Huliganaren itzulera. Norman Manea by Erein argitaletxea - Issuu\nHuliganaren itzulera (bizitza bat)\nKoro Navarro Itzultzailea\nJatorrizko izenburua: Întoarcerea huliganului\n© 2003, Norman Manea Eskubide guztiak erresalbatuta Liburuaren azala eta diseinua: Antton Olariaga Azaleko argazkia autorearena da © Itzulpenarena: 2016, Koro Navarro © Argitalpen honena: 2016, EREIN eta IGELA argitaletxeak Inprimatzailea: Itxaropena, S.A. ISBN: 978-84-9109-002-1 Legezko Gordailua: S.S. 266/2017\nNorman Manea da gaur egungo errumaniar literaturako irudirik ezagunena. Hizkuntza askotara itzuli da haren obra, eta aitorpen zabala izan du mundu osoan. Baina Sándor Márai hungariarrarentzat bezala, harentzat ez baitzen Hungaria bere aberria, hungariar hizkuntza baizik, hizkuntza omen da Manearen aberria ere: errumaniera, ez Errumania. Izan ere, Errumaniak ez du Manea oso ondo tratatu. Norman Manea Suceava izeneko hirian jaio zen, 1936an, Errumaniako ipar-ekialdeko eskualde batean, Bukovinan. Non gabiltzan konturatzeko, ondo dator gogoratzea liburu honetan Bukovinako hiriburua dena, Cernăuți, Txernivsti deitzen dela gaur egun, eta ez Errumanian, baizik eta Ukrainan dagoela; XX. mendea soilik kontuan harturik, sei estatutan egona da hiri hori, Ekialdeko Europan harrigarria ez den gauza. Manea judua zen, eta Bigarren Mundu Gerraren garaian, bost urte besterik ez zituela, Transnistriara deportatu zuten familia osoarekin; gero, Ceaucescuren komunismoaren garaian, beste kontzentrazio-esparru bat ezagutu zuen, zeharka orduko hartan, aita bisitatzera joanda. Aita funtzionarioa zen, eta behin haragiarekin tranpa bat egin omen zuela-eta, Peripravako esparruan preso eduki zuten, hamar hilabetez besterik ez, Estatu sozialistak haragiarena “oker judiziala” izan zela adierazi baitzuen. Hirurogeietan hasi zen Manea idazten, eta izena eskuratzen idazle gisa Errumanian. 1986an, erregimen komunista ezin eramanik –edo zuzenagoa litzateke agian erregimen komunistak ezin zuela bera eraman esatea–, 50 urte zituela erbestearen 7\nbidea hartu zuen. Beka bat eman zioten Mendebaldeko Berlinen, eta hurrengo urtean Ameriketako Estatu Batuetara jo zuen, New Yorkeko Bard Collegen irakasle-lanak egitera, berea ez zen herrialde batean eta sorkuntza-hizkuntza inoiz osorik bereganatu ez zuen ingelesez aritzeko. Urruti egon arren, bere jaioterriko nahiz Europako debate handiei lotua egon da beti Manea. Batzuetan, guztiz desagertu gabeko antisemitismoa, eta gorrotoaren eta manipulazioaren forma berri gero eta globalizatuagoak salatuz. Besteetan, ultranazionalismo intransigente eta xenofoboaren indar gero eta handiagoa seinalatuz, sobietarren eraginpekoa izandako Erdialde-Ekialdeko Europan batez ere. Ederki kostata barkatu dio Errumaniak deserritzea: makina bat bider idazlea salatu ondoren errumaniar betea –behar bezain abertzalea– ez izateaz eta abarrez, azken urteotan herriak bakeak egin ditu bere idazle nagusiarekin. Autobiografiak toki handia hartzen du Manearen lanean, eta sailka daitekeen neurrian, autobiografikoa da haren obra ezagunena, Huliganaren itzulera hau ere. Manearen obra osoa edo ia osoa itzuli da ingelesera; gaztelaniaz eta frantsesez eskura daude obra nagusiak: Plicul negru (Gutun beltza); Despre Clovni: Dictatorul si Artistul (Pailazoez: diktadoreak eta artistak); Fericirea obligatorie (Nahitaezko zoriona), eta abar. Denetan ageri da lekuko “pribilegiatu” honen irudia: bi bider esetsia, bi totalitarismoren biktima, Imre Kertész hungariarra eta beste hainbat idazle bezala. Huliganaren itzulera1 XX. mendeko gertaera handietan murgilduriko existentzia baten kontakizuna da Huliganaren itzulera; biografia arte bihurtzen 1\tAtal honetarako hemen oinarritu naiz: http://batboyreads.blogspot. com.es/2011/11/el-regreso-del-huligan-de-norman-manea.html 8\nasmatu duen idazle baten bidaia da, denboran eta espazioan, ametsean eta errealitatean, iraganean eta orainean barna. Egile/kontalari/protagonistari bere sorterrira itzultzeko aukera eskaintzen zaionean hasten da bidaia handi hau. Oroitzapenak oldean heltzen dira orduan: deportazioak etendako haurtzaroa, komunismoak gaztaroan sortutako suhartasuna eta ondorengo desilusioa, Ceaucescuren diktadurapeko bizitza, intelektualaren zailtasunak inguru itogarri batean, eta, azkenik, erbestea. Hamar urte behar izan zituen Maneak itzultzearen aukeran pentsatzen hasteko. Itzuli? Zertarako? Merezi du? Pertsona subertsiboa, sediziogilea, errebeldea da Huligana errumanieraz (huliganul). Posible ote da, huligana izan ondoren, aberrira itzultzea? Liburuak lau atal baditu ere, hiru zati guztiz berezietan dago antolatua. Bere herrira bisitan joatera gonbidatzen dutenean, idazleari sortzen zaizkion zalantzak eta beldurrak ageri dira aurrenekoan. Lehen zati hau Mihail Sebastiani egindako erreferentziekin abiatzen da. Sebastian idazle juduak (19071945; egiazko pertsonaia, beste guztiak bezala) Mircea Eliade errumaniar intelektual handia kritikatu zuen, Burdinazko Guardia talde ultranazionalista eta antisemitarekin zituen harremanak zirela-eta; esan behar da nazi alemanak berak ere ikaratu zituzten pogrom eta sarraskiak egin zituela talde hark 40etan. Hala, sekulako zalaparta sortu zen Errumanian Sebastianen kritika hura zela-eta, eta haren ondoriozkoa dirudi Chicagoko unibertsitatean tiro batez asasinatu zuten Ioan Petru Culianuren irakaslearen kasuak. Ez da behin ere hilketa argitu; batzuek hildakoaren antikomunismoarekin lotzen dute, eta beste batzuek Burdinazko Guardiarekin, Culianuk ere Eliaderen iraganaren alderdi batzuk kritikatzeko asmoa zuelakoan. Abiapuntu horretatik aurrera, kontalariaren gogoetak ageri dira Huliganaren itzuleran, gero etorriko diren gertakizunen erreferentziekin nahasirik. 9\nBigarren zatian daude, nik uste, irakurleari interesgarrienak gertatuko zaizkion pasarteak. Memoria zoragarriak dira, zeinetan bere bizitza, bere familiaren eta bere herriaren mende erditik pasako historia kontatzen baitizkigu Maneak. Aparteko kontalari gisa agertzen zaigu Manea hemen. Sentiberatasun handiz, baina batere milikeriarik gabe, batzuetan bortizkeriara ere heltzen den autokritika batekin, idazkera trinkoa erabiliz, gogoeta erruz eginez (eta, behar den bezala, inolako konklusiotara heldu gabe), ghettotik (hau da, holokaustoaren oroitzapenetik, amarengandik eta haren biktimismotik) atera nahi duen judu ateo baten atsekabeaz, ezin ahaztuzko pasarteak eta istorioak kontatuz (pioneroen lider gisa izan zuen esperientzia, lagun bat jendaurrean salatu eta kanporatu behar izan zuten arte; aitonaren heriotza, umea zela bere aurrean gertatua, eta nola ikusi zuen aitona hil eta handik gutxira, haren bigarren emaztea ilea txukuntzen ispiluaren aurrean; Maria neskamearen istorioa, zeina familia deportatu zutenean bera ere joaten tematu zen neskatxa bihotz onekoa baitzen), beti ere, jauzi bikainak eginez denboran atzera eta aurrera. Batzuetan oso urrutira, trena, deportazioa eta oso urrutikoa ere ez zen Marc Chagall margolariaren obra lotuz, zeina liburu honetako leitmotiv â€“edo obsesioâ€“ garrantzitsua baita: Gurpilek gaueko leloaren konpasa markatzen dute, loaren koska ilunetan lerratzen hasi naiz. Halako batean, sua. Bagoiak sutan, sutan zerua. Sua eta kea, sutan dago ghettoa. Herri bat kiskaltzen, pogromoa eta sua. Sugarretan etxe txikiak eta zuhaitzak, garrasiak. Zeru gorrian, sakrifizioko oilarra eta sakrifizioko bildotsa. Martiria herriaren erdian suari lotua. Gurutziltzatze bat bezala, baina gurutzearen zeharkako makila falta da, makila bakarra dago, lurraren gainetik zut. Ez dute gorputza iltzez lotu, eskuak besterik ez daude lotuak, 10\neta errezoaren zinta sakratuekin, filakteriekin. Hankak soka batekin lotuak zutoinari, eta otoitzaren marra zuribeltzekiko xalean bildua gorputza. Martiriari oinak ikusten zaizkio, bularraren parte bat, besaburu bat, besoak, larruazal lumineszentea, hori-kolorea eta distira moreak. Aurpegia zurbila, luzaxka, gazte-bizarra, patilla finak eta gorrixkak, betazal eroriak begi nekatuen gainean, eta txano berde bat, bisera alde batera duela. Hirugarren zatian, Bukarestera doa Manea, León Botsteinekin (1946; pertsonaia guztiz interesgarria eta erreala hau ere, egilearen laguna, orkestra-zuzendaria, eta Maneak lan egiten duen New Yorkeko unibertsitateko errektorea). Bukaresten igarotzen dituen hamaika egunen kronika dator ondoren. Hara eta hona garamatza Maneak, aspaldiko lagunak bisitatuz, gaztaroko kaleetara joanez, jatetxe berriak ezagutuz, eta abaildu egiten gaitu, nahastu egiten gaitu bere oroitzapenekin, bere ametsak –amets txarrak normalean, amets gaiztoak– interesatzea ere lortzen baitu “ekialdeko” siesta egiten duenean bere hotel erraldoian. Hori guztia, pentsatzekoa denez, zorroztasunez kontatua dago, ironia mingarriz batzuetan, kritika eta autokritika latza ere eginez. Eta hor hartzen du inondik ere liburuak bere balio nagusia, balio unibertsala. Judutasunaz asko hitz egiten da, jakina, baina ez erlijioaz, izate juduaz eta identitate juduaz baizik. Esate baterako, honela: Galdetu zizunean Freud doktoreak zer geratzen zaion judutik ez erlijiosoa, ez nazionalista, ez Bibliako hizkun tzaren hiztuna ez den judu bati, hark emandako eran tzun bat zezeldu zenuen: “Asko”. Hitzak zer esan nahi zuen ez zenuen azaldu, eta Freud doktorea ere ez zen izan azaltzeko bezain zuhurgabea. (…) Denborarekin, 11\nzuk ere komatxoak eskuratu zenituen, Freud doktoreak bezala. Ez judutzat, baizik eta “judutzat”, hartzen du gaur Monsieur Lyotardek Sigmund Freud, baita haren kide Walter Benjamin, Theodor Adorno, Hannah Arendt eta Paul Celan ere. Aleman ez-alemanak ez ezik, judu ez-juduak dira, azaltzen du frantsesak lagunkoi. Susmagarriek auzitan jartzen dituzte tradizioa, mimesia eta immanentzia, baita “emigrazioa, sakabanatzea eta integratzearen ezintasuna” ere. Eta identitateaz oro har, postkomunismoak bestelako eskakizunak ekarri baitzizkien errumaniarrei, idazle deserrituari bereziki. “1982an, lurraldez kanpokoa eta alderdiaren kontrakoa. Hamar urte geroago, egiaz lurraldez kanpokoa, Alderdia bezalaxe, hura ere ezerezean desagertu baitzen”. Postkomunismoko Jormaniako egunkariek, izan ere, deserritua ohoratzen jarraitzen zuten: “traidorea”, “Jerusalemgo ipotxa”, “Gixon-erdia”. Bai, aberria ez zen nitaz ahazten, eta niri ere ez zidan berataz ahazten uzten. Dirua gogotik gastatu zuten nire lagunek zigiluetan, urtea joan eta urtea etorri, urtaroa joan eta urtaroa etorri, omenaldi haiek niri helarazteko. 1996an, “pipia errotik suntsi tzea” exijitzen zuten jadanik abertzale berriek. Azken soluzioaren adierazpide kafkiar hark, jakina, deserritu gisa itxuraldatutako intsektua seinalatzen zuen, itsasoez eta lurrez haraindi, Paradisuan ezkutatu zen hura. Badira guztiz jakingarriak diren beste istorio batzuk ere; bat, Romeo eta Julietaren maitasun tragikoarena, baina errumaniar bertsioan: kontalaria eta neska “kristau”, “jentil” edo “shiksa” bat (hau da, emakume ez judua, yiddishez) maite12\nmintzen direnekoa, Romeo eta Julietaren istorio tragikoaren Ekialdeko bertsio ez hain-hain tragikoa, ghettoak –amak– inola ere ezin onartu duten gauza. Eta martxan jartzen dira ghettoaren atzaparrak… ghettoa kanpotik ixten baita, baina baita barrutik ere. Romeoren familiak telefono-dei bat jaso zuen, jakinarazi ziona bikotea maitasun-eldarnio betean zegoela Itsaso Beltzaren bazterrean. (…) Milaka urteko deitoreek bultzatuta, martxan jarri ziren ghettoaren atzaparrak, eta zeru-lurrak nahasi zituzten aztarren susmagarrien bila. (…) Ezin zitzaien ezikusia egin, are gutxiago aurre egin, deitore-erretolikei, takikardia-eszenei, gertu zen suizidioa iragartzen zuten espasmoei. Mater Dolorosa ez zen hasiberria era hartako antzezpenetan, baina, orduko hartan, botikek eta argudioek ez zuten laguntzen. Izan ere, gauza bera dira Manearentzat ghettoa eta ama; ama, “Mater Dolorosa”, zilbor-hestea moztu nahi ez duena; eta semeak mozten badu, ez dio inoiz barkatuko: Ghettoaren kontrako nire borroka, beste ezer baino gehiago, amaren kontrako borroka izan zen; amak gehiegikeriaz bizi zuen eta, orobat gehiegikeriaz, inguruari kutsatzen zion urduritasunaren, gehiegikerien eta izumenaren kontrako borroka. Ez nintzen garaile atera lehia amaigabe hartatik; bizirik ateratzea besterik ez nuen lortu. Biktimari buruzko hausnarketa berez bezala dator liburuan. Amaren eta aitaren erreakzio desberdinak deportazioan, Transnistrian: espero izatekoa amarena, nola edo hala bizirik atera 13\nbehar, nondik edo handik janaria, arropa, indarra, bizirik jarraitzeko behar dena eskuratu. Eta hona hemen Marcu aitarena: Marcuk etsiak hartua ematen zuen. Lehen unetik bertatik, trenean pilatu gintuztenetik. Eta gero, bagoietara bota gintuztenean. Gau beltzean esnatu ginen, baioneten eta irainen artean. Aitak bere alkandora ikusi zuenean, beltza, zorriz betea… Zorriak gure gainetik paseatzen ziren. ‘Ez du merezi horrela bizitzeak’, esaten zuen aitak. Itxaropena galdu zuen. Izan ere, oso gizon garbia izan zen hura beti. Bai, hain gizon apaina eta dotorea… Alkandorak egun batez besterik ez zituen erabiltzen. Galtzetinak ere lisatu behar zitzaizkion, halakoxea zen. ‘Jadanik ez du bizitzea merezi’, behin eta berriz. Transnistrian lehen egunak eman ondoren ere, gauza bera esaten jarraitzen zuen. ‘Ez du merezi, ez du merezi’. ‘Merezi du’, esaten nion nik. ‘Merezi du, merezi du! Eusten badiogu, bizirik ateratzen bagara, jantziko dituzu alkandora garbiak. Baina horretarako behar den guztia egin behar da’. Eta halaxe egin genuen. Zeinek jakin zezakeen orduan itzuliko ginen edo ez? Eta aurrerago: Heriotza bai, baina umiliazioa ez! Dena arriskatuz, nazkanazka eginda, errealitatetik alde egin zuen. Ez zuen mirabekeriara jo, ez zen azal-zuria bihurtu, esklaboei eskatzen zitzaien bezala, ez: Duintasunari ez zion uko egin Manea jaunak! Emaztearen begietan hori zorakeria bat zen, baina senarrak ez zuen amore ematen. Merkatu beltzak nazka ematen zion, baita sentimenduenak ere, ez bakarrik aspirina eta ogiarenak, eta nazka ematen zion orobat zapaltzaileen ankerkeriatik salbatzeko asmoa 14\nhartutako biktimen ankerkeriak. Munstro borreroek munstro biktimak sortzen dituzte, esan ohi zuen, bere ahots ahul baina sendoarekin. Eta berez bezala dator umorea ere. Umore beltza da askotan; baina azken urteei dagozkien kontakizunetan ageri da batez ere, deserrikoetan alegia, aurrekoetan nonbait ez baitago leku handirik umorearentzat. Hala, komediako doinuan daude kontatuak Mendebaldera alde egiteko paperen kontuak eta jestioak. Berlinen, funtzionario frantsesarekin egon behar du Maneak lehendabizi: “Lehendabizi ordezkari frantsesarekin hitz egingo duzu. Bukatzean, zatoz berriro hona”. Gizona ezkerreko atera hurbildu zen. Hiru pauso, eta sartu zen. Parean esertzera gonbidatu zuen idazmahaiaren atzean zegoen gizon argalak. Gizona zorroa besoen artean zuela eseri zen. “Nahiago duzu alemanez hitz egin?”, galdetu zion frantsesak alemanez. “Edo frantsesez bestela?”. “Frantsesez edo alemanez hitz egin genezake”, eran tzun zuen eskatzaileak alemanez. “Pozten naiz, pozten naiz”, jarraitu zuen funtzionarioak irribarrez, frantsesez. “Errumaniarrek ia denek hitz egiten dute frantsesez, ezta? Nik Parisen ditudan lagun errumaniarrek ez dute arazorik izaten han egokitzeko”. “Bai, frantsesa erraza da errumaniarrentzat”, baietsi zuen errumaniarrak, frantsesez. Baita funtzionario alemanarekin, eta amerikarrarekin ere: “Ingelesez egiten duzu?”, galdetu zion amerikarrak bere ingeles amerikarrean. 15\n“A little”, erantzun zuen eskatzaileak iheskor, esperantoz. “OK, alemanez ere hitz egin genezake”, jarraitu zuen amerikarrak bere aleman amerikarrean. “OK?”. Urteak pasatuta, ezin hobeto deskribatzen da komunismoaren estetikak eta postkomunismoan derrigorrez modernoagotzeko eta dotoreagotzeko desirak bat eginda dakarten kitscha. Balada jantokia, hoteleko hamazazpigarren solairuan, gorriz eta urrez dekoratua, larru gorrizko aulkiekin, mahai-zapi gorriekin eta ezpain-zapi folkloriko gorriekin. Gizonezko zerbitzariak jaka gorriekin, emakumezkoak gona gorriekin. Gorriz jantzita daude orkestrako kideak ere, ezkutu urre-kolore batez hornituriko ohol banaren atzean eserita. Gaueko bederatziak dira, eta ni naiz bezero bakarra. Orkestrak ez dirudi batere adoregabetua, pieza bat bada bakarlari batek italieraz abesten duena, eta kemen handiz imitatzen du gure lehengusu latinoen odol beroa. Good evening batekin egin dit harrera zerbitzari buru-ilun bibotedunak, eta bi koaderno lodi ekarri dizkit menuarekin eta edariekin, errumanieraz eta ingelesez. Ingelesez egin dut eskaera, ardura handiagoz zerbitzatuko nautelako ez ezik, baita aurrean dudan gizon isil eta tristeari gaueko bezero bakarra turista delako ilusioa emateko ere.\nHitz bat itzulpenaz: jatorrizko bertsiotik ezin itzuli, eta frantsesezkoa (Nicolas Véron) eta gaztelaniazkoa (Joaquín Garrigós) erabili ditut, oso testu onak eta itzulpen leialak biak: egiaz itzulpen ederra Garrigósena. Zenbaitetan ingelesekora ere jo dut (Angela Jianu), argibide bila, bai baitira pasarte batzuk oso ilunak, eta lagundu dit. Azkenik, aurrean eduki dut jatorrizko errumanierazkoa ere; errumaniera latin-hizkuntza da –uharte bat eslaviarren artean, errumaniarrek harro-harro esaten duten bezala, uharte zibilizatua esan nahian, Traxano enperadore erromatarraren ondorengoak omen dira-eta–, eta hain zaila ere ez da beste hizkuntzen laguntzarekin testuari jarraitzea. Koro Navarro\nLeihoa pareta bezain zabala da, eta udaberriko argi edenikoa sartzen da bertatik. Paradisuko zalapartari begira dago, hamargarren solairuko altueratik, gelan dagoen gizona. Beste Munduko eraikinak, errotuluak eta oinezkoak. In paradise one is better off than anywhere else,1 errepikatu beharko zuen goiz hartan ere. Kalearen beste aldean, eraikin gorri sendoa. Haur taldeak ikusten ditu, dantza eta gimnastikako eskoletara doaz. Broadway eta Amsterdam Avenueko bidegurutzean blokeaturik, orro batean ari dira taxi-ilara horiak, goizaren metronomo mozkorrak histeriara eramanda. Behatzaileak, alabaina, zerua, basamortua, basamortuaren kronofagia motela, hodeietako termita erraldoiak miatzen ditu. Kaleko kantoian dago gizona ordu-erdi geroago, bera bizi den berrogeita bi solairuko eraikinaren parean. Estilo-arrastorik ez, ensanblaje-geometria hutsa: aterpea bakarrik, elkarren gainka jarritako bizitokiak. Bloke estalinistaâ€Ś dio gizonak ahapetik. Ez, hain altuak ez ziren bloke estalinistak. Estalinista halere, dio berriz ere, bere bizitza berriaren duintasunari erronka eginez. Berriz ote da gaur goizean duela bederatzi urte zen gizon bera? Ikaratu egingo ote da, orduan bezala, heriotzaren ondorengo bizitzaren berritasunarekin? Bederatzi urte, sabel barruko bederatzi hilabeteen pare, abentura distiratsu honetaz erditzen den goiz guztiz berri honetan, hasieren hasieran bezala. 1\tIngelesez jatorrizkoan: â€œParadisuan beste inon baino hobeto egoten da batâ€? (Ohar guztiak itzultzailearenak dira). 25\nNorman Manea Ezkerrean, letra zuri handiekiko errotulu urdina, rite aid pharmacy, gizonak bere botikak erosi ohi dituen botika-denda. Eta, halako batean, sirena-hotsa. Bost suhiltzaile-kamioik hartu dute kalea oldarrean, sirenaz, danborrez eta zezenen orroz hornituriko gotorleku metalikoen gisara. Paradisuan bertan ere, pizturik daude infernuko suak. Ez da gauza larria, segituan berregin da ostera ere lehengo ordena. Hara hor nortasun-agiri berrirako argazkiak egin dizkioten laborategia. Aldamenean, ogitartekoen denda, subway kartel horia, starbucks bohemioen kafetegia. Mcdonaldâ€™s, jakina, letra zuriekiko eta M handi horiarekiko errotulu gorria. Ate metalikoaren aurrean, andre xahar bat, galtza bakeroak eta kirolzapatila beltzak, kapela kolonial zuria, begietaraino sartua; makila eskuin eskuan, poltsa handi berdea ezkerrekoan; eta bi eskale beltz, altuak eta bizardunak, plastikozko baso zuri bana dutela eskuan. Pakistandarraren prentsa-kioskoa, indiarraren tabako-denda, jatetxe mexikarra, andrazkoen arropa-denda, korearraren fruitu- eta lore-saski handiak, angurri horiak, gorriak, aran beltzak, gorriak, berdeak, Mexikoko mangoak eta Haitiko mangoak, pomelo horiak, arrosak eta zuriak, mahatsak, azenarioak, gereziak, platanoak, Fuji sagarrak eta Granny sagarrak, arrosak, tulipak, krabelinak, azuzenak, urreliliak, mendiko eta lorategiko loreak, zuriak, horiak, gorriak. Eraikin baxuak, eraikin altuak eta eraikin altuagoak, nahasturik estiloak, proportzioak eta patuak, Mundu Berriko, Mundu Zaharreko eta heriotzaren ondorengo bizitzako Babilonia. Japoniar txiki-txikia, alkandora gorria eta txano gorria soinean, paketez goraino betetako bi poltsen artean balantzaka. Mutil horail bizarduna, galtza motzetan eta pipa errez, galtza motz berdeekiko bi neska-puska horailen artean, eguzkitarako betaurreko beltzekin biak eta motxila txiki bana dutela bizkarrean. Neska altua, mehea, oinutsik, ilea motza eta gorria, kamiseta gardena, galtzak motzak, ikaragarri motzak, piku-hosto baten antzera. Gizon handi burusoila, bi ume txiki besoetan. Gizonkote baxua, bibote beltza eta urrezko lepokoa. Eskekoak, poliziak, turistak, bakarra ere ez 26\nHuliganaren itzulera ordezkaezina. Amsterdam Avenue eta Hirurogeita Hamabigarren kalearen arteko bidegurutzean, Verdi Square parke txikia, hesi metaliko batek hiru aldetatik ixten duen belarrezko hirukia. Erdian, harri zurizko idulki baten gainean, lebitaz, gorbataz eta kapelaz jantzia, Giuseppe Verdi signorea bere operetako pertsonaien artean; haien gainean Paradisuko beleak atseden lasaian. Hesiaren pareko bankuetan, jende hilkor xehea: jubilatuak, elbarrituak, arloteak pikarokerian eta patata frijituen zorrotik mokoka jaten edo pizza gomatsu bati koskaka. Ezertxo ere ez da falta Paradisuan: janaria, arropa, egunkariak, koltxoiak, aterkiak, ordenagailuak, oinetakoak, altzariak, ardoak, bitxiak, loreak, betaurrekoak, diskoak, lanparak, kandelak, sarrailak, kateak, zakurrak, hegazti exotikoak, arrain tropikalak. Eta merkatariak, saltinbankiak, poliziak, ile-apaintzaileak, zapata-garbitzaileak, kontulariak, emagalduak, eskaleak: aurpegi guztiek, hizkuntza guztiek, adin, altuera eta pisu guztiek jendeztatzen dute goiz gertagaitz hau, zeinean ospatzen baititu bizirik ateratakoak bere bizitza berriko bederatzi urteak. Honako Beste Mundu honetan, ezereztu egin dira distantziak eta debekuak, sakelako pantailetan eskura daitezke jakinÂ tzaren fruituak, botika guztietan eskaintzen ditu bere fruituak heriotzarik gabeko bizitzaren arbolak, bizitza abiada bizian doa, unean unekoak besterik ez du inporta: orainak, une gisa. Hara infernuko sirena, joka berriz ere! Baina oraingo honetan ez da su-kontua. Odolezko zirkulu bat, gurutze gorri bat eta idatzi gorri bat utzi ditu bolido zuriak atzean, airean: anbulantzia. Ez, ezertxo ere ez da falta heriotzaren ondorengo bizitzan, ezertxo ere ez. Gizonak begiak jasotzen ditu mirari hau ametiÂ tzen duen zerurantz. Obturatua dago ortzia, zementu armatuzko paralelepipedoek zeru-zirritu bat besterik ez dute pasatzen uzten. Eskuineko fatxadak begiratua oztopatzen du. Zabor-hodi urdin bat pareta luze kafe-kolorearen kontra. Ezkerraldean, pareta horia. Pintura urre-kolorearen atzealde distiratsuaren 27\nNorman Manea gainean, mezuaren irisazio urdina: depression is a flaw in chemistry, not in character.2 Abisua edo informazioa? Zaila da esaten. Gizonak, burua atzeraka botata, testu sakratuaren zutabeetan finkatu du begiratua, baina suspertu da, pauso bat atzera egin eta Amsterdam Avenuetik aurrera jarraitu du. Geroko Bizitzaren abantaila: immunitatea. Hemen ez zaude, zure aurreko bizitzan bezala, huskeria guztiei lotua; aurrera egiten duzu, axolagabe, zeure bidetik. Oinezkoa Barney Greengrass aldera doa. “Toki horrek lehengo bizimodua gogoraraziko dizu”, agindu dio lagunak. Amsterdam Avenueko eraikinak iraganekoak dira, etxe zahar gorrixkak, ilunak, grisak, lau, bost edo sei solairukoak, balkoi beltzak, metalikoak, denborak belztutako sute-eskailerak. Geltoki-auzoa, horixe iruditu zitzaion gizonari Upper West Sideko alderdi hori ikusi zuen aurreneko aldian. Mundu Zaharra gogorarazten zion. Baina bertan bizitzen daramatzan bederatzi edo laurogeita bederatzi urteetan, ugaldu egin dira eraikin altuak, gero eta altuago, eta, haien aldean, lorpen estalinista triste bat ematen du bera bizi den berrogeita bi solairuko blokeak… Ai, horra berriz hitza, zertara gabe. Beheko solairuan, dendak, garai batekoak bezalakoak: full service jewellers, utopia restaurant, amaryllis florist, lotto, shoe store, adult video, chinese dry cleaning, nail salon, roma frame art, memorial: riverside memorial chapel, Hirurogeita Hamaseigarren kaleko bidegurutzean. Neska gazte bat atera da eraikinetik, hanka sendoak eta ile luze beltza. Mahuka motz beltzekiko soineko beltza, galtzerdi beltzak, eguzki-betaurreko beira lodi beltzekoak. Hiru auto beltz, luze-luzeak, hilkutxa erraldoien antzekoak, leiho beltzekin. Jaun dotore batzuk jaitsi dira autoetatik, beltzez jantziak eta kapela beltzak buruan; andre dotoreak, beltzez jantziak eta kapela beltzak buruan; doluzko trajez jantzitako nerabeak. 2\t“Depresioa akats kimiko bat da, ez izaera-akatsa”. 28\nHuliganaren itzulera Jo dio berriz ere baten bati metronomoak eternitatearen ordua. Bizitza mugimendua da, gizonak ez du ahaztu. Presaz urrundu da. Pauso bat, bi pauso, eta arriskutik kanpo dago. ottomanelli. Egurrezko bi banku sarreraren alde banatan. Atso zahar bat eskuineko bankuan. Erakusleihoa estaltzen duen olanaren oihal berdearen gainean, idazkuna: ottomanelli Bros., since 1900. Gizona, nekaturik, ezkerreko bankuaren gainean erori da, aldameneko atsoari begirik kendu gabe. Atsoak hutsera begiratzen du, baina erne dagoela dirudi, gizonaren mugimenduei adi. Elkar ezagutu dutela ematen du. Berari ere ezaguna gertatzen zaio emakumearen presentzia, sumatu izan du arratsalde batzuetan, bat-batean gelditasun gozo eta babesgarri batek gela biltzen duenean. Kalean, ordea, egun argiko zalapartaren erdian, ez zaio behin ere halakorik gertatu. Atsoa altxatu egin da, gizonak pixka bat urruntzen utzi dio eta, iraganeko kadentzia motel horrekin, haren atzetik abiatu da. Hankak meheak eta zurbilak, orkatilak finak. Galtzetin gardenak, zapata arinak takoirik gabeak, txinal tankerakoak. Ilea zuria eta motza. Bizkarra hezurtsua, aurreraka makurtua. Soinekoa mahuka-motza, gerririk gabea, oihal mehe koadroduna, marra gorriak eta laranjak urdinaren gainean. Ezkerreko eskuan, plastikozko zorroa, antzina bezala. Eskuinean bildua, aspaldi bezala, artile grisezko jaka. Gizonak pausoa bizkortu du, aurrea hartu dio emakumeari, eta, halako batean, harengana jiratu da, parez pare daude orain biak. Atsoak ikara egin du! Ezagutu du, seguru, ottomanelliren sarreraren pareko beste bankuan, leher eginda, bere burua erortzen utzi duen gizona. Gizona ere ikaratu egin da. Horrelaxe, hutsetik aterata, banku batean, jatetxe baten aurrean, zer eta mamua! Ibilera, silueta, soinekoa, jaka, ileordea dirudien ile zuri motza, segundo-izpi batez begiztaturiko aurpegia. Kopeta, bekainak, begiak, belarriak, kokotsa, denak dira lehengo berak. Ahoa da ondo marraztua ez dagoen gauza bakarra, marra hutsa 29\nNorman Manea da orain, ezpainak luzeegiak eta zapalak. Sudurrak galdua du bere marra perfektua, zabalagoa da. Lepoa zahartua dago, larruazala eroria, zimurrez betea. Urrutitik jarraitzen dio atsoari orain. Siluetak, ibilerak, itxurak, ez dute jadanik ezagutza-seinaleen premiarik, zugan dago dena, ondo ezaguna da, aldaezina, ez duzu zertan ibili kaleetan irudi horren atzetik. Bere gogoetetan galduta, distraiturik, gizonak pausoa moteldu du; desagertu da ikuskaria, berak nahi zuen bezala. Azkenean, Laurogeita sei eta Laurogeita zazpi kaleen artean, horra hor jomuga, barney greengrass. Leihoaren ondoan, jabea, hanka-zabal eserita aulki batean, urrezko botoiekiko alkandora mahuka-luze zuri zabal batean bilduak bizkar konkortua eta sabela. Lepomotza da, burua ile zuriz estalia du, sendoak ditu sudurra, ahoa, kopeta eta belarriak. Ezkerrean, mantal zuria jantzita, saltzaile bat Saltxitxoi-Halvaren mostradorearen atzean.3 Beste saltzaile bat eskuinean, Ogia-Bilkariak-Opilak-Bizkotxoak mostradoreari bizkarra emanda. Gizonak jabe zaharra agurtu du, baita, haren aldamenean, belarrietan telefono bana duela dagoen gizaseme gaztea ere. Ezkerreko lokalera igaro da, jatetxera. Paretaren ondoko mahaian, gizon argal, altu, betaurrekodun batek begiak egunkaritik jaso ditu. Usadiozko agurra dator segidan: “Zer moduz, mutiko?”