Cele, granice, metody i koszty lokalnych konsultacji społecznych - PDF\nCele, granice, metody i koszty lokalnych konsultacji społecznych\nDownload "Cele, granice, metody i koszty lokalnych konsultacji społecznych"\n1 KANCELARIA PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BIULETYN FORUM DEBATY PUBLICZNEJ SAMORZĄD TERYTORIALNY DLA POLSKI Cele, granice, metody i koszty lokalnych konsultacji społecznych NUMER 33 MAJ 2014\n3 BIULETYN FORUM DEBATY PUBLICZNEJ Cele, granice, metody i koszty lokalnych konsultacji społecznych Numer 33 Maj 2014\n4 Rada programowa: Olgierd Dziekoński, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP (redaktor naczelny) Irena Wóycicka, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Maciej Klimczak, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Sekretarz redakcji: Anna Jórasz Adres redakcji: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) , fax: Projekt graficzny okładki, skład i łamanie: Studio MOT Wydawca: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) , fax: Druk, oprawa: Centrum Obsługi KPRP, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa Warszawa 2014 Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów. Kopiowanie całości bądź części artykułów może odbywać się za zgodą redakcji. Biuletyn zawiera teksty autoryzowane, na podstawie stenogramu z debaty. Treści zawarte w referatach uczestników debaty stanowią wyraz poglądów ich autorów. Opracowanie w formie elektronicznej jest dostępne na oficjalnej stronie internetowej Prezydenta RP (prezydent.pl) w zakładce Forum Debaty Publicznej\n5 Spis treści Olgierd Dziekoński, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP...5 Skład Kapituły Nagrody Obywatelskiej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej...6 Bronisław Komorowski, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej...7 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP, Przewodniczący Kapituły Nagrody Obywatelskiej Prezydenta RP...8 Paweł Orłowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego...10 Bronisław Komorowski, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej...11 Ryszard Brejza, Prezydent Inowrocławia...12 Jacek Lewinowski, Prezes Zarządu Stowarzyszenia Kielce Nasz Dom...15 Renata Szczepańska, Wójt Gminy Cisna...17 Marek Romaniec, Prezes Zarządu Fundacji Naszyjnik Północy...19 Piotr Grzymowicz, Prezydent Olsztyna...21 Przemysław Radwan-Röhrenschef, Dyrektor Generalny Stowarzyszenia Szkoła Liderów...23 Wanda Ostrowska, Zastępca Burmistrza Dzierżoniowa Tomasz Bystroński, Wójt Gminy Nowosolna...27 Maciej Milewicz, Kierownik Oddziału Dialogu Społecznego Urzędu Miasta Poznania Grzegorz Makowski, Kierownik Programu Społeczeństwa Obywatelskiego w Instytucie Spraw Publicznych...31 Cezary Trutkowski, Starszy Wykładowca w Instytucie Socjologii na Wydziale Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim...34 Anna Giza-Poleszczuk, Pracownik Naukowy Instytutu Socjologii na Wydziale Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim...37 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP...40 Anna Rozicka, Dyrektor do spraw Programów Dotacyjnych w Fundacji im. Stefana Batorego...41 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP...42 Krzysztof Bańka...43 Krzysztof Kwatera, Wiceprezes Zarządu Polskiej Sieci Lokalnych Grup Działania...44 Ryszard Grobelny, Prezydent Poznania...45 Alina Kozińska-Bałdyga, Prezes Zarządu Federacji Inicjatyw Oświatowych...47 Wojciech Murdzek, Prezydent Świdnicy...48 Janusz Król, Redaktor Naczelny Pisma Samorządu Terytorialnego Wspólnota...50 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP...51 Stanisław Cybula, Starosta Drawski...52 Paweł Kuczyński, Prezes Zarządu Fundacji Zespołu Analizy Ruchów Społecznych...53 Sebastian Michalski, Skarbnik Stowarzyszenia Kielce Nasz Dom...55 Otolia Siemieniec, Burmistrz Mrągowa...56 Krzysztof Soska, Zastępca Prezydenta Miasta Szczecina...57 Bartosz Kamiński, Koordynator Konsultacji Społecznych w Urzędzie Miasta Olsztyna...58 Danuta Szczepanik, Sekretarz Miasta Legionowa...59\n6 Przemysław Sadura, Prezes Zarządu Fundacji Pole Dialogu...60 Tomasz Gajewski, Przedstawiciel Stowarzyszenia Szkoła Liderów...61 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP...62 Ryszard Brejza, Prezydent Inowrocławia...63 Piotr Grzymowicz, Prezydent Olsztyna...64 Jacek Lewinowski, Prezes Zarządu Stowarzyszenia Kielce Nasz Dom...65 Marek Romaniec, Prezes Zarządu Fundacji Naszyjnik Północy...66 Przemysław Radwan-Röhrenschef, Dyrektor Generalny Stowarzyszenia Szkoła Liderów...67 Renata Szczepańska, Wójt Gminy Cisna...68 Anna Giza-Poleszczuk, Pracownik Naukowy Instytutu Socjologii na Wydziale Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim...69 Cezary Trutkowski, Starszy Wykładowca w Instytucie Socjologii na Wydziale Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim...70 Anna Giza-Poleszczuk, Prorektor do spraw Rozwoju i Polityki Finansowej Uniwersytetu Warszawskiego...71 Grzegorz Makowski, Kierownik Programu Społeczeństwa Obywatelskiego w Instytucie Spraw Publicznych...72 Paweł Orłowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego...73 Jerzy Regulski, Doradca Społeczny Prezydenta RP...74\n7 OLGIERD DZIEKOŃSKI Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Serdecznie witam na konferencji w ramach Forum Debaty Publicznej Samorząd terytorialny dla Polski. Dzisiaj będziemy mówili o kwestiach celów, granic, metod i kosztów mechanizmów lokalnych konsultacji społecznych. Projekt ten jest realizowany wspólnie z projektem Decydujmy razem, organizowanym przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, za który odpowiada obecny tutaj pan minister Orłowski bardzo serdecznie go witam. Cieszymy się również z obecności wszystkich prelegentów, którzy będą dzisiaj brali udział w przedstawieniu stanowisk za i przeciw, jeśli chodzi o formuły dotyczące konsultacji społecznych. Pierwszą, bardzo ważną częścią naszego dzisiejszego spotkania jest wręczenie przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego nominacji członkom zorganizowanej przez Pana Prezydenta na wniosek samorządów terytorialnych, na wniosek organizacji pozarządowych, Kapituły Nagrody Obywatelskiej Prezydenta RP. Ta Nagroda pozwoli, mamy nadzieję, na wybranie najlepszych praktyk dotyczących mechanizmów i form współpracy. Bardzo proszę, Panie Prezydencie, o wręczenie członkom Kapituły nominacji. 5\n8 Skład Kapituły Nagrody Obywatelskiej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej: prof. Jerzy REGULSKI Doradca Prezydenta RP Przewodniczący Kapituły Henryk WUJEC Doradca Prezydenta RP Paweł ADAMOWICZ Prezes Unii Metropolii Polskich, Prezydent Miasta Gdańska Ewa BARLIK Dyrektor Biura Stowarzyszenia Gazet Lokalnych Wojciech DŁUGOBORSKI Prezes Unii Miasteczek Polskich, Zastępca Burmistrza Gminy Chojna Piotr FRĄCZAK Prezes Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych prof. Małgorzata FUSZARA Dyrektor Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW Ryszard GROBELNY Prezes Związku Miast Polskich, Prezydent Miasta Poznania Renata KOŹLICKA-GLIŃSKA Dyrektor Programowy Polsko - Amerykańskiej Fundacji Wolności Janusz KRÓL Redaktor Naczelny Pisma Samorządu Terytorialnego Wspólnota Krzysztof MARGOL Prezes Zarządu Nidzickiej Fundacji Rozwoju NIDA Marta MILLER Redaktor, Polskie Radio Program 1 Ireneusz NIEWIAROWSKI Prezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów, Senator RP Jacek OSTROWSKI Członek Zarządu Fundacji Fundusz Współpracy Mariusz POZNAŃSKI Przewodniczący Związku Gmin Wiejskich RP, Wójt Gminy Czerwonak Jacek PROTAS Prezes Związku Województw RP, Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego Anna ROZICKA Dyrektor Programu Dotacyjnego Fundacji im. Stefana Batorego Tomasz SCHIMANEK Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce Bohdan SKRZYPCZAK Prezes Stowarzyszenia Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL Zdzisław SROKA Prezes Zarządu Polskiego Stowarzyszenia Prasy Lokalnej Piotr SZCZEPAŃSKI Prezes Fundacji Wspomagania Wsi Jan SZUL Dyrektor Ośrodka Programów Regionalnych TVP Info Marek TRAMŚ Prezes Związku Powiatów Polskich, Starosta Polkowicki Jan Jakub WYGNAŃSKI Prezes Zarządu Pracowni Badań i Innowacji Społecznych Stocznia Jolanta ZIENTEK-VARGA Redaktor, Gazeta Samorządu i Administracji 6\n9 BRONISŁAW KOMOROWSKI Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Proszę Państwa! Miło widzieć tyle osób zasłużonych, tyle osób znanych i uznanych za osoby aktywne w szeroko pojętym obszarze obywatelskości. Cieszę się, że możemy się spotkać i razem myśleć o tym, co można i warto zrobić, aby postawy obywatelskie się umacniały, aby umacniało się przekonanie, że obywatelskość jest czymś absolutnie niezbędnym dla nowoczesnego rozwoju naszego kraju, zarówno w wymiarze samorządowym, jak i indywidualnym, dotyczącym postawy każdego człowieka. Dlatego cieszę się, że mogłem zrealizować płynące z różnych kierunków sugestie, aby powołać Kapitułę, która nominować będzie najwybitniejsze działania obywatelskie do Nagrody Obywatelskiej Prezydenta RP. Uważam, że to jest wielkie wyzwanie. Wielkim dokonaniem jest to, co udało nam się zrobić przez te dwadzieścia parę lat zmian w Polsce w zakresie budowania postaw obywatelskich, w zakresie budowania państwa obywateli. Ale niewątpliwie czujemy, że trzeba kontynuować te wysiłki i uczyć się, jak budować w sobie samych postawę zaangażowanego obywatela na poziomie gminy, na poziomie lokalnym, na poziomie całego kraju. Mamy pod tym względem wielkie zaległości, bo historia nas nie rozpieszczała. Były czasy, kiedy nie byliśmy obywatelami we własnym państwie albo kiedy poczucie obywatelskości było eliminowane przez zupełnie inny sposób widzenia roli jednostki w państwie. Dzisiaj musimy te wszystkie zaległości nadrobić. Robimy to i powinniśmy robić coraz lepiej, korzystając z jak najlepszych wzorców. Dlatego chciałbym bardzo, aby prezydencka Nagroda Obywatelska była adresowana do tych osób i instytucji, które potrafią w wymiarze praktycznym w sposób ponadstandardowy wskazywać rozwiązania budujące postawy obywatelskie. Bardzo tu liczę na powołaną Kapitułę. Jestem przekonany, że potrafi ona wynieść bardzo wiele wiedzy ze współpracy z samorządami, z organizacjami pozarządowymi, a także z indywidualnymi osobami. Są dobre przykłady, warte pokazywania i upowszechniania, aby ta obywatelska Polska była coraz silniejsza i coraz piękniejsza. Bardzo bym chciał, aby finał pierwszej edycji prezydenckiej Nagrody Obywatelskiej miał miejsce w maju, w Dniu Samorządu Terytorialnego, bo niewątpliwie przede wszystkim w tym obszarze warto szukać tych mechanizmów, które mogą budować nas, Polaków, jako obywateli. Serdecznie dziękuję wszystkim osobom, które przyjęły propozycję pracy w Kapitule. Życzę jak najlepszej obywatelskiej postawy w pracy, a także znajdowania przyjemności w kontaktowaniu się z ludźmi i wspomaganiu rozsianych po całej Polsce ludzi, którzy są obywatelami i chcą, żeby inni też byli obywatelami w szerokim i pięknym tego słowa znaczeniu. Państwu i sobie, Polsce obywatelskiej życzę sukcesu. Dziękuję. 