Yol qəzaları bu dəfə də canlar alıb, yaralılar var | Kəpəz Müstəqil Teleradio Şirkəti\nBu günə xəbərlərin oxunma sayı: 2128\n— 27.11.2015 16:53\nYol qəzaları bu dəfə də canlar alıb, yaralılar var\nYenə yol qəzaları, yenə ağır nəticələr. Goranboy rayonunda baş verən ağır qəzada 4 nəfər dünyasını dəyişib, eyni sayda yaralı var. Gədəbəy və Quba rayonlarında da qeydə alınan qəzalarda iki nəfər həyatını itirib. Tovuzda isə piyadanı avtomobil vurub.\nBu gün Goranboyun Veyisli kəndində ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib. İki “VAZ 2107” markalı avtomobilin toqquşması nəticəsində Ələsgər Ələsgərov, Saday İsmayılov, Yaşar Rzayev ölüb. Əlövsət Abdullayev kəllə-beyin travması ilə Gəncə şəhər Təcili Tibbi yardım xəstəxanasına gətirilsə də, onun da həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Qeyd edək ki, Ələsgər Ələsgərov Veyisli kənd məktəbinin direktoru olub. Xəsarət alanlar isə - 25 yaşlı Nəriman Rzayev, 33 yaşlı Elman Həsənov, 38 yaşlı Bəxtiyar Əhmədov, 34 yaşlı Xəqani Rzayevdir. Onlar Goranboy Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına yerləşdirilib. Elman Həsənov daha sonra Gəncə Şəhər Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasına gətirilib.\nGədəbəy rayonunun Qaramurad kəndində bu gün səhər saatlarında yol qəzası baş verib. Gəncə Şəhər Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasından verilən məlumata görə, xəsarət alan Qaramurad kənd sakini 41 yaşlı Əlövsət Abdullayev travmatologiya şöbəsinə gətirilib. Xəstəyə döş qəfəsinin küt və qapalı beyin travması diaqnozu qoyulub. Həkimlər Əlövsət Abdullayevə yardım etsələr də, həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. O, bir neçə saatdan sonra dünyasının dəyişib.\nQuba rayonunda da ölümlə nəticələnən yol qəzası baş verib. Hadisə Quba-Xaçmaz yolunun Zərdabi kəndi ərazisindən keçən hissəsində qeydə alınıb. Dumanlı hava şəraitində Xaçmaz rayon istiqamətində hərəkətdə olan Vasif Niftəliyevin idarə etdiyi “VAZ 21-07” markalı avtomobil yol kənarındakı ağaca çırpılıb. Sürücü yerindəcə keçinib.\nTovuz rayonunun Əyyublu kəndində isə piyadavurma hadisəsi qeydə alınıb. Kənd sakini Ceyhun Həmzəyev yolu keçmək istəyərkən qəzaya düşüb. Müxtəlif bədən xəsarətləri alan yaralını sürücü dərhal Tovuz Mərkəzi rayon Xəstəxanasına çatdırıb. Qəza nəticəsində əznik və çıxıqları olan zərərçəkənin vəziyyəti həkimlər tərəfindən normal qiymətləndirilir. Xəstəxanadan verilən məlumata görə, 46 yaşlı kənd sakini hadisə baş verən zaman sərxoş olub.\nBütün faktlarla bağlı artıq araşdırmalara başlanılıb.


AŞPA Rusiyanın təşkilata qayıtmasına səs verib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAvropa Şurasının Parlament Assambleyası (AŞPA) Rusiya nümayəndə heyətinin təşkilatın işində iştirak etməsinə imkan verən qətnaməni səs çoxluğu ilə qəbul edib.\nAZƏRTAC AŞPA-nın rəsmi saytına istinadla xəbər verir ki, Rusiya nümayəndə heyətinin qayıtmasına Assambleyanın işində iştirak edən 190 deputatdan 118-i səs verib. Daha 62 nəfər qətnamənin əleyhinə səs verib, 10 nəfər isə bitərəf qalıb. Eyni zamanda, nümayəndə heyətinin səlahiyyətləri üzrə məsələ açıq qalır.\nAŞPA-nın məlumatında bildirilir ki, Rusiya nümayəndə heyəti ilə bağlı qətnamənin və Ukrayna, Gürcüstan və Böyük Britaniya parlamentarilərinin bu sənədlə əlaqədar təkliflərinə baxılması doqquz saat davam edib. Rusiya parlamentariləri artıq iyunun 25-dən Assambleyanın iclaslarında iştirak edəcək. Rusiya mətbuatının məlumatına görə, nümayəndə heyəti onun hüquqlarının məhdudlaşdırılması halında AŞPA-nı tərk etmək hüququnu qoruyub saxlayır.\nAZERTAG.AZ :AŞPA Rusiyanın təşkilata qayıtmasına səs verib


"Formula 1" Azərbaycan Qran Prisi-nin ikinci günü nə ilə yadda qaldı - 11.06.2022, Sputnik Azərbaycan\n"Formula 1" Azərbaycan Qran Prisi-nin ikinci günü nə ilə yadda qaldı\nAzərbaycan Qran Prisindəilk qəza baş verib. Kanadalı pilot iki dəfə səhv edərək döngələrdə idarəetməni itirib. 11.06.2022, Sputnik Azərbaycan\nformula-1 azərbaycan qran prisi\nBAKI, 11 iyun - Sputnik. Bakıda "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisinin təsnifat mərhələsi başa çatıb. Onu Bakı mərhələsinin əsas yarışında poul-yerləri tutan Ferrari komandasının pilotu Çarlz Lekler qazanıb.Bundan əlavə, o, "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisidə iki dəfə poul qazanmağı bacaran ilk pilot olub.Qeyd edək ki, Azərbaycan Qran Prisində bu gün ilk qəza da baş verib. Aston Martin komandasının kanadalı pilotu Lens Stroll ilk olaraq yeddinci döngədə səhv edərək qoruyucu maneəyə çırpılıb. Lakin çox keçmədən o trasa qayıda bilib.Bir qədər sonra isə o, ikinci döngədə tam sürətlə sağ qabaq təkəri ilə qoruyucu maneəyə çırpılaraq idarə etdiyi bolidi əzib.Qeyd edək ki, bazar günü Leklerlə birlikdə birinci sıralamada ikinci nəticə göstərən Red Bull komandasının pilotu Serxio Peres də start götürəcək.Red Bull-dan Maks Ferstappen və Ferrari-dən Karlos Sayns yarışa ikinci sıradan başlayacaqlar.Qeyd edək ki, bu mövsüm 6-cı dəfə Red Bull və Ferrari komandalarının pilotları start turunda ilk iki sıranı qazanıblar.Bazar günü, iyunun 12-də "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisinin əsas yarışı saat 15:00-da başlayacaq.Digər maraqlı xəbərləri həmçinin Sputnik Azərbaycan-ın Teleqram kanalından izləyin.\n© Sputnik / Murad OrujovПервый день гоночного уик-энда в рамках Гран-при Азербайджана "Формулы-1", 2022-й год\nAzərbaycan Qran Prisindəilk qəza baş verib. Kanadalı pilot iki dəfə səhv edərək döngələrdə idarəetməni itirib.\nBAKI, 11 iyun - Sputnik. Bakıda "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisinin təsnifat mərhələsi başa çatıb. Onu Bakı mərhələsinin əsas yarışında poul-yerləri tutan Ferrari komandasının pilotu Çarlz Lekler qazanıb.\nBundan əlavə, o, "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisidə iki dəfə poul qazanmağı bacaran ilk pilot olub.\nQeyd edək ki, Azərbaycan Qran Prisində bu gün ilk qəza da baş verib. Aston Martin komandasının kanadalı pilotu Lens Stroll ilk olaraq yeddinci döngədə səhv edərək qoruyucu maneəyə çırpılıb. Lakin çox keçmədən o trasa qayıda bilib.\nBir qədər sonra isə o, ikinci döngədə tam sürətlə sağ qabaq təkəri ilə qoruyucu maneəyə çırpılaraq idarə etdiyi bolidi əzib.\nQeyd edək ki, bazar günü Leklerlə birlikdə birinci sıralamada ikinci nəticə göstərən Red Bull komandasının pilotu Serxio Peres də start götürəcək.\nRed Bull-dan Maks Ferstappen və Ferrari-dən Karlos Sayns yarışa ikinci sıradan başlayacaqlar.\nQeyd edək ki, bu mövsüm 6-cı dəfə Red Bull və Ferrari komandalarının pilotları start turunda ilk iki sıranı qazanıblar.\nBazar günü, iyunun 12-də "Formula 1" Azərbaycan Qran Prisinin əsas yarışı saat 15:00-da başlayacaq.


Pırasa flamiçesi: dadlı resept - Yemək reseptləri - 2022\nBudur ən məşhur flamiçe, pırasa flamiçesi, hazırlanması tez olduğu qədər.\n1 xəmirli xəmir\n1 yumurta (qızıl)\n40q kərə yağı\n2 osh qaşığı. xörək qaşığı təzə qaymaq (% 30 yağ)\nİncə duz, təzə üyüdülmüş bibər\nHəm də oxuyun : dadlı resept pırasa pasta\n- Pırasa ağlarını yuyun, doğrayın, 40 q kərə yağı içərisində tərləyin.\n- Bütün yumurtanı və kremi fraîche qarışdırın. Mövsüm edin və yaxşı qarışdırın.\nSoyudulmuş pırasa ağlarını qarışdırın.\n- Fırını 210 ° C-ə qədər qızdırın (th7).\n- Çörək qabını perqament kağızı ilə örtün.\n- 12 sm diametrli 2 diski şişirdilmiş xəmirdən kəsin, birini bişmiş təbəqəyə qoyun. Bu diskin üzərinə bir qat qat yayın (ortanı kənarlardan 1 sm-ə qədər düzün).\n- Şirniyyatın kənarlarını soyuq su ilə fırçalayın və ikinci şirniyyat disk ilə örtün. Sıx şəkildə basaraq kənarları barmaqlarınızla birlikdə lehimləyin. Soyuducuda 15 dəqiqə ehtiyat edin.\n- Fırçadan istifadə edərək xəmiri qalan döyülmüş yumurta ilə fırçalayın, sonra bıçağın bıçağının arxası ilə üstünü cızın.\n- 210 ° C-də 10 dəqiqə, sonra 160 ° C-də 15 dəqiqə bişirin və bişirin.\n- İsti zövq alın!\n- Gözəl bir xırtıldayan yaşıl salat və bir stəkan pivə ilə müşayiət olunan sobadan düz pırasa alovunun dadını çıxarın.\n- Flamiche və ya flamique Şimali və Flandriya mənşəli bir növ tart, duzlu və ya şirindir. Flaman mənşəli söz sadəcə tort deməkdir. Keçmişdə, əridilmiş kərə yağı ilə çeynənmiş, isti yeyilən bir çörək xəmiridir.\nƏn məşhuru, yerli pendirlərin flaqmanı olan maroilles ilə bəzədilmiş və ya olmayan müxtəlif şəkillərdə, bir tortda və ya bir pastada mövcud olan pırasa alovudur.\nYumurta sarısı və ya yumurta qəhvəyi?\n- Yumurtanın sarısını qızartmaq üçün bir az su ilə seyreltin və fırçadan istifadə edərək qızartın.\n- Yumurta ilə qəhvəyi qızartmaq üçün omlet şəklində döyün və fırçalayın.\nHazırlıq növünə görə (duzlu və ya şirin) bir çimdik duz və ya şəkər əlavə edin.\nFlamiçəni pırasa ilə müşayiət edən şərab\nCihazın yumşaqlığı və fondanı, tərəvəzin lifli təbiətini və xəmirin xırtıldığını örtmək üçün gəlir, bu möhtəşəm klassikə səxavətli bir toxuma verir, qoxular isə mahiyyət etibarilə müxalifəti və südlü notlar ilə tamamlayıcılığı oynayır. tərəvəzlər, hindistan cevizinin ədviyyatlı istiliyində yetişdirilən pırasa.\nBu yeməyin Picardy mənşəyi təbii olaraq çiçək və sitrus ətirləri pırasa vurgulayan şerbetçiotu ilə işarələnmiş sarışın bir pivə ilə əlaqəni xatırladır. Sauvignon üzümündən hazırlanan ağ Duras şərabı da eyni uyğunluğu yarada bilər.\nƏksinə, bir Reuilly kimi davamlı turşuluğa sahib bir meyvəli qırmızı, ağızdakı təravəti ilə vurğulanan yağ hissini düzəldərkən bitki mənşəyini südlü aromatik xarakterin xeyrinə zəiflədəcəkdir.\nAparat : yeməyin hazırlanmasında istifadə olunan bir neçə elementin qarışığı (məsələn: sufle maşını).\nVideo: ÇOCUKLARA PIRASAYI SEVDİREN PIRASALI KİŞ - Çok PRATİK LEZZETLİ PIRASALI KEK - Tuzlu Kek Tarifleri (BiləR 2022).\nŞüyüd, kereviz, alma və pelardon xırtıldayan salatı\nKristal mənzərə marsın təchizatı


Vergilər Nazirliyi bu məsələyə aydınlıq gətirdi\nSual: 2017-ci ildə "A" şirkətindən (şirkət sadələşdirilmiş vergi ödəyicisidir) nömrəli rəsmi blank mədaxil qəbzi və müqavilə ilə xidmət alınıb, rəsmiləşdirilib. Ödəmə nağdsız qaydada bank vasitəsilə olunub. Mənfəət hesabatında xərc olaraq göstərilə bilər? Yoxsa xərclərə salına bilməsi üçün qaimə-faktura şərtdir?\nCavab: Bildiririk ki, statusundan asılı olmayaraq bütün vergi ödəyiciləri tərəfindən sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsi zamanı elektron qaimə-faktura təqdim edilməsi barədə müddəa 01.01.2018-ci il tarixdən etibarən qüvvədədir.\n2017-ci ildə sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərinin qaimə-fakturanın təqdim olunması tələb olunmurdu. Müvafiq olaraq, xidmət göstərilməsini təsdiqləyən ciddi hesabat blankı əsasında gəlirin əldə olunması məqsədi ilə çəkilən xərc gəlirdən çıxıla bilər.


Avstraliyadakı səfirliyimizə qarşı vandalizm aktı törədilib\n06:29 29 Noyabr 2020\n18:54 20.07.2020 (Yenilənib 18:57 20.07.2020) Qısa URL\nR.Qurbanov vurğulayıb ki, təxribatçılar sonradan öz hiyləgər və barbar "şücaətlərini" sosial media hesablarında paylaşmış və öz həmmillətlərini Azərbaycan səfirliyinə qarşı təxribatçı əməllərə təşviq etmiş,\nBAKI, 20 iyul — Sputnik. Avstraliyada yaşayan ermənilər tərəfindən Azərbaycanın bu ölkədəki səfirliyinə qarşı vandalizm aktı törədilib.\nSputnik Azərbaycan AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, iyulun 18-də yerli vaxtla səhər 6:50 radələrində bir qrup naməlum şəxs qanunsuz olaraq səfirliyin inzibati binasının ərazisinə daxil olaraq, təxribatçı əməllərə yol verib. Sonradan bu əməllərin "Erməni Gənclər Federasiyası"nın üzvləri tərəfindən törədildiyi üzə çıxıb. Səfirlikdə yaşayan insanların yatmasından istifadə edən qorxaq ermənilər sübh vaxtlarında səfirliyin inzibati ərazisinə daxil olaraq, böhtan və yalan xarakterli bannerlərini yerləşdiriblər.\nR.Qurbanov vurğulayıb ki, təxribatçılar sonradan öz hiyləgər və barbar "şücaətlərini" sosial media hesablarında paylaşmış və öz həmmillətlərini Azərbaycan səfirliyinə qarşı təxribatçı əməllərə təşviq etmiş, hətta bəziləri səfirliyin binasını yandırmağa belə çağırmaqdan çəkinməyiblər.