. Aurpegi ezaguna, ahots ezaguna… Horrelako uneak esker onez hartzen dituzte erbesteratuek beti. –Zer moduz, mutiko? Zer berri? –Ezer askorik ez! “The social system is stable and the rulers are wise”,4 gure kide Zbigniew Herbert-ek5 esaten duen bezala. “In paradise one is bettter off than in whatever country”.6 3\tHalva: Asiako eta Mediterraneoko zenbait herrialdetako gozokia, turroiaren antzekoa. 4\t“Gizarte-sistema egonkorra da eta agintariak zuhurrak dira”. 5\tPoloniar poeta (1924-1998). 6\t“Paradisuan beste edozein herrialdetan baino hobeto egoten da bat”. 30\nHuliganaren itzulera Nobelistak hainbeste ere ez ditu maite poetak, baina bertso horiek, zorionez, prosa ematen dute. –Zer berri? Hemengo berriak nahi ditut, ez Varsoviakoak. –Gaur ospakizuna dut! Bederatzi urte Paradisuan. 1988ko martxoaren 9an heldu nintzen Mundu Berriko itsasbazterrera. –Mutikoei gustatzen zaizkie urtebetetzeak. Leku ona Barney urtebetetzeentzat. Ghettoaren oroitzapenak. Oy, mein Yiidische Mame…7 Mundu zaharra eta bizimodu zaharra. Plastikozko karpeta bat luzatu dit, menua. Bai, horra hortxe ghettoaren tentazioak: Pickled Herring in Cream sauce. Fillet of Schmaltz Herring (very salty). Corned beef and eggs. Tongue and eggs. Pastrami and egg. Salami and egg. Home madechopped chicken liver. Gefilte fish with horseradish.8 Baina oilasko-gibela ez da ahategibela, hazkunde industrialeko oilasko amerikarrak ere ez dira Ekialdeko Europakoak, arraina ez da Mundu Zaharrekoa, ezta arrautzak ere. Jendea, ordea, iragana berreskuratu nahian aritzen da beti, eta hara hemen iraganaren ordezkoak. Russian dressing, Russian dressing nonahi… Roast Beef, Turkey, Cole Slaw…9 Identitatearen mitoa, bai, oroitzapenen ordezkoak, iraupenaren hizkuntzan emanak. Zerbitzari gaztea, altua, lerdena. Segituan ezagutu du nobelista ospetsua. “Irakurri dut zure azkeneko liburua, Sir”. Philippek ez dirudi ez balakatua, ez gogaitua gehiegizko konfiantzagatik.\n7\tYiddishez jatorrizkoan: “Oi, nire ama judua”. Abesti ezagun baten titulua ere bada. 8\tSardinzar marinatua esnegainezko saltsarekin. Schmaltz sardinzarra (oso gazia). Behikia arrautzekin. Mingaina arrautzekin. Pastramia arrautzekin. Saltxitxoia arrautzekin. Oilasko-gibel xehatuak, etxean eginak. Arrain betea errefau minekin. 9\tErrusiar saltsa, behiki errea, indioilarra, aza-entsalada. 31\nNorman Manea “A bai? Gustatu zaizu?”. Gustatu zaio, baina gutxiago aurrekoa baino, aitortu egin behar, askoz ere erotikoagoa zen hura. –Ondo, ondo –dio idazleak begiratua menutik jaso gabe–. Nik arrautzak izokinarekin eta laranja-ura hartuko ditut. Arrautza ere bai, baina zuringoa bakarrik, gorringorik gabe. Zerbitzaria beste bezeroarengana jiratu da. –Eta zuk, jauna? –Gauza bera, gauza bera –aditzen dut neure burua hitz totelka. –Zer iruditzen Barneyren sukaldea? Barney Greengrass Ekialdeko Europako sukaldaritza judua imitatzen saiatzen da, kartsuki saiatu ere; baina iraganeko zaporea hona ekartzeko ez da nahikoa tipula frijitua eranstea, ez menuan beigole, knisch10 eta halakoak idaztea. –Konforme, ez duzu zertan erantzun. Errumaniara zoaz? Zer erabaki duzu? –Oraindik ez dut ezer erabaki. –Ikara ematen dizu? Chicagoko hilketaz gogoratzen zara? Irakasle hura… Nola zuen izena, Chicagoko irakasle hark? –Culianu. Ioan Petru Culianu. Ez, nik zerikusirik ez dut Culianurekin. Ni ez naiz transzendentziazalea, nik ez diot nire maisuari traiziorik egin, eta ez naiz emakume judu batez enamoratutako kristaua, judutasunera bihurtzeko prest. Ni nomada gizajo bat besterik ez naiz, ez arnegatu bat. Arnegatua zigortu egin behar da, eta ni berriz… Ni aspaldiko traba bat naiz, besterik ez. Nik ezin diot inori sorpresarik eman. –Sorpresa, hori ez dakit, baina traba bai, traba izan zara. Susmagarria irudikorra bihurtzen da beti. Eta hori ez da bentaja izango zuretzat.\n10\tBeigole: erroskila moduko bat; knisch: patataz eta tipulaz betetako hostopila. 32\nHuliganaren itzulera Ioan Petru Culianu irakaslea Chicagoko Unibertsitateko barrutian hil zuten, egun argiz, sei urte lehenago, 1991ko maiatzaren 21ean. Erailketa perfektua zirudien: bala bakarra, irakaslearen burura, aldameneko komunetik disparatua, plastikozko komun-ontzian eserita baitzegoen hura, Divinity Schooleko irakasleen bainugelan. Erailketaren misterioak, ez baitzen argitu, espekulazioa erruz sortu zuen, ulertzekoa denez: Culianu irakasle gazteak bere maisuarekin zituen harremanak â€“Mircea Eliade, errumaniar jakintsua, erlijioen historian aditua, zeinari esker joan baitzen Culianu Amerikaraâ€“; Chicagoko errumaniar komunitatearekin eta erbestean zen Errumaniako errege ohiarekin zuen erlazioa; parapsikologiarekin zuen obsesioa. Eta hortxe zeuden, jakina, legionarioekiko harremanak ere. Burdinazko Guardia mugimendu nazionalista eskuindarra izan zen, kideak Legionarioak deitzen ziren, eta haren alde egin zuen Mircea Eliadek hogeita hamarretan; jarraitzaileak zeuzkan Chicagoko errumaniar komunitatean, eta Culianu, hain zuzen ere, maisuaren iragan politikoa kritikatzeko puntuan omen zegoen. Chicagoko hilketa, egia da hori, The New Republic aldizkarian Eliaderen aldi legionarioari buruzko nire saiakera argitaratu zen une berean gertatu zen, 1991. urtean. Hilketaren ondoren, FBIa nigana etorri eta aholkatu zidan zuhurtasunez jokatzeko nire herrikideekiko harremanetan, eta ez bakarrik haiekikoetan. Ez zen hura nire lagun amerikarrarekin gai hartaz hitz egiten nuen aurreneko aldia. Azken hilabeteetan, sarritan agertzen ziren gure solasaldietan Culianu, Eliade eta Sebastian,11 Eliaderen adiskide judua. Bukarestera abiatzeko data hurbildu ahala, behin eta berriz saiatzen zen Philip nire zalantzen eta kezken nolakotasuna definitzen. Nik ez nuen lortzen, oso zalantza eta kezka anbiguoak 11\tMihail Sebastian (1907-1945), errumaniar nobelista, antzerkigilea, saiakeragilea eta kazetaria. 33\nNorman Manea ziren… Ez nekien zer saihestu nahi nuen, han, Errumanian: neure iraganeko niarekin topo egitea, edota jendeak ni nire irudi berriarekin identifikatzeak ikaratzen ote ninduen, alegia, erbestearen koroak eta aberriaren madarikazioek apaindurik. –Ulertzen ditut, partez, zure motiboak. Izango dira beste batzuk ere, seguru. Baina bidaia honek betiko sendatuko dizu Ekialdeko Europaren sindromea. –Baliteke. Baina ez nago itzultzeko prestatua. Oraindik ez naiz behar bezain axolagabea iraganari dagokionez. –Horrexegatik ba! Bidaiaren ondoren, orduan izango zara behar bezain axolagabea. Denak itzultzen dira sendatuak. Helduak ginen berriz ere betiko impassera. Orduko hartan, Philipek bereari eutsi zion. –Eta lagunak, lehengo lekuak-eta berriz ikustea? Batzuen batzuk pozik ikusiko zenituela esan zenuen, prestatua sentitzen ez bazinen ere. Joan den astean kanposantu batez aritu zinen. Zure amaren hilobiaz. Isilune luzea izan zen. –Gaur berriz ikusi dut ama. Gaur goizean. Orain ordu-erdi, hona nentorrela. Kolpetik, banku batean eserita agertu zait, Amsterdam Avenuen. Egurrezko banku batean, Ottomanelli izeneko jatetxe baten parean. Berriz isildu gara. Hirurogeita Hemeretzigarren Kalean bereizi gara, ohi bezala. Philip ezkerraldetik abiatu da Columbus Avenue aldera, Nik Amsterdametik behera jarraitu dut Hirurogeita Hamargarren kalerantz, estalinista ez den nire bloke estalinistaren aldera.\nBarney Greengrassetik aterata, segituan etorri zitzaizkidan berriz gogora Portofino ofizialaren aurpegia eta silueta. Aurpegi zabala, begiratu nagia, ardura handiz orraztutako ilea. Esku txikiak, oin txikiak, begiratu atsegina. Baxua, delikatua, traje urdin ilunez eta gorbata urdin batez jantzia. Berehala esan zidan, elkarrizketa hasi orduko, kimikako irakaslea izan zela institutu batean bere profesio berriari heldu aurretik. Janzkeragatik, Errumaniako securista12 bat ematen zuen, baina gizon haren manerek bestelako zerbait adierazten zuten. Gizon adeitsua, begirunetsua, bere kide errumaniarren faltsukeria eta zakarkeria gabe. Babestu nahi zintuela zirudien, ez ikaratu edo Jainkoak daki zer petralkeria egiteko errekrutatu, txakur sozialistak bezala. Alabaina, ez zidan inolako babesik eskaini. Ez bullet-proof vestik,13 ez bizkartzainik, ezta bakarrik bizi diren emakumeei gomendatzen zaien spraya ere, erasotzailea bertatik itsutzen duen hori. Gizon haren aholkuak moderatuak eta adiskidetsuak ziren, amona baten aholku zuhurrak ziruditen: erne ibili kalean, maiz ikusiz gero aurpegi bera inguruan; tarteka aldatu ibilaldien nondik norakoa eta egunkaria erosteko ordua; gutun susmagarririk ez ireki. Lay low14 ere ez zuen erantsi, ohiko gauza izan arren. 12\tSecurista: Securitate Errumaniako erregimen komunistaren polizia politikoko kidea. 13\tBalen kontrako jaka. 14\tEz nabarmendu. 35\nNorman Manea Baina bere bisita-txartela eman zidan, etxeko telefono-zenbakia erantsita, larrialdiren bat izanez gero erabiltzeko. Gizon hark eman zidan talismanak, alabaina, ez zuen aldatu ez neure baitara biltzeko nuen joera, ez nire gizarte-jokamoldea, ardura gutxikoa. Aitzitik, areagotu egin zitzaizkidan urduritasuna eta ezinegona. Jimmy Portofino poliziako ofizialarekin izan nuen elkarrizketaren motiboa izan zen agertu berria zela nire idatzi bat The New Republic aldizkarian, Eliaderen felix culpa auzitan jarÂ tzen zuena: hau da, Eliadek hogeita hamar urtean Burdinazko Guardiarekin izan zituen harremanak, zeinak, gaur egun ere, jarraitzaileak baititu Amerikako errumaniarren eta Errumaniako jendearen artean. Gai arriskutsua zen, Culianuren erailketak frogatu zuen bezala. Bard Collegeko zuzendaritzak ere FBIaren laguntza eskatu zuen bere irakasle errumaniarra babesteko. Geroago, poliziarekiko topaketa hartatik urtebetera edo, mezu anonimo bat jaso nuen, Kanadatik zetorrena. Gutuneko letrakera ez nuen ezagutzen, eta nik grafologiaz ezer ez dakit. Barruan postal bat, hitzik ez zekarrena. Gutuna bota egin nuen, baina postala ez, postala gorde nuen: Marc Chagall, Le Martyr, Kunsthaus, Zurich. Gurutziltzearen bertsio judua edo. Martiria ez dago ez gurutziltzatua, ez gurutzean iltzez josia, eskuetatik eta oinetatik poste bati lotua baizik, sute batek erretako herri baten erdian; lehen planoan, zenbait pertsonaia ageri dira: ama, biolinista, tenpluko maisua bere dizipuluekin. Kristo judu gazte baten aurpegia, bizarrarekin eta patillekin: pogromoaren irudia. Ez Holokaustoa deitore ororen topiko bihurtua, ez: Ekialdeko Europako pogromoaren terrorea. Nik ez nekien mezu hura nola ulertu. Mehatxua ote zen, edo, alderantziz, elkartasuna adierazi nahi zidan? Askotan egoten nintzen postalari begira, nire idazmahaian baineukan. Sei urte igaro ziren, ez zidaten mehatxurik egin eta ez ninduten erail, baina koherentzia aurkitzen nuen, kontraesanak baino areago, 1989aren aurretik Errumaniako prentsa komunistak 36\nHuliganaren itzulera eskaini zizkidan irainen –“alderdiaren kontrakoa”, “lurraldez kanpokoa” edo “kosmopolita”–, eta postkomunistek gero ipini zizkidanen artean –“traidorea”, “Jerusalemgo ipotxa” edo “amerikar agentea”–. Harengatik sentitzen ote nuen ez nintzela aberria bisitatzeko gauza? Philipengandik apartatu eta gero, Ottomanelliren pareko bankura itzuli nintzen, ordubete eskas lehenago iraganak berreskuratu ninduen lekura. Errazagoa izango ote zen nire gauzak polizia amerikar bati azaltzea? Hari gogoraraziko zion zer edo zer Culianu kasuak: bala hurbiletik disparatua, aldameneko komunetik, pistola txikia, Beretta 25, ezkerreko eskuarekin helduta, ez-amerikar batek seguruena. Zauri hilgarria: Occipital area of the head, 4-and-a-half inches below the top of the head and one-half eanch into the right of the external occipital tubical.15 Hiltzaile profesionala, exekuzio-tankerako krimena, gertalekua (komuna, egunez), Konstantino eta Elena santuen jaia, Ioan Petru Culianuren amaren eguna ortodoxoen santutegian. Gogoratuko ote zen Jimmy Portofino biktimaren aurpegiaz, nola zahartu zen bat-batean, heriotzak kolpetik hogei urte erantsi balizkio bezala? Amerikar poliziak –hori segurua zen guztiz– bazeukan informazioa Burdinazko Guardia begi onez ikusten zuten Chicagoko errumaniarrez; bazekien han babestu zela aspaldi Codreanu Burdinazko Guardiaren kapitain mistikoaren biloba, Corneliu Zelea, eta hantxe bizi zela Alexandru Ronett zaharra ere, Eliaderen sendagilea, legionario suharra. Securitatea errumaniarra seinalatzen zuten datu guztiek, eta Securitateak Chicagoko legionarioekin zeuzkan harremanak. Poliziak ezagutzen zuen, inondik ere, Culianuren biografia, baita Eliaderenganako debozioak haren dizipulu akritikoa bihurtu zuela deitoratzen zuen gutuna ere. Culianu, parrizidiorako prest 15\t“Buruko eremu okzipitala, lau hazbete eta erdi buru-gainaren azpian eta hazbete eta erdi kanpoko irtenune okzipitalaren eskuinera”. 37\nNorman Manea zegoen dizipulua? Onartu zuen bere mentorea “gertuago zegoela Burdinazko Guardiatik nik sinetsi nahi nukeena baino”. Culianu Migel errege ohiaren ondoan agertu izanak ez zien poz handirik eman ez legionarioei, ez errumaniar securistei; ezta emakume judu batekin ezkontzeko eta judutasunera bihurtzeko zuen asmoak ere. Hil baino urtebete lehenago, Culianuk jendaurrean kondenatu zuen Burdinazko Guardiaren “fundamentalismo terrorista”, eta berebat kondenatu zituen jendaurrean postkomunismoaren polizia sekretua, errumaniar komunismoa eta errumaniar kulturaren nazionalismoa. Ba al zekien amerikar poliziak zein ziren irakasle erailaren obsesioak: magia, premonizioa, estasiaren esperientzia, para psikologia? Eta Errumaniako nazionalistek izan zuten erreakzioa, haren erailketaren berri jakin zutenean? “Chicagoko gangsterren megalopolian babesturiko morroi horri dagokionez, gorotz-zati horri eskainitako apologia okaztagarria izan da krimenik latzena, ez baitute nahiko ur bota patuak, itxuraz, eskaini dion komun zorigaiztokoan”, halaxe zioen România Mare (Errumania Handia) aldizkariak Culianuren heriotza-albistean. Aldizkari sentsazionalista horrek berak estali ninduen ni ere adjektibo beltzez 1989aren ondoren, histeria nazionalista baten zorne nazkagarria zeriola, eta baita lehenago ere, Săptămîna (Astea) izenarekin, Securitatea komunistaren organo “kulturala” zenean. Ba al zekien Portofino ofizialak Ekialdeko Europarekin lotutako amerikar erakunde gehienetan banatu zirela, inork eskatu gabe, Culianuaren erailketaz pozten zen România Mare aldizkariaren aleak? Securitateak berak bidalita agian? Eta orain, aberrira itzuli baino lehen, Chagallen Martiria deskribatu behar ote diot Portofinori? Eszenaren erdian ghettoaren semea, otoitzaren talit marra zuri-beltzean bildua. Besoak ez dira sokez lotuak ageri, ezta oinak ere, hasieran nik uste izan 38\nHuliganaren itzulera nuen bezala, tefilinen16 lokarri mehez baizik. Zeruan, sugarren eta kearen artean, purpurazko antxumea eta urrezko oilarra proiektatzen dira; eta su-metaren ondoan, ama edo andregaia, biolinista, agurea liburuarekin. Mehatxua edo elkartasuna, zer adierazten zuen postal hark? Ni ez naiz arnegatu bat, Portofino jauna, ezta konbertitu bat ere, ezin diet hutsik egin, nolanahi ere, ni bezalako pertsona batengandik ezer espero ez dutenei! Interesatuko ote zitzaion Portofino jaunari aberrira itzultzeak ematen zidan beldurra? Bai, Culianuk, nik bezala, ikaratua zirudien itzuli behar zuelako, berrehun eta berrogeita hamar urte lehenago, haren arbaso grekoak Otomandar Inperioaren pertsekuzioetatik hantxe babestu zirenean, aberria bihurtu zitzaion herrialdera. Baina Jormania bihurtu zitzaion pixkana-pixkana Culianuri berak maite izan zuen Errumania, zeinaren hizkunÂ tzan hezi baitzen. Borgesen eragin lausoa zuten bi kontakizun ia fantastikoetan deskribatu zuen Culianuk Jormania hura. Aurrenekoan, Sobiet Batasunaren Inperio Makulistak, Jormaniako espioiekin elkarlanean, bertako diktadorea eta Mortu Kamarada haren emaztea akabatu ondoren, â€œdemokraziaâ€? bananero bat ezartzen zuen, pornografia eta exekuzio-pelotoiak nagusi zirenak. Bigarren kontakizunak iraultzaren ondorengo errealitatea deskribatzen zuen, baliatuz hartarako irudimenezko memoriaidazle baten irudimenezko memoria-liburu baten erreseina irudimenezkoa. Iraultza faltsu bat deskribatzen da bertan, eta ondorengo trantsizio faltsua demokrazia faltsu batera: garai bateko securisten aberaste bizkorra, krimen ilunak, ustelkeria, demagogia, komunista ohien eta Egurrezko Guardiaren, hau 16\tTefilin (hitz hebrearra): filakteriak. Kutxa txikiak dira, Toraren bertsoak idatzita dauzkaten pergaminozko orri-puxkak gordetzen dituzte, eta judu elizkoiek kopetan eta ezkerreko besoan janzten dituzte errezu jakin batzuk egitean. 39\nNorman Manea da, eskuindar berrien arteko lotura. Irudimenezko lekukoaren memoria irudimenezkoek berebat gogoratzen zuten “Conducan” tiranoaren eta “Madame Mortu” emaztearen prozesu faltsua eta exekuzio bizkorra, estatu-kolpea, martiri faltsuen hiletak, herri manipulatua… Conducător berriak, kamarada presidentearen eraileak, zeinak “Presidente jauna” deitzea nahi baitzuen, Errumaniako umore tradizionalaz aipatzen zuen egoera: “Ez al da ba hori herriaren eginkizun nagusia?”. Alegia: engainatua izatea. Hala ba, halakoxea da Jormania, Portofino jauna! Arrazoia duzu, ez zioten naturaz gaindiko indarrek galarazi Culianuri bere herrira itzultzea, Jormaniak baizik, Balkanetakoak edo Chicagokoak. Baina lagunak, liburuak, maitasuna, txisteak, kantuak: hori guztia non sartzen da, nola egin horiei denei ezikusia? Eta bizia eman digun ama, gure aberri egiazkoa? Noiz bihurtzen da Jormania hori guztia, izan legionarioa edo komunista? Nonahi gertatzen ote da gauza bera, noiznahi, hala ote da, Jimmy? Culianu bezala, nekatua nengoen ni ere aberriaren kontraesanak aztertzeaz. Nire iragana ez zen harena bezalakoa, eta ezerk ikaratzen baninduen, Bukaresteko pistolek behintzat ez. Areago ikaratzen ninduen oraindik askatu gabeak nituen loturen nahasmenak. Ottomanelli Bros jatetxearen aurretik pasatzen ziren oinezkoek nire FBIko aingeru zaindariaren antzik ez zuten, eta nik ez nuen faltan ematen. Egia esatera, ni ez nengoen banku hartan Portofino ofizialaren zain, aspalditik geldi; beste pertsona baten zain nengoen. Andre zahar baten zain. Solaskide hark gehiago zekien nitaz neronek baino; azalpen-premiarik ez zen izango. Gogoratuko ote zen andre zaharra, adibidez, hirurogeita bi urte lehenago aitonaren liburu-dendan agertu zen liburu txikiaz? Ariel lehengusuak, bohemio errebeldeak, ilea gorriz tindaturik eta begiak beltz-beltzak, liburu txiki bat irakurtzen zien, drogei eta hipnosiari buruzko lan bat balitz bezala, mostradorea40\nHuliganaren itzulera ren inguruan bildutakoei, Cum am devenit huligan (Nola bihurtu nintzen huligan), liburu azal-mehea, arrosa-kolorea. Haren lehengusinak, liburuzainaren alabak, suhartasunez pasatzen zituen liburuaren orriak. Hitz jakin bat agertzen zen behin eta berriz, hitz bera beti, Arielen komentarioetan: Goazen! Indarrez errepikaturik, erritmo berean, “iraultza”, “salbazioa” edo “errenazimentua” esango balu bezala. “Orain, oraintxe bertan, garaiz gabiltza-eta: Goazen!”. Noizean behin, Arielek buelta ematen zion liburuari eta burlaz erreparatzen zion, begiak zabal-zabalik, azaleko izenari: “Sebastian, aditzen? Hechter jauna, Sebastian deitua!”. Ez zen Culianu nire bidaiaren sorburuan zegoena, beste hildako bat baizik, Mircea Eliaderen beste lagun bat, haren bizitzaren beste garai batekoa: Mihail Sebastian, nik Barney Greengrasseko gosarian aipatu nuena, argitaratu berria baitzen Bukaresten haren egunkaria, mende-erdia lehenago idatzia. Baina hil ondoko liburu hura ezin zen aurrekoekin batera iraganeko apaletan ipini: liburu-denda ez zen jadanik existitzen, aitona ere ez, ezta haren iloba Ariel ere. Nire ama ere ez zen existitzen, baina hura bai, hura ondo asko gogoratuko zen Sebastianen eskandaluaz! Primerako oroimena zuen, primerakoa izango du oraindik ere, ez dut dudarik egiten. Antisemitismo ernegatzailea eta betierekoa, zeinarentzat faxismoaren aurreko Jormaniak ikerketa-alor ederra eskaintzen baitzuen, “sufrimenduaren periferia” iruditzen zitzaion Sebastiani. Besteak baino gehiago denaren onginahiaz ikusten zituen hark kanpoko ezbeharrak, usadiozko txikikeriak balira bezala, juduaren arima setiatzen duen “barne-ezbehar” kiskalgarria ez bezalakoak. “Ez da herririk izan bere bekatuak, egiazkoak nahiz irudimenezkoak, krudelkeria handiagoz aitortu dituenik, inork ez du bere burua hain latz miatu, ez bere burua halako zorroztasunez zigortu. Bibliako iragarleen ahotsak dira munduan inoiz aditu diren ikaragarrienak”. 1935ean idatzitako hitzak dira, 41\nNorman Manea kanpo-ezbeharrak hasiak zirenean, bazetorren hondamendia iragartzen. “Gure sufrimenduaren periferia?”, garrasi egiten zuen sututa Arielek, amaren lehengusu eta aitonaren ilobak, 1935eko Jormaniako bere liburu-denda txikian, ni jaio baino urtebete lehenago. “Hori al da Sebastian jaun horren erakutsia? Gure sufrimenduaren periferia? Laster ikusiko du horrek, bai, zer nolako periferia den!”. Urtebete lehenago, 1934an, bere De doua mii de ani (Duela bi mila urte) nobelaren argitalpenak sortu zuen eskandaluari aurre egin behar izan zion Sebastianek. Hitzaurrea Nae Ionescuk egina zen, Burdinazko Guardiaren ideologoa bihurtu zen Sebastianen adiskide batek. Kristau herriaren etsai menderaezina ikusten zuen hitzaurregileak juduarengan, desagerrarazi beharreko etsaia. Denek erasotzen ziotelarik, kristau nahiz judu, liberal nahiz muturreko, saiakera-lan bikain baten bitartez erantzun zuen Sebastianek, Cum am devenit huligan (Nola bihurtu nintzen huligana). Doinu neurritsua eta zehatza erabiliz, xalotasunez aipatzen zituen egileak juduen sufrimenduaren “autonomia espirituala”, haien “zain tragikoa”, “sentiberatasun zalaparta tsu baten eta sen kritiko errukigabeko baten” arteko gatazka, zeinak “inteligentziarik hotzenak eta pasiorik neurrigabeenak” eragiten baititu. Huligana? Zer esan nahi zuen, marginala, lerrokatu gabea, baztertua? Sebastianek, “Danubioko juduak” –halaxe definitzen zuen bere burua–, argi eta garbi azaltzen zituen bere ideiak: “Ni ez natzaio ezeri lotzen, ni disidentea izan naiz beti. Nik gizabanakoan bakarrik sinesten dut, baina fede handia dut harengan”. Disidentea, hau da, baita disidenteen sektari dagokionez ere? Neure burua ere ezagutzen nuen nik umekeria haietan, amak ondo asko zekienez, baita ghettotik ateratzeko premia 42\nHuliganaren itzulera larrian ere… Ghettoaren kanpoan adiskideak zain bagenitu bezala, zabalik besoak, Sebastian jaunak eta nik, beste ghettoen komedia topatuko ez bagenu bezala. Zeure buruaz ere neka tzen zara, hala esan ohi zuen Sebastianek… Amak ez zuen bere “pertenentzia” definitzeko premiarik, bizi egiten zuen, besterik gabe, larritasuna eta depresioa ere bere baitan hartzen dituen fede mistiko eta fatalista horrekin. “Gu gu gara eta haiek haiek dira, gogoratzen? Ez ditugu besteak zertan gorrotatu, ez pozik emango digutenik zertan espero ere. Baina ez ditugu haien ikaragarrikeriak ahaztu behar”. Nik klixe haiek histeriaz hartzen nituen, hamahiru urterekin, hogeita hirurekin, hogeita hamahirurekin eta baita geroago ere, baina amaren tema ez zen hargatik gutxitzen, bere burua behin eta berriz definitu behar hura. Izaera tragedia gisa, hala zioten antzinako grekoek: egunero ikusten nuen nik hura, gure familiako matriarkatu neurotikoan eta “pertenentzia” kolektiboan. Joatea, bai. Arrazoia zuen Arielek. Ni ere konbentzituko ninduen azkenean denborak, halaxe esaten nion behin eta berriz neure buruari, denborak behartuko ninduen nire okerra aitor tzera, mundu horietan barna abiatzera, baina berandu izango zen. “Berandu izango da eta gaua izango da”, poetak esaten zuen bezala. Berandu izango da eta gaua izango da, eta zu hemendik joango zara, hori segurua da. Poetak, iragarleak baino buruargiagoak? 1997an argitaratu zen Sebastianen Egunkaria, egilea hil eta mende-erdia baino gehiago ere pasatuta, eta hartan deskribatzen dira etsai bihurturiko adiskideengandik zetozen “ezbeharrak”. “Arratsalde urduria… mehatxu zehaztugabeak. Atea ez dagoela ondo itxia, kontraleihoak gardenak direla edo paretak ere gardenak bihurtu direla. Nonahitik, noiznahi, arriskuren bat sar daiteke kanpotik, izan ere, ondo asko dakit mehatxua hortxe dagoela beti”. 43\nNorman Manea Joan egin nintzen, azkenean joan nintzen! Kontzientziak ausiki egiten zidala lehenago joan ez nintzelako, eta kontzientziak ausiki egiten zidala, orobat, banindoalako. 1934an, honako hau jakinarazten zuen, egilearen izenean, Sebastianen nobelaren protagonistak: “Jakin nahi nuke, adibidez, zer legedia antisemitak ezerezta dezakeen atzerabiderik ez duen gertaera hau: ni Danubioaren bazterrean jaioa naiz eta lur hau maite dut… Hondamendi intimoengana dudan zaletasun juduaren kontra, bere axolagabetasun erregetiarraren eredua eskaintzen du ibaiak”. 1943an, galdetzen zuen idazleak: “Itzuliko ote naiz jende horren ondora? Ezer hautsi gabe igaroko ote da gerra? Ezeztaezinezko, menderaezinezko ezer ipini gabe nire ‘atzoko’ eta ‘biharko’ bizitzen artean?”. Gerra amaitzean, Hechter-Sebastian, azkenean, prestatzen hasi zen betiko uzteko “ezer aldatzen ez den Errumania betierekoa”. Sendatzen errazagoa zirudien nonbait Hudson ibaiaren bazterrean Danubiorenean baino hondamendi-zaletasun juduak. Heriotzak galarazi zion Culianuri Errumaniara itzultzea, eta Errumaniatik alde egitea Sebastiani. Nirekin beste modu batera jokatzen zuen heriotzak, ninfomano horrek: neure gerora bidaiatzeko pribilegioa eskaintzen zidan. Nire jatorrizko Bukovinak ere, Danubioak bezala, jadanik existitzen ez den biografia bat defini lezake. Hizkuntza, paisaia eta adinak ez dira automatikoki ezabatzen, kanpoko ezbeharren kariaz huts-hutsik. Baina Bukovinako eskualdearen maitasunak ez du Jormania ezabatzen. Non elkartzen, non bereizten ziren Jormania eta Errumania? “Ezer ez dago seriorik, ezer ez larririk, ezer ez da egiazkorik panfletario irribarretsuen kultura honetan. Eta, batez ere, hemen ezer ez da bateraezina”. Sebastianen hitzak dira, baina Ioan Petru Culianuk berak ere izenpetu zitzakeen. “Gure bizitza publikoari oso-osorik falta zaion nozio bat: bateraezintasuna”, halaxe errepikatzen zuen, beste denboretan, suturik, Arielek ere, nire amaren lehengusu gazteak. 44\nHuliganaren itzulera “Bateraezintasuna gauza ezezaguna da Danubioaren bazterrean”, era horretan azal nezakeen nik, beste askorekin batera, gure atzera-aurrera gabeko egoera eternala. Kanpo-ezbeharrak? Ni gazte-gaztetandik trebatu ninduten hutsalkeria horretan. Eta behin eta berriz trebatuko ninduten gero. Baina pertsona setiatuak ez ditu erraz saihesten irudipen nartzisistak eta masokismo patetikoa… Biktimismoa ostera ere, biktimaren deitoreak? Noiz eta denek erreibindikatzen dutenean biktimaren armarri adabakiz egina, izan gizona, emakumea, bisexuala, budista, gizena, ziklista? Aurpegian itsatsia neukan nik maskara, ordea: betiko etsai publikoa, Bestea!! “Bestea” izan nintzen ni beti, jakinaren gainean nahiz jakin gabe, maskara erantzita edo erantzi gabe, identifikatzen ez banintzen ere, ez amaren ghettoarekin, ez beste inongo ghetto identitariorekin ere. Barne-ezbeharrak kanpoezbeharrekin batera daitezke, baita norberaren nekearekin ere. Ikusgaitasuna saihestu, Schlemihlek bezala?17 Itzalik gabe, identitaterik gabe, iluntasunean bakarrik ibili? Orduan bai, orduan naturaltasunez solastatuko nintzateke, segur aski, deika dauzkadan hilekin.\n17\tA. Von Chamisoren Peter Schlemihlen istorio harrigarria (1813) kontakizunaren protagonista. Bere itzala saldu zion deabruari, azpirik gabeko diru-zorro baten truke. 45\nAtarikoak\tBarney Greengrass\tJormania\tAugustoren zirkua\tIraganeko helbideak (I)\tEgutegi berria\tAtzaparra (I)\n23 25 35 46 53 61 77\nLehen itzulera (iragana fikzio gisa)\tHasieraren aurreko hasiera\tHuligan-urtea\tBukovina\tTxernobyl, 1986\tNeska gazte loratuen zauria\tHizkuntza nomada\tArrotza\tBloomsday\tLarrialdietako irteera\tIraganeko helbideak (II)\tMaria\tGora erregea!\tUtopia\tPeriprava, 1985\tFuntzionarioa\tIrteera\t475\n93 95 104 117 126 148 161 165 173 175 182 186 188 193 217 230 238\nGaueko txanda\tBarraskiloaren etxea\tAtzaparra (II)\n250 257 267\nDiban vienarra\tAnamnesia\nBigarren itzulera (geroa)\tBidean\tLehen eguna\tBigarren eguna\tGau-hizkuntza\tHirugarren eguna\tLaugarren eguna\tGaueko solaskideak\tBosgarren eguna\tIzatearen etxea\tSeigarren eguna\tZazpigarren eguna\tGaueko trena\tZortzigarren eguna\tBederatzigarren eguna\tEgunik luzeena\tAzkenaurreko eguna Azkeneko eguna\n315 317 323 344 361 368 377 383 394 402 408 424 430 433 438 445 461 467\nXX. mendeko gertaera handietan murgilduriko existentzia baten kontakizuna da Huliganaren itzulera; biografia arte bihurtzen asmatu duen idaz...


