Толстойдан ибратли сўзлар. – Самарқанд – Ер юзининг сайқалидир…\n22/10/2019 15/12/2019 admin\nТуркияда 2019 йили учун чиқарилган тақвимларнинг бирининг 17- октябр варағида Тостойдан инжулар каби бир материал эълон қилинган биз уни Толстойдан ибратли сўзлар деб таржима қилдик ва ўқувчиларимизга тавсия этишни лозим кўрдик.\nРуссиянинг буюк ёзувчиси Толстойнинг қуйидаги 19-та ибратли сўзларини ўқувчиларимиз ибрат олишлари учун эълон қилишни лозим топдик:\nҲеч ким бошқа бир кишини каситадиган даражада буюк эмасдир. Билгинки, сен кичик кўрган ҳар қандай бир нарса учун вақти келиб сен учун энг қимматли бўлган нарсангни тўлашинг керак бўлиши мумкин.\n2.Ҳаёт кетганни қайта келтирмайди ҳам, йўқотилган вақт(замон)ни орқага қайтармайди ҳам. Демак яшашинг керакларини ё вақтида яшайсан ёки яшай олмадим деб йиғлайсан.\nШундай хўрозлар ҳам борки, улар қичқарганлари учунгина қуёш чиқади(кун туғади) деб ҳисоблайдилар.\nИнсон боласининг қиммати бирор каср билан ифода этилса, касрнинг сурати инсоннинг кимлиги-кишилигинин кўрсатади, махражи эса, унинг хаёлидаги ўзини белгилайди. Биласизки, касрда махраж каттарган сари касрнинг қиммати камая боради.\nБузиқ пул кишининг чўнтагини тешади, бузиқ одам эса, унинг дилини тешади. Шу сабабдан уларнинг иккисини ҳам тезда харжланг!\nКишининг танасида бирор амалиёт ўтказиш учун уни ухлатиш, руҳан амалиёт ўтказиш учун эса уйғотиш керакдир.\nҲамма инсониятнинг ёмонликка қараб кетаётганини тан олади, аммо ҳеч ким ўзининг ёмонликка кетаётганини тан олмайди.\nҲамма инсониятни ўзгарди, деб ўйлайди, бироқ ҳеч ким энг аввал ўзининг ҳам ўзгариши кераклигини ўйламайди.\nБорлиги бирон нарса бермаган кишиларнинг йўқлиги ҳам ҳеч нарсани йўқотмайди.\nНималар деб шайтонга аччиғланасан? Яхшиси сен бирор дурустлик қил, шайтон аччиғлансин.\nШуни яхши билки, яшаганларинг билан эмас, балки яшатганларинг билан хотирланасан. Шуни ҳам унутмаки, нималар яшатган бўлсанг, бир кун уни сен ҳам албатта яшайсан.\nБирор аёлнинг бошига келадиганлар, уни севган одамнинг хиёнати ва уни севмаган одамнинг садоқати орасида ўзгаради.\nОдамзотини ўтирган мавқеи билан эмас, кўзлаётган мавқеи билан ўлчаш лозим.\nГўзал-чиройли бўлган севимли эмас, балки севимли бўлган гўзал ва чиройлидир.\nВақт-замон ва сабр энг кучли икки дона курашчидир.\nБахтлиликни иҳтиросларда эмас, ўз қалбингиздан изланг! Бахтлиликнинг манбаси ташқаримизда эмас, ичимиздадир.\nБирор киши оғриқни сезса, у жонлидир. Бошқа бирининг ҳам оғриғини ҳис этса, у инсондир.\nҲаёт бизни одатда тўрт ҳалот билан синайди: ҳақиқатлар билан уради; айрилиқлар билан бўлади; инсонликдан чиқаради ва сўнгра тўп билан ўзини кўрсатади.\nОдамзотининг ҳақиқий кучи унинг ўзини уриб бериишида эмас, балки чекинмасдан дик туришидадир.\n27/10/2019 admin Аллоҳ ва Унинг Расулини ҳамма нарсадан ортиқ севиш …da fikr bildirishni o'chirish\nАллоҳ ва Унинг расулига бўлган Севги иймоннинг асосларидандир. Ҳадиси шарифда “Бир одам Аллоҳ ва Расулини ҳамма...\n22/10/2019 admin Саломлашманинг аҳамиятиda fikr bildirishni o'chirish\nСевимли Пайғабаримиз саллоллаҳу алайҳи ва саллам марҳамат қиладики, “Қасам билан айтаманки, иймон келтирмаганингизча жаннатга кира олмайсиз....\n31/08/2019 admin Намунали мусулмон оиласи қандай яшайди?da fikr bildirishni o'chirish\nНамунали мусулмон оиласи қандай яшайди? Алибой Йўляхши: мен билан мактуб алмашиб турадиган Торак Рофай (е-маил адреси:...


“Болалар ўзларини шифохонада эмас, эртаклар оламида юргандек тасаввур қиладилар” - Халқ сўзи\n11:06 21 Октябр 2021 Жамият\nФото: Саминжон Ҳусанов, “Халқ сўзи”\n-Набирамни ҳар олти ойда шу шифохонага даволатишга олиб келаман,-дейди избосканлик уй бекаси Зумрадхон Абдуллаева. –Бу ерда тиббий хизмат кўрсатиш билан бир қаторда шароит ҳам ўзгача. Бинонинг безатилиши, тасвирлар, безаклар болаларни эртаклар оламида юргандек тасаввур қилишларига ёрдам беради. Янги бино ана шу қулайликларни янада бойитибди.\n204 ўринли шифохона 17 та бўлим ва бўлинмалардан иборат бўлиб, бу ерда малакали тиббиёт ходимлари хизмат кўрсатмоқда. Бинода таъмирлаш ишлари якунига етгач, у жаҳон талабларига мос ва хос бўлган энг сўнгги русумдаги тиббий жиҳозлар билан таъминланди.


15:56 / 28.04.2017 2885 pdf Ўқиш режими + -\nҚуръон Каримда Ийсо алайҳиссаломнинг муборак исмлари йигирма тўрт марта зикр қилинган. У зот ҳақларида Бақара, Оли Имрон, Нисо, Моида, Анъом, Марям, Аҳзоб, Шуро, Зухруф, Ҳадид ва Соф сураларида оятлар келган. У зотнинг исмлари Ийсо, лақаблари Масийҳ, кунялари ибн Марямдир. Ийсо алайҳиссаломнинг насаблари ҳақида насоролар турли ихтилофлар қилишган. У зотнинг насаблари ҳақида иккита инжилда маълумот бор. Лекин иккови икки хил нарса айтади.\nЛуқо инжилида Ийсо алайҳиссаломни Ясуъ ибн Юсуф ан-Нажжор ибн Ҳоли ибн Ловий ибн Малкий….деб Яҳузо ибн Яъқуб ибн Исҳоқ дейилган.\nМутто инжилида эса Ясуъ ибн Юсуф ан-Нажжор ибн Яъқуб ибн Матон ибн ал-Яозир… деб Яҳузо ибн Яъқуб ибн Исҳоқ дейилган.\nАгар бу икки насабни солиштирадиган бўлсак орадаги ихтилофдан ҳайрон қолмай илож йўқ.\nБири, Юсуф ан-Нажжор ибн Ҳоли, дейди.\nИккичиси, Юсуф ан-Нажжор ибн Яъқуб дейди.\nБу ихтилоф силсиланинг кейинги ҳалқаларида ҳам давом этаверади.\nЎйлаб кўрайлик, инжил илоҳий китоб бўлса, нима учун бир нечта. Бир Аллоҳдан бир Масийҳга юборилган бўлса. Яна унинг насабини зикр қилса. Зикир қилганда ҳам хилма хил айтса. Буни ақл бовар қилмайди. Бу ерда фақат бир нарса, Аллоҳнинг номиддан Луқо, Муто ва бошқа исмли кишилар ўзлари китоб ёзган бўлишлари ва ихтилоф қилиган бўлишлари мумкин, холос.\nБИБИ МАРЯМ ҲАҚИДА\nИйсо алайҳиссалом ҳақидаги ҳар бир сўз Биби Марямсиз ўтмайди. Биби Марям Ийсо алайҳиссаломнинг оналари. Шунинг учун аввал Биби Марям билан Қуръон Карим орқали танишиб олмоғимиз лозим бўлади.\n«Ва Марям Имрон қизини (мисол келтирди), у фаржини пок сақлаган эди, Биз унга Ўз руҳимиздан пуфладик ва У Роббисининг сўзларини ҳамда китобларини тасдиқ қилди ва итоаткорлардан бўлди». (Таҳрим 12)\nБиби Марям Имроннинг қизи Аллоҳга соф эътиқодда бўлганлар ва ўзларини ҳам соф тутганлар. Яҳудийлар туҳмат қилганларидек нопок бўлмаганлар. Аллоҳ таоло Жаброил фаришта орқали ўша пок жасадга ўз руҳидан «пуф» дейиши билан Ийсо алайҳиссаломни ато қилган. У киши Аллоҳнинг сўзларига ва китобларига иймон келтирганлар ҳамда итоаткор қавмлардан бўлганлар.\nУ кишининг оталари катта обрў эгаси ва Бани Исроилнинг улуғ уламоалридан бири эди. У фарзандсиз ҳам эди. Шунинг учун хотинлари фарзанд туғсам Байтул мақдис хизматига бераман деб назр қилиб қўйган эди.\nҚОРНИМДАГИНИ ЎЗИНГГА ХОЛИС НАЗР ҚИЛДИМ\nЭнди ўша Биби Марям Имрон қизининг дунёга келишлари ҳақидаги «Оли Имрон» сурасидаги оятларни ўрганайлик:\n«Имроннинг хотини: «Эй Роббим! Албатта, мен қорнимдагини Ўзингга холис назр қилдим. Бас, мендан қабул эт. Албатта, Сенинг, Ўзинг эшитувчи, билувчи зотсан», деганини эсла!» (35)\nОятни ўқиган ёки эшитган одам дарҳол ҳазрати Имроннинг хотинлари, Биби Марямнинг оналари нақадар тақводор, художўй, бутун вужуди билан Аллоҳга ёқадиган иш қилишга уринадиган зот эканини дарров англайди. Ҳамда Аллоҳ таоло Имрон аҳлини бекорга одамлар ичидан танлаб, саралаб олмаганининг тагига тушуниб етади. Одатда, ҳомиладор аёл бўлғуси фарзандини, жигарининг бир парчасини ўзидан ҳам устун қўяди. Ҳазрати Имроннинг аёли ана шундай азиз жигарпорасини Аллоҳга холис назр қилмоқда:\n«Имроннинг хотини: «Эй Роббим! Албатта, мен қорнимдагини Ўзингга холис назр қилдим»\nЯъни, холис ният билан, бирорта шартсиз, ўртага ҳеч қандай ҳақ ҳам киритмасдан, ҳамма нарсадан озод бўлган ҳолда назр қилмоқда. Боз устига, яна Аллоҳга илтижони кучайтириб:\n«...бас, мендан қабул эт. Албатта, Сенинг, Ўзинг эшитувчи ва билувчи зотсан», демоқда.\nБулар олий даражадаги тақво ва Аллоҳнинг йўлидаги фидокорлик намунасидир.\n«МАРЯМ» ДЕБ НОМ ҚЎЙДИМ\n«Уни туққан чоқда: «Эй Роббим, мен буни қиз туғдим-ку!!» деди. Ҳолбуки, Аллоҳ у нима туққанини яхши билади. «Ва ўғил қиздек эмас. Ва мен унга «Марям» деб ном қўйдим ва, албатта, мен Сендан унга ва унинг зурриётига шайтонир рожим шарридан паноҳ тиларман». (36)\nЎша вақтларда ибодатхоналарга фақат ўғил болалар назр қилинар эди. Имрон алайҳиссаломнинг хотинлари ҳам ҳомиладорлик вақтларида, ўғил туғсам керак, деган гумон билан аввалдан назр қилган эди. Вақти соати етиб, кўзи ёриган чоғида қараса, қиз туғибди. Ўз-ўзидан савол пайдо бўлди: назрга атаб қўйилган ҳомила ўғил бўлмади, ўғил туғилганида-ку ҳеч қандай саволга ўрин қолмай, ибодатхонага топширилар эди, энди нима бўлади? Шу масалани билиш мақсадида:\n«Уни туққан чоқда: «Эй Роббим, мен буни қиз туғдим-ку!!» деди».\n«Ҳолбуки, Аллоҳ у нима туққанини яхши билади».\nЛекин Имрон алайҳиссаломнинг хотинлари назарида, ибодатхона хизматида қиз бола ўғил болачалик бўла олмайди:\n«Ва ўғил қиздек эмас», дейди.\nКейин оналик меҳри жўшиб, гапнинг давомида:\n«Ва мен унга «Марям» деб ном қўйдим. Ва, албатта, мен Сендан унга ва унинг зурриётига шайтонир рожим шарридан паноҳ тилайман», деб дуо қилади.\nМусаффо оналик қалби шу–доимо ўзини қўйиб бўлса ҳам боласига, зурриёдига камол, тинчлик-омонлик ва яхшилик тилайди.\nЗАКАРИЁНИ УНГА КАФИЛ ҚИЛДИ\n«Бас, уни Робби жуда яхши қабул қилиб, ниҳоятда гўзал ўстирди ва Закариёни унга кафил қилди. Закариё ҳар қачон унинг олдига, меҳробга кирганида, унинг ҳузурида ризқ кўрди. У: «Эй Марям, сенга бу қаердан» деди. «Бу Аллоҳнинг ҳузуридан. Албатта, Аллоҳ хоҳлаган кишисига беҳисоб ризқ берур», деди». (37)\nМеҳрибон онаи зорнинг ихлосига яраша, холисона қилган назрига биноан, дуоларини қабул қилган ҳолда:\n«Бас, уни Робби жуда яхши қабул қилиб, ниҳоятда гўзал ўстирди».\nЯъни, Аллоҳ таоло қиз бола бўлса ҳам Марямни назр сифатида жуда яхши қабул қилиб олди ва у қизни ажойиб бир ҳолда ўстирди.\n«...Закариёни унга кафил қилди».\nЗакариё алайҳиссалом Ҳорун алайҳиссаломнинг зурриётидан эдилар. Яҳудийларнинг «Ҳайкал» деб номланган асосий ибодатхонасининг хизматини қилиш шу авлодга насиб қилган эди. Ўша пайтда Закариё алайҳиссалом ҳайкал ибодатхонаси бошлиғи эдилар. Шундай қилиб, Марям алоҳида эътибор остида муборак бўлиб ўса борди. Аллоҳ унга Ўзи иноят кўрсатиб турди.\n«Закариё ҳар қачон унинг олдига, меҳробга кирганида, унинг ҳузурида ризқ кўрди».\nЗакариё алайҳиссалом Марямнинг кафили сифатида, табиийки, унинг озиқ-овқати, ризқидан доимо хабардор бўлиб туриши лозим. Лекин ибодатхона меҳробида ибодат билан машғул бўлиб турган Марямнинг олдига қачон кирса, унинг ҳузурида ризқ турар эди. Бу ризқни ўзи келтирмаганини яхши билган Закариё алайҳиссалом ажабланиб, Марямга:\n«Эй Марям, сенга бу қаердан?» деди.\nПайғамбар Закариё алайҳиссаломники таажжубга солибдими, демак, у ризқнинг манбаи, албатта, эътиборга лойиқдир.\nМарям эса, бу манбадан хабардор, шунинг учун бамайлихотир:\n«Бу Аллоҳнинг ҳузуридан. Албатта, Аллоҳ хоҳлаган кишисига беҳисоб ризқ беради», деди».\nШу чоқда Закариё Роббига дуо қилиб:\n«Эй Роббим, менга Ўз ҳузурингдан яхши зурриёт бергин. Албатта, Сен дуони эшитувчисан», деди.\nМАРЯМНИНГ КАФИЛИ БЎЛИШ\nАлбатта, жуда ҳам кичиклик чоғида отаси Имрондан ажраб етим қолган Марямни кафилликка олиш Закариё алайҳиссалом учун ўз-ўзидан бўлмаган. Бунинг учун анча талашиб-тотишувлар ва яна бошқа ишлар бўлиб ўтган. Ана ўша ҳодисаларни «Оли Имрон» сураси қуйидагича баён қилади:\n«Бу ғайб хабарлардан бўлиб, сенга ваҳий қилмоқдамиз. Улар қайсилари Марямнинг кафили бўлишига қаламларини ташлашаётганларида, олдиларида эмасдинг ва тортишаётганларида ҳам олдиларида эмасдинг». (44)\nБиби Марямнинг оналарининг исми Ҳинна эди. У киши Марямни туққанларидан кейин, ваъдасига вафо айлаб, янги йўргакланган чақалоқни яҳудийларнинг «Ҳайкал» ибодатхонасига олиб келиб, у ердаги диний ходимларнинг олдига қўйибди ва:\n«Бу назр қилинган қизни олинглар», дебди. Шунда улар, мен оламан-мен оламан, деб талашиб кетибдилар. Чунки қизча бошлиқлари ҳазрати Имроннинг қизи эди-да. Албатта, бу ишлар Муҳаммад алайҳиссаломга қоронғи, ғайб ишлар эди. Бу маълумотни фақат Қуръон келтирган хабардан билмоқдалар.\n«Бу ғайб хабарлардан бўлиб, сенга ваҳий қилмоқдамиз».