7\n10 JERZY REGULSKI Doradca Społeczny Prezydenta RP, Przewodniczący Kapituły Nagrody Obywatelskiej Prezydenta RP Polska będzie się rozwijać, jeśli zbudujemy odpowiedni kapitał społeczny, jeśli ludzie będą mogli i chcieli uczestniczyć w życiu publicznym, jeśli zbudujemy społeczeństwo obywatelskie zdolne do kierowania, świadomego kierowania własnym państwem oczywiście poprzez swoje konstytucyjne władze. To jest wielkie wyzwanie. Od tego zależy przyszłość kraju. Obywatelska Nagroda Prezydenta jest jak gdyby ukoronowaniem programu upowszechniania dobrych praktyk, o których Pan Prezydent był łaskaw powiedzieć. Informacje o nich mają być gromadzone na Witrynie Obywatelskiej, aby ułatwić ich powszechne zastosowanie. Polacy mogą zaufać inicjatywom społecznym, zamiast sięgać po jakieś wzorce narzucane z zewnątrz. Trzeba jednak ludzi zachęcić do tego, aby takie inicjatywy podejmowali i stworzyć odpowiednie warunki, aby rzeczywiście dawały one korzyści społeczne. W ramach programu przewidywane jest również zorganizowanie konferencji programowych. Dzisiaj mamy pierwszą z nich, dotyczącą konsultacji społecznych. Konsultacje społeczne są potrzebne co do tego chyba nie może być żadnych wątpliwości. Ludzie muszą mieć możliwość uczestniczenia we władzy, muszą mieć poczucie, że państwo jest ich państwem, za które ponoszą odpowiedzialność, ale jednocześnie muszą mieć wpływ na kształtowanie kierunków jego działalności. Dzisiaj chcemy się tu zajmować konsultacjami lokalnymi, konsultacjami dotyczącymi bezpośrednio spraw każdego z nas, naszych warunków życia. Wokół narosło dużo nieporozumień, jest dużo sprzecznych interesów, poglądów i opinii, napięć, a nawet konfliktów, dlatego musimy poszukać właściwych rozwiązań, kompromisowych oczywiście, które by z jednej strony zapewniały możliwość udziału obywateli w podejmowaniu decyzji i do tego ich zachęcałem a z drugiej strony nie naruszały odpowiedzialności konstytucyjnych władz lokalnych, bo jedynie one ponoszą odpowiedzialność za rozwój swoich miejscowości. Nasuwa się więc wiele pytań, na które bardzo byśmy chcieli poszukać odpowiedzi w ciągu dzisiejszej dyskusji. Korzystając z opinii przedstawicieli różnych środowisk, mających różne doświadczenia, moglibyśmy poszukiwać właściwych rozwiązań. Pytanie podstawowe brzmi: czemu konsultacje mają służyć? O co w tym chodzi? Odpowiedź na to pytanie wydawałaby się oczywista, ale tak nie jest. Czy konsultacje mają być dodatkowym kanałem informacyjnym dla wybranych władz lokalnych, które muszą mieć różne, uzupełniające kanały zbierania informacji, poglądów dotyczących różnych grup ludzi? Czy też istnieje pewien dualizm, to znaczy jest strona społeczna i strona samorządowa, jak czytamy w niektórych dokumentach? Wtedy konsultacja społeczna prowadziłaby do tworzenia alternatywnego systemu władzy i decyzji. Jak znaleźć tu kompromis? Czy rzeczywiście istnieje podział na stronę samorządową i społeczną? Przecież jedynie władze samorządowe, władze lokalne reprezentują całość społeczności lokalnej, posiadając mandat uzyskany w wyborach. Trzeba więc poszukiwać właściwych, kompromisowych rozwiązań trzeba znaleźć takie rozwiązania, które byłyby dostosowane do wszystkich. Obywatele będą uczestniczyć w konsultacjach jedynie wtedy, gdy będą mieli świadomość, że coś z tego wynika, że te konsultacje czemuś służą. Istnieje więc problem: jak obywatele powinni być informowani, jak powinny być formułowane pytania, w jaki sposób mają być wykorzystywane wnioski z konsultacji 8\n11 i z kim należy je prowadzić? Znamy, niestety, przykłady, że milcząca większość zainteresowana wynikami jest w jakiś sposób alienowana z udziału, a opinie tworzą najbardziej aktywne grupy, które nie zawsze reprezentują lokalną większość. Problem jest też wówczas, gdy opinia społeczna jest formułowana przez środowiska, które nie ponoszą bezpośrednich skutków podejmowanych przez siebie decyzji. Przykładem są sprawy ekologiczne i ochrony środowiska. Jakie więc formy konsultacji należy tworzyć? Jakie są graniczne koszty konsultacji społecznych, których ponoszenie jest uzasadnione właśnie ze względów społecznych? W obecnej sytuacji finansowej każdy koszt, każda złotówka ma w budżetach lokalnych specjalne znaczenie. Jakie można ponieść koszty budowania systemów konsultacji społecznych, aby nie wpłynęło to negatywnie na inne zadania lokalne? Takie pytania się mnożą. Trudno je wszystkie sformułować. Wydaje mi się, że trzeba sobie odpowiedzieć na pytania w kluczowych sprawach, żeby doprowadzić do znalezienia właściwego kompromisu. Trzeba się wreszcie zastanowić, czy zakres i formy konsultacji społecznych powinny być regulowane ustawowo. Z referatu, z którym Państwo będą mogli się zapoznać, wynika, że w kilkunastu ustawach jest mowa o konsultacjach lokalnych, ale w każdej ustawie mówi się o nieco innej formie konsultacji. Czy ma to być jedna forma, czy różne formy? Czy należy jeszcze coś uzasadniać, coś wprowadzać? Przecież trzeba sobie zdać sprawę, że każda regulacja ustawowa jest ograniczeniem samorządności. Jeżeli więc dopuszczamy samorządność jako formę i chcemy, aby ludzie sami decydowali o lokalnych sprawach, to tych regulacji powinno być jak najmniej i powinny być ukierunkowane na kluczowe kwestie. Jest to ważne pytanie, na które trzeba znaleźć odpowiedź. Liczę, że w tej dzisiejszej dyskusji będziemy mogli sformułować jakieś zasady albo zainicjować prace nad ich sformułowaniem po to, żeby na tym ważnym odcinku życia publicznego, kluczowym dla udziału obywateli w życiu publicznym, pójść parę kroków naprzód, usunąć niepotrzebne bariery i stworzyć szersze możliwości udziału obywateli w podejmowaniu decyzji, zwiększyć ich odpowiedzialność za decyzje. Rozumiem, że będzie to jeden z kroków w kierunku realizacji tych celów, które Pan Prezydent zechciał nam wyznaczyć. 9\n12 PAWEŁ ORŁOWSKI Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego Pan Profesor w jasny sposób przedstawił ideę naszego spotkania, cel konsultacji społecznych i partycypacji publicznej, a także problemy oraz wyzwania związane z nimi. Chciałbym podziękować Panu Prezydentowi Komorowskiemu za zaszczyt, jakim jest możliwość współpracy przy okazji projektu Decydujmy razem, realizowanego z funduszy Programu Kapitał Ludzki przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego wspólnie z partnerami z organizacji pozarządowych. Autorytet Pana Prezydenta podnosi rangę naszej wspólnej pracy i całego projektu. Tak samo inicjatywa Pana Prezydenta, czyli Witryna Obywatelska, pokazuje wagę partycypacji publicznej w rozwoju naszego kraju. Podczas dzisiejszego spotkania będziemy szukać odpowiedzi na to, jak zwiększyć skuteczność i jakość administracji publicznej. Pewną barierą, którą musimy pokonać, jest z pewnością ciągle zbyt małe zaangażowanie społeczności lokalnych w proces współdecydowania. Jedną z metod mogą być i są konsultacje społeczne, będące tematem naszego dzisiejszego spotkania. Europejski Fundusz Społeczny wspiera nie tylko projekty dotyczące poprawy sytuacji na rynku pracy, zatrudnienia, szkoleń czy edukacji, czyli te przede wszystkim kojarzone z Programem Kapitał Ludzki. Warto podkreślić, że EFS finansuje inicjatywy związane z dobrym rządzeniem, w tym partycypacją publiczną. Dlatego też, tak ważne jest przedsięwzięcie Decydujmy razem, w ramach którego we współpracy z organizacjami pozarządowymi, wspieramy samorządy w planowaniu strategicznym. Nasz projekt zrodził się z przekonania, że poprzez włączenie społeczności lokalnych, możemy zwiększyć skuteczność oraz polepszyć jakość decyzji podejmowanych na poziomie samorządowym. Konsultacje społeczne nie są w tym przypadku metodą prowadzenia sporów są forum wymiany poglądów, podejmowania wspólnych decyzji. Często mówimy o tym, że nie warto wyważać otwartych drzwi w tych dziedzinach, które są powszechnie znane, dlatego korzystamy również z doświadczeń europejskich. W ramach projektu została przygotowana baza różnorodnych dobrych praktyk, odnoszących się też do polskich doświadczeń, udokumentowanych także na Witrynie Obywatelskiej Pana Prezydenta. Warto pokazać też wymiar praktyczny partycypacji publicznej. Już dzisiaj współpracujemy ze 108 samorządami w zakresie tworzenia i wdrażania polityk publicznych. Kolejnych 312 jest wspieranych w ramach szkoleń, forów dyskusyjnych, warsztatów czy wizyt studyjnych. Już dziś mogę zapowiedzieć, że samorządy wyróżnione za upowszechnianie dobrych praktyk na Witrynie Obywatelskiej, zostaną objęte także dodatkowym wsparciem w ramach projektu Decydujmy razem. Warto z niego korzystać, ponieważ podejmowane działania są kompleksowe pokazywane są gotowe narzędzia, dobre przykłady partycypacji, modele rozwiązań adekwatne do sytuacji gmin oraz powiatów. Stwarzane są także możliwości dokształcania liderów opinii, pracowników samorządowych. Posiadanie dobrej bazy eksperckiej, obejmującej animatorów współpracy ze społecznością lokalną, jest kluczowe dla powodzenia konsultacji społecznych przynoszących wymierne korzyści. Z rozwiązań które przygotowujemy w ramach projektu, będziemy mogli korzystać w kolejnej perspektywie finansowanej Unii Europejskiej, głównie poprzez szersze zastosowanie instrumentu Community Led Local Development (Rozwój lokalny kierowany przez społeczność). Podczas dyskusji poznamy wiele diagnoz związanych z partycypacją publiczną. Wnioski, które z niej wyciągniemy z pewnością przydadzą nam się w praktyce, zarówno w pracy samorządów jak i administracji centralnej. 