Sorğu: Rusiyada Putinin hakimiyyətinin uzadılması ilə bağlı dərin fikir ayrılıqları var\nRusiyada cümə günü açıqlanmış rəy sorğularının nəticələri göstərir ki, prezident Vladimir Putinin hakimiyyətinin 2036-cı ilə qədər uzadılmasına imkan verən konstitusiyaya edilmiş dəyişikliklərlə bağlı dərin fikir ayrılıqları mövcuddur.\nLevada Mərkəzinin Rusiyada martın 19-dan 25-nə qədər müxtəlif yaş qruplarına aid 1624 nəfər arasında keçirdiyi sorğunun nəticələri onların 6 faizinin bu suala cavab verə bilmədiyini göstərir. Lakin sorğu iştirakçılarının 47 faizi konstitusiyaya edilmiş dəyişiklərin əleyhinə, 48 faizi isə bunun lehinə olduğunu bildirib.\nRusiyanın siyasi landşftında ya prezident, ya da baş nazir rolunda iyirmi ildir hakimiyyətdə olan 67 yaşlı Vladimir Putinin reytinqi fevral ayında son altı ildə ilk dəfə olaraq ona etibar səviyyəsinin ən aşağı səviyyəyə düşməsinə baxmayaraq yüksək olaraq qalır.\nMoskvada qərargahlanan Levada Mərkəzi sorğu iştirakçılarının 30 faizinin konstitusiya islahatlarının qəti əleyhinə olduğunu bildirib. Sorğuya əsasən, respondentlərin 17 faizi dəyişiklilərin əleyhdarı, 23 faizi qəti tərəfdarı olduğunu, 25 faizi isə onları dəstəklədiyini deyib.\nRusiya parlamenti və Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən təsdiq edilmiş islahatlar paketinin bir hissəsi olan dəyişikliklər Putinin prezidentlik müddətinin sıfırlanaraq, onun iki dəfə altı il müddətinə prezident seçilməsinə imkan verir.\nRusiyanın bir çox şəhərlərdə ölkə üzrə səsverməyə çağıran plakatlar yerləşdirilib. Lakin aprelin 22-nə təyin olunmuş səsvermə koronavirusla bağlı böhranla əlaqədar olaraq təxirə salınıb və yeni tarix müəyyən edilməyib.


Obama ilə Zarif görüşüb\n2021, 28 İyul, çərşənbə, Bakı vaxtı 18:24\nABŞ prezidenti Barack Obama ilə İranın xarici işlər naziri Javad Zarif ələlə verərək görüşüblər.\nABŞ və İran rəsmilərinin sözlərinə görə, bu sentyabrın 28-də BMT Baş Assambleyasının Nyu-Yorkda keçirilən sesiyası çərçivəsində baş verib.\nBu 1979-cu il İran İnqilabından sonra ABŞ prezidenti və yüksək rütbəli İran rəsmisi arasında ilk belə görüşdür.\nReuters agentliyinin adı çəkilməyən İran rəsmisinə istinadla verdiyi məlumata görə, əvvəlcədən belə bir şey nəzərdə tutulmayıbmış, hər şey bir neçə saniyənin içindı baş verib və onlar ələlə verərək görüşüblər.\nMəlumatı adı çəkilməyən ABŞ rəsmisi də təsdiqləyib və o bu qısa görüşün nahar vaxtı baş verdiyini deyir.


Orta Şərqdə böhranın yeni adı: Su müharibələri… – Transqafqaz\nİran-İraq müharibəsi zamanı da İran tərəfi İraqa qarşı oxşar addım atmışdı.\nİran, quraqlığı əsas göstərərək Kiçik Zap suyu üzərindəki üç bəndin qapısını bağlayıb. Şimali İraq rəhbərliyi, Bağdada gedən suyu kəsib. İraq narahat. İranın əsl dərdi isə Türkiyənin böyük sədd layihələridir.\nNeft müharibələrinin kölgəsində yaşayan Orta Şərq, yeni bir böhranla qarşı-qarşıyadır. Su müharibələri qapıda. İran, iki gün əvvəl öz torpaqlarından, Şimali İraq ərazisindən keçərək İraqa axan Kiçik Zap suyunun önündəki Silve, Visk və Kolsə anbarlarının qapaqlarını bağlaıb. Şimali İraqdakı Kürdlər də İrana dəstək verərərək Bağdada gedən suyu kəsib. Quraqlığı əsas səbəb göstərən İran rəsmiləri, Kiçik Zap suyunun axınının ən az 60 gün müddətidə dayandırıla biləcəyinin siqnalını veriblər. Susuzluğun yarada biləcəyi çətinliklərlə qarşı-qarşıya qalan Bağdad rəhbərliyi olduqca narahatdır.\nHava , mövsüm şərtlərindən dolayı daha dərin quraqlığın gəldiyini, buna görə də aqrar sahələrin kifayət dərəcədə suvara bilməyəcəklərini bildirən İraq Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi rəsmiləri “Ərbilin Kiçik Zap suyunu İran tərəfindən kəsmək qərarı, cənub hövzələrini bəsləyən digər su mənbələrinin gələcəyinə dair də ciddi suallar yaradır. Ərbil rəhbərliyin qonşu ölkələri əsas göstərir. Türkiyə və İranın bu məsələdə lazımi həssaslığı göstərməsi ümid edirik,” açıqlamasını verib.\nDİM: Sabah 26 min nəfər imtahan verəcək…


Bu gündən Azərbaycanda xüsusi karantin rejimi çərçivəsində bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq olunub - Islam Times\nMonday 19 October 2020 - 00:42\nStory Code : 892778\nİslamTimes: Bu gündən ölkə ərazisində xüsusi karantin rejimi çərçivəsində bir sıra məhdudiyyətlərin tətbiqinə başlanılıb.\nAPA-nın məlumatına görə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qərarına əsasən, son günlər bir sıra ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasına yoluxma hallarında kəskin artım müşahidə olunmaqdadır. Bu səbəbdən mövcud sanitar-epidemioloji vəziyyət nəzərə alınaraq, xüsusi karantin rejimi çərçivəsində bir sıra məhdudiyyətlərin tətbiq olunmasına qərar verilib.\n“Onu da qeyd edək ki, Milli Ordumuzun Ermənistanın təcavüzünə qarşı uğurlu əks-hücum əməliyyatları apardığı zamanda hər birimiz virusun geniş yayılmaması üçün müvafiq qaydalara riayət etməklə dövlətimizə, ordumuza dəstək vermiş olarıq”, - deyə bildirilir.\nBu gündən noyabrın 9-dək Bakıda və daha bir neçə şəhər-rayonda ictimai nəqliyyat işləməyəcək\nİslamTimes: Sərtləşdirilmiş xüsusi karantin rejiminin tətbiq olunduğu Bakı, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron ...\nƏməkdar artist və ailəsi də koronaya yoluxdu\nPolisin Yasamalda inanılmaz qəddarlığı - İnsanlar alt paltarı ilə şöbəyə aparıldı!


