do tych co zostali - Mroczny Legion\ndo tych co zostali\nWysłany: Pon 15:05, 18 Cze 2007 Temat postu: do tych co zostali\njak wiecie juz pewno opusciła nas cała masa 70 lvl ze względu na to że gildia nie była wydolna do rajdowania - ja postanowiłem zostać i jeszcze sie pobawic w tej gildii - ale potzreba zmian. Po pierwsze potrzebujemy tanków przynajmniej ze 4 oraz tyle samo healerów - z taka iloscia powinnismy sobie poradzic na poczatek - dps musza na siebie wziać hunterzy i magowie - jezeli takich zmian nie wprowadzimy gildia upadnie - finear zgłosił sie by prowadzic forum - Vixuni i Aleksandrus zgłosili sie na stanowisko GM. Ciastusia nie biore w ogóle pod uwagę gdyż ta kandydatura jest kuriozalna z całym szacunkiem dla Ciastusia. potrzeba oficerów od klas rownież od pomocy - to moge korygowac - na poczatku musimy utworzyc chociaż 2 grupy instancyjne mogące działac w TBC - twórzcie też grupy oddolne - na pewno musimy sie w tej fazie posiłkowac randomami - nie wymieniam żadnych osób bo nie wiem kto zostanie - jeżeli jednak chcemy grac w tej gildii i nie wycierac sie po zagranicznych to są moje propozycje - I JEDNA PROŚBA ZMIEŃMY TĄ BEZNADZIEJNĄ NAZWĘ GILDII - jak mówię znajomym z innych serwerów jak sie nazywamy to buchają smiechem:)\nWysłany: Pon 17:50, 18 Cze 2007 Temat postu:\nRowniez zglaszam sie do pomcy, obstawiam Vixa na stanowisku GM, bo to rezolutny facet. Rowniez nie wiem kto zostanie dlatego nie zglaszam sie narazie jako oficer dla Hunterow bo sa odemnie wyzsze lvl w gildi. chcialbym pomoc w organizowaniu grup na instancje. Razem z kurufirem doszlismy do wniosku, ze potrzeba zgrania juz od poczatkowych lvl. dlatego moj pomysl jest taki, aby potworzyc pewne grupy od początkowych lvl, ktorzy w ramach swej grupy, umawiali by sie na instancje. mysle ze w tym momenci zniknełebo by pytanie kto pojdzie zemna na instancje, a co za tym idzie pretensje, z nikt nie chce pomagac. Aha wrescie niech dzial guild kalender, przeciez mozna sie zapisywac na instancje i umawiac na konkretne godziny. pozdrawiam\ntak przeglądałem gildie i żeby sobie poradzic z przyszłoscia musze to napisac i bardzo serdecznie prosic\nEljamm, Turiel, Vvik, Sigmard, Vixuni - prosna o przestawienie sie na tanków\nBarabasz, Guciu, Dobromir, Beridon, Sauvan, Ravenpl -prosba żeby byli healerami\nBosego nie prosze o healowanie ale plz tylko nie Dps. tym zajmą sie hunterzy magowie i rougowie.\nWarlockowie jest ich mało plz o alflection\nmysle ze mój głos dam vixowi - może nas podniesie,\nhunterzy trza nam pułapek lub offtanka dobrego\ntwórzcie grupy oddolne - miedzy sobą porównywalne lvl - chciałbym grac w tej gildii i pokazać CK dezerterom ze tą gildie na to stac\nwszystkie alty powinny miec wpisane vel do kogo należą- by była znana liczba graczy\nczas gracza nieobecnego do 50 lvl powinien wynosić 14 dni bez usprawiedliwienia - potem ban\noficerówie od klas - ich decyzja o przestrojeniu może byc zmieniona przez mistrza gildii - nie podporządkowanie się powinno być utozsamiane z brakiem pomocy dla tego gracza w przyszłosci\njeżeli idziemy na instancje i domaga sie tego 7 osób robą roll klasy dublujące sie w zadaniach dla drużyny - osoba przegrywająca idzie następnym razem.\nkalendarz gildijny powinien zacząc działac - zapisy na instancje powinny byc wiązące 3 krotne wpisanie sie i nie pójscie bedzie groziło banem jezeli przez tą osobe nie dojdzie ona 3 razy do skutku jezeli znajdą zastępstwo to luz.\nto są moje propozycje i prosze o dyskusje na ten temat - jedyną racją tych co odeszli było to że wydolnośc 135 osobowej gildii było to ze wystawiała 5 osobową grupę na instancje czasami 2 ale rzadko\nja moge byc oficerem od pomocy kreowania grup do BM i od przestawiania sie graczy w talentach - niestety żeby gildia miała przyszłośc musimy poczynic pewne zmiany - jeżeli nie 70 po przejsciu shadow labirynth bedą odchodzić niestety - ja chce zostac z wami bo chce połaczyc granie z rodakami i rozwijanie postaci\njeszcze jedno - wszyscy sobie pomagaja w q grupowych - powinno byc to obowiązkowe - żeby to pilnować każda osoba której udzielono pomocy wpisuje imie pomagającego na forum - tych co nie bedzie w tym dziale powinni dostac ostrzeżenie jeżeli sie nie dostosują -BAN\nSkąd: Slough, Wielka Brytania\nZgadzam sie z moimi przedmowcami w zupelnosci -potrzebujemy zmian.\nAle jesli chcemy czegokolwiek dokonac musimy wspolpracowac, mysle wiec ze bedzie dobrze, jesli przez pewien czas, az sie wszystko w gildii zacznie ukladac po nasszej mysli wprowadzimy calkowity zakaz przyjmowania nowych osob w nasze szeregi, nauczmy sie grac z Tymi co juz sa (im nas wiecej tym gorzej dla nas) ZGRAJMY SIE\nStworzmy gildie bez ukladow, prywaty i kolezkowstwa.\nWszedzie gdzie sie da grajmy razem.\nJesli ktos potrzebuje pomocy - pomozmy, oczywiscie , ze nie we wszystkim i wszedzie ale w questach grupowych i instancyjnych jak najbardziej.\nAle nie moze tez tak byc zeby postacie z wyszymi lvlkami prowadzily za raczke osoby z nizszym poziomem wszedzie - troche ambicji (nie uda sie za 1wszym podejsciem, probujcie do skutku), ja chcac zdobyc Ravagera wchodzilem do Scarlet Monastery - Armory 17 razy, ze Scarlet tabardem bylo podobnie. Ale nie o tym mowa.\nTworzmy wiec grupy instancyjne ale z innymi ze zblizonym poziomem do naszego, to uczy jak grac (bedziesz umial leczyc czy tankowac itp... itd .. na 20 poziomie to bedziesz umial tez to zrobic na 60 czy 70tym, uczmy sie wspolnego dzialania wszedzie gdzie sie da, na pewno to zaowocuje w przyszlosci.\nCo do nazwy gildii - nazwa w/g mnie nie jest najwazniejsza, wazniejsze sa relacje jakie w niej sa.\nChcecie zmieniac , nie mam nic przeciwko, ale mnie osobiscie obecna nazwa nie przeskadza, po drugie zmiana nazwy nic nie da.