10\n13 BRONISŁAW KOMOROWSKI Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Proszę Państwa! Chciałbym jeszcze raz podziękować wszystkim. Dziękuję panu profesorowi Jerzemu Regulskiemu za objęcie funkcji [przewodniczącego Kapituły]. Chciałbym też jeszcze raz życzyć dobrej i ciekawej pracy, owocnej z punktu widzenia kształtowania postaw obywatelskich. Mam świadomość, że dzisiaj będą Państwo już kolejny raz rozmawiali na bardzo ważny temat, co można realnie zrobić, także w zakresie przepisów prawa, aby zachęcić do funkcjonowania w jak najszerszym stopniu i aby stworzyć pewne obliga związane z budowaniem szerokiej partycypacji obywateli w sprawowaniu władzy na poziomie lokalnym. Droga do tego jest bardzo trudna. Jest wąska ścieżka pomiędzy tym, co byśmy chcieli, a tym, co jest możliwe z punktu widzenia kosztów, o których Pan Profesor wspominał. Te koszty są szeroko pojęte, mieszczą się tutaj także różne obawy nie mówię tylko o wymiarze finansowym, ale przede wszystkim o sprawności działania samorządów. Niemniej jednak wszyscy mamy świadomość, że do tego, żeby zbudować postawy obywatelskie w Polsce, żeby je rozbudować na większą skalę, konieczne jest stworzenie realnych możliwości partycypacji w sprawowaniu władzy czy współdecydowaniu o wielu kwestiach lokalnych. Życzę Państwu owocnych obrad. Mam nadzieję, że doprowadzą do szczęśliwego określenia nie tylko tego, co byśmy chcieli, ale i tego, co jest realne, możliwe i do zastosowania, i do zaakceptowania przez bardzo ważne organizacje zrzeszające samorządy polskie. Mam nadzieję, że przyjmie to potem postać ustawy. Jak zapowiadałem już dawno temu, chciałbym, żeby ta ustawa była maksymalnie uzgodnionym efektem inicjatywy prezydenckiej na rzecz kształtowania postaw partycypacyjnych czy zasad partycypacji obywateli w szeroko pojętym sprawowaniu władzy czy współdecydowaniu. Bardzo liczę na tę dyskusję. Serdecznie dziękuję. 11\n14 RYSZARD BREJZA Prezydent Inowrocławia Poszukiwanie równowagi pomiędzy wyborem form konsultacji, a działaniami podejmowanymi przez organy stanowiące i wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego na podstawie obowiązujących przepisów prawa zarówno krajowego, jak i wspólnotowego jest niezwykle istotne. Rezultaty konsultacji muszą służyć ukierunkowaniu działań władz samorządowych, a nie ograniczać te działania lub wręcz je unicestwiać, kosztem prawidłowej realizacji zadań samorządowych wynikających z przepisów ustrojowych i przepisów innych ustaw. Analiza dobrych praktyk przedstawionych w ramach Witryny Obywatelskiej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje w większości przypadków na ukierunkowanie się samorządów gminnych i powiatowych na prowadzenie konsultacji społecznych na etapie tworzenia wszelkiego rodzaju programów, ustalania kierunków rozwoju w rozmaitych dziedzinach poprzedzających procesy decyzyjne władzy samorządowej. Przedstawione na Witrynie Obywatelskiej konsultacje co do zasady miały na celu wskazanie oczekiwań mieszkańców i przedstawienie przez nich propozycji konkretnych rozwiązań w zakresie zdiagnozowanych wspólnie z władzami samorządowymi problemów w wielu sferach potrzeb wspólnot samorządowych, takich jak rozwój przedsiębiorczości, turystyki, rozrywki czy dotyczących ludzi młodych. Moim zdaniem, przedstawiony model przeprowadzenia konsultacji społecznych zasługuje na aprobatę, bowiem udział społeczności lokalnej w działaniach, które mają na celu ustalenie ich potrzeb, a także rozmiarów oczekiwań, jest niewątpliwie nieocenionym źródłem informacji dla władz samorządowych. Jednak wyłącznie do tych władz winna należeć ocena, czy w ramach posiadanych środków majątkowych i niemajątkowych możliwa jest realizacja określonych postulatów społecznych, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Nie sposób zatem zaaprobować takich form wzmocnienia udziału mieszkańców w działaniach jednostek samorządu, które mogą z racji sposobu ich realizacji mieć miejsce dopiero na etapie, na którym podejmowane są już konkretne decyzje przez organy samorządowe, i to zarówno stanowiące, jak i wykonawcze. Uściślę: za niewątpliwie hamujące realizację zadań publicznych przez jednostki samorządu należałoby uznać takie formy konsultacji jak uzyskiwanie opinii mieszkańców na temat projektów uchwał organów stanowiących, projektów ujętych już w porządku obrad sesji czy przeprowadzenie dyskusji publicznej podczas sesji organu stanowiącego w sprawach ujętych w porządku obrad. Tego typu rozwiązania niweczyłyby sens wyboru i działalności przedstawicieli społeczności lokalnych, jakimi są radni, których rolą jest przecież reprezentowanie interesów wyborców w szczególności poprzez głosowanie w radzie nad projektami uchwał i zgłaszanie interpelacji do organu wykonawczego w celu uzyskiwania informacji o zasadniczym znaczeniu dla gminnej wspólnoty. Realizacja tych celów wymaga, aby konsultacje społeczne były ukierunkowane na pozyskiwanie opinii podmiotów poddawanych konsultacji i przeprowadzane z poszanowaniem zasad pomocniczości, partnerstwa, suwerenności, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności, jednak uzyskane w drodze konsultacji opinie nie powinny być wiążące dla organów jednostek samorządu terytorialnego. Przyjęcie takiego rozwiązania pozwoli władzom samorządowym na uwzględnianie woli mieszkańców w podejmowanych działaniach w granicach wyznaczonych przez prawa i obowiązki organów samorządowych. Trzeba pamiętać, iż podjęcie decyzji należy do tego podmiotu, który za tę decyzję ponosić będzie odpowiedzialność, a skoro nie ma sposobu, by obarczyć 12\n15 odpowiedzialnością za realizację lokalnych zadań publicznych wszystkich członków wspólnoty lokalnej, ostateczny w tych sprawach głos winien należeć do organów jednostek samorządu terytorialnego, ponoszących na podstawie ustaw odpowiedzialność za realizację zadań publicznych przez te jednostki. Kierując się tą zasadą, należy przyjąć, iż w szczególności wszelkie sprawy związane z finansowaniem realizacji lokalnych zadań publicznych i gospodarowaniem mieniem komunalnym powinny pozostawać wyłącznie w gestii władz samorządowych. W moim mieście, Inowrocławiu, od wielu lat przeprowadzamy konsultacje społeczne w oparciu o model prawny, jaki aktualnie funkcjonuje w Polsce. Już od 2004 r., jako jedno z pierwszych miast w Polsce, umożliwiliśmy mieszkańcom naszego miasta tak zwaną oddolną inicjatywę uchwałodawczą. Do tej pory czyli w ciągu dziewięciu lat funkcjonowania tego prawa pojawił się jeden projekt. Wojewoda nie uchylił nam uchwały w tym zakresie, inaczej niż w niektórych innych miastach lub rejonach kraju. I ta inicjatywa zmierzająca do wywołania uchwały przez radę miasta, jedyna oddolna inicjatywa, jaka się pojawiła po zebraniu tysiąca podpisów mieszkańców w mieście siedemdziesięciopięciotysięcznym, jakim jest Inowrocław polegała na sformułowaniu żądania, abyśmy zbywali mieszkania komunalne za bonifikatą wynoszącą 95%. Rada nie wyraziła na to zgody i nadal obowiązuje ulga wynosząca 70%. W moim mieście funkcjonuje również Rada Organizacji Pozarządowych Miasta Inowrocławia, jest powołany pełnomocnik prezydenta do spraw organizacji pozarządowych i młodzieży, Miejski Komitet Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, zespół doradczy składający się z przedstawicieli organizacji gospodarczych oraz zakładów pracy, z którymi konsultuję rozmaitego rodzaju decyzje dotyczące rozwoju miasta. Chciałbym z mocą podkreślić, że za niezbędne uważam zapewnienie wybranym władzom gmin prawa do wyboru modelu i form konsultacji zamiast odgórnego ich narzucania. W ciągu dziesięciu lat sprawowania funkcji prezydenta miasta mieszkańcy przekazali mi wiele interesujących propozycji, jak również uwag, w tym krytycznych. Niestety, w tym samym okresie spotykałem się z formą działania, którą można określić jako zwykłe pieniactwo. Obecne rozwiązania prawne, według mnie, umożliwiają w optymalny sposób zapewnienie wpływu zaangażowanych mieszkańców na decyzje podejmowane przez władze samorządowe. Tak jak nie powinno być przerostu formy nad treścią, tak również zbyt długie konsultacje nie powinny zakłócić możliwości sprawnego i efektywnego działania, bo tego przede wszystkim oczekują mieszkańcy. W ostatnich latach ten problem w pewnym stopniu został dostrzeżony przez ustawodawcę, który na przykład skrócił procedury przetargowe regulowane w ustawie o zamówieniach publicznych. Niestety, nadal nie uwzględniono kierowanych od nas wniosków dotyczących zmiany przepisów dotyczących na przykład sprzedaży majątku gminy. Zatem postuluję, aby w omawianych kwestiach trybu, zasad, form i celów przeprowadzania konsultacji przede wszystkim dokonać analizy dotychczas stosowanych form i oceny ich funkcjonowania oraz w dalszych pracach oprzeć się na sprawdzonych już wzorcach konsultacji, a przede wszystkim ustalić, czy w ogóle wymagana jest w tym zakresie daleko idąca nowelizacja. Moim zdaniem, takie działania mogą jedynie spowodować problemy w niektórych gminach, w których ten system dobrze funkcjonuje na podstawie dotychczasowych przepisów. Mamy dwa i pół tysiąca gmin oraz dwa i pół tysiąca wzorców przeprowadzania konsultacji i wpływu mieszkańców na decyzje podejmowane przez władze gmin. Próba narzucenia jednego modelu lub dokonania oceny funkcjonowania konsultacji społecznych jednym zdaniem byłaby niewybaczalnym błędem. Moja prośba zawarta pod koniec tego wystąpienia jest taka, aby zwrócić na to uwagę, wznieść się ponad problemy, które dotyczą miejsca, w którym zamieszkujemy, tego, jak spoglądamy na problem funkcjonowania demokracji w naszej własnej gminie, w naszym własnym mieście, poprzez porównanie, jak realizowany jest ten model w innych miastach. Myślę, że obecny system jest optymalny. Pozwolę sobie również zwrócić uwagę, że nie można zjeść ciastka i mieć ciastko, a jak obserwuję dyskusję prowadzoną do tej pory, to zauważam, że 13\n16 pojawiło się wiele paradoksów. Z jednej strony chcemy sprawnego