\nБир нарса устида бир неча киши талашса, яна ҳаммалари у нарсага тенг ҳақдор бўлишса, одатда қуръа ташланади. Марямга кафилликни талашганлар ҳам шу каби вазиятга тушиб қолдилар. Шунда улар ўртасида «қаламларини ташлаш» бўлиб ўтди.\n«Улар қайсилари Марямнинг кафили бўлишига қаламларини ташлашаётганларида, олдиларида эмасдинг ва тортишаётганларида ҳам олдиларида эмасдинг».\nОят «қалам ташлаш»нинг тафсилотини ёритмайди. Ривоятларда келишича, улар қаламларини Урдун дарёсига ташлашган экан. Ҳамманинг қалами оқиб кетиб, Закариё алайҳиссаломнинг қаламлари оқмай туриб қолибди. Шуни аломат фаҳмлаб, Марямни у киши ўз кафолатларига олишларига рози бўлишган экан.\nАна шундоқ қилиб Марям Закариё алайҳиссаломнинг кафолатларида Байтул мақдисда яшай бошлади. Закарий алайҳиссалом Марям оддий қиз эмаслигини билдилар. Ундан ризқи қаердан келаётганини сўрадилар. Ризқни Аллоҳдан эканлигини ҳам билдилар.\nЭЙ МАРЯМ, АЛЛОҲ СЕНИ ТАНЛАБ ОЛДИ\nАммо Марямнинг ўзига бундан бошқа нарсалар ҳам билдирилган эди:\n«Фаришталарнинг: «Эй Марям, албатта, Аллоҳ сени танлаб олди, поклади ва оламдаги аёллардан устунлигингни ихтиёр қилди.\nЭй Марям, Роббингнинг ибодатида бардавом бўл, Унга сажда қил ва рукуъ қилувчилар билан рукуъ қил», деганларини эсла». (Оли Имрон 42-43)\nБиби Марям бошидан кечган ҳодисанинг ҳақиқатини Қуръони Карим рўйи-рост ҳикоя қилмоқда. Яъни, Марямни Аллоҳ танлаб олганини, бошқалар каби оддий эмасликларини баён этмоқда. Шу билан бирга, у кишининг, насоролар даъво қилаётганидек, «она худо» ёки «худонинг хотини» ҳам эмасликларини билвосита таъкидламоқда.\n«Эй Марям, албатта, Аллоҳ сени танлаб олди»\n«Поклади» дейишликнинг улкан маъноси бор. Чунки Биби Марям ҳазрати Ийсони туққанларидан кейин у кишига турли нопок туҳматлар бўлади. Ҳозирдан бўлғуси у туҳматлар рад этилмоқда.\n«…ва оламдаги аёллардан устунлигингни ихтиёр қилди».\nУшбу жумланинг ўзи буюк бир мўъжизадир. Тасаввур қилинг: Ислом дини таълимотлари туша бошлагач, масиҳийлар билан қаттиқ тортишувлвр турди. «Кимнинг дини афзал?» деган савол кўндаланг бўлди. Албатта, бундай ҳолда ҳамма ўз динининг афзаллигини изҳор қилишга уринади. Шундай бир пайтда фақат илоҳий каломгина бу жасоратли сўзни айтиши мумкин. Ўзига қарши тарафнинг вакилини, оламдаги аёлларнинг энг яхшиси, дейиш ҳазилакам гап эмас! Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом ҳақиқий Пайғамбар бўлганликлари учунгина бу ҳақиқат ошкора айтилди.\nЮқоридаги иккинчи оятда фаришталар Биби Марямни давомли тоат-ибодатда, ҳушуъ-ҳузуъда, сужуд-рукуъда бўлишга чорламоқдалар.\n«Эй Марям, Роббингнинг ибодатида бардавом бўл, Унга сажда қил ва рукуъ қилувчилар билан рукуъ қил», деганларини эсла».\nБу нарсалар улкан ишга тайёргарлик эди.\nЭЙ МАРЯМ, АЛЛОҲ СЕНГА ЎЗИДАН БЎЛГАН СЎЗНИНГ БАШОРАТИНИ БЕРМОҚДА\n«Фаришталар: «Эй Марям, албатта, Аллоҳ сенга Ўзидан бўлган сўзнинг башоратини бермоқда, унинг исми Масиҳ, Ийсо ибн Марям бу дунёю охиратда обрўли ва яқин бандалардандир.\nУ одамларга бешикда ҳам, қариган чоғида ҳам гапиради ва солиҳлардандир», деганларини эсла». (Оли Имрон 45-46)\nОятда келган «сўз»дан мурод Ийсо алайҳиссаломдир. «Сўз» арабчада калима дейилади. Ийсо алайҳиссаломнинг бир номлари «Калиматуллоҳ»дир. Чунки у кишининг дунёга келишига Аллоҳнинг «Бўл» деган сўзи, калимаси сабаб бўлган. Аллоҳ таоло ҳамма нарсага қодир. Одам атонинг жасадини тупроқдан ясади. Одам шаклида ясалган лой ерда ётган эди, Аллоҳ «Тур» деганида, жон кириб, туриб кетди.\nОдатда қиз бола ўзидан ўзи ҳомиладор бўлмайди. Лекин Аллоҳ таоло Марямга унинг ҳомиладор бўлиб, Аллоҳнинг калимаси туфайли Масиҳ Ийсо ибн Марям деган фарзанд кўришини фаришталар орқали билдирмоқда.\n«Фаришталар: «Эй Марям, албатта, Аллоҳ сенга Ўзидан бўлган сўзнинг башоратини бермоқда, унинг исми Масиҳ, Ийсо ибн Марям», дедилар.\nШу билан бирга, унинг бошқа сифатларини ҳам санаб ўтмоқда.\n«...бу дунёю охиратда обрўли ва яқин бандалардандир. Одамларга бешикда ҳам, қариган чоғида ҳам гапиради ва солиҳлардандир», дедилар.\nБутунлай жонсиз, қуриб-қотган лойга бир сўз билан жон киритган Аллоҳ учун тирик жон бўлмиш Марямни бир сўз билан ҳомиладор қилиб қўйиш ҳеч мушкул эмас.\nЁш ва бокира қиз Марям бу башоратни тушунмай қолди. Бу нима сир эканини билиш учун Роббисига муножат қилди:\n«У: «Эй Роббим, менга башар қўл теккизмаган бўлса, қандай қилиб болам бўлади?!» деди. У зот: «Шундай, Аллоҳ хоҳлаганини қилади. Бир ишни ирода қилса, «Бўл!» дейиши кифоя, бўлаверади», деди». (Оли Имрон 47)\nБиби Марям ота-онадан туғилиб, одамлар ичида ўсган бир қиз. Унинг инсоний тушунчаси бўйича, одатда эркак билан бирга бўлмаган қиз боланинг фарзанд кўриши ақлга тўғри келмайди. Фаришталар эса, унга бир ўғил кўришининг хабарини бериб туришибди. Шунинг учун:\n«У: «Эй Роббим, менга башар қўл теккизмаган бўлса, қандай қилиб болам бўлади?!» деди».\nШунда унга қисқа ва тушунарли жавоб келади: Бу жавоб одамларни ўзининг тор ақлий муҳитидан чиқиб Аллоҳга тааллуқли оддий ҳақиқатни англашга ундайди.\n«Шундай, Аллоҳ хоҳлаганини қилади. Бир ишни ирода қилса, «Бўл!» дейиши кифоя, бўлаверади».\nБу қисқа савол-жавобдан кейин Марямга хушхабар олиб келган фаришталар туғилажак боланинг сифатларини айтишда давом этади:\n«Ва унга китобни, ҳикматни, Таврот ва Инжилни ўргатади». (Оли Имрон 48)\nУламоларимиз бу ояти каримадаги «китобни» сўзи «ёзишни» ёки «илоҳий китобни» деган маънолардан бирини англатади, деганлар. Чунки араб тилида «китоб» моддаси ёзишни англатади. Умуман китоблар ҳам ёзилган нарса бўлгани учун шу ном билан аталган. Бизнинг фикримизга кўра мазкур икки маънодан бирини албатта олишимиз шарт эмас. Балки, иккисини ҳам оламиз, иккиси бир бирини тўлдириб келади. Дарҳақиқат ҳам Ийсо алайҳиссаломга Аллоҳ таоло ҳам ёзишни, ҳам илоҳий китобни берган.\nШу билан бирга, Аллоҳ Марямнинг бўлажак Масиҳ Ийсо ибн Марям деб номланган ўғлига ҳикмат, Таврот ва инжилни ҳам ўргатиши хабар қилинмоқда.\nҲикмат кишидаги малака бўлиб, гап ва ишнинг ҳаммасини ўз жойида, камчиликсиз адо этишни билдиради. Айни чоқда, Пайғамбарларнинг суннатларига ҳам ҳикмат дейилади.\nТаврот Мусо алайҳиссаломга туширилган илоҳий китобдир. У Ийсо алайҳиссаломга ҳам китоб бўлишини Аллоҳнинг Ўзи айтиб турибди. Таврот Ийсо алайҳиссаломга келган диннинг асосини ташкил этади. Инжил эса, Тавротни тўлдириб келган.\nКеласи ояти каримада аввалги оятнинг маъноси бевосита давом этади.\n«Ва Бани Исроилга Пайғамбар қилади. У: «Албатта, мен сизга Роббингиздан оят-мўжиза келтирдим, мен сизларга лойдан қушга ўхшаш суврат ясайман, унга пуфласам, Аллоҳнинг изни билан қуш бўлади. Аллоҳ изни билан туғма кўр ва песларни тузатаман ва ўликни тирилтираман. Сизларга нимани емоқдасизу, нимани уйингизда сақлаяпсиз–хабарини бераман. Агар мўмин бўлсангиз, албатта, бунда сизга оят-белги бордир», дейди». (Оли Имрон 49)\nОяти кариманинг аввалидаги жумладан кўриниб турибдики, Ийсо алайҳиссалом Бани Исроилга Пайғамбар бўлганлар.\n«Ва Бани Исроилга Пайғамбар қилади».\nБани Исроилнинг аввалги Пайғамбари бўлмиш Мусо алайҳиссаломга келган илоҳий китоб Таврот шунинг учун Ийсо алайҳиссаломга ҳам илоҳий китоб ҳисобланади.\nКейин оятда Ийсо алайҳиссалом Бани Исроил ҳузурига Пайғамбар бўлиб янги келган пайтда айтадиган гаплари баён қилинади:\n«...албатта, мен сизга Роббингиздан оят-мўъжиза келтирдим».\nБу оят-мўъжиза у кишининг Пайғамбар эканлигини исботлашга хизмат қилади.\n«Ва ўзимдан аввалги Тавротни тасдиқловчи бўлиб, сизга ҳаром қилинганнинг баъзисини ҳалол қилиш учун келдим. Сизга Роббингиздан оят-мўъжиза билан келдим. Аллоҳга тақво қилинг ва менга итоат этинг.\nАлбатта, Аллоҳ менинг Роббим ва сизнинг Роббингиздир. Бас, Унга ибодат қилинг. Бу–сироти мустақимдир», дейдир». (Оли Имрон 50-51)\n«Ва ўзимдан аввалги Тавротни тасдиқловчи бўлиб...», деганларидан, яна бир бор, у кишининг Бани Исроилга Пайғамбар бўлиб, Мусо алайҳиссалом шариатига амал қилиб келганлари билинмоқда. У киши бор нарсани тўлдириб келганлар:\n«...сизга ҳаром қилинганнинг баъзисини ҳалол қилиш учун келдим».\nАллоҳ таоло Бани Исроилнинг гуноҳлари учун уларга баъзи нарсаларни ҳаром қилган эди. Ийсо алайҳиссалом ўша ҳаром қилинган нарсаларнинг баъзисини ҳалол қилиб келдилар.\n«сизга Роббингиздан оят-мўжиза билан келдим».\nЯъни, сизларга кўрсатаётган мўжизаларда менинг ҳеч қандай фазлим йўқ. Ҳаммаси Аллоҳдандир.\n«Албатта, Аллоҳ менинг Роббим ва сизнинг Роббингиздир. Бас, Унга ибодат қилинг».\nИйсо алайҳиссалом ҳам бандадирлар, асло, кейинчалик масиҳийлар даъво қилганларидек, худо эмас. У зот ҳам худди бошқалар каби, бандадирлар. Шунинг дек, у киши Пайғамбар бўлиб келган Бани Исроил ҳам Аллоҳнинг бандаларидир. Модомики Робб ва банда бўлар экан, бу ҳол банданинг Роббга ибодатини тақозо этади. Ушбу айтилганларга тўлиқ амал қилгандагина тўғри йўлда юрилган бўлади. Бахт-саодатга эришилади.\n«Бу сироти мустақимдир».\nФаришталарнинг Биби Марямга ўғил кўриши хушхабари ва бўлажак фарзандининг сифатлари, Пайғамбар бўлиши, мўъжизалари, гаплари ҳақида келтирган хабарлар шу билан тамом бўлади.\nМАРЯМ ЎЗ АҲЛИДАН АЖРАБ ЧИҚҚАНДА\nАна ўша гаплардан кейин Марям кшп ўйланадиган бўлиб қолди. Ўзи ёлғиз қолишни, хаёл суришни ёқтириб қолди. Қолгани нима бўлганини «Марям» сурасидаги қуйидаги ояти карималардан билиб оламиз:\n«Китобда Марямни эсла. У ўз аҳлидан шарқий маконга ажраб чиққанда.\nВа улар билан ўзи орасида тўсиқ олганда, Биз унга Ўз руҳимизни юбордик. Бас, у унга бус-бутун одам бўлиб кўринди». (16-17)\nЯъни, эй Муҳаммад, бу китобда (Қуръонда) Марямни эсла. Унинг ғаройиб қиссасини зикр эт.\n«У ўз аҳлидан шарқий маконга ажраб чиққанда ва улар билан ўзи орасида тўсиқ олганда»\nБайтул Мақдисда яшаётган озода, бокира, тақводор қиз Марям қавмидан ажралиб, шаҳарнинг шарқий томонига ёлғиз чиқди.\nНимага чиққанини Аллоҳ билади. Эҳтимол, бўйи етган қизларга хос, биров сезиши мумкин бўлмаган сирли иши бордир.\nХуллас, ўша ерга чиқиб, ўзи ва қавми орасида тўсиқ олди. Қавмидан ҳеч ким Марямни кўрмайдиган бўлди. У холи ва ёлғиз қолди. Шунда:\n«Биз унга Ўз руҳимизни юбордик. Бас, у унга бус-бутун одам бўлиб кўринди».\nЯъни, фаришта Жаброил алайҳиссалом Марямга тўла-тўкис одам сиймосида намоён бўлди. Аллоҳ уни яратган асл ҳолатида кўринмади.\nЧунки бус-бутун ҳолида кўринса, Марям буткул даҳшатга тушиши мумкин эди.\nМарям Жаброилни кўриши билан ҳушёр тортди.\n«У: «Мен сендан Аллоҳ паноҳ беришини сўрайман. Агар тақводор бўлсанг...» деди». (18)\nМарям Жаброил алайҳиссалом эркак киши сифатида хилват жойда кўриниши билан, дарҳол ўз иффати ҳақида қайғурди ва унга Аллоҳни эслатди. Менга сенинг ёмонлигинг етишидан Аллоҳдан паноҳ тилайман. Агар Аллоҳдан қўрқсанг, менга яқинлашма, деди.\nТақводор одам, Аллоҳ таоло эслатилганда ҳар нечук ёвузликдан қайтади. Жаброил алайҳиссалом Марямнинг ҳузурига Аллоҳ томонидан элчи бўлиб келган эди. Шунинг хабарини берди:\n«У: «Мен Роббингнинг элчисиман, холос, сенга бир пок ўғилни ҳадя этиш учун келдим», деди». (19)\nЖаброил алайҳиссалом Марямга, таҳликага тушма, сенга тегмайман, мен Роббингнинг сенга юборган элчисиман, сенга пок бир ўғлонни тақдим этиш учун келдим, холос, деди.\nБу ҳол жуда ажойиб, одатдан ташқари ғаройиб ҳол эди.\nМЕНДА ҚАЁҚДАН ЎҒИЛ БЎЛСИН\nШу боисдан Марям қаттиқ ҳайратга тушди.\n«У: «Менда қаёқдан ўғил бўлсин, менга башар тегмаган бўлса, мен бузуқ ҳам бўлмасам?!» деди». (20)\nМарямнинг ҳолати оддий инсоний воқеликнинг кўриниши эди. «Менга бирор эркак тегмаган бўлса, яъни, тан маҳрамим бўлмаса ёки бошқалар билан ношаръий алоқада бўлган бузуқи аёл бўлмасам, қаердан бола бўлиши мумкин?!» деди.\nМарямнинг бу саволига Жаброил алайҳиссалом оддий воқеликдан юқори–илоҳий воқелик хулосасини баён қилди:\n«У: «Ана шундай, Роббинг айтдики, бу Мен учун осондир ва уни одамларга белги қилиш учун ҳамда Биздан раҳмат бўлиш учун, бу ҳукми чиқиб бўлган ишдир», деди». (21)\nЖаброил алайҳиссалом: Шундай, Роббинг ирода қилса, башар тегмаса ва бузуқи бўлмасанг ҳам фарзанд бўлаверади, деди.\n«Роббинг айтдики, бу Мен учун осондир».