Cavid və Əttar - Səlahəddin Xəlilov Cavid fəlsəfəsi\nSəlahəddin Xəlilov Cavid fəlsəfəsi\nCavid və İbn Ərəbi\nCavid və Əttar\nOrta əsr Şərq (islam) poeziyasına təsəvvüf fəlsəfəsinin böyük təsiri vardır. Lakin sufizmin müxtəlif qolları, müxtəlif təriqətlər mövcud olduğu üçün, şairlər də bu və ya digər ideyanı mənimsəmək və öz yaradıcılığında hansı ideyadan çıxış etməkləri baxımından fərqlənirlər.\nNizami Gəncəvi sufizmdən daha çox məşşai fəlsəfəsindən təsirləndiyinə görə, onun poeziyasında maddi dünya, ictimai həyat geniş yer almışdır. Bütün poemaların Allaha və peyğəmbərə həsr olunmuş münacat hissəsində mistisizm özünü aydın şəkildə göstərsə də, əsərlərin təhkiyəsində konkret insani münasibətlərin cəmiyyət və mühitlə vasitələnməsi, insanların real iqtisadi, sosial və hətta instinktiv ehtiyacları, estetik duyğular və s. geniş planda tərənnüm olunur. Yəni Nizamidə ilahi duyğular, dini təsəvvürlər insanın maddi-cismani həyatını istisna etmir. Məhəbbət də Nizamidə iki yerə ayrılır: ilahi eşq və insanlar arasında eşq. Bunların biri digərini əvəz etmir, çünki şəxsi həyatın din və iman müstəvisinə çıxarılması və burada əridilməsi təşəbbüsü yoxdur. Sufilərin əksəriyyəti isə eşqin ilahiləşdirilməsi sahəsində o dərəcədə irəli gedirlər ki, insanlararası münasibət tamamilə itir və ancaq Allah-insan münasibətləri saxlanılır. Və bu münasibətlər çox vaxt təbiət və cəmiyyətlə də vasitələnmir. Ayrı-ayrı hallarda konkret insanla münasibət təsvir olunsa da, son nəticədə bu münasibət də mistikləşir, ilahiləşir və Allaha yönəlmiş bir duyğunun keçici məqamı kimi arxa plana keçir. Məsələn, Fəridəddin Əttarın «Şeyx Sənan» əsərində1 mavi gözlü xristian qızı Şeyx Sənanın normativ dini ayinlərdən ayrılaraq ilahi sevginin yeni mərtəbəsinə qalxması üçün bir növ keçid pilləsidir. Lakin sual olunur ki, nəyə görə ilahi eşqin yolu bir qadına olan eşqdən keçməlidir? Nəyə görə ilahi gözəllik qadın gözəlliyinin libasında təzahür etməlidir? Axı, Qurani-Kərimdə Allahın qüdrəti daha çox başqa ayətlərlə nişan verilir. Bu yer, bu göy, ulduzlu səma, bərli-bərəkətli torpaqlar, bütün nəbatat və heyvanat aləmi və nəhayət insan, onun düşüncə və yaradıcılıq əzmi – bütün bunlar da məhz Allahın qüdrətinə və hikmətinə dəlalət etməklə yanaşı, ilahi sevginin vəsilələri ola bilər.\nKonkret bir qadına olan məhəbbətin ilahi eşqə aparan yolda bir vəsilə kimi dəyərləndirilməsi isə sufi poeziyasının heç də bütün klassik formalarına aid olmayıb, «məhəbbət dini»nin tərənnümçülərinə xasdır ki, bunların da ən böyük nümayəndələri İbn Ərəbi və Mövlanadır. Belə ki, Rabiə əl-Ədəviyyə, Cüneyd Bağdadi, Mənsur Həllac kimi görkəmli sufilərin yaradıcılığında ilahi eşq hələ insani eşqlə qarışdırılmır. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, hər iki eşq formasını yüksək dərəcədə tərənnüm edən Nizami Gəncəvi də bunları qarışdırmır. Belə bir «kompleks yanaşma» – qadın gözəlliyinə aid olan metaforaların ilahi eşq kontekstində istifadə edilməsi və ya qadına olan eşqin böyüyüb ilahi eşqə çevrilməsi, ümumiyyətlə, müqəddəslik duyğusunun məhəbbət və mərhəmət duyğusu ilə, dini hissin eşqlə eyniləşdirilməsi özünün klassik formasında məhz «Məhəbbət mənim dinim və imanımdır» deyən İbn Ərəbi poeziyasında əksini tapır:\nMən məhəbbət dininə inanıram\nO məni hansı səmtə çəkib aparsa da.1\nİbn Ərəbi belə bir mövqedən çıxış edir ki, ümuminin dərk olunması və mənimsənilməsi fərdi-konkret olanın mənimsənilməsi sayəsində mümkündür.2 Görünür, İbn Ərəbiyə görə, ilahi gözəlliyin vəsfi üçün onun konkret təzahürlərindən biri olan qadın gözəlliyini vəsf etmək də məqbul sayıla bilərmiş.\nMəhz bu xəttin nümayəndəsi olan F.Əttar isə «Şeyx Sənan» əsərində belə deyir: «Həqiqi aşiq heç bir dini tanıya bilməz, belə ki, onun imanı məhəbbət özüdür. Onu cəmiyyətdə tutduğu mövqe də maraqlandırmır, çünki aşiqlikdən daha yüksək mövqe yoxdur».1\nBu ideya neçə əsrlər boyu Şərq poeziyasının aparıcı motivlərindən biri olmuşdur. Onun ən gözəl ifadə formalarından birinə biz H.Cavid poeziyasında rast gəlirik:\nMənim tanrım gözəllikdir, sevgidir.2\nMəhəbbətdir ən böyük din.3\nDüzdür, Hüseyn Cavid də Nizami kimi ilahi eşqi insani eşqdən ayırır. Bir sıra şeirlərində, «Afət»də adi insani duyğuları, qadın gözəlliyini, hətta erotik eşqi tərənnüm edən Cavid başqa əsərlərində, xüsusən «Peyğəmbər»də ilahi eşqin parlaq nümunəsini yaradır. Peyğəmbərin füsunkar Şəmsanın məhəbbətinə biganəliyinin səbəbi də qızın Tanrı sevgisindən məhrum olması, bütlərə tapınmasıdır.\nXayır, istəməm gözəl qız,\nSevgilim Tanrıdır yalnız..1\nBurada gözəl qızdan imtina edilməsinin səbəbi onun Tanrıya qarşı qoyulmasıdır. Cavid də, onun qəhrəmanları da qadın gözəlliyini ümumiyyətlə inkar etmir, lakin bu gözəlliyin Tanrıya alternativ olmasını qəbul edə bilmir. Təsadüfi deyil ki, islam dini kafirlərlə evlənməyi qadağan edir.\nBelə çıxır ki, ancaq Tanrıya doğru can atan, əqidəsi uyğun olan, eyni yolun yolçusu olanlar həqiqi mənada sevgiyə layiqdirlər. Başqa sözlə insani məhəbbət də ilahi məhəbbət kontekstində nəzərdən keçirilir, lakin qarışıq salınmır. Cavid yaradıcılığında ancaq «Şeyx Sənan» pyesi bu mənada istisnadır. Görünür, pyesin təhkiyəsi sufi mənbələrindən götürüldüyünə görə, burada qadına olan eşqlə ilahi eşq sinkretik şəkildə götürülmüşdür.\nFəridəddin Əttarın versiyasında Şeyxin ilahiyə doğru yüksəliş yolu mənəvi böhran və geriyə qayıdış məqamlarını da əhatə edir. Bu, əslində dialektik bir yanaşmadır. Yəni dinlərin fövqündə duran ilahi vəhdət ideyasına yüksəlmək və Allahı bilavasitə duymaq üçün konkret dinlərin təfərrüatından, mərasimçilikdən, ayinçilikdən imtina etmək tələb olunurmuş. Başqa sözlə, mühüm olan islamın, yaxud xristianlığın ehkamları yox, hissi dünyanın bütün cazibələrindən yaxa qurtararaq birbaşa Allaha yüksəlməkdir. Lakin F.Əttar bütün cazibələrdən xilas olmağın ən gözəl yolu kimi bu cazibələrin ən güclüsünü vasitə kimi seçir. Yemək-içmək, var-dövlət, rəyasət, ictimai nüfuz, şöhrət və s.-dən ancaq eşq qanadlarında uzaqlaşmaq mümkündür. Lakin qadına olan eşq son məqam deyil, əksinə, ali mərtəbəyə aparan yolda bir pillə, vəsilədir.\nHüseyn Cavid sufi poeziyasında yaxşı məlum olan bu mövzunu öz fəlsəfi konsepsiyasının tələblərinə uyğun olaraq yenidən işləmiş, məlum rəvayətə bəzi əlavələr etmiş, fərqli tərəflərin mövqeyini daha aydın ifadə edə bilmək üçün yeni obrazlar daxil etmişdir.\nƏvvəla, Cavidin Şeyx Sənanı qocalığında eşqə düşmür, yəni onun eşqi qarşılıqlı olmaq şansına malikdir. Burada romantizm realizmlə çulğalaşır. Gürcü qızı Xumarın da Şeyx Sənanı sevə bilməsi üçün yer qoyulur. F.Əttarda ancaq Şeyxin sevgisindən söhbət gedir, qız ona olsa-olsa pul, var-dövlət müqabilində qarşılıq verə biləcəyini deyir. Əttarın mavi gözlü gözəli hadisələrin başlanğıcında məbəddə çalışmasına baxmayaraq, mənəviyyat bataqlığından çıxmamışdır. O, böyük eşqdən xəbərsizdir. Onda var-dövlətdən və şəhvətdən yüksəkdə duran bu qeyri-adi duyğunun yaranması üçün hələ çox möcüzələr göstərilməli, eşqin gücünün isbat olunması üçün çox əzab-əziyyətlər çəkilməlidir. Və ancaq bu cür təmənnasız eşq ilahi eşqə aparan yolun başlanğıcına çevrilir. Şeyx Sənanın öz sevgisində göstərdiyi əzm, imtina qüdrəti, qəhrəmanlıq qızın qəlbinin lap dərinliklərində olan ilahi duyğuların üzə çıxarılmasına xidmət edir. Və nəhayət, onun Sənan vasitəsi ilə Haqq işığına can atması üçün yol açılır. F.Əttarda sevginin qüdrəti özünü an-caq Şeyx Sənanın öz dini ayinlərinə daha sərbəst yanaşması bahasına eşq yolunda əzm göstərməsi ilə deyil, daha çox dərəcədə əcnəbi qızın bu uca duyğunun təsiri ilə dəyişərək böyük eşq, ilahi sevgi və əslində Haqq yolunu tutması ilə təsbit olunur.\nF.Əttarda tərsa qızı hələ ilahi eşq qığılcımı ilə işıqlanmadığı ilkin mərhələdə Şeyx Sənanın eşqinə qarşı çıxır, maneələr yaradır, şərtlər qoyur.\nH.Caviddə isə müqavimət göstərən, Sənana qarşı ağır şərtlər qoyan, onun eşqini sınağa çəkən və eşqindən döndərməyə çalışan qız deyil, onun atası və hətta atasından daha çox keşişdir. Xumarın burada Sənana olan münasibəti islam dininə olan münasibətdən qaynaqlanır, bir xristian ehkamçısının islama qarşı kin-küdurətini ifadə edir. Cavid dini mərasimçilikdən, dinin mahiyyətindən deyil, formasından, görüntülərdən çıxış edənlərin düşmənçiliyi fövqündə həqiqi dindarlar üçün bütün dinlərin eyniyyət məqamını, vahid Allaha inamın hər şeydən uca tutulmasını, yəni Haqqa qovuşmaq idealını önə çəkir və dini vəhdət konsepsiyasını irəli sürür.\nBu baxımdan, H.Cavidin Şeyx Sənanı F.Əttarın eyni adlı obrazından fərqli olaraq qarşısına ancaq eşqin qüdrəti ilə tərsa qızına ilahi eşq təlqin etmək, bir vücudun zahiri gözəlliyini daxili işıqla tamamlamaq deyil, bütövlükdə eşq duyğusunu ilahi eşq səviyyəsində təqdim etmək və dini duyğuları da təfərrüatlardan, mərasimçilikdən, zahirilikdən təmizləyərək ilahi eşq məqamına yüksəltmək və bütün dinləri bu yüksək məqamda birləşdirmək məqsədi qoyur.\nLakin H.Cavidin irəli sürdüyü bu daha böyük missiyanın poetik təcəssümü ideya baxımından yenə təsəvvüf fəlsəfəsi ilə bağlıdır. Bu da F.Əttardan əvvəl mövcud olmuş, ondan azca sonra İbn Ərəbi tərəfindən sistem halına salınmış vəhdət əl-vücud, ilahi eşq və vahid din təlimidir.\nBirsə Həqq, cümlə din də bir… naçar,\nXəlqi yalnız ayırmış azğınlar.1\nİdeal sevgili kimi məhz başqa din nümayəndəsinin seçilməsi də, bir tərəfdən, eşqin daha böyük maneələri aşmaq qüdrətini göstərmək üçündürsə, digər tərəfdən, sevgi məqamında dinlər arasında fərqin aradan götürüldüyünü göstərmək üçündür.\nFəlsəfə tarixində əsasən İbn Ərəbinin təlimi kimi təqdim olunan vəhdət əl-vücud fəlsəfəsinin başlıca müddəalarından biri hissə ilə tamın eyniyyəti məsələsidir.\nNəyə görə Hegel: «Şərqin şüur forması Qərbə nisbətən daha poetikdir»,1 – deyir?\nŞərq bütövdən çıxış edir. Hər şey nəyinsə hissəsidir. Və bu «nə isə» özü də daxil olduğu bütövə doğru can atır. Hər şey öz həllini ancaq Vahiddə, Mütləqdə tapır.\nAyrılıqda siması bəlli olmayan və ancaq əlamət kimi, hadisə kimi mövcud olanlar özünü büruzə vermək, ifadə etmək üçün mənsub olduqları cövhərə, substansiyaya möhtacdırlar. Və tərsinə. Cövhər də əlamətlərə möhtacdır, yəni onların vasitəsilə ifadə olunur.\nİnsan da, dəniz də, meşə də eyni bir tamın hissələridir. Bizim təəssüratlarımız, yaşantılarımız təbiətin öz yaşayışının təzahürlərinə uyğundur.\nTəbiət (kainat) nəfəs alır; biz onun nəbzini tuturuq, ürək döyüntülərini eşidirik. İbn Ərəbiyə görə, kainat (təbiət) də bir insan orqanizmi ilə müqayisə oluna bilər. Böyük aləmlə kiçik aləm, makrokosmla mikrokosm arasında bir adekvatlıq, eyniyyət mövcuddur1. Və böyük dünya kiçik dünyadan böyük deyil. Çünki kainat, cismani aləm heç də həmişə bütün varlığı ilə canlanmır. Canlanan və deməli, bu anda yaşayan onun ancaq lokal təzahürləridir. Əslində, ona can verən də insan hənirtisidir. İnsan nəzərləri aləmə tuşlanaraq onu ancaq öz baxış bucağında işıqlandırır və canlandırır. Həmin anda insanın özü də məhz öz baxış bucağına bərabərdir.\nCavid mələyin dili ilə ilahi ruhun, dünya nurunun hissi aləmdəki hadisələrlə əlaqəsinə işarə edir və zərrə ilə tam arasındakı münasibətin dialektikasını belə açır.\nDinlə həp kainatı, seyr eylə,\nHər günəş ondan iştə bir şölə\nHər ufaq zərrə, hər küçük yapraq\nSana söylər bu rəmzi pək parlaq.2\nTəbiətdə, maddi dünyanın cisim və hadisələrində haqqın nişanəsindən bəhs edilməsi – Allahın təbiət vasitəsilə özünü ifadə etməsi kimi də izah edilə bilər. Onu da qeyd edək ki, təsəvvüf fəlsəfəsinə xas olan bu böyük sezgini bəziləri panteizm ruhunda şərh etməyə çalışırlar.\nCavid panteist deyil, lakin onun ontologiyası materializmə və ya ardıcıl obyektiv idealizmə də uyğun gəlmir. Bir çox əsərlərində müraciət etdiyi «mələk» və «iblis» obrazları, xüsusən «Peyğəmbər» pyesində Məhəmməd peyğəmbərin dili ilə irəli sürülən konsepsiya onun təliminin materializmə hər hansı bir formada uyğunlaşdırılmasına imkan vermir. Hətta sovet dövründə də Cavidi irticadan mühafizə etməyə çalışanların xüsusi cəhdlərinə baxmayaraq, onu materialist etmək və kommunist ideologiyasına uyğunlaşdırmaq mümkün olmamışdır. İslam dininin klassik fəlsəfi interpretasiyaları isə daha çox dərəcədə obyektiv idealizmlə səsləşir, yəni Allahın mütləq ideya kimi qəbul olunması, ideyalar dünyasının ilkinliyi (Lövhi-məhfuzda olan həqiqi biliklər – həqiqət kitabı) və bizim yaşadığımız hissi dünyanın faniliyi, əqlə və kəlama üstünlük verilməsi, hiss və emosiyalardan, instinktiv istəklərdən və s. çəkindirmək, nəfsi əqlə tabe etmək və s. – bütün bunlar Platon təlimi, neoplatonçuluq və dini ehkamlar prizmasından redaktə olunmuş Aristotel təlimi ilə daha çox uzlaşa bilir. Fərabi, İbn Sina və s. bu kimi peripatetiklərin islam dininin ehkamları çərçivəsində yaratdıqları ontologiya və idrak nəzəriyyəsi də obyektiv idealizmin bir istiqaməti kimi dəyərləndirilə bilər. Düzdür, İbn Sinada da panteizm axtaranlar vardır, lakin onun özü sanki belə bir anlamı qabaqcadan duyaraq öz konsepsiyasını gələcək qüsurlu yozumlardan qorumuşdur: «Elələri də vardır ki, nəfsi Allah hesab edirlər, – kafirlərin dediklərindən yüksəkdə dayan, – guya o müəyyən bir tərzdə hər şeydə iştirak edir: bir halda təbiət, digər halda – zəka və üçüncü halda – nəfs. Lakin o bunların birləşdirilməsindən yüksəkdə dayanır».\nCavid də Tanrını dünya ilə eyniləşdirmir, ondan uca tutur:\nTanrının hikmətidir cümlə cihan,\nVarmı təkzib edəcək bir insan!?1\nBununla belə, islam dünyasında fəlsəfənin inkişafında özünəməxsus yer tutan təsəvvüf xeyli dərəcədə fərqli bir sistem olmaqla daha çox subyektiv idealizmin müddəaları çərçivəsində təhlil oluna bilər.\nDünyanın dərk olunmasını Cavid insanın öz «gizli» imkanlarının, könül qapısının açılması ilə mümkün hesab edir.\nBir göz ver ki, haqq nurunu duysunlar\nBir könül ver, doğru yola uysunlar2.\nBir çoxları da təsəvvüf təlimini, xüsusən vəhdət əl-vücud ideyasını panteizm kimi təfsir etməyə çalışırlar. … Bütün bunlara baxmayaraq, təsəvvüf xeyli dərəcədə özünəməxsus bir təlim olmaqla ənənəvi Qərb təlimlərinin heç biri ilə eyniləşdirilə bilməz. Cavidin əsərlərində rəhbər tutulan ideyalar isə ənənəvi təsəvvüfün də sərhədlərindən kənara çıxır.\nCavid sufilərdən ən çox İbn Ərəbini xatırladır. Onun ilahi hüsnə, gözəlliyə, eşqə müraciətləri, ilahi gözəlliyi yerdə axtarmaq və ya başqa sözlə, dünyəvi gözəlliklə ilahi gözəlliyin vəhdətindən, eyniyyətindən çıxış etmək təşəbbüsləri Caviddə də rast gəlinir.\nHarda parlarsa haqq, şərəf, vicdan,\nOrda var sevgi, orda var iman:\nOrda var, şübhəsiz, böyük Yaradan!1\nYaxud daha çox İbn Ərəbiyə və Mövlanaya xas olan eşqin ancaq ilahi eşq səviyyəsində mənimsənilməsi və vəsf edilməsi ənənələri Cavid poeziyasında da davam etdirilir.\nMən məhəbbət əsiriyəm… hər an,\nHər zaman özlərəm bir öylə cahan\nKi, bütün kainatı eşq olsun\nKönül uçduqca etila‘ bulsun.2\nÇünki mən aşiqi-divanəsiyəm,\nMən o hüsnün dəli pərvanəsiyəm.3\nPeyğəmbər təbiətin, maddi dünyanın Allaha aid olduğunu vurğulamazdan öncə, könül dünyasının, əql-kamalın da ünvanını Allahda axtarır:\nÇünki həp mənliyim, kamalım Onun,\nMəni həp cəzb edər o incə məal,\nAh, O, yalnız O qayeyi-amal!...1\nMənə ilham edər ancaq Tanrı,\nOnun eşqi ilə uçar duyğularım.2\nBütün məbudların fevqində parlar\nYalnız gözəgörünməz bir Tanrı var,\nOdur hər varlığın əvvəli, sonu,\nBütün kainat təqdis edər onu.3\nCavid Mənsur Həllac, Nəsimi kimi sufi filosoflarına xas olan «Mənəm Haqq», «Haqq məndədir» tezisini eynilə təkrar etmir. O, daha çox əlaqəni, vəhdəti göstərir və insan da bu vəhdətin, Haqqın təzahürlərindən fərqli məkanlarından biri kimi anılır. Şair hər dəfə insanın ilahi başlanğıcını yada salmağı da unutmur.\nAyrı olsaq da iştə hər ikimiz\nBir rübabın inildəyən səsiyiz.4\nCavid baş rəisin dili ilə peyğəmbərin təlimini belə izah edir:\nOnun ancaq yuca göylərdə yaşar,\nƏl vurulmaz yeni bir Tanrısı var.\nÖylə bir Tanrı ki, gözlər görməz,\nCismi yoqmuş da, nə cevhər, nə ərəz.1\nBu fikirlər əsasən Qurani Kərimdən – İxlas surəsindən götürülmüşdür. Bircə «göylərdə yaşamaq» əlavə olunmuşdur. Bu artıq baş rəisin təsəvvürüdür. Çünki bütpərəst qafalı rəis Tanrını yersiz, məkansız təsəvvür edə bilmir. İlk öncə o, Tanrını yerdən ayırır – göylərə qaldırır. Sonrakı misrada isə «Həm də məkansız… nə qədər sərsəmlik?!», – deyir. Hər halda bütpərəstlərdə Allah ideyasına gedən yol həm dini təfəkkürün tarixi təkamülü baxımından, həm də bəsit düşüncədən – sadəlövh realizmdən idealist dünyagörüşünə yüksəliş baxımından əvvəlcə göylərdən keçir. Yəni «göy» ən ali məqam və ya son məntəqə yox, təfəkkürün yoxuşda, yüksəliş yolunda nəfəsini dərib dincələ bilməsi üçün aralıq məntəqədir. Lakin təəssüf ki, hələ indi də Allahın yerini göylərdə axtarmaq adi şüurda çox möhkəm qərarlaşmışdır. Bu məqam, bu məntəqə əksəriyyətin düşüncə potensialının tükəndiyi bir məqamdır. Bu məqamı keçib göylərdən o tərəfə boylanmaq və orada öz könül mülkünə rast gəlmək seçilmişlərin qismətidir.\nBu, «Allahı görmək» məqamıdır. Lakin təbii ki, adi cismani gözlə deyil, batini, yaxud bəsirət gözü ilə. Elə həmin əsərdə, yenə də Cavidin «Peyğəmbər»ində baş rəisin izahından azca sonra biz Əbu Talib oğlunun dili ilə daha dərin və ilk baxışda paradoksal bir izahla qarşılaşırıq.\n«Nerdə gördün onu, nerdə?» sorğusuna cavab olaraq Əbu Talib oğlu deyir:\nHər zaman, iştə hər yerdə.\nƏvət, göstərir hər səda,\nHər hərəkət onu daim.\nBir şey görmədim ki, onda\nTanrıyı görmüş olmayım.1\nBəli, bu «görmək» o «görmək»dən deyil. Bu məqamda biz mərhum filosofumuz Yaşar Qarayevin də misal gətirdiyi məşhur rəvayəti yada salmaq istərdik:\nFilosofla (İbn Sina) sufi (Əbu Səid b. əl-Xeyr) görüşüb ayrıldıqdan sonra bir-birini belə səciyyələndirirlər: filosof – «Mənim bildiyimi o görür», – deyir. Sufi – «Mənim gördüyümü o bilir», – deyir.2\nŞair zirvəni poetik vüsətin qüdrəti ilə fəth edir və təbii ki, özünü məhz sənətlə, musiqi və ya şeirlə ifadə edir (şairin filosofluğu).\nFilosof kəşflə qalxdığı məqamı təfəkkürün, məntiqi idrakın dili ilə, terminlərlə ifadə etməyə çalışır – bilik əldə edir – anlayır, dərk edir.\nSufi harada isə şairlə filosofun arasında qərar tutur. Sufi-şair ruh aləminin yolçusudur. Və bu yolda rast gəldiklərini ifadə etmək üçün gah şeirin, sənətin, gah da fəlsəfənin xidmətindən istifadə edir.\nİlham, vəcd sənətkara Haqqı bilavasitə görmək, eşitmək, duymaq imkanı verir. Bu, sözü qanadlandıran və söz dünyasının böyük imkanlarını üzə çıxaran bir imkandır.\nSufi ilham, vəcd, kəşf qanadlarında mərtəbə-mərtəbə yüksəlir, Haqla özü arasındakı pərdələri bir-bir qaldıraraq Haqqa qovuşmağa çalışır.\nYaşar Qarayev Cavidin “Mənim tanrım gözəllikdir, sevgidir” bəyanını Füzulinin “Mən aşiqəm, həmişə sözüm aşiqanədir” – estetik devizi ilə müqayisə edir1 və incə bir fərqi önə çəkir: “Aşiqliyə, sevgiyə gözəllik sözünü artırmaqla şair divan ədəbiyyatının çərçivəsini qat-qat böyütmüş və genişləndirmiş, həm də ona əsl, xalis bir Vaqif nikbinliyindən təzə ruh aşılamışdır...”2\nƏlbəttə, Gözəllik tanrıçılığı – hələ Zərdüşt fəlsəfəsindən məlum olan Xeyir tanrıçılığının və ya qədim türk etiqadı olan Səma (göy) tanrıçılığının bir növ davamı və ya başqa rakursu kimi də dəyərləndirilə bilər. Lakin, digər tərəfdən, İslam Şərqində məhz gözəlliyin özünün də ideal kimi, ilahi başlanğıc kimi önə çəkilməsi faktları vardır. Min ildən çoxdur ki, məlum olan hülmaniliyə görə, «cismani gözəlliyə sahib olanlar Allahın yer üzündə təcəlliləri, hər bir məxluqun gözəlliyi Yaradanın təcəssümüdür».1 Qərbdə isə adətən F.Dostoyevskiyə istinadən xatırlanan gözəlliyin xilaskarlıq missiyası və onun tanrıçılıq siqləti də cavidşünaslığın mümkün ideya mənbələrindən biri kimi qəbul edilə bilər. Lakin gözəlliyi önə çəkən Cavid məhz hansı ideyadan bəhrələnib sualına cavab tapmaq çətindir.Yoxsa bu, sadəcə poetik vüsətin, intuisiyanın, fəhmin, yaradıcı təxəyyülün məhsuludur? H.Cavid hansı gözəllikdən bəhs edir? Zahiri, yoxsa batini gözəllikdən? Təbiət, yoxsa insan gözəlliyindən? Hissin, yoxsa kamalın, xəyal, yoxsa həqiqətin, xeyir, yoxsa fəzilətin gözəlliyindən? Bizcə, bunların hamısından – universal gözəllik idealından. Bircə onu deyə bilərik ki, Gözəllik tanrıçılığı bir çoxlarının düşündüyü kimi, heç də islama zidd bir mövqeyin ifadəsi deyil. «O (Allah), yaratdığı hər şeyi gözəl yaratdı», – deyən Quran ayəsindən çıxış etsək, gözəlliyi dünyalaşdırmaq və dünyanı bir gözəllik kimi görmək, əslində dünyada hər şeyi ilahi yaradılışın məhsulu kimi görməkdir. Necə ki, «Allahı sevmək O-nun yaratdıqlarını sevməkdir» (Əbu Turxan), eləcə də Allahın yaratdıqlarını gözəl görmək gözəlliyin ilahi mənbəyini görməkdir. Lakin bu gözəl, müqəddəs dünya sanki fani dünyanın qaranlığına, çirkabına bürünmüşdür.