rządzenia, mniejszej liczby pracowników w urzędach te hasła są bardzo popularne i przez prasę upowszechniane chcemy jasno zdefiniowanej odpowiedzialności, chcemy wiedzieć, kto ponosi odpowiedzialność za decyzje, w szczególności za te niekorzystne dla obywateli, chcemy tańszej administracji w Polsce, ale z drugiej strony chcemy przedłużyć proces związany z podejmowaniem decyzji przez organy administracji, chcemy uczestniczyć w większym stopniu w podejmowaniu tych decyzji, a to wszystko wiąże się z podwyższeniem kosztów. Na zakończenie zwrócę uwagę na jeszcze jeden problem. Dobrze byłoby, gdybyśmy o wpływie mieszkańców poprzez formy konsultacji dyskutowali nie tylko na szczeblu samorządowym, ale i państwowym. Problem, jaki ostatnio powstał oficjalnie dotyczy tak zwanej ustawy śmieciowej. Wszystkie gminy w Polsce zostały zobowiązane do ogłaszania przetargów. W ramach zadania własnego, jakim jest odbiór odpadów, zostaliśmy przymuszeni ustawą sejmową do wyboru firmy, która ma odbierać odpady od mieszkańców naszych miast i gmin. Jest to sytuacja niespotykana i jest to naruszenie konstytucyjnych podstaw samorządu w Polsce aby w przypadku zadania własnego gminy ustawodawca narzucał sposób realizacji tego zadania. Nie ma to zastosowania w żadnym z państw zachodnioeuropejskich. Inowrocław kilka tygodni temu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego. Ja zwróciłem się z apelem i z prośbą o pomoc ze strony Pana Prezydenta w przyspieszeniu rozpatrzenia tego problemu w Trybunale Konstytucyjnym, jak również w sprawie inicjatywy ustawodawczej w celu zmiany tego rozwiązania. Dlaczego? Podam Państwu przykład. Gminy zainwestowały, po akceptacji mieszkańców, miliony złotych w wyposażenie własnych firm, spółek lub zakładów budżetowych w odbiór odpadów komunalnych, a teraz te pieniądze mogą przepaść, a to pieniądze publiczne, naszych mieszkańców. Podam Państwu również przykład Karpacza. Grupa gmin, do których zalicza się również Karpacz, przeprowadziła w ostatnich latach na podstawie starego prawa konsultacje społeczne z mieszkańcami własnych gmin, dotyczące tego, czy przyjąć należy jako zadanie własne odbiór odpadów od mieszkańców poprzez stworzoną przez siebie firmę. Mieszkańcy Karpacza kilka lat temu zadecydowali o tej sprawie, osiągnąwszy odpowiedni pułap frekwencji, i odpowiedzieli: tak, niech burmistrz zorganizuje nam odbiór odpadów. Burmistrz zainwestował miliony złotych, brał kredyty, kierowano na to środki z Unii Europejskiej itd. A teraz od kilku miesięcy poddawany jest reżimowi ustawy uchwalonej przez Sejm, która mówi: nieważne, co pan zrobił, ma pan ogłosić przetarg, ma pan zamienić zakład budżetowy na spółkę z radą nadzorczą, spółka ma wziąć udział w przetargu, do którego mają stanąć różne inne firmy, i dopiero jak pan wygra, będzie pan dalej odbierał te odpady. I tak ma wyglądać szacunek dla wyrażonej oddolnie woli mieszkańców? Mam co do tego wątpliwości. Tak więc kwestia konsultacji, liczenia się z wolą mieszkańców, jest rzeczywiście problemem o wiele szerszym, niż wydawałoby się to nam na podstawie pierwszych zapowiedzi naszego spotkania. 14\n17 JACEK LEWINOWSKI Prezes Zarządu Stowarzyszenia Kielce Nasz Dom W naszym odczuciu konsultacje społeczne są bardzo ważnym elementem demokracji bezpośredniej są elementem, który pozwala obywatelom na wyartykułowanie własnego zdania dotyczącego lokalnej społeczności. Konsultacje społeczne, tak jak wspominał Pan Profesor, są odbierane różnie: raz przynoszą pozytywny skutek, raz negatywny. I przykłady możemy znaleźć zarówno z jednej, jak i z drugiej strony. Cechą charakterystyczną jest to, iż bardzo często przyjmują one formę protestu, gdy mieszkańcy nie zgadzają się z decyzjami podjętymi przez urzędników samorządowych, względnie stanowią żądanie, kiedy mieszkańcy oczekują, że zostaną zaspokojone jakieś ich potrzeby. W naszym odczuciu jest to doskonałe narzędzie, które może służyć mieszkańcom do tego, aby brali udział w życiu społeczności lokalnej i we wspólnocie samorządowej. Daje to również możliwość wywierania wpływu na decyzje i procesy, które w gminie zachodzą. To zjawisko, bardzo pożądane, przyszło do nas z antypodów, gdzie takie inicjatywy jak budżet obywatelski, sąd obywatelski czy konsultacje społeczne są wynikiem pewnych burzliwych procesów historycznych i społecznych, jakie tam zaszły. Zaszła wtedy konieczność legitymizacji władzy właśnie poprzez udział mieszkańców w jej sprawowaniu. Pan Profesor pytał tutaj, czy należy konsultacje społeczne zamknąć w ramach prawnych ustawy. To, co jest wadą konsultacji społecznych, to przede wszystkim fakt, że ich ranga jest mała, dlatego że nie mają one mocy wiążącej dla władz samorządowych. Powoduje to, że udział mieszkańców w tych konsultacjach jest znikomy. Po prostu oni wiedzą, że udział w nich i wypracowane wtedy stanowisko nie jest obowiązujące dla władz samorządowych, a więc w zasadzie od życzliwości samorządowców zależy ich ocena wyniku konsultacji społecznych. Powoduje to, że te konsultacje albo są uwzględniane, albo nie. Częściej nie. I to powoduje, że mieszkańcy, widząc skutki udziału w konsultacjach społecznych, rezygnują z nich po prostu uznają, że nie jest to efektywny sposób wpływania na władze samorządowe. Jak to zmienić? Nam się wydaje, że najprostszą rzeczą jest taka konstrukcja jak osadzenie prawne konsultacji społecznych w uchwale rady miasta. Jest to akt prawa miejscowego, a konsultacje społeczne dotyczą właśnie wszystkich obszarów działalności gminy o charakterze lokalnym, w związku z tym tutaj powinno to być usytuowane. Taka uchwała powinna przede wszystkim zamykać ramy konsultacji społecznej, określając dość precyzyjnie formę konsultacji społecznych w przypadku gminy, miasta, danego obszaru. Chodzi o to, żeby ta forma nie zmieniała się w czasie, dlatego że mieszkańcy, przyzwyczajeni do jednej formy tych konsultacji, będą bardzo negatywnie odbierać zachodzące w tej kwestii zmiany. Uchwała powinna również bardzo precyzyjnie określać podmioty, które mogą wnosić o konsultacje społeczne. Jak tutaj podkreślił Prezydent Inowrocławia, przede wszystkim te podmioty, które mają prawo wnoszenia inicjatywy uchwałodawczej, powinny otrzymać prawo do składania wniosku o konsultacje społeczne, bo to im zwłaszcza będzie potrzebna opinia mieszkańców na dany temat, wiedza, czy mieszkańcy się godzą na dane rozwiązania, czy nie. A więc tutaj jakby sprawą oczywistą jest to, że na tej liście pojawia się prezydent miasta czy wójt gminy, przewodniczący rady, kluby radnych, grupa trzech radnych. Jednak nie można zapomnieć również o tej grupie społecznej, która powinna być przeciwwagą dla samorządowców wtedy, gdy mieszkańcy będą chcieli wyartykułować własne zdanie na dany temat i będą 15\n18 chcieli podkreślić to, czego oczekują od władz samorządowych również tutaj reprezentacja powinna być bardzo szeroka. Przy czym dyskusyjne jest określenie, jaki jest próg dotyczący wystarczającej liczby osób, żeby mieszkańcy otrzymali inicjatywę obywatelską. Jeżeli ma to dotyczyć inicjatywy podjętej w obrębie jednej ulicy, to nie można żądać, żeby próg ten wynosił tysiąc pięćset osób czy dwa tysiące, miarodajny byłby raczej próg pięćdziesięciu czy stu osób. Poza tym są jeszcze organizacje pozarządowe, stowarzyszenia, konfraternie, środowiska branżowe. Rola tych środowisk będzie bardzo ważna w zależności od tego, jaką przyjmiemy konstrukcję konsultacji społecznych. Jeżeli będą one miały formę otwartych spotkań, to bardzo ważne będzie, aby były one konstruktywne. W przypadku strony samorządowej w takich konsultacjach zawsze występuje grupa ekspertów, która ocenia dany program ewentualnie dane rozwiązania; w przypadku strony społecznej właśnie środowiska branżowe, na przykład architektów, urbanistów czy przedstawicieli środowiska medycznego mogą pełnić rolę ekspertów, stanowiąc przeciwwagę dla grupy eksperckiej samorządów. Dlatego, tak jak mówiłem, uchwała rady miasta powinna obejmować szeroki zakres wnioskodawców. Konsultacje społeczne powinny ponadto obejmować szerokie spektrum spraw. Również tutaj można odnieść się do ustawy samorządowej i podziału rady na komisje, które tak naprawdę zamykają pełny obszar działalności gminy, dlatego że albo stanowią prawo lokalne, które powoduje, że przyjmowana jest pewna forma prawna obowiązująca mieszkańców, względnie zapadają decyzje w radzie miasta, która przyznaje kwoty na realizację zadań czy to inwestycyjnych, oświatowych, czy kulturalnych. Dlatego poza tę konstrukcję nie należałoby wychodzić. To powinien być obszar, w którym obowiązują konsultacje społeczne i gdzie są szerokie możliwości składania wniosków o te konsultacje przez mieszkańców i samorządowców. Czym te konsultacje powinny się kończyć? Otóż największym zagrożeniem dla konsultacji społecznych i egalitaryzmu tych konsultacji społecznych on jakby gwarantuje sens tej formy demokracji bezpośredniej jest to, że udział mieszkańców będzie niewielki. Bardzo dużą barierą jest to, że te konsultacje społeczne są niezobowiązujące. Dlatego należałoby wypracować model, który przynajmniej pozwalałby na przekonanie mieszkańców, że wynik konsultacji społecznych w formie wypracowanego raportu jest połączony z procesem decyzyjnym. I również tutaj należałoby wrócić do rady miasta. Prezydent Inowrocławia podkreślał, że nie należy odbierać radnym ich ustawowego prawa do podejmowania decyzji i podejmowania uchwał rady miasta, niemniej jednak należałoby przyjąć takie rozwiązanie, że w wyniku konsultacji społecznych wypracowywany jest raport, który trafia do komisji. Potem te komisje, które zajmują się poszczególnymi zadaniami działalności gminy, na podstawie tego raportu będącego wynikiem pracy i wnioskodawców, i mieszkańców, i komórki miasta, która ma pieczę nad legalnością i formą prowadzenia konsultacji społecznych opracowują konspekt, a ten konspekt dotyczący jakiejś sprawy prędzej czy później pojawia się w formie uchwały rady miasta. Każda uchwała rady miasta ma taką konstrukcję, że jest zamieszczana w porządku obrad, w zależności od statutu miasta na pięć albo siedem dni. Porządek obrad zawiera projekt uchwały oraz uzasadnienie tej uchwały. I tu właśnie jest miejsce dla tego konspektu, dla raportu z konsultacji społecznych, w czym możemy upatrywać przeciwwagę dla wnioskodawcy danej uchwały. Jeżeli prezydent miasta wnosi uchwałę rady miasta czy to o stanowienie prawa lokalnego, czy też o podział środków, to on argumentuje to konieczność wprowadzenia takiego rozwiązania. Przeciwwagą dla tego byłby raport z konsultacji społecznych, w którym reprezentowane byłoby stanowisko strony społecznej. 