\nҲеч кимсанинг қўли тегмаган, бузуқилик қилмаган пок ва бокира қиз болага фарзанд ато этиш Мен учун жуда ҳам ўнғайдир, деди.\n«...уни одамларга белги қилиш учун...»\nЯъни, Биз сенга бу фарзандни одамларга Аллоҳингнинг қудратига, холиқлигига ва тадбиркорлигига белги бўлиши учун ато қилмоқдамиз.\nОдамзот Аллоҳ жорий этган табиий қоидаларга одатланиб қолган. Шу боис бу ҳодисаларнинг ҳар лаҳзада содир бўлиб туришини қонуний ёки мажбурий нарсалар деб билади. Бу қоидалар унинг кўз ўнгида кўп такрорланаверганидан шу қарорга келган. Бироқ ушбу қоидаларни жорий этган Аллоҳ учун айрим ҳолларни истисно этиш ҳам ҳеч гап эмас.\nЭркак ва аёлнинг жинсий унсиятидан фарзанд пайдо бўлишини Аллоҳ таоло умумий қоида қилиб қўйган. Аслида, эркак ва аёл қўшилган тақдирда ҳам, Аллоҳнинг хоҳиши бўлсагина, фарзанд яралади. Бу ҳақиқатни кўпчилик унутиб қўяди.\nУнутиладиган ҳақиқатларни бандалар ёдига солиб туриш учун Аллоҳ таоло ҳар замонда мазкур умумий қоидаларга хилоф ишларни ҳам юзага келтиради. Баъзи бир эр ва аёлларни фарзандсиз қилиб қўяди. Агар эркак ва аёлнинг қўшилишигина бола яралишининг асосий омили бўлса, нима сабабдан барчанинг ҳам фарзанди бўлавермайди?\nШунингдек, қартайиб қолган кишилардан фарзанд бўлмаслиги ҳам умум одамлар учун табиий қоида, аммо Аллоҳ хоҳласа, Закариёга алайҳиссалом бергандек, кекса жуфтларга ҳам фарзанд ато қилаверади.\nАллоҳ ҳар бир нарсага қодир, чунончи, хотини бўлмаса ҳам, эркакнинг ўзидан фарзанд пайдо қилади. Одам отадан Момо Ҳавони яратганидек. Аксинча, эркак бўлмаса ҳам, аёлнинг бир ўзидан фарзанд яратиши мумкин. Биби Марямдан Ийсо алайҳиссаломни яратгани каби. Шунингдек, Одам отани йўқдан бор қилганидек, на эр ва на аёлсиз ҳам турфа махлуқларни ҳаёт саҳнига келтиради.\nМулоҳаза қилсак, мазкур ҳодисаларнинг барчасида ҳам Аллоҳ таоло сабабчи омилларини ишга солади. Чунки У зот бу дунёни шу асосда яратган. Аслида, бир оғиз «Бўл!» деса Одам ота бино бўларди. Аммо бундай қилмади. Даставвал уни Ўз қўли билан лойдан одам шаклида ясади, бир муддатдан кейин унинг ичига жонни киритди.\nШунга ўхшаб, Закариё алайҳиссаломга ҳам тайёр ўғилни шундоқ қўлига тутқазиб қўймади. Пуштсиз кампири билан қўшилганидан кейин аёл ҳомиладор бўлди. Ҳомила пайдо бўлганининг белгиси сифатида Закариёни алайҳиссалом уч кун тилсиз қилиб қўйди. Ниҳоят, фарзанд одатдагидек табиий йўсинда дунёга келди.\nШунингдек, Одам отадан Момо Ҳавони яратишда ҳам ўзига хос бир қанча тадбирлар амалга оширилган.\nУ ҲОМИЛАДОР БЎЛДИ\nЭнди бокира Марямдан эркаксиз бола пайдо қилиш жараёни қандай кечганига келайлик. Биз ўрганаётган оятларда айтилганидек, Жаброил фаришта алайҳиссалом Марямга йўлиқди-да, унинг кўйлаги ёқасидан пуфлади.\n«Бас, унга ҳомиладор бўлди. Сўнгра у билан узоқ маконга четланди». (22)\nЯъни, Жаброил алайҳиссалом Марямнинг ёқасидан пуфлаганидан кейин у Ийсо алайҳиссаломга ҳомиладор бўлди.\n«Сўнгра у билан узоқ маконга четланди».\nЧунки, бокира қиз ҳали турмуш қурмай, туйқусдан ҳомиладор бўлиб, қавми назарига тушишдан андиша қилиши табиий бир ҳол эди.\nКейин нима бўлганини Аллоҳнинг Ўзи билади. Аммо навбатдаги оят Марямнинг тўлғоқ тутганлиги воқеаси билан бошланади:\nТЎЛҒОҚ УНИ ХУРМО ТАНАСИГА ОЛИБ БОРДИ\n«Бас, тўлғоқ уни хурмо танасига олиб борди. У: «Кошки бундан олдин ўлсам эди ва бутунлай унутилиб кетсам эди», деди». (23)\nҲомиладор бўлиб қолганидан ҳижолат бўлиб, одамлар кўзидан қочиб юрган бокира Марямни тўлғоқ тутди. Уят, андиша ва хижолатпазликларга тўлғоқ алами қўшилди. Боз устига, тадбир-тажрибасиз ёш қиз ўзи ёлғиз эди. Тўлғоқ азоби зўрайгач, хурмо танасини маҳкам тутди ва чидай олмай:\n«Кошки, бундан олдин ўлсам эди ва бутунлай унутилиб кетсам эди», деди.\nИбодатхонада вояга етган, поклиги ва тақвоси билан машҳур бўлган бокира қиз учун эрсиз бола туғиш ўлимдан ва бутунлай унутилиб кетишдан ҳам даҳшатли эди.\nШу пайт кутилмаган ҳодиса рўй берди. Хижолатдан ўлимига рози бўлиб турган Марямга:\n«Унинг остидан: «Маҳзун бўлма, батаҳқиқ, Роббинг остингдан оқар ариқ қилди.\nХурмо танасини силкит, сенга янги мева туширади», деб нидо қилди». (24-25)\nТафсирчи уламоларимиз ушбу ояти каримани икки хил талқин қиладилар.\nБаъзилар «Унинг остидан» иборасини хурмонинг остидан маъносида, «нидо қилди» иборасини, фаришта нидо қилди мазмунида шарҳлаганлар.\nАйрим уламолар эса, «Унинг остидан»ни «Марямнинг остидан» ва «нидо қилди»ни, Ийсо нидо қилди, деган мазмунда талқин этганлар.\nБиз иккинчи гуруҳ фикрига қўшиламиз. Тил ва ибора жиҳатидан ҳар икки томоннинг ҳам талқини тўғри.\nЛекин, бизнингча, эътибор жиҳатидан иккинчи томоннинг фикри устун. Чунки ушбу ҳодиса бошидан охиригача ғаройиботга тўла. Ийсо алайҳиссаломнинг туғилишлари баробарида гапирганлари маълум ва машҳур.\nАгар юқоридаги нидо фариштанинг Биби Марямга нидоси эди, десак, ҳодисанинг ғаройиблиги йўқ бўлади. Аммо дунёга эндигина келган мурғак гўдак нидо қилди, десак, бу энг ғаройиб ҳодисанинг исботи бўлади. Бунинг устига, тўлғоқдан сўнг довдираб турган онасига нималар қилиш кераклигини ўргатди.\nЯъни, бу ҳодисадан маҳзун бўлма,\n«батаҳқиқ, Роббинг остингдан оқар сув қилди».\nМазкур маконда сув йўқ эди. Аллоҳ унда сув пайдо қилди. Ундан ювинасан ва ичасан.\n«Хурмо танасини силкит, сенга янги мева туширади».\nУ сенинг тановул қилмоғинг учундир.\nХурмо кўзи ёриган аёллар учун энг яхши таом эканлиги маълум.\nСўнг Ийсо алайҳиссалом оналарига қилган нидосини давом эттирдилар:\n«Е, ич ва кўзинг қувонсин. Бас, бирор одамни кўрар бўлсанг: «Мен Роҳманга рўза назр қилдим. Бугун инсон зотига зинҳор гапирмасман», дегин». (26)\nЯъни, хурмодан е, сувдан ич ва фарзандингга боқиб қувонгин. Сени бу ғаройиб ҳолда кўрган одамлар турли саволлар бериши мумкин. Сен уларга оғиз оча кўрма. Ишора билан, «Мен Роҳман сифатли Аллоҳга рўза назр қилдим, ибодатдаман. Бугун инсон зотига зинҳор гапирмайман», дегин. Биби Марямга бундай тасарруф қилиш тавсиясининг яширин ҳикмати бўлиб, бу ҳикмат воқеа ривожида намоён бўлади.\nСЕН АЖОЙИБ НАРСА КЕЛТИРДИНГ-КУ\n«Бас, уни кўтариб қавмига олиб келди. Улар: «Эй Марям, сен ажойиб нарса келтирдинг-ку!\nЭй Ҳорун синглиси, отанг ёмон одаммас ва онанг ҳам бузуқ бўлмаган эди-ку!» дедилар». (27-28)\nБиби Марям чақалоқ Ийсо алайҳиссаломни кўтариб қавми ҳузурига олиб борди. Қавм бу ҳолни кўриб ҳайратга тушди. Дарҳол Марямни тергаб, дашном бера бошлади.\n«Эй Марям, сен ажойиб нарса келтирдинг-ку!» дедилар.\nҚавмнинг бу зардаси: «Бола кўтариб келишинг нимаси?» деган маънони англатарди.\nҚавм Марямни тергашда давом этиб:\n«Эй Ҳорун синглиси, отанг ёмон одаммас ва онанг ҳам бузуқ бўлмаган эдику!» дедилар».\nАслида, Биби Марям Мусо алайҳиссаломнинг биродари Ҳоруннинг алайҳиссалом синглиси эмас, балки ул зотнинг наслидан эди. Шунинг учун қавм Марямга Ҳоруннинг нисбатини бериб, эй Ҳоруннинг синглиси, деб мурожаат қилмоқдалар.\nУлар, отанг Имрон ёмон одам эмас эди, онанг Ҳанна ҳам бузуқ хотин эмас эди, сен қандай қилиб эрга тегмай туриб бола туғиб олдинг, демоқчи бўлдилар. Қавм буни очиқ айтмаса ҳам, унинг таънасидан шу маъно англашилади. Биби Марямни зинокорликда айблашга ишорат очиқ-ойдин сезилиб турибди.\nБу ўринда Биби Марямга одамларга оғиз очмаслик ҳақида берилган тавсиянинг ҳикмати намоён бўлади. У ҳеч кимга гапириб ўтирмади-да:\n«Бас, унга ишорат қилди. Улар: «Бешикдаги ёш бола ила қандай гаплашамиз?!» дедилар». (29)\nБиби Марям ҳар қанча уриниб, уларга ҳақиқатни тушунтирса ҳам, улар, ўзини оқлаяпти, деб гумон қилишлари аниқ эди. Шунинг учун ўзи бир оғиз ҳам гапирмасдан, бундан сўранглар, дегандек, гўдак Ийсо алайҳиссаломга ишора қилди. Шунда қавм аввалгидан ҳам ҳайратда қолди ва:\n«Улар: «Бешикдаги ёш бола ила қандай гаплашамиз?!» дедилар».\nБешикдаги бола ҳеч қачон гапирмайди.\nМЕН АЛЛОҲНИНГ БАНДАСИМАН\nАммо Аллоҳ ҳар нарсага қодир. У хоҳлаган иш бўлади. Бешикдаги гўдак Ийсо алайҳиссалом тилга кирдилар.\n«У: «Албатта, мен Аллоҳнинг бандасиман. У менга китоб берди ва мени Пайғамбар қилди.\nМени қаерда бўлсам ҳам, муборак қилди. Модомики ҳаёт эканман, намоз ва закотни адо этмоқни тавсия қилди».\nМени онамга меҳрибон қилди ва жабр-ситам қилгувчи, бадбахт қилмади.\nМенга туғилган кунимда ҳам, ўладиган кунимда ҳам ва қайта тириладиган кунимда ҳам салом бордир», деди». (30-33)\nБешикда ётган Ийсо алайҳиссаломнинг тилларидан ёш боланинг эмас, Улул азм Пайғамбарнинг сўзлари янгради. Бу илоҳий ҳақиқатлар ҳозиргача янглиш бўлиб келаётган эътиқод, тасаввур ва тушунчаларни тўғрилайди. Ийсо алайҳиссалом таълимоти, ул зот шахси ҳақидаги ботил ғояларни муолажа қилади.\nУ зот алайҳиссаломнинг гапларига эътибор берайлик:\n«Албатта, мен Аллоҳнинг бандасиман».\nҲа, таъкидлаб айтаманки, «Мен Аллоҳнинг бандасиман». Аллоҳ эмасман. Унинг шериги ҳам эмасман. Учликнинг бири ҳам эмасман. Аллоҳнинг ўғли ҳам эмасман. Мен Аллоҳ бандасиман, инсонман.\n«У менга китоб берди...»\nАллоҳ менга илоҳий китоб–Инжилни берди. Инжилни мен берганим йўқ.\n«...ва мени Пайғамбар қилди».\nАллоҳ таоло мени Ўзига Пайғамбар қилди. Билиб қўйинглар, мен Аллоҳнинг Пайғамбариман. Мен Аллоҳ эмасман.\n«Мени қаерда бўлсам ҳам, муборак қилди».\nМен қаерга борсам, Аллоҳ ўша ерни хайр-баракотли, бандаларга саодат келтирадиган макон қилиб қўйди. Менинг оёғим етган жойлардаги баракотларни ўзим ҳосил қилмайман. Бу якка ва ягона, шериксиз Аллоҳнинг қудрати.\n«Модомики ҳаёт эканман, намоз ва закотни адо этмоқни тавсия қилди».\nБу ҳам менинг Аллоҳнинг бандаси эканимдан далолат. Чунки ҳаёти давомида намоз ўқиб, закот бериш банданинг вазифасидир.\n«Мени онамга меҳрибон қилди...»\nМарям–менинг онам. Худо эмас. Мен инсонман, мени инсон туққан. Инсон боласи онасига меҳрибон бўлганидек, мен ҳам онамга меҳрибонман. Аллоҳ мени:\n«...жабр-ситам қилгувчи, бадбахт қилмади».\nОнамга меҳрибон бўлганимдек, бошқа инсонларга ҳам шафқатлиман, ҳеч кимга жабр-ситам етказмайман.\n«Менга туғилган кунимда ҳам...»\nБашар каби туғилган зот ҳеч қачон Худо бўла олмайди. Демак, Ийсо ҳам туғилди. У Худо бўлиши мумкин эмас.\n«...ўладиган кунимда ҳам...»\nДемак, Ийсо ўлади. Бу сифати ҳам у зот алайҳиссаломнинг Худо бўлиши мумкин эмаслигини тасдиқлайди. Ўлиш бандага хос ҳодиса бўлиб, Худога хос эмас.\n«...ва қайта тириладиган кунимда ҳам...»\nҚайта тирилиш ҳам бандага хос.\n«...салом бордир», деди.\nЯъни, менга ҳар уч ҳолатимда–туғилган, ўлган ва қайта тирилган кунимда саломатлик, омонлик ва хотиржамлик бордир.\nДиққат қиладиган бўлсак, Аллоҳнинг бандаси ва Пайғамбари бўлмиш Ийсо алайҳиссаломнинг бу сифатлари у зотдан олдин келган Яҳъё алайҳиссалом сифатларининг айнан ўзи. Бу ҳам Ийсо алайҳиссалом Худо эмас, Худонинг Пайғамбари эканини яна бир бор тасдиқлайди.\nИБН МАРЯМ ТЎҒРИСИДАГИ ҲАҚ СЎЗ\nДавомида Аллоҳ таоло башариятнинг тенг ярмини довдираб турган ғоят чигал масалага якун ясайди ва Ийсо алайҳиссаломнинг кимликларини қатъий қилиб англатади.\nМана шу шубҳа қилишаётган Ийсо ибн Марям тўғрисидаги ҳақ сўздир». (34)\nБундан ўзга ҳақ сўз бўлиши мумкин эмас.\nБошқалар ул зот ҳақида фақат шубҳали ва норасо сўзлар айтадилар, холос. Баъзилар уни «худо» дедилар, баъзилар оналари Биби Марямни зинокорликда айбладилар. Турли-туман шубҳали фикрлар оламни тутди. Бу қуруқ ва асоссиз сўзларга эмас, Аллоҳнинг ҳақ каломига ишониш керак.\n«Бола тутмоқ Аллоҳга ҳеч тўғри келмас. У бундан покдир. У бир ишни истаса, унга «Бўл!» дейди. Бас, бўлади». (35)\nБолалик бўлиш ва уни сақлаб вояга етказиш бандага хос иш. Чунки банданинг умри қисқа, ўзидан кейин ному насаб қолдириши учун болага муҳтож бўлади. Аллоҳ эса, бунга муҳтож эмас. У доимо ва абадий боқийдир.\nШунингдек, бола бандаларга заиф бўлганликлари учун керак. Улар дунёвий ишларида болаларнинг ёрдамига муҳтождирлар. Аллоҳ таоло ҳеч қандай ёрдамчига муҳтож эмас.\n«У бундан покдир».\nУ ҳеч нарсага ҳожатманд эмас. У ҳамма нарсага қодир. Хоҳлаган ишини хоҳлаган вақтида бажаради.\n«У бир ишни истаса, унга «Бўл!» дейди. Бас, бўлади».\nБошқа бир бажарувчи, ёрдамчи, ўринбосар ёхуд муовиннинг унга кераги йўқ.