\nCavid universal gözəlliyi – “bütün gözəllikləri” sanki xilas etmək, naqis mühitin çirkabından qorumaq üçün onu bu mühitin xaricinə çıxarır, səmaya yüksəldir.\nMən istərəm ki, gözəllər, bütün gözəlliklər\nUzaq-uzaq, pək uzaq bir üfüqdə əylənsin,\nUzaq və incə təbəssümlərilə şamü səhər\nHəyata nuri-səfa səpərək çiçəklənsin.1\nCavid adətən konkret mühitdən uzaqlaşmaqda, səmalara uymaqda təqsirləndirilmişdir. Lakin fəlsəfəni bilənlər bilir ki, yaxından baxmaqla ancaq təkcələri, təzahürləri görmək mümkündür. Gözəlliyi məhz «bütün gözəlliklər» kimi, universal gözəllik kimi və Tanrıya aparan yol kimi dərk etmək üçün ayrı-ayrı təzahürlərdən uzaqlaşmaq bir zərurətdir. Burada Əbu Turxanın «Həyatın nə olduğunu bilmək üçün ondan kənara çıxmaq lazımdır» fikri yada düşür. Hər hansı bir varlığın mahiyyətini də açmaq üçün onun hüdudundan kənara çıxmaq, fövqünə yüksəlmək tələb olunur.\nDigər tərəfdən, Cavid poeziyası məhz ona görə fəlsəfidir ki, o, hadisələri deyil, ideyaları qələmə alır, ideya dünyası isə zaman-məkan kontiniumuna sığmır.\nUzaqda var əbədiyyət ki, başqa nemətdir.2\nBu «başqa nemət» məhz universal prinsipə, ideyaya işarədir. Burada uzaqlıq da tamamilə şərti səciyyə daşıyır və məkan mənasında yox, fani dünyanın hüdudunu keçmək mənasında işlədilir. Çünki ilahi gözəllik lokal ölçü daxilində və adi məntiqlə başa düşülə bilməz. İbn Ərəbi də məhz buna görə «gördüyüm gözəllik idraka sığmır», – deyir. Gözəlliyin ancaq bir sıra əlamətləri ağıl, idrak güzgüsündə əks oluna bilir, qalanları – onun sirli-sehirli tərəfi qəlbə çökür, ürəyi fəth edir, amma dərk oluna bilmir.\nİnsana verilmiş məhdud idrak qabiliyyəti əslində yalnız müəyyən məkan və zaman hüdudunda baş verən sonlu hadisələrin öyrənilməsi üçün yetərlidir. Sonsuzluğu, əbədiyyəti məntiqlə dərk etmək mümkün olmadığı kimi, duyğu ilə tam ehtiva etmək də mümkün deyil. Qeyri-müəyyənlik insanı bir tərəfdən cəlb edirsə, digər tərəfdən də qorxu ilə müşayiət olunur. Ona görə də, qorxu qədər əsrarəngiz bir duyğu yoxdur. İlahi eşqin komponentlərindən biri qorxu, biri də pərəstiş duyğusudur. İnsanın məqsədi Allaha çatmaq yox, O-na səcdə etmək olmalıdır.\nƏn böyük ideal Allahı ehtiva etmək deyil, Allah duyğusu ilə ehtiva olunmaq, O-na tapınmaq, O-na sığınmaqdır. Allahı təbiətdə və insanın qəlbində axtaranlar da var. Əlbəttə, hər şeydə O-nun nişanəsini görmək olar. Yaradılmış olan ən azı Yaradanın iradəsinin məhsuludur. Lakin məqsəd O-nu özündə tapmaq deyil, özünü O-nda itirmək, dəryanın damlası olmaqla sonsuzluğa qovuşmaqdır. Nəfs pillələri ilə qalxaraq («nəfs üzərində qələbə çalaraq») ruh aləminə qovuşmaq, vəhy məqamına çatmaq, özünün Haqq olduğunu deyil, Haqqa qovuşduğunu, O-nun bir parçasına çevrildiyini anlamaq, duymaq – budur böyük səadət, budur kam almaq və budur kamala çatmaq!\nH.Cavidin universal gözəllik idealına, gözəlliyə pərəstiş məqamına hansı yolla gəlməsi məsələsini hələlik bir kənara qoyub, Eşq tanrıçılığının ilkin mənbələrinə müraciət etmək istərdik. Əlbəttə, bu mənbə Füzulidən daha əvvəllərə gedib çıxır və bizcə, ilk növbədə Mühyiddin İbn Ərəbinin təsiri kimi izah edilə bilər. İslam dünyasında eşqin universallaşdırılması və hətta ontoloji mahiyyət kəsb etməsi İbn Sinanın və Nizaminin adı ilə, ilahi eşq konsepsiyası isə daha çox dərəcədə təsəvvüf fəlsəfəsi və onun ilk nümayəndələrindən olan Rabiə əl-Ədəviyyənin adı ilə bağlı olsa da, Eşq tanrıçılığı məhz İbn Ərəbi tərəfindən bütöv bir təlim səviyyəsinə qaldırılmışdır. Bunları xatırlatmaqda məqsədimiz heç də H.Cavidin “Mənim tanrım gözəllikdir, sevgidir” tezisinin orijinal olmadığını vurğulamaq deyil. Məqsəd, əslində, Cavidin bu mövqeyi sadəcə poetik vüsət məqamında ifadə etmədiyini, ötəri olaraq söyləyib keçmədiyini və milli -dini fikir tariximizdə onun dərin fəlsəfi kökləri olduğunu göstərməkdir.\nBelə bir cəhət də nəzərə alınmalıdır ki, eşqlə gözəlliyin müqayisəsində və ilkinlik, təməl statusunun müəyyənləşdirilməsində H.Cavid və İbn Ərəbi fərqli mövqelərdə dayanırlar. İbn Ərəbi yazır: «Sevginin səbəbi gözəllikdir. … Zira gözəllik təbiətcə sevilən şeydir…».1 Cavid də eşq və gözəlliyi iki paritet əsas kimi götürür. Lakin o, üstünlüyü eşqə verir və daha doğrusu, gözəlliyi eşqin nəticəsi, sevən məqamda insanın hər şeydə mahiyyəti, ideyanı, ali məqamı duymaq keyfiyyətinin təzahürü kimi dəyərləndirir:\nHəp sevgidir gözəlliyi insana sevdirən\nMəhrumi-eşq olunca gözəllik də can sıxar. 2\nBu yerdə Aşıq Veysəlin də gözəl bir deyimi yada düşür:\nGözəlliyin beş para etməz\nMəndəki bu eşq olmasa.\nƏylənəcək yer tapmazsan\n«Zər qədrini zərgər bilər», naşı üçün zərlə saxta parıltı arasında fərq yoxdur. Lakin burada başqa bir məqam da ortaya çıxır. Hər yaradılmışın bir xeyri, bir gözəlliyi var: onu üzə çıxaran şərait, zaman və şəxs olanda. «Ərlərin eşqi gözəlliyi təyin etməyin meyarıdır. Gözəlliyin üzərindəki pərdəni parçalayan bu eşq, eyni zamanda onu pərdələyər». Məhəmməd İqbalın bu sözləri eşq ilə gözəllik arasında qarşılıqlı münasibətin ifadəsidir. Həm də ilkinlik, subyekt funksiyası eşqə verilir.\n«Könül sevən gözəl olar» kəlamı da məhz həmin ideyanı ifadə edir. Bu məqamda Cavid klassik Şərq fəlsəfi fikir ənənələrini şifahi xalq yaradıcılığının, milli fəlsəfi fikrin nümunəsi olan atalar sözündəki hikmətlə tamamlayır. Düzdür, gözəlliyə belə münasibət onun rus inqilabi-demokratik fikrində, xüsusən, marksizm fəlsəfəsində təsbit olunmuş «obyektiv xarakterini» şübhə altına alır və subyektin halını önə çəkir, amma Cavidin yaradıcılığı bu məsələdə daha tarazlı, balanslı mövqeyə əsaslanır. Belə ki, sevən adamın gözünə heç də hər şey gözəl görünmür. O, sadəcə olaraq, hər şeydəki gözəl məqamları görür. Qüsurlar, çirkinliklər üçün isə göz artıq qapanmışdır. Bu mənada sevgi başı dumanlandırır, gözü kor edir.\nDigər tərəfdən, Cavid eşqi insanın xoşbəxtliyi üçün də mühüm şərt hesab edir.\nDünyada varsa dövləti-cavid, o, eşqdir,\nOlmaz sevib-sevilməyən ömründə bəxtiyar.1\nLakin Cavid poeziyasında eşqin yüksəldilməsi heç də dini hissin alçaldılması hesabına deyil. Bu baxımdan, ədəbi tənqiddə geniş yer almış «eşqin din üzərində qələbəsi»1 fikri ilə razılaşmaq düzgün olmazdı. Təəssüf ki, rəsmi fəlsəfəçilər də məsələyə bu cür yanaşaraq, Cavidin guya ilahi eşq haqqında ənənəvi Şərq konsepsiyasından, təsəvvüf dəyərlərindən uzaqlaşdığını və həyati gözəlliyə məhəbbət mövqeyinə keçdiyini göstərməyə çalışırlar. Bu mövzuda fəlsəfi tədqiqat çərçivəsində yazılmış əsərlər içərisində diqqətəlayiq saydığımız bir məqalədə – fəlsəfə elmləri doktoru Elmira Zamanovanın «Azərbaycanın romantik şairi H.Cavidin sevgi və gözəllik konsepsiyası» adlı məqaləsində də məsələyə məhz həmin ənənəvi mövqedən yanaşılır. Müəllif Şeyx Sənanın dinə ilk münasibəti ilə sonrakı münasibət arasında sanki barışmaz uçurum görərək, Sənanın tamamilə yeni fəlsəfi mövqeyə keçdiyini gözləyir.2\nHalbuki, Cavid eşqin din üzərində deyil, dinlə birlikdə qələbəsinə nail olmasına çalışır; sadəcə dinin ilahiyyat çərçivəsindəki anlamından kənara çıxaraq, onun fəlsəfi mahiyyətini üzə çıxarmağa çalışır.\nCavid «Maral»da yazır:\nKönül bir, sevgi bir, böyük Tanrı bir…3\nŞair burada da sevginin ülviyyətini, ilahi mənasını, Tanrıya gedən yolun da məhz könüldən keçdiyini bir daha təsdiqləyir. Yəni söhbət hər hansı bir sevgidən deyil, ilahi eşqdən gedir. Bu eşqin isə aparıb çıxara biləcəyi ancaq bir yüksək məqam var – o da Tanrıdır.\nParlamış hər kimdə ənvari-dəha,\nAləmi-əsrara olmuş aşina.1\nBiz burada təsəvvüfdən gələn, xüsusən İbn Ərəbi fəlsəfəsində və poeziyasında yüksək səviyyədə tərənnüm olunan bir xəttin davamını görürük. Bu xətt Nəsimi poeziyasında da ifadə olunmuşdur:\nSəni bu hüsni-camal ilə, kamal ilə görüb\nQorxdular Həqq deməyə, döndülər insan dedilər.\nCavid də insan gözəlliyini «hüsnü-eşqlə» müqayisə edir:\nHüsnü-eşq eyləsə təcəssüm əgər,\nBöylə bir qız qiyafətində gəzər.2\nBurada biz İbn Ərəbi və Nəsimi poeziyasında tez-tez rast gəlinən Haqqın eşqlə, eşqin gözəlliklə, Gözəlliyin məhz insan gözəlliyi ilə əlaqələndirilməsinin daha bir nümunəsini görürük. Səbəb isə budur ki, burada «qız», «insan» əslində bütövlükdə cismani aləmin bir parçası kimi götürülməklə bərabər, ilahi ruhun daşıyıcıları kimi də götürülür. Bir dünyadakı gözəllik başqa dünyadakı daha yüksək gözəlliyin proyeksiyası, güzgü əksi kimi üzə çıxır.\nGörünür, burada yenə də Əbu Turxanın «qütblər zirvədə birləşir» fikri nəzərə alınmalıdır. Belə ki, eşq və din aşağı səviyyədə əks qütblər olsa da, hər ikisinin ən yüksək məqamda eyni bir mahiyyəti ifadə etdiyi ortaya çıxır. Dini duyğunun eşq məqamı və eşqin müqəddəslik zirvəsi!\nƏlbəttə, böyük fəlsəfi təlimlərdən çıxış edib, əksliklərin vəhdəti ideyasını nəzəri səviyyədə də izah etmək mümkündür. Lakin Cavid təkcə filosoflar üçün yox, hamı üçün, hətta gənclər və uşaqlar üçün yazdığına görə, bu dərin və mürəkkəb ideyanı da olduqca sadə və anlaşıqlı şəkildə ifadə etməklə bütün tərəddüdlərə son qoyur. «Qız məktəbində» adlı şeirində sevginin zirvəsinin məhz Allah sevgisi olduğu uşağın dili ilə çox gözəl ifadə olunur.\n– Bu dünyada sənin ən çox sevdiyin\nO Allah ki, Yeri, Göyü, insanları xəlq eylər.1\nSevməyən insan xoşbəxt ola bilməz. Heç nəyə inanmayan, müqəddəslik duyğusundan məhrum olan insan da xoşbəxt ola bilməz. Caviddə bu amillər xoşbəxtliyin iki fərqli şərti kimi deyil, eyni bir şərtin iki fərqli görünüşü kimi təqdim olunur. Belə ki, Cavid sevgi ilə dini hissin eyniyyət məqamından çıxış edir:\nSevgidədir ancaq Allah rizası,\nSevgisiz bir könül, şeytan yuvası. 1\nDüzdür, Şərqin qızıl dövründə, mənəvi yüksəliş zəmanəsində intişar tapmış sufi fəlsəfəsi millət və ya vətən mərhələsində dayanmadan, birbaşa ilahi eşq mərhələsini vəsf edir. Allaha ünvanlanan sevginin isə reallıqdan qorxusu yoxdur, çünki o, maddi dünyanın, reallığın fövqündədir. Lakin təəssüf ki, Şərq poeziyasında çox vaxt eşq dini hissin gücləndirilməsi və təlqini üçün bir vasitə olmaqdansa, Allah ideyası eşqin böyüklüyünü ifadə etmək üçün bir vasitə kimi istifadə olunur. Miskin aşiqin dini hissi də vüsal həsrətindən qaynaqlanır və burada yenə nazlı yar, nigar obrazlarından istifadə olunur:\nCanımı yandırdı şövqün, ey nigarım, qandasan?\nGözlərim nuri, iki aləmdə varım, qandasan? 2\nAğıl onun yollarında heyran gəzir hər zaman,\nHüsnün tərif etmək üçün sözü çatmaz hikmətin,\nAşiq özü, məşuq özü, budur sirri qüdrətin.3\nGöründüyü kimi, Nəsimi də, Əssar Təbrizi də, Yunus İmrə də ilahi obrazı insanlar üçün nəzərdə tutulan epitetlərlə təqdim edir, Allahı insan qiyafəsində təsəvvür edirlər. Bu, bir növ yunanların gözəllik allahına münasibətini xatırladır.\nLakin yunan mifologiyasından və panteizmdən fərqli olaraq, Allahı insan və ya təbiət simasında deyil, belə möhtəşəm varlıqların, əsrarəngiz gözəlliyin yaradıcısı olmaqla onlardan yüksəkdə dayanan və daha möhtəşəm olan bir varlıq kimi təsvir etmək təşəbbüsləri də vardır. Əssar Təbrizi poemasının girişində, məhz Allaha ithaf bölməsində bu eşqi təbiət, kainat miqyasında, Allahın yaratdıqlarının sonsuzluğu və əzəməti ilə təqdim edir:\nBil ki, onun qarşısında zərrədən də kiçikdir.3\nBu, Allahın qüdrətini ifadə etmək üçün gətirilən təşbehlərdir. Allaha olan sevgi də O-nun böyüklüyü və əzəməti qarşısında pərəstiş duyğusunun sevgiyə transformasiyasıdır. Görünür, Şərqdə elmi-fəlsəfi anlayışlar hələ tam formalaşmadığından, yaxud bədii təfəkkürün amorf, sinkretik ifadə ənənəsi daha güclü olduğundan konkret təfəkkür müstəvisində fərqli olan müxtəlif mənəvi təzahürlər, hissi yaşantılar eyni bir obrazda, baxılan halda eşq metaforasında ümumiləşdirilir. Bəli, söhbət məhz müstəqim mənada eşqdən yox, daha çox mətləbləri, mənaları ehtiva edən rəmzləşmiş eşqdən gedir. Hətta Qurani-Kərimdən və ondan əvvəlki dini kitablardan məlum olan insanın əvvəl gildən düzəldilməsi, sonra isə ona ilahi ruh üfürülməsi haqqında bilgini Cəlaləddin Rumi «sonra Allah bu gilə məhəbbət nəfəsi üfürdü»1, – kimi qələmə alır. Yəni ruh da məhəbbət obrazına girir.\nŞərqdə məhəbbətin universal anlamına gətirən dünyanın vəhdəti, hər şeyin vahid Allahla bağlı olması ideyası Hegel tərəfindən bir qədər başqa formada təqdim olunur: «Mütləq, elə bil ki, xeyirxahlıqla təkcələri özündən ayırır və onların öz varlığından həzz almalarına imkan verir; elə bu həzz özü də onları yenidən mütləq birliyə dəvət edir».2 Hegel Mütləqə (Allaha) aid etdiyi birləşdirmə gücünü «Mən»ə də aid edir. Əvvəlcə bir-birinə münasibəti olmayan tərəflər «Mən»in mənəvi enercisi ilə (Şərq anlamında eşqin gücü ilə) cəzb olunurlar. «Mən», elə bil ki, yanar soba, atəş olaraq bir-birinə etinasız olan müxtəlifliyi ağuşuna alır və birləşdirir».1\nŞərq şairləri gözəllik qarşısında da pərəstiş etdiklərindən onların gözəllərə ithafı ilə Allaha ithaflarını fərqləndirmək çox çətindir.\nİbn Ərəbinin poeziyasında şairin nə vaxt ilahi eşqdən, nə vaxt gözəl qadından bəhs etdiyini müəyyənləşdirmək xeyli dərəcədə çətin olur. O, bir tərəfdən eşqi vəcdlə müqayisə edir, insanın ilahidən yaradılışı ilə bağlayır, digər tərəfdən də, qadın gözəlliyinin təfərrüatlarına enir. «Onlar mənim qafamın içində doğulub, könlümdə batmırlarmı?»2, yaxud «Alnımızda yazılı bir nizama görə, daim artır gözəllik»3, – deyərkən, təbii ki, söhbətin insanın mahiyyəti ilə, yaradılışı ilə bağlılıq şübhə doğurmur. «Müşk qoxusundan», «ceyran gözlərdən», «gül camaldan», «qara saçlardan», «bəyaz nərgizdən» bəhs edəndə söhbətin məhz qadın gözəlliyindən getdiyi güman olunur.\nH.Caviddə isə sevgi spektrinin bütün rəngləri ehtiva olunur. Burada eşq dünyasının heyvani hisslərlə yaşayan, eşq görüntüsündən sui-istifadə edən Qarataydan tutmuş, real insani eşq duyğusunu yaşamağa çalışan Afətə qədər və Afətdən özünü monastıra hazırlayan Xumara, Xumardan isə ilahi eşq zirvəsinə yüksələn Şeyx Sənana qədər bütün sakinlərinə rast gəlmək mümkündür.\nH.Cavidin eşqlə bağlı irəli sürdüyü tezis əslində onun tərəfdar çıxdığı və yüksək poetik səviyyədə tərənnüm etdiyi daha geniş bir konsepsiyanın tərkib hissəsidir. Bu – vahid din konsepsiyasıdır.\nDaha məsud olardı cinsi-bəşər. 1\n«Şeyx Sənan»da Şeyxin guya islamdan uzaqlaşdığını göstərən hadisələr əslində onun dini mərasimçilikdən, təfərrüatlardan və etiqadın özünü yox, zahiri tərəflərini təmsil edən cəhətlərdən imtina etməsidir. Dinlərin birləşməsi ən ali ideal naminə, vahid Allah ideyası naminə, dünyanın vəhdəti naminə ayırıcı təfərrüatların arxa plana keçirilməsini, dini ehkam kimi, mövhümat kimi, mərasimlər və ayinlər toplusu kimi başa düşənlərdən fərqli olaraq, onun daha yüksək bir məqamda dərk edilməsini tələb edir.\nBirləşdirici amil eşqdir, gözəllikdir. Bu, əslində, Xeyrin, Haqqın-Ədalətin, Gözəlliyin, Həqiqətin eyniyyət məqamıdır. Təsadüfi deyil ki, Cavid digər əsərlərində Həqiqət tanrıçılığını da tərənnüm edir.\nCavid insanın mənəvi aləminə, iç dünyasına böyük önəm verməsinə baxmayaraq, mistik yanaşma ilə məhdudlaşmır və sanki mistika ilə rasionalizmin sintezindən çıxış edir. O, bir çox hallarda təsəvvüf fəlsəfəsinin prinsiplərindən çıxış etsə də, müəyyən məsələlərdə ictimai amilləri nəzərə almaqla daha realist mövqe tutur; qəlb dünyası ilə ictimai həyatı bir küll halında, qarşılıqlı əlaqə və vəhdətdə nəzərdən keçirir.\nCaviddən çox-çox əvvəl Şərq fəlsəfi ənənələrində yer almış müddəaların ünvanını, ilk mənbəyi göstərmədən onun adına yazmaqdansa, məhz Cavidə məxsus olan, ilk dəfə onun özünün irəli sürdüyü ideyaları üzə çıxarmağa və təhlil etməyə böyük ehtiyac vardır. Birinci halda biz şairin hansı məlum fəlsəfi təlimləri, hansı prinsipləri tərənnüm etdiyini göstərmiş oluruq. Bu da vacibdir. Lakin onun bir filosof kimi təqdimatı üçün dövrün fəlsəfi fikirinə hansı şəxsi mövqe ilə müdaxilə etdiyini və hansı ideyaların bilavasitə müəllifi olduğunu aşkar etmək lazımdır. Bunun üçün isə öncə Cavid yaradıcılığının ideya mənbələri üzə çıxarılmalıdır. Belə mənbələrdən biri kimi böyük haqla İbn Ərəbinin poeziyasını və fəlsəfi təlimini götürmək olar. Məhz onun təlimində Eşq tanrıçılığı, vahid din ideyasına gətirib çıxarır:\nBütlər məbədi, ya zəvvar Kəbəsi,\nTövrat lövhəsi, ya Quran ayəsi.\nYa istər olsun rahib hücrəsi,\nHəpsi qəlbdən gələn ilhamımdır,\nDini-eşq mənim tək inamımdır.\nHansı səmtə üz tutsa da karvanı,\nSevgi – həm dinim, həm imanımdır. 1\nMəlumdur ki, ədəbi tənqiddə Hüseyn Cavidin Eşq və Gözəllik tanrıçılığına istinadən onu ümumiyyətlə dinə qarşı çıxış edirmiş kimi göstərməyə çalışıblar. Sovet dövründə belə münasibət «Cavidə bəraət qazandırmaq» mənasında bəlkə də başa düşüləndir. Lakin bu münasibət təəssüf ki, çoxları tərəfindən indi də davam etdirilir. Digər tərəfdən, İbn Ərəbini də məhz həmin tezisinə görə tənqid edən və onun mövqeyini islamdan uzaqlaşmaq kimi dəyərləndirənlər çox olmuşdur. Maraqlıdır ki, islam kəlamçılarını narahat edən bu təlim xristianlıq dünyasında məmnuniyyətlə qəbul edilmişdir. Belə ki, sevgiyə istinad edilməsi guya xristianlığın mərhəmət və sevgi konsepsiyasına üstünlük verilməsi kimi qəbul edilmişdir.\nƏslində isə nə Cavid, nə də İbn Ərəbi islama qarşı çıxmır. Sadəcə olaraq, islamın əsas müddəalarını daha dərindən mənimsəməyə çalışırlar ki, bu da əslində bütün dinlər üçün ümumi olan prinsiplərin tərənnümündən başqa bir şey deyil. Əvvəla, «hamını sevmək» çağırışı təkcə xristianlıqda yox, islamda da vardır.\nİkincisi, Quranda dinləri bir-birinə qarşı qoymaq yox, ehtiva etmək, ümumi cəhətlərdən çıxış etmək tövsiyə olunur. (Belə birləşdirici amillərdən biri də universal sevgi, ilahi eşq prinsipidir ki, o, təsəvvüf fəlsəfəsində islami dəyərlər kontekstində inkişaf etdirilmişdir.) Dini vəhdət ideyası da əslində Qurandan gəlir.\nQurani-Kərimdə dinlərin ümumi cəhətlərindən deyil, fərqli cəhətlərindən çıxış edərək ayrı-seçkilik edilməsi dönə-dönə pislənir. Məsələn, «Ayrı-ayrı firqələrə ayrıldılar. Dinlərini bir-birindən ayırdılar» (23-53).\nCavid də elə bunu deyir:\nPek tuhaf!.. Bir firqə digər firqənin\nXaliqindən diksinib olmaz əmin.1\nYaxud: «Allah: «Dini doğru-dürüst tutun (qoruyub saxlayın), ona düzgün riayət edin, dində ayrılığa düşməyin! – deyə Nuha tövsiyə etdiyini, sənə vəhy buyurduğunu, İbrahimə, Musaya və İsaya tövsiyə etdiyini dində sizin üçün də qanuni etdi…» (42-13), «…Allah bizim də Rəbbimizdir, sizin də Rəbbiniz. Bizim əməllərimiz bizə, sizin də əməlləriniz sizə aiddir. Bizimlə sizin aranızda heç bir mübahisə yoxdur. Allah hamımızı bir yerə toplayacaqdır. Axır dönüş də yalnız Onadır!» (42-15) və s.\nCavid isə belə deyir:\nBirsə həqq, cümlə din də bir... naçar,\nXəlqi yalnız ayırmış azğınlar... 1\nYəni eynən Qurandakı kimi. Əsas olan Haqqın vahidliyini qəbul etməkdir. Haqq isə başqa rakurslarda ya Xeyir, ya Gözəllik, ya Həqiqətdir. Bunlara çatmaq üçün isə insan yerdən, fani dünyadan ayrılaraq yüksəlməli, uca səmalara qoşmalıdır ki, bu da ancaq ilahi vəcdin, eşqin gücü ilə mümkündür.\nEşqin səma ölçüsü! Qəlbin ən dərin guşələrindən səmalara yüksələn və səmanın ənginliyindən keçərək yenidən qəlb evinə gəlib çatan eşq… Bütün dünyanı bürüyən eşq və bundan nəticə kimi hasil olan Eşq tanrıçılığı.\nBütün dinlərin təlqin etdiyi, bütün dini duyğuların mərkəzində dayanan və bu baxımdan da, dinləri yaxınlaşdıran, onların eyniyyət məqamı kimi çıxış edən eşq! Təsadüfi deyildir ki, İbn Ərəbi təlimi az qala bütün dünya xalqları tərəfindən dinlər arasında körpü kimi, vahid din ideyasının təməli kimi qəbul olunur. Məhz bu məqsədlə beynəlxalq təşkilatlar yaradılır, tədqiqatlar aparılır. XX əsrin 70-ci illərində Oksfordda yaradılmış «Mühyiddin İbn Ərəbi cəmiyyəti» də məhz bu istiqamətdə fəaliyyət göstərir.2 Həm islam, həm də xristianlıq tərəfindən qəbul olunan universal sevgi prinsipi bütün insanlara mərhəmət və məhəbbət çağırışından keçərək vahid Allaha məhəbbət ideyasına gətirir ki, bu da dinlərin eyniyyət məqamına çevrilir.\nŞərq fəlsəfəsində və poeziyasında dərin köklərə malik olan bu ideya XVIII-XIX əsrlərdə Qərb poeziyasında da cücərti verməyə başlamışdır. F.Hölderlinin «din – gözəlliyə sevgidir»1 kəlamı Qərbdə qeyri-adi bir yaxınlaşma, az qala bir inqilab kimi dəyərləndirilir. K.Yaspers Hölderlin poeziyasında bu cür tapıntıları bir tərəfdən ilahi təsirin gücü ilə, digər tərəfdən də bir psixi xəstəlik kimi, şizofreniyanın yaratdığı görüntü kimi izah etməyə çalışır.2\nŞərq poeziyasında isə gözəlliklə həqiqətin eyniyyətindən çıxış edildiyinə görə, Haqqa çatmaq, eyni zamanda, Xeyrə, Gözəlliyə, Ədalətə qovuşmaq deməkdir. Dinin yüksək mənada dərk edilməsi dini hissin məhəbbətlə, sevgi ilə eyniyyətini də üzə çıxarır.