Loa | EIBZko liburutegia\nEtiketaren artxiboa: Loa\nKategoriak Azalpen testua, Batxilergoa, Berria egunkaria, D eredua, Euskara, Natur Zientziak, Zientzia\t| Etiketak Geneak, Loa, Nerea Osinalde\t| Utzi erantzuna\n2017/02/08 -n liburutegia-kargitaratuta\nEduardo Angulo / 2017-01-03 / 1307 hitz\nLo egitea misterio bat da. Hala diote adituek. Washingtongo Estatu Unibertsitateak Spokane hirian duen campusean lan egiten duen James Kruegerrek zuzendutako ikertzaile-taldeak, adibidez, lo egitea misterio zientifiko bat dela eta, beraz, haren funtzioaren edo funtzioen inguruko inolako adostasunik ez dagoen azken prozesu fisiologikoa dela adierazi du. Zergatik egiten dugu lo? Zergatik igarotzen dugu lotan gure bizitzaren heren bat eta laurden bat bitartean.\nKategoriak Azalpen testua, Batxilergoa, D eredua, Euskara, Natur Zientziak, Zientzia, Zientzia kaiera\t| Etiketak Eduardo Angulo, James Krueger, Loa\t| Utzi erantzuna\nJose Antonio Rodriguez / 2012-10-04 / 540 hitz\nKategoriak Berria egunkaria, Zientzia\t| Etiketak 2012, Jose Antonio Rodriguez, Loa, Zientzia\t| Utzi erantzuna