\nМАНА ШУ ТЎҒРИ ЙЎЛДИР\nКейинги оят Ийсо алайҳиссаломнинг қавмларига бешикда ётган ҳолда айтган гапларидан бир ҳисса ҳисобланади:\n«Ва, албатта, Аллоҳ менинг Роббимдир ва сизнинг Роббингиздир. Бас, Унга ибодат қилинг. Мана шу тўғри йўлдир». (36)\nАллоҳ таоло барчамизнинг Роббимиз. Шу жумладан, менинг ҳам Роббимдир. Отам ёки шеригим эмас. Мен Унинг бандаси–қулиман. Мен Унга қуллик қиламан. Бас, сиз ҳам Унга қуллик қилинг.\nАна шундан кейин Марям ўз ўғли билан алоҳида Аллоҳ таоло ато қилган қулай жойда яшаб юрдилар. Бу ҳақда Аллоҳ таоло «Мўминун» сурасида марҳамат қилади:\n«Ибн Марямни ва унинг онасини оят-аломат қилдик ва икковларини оқар сувли қароргоҳ тепаликка жойладик». (50)\nЯъни, Ийсо ибн Марям алайҳиссаломни ва у кишининг оналари Биби Марямни Аллоҳ таоло Ўз қудратига далолат қилувчи мўъжиза-аломат ўлароқ юборди. Ҳамда икковларини Байтул Мақдис еридан оқар суви бор, яшашга қулай бир тепаликка жойлади.\nШундоқ тарзда Ийсо алайҳиссалом ўсиб улғайдилар. У зот ўттиз ёшга етганларида Аллоҳ таоло пайғамбар қилиб юборди. Ийсо алайҳиссаломнинг пайғамбар этиб юборилишлари ва ўшанда у зотнинг ўз қавмларига айтган гаплари ҳақида бир қанча ояти карималар келган. Шулардан баъзиларини ўрганамиз:\n«Уларнинг изларидан Ийсо ибн Марямни ўзидан олдинги Тавротни тасдиқловчи қилиб юбордик. Унга Инжилни бердик. Унда ҳидоят ва нур бор. У ўзидан олдинги Тавротни тасдиқлагувчидир. У тақводорлар учун ҳидоят ва мавъизадир». (Моида 46)\nАллоҳ таоло, яҳудийларнинг Пайғамбарлари изидан Ийсо ибн Марямни Пайғамбар қилиб юбордик, дейди. Ийсо ибн Марям алайҳиссалом ўзларидан олдинги Тавротни тасдиқловчи бўлиб келганлар. Аллоҳ таоло у зотга Инжил китобини берган.\n«Унда ҳидоят ва нур бор».\nИнжилда ҳам кишиларга тўғри йўлни кўрсатувчи ҳидоят ва уларни икки дунё саодат йўлларини ёритувчи нур бор.\n«У ўзидан олдинги Тавротни тасдиқловчидир».\nЯъни, Инжил Таврот шариатига баъзи ўзгаришлар киритган, холос. Шу билан бирга:\n«У тақводорлар учун ҳидоят ва мавъизадир».\nҲа, илоҳий китоблардаги ҳидоятдан манфаат топиш учун тақволи бўлиш керак.\nБу китоблардаги ҳидоят ва нурнинг фойдаси тақвоси борларга тегади. Тақводан холи, ғафлат босган қалбларга эса, бу нур ва ҳидоят кириб бормайди. Аллоҳ туширган китобда ҳидоят мавжудлиги аниқ, нур мавжудлиги аниқ, энди ўша ҳидоят ва нурдан манафаат топиш учун очиқ-ҳассос қалб керак. Таъсирчан қалб керак. Моғор босиб, тошга, кесакка айланган қалб керак эмас.\nМЕН СИЗГА ҲИКМАТНИ КЕЛТИРДИМ\n«Зухруф» сурасидаги келгувси оятлардан ҳам Ийсо алайҳиссаломнинг янги пайғамбар бўлиб борган чоғларида ўз қавмларига айтган гапларидан намуна келган:\n«Ийсо очиқ-ойдин ҳужжат-мўъжизалар билан келган чоғида: «Батаҳқиқ, мен сизга ҳикматни келтирдим ва баъзи сиз ихтилоф қилаётган нарсаларни баён қилиш учун келдим. Бас, Аллоҳга тақво ва менга итоат қилинглар.\nАлбатта, Аллоҳ менинг ҳам Роббим, сизнинг ҳам Роббингиздир. Бас, Унга ибодат қилинг. Мана шу тўғри йўлдир», деди». (63-64)\nИйсо алайҳиссалом қавмларига Аллоҳнинг ваҳдониятига ва ўзларининг ҳақ Пайғамбар эканликларига далолат қилувчи очиқ-ойдин оятлар, гап-сўзлар ва очиқ-ойдин мўъжизалар билан келдилар. У зот ўз қавмларига ўша пайт:\n«Батаҳқиқ, мен сизга ҳикматни келтирдим...» дедилар.\nҲикмат улуғ неъматдир. Ҳикмат Пайғамбарликдир. Яна, Ийсо алайҳиссалом қавмларига:\n«...ва баъзи сиз ихтилоф қилаётган нарсаларни баён қилиш учун келдим», дедилар.\nЧунки у қавм Мусо алайҳиссалом шариатлари ҳақида кўпдан-кўп ихтилофга тушган, ҳар хил мазҳаб ва фирқаларга бўлиниб кетган эди. Ийсо алайҳиссалом уларга ўша ихтилофлар ҳақидаги ҳукмни баён қилиб бердилар. Ва:\n«Албатта, Аллоҳ менинг ҳам Роббим, сизнинг ҳам Роббингиздир».\nДемак, Ийсо алайҳиссалом қавмларига: «Аллоҳ менинг Роббим», деганлар. Аллоҳ менинг отам, деган эмаслар. Демак, Аллоҳ таоло бошқа бандаларга Робб бўлгани каби, Ийсо алайҳиссаломга ҳам Роббдир. Бу ҳақда бошқа гап бехуда.\n«Бас, Унга ибодат қилинг».\nДемак, Ийсо алайҳиссалом менга ибодат этинг, деган эмаслар, балки Аллоҳга ибодат қилинг, деганлар. Кимки бошқа гап айтса, ёлғон айтибди.\nУ кишининг ўзлари ҳам:\n«Мана шу тўғри йўлдир», деди».\nЯъни, Аллоҳга ибодат қилишлик тўғри йўлдир, дедилар. Лекин у кишининг қавмлари бу кўрсатмага амал қилмадилар.\nАҲМАД ИСМЛИ РАСУЛНИНГ БАШОРАТИ\n«Сафф» сурасида эса Ийсо алайҳиссалом ўз вазифаларидан яна бошқачаларини баён қиладилар:\n«Ийсо ибн Мариям: «Эй Бани Исроил, албатта, мен ўзимдан олдин келган Тавротни тасдиқлаш ва мендан кейин келувчи Аҳмад исмли Расулнинг башоратини бериш учун Аллоҳ сизларга юборган Пайғамбарман», деганини эсла. Қачонки у(Аҳмад) уларга ҳақ билан келган вақтда эса, бу очиқ-ойдин сеҳрдир, дедилар». (6)\nУшбу оятда Ийсо алайҳиссаломнинг ўз умматларига айтган гаплари муҳим гаплар бўлиб, диний таълимотлардаги улкан масалаларни ўз ичига олади.\n«Ийсо ибн Мариям: «Эй Бани Исроил, албатта, мен ўзимдан олдин келган Тавротни тасдиқлаш ва мендан кейин келувчи Аҳмад исмли Расулнинг башоратини бериш учун Аллоҳ сизларга юборган Пайғамбарман», деганини эсла».\n«Ўзимдан олдин келган Тавротни тасдиқлаш учун» келганман, демоқдалар.\nМасиҳий дини китобларида ҳам Ийсо алайҳиссалом тилидан: «Мен номусни йўқ қилиш учун эмас, балки тўлдириш учунгина келдим», дейилган экан.\n«...ва мендан кейин келувчи Аҳмад исмли Расулнинг башоратини бериш учун...» келганман, демоқдалар.\nАҳмад Пайғамбаримизнинг исмларидир. Аҳмад, Муҳаммад ва Маҳмуд исмлари Пайғамбаримизга ном бўлиб, арабча шукр, мақтов маъносини англатувчи «ҳамд» сўзидан олингандир.\nИйсо алайҳиссаломнинг ушбу башоратлари Инжилда ҳам келган. Юҳанно Инжилида: «Агар менга муҳаббат қилсаларингиз, васиятларимни тутинглар: мен отадан сизлар билан абадий собит бўлиш учун форқилатни талаб қиламан», дейилган.\nЛекин замон ўтиши билан роҳиблар кейинги нашрларда бу сўзнинг ўрнига бошқа сўз ишлатадиган бўлишган.\nЗамондошларимиздан устоз Аҳмад Нажжор ғарб олимларидан бири доктор Карлу Нилинудан «Форқилат»нинг маъноси нима? деб сўрасалар, у киши:\n«Роҳиблар «мъази» деб айтишади» дебди. Шунда устоз Нажжор:\n«Мен роҳибдан эмас, балки юнон тили фан доктори Карлу Нилинудан сўраяпман», деб рад қилибдилар. Фақат шу гапдан кейингина ажнабий доктор:\n«Бу сўзнинг асл маъноси «кўп шукр»-ҳамд, дебди.\nСўнгра устоз Нажжор арабча «ҳамд» сўзининг «Аҳмад» шаклида ишлатилишига тўғри келадими? десалар, доктор Карлу:\nЛекин шунчалик башоратлар бўлса ҳам «Аҳмад», яъни, Муҳаммад алайҳиссалом ҳақ дин билан Пайғамбар бўлиб келганларида улар иймон келтирмадилар. У кишига чексиз ҳурматсизлик ва душманликлар қилдилар. У зотнинг Пайғамбарликларини сеҳр деб, ўзларини сеҳргар дедилар.\nИйсо алайҳиссалом ўз тиллари билан:\n«Аллоҳ сизларга юборган Пайғамбарман», демоқдалар, худоман ёки худонинг ўғлиман, деганлари йўқ. Ийсо алайҳиссаломга келган масиҳий динига эътиқод қилувчи кишиларнинг ҳозирги ақидаси бўйича у зот худо ёки худонинг ўғли ҳисобланади. Бу эса мутлақо хато ва адашувдир.\nУ ЗОТНИНГ МЎЪЖИЗАЛАРИ\nОдамлар ҳузурига биров келиб, мени Аллоҳ сизларга Пайғамбар қилиб юборди, деса, одамлар, бу гапингни нима билан исбот қиласан, дейишлари турган гап. Шунинг учун Аллоҳ таоло ҳар бир Пайғамбарни ўз қавмига юбориш чоғида, ўша қавмнинг ҳолига, ижтимоий, ақлий ва бошқа савияларига қараб, мўъжиза ҳам беради.\nПайғамбарга берилган мўъжиза одатдан ташқари бир иш бўлиб, ўша замон кишилари: «Оддий одамнинг қўлидан бу иш келмайди, мадомики бу ажойиб ишни бизга кўрсатдими, бу одам ҳақиқий Пайғамбар экан, унга иймон келтирайлик», дейиши керак бўлади.\nМисол учун, Мусо алайҳиссаломни Аллоҳ таоло Пайғамбар қилиб юборган жамиятда сеҳргарлик жуда ҳам ривожланган экан. Сеҳргарлар жамиятда обрўли одамлар бўлиб, турли сеҳрларни кўрсатар эканлар. Мисол учун, арқонни ерга ташласа, одамлар кўзига илон бўлиб кўринар экан. Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломга мазкур сеҳргарликнинг сеҳридан кучли мўъжизаларни берди. Яъни, қўлларидаги ҳассани ерга ташласалар, катта илон бўлиб, сеҳргарларнинг арқон-илонларини ютиб юборадиган бўлди.\nУшбу оятда Ийсо алайҳиссалом ўзларининг Бани Исроилга Пайғамбар қилиб юборилганларини тасдиқловчи мўъжизаларнинг айримларини олдиндан айтиб ҳам ўтмоқдалар:\n«Ва Бани Исроилга Пайғамбар қилади. У: «Албатта, мен сизга Роббингиздан оят-мўжиза келтирдим, мен сизларга лойдан қушга ўхшаш суврат ясайман, унга пуфласам, Аллоҳнинг изни билан қуш бўлади. Аллоҳ изни билан туғма кўр ва песларни тузатаман ва ўликни тирилтираман. Сизларга нимани емоқдасизу, нимани уйингизда сақлаяпсиз–хабарини бераман. Агар мўмин бўлсангиз, албатта, бунда сизга оят-белги бордир», дейди». (49)\nКейин оятда Ийсо алайҳиссалом Бани Исроил ҳузурига Пайғамбар бўлиб янги келган пайтда айтган гаплари баён қилинади:\n«мен сизларга лойдан қушга ўхшаш суврат ясайман, унга пуфласам, Аллоҳнинг изни билан қуш бўлади. Аллоҳ изни билан туғма кўр ва песларни тузатаман ва ўликни тирилтираман. Сизларга нимани емоқдасизу, нимани уйингизда сақлаяпсиз–хабарини бераман».\nа) лойдан қуш ясаб, пуфласа, Аллоҳнинг изни билан қуш бўлиши;\nб) Аллоҳнинг изни билан туғма кўрни, песни тузатиш;\nв) ўликни тирилтириш;\nг) ўзлари кўрмай-билмай туриб Бани Исроилга улар еган ва уйида сақланаётган нарсаларни айтиб бериш...\nКўпчилик қадимги тафсирчилар, туғма кўрни, песни Аллоҳнинг изни билан тузатиб, ўликни тирилтириш мўъжизаларини эътиборга олиб бўлса керак, Ийсо алайҳиссалом даврларида тиб илми ривожланган экан, шунинг учун Аллоҳ таоло у кишига ўша вақт табиблари қўлидан келмайдиган ишларни мўъжиза қилиб берган, деганлар.\nАммо Ийсо алайҳиссаломнинг мўъжизаларини эътибор билан ўрганилса, унда ҳаёт бериш ёки ҳаётни ўрнига қайтариш, соғлиқни жойига келтириш ва ғайбдан хабар беришлар бор. Албатта, бу ишларнинг ҳаммаси Аллоҳнинг изни билан бўлишлиги қайта-қайта такрорланяпти.\nИйсо алайҳиссаломга Аллоҳ таоло томонидан берилган бу мўъжизаларнинг табиатини ўрганган ва ўша вақтдаги тарихий воқеликни кузатган уламоларимиз, Ийсо алайҳиссалом даврида одамлар моддапараст бўлиб кетган эдилар, деган фикрга келганлар. Улар ҳар бир нарсанинг сабаби топилса бўлди, масала ечилади, деганга ўхшаш фикрлайдиган, руҳоний, ғайбий нарсаларга мутлақо ишонмайдиган бўлиб кетишган экан. Уларнинг бу ҳолатларини муолажа қилиш учун Ийсо алайҳиссаломга мазкур мўъжизалар берилган экан.\nАллоҳ таоло «Моида» сурасида Ийсо алайҳиссаломга берган мўъжизаларини у зотга бетган неъматларидан ҳисоблайди:\n«Аллоҳ: «Эй Ийсо ибн Марям, сенга ва волидангга берган неъматимни эсла. Сени муқаддас руҳ билан қўллаганимни, одамларга бешикда ҳам, катталигингда ҳам гапирганингни эсла. Сенга китобни, ҳикматни, Тавротни ва Инжилни ўргатганимни эсла. Менинг изним ила лойдан қуш шаклини ясаганингда ва унга пуфлаганингда, Менинг изним ила қуш бўлганини, Менинг изним ила туғма кўрни ва песни тузатганингни эсла. Менинг изним ила ўликларни чиқарганингни эсла. Бани Исроилга аниқ мўъжизалар келтирганингда, улардан куфр келтирганлари: «Бу очиқ сеҳрдан ўзга ҳеч нарса эмас», деганида, сени улардан қутқарганимини эсла», деганини ёд эт!» (110)\nУшбу оятда Аллоҳ таоло Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга хитоб қилиб, қиёмат куни Пайғамбарларни жамлаган пайтда Ийсо алайҳиссаломга айтадиган гапларини эслашни буюрмоқда.\nБу дунёда насоролар «худо», «худонинг ўғли», деб юрган Ийсо алайҳиссаломнинг ҳақиқатлари ушбу эслатмалардан аниқ билиб олинади.\nАллоҳ таоло бу ҳақиқатни барча Пайғамбарлар ҳузурида, масаланинг бош қаҳрамони Ийсо ибн Марям алайҳиссаломнинг ўзларига эслатиш билан тасдиқламоқда.\n«Эй Ийсо ибн Марям! Сенга ва волидангга берган неъматимни эсла».\nАввало, насоролар «худо» деб эътиқод қилаётган Ийсонинг волидаси бор экан. Худонинг эса, онаси бўлиши мумкин эмас. Дунёга келишда онага муҳтож бўлган одам Худо бўла олмайди.\nИккинчидан, Ийсо ибн Марямга ҳам, унинг волидаси Марям бинти Имронга ҳам Аллоҳ неъмат берган экан. Бошқанинг неъматига муҳтож кишилар Худо бўлиши мумкин эмас.\n«сени муқаддас руҳ билан қўллаганимни, одамларга бешикда ҳам, катта бўлганингда ҳам гапирганингни эсла».