16\n19 RENATA SZCZEPAŃSKA Wójt Gminy Cisna Pozwolę sobie zaryzykować tezę, że przynajmniej w mojej ocenie konsultacje społeczne służą przede wszystkim rozwiązywaniu problemów lokalnych, chociaż są też pewną platformą do budowania konsensusu społecznego pomiędzy władzą a społeczeństwem. Pozwolę sobie zaprezentować tutaj odmienne stanowisko niż to, które przedstawił mój szacowny przedmówca. Reprezentuję gminy wiejskie. Proszę Państwa, mówienie dzisiaj o aspekcie udziału szeroko pojętego społeczeństwa obywatelskiego w zarządzaniu gminą przynajmniej dla gmin wiejskich nie jest nowością. Czwartą kadencję jestem wójtem. Mogę powiedzieć, że my praktycznie czynimy to cały czas, bo czy to są zebrania mieszkańców, czy to są negocjacje, czy to są spotkania, czy to są rozmowy, czy to są wysłuchania my i tak mamy stały kontakt z naszymi wyborcami, z naszymi mieszkańcami. To myśmy ukształtowali społeczeństwo obywatelskie przez lokalne plany rozwoju miejscowości, przez strategie rozwoju gminy, przez wieloletnie plany inwestycyjne czy też przez różnorodne organizacje pozarządowe, które stworzyli mieszkańcy naszej gminy. Uważam, że gminy wiejskie i ich mieszkańcy świetnie zdali egzamin z aktywności obywatelskiej. Proszę Państwa, absolutnie nie zgadzam się na to, aby ustawowo narzucić konsultacje społeczne. Jest to dla mnie jakimś ograniczeniem praw wolności, dlatego że wszyscy mieszkańcy, którzy mają jakąkolwiek inicjatywę prawodawczą, mają absolutne prawo zgłosić to do swoich radnych, do swoich sołtysów. Poza tym dla mnie to zabrzmiało tak, jak gdyby miało to być budowanie dwuwładzy. Po co nam alternatywna forma władzy w społeczności lokalnej, tworzona z reguły przez uzdrowicieli świata albo tych mądrzejszych, których wybrano na wójtów, przewodniczących rady, sołtysów i innych? Obywatel nie ma dzisiaj żadnego problemu ze zgłoszeniem swojej koncepcji i swojego pomysłu. Bardzo istotnym aspektem jest to, czego konsultacje powinny dotyczyć. Nie wyobrażam sobie, żeby wójtowie i burmistrzowie zwoływali konsultacje społeczne dotyczące koloru koszy czy przystanków w danych miejscowościach. I kto uniesie finansowe skutki udziału różnorakich ekspertów, którzy na pewnym etapie muszą się pojawić? Nie wyobrażam sobie tego. Pozwolę sobie przedstawić problem konsultacji ustawowo narzuconych na terenie mojej gminy, która jest gminą bieszczadzką, objętą w stu procentach siecią Natura To jest problem, który tak naprawdę powinien być sednem sprawy dotyczącej tego, jak mają wyglądać te konsultacje i jaki powinien być ich wynik. Niestety ogólna dostępność konsultacji, zwłaszcza w przypadku osób przypadkowych, czasami zupełnie niezainteresowanych problemem, a także społecznych awanturników, bo takowi też się pojawiają, ponadto to, że konsultacje są szeroko dostępne również dla organizacji pozarządowych, zwłaszcza ekologicznych wszystko to powoduje, że w czasie tych konsultacji reprezentowane są absolutnie skrajne interesy. I nie ma tutaj możliwości wypracowania jakichkolwiek negocjacyjnych podstaw. Jakimi argumentami przekonać do czegoś społeczność lokalną, która ma 100% swoich posiadłości i nieruchomości w sieci Natura 2000? Powiedzmy, że jacyś zewnętrzni inwestorzy włożyli ogromne pieniądze, ktoś kupił działkę za 1 milion zł, a tu nagle okazuje się, że nie można tam wybudować domu, bo zdaniem osób uczestniczących w konsultacjach może być tam żerowisko orlika krzykliwego. Jak wtedy przekonać właściciela prywatnej nieruchomości do tego, żeby zostały mu one zabrane czy wyłączone z procesów inwestycyjnych bez żadnego zadośćuczynienia? 17\n20 Proszę państwa, takie zjawiska, nagminnie występujące w konsultacjach środowiskowych, absolutnie są przykładem wadliwości prawnej. Stwarza się ludziom złudne nadzieje, że coś mogą zyskać, tak naprawdę nie zyskując nic, ponieważ generalnie jesteśmy ograniczeni prawnie, a interes społeczeństw lokalnych jest absolutnie zdominowany przez szeroko pojętą dostępność konsultacji, dotyczącą wszystkich, którzy są zainteresowani. Cztery lata prowadziliśmy konsultacje odnoszące się właśnie do tego, jak rozwiązać społeczny problem sieci Natura Zajmowała się tym Polska Akademia Nauk, zajmował się tym uniwersytet, wypowiadało się o tym wielu ekspertów, fachowców. Nie osiągnęliśmy żadnego kompromisu, wydano tylko miliony na różnorakie opracowania. Nie możemy więc nadmiernie rozdemokratyzować społeczeństwa, bo to zepsuje postawy obywatelskie, ale nie możemy też ich ustawowo ograniczać. Problemem nie jest więc istota i idea konsultacji społecznych, bo co do tego się zgadzamy, tylko ustalenie, czyj interes powinien być nadrzędny w tych konsultacjach i kto powinien brać udział w konsultacjach społecznych. Powinniśmy też się zastanowić, czy potwierdzi się przekonanie, że jakiego mamy obywatela, taką mamy gminę jeśli dobrego, dojrzałego i odpowiedzialnego, to nie mamy problemu z konsultacjami społecznymi. 18


Drewniane zabawki - hity i kity wśród zabawek Leona. ~ Od inspiracji do realizacji\nDrewniane zabawki - hity i kity wśród zabawek Leona.\nAnia października 04, 2019 5 komentarzy\nW ostatnich latach drewniane zabawki powróciły do łask... i bardzo dobrze! Uważam, że są nie tylko ładne ale także wspaniale rozwijają wyobraźnię. Są w 100% naturalne dzięki czemu pośrednio dbamy o dobro naszej planety.\nSamochód jest bardzo wytrzymały. Początkowo ulubioną zabawą Leona było spychanie auta ze stolika kawowego :D Drewniane auto raz straciło tzw. pakę ale po zamocowaniu jej na wkręty jest prawie niezniszczalne :)\nW zestawieniu zabawkowych hitów nie mogło zabraknąć traktora z cackoo.pl. Myślę, że Leon w przyszłości będzie rolnikiem :) Gdy widzi prawdziwy traktor to aż podskakuje i fenomenalnie wymawia słowo "traktor" :D\nZabawka w zestawie posiada także przyczepę. Na moje oko jest to przyczepa lub wóz do siana ale wiecie ja się aż tak nie znam ;)\nTo nasz absolutny hit - kredki! Leon uwielbia rysować. Aktualnie ma 2 latka i potrafi przesiadywać przy swoim stoliku nawet pół godziny. Uwierzcie mi, że to bardzo długo :) Nic innego nie angażuje go na tak długo.\nPierwsze kredki, które dostał Leon to STABILO woody 3 in 1. Ich ogromnym atutem jest łatwość ścierania z mebli, ścian czy zabawek :)\nDrugą zabawką, która średnio interesuje Leona jest wózek/pchacz. Leon chce się nim bawić tylko wtedy gdy bawi się nim inne dziecko :) Pełni więc funkcję kosza na zabawki.\nchwilotrwaj 4 paź 2019, 13:07:00\nAnia 5 paź 2019, 22:57:00\nWytrzymała :) Zero ubytków.\neryka 4 paź 2019, 14:22:00\nu nas łoś jest ogromnym hitem :)\nangel 17 paź 2019, 18:31:00\nPiękne jest to, że dzieci nie potrzebują wynalazków, żeby dobrze się bawić. Tradycyjne, drewniane zabawki są IMO idealnym rozwiązaniem :)


Świat Garaży - Centrologic.pl - Lista firm i ofert wg branż\nŚwiat GarażyZgłoś niedziałający link/spam/błędny wpis!\nZajmujemy się produkcją garaży blaszanych. Oferta jest bardzo szeroka, znajdziecie ją na stronie. Nasze garaże charakteryzują się najwyższą jakością i najniższą ceną. Czas realizacji zamówień wynosi maksymalnie tydzień. W przypadku zajęcia się montażem garażu blaszanego czas usług jest znacznie krótszy (typowy garaż 3mx5m montujemy w ciągu 30 minut). Świat Garaży.\ngaraże metalowe, producent garaży\nAereco Wentylacja »Stronę dodano: 08.07.2012\nIdea wentylacji opiera się na dostarczeniu wymaganej ilości powietrza do pomieszczeń w zależności od chwilowego zapotrzebowania. W takim systemie największe oszczędności energetyczne występują w okresach w których zapotrzebowanie na powietrze jest niemalże zerowe, czyli w czasie ... zobacz szczegóły wpisu »\nE-SYSTEM Marcin Ficek »Stronę dodano: 10.09.2016\nZajmujemy się sprzedażą automatyki domowej oraz systemów zabezpieczeń. Nasze doświadczenie w tej branży sięga 2003 roku. Oferujemy kompleksowy wybór elementów potrzebnych do zamontowania instalacji alarmowych, systemów telewizji przemysłowej, systemów kontroli dostępu, monitoring... zobacz szczegóły wpisu »\nDetergens Usługi Porządkowe »Stronę dodano: 05.10.2016\nJeżeli szukasz firmy zajmującej się świadczeniem usług porzadkowych, zapoznaj się z ofertą Detergens. Jesteśmy wstanie zaproponować wiele. W obszarze oferty możecie znaleźć m.in. sprzątanie (biura, sklepy), mycie okien i witryn sklepowych, pranie wykładzin dywanowych oraz olejowa... zobacz szczegóły wpisu »\nKancelaria Adwokacka (23), przekładnie (18), doradztwo (9), biuro księgowe (10), psychoterapia (9), Przewóz Osób (11), Gdańsk (10), projektowanie wnętrz (10), Softstarty (13), schody (9), tworzenie stron (10), falownik (14), pompy ciepła (15), depilacja laserowa (11), łóżka (9), wesela (9), pomoc drogowa (9), dentysta (16), implanty (9), Szczecin (13), odchudzanie (10), budownictwo (9), kosmetyki (20), sklep z (22), silniki (14), kancelaria prawna (13), akcesoria do (13), angielski (11), przeprowadzki (9), dekoracje (9), pozycjonowanie stron (10), stomatolog (14), obsługa prawna (11), usuwanie zmarszczek (14), falowniki (21), nieruchomości (16), oświetlenie (8)


Najfutbolniejsi 6 Tajemnica nawiedzonego zamku |\nPiłka nożna to nie tylko sport, to coś znacznie więcej Na pewno tak to widzą i czują dzieciaki ze szkolnej drużyny FC Soto Alto. Ta zgrana ekipa może nie zawsze mecze wygrywa, ale na pewno nigdy się nie poddaje. Nawet wtedy, gdy meczom towarzyszą bardzo tajemnicze zdarzenia, które wszystko mocno komplikują Drużyna FC Soto Alto wraz ze swoim trenerem wyjeżdżają do Szkocji, by wziąć udział w legendarnym Turnieju Sześciu Klanów. Okazuje się, że jest to bardzo trudny i trochę dziwny turniej, w którym nagrodą jest stary, średniowieczny zamek. Dlaczego trenerowi tak zależy na udziale w turnieju? Czy mają z tym jakiś związek podejrzane nocne odgłosy i niepokojące wydarzenia? To kolejne zagadki do rozwiązania przez Najfutbolniejszych. Najfutbolniejsi to dowcipna, sympatycznie napisana i bogato ilustrowana seria książek, opowiadająca o pasji i zaangażowaniu, o przyjaźni i współpracy, o perypetiach i przeżyciach dzieci wchodzących w okres dojrzewania. A przede wszystkim - o zupełnie niesamowitych emocjach towarzyszących futbolowi! Szósta książka w serii poświęconej przygodom szkolnej drużyny piłkarskiej FC Soto Alto.\nWydanie: Rok wydania: 2016, oprawa: broszurowa\nStrony: Strony: 320, Format: 15,4x22,1 cm\nPiłka nożna to nie tylko sport, to coś znacznie więcej Na pewno tak to widzą i czują dzieciaki ze szkolnej drużyny FC Soto Alto. Ta zgrana ekipa może nie zawsze mecze wygrywa, ale na pewno nigdy się n