Vaksinasiyadan sonra antikor yaranmırsa, nə etməli? - Günün Səsi Vaksinasiyadan sonra antikor yaranmırsa, nə etməli? - Günün Səsi\n23 Mart 2021 13:28\nGununsesi.info xəbər verir ki, bu sözləri immunoloq, tibb elmləri namizədi Nikolay Kryuçkov “kp.ru”ya müsahibəsində deyib.\n“Antikor olmamasına baxmayaraq, müvafiq şəxsdə koronavirusa qarşı T-hüceyrə immuniteti ola bilər. İmmun sisteminin bu əlaqəsinin COVID-19-dan nə dərəcədə və nə qədər müddətə qorunmanı təmin edəcəyi məlum deyil”, – həkim bildirib.\nPrevious Dərini qocaldan 5 zərərli vərdiş\nNext Azərbaycanda peyvənd olunanların SON STATİSTİKASI


Azərbaycan Milli Məclisi ilə Rusiya Dövlət Duması arasında əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə olunub - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAzərbaycan Milli Məclisi ilə Rusiya Dövlət Duması arasında əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə olunub\nOktyabrın 10-da Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri Səməd Seyidov və Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin sədri Əli Hüseynli Rusiya Dövlət Dumasının MDB, Avrasiya inteqrasiyası işləri üzrə və həmvətənlərlə əlaqələr komitəsinin sədri Leonid Kalaşnikov ilə görüşüblər.\nAZƏRTAC-ın məlumatına görə, Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri Səməd Seyidov bildirib ki, Azərbaycan Rusiya Federasiyası ilə əlaqələrin inkişafına böyük önəm verir. O, ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan addımlardan danışaraq qeyd edib ki, qanunvericilik orqanları arasında da çox sıx əlaqələr mövcuddur. Parlament komitələri qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafına öz töhfəsini verirlər. Eyni zamanda, deputatlarımız beynəlxalq təşkilatlarda da birgə səmərəli fəaliyyət göstərirlər.\nKomitə sədri ölkə Prezidenti İlham Əliyevin bu günlərdə Soçidə keçirilən “Valday” Beynəlxalq Diskussiya Klubundakı çıxışının diqqətlə izlənildiyini və bu çıxışın böyük təəssüratlar doğurduğunu diqqətə çatdırıb.\nGörüşdə Əli Hüseynli Azərbaycan Milli Məclisi ilə Rusiya Dövlət Duması arasında əməkdaşlıqdan danışıb. Qeyd edilib ki, qarşılıqlı səfərlər təcrübə və informasiya mübadiləsi baxımından çox əhəmiyyətlidir.\nSəmimi qəbul üçün təşəkkürünü bildirən qonaq Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Rus Kitab Evinin 10 illiyinin qeyd olunduğunu bildirib və bu Kitab Evinin fəaliyyətinə göstərilən dəstəyə görə Azərbaycan tərəfinə minnətdarlığını ifadə edib. O, həmçinin Rusiyanın Avropa Şurasının Parlament Assambleyasında üzvlüyünün bərpasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin göstərdiyi dəstəyin ölkəsi tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini bildirib.\nGörüşdə Azərbaycan və Rusiya arasında elm, təhsil, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərinə dair fikir mübadiləsi aparılıb.\nAZERTAG.AZ :Azərbaycan Milli Məclisi ilə Rusiya Dövlət Duması arasında əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə olunub\nMilli Məclis komitələrinin birgə iclasında bir sıra qanun layihələri müzakirə edilib\nMDB PA-nın Daimi Komissiyasının iclasında ermənilərin təxribat xarakterli təklifi qəbul olunmayıb\nBakıda Türkmənistanın milli bayramı qeyd edilib\nMilli Məclis Əli Əsədovun Azərbaycanın Baş Naziri vəzifəsinə təyin olunmasına razılıq verib YENİLƏNİB 2


