"Geszefciarze! Hochsztaplerzy! Wam Polonia już nie wierzy" · Magazyn Polonia\nOpublikowany: 2012-05-29 06:44:41 · Czytany 6223 razy · 1 komentarz\n"Geszefciarze! Hochsztaplerzy! Wam Polonia już nie wierzy"\nProtest pod Ogniskiem Polskim w Londynie (fot. Robert Małolepszy/ wp.pl)\nPrecz z agenturą! - obrońcy Ogniska Polskiego w Londynie wytoczyli ciężką artylerię. Amunicją były... teczki IPN-u. Ponad sto osób protestowało przeciwko sprzedaży tego obiektu pod gmachem, gdzie właśnie odbywało się walne zgromadzenie członków.\nByło gorąco, nie tylko z powodu słonecznego żaru. Około stuosobowa grupa przeciwników sprzedaży Ogniska stanęła pod budynkiem z flagami i transparentami. Na nich hasła: "Geszefciarze! Hochsztaplerzy! Wam Polonia już nie wierzy", "Agent 'Andrzej'", "Ex-communists rip off the Poles". W środku trwa Walne Zebranie Członków Ogniska. Przybyło również około stu osób. Większość wchodząc zapewnia, że zagłosuje przeciwko sprzedaniu obiektu.\nDemonstrujący ciskają słowne gromy pod adresem prezesa Andrzeja Morawicza. Dwa dni wcześniej pismo "Nowy Czas" zamieściło na swojej stronie internetowej dokument z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej świadczący rzekomo o współpracy Morawicza z PRL-owskimi służbami specjalnymi w latach 80. ubiegłego wieku.\nOburzeni ludzie wykrzykują przez megafon: "Nie chcemy agentury, Ognisko jest nasze". - To była jedna z licznych tajemnic Poliszynela w Polskim Londynie. Jeszcze nie jeden taki kwiatek tu wyrośnie - mówi jedna z demonstrujących osób.\nKto żyw na członka\nObrona Ogniska połączyła wszystkie fale polskiej emigracji - od wojennej, przez solidarnościową do najnowszej. Wszyscy są zdania, że powinno pozostać w polskich rękach i służyć Polakom. Wielu widzi tu centrum polskiej oświaty na Wyspach, wśród protestujących są przedstawiciele m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego. - Minęły czasy klubów, gdzie panowie generałowie grywali w brydża, ale możliwości jest bardzo wiele - słuchać przez megafon.\nDziałacz polonijny Krzysztof Ruszczyński zachęca do wypełniania deklaracji członkowskich Ogniska. Podobno jednym z powodów decyzji o sprzedaży był brak zainteresowania tym miejscem ze strony Polaków. Głównym zaś problemy finansowe. Te jednak, zdaniem obrońców, mocno wątpliwy argument zważywszy na niebywale atrakcyjną lokalizację obiektu. Są już podobno chętni na dzierżawę restauracji za 150 tysięcy funtów. Padają liczne pomysły na ożywienie działalności kulturalnej i społecznej.\nZ tą panią? Nigdy w życiu!\nJak się okazało Ognisko ma dość skomplikowaną strukturę organizacyjną. Jednak personalnie we władzach różnych jego ogniw zasiadają te same osoby. Jak ujawniono, sprzedaż obiektu przyniosłaby im osobiste korzyści.\nZdecydowana większość z przybyłych na Zebranie opowiedziała się przeciwko sprzedaży szacowanej na od 15 do 20 milionów funtów kamienicy. Za sprzedażą głosowały tylko trzy osoby, a siedem wstrzymało się od głosu. W czerwcu ma nastąpić wybór nowych władz, dotychczasowy zarząd ustąpił z części zajmowanych stanowisk. Z części...\nPrzyszłość Ogniska Polskiego w Londynie jest jednak nadal wielką niewiadomą. Grupy sprzeciwiające się sprzedaży niekoniecznie za sobą przepadają. Ujawniło się to już podczas demonstracji: - Jeśli to firmuje ta pani, to ja dziękuję - odparła jedna z uczestniczek, gdy proponowano jej ulotkę z projektem urządzenia w Ognisku Salonu Literackiego.


Fotobudka - gwarancja świetnej jakości zdjęć, jak również idealnej pamiątki | UH OH Clothing\nKażda udana impreza niewątpliwie wymaga upamiętnienia, dzięki któremu będziemy mogli wspominać konkretną sytuację przez długie lata. Jak zdajemy sobie sprawę najbardziej wyjątkową pamiątkę stanowią zdjęcia, które perfekcyjnie są w stanie oddać klimat danego zdarzenia, jak także emocje jego uczestników. Idealnym sposobem na zapewnienie sobie zdjęć wyróżniających się zarazem wysoką jakością, jak także ciekawym przekazem jest fotobudka, która nie bez przyczyny cieszy się bardzo dużą popularnością.\nFotobudka stanowi idealne rozwiązanie podczas wielorakich imprez, takich jak chociażby wesela, studniówki, czy imprezy integracyjne. W czasie udanej zabawy goście są w stanie zagwarantować sobie ciekawą pamiątkę, dzięki której bardzo długo będą oni mieli możliwość wspominać daną okoliczność. Trzeba mieć na względzie, że w sytuacji kiedy interesuje nas fotobudka wynajem gwarantuje nie tylko dowóz urządzenia, jak również fachowe wsparcie w czasie robienia zdjęć. Dzięki prostocie sprzętu mamy możliwość szybko wykonywać fotografie, które za kilka lat będą przypominać nam wydarzenia. Chcąc wykonać bardzo interesujące zdjęcie (oferta) nie zostaje nic innego, jak po prostu nacisnąć specjalny przycisk i zrobić świetną minę! Już po kilkunastu sekundach możemy trzymać w ręku wyjątkowe zdjęcie, które idealnie odzwierciedla nasze pozytywne emocje.\nOtwórz ten link usługi pogrzebowe wrocław! Tam znajdziesz interesujące informacje na to zagadnienie, opisane w artykule.\nZdjęcia możemy wykonywać razem z wieloma innymi gośćmi, co dostarcza jeszcze lepszą zabawę oraz umożliwia świetną integrację. Warto mieć na względzie, że kiedy potrzebna nam jest fotobudka wynajem gwarantuje kompleksową usługę, dzięki której nie musimy martwić się nawet najmniejszy szczegół. Chcąc zapewnić sobie perfekcyjnej jakości zdjęcia,jak także wspaniałą zabawę nie pozostaje nic innego, jak tylko zdecydować się na fotobudkę. Dzięki połączeniu doskonałej funkcjonalności z tradycyjnością fotobudka gwarantuje unikalny klimat wszelkich wydarzeń.\nWarto pamiętać, jak dużo korzyści niesie za sobą fotobudka, która zapewnia gościom zarówno wspaniałą zabawę, jak również niezapomniane wspomnienia. Dzięki bardzo wysokiej jakości zdjęć możemy mieć pewność, że doskonale oddadzą one wyjątkowy charakter wydarzenia, jak również emocje wszystkich jego uczestników. Wraz z najwyższą jakością fotobudki idzie w parze optymalna cena wynajmu, dzięki czemu rozwiązanie to cieszy się jeszcze większą popularnością.\nTagi: cena, usługa, wesele, zdjęcie


polska | ODERWANY\nTATRY… w przerwie między zajęciami\n30 sierpnia 2013 przez mariusz stachowiak\nInaczej nie mogłem tego zatytułować. To była jedyna okazja aby na chwilę oderwać się od monitora i wygodnego fotela. Przyznam szczerze, że wahałem się nad innym tytułem tego wpisu: „TATRY… z mgłą i chmurami w rolach głównych”. Tego nie brakowało.No cóż, to nie ma znaczenia. Ważne aby czasem wziąć plecak, spakować niezbędne rzeczy i pochodzić […]


Rzeka Warta, a stan wody - pytanie.\nutworzono: 2011/07/22 16:00\nCześć wszystkim, na początku napisze że nigdy wcześniej nie zwracałem uwagi na stan wody w rzece, ponieważ nie łowiłem na niej.\nMoje pytanie dotyczy stanu poziomu wody w rzece, jak wiadomo z opadami deszczu jej przybywa, a przy suszy jej poziom maleje(chyba). Przez ostatnie 2dni, a szczególnie wczorajszy trochę napadało, więc poziom wody pewnie wzrósł - czy podniesiona woda wpływa na brania ryb(lepsze/gorsze)? Dodam że interesują mnie drapieżniki: szczupak, okoń.\nTak wyglądała wczoraj ulica, niedaleko miejsca w którym łowię:\nA to odcinek rzeki, na którym biczuję wode:\nFotki się nie wkleiły, jeszcze raz linki:\nna przykladnie mojego doświadczenia powiem Ci ze najlepsze wyniki mam przy stałym poziomie wody lub opadającym gdy woda jest czysta-klarowna .\nUwielbiam łowić w okresie niżówek wtedy widać kazde głebsze miejsce i latwiej namierzyc drapieżnika ale faktem jest że te duże trzymają się wtedy środka .\nOstatnio byłem nad Wartą i w ciągu nocy woda podniosła sie o jakies 5cm więc jej przejżystośc byla niewielka a efekt na spina to 1 szczupaczek gdzie tydzien wczesniej zlowilem ich okolo 40.\nWarta jest obecnie w stanach alarmowych, a to znaczy, że raczej sobie nie połapiemy. Chyba, że znajdziemy jakieś dojście do nutu, ale to trudna sprawa. Po prostu rzeka wyłazi z brzegów i możesz sobie pospiningować na przykład tam, gdzie tydzień temu było pole buraków albo łąka. O rybę jednak w takich miejscach trudno; jak o szóstkę w totolotka.\nstan alarmowy ?? jak patrze na pogodynce stan wody to widze ze od zeszłego tygodnia na wodowskazie NOWA WIEŚ PODGÓRNA woda podniosła sie o 20cm i nadal klasuje sie jako woda średnia czyli z ego co pamiętam to główki powinny byc lekko pod wodą lub na wierzchu pozostał grzbiet.\nWedkowal ktoś ostatnio na Warcie?\nWoda nieco wysoka ale czy są jakieś efekty?\nRyba na warcie bierze tak jak normalnie nie wiem co wy wymyślacie..Warta wcale nie jest wysoka jest taka jak zawsze..\nWitam, I jak Panowie i Panie na Warcie, mam zamiar wybrać się w piątek...\nJak polowy ?\nostatnio chodziłem troche ze spiningiem i mimo ,że ryba była aktywna nie odzwierciedlało to brań.. 2 okonki.\nZ tego co rozmawiałem z wędkarzami to biała ryba także słabo bierze.\nByć może jest to wina kwitnącej zielonej wody.. nie mam pojęcia.\nPowiem że różnie jest z białą rybą, nęce caly czas jedno lowisko... raz jade i nalapie sporo i to nawet ladnych leszczy, a kolejnym kompletnie nic.. jak bym w studni wedkowal. Drobnica tez skubie, ale nawet nie da sie tego zaciac


Marcin Klatt podpisał kontrakt z Legią\nNapastnik Kujawiaka Włocławek Marcin Klatt podpisał pięcioletni kontrakt z Legią. To już trzeci ofensywny piłkarz, który przed nowym sezonem wzmocni drużynę z Łazienkowskiej\nUmowa została zawarta wczoraj. Klatt był obserwowany przez wysłanników Legii od kilku miesięcy. Nie tylko przez warszawski klub. Chciały go również Cracovia, Kolporter Kielce oraz Groclin Grodzisk Wlkp. Menedżer Groclinu Jerzy Kopa był umówiony z Kujawiakiem i piłkarzem na ostateczne rozmowy na piątek. Zostały odwołane. Legia, która na boisku już długo nie może pokonać Groclinu, odniosła nad nim zwycięstwo - choć to dopiero się okaże - na polu transferowym.\nWe Włocławku 20-letni piłkarz gra od dwóch lat. W sezonie 2003/04 wywalczył z tym zespołem awans do II ligi, w tym był o krok od tego, by awansować do ekstraklasy. Był wybijającą się postacią w Kujawiaku i z gracza niemal zupełnie anonimowego stał się napastnikiem, o którego rywalizowały najmożniejsze polskie kluby. Tylko takie było na niego stać. Legia choć nie zapłaciła za Klatta złotówki, zaproponowała mu godziwy kontrakt.\nNajlepszy na Pomorzu\nKlatt, syn Wojciecha, dyrektora klubu z Włocławka, a w przeszłości reprezentanta Polski w hokeju na trawie, ma wszystko, co jest potrzebne napastnikowi. Do Włocławka trafił z Lecha Poznań za zaledwie 20 tys. zł - tyle kosztował ekwiwalent za wyszkolenie. A już w ubiegłym roku został wybrany najlepszym piłkarzem na Pomorzu, mając zaledwie 19 lat. Jest szybki, dynamiczny, zwrotny i przebojowy. A na dodatek ma znakomity instynkt do zdobywania bramek.\n- Indywidualnie był to dla mnie udany sezon, choć szkoda, że nie udało się awansować z zespołem do ekstraklasy - mówi Klatt. - Nasza postawa zaskoczyła wszystkich. Przed rozpoczęciem rozgrywek byliśmy skazywani na walkę o utrzymanie, a okazało się, że narobiliśmy sporo zamieszania i niewiele brakowało, abyśmy zagrali w barażach o ekstraklasę. Czuję niedosyt. Nie da się ukryć, że nie jesteśmy do końca zadowoleni. Żal straconej szansy - przyznaje.\nUczeń i piłkarz\nWe Włocławku godził futbol z nauką. Grał i mieszkał na Kujawach, ale uczył się do matury w liceum w rodzinnym Poznaniu. Rok temu, jeszcze grając w Lechu, trenował dwa razy dziennie, więc uczył się eksternistycznie. Teraz dojeżdżał do Wielkopolski tylko w poniedziałki i wtorki, gdy zespół nie miał zaplanowanych meczów.\nMa już za sobą testy w drużynie angielskiej Premier League Southampton, ale zdecydował się zostać w Polsce.\nGdy tuż po zakończeniu sezonu pytano go o możliwość przejścia do Legii, odpowiadał: - Słyszałem o zainteresowaniu moją osobą i nie ukrywam, że bardzo mi miło z tego powodu. Chciałbym spróbować swoich sił na boiskach pierwszoligowych, ale tylko pod warunkiem, że będę mógł regularnie występować w pierwszym zespole. Jestem młodym zawodnikiem i siedzenie na ławce rezerwowych mogłoby zakłócić mój rozwój - mówi.\nW stolicy musiałby wygrać rywalizację na treningach z czołowymi napastnikami polskiej ekstraklasy, wciąż nie wiadomo, z którymi, bo nieznane są losy Marka Saganowskiego ani Piotra Włodarczyka, zwłaszcza Saganowski może być sprzedany do zagranicznego klubu. - Myślę, że byłbym w stanie podołać rywalizacji. Gdybym myślał inaczej, to nie uprawiałbym tej dyscypliny. Trzeba wierzyć we własne umiejętności, ale z drugiej strony trzeba być też samokrytycznym - mówi 20-latek, który w zakończonym sezonie zdobył 13 bramek dla Kujawiaka-Hydrobudowy. Tylko czterech zabrakło mu do tego, aby dogonić napastnika kieleckiej Korony Grzegorza Piechny, najlepszego strzelca II-ligowych rozgrywek.\nMarcin Klatt, urodzony 4 maja 1985 roku w Poznaniu. Kluby: Lech Poznań (1996-2003), Kujawiak Włocławek (2003-05), Legia (2005- ?). Rozegrał siedem meczów w I lidze, bez goli.\nMarcin Chmiest - GKS Bełchatów, napastnik\nAdam Gmitrzuk - Świt Nowy Dwór (powrót z wypożyczenia), obrońca\nMarcin Klatt - Kujawiak Włocławek, napastnik\nSebastian Szałachowski - Górnik Łęczna, pomocnik