Stara Kastylia i Leon - Przewodnik po Hiszpanii\nStara Kastylia i Leon w Hiszpanii. Obowiązująca nazwa to również Kastylia i Leon. Informacje turystyczne o tym arcyciekawym regionie Hiszpanii. Stara Kastylia i Leon to region autonomiczny w środkowo zachodniej części Hiszpanii. Inne nazwy spotykane w literaturze i przewodnikach po Hiszpanii to Kastylia-Leon i Castilla Leon. Jeden z największych regionów autonomicznych w całej Hiszpanii, tuż po Kastylia La Mancha położonej bardziej na południe. Stara Kastylia i Leon dzieli się na 9 prowincji, które opiszemy poniżej w tym rozdziale naszego przewodnika po Hiszpanii.\nKastylię i Leon otaczają od zachodu Portugalia, hiszpańska Galicja, od północy Asturias, Kantabria, Kraj Basków, od wschodu La Rioja, Aragonia, od południa Kastylia La Mancha, region Madrytu i Estremadura. Jedne z najpiękniejszych miast Hiszpanii znajdziemy w tej pięknej krainie.\nNajważniejsze miasta w regionie to: Valladolid stolica kulturalna Hiszpanii, Salamanca i najlepsze uniwersytety i szkoły języka hiszpańskiego w Hiszpanii, Segovia, Soria, Burgos, Leon, Palencia, Zamora i Avila. Miasta w Starej Kastylii i Leon to miasta pełne zabytków, starych kościołów, katedr, dobrych uniwersytetów i klasztorów. Dla miłośników historii i średniowiecza to idealny region Hiszpanii do zwiedzania i odkrywania. Stolicą Starej Kastylii i Leon jest miasto Valladolid ze znanym i poważanym uniwersytetem w Hiszpanii.\nFakty demograficzne o Kastylii i Leon\n-ilość mieszkańców: 2,6 milionów\n-powierzchnia Starej Kastylii i Leon: 36, 379 km 2\n-prowincje Starej Kastylii i Leon: 9 prowincji, a wśród nich: Avila, Burgos, Leon, Palencia, Salamanca, Segovia, Soria, Valladolid, Zamora\n-stolica Kastylii i Leon: Valladolid i Burgos\nInna charakterystyczną cechą tego regionu Hiszpanii, są liczne romańskie kościoły, pustelnie i klasztory. Przez część Starej Kastylii i Leon przebiega najsławniejsze Camino de Santiago, Droga Świętego Jakuba w Hiszpanii. Chyba najsławniejsza droga pielgrzymkowa do grobu Świętego Wojciecha w Santiago de Compostela, droga Świętego Jakuba ciągnąca się z Francji wzdłuż, całego, północnego wybrzeża Hiszpanii.\nWzdłuż rzeki Duero, nad jej brzegami, wznosi się mnóstwo wspaniałych zamków, aż do pasma urwisk i jezior dzikiego pasma Sierra de Urbia w miejscowości Soria. Cały region tej części Hiszpanii, pokrywa sprawnie działająca sieć połączeń kolejowych i połączeń autobusowych w Hiszpanii. Istnieją świetne drogi i autostrady, z resztą jak w całej Hiszpanii. Głównym węzłem komunikacyjnym jest miasto Salamanca, gdzie szybko znajdziemy połączenie do Madrytu, Zamory, Leon, Valladolid, Burgos czy innych miast Hiszpanii.\nSławny rzymski akwedukt w Segovia\nPlaza Mayor w Salamanca\nZwiedzanie Alcazar w Segovia i podziwianie rzymskiego akweduktu z którego sławna jest hiszpańska Segowia. Dowiedz się więcej o atrakcjach turystycznych i zwiedzaniu Segovii z naszego przewodnika. Hotele Segovia, zakwaterowanie w Segovia oraz transport i gastronomia w Segowii. Wszystko czego potrzebujesz podczas zwiedzania Segowii w Hiszpanii.\nSzczególnie piękne wieże w katedrze w Leon. Kunszt średniowiecznych rzemieślników. Odwiedź rozdział poświęcony katedrze w Leon i zwiedzaniu tego niezwykłego kościoła w Leon. Godziny otwarcia, zwiedzanie katedry, informacje, itp.\nMury otaczające miasto Avila w Kastylii i Leon. Średniowieczne miasto Hiszpanii. Avila sławna jest również z najniższych temperatur w Hiszpanii, tzw. hiszpański biegun zimna. Zwiedzanie Avila, noclegi Avila i atrakcje turystyczne tego urokliwego miasta w hiszpańskiej Kastylii i Leon.\nZwiedzanie zamku Penafiel w Kastylii i Leon. Godziny otwarcia zamku, dojazd do tej fascynujacej atrakcji dla turystów w tej części Hiszpanii. Dowiedz się więcej o zamku Penafiel w Kastylii i Leon. Zaplanuj zwiedzanie i sprawdź ceny biletów.\nJedno z najbardziej urokliwych miast Hiszpanii. Zwiedzanie Salamanki. Plaza Mayor to główny rynek w centrum Salamanca. Zwiedzanie miasta, oraz zakwaterowanie i hotele w Salamanca. Noclegi i wszystkie atrakcje turystyczne w mieście. Szkoły językowe w Salamanca i kursy hiszpańskiego w Salamanca.\nHiszpański klub piłkarski z tego regionu Hiszpanii. Dowiedz się więcej o tej sławnej hiszpańskiej drużynie piłkarskiej z miasta Valladolid w hiszpańskiej Kastylii i Leon. Informacje o lidze hiszpańskiej i hiszpańskim futbolu.\nHiszpańskie wino Gran Reserva z Ribera del Duero lub La Rioja\nKastylia i Leon to największy region w Hiszpanii uprawy wina. Rekomendujemy obowiązkową wizytę w bodega. Winnicy hiszpańskiej i próbowanie wina. Wycieczki do najsławniejszych winnic regionu Kastylia Leon, regiony uprawy winorośli i najbardziej znane marki wina pochodzące z Kastylia i Leon.\nZwiedzanie Kastylia i Leon\nTen region Hiszpanii, pełen jest również innych, arcyciekawych atrakcji turystycznych, są to małe miasteczka, takie jak Gormaz, Coca, Medina del Campo, Toro, Villafranca del Bierzo, Cervera de Pisuerga i wiele innych. Nazwa tej hiszpańskiej krainy pochodzi od licznych fortec granicznych, z języka hiszpańskiego castillos. Królowie tego regionu odegrali ważną rolę w centralizacji państwa hiszpańskiego, podczas rekonkwisty, rozszerzając swe wpływy dzięki podbojom militarnym i koligacją małżeńskim pomiędzy panującymi rodzinami. Do XI wieku Królestwo Kastylii wchłonęło Leon, następnie dzięki zawartemu w 1469 roku małżeństwu Izabeli z Ferdynandem, Aragonię, następnie Katalonię, a w końcu cały Półwysep Iberyjski.\nW tej chwili istnieje jedno lotnisko Villanuba w Valladolid, obsługujące tę część Hiszpanii. Tanie linie lotnicze obsługują Valladolid i łączą miasto z większymi miastami Europy. Szczególnie tanie linie lotnicze Ryanair. Świetne drogi i autostrady w każdym zakątku Kastylii i Leon to wizytówka tego regionu Hiszpanii.\nStara Kastylia i Leon mapa\nKrólowie i monarchowie rzadzący przez wieki w Starej Kastylii i Leon, byli wielkimi mecenasami sztuki i nauki. Ozdabiali miasta tej części Hiszpanii wspaniałymi budowlami, z których na szczególną uwagę zasługują gotyckie katedry w Burgos i Leon. Miasta Leon i Salamanka pięknem i atrakcyjnością śmiało mogą konkurować z najbogatszymi w zabytki miastami Hiszpanii takimi jak np. Sewilla, Toledo czy Santiago de Compostela w Galicji. Podczas zwiedzania tego regionu Hiszpanii, warto odwiedzić przepiękne mniejsze miasteczka: El Burgo de Osma, Ciudad Rodrigo lub Cavarrubias.\nW każdym miasteczku uderza turystę bogactwo architektury, rezydencji mieszkalnych i kościołów. Turystyka w ostatnich latach zyskuje na znaczeniu. Natura obdarowała Kastylię i Leon żyznymi glebami, trudne warunki klimatyczne i geomorfologiczne zniechęcają do osiedlania się w tej części Hiszpanii. Meseta Iberyjska rozciąga się na wysokości 700 do 1000 m n.p.m. Porastają ja łany zbóż. Prowincje przecina płynąca ku granicy z Portugalią, rzeka Duero, o największym dorzeczu w Hiszpanii.\nTurystyka w Kastylii Leon zaczęła rozwijać się bardzo intensywnie w latach 90-tych XX wieku. W roku 2002 Kastylię Leon odwiedziło przeszło 350.000 turystów z tego prawie 50.000 z innych krajów. Ten region Hiszpanii posiada aż 6 zabytków UNESCO Światowego dziedzictwa ludzkości.\nNajważniejsze z nich to oczywiście Camino de Santiago, czyli Droga Świętego Jakuba, droga pielgrzymkowa z Północnej Francji przez całą Północną Hiszpanię, aż do Santiago de Compostela i grobu Świętego Wojciecha. Droga Świętego Jakuba przechodzi przez prowincję Burgos, Palencja i Leon. Pozostałe zabytki UNESCO w Kastylii i Leon to: gotycka katedra w Burgos, akwedukt w Segowii, mury otaczające Avila, miasto Salamanca, kopalnie Las Medulas w prowincji Leon, rzymskie kopalnie złota, dalej, odkrycia archeologiczne Atapuerca w pobliżu Burgos.\nGeografia Kastylia i Leon\nNajważniejsze rzeki przepływające przez ten region Hiszpanii to rzeka Duero ze źródłem w okolicach Sorii, rzeka Tietar i Alberche, dopływy rzeki Tagus. Te rzeki wpadają do Atlantyku w Portugalii. Choć dominującym elementem krajobrazu są równiny, występują tu także obszary o zupełnie odmiennym charakterze, takich jak np. dolina Las Batuecas, oraz Sierra Urbion, kraina jezior w Hiszpanii, gdzie bierze początek rzeka Duero. Rzeka Duero ma 897 kilometrów długości, swój początek bierze w Picos de Urbion w pobliżu Soria, przepływając przez cała Portugalię i uchodząc do Atlantyku w mieście Porto w Portugalii. Dopływy Duero to Pisuerga, Valderaduey i rzeka Esla, od wschodu rzeka Adaja i Duraton. Dalej rzeka Guero przepływa przez miasto Zamora i kanion z Parkiem Narodowym Arribes del Duero przy granicy z Portugalią.\nInne ważne dopływy Duero to Tormes, Huebra, Agueda, Coa i Paiva. Rzeki przyczyniły się do rozwoju tej części Hiszpanii. Wszystkie większe miasta w Starej Kastylii i Leon leżą na brzegach rzek. Oprócz rzek w regionie, ważną rolę odgrywają jeziora i rezerwuary wodne. Najważniejsze z nich to: Laguna Negra w Picos de Urbion, Laguna Grande w Gredos, jezioro Sanabria w Zamorze, Laguna de la Nava w Palencji. Najważniejsze miasta w Starej Kastylii i Leon oraz ośrodki turystyczne to:\nWielki ośrodek akademicki w Hiszpanii z jednym z najlepszych uniwersytetów. Oprócz tego, przepiękne miasto w Kastylia Leon, warte odwiedzenia podczas zwiedzania tej części Hiszpanii. Dowiedz się więcej z naszego przewodnika po Hiszpanii. Noclegi Valladolid, hotele Valladolid i zwiedzanie miasta. Przydatne informacje w podróży do Hiszpanii.