\n«Муқаддас руҳ» Жаброил фаришта алайҳиссаломдир. «Гапириш» деганда эса, Аллоҳга даъват, Пайғамбарлик гаплари назарда тутиляпти. Одамларнинг оддий гапларидек гап бўлганида, бунча гувоҳлар ҳузурида ҳужжат сифатида келтирилмас эди.\nАгар бешикда гапирганинг ёки доимо Пайғамбарларга хос гапирганинг учун сени «худо» деб эътиқод қилишаётган бўлса, бу нарса сени Мен Жаброил билан қўллаганим ва у орқали Ўз сўзларимни юбориб турганимдан эканлигини билсинлар.\nЎз фаолиятида муқаддас руҳ ёрдамига муҳтож бўлган зот ҳеч қачон Худо бўла олмайди.\n«Сенга китобни, ҳикматни, Тавротни ва Инжилни ўргатганимни эсла».\nОятдаги «китоб»дан мурод–ўқиш-ёзишдир.\nИйсо алайҳиссаломга ўқиш-ёзишни, ҳикмат билан тасарруф қилишни, ўзларидан олдин келган илоҳий китоб Тавротни ва ўзларининг китоблари бўлмиш Инжилни ҳам Аллоҳ таоло ўргатган.\nБу ҳақиқат қиёмат кунида барча Пайғамбарларнинг йиғилишда айтилиши ҳам алоҳида маъно касб этади. Ийсо ибн Марям алайҳиссаломнинг ҳақиқатларини ойдинлаштиради. Албатта, ўқиш-ёзишни, ҳикматни, Таврот ва Инжилни ўрганишга, қолаверса, бошқа зотдан ўрганишга эҳтиёжи бор одам ҳеч қачон Худо бўла олмайди. Балки, ўша йиғилишда иштирок этаётган Пайғамбарлар каби бир Пайғамбар бўлади.\n«Менинг изним ила лойдан қуш шаклини ясаганингда ва унга пуфлаганингда, Менинг изним ила қуш бўлганини, Менинг изним ила туғма кўрни ва песни тузатганингни эсла».\nЭҳтимол, насоролар Ийсо ибн Марям лойдан қуш ясаганда, унга жон кириб учиб кетгани учун ёки одатда тузатиб бўлмайдиган туғма кўр ва пес касалларнинг у кишидан шифо топганлари учун Худо деб эътиқод қилишаётгандир?\nБу нотўғри тасаввур. Аввало, ушбу жамланиб турган Пайғамбарларнинг ҳаммаларига бунга ўхшаш мўъжизалар Аллоҳ томонидан берилган. Қолаверса, Ийсо ибн Марям алайҳиссалом лойдан Аллоҳнинг изни ила қуш ясаган, унга пуфлашни ҳам Аллоҳнинг изни ила пуфлаганлар, у шакл Ийсонинг изни билан эмас, Аллоҳнинг изни билан қушга айланган.\nШунингдек, туғма кўр ва песларнинг тузалиши ҳам Аллоҳнинг изни ила бўлган. Агар баъзи мўъжизалар кўрсатган зот Худо бўлаверса, манави тўпланиб турган Пайғамбарларнинг ҳаммаси ҳам Худо бўлишлари керак эди. Ундан кейин, бошқанинг изни ила одатдан ташқари иш қилган киши ҳеч қачон Худо бўла олмайди.\n«Менинг изним ила ўликларни чиқарганингни эсла».\nЯъни, тирилтирганингни. Агар Ийсо ибн Марям алайҳиссаломни ўликларни тирилтиргани учун Худо деб айтишаётган бўлса, бу иш ҳам Аллоҳнинг изни ила бўлган. Жонни олган Аллоҳ уни қайта беришга ҳам қодир. Бошқа мўъжизалар қатори бу мўъжиза ҳам у кишини Худо деб эътиқод қилишга олиб бормаслиги керак. Бунинг устига, ушбу мўъжизалар содир бўлганда уларни очиқ сеҳр деганлар ҳам бўлган. Шу сабабдан Ийсони ўлдиришга очиқ қасд ҳам қилишганки, бу ҳам эслашга лойиқ ҳодиса:\n«Бани Исроилга аниқ мўъжизалар келтирганингда, улардан куфр келтирганлари: «Бу очиқ сеҳрдан ўзга нарса эмас», деганида сени улардан қутқарганимни эсла».\nБани Исроил минглаб одамлар ҳузурида кўрсатилган мўъжизаларни инкор эта олмади. Аммо бу мўъжизалар Ийсога Аллоҳ томонидан Пайғамбарлигини тасдиқлаш учун ҳужжат ва далил қилиб берилганилигини эътироф қилишга бўйинлари ҳам ёр бермади. Шунда Бани Исроил ўзларига хос услуб билан бир гап тўқиб чиқардилар: «Бу очиқ сеҳрдир», дедилар ва сеҳргарни ўлдириш керак, деб Ийсони алайҳиссалом ўлдиришга қарор қилдилар.\nЛекин Аллоҳ таоло ўз Пайғамбари Ийсони алайҳиссалом Бани Исроилдан қутқариб, Ўзига кўтариб олди. Бу ҳам Ийсо ибн Марям Худо эмас, балки Пайғамбар бўлганини кўрсатади.\nКеласи оятда ҳам Аллоҳ таолонинг Ийсо ибн Марямга алайҳиссалом берган неъматларидан бири зикр этилади:\nУ ЗОТНИНГ ЁРДАМЧИЛАРИ\n«Ийсо улардан кофирликни сезиб қолганда: «Кимлар Аллоҳ йўлида менга ёрдамчи бўлади?!» деди. Ҳаворийлар: «Биз Аллоҳнинг ёрдамчиларимиз, Аллоҳга иймон келтирдик ва бизнинг мусулмонлигимизга гувоҳ бўл», дедилар». (Оли Имрон 52)\nИйсо алайҳиссалом Бани Исроилга Пайғамбар бўлиб келиб, уларни даъват қилганларидан ва турли мўъжизаларни кўрсатганларидан кейин ҳам Бани Исроил йўлга тушмади.\n«Ийсо улардан кофирликни сезиб қолганда: «Кимлар Аллоҳ йўлида менга ёрдамчи бўлади?!» деди».\nКўпчилик бош тортди. Куфрни ихтиёр қилди. Лекин ажаб эмаски, баъзи бир хос кишилар Аллоҳнинг дини йўлида Унинг Пайғамбарига яқиндан ёрдам берсалар?! Ҳар бир даъватнинг, ҳар бир ҳаракатнинг юзага чиқиши учун ўша даъват ва ҳаракат раҳбари атрофида жон фидо кишилар бўлиши шарт. Ийсо алайҳиссалом ҳам ўшандай одамларни топиш мақсадида юқоридаги гапни қилдилар. Бунга жавобан:\n«Ҳаворийлар: «Биз Аллоҳнинг ёрдамчиларимиз, Аллоҳга иймон келтирдик ва бизнинг мусулмонлигимизга гувоҳ бўл», дедилар».\n«Ҳаворий» дегани ҳолис, яқин, ишончли дўст, деганидир. Ийсо алайҳиссаломнинг ҳам шундай кишилари бор эди. Улар Пайғамбарнинг даъватларига дарҳол, лаббай, деб жавоб бердилар. Улар шу ерда Аллоҳнинг дини йўлида ёрдамчи бўлишга тайёр эканликларини эълон қилишлари билан бирга, Аллоҳга келтирган иймонларини ҳам зикр қилмоқдалар. Чунки иймон энг асосий нарса ҳисобланади.\nҲаворийлар яна Ийсо алайҳиссаломдан ўзларининг мусулмонликларига гувоҳ бўлишларини ҳам сўрашмоқда. Яъни, Аллоҳнинг амрига бўйсунганликлари, Аллоҳнинг динига ва Пайғамбарига ёрдам берганликларига гувоҳ бўлишни сўрашмоқда.\nСўнгра улар Аллоҳга илтижо этиб, дуо қилишмоқда:\n«Эй Роббимиз! Сен туширган нарсага иймон келтирдик ва Пайғамбарга эргашдик. Бас, бизни гувоҳлик берувчилар қаторига ёзгин», дедилар». (53)\nЯъни, биз Сенинг туширган ваҳийингга иймон келтирдик, Пайғамбаринг Ийсо алайҳиссаломга эргашдик. Бас, бизни Ўзингнинг тавҳидингга, Пайғамбарингнинг ҳақлигига ва унинг тўғрилигига гувоҳлик берувчилар қаторига ёзиб қўйгин.\nЯНА БИР МЎЪЖИЗА\n«Ҳаворийлар: «Эй Ийсо ибн Марям, сенинг Роббинг бизга осмондан тузатилган дастурхон тушира олурми?» деганларида, у: «Агар мўмин бўлсаларингиз, Аллоҳга тақво қилинглар», деганини эсла». (112)\nБу оятда хитоб Пайғамбаримизга соллаллоҳу алайҳи васаллам эслатма бўлиб келмоқда.\nАйни чоқда, бу оят ҳаворийлар билан Ийсо алайҳиссалом ўрталарида бўлиб ўтган суҳбатни ва шу суҳбат орқали Ийсо алайҳиссалом қавмларининг сиймосини (кимлигини) очиб беряпти.\nҲаворийлар Аллоҳ илҳом бериб, Унга ва Унинг Пайғамбари Ийсо алайҳиссаломга иймон келтирган, ўз қавмлари ичидан Аллоҳнинг дини ва Пайғамбарига мадад бўлиш учун танлаб олинган, ихлосли ва мустаҳкам иймонли кишилар экани ҳаммага маълум.\nАна шундай мумтоз гуруҳ ўз йўлбошчиси, Пайғамбарига: «Эй Ийсо ибн Марям», деб мурожаат қиляпти.\nПайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари у зотга бирор марта бунақа равишда мурожаат қилганлари йўқ. Улар доимо: «Эй Аллоҳнинг Расули»; «Эй Аллоҳнинг Набийси»; «отам-онам сизга фидо бўлсин», каби сўзлар билан мурожаат этганлар.\nҚолаверса, Ийсо алайҳиссаломнинг энг яқин кишилари бўлмиш ҳаворийлар:\n«Роббинг бизга осмондан тузатилган дастурхон тушира олурми?» дейишмоқда.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаи киромларидан бирорталари иймонга кирганидан сўнг мўъжиза кўрсатишни талаб қилмаганлар. Чунки бу иш иймонли кишига ярашмайди.\nБу иш ноқулай бўлганидан ҳам Ийсо алайҳиссалом ҳаворийларидан юқоридаги ноўрин саволни эшитганларидан сўнг:\n«Агар мўмин бўлсаларингиз, Аллоҳга тақво қилинглар», демоқда.\nҲаворийлар эса, ўз сўзларида туриб, қилаётган талаблари нима учун эканлигини шарҳлаб бермоқдалар:\n«Улар: «Ундан емоқни, қалбларимиз таскин топмоғини, бизга рост гапирганингни билмоқни ва бунга гувоҳ бўлмоқни истармиз», дедилар». (113)\nҲаворийларнинг Аллоҳ осмондан бизга ясатилган дастурхон тушириб берсин, деб қилаётган талабларининг бир неча сабаблари бор экан.\nБиринчиси, ундан еб кўрмоқчилар. Эҳтимол таомга ҳожатлари бор. Эҳтимол Пайғамбарга яқин кишилар сифатида алоҳида ҳурматга сазовор бўлмоқчилар. Эҳтимол табаррукан қилмоқчилар.\nИккинчидан, қабларини таскин топтирмоқчилар. Иймонга келганлар-у, аммо қалблари яна ҳам таскин топишини истайдилар. Бунинг учун ўзлари эргашган Пайғамбар сўровига биноан, ўзлари иймон келтирган Аллоҳ томонидан бир мўъжизанинг бўлишини хоҳлайдилар.\nУчинчидан, Пайғамбар уларга рост гаприганини билишни истайдилар. Ийсо, Аллоҳнинг Пайғамбариман, демоқда, агар гапи рост бўлса, у ўзига хос услуб билан бу даъвони исбот қилиши керак бўлади. Энг яхши исбот–мўъжиза кўрсатишдир. Ўша мўъжизани кўрсатса, рост гапирган ҳисобланади.\nТўртинчидан, ҳаворийлар ўша мўъжиза содир бўлганига гувоҳ бўлмоқчилар. Улар Ийсо алайҳиссаломга яқин кишилар сифатида бошқа кишилар томонидан турли саволларга тутилишлари турган гап. Энг кўп бўладиган савол, албатта, у зотнинг Пайғамбарлигини қандай исботлайсиз, қабилида бўлади. Ана ўшанда, кўрсатилган мўъжизанинг гувоҳи бўлганликларини айтмоқчилар. Ёки бевосита саволсиз ҳам, даъват чоғида, шубҳачиларнинг шубҳасини қайтариш пайтида, бу гувоҳликларини айтишлари мумкин.\nҲаворийлар мана шу эътиборлар ила осмондан ясатилган дастурхон туширилишини сўрадилар. Шунда Ийсо алайҳиссалом Парвардигори Оламга мурожаат этиб, дуо қилдилар:\n«Ийсо ибн Марям: «Эй бор Худоё! Роббимиз! Бизга осмондан ясатилган дастурхон туширгин, у аввалимизгаю охиримизга байрам бўлиб қолсин. Сендан мўъжиза бўлиб қолсин. Ва бизга ризқ бергин, зотан Ўзинг энг яхши ризқ бергувчисан», деди». (114)\nУшбу дуода Ийсо алайҳиссалом Пайғамбарлик одоби ила ўз Илоҳи ва Роббиси Аллоҳ таолога ўзларининг бандаликларини, Унга ҳожатманд эканликларини билдириб, хокисорлик ила нидо қилмоқдалар. У киши Аллоҳ таолодан осмондан дастурхон туширишни, туширганда ҳам, уни хайр-барака ва хурсандчилик боиси–байрамга сабаб бўладиган қилиб туширишни сўраб дуо қилмоқдалар.\nШу билан бирга, бу дастурхон Аллоҳ томонидан мўъжиза бўлиб қолишини ҳам сўрамоқдалар. Мўъжиза сифатида туширилган дастурхон ризқ бўлиб қолишини ҳам истамоқдалар.\nАллоҳ таоло Пайғамбари Ийсо алайҳиссаломнинг бу дуоларини ижобатга олди ва қуйидаги жавобни қилди:\n«Аллоҳ: «Мен, албатта, уни сизларга туширгувчиман. Бас, бундан кейин сизлардан ким куфр келтирса, уни оламларда ҳеч кимни азобламаган азоб ила азоблагайман», деди». (115)\nҲақ таоло Ўзининг жалолига–улуғворлигига яраша жавоб берди:\n«Мен, албатта, уни сизларга туширгувчиман», деди.\nУламоларимиз моида–дастурхон ҳақида Қуръони Каримдан бошқа ҳеч қандай маълумот йўқ бўлишига қарамай, худди шу жумланинг ўзига таяниб: «Дастурхон тушган, чунки Аллоҳниг ваъдаси ҳақдир», дейдилар.\nАллоҳ таоло дастурхон тушириш ҳақидаги сўровни ижобат қилиш билан бирга, Ўзининг доимий одатини ҳам эсга солмоқда. У одат мўъжиза талаб қилган қавм, мўъжиза келгандан кейин ҳам куфр келтирса, уни қаттиқ азобга дучор қилишдир. Бу азоб ҳам бу дунёда, ҳам у дунёда бўлади.\nЯҲУДИЙЛАРНИНГ У ЗОТГА ДУШМАНЛИГИ\nИйсо алайҳиссаломнинг даъватларини эшитган, мўъжизаларини кўрган одамлар у зотга иймон келтириб, эргаша бошладилар. Улар кундан кунга кўпайиб борди. Бу ҳол яҳудийларни ташвишга солди. Улар Ийсо алайҳиссаломни ўлдиришга қасд қилдилар.\n«Нисо сурасидаги ушбу оятларда ўша машъум ниятнинг ҳақиқати баён қилинади:\n«Биз Аллоҳнинг Расули Масиҳ Ийсо ибн Марямни ўлдирдик», деганлари учун (уларни лаънатладик). Ҳолбуки уни ўлдирмадилар ҳам, осмадилар ҳам, лекин уларга шундай туюлди. У ҳақида ихтилофга тушганлар унинг ўлимидан шак-шубҳададирлар. У тўғрисида уларнинг билимлари йўқ, магар гумонга эргашарлар. Уни ўлдирмаганлари аниқдир.\nКўпчилик ривоятларда, Ийсо алайҳиссаломнинг тусига кирган ва қатл этилган ҳаворийларнинг ичида бўлган Яҳузо Эсхурютий исмли одам. У хиёнат қилиб Ийсо алайҳиссаломнинг беркинган жойларини яҳудийларга кўрсатиб берган эди, дейилади.\nАммо ишга бу билан нуқта қўйилгани йўқ. Асосий ихтилофлар айнан ушбу воқеадан сўнг бошланди.\nТаъкидланганидек, ҳодиса кечанинг қоронғусида, тўс-тўпалоннинг ичида бўлиб ўтди. Кўп нарсалар ноаниқ қолди. Шунинг учун:\nАввало, ҳодисада иштирок этганларнинг ўзлари ихтилофга тушдилар. «Агар ўлдирилган Ийсо бўлса, бирга юрган одам қани? Агар ўлдирилган бирга юрган одам бўлса, Ийсо қани?» дедилар, бир-бирларига.\nЛекин бирибир ўликни осиб қўйиб, биз Ийсони ўлдирдик, деб мақтаниб юришаверди.