қўмондон ва жасур йигит Шураҳбил ибн Ҳасана исталган пайтда ҳужумга ўтиши мумкинлигини ҳисобга олиб, керакли чора-тадбирларни кўрар эди.\nНиҳоят, бир тунда Фихл амири Ибн Миҳроқнинг ақли ишлаб қолди. Унинг тахминича, кундузи қамал билан машғул бўлган мусулмон лашкари уйқуда бўлиши керак эди. Бир ҳамла билан уларни мағлуб қилиш мумкиндек туюлди. Амир вақгни ўтказмай, олға юришни буюрди. Аскарларга пичирлаб гаплашишни ҳам таъқиқлади.\nШураҳбилнинг атрофга қўйган одамлари душман қўшинининг қалъадан чиқаётганини амирларига етказди. Бундан хабардор бўлган мусулмонлар қуролланиб, ҳужумга тайёр туришди. Шураҳбилнинг баланд овозда такбир айтиши билан, жанг бошланди. Ухлаб ётган ва ҳеч бир нарсадан хабари йўқ, деб тахмин қилинган мусулмон лашкарининг бундай ҳаракатланиши румликларни шошириб қўйди. Муқаррар ғалабани кўзлаб келган румликлар истамайгина қилич яланғочладилар. Мусулмонларга қазилган ифлос анҳорга румликларнинг ўзлари дуч келишди, бу ҳол худди ўзларига гўр қазгандек эди. Баъзилари қочди, баъзилари ифлос анҳорга қулади. Қуёш чиқаётганда Фихл қалъаси қулаб, кўчалар мусулмон аскарлари билан тўлган эди.\nШундан сўнг Абу Убайда Фихл қалъасини қўшиб, бутун Иордан ҳудудини Шураҳбилга қолдирди. Кейин ёнига Амр ибн Осни олиб, Байсонга қараб йўлга чиқди.\nАввал бир-икки кун мусулмонлар билан жанг қилган байсонликлар ишнинг охири яхшилик билан тугамаслигини билиб таслим бўлишди.\n— Дамашкликлар нимага рози бўлган бўлса, биз ҳам ўша шартларни қабул қилдик, — дейишди улар.\nКейин сулҳ тузилди.\nФорсдаги воқеалардан хабардор бўлган Мусанно вақтни ўтказмасдан Мадинага мактуб жўнатди. Ҳазрати Умар жавоб хатини ёзаркан, аввало, Форсни тарк этиб, серсув жойларга ўрнашишни, кейин Рабиа ва Мудор қабилаларидан аскар тўплашни буюрди. Ҳижратнинг 13-йили зулқаъда ойи Мадина ва унинг атрофида жангга ҳозирлик кўриш билан ўтди. Халқ эътиборини қозонган муҳтарам инсонлар, адиб ва шоирлар жангга даъват қилдилар. Арабистоннинг турли бурчакларига Мадинага қурол-аслаҳа жўнатиш лозимлиги ҳақида фармон юборилди. Тўпланган аскар, улов, қурол-аслаҳа ва озиқ-овқат Ироқда Мусанно ҳузурига жўнатиларди. Бу орада Ҳазрати Умар зулҳижжа ойида хажни адо этиб, Мадинага қайтди. Пойтахтда Ҳазрати Алини қолдириб, ўзи тўпланган қўшин олдига чиқди ва қўшинга буйруқ берди. Қўшин йўлга тушди. Ҳазрати Умар ҳам қўшин билан жангга кирмоқчи эди. Лекин кўпчилик бунга кўнмади. Саҳоба ва қўмондонлар, Мадинадан чақириб олинган Ҳазрати Али иштирокида ўтказилган машваратда халифанинг Мадинада қолиши бир овоздан маъқулланди. Шунда Ҳазрати Умар:\n— Унда қўшинга ким бошчилик қилиши ҳақида ҳам ўз фикрингизни айтинг, — деди.\nШу пайт халифага нома келтирилди. Мактуб Саъд ибн Ваққосдан бўлиб, унда Ҳовозин қабиласининг бақувват кишиларидан сараланган минг кишилик қўшин йўлга чиққани маълум қилинган эди. Машварат қатнашчиларидан бири:\n— Амирул мўминин, мана, қўшинга қўмондон ҳам маълум бўлди, — деди.\n— Кимни назарда тутяпсан?\n— Саъд ибн Абу Ваққосни.\n— Тўғри айтдинг!\nСўнг Ҳазрати Умар унга хат ёзиб, Қодисия тарафга юришини ва қўшинга бош бўлишини амр этди. Ҳазрати Умар Мадинага, қўшин эса, Қодисияга қараб йўлга чиқди.\nҚўшин таркибида бир қари мужоҳид ҳам бор эди. У қирқ йиллик узоқ муддатдан сўнг киндик қони тўқилган она юртига илк маротаба кетаётган эди. Бир пайтлар хақ дин истаб, уйини ташлаб чиққан, энди эса, ўша хақ дин вақили бўлиб қайтаётган эди. Барчанинг ҳурмати ва муҳаббатига сазовор бўлган, оддий бандалигини бир зум унутмаган бу нуроний мўйсафид буюк саҳоба Салмон Форсий эди.\nҲазрати Салмон учун хақиқий ватан имомул муттақин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муборак жасадлари қолган замин эди.\nҚўшинда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асҳобларидан минг нафари бўлиб, улардан тўқсон тўққиз киши Бадр қатнашчилари эди. Мадинадан келиб қўшилган қўшин билан Мусанно ихтиёридаги лашкар адади ўттиз мингга етарди.\nБу ёқда Мусаннонинг соғлиғи ёмонлашиб борарди. Кўприк жангида олган жароҳатлари битмай туриб, бир неча муҳорабада қатнашишга тўғри келган эди. Энди эса, муҳим жангга тайёргарлик кўриш керак. У кундан-кунга кучдан қолар, кучдан қолган сари бошлаган ишини охирига етказишни ўйлар эди. Чунки аъзойи баданидаги яралар битмай, унга азоб берарди. Бир куни иниси Муқаннани ҳузурига чорлади:\n— Саъд ибн Абу Ваққосни кўролмасам керак. Ундан олдин ўлим етиб келади, менимча. Энди, маслаҳатимга қулоқ тут. Жангни Форс заминида эмас, чегарада олиб боринглар, зафар қозонсанглар марра сизники. Аллоҳ сақласин, мағлубиятга учрасанглар ортингизда кенглик ва сизга мадад бўлгувчи инсонлар бор. Саъд етиб келгунга қадар, ўрнимга Башир ибн Саъдни тайинлайман.\nСаъд ибн Ваққос Зарвад дарёси соҳилига етгани хабари келганда, Мусанно ҳаётининг сўнгги лаҳзаларини яшаётган эди. Забардаст қўмондон сўнгги нафасини шаҳодат калималарини такрорлаб чиқарди. Навқирон дамларини муҳим жангларда ўтказган бу фидоий инсон жон куйдириб қилган хизматлари ҳақини олиш учун Парвардигор ҳузурига отланди. Саъд ибн Абу Ваққос қанчалик ҳаракат қилмасин, Мусанно дафн этилганидан кейин етиб келди. У кишига васият етказилди ва Башир қўмондонликни топширди. Ҳазрати Умар томонидан юборилган мактубда ҳам шундай кўрсатма берилган эди. (Ибн Касир, «Ал-комил»).


Япония U-23 бош мураббийи: "Ўзбекистонлик футболчиларда тезлик, техника ва жамоавий ўйин ажойиб тарзда йўлга қўйилган"\n14 июнь, 12:51\nЭртага мамлакатимизда давом этаётган футбол бўйича U-23 Осиё кубогининг ярим финал учрашувларига старт берилади.\nБугун “Бунёдкор” стадионида мазкур баҳслар олдидан матбуот анжумани ташкил этилди. Унда Япония терма жамоаси бош мураббийи Го Оива ва футболчи Мао Хосоя иштирок этиб, Ўзбекистон U-23 жамоасига қарши кечадиган ўйин олдидан ўз фикрларини билдириб ўтди.\nМао Хосоя: - Жамоамнинг ярим финалга етиб келганидан жуда хурсандман. Ўзбекистонга қарши баҳс жуда қийин бўлади. Бу ўз уйида ўйнаётган жиддий рақиб.\nУмид қиламанки, биз ўйинга яхши тайёргалик кўрамиз. Финал йўлида кучлиларни мағлуб этиш керак. Ўзбекистонни мағлуб эта оламиз, деб ўйлайман.\nҲужумкор футбол бизнинг услубимиз. Мен буни ўзгартиришни истамайман.\nМақсад сифатида биз мусобақа шоҳсупасига чиқишни истаймиз. Бунинг учун қўлдан келганча ҳаракат қиламиз.\nРақибимиз яхши футболчиларга эга. Биз уларни ҳурмат қиламиз. Бизни кучли рақиб кутиб турибди.\nМен учун, мухлисларнинг Ўзбекистонни қўллаб-қувватлаши нормал даражада. Ортиқча ҳаракатлар бу фақат ҳиссиётларнинг жунбушга келиши сабаб юзага келди.\nЎзбекистонлик футболчиларда тезлик, техника ва жамоавий ўйин ажойиб тарзда йўлга қўйилган. Уларнинг барча чизиғи кучли. Битта позицияни ажратиб кўрсатмаган бўлардим.\nМао Хосоя: - Ироққа қарши учрашувда нималар бўлганини эшитдим. Мухлислар ҳақида гапиришни тўғри, деб билмайман. Фақат беллашув ҳақида бош қотиришимиз керак, менимча.\nЮқори савиядаги жамоаларга қарши кураш олиб бордик. Ўзбекистон билан ўйин кутиб турибди. Саудия Арабистони, Жанубий Корея ёки Ўзбекистон орасидан кимнидир ажратиб кўрсатмаган бўлардим. Барча жамоалар ўзига яраша кучли.