Odmiany doświadczenia religijnego << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00414 003987 22426706 na godz. na dobę w sumie\nISBN: 9788361182641 Data wydania:\n'Amerykański filozof William James (1842–1910) położył Odmianami doświadczenia religijnego podstawy pod nową dziedzinę nauki – psychologię religii. Jednak nie akademicki, lecz ludzki, życiowy wymiar tego dzieła sprawił, że wkrótce po publikacji w 1902 roku przełożono je na główne języki europejskie, a oryginalna wersja angielska ma już kilkadziesiąt wydań. Autor rozważa ''doświadczenie religijne'', a nie ''religię'' czy wprost jakieś konkretne wyznania jako takie. Chce zbadać, co się dzieje w takim doświadczeniu i czego właściwie doświadcza osoba uważająca, że doznaje przeżyć religijnych, czyli pozostaje pod wpływem czegoś, co w jej opinii ma ''boski'' charakter ''energii'' spoza naszego świata. Taka minimalna definicja wiary zupełnie abstrahuje od religii instytucjonalnej, którą autor wyklucza z badania jako czynnik zakłócający fenomenologię autentycznego doświadczenia religijnego. James, tak jak współczesny mu Lew Tołstoj w Rosji, nie był ortodoksyjnym wyznawcą religii dominującej w jego kraju, ale żarliwe pragnienie zgłębienia zjawiska religijności sprawiło, że jego dzieło fascynuje także jako traktat o religii i boskości, który przy całym swoim naukowym obiektywizmie ujmuje ciepłem i zrozumieniem, a także głęboką tolerancją dla różnych odmian religijności.'\nWilliam James Odmiany doświadczenia religijnego wydawnictwo aletheia Odmiany doświadczenia religijnego   William James Odmiany doświadczenia religijnego Studium ludzkiej natury Przełożył Jan Hempel Przekład uzupełnił, opracował i przedmową opatrzył Bogdan Baran  WYDAWNICTWO ALETHEIA WARSZAWA 2011 Tytuł oryginału: The Varieties of Religious Experience. A Study in Human Nature Copyright © for this edition by Wydawnictwo Aletheia Bogdan Baran, Warszawa 2011 Wydawnictwo Aletheia ul. Zgierska 6/8 m. 6 04-092 Warszawa wydawnictwo@aletheia.com.pl www.aletheia.com.pl Projekt okładki/serii Grzegorz LaszukK+S ISBN 978-83-61182-64-1 FILOZOFIA SURPOZYCJI Dla znużonych jazgotliwym rynkiem ideologii kościelnych ta książka Williama Jamesa (1842–1910) z 1902 roku będzie ulgą i nadzieją. Ulgą, bo James odłożył na bok wszelkie spory doktry- nalne i zajął się tytułowym doświadczeniem religijnym. Nadzie- ją, bo szukał w nim odpowiedzi na pytanie dla wszystkich wie- rzących i niewierzących podstawowe: czy jakiś Bóg istnieje. Te edynburskie wykłady amerykańskiego psychologa i filo- zofa uchodzą za kanoniczne, prekursorskie dzieło z zakresu psy- chologii religii. Nieuprzedzonemu spojrzeniu wszakże narzuci się od razu powtarzające się intéressement autora „prawdziwoś- cią” doświadczenia religijnego. James nie po to bada przypadki osób religijnych, by je klasyfikować dla samej systematyzacji. Od ich struktury psychicznej jako takiej bardziej zajmuje go ich „mediumiczność”. Rozmaite odmiany tego doświadczenia każą mu zakładać, że w ich trakcie „coś” rzeczywiście się dzieje. Je- śli się na to zgodzić (a obfitość świadectw trudno zignorować), oczywiste będzie, że bardziej od przekaźnika zajmie nas prze- kaz, a jeszcze bardziej nadawca. James przyjmuje, że taki nadawca istnieje. To jest jego „over- -belief”, nadwierzenie, przeciwieństwo niedo-wierzenia, przeci- wieństwo sous-position, supozycji. To sur-position, surpozycja, domniemanie czegoś, czego stan wiedzy nie pozwala przyjąć w sposób pewny. Nie hipoteza, bo „hipo” to właśnie „pod”, hi- poteza jest podtezą, tezą połowiczną, nieśmiałym przypuszcze- niem. Surpozycja jest nadtezą, śmiałą wrzutą nie bez nad-użycia odwagi badacza, świadomym przyjmowaniem więcej, niż wol- no. James chętnie surponuje, bo pilno mu do przedostania się na stronę nadawcy. Z dogmatycznego punktu widzenia wszakże czyni minimalne założenia, wspólne wszystkim chyba religiom, ale paradoksalnie dla żadnej nie do przyjęcia właśnie z racji tego minimalizmu. W podmiotach doświadczenia religijnego – eks- taz, widzeń, „porwań” i „otwarć” – upatruje punktów, przez To jest psychofilozoficzny fakt minimum. Religie i osoby re- ligijne chciałyby więcej, chciałyby życia wiecznego. Zbawienie oznacza dla nich nieśmiertelność – spędzaną, rzecz jasna, w go- dziwych warunkach. James nieśmiertelności nie surponuje, bo zupełnie nie znajduje dla niej potwierdzenia w momentalnych doznaniach podmiotów religijnych przeżyć. Religie chciały- by też, rzecz jasna, skonkretyzować to „coś”, tę przekazywaną energię i uznać to za boga – najchętniej osobowego. Przy całym impecie swej surpozycji i przy całej żarliwości swoich oczeki- wań James nie posuwa się do takich rozstrzygnięć, uważa je za dogmatyczne i arbitralne. To napięcie, wychylenie naukowca w stronę religii, ale kon- trolowane, takie, by nie przeważyć się w którąś stronę, stanowi o duchowej świeżości tego dzieła z założenia naukowego, ale rozumiejącego naukę jako ściśle przyległą do życia. Tego rodza- ju zaangażowanie doznało w dzisiejszej nauce znacznej forma- lizacji i „pasja badawcza” dotyczy określonych segmentów na- uki rozparcelowanej. Badawcza pasja Jamesa jest jeszcze pasją życiową z czasów, gdy wierzono, że nauka wyjaśni życie jako takie, a nie tylko jego poszczególne procesy. W to namiętne po- szukiwanie James angażował się do skrajności, eksperymentując z wywoływaniem stanów podobnych do doświadczenia religij- nego za pomocą rozmaitych substancji anestetycznych jak np. podtlenek azotu. Ubolewając nad szkodliwością alkoholu, do- ceniał zarazem jego zdolność do wprawiania w chwilowe stany iluminacyjne. Nie dyskredytowały dlań treści ekstaz oczywiste patologie psychiczne niektórych podmiotów, uważał bowiem tego rodzaju przeżycia za najistotniejsze ze wszystkiego, czym człowiek dysponuje w dążeniu do odkrycia „wyższego sensu”.  Bogdan Baran które w nasz świat wnika jakaś energia i wywołuje zauważalne skutki. Ponadto w trakcie takiego doświadczenia podmiot „jed- noczy” się z nią i właśnie dzięki temu odmienia swoje życie. To, że wobec tego określenia wypada użyć cudzysłowu, też jest znamienne dla uświadomienia sobie, gdzie dziś jesteśmy. Religia instytucjonalna zepsuła religię doświadczenia religijne- go, psuje ją zresztą nie od dziś, a James miał tego świadomość i dlatego wykluczył ze swoich badań wpływ jakiejkolwiek dog- matyki. Dzięki temu nie oddalił się od „fenomenu” doświadcze- nia religijnego, ale czy zbliżył się do prawdy, o którą mu chodzi- ło? Czy dowiedział się czegoś więcej o surponowanym „czymś”, które wlewa się w jednostkę podczas jej nadzwyczajnych Filozofia surpozycji  stanów? Nie zdradzimy końca fabuły tych sensacyjnych poszu- kiwań, jeśli podamy oczywistą dla wszystkich odpowiedź: nie. Po drodze jednak dokonał kilku fundamentalnych rzeczy. Przede wszystkim jasno określił warunki minimum uznania czegoś za religię, a tym samym podał definicję „religii minimalnej”: reli- gia to uznanie doświadczenia religijnego. Nic w tym z tautologii, bo doświadczenie religijne to określony fakt. Bóg filozofów umarł podczas tej fenomenologicznej operacji. Był imputowaną doświadczeniu religijnemu obecnością pewne- go bytu o pewnych atrybutach, których „absolutności” jego zwo- lennicy zaciekle bronią za pomocą retoryki i kontrowersyjnej logiki. Po amputacji imputacji fenomenologia doświadczenia re- ligijnego, którą James śmiało avant la lettre uprawia, nie odnaj- duje w tym doświadczeniu ani wyznaniowej dogmatyki, ani fi- lozoficznego dogmatyzmu. Jest to oczywiście „fenomenologia” w prostym sensie eidetyki, opisu natury, istoty fenomenu dzięki nieuprzedzonemu sięganiu do „rzeczy samych”, czyli bogatego materiału w postaci raportów spisywanych przez doświadczają- ce podmioty. O relacji ich świadomości do przeżywanych treści dowiadujemy się przede wszystkim tyle, że miejscem emanują- cym to „coś”, wyższą energię jest podświadomość, sfera „subli- minalna” (ale nie w dzisiejszym znaczeniu „podprogowej”). Czy sfera ta przekazuje tylko własne treści, czy „zewnętrzne”? Tego pytania, które odkąd zaistniała nowożytna nauka, przywy- kliśmy uważać za dylemat, James oczywiście nie potrafi roz- strzygnąć (do słówka „oczywiście” też przywykliśmy). Jakkol- wiek wszakże sprawy się mają, jedno jest pewne: doświadczenie religijne przynosi określone skutki. Poznajemy je po ich owo- cach. Dla pragmatysty zaś, jakim był James, to, co owocne, jest prawdziwe. Sens tej intelektualnej ekstrawagancji nie do końca potrafi- li sobie wyjaśnić chyba nawet sami pragmatyści. Najłatwiej zbliżyć się do niego od strony znaczenia. Znaczenie określają jego zastosowania w działaniu. Czym jest bóg, dowiadujemy się z tego, jak go „używamy”. Jeśli jego (jakoś jednak już przed- określona) idea „dobrze działa”, to jest prawdziwa. Jest praw- dziwa czy występuje jako prawdziwa? Oto podstawowy dylemat pragmatyzmu, znów do przezwyciężenia tylko siłą surpozycji. Od strony negatywnej jest łatwiej: co „źle” działa, co „nie robi różnicy” w naszym życiu, to nie jest prawdziwe. Atrybuty Boga filozofów jej nie robią, są abstrakcyjne i obojętne, więc można 8 Bogdan Baran spokojnie odrzucić je jako „nieprawdziwe”. Są nieprawdziwą wykładnią doświadczenia religijnego. Dylemat pragmatyzmu dotyczy całego nurtu myślenia śmiało zamykającego oczy na „klasyczne” rozumienie prawdy. Pragma- tyzm wtapia stan rzeczy w obcowanie z nią. Jeśli się dowiemy, do czego nas ona skłania, to poznamy jej znaczenie. Ontologicz- ny niedosyt z takiego postawienia sprawy znajduje rekompen- satę w atrakcyjności tego zuchwałego przerzutu nad dualizmem rzeczy i myślenia. Określanie znaczenia słowa przez jego uży- cie, rzeczy przez jej funkcję narzędzia to niekonwencjonalne po- mysły nowszej filozofii, które nabrały istotnego znaczenia w XX wieku. James u progu tego stulecia należy tu do prekursorów ze swoją psychologią religii, co w tym rozpsychologizowanym okresie oznaczało w istocie: jej filozofią. W myśl tej filozofii religia okazuje się słabym bytem, nadbu- dową nad sferą religijnego doświadczenia opartego na paradok- salnie twardych faktach doznań mistycznych. Ich psychosoma- tyka stanowi podłoże intelektualnej konstrukcji doktryny. James, choć sam wierzący („liberalny” protestant), tą intelektualną stro- ną mniej się interesował. Jej podłoże zaś jest dla niego głównie receptywne. Mało się tu mówi o „przyrodzonym” poszukiwaniu transcendencji, o którym jest przekonana każda teologia dogma- tyczna, wiele zaś o doznawaniu. Religia okazuje się uzależniona od tego empirycznego podłoża. To James-empirysta. Pragmaty- stą jest wtedy, gdy intelektualne znaczenia religii postrzega jako kształtowane przez nasze społeczne „użycie” Boga. Jego filozo- fia religii okazuje się przede wszystkim częścią filozofii bezpo- średniego doświadczenia. Co zatem z transcendencją? Badanie bezpośredniego do- świadczenia pozwala mówić najwyżej o „transcendencji w im- manencji” – nie w sensie „Boga w sercu”, lecz w sensie do- świadczenia identyfikującego