\nНасоролар бўлса, баъзилари бу гапга ишонди, баъзилари «Ийсо ўлгандан кейин кўмилди. Аммо уч кундан кейин яна тирилди», дейишди.\nЛекин ҳаммаларининг гапи ҳам асоссиз гаплардир. Бу нарса оятнинг сўнгида яна бир бор таъкидланади:\nАллоҳ таоло Ийсо алайҳиссаломни Ўзига кўтарган пайтда у зот 33 ёшда эдилар.\nУ ЗОТ ҲАҚИДА АҲЛИ КИТОБ АҚИЙДАЛАРИ\nИйсо алайҳиссаломнинг осилишлари ҳақидаги энг тўғри айида мусулмонларникидир. Бу ақида юқорида зикр қилинди.\nЯҳудийлар эма у зотни ушлаб ўлдирдик, қўл оёғидан хочга михлаб қўйик, дейдилар. Бу ёлғон.\nМасиҳийлар эса бу масалада ақл бовр қилмайдиган эътиқод қиладилар. Улар Ийсо алайҳиссаломни худо деб ишонишларига қарамай у зотни осилиб ўлганларига ишонадилар. Уни инсоният хатоси учун фидо бўлди, дейдилар. Қандоқ қилиб худо баъзи бир яҳудийлар томонидан ўлдирилиши мумкин?!\nУмуман Ийсо алайҳиссаломни худо деб эътиқод қилишнинг ўзи ақлга тўғри келмайди. Шунинг учун ҳам насороларнинг ўзлари бау масалада ихтилофга тушганлар.\nУлардан бир тўпи, Ийсо алайҳиссаломни Аллоҳнинг ўғли, уни У зот ўз руҳидан яратган, деб эътиқод қиладилар.\nАллоҳ таоло «Тавба» сурасида бу ҳақда қуйидагиларни айтади:\n«Яҳудийлар: «Узайр Аллоҳнинг ўғлидир», дедилар. Насоролар: «Масиҳ Аллоҳнинг ўғлидир», дедилар. Бу оғизлари билан айтган гапларидир. Аввалги куфр келтирганларнинг гапига ўхшатурлар. Аллоҳ уларни лаънатласин. Қаён бурилмоқдалар?!» (30)\nАҳли китобларга нисбатан юқоридаги ҳукмларнинг чиқишига сабаб бўлган нарсаларнинг тўртинчиси, аҳли китоблардан:\n«Яҳудийлар: «Узайр Аллоҳнинг ўғлидир», дедилар».\nЯъни, Аллоҳга Узайрни ширк келтирадилар.\n«Насоролар: «Масиҳ Аллоҳнинг ўғлидир», дедилар».\nУлар ҳам Аллоҳга Масиҳ-Ийсони ширк келтирадилар.\nБу ишда яҳудийлар ҳам, насоролар ҳам ўзларидан олдин ўтган бутпараст мушрикларга ўхшашга уринадилар. Ҳа,\n«Бу оғизлари билан айтган гапларидир. Аввалги куфр келтирганларнинг гапига ўхшатурлар».\nИлмий асосда собит бўлганки, улар мазкур ақидани Юнон, Рум, Ҳинд ва Миср мушрикларидан олганлар. Асл яҳудий ва асл насроний ақидаларда бу гаплар йўқдир.\n«Аллоҳ уларни лаънатласин. Қаён бурилмоқдалар?!»\n«Марям» сурасида мазкур бузуқ ақидаги раддия яна ҳам кучлироқ келади:\n«Улар: «Роҳман бола тутди», дедилар».\nБатаҳқиқ, жуда оғир нарса келтирдингиз.\nУндан осмонлар парчаланиб, ер ёрилиб, тоғлар қулаб йиқилай, дейди.\nРоҳманнинг боласи бор, деганларига (қара).\nРоҳманга бола тутиш лойиқ эмасдир». (88-92)\nУнинг бола тутишга ҳожати йўқ. У фарзанд талабида эмас. Бу унинг шаънига тўғри келмайди. Роҳман яккадир. У Ягона ва Биру Бордир.\nИккинчи бир тоифа насоролар, Ийсо алайҳиссаломни «Аллоҳ» дейишади. Уларнинг фикрича Аллоҳ Ийсонинг шаклида одамларни гуноҳлардан холос қилиш учун ерга тушган эмиш.\nАллоҳ таоло бу фосид эътиқодга «Моида» сурасида қуйидаги раддияни беради:\n«Аллоҳ, албатта, Масиҳ ибн Марямдир, деганлар кофир бўлдилар. Масиҳ ибн Марям эса: «Менинг Роббим ва сизнинг Роббингиз Аллоҳга ибодат қилинг. Ким Аллоҳга ширк келтирса, албатта, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилур ва унинг турар жойи дўзах бўлур. Ва золимларга нусрат берувчилар йўқдир», деди». (72)\nИйсо алайҳиссаломдан кейин насоролар у зот олиб келган соф ақидани қандай қилиб бузганларини аввалги оятлар тафсирида ўргандик. Бу оятда эса, ўша залолат ботқоғига ботган насораларнинг:\n«Аллоҳ, албатта, Масиҳ ибн Марямдир», деганлари куфр эканлиги, уларнинг бу ақидаси ва гапи Масиҳ ибн Марямнинг айтганларига ҳам буткул зид эканининг баёни келмоқда. Чунки Масиҳ ибн Марям алайҳиссалом ҳеч қачон насороларга, мен Худоман, менга ибодат қилинг, демаганлар. У зот алайҳиссалом ўзларига эргашганларга:\n«Менинг Роббим ва сизнинг Роббингиз Аллоҳга ибодат қилинг», деганлар.\nУ зот ўзларини ҳам бошқалар қатори банда ҳисоблаганлар. Шу билан бирга, у киши одамларни умуман ширкдан–Аллоҳнинг шериги бор дейишдан қайтарганлар. Тавҳидга–ягона Аллоҳга эътиқод ва ибодат қилишга чақирганлар.\nМасиҳ ибн Марям алайҳиссалом насороларга:\n«Ким Аллоҳга ширк келтирса, албатта, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилур ва унинг турар жойи дўзах бўлур», деганлар.\nАммо Аллоҳга берган мийсоқ–аҳдномани бузган насоролар эса, Масиҳ ибн Марям, Худодир, деб Масиҳ ибн Марям ўзлари таъкидлаб айтган маълумотнинг тескарисини қилмоқдалар. Бу улар томонидан бўлаётган катта зулмдир.\n«Ва золимларга нусрат берувчилар йўқдир».\nУчинчи бир гуруҳ насоролар, Масиҳ учликнинг; ота, ўғил ва муқаддас руҳнинг биридир. Учта биттадир. Битта учтадир, деган ақлга сиғмайдиган эътиқодни қиладилар.\nАллоҳ таоло бу бўлмағур фикрни ҳам «Моида» сурасида фоў қилади:\n«Аллоҳ учтанинг учинчисидир, деганлар, батаҳқиқ, кофир бўлдилар. Ягона илоҳдан ўзга ҳеч қандай илоҳ йўқ! Агар айтаётганларидан қайтмасалар, улардан куфр келтирганларини аламли азоб тутадир». (73)\nНасроний динидагиларнинг мантиқсиз, ўзлари ўйлаб чиқарган, ҳақиқий диний таълимотни бузиб кўрсатадиган ақидаларидан бири ушбу оятда муҳокама қилинмоқда.\nУлар: «Аллоҳнинг табиати бир-бирига тенг учта кўринишдан–Ота худо, ўғил худо ва муқаддас руҳдан иборатдир.\nЎғил худо, яъни, Ийсо воситаси ила бутун махлуқот Ота худога улашади. Ўғил худога фидо қилинганлик, Муқаддас руҳга «тозалаш» нисбати берилади», дейдилар.\nШу билан бирга, ўзларини тавҳид ақидасида деб даъво қиладилар.\nХудди мана шу мантиқсизлик қадимдан насоролар ўртасида турли келишмовчиликларни келтириб чиқарган.\nҲозирги кунда масиҳий динидан одамларнинг четланишида ҳам худди шу сабаб бор. Бу сафсатани бир оз ақлини ишлатган одам ҳеч қабул қила олмайди. Чунки соғлом ақл далолат қилган нарса:\n«Ягона илоҳдан ўзга ҳеч қандай илоҳ йўқ!».\nБундан бошқа гапни айтиб, бузуқ эътиқод қилиб юрганлар ботил фикрларидан қайтмоқлари лозим:\n«Агар айтганларидан қайтмасалар, улардан куфр келтирганларини аламли азоб тутадир».\nБу муқаррар нарса. Бўлажак аламли азобдан ҳамма тириклик пайтида қутулиб олиши мумкин. Бунинг учун:\n«Аллоҳга тавба қилиб, унга истиғфор айтмайдиларми?! Зотан, Аллоҳ мағфиратли ва раҳмли зотдир». (74)\nУ зот тавба қилганларнинг тавбасини қабул этади. У зот истиғфор айтганларнинг гуноҳини кечиради.\nФурсат ўтмасдан аввал бузуқ ақидаларидан қайтиб тавба қилсинлар, тўғри ақида бўлмиш Ислом ақидасига ишонсинлар ва ўтган гуноҳларини кечишини сўраб Аллоҳга истиғфор айтсинлар.\nИйсо алайҳиссалом ҳақларидаги тўғри эътиқод қуйидагича бўлади:\n«Масиҳ ибн Марям бир Пайғамбар, холос. Ундан олдин ҳам Пайғамбарлар ўтган. Унинг онаси эса, сиддиқадир. Икковлари ҳам таом ер эдилар. Биз уларга оятларни қандай баён қилаётганимизга назар сол-у, кейин уларнинг қандай бурилиб кетаётганларига назар сол». (75)\nМасиҳ ибн Марям кабилар йўқ эмас. Унга ўхшашлар дунёда кўплаб ўтган. Шунинг учун оддий одамлардан Пайғамбарлик хусусиятлари ила бир оз ажралиб туриши, унга эргашганларни у ҳақида турли бўлмағур ақидаларни қилишга, ҳатто уни «худо» деб даъво қилишга олиб бормаслиги керак.\n«Масиҳ ибн Марям бир Пайғамбар, холос. Ундан олдин ҳам Пайғамбарлар ўтган».\nМасиҳ ибн Марямдан олдин ўтган кўплаб Пайғамбарларда ҳам Пайғамбарлик хислатлари, мўъжизалари ва сифатлари бўлган. Лекин уларни ҳеч ким «Худо» деб даъво қилмаган. Чунки ҳақиқат ўзи шу. Шунинг учун Масиҳ ибн Марямни ҳам Аллоҳнинг Пайғамбари деб билиш зарур.\n«Унинг онаси эса, сиддиқадир».\nБиби Марям бинти Имрон Аллоҳнинг айтганларини, амру фармонини тасдиқловчи–сиддиқадир. Содиқ, пок бир бандадир. Бу кишини ҳам «она Худо» деб эътиқод қилиб бўлмайди. Демак, Масиҳ ибн Марямни ҳам, унинг онаси Марям сиддиқани ҳам «худо» деб эътиқод қилиш хатодир. Биргина далилнинг ўзи уларнинг аслида кимликларини кўрсатади.\n«Икковлари ҳам таом ер эдилар».\nБу оддий ҳақиқат. Бу ҳақиқатни энг ашаддий насоролар ҳам инкор эта олмайди. Марям кичиклигидан, ота-онасидан туғилганидан бошлаб одамлар ичида ўсди. Еб-ичди. Буни ҳамма кўрди. Бу ҳол у киши бу дунёдан ўтгунга қадар давом этди. Шунингдек, Масиҳ ибн Марям ҳам онасидан туғилгандан бошлаб кўпчиликнинг ичида бўлди. Доимо таом тановул қилди. Уни Аллоҳ таоло ўзига кўтаргунгача шундай давом этди. Буни ҳам ҳамма кўрди. Энди ўйлаб кўрсинлар. Бошқа нарсаларни бир ёққа қўяйлик-да, ушбу оятда келган энг оддий далилни–таомни олайлик. Таомга ҳожати тушувчи одам Худо бўла оладими?! Овқат емаса, қорни очиб, заифлашадиган киши Аллоҳ бўлиши мумкинми?! Ҳожатмандлик бандага хос сифат. Шунингдек, таомга ҳожати тушишлик, овқат емаса, қорни очишлик, сув ичмаса, чанқашлик бандага хос сифат. Бинобарин, ҳаётлари давомида таом еб ўтган Масиҳ ибн Марям ва у кишининг оналари Марям сиддиқалар ҳам Аллоҳ эмас, Аллоҳнинг бандаларидирлар.\nБу жуда ҳам оддий мантиқ. Ҳеч қандай ўйлаб ўтиришнинг ҳожати йўқ. Аммо:\n«Биз уларга оятларни қандай баён қилаётганимизга назар сол-у, кейин уларнинг қандай бурилиб кетаётганларига назар сол».\nЖуда ҳам ажабланарли ҳол.\nИЙСО АЛАЙҲИССАЛОМГА ОИД ҲАДИСЛАР\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бир кеча(тушда) ўзимни Каъба олдида кўрдим. Бир буғдойранг кишини кўрдим. Сен кўрган буғдойранг одамларнинг энг гўзали. Сочи қулоғининг юмшоқ еригача тушган. Сен кўрган сочларнинг энг гўзали. Яхшилаб тараб олибди. Қарасам у(соч)дан сув оқиб турибди. У икки кишига ёки икки кшининг елкаларига суяниб олиб Байтни авоф қилмоқда. Бу ким, дедим. Бу Масиҳ ибн Марям, дейилди. Сўнгра мен бошқа бир кишига дуч келдим. Сочи жингалак. Ўнг кўзи ғилай. Худди бўртиб турган узум донасига ўхшайди. Бу ким, деб сўрадим. Масиҳи Дажжол, дейилди», дедилар.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Менга исро қилдирилган кечаси Мусо ибн Имрон алайҳиссалом олдидан ўтдим; буғдойранг, новача, жингалаксоч одам эканлар. Худди Шануъанинг кишиларига ўхшайди. Ийсо ибн Марямни кўрдим. Ўртача, қизғиш оқ, сочлари юмшоқ экан», дедилар. Муслим ва Термизий Тафсирда ривоят қилган.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳар бир янги туғилган болани, албатта, шайтон чимдилайди. Ана шунда у шайтоннинг чимдилашидан қичқиради. Фақатгина Ибн Марям ва унинг онаси бундан мустасно», дедилар.\nАбу Ҳурайра: «Агар истасингиз, «Албатта, мен уни ва унинг зурриётини Сен шайтони ражимдан паноҳ қилишингни сўрайман»ни ўқинглар», деди.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мен одамлар ичида бу дунёда ҳам, охиратда ҳам Ийсо ибн Марямга энг ҳақлисиман», дедилар.\n«Қандоқ қилиб? Эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар.\n«Анбиёлар кундошлардан бўлган оға-инилардир. Оналари турлича. Динлари бир. Бизнинг орамизда набий йўқ», дедилар У зот.\nБашқа бир ривоятда: «Мен одамлар ичида Ийсо ибн Марямга энг ҳақлисиман. Анбиёлар кудошларнинг авлодларидир. Мен билан унинг орамизда набий йўқ», дейилган. Иккисини учовлари ривоят қилган.\n«Ийсо алайҳиссалом бир кишини ўғрилик қилаётганини кўрди ва унга: «Ўғирладинг», деди. У: «Йўқ! Ундан ўзга илоҳ йўқ зот ила қасам!», деди.\nШунда ийсо: «Аллоҳга иймон келтирдим ва ўзимни ёлғончи қилдим», деди. Муслим ривоят қилган.\nИЙСО ҚИЁМАТ СОАТИ БЕЛГИСИДИР\nИслом айидаси бўйича қиёмат яқин қолганда Ийсо алайҳиссалом ер юзига қайта тушадилар. Бунга «Зухруф» сурасидаги ушбу оят ва бир қанча ҳадиси шарифлар далилдир:\n«Албатта, у(Ийсо) қиёмат соати илми-белгисидир. Бас, сиз у (соат) ҳақида ҳеч шубҳа қилманг ва менга эргашинг. Мана шу тўғри йўлдир». (61)\n«Албатта, у(Ийсо) қиёмат соати илми-белгисидир».\n«Жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, ичингизга Ибн Марям одил ҳакам бўлиб тушиши яқиндир. Бас, у хочни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни жорий қилади, молу дунёни тошириб юборганидан уни биров олмай қўяди. Ҳаттоки, бир сажда бутун дунёдан ва ундаги нарсалардан яхши бўлиб қолади».\n«Кел, бизга намозга ўт», дейди. У:\n«Йўқ. Сизлар баъзингиз баъзингизга амирсиз. Бу Аллоҳнинг ушбу умматга кўрсатган ҳурматидир», дейди».\nБиз, мусулмонлар Аллоҳ таоло Ийсо алайҳиссаломга «Инжил; номли китоб нозил қилганига иймон келтирамиз. Бусиз иймонимиз бутун бўлмайди.\nЛекин ўша илоҳий китобнинг асли ҳозир йўқ.