Jose Agustin Gurruchaga (argazkilaria): “Emakumeen borroka islatu nahi izan nuen argazkietan” - etakitto.eus\nJose Agustin Gurruchaga (argazkilaria): “Emakumeen borroka islatu nahi izan nuen argazkietan”\nETA KITTO 2019, Urr 25\nBergaran bizi den Jose Agustin Gurruchaga eibartarrak lortu du XXXII. Indalecio Ojanguren argazki lehiaketaren sari nagusia. ‘Urko’ izeneko bilduma aurkeztu zuen Gurruchagak eta sari hau irabazi duten maila handiko argazkilarien zerrendaren alboan idatzi du bere izena. Poz-pozik jaso du saria eta argazki sarituekin ireki duen bideari jarraipena eman nahi dio. Bere argazkiak, lehiaketara aurkeztu diren beste batzuekin batera, gaur 19:00etan Portaleko erakusketa aretoan inauguratuko den erakusketan ikusteko aukera egongo da. Irabazleei sariak emateko ekitaldia inaugurazioarekin batera egingo dute.\n– Nola sentitzen zara Indalecio Ojanguren saria jaso ondoren?\nOso pozik. Indalecio Ojanguren lehiaketa erreferentea da niretzat eta oso pozgarria da irabazi ahal izatea. Estatu mailako lehiaketa izanik, maila handiko argazkilariak aurkezten dira lehiaketara. Iraganean sari txikiren bat irabazi izan dut Indalecio Ojanguren sarietan (euskaldun onenaren saria), baina sari nagusia jasotzea ez da erraza.\n– Eibartarra izanik, are bereziagoa da sari nagusia jasotzea?\nEuskal Herri mailako hainbat lehiaketatan hartzen dut parte, baina Indalecio Ojanguren sariak zerbait berezia du.\n– ‘Urko’ izenburua jarri diozu saritua izan den argazki-bildumari. Zer islatu nahi izan duzu?\nOrain dela hiru edo lau hilabete hasi nintzen ilobarekin argazkiak prestatzen. Feminismoaren eta emakumeen inguruko zerbait egiteko gogoa nuen, emakumeen borroka islatu, eta Bergaran dudan estudioan argazki batzuk egin genituen. “Esan nahi duguna ulertuko da?”, pentsatu genuen. Lagun batzuei erakutsi nizkien argazkiak eta islatu nahi nuena ikusi zuten. Indalecio Ojanguren sarietan aurkeztea pentsatu nuen, hor aurrera egiten bazuen, ulertu daitekeen zerbait dela argi gerat ko zelako. Hiru argazkiko bilduma prestatu eta, hara, lehenengo saria lortu dut. Saria pizgarria izan da gai honen inguruan lanean jarraitzeko.\n– Beraz, argazkian agertzen direnak zure ilobak dira?\nBai. Nire argazkietako modeloak familiakoak izan ohi dira.\n– Nolako tratamendua eman diezu argazkiei?\nZuri-beltzeko argazkiak dira, indartsuak, eta Photoshop programa erabili dut editatzeko. Gero, paperean aurkeztu behar direnez, Bilboko laborategi batean inprimatu ditut. Argazkiak ordenagailuan ikusten ditudan bezala inprimatzen dituzte laborategi horretan, konfiantzazkoak dira. Maiatzetik eduki ditut argazkiak etxean, Indalecio Ojanguren sarietarako apropos gordeta. Hiru argazkiko bilduma izanik zerbait kontatzeko aukera dago, normalean argazki bakarra aurkezten dugulako lehiaketetara eta argazki bakarrarekin oso zaila da zerbait kontatzea.\n– Gai sozialak erretratatzea gustatzen zaizu?\n30 urte baino gehiago daramatzat argazkiak egiten. Argazkiak egitea eta mendian ibiltzea dira nire bizio handienak. Ilobei hau edo bestea egin nahi dudala esaten diet eta asko inplikatzen dira. Demaseko zortea dut eurekin, gozamena da. Konplizitate handia dago argazkiak egiteko orduan eta horrek ez du preziorik. Gauza ezberdina da etxekoekin egitea edo modelo bati ordaintzea argazkiak egiteko.\n– Konplizitate hori igartzen da argazkietan orduan?\nSeguru nago baietz. Nire emaztea Albacetekoa da eta hara joaten garenean lagunen alabei argazkiak egiten dizkiet, eta asko igartzen da ezagunak eta lagunak direla. Ez dakit zelan, baina konplizitate hori argazkietan agertzen da.\n– Argazki lehiaketetan parte hartzea gustatzen zaizu?\nBai, urte guztian zehar ibiltzen naiz argazki lehiaketetan parte hartzen. Gaur egun ehun mila lehiaketa daude, beraz, badago aukera.\n– Motibatu egiten zaituzte?\nNorberak egiten dituen argazkiak jendeari gustatzen zaizkion ala ez jakiteko modu bat dira lehiaketak. Bestetik, Beasain eta Bergarako argazki-taldeetan hartzen dut parte eta bileretan beti ikasten da zerbait. Argazkilari bakoitzak ikuspuntu eta gustu ezberdinak ditu.\n– Zelako argazkiak dituzu gogoko?\nKlasikoa naiz. Indalecio Ojanguren sarirako aurkeztu nituen argazkiak, ordea, ez dira klasikoak. Nire ohiko ibilbidea apurtu eta argazkilaritza klasikotik irten naiz pixka bat lehenengo aldiz. Bestela, mendian ibiltzeko zaletasuna dut, eta mendiko eta naturako argazkiak egin izan ditut. Orain mendian ez dut argazki-makina aldean eramaten, ez bada zerbait berezia ikusi dudala.\n– Nola hasi zinen argazkilaritzaren munduan?\nEz dakit; beti izan dut afizioa eta interesa. Bergarara bizitzera etorri nintzenean argazkilaritza-taldean eman nuen izena eta eboluzionatzen joan naiz.\n– Argazkilaritza ikasketak egin zenituen?\nIkastaro batzuk jaso nituen orain dela 30 urte inguru, baina lagunekin berbetan, internet bitartez, hitzaldietan… ikasi dut. Lagunekin egiten ditudan afarietan jasotzen ditut ikastaro onenak. Gutako bakoitzak egindako argazkiak erakusten diogu elkarri, gauzak zelan egiten ditugun azaltzen dugu eta asko ikasten da horrela. Nik ez dut sekreturik eta berba asko egiten dut argazkilaritza munduan dagoen jendearekin. Gainera, adiskidetasuna sortzen da gure artean.\n– Baduzu argazki kuttunik?\nAtzo bertan ilobaren erretrato bat egin nuen, ederra. Bestetik, orain dela urte bi argazki bat atera nion ilobari, buruan zapia duela, eta asko gustatzen zait. Begietan duen espresioa ikusgarria da. Mendian egin ditudan argazki batzuk ere gustatzen zaizkit, baina oso estilo ezberdinekoak dira. Ez dakit zein argazki den hobea, ezberdinak dira. Argazki lehiaketetan ere uste dut ez dagoela beste bat baino ederragoa den argazkirik. Epaitzen den momentuan epaileei gehiago gustatu zaien argazki bat egon daiteke, baina horregatik ez da hobea izango. Gainera, oso subjektiboa da.\n– Eta baduzu argazkilaritza-proiekturik etorkizunera begira?\nIndalecio Ojanguren sarietan aurkeztutako proiektua gehiago lantzea nahiko nuke, lana osatzeko.\n– Argazki-erakusketak egiteko ohitura duzu?\nEz. Bergaran egin nuen bat, baina demaseko lana da. 30 argazki nituen, mendikoak guztiak, eta lagunei oparitu nizkien.\n« Riki Izarra (pentsioduna): “Herri batzuetan heroi moduan tratatu gaituzte” Azken euskaldunaren istorioa antzeztuko dute gaur Tartean Teatroa konpainiakoek »