siebie jako doświadczenie trans- cendencji. To jednak perspektywa monad Leibniza, która doty- czy każdego bezpośredniego doświadczenia. Dzisiejsza nauka jej nie przyjmuje, nie bada na przykład postrzegania zmysło- wego jako zamkniętego w immanencji, lecz jako interakcję ze światem zewnętrznym, którego istnienie zakłada. Dlaczego do- świadczenie „mistyczne” miałoby być z tego wykluczone? Oto konkretny program badawczy, nawet jeśli jest to jedyny na- ukowy program, który w ciągu minionego wieku nie mógł się pochwalić żadnymi wynikami. Filozofia surpozycji 9 Pole do badań i domysłów, jakie otwarła ta przełomowa książka Jamesa, jawi się ogromne, jeśli tylko na fakt religijny spojrzeć w nieuprzedzony i niedogmatyczny sposób. Co można odkryć? „Wyższą energię”, o której mówi sam James? Może ona być wyższa, jak wyższe od naszej są być może jakieś cywilizacje w kosmosie. Byłaby to więc tylko różnica stopnia jak u staro- żytnych, gdy bogowie byli tylko spotęgowanymi ludźmi. Taki mały bóg lub cała ich mnogość daliby się może kiedyś wykryć dzięki lepszej nauce. Na drugim krańcu znajduje się bóg „nie z tego świata”, skok jakościowy w inną rzeczywistość, o której nawet nie można powiedzieć, że jest inna, a tym bardziej że wyż- sza. W rzeczywistość, której nie potrafią ogarnąć zrytualizowane i zdogmatyzowane Kościoły. Jacy „naukowcy” by ją badali? Czy święci, ekstatycy i mistycy, których prezentuje James, grają taką rolę dla tej nauki, jaką grali alchemicy dla dzisiejszej chemii? Czy ta nowa nauka oswoi wieczność? Inną wszakże możliwość sugeruje pogląd Jamesa, że religia to ogólna reakcja człowieka na świat, potrzeba udziału w czymś wyższym. Tu naukowe poszukiwanie transcendencji nie znalaz- łoby zajęcia. Nauka badałaby religijne postawy, przygody jaźni z własną tożsamością, bo to coś wyższego, to „więcej” każdy odnajdywałby w sobie. Uwznioślałby się nie dla zaświatów, ży- cia wiecznego (lub po prostu nieumierania), lecz dlatego, że tak się godzi, tak jak godzi się być przyzwoitym. Jakkolwiek by było, książka Jamesa broni religijności pier- wotnej – poprzedzającej nie tylko wszelką instytucjonalizację, lecz nawet werbalizację, broni afirmacji, zachwytu światem oraz tym „więcej”, którego człowiek w stanach zachwycenia do- świadcza. Jednocześnie chce te zjawiska badać naukowo. Tego rodzaju integralność i powaga postawy badacza musi, zwłaszcza dziś, budzić szacunek i stanowić wzór w obliczu instrumenta- lizacji, biurokratyzacji i upolitycznienia religii przez instytucje kościelne. Bogdan Baran 11 Dla E.P. G. z uczuciami synowskiej wdzięczności i miłości 12 Odmiany doświadczenia religijnego WSTĘP Książka ta nigdy by nie powstała, gdyby nie spotkał mnie za- szczyt w postaci zaproszenia ze strony Uniwersytetu w Edyn- burgu do wygłoszenia wykładu w ramach Gifford Lectures on Natural Religion. Zastanawiając się nad tematem dwóch kursów po dziesięć wykładów każdy, które w ten sposób przypadły mi w udziale, uznałem, że pierwszy kurs mógłby być opisowy: „Re- ligijne apetyty człowieka”, a drugi metafizyczny: „Ich zaspoko- jenie przez filozofię”. Nieoczekiwany wszakże rozrost materiału psychologicznego, który zacząłem gromadzić, spowodował, że drugi temat zarzuciłem zupełnie, a opis konstytucji religijnej człowieka wypełnił wszystkie dwadzieścia wykładów. W wy- kładzie XX raczej zarysowałem, niż przedstawiłem własne kon- kluzje filozoficzne, a czytelnik chcący się zapoznać z nimi bliżej powinien zajrzeć do Wniosków i do Dopisku na końcu książki. Mam nadzieję nadać w przyszłości tym konkluzjom bardziej wyraźną formę. W przekonaniu, że rozległa znajomość przypadków jednost- kowych często daje nam więcej niż dysponowanie abstrakcyj- nymi formułami, jakkolwiek byłyby one głębokie, podałem w wykładach wiele konkretnych przykładów, które wybrałem spośród skrajnych postaci wyrażenia temperamentu religijnego. Dlatego niektórzy czytelnicy, zanim przebędą połowę książki, mogą uznać, że pokazuję karykaturę tematu. Takie konwulsje pobożności, powiedzą, nie są zdrowe. Jeśli jednak wystarczy im cierpliwości na doczytanie całości do końca, wówczas, jak są- dzę, to negatywne wrażenie ustąpi, gdyż łączę tam odruchy re- ligijne z zasadami zdrowego rozsądku, które korygują przesadę i pozwalają czytelnikowi wywieść wnioski tak umiarkowane, jak tylko zechce. Za pomoc podczas spisywania tych wykładów niech ze- chcą przyjąć podziękowania Edwin D. Starbuck z Uniwersytetu w Stanford, posiadacz znacznego zasobu rękopisów, z którego Odmiany doświadczenia religijnego 14 mogłem korzystać, Henry W. Rankin z East Northfield, nieznany, lecz sprawdzony przyjaciel, któremu zawdzięczam cenne infor- macje, Theodore Flournoy z Genewy, Canning Schiller z Oks- fordu i mój kolega Benjamin Rand za dokumenty, mój kolega Dickinson S. Miller i moi przyjaciele Thomas Wren Ward z No- wego Jorku oraz Wincenty Lutosławski z Krakowa za ważne sugestie i rady. Wreszcie, rozmowom z Thomasem Davidsonem i jego bibliotece w Glenmore ponad Keene Valley zawdzięczam więcej, niż potrafię wyrazić. Uniwersytet Harvarda marzec 1902 Wykład I RELIGIA I NEUROLOGIA Z niepokojem wstępuję na tę mównicę i spoglądam na tak uczo- ne audytorium. My, Amerykanie, przyzwyczajeni jesteśmy do słuchania wykładów Europejczyków i czytania ich książek. Na moim Uniwersytecie Harvarda nie mija ani jedna zima bez tego, abyśmy nie zgarnęli większego lub mniejszego plonu europej- skiej nauki z ust szkockich, angielskich, francuskich lub niemie- ckich uczonych i literatów, których bądź sami skłoniliśmy do przebycia oceanu, bądź też schwytaliśmy za skrzydła, gdy goś- cili u nas. Słuchać Europejczyka wydaje nam się czymś zupełnie naturalnym, natomiast zgoła nie przywykliśmy mówić do Euro- pejczyków; ten więc, kto pierwszy się na to porywa, powinien wytłumaczyć swą śmiałość. Szczególnie zaś wydaje się to wska- zane, kiedy mówiący staje na tak czcigodnej dla Amerykanina ziemi, jak ziemia Edynburga. Sławni filozofowie tej wszechnicy głęboko wryli się w moją młodocianą wyobraźnię. Ogłoszone właśnie wówczas szkice filozoficzne profesora Frasera były moją pierwszą książką filozoficzną i przypominam sobie to uczucie lękliwego podziwu, z którym czytałem zawarte w niej streszcze- nie kursu sir Williama Hamiltona. Same zaś wykłady Hamiltona były pierwszym dziełem filozoficznym, które zdołałem porząd- nie przestudiować. Później pogrążyłem się w pracach Dugalda Stewarta i Thomasa Browna. Takie uczucia młodzieńczego po- dziwu nie zamierają nigdy. Wyznaję, że chwila obecna, w której moją skromną osobę przeniesiono z ojczystych pustkowi na to oficjalne stanowisko, gdy zrobiono mnie kolegą ludzi noszących imiona tak znakomite, ma dla mnie tyleż z rzeczywistości, ile z jakiejś wyśnionej bajki. Skoro jednak już spotkał mnie ten zaszczyt, uznałem, że mu- szę to zadanie podjąć. Zawód akademika ma także swoje obo- wiązki bohaterskie, staję więc przed słuchaczami bez dalszych tłumaczeń. Pozwolę sobie tylko wyrazić nadzieję, że rozpoczęty Odmiany doświadczenia religijnego 16 tutaj i w Aberdeen ruch z Zachodu na Wschód trwać będzie nadal i że z czasem wielu moich rodaków będzie powoływa- nych do przemawiania na szkockich uniwersytetach w zamian za Szkotów wykładających w Stanach Zjednoczonych. Mam też nadzieję, że nasze narody porozumieją się w tych wysokich sprawach i że nasz szczególny temperament filozoficzny i poli- tyczny, rozprzestrzeniający się wraz z mową angielską, będzie coraz bardziej przenikał świat i coraz mocniej nań oddziaływał. Jeśli chodzi o sposób, w jaki mam zamiar traktować swoje wy- kłady, zaznaczę, że nie jestem ani teologiem, ani badaczem bie- głym w dziejach religii, ani też antropologiem. Jedyna bliska mi gałąź wiedzy to psychologia. Dla psychologa religijne skłonno- ści człowieka muszą być co najmniej równie interesujące, jak wszystkie inne wchodzące w skład ludzkiej istoty duchowej. Zdaje się więc, że dla mnie jako psychologa naturalną rzeczą bę- dzie zaprosić słuchaczy do opisowego zapoznania się ze skłon- nościami religijnymi. Jeśli badanie nasze ma być badaniem psychologicznym, to jego przedmiotem nie powinny być instytucje religijne, lecz raczej uczucia i podniety religijne; dlatego zmuszony jestem zwrócić się ku tym szczególnie rozwiniętym zjawiskom pod- miotowym, które jako dzieła nabożne lub autobiografie prze- chowały się w literaturze i pochodzą od ludzi pełnych samowie- dzy i umiejących się wypowiedzieć. Początki i wczesne okresy jakiegoś przedmiotu zawsze są ciekawe, kto jednak poważnie poszukuje całego jego znaczenia, ten musi zwrócić się do form zupełnie rozwiniętych i skończonych. Wynika stąd, że najważ- niejszymi dla nas dokumentami będą te, które pochodzą od ludzi o najpełniejszym życiu religijnym i przy tym zdolnych do zro- zumiałego wypowiedzenia swych poglądów i pobudek. Takich zaś znajdziemy albo wśród pisarzy względnie nowoczesnych, albo wśród tych dawnych, którzy stali się klasykami religijnymi. Przy tym najcenniejszych i najbardziej pouczających dla nas do- kumentów, prawdziwych documents humains, nie potrzebujemy szukać na wyżynach jakiejś szczególnej erudycji, gdyż leżą one przy drodze publicznej. Okoliczność ostatnia, wypływająca tak naturalnie z charakteru samego zagadnienia, okazuje się czymś szczególnie dogodnym dla mnie, któremu brak specjalnego przy- gotowania teologicznego. Przytoczenia, myśli i całe rozdziały spowiedzi osobistych mogę czerpać z książek, które większość Religia i neurologia 17 z nas miała już w ręku, a jednak pozostanie to bez uszczerbku dla wyprowadzonych przeze mnie wniosków. Być może jakiś odważniejszy czytelnik i badacz, który w przyszłości będzie wy- kładał z tej mównicy, wygrzebie z półek bibliotecznych ciekaw- sze i milsze dokumenty niż podane przeze mnie. Wątpię jednak, czy większa mnogość materiału pozwoli mu dotrzeć bliżej do istoty poruszonego tematu. Dwa pytania – jedno: co to są skłonności religijne? – i dru- gie: jakie jest ich filozoficzne znaczenie? – należą każde do zu- pełnie innej dziedziny. Pomieszanie ich nieraz bywa przyczyną wielu nieporozumień. Muszę więc zatrzymać się nieco nad tym punktem, zanim sięgniemy do zapowiedzianych dokumentów i materiałów. Współczesne dzieła o logice rozróżniają dwa porządki ba- dania jakiejś rzeczy. Po pierwsze: jaka jest jej natura? jak rzecz ta powstała? jaki ma ustrój, pochodzenie i historię? A po wtóre: jaka jest jej doniosłość, znaczenie i wartość, skoro istnieje w da- nym miejscu? Odpowiedź na pytanie pierwsze wypada jako sąd o istnieniu (sąd egzystencjalny), odpowiedź na drugie jest sądem o wartości, tym, co Niemcy nazywają Werturteil, a co możemy nazwać sądem duchowym. Żaden z tych sądów nie da się wypro- wadzić bezpośrednio jeden z drugiego. Wynikają one z różnych poczynań umysłowych, a umysł łączy i kombinuje je między sobą dopiero po uprzednim niezależnym wyprowadzeniu każ- dego z osobna. W stosunku do religii bardzo łatwo rozróżnić te dwa porządki badania. Każde zjawisko religijne ma dzieje i daje się wyprowa- dzić od naturalnych przodków. To, co dzisiaj nazywa się wyższą krytyką biblijną, jest tylko zaniedbanym przez dawniejszy Koś- ciół badaniem Biblii z tej egzystencjalnej perspektywy. W ja- kich warunkach biograficznych pisarze biblijni wnosili udziały do księgi świętej? I co naprawdę każdy z nich miał na myśli, gdy formułował swe wypowiedzi? Są to najwidoczniej zagad- nienia historyczne i nie wiadomo, w jaki sposób odpowiedź na nie mogłaby bezpośrednio rozwiązać pytanie: jaką wartość jako przewodnik w życiu lub jako objawienie ma dla nas księga, która w taki sposób dochodzi do istnienia? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy już z góry dysponować czymś w rodzaju ogól- nej teorii o tym, jakim wymogom musi odpowiadać rzecz ma- jąca wartość dla celów objawienia. Taka teoria byłaby właśnie tym, co przed chwilą nazwałem sądem duchowym. Kombinując Odmiany doświadczenia religijnego 18 ten pierwotny sąd duchowy ze świeżo otrzymanym sądem eg- zystencjalnym, możemy wyprowadzić drugi sąd duchowy od- nośnie do wartości Biblii. Teraz zaś, jeśliby wypadło z naszej teorii dotyczącej wartości objawieniowej, że księga o tej warto- ści musi być ułożona automatycznie lub nie podług dowolnego upodobania pisarza albo że nie powinna zawierać naukowych czy historycznych błędów ani też dawać wyrazu osobistym czy miejscowym namiętnościom, wyrok nasz o Biblii byłby zapew- ne bardzo surowy. Gdyby jednak, z drugiej strony, teoria nasza dozwalała, aby jakaś księga była objawieniem pomimo błędów, namiętności i świadomego układu ludzkiego, i wymagałaby od niej tylko zgodności z wewnętrznym doświadczeniem wielkich duchów walczących z przeciwnościami losu, wówczas sąd nasz o Biblii wypadłby o wiele dla niej przychylniej. Wynika stąd, że same fakty egzystencjalne nie wystarczają do określenia war- tości. Toteż prawdziwie wiarogodni krytycy biblijni nigdy nie wikłają zagadnienia egzystencjalnego z duchowym. Wobec tych samych wniosków z danego faktu różni badacze dochodzą do różnych poglądów na wartość Biblii jako objawienia zależnie od sądu duchowego, który założyli u podstawy. Nie ulega wątpliwości, że oddawanie się wyłącznie życiu religijnemu czyni z człowieka dziwaka lub istotę wyjątkową. Nie mówię w tej chwili o zwykłych wiernych przestrzegających obrządków w określonych krajach bez względu na to, czy są to obrządki buddyjskie, chrześcijańskie czy muzułmańskie. Nie oni wytworzyli swoje religie: otrzymali je od tradycji gotowe, Powyższe uwagi ogólne o dwóch rodzajach sądów czynię dlatego, że liczni ludzie religijni, a być może są tacy w tym au- dytorium, nie uwzględniają tego rozróżnienia i mogliby się czuć dotknięci z powodu perspektywy czysto egzystencjalnej, której będę się tu trzymał w stosunku do zjawisk doświadczenia religij- nego. Gdy rozpatrywać mi je przyjdzie z biologicznego i psycho- logicznego stanowiska, jakby były to ciekawe wypadki dziejów indywidualnych, mogłoby wówczas – zanim zdołam dokładniej się wypowiedzieć – powstać u niektórych podejrzenie, jakobym dążył do poniżenia tak wzniosłego przedmiotu lub może nawet do zdyskredytowania religijnej strony życia w ogóle. Taki wynik byłby oczywiście całkowicie obcy moim zamie- rzeniom. Aby więc podobne uprzedzenia nie przeszkodziły zro- zumieniu tego, co mam do powiedzenia, chcę poświęcić jeszcze kilka słów wyjaśnieniu tego punktu. Religia i neurologia 19 zamknięte w ścisłych formach, utrwalone przez zwyczaj i na- śladownictwo. Badanie takiej religii, pochodzącej już z drugiej ręki, mało przyniosłoby nam pożytku. Musimy raczej poszukać tych oryginalnych doświadczeń, które były wzorcami i rodzicie- lami dla całej tej masy zasugerowanych uczuć i naśladowanych postępków. Takie doświadczenia znaleźć możemy tylko u tych osób, dla których religia nie jest zwyczajem obojętnym, lecz przejawia się raczej w formie ostrej, powiedzmy, zapalnej. Takie jednostki to „geniusze” religijni. Geniusze religijni, jak ludzie ge- nialni w innych dziedzinach, nieraz ujawniali oznaki niezrówno- ważenia nerwowego. Być może ludzie wybitni w dziedzinie reli- gijnej podlegali nawiedzeniom psychopatycznym nawet częściej niż inne rodzaje geniuszy. Zawsze były to jednostki o przeczu- lonej pobudliwości wzruszeniowej. Ich życie wewnętrzne często było burzliwe i w pewnym swym okresie podległe melancholii. Ludzie ci nie znali miary, ulegali przywidzeniom i natrętnym wyobrażeniom, często wpadali w trans, słyszeli głosy, miewa- li widzenia i wykazywali różnego rodzaju osobliwości zwykle uznawane za chorobliwe. Nieraz nawet te chorobliwe znamiona pomagały im w zdobyciu wpływu i autorytetu. Gdyby ktoś zażądał konkretnego przykładu, to powiem, że trudno o lepszy niż przypadek George’a Foksa. Założonej prze- zeń religii kwakrów nie sposób się nachwalić. W epoce kłam- stwa i hipokryzji była to religia prawdomówności zakorzenio- nej we wnętrzu duchowym, był to powrót do czegoś bliższego pierwotnej prawdzie ewangelicznej niż wszystko, co przedtem znano w Anglii. Rozwijające się w kierunku wyzwolenia współ- czesne sekty protestanckie w rzeczywistości powracają tylko do stanowiska, które tak dawno temu zajęli Fox i pierwsi kwakrzy. Wszelkie próby wykazania, że pod względem duchowej spraw- ności Fox miał chory umysł, muszą spełznąć na niczym. Każdy, kto stykał się z nim osobiście, od Olivera Cromwella do pro- wincjonalnych urzędników i donosicieli, uznawał w nim wyższą moc duchową. A jednak pod względem sprawności ustroju ner- wowego Fox był psychopatą, détraqué w najwyższym stopniu. Jego dziennik obfituje w takie oto ustępy: Idąc z przyjaciółmi, podniosłem głowę i spostrzegłem trzy iglice na wieżach kościelnych; te iglice zaważyły na mym życiu. Zapytałem, co to za miejscowość. Powiedzieli – Lich- field. Natychmiast przyszło do mnie słowo Pana, że powinie- 20 Odmiany doświadczenia religijnego nem tam iść. Ponieważ zbliżyliśmy się do domu, do którego szliśmy, chciałem, ażeby przyjaciele moi weszli sami, i nie powiedziałem im, dokąd chcę iść. Gdy tylko weszli, oddali- łem się i poszedłem przez zagajniki i kałuże, aż znalazłem się o milę od Lichfield w miejscu, gdzie na rozległym pastwisku pasterze paśli owce. Wtedy Pan nakazał mi zdjąć obuwie. Za- wahałem się, bo była to zima; lecz słowo Pana było jak ogień we mnie. Zdjąłem więc obuwie i zostawiłem je pasterzom; biedacy drżeli i dziwili się. Ruszyłem w drogę; przeszedłem około mili i gdy tylko wstąpiłem w granice miasta, słowo Pana znowu przyszło do mnie, mówiąc: wołaj: „Biada krwa- wemu grodowi Lichfield!” Chodziłem więc tam i z powro- tem po ulicach, wołając gromkim głosem: „Biada krwawemu grodowi Lichfield!”. A że był to dzień targowy, poszedłem na rynek, przeszedłem go wzdłuż i w poprzek i zatrzymywa- łem się, wołając jak poprzednio: „Biada krwawemu grodowi Lichfield!”. Nikt mnie nie zaaresztował. Kiedy szedłem tak, wołając, wydawało mi się, że ulice to kanały, którymi płynie krew, a rynek to jedna wielka kałuża krwi. Zdawszy sobie w końcu sprawę z tego, co dzieje się ze mną, i wróciwszy do jasnej świadomości, wyszedłem z miasta w pokoju, a gdy przyszedłem do pasterzy, dałem im nieco pieniędzy i zabra- łem obuwie. Lecz ogień pański tak mocno palił mnie w pię- ty i ogarniał całego, że nie mogłem obuć się i stałem pełen wahania, aż przyszło zezwolenie pańskie. Wtedy, umywszy nogi, wdziałem obuwie. Zacząłem później głęboko rozwa- żać, z jakiego powodu zostałem posłany z wołaniem prze- ciwko temu miastu i dlaczego miałem nazywać je krwawym grodem. Bo chociaż miasto to wpadło w ręce Parlamentu, a potem znowu w królewskie i podczas wojny wiele krwi popłynęło, to przecie nie więcej niż w wielu innych miejsco- wościach. Dopiero później zrozumiałem, że za czasów Dio- klecjana zamęczono w Lichfield tysiąc chrześcijan. Dlatego musiałem przejść bez obuwia kanałem ich krwi na ulicach do kałuży ich krwi na rynku i przypomnieć krew męczenników przelaną tysiąc lat temu, zimną, rozlewającą się po ulicach. Sens tej krwi oświecił mnie i usłuchałem głosu Pana. Mając zamiar badać warunki życia religii, nie możemy pomi- jać patologicznej strony podmiotu i musimy nazwać oraz opisać ją tak samo, jak gdybyśmy mieli do czynienia ze zjawiskami do- Religia i neurologia 21 tyczącymi ludzi niereligijnych. Przyznać należy, że odruchowo nie chcemy, by nasz intelekt traktował rzeczy, z którymi zwią- zane są nasze uczucia i wzruszenia, na równi z innymi przed- miotami. Pierwszym krokiem umysłu w stosunku do jakiegoś przedmiotu jest klasyfikacja, czyli zaszeregowanie go z jakimś innym przedmiotem. Tymczasem wszystko, co dla nas jest nie- skończenie ważne, co wywołuje w nas uczucia czci, wydaje nam się niepowtarzalne, sui generis. Jakiś krab byłby zapewne bar- dzo urażony, gdyby usłyszał, jak spokojnie i bezceremonialnie rozporządzamy jego osobą, zaliczając go do rzędu skorupiaków. „Ależ ja nie jestem czymś takim – powiedziałby – jestem sobą, tylko sobą!”. Następny krok intelektu polega na obnażeniu przyczyn wy- wołujących daną rzecz. Spinoza powiada: „Chcę poddać rozbio- rowi czyny i pożądania ludzkie, jak gdyby to były zagadnienia linii, płaszczyzn i brył”. W innym miejscu czyni uwagę, że chce rozpatrywać nasze namiętności i ich właściwości w taki sam sposób, jak spogląda na wszystkie inne rzeczy przyrodzone, a to dlatego, że skutki naszych uczuć wynikają z ich natury z tą samą koniecznością, z jaką z natury trójkąta wynika to, że suma trzech jego kątów równa się dwóm kątom prostym. Podobnie pan Taine pisze we wstępie do dziejów literatury angielskiej: „Czy dane fakty są natury fizycznej, czy też moralnej, nie stanowi to różni- cy; zawsze mają one przyczyny. Ambicja, odwaga, prawdomów- ność mają równie dobrze przyczyny, jak trawienie, ruchy mięśni lub ciepło zwierzęce. Cnota i występek to wytwory, tak samo jak witriol i cukier”. Czytając takie zapowiedzi umysłu uważające- go się za powołany do wykazania warunków istnienia absolutnie wszystkiego, czujemy się – niezależnie od naszej uzasadnionej niecierpliwości z powodu nieco komicznego rozmachu projektu w zestawieniu z tym, co autorzy rzeczywiście są zdolni zdziałać – zagrożeni i zanegowani w najgłębszych pobudkach naszego ży- cia wewnętrznego. Takie z zimną krwią robione asymilacje zdają się grozić, uważamy, destrukcją najgłębszym tajnikom naszej du- szy; mamy poczucie, że wytłumaczenie ich pochodzenia wyjaśni też ich znaczenie, czyniąc je czymś nie bardziej ważnym niż pro- dukty ze sklepu spożywczego, o których mówi pan Taine. Najzwyklejszy przejaw tego przypuszczenia, że wartości duchowe można unieważnić przez wykazanie ich materialnego pochodzenia, spotykamy w zdaniach, które ludzie nieczuli wy- powiadają pod adresem swych sentymentalnych krewnych lub Odmiany doświadczenia religijnego 22 znajomych. Alfred tak mocno wierzy w nieśmiertelność, gdyż jest bardzo uczuciowy; Fanny ma tak delikatne sumienie tylko z powodu nadmiernie podrażnionych nerwów. Melancholijny pogląd na świat Wilhelma wynika ze złego trawienia; zapewne wątrobę ma nie w porządku. Upodobanie Elizy do kościoła – to objaw jej histerycznego usposobienia. Piotr mniej niepokoiłby się o swoją duszę, gdyby robił więcej ćwiczeń na świeżym po- wietrzu. Jeszcze wyraźniejszym przykładem tego rodzaju jest bardzo powszechna u pewnych pisarzy metoda rozumowania polegająca na tym, że krytykuje się uczucia religijne przez wy- tykanie ich związku z życiem płciowym. Nawrócenie to przesi- lenie między dojrzałością a młodzieńczością. Samoumartwienie świętych i poświęcenie misjonarzy – to tylko przykłady zboczeń instynktu rodzicielskiego. Dla histerycznej mniszki, spragnionej normalnego życia Chrystus to tylko imaginacyjny substytut bar- dziej ziemskiego przedmiotu uczucia. I tak dalej1. 