Son Tasarımlarda 9 Fantastic Look Solitaire Earrings Həyatında Styles - Gözəllik və Moda - 2021\nSon Tasarımlarda 9 Fantastic Look Solitaire Küpe\nQadınlar ən əhəmiyyətli zinət əşyaları üçün bir sırqalardır və sizin üçün ən yaxşısını seçmək hectic bir vəzifədir. Solitaire sırğalar klassik və ayıq bir aşiqdir və orada hər bir qadının arzusu. Solitaire almaz zərgərlik bir zərgərlik parçası kimi tək bir almazdan ibarətdir. Həssas almaz parçasını inkişaf etdirmək üçün başqa hər hansı bir gümüşün tələbi yoxdur.\nSon Dizaynlarda Sevimli Solitaire Küpe:\nTəsadüfi olanlardan klassiklərə qədər qalaraq, sizin üçün ən yaxşısını seçmək üçün ilk 9 solitaire sırğalarımızın siyahısı var.\n1. Kristal Studs:\nGümüş rəngli kristal sırğalar, təsadüfən qalıcılığınız üçün yaxşı bir matçdır. Seçdiyiniz etnik və klassik paltarlarla əlaqəli, kupe bütün səfərləriniz üçün yaxşı seçimdir. Tərəfləriniz üçün onları almaq və onları bütün siniflər ilə köhnəltmək.\n2. Qızıl - Gümüş Stud:\nArasında parlayan kristal ilə gümüş və qızıl rəngli sarmal dizaynlı küpeler partiyalar və hallar üçün təkrar açıq geyimdir. Bunlar hər hansı bir qadını satın almaq və onları həyata köçürə bilər. Onlar diqqətli bir görünüş və yaxşı bir nəticə var. Belə ki, onları almaq və toplanması əlavə edin.\n3. Çakra Sırğa:\nKüləklər, onlarla birlikdə aparan tarixi ənənəvi toxunma ilə zərif bir var. Gümüş sırğalar, malik olduqları unikal dizaynı sayəsində hər kəsə uzunmüddətli təəssürat yaratdı. Beləliklə, stilinizin ifadəsini artırmaq və həmişə olduğu kimi yaxşı görünmək üçün onları satın alın.\n4. Düzgün Solitaire Küpe:\nTek daşla şık dizaynı olan qızıl solitaire təkərli küləklər hər zaman sizə uyğun bir incə və sophisticatedly hazırlanmış bəzək parçasıdır. Onlar gözəl bir cut və dizayn var. Gündəlik geymək üçün kifayət qədər yaxşıdır, sırqalar orada hər hansı bir qadın üçün satın alınmalıdır.\nDaha çox Gör: Əl Küləkləri Fikirləri\n5. Pink Flower Designed Küpe:\nÇiçək dizaynı ilə sırğalar unikal bir parça. Çiçəkdə xətti çəkilmiş daşlarla, külək parlaq bir görünüş daşıyır. Arasında olan böyük daşa qoşularaq, sırqalar onun üçün hər hansı bir qadının düşməsini, rəngini və dizaynını xeyirxahlığa gətirməkdədir. Beləliklə, onları satın almaq və kolleksiyalarınızı kifayət qədər layiq etməkdir.\n6. Solitaire Twist Küpe:\nBüküm dizaynı ilə solitaire sırğalar hər gün geyinmək üçün incə və şık bir bəzəkdir. Kristal damazlıq onun gözəlliyinə zəmanət verir və həmişə olduğu kimi cazibədar görünə bilər, hətta o jeans və t shirt ilə. Küpe, dizaynın unikallığı sayəsində cazibədar bir gözə sahibdir və buna görə də onu almaq və onları geymək lazımdır!\nDaha çox Gör: Sapphire Diamond Küpe\n7. Meydan Sarı Təsadüfi Sırğa:\nKvadrat dizaynı olan sarı sırğalar təsadüfi solitaire təkərli sırğalar geyinmək amma açıq-aydın bir cazibədardır. Onlar bir görünüşü daşıyırlar və hər gün geyindiyiniz təsadüfi paltarlarla gedirlər. Hər gün bir təəssürat yaratmaq istəsəniz, onları istifadə edin.\nBir daşla dangler olan almaz solitaire küpe cəlbedici bir geyindir. Onlar malik olan asma dizaynı sayəsində hər kəsin gözlərini tutacaq və kütləyə birinə baxacaqsan. Onları satın al!\nDaha çox Gör: Turkuaz Küpe\n9. Ürək Solitaire Küpe:\nÇəhrayı rəngli ürək formalı solitaire sırğalar dizaynları hər hansı bir qadın üçün xoşbəxtlikdir. Yalnız qadın deyil, ancaq mükəmməl bəzək ilə qızını və ya arvadını hədiyyə etmək istəyən hər kəs üçün yaxşı bir alışdır. Belə ki, kişi və qadınlar üçün də bu sırğalar mükəmməl aləmdir.\nSolitaire Diamond Küpe, hazırlamaq istəyən mükəmməl bir investisiya. Onlar incə dizayn, cuts, üslub və büdcə uyğun gəlir. Təzə və müasir üslubu ilə, tək bir Diamond ilə unikal dizaynları əldə edirsiniz. Onlar baxdıqları gözəl, almazlar modadan çıxa bilməzlər.\nCopyright 2021 \_ ƏSas \_ Son Tasarımlarda 9 Fantastic Look Solitaire Küpe


Bakıda beynəlxalq nəqliyyat sərgisi başlayıb - Report.az\nBakıda beynəlxalq nəqliyyat sərgisi başlayıb\n12 May, 2015 11:23\nBakı. 12 may. REPORT.AZ/ Bu gün "Baku Expo Center"də XIV Beynəlxalq nəqliyyat, tranzit və logistika (TransCaspian-2015) sərgisi işə başlayıb. "Report" xəbər verir ki, "TransCaspian" sərgisi Qafqaz regionunda nəqliyyat sahəsinin aparıcı tədbiridir və Azərbaycanda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına, habelə tranzit yüklərinin Azərbaycan ərazisindən daşınması imkanlarının nümayişinə və yük sahibləri üçün daşımaların ən optimal variantlarının müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradır.\nTədbirin açılış mərasimində çıxış edən Azərbaycanın nəqliyyat nazirinin müavini Musa Pənahov ölkənin nəqliyyat sahəsində aparılan işlər haqqında məlumat verib. O, bildirib ki, bu yaxınlarda Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttində Türkiyə-Gürcüstan sərhədindəki 4,5 km-lik əsas tunel açılıb. Bu tunelin olmaması sərhəddə dəmir yolu xətlərinin birləşməsində əsas maneə hesab olunurdu.\n"TransCaspian-2015" sərgisində Azərbaycan, Almaniya, Avstriya, Belarus, Gürcüstan, Fransa, Latviya, Litva, Rusiya və İsveçrədən şirkətlər iştirak edir. Bunların arasında "Access Trans”, “Alstom Transport”, “Auto Lift GmbH.”, “Liebherr”, “Stadler Rail Management AG”, “Trans Caucas Terminals”, Qomel Vaqonqayırma Zavodu, “Pervaya Lokomotivnaya Kompaniya”, Ural Vaqon Zavodu, “Transmaş” (Moskva) zavodu və bir çox digər müəssisələr var. Sərgidə kommersiya şirkətləri ilə yanaşı, Azərbaycanın dövlət nəqliyyat strukturları – “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC, “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC və Dövlət Avtomobil Nəqliyyat Xidməti də iştirak edir. Həmçinin sərginin ekspozisiyasında dəniz və quru daşımaları, limanlar və liman avadanlığı, dəmiryol nəqliyyatı, məlumat sistemləri və kommersiya nəqliyyatı kimi sektorlar təqdim olunub. İsveçrənin sərnişin vaqonları və ixtisaslaşdırılmış vaqon və tramvayların istehsalı ilə məşğul olan “Stadler Rail Management” şirkəti isə “TransCaspian” sərgisinin sponsoru qismində çıxış edir.\n"TransСaspian-2015" sərgisinin təşkilatçıları qismində “Iteca Caspian” və onun Böyük Britaniyalı tərəfdaşı “ITE Group” şirkətləri çıxış edir: "Bu sərgi mövcud əlaqələrin genişləndirilməsi ilə yanaşı, səmərəli və qarşılıqlı faydalı yeni əlaqələrin qurulması, habelə perspektivli müqavilələrin imzalanması və sərmayələrin yatırılması, eləcə də təcrübə mübadiləsi və bazarın qiymətləndirilməsi üçün əla imkan yaradacaq".\n"TransCaspian" sərgisi Azərbaycan Nəqliyyat Nazirliyi, Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondu (Azpromo) və Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyası (ASK) tərəfindən dəstəklənir. "TransCaspian" sərgisi V Xəzər beynəlxalq yol infrastrukturu və ictimai nəqliyyat sərgisi ilə eyni meydançada keçirilir.