\nDo osob ktore zglosily swoja kandydature na Guild Mastera lub jeszcze tego nie zrobily a chca to zrobic mam mala prosbe, prosze o przedstawienie na naszym forum planu rozwoju naszej gildii, waszych pomyslow - jesli juz mam na kogos zaglosowac chce wiedziec co dobrego moze on zdzialac dla nas.\nMam nadzieje ze w ciagu najblizszych dni cos takiego sie na forum pojawi.\nAha no i musimy miec , musimy stworzyc regulamin, bo w chwilii obecnej jest totalne bezprawie, kazdy robi co chce.\nJuz niedlugo wbije 70tke, wiec jesli komus bedzie potrzebny tank , oferuje swoja pomoc, na razie mam tylko 62 i jestem full arms ale jakby co to potankowac tez sie postaram.\nJesli tylko bede w grze, to chetnie na instancje pojde.\nDziekuje za uwage w czytaniu tego posta.\nZycze powodzenia nam wszystkim, mam nadzieje ze z kazdym dniem bedzie lepiej.\nWysłany: Pon 20:47, 18 Cze 2007 Temat postu:\nzmiana nazwy jest dla mnie sprawa 76 z kolei. co do nowych mozna ich przyjmować ale od 40 lvl np. poza tym przyjmowanie altów na 3 lvl np tez jest bezsensowne\nWysłany: Pon 22:07, 18 Cze 2007 Temat postu:\nChcialem aby na GK wpisywano q grupwe aby kazdy mogl zobaczyc i porownac czy rowniez posiad takowe q. To ulatwi napweno robienie takich q i laczenie sie w grupy. Wydaje mi sie ze trzeba szystkim naszym graczom wibc do glowy jako obowiazek sprawdzani GK.\nNa Gk powinno byc wpisywane instancje i q grupowe oraz q raid.\nMysle ze czas zaczac troszke dac pewnych obowiazkow i przyzwyczic pewnych graczy ze bycie w gildi to nie tylko oczekiwani na pomoc. Im wiencej bedziemy grac grupowo tym lepiej bedzie nam sie wspopracowalo. Ciesze sie ze mamy bardzo podobne pomysly bo moze wkoncu zacznie sie ich realizacja. ja juz sie zglosilem i mje sie tym zajc co opisalem wczesniej. pozdrawiam\nWysłany: Pon 22:46, 18 Cze 2007 Temat postu:\nja zostaje DPS mam calkiem niezly co bzyk moze potwierdzic a bedzie lepszy:P mozecie na mnie liczyc\nWysłany: Wto 8:50, 19 Cze 2007 Temat postu:\nJak juz Ci wspominałem Little, zamierzam sie przerobic na tanka, ale najpierw szukam sprzętu. Zresztą nawet jak zastanę arms to z tankami chyba nie będzie problemu (Eljamm juz jest w protection, jest też druid Luzo - feral). Faktyczny problem jednak to brak healerów. Nie mamy ŻADNEGO priesta na 70, wiec musimy polegac na druidach i paladynach.\nBTW: Gucio też już olał sprawę\nOstatnio zmieniony przez Tur dnia Wto 8:59, 19 Cze 2007, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Wto 8:52, 19 Cze 2007 Temat postu:\nja też zostaje i przebuduję talenty na pułapki i postaram sie o jak najwiekszy dps ale w tym tez potrzebuję pomocy umiejących pokierować tymi zmianami tak aby były najkorzystniejsze dla gildii. Pomagać lubię i będę to robił ale niestety mam wolny zawód i sam nie wiem bardzo często kiedy będę miał czas. Czasem mam go bardzo wiele a czasem wcale więc liczę na wyrozumiałość. Co do nazwy gildii to byłem przeciw tej w poprzednich wyborach:) więc nadal jestem )\nWysłany: Wto 8:57, 19 Cze 2007 Temat postu:\nDobrze Bezim - na raidach przydaje się Misdirection z drzewka Survival\nWysłany: Wto 11:57, 19 Cze 2007 Temat postu:\nSluchajcie jak chcecie helera to moge wrocic... tylko chce wiedziec zeby nie bylo takiego gadania jak mialo miejsce zanim odszedlem ze priest jest do niczego i ze nie przydaje sie jako heler... mam juz priesta na 52lvl prawie 53 i jestem na dobrej drodze zeby go rozwinac ale wczesniej nie pozwalala mi gildia takze przemyslcie czy bedzie priest (holy/discipline) potrzebny i dajcie znac a huntera mam dps mark/surv bardzo dobre na instancje...\nPriest jest potrzebny zawsze i wszedzie.\nWysłany: Wto 16:44, 19 Cze 2007 Temat postu:\nja rowniez mam mark/surv. I reszte punktow ktore bede dostawal inwestuje w survi, bardzo dobrze mi sie tak gra a umiejentnosc przerywania wszystkich speli jest bardzo przydatna. Pozdrawiam\nflint odszedł - no cóz trudno myslałem że zostanie - Sadel nie wiem kto ci takich głupot nagadał że priest jest niepotrzebny - bez maga bez huntera mozna sobie poradzić ale bez priesta i tanka w żadnym wypadku. chodzi o duża liczbe tanków pamietaj tur że 4 ma szanse logować sie w róznych godzinach najważniejsze żeby skład drużynowy był w godzinach najwiekszego grania - ja do 30 czerwca moge sie logować po 22 ale od 1 lipca o której sobie życzycie. naszym zadaniem teraz jest wystawic 2 druzyny instancyjne które mogą łazić po instancjach dla 70 - potem weżmiemy sie za słabsze heroici a potem za Karę.\nDo wszystkich powyżej 60 - musimy wuczyscic TBC z q - a przynajmniej wszystko oprócz SMV tam mozna zwolnic - tak wiec q q q q q i jeszcze raz q - nie ma składu na instancje wrzucacie sie w wyszukiwarke a w tym czasie robicie q\nWysłany: Śro 8:20, 20 Cze 2007 Temat postu:\nLittle szkoda ze nie ma historii czatu w wowie a screna nie zrobilem ;/ ale z tego co pamietam to Wojnar mnie cos jechal za tego priesta ale jezeli uwazacie ze priest moj sie przyda i nie olejecie go to moge odejsc od Trird Dwan i wrocic do was znowu i pomoc wam na instancjach i w questach bo juz niedlugo priestem bede OL robil tak ze jak by co to napiszcie na /w do mnie moge grac postacia Sadel lub Sadell albo co zadko sie zdarza Feraldrut\nWysłany: Śro 13:50, 20 Cze 2007 Temat postu:\nsadel bardzo potrzeba nam healerów nie wiem jak bedzie w tej gildii - zbieramy sie po bałaganie który sie zrobił w niedziele - tak naprawde chyba mamy 1 druida i beridona ma najwyzszym lvl jako healerów - na q grupowe możesz na mnie liczyc na przeprowadzanie przez instancje na pewno nie -chyba że chodzi o TBC to pomoge- w third down mysliwym nie pograsz healerem pograsz wszedzie u nas mysliwym też napewno czesciej niz tam hunterów jest za duzo po prostu a miejsce w kazie zapewnili sobie kolc i Olenek