Маҳалла ислоҳотларда янада фаол иштирок этади\nМамлакатимиз Конституцияси қабул қилинганининг 25 йиллигини улкан ютуқлар билан кутиб олдик. Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг мазкур сана муносабати билан ўтказилган тантанали маросимдаги “Конституция — эркин ва фаровон ҳаётимиз, мамлакатимизни янада тараққий эттиришнинг мустаҳкам пойдеворидир” номли маърузаси кўлами жиҳатидан салмоқли бўлиб, истиқбол учун дастуриламал вазифасини ўтайди. Унда илгари сурилган ғоя ҳамда фикрлар кенг жамоатчилик вакиллари томонидан катта қизиқиш билан ўрганилиб, келгуси режалар белгилаб олинмоқда.\nФуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича республика кенгаши раисининг диний-маърифий масалалар бўйича ўринбосари:\n— Ҳар бир ҳуқуқий демократик давлатнинг ўзига мос мезонлари бўлиб, улардан бири инсоннинг дахлсиз ва ажралмас ҳуқуқларининг таъминланиши ҳисобланади. Бундай эзгу ғоялар Асосий Қонунимизда ифодаланганидан, инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ҳамда бошқа дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият, деб эътироф этилганидан ҳар қанча ғурурлансак, арзийди.\nПрезидентимиз ташаббуси билан бошланган кўплаб хайрли ишлар бугун ўзининг ҳаётбахш самараларини бермоқда. Буни аҳоли эҳтиёжманд қатламини қўллаб-қувватлаш борасидаги саъй-ҳаракатлар мисолида ҳам кўриш мумкин. Бу борада Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича республика кенгаши томонидан ҳам кенг кўламли чора-тадбирлар олиб борилаётир. Айни пайтда маҳалла институтини жойларда халқнинг маслакдоши ва кўмакдошига, “адолат тарозиси”га айлантиришга қаратилган кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Бу мақсадга эришиш учун биргина жорий йилда 16 та қонун ҳужжати, шу жумладан, битта Қонун, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2 та Фармон ва қарори, Вазирлар Маҳкамасининг 13 та қарори қабул қилинди.\nЭзгу ишлар нафақат муайян саналар, балки йил давомида уюштирилиб, ёлғиз кексалар, боқувчисини йўқотганлар ҳамда имконияти чекланган юртдошларимизга моддий ва маънавий кўмак кўрсатиб келинмоқда. Масалан, имконияти чекланган юртдошларимизга қарийб 1,5 млрд. сўмлик ногиронлар аравачаси, эшитиш мосламалари, озиқ-овқат маҳсулотлари, кийим-кечаклар ҳамда бошқа зарур буюмлар тарқатилди.\nЮртбошимиз маърузасидан келиб чиқиб, бажаришимиз керак бўлган вазифалар кўп. Уларни муваффақиятли амалга ошириш барчамиздан фидойилик ва ташаббускорликни талаб этади. Жумладан, давлатимиз раҳбарининг инсонни фақат жазолаш билан тарбиялаб бўлмаслиги, уни тарбиялаш учун бутун жамият ҳаракат қилиши лозимлиги, ҳуқуқбузарликларнинг оқибати билан курашиш эмас, балки ноқонуний ҳаракатлар содир этилишининг барвақт олдини олиш зарурлиги, -фаолиятимизни “Буюк келажагимиз бугундан бошланади” деган шиор асосида ташкил қилишимиз кераклиги ҳақидаги теран сўзлари биз, маҳалла фаоллари зиммасига юксак масъулият юклайди.\nФуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича Хоразм вилояти кенгаши раисининг биринчи ўринбосари:\n— Барқарорликни таъминлаш, аҳоли турмуш шароитини янада яхшилаш, жойлардаги муаммоларни бартараф этиш, жамиятда қонунийликни қарор топтириш ва бошқа кўплаб масалалар маърузанинг асосини ташкил қилди. Айни чоғда фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органлари олдига ҳам долзарб вазифалар қўйилди. Шулардан бири аҳоли, айниқса, ёшлар ўртасида жиноятчиликнинг олдини олишдир.\nБугун маҳаллаларда юз бераётган жиноятларнинг асосий қисми иш билан банд бўлмаган аҳоли томонидан содир этилмоқда. Афсуски, бунинг катта қисми ёшлар ҳиссасига тўғри келади.\nДавлатимиз раҳбарининг “Бугун ҳуқуқбузарликларнинг оқибати билан курашиш эмас, балки ноқонуний ҳаракатлар содир этилишининг барвақт олдини олиш энг долзарб вазифага айланди”, деган фикрлари биз, маҳалла фаоллари зиммасига катта масъулият юклайди. Биз ҳар қандай салбий ҳолатнинг туб сабабини, уни содир қилишга имкон яратган шарт-шароитларни ўрганиб, уларни бартараф этиш чораларини кўрсак, эртага ўзимиз истиқомат қиладиган маҳалламизда ушбу салбий ҳолатнинг олдини олган бўлар эдик.\nБунинг учун фақат ва фақат ишлаш керак. Ҳозирги шиддатли замонда қўл қовуштириб ўтириб бўлмайди. Айни пайтда ёшлар бандлигини таъминлаш кечиктириб бўлмас масала ҳисобланади. Қачонки, инсон бирор фойдали меҳнат билан машғул бўлар экан, ножўя ишга қўл урмайди.\nФуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича Хўжаобод тумани кенгаши раисининг ўринбосари:\n— Президентимиз ёшларга оид давлат сиёсатини амалга ошириш, уларни маънан ҳамда жисмонан соғлом, баркамол этиб вояга етказиш саъй-ҳаракатларимизнинг асосини ташкил қилишини таъкидлади.\nЮртимизда болаларнинг соғлом туғилишидан бошлаб, токи мустақил ҳаётга киргунича барча шароитни яратиб бериш бўйича улкан ишлар рўёбга чиқарилаётир. Мактабгача таълим вазирлигининг ташкил этилиши, айниқса, муҳим воқеа бўлди.\nБугунги кунда туманимизда 12 та мактабгача таълим муассасаси бор. “Шаҳрихонсой” ва “Тошота” маҳалла фуқаролар йиғинлари ҳудудида яна 2 та боғча ташкил этиш бўйича ишлар бошлаб юборилган. Тарбиячиларнинг билим ҳамда малакасини ошириш чоралари ҳам кўрилаяпти. Зеро, Юртбошимиз айтганидек, боғча тарбиясини кўрган боланинг онги, дунёқараши юқори бўлишини бугун кимгадир исботлаб ўтиришнинг ҳожати йўқ.\nЭътибор беринг-а, бу борада қабул қилинган дастурга мувофиқ, яқин 3-4 йил мобайнида юртимизнинг барча ҳудудида замонавий талаблар асосида жиҳозланган, малакали тарбиячи ва мутахассислар билан таъминланган, замонавий иш юритиш услублари асосида фаолият юритадиган минглаб янги боғчалар қурилади.\nПрезидентимизнинг инсонни фақат жазолаш билан тарбиялаб бўлмаслиги ҳақидаги фикр-мулоҳазалари ҳам биз, маҳалла фаоллари олдига долзарб вазифани қўяди. Чунки, инсонни тарбиялаш учун бутун жамият ҳаракат қилиши, авваламбор, жиноий ҳолатларни туғдирадиган сабаб ҳамда омилларни ҳаётимиздан бартараф этишимиз муҳим аҳамиятга эга.\nБунда ким катта ўрин эгаллайди? Албатта, маҳалла. Демак, барчамиз биргаликда ана шу ишга ҳисса қўшишимиз керак.\nЖомбой туманидаги “Зарафшон” маҳалла фуқаролар йиғини раиси, “Эл-юрт ҳурмати” ордени соҳибаси:\n— Конституциямизнинг 53-моддасида “Давлат истеъмолчиларнинг ҳуқуқи устунлигини ҳисобга олиб, иқтисодий фаолият, тадбиркорлик ва меҳнат қилиш эркинлигини, барча мулк шаклларининг тенг ҳуқуқлилигини ва ҳуқуқий жиҳатдан баб-баравар муҳофаза этилишини кафолатлайди”, дея белгилаб қўйилган. Маросимда Юртбошимиз томонидан мазкур модданинг ҳаётий рўёби сифатида жорий йилда миллий валютамиз — сўмнинг эркин конвертациясига йўл очилгани алоҳида айтиб ўтилди. Шунингдек, республикани ривожлантиришнинг энг муҳим ҳамда асосий жиҳатлари ҳақида гапирар экан, тадбиркорликни янада кенгайтириш, уларга катта имкониятлар яратиш, преференциялар бериш ва қўллаб-қувватлаш масаласига ҳам эътибор қаратди.\nБугунги кунда жамиятимизда кичик бизнес ҳамда хусусий тадбиркорлик субъектларининг ўрни алоҳида. Туманимиз мисолида айтадиган бўлсак, бугун 37 та маҳаллада фаолият юритаётган 70 дан зиёд тадбиркорлик субъектлари экспорт қилувчи корхоналар сирасига киради.\nБугунги имкониятлар асосида тадбиркорликнинг оилавий бизнес, ишлаб чиқариш, қишлоқ хўжалиги, чорвачилик, ҳунармандчилик, савдо ва хизмат кўрсатиш каби йўналишларини ривожлантиришимиз зарур. Бугун лоқайдлик ҳамда бефарқлик кайфиятидан қутулиш вақти келди. Қолаверса, фуқаролар йиғинларидаги тадбиркорликни ривожлантиришга кўмак-лашиш бўйича маслаҳат марказларининг фаолиятини янада кучайтиришимиз лозим.\nДавлатимиз раҳбарининг тантанали маросимдаги маърузасини диққат билан эшитиб, у кишининг “...халқимизнинг фаровон ҳаётини таъминлаш учун бор куч ва салоҳиятимизни ишга солишимиз зарур”, деган фикрлари нақадар долзарб аҳамиятга эга эканлигига яна бир карра амин бўлдим. Чунки, одамларимиз ижобий ўзгаришларни кутмоқда.\nЧилонзор туманидаги “Дилобод” маҳалла фуқаролар йиғинининг диний маърифат ва маънавий-ахлоқий тарбия масалалари бўйича маслаҳатчиси:\n— Юртбошимиз маърузаси фаолиятимизни танқидий кўриб чиқишга ундади.\nМаълумки, содир этилган ҳар қандай жиноятнинг сабаби бўлади. Агар ушбу сабабни келтириб чиқарувчи омилларни, шарт-шароитларни бартараф этсаккина, ҳуқуқбузарликларнинг барвақт олдини олган бўлар эдик. Бунда эса шубҳасиз, маҳалланинг ҳам ўрни бўлиши керак.