Orain urte asko, batek badaki zenbat, elkartasunean bizi izan ziren animalia guztiak, elkartasun pozgarri baketsu baten.\nbizi ziren etsai gabe,\nsarri ikusten ziren\nZoragarria izan zen Abereta eta Aberetako bizitza aldi hartan. Eta Ekidazun, Aberetako baztertxo baten, asto familia bat bizi izan zen: astaita, astama ta zazpi astakume, zein baino zein laisterkariago ta arrantzalariago.\nAkerrak, azeriak eta erbiak izan ziren haien auzoetako lagunak. Eta udaberriko eguzki argi, lore koloretsu, txori kantari ta belar guria agertzen zirenean, jaialdi ta jolasketa liluragarriak egiten zituzten elkarrekin, astategiaren ondoko zelaian, abesti alaiak biribilketan kantatuz.\nTan parran patan,\nerbia urun eralgiten.\nBehin baten, kanta-kantari eta dantza-dantzari ziardualarik asto familiak, orme zoli indartsu bat entzun zen. Nor ote zen?\nGelditu egin ziren berehalaxe astoak. Eta isil-isilik eta dardar jarri ziren.\n—Nor ote da? —galdetu zuen isil-misilka astaitak.\n—Piztiagakoren bat izango ote da? —galdetu zuen beldurrik gabe astasemerik gazteenak.\n—Zertan ote dator? —galdetu zuen astamak, beldurkilik astaita besarkatuz.\n—Amurratu egin direla Piztiagakoak esan didate lehen Untxik, Lapinek eta Kukumixak —erantzun zion semerik zaharrenak.\n—Amurratu? Bai zera!\n—Goazen barrura arin. Goazen... —esan zuen astaitak.\nEta arineketan, astategira, sartu ziren asto guztiak.\nBeste orroe ikaragarri bat entzun zen. Orroe amurratua! Orroe izugarria! Eta zabaldu, luzatu ta ugaritu egin zen behingoan oihartzunean.\nIsilik zeuden astoak eta zutik, belarriak ere zutik.\nEguzkia ere larritu egin zen bat-batean. Eta laino arteko bere jauregira sartu, ta trumoia jarri zuen atezain.\nIlunak inguratu zuen astategia.\nIrugarren orroe bat entzun zen. Eta laugarrena haren ondoren. Eta seigarrena; eta zazpigarrena, zortzigarrena..., eta trumoia ere orroeka asi zen. Orroearen orroe larria eta dana orroea!\nLehoikume ta otsokume batzuk zetozen astategirantz.\n—Zer nahi ote dute? —esan zuen astasemerik arrantzalarienak.\n—Ixxx...i! —esan zuen astaitak.\nEupadaka ta orroeka astategiko atea apurtu, ta barrura sartu ziren lehoikume ta otsokumeak. Eta erpakada ta aginkadaz astoei agur egin ondoren, astategia berena zela esan zuten.\n—Geurea da, geurea.\n—Zuena? Noiztik ona? Zer dela ta? Zuena...? —erantzun zien izardi larritan astamak.\n—Jakina geurea dena. Zergaitik da zuena, bada? —ihardetsi zion arropuzturik irriparre maltzurrez lehoikume bigoterre batek.\n—Ba..., ba geurea delako, horrexegaitik. Ementxe berton bizi izan gara astaldiz astaldi... —esan zion astatiak urduriturik.\n—Noizkoak zarete, ba?\n—Gu ez gara inoizko.\nAlperrik izan zen. Eztabaidaka eta azkenean burruka ekitaldia eginda gero, ekidazutarrak galdu eta piztiagatarrek irabazi ta nagositu.\nBurrukaldia amaitu ondoren, itsu-itsuka jostatu zuten irabazleok astakumeekin.\nIndarkeriaren indarra, indar gabekoen negarra. Zer esan edo zer egin ez zekitelarik, astaita ta astama, negarrez zeuden.\n—Aurrerantzean, gure menpeko izango zarete —esan zuen lehoikume batek, olgetaldia bukatu ondoren.\n—Bai —erantzun zion astasendiak.\n—Ez —esan zuen bere artean astasendiak.\nJoan ziren lehoikume ta otsokume amurratuok. Joan ziren urteak ere. Eta, joanak joan, poztasun berri bat erne zen Ekidazuko astategian, inoren menpean egon beharra astuna izan arren.\nPiztiagakoen baimenez, jakina, berriztatu ere egin zuten astategia gorostiz, larrosa gorriz eta lirioz.\nBaina, hala ere, ezinegonezko kezka iraultzaile batek irakitzen zuen astoen bihotzetan. Eta kezka horrek eraginda, arrantzalariagotu egin ziren astakume batzuk. Eta zirriparra ta matxinadak sortu ziren Ekidazun. Eta lehoikume ta otsokumez bete zen erri osoa.\n—Kontuz, astakumetxook! Kontuz! —esan zien orduan astaitak bere astakumeei.\n—Betiko leloa! Betiko kontuzko kontua! —erantzun zion astakume azkar ausarti batek.\n—Ta zer egin, enetxook?\n—Honela bizitzekotan, obe il, eta kitu. Kitu ta kitu, asto bat il ta beste bat piztu.\n—Ez, kutuntxook. Horrelakorik ez. Astakeriarik egin gabe zaindu behar dugu gure astotasuna. Gu geu gara ta geure geuretasuna geuregan zaindu behar dugu. Naiz ta aurretik erabili, bere astotasuna zaintzen duen astoa asto izango da beti.\n—Eta beti astoak ardoa ekarten eta ura edaten?\n—Gazte zaudete ta, bai ba, odola bizi. Baina ardi txikia beti bildots. Lehoikume ta otsokume, asto ila jatean adiskide. Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola.\nAstaitaren esanei ez zioten jaramon aundirik egin astasemeek. Eta halakoren baten, ostikada bat eman ta zauriturik utzi zuen astakume batek otsokume bat. Eta astakumerik gabe gelditu ziren astaita ta astama, atxilotu ta otso-kabia batera eraman bai zituzten astakumeak.\nErpatitz bat artu zuen andik laisterrera astaitak. Aberetatik zetorren. Eta betaurrekoak atera, ta astiro-astiro irakurri zuen, astama bere ondotxoan artega ta erdi negarrez zuelarik.\nAberetatik, katuilaren 24an\nJakitun egongo zarela uste dugu nola aspaldion nahasteborraste zirriparratsu batzuk sortu diren gure artean. Hau dela ta, aurreratu egin dugu aurten urteroko Batzar Nagosia. Datorren astelehenean izango da, katuil honen 28an (ez ahaztu), goizeko seiretan, betiko tokian: Basarteko Jauregian.\nEtorri, bada, batzar interesgarri ta garrantzitsu hontara.\nLehoi Jaunaren aginduz:\n—Ezin zarela joan esanez ankatitz bat bialdu, ta ez zaitez joan badaezpadan batzarrera —esan zion astamak astaitari.\n—Badaezpadan joan obe. Osterantzean...\nEta esan ta egin, gogorik gabe baina, joan egin zen batzarrera astaita.\nAnimalia asko bildu ziren batzarrean. Eta, beti bezala, Lehoi Jauna egon zen danen erdian, batzar-buru, eta azeriak, otsoak eta tximinoak haren ondoan, azerikeriak, otsokeriak eta tximinokeriak egiten, beti bezala.\nOrroe dardartsu bat egin zuen lehenbizi Lehoi Jaunak, eta bat-batean isildu ziren abere guztiok.\nSarrerako itzaldia egiten asi zen berehalaxe azeri serbitzari bat.\n—Lehoi Jauna! Gure Jaun eta Jabe zaitugun Lehoi ospetsu ta on hori! Gure agintari ta bakegile zuzena zaren Lehoi Jauna! Jaunen Jaun agurgarri hori! Agur t'erdi!\nOtso, tximino, azeri lagun eta gainerako batzarkideok: Ongi etorri ta agur!\nBadakizue gure Lehoi Jauna aserre dena. Arrazoiz gainera! Bai horixe! Aita on batek baino maiteago gaitu guztiok, eta gure bake ta zoriona nahi du. Berau dugu gure benetatako serbitzaria, aberetarren serbitzaria, serbitzarien serbitzaria... Asko sufritu du, horrexegaitik, aspaldion. Mindurik dago beronen aurka egin diren eta beronen serbitzarien aurka egin diren astakeriekaitik. Bai; azpilana ta azpijana egiten ari dira lotsa galduko maltzur zantar batzuk, gure Lehoi beneragarria ta gu, beronen serbitzari leialok, ondatu nahirik, eta gure Lehoi bihozbeheratsuaren agintaritza ta gure serbitzaritza izengatu ta arbuiatu gurarik...\nBaina, gure Lehoi Jauna lagun ta jarraibide dugularik, laister azpiratu ta zapalduko ditugu gure etsai gaizto banaka hoiek, eta il egin behar badira, il egingo ditugu. Bakoitzak berea, eta bakoitzari berea...\n—Hori! Hori! Gora gure Lehoi Jauna!\nOrroeka, murrusaka, irrintzika, kurrinkaka, urrumaka, zaunkaka, saltoka, ostikadaka, adarkadaka..., asi ziren suturik entzulerik gehienak Lehoi Jauna, azeriak, otsoak eta tximinoak goraka goratuz.\nAstaitak, ordea, ez zuen arrantzarik egin. Ostikadarik bota ere ez. Geldi ta mutu egon zen, azeriak itzaldian aipaturiko astakeriakaitik auznartzen.\nElkarrizketa luze ta bare bat egin zuten gero batzarkide guztiek, Lehoi Jaunaren eta batabestearen birtuteak adieraziz ta etsai zitalen, arerio maltzurren jokabide okerrak gorrotatuz.\nEa aserre ote zen galdetu zion, atsedenaldi baten, azeri batek astaitari; ea zergaitik ez zuen arrantzarik egin; ea konforme ez ote zegoen... Beldurrik gabe erantzuteko eskatzen zion azeriak, ez ziola ezertxo ere inori esango ta.\n—Lehenengo ta behin, nire astasemeen berririk ere ez dakit eta, badakizu...\n—Bai, badakit. Tamalgarria benetan! Baina, badakizu: zigortu beharrean egon diren arren, okerkeriak egiten ibili baitira, ez ditugu zigortu, ta oso ongi daude. Laister ikusiko dituzu, berriz ere, astategian.\n—Bai, astar, zihur, gure Lehoi Jaunaren borondate onari eskerrak.\n—Ta zer? Nola doa batzar hau?\n—Ongi. Hala ere...\n—Zerbait esango nuke baina...\n—Esan, astar. Esan beldurrik gabe. Ara: Naiz ta kontrakoak izan, mesedegarri izaten zaizkigu sarritan behekoen iritziak.\n—Horrexek galtzen zaituzte: Isilik egoteak edo zeuen artean marmar ibiltzeak.\nEkin eta ekin, ekina okerra baita, zer edo zer lortu zuen azeriak. Hain zuzen ere, Lehoi Jaunaren akats eta utsegite batzuk agertu zizkion astaitak azeriari isilpean. Azeriaren beraren falsokeria ta oker ibilte batzuk ere bai. Baita animalien arteko berezko ta legezko eskubide ta ankabide batzuk ere.\nEskerrikaskoka entzun zion azeriak astaitari.\nLehoi Jaunaren itzaldiaz bukatu zen batzarra.\n—Zalapartari okerren erruz aserrea barru-barrura sartu arren, samurkiro natorkizue, aberetarrok, nire larru ta ortzetako aberetar nabarrok.\nZirriparra bihurri ta lorraren amurruagaitik berba gogorrak jaurtikitzera etorri beharrean, berba adikor ta irriparre samurrez natorkizue, gaurko batzar garrantzitsua auznarturik.\nArtu berdinok eta berdinagook, goitarrok eta behetarrok, artu eskerrik barnekoienak.\nAurtengo zirriparrakaitik zerbait orroetu beharrean diardut. Barkatu, ez nator arrokeriaz. Gogortasun jatorra gogortasun jatorra da. Gogorkeriak, ordea, gogorkeria dakar. Ta horregaitik, nahasteborrasteen sortzaileek arrapatu beharrean gaude.\nArrapatu, ba, doilorrok ta urrutiratu laister edo apurtu bizkor bizkar ezurrak maltzur zantarroi. Azkar, aberetarrok. Zoritxarra baztertzeko, zuhur. Eta birrindu behar badira okerrok, birrindu, errukirik gabe, ta lurperatu, sartu arren errian.\nEskerrak, berriro. Datorren urtera arte. Agur.\nBegi distikorrak malkoz bete zitzaizkion astaitari. Eta astamari ere bai, bere asto maitea gogoan zuelarik.\nGautu baino lehenago egin zuen alde astaitak batzarretik. Baina gautu ta gero ere ez zen agertu astategian.\nAstama zain zegoen.\n—Laister etorriko da astaita, laister —esaten zion noizpehinka bere sabelean zeraman astakumeari.\nBaina astaita ez zen agiri. Astategiaren kondaira kontatzen eta kantatzen asi zitzaion orduan astama astakumeari.\nArtoa denean arto,\nez denean lasto,\nizan beti asto.\nGoizaldean agertu zen astaita. Bide bazterrean ilda aurkitu zutela ta, ekidazuar batzuk zekarren, ilotz.\nIturri bi bihurtu zitzaizkion bere begi ederrak astamari. Eta erdi zoraturik eta erdi-minetan, arrantzaka asi zen.