bo maja sprzet\nWysłany: Śro 13:55, 20 Cze 2007 Temat postu:\naaaaaa jeszcze jedno - co do przerobienia sie na tanka - jezeli wszyscy wojownicy przerobia sie w tej chwili na tanki pograją w gildii na pewno jak nie bedzie miejsca to na pewno z randomami - jeżeli dps przejmą inne zawody to w party bedzie tylko 1 war co pozwoli mu zbierac plate i dla tanka i dla armsa natomiast jak pójdzie tank i arms w party beda se nawzajem wyrywać - potem jak sytuacja sie unormuje nie bedą mieli żadnych problemów z przerobieniem sie na armsa przynajmniej tak mi sie wydaje ale moge sie mylic\nWysłany: Pią 12:33, 22 Cze 2007 Temat postu:\nspoko to przyjmijcie mnie znowu polecze was z checia bo lubie tak grac\nWysłany: Sob 14:10, 23 Cze 2007 Temat postu:\nLittle - wiesz chyba, że plate dla wara protection różni się znacznie od plate'a dla wara arms czy fury - jest praktycznie zupełnie inny jesli chodzi o staty, więc nie wiem czy dwóch warów arms + prot może się kłócić o coś\nTo troche jak cloth dla priesta holy i shadow - każdy spec ma inne wymagania co do statów.\nWysłany: Pon 16:05, 25 Cze 2007 Temat postu:\nchodzi mi o to ze jezeli byłby tylko jeden war w party czyli tank mógłby needowac na plate fury i prot - szybko zbierze gear i na to i na to bo żaden inny war mu nie przeszkadza - tak jak priest zbiera na holy i na shadow jak jest jeden w druzynie


Czym się różni szkoła angielska od polskiej? | pinkmoodline lifestyle blog, rozwój, zmiany, sukces, szczęście\nNie będę opisywać tu oczywistych oczywistości, że w Anglii dzieci pierwszy raz idą do szkoły w wieku pięciu lat. I nie jest to dla nich żadna trauma. Codziennie widzę szkraby, które ledwo odrosły od ziemi, a już w mundurkach zasuwają do szkoły. Nie spotkałam ani razu sceny przedstawiającej rozhisteryzowanego dziecka, którego nie można oderwać od nogi matki. Uśmiech, radość i żadnych plecaków przygniatających ciężarem do chodnika.\nMój autystyk chodzi do normalnej, powszechnej szkoły, odpowiednika polskiej podstawówki. Budynek parterowy, ogrodzony, nikt niepowołany (pedofil, złodziej) nie wejdzie na teren szkoły. A teren szkoły to budynek, place zabaw, boisko, miejsce, w którym dzieci sadzą warzywa i owoce, a także uczą się robić kompost.\nTymczasem w Polsce, do budynku szkolnego wejść nie można, ale na teren przynależący do szkoły już każdy zboczeniec wejść może.\nW Anglii jak w Polsce jest rejonizacja, ale można ubiegać się o miejsce w dowolnej szkole. Nasz syn nie chodzi do najbliższej szkoły. Wnioskuje się nie bezpośrednio do szkół, ale urzędu, wskazując trzy szkoły, które nas najbardziej interesują. To urząd kontaktuje się ze szkołami i szuka miejsca dla twojego dziecka. Na bieżąco informuje o postępach. Otrzymaliśmy informację i zaproszenie do szkoły na spotkanie z panią dyrektor. Jako, że nasz syn ma autyzm, pani dyrektor chciała się od nas dowiedzieć... i tu uwaga! Nie tego czy nasze dziecko sobie w szkole poradzi i czy oni sobie z nim poradzą, ale jakiej pomocy wymaga nasz syn, by mógł dobrze funkcjonować w szkole. Taką też pomoc dla niego pani dyrektor i zespół zorganizowali. A były to karty z obrazkami, przedstawiające czym w danym momencie uczniowie się zajmują. Np.: książka- czytanie, zeszyt z długopisem- pisanie, jedzenie- przerwa na lunch. Takich kart w szkole używają nauczyciele do każdego dziecka, które nie zna angielskiego.\nSzkolne klasy nie przypominają klas w polskich szkołach. Te polskie przypominają raczej ubogie cele. W szkole naszego synka wszystkie sale, cały budynek poza salą do gimnastyki, tańca i muzyki są wyposażone w miękkie wykładziny i dywany. Dzieci jak w przedszkolu podczas większości zajęć siedzą w kręgu na podłodze. Siadają do ławek, które są zupełnie inaczej poustawiane niż w polskich szkołach, tylko, gdy mają coś zapisać. Ich zajęcia są zintegrowane czyli nie ma podziału na lekcje: angielski, matematyka, muzyka, plastyka, itd.\nŻeby to zobrazować opiszę ostatni tydzień ze szkolnego życia mojego synka.\nCały tydzień był poświęcony Chinom, od starożytności po współczesność. Przez ten tydzień dzieci wykonywały z papieru smoki, akompaniowały instrumentami do chińskiej muzyki ludowej, oglądały film o chińskiej kulturze, zwyczajach, języku i kraju. Poznały dwa zwroty po chińsku: dziękuję i dzień dobry, a dziś tj. w piątek, były w chińskiej restauracji. Wszystkie zajęcia miały na celu zapoznanie dzieci z tematem Chin. Poznawały Chiny wszystkimi zmysłami, bez zakuwania. W sposób interesujący, zintegrowany i przyjemny. Nabyły ogromną, trudną wiedzę (możesz się sam przekonać, jak bardzo, czytając choćby jeden artykuł o jakiejkolwiek chińskiej dynastii), oglądając, słuchając, dyskutując, grając, tworząc, a nawet smakując.\nPrace domowe. Polegają na wspólnym czytaniu książek, które dziecko samo sobie wybierze. Każde dziecko posiada dodatkową, niebieską książkę, do której sam jeśli potrafi lub rodzic wpisuje: datę, tytuł książki oraz co najważniejsze, czy książka podobała się dziecku, co w niej go zainteresowało, jakie słowo lub słowa sprawiały mu trudność w rozumieniu i czytaniu, jaka postać była dla niego fajna, jaka nie, jak a mdła czyli w ogóle go nie zainteresowała. Rodzic z dzieckiem ma porozmawiać o książce, wpisać w niebieską książkę informacje, które pozwolą nauczycielowi dowiedzieć się o mocnych i słabych stronach dziecka.\nMocne będą wzmacniane, a słabe jeśli do życia nie są niezbędne, olane. Jeśli jednak deficyt jest w zakresie tego bez czego nie da się żyć, to w jego obrębie będzie skupiona praca. Indywidualne podejście do każdego ucznia. Wydobywanie talentów i wzmacnianie ich, wszechstronny rozwój, kreatywność i zabawa. Angielskie szkoły mają w sposobie nauczania dużo z terapii behawioralnej. Jako behawiorysta jestem zachwycona. To dzięki terapii behawioralnej mój autystyk przestał walić głową w ścianę i krzyczeć nieartykułowane dźwięki, a zaczął przytulać się i mówić.