1 Jak wiele pojęć unoszących się w atmosferze swojej epoki, tak i ten pogląd nie daje się ująć w ścisłe formuły; wyraża się tylko częściowo i za- wsze wydaje się, jakby był imputowany temu, kogo o wyznawanie go poma- wiamy. Podług mnie mało jest poglądów bardziej jałowych niż to ujmowa- nie religii jako zwyrodniałego życia płciowego. Pogląd ten stosuje się nieraz w sposób tak brutalny, że przypomina ów sławetny zarzut katolicki, jakoby fons et origo całej reformacji można było upatrywać we władającej Lutrem woli poślubienia mniszki: skutki nieskończenie przerastają tu domniemaną przyczynę i po większej części są w swej istocie z nią wprost sprzeczne. W wielkiej gromadzie zjawisk religijnych trafiają się wprawdzie i jawnie erotyczne, np. bóstwa płciowe i obrządki zmysłowe w politeizmie lub eksta- tyczne zespolenia ze Zbawicielem u niektórych mistyków chrześcijańskich. Lecz z równą słusznością można by nazwać religię zboczeniem czynności trawienia i uzasadniać swe stanowisko przez kult Bachusa i Cerery lub przez ekstatyczne uczucia innych świętych wobec Eucharystii. Język religii przy- obleka się w te ubogie symbole, których dostarcza mu nasze życie, a gdy du- sza gwałtownie pragnie się wypowiedzieć, wówczas całe ciało współbrzmi objaśnieniami. Język zapożyczony od jedzenia i picia prawdopodobnie jest w literaturze religijnej równie rozpowszechniony, jak język życia płciowe- go. „Skosztujcie i zobaczcie, jako dobry jest Pan” [Ps 34,9]. „Jak łania prag- nie wody ze strumieni, tak dusza moja pragnie Ciebie, Boże!” [Ps 42,2]. „ Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni” [Mt 5,6]. „Mleko duchowe dla niemowląt amerykańskich wypły- wające z dwojga piersi – Starego i Nowego Testamentu” to podtytuł sławnej niegdyś książeczki do czytania dla dzieci w Nowej Anglii. Cała pobożna li- teratura chrześcijańska niemal pływa w mleku, tyle że traktowanym z punk- tu widzenia spragnionego dziecka, a nie z punktu widzenia matki. Religia i neurologia 23 Nikomu nie jest zapewne zupełnie obca ta metoda dyskre- dytowania niemiłych nam stanów duchowych. Posługujemy się nią wówczas, gdy chcemy skrytykować osoby uważane za prze- sadne. Gdy jednak inni krytykują nasze górne wzloty duchowe, nazywając je tylko przejawem pewnego organicznego usposo- bienia, czujemy się dotknięci i obrażeni, ponieważ wiemy, że nasze stany umysłowe mają własną wartość istotną, że są ży- wym objawieniem prawdy bez względu na nasze właściwości organiczne. I pragnęlibyśmy, aby zmuszono do milczenia cały ten materializm lekarski. Oto np. jak św. Teresa opisuje „modlitwę odpocznienia”: „Dusza w tym stanie modlitwy odpocznienia podobna jest do dziecka jeszcze ssącego pierś, które matka trzyma na ręku i sama mu wkłada pokarm w usta … W podobny sposób tutaj wola pała miłością bez pomocy rozumu i bez natę- żenia myśli poznaje, że jest z Panem, bo taka jest Jego wola, i bez żadnego trudu ani pracy wciąga w siebie to mleko, które Pan do ust jej podaje, i syci się jego słodyczą, czując to i widząc, że Pan sam swoją własną ręką tę roz- kosz na nią wylewa i nią się cieszy” (Św. Teresa od Jezusa, Droga dosko- nałości, przeł. H.P. Kossowski, Kraków 2006, s. 177). Lub św. Franciszek Salezy: „Przyjrzyj się małym dzieciom spoczywającym przy matczynej piersi, a zauważysz, że od czasu do czasu słabym poruszeniem przyciskają się do niej i mocniej przytulają, znajdując całe swe upodobanie w ssaniu matczynego mleka. Podobnie w modlitwie, serce zjednoczone z Bogiem wciąż na nowo powtarza próby zjednoczenia się z Nim przez poruszenia, którymi jakby coraz mocniej wnika i wtula się w Jego Boskie upojenie” (Franciszek Salezy, Traktat o miłości Bożej, przeł. B. Bzowska, Kraków 2002, s. 361). Z taką samą słusznością można by rozpatrywać religię jako zboczenie czynności oddechowej. Toć Biblia pełna jest wyrażeń oznaczających od- dech utrudniony. W Psalmach spotykamy je tak często, że nawet cytować nie warto; jedno z najbardziej rozpowszechnionych w Ameryce dzieł mi- stycznych nosi tytuł Dech Boży w człowieku (Thomas Lake Harris), a w nie- których niechrześcijańskich krajach za podstawę wszelkiego porządku reli- gijnego przyjmuje się uregulowanie wdechu i wydechu. Są to dowody równie dobre jak te, które słyszymy na poparcie teorii seksualnej. Jej rzecznicy mogliby tu powiedzieć, że czynnik, na którym głównie się opierają, nie ma równego sobie potęgą. Dwa główne zjawi- ska religijne – melancholia i nawrócenie – powiedzą, to zjawiska zasadni- czo młodzieńcze, a więc równoczesne z rozwijaniem się życia płciowego. Odpowiedź na to jest łatwa. Gdyby nawet ta równoczesność była czymś ściśle sprawdzonym (a tak nie jest), to pamiętać należy, że w tym samym czasie rozwija się nie tylko życie płciowe, lecz również całe wyższe życie duchowe. A wobec tego z równą słusznością można by wysunąć twierdze- nie, że budzące się w wieku młodzieńczym zainteresowanie mechaniką, 24 Odmiany doświadczenia religijnego Wydaje mi się, że nazwa „materializm lekarski” doskonale pa- suje do rozpatrywanego tutaj zbyt uproszczonego sposobu myśle- nia. Materializm lekarski szybko załatwia się ze św. Pawłem, na- zywając jego wizję na drodze do Damaszku zaburzeniem kory mózgowej w płacie potylicznym, gdyż cierpiał on na padaczkę. Wyszydza św. Teresę jako histeryczkę, a św. Franciszka z Asyżu jako dziedzicznie obarczonego degenerata. Mękę George’a Fok- sa z powodu współczesnej mu ohydy moralnej i jego pożądanie prawdy duchowej traktuje jak objawy zaburzeń jelita grubego. Carlyle’a serdeczne westchnienia nad nędzą uważa za nieżyt żo- łądkowo-dwunastnicowy. Materializm lekarski uznaje, że jeśli sięgniemy do sedna rzeczy, to wszystkie tego rodzaju nadmierne napięcia umysłowe okażą się tylko objawami skazy (najpraw- dopodobniej samozatruciem) spowodowanej przez zaburzenia w działaniu różnych gruczołów, które fizjologia jeszcze odkryje. I to powiedziawszy, materializm lekarski sądzi, że skutecznie podważył autorytet wszystkich tych osobistości2. Spójrzmy na tę sprawę w sposób możliwie najszerszy. Psy- chologia współczesna, stwierdziwszy istnienie pewnych związ- fizyką, chemią, logiką, filozofią i socjologią, łącznie z poezją i religią także jest zboczeniem instynktu płciowego. Lecz byłoby to już zbyt głupie. Przy tym jeśli dowód równoczesności ma być rozstrzygający, to jak wyjaśnić, że wiekiem najbardziej religijnym jest wiek starczy, kiedy już milknie wrzawa życia płciowego? Ostatecznie więc w celu wytłumaczenia religii trzeba spojrzeć na bezpo- średnią treść świadomości religijnej. Uczyniwszy zaś to, widzimy, że treść ta jest w ogóle pozbawiona związku z treścią świadomości płciowej. Wszystko się tu różni – przedmioty, sposoby ujawniania się, powoływane do czynu zdol- ności i wynikające z nich postępki. Jakieś ogólne podporządkowanie jest tu wprost niemożliwe i do rzeczy najzwyklejszych należy zupełna wrogość lub wzajemna przeciwstawność. Jeśli teraz obrońcy teorii płciowej powiedzą, że wszystko to nic w ich twierdzeniach nie zmienia, bo bez tych czynników che- micznych, które organy płciowe wlewają do krwi, mózg nie byłby pobudzony do działalności religijnej, to będzie dla nas obojętne, czy ostatnie twierdzenie uznamy za prawdziwe, czy za fałszywe; nie zawiera ono nic pouczającego i nie możemy wyprowadzić z niego żadnych wniosków, które by nam pomo- gły wyjaśnić znaczenie lub wartość religii. Możemy powiedzieć, że życie reli- gijne w jednakiej mierze zależy od śledziony, trzustki, nerek, jak od narządów płciowych, a wobec tego cała teoria traci swą cierpką przenikliwość i rozmy- wa się w ogólnikowym twierdzeniu o jakiejś zależności ducha od ciała. 2 Jako doskonały przykład dowodzenia lekarsko-materialistycznego zob. artykuł dra Binet-Sanglé Les variétés du type dévot w „Revue de l’hyp- notisme”, XIV, 161. Religia i neurologia 25 ków psychofizycznych, przyjmuje jako wygodną hipotezę, że zależność stanów świadomości od warunków cielesnych rozcią- gać się musi na wszystkie stany i całkowicie je obejmować. Jeśli przyjmiemy to twierdzenie, to będziemy musieli uznać materia- lizm lekarski za usprawiedliwiony w zarysach ogólnych, choćby nawet przyszło odrzucić go w szczegółach: św. Paweł rzeczywi- ście miał raz napad o charakterze padaczkowym, jeśli nie wprost atak padaczki, George Fox był dziedzicznie zwyrodniały, Car- lyle ulegał samozatruciu przez jakiś narząd, wszystko jedno jaki – itd. odnośnie do innych wypadków. Teraz jednak zapytam, w jaki sposób takie stwierdzenie fak- tów umysłowego życia ludzkiego może decydować o ich zna- czeniu duchowym. Zgodnie ze wspomnianym przed chwilą ogólnym poglądem psychologicznym nie ma ani jednego stanu duchowego, wyższego lub niższego, zdrowego lub chorobliwe- go, który nie byłby uwarunkowany przez jakąś sprawę ustrojo- wą. Teorie naukowe są tak samo uwarunkowane ustrojowo jak wzruszenia religijne i jeśli tylko moglibyśmy dostatecznie po- znać fakty, niewątpliwie przekonalibyśmy się, że „wątroba” w równym stopniu wpływa na opinie najbardziej zatwardziałego ateisty, jak na zaniepokojonego o swą duszę metodystę. Gdy ta wątroba przemieni przepływającą przez nią krew w jednym kie- runku, otrzymujemy metodystę, gdy w drugim – ateistę. Dzięki takim przyczynom nachodzą nas zachwyty lub oschłość ducha, pożądania i wzruszenia, wiary i zwątpienia. Wszystkie one mają ustrojowe uwarunkowania – bez względu na to, czy treść ich jest religijna, czy niereligijna. Wysuwanie więc ustrojowego uwarunkowania duchowych stanów religijnych w celu zmniejszenia ich wartości duchowej jest czymś nielogicznym i samowolnym; aby mieć do tego pra- wo, trzeba by przedtem opracować jakąś teorię psychofizyczną łączącą wartości duchowe w ogóle z określonymi postaciami zmian fizjologicznych. W przeciwnym razie żadna z naszych myśli, żadne uczucie ani nawet żadna z doktryn naukowych czy wiar nie mogłaby zachować wartości jako objawienie prawdy, ponieważ każda z nich bez wyjątku wypływa z pewnego chwilo- wego stanu cielesnego. Nie potrzebujemy zastrzegać się, że materializm lekarski nie posuwa się do takich wszystko wymiatających wniosków. Wie on, jak wie każdy przeciętny człowiek, że jedne stany ducho- we są wyższe od drugich i objawiają nam więcej prawdy; to Odmiany doświadczenia religijnego 26 zaś przyznając, materializm lekarski robi użytek ze zwykłego sądu duchowego. Nie rozporządza żadną teorią fizjologicz- ną, która by pozwalała mu oceniać te stany duchowe, i próby dyskredytowania ich przez luźne kojarzenie ich z nerwami, wą- trobą lub nazwami oznaczającymi dolegliwość cielesną uznać należy za nielogiczne i niesłuszne. Bądźmy szczerzy i jasno patrzmy na siebie i na fakty. Czy przyznanie wyższości pewnym stanom duchowym wynika kie- dykolwiek z tego, co wiemy o ich poprzednikach ustrojowych? Bynajmniej! Wynika z dwóch całkowicie różnych źródeł: albo z tego, że bezpośrednio upodobaliśmy je sobie, albo z tego, że spodziewamy się po nich czegoś dobrego dla naszego życia. Gdy pogardliwie wyrażamy się o „wyobraźni gorączkowej”, to oczy- wiście nie dlatego, iżbyśmy podwyższoną temperaturę uważali za powód naszego lekceważenia. Bo i któż odpowie na pytanie, czy temperatura 39° do 40° nie jest właściwsza dla kiełkowania i wzrostu prawdy niż temperatura normalna, wahająca się około 36,6°? I jeśli odrzucamy pewne pojęcia, czynimy to albo z po- wodu sprawianej nam przez nie przykrości, albo też dlatego, że nie wytrzymują one krytyki chwil zdrowych. Gdy zaś wychwala- my te myśli, które przynosi nam zdrowie, to sąd nasz nie ma nic wspólnego z zachodzącą w zdrowym ustroju sprawą przemiany materii, o której zresztą prawie nic nie wiemy. Daną myśl szanu- jemy jako prawdziwą wówczas, gdy przynosi nam pewne zado- wolenie wewnętrzne lub gdy zgodna jest z innymi naszymi po- glądami, albo wreszcie – gdy przydatna jest do naszych potrzeb. Otóż te bardziej wewnętrzne i bardziej oddalone sprawdzia- ny nie zawsze chodzą w parze. Szczęśliwość wewnętrzna i uży- teczność nie zawsze godzą się ze sobą. Jeśli rzeczy odczuwane jako najlepsze sprawdzimy za pomocą doświadczenia, to nie zawsze okażą się one jednocześnie także „najprawdziwszymi”. Za klasyczny przykład może tu posłużyć różnica pomiędzy Fili- pem pijanym a Filipem trzeźwym. Jeśli samo poczucie „dobra” byłoby decydującym sprawdzianem, to stan nietrzeźwy byłby najwyższą postacią ludzkiego doświadczenia. Jego przejawy jednak, jakkolwiek chwilowo wybitnie zadowalające, wpadają w środowisko, które po pewnym czasie odmawia im poparcia. Wynikiem rozbieżności obu tych sprawdzianów jest niepewność będąca bardzo częstym znamieniem tylu naszych sądów ducho- wych. Zdarzają się chwile uczuciowego i mistycznego doświad- czenia – poniżej niemało o nich powiemy – przynoszące ze sobą Religia i neurologia 27 mocne poczucie autorytetu wewnętrznego i jakiegoś rozświet- lenia. Lecz zdarzają się one rzadko i nie każdemu; przy tym pozostała część życia albo nie jest z nimi w żadnym związku, albo dąży raczej do zaprzeczenia im niż do ich potwierdzenia. Jedni idą tu bardziej za głosem chwili natchnienia, gdy inni wolą poddać się kierownictwu powszechnych poglądów. Stąd przy- kra rozbieżność tylu ludzkich sądów duchowych, którą poznamy bliżej w odpowiednim momencie tych wykładów. Rozbieżność ta jednak nie daje się usunąć przez jakieś wywody lekarskie. Dobry przykład na to, że niemożliwe jest trzymanie się ich w tych sprawach, stanowi głoszona przez niektórych au- torów współczesnych teoria o chorobliwym pochodzeniu genial- ności. „Geniusz – powiada dr Moreau – to tylko jedna z gałęzi drzewa neuropatycznego”. „Geniusz – głosi dr Lombroso – to objaw obarczenia dziedzicznego, odmiany padaczkowej; jest on pokrewny obłędowi moralnemu”. „Jeżeli czyjeś życie – pisze p. Nisbet – jest dostatecznie sławne i jeśli zachowano o nim tyle wspomnień, że warto studiować je poważnie, to człowiek ten na pewno należy do kategorii ludzi chorobliwych. I warto zazna- czyć jako prawo, że im większy geniusz, tym bardziej chory”3. Lecz czy ustaliwszy ku wielkiemu swemu zadowoleniu, że dzieła geniuszu to owoce choroby, autorzy ci zaprzeczają rów- nież wartości tych owoców? Czy z nowej własnej doktryny o uwarunkowaniach zaistnienia wyprowadzili nowy sąd ducho- wy? Czy otwarcie zabraniają nam podziwiać dzieła geniuszu? Czy mówią wprost, że żaden neuropata nie może być objawicie- lem nowej prawdy? Nie! I mają na tyle silne instynkty duchowe, aby się po- wstrzymać przed wnioskami, które materializm lekarski wypro- wadziłby bardzo chętnie, gdyby tylko pozostawiono mu swobo- dę rozumowania logicznego. Tylko jeden z uczniów tej szkoły próbował za pomocą dowodów lekarskich odmówić za jednym zamachem wartości wszystkim dziełom geniuszu (chodziło tu mianowicie o te, całkiem liczne, współczesne dzieła sztuki, któ- rych sam nie rozumiał)4. Większość jednak arcydzieł pozostaje 3 John F. Nisbet, The Insanity of Genius, wyd. 3, London 1893, s. XVI, XXIV. 4 Max Nordau w grubym tomie zatytułowanym Zwyrodnienie [Entar- tung und Genie (Zwyrodnienie a geniusz), Berlin 1894 (przyp. red.)]