Milan-ın məşhur məruzəçisi Bakıda master-klass keçirdi - Frame.az\nSentyabrın 8-də D!ONE şou-room-da “HoReCa- Hotel Restoran Cafe-də yeni tendensiyalar, İtaliyada yeni innovasiyalar – Project Design&Marketing üzrə İtalyan masterlərinin təcrübəsi” mövzüsünda master-klass keçirildi.\nTədbir zamanı qonaqlar maraqlı və faydalı məsləhətlər almaq şansı qazanmaqla yanaşı, dizaynerlərin işləri ilə də tanış olmaq şansını qazandılar.\nMəruzəçi qismində dizayner, layihə meneceri, təsisçi, HoReCa Workshop Milan kurslarının mühazirəçisi və “Hər şey İtaliya layinələri haqqında” blogun təsisçisi Anna Kolomieç çıxış edərək layihə barədə fikirlərini eləcə də HoReCa- Hotel Restoran Cafe-də yeni tendensiyalar, İtaliyada yeni innovasiyalar – Project Design&Marketing üzrə İtalyan masterlərinin təcrübəsi haqqında yenilikləri tədbirə toplaşan qonaqlara məruzə etdi.\nTədbirin sonunda qonaqlar məruzəçiyə suallarını təqdim edərək, HoReCa Workshop Milan kurslarından xüsusi bonuslardan faydalandılar.\nBaxış sayı: 2. 613\n← CBC Sport Arena Polo üzrə növbəti Dünya Kuboku yarışına start verilib\nBakıda İndoneziya mədəniyyəti festivalının açılışı olub →


Ərini qısqanclıqla və həyat yoldaşı itirməkdən qorxmaq necə? - Psixologiya və Psixiatriya - 2019\nƏrini qısqanclıqla necə qurmaq olar? Qısqanclıq bir çox əlaqələrin bir hissəsidir və buna görə də, orqanik bir çoxları üçün sevgi, qayğı, isti hisslər və səmimiyyətlə ifadə olunan dəyərin tərifinə daxil olur. Hər şey bir əlaqədə yaxşı olarsa, emosional əlaqə, ehtiras qığılcımı, ortaq hobbilər və tərəfdaşın sadiqliyi və dəyərinə şübhə etməməsi ilə qısqanc notların olmaması ilə əlaqədar diqqətsizlikdən asandır. Əlaqələrin bir hissəsində çatışmazlıq (diqqət, qayğı, birgə vaxt, ehtiras, qoruma arzusu) mövcud olanda, ilk növbədə, mövcud vəziyyəti qısqanclıqla köçürməkdir.\nYoldaşını həyat yoldaşı üçün qısqanc bir vəziyyətdə qoymağı və orada istifadə etmək üçün lazımlı bir məsləhət vermək üçün əlamətlər və başlıqları yandırmaqdır, çünki sistemin tam istifadəyə verilməsi, hissləri saxlamağa və saxlamağa yönəlmiş cəhdləri ailənin xəyanətinə və parçalanmasına səbəb ola bilər.\nXatırladaq ki, homeopatik dozalarda qısqanclıq, komik təzahürlər bir məcburi mexanizm kimi fəaliyyət göstərir, halbuki, ümumi nəzarətin və ya intriqaların kənarında məhv ola bilər və buna görə də sabit və bəzi yollarla münasibəti təmin etmir. Ərini başqaları ilə müqayisə etmək (bir mövzunu onun xeyrinə deyil) bir skandalda sona çatdıra bilər, ancaq kişilərdən ibarət olan hadisələrə qatıla bilər, amma bu, bir şey deyil, ona məlumat vermək çox məqbuldur. Etibarlılığa və ədalətə riayət edin, onun ləyaqətini alçaltmayın, amma özünüzə bir örtük ataraq, qüllədəki prensimi bağlamayın.\nQısqanclığa əsaslanan duyğulu tərəddüd hisslər və münasibətlər üçün faydalıdır, lakin qısqanclığa səbəb olan təklif olunan yollardan seçim edərək, sizin üçün portativ və anlaşılır bir seçimdir, çünki bir çox insanlar özlərini qısqanclıq hiss etməzlər.\nƏrini qısqanclıqla və həyat yoldaşı itirməkdən qorxmaq necə?\nAilə həyatı, qısqanclıq hissi, zamanına, kimə və hansı qüvvəyə tətbiq olunacağına bağlı olaraq tamamilə fərqli bir rol oynaya bilər. Uzun müddət bir yerdə olsanız və əlaqələriniz sabit olsa, belə bir bibər əlavə olunmalıdır, amma əgər əlaqələr getdikcə gündəlik həyat səviyyəsinə keçərsə, qanun layihəsi təmizləyici məhsulların tirajının birləşməsinə və birləşməsinə, və həmçinin, təqsirsizlik əleyhinə və ya xəyanət ehtimalına şübhə edirsiniz. Belə hallarda, sizi itirmək ehtimalını düşünmək, yuxuya düşən ehtirasları canlandırmaq üçün gücləndirici bir mexanizm olacaq və bunun üçün bu müntəzəm sabitlikdən və normal görünüşünüzdən uzaqlaşmanız lazımdır.\nƏvvəla, məsafəni bir qədər artırsanız, daima yaxınlaşdığınız və tam əlçatanlıqda olduğunuzda, gedişinizdən narahat olmaq və şeylərin nə dərəcədə vacib olacağına merak etməli deyildir, çünki artıq hər şeyi deyirsiniz. Sürücülük əvəzinə yolunuza getmək üçün (məsələn, adi vəziyyətdən daha gec gələcək) telefonu dərhal götürün və ya zəngə cavab verməyin, amma daha sonra geri çağırın (yaxşıdır, siz bir canlısanız, məşğul ola bilərsiniz və ya zəng , amma burada yeni duyğular ərdə çaşqın olacaq).\nƏvvəllər tamamilə sevdiyiniz həyat yoldaşına həsr edilmiş diqqətinizin bir hissəsini dəyişin. Belə bir addımdan ikiqat fayda: o, özünü itirməyini hiss edəcək, özünüzə qayğı göstərə bilərsiniz. Görünüşün dəyişməsi ilə başlayın, əlaqəniz başlandığında özünüzü necə təqib etdiyini xatırlayın və özünüzə baxın. Güman ki, aynanın qarşısında daha çox vaxt sərf etmiş, paltar, saç, makiyaj toplayaraq görüşə gedirdiniz. Bunu indi ilə müqayisə edin və əgər indi aynada hazırlanmış bir xanımın bir şəkilini, gri t-shirt və başındakı bir köynək ilə uzanmış kotları görsəniz, təmizlənməyə başlayın. Kişiniz niyə seçdiyini xatırlayacaq, yanında olan bir qadın üçün qürur hissi, istədiyiniz dəyişiklikləri, həm də bu dəyişikliklərə başlamağınıza səbəb olan hər şeyi qısqanclıq və marağına gətirib çıxara bilər və ümumiyyətlə, bu kimin üçün. Dürüst cavabında ki, o, iman gətirməyəcək, amma əvvəlcə gecə çağırışlarına və yoldaşlarınızla gəzinti üçün gedişinizə diqqət yetirəcəkdir. Görünüşünüzə toxunmadığınız təqdirdə, hər hansı bir soyuq ləkə və zərif saç üzərində günah işlətmədiniz, sonra da görüntünün dəyişdirilməsini cəhd edin. Sizə yaxın olan bu təsvirlərlə sınayın, cəsarət və maraq doğur.\nDavranışa gəldikdə, uzaqlaşmaq, nəzarətin boşaldılması və əgər harada olduğunu öyrənmək üçün təbiətiniz varsa, nəyə görə gec qaldığını və axşam keçirəcəyini necə düşünürsənsə, indi maraq göstərməyin. O deyəcək - gözəl, xoş bir qalmaq və işiniz barədə danışmaq, planlarınıza cavabı ilə (evdə qalma, onu gözləyən) cavab verə bilərsiniz. Tez-tez olur ki, nəzarətdən kənarlaşdırmaq və orada olmadığını nümayiş etdirmək, dostlarınızla, sərgilərdə, kurslarda, mağazada böyük bir vaxtınız var, bir ərdə qısqanclıq yarada bilər və bəziləri hətta həftəlik planlardan imtina edir və yalnız evdə qalırlar onların dindarlarının topladığı yer.\nBir qohumu qısqanclıqla necə qurmaq - bir psixoloqdan məsləhət\nİlk maraq, ərin arvadını qısqanclıqla necə qurmağı, müəyyən bir mərhələdə doğulur və əvvəllər əvvəlcədən yaxınlıq nisbətinin itirilməsi, əlaqələrin sabitləşməsi, yəni endorfin-öforik dalğasından keçmiş dövlətə keçid deməkdir. Bir çox qadınlar məhəbbətin tükənməsi və ya başqa bir ehtirasın ortaya çıxdığı bir siqnal kimi dövrləri qəbul edirlər. Əslində, yaxınlıq dövrləri və ayrılma dövrləri hər hansı bir əlaqənin xarakteri daşıyır, həm də həm də üst-üstə düşə bilər və daha tez-tez baş verən müxtəlif müddəti və dövri xüsusiyyətləri ola bilər. Əgər qısqanclıq yaratmaq arzusu belə bir dövrlə əlaqəli olsa, burundakı bir ev satın aldığınız və işdən azad olunma təhlükəsi ilə qarşılaşdığınız bir insanı zorla zorlamağa məcbur etmək kimi görünür.\nQısqanclıq güclü və həmişə müvafiq bir duyğu deyil, buna görə istifadə etməzdən əvvəl vəziyyəti daha yaxından nəzərdən keçirin və təhlil etməyə çalışın: indi ayrılmanın adi mərhələlərindən biri sizin aranızdadır və ondan yaralanırsınız və ya bu, həqiqətən, maraqların tükənməsidir. Birinci halda həyat yoldaşından qısqanclıq gətirməmək deyil, baş verənlərə reaksiyalarınız ilə məşğul olmaq, niyə bunun müvəqqəti məsafəyə dözülməməsi çətin ki, əvəzolunmaz bir şeylə qarşılaşdığınız və həmin yaxın məsafədə davamlı insan nəzarəti və saxlama ilə doldurmağa çalışmaq lazımdır.\nQısqanclıq yaratmaq istəməsinə baxmayaraq, məhəbbətin geri qaytarılması, daha əvvəl diqqət səviyyəsi, daha əvvəl bu əlaqələr və ya yeni bir şey əldə etmək imkanı verilmiş bir şeydir. Həqiqi ehtiyaclarınıza qayıdarkən arzularınız vəziyyətinizi düzəltməyə kömək edəcək. Sizin duyğularınızı, maraqlarınızı və dövlətlərinizi (daxilidən içkiyə) başa düşdüyünüzü hisslərinizi düzgün şəkildə və asanlıqla çatdıra bilərsiniz və bəlkə də, qısqanclıq üçün boş motivlərlə manipülativ oyunlar oynaya bilmək özü ilə yox olacaq və bunun əvəzi açıq aydın olmayan vəziyyətləri həll etmək üçün dialoq.\nBir evdə bir buket gül ilə gəldiyində və bu barədə suallar verməkdə, gizli şəkildə gülümsəmək və cavab vermədikdə, bir çox foruma məsləhət verərkən, bir ərdə qısqanclıq çağırmaq mümkündür. Ancaq ev güllərini gətirsəniz və dürüstcə onlara özünüzü satın aldığınızı söyləsəniz, ondan (ittiham və təhqirsiz səssiz, "nə qədər pis olduğunuz, amma bədbəxtəm" ifadəsi olmadan) qəbul etmək istərdim, onda sizinlə olan ruhani təmasınız daha sürətli olacaq . Sizin ehtiyaclarınıza dair belə bir real və açıq ünsiyyətdən sonra, bir dəfə qısqanclıqdan qorunma riski deyil, uzun müddət qayğı və gələcəkdə bir-birinizlə danışma imkanı.\nKeçmişdə qısqanclıq yaratmağa çalışmaq üçün motivasiya müxtəlifdir və həmişə ehtirasla doludur: onu hələ də sevdiyinizi və geri dönmək istəməyinizdən, bu adamın üzünüzdə itdiyiniz təəssüflərdən əziyyət çəkdiyiniz nöqtəyə. Bu fikir sizin başınıza gəlsə və bir neçə gündür işləməsə, vaxtınız yanınızda olarkən mümkün qədər erkən keçin. Çünki ortaqlaşdıqdan sonra ilk aylar, tərəfdaşlar tez-tez köhnə yarıların həyatlarını izləyirlər, bəziləri isə zəng edərək kömək təklif edirlər.\nKöhnədəki qısqanclığı stimullaşdırmaq üçün əsas qayda xoşbəxt vəziyyətdir, çünki depresif bir buludla dolaşan və sənin necə sıxıldığını söyləyən birinin qısqanc olması mümkün deyil. Öz həyatınızı artırın: görünüşünüzə və qarderobunuza diqqət edin, maraqlı yerlərə başlayın, karyerasını və həvəsinizi inkişaf etdirin, tanışlıq dairəsini genişləndirin, hər gün müsbət emosiyalar və təəssüratlarla dolsun, hadisələr, satınalmalar və yaradıcılığı ilə özünüzü əyləndirin. Yığıncağın baş verdiyi zaman, xərclənən səy özü üçün ödəyəcək və bir çox kişilər qadından ayrıldıqdan sonra müsbət dəyişikliklərdən təsirlənirlər.\nDigər kişilərlə ünsiyyət qurmağı bacarın, müəyyən bir şəxslə qarşılıqlı əlaqələri dərinləşdirə və ya prinsipcə kişi dostlarının sayını artırın. Bu, köhnə qısqanclıqlara səbəb olacaq və siz müstəsna fayda olacaqsınız (və səkkizinci mərtəbədə bir divan qaldırılacaq, kişilər daha yaxşı yumor hissi alacaqlar və bölündükdən sonra əziyyət çəkən özünə inam layiqli səviyyədə qalacaq). Əvvəlki ərinizin vəziyyətin ustası olduğuna dair şüursuz etimadına qulaq asın və geri dönməyə hazırsınız və yalnız gözləyin, zəngləri zamanla görməyin. Sizə çatmaq lazımdır, lakin çox məhdud olmalıdır, sonra asanlıqla və sərhədsiz miqdarda istifadə edərkən o, daha da çətinləşəcək və daha cazibədar görünür. Əlaqələ olan məsafə, hər hansı bir təxribata hətta duygusal bir reaksiya və hadisələrlə dolu xoşbəxt bir həyat, köhnə bir həyat yoldaşı ilə qısqanclıq yarada biləcək bir şeydir.\nVideonu izləyin: The Great Gildersleeve: Improving Leroy's Studies Takes a Vacation Jolly Boys Sponsor an Orphan (Sentyabr 2019).\nCopyright 2019 \_ none \_ Ərini qısqanclıqla necə aparmaq olar