\nDrugie co do wielkości miasto w regionie. Stolica administracyjna Starej Kastylii i Leon. Zaczerpnij więcej informacji o tym pięknym mieście w Starej Kastylii i Leon. Wszystko w w naszym przewodniku po Hiszpanii. Hotele i noclegi w Burgos, zwiedzanie miasta, wypożyczalnie samochodów w Burgos.\nTypowe miasto północnej Hiszpanii. Dowiedz się więcej co zwiedzić podczas pobytu w Leon w Starej Kastylii i Leon w Hiszpanii. Atrakcje turystyczne i zwiedzanie miasta Leon. Hotele w Leon i wypożyczalnie samochodów w Leon. Najważniejsze zabytki i inne informacje o Leon w Kastylii Leon.\nMiasto uniwersyteckie i "dom" większości najlepszych, hiszpańskich szkół językowych na terenie Hiszpanii. Sprawdź szkoły języka hiszpańskiego w Salamanka. Znajdź niezbędne informacje, jeżeli zamierzasz studiować język hiszpański w Hiszpanii. Także atrakcje turystyczne w Salamanka. Hotele Salamanca i noclegi Salamanca. Wszystkie informacje turystyczne o Salamanca w Hiszpanii.\nSławne hiszpańskie miasto uwieczniane na pocztówkach z Hiszpanii. Rzymski akwedukt, oraz wszystkie atrakcje historyczne i turystyczne w tym przepięknym mieście w stosunkowo niewielkiej odległości od Madrytu, stolicy Hiszpanii. Jednodniowe wycieczki z Madrytu do Segowii. Informacje i hotele w Sagowia.\nŁadne miasto w Starej Kastylii i Leon. Warte odwiedzenia podczas zwiedzania tej części Hiszpanii. Zabytki, architektura i wszystkie niezbędne informacje przy planowaniu podróży do tej części Hiszpanii. Hotele Soria i noclegi w Soria. Wypożyczalnie samochodów w mieście.\nJak wskazują statystyki hiszpańskiego urzędu meteorologicznego to najzimniejsze miasto w Hiszpanii. Tzw. hiszpański biegun zimna. Dowiedz się więcej z naszego przewodnika po Hiszpanii o tym pięknym, hiszpańskim mieście. Noclegi i hotele w Avila.\nZwiedzanie i atrakcje turystyczne w Palencji, ważnym mieście w Starej Kastylii i Leon. Mapa miasta, pogoda, atrakcje turystyczne tego miasta. Zaczerpnij więcej informacji o Palencji w Hiszpanii. Hotele w Palencja i noclegi w Palencji.\nMiasto w regionie Kastylia i Leon w pobliżu granicy z Portugalią. Przewodnik turystyczny po mieście Zamora w Hiszpanii. Dowiedz się więcej o turystyce i zwiedzaniu tej części Hiszpanii. Turystyka, zwiedzanie i noclegi w Zamora. Hotele Zamora.\nKlimat Stara Kastylia i Leon\nBardzo oddalone od siebie i słabo zaludnione wioski w Kastylii i Leon, generalnie nie należą do bardzo interesujących dla podróżnika. Klimat w tej części Hiszpanii to bardzo gorące, suche i upalne lata, bardzo dokuczliwe i przenikliwe zimno, zimą. Wiatry i mroźne powietrze, temperatury często spadają poniżej zera. Większość zwiedzających ten region Hiszpanii, chce jak najszybciej pominąć niegościnne obszary i dotrzeć do największych miast regionu.\nWielu małym miejscowościom i wioskom po prostu, brakuje uroku. Lokalni mieszkańcy mówią o Burgos 9 miesięcy zimy i 3 miesiące piekła. Opady deszczu w regionie Kastylia i Leon, to od 400 do 600mm rocznie. W regionach górskich oczywiście opady są większe i cały rok utrzymuje się śnieg.\nGóry otaczające Starą Kastylię blokują wiatry od morza, redukując opady w regionie. Wysokie położenie nad poziom morza Mesety, powoduje duże różnice temperatur pomiędzy zimą i latem, a także pomiędzy dniem i nocą.\nKastylia Leon ma klimat kontynentalny śródziemnomorski.\nPielgrzymka Droga Świętego Jakuba\nEdukacja w Starej Kastylii i Leon\nTa część Hiszpanii posiada ogromne tradycje naukowe i szereg ważnych uniwersytetów w Hiszpanii. Poniżej najważniejsze ośrodki akademickie w Starej Kstylii i Leon. Ten region to także wybór szkół języka hiszpańskiego w Hiszpanii. Salamanca i Valladolid przodują w szkołach języka hiszpańskiego dla obcokrajowców. Studiują tutaj Amerykanie, Kanadyjczycy i Europejczycy.\n-Uniwersytet w Burgos\n-Uniwersytet w Valladolid\n-Uniwersytet w Salamanca\n-Uniwersytet w Leon\n-Letni Uniwersytet Kastylli i Leon\n-Katolicki Uniwersytet w Avila (Universidad Católica Santa Teresa de Jesús de Ávila)\n-Miguel de Cervantes Europejski Uniwersytet w Valladolid\n-IE Uniwersytet (Instituto de Empresa Universidad, Segovia)\n-Pontifical Uniwersytet w Salamance\nTransport Stara Kastylia i Leon\nDrogi i autostrady w Kastylia i Leon. Najważniejsze arterie komunikacyjne z północnej Hiszpanii do Madrytu, z południowej Hiszpanii do Portugalii, a także z Europy do Afryki, przecinają Kastylię Leon. Najważniejsza autostrada z Portugalii na wschód, również przecina Kastylię i Leon. W związku z tym region Stara Kastylia i Leon jest ważnym korytarzem transportowym na Półwyspie Iberyjskim i w Europie. Dodatkowo stosunkowa bliskość Madrytu, stolicy Hiszpanii, czyni ten region ważnym ośrodkiem transportowym i ekonomicznym Hiszpanii.\nNajważniejszą jest autostrada A1, Autovia A1, tzw. Autovia del Norte, która biegnie z Madrytu do Kraju Basków, części Irun, aż do granicy francuskiej. Kolejną, ważną arterią komunikacyjna jest Autovia A6 tzw. Autovia del Noroeste, która biegnie z Madrytu do Arteixo w La Corunii. Ważną drogą jest również Autovia A62, Autovia de Castilla, która prowadzi z Portugalii przez Salamankę, Valladolid, Palencję i Burgos i dalej na wschód, część europejskiej drogi E80. Poza nimi, trzy ważne trasy przebiegające przez tak ważne miasta jak Aranda de Duero, Medina del Campo, Miranda de Ebro.\nNoclegi w Kastylia i Leon\nSprawdź ceny noclegów i zarezerwuj nocleg w miastach Kastylia i Leon\nWynajem samochodów Stara Kastylia i Leon\nWybierasz sie na zwiedzanie Kastylii Leon? Wypożycz samochód. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki samochodów w Hiszpanii. Najniższe ceny, największy wybór aut w Hiszpanii. Zarezerwuj przez Internet na wypoczynek, wczasy lub wakacje w Hiszpanii.\nLotniska i tanie linie lotnicze w Starej Kastylii i Leon. Ostatnie lata i gwałtowny rozwój tanich lini lotniczych przyniosły rozwój turystyki do tej części Hiszpanii, głównie z większych miast w Europie Zachodniej. Valladolid posiada lotnisko Villanubla, z którego odbywają się lokalne i międzynarodowe połączenia lotnicze.\nLotnisko w Leon, zwane także Virgen del Camino w tej chwili ma tylko lokalne połączenia w Hiszpanii. Lotnisko w Salamanca o nazwie Matacan ma tylko lokalne połączenia, oraz międzynarodowe charterowe połączenia. Lotnisko w Burgos, Villafria, zostało otwarte w 2008 roku. Stosunkowo niedaleko jest lotnisko w Madrycie Barajas z ogromną ilością połączeń lotniczych z większości miast na świecie, a szczególnie z krajami Ameryki Łacińskiej i Ameryki Południowej. Więcej o lotniskach w Hiszpanii w rozdziale przewodnika po Hiszpanii, zatytułowanym Hiszpania lotniska, tam znajdziesz spis wszystkich lotnisk na terenie Hiszpanii.\nTransport kolejowy Stara Kastylia i Leon. Region posiada bardzo dobrze rozbudowaną komunikację kolejową. Przez region Kastylia Leon przechodzi jedna z najważniejszych linii kolejowych w Hiszpanii, linia kolejowa z Madrytu do Kantabrii i Galicji. Linia kolejowa z Paryża do Lizbony również przebiega przez Starą Kastylię i Leon, przecinając granicę hiszpańsko-portugalską w miejscowości Fuentes de Onoro w prowincji Salamanca. Najważniejsze stacje kolejowe to Ponferrada, Palencja, Valladolid, Miranda de Ebro, Leon, Burgos i Astorga. W regionie funkcjonuje kilka rodzajów rozstawu szyn w trakcji kolejowej.\nPociągi z Iberyjskim rozstawem szyn (ADIF/RENFE)\nCastejon de Ebro-Bilbao\nVenta de Banos-A Coruna\nMadina del Campo-Santiago de Compostela\nMedina del Campo-Fuentes de Onoro\nPociągi wąskotorowe Kastylia Leon\nSantander-Maditerranean pomiędzy Calatayud a Ciudad Dosante\nLeon-Bilbao Ferrocarril de La Robla, najdłuższa linia kolejki wąskotorowej w Europie\nEkonomia Kastylia Leon\nTen region Hiszpanii to także ważny region ekonomiczny Hiszpanii, główne gałęzie przemysłu to rolnictwo i hodowla zwierząt.\nKastylia i León ma około 5.783.881 hektarów ziemi uprawnej, to więcej niż połowa powierzchni regionu. Teren jest na ogół suchy, ale urodzajny. Niemniej jednak, intensywnie nawadnia się dorzecze rzeki Douro, Pisuerga i Tormes. Około 10%w regionie gruntów rolnych jest nawadniana, umożliwiając intensywne rolnictwo w tych regionach Kastylii Leon. Nizinna topografia terenu i stopniowa poprawa komunikacji drogowej, pozwoliły na wprowadzenie innowacji technicznych w całym rolniczym procesie produkcji rolniczej.\nPrzede wszystkim w takich dziedzinach jak prowincja Valladolid i Burgos, gdzie produkcja z hektara jest wśród najwyższych w Hiszpanii. W KastyliaLeón najbardziej żyznymi ziemiami są ziemie w Esla dolinie León, w prowincji Valladolid i w Tierra de Campos, która przecina prowincję Zamora, Valladolid, Palencia, i León.\nPomimo spadku populacji ludności wiejskiej w Kastylia Leon, oraz niższej niż średnia gęstość zaludnienia wsi w tym regionie, dzisiaj, produkcja rolna stanowi około 15 procent sektora pierwotnego Hiszpanii.\nKastylia i León jest znana jako "spichlerz Hiszpanii" i jest jednym z regionalnych liderów Hiszpanii w produkcji zbóż. Pszenica jest najbardziej tradycyjną uprawą, a znaczenie uprawy jęczmienia rośnie od 1960 roku. Kolejne najważniejsze zboża po tych dwóch, pod względem areału przeznaczonego do ich produkcji, to żyto i owies. Oprócz takich roślin jak chleb świętojański i ciecierzyca, uprawa słonecznika rozprzestrzeniła się na południowych równinach Kastylia i Leon.\nWino z Kastyli i Leon w Hiszpanii\nPowierzchnia gruntów winnic zmniejszyła się znacznie w ciągu ostatnich trzech dekad XX wieku. Dzięki przyjęciu bardziej nowoczesnych technik uprawy winorośli, 56337 hektarów obecnie poświęconych pod uprawę winorośli, zwracają znacznie lepsze wina, niż region tradycyjnie produkował w przeszłości.\nTeraz Kastylia Leon rywalizuje w jakości wina z regionem La Rioja, wina z Kastylia Leon są coraz bardziej znane nawet poza granicami Hiszpanii. Główne uprawy winorośli z tego regionu, z których każdy posiada Denominación de Origen, to: Ribera del Duero, D.O. Rueda, D.O. Toro, D.O. Bierzo, D.O. Arribes i D.O. Tierra de León.\nInteresują Cię hiszpańskie wina? Ich historia i produkcja? Odwiedź rozdział naszego przewodnika po Hiszpanii, pod tytułem hiszpańskie wina. Tam znajdziesz wyczerpujące informacje o wszystkich hiszpańskich winach, ich uprawie, podziału na regiony, itp.