\nSzkoła komunikuje się z rodzicami za pomocą smsów. Dostajemy je średnio 3 każdego dnia. Znajdują się w nich informacje o ważnych wydarzeniach, przypomnienia, a także smsy takie jak ostatnio dostaliśmy z info, że twój syn był najlepszy dziś z zadań matematycznych! Brawo dla niego i dla was. Za 100% frekwencje dzieci dostają dyplomy, za bycie najlepszym biegaczem w zabawie w berka dostają nagrodę, najlepszy uczeń tygodnia i miesiąca otrzymuje dyplom. Dzieciaki są mega dumne z tych dyplomów. W ten sposób wzmacnia się ich pozytywne zachowania. Inne dzieci szczerze cieszą się i gratulują temu, kto jest w danym momencie w czymś najlepszym. Nie są uczone niezdrowej rywalizacji czy przerostu ambicji, przez zaciśnięte zęby, po trupach muszę być w tym dniu/ tygodniu/ miesiącu najlepszy. Jest tyle dziedzin i sytuacji, że każdy z nich w czymś jest kiedyś najlepszy. Dzieci są uczone tego, że pomaganie jest fajne, że otrzymywanie pomocy jest fajne ( nie jesteś ofiarą, której trzeba pomóc). Że fajna jest wdzięczność, bo docenienie i dziękowanie za otrzymaną pomoc sprawia radość, a radość jest fajna. Dzieci same od siebie, jedne drugimi się opiekują. Zachowanie jest oceniane każdego dnia. Dzieci mają tablicę z 3 kołami w kolorach: zielonym, pomarańczowy i czerwonym. Kiedy zachowanie dziecka jest dobre jego imię trafia na zielone koło, takie sobie, na pomarańczowe, a złe na czerwone. Ale jeśli dziecko poprawi swoje zachowanie, przeprosi, poprawi się to jest to błyskawicznie doceniane i imię frunie na zielone koło. Dużo informacji zwrotnych i wzmacniania pozytywnych zachowań.\nKiedy dziecko skaleczy się, upadnie, uderzy, nawet, gdy nie niesie to żadnych przykrych dla zdrowia czy samopoczucia konsekwencji, rodzic o takim zdarzeniu zawsze jest informowany. Gdy wypadek był drobny i nie groźny to rodzic otrzymuje pisemny raport z datą i informacją co i jak się wydarzyło. Jeśli wypadek był groźny i może zagrażać zdrowiu lub życiu, oprócz raportu, otrzymuje natychmiast telefon z informacją o zdarzeniu i odbiera dziecko ze szkoły. O ile oczywiście nie ma potrzeby wzywania karetki. Takie raporty są potrzebne w szpitalu, by lekarz dokładnie wiedział co i kiedy się wydarzyło. By rodzic wiedział co się stało jemu dziecku i na co zwracać uwagę obserwując je po wypadku. A także, by rodzic był chroniony, że te siniaki, guzy i rozbita głowa to nie wynik jego sadystycznych zapędów, tylko efekt brykania dziecka w szkole. A dziecko ma prawo w angielskiej szkole brykać i nie słyszy komend: nie biegaj, nie krzycz, nie siadaj na podłodze, nie rzucaj, przestań być dzieckiem!\nPanuje takie niesłuszne przekonanie, że w Anglii dzieciom wolno wszystko. Otóż nie! Im wolno być po prostu dziećmi.\nSzkoła naszego syna jest chrześcijańska, jak większość w Anglii. Chodzą do niej dzieci różnych narodowości i wyznań. Nie ma w niej lekcji religii, modlitw i rozmów o Bogu. Raz odbyło się przedstawienie w kościele, a kościół posłużył jako sala, w której wszyscy uczniowie i rodzice wszystkich roczników się pomieszczą. Był to piękny spektakl o wodzie, która daje życie. Przedstawienie było poświęcone oszczędzaniu i ochronie wody.\nRóżnice są ogromne i jest ich tak dużo, że nie sposób wymienić i opisać wszystkich w jednym poście. Mój starszy syn chodził do collegu i też jest mnóstwo różnic na plus. Wszystkie jednak sprowadzają się do tego samego: uczyć przyjemnie, łatwo, przy użyciu wszystkich zmysłów, rzeczy potrzebnych w życiu z wykorzystaniem indywidualnych mocnych stron każdego ucznia. Wzmacnianie pozytywnych zachowań, a nie skupianie się na słabych.\nTakiego podejścia do nauczania życzę polskiemu systemowi oświaty. Póki co, sama będę krzyczeć NIE dla pięciolatka w polskiej szkole.\nAutor: pinkmoodline o 19:20


Polska, „I am city breaking with NYX”, czyli miejskie wakacje - Business Traveller Poland\nBusiness Traveller : Wiadomości : Polska : „I am city breaking with NYX”, czyli miejskie wakacje\n„I am city breaking with NYX”, czyli miejskie wakacje\nAutor tekstu: FG, Data publikacji: 23 sierpnia 2021\nWszyscy zauważamy rosnącą popularność city breaków – czyli kilkudniowych wypadów do miasta. Na celowniku podróżników wybierających taki wyjazd są duże metropolie, w których w ciągu dnia dzieje się równie dużo, jak i w nocy. Planując wyjazd do Warszawy warto wybrać NYX Hotel Warsaw. Poza doskonałą lokalizacją i nietuzinkowym designem hotel wprowadza nową jakość opieki nad gościem. City lovers – bo tak nazwali się pracownicy hotelu, wychodzą poza ramy klasycznej obsługi gościa hotelowego, stając się ich doradcą i przewodnikiem po najważniejszych miejscach i wydarzeniach w stolicy.\nPracownicy NYX Hotel Warsaw to pasjonaci miasta. Ciekawość Warszawy i chęć jej ciągłego poznawania pozwala na doskonałą orientacje, jakie miejsca i atrakcje są warte uwagi. Z ich inicjatywy zrodziła się formuła City Lovers – czyli doradców i przewodników gości hotelu NYX.\n– Każdy z nas – City Loversów ma swoje pasje i zainteresowania – w związku z którymi odwiedzamy nowe miejsca na mapie Warszawy. Dzielimy się wrażeniami, wiemy co się dzieje danego dnia w naszym mieście, rezerwujemy bilety, stoliki w restauracjach, żeby gość mógł się skupić już tylko na wypoczynku i poznawaniu miasta – mówi Natalia Borowicka Front Office & City Reservation Manager.\n– Ekipa City Lovers to odpowiedź marki NYX na silną potrzebę kontaktu z drugim człowiekiem. Dzięki temu nasi goście czują się lepiej zaopiekowani, a my możemy być bliżej gościa, poznawać lepiej jego potrzeby, ale przede wszystkim polecać miejsca przez nas sprawdzone i lubiane– mówi Paulina Kołodziejczyk General Manager NYX Hotel Warsaw.