. Odmiany doświadczenia religijnego 28 nienaruszona i linia ataku lekarskiego zwraca się albo ku tym dziełom świeckim, które powszechnie uchodzą za dziwaczne, albo też wyłącznie ku przejawom życia religijnego. Ten ostatni atak pochodzi stąd, że krytyk już wcześniej, na podstawie swych odczuć, potępił te przejawy jako niemiłe. W naukach przyrodniczych ani w przemyśle nie zdarza się, aby ktoś próbował obalić jakiś pogląd przez wykazywanie neu- ropatycznego ustroju jego twórcy. Poglądy ocenia się tutaj na zasadzie logiki i doświadczeń bez względu na to, do jakiego typu neurologicznego należy ich twórca. Z poglądami religijny- mi nie powinno być inaczej. Ich wartość można określić jedynie za pomocą bezpośrednich sądów duchowych opartych przede wszystkim na naszym bezpośrednim odczuciu, a także na tym, co mówi nam doświadczenie o ich stosunku do naszych potrzeb moralnych i do tego wszystkiego, co poza tym przyjmujemy za prawdziwe. Bezpośrednia jasność, krótko, filozoficzna roztropność i mo- ralna użyteczność – oto jedyne dostępne sprawdziany. Św. Tere- sa mogłaby mieć układ nerwowy najspokojniejszej krowy i nie uratowałaby przez to swej teologii, jeśli przyłożenie do tej teolo- gii innych sprawdzianów wypadłoby dla niej niepomyślnie. I od- wrotnie, gdyby jej teologia wytrzymała te próby, byłoby rzeczą obojętną, w jakim stopniu św. Teresa była za życia histeryczką i osobą niezrównoważoną. Widać więc, że ostatecznie jesteśmy znowu zepchnięci do tych zasad ogólnych, na których w swoim poszukiwaniu prawdy opie- rała się zawsze filozofia empiryczna. Filozofia dogmatyczna po- szukiwała takich sprawdzianów prawdy, które mogłyby uwolnić nas od wszelkiego odwoływania się do przyszłości. Marzeniem dogmatyków filozoficznych był jakiś taki znak, który raz na zawsze, bezpośrednio i niezawodnie mógłby zabezpieczyć nas od wszelkiej omyłki. Jasne jest, że pochodzenie prawdy było- by doskonałym tego rodzaju sprawdzianem, gdyby tylko można było ustanowić jakąś skalę wartości pomiędzy różnymi jej źród- łami. Dzieje poglądów dogmatycznych wykazują, że pochodze- nie było najpopularniejszym sprawdzianem. W dziejach religii znajdujemy mnóstwo nawiązań do pochodzenia jakiejś prawdy; funkcję potwierdzenia pełni pochodzenie od bezpośredniego na- tchnienia wewnętrznego, od władzy kościelnej, od objawienia nadprzyrodzonego za pośrednictwem bliżej nieokreślonych wi- Religia i neurologia 29 zji, głosów lub wrażeń, bezpośrednio od wyższego ducha ujaw- niającego się w proroctwach i ostrzeżeniach, wreszcie od auto- matycznych wypowiedzi w ogóle. Materialiści lekarscy są więc tylko spóźnionymi dogmatykami posługującymi się tym samym argumentem z pochodzenia, tyle że używają go nie jako argu- mentu popierającego, lecz w celach burzycielskich. Całe to opowiadanie o pochodzeniu patologicznym dopóty wywiera skutek, dopóki druga strona powołuje się wyłącznie na pochodzenie nadprzyrodzone, dopóki przedmiotem dyskusji jest tylko zagadnienie pochodzenia. Z dowodu pochodzenia jednak rzadko korzystano bez innych argumentów, ponieważ jego nie- dostateczność jest zbyt widoczna. Dr Maudsley, najbystrzejszy, zdaje się, wśród przeciwników religii nadprzyrodzonej argumen- tujących z jej pochodzenia, czuł się zmuszony do napisania: Na zasadzie jakiego prawa twierdzimy, że przyroda wyko- nuje swe zadania wyłącznie za pośrednictwem całkowitych, normalnych duchów? Jakiś duch niepełny może być dla niej w pewnych wypadkach narzędziem dogodniejszym. Wszak chodzi tu tylko o dzieło, sam robotnik zaś jest czymś przemi- jającym. Że pod względem charakteru może on być hipokrytą, cudzołożnikiem, dziwakiem lub obłąkańcem, to z kosmiczne- go punktu widzenia zgoła nie ma znaczenia. … Ostatecznie uciekamy się znowu do starej pewności, mianowicie do po- wszechnego uznania czy też do uznania ludzi kompetentnych z racji wiedzy lub specjalnego wyćwiczenia5. Innymi słowy – w oczach Maudsleya ostatecznym dowodem na poparcie jakiegoś wierzenia nie jest jego pochodzenie, lecz jego sposób działania w ogóle. Jest to także naszym kryterium empirycznym, którym koniec końców musieli posługiwać się nawet najbardziej uparci obrońcy pochodzenia nadprzyrodzone- go. Pośród widzeń i posłannictw zawsze zdarzały się zbyt głu- pie, a pośród transów i napadów konwulsji – zbyt bezowocne dla naszego postępowania i charakteru, aby można było uważać je za rzeczy boskie lub choćby tylko za godne poważnego trakto- wania. Mistycyzm chrześcijański zawsze miał problem z odróż- nianiem posłannictwa i doświadczenia będących rzeczywiście 5 Henry Maudsley, Natural Causes and Supernatural Seemings, Lon- don 1886, s. 257, 256. Odmiany doświadczenia religijnego 30 cudami Bożymi od takich, które diabeł w swej złośliwości mógł podrabiać, czyniąc w ten sposób z człowieka religijnego jesz- cze bardziej syna piekieł, niż był on poprzednio. Odróżnianie to wymagało całej przenikliwości i doświadczenia najlepszych duszpasterzy. Ostatecznie dochodzono do naszego kryterium empirycznego: „po owocach poznacie je – nie po korzeniach”. Traktat Jonathana Edwardsa o uczuciach religijnych jest tylko pracowitym rozwinięciem tej samej tezy. Korzenie cnoty ludz- kiej są nam niedostępne. Żadne pozory nie mogą być nieomyl- nymi dowodami łaski. Nasze postępowanie w życiu jest nawet dla nas samych jedynym dowodem, że rzeczywiście jesteśmy chrześcijanami. Formułując sąd o sobie – pisze Edwards – powinniśmy po- sługiwać się tymi samymi dowodami, których użyje Sędzia najwyższy, gdy w dzień sądny przed nim staniemy. Nie ma takiej łaski Ducha Świętego, dla której sprawdzianem naj- wyższym byłoby coś innego niż własne postępowanie danego człowieka, choćby nawet tym człowiekiem był jakiś uczony wykładowca religii... Boskość i uduchowienie naszego do- świadczenia religijnego mierzy się stopniem jego wydajności w życiu praktycznym. Pisarze katoliccy wypowiadają się tak samo dobitnie. Dobre skłonności pozostające w nas po wizjach, głosach i innych ła- skach niebiańskich są jedynymi oznakami, że nie wpadliśmy w sidła kusiciela. Św. Teresa mówi: Gdyby widzenie takie tworzyło się rozumem, dusza miasto pożytku miałaby tylko szkodę; byłaby podobną do czło- wieka, który by chciał zasnąć, a pomimowolnie leżał roz- budzony; pragnąłby bardzo snu... i chwilami zdaje mu się, że zasypia; ale nie jest to sen prawdziwy, nie pokrzepi go i głowa od takiego snu nie odpocznie, owszem, nieraz więk- sze jeszcze po nim czuje zniemożenie. Tak byłoby w pewnej mierze i z tym widzeniem, gdyby było prostym wytworem wyobraźni ... gdy przeciwnie, widzenie prawdziwe wyrazić nie podobna, jakimi ją skarbami zbogaca, i ciału nawet zdro- wie i siły przysparza. Tę rację i inne przywodziłam w od- powiedzi na zarzuty ... że jest to sprawa diabelska ... Mogę pokazać klejnoty, które mi po wizjach zostawały: wszyscy, Religia i neurologia 31 którzy mnie znali, jasno widzieli wielką zmianę, jaka zaszła w duszy mojej; poświadczał ją mój spowiednik i wielka pod każdym względem różnica między dawnym a obecnym po- stępowaniem moim nikomu nie była tajną, owszem, z biją- cą oczywistością wszystkich uderzała. Zaczym, kiedy przed tym byłam tak niecnotliwą, niepodobna mi teraz, mówiłam, dać wiarę temu, by diabeł, gdyby on sprawował we mnie te widzenia, na oszukanie mnie i pociągnienie do piekła chciał używać sposobu tak przeciwnego zamiarom jego, oswoba- dzając mnie od złych nałogów moich, a wlewając we mnie cnoty i męstwo; boć jasno widziałam, że od tych widzeń na- raz taka się we mnie stała odmiana. Zdaje mi się, że zrobiłem wycieczkę nieco za długą i że mniej potrzeba było słów do usunięcia tego niepokoju, który mógł po- wstać, gdy zapowiedziałem swój program patologiczny. W każ- dym razie musimy być przygotowani do sądzenia życia religij- nego wyłącznie według jego wyników, ja zaś zobowiązuję się, że straszak pochodzenia chorobliwego nie urazi więcej niczyich uczuć religijnych. Można by zapytać, po co przerażać ludzi takim nawałem ba- dań warunków zaistnienia zjawiska religijnego, skoro same jego wyniki mają służyć nam za jedyną podstawę oceny duchowej. Czemu po prostu nie pominąć zagadnień patologicznych? Daję na to dwie odpowiedzi: po pierwsze, gna nas ku temu nieprzeparta ciekawość, a po wtóre – dla należytego zrozumie- nia jakiejś rzeczy bardzo pożyteczne jest poznanie wszystkich jej nadmierności, odchyleń, równoważników, substytutów i najbliż- szych pokrewieństw. To wszystko zaś nie po to, aby potępić w czambuł daną rzecz razem z jej krewniakami niższej rangi, lecz raczej po to, aby przez przeciwstawność i przez wykazanie zagrożeń i zepsucia, na które jest narażona, tym mocniej uwy- datnić jej zasługi. Warunki chorobliwe mają tę dobrą stronę, że wyodrębniają pewne czynniki szczególne życia duchowego i pozwalają przyj- rzeć się im w postaci niezamaskowanej przez ich zwykłe środo- wisko. W anatomii ducha wykonują takie samo zadanie jak skal- pel i mikroskop w anatomii ciała. Aby należycie zrozumieć jakąś  Życie napisane przez nią samą, przeł. H.P. Kossowski, Warszawa 1898, s. 240–241. Odmiany doświadczenia religijnego 32 rzecz, powinniśmy obejrzeć ją w jej zwykłym otoczeniu i poza nim oraz zapoznać się z całym szeregiem jej odmian. Badanie omamów zmysłowych stało się w ten sposób dla psychologów kluczem do zrozumienia uczuć normalnych, a badanie złudzeń kluczem do właściwego zrozumienia postrzeżeń. Chorobliwe popędy i natręctwa, tzw. idées fixes, rzuciły snop światła na psy- chologię normalnej woli, a obłęd i urojenia oddały tę samą usłu- gę normalnej zdolności do wierzenia. Podobnie oświetliły istotę geniuszu wspomniane wyżej próby umieszczenia go wśród zjawisk psychopatycznych. Pogranicze obłędu, chorobliwość, temperament psychopatyczny, niezrów- noważenie, zwyrodnienie (aby użyć kilku równoznaczników) to pewne osobliwości i skłonności, które w połączeniu z umysłem wyższym jakiejś jednostki czynią bardziej prawdopodobnym, że wyciśnie ona piętno na współczesnych i oddziała na nich, niż gdyby miała usposobienie mniej nerwowe. Nie ma zresztą żad- nego szczególnego powinowactwa pomiędzy chorobliwością a umysłem wyższym, ponieważ większość psychopatów ma umysł słaby, a umysły wyższe najczęściej mają normalne układy nerwowe. Natomiast temperament psychopatyczny, bez wzglę- du na to, z jaką umysłowością jest skojarzony, często przynosi ze sobą zapał i porywczość. Osoby chorobliwe przejawiają nad- mierną pobudliwość