\nЖазо муддатини ўтаб қайтган ёки жиноят қилишга мойил шахсларнинг ҳар бирига маҳалла фаоллари ҳамда уй бошиларидан бир кишини мураббий сифатида тайинлаш амалиёти жорий қилинмоқда. Унинг юриш-туриши, яшаш шароити, ҳаёт тарзини, руҳий ва жисмоний саломатлигини кузатиб бориш муҳим.\nЖиноятчиликнинг олдини олишда долзарб жиҳатлардан яна бири, бу — бандлик масаласи. Шуни ҳал этмай туриб, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бўйича кўзланган натижага эришиб бўлмайди. Бандликка кўмаклашиш марказлари билан ҳамкорликни янада жонлантириш, маҳаллаларда халқ билан мулоқотни кенгайтириш, уларни қийнаб келаётган муаммоларга ечим топиш тизимини йўлга қўйишимиз керак.\nТадбирлар шунчаки ҳисобот учун эмас, аксинча, белгиланган мақсадга хизмат қилиши шарт. Бунинг учун эса маҳаллада мониторинг олиб бориш ҳамда шу жараёнда одамлар турмуш шароити, нима иш билан машғуллиги, керак бўлса, рўзғорининг кам-кўстигача ўрганиш мақсадга мувофиқдир.\nЖиззах шаҳар “Ўратепалик” маҳалла фуқаролар йиғини раисининг ўринбосари — кексалар ва фахрийлар ишлари бўйича маслаҳатчиси:\n— Президентимиз айнан Асосий Қонунимиз халқимиз узоқ йиллар орзу қилган миллий мустақиллигимиз ҳамда ривожланиш йўлимизни, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини белгилаб бергани ҳамда бугунги тараққиётимизга ҳам кафолат бўлаётганини ҳаётий мисоллар орқали кўрсатиб берди.\nДарҳақиқат, бугун юртимизда кенг кўламли ислоҳотлар, ўзгаришлар, янгиланишлар амалга оширилмоқда. Энг муҳими, одамлар бугунидан рози, эртасидан кўнгли тўқ. Боиси улар бугун ўзларини ўйлантираётган муаммоларга ечим топмоқда. Айниқса, жойларда қурилаётган “Нуронийлар масканлари” биз, кексаларни беҳад қувонтираяпти.\nБиргина ўзим фаолият юритаётган маҳалла мисолида фикр юритадиган бўлсак, йиғинимизда ижтимоий кўмакка муҳтож, боқувчиси йўқ инсонлар, ёлғиз кекса ва ногиронлиги бўлган шахслар, уруш ҳамда меҳнат фахрийларини ижтимоий қўллаб-қувватлаш борасида кўламли ишлар олиб борилмоқда. Жорий йилнинг шу кунига қадар ижтимоий ҳимояга муҳтож 3 та оиланинг уйи таъмирдан чиқарилди, 8 нафар ногиронлиги бўлган шахсга моддий ёрдам кўрсатилди, 15 нафар нуронийнинг саломатлигини тиклаши учун санаторийларга йўлланма олиб берилди.\nМаърузада белгиланган устувор йўналишлар бўйича аҳоли ўртасида тарғибот тадбирларини ўтказиш режасини тузиб олдик. Биз, албатта, маҳалламизда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлаш борасидаги саъй-ҳаракатимиз билан Ватанимиз тараққиётига ўз ҳиссамизни қўшамиз.\nЗокир ХУДОЙШУКУРОВ ёзиб олди.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Қинғирликни қонун кечирмайди\tПрезидент ҳузурида Болалар ва ёшлар ҳуқуқлари бўйича вакил (Омбудсман) институти фаолияти йўлга қўйилади »


"Кафан кийган келин. Суд очерклари" китоби, Исматулла Маманов\n…Исматулла Мамановнинг «Кафан кийган келин» деб номланган китобига айнан суд очеркларининг тўпланиши ижобий ҳол. Бунда баён этилган айрим воқеаларни сиз эшитган бўлишингиз мумкин. Чунки жиноятга оид воқеалар тез тарқайди, ҳатто миш-мишлар билан бойитилади. Исматулла Маманов китобдаги суд очеркларида фақат жиноятлар баёнини бермайди. Бундай баёнларни газеталарда кўп ўқиймиз. Танишамиз-у, унутамиз. Исматулла асарларида масалага ўзгача ёндашади. Ёзувчи жиноятларнинг руҳий оламини тадқиқ этади. Жиноятчини бу ёмонлик кўчасига қандай куч бошлаганини кўрсатишга ҳаракат қилади. Таъбир жоиз бўлса, «қозон» қаерда, қандай ҳолда турганини кўрсатади. Суд очеркларини ўқиган китобхон жиноят оламининг кўринишлари билан танишади, қораси юқмаслиги учун бу «қозон»дан нари юришга ҳаракат қилади…\nҚилич дамидаги сўз (Сўзбоши) ........................................................ 3\nҚуримаган дока рўмол........................................................................ 52\nҚарздан чиққан қотиллик...................................................................57\nЁлғизлик фожиаси............................................................................... 64\nЁнғоқфуруш қотил............................................................................... 82\nҲомиладор аёл қисмати......................................................................91\nҚази бўлган тулпорлар....................................................................... 99\nЙўқол(ма)ган узук............................................................................... 111\nБекорчи ўғрилар.................................................................................. 128\nОтага санчилган тиғ.............................................................................132\nУрф-одат ниқобидаги жиноят............................................................135\nКафан кийган келин.............................................................................138\nБаднафс босқинчилар......................................................................... 147\nРашк қурбони........................................................................................ 151\nҚишлоқ дўконидаги ўғирлик.............................................................. 154\nОна-бола фирибгарлар........................................................................ 165\nСувда оққан қизалоқ............................................................................183\nСўқир кўзнинг очилиши.....................................................................189\nИблис малайлари................................................................................. 195\nКелиним келин олди\nХўп бўлади, келинпошшо\nКенг уйнинг келинчаги ёки ўзбек халқ матал ва иборалари энциклопедияси\nБеклар ва бекажонлар


Электр ва газ узилиши учун жавобгарлик кескинлашади\nЎзбекистонда газ ва электр таъминотидаги узилишлар оқибатида бу йил жуда кўп кичик корхоналар ўз фаолиятларини вақтинчалик тўхтатишга мажбур бўлди.\nЎзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси электр ва газ таъминоти корхоналари мансабдорларининг масъулиятини оширишга қаратилган қонун лойиҳасини маъқуллади. Янги қонунга кўра, электр ва газ таъминотидаги узилиш сабабли ишлаб чиқариш мажбурий тўхтаб қолган ҳолларда хизмат кўрсатувчи корхона тадбиркорга кўрилган зарарни қоплаб бериши зарур.\nПарламент қуйи палатаси матбуот хизматига кўра, мазкур қонун тадбиркорларнинг ишлаб чиқариш фаолиятида энергия узлуксизлигини таъминлашга қаратилган.\nЖорий йилнинг 16 февралида Қонунчилик палатасида қабул қилинган ушбу қонун маъқуллаш учун Сенатга юборилган.\nШунингдек, электр энергияси ва газ билан таъминлаш корхоналари мансабдор шахсларнинг шартнома мажбуриятларини бажармаганлик учун масъулиятини кучайтиришга қаратилган “Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 477-моддасига ўзгартиш киритиш тўғрисида”ги қонун лойиҳаси кўриб чиқилди.\nЯнги қонунга кўра, хизматлар кўрсатиш асоссиз тўхтатиб қўйилганлиги оқибатида ишлаб чиқариш мажбурий тўхтаб қолиши туфайли кўрилган зарар ва олинмай қолган фойдани компенсация қилиш назарда тутилмоқда.\nБироқ, Озодлик суҳбатлашган газ таъминоти идоралари вакиллари бундай узилишлар ҳақида тадбиркорлар ўз вақтида огоҳлантирилганлиги, бу узилишлар таъминотчиларга боғлиқ эмаслигини айтмоқдалар.\nСамарқанд вилоятининг Челак тумани “Газтаъминот” идораси бошлиғи Олимжон Аббосовнинг айтишича, таъминотчи билан истеъмолчи ўртасидаги шартномада ҳамма ҳолат кўрсатилган:\n- Профилактика ишлари бўлади, ёки авария бўлиши мумкинлиги ҳақида олдиндан огоҳлантирилади. Таъминот қийин бўлган жойлар билан эса шартнома тузилмайди. Бироқ ўзимизга ҳам боғлиқ бўлмаган ҳолатлар бор-да. Масалан, белгиланган лимит, белгиланган фонд борда. Лекин асоссиз тўхтатиб қўйилса, таъминотчи жавоб беради, у пунктларнинг ҳаммаси шартномада бор,- дейди Олимжон Аббосов.\nХавфсизлик нуқтаи назаридан исми сир қолишини сўраган самарқандлик тадбиркор ҳам, унга тегишли бир неча кичик ишлаб чиқариш корхоналари электр энергияси бўйича шартнома шартлари бажарилмагани боис бир неча ойдан буён ишсиз турганини айтди. Тадбиркор аслида бу яхши қонун таъкидлар айтар экан, бироқ бу қонуннинг ҳам Ўзбекистонда ишламаётган юзлаб қонунлар қаторидан жой олишига шубҳаси йўқлигини айтади:\n- Шартнома жуда чиройли ёзилган. Лекин бу шартлар бажарилмайди, ҳокимга борасизми, прокуроргами ё судгами, фарқи йўқ, шунчаки вақтингиз, пулингиз кетади, асабингиз бузилади, лекин ҳеч нарса ўзгармайди. Бу қонун ҳам Ўзбекистондаги бошқа қонунларга ўхшаб қоғозда қолиб кетади,- дейди самарқандлик тадбиркор.