\nNYX Hotel Warsaw od wejścia wita gości odważnymi połączeniami kolorów, faktur, tkanin, które wydawać by się mogło do siebie nie pasują – tu komponują się idealnie. W teorii głośne i agresywne wnętrze daje jednak duże poczucie relaksu, komfortu i luksusu. To wszystko dodatkowo otoczone jest muralami, grafikami i instalacjami artystycznymi najważniejszych polskich nazwisk, wśród twórców street i urban artu: Mariusza Tarkawiana czy Mariusza Warasa. To prawdziwa uczta dla miłośników nowoczesnej sztuki.\nNYX Hotel Warsaw stoi w samym centrum miasta, co pozwala dotrzeć do większości wartych odwiedzenia miejsc wybierając się na przyjemny spacer. Dojście do Muzeum Powstania Warszawskiego czy Muzeum Narodowego zajmie nam około 20 minut. Na Placu Zamkowym znajdziemy się po niespełna 40 minutach, natomiast serce spotkań towarzyskich – czyli głośny Plac Zbawiciela, to jedyne 25 minut pieszo.\nHotel położony jest w sąsiedztwie najważniejszych węzłów komunikacji miejskiej, z której pomocą dostaniemy się do tych trochę bardziej odległych atrakcji, jakie proponuje stolica. Dzięki temu błyskawicznie można poruszać się po mieście – co w kulturze city breaku jest jednym z głównych celów – zobaczyć jak najwięcej, w jak najkrótszym czasie.\nDla wszystkich odwiedzających Warszawę do końca września, NYX Hotel Warsaw przygotował specjalną ofertę: Rezerwując pobyt w hotelu na hasło „I am city breaking with NYX”, naliczona zostanie 20% zniżka na wszystkie posiłki w czasie pobytu w hotelu. Popołudniami natomiast, nie tylko dla gości hotelowych, bar Clash zaprasza na codzienne happy hours od 17:00 do 19:00, gdzie na wybrane koktajle czeka nas oferta „2 za 1 – two for one”.\nTematy: NYX Hotel Warsaw\nRadisson Resort Kołobrzeg. Nowy hotel nad polskim morzem


Ulepszony Mercedes AMG GT S – samochód marzeń - EKSKLUZYWNE.NET - Portal dóbr luksusowych\nStrona główna MOTORYZACJA Ulepszony Mercedes AMG GT S – samochód marzeń\nSpecjaliści z firmy Mansory sprawili, że każdy fan motoryzacji został zwalony z nóg. Ich wersja nadwozia Mercedesa AMG GT S, która została po raz pierwszy pokazana na Targach Motoryzacyjnych w Genewie, kompletnie odmieniła ten wspaniały samochód. Projektanci skupili się na tylnej części Mercedesa, gdzie dodali masywne skrzydło nadwozia, które sprawia, że samochód wygląda na jeszcze bardziej sportowy, niż jest w rzeczywistości. Dodatkowo poprawiona została aerodynamika pojazdu. Przemodelowano również tylny spoiler. Wszystko zostało utrzymane w ciemnoczerwonej kolorystyce, a wykonane z włókna węglowego.\nZmieniono również pewne elementy silnika. Turbosprężarki zostały wymienione na takie o większej mocy, natomiast dołożony został filtr powietrza wysokiego przepływu, który ma wyciągnąć jeszcze więcej mocy z potężnego 4-litrowego silnika V8. Podrasowany Mercedes AMG GT S osiąga moc 730 koni mechanicznych, co jest wynikiem o 217 koni mechanicznych lepszym niż w modelach fabrycznych. Maksymalna prędkość wynosi 330 km/h, a samochód od zera do stu kilometrów rozpędza się w czasie 3,4 sekund.\nW kabinie kierowcy zainstalowano nową kierownicę, aluminiowe pedały oraz mnóstwo luksusowych, ręcznie robionych dodatków. Wszystko to sprawia, że samochód prezentuję się świetnie zarówno z zewnątrz, jak i w środku. Aktualnie nie znamy ceny tego cuda, ale można spokojnie założyć, że nie będzie ona niska.\nPoprzedni artykułWyjątkowy zegarek na 110. lecie wyjątkowej firmy\nNastępny artykułTajemnica Cartiera. Bransoletka Koinobori Secret


Na terenie Sławskiego Centrum Kultury i Wypoczynku w Sławie, przy ul. Odrodzonego Wojska Polskiego 19 została zakończona inwestycja, której celem jest urozmaicenie bazy gastronomicznej przyczyniającej się do lepszego postrzegania naszego obszaru przez turystów oraz zwiększenia konkurencyjności naszego miasta i regionu.\nNa nabrzeżu z ostało wybudowanych 8 pawilonów usługowo-handlowych z pergolami pod dzierżawę dla firm. Mamy nadzieję że wysoki standard i smaczne menu tych obiektów bezpośrednio wpłyną na zadowolenie turystów i opinię na temat odwiedzanego obszaru, a także dodatkowo staną się zachętą do przyjazdu do Sławy. 31 maja br. drogą konkursową pawilony zostały wydzierżawione pod działalność usługowo-gastronomiczną, gdzie duży asortyment potraw zadowoli najbardziej wybredne podniebienia. Na stoiskach będą serwowane m.in. posiłki kuchni polskiej, chińskiej , desery lodowe, fast - foody będzie też bar sałatkowy i naleśnikarnia. Serdecznie zapraszamy.\nOprócz tej inwestycji SCKiW podnosi standard obiektów turystycznych. Został przeprowadzony między innymi remont podstacji energetycznych w celu poprawy bezpieczeństwa ponieważ podczas dużych imprez pojawiały się problemy z energią elektryczną. Ponadto została usprawniona komunikacja poprzez zainstalowanie szlabanów przy głównym wjeżdzie i na pole karawaningowe oraz wprowadzono nazwy ulic w celu sprawniejszego poruszania się po obiektach. W dalszym ciągu na terenie SCKiW trwają prace modernizacyjne, których celem jest poprawa wizerunku i bezpieczeństwa infrastruktury.\nRemont podstacji energetycznych\nSzlaban przy głównym wjeździe\nWprowadzono nazwy ulic