Şəkər xəstələri mütləq qaydada koronavirus peyvəndi vurdurmalıdır - RƏSMİ\nSəhiyyə Nazirliyinin baş endokrinoloqu Babək Salek Qənnadi Azərbaycanda koronavirusa görə keçirilən vaksinasiya ilə bağlı qaranlıq məlumatlara aydınlıq gətirib.\nBAKU.WS xəbər verir ki, o, müsahibəsində şəkərli diabet xəstələrinin mütləq qaydada COVID-19 peyvəndi vurdurmalı olduqlarını bildirib.\nDiabet və ya şəkər xəstəliyi haqqında bir az məlumat verə bilərsinizmi?\n- Birinci və ya ikinci dərəcəli qohumun şəkərli diabet olması;\n- Hipertoniya (AT > 140/90 mm.c.süt. olan şəxslər və ya antihipertenziv terapiya alan xəstələr);\n- YSLP xolesterolun miqdarı < 35 mq/dl (0.90 mmol/l) və/və ya triqliseridlərin miqdarı > 250 mq/dl (2.82 mmol/l);\n- Polikistoz yumurtalıqlar sindromu (PKYS) olan qadınlar;\n- Daha əvvəlki müayinədə A1C > 5.7%, AQP və ya QTP;\n- İnsulin rezistentliyi ilə əlaqədar olan digər klinik vəziyyətlər (məs., ağır dərəcəli piylənmə, akantokeratodermiya);\n- Steroid, antipsixotik dərman qəbulu;\n- Orqan transplantasiyası olunan xəstələr;\n- Anamnezdə ÜDX.\nVaxtında normal kompensasiya olunmuş diabet xəstələrində COVID-19 xəstəliyi də normal keçirilir, lakin kompensasiya olunmayan, nəzarətsiz şəkərli diabet xəstələri daha ağır və fəsadlarla nəticələnir. Qanda şəkərin kəskin yüksəlməsi diabetik ketoasidoz, diabetik nefropatiya, diabetik retinopatiya kimi fəsadlara gətirib çıxarır. Bu səbəbdəndir ki, COVID-19-un ölüm statistikasında kardiovaskulyar xəstələrdən sonra ikinci yerdə şəkərli diabet xəstələridir.\nƏn çox verilən suallardan biri də odur ki, şəkər xəstələri COVID-19 vaksini vurdura bilərmi?\nŞəkərli diabet xəstələri mütləq qaydada COVID-19 peyvəndi vurdurmalıdırlar.\nMəktəbə gedən uşaqlar koronavirusa yoluxa bilərmi? Azərbaycanda vaksinasiya ilə bağlı bütün suallara aydınlıq gərtirildi “Üç yaşlı qızım üçün darıxıram, mənə ehtiyacı var” - Koronavirusun episentrindən REPORTAJ İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva üç modul tipli xəstəxananın açılışını etdi - FOTO (YENİLƏNİB) Koronaviruslu xəstələri müalicə edən həkim: "Biz bəzilərini məcburi qaydada xəstəxanada saxlayırıq"\nТеги: Şəkər xəstələri koronavirus Azərbaycan COVİD-19


İqtisadiyyat 29 İyul 2019 11:01 (UTC+04:00)\nBeynəlxalq birjalarda bu həftə (çərşənbə, saat 22:00) Amerika mərkəzi bankının (FED) faiz qərarı diqqət mərkəzində olacaqdır. İnkişaf sürətinin və inflyasiyanın zəifləməsi, son 10 ildə ilk dəfə faiz azaldılması ehtimallarını artırıb. Bununla yanaşı, bu həftə ABŞ ilə Çin arasında ticarət danışıqlarının növbəti mərhələsinin başlaması ilə bərabər, cümə günü Bakı vaxtı ilə saat 16:30-da açıqlanacaq əmək bazarına dair önəmli fundamental göstəricilər də investorlar tərəfindən böyük maraqla gözlənilir.\nAvrozonada da çərşənbə günü Bakı vaxtı ilə saat 13:00-da dərc ediləcək iqtisadi inkişaf, işsizlik və inflyasiyaya dair önəmli göstəricilərin EUR/USD məzənnəyə təsir edəcəyi gözlənilir. İnflyasiyada azalma proqnozları isə avronun da 1.10$-a kimi proqnozlaşdırılmasına əsas verir.\nGBP/USD məzənnəsi Avropa birliyi komissiyasının açıqlamarından sonra ucuzlaşmaqda davam edib. İngiltərənin yeni baş nazirinin Avropa ilə razılaşdırılan sazişin bekstop maddəsi ilə razılaşmaması və Avropa tərəfinin də yeni danışıqlarda maraqlı olmaması, funta olan siyasi təzyiqləri də artırır. 1.24$-ın altında ticarət edilən funtun məzənnəsi, 1.22$-a kimi də ucuzlaşa bilər. Cümə axşamı saat 15:00-da yayımlanacaq İngiltərə mərkəzi bankının faiz qərarı və saat 15:30-da baş tutacaq mətbuat konfansı da önəmli hadisələr arasındadır.\nQlobal siyasi və iqtisadi risklərin artmasının dollara olan tələbi də artırması, GBP/USD məzənnəsinin də ucuzlaşmasına təsir edən amillər arasındadır.\nUSD/TRY məzənnəsi 5.67TL-yə ticarət edilir və 5.68TL-ni də yuxarı istiqamətdə qırarsa, 5.76TL-yə kimi də bahalaşa biləcəyi ehtimal edilir.\nBununla yanaşı, çərşənbə günü saat 11:00-da Tükiyənin xarici ticarət balansı və cümə axşamı saat 11:00-da sənaye sektorunda aktivliyi ölçən önəmli fundamental göstərilər də investorların diqqət mərkəzindədir.\nBeynəlxalq enerji birjalarında Avropanın Brent nefti 64-63$ aralığında ticarət edilməkdədir. Lakin qlobal neft marşrutlarında siyasi gərginliyin artması, qiymətlərin də bahalaşa biləcəyini proqnozlaşdırmağa əsas verir və ən real yaxın hədəf 66$-dır.\nƏlvan metallar bazarlarında qızılın bir unsiya üzrə qiymətində sürətli artım dalğası fonunda korreksiyasının şahidi oluruq. Təhlillərə əsasən, qiymət 1410$-ı (45.3 $/qram) da aşağı istiqamətdə qırarsa, 1395$-a (44.9 $/qram) kimi də ucuzlaşa bilər.


Səhv yol (Yazı) - Azerifootball.com\n12.04.2012 / 0 şərh / 2066 -dəfə baxılıb\nSəhv yol (Yazı)\n«Qəbələ» nə istədiyini bilmir. Tale Heydərovun futboldan uzaqlığı komandanın simasını korlayır. Burda hər iş pərakəndədi. Heydərov axtardığını tapmır deyə, gözlədiyi də olmur. Olmaya da bilər. Təhlükə var, özü də get-gedə artır. Nikbinlik üçün əsas azdı. Əsas yoxdan bir az yuxarıdı. Ondan yuxarısı indiki «Qəbələ»nin gücü xaricindədi.\nKlubla komanda fərqli-fərqli məfhumlardı. Tale Heydərov güclü «Qəbələ» görmək niyyətində qətidisə, komandadan nəticə ummalıdı. Əvvəlcə klubu inkişaf etdirməlidi. Uşaq futboluna külli miqdarda vəsait xərcləyir, öz yerində, amma zamanı qabaqlamamalıdı. Zaman «Qəbələ»ni qabaqlasa, fəsadları xeyrindən qat-qat ağır gələcək. Bu klubda yerlilərin üstünlük təşkil etməsi 3-4 ildən tez baş tutmayacaq. Bir Ürfan Abbasovla heç nə düzəlmir. Ali Yavaşın başçılıq etdiyi türkiyəli məşqçilər korpusuna dəstəyi azaltmamalıdı. «Qalatasaray»a Ardaları, Sabriləri, Semihləri qazandıran Yavaş «Qəbələ»yə hələ çox lazımdı. Bir şərtlə ki, sadəcə, öz üzərinə düşən işi görsün. Uşaq futbolundadısa, əsas komandanın daxili həyatına əl bulamamalıdı.\nFatih Kavlakla «Qəbələ» uğur qazanmayacaq. Kubokda yoxdular, artıq deyə bilərəm ki, çempionatda da ilk 3 yerdən birini tutmayacaqlar. Pulun varlığı nəticəni təmin eləmir. Toni Adamsın səriştəsizliyini görmüşdülər, növbəti səhvi təkrarlamamalıydılar. «Qəbələ»nin uğurlu oyunları o zaman daavamlı hal alacaq ki, futbolçu baş məşqçini saysın. Kavlakı isə komandada saymırlar. Kavlak işlədiyi hər klubda köməkçi işləyib. Baş məşqçi bacarığını görsəydilər, Türkiyədən bir metr da kənara addım atdırmazdılar ona. Ziya Doğanın keçmiş yardımçısı «Qəbələ»də ən yaxşı halda uşaq tərbiyəçisi ola bilər. Deyilənə görə, Kavlakla 1 illik müqavilə imzalanıb. Bu heyətlə o, 5-ci yerdən yuxarı qalxmırsa, gələn mövsüm «Qəbələ»ni ilk «altılıq»da görməyin özü sual altındadı. Mövcud imkanlar daha uğurlu çıxış tələb edir, türkiyəli isə minimum məqsədə zorla çatır.\nKavlak komandanı idarə etməkdə, bəli, zorlanır. Adamsdan sonra yerinə keçməyib, yeni baş məşqçinin yanında köhnə işində qalsaydı, «Qəbələ» daha çox qazanardı. Fiziki hazırlıq üzrə yardımçını vakant posta təyin eləmək klub rəhbərliyinin tələsik qərarı idi və son turlar təsdiqləyir ki, arxı keçmədən «hop» deyiblər. Gecikdilər. Kavlakı «hop» eləyib, vəzifəsindən kənarlaşdırmaq da iyundan tez qarşılıq verməyəcək. Ox kamandan çıxıb.\n«Qəbələ» qitəyə səs salmaq kursu götürüb. Adams ucuz reklam oldu. Getdi, heç yerdə iş tapmır özünə. Klubun da daha adı çəkilmir Böyük Britaniyada. Onda nəyə lazım idi Tonini gətirmək? Bir şey ki, klubun idarəçiliyində də yer tapılmadı ona. Tale Heydərov dünyanın ən məşhur məşqçisini dəvət eləsin «Qəbələ»yə, il, pul və nüfuz xərcələyəcək. Qazanmayacaq, itirəcək. Adams və Kavlakda itirdiyi kimi.\nRamiz Məmmədov gözlərinin qabağındadı. İşini də görüblər. Görməsəydilər, yenə fikirləşmək olardı ki, o qala-qala niyə kənarda ümid çırağı gəzirlər. Bugünkü pulu Məmmədovun vaxtında xərcləsəydi, «Qəbələ» çempion da olmuşdu, qitədə də tanınmışdı. Sələflərinin on manatla edə bilmədiyini Məmmədov bir mənatla edirdi. Mən ki yalan demirəm, özlərinə də məlumdu bu fakt. Başqa fakt ki, «Qəbələ»də məsələ düzüb-qoşanlara Məmmədov əngəl yaradacaq. Tale bəy fürsət olsa, bir öyrənsin ki, klubda hamı öz yerindədimi?\nMənbə: "Sport Favorit" qəzeti


Vəfat edən şəxsin topladığı pensiya kapitalının taleyi necə olur? - Rəsmi açıqlama\nVəfat edən şəxsin topladığı pensiya kapitalının taleyi necə olur? – Rəsmi açıqlama\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi vəfat edən şəxslərin vaxtilə topladığı pensiya kapitalının taleyinə aydınlıq gətirib.\nNazirlikdən bildirilib ki, sığortaolunan pensiya yaşına çatdıqda və ya pensiya yaşına çatanadək əlilliyə məruz qaldıqda onun ödəmiş olduğu sosial sığorta haqları hesabına fərdi hesabında toplanan pensiya kapitalı əsasında ona təyin olunacaq aylıq pensiyanın məbləği müəyyən edilir.\nQeyd olunub ki, sığortaolunan vəfat etdiyi halda isə onun ödəmiş olduğu məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının müqabilində ailə üzvlərinə pensiya təyin edilərək ödənilir: “18 yaşınadək övladları əyani oxuyarlarsa 23 yaşınadək bu pensiyanı alırlar. 18 yaşı olmazdan əvvəl sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu müəyyən edilmiş övladlarının əlilliyi 18 yaşdan sonra da davam edərsə, onlar da bu pensiyanı almaqda davam edirlər.\nBundan əlavə, sığortaolunanın ödəmiş olduğu məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının əsasında onun digər ailə üzvləri, yəni pensiya yaşına çatmış arvadı (əri), anası, atası, həmçinin I və ya Il dərəcə əlil olmuş arvadı (əri), anası, atası da istifadə etməklə əmək pensiyası ala bilirlər. Yəni, şəxsin topladığı pensiya kapitalı o, vəfat etdikdə də ailə üzvlərinin sosial təminatına yönəldilir. Pensiyalarda edilən artımlar, həmçinin hər ilin əvvəlində indeksasiya nəticəsində edilən artımlar ailə başçısını itirməyə görə ödənilən pensiyalara da şamil olunur”.\nQeyd edək ki, yanvarın 26-da Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin iclası keçirilib. İclasda deputatlar şəxs vəfat edərkən onun pensiya kapitalının taleyi, əlillik və əlilliyin təyinatı məsələləri ilə bağlı rəylərini səsləndiriblər.\nBundan başqa, Milli Məclisdə “Əmək pensiyaları sahəsində aparılan islahatlar: nəticələr, çətinliklər və perspektivlər” mövzusunda dinləmə keçiriləcək. Dinləmələrdə şəxs vəfat edərkən onun pensiya kapitalının taleyi məsələsi də müzakirə predmeti olacaq.