02 декабр 2020, Тошкент вақти: 21:34\nГрузия президенти Михаил Саакашвили ўз сиёсий рақибини ўлдириш тўғрисида буйруқ бергани ҳақида икки ой олдин телевидение орқали баёнот берганидан бери И.Окруашвили матбуот саҳифаларидаги бош мақолалар қаҳрамони бўлиб келмоқда.\nБу иддаодан кейин И.Окруашвили коррупцияга алоқадорликда айбланиб тезда қўлга олинган эди. Сал ўтиб у олти миллион доллар гаров пули эвазига озодликка чиққан ва Германияга кетишга рухсат олганди.\nГермания расмийлари И.Окруашвилини 27 ноябрь куни Берлиндаги меҳмонхонада қўлга олди. Берлин шаҳри прокуратураси матбуот вакили Михаэл Грунвальд бу маълумотни тасдиқлади.\n“Окруашвили Грузия ҳукуматининг Интерпол орқали тарқатилган сўровига мувофиқ ушланди. Грузия Европанинг “Экстрадиция ҳақида”ги конвенциясига қўшилган. Шу боис, Грузия келишувда назарда тутилган ҳуқуқларидан фойдалана олади”, – деди прокуратура вакили.\nИ.Окруашвили коррупция, ноқонуний топилган маблағни қонунийлаштириш, лавозимини суиистеъмол қилиш каби ўзига қўйилган аввалги айбловлар бўйича Грузия прокуратурасига келиши кераклиги ҳақида суд 14 ноябрда чиқарган қарори юзасидан ушланган бўлиши мумкинлиги айтилмоқда.\nБерлинда Грузиянинг яна бир собиқ расмийси Иасон Чихладзе ҳам қўлга олинди. И.Чихладзе И.Окруашвили мудофаа вазири бўлган пайтда вазирликнинг раҳбарларидан бири эди.\nМ.Грунвальднинг билдиришича, энди Германия расмийлари Грузия ҳукумати И.Окруашвилига қўйган айбловларни кўриб чиқиб, кейин уни экстрадиция қилиш ёки қилмаслик ҳақида қарор чиқаради. Грузия ҳукумати керакли ҳужжатларни 40 кун ичида Германия расмийларига тақдим этиши керак бўлади.\nИ.Окруашвилининг грузиялик адвокати Эка Беселиа ўз мижози сиёсий сабабларга кўра таъқиб қилинаётганини исботловчи далилларга эга эканини таъкидлади.\n“Шуни айтиш муҳимки, мен И.Окруашвилининг ушланиши сабаби унинг жиноятга алоқадорлиги эмас, балки сиёсий эканини исботловчи ҳужжатларга эгаман. Мен бу ҳужжатларни ҳозир унинг манфаатларини ҳимоя қилаётган Германиядаги адвокатларга тақдим этишга тайёрман”, – деди И.Окруашвилининг грузиялик адвокати.\nЭка Беселиа германиялик адвокат билан учрашганини ҳам маълум қилди.


Ўзбекистонда “Хотин-қизларни тазйиқлар ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги қонун қабул қилинадими? - zarnews.uz\nБу масала эртага ўтказилиши белгиланган Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг 21-ялпи мажлисида аниқ бўлади. Мажлис кун тартибига “Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги ҳамда “Хотин-қизларни тазйиқлар ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги қонунларнинг лойиҳалари муҳокама қилиниши режалаштирилган.\nМазкур қонунлар, аввало, жамиятда аёлларнинг мавқеини oшириш, уларнинг давлат ва жамият қурилишида фаoл иштирoкини таъминлаш, oилани мустаҳкамлаш, шунингдек, ҳар томонлама соғлом фарзандларни вояга етказишга қаратилганлиги билан ҳам аҳамиятлидир.\nЎзбекистoнда кучли фуқарoлик жамияти қурилиши, ҳуқуқий демoкратик давлат сифатида шаклланишида аёлларнинг ижтимoий-сиёсий фаoллигини oшириш энг муҳим oмилдир. Бироқ, шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, давлат бошқарувида аёлларнинг салмоғи етарли эмас. Бу эса ўз навбатида салоҳиятли аёлларнинг етарли эмаслигидан эмас, балки уларнинг орасида оиладаги муҳитдан ўзини кўрсата олмаётганидандир. Хотин-қизларга барча шарт-шароитлар яратилган бир пайтда фаол ва ташаббускор аёллар ўз ўрнига эга бўлишлари лозим деб биламиз.\nЯна бир муҳим масала, минг афсуслар бўлсинким, бу хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликларнинг учраб туришидир. Амалиётда ҳақиқатан мазкур ҳолатларнинг гувоҳи бўлмоқдаман. Бунинг энг асосий сабаблари оилада тарбияга ва маънавиятга эътиборсизлик, ишсизлик каби омилларга жуда боғлиқ эканлигини кузатдим.\nХусусан, Самарқанд вилоятида бугунги кунда 600 тадан ортиқ оилада оила бошлиқлари бўла туриб, ичкиликка берилиш оқибатида турмуш ўртоғи ва болаларига зўровонлик ва тазйиқ ўтказаётган эркакларнинг борлиги жуда ачинарли. Бундай ҳолатларни олдини олишнинг қонун нормалари билан мустаҳкамланиши ва аниқ жазо чораларининг қўлланилиши жуда муҳим аҳамиятга эга.\nЧунки, оила халқнинг қадриятлари, урф-одатларини ўзида синовдан ўтказадиган муқаддас маскан бўлиб, яхшиларини ўз бағрида асраб-авайлаб, келажак авлодларига етказади. Бугунги муқаддас ўзбек оиласи ўзининг чуқур маънавий-иқтисодий пойдеворига эга. Биз бу пойдеворни янада мустаҳкамлаш чора-тадбирларини кўришимиз лозим. Маънавиятсизлик, бефарқлик, масъулиятсизлик ва бузғунчилик каби разолатлардан ёшларимизни асраб, миллий, олтин қадриятларимизга асосланган анъаналаримизни, урф-одатларимизни, маънавий меросимизни улар қалбига жо қилишимиз даркор. Токи, бундай дурдона қадриятларимиз келажак авлодларимиз ҳаётининг ҳам машъала чироғи бўлиб қолсин.


Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотлар доирасида аҳолини бюджет маблағларини тақсимлаш жараёнига жалб этиш ҳамда аҳоли ва маҳаллий ҳокимият органлари ўртасида конструктив мулоқот ўрнатиш ва очиқ майдончаларни ташкил этиш орқали уларнинг фуқаролик жамияти ҳаётидаги иштирокини фаоллаштиришга жиддий эътибор қаратилмоқда.\nТашаббусли бюджетлаштириш бевосита давлат молия тизими билан боғланган ва шу билан бир қаторда ҳудудий давлат молия сиёсатининг объектига айланган.\nБу фуқаролар манфаати ва жамоатчилик назоратининг таъсирчан механизмлари асосида бюджет маблағларидан самарали фойдаланиш воситасидир.\nАҳоли Open budget.uz платформаси орқали маҳалласи, аҳоли пункти ва туманидаги у ёки бу ижтимоий муаммони ҳал этиш бўйича ўз таклифларини фаол билдирмоқда. Масалан, бу инфратузилмаларни яхшилаш, ичимлик суви билан таъминлаш, кўчаларга ёритиш қурилмаларини ўрнатиш ва таъмирлаш, мактабларни таъмирлаш ва жиҳозлаш, болалар майдончалари ва спорт майдончалари, истироҳат боғларини қуриш, экологик вазиятни яхшилаш ва ҳоказолар бўйича таклифлар бўлиши мумкин.\nҚуйида ташаббусли бюджетлаштириш лойиҳаларини амалга ошириш, шунингдек, Ўзбекистонда фуқароларни лойиҳаларни таклиф этиш, танлаш ва амалга ошириш жараёнига жалб қилиш бўйича кейинги қадамларнинг ўзига хос хусусиятлари очиб берилган.\nТашаббусли бюджетлаштириш тушунчаси ва унинг моҳияти. Ташаббусли бюджетлаштириш (кўпинча ижтимоий бюджет) бу бюджет харажатлари сметасини шакллантириш, уларни муҳим ижтимоий муаммоларни ҳал этишга йўналтириш имконини берувчи молиявий воситадир. У ўзида ҳудуд, туман, шаҳар, маҳалла аҳолисининг асосий эҳтиёжлари ва ҳоҳиш иродасини акс эттиради.\nБунда маҳалла аҳолисининг бюджет маблағлари маълум бир қисмининг сарфланиши бўйича ташаббусларни илгари суриш орқали маҳаллий ўз-ўзини бошқариш жараёнида бевосита иштирок этиши кўзда тутилади.\nМаҳаллий бюджет ташаббуслари учун овоз бериш доирасида ижтимоий масалаларни ҳал этишнинг мазкур механизми (ижтимоий жиҳатдан аҳамиятга молик лойиҳаларни илгари суриш, кейинчалик лойиҳаларнинг амалга оширилишини назорат қилиб бориш) фуқароларга бюджет маблағларини тақсимлаш жараёнида иштирок этиш ва устувор йўналишларни аниқлаш ва маблағларни ижтимоий жиҳатдан муҳим муаммоларни ҳал этишга йўналтириш имконини беради.\nДунё тажрибаси. Сўнгги ўн йилликларда жаҳон амалиётида ҳам ташаббусли бюджетлаштиришга қизиқиш сезиларли даражада ошди. Жаҳон амалиётида қўлланилаётган ташаббусли бюджетлаштиришнинг асосий турларига қуйидагилар киради:\n1)партисипатор (иштирокчи) бюджетлаштириш (participatory budgeting),\nёки “Порту-Алегри модели” (Бразилия, ташаббусли бюджетлаштириш тарихидаги биринчи йирик тажриба, 1989 йил).\n2)Ижтимоий инвестиция фондлари (Social investment Fund, SIF), уларда молиявий лойиҳалар танлов асосида тақсимланади.\n3)Маҳаллий жамоаларнинг кучи ёрдамида амалга ошириладиган тараққиёт лойиҳалари (Community Driven Development, CDD) объектив мезонлар бўйича донорлар (ЖБ, БМТ агентликлари)\nтомонидан тақсимланади; ҳамжамият (Community Led Local Development, CLLD) бошқаруви остидаги маҳаллий тараққиёт лойиҳалари\n– Европа Иттифоқи агентликлари.\n4)Аралаш амалиётлар (мисол: Қишлоқ тараққиёти лойиҳаси, Қирғизистон. ЖБ).\nТашаббусли бюджет лойиҳалари бутун дунё бўйича кенг тарқалган. Бразилия (Порту-Алегри)да амалга оширилган лойиҳа дастлабки лойиҳалардан бири бўлди. Шундан сўнг бу амалиёт Лотин Америкаси, Осиё, Африка, Шимолий Америкада (1-расм) қўлланила бошланди. 2005 йилга келиб, у дунёнинг 40 дан ортиқ мамлакатига тарқалди.\nЕвропада партисипатор бюджетлаштириш 2001 йилда Италия, Испания ва Франциядаги маҳаллий ўз-ўзини бошқариш органлари томонидан татбиқ этилди. Европада Лиссабон (2008 йил) шаҳар миқёсида электрон овоз бериш асосида партисипатор бюджетлаштириш механизми татбиқ этилган биринчи пойтахт бўлди. 2019 йилда эса барқарор тараққиётни молиялаштириштириш учун “яшил” партисипатор бюджетлаштириш татбиқ қилинди.\nАҚШда ташаббусли бюджетлаштиришнинг бюджет очиқлиги сиёсатига тўлиқ интеграциялашуви 2013-2015 йилларда рўй берди. (Тажриба 2009 йилда Чикагода, 2011 йилда\nэса Нью-Йоркда бошланди).\nТашаббусли бюджетлаштириш соҳасида Хитой, қолаверса дунёдаги энг катта тажриба Чэнду шаҳрида амалга оширилди. Бунда инфратузилмалар, шунингдек, қишлоқ хўжалиги, бизнес ва маданиятни ривожлантириш бўйича 50 мингта лойиҳа қабул қилинди.\nМалавидаги сифатли асосий билимлар учун Фуқаролик жамияти коалицияси ташаббусли бюджетлаштириш доирасида лойиҳалар мониторинги бўйича жамоатчилик саъй-ҳаракатларига яхши мисол бўла олади. У мактаб бюджетини мониторинг қилиш натижаларига оид маълумотларни тўплайди, давлат мактабларида ёмон хизмат кўрсатилаётган активларни аниқлайди, бюджет маблағларининг тақдим этилиши ва улардан фойдаланиш муддатларини шарҳлайди.\nФилиппинда аҳоли йўл инфратузилмаларини қуриш бўйича ижтимоий лойиҳаларни бошқаришда иштирок эта бошлади ва ҳисоботлардаги номувофиқликларни аниқлади ҳамда шу тариқа лойиҳа учун ажратилган маблағлардан мақсадли фойдаланилишини таъминлади.\nХалқаро тажрибадан келиб чиққан ҳолда ташаббусли бюджетлаштириш ҳукумат фаолиятининг муҳим йўналиши эканлиги ва давлатнинг марказий ҳамда ҳудудий даражадаги ижтимоий-иқтисодий ривожланиш дастурлари таркибига киритилганини қайд этиш мумкин.\nЎзбекистонда ташаббусли бюджетлаштиришни татбиқ этишнинг қонуний асослари.\nЎзбекистонда ташаббусли бюджетлаштириш воситалари 2019 йилдан\nтатбиқ этилмоқда. Бюджет маблағларини тақсимлашда фуқароларнинг иштирок этиш механизми туман (шаҳар) бюджетларидаги қўшимча даромаднинг бир қисмини жамоатчилик фикри асосида шакллантирилган тадбирларни молиялаштириш учун йўналтиришни кўзда тутади. 2021 йилда фуқароларнинг ташаббуслари учун ажратиладиган ушбу маблағ манбалари сезиларли даражада кенгайтирилди ва қўшимча даромадларнинг 10 фоизидан 30 фоизига етказилди. 2022 йилдан бошлаб барча туманлар (шаҳарлар)да ушбу мақсадлар учун тасдиқланган маҳаллий бюджетлар харажатининг 5 фоизи йўналтирилмоқда.\nМолиялаштириш ҳажмининг кенгайиши ҳисобга олинган ҳолда, фуқаролик ташаббуслари лойиҳалари бўйича таклифларни илгари суриш, танлаш, умумий овоз бериш механизми ва босқичлари ҳам қайта кўриб чиқилди.\n2022 йилнинг 1 январидан “Очиқ бюджет” ахборот портали орқали “Менинг йўлим” лойиҳаси доирасида жамоатчилик фикридан келиб чиққан ҳолда маҳаллий ички йўлларни таъмирлаш учун ажратиладиган маблағларнинг 50 фоизини туман ва шаҳар бюджетларининг параметрларида ички йўлларни таъмирлаш учун йўналтириш тартибини белгиланди.\nБюджет жараёнининг очиқлигини таъминлаш мақсадида туман ва шаҳар ҳокимликлари ҳар чоракда, чоракдан кейинги ойнинг 25-санасигача бўлган муддатда ўз веб-сайтлари ва “Очиқ бюджет” ахборот порталига жамоатчилик фикри асосида шакллантирилган тадбирларни молиялаштириш тўғрисидаги маълумотларни жойлаштиради. Бундан ташқари, ҳокимлар ҳар чорак якунида Олий Мажлис Сенатида лойиҳаларнинг амалга оширилиши юзасидан ҳисобот беради. Улар ҳар ойнинг охирида, кейинги ойнинг 10-кунига қадар жамоатчилик фикри асосида шакллантирилган лойиҳаларни молиялаштириш ва амалга ошириш тўғрисидаги ҳисоботларини оммавий ахборот воситалари иштирокида эълон қилишлари шарт.