\nЧунки Ийсо алайҳиссаломнинг вақтларида инжил китоб шаклида бўлмаган. Ҳеч ким ҳеч нарсани ёзмаган. У зотдан кейин баъзи кишилар ўзлари китоб ёзиб, мана шу инжил, менга қаҳий қилинди. Мен ёзиб олдим, деб чиқдилар. Аста-секин инжил ваҳий қилинганлар кўпайиб бораверди. Охири бориб уларнинг сони га етди. Уларнинг ҳар бири ўзининг инжили ҳақ эканини даъво қилар эди. Орада гап-сўз, олди-қочди кўпайди. Ихтилофлар кучайди.\nШунда император Константин 325 мелодий санада Ниқияда (Nicea) катта мажлис чақирди. Бу мажлисда икки минг қирқ саккизта патриарх қатнашган. Сўнгра турли жамоалардан икки минга ортиқ руҳоний ўнлаб инжилларни кўтариб келдилар. Император мажлис аҳли олдига мавжуд инжиллардан энг ишончлисини танлаб олиш вазифасини қўйди. Улар узоқ талашиб-тортишувлардан кейин тўрт дона инжилни танладилар.\nҲозирда насоролар эътиқод ва амал қиладиган инжиллар ана ўша тўрт инжилдир.\nБу инжил энг қадимги инжил ҳисобланади. У Ийсо алайҳиссаломдан тўрт йил кейин ёзилган. У иброний тилда ёзилган эди. Аммо ўша асл ҳам йўқ. Ҳозир бори ўшанинг таржимаси. Лекин таржимон ҳам, у қайси матндан таржима қилгани ҳам ҳозиргача маълум эмас.\nБунинг устига бу инжилнинг муаллифи Мутто Ийсо алайҳиссаломнинг ҳаворийларидан эмасди. Кейинроқ уни хоин Яҳузонинг ўрнига сайлашган эдилар.\nАна шундоқ тарихга эга ёзувни муқаддас китоб эмас, оддий ишончли китоб, деб бўладими?\nБу инжил юнон тилида Ийсо алайҳиссаломдан йигирма уч йил кейин ёзилгани аниқ. Аммо уни ким ёзгани ноаниқ. Баъзи насоролар, уни Пётр ёзган, дейдилар. Бошқалари эса, уни Пётрнинг ўлимидан кейин Маркос ёзган, дейдилар.\nБу инжилни нима дейиш мумкин? Йигирма уч йилдан сўнг, Масиҳ алайҳиссалом гапирмаган тилда ёзилган, ким ёзгани ниқ эмас китоб, муқаддас китоб бўла оладими?\nБу китоб Масиҳ алайҳиссаломдан йигирма йил кейин ёзилган. Лука у зотнинг шгирдларидан эмас. У Полнинг шогирди. Унинг устози ҳам Ийсо алайҳиссаломни кўрган эмас. Бунинг устига Пол насороликка душман бўлган яҳудийлардан экан. Шунинг учун ҳийла билан насороликка қарши кўп бузғунчиликлар қилган экан.\nБундоқ китобни муқаддас китоб, дейиш мумкинми?\nБу инжил Ийсо алайҳиссаломдан ўттиз икки йил кейин ёзилган. Баъзи насоро тоифалари уни Ийсо алайҳиссаломнинг шогирдларидан бири Юҳанно ибн Забдий ёзган, дейдилар.\nБеш юзта таниқли насоро олимлари иштирокида ёзилган Британия энсклопедияси бу китобни, қалбаки китоб, деган экан. Изоҳнинг ҳожати бўлмаса керак.\nБиз фақат насороларга қаратилган ушбу оятни келтириб қўймоқчимиз, холос:\n«Эй аҳли китоблар! Динингизда ҳаддан ошманг ва Аллоҳ ҳақида ҳақдан бошқани айтманг. Албатта, Масиҳ, Ийсо ибн Марям Аллоҳнинг Пайғамбари, Марямга илқо қилган калимаси ва Ундан бўлган руҳдир. Бас, Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарларига иймон келтиринг. Уни учта деманг. Тўхтанг, ўзингизга яхши бўлади. Албатта, Аллоҳ ягона илоҳдир, ўзга эмас. У Ўзининг боласи бўлишидан пок бўлди. Осмонлардаги нарсалар ва ердаги нарсалар Уникидир. Вакилликка Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилур». (Нисо 171)\nМана, Аллоҳ субҳанаҳу ва таолонинг ёрдами ила Қуръони Каримда номлари келган пайғамбар алайҳиссаломларнинг қиссаларини қўлдан келганича ўрганиб чиқдик. Бу ўрганишимиз асосан Қуръони Карим ва унинг тафсири ҳамда саҳиҳ ҳадиси шарифлар асосида бўлди. Шунинг учун бошқа ўрганишлардан фарқли бўлиши турган гап.\nҚуръони Карим ўзининг Юсуф сурасида пайғамбар алайҳиссаломлар ҳақида сўз юритар экан:\n«Батаҳқиқ, уларнинг қиссаларида ақл эгалари учун ибрат бор эди», дейди.\nАна ўша қоидага биноан каломи илоҳийда пайғамбарларнинг қиссалари асосан ибрат учун келтирилади. Бу ҳолат уларнинг қайси суранинг қайси жойида келтирилиши, қандоқ жумла, ибора, сўз ва услуб ила ифода қилинишига ҳам ўз тасирини кўрсатган. Бир қиссанинг айни ўзи бошқа жойда келиши мумкин, лекин, ҳар жойда ўзига хос услуб, ўзига хос ибора ва ўзига хос услуб ишлатилган.\nБиз ўзимизнинг ушбу камтарона уринишимизда мазкур қиссаларни турли суралардан жамлаб бир сиёққа келтириб ҳар бир пайғамбар алайҳиссаломнинг ўз қиссасини яхлит ҳолда тақдим қилиш ҳаракатида бўлдик.\nҚуръони Каримнинг ожиз қолдирувчи каломи илоҳий эканини ҳаммамиз яхши биламиз. Бу абадий илоҳий мўъжиза олдида ҳамма ҳар доим ожиз. инсон ушбу ожизликни каломи илоҳийни зеҳн солиб, тадаббур ила ўрганганда яна ҳам чуқурроқ ҳис этади. Айниқса, қайта-қайта ўрганганда ундан ҳам кўра аниқроқ ҳис этади.\nҚуръони Каримни умумий тарзда ўрганилганда инсон бир хил ҳузур ҳаловат олади. Қуръони Карим оятларини маълум бир мавзуъга боғлиқ ҳолда ўрганганда эса ўзига хос бошқача ҳаловат олади.\nПайғамбар алайҳиссаломлар қиссалари ҳақидаги оятларни умумий тарзда, бошқа оятларга қўшиб ўрганганимизда ўзига хос бир завқ ва шавқ ила қамралган эдик. Энди, худди ўша оятларни айрича, алоҳида қисса шаклда ўрганиш жараёнида бошқача шавқ ва завқ олдик.\nМуҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзларига алоҳида китоб бағишлаганимиз учун қолган Қуръони Каримда зикрлари келган йигирма тўрт пайғамбарнинг қиссаларини батафсил ўрганиб чиқиш жараёнида кўплаб хулосаларга ҳам эришдик.\nАввало бу биз қиссаларини ўрганган зотлар Аллоҳнинг танланган бандалари пайғамбарларининг дур силсиласининг бир намунасидир.\nБу силсила биринчи инсон ва пайғамбар Одам отадан бошланиб, энг афзал инсон ва энг охирги пайғамбар Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам билан тамом бўлади.\nҚуръони каримда зикрлари келган пайғамбарларнинг ҳар бирларининг ўзларига яраша хусусиятлари бордир.\nҲеч бир пайғамбарнинг тўлиқ ҳаёти қисса шаклида келмаган. Балки уларнинг ҳар бирларининг қиссаларидан умумий даъват, ибрат учун лозим топилган жойлари келтирилган.\nПайғамбар алайҳиссаломлардан фақат бир кишининг оналари ва туғилишлари ҳақида маълумот бор. У ҳам ибрат, мўъжиза бўлгани учундир. Бу маълумотлар Ийсо алайҳиссаломнинг оналари Биби Марямга ва у зот туғилишларига боғлиқдир.\nШунингдек, Қуръони карим одатда пайғамбарларнинг вафотлари ҳақида ҳам сўз юритмайди. Фақат Сулаймон алайҳиссаломнинг вафотлари бундан мустасно. Чунки у зотнинг вафотлари ўзига хос ҳикмат, ибрат ва мўъжиза ҳисобланади.\nПайғамбар алайҳиссаломларнинг оила аъзолари ҳақида ҳам фақат ибрат учунгина сўз очилади. Бунга Нуҳ алайҳиссаломнинг ўғли, Лут алайҳиссаломнинг хотини, Иброҳим алайҳиссалом отаси ва бошқалар мисол бўла олади.\nАллоҳ таоло пайғамбарларни кетма-кет юбориб туриб, инсоният тўғри йўлдан қаттиқ адашганда, гуноҳ ва нобакорликка қулоғигача кўмилиб кетганда ўша тўпланиб қолган муаммоларни бир йўла ҳал этиш учун Улул азм пайғамбарларни юборади.\nНуҳ алайҳиссалом худди ана шундоқ пайтда пайғамбар бўлганлар. Ўша пайтда инсоният ҳидоят йўлидан шу даражада ажашган эдики, уни Нуҳ алайҳиссаломдек улуғ пайғамбар тўққиз юз эллик йил даъват қилиш ҳам фойда бермади. Охири уларни бутунлай йўқ қилинди.\nИброҳим алайҳиссалом вақтларига келиб ҳам одамзот қаттиқ адашган эди. Ундаги гуноҳлар оддий гуноҳлар бўлмай қолган эди. Ўша пайтда ҳамма ёқни буту санам босиб кетган эди. Бу ҳам етмаганидек, ўша вақтнинг подшоҳи худолик даъвоси қиларди. Иброҳим алайҳиссаломнинг уринишлари оз бўлмади. У зотнинг жиҳодларини васф қилиш учун бир қанча оятлар кетма-кет келди.\nҚуръони каримда энг кўп зикр этилган пайғамбар Мусо алайҳиссаломнинг даврларида эса аввалги барча гуноҳлар устига яна бир қанчаси қўшилиб, инсониятнинг залолатга кетуви мураккаб бир шаклни олган эди. Куфр, ширк, залолат ва ҳукмдорнинг худолик даъвосидан ташқари сеҳргарларни устун билиш, ашаддий кофирларнинг ҳалокатидан кейин Пайғамбарнинг ўз қавми улардан ҳам бадтар ҳолга тушиб турли нобакорликларга қўл уришлари ана ўша мураккаб муаммолар жумласига киради. Шунинг учун ҳам Мусо алайҳиссалом қиссалари Қуръони Каримдан энг кўп жой олган қисса бўлиб қолган.\nИйсо алайҳиссалом даврларига келиб эса ҳолат жуда ҳам чигаллашиб кетган эди. Аллоҳга турли бут ва санамларни шерик қилиш каби содда мушриклик ёнида Зоти Илоҳий ҳақида турли туман фалсафалар пайдо бўлган эди. Шунингдек, ҳамма моддапараст бўлиб унча мунча мўъжиза ёки пайғамбарнинг ҳаракатига эътибор бериш ҳам йўқ даражага келиб қолган эди. Шаддодлик учига чиққани учун ҳам ўша вақтнинг кофирлари дарҳол Аллоҳнинг пайғамбарини ўлдириш пайига тушдилар.\nБуларнинг ҳамаси Ҳакиму Хабир Аллоҳ таоло инсониятни поғанама-поғана аста-секин тарбиялаб келганини кўрсатади.\nЯна бир чуқур мулоҳаза қиладиган бўлсак, Улул азм пайғамбарлар ўзлари атрофидаги бошқа пайғамбарлардан кўпроқ ҳаракат қилганлари кўринади. Улул азм пайғамбарларга яқинда ўтган пайғамбар баъзи муаммоларни ҳам қилишга таклиф қилинганлари кўринади. Мисол учун Лут алайҳиссалом баччабозликни, Шуайб алайҳиссалом саво-сотиқ ишларидаги қаллобликларни ва ҳаказо.\nҲамиша пайғамбар халқ оммаси билан бўлиб уларнинг икки дунё саодати учун саъю кўшиш қилганлар. Ҳатто истисно тариқасида подшоҳлик ва пайғамбарликни ўзларида жамлаган Довуд ва Сулаймон алайҳиссаломлар ҳам оддий халқ манфаати учун ҳаракат қилганлар.\nДоимо пайғамбарлар қийланиб мақсадга эришганлар. Ҳеч кимга осонлик ила мақсадга эришиш насиб қилмаган.\nҚуръони каримда пайғамбарлар ҳақида бирорта ҳам салбий сўз йўқ. Уларни доимо улуғлаш бор.\n15:56 / 28.04.2017 3419\n15:57 / 28.04.2017 6433\n2065 15:53 / 28.04.2017


Андижонда денгиз сатҳидан 850 метр баландликда жойлашган илк сиҳатгоҳ фойдаланишга топширилди\nБу ерда 130 дан ортиқ малакали ходим меҳнат қилаётган бўлиб, бир вақтнинг ўзида 200 нафар киши соғлиғини тиклаш имконияти мавжуд.\nЎзбекистон охирги тўққиз ойда Тожикистонга 1,3 миллион АҚШ долларилик автомобиллар сотди\nGM Uzbekistan Ўзбекистон-АҚШ автомобиль компанияси ўтган йилнинг сентябридан бери Тожикистонга умумий қиймати 1,3 миллион долларлик автоуловларни экспорт қилди.\nGM Uzbekistan автомобилини олиб беришни ваъда қилган фирибгар пора билан қўлга тушди\nБош прокуратура ҳузуридаги Департаментнинг Арнасой туман бўлими ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбирда, «Айдардарётранс» ХК раҳбари Б. фуқаро Ш.нинг номига Жиззах шаҳридаги автосалонда ишловчи танишлари орқали «Нексия-3» русумли автомашина харид қилиш учун шартнома олиб беришга ёрдам бериши эвазига 45 млн. сўмни...\nGM Uzbekistan автомобили олиб беришни ваъда қилиб «шапка» олган яна бир шахс ушланди\nGM Uzbekistan‘да ишлаб чиқарилган автомашиналарни олиб беришни ваъда қилиб, пора олган навбатдаги фирибгар қўлга олинди.\n«Ўзавтосаноат» йил ярмигача импортни 5 фоизгача қисқартиради. 26та янги лойиҳа амалга оширилади\nЖорий йилнинг биринчи ярмида “Ўзавтосаноат” акциядорлик жамияти тизимида импорт ҳажми 5 фоиз қисқариши кутиляпти.\nGM Uzbekistan "Дамас" сотуви бўйича баёнот берди\nGM Uzbekistan АЖ томонидан ишлаб чиқарилаётган “Дамас” русумли автомобилнинг айрим деталларини олиб ташланаётганлиги тўғрисида хабарлар ҳақиқатга мос эмас.\nНаклейкадан магнитофонгача. GM Uzbekistan “Дамас”ни сотишда бир қатор жиҳозларини олиб қолмоқда (Фотофакт)\nGM Uzbekistan компанияси "Дамас" русумли автомобил сотиб олиш истагида бўлган мижозлар учун, машинанинг бир қатор қисмларини ўзида олиб қолган ҳолда таклиф қилмоқда.\nGM автомобилларининг Ўзбекистон ички бозоридаги нархи оширилмайди\n“Ўзавтосаноат” компания раҳбари Умиджон Салимовнинг сўзларига кўра, GM Uzbekistan томонидан ишлаб чиқарилган автомашиналар нархи 8 ой давомида ўзгармаган.\nЎзбекистонда Chevrolet Tracker русумидаги автомобиль ишлаб чиқарилади\nGM Uzbekistan Ўзбекистон-АҚШ қўшма корхонаси жорий йилда “Chevrolet Tracker” русумидаги автомобилларни ишлаб чиқаришни бошлайди.\nGM Uzbekistan жорий йил охирига қадар яна бир моделни ишлаб чиқаришни тўхтатади\nАсака автомобиль заводи 2018 йил охиригача Chevrolet Captiva автомобилини ишлаб чиқаришни тўхтатади.\nЎзбекистон GM’нинг Асака заводидаги акцияларини тўлиқ сотиб олади, завод номи ўзгаради\n«Ўзавтосаноат» йил охиригача Асака шаҳридаги GM Uzbekistan автомобиль заводининг ягона акциядорига айланади.\n«GM Uzbekistan» «Matiz» ишлаб чиқаришни тўхтатади\n2018 йилнинг июль ойидан эътиборан «GM Uzbekistan» АЖ ишлаб чиқариш қувватларида «Matiz» русумли автомобилларни йиғиш якунланади.\nShowing 61-75 of 93 items.