Już niedługo uzyskanie międzynarodowego patentu będzie łatwiejsze i tańsze. 8 września br. została opublikowana ustawa zezwalającą na ratyfikację Umowy o Wyszehradzkim Instytucie Patentowym (WIP). Instytut ma rozpocząć działalność w 2016 r.\nUmowa ta została podpisana przez przedstawicieli Polski, Słowacji, Węgier i Czech w celu wsparcia innowacyjności i wzrostu gospodarczego w regionie. WIP wzorowany jest na istniejącym już od 2008 r. Nordyckim Instytucie Patentowym wspomagającym innowacyjne interesy Danii, Islandii i Norwegii.\nDzięki Umowie osoby prywatne, firmy (zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa), a także uczelnie i organizacje non-profit z Grupy Wyszehradzkiej będą mogły już niedługo znacznie prościej i taniej uzyskiwać międzynarodową ochronę swoich wynalazków na terenie 148 państw należących do Układu o współpracy patentowej. Wyszehradzki Instytut Patentowy ma zapewnić bardziej przyjazny niż dotychczas dostęp do systemu współpracy patentowej (PCT ). Będzie to organizacja międzyrządowa, posiadająca osobowość prawną, autonomię administracyjną i finansową. Siedziba WIP będzie znajdować się w Budapeszcie, natomiast oddziały Instytutu będą ulokowane we wszystkich państwach, które podpisały Umowę. WIP będzie otwarty także dla innych zainteresowanych państw europejskich, które zechcą przystąpić do inicjatywy.\nJerzy Szczotka,Adrian Niewęgłowski,Tomasz Demendecki,Grzegorz Tylec,Joanna Jowita Sitko\n- Dzisiejsze czasy wymagają globalnego spojrzenia na swój biznes. Innowacyjny przedsiębiorca musi budować perspektywę rozwoju w wymiarze szerszym niż tylko lokalny. Powinien on skupiać swoją aktywność nie tylko na polu zwiększania bilansu międzynarodowej sprzedaży, ale także ochronie innowacyjności, efektywnym wykorzystaniu światowych procedur patentowych. Najbardziej globalny wymiar ma procedura zgłoszeń PCT, jednak dostęp do niej jest stosunkowo kosztowny, a z perspektywy lokalnego przedsiębiorcy odległy. Wyszehradzki Instytut Patentowy to niewątpliwa szansa na przybliżenie tej międzynarodowej perspektywy polskiemu wynalazcy i przedsiębiorcy. To szansa na obniżenie kosztów uzyskania ochrony patentowej, a przez to również promocja takiej ochrony swojej innowacyjności i czerpania z niej wymiernych zysków - mówi Bartłomiej Urbanek, adwokat w TGC Corporate Lawyers, ekspert w dziedzinie ochrony praw własności intelektualnej.\nUtworzenie WIP będzie miało bardzo korzystne skutki dla polskich zgłaszających, gdyż opłata za przeprowadzenie międzynarodowego poszukiwania (wynosząca obecnie 1875 euro, ustalona przez Biuro Międzynarodowe Światowej Organizacji Własności Intelektualnej - WIPO), będzie zredukowana o 40 proc., w przypadku gdy zgłaszający posiada sprawozdanie z poszukiwania sporządzone przez Urząd Patentowy RP. Koszty związane z opłatami zgłoszeniowymi mają dzięki WIP zostać obniżone o 25 proc., w stosunku do takich samych usług oferowanych przez Europejski Urząd Patentowy (EPO), w przypadku przedsiębiorstw oraz o 37 proc. w przypadku osób fizycznych. Ponadto wnioskodawca, chcący uzyskać patent w ramach Instytutu, będzie mógł w trakcie całej procedury porozumiewać się w języku ojczystym.\n- Wyszehradzki Instytut Patentowy jest bardzo dobrym krokiem w kierunku zacieśniania współpracy między bliskimi nam krajami, mam nadzieję, że w efekcie wykraczającym poza państwa Grupy Wyszehradzkiej. Instytut najbardziej pomoże małym podmiotom, które będą chciały chronić swoje pomysły na międzynarodowym rynku. A, jak wskazuje najnowszy. raport PARP , w Polsce w zakresie innowacyjności dominują właśnie mikroprzedsiębiorstwa. Zapewnienie ochrony ich know-how, przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów i procedur, zwiększa szanse na rozwój i ekspansję - mówi Michał Rybicki, organizator Forum dla Wolności i Rozwoju Law4Growth (www.law4growth.com). - Intensyfikacja współpracy regionalnej napawa optymizmem, zwłaszcza nas - organizatorów Forum, które ma za zadanie m.in. właśnie stworzenie mocnych podstaw prawnych do wspólnych działań na rzecz rozwoju gospodarczego - dodaje Michał Rybicki.\nCzytaj: Składanie wniosków patentowych będzie prostsze>>>


Pod patronatem Prezesa NRA - PDF\nPod patronatem Prezesa NRA\nDownload "Pod patronatem Prezesa NRA"\n2 Pod patronatem Prezesa NRA\n3 Felieton Redakcji W bieżącym numerze: MIEJSCE LEKÓW JEST W APTECE Gdzie się udać po leki, gdy zaistnieje potrzeba ich zażycia? Odpowiedź jest na tyle oczywista, że aż dziwne wydaje się, że stawia się pytanie. Wiadomo przecież, że po leki należy udać się do apteki. Najlepiej do tej, o której możemy powiedzieć, że to jest nasza rodzinna apteka, a w niej znajomy aptekarz, któremu ufamy. W procesie leczenia, nawet gdy jest to samoleczenie kontakt z farmaceutą jest nieodzowny. Pastylka, choćby najbardziej kolorowa jest lekiem, a nie landrynką. Zanim weźmiemy ją do ust należy co najmniej wiedzieć, czy jej przyjęcie nie zaszkodzi naszemu organizmowi, zamiast go leczyć. Trzeba być wstrzemięźliwym nawet przed przyjęciem najbardziej pospolitego leku dostępnego bez przepisu lekarza. Dla bezpieczeństwa pacjentów, żebyśmy się nie zatruli zamiast wyleczyć, minister zdrowia zdecydował, żeby każdą reklamę produktu leczniczego poprzedzić ostrzeżeniem Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu. Czytając pierwszą część ostrzeżenia ma się wrażenie, że pełni ona rolę listka figowego przykrywającego przykrą prawdę, że wśród pacjentów jest wielu, którzy nie w pełni rozumieją treść załączonej ulotki, albo po prostu nie mają czasu jej przeczytać. W tej sytuacji konsultacja z farmaceutą lub lekarzem jest niezbędna. Ratunku! Co się dzieje? Dlaczego to wołanie? Dlatego, że jak tu zapytać lekarza lub farmaceutę o działanie leku, kiedy nabywamy go w eleganckiej stacji benzynowej i w delikatesach, nawet najbardziej luksusowych w mieście lub na przykład w hipermarkecie. Specjaliści w dziedzinie zdrowia publicznego policzyli, że rachunki związane z leczeniem pacjentów, którzy zaszkodzili sobie nieświadomym spożywaniem leków są bardzo duże. Zbyt duże. Lekarze i farmakolodzy twierdzą zaś, że nieporównywalnie większą i niepowetowaną stratą jest uszczerbek na zdrowiu pacjentów, ofiar nieuświadomionego zażywania leków. Argumenty przemawiające za tym, że miejsce leków jest w aptece znajdziemy w sugestywnym artykule