\nҲар бир маҳалла ва овулда ташкил этиладиган ихчам гуруҳлар ҳамда “Ташаббускорлар бурчаги” “Очиқ бюджет” ахборот порталида таклифлар киритиш ва овоз бериш жараёнида кўмаклашади. Бундан ташқари, “Бюджет элчилари” танлови доирасида фаол фуқароларнинг мукофотланиши, шунингдек, фуқароларни ташаббусли бюджетлаштириш жараёнига жалб этиш даражаси бўйича ҳудудлар рейтингининг тузилиши ва унинг “Очиқ бюджет” ахборот порталига мунтазам жойлаштириб борилиши фуқаролар учун ўзига хос рағбат бўлиши мумкин.\nТатбиқ этиш натижалари. 2021 йилда ташаббусли бюджетлаштириш лойиҳаси бўйича 1600 дан ортиқ лойиҳани молиялаштириш учун 407,1 миллиард сўм миқдорида маблағ ажратилди. Фуқаролардан энг кўп таклиф ички йўлларни таъмирлаш (408), таълим муассасалари (367), ичимлик суви таъминоти, канализация ва суғориш тизимларини қуриш (131), кўчаларни ёритиш (115) бўйича келиб тушди.\n2022 йилнинг февраль-март ойларида фуқароларнинг ташаббусли бюджет платформасидаги фаол иштироки жараёнида 69,7 мингдан ортиқ таклиф олинди.\nУларнинг катта қисми ички йўлларни таъмирлаш ёки қуриш – 17,2 минг (барча ташаббусларнинг 25 фоизи), мактаблар – 10,1 минг (15 фоиз), мактабгача таълим муассасалари – 4,4 минг (6 фоиз) ҳақида эканлиги маълум бўлди. Фуқаролар, шунингдек, ёритиш тизимларини таъмирлаш ёки ўрнатиш, ичимлик суви билан таъминлаш, болалар майдончалари, маҳалла биноларини таъмирлаш, газ ва электр таъминоти ҳамда бошқа масалаларда ўз таклифларини билдирди. (2-расм)).\n2022 йилнинг биринчи ярми учун овоз бериш натижаларига кўра, 2022 йилнинг 1 апрелигача бир ой мобайнида 6,7 миллион ҳамюртимиз ташаббусли бюджетнинг 40,2 мингта лойиҳаси бўйича овоз берган. Пировардида 2215 та лойиҳага энг кўп овоз берилган. Уларни молиялаштириш учун биринчи босқичда 1,11 триллион сўм маблағ ажратилди. (3-расм).\nИккинчи босқичда «Очиқ бюджет» порталида ташаббусли бюджет доирасидаги оавоз бериш жараёнида 2 мингдан ортиқ овоз олган 139 та лойиҳани молиялаштириш учун 85,4 миллиард сўм қўшимча тарзда йўналтирилди.\nМолиялаштириш тармоқлар бўйича қуйидагича тақсимланди:\n•76 та умумтаълим мактабини жорий таъмирлаш ва жиҳозлаш;\n•23 та маҳаллада ичимлик суви таъминоти тизимини яхшилаш;\n•13 та мактабгача таълим муассасасини таъмирлаш ва жиҳозлаш;\n•5 та соғлиқни сақлаш муассасасини таъмирлаш ва жиҳозлаш;\n•ва бошқа тадбирлар.\nИкки босқич якунларига кўра, умумий овозларнинг 4871 мингдан ортиғи (72,5 фоизи) фуқаролар томонидан ғолиб деб топилган лойиҳалар учун берилгани ойдинлашди.\nТашаббусли бюджетлаштириш лойиҳаларини амалга оширишни кенгайтириш йўналишлари. Давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, ҳудуд, туман ва маҳаллаларнинг маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари даражасида :\nа) ҳудудлар ва маҳаллий ўзини-ўзи идора қилиш органларини ривожлантириш стратегиялари ва дастурларининг самарадорлик кўрсаткичларига фуқароларнинг ташаббусли бюджетлаштириш доирасида бюджет масалалари, лойиҳаларнинг амалга оширилишини муҳокама қилишдаги иштирокига оид кўрсаткичларни киритиш;\nб) ҳокимликлар даражасида аҳолининг маҳаллий ўзини-ўзи идора қилиш органлари ва бюджет жараёнларига жалб қилинишини фаоллаштириш, жамоатчилик назоратининг амалга оширишга энг яхши амалиётни жорий этиш бўйича ишлар;\nв) давлат дастурлари, устувор аҳамиятга эга лойиҳаларни тайёрлаш ва амалга оширишда ташаббусли бюджетлаштириш методологияси доирасида ижтимоий талаб ва эҳтиёжлар рўйхатини кенгайтириш.\n2022 йилда ташаббусли бюджетлаштириш лойиҳаларини амалга ошириш натижаларидан келиб чиқиб, маҳаллий бюджетларнинг тасдиқланган харажатларини 10 фоизгача ошириш мақсадга мувофиқ. Фуқаролик жамияти вакиллари иштирокида тегишли лойиҳаларнинг амалга оширилишини мониторинг қилиш тартибини ишлаб чиқиш, аҳоли фаровонлигини ошириш борасидаги мақсад ва вазифаларни муваффақиятли амалга ошираётган маҳаллалар ва ҳоким ўринбосарларини рағбатлантириш ва қўллаб-қувватлаш зарур.\nХулоса. Кейинги йилларда ижро этувчи ҳокимият органлари масъулиятини кучайтириш, маҳаллий Кенгашларнинг ролини ошириш, барча даражалардаги муҳокама ва қарорларни қабул қилиш жараёнларига фуқароларни кенг жалб этиш жиддий эътибор қаратилмоқда.\nҲудудларда ташаббусли бюджетлаштириш аҳоли ва маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш органлари учун қайси жиҳатлари билан фойдали бўлиши мумкин? Ташаббусли бюджетлаштириш бу\nфақат фуқаролик жамияти раҳбарлигида бюджет маблағлари қандай сарфланаётганини мониторинг қилишнинг молиявий воситаси эмас. Унга, шунингдек, маҳаллий аҳамиятга молик ижтимоий масалаларни ҳал этишда ўзининг яхши жиҳатларини намоён эта олган механизм,\nижтимоий ҳодиса сифатида ҳам эътибор кучаймоқда.\nБюджет маблағларидан фойдаланишнинг жамоатчилик томонидан назорат қилиниши\nҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш лойиҳаларини ишлаб чиқиш жараёнининг шаффофлиги ва самарадорлигини оширишга қаратилган.\nФуқаролардан келиб тушувчи мурожаатлар орқали аҳолини ташаббусли бюджетлаштириш жараёнига жалб этишнинг махсус механизми ҳудудлардаги ижтимоий муаммоларни ҳал этиш воситаси бўлиб хизмат қилади. Фуқаролар инфратузилмаларни яхшилаш, йўлларни қуриш, мактабларни таъмирлаш ва жиҳозлаш ҳамда бошқа ташаббусли лойиҳаларга овоз бериш орқали маҳаллий бюджетнинг бир қисмини тақсимлашда иштирок этиши мумкин.\nТашаббусли бюджет жараёнларида иштирок этиш «Openbudget.uz» ахборот портали орқали амалга оширилади . Овоз бериш натижаларига кўра, ҳар бир ҳудудда ўтказилган овоз беришда ғолиб бўлган таклифлар туман ва шаҳарлар даражасидаги Фуқаролик ташаббуслари жамғармаси маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.\nШундай қилиб, ижтимоий бюджетлаштиришни у орқали жамиятнинг устувор мақсадлари давлат сиёсатини ишлаб чиқиш, айниқса давлат бюджетида ўз аксини яхшироқ топадиган жараён, дейиш мумкин. Бу эса ижтимоий-иқтисодий соҳалар, шунингдек, бошқарувда яхши натижа беради.\nПМТИ лойиҳа раҳбари