wzruszeniową, podlegają wyobrażeniom natrętnym i urojeniom; ich pojęcia dążą do natychmiastowego przeobrażenia się w wierzenie i czyn; i jeśli człowieka takiego ogarnie jakaś nowa myśl, nie zazna on spokoju, póki nie wy- powie jej lub w inny sposób nie uzewnętrzni. „Co mam o tym myśleć?”, pyta zwykły człowiek wobec jakiegoś uprzykrzonego zagadnienia. „Co mam z tym począć?”, zapyta w tych samych warunkach człowiek chorobliwy. W autobiografii p. Annie Be- sant, kobiety o duszy wyższej, czytamy: „Nie brak ludzi pełnych współczucia dla wszystkich spraw dobrych; jakże mało przecie jest takich, którzy chcieliby dla spraw tych coś zrobić, i jeszcze mniej takich, którzy dla tych spraw naraziliby się na najmniejsze niebezpieczeństwo. «Ktoś powinien by się tym zająć, lecz po cóż tym kimś ja mam być?» – oto wieczna piosnka serc czułych i słabych. «Ktoś musi się tym zająć, czemużby nie ja?» – oto  Zdaje się, że umysł wyższy, jak to doskonale wykazał prof. Bain, zasadza się głównie na szczególnym rozwoju zdolności do ujmowania podobieństw. Religia i neurologia 33 okrzyk prawdziwego pracownika ludzkości, który pełen zapału chwyta się niebezpiecznego obowiązku. Pomiędzy tymi dwoma stanowiskami mieszczą się całe wieki rozwoju etycznego”. To prawda! między tymi dwiema wypowiedziami mieści się różnica losów zwykłego wałkonia i człowieka psychopatycznego. Otóż jeśli umysł wyższy sprzęgnie się w tej samej jednostce z tem- peramentem psychopatycznym – a w nieskończoności przemian i połączeń zdolności ludzkich mogą one sprzęgać się dość czę- sto – otrzymujemy możliwie najlepsze warunki dla tego rodzaju geniusza czynnego, który trafia do słowników biograficznych. Tacy ludzie nie ograniczają się do samej krytyki i nie zadowalają się umysłowym ujęciem jakiejś rzeczy. Ich myśli władają nimi, oni zatem wtłaczają je – na dobre i na złe – swym towarzyszom lub współczesnym. Oni to właśnie figurują w statystykach ukła- danych na poparcie swych paradoksów przez panów Lombrosa, Nisbeta i innych. Przejdźmy teraz do zjawisk religijnych i zajmijmy się me- lancholią, szczęśliwością i stanami podobnymi do transu jako szczególnymi wypadkami pewnego rodzaju ludzkiego doświad- czenia sięgającego znacznie dalej. Melancholia bowiem stanowi moment ważny w każdym pełnym rozwoju religijnym; szczęś- liwość wieńczy wiarę, a o podobnych do transu wejrzeniach w prawdę mówią wszyscy mistycy. Mamy zaś prawo tak po- stępować, ponieważ melancholia religijna, bez względu na swe szczególne znamiona religijne, jest zawsze melancholią; szczęś- liwość religijna jest szczęśliwością i trans religijny transem. Na- leży tylko pozbyć się bezmyślnego poglądu, jakoby daną rzecz można było wyszydzić przez umieszczenie jej w jednym rzędzie z innym\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Odmiany_doswiadczenia_religijnego-ebookRO/p0407704i040" target="_blank" title="Odmiany doświadczenia religijnego - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Odmiany doświadczenia religijnego - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Previous 1 24 64 71 72 73 74 75 76 77 84 124 127 template Następny\nNie no Zina witamy!!!! Szczerze powiem, że spisałam Cię na straty...Kajtuś prześliczny, pucki ma takie fajne i w końcu mogłyśmy całą rodzinkę zobaczyć. Fajnie, że jesteś z nami.\nDla chorujących zdrowia. U nas odpukać nawet jeszcze kataru nie było. Tylko te bioderka i uczulenie, poza tym Duśka zdrowa jak rydz. Zresztą ja ją od początku hartuję. Moje koleżanki tak synów ubierają (jedne mc młodszy a drugi mc starszy od Duśki), kocami przykrywają, moja Duśka całą zimę bez rajtek chodziła, bodziak z krótkim rękawkiem i na to tylko bluzka.\nMopa Ty się nie przejmuj. Moja Duśka tak marudzie popołudniami, że udusić to mało. Wczoraj tak mnie mąż zdenerwował, mała nudziła, że zapakowałam się do babci, dałam małą do rąk i powiedziałam żeby bawiła, bo jak dalej we dwie będziemy z Duśką, to któraś tego nie przeżyje. Mam nadziej, że to marudzenie na zęby, choć innych oznak brak. Liczę, że któregoś dnia po prostu zobaczę ząbki i tyle.\nKasia u mnie tylko imię było na torcie\nAngelikana u mnie też przerwy koło 4 godz bywają, ale po zupce mała je koło 2-3h mimo, że dorzucam kaszki. Zresztą u niej różnie bywa.\nIle Duśka waży nie wiem, szczepienie mamy po 22 IV to się okaże. 3 III ważyła 6900, to teraz pewnie koło 7,5\nA jak się Wam tak moja Duśka podoba (tak nam ciepło na serduszkach po tylu miłych słowach było) to macie jeszcze tak z okazji wiosny...\nŻyczymy wszystkim mamom tego co najlepsze, zdrowych, ładnych i mądrych dzieci oraz mężów i ogromnej cierpliwości do nich...Jedzcie dużo, tyjcie, spacerujcie i opalajcie pyśki... WIOSNA TUZ TUŻ..\n1.jpg (28,9 KB, 14 wyświetleń)\n2.jpg (37,3 KB, 14 wyświetleń)\n3.jpg (32,2 KB, 12 wyświetleń)\n4.jpg (36,4 KB, 12 wyświetleń)\nJa też staram się nie przegrzewać dziecka. Rajstop nigdy na sobie nie miał. Zazwyczaj to ma body na krótki rękaw i bluzeczkę (a jak na długi rękaw to już nic więcej), spodnie i skarpetki. Raz jak było już ciepło ubrałam Stasia na dwór za ciepło, to natychmiast dostał potówek na karku. Mama czasem na mnie krzyczy, ze rączki ma chłodne, czasem nawet nóżki, ale ja się nie przejmuję.\nStaś ostatnio marudny i też czuję, że zwariuję, ale za 2 tygodnie wracam do pracy. Dziąsła ma twarde i nic nie widać.\nDziś zrobił już dwie mokre kupy, zobaczymy co dalej. Teraz jak zwykle szaleje na macie.\nMy dziś kończymy pół roku Staś ważony domowym sposobem waży ok 9,3kg\nStaś je ok 4-5rano, potem ok 8-9mleczko, do 15 zjada owoce i coś obiadowego, po 15 znów cyc, następnie ok 18-19 (cyc albo kaszka) i przed 21 cyc i spać (moze trochę chaotycznie napisałam). Jutro mu podam żółtko z przepiorczego jaja\nWesoły i zdrowych świąt Wam życzę, pełnych ale nie przepełnionych brzuszków, miłej atmosfery przy rodzinnym stole i mokrego dyngusa\nDziewczynki ja również przyłączam się do życzeń. Przede wszystkim życzę Wam zdrowych i pogodnych Świąt spędzonych w miłej rodzinnej atmosferze, a potem to tego czego każda z Was osobiście pragnie.\nIndraDla Stasia wyjątkowe życzenia z okazji ukończenia pół roczku. Sto lat, sto lat maluszku. Rośnij zdrowo i niech mamusia ma z Ciebie same pociechy.\nKiniakDusi prześlicznie w towarzystwie kwiatuszków.\nI w ogóle kurczę-\nLast edited by kasia107; 03-04-2010, 16:30.\nSamych radości, kolorowych jajeczek, białych owieczek, uśmiechu bez liku i bakalii w serniku, kiełbaski tłuściutkiej i atmosfery milutkiej!\nIndra Wszystkiego najlepszego dla Stasia, oby rósł zdrowo i wysoko!\nKiniak Dusia jest rewelacyjna! A ciekawi mnie co z tymi kwiatuszkami zrobiła, bou ans na pewno by w buzi po krótkiej chwili wylądowały hihi\nZina witaj z powrotem. Jak po powrocie do pracy się czujesz?? Kajtek jest boski a i Was fajnie zobaczyć.\nByliśmy dzisiaj na pogotowiu-Krystian ma gorączkę trzydniową.Jak zobaczyłam jego ciało to myślałam,że to alergia na antybiotyk,który dostał...Na szczęście to już prawie koniec i wkrótce znów zobaczę uśmiech na twarzy mojego aniołka Wesołych świąt!!!\nJak tam po świętach? Żyjecie?\nJa omal nie pękłam od przeżarcia, ale żyję\nStaś był bardzo grzeczny w gościach, starałam się robić mu przerwy w noszeniu na rękach i jak najwięcej kłaść na podłogę.\npamiętnik109.jpg (40,9 KB, 14 wyświetleń)\npamiętnik111.jpg (43,3 KB, 16 wyświetleń)\nhelo helo obżartuchy !!!!\nJa najadłam się normalnie, że aż grzech.\nDuśka dzielnie zniosła święta. W niedziele poza domem od 9 do 20, wczoraj od 12 do 18.... Na chrzcinach wywołała furorę w swej pięknej sukience i wszelakimi umiejętnościami. Wczoraj padła o 20.30 a wstała dziś o 3 i 6 Teraz znów hibernuje. Ostatnio zanim pójdzie spać musi tak się udrzeć jakby nie wiem co... jakbym w bloku mieszkała myśleliby że dziecko katuję. podobnie na spacerze. Oparcie ma podniesione drze się, leży drze się.... Masakra. Ostatnio tak mi wrzeszczała, że utulałam ją na ławce, ale ludzie przechodzący parkiem nie wiem co sobie myśleli, bo było ją w całej okolicy słychać. No mam z tym moim Duśkiem 7 nieszczęść. Nie wiem co jej się dzieje. Jak jest już śpiąca to tak marudzi, ledwo siedzi, oczy się same zamykają, ale jak tylko do poduszki przytulam to kolka się nie umywa.\nOstatnio robiłam rozeznanie w szafie. Całą reklamówę oddałam szwagierce, a od jutra dietka, bo na wadze 75 Tak sobie wmawiam, ale tym razem mam motywację. Od teściowej dietę wzięłam ona w 10 dni schudła 3 kg jedząc 6 razy na dzień...jakby tak tyle co tydzień tracić to mc by mi wystarczył.\nU nas leje więc kiśniemy w domu. Zanudzę się chyba z tym moim marudzącym Duśkiem na śmierć.\nMopa Fiołek oczywiście w tempie natychmiastowym był w buzi\nKasia jak tam??? Już po choróbsku??? Opisz jak było żeby nam było łatwiej to rozpoznać..\nI moja Duśka gwałcąca "chrzczonego" W sumie to jej przyszły mąż, więc nic dziwnego, że miłość kwitnie\nclip_image002.jpg (30,7 KB, 18 wyświetleń)\n1.jpg (29,4 KB, 16 wyświetleń)\nMy mimo wiatru wybraliśmy się na spacer, żeby przetestować kupiony dziś wózek. Mamy taki:\nJestem zadowolona, a Staś większość drogi przespał\nJuż prawie po chorobie\nKrystian od środy miał temperaturę podwyższoną-myślałam,że to od zębów.Potem doszedł katar,no ale dalej jednak wydawało mi się,że od zębów.Dwa czy trzy razy lekko wymiotował.Zadzwoniłam do pielęgniarki środowiskowej i powiedziała,żeby podawać co 6 godz. Panadol.\nW czwartek byliśmy juz u pediatry,ale nie u naszego tylko u jakieś innej kobiety,która po dokładnym zbadaniu stwierdziała ogólne przeziębienie.Krystian miał lekko powiększone węzły chłonne,ale nic na uszach i oskrzelach.Dała antybiotyk.\nPojechalismy do domu,podałam mu leki,w piątek nie było poprawy ale w sobotę gorączka ustąpiła.Jak przebierałam Krystiana to zauważyłam na plecach pełno krostek.Myśleliśmy z mamą,że to potówki.Na główce miał wielkie czerwone plamy ale myślałam,że to od kremu na ciemieniuchę,bo akurat zaczęłam go stosować.\nPotem na karku też zaczęły pojawiać się krostki.Wieczorem plecy były prawie jedną wielką plamą,szyi i na klatce też już było pełno.Wydawało nam się,że to uczulenie na antybiotyk.Do tego doszła okropna biegunka.Co go przebrałam,to za chwilę znowu robił.Postanowiłam jechać do szpitala a tam się dowiedziałam,że to właśnie jest gorączka trzydniowa zwana też rumieniem nagłym.Dzisiaj już prawie nie ma krostek i plam\nJak po powrocie do pracy - strasznie Tęskni mi sie bardzo za moim Kajtkiem a i w robocie atmosfera nie za tęga bo grożą zwolnieniami. Nawet juz zwolnili 4 osoby ode mnie z biura. Na szczęście Seba znalazł w kodeksie pracy przepis mówiący o tym, że jeżeli matka wracająca do pracy nie ma nikogo do opieki nad dzieckiem może prosić o skrócenie wymiaru czasu pracy - etatu i jest chroniona przed zwolnieniem przez rok. Takim sposobem ja mam 7/8 etatu a moja koleżanka, która miała juz wypowiedzenie na ręku też ma zapewniona robotę do końca roku.\nMoje maleństwo w niedzielę wielkanocną osiągnęło następny etap rozwoju - staje na czworaka i kiwa się to do przodu to do tyłu Poza tym potrafi sam siedzieć bez podparcia z 15 minut. A zębów dalej nie widac jak tak dalej będzie się Kajto rozwijał to prędzej zacznie chodzić niż mu jakis ząb wyrośnie.\nBiorę sie do roboty\nZina u mnie też od kiwania na czworakach się zaczynało, a teraz Duśka potrafi się całkiem szybko dostać tam gdzie chce, przez co ja jestem jeszcze bardziej uwiązana bo nie można jej z oka spuścić. Śmiesznie to jej poruszanie wygląda, troszkę jak foczka pełza, ale najważniejsze, że skutecznie. Wczoraj kubek postawiłam koło kołdry, myślałam, że dość daleko. Poszłam do łazienki a tu cała herbata na podłodze, dobrze, że zimną lubię pić Także gratuluję i łączę się z Tobą w "bólu" raczkujących dzieci.\nKasia dzięki za opis. Człowiek słyszała jak to wygląda i wogóle, ale co innego gazeta a co innego autopsja. Dobrze, że już mały jest zdrowy.\nU mnie marudzenia ciąg dalszy, zębów brak, skok żywieniowy nas ogarnął. Duśka je jak zła co 2-3 godz po 150 ml.. Wczoraj zresztą po kąpaniu do rany przyłóż była.. nie wiem co ja na nią tak narzekam.