Eric Vanstaen (en)\n50°45′40″N 3°00′28″E / 50.7611°N 3.0078°E / 50.7611; 3.0078Koordenatuak: 50°45′40″N 3°00′28″E / 50.7611°N 3.0078°E / 50.7611; 3.0078\n12.498 (2018ko urtarrilaren 1a)\n6.345 (%50.8) 6.013 (%48.1)\nComines Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2007an 12.208 biztanle zituen.\nBNF: 15266727v (data)


Birziklatze-tasak gora egin du Debabarrenan - Deia\nAlarma estatua hasi zenetik\nBirziklatze-tasak gora egin du Debabarrenan\nERMUA. Martxoaren 14an alarma estatua ezarri zenetik, birziklatze-tasak gora egin du Debabarrena Eskualdeko Mankomunitatean hondakin mota guztietan.\nMartxoan, biztanle bakoitzeko 32,13 kilo hondakin bildu dira (2.338.316 kilo guztira) Debabarrena eskualdean, eta birziklatze-tasa % 49,63koa izan da.\nOtsailean jasotako datuekin alderatuta, organikoaren birziklapena % 13,86 hazi da, plastikoarena % 18,7, beirarena % 42,56 eta paperarena % 8,28. Gainerakoak, hondakinen % 50,37, errefus-edukiontzietara joan dira.\nBarakaldoko merkatu txikiak datorren astean itzuliko dira.