ИнтерФУТБОЛ :: Рўзимбой Аҳмедов: «Фаолиятимни тугатишни ўйлагандим»\nРўзимбой Аҳмедов: «Фаолиятимни тугатишни ўйлагандим»\nЧиройли ўйинлари билан айниқса, водийлик мухлислар меҳрини қозонган хоразмлик ҳужумчи Рўзимбой Аҳмедов мавсумлар оралиғидаги трансферлар даврида амалга оширилган келишувлар рўйхатида кўрингани йўқ. Шунданми, айримлар уни янги мавсумда ҳам аввалги клуби - «Андижон» сафида кўришни ўйлашди. Бироқ карантин давригача ўтказилган Суперлиганинг 3та тур ўйинида ҳам Аҳмедов жамоанинг ҳаттоки, қайдномасига ҳам кирмади. Хуллас, вазиятга ойдинлик киритиш мақсадида яқинда футболчининг ўзи билан алоқага чиқдик.\n- Рўзимбой, мавсум бошланганидан буён ҳеч қайси жамоада кўриниш берганингиз йўқ. Айримлар бу йил ҳам «Андижон»да тўп суришингизни тахмин қилганди, бироқ...\n- Ҳа, «Андижон»дан кетганман. Ўтган мавсум якунида клуб билан тузган шартномам муддати тугади ва келишувни узайтирмадик. Мавсум арафасида бирор клуб йиғинида қатнашишимга эса саломатлигимга боғлиқ айрим муаммолар йўл қўймади. Батафсилроқ тушунтирсам, аввалги йил охирида ички аъзо хасталиги туфайли жарроҳлик амалиётини бошдан ўтказишимга тўғри келди. Барчаси ортда қолиб, аста-секин индивидуал машғулотларга киришганимда, яна бир бошқа дард безовта қилиб, операция столига қайта ётишдан ўзга чора тополмадим. Иккинчи жарроҳлик амалиётидан кейин шҳифокорлар машғулотларга камида 3 ойдан сўнг қайтишим мумкинлигини айтишди. Шу аснода қайсидир жамоа билан шартнома тузишга улгурмадим. Яширмайман, шунда ҳам бир-икки клубдан аниқ таклиф олдим, фақат саломатлигимни ўйлаб, уларга узримни айтдим. Худога шукр, ҳозир аҳволим анча яхши. Айни пайт Суперлигада ишлайдиган тажрибали мураббийлар кўрсатмаларига асосан, мустақил равишда шуғулланяпман, маълум даражада юкламалар олиб, организмимни тайёрлаяпман. Албатта, иккинчи даврадан эътиборан фаолиятимни Суперлига жамоаларидан бирида тиклаш ниятим бор. Насиб қилса, албатта.\n- Кетма-кет жарроҳлик амалиётларидан кейин миянгизда футболдаги келажагингиз ҳақида қандай ўйлар чарх урди?\n- Очиғи, орада маълум вақт фаолиятимни якунлаб қўя қолиш ҳақида ҳам ўйладим. Ҳар ҳолда, қўрқув йўқ эмасди. Бинобарин, шифохонада даволанган вақт оғриқ таъсиридами, саломатлигим учун барчасидан воз кечиб юборгим келди. Чунки операциядан кейин юриш, ўтириш, овқатланиш - кўп нарса мутлақо ўзгариб кетди. Шукрки, энди ҳаммаси жойида.\n- Аслини олганда, «Мўминжонов воқеаси»дан кейин омма эътиборига кўп тушмадингиз. Айтингчи, барчаси ўша даврдаёқ ҳал бўлдими ёки ҳозир ҳам қандайдир муаммо бор?\n- Йўқ, бу масала ўша пайтда атрофлича ўрганилиб, тўғри қарор қабул қилинди ва ҳар ким қилмишига яраша жазо олди. Бўлди, тамом. Шундан кейин Мўминжонов билан қайта гаплашмадик, кўришмадик ҳам. Ўтган ишларга салавот, уларни қайта қўзғашдан маъно йўқ. Умуман олганда, ҳозир бу борада қандайдир муаммо ҳам йўқ. Омма эътиборидан четда қолганим сабаби эса бошқа - буни ўзим хоҳладим. Чунки биргина исон хатоси ортидан анчагина гап-сўзлар ва можарога аралашиб қолганим яхшигина сабоқ бўлди. Бу ҳаттоки, машғулотларда ишлашимга ҳам салбий таъсир кўрсатди. Қисқаси, барчасини обдон ўйлаб кўриб, ҳеч нарсага эътибор бермасдан жимгина ўз устимда ишлаш ҳамда келажак ҳақида ўйлашни маъқул кўрдим.\n- Собиқ жамоангиз «Навбаҳор» таркибида 2018 йили бронза медалига эга чиқдингиз. Наманган клубининг ҳозирги таркибидан янада юксакроқ натижа талаб қилинмоқда. Сизнингча, «лочинлар» ҳозирги таркиб билан ўз олдиларига қўйилган вазифани бажаришга қодирмилар?\n- Бу ҳақда ҳозирдан нимадир дейиш қийин. Вазифанинг бажарилиши фақат таркиб эмас, турли омилларга боғлиқ. Масалан, «Навбаҳор» мураббийлари 2018 йили жуда яхши таркиб шакллантиришганди. Яъни жамоа сафида асосан камида 2 йил бирга ўйнаб, бир-бирларини яхши тушуниб олган йигитлар тўп суришди. Қолаверса, мавсум жамоа учун ниҳоятда омадли келди. Демоқчиманки, қандай натижа қайд этилиши аввало, таркиб сифатига боғлиқ бўлсада, бунда бошқа омиллар ўрни ҳам йўқ эмас. Мисол учун, клуб қанчалик зўр ўйнамасин, агар озгина омад етишмаса, яхши натижага эришолмайди. Лекин асос - бу таркиб, албатта. Тан олиш керак, «Навбаҳор»нинг бу йилги таркиби ҳақиқатан ҳам, анча кучли. Шунга яраша, жамоа юқори мақсадларни кўзламоқда. Қайтараман, таркиб сезиларли даражада кучайтирилди. Энди жамоадан шу мавсумнинг ўзида натижа талаб қилиш - бу раҳбариятнинг иши. Фақат таркиб деярли янгиланганини унутмаслик керак. Сафга қўшилган янги футболчиларнинг жамоа ритмига мослашиб, барқарор ўйин кўрсатишлари учун маълум вақт керак, барибир. Боз устига, коронавирус туфайли орада катта узилиш бўлди. Шуларни назарда тутиб, ҳозирдан бирор гап айтишим қийин. Яхшиси, мавсум тикланишини кутайлик, яна 3-4та тур ўйинларини кўрайлик. Эҳтимол, шунда дастлабки хулосалар юзага чиқар...\n- Суперлига клубларига жалб этилаётган легионер ҳужумчилар савияси ҳақида қандай фикрдасиз? Улар чиндан ҳам, маҳаллий футболчиларга ўрнак бўла оладиган даражада кучлимилар?\n- Бу борада вазиятга реал қараш керак - тан олайлик, бугунги кунда савияси юқори ҳужумчиларни олиб келиш катта пул талаб қилади. Шундай экан, Суперлиганинг аксарият иштирокчилари таркибни ҳар томонлама муносиб легионер билан тўлдиришга қийланишади. Тўғри, ўз олдига катта мақсадларни қўйган клублар нисбатан кучли легионерлар билан шартнома тузишга имкон топмоқда. Шахсан мен яққол ажралиб турган савияли легионер ҳужумчи сифатида «Пахтакор»даги биргина Драган Черанни эътироф этишим мумкин. У «Насаф»да ўйнаган вақтдаёқ маҳаллий ҳужумчилардан бир бош устун эканлигини амалда исботлаган ва бу ишни энди «Пахтакор»да ҳам давом эттирмоқда. Черанга тандем ёки рақобатчи сифатида олиб келинган Дердийок ҳақида эса ҳозирча ҳеч ким аниқ фикр билдиролмаса керак. Ҳа, у кучли лигаларда ўйнаган, тажрибасига шубҳа йўқ. Лекин клубларимизга бундай ҳужумчилар кўп келишган ва ҳаммалари ҳам ўзларини кўрсатолмаганлар. Эҳтимол, бу маҳаллий футболга кўниколмаслик билан боғлиқдир. Очиғини айтиш керак, чемпионатимизда икки-уч мавсум бир маромда ўйин намойиш қилиш унча-мунча легионер қўлидан келмайди. Черан эса буни уддаламоқда. Умид қиламизки, яқин йилларда ўзимиздан ҳам Черан савиясига тенг ҳужумчилар етишиб чиқишади.\n- Табиийки, еврофутболга бефарқ қарамасангиз керак. Сизнингча, айни пайт «кўҳна қитъа»да қайси миллий лига рейтинги баландроқ?\n- Осон савол - албатта, Англия Премьер Лигаси олдинда. Эҳтимол, айримлар Испания Ла Лигасини 1-ўринга қўяр, бироқ мазкур чемпионатда ғолиблик учун асосан 2 ёки 3та жамоа кураш олиб боради. Қолган иштирокчилар савияси эса нисбатан паст. АПЛда аксинча: 20-жамоа ҳам чемпионлик учун даъвогар 5-6та етакчига ҳар томонлама қийинчилик туғдира олади. Ҳар ҳолда, Англияда деярли ҳар бир ўйин ўзгача жозиба ва кураш остида кечади.\n- Энди айтингчи, умидли ҳужумчимиз Элдор Шомуродов кучли лигалардан қай бирида ўйнаб кетиши мумкин?\n- Тўғриси, олдиндан тахмин қилиш ноўрин. Эшитишимча, Элдорга Германия клубларидан жиддий қизиқиш бор экан. Менимча, ҳозирги ҳолатда футболчимиз учун айнан Бундеслига энг яхши вариант саналади. Чунки Германияда иқтидорли йигитларни қадрлашади. Яъни немислар истеъдодга озгина сайқал бериб, уни сотишни яхши ўзлаштиришган. Элдор агар чиндан ҳам, таклифлар олаётган бўлса, кетишга иккиланмаслиги керак. Ўйлайманки, Шомуродов Европанинг кучли биринчиликларидан бирида ўзини кўрсата олса, футболимизга эътибор кескин ошади. Демоқчиманки, Элдорнинг кучли лигада фаолият бошлаши нафақат ўзига қўшимча куч ва иштиёқ бағишлайди, балки футболимиз учун реклама вазифасини ўтайди. Фақат бирданига гранд клубларга интилиш ярамайди. Менимча, Шомуродов ҳозирги савияси билан Германия ва Франция чемпионатларининг ўртамиёна клубларида бемалол ўйнаб кетиши мумкин. Бунинг учун унда табиий иқтидор ҳам, иштиёқ ҳам бор.