Nie byłoby jazzu | Dziennik Polski\nNie byłoby jazzu\nChapman Stick to mało znany, wymyślony w USA, instrument muzyczny. Jak żartobliwie mówi Krzysiek Wyrwa, posiadacz jednego z dwóch egzemplarzy tego instrumentu w kraju, jest to coś pośredniego między gitarą a cytrą - posiada 10 strun. "Chapman Stick Ensamble" to krakowska grupa jazzowa funkcjonująca na rynku muzycznym dopiero od trzech miesięcy. Na scenie nie widać jednak, że ma się do czynienia z debiutantami. Ten w pełni dojrzały zespół koncertował ostatnio w brzeskiej restauracji "Galicyjska", której właściciele zamierzają przynajmniej dwa razy w miesiącu organizować imprezy artystyczne.\nGALICYJSKA. Gdyby Justyna nie miała chłopaka...\nPomysł organizowania wieczorów artystycznych wyszedł od Justyny, córki Anny i Kazimierza Kuralów, właścicieli "Galicyjskiej".\n- _Mój chłopak, Paweł, pracuje w krakowskiej restauracji "Oficyna". Odwiedzam go czasem w pracy i tam właśnie po raz pierwszy usłyszałam, jak gra CSE. Jest to tak odjazdowa muzyka, że niemal natychmiast postanowiłam namówić rodziców, by zaprosili zespół do Brzeska. A to podsunęło mi kolejny pomysł, żeby regularnie organizować takie imprezy. Postanowiliśmy jednak przekonać się, jak przyjęty zostanie pierwszy koncert, od tego uzależniliśmy decyzję o kontynuowaniu imprez - _opowiedziała nam Justyna. Po pierwszym koncercie można być pewnym, że organizacja następnych jest tylko kwestią czasu. Wprawdzie sala "Galicyjskiej" wypełniona była do połowy, jednak ci, którzy przyszli, na pewno nie żałowali. W miarę upływu czasu znaleźli się odważni, którzy wyszli na parkiet. Im bardziej "w głąb" koncertu, tym więcej było tańczących par.\n"Chapman Stick Ensamble" nie jest zespołem stricte jazzowym, chociaż ten gatunek muzyczny dominuje w jego repertuarze. Krzysiek Wyrwa, grając na swoim egzotycznym instrumencie, stosuje tzw. tapping - rzadką technikę gry na gitarze, występującą najczęściej w jazzie. Tapping polega mniej więcej na oburęcznym uderzaniu w struny. Od czasu do czasu zamienia chapman stick na gitarę basową, przy której też pewnie się czuje. Na scenie towarzyszą mu gitarzysta Bartek Pytko oraz Jan Cebula grający na perkusji i pełniący rolę menadżera. Egzotyczność zespołu podkreśla wirtuozersko grająca na saksofonie Aretha Chmiel. Jest to niezwykłej urody saksofonistka, którą podziwiać można także za perfekcyjne brzmienie i jazzowy puls. Młodzi krakowscy muzycy do swojego repertuaru dołączyli także światowe standardy muzyki rozrywkowej wykonywane w oryginalnej aranżacji.\n- _Chociaż gramy ze sobą dopiero od trzech miesięcy, to muzyką interesujemy się od niepamiętnych czasów. A ponieważ od lat łączą nas więzy towarzyskie, to uznaliśmy, że najwyższy czas, by stworzyć zespół i wspólnie muzykować. Nie widzimy nic zdrożnego w tym, że gramy do kotleta. Cieszymy się, kiedy słuchacze dobrze bawią się przy naszej muzyce, kiedy tańczą. Tutaj w "Galicyjskiej" gra nam się wspaniale, a reakcje publiczności mile łechcą naszą próżność - _mówił Krzysiek Wyrwa w przerwie między jednym a drugim "setem".\n- _Koniecznie napisz, że szukam partnera życiowego, to nas znowu zaproszą. Poważnie mówiąc, chcielibyśmy jeszcze kiedyś zagrać w Brzesku, jest tutaj wspaniała atmosfera - _wtrąciła Aretha.\n"Galicyjski" koncert znacznie przedłuży się poza zakładany czas. Można być pewnym, że jeśli Justyna Kural dotrzyma słowa i będzie organizować kolejne imprezy, może już teraz liczyć na stałych bywalców. A powinno ich być jeszcze więcej.\n- _Będziemy urozmaicać naszą ofertę. Planujemy wieczory kabaretowe, różne gatunki muzyki. Postanowiliśmy, że wstęp na nasze imprezy będzie zawsze wolny - _zapowiada Justyna, którą rodzice natychmiast po koncercie mianowali szefem marketingu i organizatorem imprez.


Bezprzewodowa piła tarczowa DCS391N-XJ 165 mm 18 V DEWALT - Pilarki tarczowe - w atrakcyjnej cenie w sklepach Leroy Merlin.\nBezprzewodowa piła tarczowa DCS391N-XJ 165 mm 18 V DEWALT\nNr ref. 81976529\nWysokość cięcia (w mm): 55\nUdoskonalona, ergonomiczna budowa i ogumowana rękojeść gwarantują wygodę pracy. Bardzo cienki wieniec o 16 zębach z ostrzami z węglików spiekanych na tarczy o średnicy 165. Umożliwia efektywną pracę oraz wysoką jakość cięcia przy maksymalnej głębokości 55 mm. Beznarzędziowe ustawianie kąta odchylenia od pionu oraz głębokości cięcia z łatwą do odczytu. Podziałką zapewniają maksymalną dla elektronarzędzi akumulatorowych wszechstronność zastosowań. czytaj cały opis ...\nWysokość cięcia (w mm)\t 55\nPrędkość obrotowa (w obr./min)\t 5150\nZalety produktu\t Umożliwia efektywną pracę oraz wysoką jakość cięcia przy maksymalnej głębokości 55 mm.\nKod EAN: 5035048356210\nNumer referencyjny: 81976529


Historia faszyzmu we Włoszech - Edukacja w ŚwiatKobiety.pl\nBenito Mussolini (z prawej)\nFaszyzm we Włoszech pojawił się jako wyraz niezadowolenia społeczeństwa, kryzysu kapitalizmu i recesji, jakie nastąpiły po I wojnie światowej.\nFaszyzm powstał jako opozycja wobec działań socjalistów i komunistów. We Włoszech skupiał się na idei korporacjonizmu, totalitaryzmu, nacjonalizmu, militaryzmu oraz antykomunizmu.\nZaczęły powstawać zbrojne faszystowskie bojówki, zwane czarnymi koszulami. Rozpoczęła się walka lewicy z prawicą, przybierając formę niemal wojny domowej.\n24 października 1922 r. Mussolini wydał rozkaz marszu na Rzym. Do rozlewu krwi nie doszło, gdyż król Włoch Wiktor Emmanuel III zdecydował się powierzyć Mussoliniemu funkcję premiera.\nMussolini powołał Wielką Radę Faszystowską, rozpoczynając tym samym okres dyktatury faszystowskiej we Włoszech.\nNews Historia faszyzmu we Włoszech w kategorii Historia świata w serwisie Edukacja w ŚwiatKobiety.pl


Pierwszy Smartfon , Lenovo A830 Czy WARTO?? • Forum SmartFan.pl\nprzez Wiktor_arm » 16 sty 2014 03:44\nWitam , Wszystkich/\nJestem tu nowy więc proszę o wyrozumiałość...\nPisze do Was ponieważ mam zamiar pierwszy Raz przesiąść się na Smartfona a dokładniej potrzebuje dobry telefon z "Dualsim-em".\nPrzeglądając sieć można dużo znaleźć co do recenzji i opinij typu "ten fon jest ok bo ma dobry aparat" ale " kijowy bo nie ma ekrany 7 cali" albo "jest do dupy bo lepszy jest Samsung"...\nmi natomiast chodzi o znalezienie dobrego a co najważniejsze jak najbardziej nie awaryjnego smartfona za ok. 600-700 zł.\nprzeglądając oceny i opinie dużo ludzi mówi o telefonach takich jak:\n- ZTE Phone\nNie biorę pod uwagę tutaj firm (samsung,nokia,Sony,Lg, itp ze względu na cenę)\nI z tych firm które mają sensowne ceny za telefon Najbardziej podoba mi się dla mnie Telefon Firmy Lenovo\na dokładnie model Lenovo A830....\ni tu Proszę o Waszą pomoc co sądzicie o tym telefonie na dzień dzisiejszy jakie Ma Wady jakie Zalety ???\nProszę o wypisanie jak najwięcej szczegółowych wad i problemów ewentualnych na temat tego telefonu ale i podanie wg was konkurencji dla niego i jeśli już to dla czego.\ndla mnie Ważne jest przede wszystkim: dualsim,Szybkie Poruszanie się po telefonie,mocna konstrukcja, Obsługa kart aero2- przeglądanie internetu i Aparat foto!!\nz góry dziękuje za odpowiedź, Pozdro.\nprzez Lolek » 16 sty 2014 09:08\njuż sam fakt, że chcesz smartfon z dual-SIM dość mocno ogranicza nam pole manewru, ale rozumiem doskonale, że jest Ci potrzebna taka funkcjonalność. Co do małej awaryjności, to naprawdę ciężko tu cokolwiek przewidzieć. Jedyne co wiem to fakt, że ludzie dość sporo narzekają na awaryjność serii Xperia od Sony, które potrafią się rozładować i już nie włączyć.\nCo do Lenovo to problem jest taki, że ich smartfony (a przynajmniej te ciekawsze) nie są w PL sprzedawane oficjalnie, więc nie dostaniesz na nie gwarancji producenta, tylko gwarę sprzedawcy, z którym w razie awarii będziesz się musiał się dogadywać.\nJeśli potrafisz to przełknąć to oczywiście Lenovo A830 będzie świetnym wyborem. To tak naprawdę większy brat-bliźniak Lenovo A820. Tego drugiego miałem okazję "macać" i muszę stwierdzić, że to naprawdę fajne urządzenie - ładny ekran, świetnie bebechy i przyzwoity aparat, a co najważniejsze dual SIM. Szczerze mówiąc ciężko znaleźć dla niego konkurenta.


składany pilot 433 mhz 4d60 id60 chip fo21 do forda mondeo focus transit Wyprzedaż - Banggood.com|Zakupy Polska\nSkładany pilot 433 MHz 4D60 ID60 Chip FO21 Do Forda Mondeo Focus Transit COD\nNumer modelu: C94705\nNazwa produktu: Klucz zdalny\nMateriał: tworzywo sztuczne i miedź\nPrzycisk ILOŚĆ: 3 (Zablokuj, odblokuj, bagażnik)\nChip transpondera: 4D60 ID60\nTyp ostrza: FO21 (nieobcięty)\nProgramowanie: Musisz odwiedzić LOKALNEGO DEALERA lub LOCKSMITH, aby wyciąć ostrze i zaprogramować go w samochodzie.\n2. Jest to świetny sposób na AKTUALIZACJĘ / AKTUALIZACJĘ istniejącego pilota bez klapki na pilota z klapką.\n3. Kompletny pilot z płytką elektroniki i baterią.\n4. Cała elektronika, w tym układ i bateria, są już zainstalowane.\n5. Z tyłu tego pilota nie ma logo.\n5. Najlepsza wymiana na zepsuty lub zużyty klucz.\nDla Ford Focus - 1998-2005\nDla Forda Mondeo - 2000-2007\nDla Forda Fiesta - 2000-2007\nDla Ford Transit - 2000-2006\nDla Ford Transit Connect - 2002-2007\n(Kompatybilność jest tylko w celach informacyjnych. Porównaj z oryginalnym kluczem. Aby działał poprawnie, Twój istniejący klucz musi mieć tę samą konfigurację i częstotliwość przycisków).\n1 x Składany klucz zdalny\n4.Jak zaprogramować: wymagane będzie programowanie przez dealera / ślusarza.\n5.Brak instrukcji w zestawie. Profesjonalna instalacja jest wysoce zalecana!