barren.eus - Olaizagako muskulazio gela handitu eta berritu du Udal Kirol Patronatuak\nArgitaratua: 2015-11-12 07:12\nElgoibarko Udal Kirol Patronatuak jakitera eman duenez, hainbat lan egin dituzte Olaizaga kiroldegiko muskulazio gelan azken hilabete honetan.\nBatetik, muskulazio gelak zuen espazioa handitu dute eta bederatzi metro koadro gehiago ditu orain. Bestetik, hainbat aparatu berri jarri dituzte: korrika egiteko zinta, polea bikoitza duen Glide izeneko aparatua; ezintasunen bat dutenentzat egokia dena, eliptika bat eta ispilu bat ere bai. Lehendik zeuden hiru bizikleta ere ordezkatu dituzte.\nHonenbestez, Olaizaga kiroldegiko muskulazio gelan bost bizikleta, hiru eliptika aparatu, arraunean egiteko makina bat, korrika egiteko zintak, indarra lantzeko hamar makina eta hainbat pisutako mankuernak daude.\nMuskulazio gela handitzeko lanetan eta erosi dituen kirol tresna berrietan 13.000 euro gastatu dituela jakinarazi du Udal Kirol Patronatuak. Bazkideek doanik erabili dezakete Olaizagako muskulazio gela.


AHT-ren aurkako ekintzaileen atxiloketen aurrean - Boltxe\nAHT-ren aurkako ekintzaileen atxiloketen aurrean\nAHT-ren aurkako ekintzaileen atxiloketen aurrean, Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak, honakoa adierazi nahi du:\nLehenik, atxilotuekin elkartasuna eta babesa. Bigarrenik, gure mesprezurik sakonena atxiloketak agindu eta atxiloketak burutu dituztenengan. Batzuk zein besteak, esku beretik jaten bait dute; kapitaletik, alegia.\nEuskal zein espainiar ta frantses burgesiak, ez du haien interesen aurkako ekintzarik barkatzen eta horretarako, milaka txakur deszerebratu dituzte prest, Euskal langileria egurtu, atxilotu, torturatu, espetxeratu edo ta desagerrarazteko. Hau dena, kolore guztietako klase politiko ustelaren begi onez.\nErrepresioaren aurrean, gure Mugimenduak tinko erantzuteko deialdia luzatzen dio Euskal Herri borrokalariari. Borrokaren bitartez ta ez bestela, egingo diogu aurre zanpatzen gaituen kapitalismo basatiari.


Nola bereiztu maskararen aurrealdea eta atzealdea | DEYI\nMaskarak epidemiaren edozein unetan behar dira, beraz, nola bereizten dituzu bota eta maskara zurien aurrealdea eta atzeko aldea? Hurrengo batean erakutsiko dizuet\nBereiz ezazu botatzeko maskararen aurrealdea eta atzeko aldea (1) Kolorearen ikuspuntutik, ilunena maskararen aurreko aldea izaten da, hau da, kanpora begira dagoen aldea. (2) Maskararen materiala kontuan hartuta, alde leunagoa da maskararen aurrealdea, larruazaletik gertu egon behar duelako. Alde zakarra maskararen alderantzizkoa da, eta kanpora begira egon beharko luke higadura denean. (3) Maskararen zutabeetatik bereizten denean, orokorrean muturrak maskararen kanpoaldea dira, eta kontrako aldeak maskararen barnealdea.\n2. Maskara zuria aurrealdea eta atzekoa\n(1) Maskara LOGO: lehenengo begiratu maskara LOGO. Orokorrean, maskara LOGO maskararen kanpoaldean inprimatuko da eta, ondoren, LOGO letren norabide egokiaren arabera jantzi dezakezu.\n(2) Maskaradun banda metalikoa: maskararen gainean LOGOrik ez badago, metalezko banda bereiz daiteke. Oro har, metalezko banda dagoen tokian, geruza bakarra kanpora begira dago eta geruza bikoitza barrurantz. Metalezko bandaren desorekaren arabera ere zuzenean epai daiteke. Metalezko banda bihurriena alde orokorra kanpoaldeko geruza da, eta alde laua barneko geruza da.\n(3) Maskararen errauskailua: Azkenean, maskararen aurrealdea eta atzekoa maskararen kutxak epai ditzake. Hala ere, metodo honek ez du erreferentzia sendorik, fabrikatzaile ezberdinek sortutako maskarak errauste-norabide desberdinak baitituzte. Baina kasu gehienetan, maskara beherantz tolesten da aurrealdea, hau da, aldea kanpora begira.


Mike Ruiz - Yahoo! Sports\nCOLLEGE CHOICESCentral MichiganFlorida Atlantic2 total\nHt:5'8"Wt:160 lbsClass:2010 (High School)\tCollege Choices\nRecruited by Cent. MichiganMediumNoneFlorida AtlanticMediumNone\tLatest NewsLakes wins Palm Beach shootout07/20/2009 OwlsBurrow.comSaturdayÂ¡Â¯s Palm Beach Shootout was packed full with exciting action, surprising prospects, and a back and forth title game. The 7-on-7 event featured Palm Beach Central, Palm Beach Gardens, Dwyer, Palm Beach Lakes, Benjamin, Cardinal Newman, Forest Hill, Royal Palm Beach, Olympic Heights, Inlet Grove, Summit Christian, Doral Academy, and Ft. Pierce Westwood.\nSimilar Wide ReceiversDevonte Rich - WRNorth Little Rock, Arkansas starsEdward Alvin - WRMiami, Florida starsJarard Milo - WREl Dorado, Kansas stars


Papresak IDM Test teknologia aplikatzen dio bere kalitate-laborategiari – Ekonomiaren KZ\nErrenterian dagoen Papresa paper-fabrikak IDM Test teknologiko donostiarraren zerbitzuak kontratatu ditu bere kalitate-kontroleko laborategiko ekipamendua hobetzeko, bere inbertsio-plan estrategikoaren barruan. Plan horrek merkatuak dibertsifikatu nahi ditu, mundu mailako lehiakortasunari eusteko.\nPapresak akordio horren berri eman zuen atzo; akordio horren bidez, IDM Test-ekin harremana sendotu da, paperaren industriarako analisi-ekipo espezifikoak fabrikatzen eta hornitzen espezializatuta baitago. Enpresa teknologiko honek bere ekoizpenaren % 75 atzerrira saltzen du, beraz, “Ilusio berezia egiten digute tamaina honetako proiektuek, inguruko bezeroekin batera”, esan du Juan Mari Andonegi IDM Testeko zuzendariak.\nSoluzio berriak produktuaren kalitatea kontrolatzeko laborategira bideratuko dira; bertan, paper-laginak aztertzen dira, Gipuzkoako paper-fabrikak adierazi duenez, “Bezeroen estandar gorenak betetzen dituztela bermatzeko”. Gune hori beste laborategi batekin osatzen da, eta laborategi hori oreen eta uraren kontrolaz arduratzen da.\nAkordio hori beste aurrerapauso bat da plan estrategikoan, aurten 50 milioi euro inbertitzea eta 2022ko lehen hiruhilekoan erabat inplementatuta egotea aurreikusten baitu, Papresak fakturazioa % 30 inguru handitzeko helburuarekin. Miguel Sanchez presidenteak fakturazioa % 25 handitzea espero du.\n← Mercedesek sei egunez ekoiztuko du datorren astean\nUrko Atutxak Bankoa Abancako banka pribatua bultzatuko du →\nHyFivek hidrogeno berdeko 5 planta eraikiko ditu 8 urtetan


Fort Apache - Wikipedia, entziklopedia askea.\nCavalry Trilogy (en)\nIrene Rich (en)\nMiguel Inclán (en)\nWilliam Forrest (en)\n[[Kategoria:Irene Rich (en) antzeztutako filmak]]\n[[Kategoria:Miguel Inclán (en) antzeztutako filmak]]\n[[Kategoria:William Forrest (en) antzeztutako filmak]]\nFort Apache (euskaraz Apatxe Gotorlekua) 1948ko John Ford estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. "Zalduneriaren Trilogia" delakoa osatzen duten hiru filmetako lehenbizikoa izan zen (beste biak She Wore a Yellow Ribbon eta Rio Grande), bestalde Hollywooden filmatu eta indiarrekiko nolabaiteko atxikimendua agertu zuen aurreneko filma ere izan zen.\nOwen Thursday (Henry Fonda) Arizonako Fort Apache gotorlekura lekualdatua izan da. Bere lorpenak izango diren ekintzen bidez ohore militar handiak lortu nahi dituen gizon handigura bat da. Militar harroputz eta xehetasun zalea, arauekin erabat obsesionatua, Cochise indiar buruzagiarekin amaitzeko plan bat du, aurretik jada, Mexikoko mugararte jarraitu duelarik.\nJohn Wayne: Kirby York kapitaina\nHenry Fonda: Owen Thursday teniente kolonela\nWard Bond: Michael O'Rourke sarjentu maiorra\nShirley Temple: Philadelphia Thursday anderea\nJohn Agar: Michael Shannon "Mickey" O'Rourke tenientea\nDick Foran: Quincannon sarjentua\nPedro Armendáriz: Beaufort sarjentua\nMiguel Inclan: Cochise\nVictor McLaglen: Festus Mulcahy sarjentua\nGuy Kibbee: Wilkens kapitain doktorea\nGeorge O'Brien: Sam Collingwood kapitaina\nJack Pennick: Daniel Schattuck sarjentua\nMovita: Guadalupe, Thursday kolonelaren sukaldaria\nRay Hyke: Gates tenientea\nFort Apache filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)\nMultimedia: Fort Apache (film)\nShirley Templek antzeztutako filmak\nVictor McLaglenek antzeztutako filmak\nPedro Armendárizek antzeztutako filmak\nGeorge O'Brienek antzeztutako filmak\nGuy Kibbeek antzeztutako filmak\nFrancis Fordek antzeztutako filmak\nMary Gordonek antzeztutako filmak\nJohn Fordek ekoitzitako filmak\nOrriaren azken aldaketa: 7 azaroa 2020, 22:51.