\n- Беларусда ўйнаётган Жасур Яхшибоев ҳақида нима дея оласиз?\n- Яхшибоевнинг Беларусда яхши старт олгани унинг янада кучли чемпионатларда муаммосиз ўйнаб кетишини англатмайди. Карантин туфайли кўплаб чемпионатлар тўхтаб қолгани боис, кўпчилик Беларусь лигаси баҳсларини кузатгани аниқ. Демакки, Яхшибоев ҳам скаутлар назарига тушган. Лекин фикримча, у кетишга шошилмаслиги керак. Яхшиси, 1-2 мавсум Беларусда тўп суриб, барқарорликка эришсин. Муҳими, Жасур ўртамиёна лигага йўл олиб, жуда тўғри йўл тутди. Ажабмас, ҳозирги клуби унинг учун еврофутбол марказига йўл очса. Қайтараман, фақат бунда шошилмаслиги керак.\n- Энди ўзингизга қайтсак, фаолиятингиз мобайнида сизда статистик кўрсаткичларни яхшилаш учун Осиёнинг нисбатан кучсизроқ чемпионатига йўл олиш фикри туғилмаганми?\n- Йўқ, асло. Бордию, энди шундай фикр туғилгудек бўлса ҳам, кеч бўлди. Насиб қилса, бу йил 33 ёшга тўламан. Бу ёғига Ўзи куч-қувват берганича миллий чемпионатимизда ўйнамоқчиман.\n- Она шаҳрингиз - Хоразмда футболга эътибор қай даражада қониқарли?\n- Ҳозир ҳаммаси яхши. Академия ишлаб турибди. U-18 жамоасининг натижалари чакки эмас. Асосий жамоа стадионининг майдони аъло даражада. Барча қулайликларга эга база ҳам бор. Умуман олганда, футбол учун шароитлар етарли. Биргина камчилик - Суперлигада жамоамиз йўқ. Насиб этса, тез орада бунга ҳам эришамиз.\n- Эшитишимизча, Хоразмда мини-майдон қурдираётган экансиз. Хўш, яна қайси юмушлар билан бандсиз?\n- Яхшими-ёмон, шунча йил футбол ўйнаб, халққа танилдим, мухлислар орттирдим. Ўзига яраша ютуқларга ҳам эришдим. Албатта, миллий футболимиз ривожига қўлдан келганича ҳисса қўшишни истайман. Хоразмда миллионлар ўйинига қизиқувчи иқтидорли ёшлар жуда кўп. Уларга имкон борича шароит яратиб бериш керак. Қолаверса, мураббийлик курсларида ўқиш учун ҳужжат топшириб қўйдим. Имкон туғилиши билан ўқишни ҳам бошлаб юбораман.\nХуршидбек ЮСУПОВ суҳбатлашди, "ИнтерФУТБОЛ" нашри


16.04.2018 20:45 0 2615\nФармонга мувофиқ Тошкент ислом университети негизида Ўзбекистон халқаро ислом академияси ташкил этилди. Ҳужжат билан ушбу академияга қуйидаги ҳуқуқлар берилди:\n— Қуръон илмлари, ҳадис, ислом ҳуқуқи, ақида, тасаввуф, ислом иқтисодиёти ва молияси, халқаро муносабатлар, хорижий тиллар (араб, форс, инглиз, рус, урду, турк ва б.) ва бошқа халқаро миқёсда эҳтиёж мавжуд бўлган соҳалар бўйича малакали кадрларни тайёрлашга, ўрта махсус, олий таълим, олий таълимдан кейинги таълим, малака ошириш босқичларида узлуксиз таълимнинг яхлит тизимини ташкил этишга ва илмий меросни чуқур тадқиқ қилиш ва асраб-авайлашга, диний ва дунёвий билим беришга ихтисослашган етакчи таълим ва илмий-тадқиқот муассасаси ҳисобланади;\n— республикадаги барча ислом таълим муассасалари фаолиятини ўқув-меъёрий ва ўқув-услубий жиҳатдан таъминлаш ҳамда мувофиқлаштиришни амалга оширади.\n— Ўзбекистон халқаро ислом академияси битирувчиларига умумтаълим мактаблари, ўрта махсус ва олий таълим муассасаларида соҳага тегишли фанлар бўйича педагогик фаолият билан шуғулланади.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистон Ислом академияси Президентнинг 2017 йил 15 декабрдаги ПҚ-3433-сонли қарорига асосан ташкил этилган эди. 2018 йил 15 январь куни эса Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган эди.\nЎзбекистон Ислом академияси давлат рўйхатидан ўтказилгани ҳақидаги гувоҳнома\nФото: Адлия вазирлигининг «Ҳуқуқи ахборот» канали\nпрезидент фармони Ислом академияси\nСиёсат 07/02, 20:35\nЖамият 30/01, 09:17\nЖамият 16/01, 18:43


Нонуштанинг янада мазали ва соғлом бўлиши учун 5 та тавсия 17-09-2021, 08:58 | Zamin.uz\n09:07 / 08.08.2021\nНонуштанинг янада мазали ва соғлом бўлиши учун 5 та тавсия\nСоғлом ва тўйимли нонушта – кунни яхши бошлашнинг энг ажойиб усули. Бу энергия ҳамда метаболизмни яхшилашга, юрак-қон томир саломатлигини сақлашга ва ҳатто қондаги қанд миқдорини барқарорлаштиришга ёрдам беради. Нонуштани янада соғлом ва мазали қилишга ёрдам берадиган баъзи маслаҳатлар билан қуйида танишиб чиқиш мумкин.\nСмузи ва бироз қаҳва\nСабзавот ёки мевали смузи нонушта учун яхши қўшимча бўлади. Сабзавот, мева, резаворларни ҳар куни истеъмол қилиш фойдали ва смузи эса уларни ёдга солувчи ажойиб усул ҳисобланади. Ва агар смузига озгина қаҳва, бир ош қошиқ мой ва бироз долчин қўшилса, жуда соғлом ва тетиклантирувчи нонушта тайёр бўлади.\nЙогурт, жўхори уни ва ҳатто қаҳвага ҳам бироз долчин қўшиш мумкин. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, долчинни мунтазам истеъмол қилиш қондаги қанд миқдорини ва ҳатто инсулин қаршилигини камайтиришга ёрдам беради. Бу, айниқса, диабет касаллиги бўлганлар учун жуда муҳимдир.\nЮқори оқсилли йогурт – мукаммал нонушта вариантидир. Агар йогурт шакарсиз бўлса. Борди-ю, шакарсиз йогурт жуда нордон туюлса, унга янги резаворларни қўшиш мумкин. Бу саломатлик учун фойдалидир.\nМутахассисларнинг айтишича, тухум клетчаткага бой бўлиб, мувозанатли диэтанинг муҳим қисми ҳисобланади. Нонушта учун энг яхши вариант – пиёз ва помидор билан қовурилган тухум, шунингдек, бироз пишлоқ. Бундан ташқари, тухум – парҳезбоп озиқ-овқат бўлиб, у узоқ вақт тўйинганлик ҳиссини беради.\n«Захира» нонушта тайёрлаб қўйинг\nКўпчилик нонушта қилмай ишга отланади, чунки вақт ёки уни пиширишга хоҳиш бўлмайди. Бунга йўл қўймаслик учун яримтайёр маҳсулотларни олдиндан музлатиб қўйиш тавсия этилади, уларни эрталаб микротўлқинли печга қўйиш кифоя. “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Ҳаёт тарзи » Нонуштанинг янада мазали ва соғлом бўлиши учун 5 та тавсия


ЎСМИР ҚИЗ\_ЎҒЛИНГИЗ ҲАҚИДА 6 ФАКТ | Суғдиёна биринчи аёллар электрон журнали\nРуҳшуносларнинг фикрича, боладаги ёмон одатлар кичиклигида эмас, айнан балоғат даври ўзгаришларида юзага келаркан. Ўсмирлар тез қарор чиқаришга мойил бўлишади. Чунки бу пайтда улардаги фикрлаш қобилияти суст бўлиб, сезги, яъни эшитиш, кўриш ва ҳис қилиш устун келади. Илгари ёқтирмаган мусиқасини тинглаши, соатлаб хаёл суриши, жиддий мавзулардаги фильмларга қизиқиш билдириши бу давр учун нормал ҳолат. Қолаверса, бола руҳиятидаги ўзгаришларни тушунишга ҳам ёрдам беради. Ўсмирлик пайти болада шаклланган дид кейинчалик ҳам сақланиб қолиши мумкин. Шу боис қизингизнинг мини юмка кийишию ўғлингизнинг тор шимларга истак билдираётганига бефарқ қараманг. 4-5 ёшли кичкинтойингизнинг «у ким», «бу нима» деган саволларига жавоб беришга эринсангиз ҳам ўсмир фарзандингизнинг мурожаатини эътиборсиз қолдирманг. Бу даврда йигит-қизлардаги ахборот алмашинув жараёни фаол бўлиб, тўғри тушунтириш бериш фикрлаш доирасининг кенгайишини таъминлайди.\nЎсмир ёшдагиларнинг 70 фоиз чиндан, 30 фоизи эса ҳавасга севишади. Бу туйғу қизларда кучлироқ бўлади, деб ўйласангиз адашасиз. Руҳшунослар севги изтироблари ўғил болаларда кўпроқ кузатилишини таъкидлашган.