Artelis - Przewaga licencji ESD nad licencjami typu BOX\nczytane: 2691 razy\nDo tej pory zakupy oprogramowania antywirusowego przez Internet kojarzyły się z dodatkowymi opłatami związanymi z przesyłką. Dziś naprzeciw tym wszystkim niedogodnościom stanęły licencje ESD.\nNazwa licencji typu ESD (Electronic Software Distribution) oznacza elektroniczną dystrybucję oprogramowania. Dystrybucja ta definiowana jest jako sposób bezpośredniego rozpowszechniania oprogramowania komputerowego za pośrednictwem Internetu. Pliki z kluczami lub numery seryjne oprogramowania przesyłane są przy wykorzystaniu poczty elektronicznej. Do klucza dołączana jest informacja odnośnie lokalizacji plików instalacyjnych oprogramowania, instrukcja jego aktywacji oraz dane kontaktowe pomocy technicznej.\nCharakterystyczną cechą programów antywirusowych jest częste udostępnianie nowych wersji przez ich twórców. Producenci prześcigają się niemal codziennie w tworzeniu nowszych wersji oprogramowania, podnosząc tym samym z dnia na dzień poziom bezpieczeństwa użytkowników. Wiąże się to jednak często z koniecznością ponownej instalacji oprogramowania. W przypadku zakupów licencji typu BOX jest to o tyle problemem, że czasami zdarza się, że zanim użytkownik otrzyma swoją płytę CD z produktem jest już ona nieaktualna.\nZaletą licencji ESD jest fakt, że zakupując wersje elektroniczne oprogramowania antywirusowego nie musimy przechowywać wielu certyfikatów potwierdzających legalność naszego zakupu. Wystarczającym potwierdzeniem legalności wykorzystywanego oprogramowania jest posiadanie numeru seryjnego oraz dowodu zakupu, który w każdej chwili możemy wydrukować z otrzymanej wiadomości e-mail.\nDokonując wyboru wersji licencji oprogramowania antywirusowego należy również pamiętać o względach ekonomicznych i ekologicznych oraz przede wszystkim o ekspresowej realizacji zamówienia.\nLicencje ESD w większości sklepów internetowych wysyłane są automatycznie po zaksięgowaniu wpłaty. Realizując płatności poprzez internetowe konto bankowe możemy zatem uzyskać klucz do programu nawet w 30 sekund.\nDodatkowo aktywacja licencji ESD oprogramowania antywirusowego odbywa się bez konieczności przepisywania długich ciągów znaków. Otrzymany klucz kopiujemy, wklejamy i możemy w pełni korzystać z zakupionego programu.\nWybierając licencje ESD minimalizujemy koszty zakupu oprogramowania. Licencje ESD są najtańszym sposobem zakupu programów, unikamy bowiem niepotrzebnych opłat za zbędne pudełka, płyty CD, druki z instrukcją instalacji jak również opłat pocztowych.\nWażną cechą licencji ESD jest fakt, że wybierając tą opcją zakupów przyczyniamy się do ochrony środowiska, poprzez eliminację zbędnej produkcji płyt CD oraz kartonowych pudełek, które tak naprawdę od razu po zakupie trafiają w najlepszym przypadku na skup makulatury.\nReasumując można uznać, że najkorzystniejszą opcją zakupu licencji oprogramowania, na dynamicznie rozwijającym się rynku zakupów internetowych, są wersje elektroniczne typu ESD. Dostępne dla każdego użytkownika (osoby prywatne, instytucje, przedsiębiorstwa) pozwalają zaoszczędzić czas i pieniądze.\nwww.AntywirusExpert.pl - profesjonalne Systemy Bezpieczeństwa Danych\noprogramowanie antywirusowe antywirus eset\nPetya - Ransomware, który zamiast plików szyfruje całe twarde dyski\n- Zwolnienie dyscyplinarne za pirackie oprogramowanie\n- Bezpieczny Internet dla najmłodszych\noprogramowanie, antywirusowe, antywirus, eset, bezpieczeństwo, haking, domeny, grafikaianimacja, grafika, animacja, gry, hardware, sprzęt, hosting, konsole, netlife, społeczności, promowaniestron.serwisy, software, technologiasieciowa, trickiiporady, tworzenie,


Piękny Luksusowy Dom W Forte Dei Marmi | Lionard\nStrona główna > Willa\t> Piękny dom na sprzedaż w Forte dei Marmi\nPiękny luksusowy dom w Forte dei Marmi\nPiękny dom na sprzedaż w Forte dei Marmi\nWilla na sprzedaż w ekskluzywnej dzielnicy Versilia\nPowierzchnia wewnętrzna: 350 m2\nPowierzchnia zewnętrzna: 2000 m2\nMare 800 m - Lucca 40 km - Pisa 45 km - Florencja 110 km - Altopascio 55 km - Versilia Golf Club 6 km - Thermal Spa 40 km - 42 km Lotnisko Piza\nW sercu Forte dei Marmi, miasta renomowanych Versilia, jest to piękny luksusowy dom na sprzedaż.\nOtoczony sosnowym lesie, w odległości zaledwie 800 metrów od morza, willa jest wewnątrz 2,000m2 parku, gdzie można wybudować basen.\nNa poziomie gruntu, willa posiada portyk obramowane krzewów kwiatowych, która jest idealnym miejscem do wypoczynku na zewnątrz; podczas gdy na jednej stronie osiedla znajduje się pergola z eleganckimi żywopłotów nakreślenie ścieżki prowadzącej do wejścia do osiedla.\nBudynek jest na dwóch piętrach o różnej wielkości, o łącznej powierzchni około 350m2, które obejmują sześć sypialni i 5 łazienek.\nCzęść dzienna rozpoczyna się uroczy salon z kominkiem, którego wykończenia przypomnieć zewnątrz osiedla. Istnieje duże okna, które oferują mnóstwo światła i widok na zieloną okolicę. Pomieszczenie w wysokiej jakości meble i dekoracje w stylu klasycznym stworzyć elegancką i przyjazną atmosferę.\nTo wspaniałe drewniane schody prowadzą do sypialni na drugim piętrze, z sypialni, które mogą pomieścić do dwunastu osób.\nOgród jest zadbany, wyposażony w trawnik, wysokie drzewa, aby utworzyć cień i żywopłoty, które dają ten uroczy luksusowy dom w Forte dei Marmi jego niezbędną prywatność. Aby wykonać tę nieruchomość do sprzedaży znajdują się również trzy kryte miejsca parkingowe.\nForte dei Marmi to ekskluzywny kurort na wybrzeżu Versilia i to zawdzięcza swoją nazwę fortu w centrum miasta i do marmuru, że dokonano tam od Alp Apuańskich, a następnie dostarczany przez morze.\nPrzez lata miasto zdobyło uroki coraz większej liczby osób, w tym aktorów, biznesmenów, międzynarodowych gwiazd i sportowców, którzy wybrali go jako uprzywilejowanego miejsca dla swoich wakacji.\nJest to zieleń, gdzie luksusowe wille otoczone są ogrodami w pełnym rozkwicie, kilka kroków od morza. Forte dei Marmi jest idealnym miejscem dla wysokiej klasy podróżne dzięki luksusowych sklepów, dyskotek i klubów, znanych na całym świecie ,\nJest to idealne miejsce dla tych, którzy chcą cieszyć się luksus i relaks w pięknym otoczeniu przyrody wykonane z terenów zielonych i urokliwych plaż. W ostatnich latach wiele Rosyjscy inwestorzy kupili luksusowe wille o wielkiej wartości i prestiżu w Forte dei Marmi, dzięki czemu obszar Toskanii wzrosła swój urok i popularność.\noferta zarezerwowana Morze - Toskania - Lukka\tRef. 1743\nhistoryczna prestiŻowa willa na sprzedaŻ we florencji\nToskańska willa jest prezentowana jako prestiżowy kompleks, o bardzo ekskluzywnym i eleganckim charakterze.\nod 2,5mil do 5mil Toskania - Florencja Prowincja\tRef. 0646\nczarowna willa na wyspie elba\nTa wspaniała willa luksusowa na sprzedaż jest w Toskanii, na nienaruszonym morzu na wyspie Elba.\nod 2,5mil do 5mil Morze - Toskania - Livorno\tRef. 3169


/Dlaczego_PROFES.html Kariera i rozwój w PROFES\nStrona główna » Kariera » Kariera i rozwój w PROFES\nJesteśmy jedną z największych i najbardziej doświadczonych firm doradczo-szkoleniowych w Polsce. Fascynuje nas uwalnianie potencjału tkwiącego w ludziach i w organizacjach. Pomagamy ustanawiać standardy i uczymy jak z ich pomocą podążać drogą doskonalenia. We wszystkim co robimy jesteśmy odpowiedzialni za efekty naszych działań wobec Klienta oraz otoczenia.\nDo swego zespołu zapraszamy osoby:\nambitne i skuteczne,\ntwórcze i kreatywne,\nnastawione na pracę zespołową w systemie projektowym,\nposiadające wysokie umiejętności społecznie,\npotrafiące pracować także w warunkach presji czasu,\nposiadające zdolności analizy i syntezy faktów, zdarzeń, ...\nposzukujące rozwiązań a nie usprawiedliwień ,\nposiadające udokumentowane osiągnięcia w dziedzinach swoich specjalizacji\nnie narzekające, ceniące sobie konstruktywne, pozytywne podejście do życia\nPraca w PROFES® to:\nmożliwości rozwoju w dynamicznie rozwijającej się firmie,\nduży zakres samodzielności i odpowiedzialności przy realizacji zadań,\nmożliwość realizacji projektów, które stanowią wyzwanie.\nPraktycy dla praktyków - nabywaj doświadczenia razem z nami!


Siłownia plenerowa – Wyzwania Pani Kasi\nLubicie ćwiczyć? Ruch jest ważny dla zdrowia, a ruch na świeżym powietrzu jest przyjemny. Przed Wami nowe wyzwanie – zbudujcie z klocków LEGO nowoczesną, angażującą i zapewniającą świetną zabawę maszynę na siłownię plenerową.\nZasady: Możecie wykorzystywać wszystkie klocki LEGO jakie tylko wpadną Wam w ręce, nie muszą to być specjalne zestawy! Możecie wykorzystać też nie-LEGO materiały.\nZaloguj się, aby opublikować odpowiedź!\n28 października 2020 9 grudnia 2020\nNAGRODA SĘDZIÓW Widzieliście kiedyś działającą, elektryczną bieżnie na świeżym powietrzu? Nie? No to teraz macie szanse? Konstrukcja złożyłem z ozdobnych klocków oraz takich bardziej zaawansowanych ja na przykład Lego Technic….\nOto siłownia plenerowa. Na jej terenie znajduje się drzewo, kosz na śmieci, ławka, miejsce dla pupila, płyn do dezynfekcji rąk oraz cztery przyrządy do wykonywania ćwiczeń. W skład przyrządów na…\nNAGRODA PUBLICZNOŚCI Projekt pięcioletniego Alexa po zapoznaniu się ze sprzętami osiedlowej siłowni w pobliżu naszego Przedszkola nr 150 “Baśniowy Dom” w Poznaniu. Dana praca przedstawia maszynę do ćwiczeń – wahadło…\nMobilna maszyna do ćwiczeń\nPrzygotowując się do podjęcia wyzwania zaplanowaliśmy ćwiczenia w plenerze. Pozwoliło nam to poznać charakter pracy maszyn. Dzięki temu powstała taka oto MOBILNA MASZYNA DO ĆWICZEŃ. #legoeducation Autorka projektu: Laura –…\nWyzwanie EV3 i SPIKE\nWyzwania Free Building\nWyzwanie Free Building


Dzialka na sprzedaż - Stanisławów - Szymankowszczyzna - NWI-GS-2 - 10532.00m² - NWI - Nieruchomości\n28,48 zł/m2 cena: 300 000 zł\nDziałka budowlano inwestycyjna (plan przestrzennego zagospodarowania) o powierzchni 5226m2 o wymiarach 130x40,5 m położona w pięknej i spokojnej okolicy. jest możliwość dokupienia sąsiedniej działki o tych samych wymiarach o łącznej powierzchni 10532m2. Teren działki suchy, niezalewowy i niezalesiony.\nDobra lokalizacja odległość do Mińska Mazowieckiego 7 km, 7 km do Stanisławowa drogą asfaltową, 4 km do trasy nr. 50 Mińsk Mazowiecki - Łochów, oraz 4 km do trasy E-30 (A2) obwodnica Mińska Mazowieckiego.\nPrzy działce są media: wodociąg, prąd.\nSymbol oferty NWI-GS-2\nPowierzchnia 10 532,00 m²\nWymiary działki 130x40,5 m


Pożyczka na remont mieszkania coraz popularniejsza | pozyczkaportal.pl\nPożyczki online i kredyty Artykuły Remont mieszkania – główny powód zaciągania pożyczek\nFirmy pożyczkowe są idealną formą zewnętrznego dofinansowania – są szybkie i łatwe w uzyskaniu, nie wymaga się przy nich formalności. Dzięki temu coraz częściej przekonujemy się do produktów finansowych oferowanych przez sektor pozabankowy. Ipsos przeprowadził kolejną już edycję badania dla Wonga.com, które sprawdza, na co najczęściej pożyczamy pieniądze. Statystyki pokazują, że co trzeci Polak pożycza pieniądze na remont domu lub mieszkania. Na co jeszcze decydujemy się zaciągać pożyczki i jakie są pozostałe wyniki badania?\nBadanie Ipsos dla Wonga.com\nNa co głównie pożyczają Polacy?\nJak zmieniły się wyniki badań?\nIpsos to grupa, która zajmuje się badaniem rozmaitych rynków – począwszy od paliwa, poprzez finanse i bankowość, a kończąc na instytucjach publicznych. Dzięki niezawodnym narzędziom badawczym, ich statystyki są rzetelne i zgodne ze stanem faktycznym. W ostatnim czasie znana grupa badawcza przeprowadziła również badania dla Wonga.com. Firma pożyczkowa chciała sprawdzić, na co głównie pożyczamy pieniądze. Wonga.com sukcesywnie przeprowadza takie badania wśród osób, które w ciągu ostatnich dwóch lat wzięły pożyczkę do 10 tys. zł – ostatnia edycja miała miejsce w listopadzie.\nOdświeżenie naszego mieszkania to główny powód, dla którego sięgamy po finansowe wsparcie oferowane przez firmy pozabankowe – potwierdzone zostało to przez badanie Ipsos dla Wonga.com. Aż 37% z nas zaciąga zobowiązania na remont mieszkania lub domu. Wynik ten jest o 5 pkt. proc. wyższy niż poprzednio, co może potwierdzać fakt, że pożyczki pozabankowe stają się coraz atrakcyjniejszym sposobem finansowania remontu.\nZakup samochodu lub roweru\nW drugiej kolejności najczęściej zdarza nam się pożyczać na zakup samochodu lub roweru – odpowiedziało tak aż 27% badanych. Niewiele mniej, bo 23% z nas, pożyczkę najczęściej przeznacza na wydatki związane z niespodziewanymi naprawami lub wymianami sprzętu domowego. Dla 21% respondentów bardzo ważne są gadżety elektroniczne (tablety, laptopy, smartfony itd.), gdyż to na nie przeznaczamy pożyczoną sumę.\n12% badanych przyznało, że pożyczki pozabankowe zaciąga również po to, by móc poradzić sobie z wydatkami sezonowymi, takimi jak wyprawka szkolna, która w znacznym stopniu potrafi uszczuplić rodzicielski portfel. Ponadto 11% z nas zmuszonych jest wnioskować o dofinansowanie, by móc sfinansować wydatki zdrowotne, które najczęściej związane są z pokryciem kosztów niespodziewanej choroby.\nCoraz więcej Polaków zaciąga pożyczki, by udźwignąć wydatki związane ze świętami i imprezami. Do takiego wniosku dojdziemy porównując badania z marca zeszłego roku, gdzie pożyczanie na święta deklarowało 14%, a dziś już 22%. Więcej pożyczamy na świąteczne wydatki, lecz trochę mniej na wakacyjne – badania pokazują, że takich pożyczkobiorców jest o 2 pkt. proc. mniej niż w roku ubiegłym. Niepokojący jest fakt, że rośnie liczba klientów, którzy pożyczają po to, aby spłacić poprzednie zobowiązania – takich osób jest aż 9%. To o 2% mniej niż w 2016 roku, lecz nadal jest to niepokojący wynik.


Celem każdego rodzica, jest zapewnienie dziecku wyłącznie tego, co perfekcyjne. Naturalnie taką samą filozofię obraliśmy w 4Toys - już od wielu lat zapewniając asortyment najwyższej jakości oraz dobrany do wymagań rodziców oraz ich pociech.\nNależącą do nas postawę weryfikują liczne nagrody oraz certyfikaty, jakimi zostaliśmy wyróżnieni. Jednakże żadna nagroda nie jest warta tyle co pełnia uciechy z zakupów u nas rodziców, a przede wszystkich ich szkrabów. Nie pozostaje nam nic innego, jak zachęcić do zaznajomienia się z propozycją - będzie co oglądać!\nBogata oferta https://4toys.pl/bujaczek-lezaczek-chicco-hustawka - wszystko dla bezpieczeństwo potomka\nCelem 4Toys było od początku utworzenie takiego punktu w sieci, w którym rodzice mogą odszukać całościową odpowiedź na swoje potrzeby. Stąd, mimo że nazwa stworzonego przez nas sklepu mogłaby wskazywać, że odnajdą w nim Państwo wyłącznie zabawki, to zgodność z rzeczywistością jest taka, iż ta rozrywkowa kategoria jest jedną z wielu, jakie przygotowywaliśmy.\nTo jednakże zaledwie wierzchołek obfitego asortymentu, jaki przygotowaliśmy. Dzięki tak bogatemu wyborowi, nie wypada marnować czasu na poszukiwanie artykułów w innych sklepach - wszystko jest u nas i to w niezwykle atrakcyjnych cenach. Jakim sposobem to prawidłowo znać punkt sprzedaży taki jak 4Toys, aby być na bieżąco z zaspokajaniem kolosalnych potrzeb własnego ukochanego małego człowieczka.\nNim wytłuścimy to, jakie gruntownie zabawki wolno odnaleźć w 4Toys, nade wszystko pragniemy zaakcentować to, jak okazałą wagę przywiązujemy do ich jakości. Nim znajdą Państwo w reprezentowanej przez nas ofercie jakąkolwiek zabawkę - przechodzi ona przez liczne kontrole, jakie dają nam pełne przekonanie, ze jest wykonana z materiałów przyjaznych dla potomka i skonstruowana w dowolnym szczególe tak, iż nie jest dla niego niebezpieczna. Toteż mogą posiadać Państwo pewność, że finalnie dostrzegalna oferta zezwala na spokojne zakupy. Pośród naszych zabawek są dostępne pomiędzy innymi: auta dla dzieci, zabawki ogrodowe, lalki i pluszaki, klocki, czy także cała gama kreatywnych zabawek. Zachęcamy do wypróbowania oferty!