Auzoko egitasmoa: euskaldunak eta etorkinak elkarrekin euskara lantzen - Bergara - Goiena.eus\nAuzoko egitasmoa: euskaldunak eta etorkinak elkarrekin euskara lantzen\nEdu Mendibil 2010-12-18 09:03\nAuzoko programa Euskal Herriko sei tokitan jarri dute abian; Bergaran kasu. Agurain, Berriatua, Donostia, Orio eta Zeanuri dira egitasmoa jaso duten beste herriak. Topaguneak eta UEMAk jarri dute abian Auzoko eta Bergaran Jardun elkartea arduratzen da egitasmoaz, Udalaren laguntzaz. Aner Arregi arrasatearra dabil koordinatzaile lanetan.\nElkartrukea da Auzokoren ardatzetako bat. Etorkin kopuruaren handitzearen aurrean, egoera horri etekin gehien atera nahi zaio. Esan bezala, elkarrengandik ikasteko egoerak sortzea proposatzen du Auzokok. Lagun taldeak sortu eta erlazio berri horiek euskaraz eraikitzeko egoerak bultzatzea da asmoa. Aner Arregiren hitzetan: "Euskara perfektua egiteari baino, komunikazioari ematen diogu garrantzia. Euskaraz komunikatzen saiatzen gara eta errepikapenen bidez eta betiere modu ludikoan euskara lantzen dugu saioetan". Bergarako kasuan, zazpi lagun ari dira Auzokon parte hartzen. Irailaren erdialdean hasi ziren biltzen eta astean bitan egiten dituzte saioak: zapatuetan 11:30ean eta martitzenetan 19:00etan elkartzen dira Arrizurin.\nAuzotarrak eta auzokideak\nAuzokoko programak auzotarrak eta auzokideak bereizten ditu. Auzotarrak euskaraz bizi diren herritarrak lirateke eta auzokideak, berriz, egunero euskaraz bizi nahi dutenak. Auzotarren sentsibilizazio lana ezinbestekoa da. Bergaran, lauzpabost lagun ari dira etorkinei euskara ikasten laguntzen.\nMartitzeneko saiora bost lagun azaldu ziren. Helduaz bat, banan-banan aurkezten joan ziren eta Aner Arregiren galderei erantzuten saiatu ziren. Keinuek ere berebiziko garrantzia dute hasierako saioetan. Guztia da lagungarria komunikatzeko ahaleginetan. Jolasak eta musika ere erabili zituzten. Hain zuzen, etorkinak euskarara erakartzea da helburua. Eta euskaldun guztien erantzukizuna azpimarratzen du Arregik: "Esate baterako, okindegira ogia erostera joan eta 'egun on!' esateaz bat '¡buenos días!' erantzun ziotela komentatzen zidan haserre auzotar batek aurrekoan. Guk ez badiegu laguntzen eta animatzen, nork egingo du ba?".\nEuskara erabili eta herri bizitzako komunikazio-tresna izateari eusten diogun heinean, inolako zalantzarik gabe etorkinek euskara ikasiko dutela argi daukate arduradunek: "Auzokide askok bigarren eta hirugarren hizkuntza bereganatuak dituzte eta hizkuntza berri bat bereganatzeko prozesua ondo ezagutzen dute dagoeneko; euskaraz bizi izateko aukera eman behar diegu". Oraingoz, pozik daude egitasmoak izandako erantzunarekin; izan ere, bidea lehen pauso batekin hasten da beti.


Pasa den asteartean zabaldu zen Galdakaoko Udalak Egiako auzunean ahalbidetu dituen 34 ortu ekologikoak erabili ahal izateko epea | El Correo\nZurekinPasa den asteartean zabaldu zen Galdakaoko Udalak Egiako auzunean ahalbidetu dituen 34 ortu ekologikoak erabili ahal izateko epea\nIzen-emate epea apirilaren 16tik maiatzaren 10era bitartean egongo da zabalik\nUNAI SARRIUGARTE Martes, 23 abril 2019, 08:00\nGaldakaoko Udalak pasa den asteartean zabaldu zuen herriko 34 ortu ekologikoetan parte hartzeko epea. Izen-ematea Esan bulegoan edota esan@galdakao.net helbidearen bidez egin ahal izango da eta epea apirilaren 16tik maiatzaren 10era bitartean egongo da zabalik.\nGaldakaok lau urte daramatza herrian ortu ekologikoak ekoizten. Bertan herritarrek euren barazki eta ortuariak ekoizten dituzte. 2018. urtean ortuen bigarren fasea eraiki egin zen. Zehazki, Egia auzunean 36 ortu eraiki dira, bakoitza 40 eta 50 metro karratu bitarteko azalerarekin. Hauetako bi helburu pedagogikoetara bideratu ditu udalak.\nEkimen honek 2011. urteko irailean ospatutako udalbatzaren osoko bilkuran izan zuen hasiera, EAJ, PSE eta beste zenbait udal-taldeek ekimenari emandako sostenguaren ondorioz.\nOrtu ekologiko hauek erabili ahal izateko honako ezinbesteko baldintzak bete behar dira: 18 urtetik gora izatea, Galdakaoko herritarra izatea, hau da, Galdakaoko biztanleen udal erroldan erregristaturik egotea eta landatzeko lursailik ez izatea Galdakaoko udalerrian.\nBestalde, zoru hauen hartzaileek elkarte bat sortu beharko dute ortuen eguneroko kudeaketarako. Kudeaketa honen helburua ortuen funtzionamendu egokia eta hauen mantenua ziurtatzea izango da.\nEsleipendun bakoitzak ordenantza fiskalak ezartzen duen udal kuota ordaindu beharko du eta honetaz gaindi, zorua lantzeko erabilitako ura, argia eta garbiketa gastuak ordaindu beharko ditu. Informazio gehiago behar izanez gero eskuragarri dago Galdakaoko Udalaren webgunean: www.galdakao.eus.\nKubers talde gasteiztarra, larunbatean, Jimmy Jazz aretoan Getxoko udako kirol ikastaroetan izena emateko aukera, maiatzaren 10era arte


Zibersegurtasun Industrialeko Laborategia zer den\nZibersegurtasun Industrialeko Laborategia ZIURen oinarrizko azpiegitura da. Bertan, zibersegurtasun probak egiten ditugu zibererasoak jasateko arriskua duten industriaren arloko osagaietan, sistemetan, prozesuetan eta hainbat teknologiatan.\nLaborategiak duen ekipamenduari esker, industria ingurune baten sarea simula daiteke eskala txikian, teknologia horiek Gipuzkoako industria prozesuetan duten sarrera maila berberarekin\nAzpiegitura horri esker, modu praktiko eta esperimentalean jakin daiteke zer nolako ondorioak dituzten, bai zibersegurtasunak eta bai fabrikazio aurreratuko ereduetan aplikatzen den teknologiak ere. Hainbat proba teknologikoren eta zibersegurtasun proben bidez, dauden arriskuei buruzko hipotesi potentzialak frogatzen ditugu, fabrikazio prozesuak digitalizatzeko funtsezkoa den ezagutza lortuz. Jardunbide egokien eta gomendioen bidez, zibersegurtasunarekin lotutako mehatxuei aurre egiteko gai izango gara.\nZIURen laborategian egin daitezkeen prozesuak\nProzesu industrialen demostrazioak\nLaborategia prestakuntzarako eta ikaskuntzarako lekua da. Gipuzkoako industria enpresetako, teknologia zentroetako, jakintza zentroetako eta lanbide heziketako zentroetako langileak gaitzeko eta esperimentatzeko balio du.\nAutomatizaziorako eta kontrolerako gailuak ditugu, bai eta segurtasun gailuak ere, emulatu edo erakutsi nahi den industria prozesuaren arabera konektatu daitezkeenak.\nZIURen laborategian hiru demostrazio mota egin daitezke:\nLaborategi birtuala: Software simulazio batean oinarritutako Purdue ereduaren beheko mailak ditu, baita 2. mailakoak ere.\nLaborategi fisikoa: Hardware ekipamenduaren bidez benetako prozesu industrialaren aldagaiak bildu eta kontrolatzen dituzten maketetan oinarritzen da. Zibereraso multzo bat simulatzen da, prozesuei eragiteko eta prozesuak zibersegurtasun industrialerako irtenbideekin indartu ahal izateko.\nSarearen Segurtasuneko Laborategia\nSare industrialen segurtasunari dagokionez, ZIURen laborategiak helburu hauek ditu:\nSare industrialetan garatutako edo ezarritako zibersegurtasuneko neurri eta funtzionalitate berriak probatzea.\nZibersegurtasun mehatxu berberarentzat hainbat fabrikatzailek ematen dituzten proposamenak ebaluatzea eta probatzea, eta alderatu ahal izatea.\nAutomatizaziorako eta kontrolerako sistemen arriskua arinduko duten zibersegurtasunerako tresna berriak probatzea, ingurune industrial batera nola egokitzen diren egiaztatzeko eta elkarren artean alderatzeko.\nSareko arkitekturek eta babes neurriek industria prozesuan zer nolako eragina duten egiaztatzea.\nLaborategiak industria prozesu zehatz eta adierazgarri bat simulatuko du, Gipuzkoako enpresetan aurki ditzakegunak bezalakoa. ZIURen azpiegitura malgua da, sareko elementu ugari egokitzeko modukoa, eta sare independenteak, eremuak eta bideak erraz sortzeko pentsatuta dago.\nProduktuaren Segurtasuneko Laborategia\nErdigunean jarri dira, bai produkzio lerrotik hurbilen dauden prozesu industrialetako eragiketa-osagaien behe-mailako analisia (sentsoreetatik hasi eta kudeaketa sareraino) eta bai industria sarera konektatuta egongo diren beste ekipo batzuena. Horretarako, hainbat teknologia baliatzen dira, hala nola PLC, RTU, HMI, SCADA o MES.\nLaborategian honakoak egin daitezke:\nAutomatizaziorako eta kontrolerako sistemen osagaien berezko segurtasuna hobetzeko garatu diren zibersegurtasunerako funtzionalitateak edo neurriak probatzea eta ebaluatzea.\nZibersegurtasunarekin lotutako funtzionalitate berbererako hainbat fabrikatzailek egindako proposamenak probatzea, ebaluatzea eta alderatzea.\nLaborategi honek Gipuzkoako industriaren arloko enpresek garatutako gailu berriak nahiz gure industrian txerta daitezkeen beste fabrikatzaile batzuen produktuak probatzeko balio du. ZIURekin elkarlana eginez, enpresek aukera dute beren produkzio sisteman fabrikatzen dituzten eta/edo hedatuko dituzten produktuen segurtasuna baloratzeko.\nZibersegurtasuneko laborategia automatizazio eta kontrol industrialeko osagai edo sistema oso jakin batzuk egiaztatzeko probak egitera bideratuta dago.\nOsagaiaren, sistemaren edo produktuaren zibersegurtasuna aztertzen da, hura erabiltzen duten enpresen instalazioetan hedatuta dagoen modua aintzat hartuz. Amaierako helburua da antzematea zer ahulezia dituen orain hedatuta dagoen moduan. Gainera, osagai eta sistema bakoitzerako konfigurazio egokienak baloratzen dira.\nSistema zehatzetan ahuleziak edo erasoak probatzeko eta erasoen ondorioen erreplikak egiten saiatzeko balio du, aurreko urratsak eta emaitzak aztertuz, konpromiso adierazleak, taktikak, teknikak eta eraso metodoak sortu ahal izateko (IoC eta TTP).\nZIURen laborategia zentroko langileek kudeatzen dute. Instalazioa, egoera bakoitzean identifikatutako beharraren arabera, hainbat helburu betetzeko prestatuta dago. Azpiegitura teknikoari eta lotutako zerbitzuei esker, simulatu beharreko kasu zehatza birsor edo irudika daiteke.\nElkarlanean oinarritutako laborategia\nLaborategi honen funtsezko elementuetako bat haren kudeaketa da. Elkarlanak gauzatzen saiatzen gara, bai eta parte hartzen duten eragileek elkarrekin definitutako proiektuetatik eratorritako jarduera partekatuak egiteko leku bihurtzen ere.\nZIURen zeregina elkarlan hori sortzea eta identifikatzea da, eta, besteak beste, elkarlana laborategi honen bidez bideratzea.\nTailerrak eta gaikuntza jarduerak identifikatzeko eta gauzatzeko tresna praktiko gisa.\nEnpresek eskatutako berariazko proiektuetarako, dauden plataforma teknologikoak haien eskura jarriz, eragiteko langileekin edo langilerik gabe.\nElkarlanean ari diren hainbat erakunderen ikerketa proiektuetarako.\nInstalazioetako teknologia punta-puntakoa da. Horrela, bere instalazioek sektoreko enpresek, teknologia zentroek eta unibertsitateek daukaten gaitasuna areagotzen eta osatzen dute.\nGune independentea da, eta esperimentazio jarduerei aplikatzen zaizkien arauzko eskakizun sektorialei heltzeko prestatuta dago. Zerbitzu estandarrak ditu, bai IT eta bai OT , aztertutako produktuen segurtasuna aztertzeko eta probak egiteko tresnez gainera.


Gordon Brown - Wikipedia, entziklopedia askea.\nJames Gordon Brown (Giffnock, Ekialdeko Renfrewshire, Eskozia, 1951ko otsailaren 20a) Erresuma Batuko lehen ministro ohia da 2007ko ekainaren 27tik 2010eko maiatzaren 11ra arte. Alderdi Laboristako buruzagia izan zen halaber 2010arte.\nBarrutia: Kirkcaldy and Cowdenbeath (en)\n2007ko ekainaren 27a - 2010eko maiatzaren 11\n74. Erresuma Batuko Lehen Ministroa\n2007ko ekainaren 24a - 2010eko maiatzaren 11\nBarrutia: Dunfermline East (en)\n1997ko maiatzaren 2a - 2007ko ekainaren 28a\n← Kenneth Clarke (en) - Alistair Darling (en) →\n1992ko uztailaren 24a - 1997ko maiatzaren 2a\n← John Smith (en) - Kenneth Clarke (en) →\nShadow Secretary of State for Business, Innovation and Skills (en)\n1989ko azaroaren 2a - 1992ko uztailaren 24a\nShadow Chief Secretary to the Treasury (en)\n1987ko uztailaren 13a - 1989ko azaroaren 2a\nGiffnock, 1951ko otsailaren 20a (70 urte)\nSarah Brown (2000ko abuztuaren 3a -\nEdinburgheko Unibertsitatea Ph.D. : zientzia historikoa\nKirkcaldy High School (en)\npolitikaria, kazetaria, biografoa, autobiografialaria eta akademikoa\nHorrez gain, Britainia Handiko Ekonomiaren zuzendaria, Herrizaingo ministroa eta Parlamentuko kidea izan da. Halaber, Ogasuneko ministroa izan zen 1997ko maiatzaren 2tik 2007ko ekainaren 27ra arte.\nGlasgowen (Eskozia) jaioa, Kirkcaldy High Schoolen ikasi zuen. 16 urterekin, Edinburgheko Unibertsitatean onartu eta historia ikasi zuen. Han, errugbian jokatzen ari zela izandako ezbeharrean, begi baten ikusmena galdu zuen. 1972an, ohorezko matrikularekin bukatu zuen karrera. Ondoren, filosofia ikasi zuen eta 1982an doktoratu zen The Labour Party and Political Change in Scotland 1918-29 izenburuko tesia aurkeztuz.\nGainera, 1972an, ikasketak amaitu gabe zituela, Edinburgheko Unibertsitateko errektore hautatu zuten eta 1975ra arte egon zen karguan. Gero, 1976tik 1980ra arte lektore izan zen. Hurrena, Scottish Television telebista-katean egin zuen lan, lehendabizi kazetari gisa eta ondoren edizioan, baina 1983an utzi zuen Parlamenturako hautatu zutenean. 1979an ez baitzen hautatua izan.\n2010eko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan gehiengoa galdu zuen Komunen Ganberan eta 2010eko maiatzaren 10ean laboristen buru bezala dimisioa aurkeztu zuen, Gobernua eratzeko bidea libre uzteko. Hurrengo egunean, lehen ministro gisa dimisioa aurkeztu zuen. David Cameron lehen ministro bilakatu zen.\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gordon Brown\n↑ David Cameron, Erresuma Batuko lehen ministro berria. eitb.com (Noiz kontsultatua: 2010-05-12).[Betiko hautsitako esteka]\n↑ James Gordon Brownen profila. eitb (Noiz kontsultatua: 2010-05-12).\nAzken aldaketa 12 otsaila 2021(e)an, 07:13(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 12 otsaila 2021, 07:13.