dr Grzegorza Kucharewicza p.t. Leki do apteki. Podobnie jak autor myśli wielu mądrych ludzi. Wśród nich jest prof. Małgorzata Sznitowska, kierownik Katedry i Zakładu Farmacji Stosowanej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, którą autor cytuje w artykule Społeczeństwo potrzebuje silnego systemu ochrony zdrowia, a najlepszą metodą na szybkie podniesienie opieki nad pacjentem bo nie wymagającą dalszych nakładów i dostępną natychmiast jest przymusowe skierowanie pacjenta do apteki. ( ) Powrót leków do apteki ma służyć nie tylko trosce o zdrowie obywateli, ale także uzdrowieniu systemu opieki zdrowotnej. Szanowny Panie Ministrze Zdrowia! Nie ma powodów, żeby odkładać decyzje o ograniczeniu obrotu pozaaptecznego, albowiem tylko w aptekach pacjenci mają realne możliwości zapytać farmaceutów o lek, który jest im potrzebny. Zapraszamy do lektury. Redakcja Aptekarza Polskiego Felieton Redakcji Miejsce leków jest w aptece... 3 Felieton Prezesa Leki do apteki!... 4 Wszechnica aptekarska Kontrola dawkowania w leku recepturowym ad usum externum kiedy potrzeba... 6 Komunikaty bezpieczeństwa Manuał aptekarski Fitoestrogeny w objawach menopauzy Hormonoterapia Problemy zdrowotne osób z andr- i menopauzą łysienie Rynek leków Zastosowanie organizmów genetycznie modyfikowanych w farmacji W aptece Zza pierwszego stołu. Tabletki podłużne i z rowkiem, czyli co się pacjentowi opłaca Jaka psychologia jest potrzebna farmaceutom..28 Edukacja Dziekani solidaryzują się ze swoimi studentami Panorama samorządu Stanowiska Naczelnej Rady Aptekarskiej Historia farmacji Farmacja Polska Farmacja w Polsce i na świecie Zjazd Niemieckiej Izby Aptekarskiej w październiku 2012 r. w Monachium Barometr PharmaExperta Styczeń 2013: Dobry początek rynek zanotował wzrost wartości sprzedaży o 28% względem analogicznego okresu ub.r Sport to zdrowie XIII Mistrzostwa Polski Farmaceutów w Narciarstwie Alpejskim, Karpacz ' Nowe rejestracje i nowości na rynku Okładka Fotorelacja z XIII Mistrzostw Polski Farmaceutów w Narciarstwie Alpejskim. Autor zdjęć mgr farm. Remigiusz Komarczewski... 60\n4 Felieton Prezesa NRA LEKI DO APTEKI! dr GRZEGORZ KUCHAREWICZ Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej W artykule Niebezpieczny obrót, zamieszczonym w ubiegłym roku w Aptekarzu Polskim, napisałem: Nie ulega wątpliwości, że apteka ogólnodostępna jest tym miejscem, które gwarantuje zarówno właściwe warunki przechowywania leków, jak i profesjonalną opiekę nad pacjentem. W tej sytuacji rozszerzanie listy leków dopuszczonych do obrotu pozaaptecznego ( ) stwarza realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Problem nabiera jeszcze większej doniosłości, jeśli uwzględni się, że obowiązujące rozporządzenia ministra zdrowia obniżają wymagania dotyczące kwalifikacji osób wydających leki w placówkach obrotu pozaaptecznego, a ponadto zrównują niemalże jeśli chodzi o zakres produktów będących przedmiotem tego obrotu apteki ogólnodostępne z punktami aptecznymi. Poza tym apteki muszą spełniać znacznie bardziej rygorystyczne wymagania odnoszące się do warunków lokalowych, co ma istotny wpływ na koszty działalności. Pytałem też, dlaczego politycy dążą do osłabienia znaczenia aptek ogólnodostępnych i kierują coraz więcej leków do punktów aptecznych i niekontrolowanego praktycznie obrotu pozaaptecznego. Pod tym względem Polska wyróżnia się negatywnie na tle innych krajów Unii Europejskiej. Traci na tym polski pacjent. Zagrożone jest jego zdrowie, a niekiedy nawet życie. Zagrożone jest też polskie aptekarstwo ostrzegałem. Zagrożenia wynikające z nieuzasadnionego rozszerzania pozaaptecznego obrotu lekami kosztem bezpieczeństwa zdrowotnego Polaków sygnalizowałem między innymi w wypowiedziach dla mediów, podczas spotkań w Ministerstwie Zdrowia i Głównym Inspektoracie Farmaceutycznym, a także w pismach do ministra zdrowia z 26 lipca 2012 r. i do Głównego Inspektora Farmaceutycznego z 2 października 2012 r. Poinformowałem w nich również o stosowaniu przez lekarzy niedozwolonych praktyk, polegających na sprzedaży wraz z udzielanym świadczeniem zdrowotnym produktów leczniczych w postaci szczepionek przeciwko grypie, nieobjętych wykazem leków, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym. Podkreśliłem, że prowadzenie obrotu produktami leczniczymi, które nie są objęte rozporządzeniem ministra zdrowia z 12 stycznia 2011 r., pozostaje w sprzeczności z zawartymi w nim przepisami. Przede wszystkim jednak prowadzenie takiego obrotu przez podmiot nie mający stosownego zezwolenia narusza przepisy ustawy Prawo farmaceutyczne, co w konsekwencji rodzi odpowie- 4\n5 Felieton Prezesa NRA dzialność karną na podstawie art. 127 tej ustawy. Problemem rozszerzania pozaaptecznego obrotu lekami zajęła się też Naczelna Rada Aptekarska. W stanowisku przyjętym 21 listopada 2012 r. członkowie NRA wskazali, że ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne obywateli konieczne jest wyłączenie sklepów ogólnodostępnych z katalogu placówek obrotu pozaaptecznego, które na podstawie ustawy Prawo farmaceutyczne mogą prowadzić obrót detaliczny produktami leczniczymi, a także istotne ograniczenie wykazu produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu w pozostałych placówkach obrotu pozaaptecznego. Obserwowane od dawna zjawisko rozszerzania obrotu pozaaptecznego stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia obywateli i musi być zastąpione obrotem w aptekach. Tolerowanie, a nawet promowanie nieprofesjonalnej formy wydawania produktów leczniczych, bez odpowiedniej informacji o ich stosowaniu i działaniu, a więc w warunkach pozaaptecznych, stanowi kolejny przejaw bezmyślnego komercjalizowania sfery, która powinna być zastrzeżona wyłącznie dla profesjonalnych