Евроиттифоқ Буюк Британия пулларисиз қандай яшайди?\n22:04 / 27.03.2017\nБуюк Британиянинг Европа Иттифоқидан чиқиши блок бюджети жаҳоннинг энг кучли иқтисодиётларидан биридан келадиган аъзолик бадалидан маҳрум бўлишига олиб келади. Ҳозирча, Буюк Британия яна қанча вақт ўз улушини тўлаб туриши ва ЕИ Brexit тўлақонли амалга ошгач, бу бўшлиқни нима билан тўлдириши ҳақидаги савол очиқ.\nБирлашган Қироллик ҳокимияти тарк этиш вақтида 60 млрд. еврони тўламаслигини таъкидлаб бўлган. Европа иттифоқи евротизимларда ишлаган британиялик ходимларнинг пенсияси ва молиялаштирилиши маъқулланиб бўлинган маҳаллий лойиҳалар учун ҳисоб тақдим этиб, шу суммани кўрсатиб ўтган.\nБир вақтнинг ўзида айрим аъзо-давлатлар Брюсселга эътироз билдириб, Буюк Британия иттифоқни тарк этгач, ўз аъзолик бадалларини оширмасликлари тўғрисида огоҳлантиришган.\nБиз Буюк Брританиянинг ЕИ бюджетидаги улуши қанча эканлиги ва у блокни тарк этгач бошқа давлатлар нима қилиши мумкинлигини ўргандик.\nБуюк Британия — Европа бюджетининг асосий ҳомийларидан бири\n2014 йилда унинг бюджетга қўшган улуши Германия, Франция ва Италияникидан сўнг тўртинчи бўлган ва умумий ҳисобда 11,34 млрд. еврони ташкил этган (жами бюджет 116.53 млрд. евро).\n2015 йилда бу рақам 18,20 млрд. еврога етган (жами бюджет 118.60 млрд. евро).\nЕвропа қонунчилари учун тайёрланган ва CNBC ихтиёрига келиб тушган маълумотномада шундай дейилади:\n«2015 йилда Буюк Британия ЕИ бюджетига катталиги бўйича Германия ва Франциядан сўнг учинчи нетто-тўловчи бўлган. Ўша йилнинг ўзида у абсолют рақамларда ЕИ харажатларини гарданига олган олтинчи давлат бўлган, лекин унинг харажатлардаги улуши ялпи миллий маҳсулотга нисбатан фоизларга нисбатан олинганда энг паст бўлган ва 0,3 фоизни ташкил этган холос».\nЕвропа бюджетининг пуллари қаёққа кетаяпти?\nБуюк Британия Европа субсидияларининг катта қисмини қишлоқ хўжалиги ва ҳудудларини ривожлантиришга сарфлайди.\nЯна бу маблағлар террорчиликка қарши курашишга, янги иш ўринларини ташкил қилишга ва ЕИга аъзо бўлмаган давлатлардаги лойиҳаларга сарфланади. Бундан ташқари, бу пуллар барча евромуассасалар, евротизимдаги ходимларнинг пенсияси ва уларнинг болалари мактабларига кетадиган харажатларни қоплайди.\nЕвропа институтларида қанча британиялик ишлайди?\nЎша ҳужжатдан иқтибос келтирамиз: «Британия фуқароларининг ўртача улуши 45.845 кишидан олинганда 4 фоизни ташкил этади. Шундай қилиб, ЕИнинг Британия фуқаролари бўлган доимий ва вақтинчалик ходимлари 1800 киши атрофида, бу ҳолда вақтинчалик шартномалар, фрилансерлар, ташқи хизмат кўрсатувчилар, Европарламент депутатларининг ёрдамчилари ва хизмат сафарига чақирилган маҳаллий мутахассислар ҳисобга олинмаган».\nБаҳсталаб "ЕИдан чиқиш ҳақидаги қонун лойиҳаси"да Буюкбританияда жойлашган ЕИ институтларини кўчириш харажатлари ҳақида ҳам гап боради.\nБуюк Британияда жойлашган Европа комиссиясининг 52 ходими ва Лондон ва Эдинбург бўйлаб тарқатилган Европарламентнинг 17 ходимидан ташқари, яна иккита идорани кўчириш керак бўлади: Европа дори воситалари агентлиги ва Европа банк назорати тизими.\nБуюк Британия қачондан бошлаб Европа бюджетига бадал тўламайди?\nБу Brexit доирасида ўтказилаётган музокаралардаги энг оғриқли масала. ЕИ бюджети етти йиллик режа асосида шакллантирилади ва унинг асосида ҳар йиллик харажатлар ишлаб чиқилади. Уларнинг сўнггиси 2014 йилдан 2020 йилгача бўлган маддатни қамраб олган.\nБуюк Британия Европа Иттифоқини 2019 йилнинг мартида тўлиқ тарк этмоқчи, шу ойдан бошлаб 2020 йилнинг сўнгига қадар блок бюджети сўроқ остида турибди.\n«Ортиқча тўламоқчи эмасмиз»\nЕвроиттифоқ молиявий бўҳрондан сўнг баъзи бир ўнгланиш аломатларини кўрсата бошлади, лекин аъзо-давлатлар бадалларининг оширилиши чинакам муаммога айланиши мумкин.\nФеврал ойида ЕИнинг германиялик комиссари Гюнтер Эттингер Буюк Британия кетгач Германия ва бошқа нетто-донорлар бадал пулларини ошириши лозимлиги ҳақида гапирган эди.\nГермания ташқи ишлар вазири Зигмар Габриэль шу ҳафта Германия кўпроқ тўлашга мажбур эканлиги ҳақида гап очди.\nЛекин Германия молия вазирининг статс-котиби Йенс Спан илгарироқ Brexit туфайли ЕИ бюджети қисқарса нетто-донорларнинг улуши ҳажмини автоматик равишда оширадиган ҳеч қандай механизм йўқлиги ҳақида гапирган эди.\nДания молия вазири Кристиан Йенсен ҳам худди шу фикрни билдириб ўтган. Ўтган сешанбада у Дания бадал пулларини оширмаслигини, ЕИ бюджети эса қисқартирилиши лозимлигини билдириб ўтган.\nИсми сирлигича қолишини истаган Европа мулозимларидан бири CNBCга шундай деган:\n«Ҳозирча биз билган аниқ нарса шуки, Brexit Европа бюджетига келадиган тушумларнинг қисқаришига сабаб бўлади. Кейин нима бўлишини ҳеч ким билмайди: бошқа аъзо-давлатларнинг аъзолик бадаллари ошириладими, янги маблағ манбалари топиладими ёки харажатлар қисқартириладими — ҳар уч вариант қўлланилган комбинация ҳам юзага келиши мумкин».\nШу мулозимнинг фикрича, аъзо-давлатлар блокнинг келажаги борасида аниқ бир тўхтамга келишмаган. Унинг фикрича, бу ҳақда гапиришга ҳали жуда эрта.\nБуюк Британия Евроиттифоқ


Гулчеҳра Бобоқулованинг вақтинчалик ҳибс муддати узайтирилди - BBC O'zbek\nГулчеҳра Бобоқулованинг вақтинчалик ҳибс муддати узайтирилди\nМосквада 4 ёшли қизчани ўлимида айбланаётган самарқандлик Гулчеҳра Бобоқулованинг вақтинчалик ҳибс муддати узайтирилган.\nМосква шаҳар маҳкамаси Бобоқуловани 29 августгача ҳибсда қолдириш бўйича қарор чиқарган.\nГулчеҳра Бобоқулованинг ўзи маҳкамадан уни озод қилиш ва даволаниш учун ватанига юборишларини сўраган.\nБундан олдин ҳам икки марта унинг ҳибс муддати чўзилган эди.\nМоскванинг Пресненский туман маҳкамаси прокуратура сўровига биноан, 26 майда Гулчеҳра Бобоқуловани ҳибсда сақлаш муддатини 29 июлгача узайтиришга қарор қилганди.\nУнга "Вояга етмаган болани ўлдириш" моддаси бўйича айблов эълон қилинган. Россия қонунларига биноан, бу модда билан ушланган аёл жиноятчининг ақли жойидалиги аниқланса, унга 25 йилгача қамоқ жазоси белгиланиши мумкин.\nШифокорлар берган хулосага биноан, Бобоқулова "жиноятни ҳуши ўзида бўлмаган ҳолатда" содир этгани маълум ва у ўзининг ҳаракатларига тўлиқ жавоб бера олиш имконига эга эмас.\nШу муносабат билан, ўзбекистонлик энага жиноий жавобгарликка тортилмаслиги, балки "мажбурий тиббий даволаниш"га юборилиши мумкин.\nИлгари хабар қилинганидек, 29 февралда Гулчеҳра Бобоқулова қарамоғида бўлган ногирон қизалоқнинг ота-онаси ишга, акаси мактабга кетганидан кейин, қизчани ўлдирган ва уйга ўт қўйган.\nМосквадаги кўп қаватли уй хонадонларидан бирида ёнғинни ўчириш чоғида 4 ёшли қизчанинг бошсиз танаси топилган. Ўша куни Москванинг "Октябрское поле" метро бекатида 38 ёшли Гулчеҳра Бобоқулова қўлида қизчанинг кесилган боши билан ушланган.\nСуриштирув ходимларига кўра, Бобоқулова бу ишни Россиянинг Суриядаги воқеаларда иштироки учун гўёки амалга оширганини айтган тергов пайтида.\nЎзбекистон ИИВ март ойида Россия Тергов қўмитасига Гулчеҳра Бобоқулова 2003 йилдан бери Самарқанддаги вилоят руҳий неврология диспансерида рўйхатда тургани ҳақида маълумот юборган. Унга "ўткир шизофрения кўриниши" ташхиси қўйилган.


Душанбе ва Москва Афғонистондаги вазиятнинг минтақавий хавфсизликка таъсиридан хавотирда\nТожикистон президенти Имомали Раҳмон ва унинг россиялик ҳамкасби Владимир Путин 18 август, чоршанба куни бўлиб ўтган телефон суҳбати чоғида Афғонистондаги вазиятдан хавотир билдирди.\nТожикистон президенти матбуот хизматининг хабар беришича, икки давлат раҳбарлари Афғонистондаги вазият юзасидан фикр алмашган.\nИмомали Раҳмон ва Владимир Путин Афғонистонда кескинликнинг кучайиши минтақавий хавфсизликка салбий таъсир кўрсатиши мумкинлигини таъкидладилар.\nШу муносабат билан томонлар тожик-афғон чегарасини ҳимоя қилишни кучайтириш, шунингдек, афғон можаросини тинч йўл билан ҳал қилиш жараёнига кўмаклашиш бўйича ҳаракатларни янада мувофиқлаштириш зарурлигини таъкидладилар.\nДушанбе ва Москва Россия ва Тожикистон манфаатдор идоралари ўртасида мунтазам алоқаларни давом эттиришга келишиб олди. Иккала давлат ҳам Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилоти ва Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти каби ташкилотларга аъзо.\nИкки давлат раҳбарларининг телефон суҳбати Афғонистонда толиблар томонидан ҳокимиятни қўлга олиш фонида бўлиб ўтди, улар ўтган якшанба куни мамлакат хавфсизлик кучларининг ҳеч қандай қаршилигисиз Кобулга кириб, президент саройини эгаллаб олишди. Толибон келишидан бир неча соат олдин президент Ашраф Ғани истеъфога чиқди ва Афғонистонни тарк этди.\nТолибон тожик-афғон чегарасида ўз иштирокини кучайтирди, чегара ҳудудларини эгаллаб олиш, мингдан ортиқ афғон аскарининг Тожикистонга чекиниши билан кечди.\nТожикистон расмийларига кўра, ҳозирда толиблар Тожикистон билан 900 километрдан ортиқ чегарани назорат қилмоқда ва, эҳтимол, кўплаб қочқинлар мамлакатга келиши мумкин.