pracowników medycznych, w tym wypadku dla farmaceutów. Trzeba podkreślić, że liczba sklepów ogólnodostępnych jest tak duża, że uprawnione podmioty nie mogą z przyczyn obiektywnych sprawować nad nimi jakiejkolwiek kontroli, zarówno w zakresie przechowywania produktów leczniczych, jak i ich wydawania. Dążąc do wzmocnienia aptek ogólnodostępnych, a także kierując się dobrem pacjenta, Naczelna Rada Aptekarska na ostatnim posiedzeniu 26 lutego 2013 r. przyjęła stanowisko w sprawie dalszego funkcjonowania punktów aptecznych. Członkowie NRA przypomnieli, że jedynym podmiotem, który spełnia wymagania niezbędne do prowadzenia obrotu detalicznego produktami leczniczymi, zgodnego z funkcjonującymi w Unii Europejskiej normami, jest apteka ogólnodostępna. Mając zatem na względzie ustanie społeczno-ekonomicznych przesłanek, które przyświecały tworzeniu punktów aptecznych, NRA uważa, że trzeba zmienić obowiązujące przepisy - zakończyć prawną możliwość otwierania punktów aptecznych i zobowiązać podmioty prowadzące obecnie punkty apteczne do ich przekształcenia w apteki ogólnodostępne. Dalsze utrzymywanie punktów aptecznych ogranicza bowiem pacjentom dostęp do pełnego zakresu usług farmaceutycznych i do pełnego asortymentu produktów leczniczych. Obrót pozaapteczny, co z satysfakcją chciałbym odnotować, coraz częściej staje się przedmiotem poważnej wymiany poglądów w polskich mediach. Na przykład w styczniowym wydaniu miesięcznika OSOZ opublikowano interesującą debatę Gdzie jest miejsce leków?, w której również wziąłem udział. Jednym z uczestników był poseł Bolesław Piecha, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia. Podkreślił on, że obecnie nadzór nad obrotem pozaaptecznym jest iluzoryczny. Władze państwowe nie są w stanie ocenić chociażby jatrogennych szkód zdrowotnych, związanych z niczym nieograniczonym dostępem do produktów leczniczych w obrocie pozaaptecznym. A że takie są, wystarczy sięgnąć do wyników badań dotyczących interakcji lekowych i ich niekorzystnego wpływu na zdrowie obywateli. Nikt również nie potrafi obiektywnie ocenić strat finansowych, chociażby środków publicznych, związanych z koniecznością zmian dawek i sposobu ordynowania leków refundowanych w zderzeniu z mechanizmami antagonizmu czy synergii z lekami dostępnymi w obrocie pozaaptecznym podkreślił Bolesław Piecha. Przeciwnikiem dystrybucji leków w systemie sprzedaży pozaaptecznej jest też prof. Małgorzata Sznitowska, kierownik Katedry i Zakładu Farmacji Stosowanej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Społeczeństwo potrzebuje silnego systemu ochrony zdrowia, a najlepszą metodą na szybkie podniesienie opieki nad pacjentem bo nie wymagającą dalszych nakładów i dostępną natychmiast jest przymusowe skierowanie pacjenta do apteki. ( ) Powrót leków do apteki ma służyć nie tylko trosce o zdrowie obywateli, ale także uzdrowieniu systemu opieki zdrowotnej uważa prof. M. Sznitowska. I dodaje: Ponieważ na pierwsze miejsce zaczyna się wysuwać edukacja farmaceutyczna poprzez reklamy leków w mediach (faktycznie namawianie pacjentów na jeszcze większe ich użycie), uważam, że należy wprowadzić wymóg, by część wpływów z takich reklam ( ) obowiązkowo była przeznaczana na tworzenie niezależnych od firm farmaceutycznych programów telewizyjnych czy artykułów prasowych, uczących społeczeństwo ( ), jak mądrze stosować leki. 5\n6 Wszechnica aptekarska Kontrola dawkowania w leku recepturowym ad usum externum kiedy potrzeba? Obliczanie dawek jest kluczowym elementem poprawnego wykonania leku. Farmaceuta wydając lek recepturowy powinien być przekonany w myśl zasady primum non nocere o jego bezpieczeństwie. W jakich wypadkach należy liczyć dawki. Oczywiście jest to tylko przypomnienie i każdy zdaje sobie dokładnie sprawę, że konieczność obliczania dawek jest obligatoryjna w przypadku substancji silnie i bardzo silnie działających wszystkich - nie tylko tych dla których dawki maksymalne znajdują się w Farmakopei Polskiej IX. Jednak ciekawsze wydaje się zagadnienie, na które chcieliśmy zwrócić państwa uwagę, kiedy dawek nie obliczamy - chodzi o takie przypadki, kiedy zmniejszenie dawki będzie właśnie szkodą dla pacjenta. Tabela dawkowania poszczególnych substancji biologicznie czynnych zawarta w kolejnych wydaniach Farmakopei nazywana Wykazem Dawek jest w pewnym sensie zasadniczym elementarzem farmaceutycznym niezbędnym do oceny poprawności przepisanej dawki przez lekarza zarówno w leku recepturowym jak i leku przemysłowym z potencjalną recepturową aplikacją. Zasadniczo Wykazy Dawek kojarzą się nam jednak z lekiem recepturowym i merytoryczną poprawnością ujęcia sposobu dawkowania substancji biologicznie czynnej przez lekarza. Dawki poszczególnych substancji biologicznie czynnych przedstawione są najczęściej w gramach, ale również w mg, meq i %, w podziale na dawki zwykle stosowane (inaczej zalecane) i maksymalne. Te z kolei oczywiście w układzie jednorazowym i dobowym. I gdyby wykazy dawek sprowadzały się tylko do przedstawionego powyżej schematu, to rozliczanie dawkowania nie nastręczałoby w ogóle żadnego problemu i nie stanowiło przedmiotu dyskusji. W większości przypadków nie należy przeliczać dawek dla leków do użytku zewnętrznego. Jest to niepotrzebne, nierozsądne i pozbawione podstaw. Inaczej, sprawdzanie dawek maksymalnych dla leków zewnętrznych ma sens jedynie w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeśli lek jest wchłaniany do organizmu wtedy powinniśmy obliczyć faktyczną ilość leku, jaka znajdzie się w kompartmencie centralnym i porównać ją z ilością bezpieczną. Druga sytuacja występuje wtedy, gdy substancja wywiera działanie drażniące na skórę. Wówczas powinniśmy zastosować stężenie bezpieczne. W pierwszym przypadku na ogół nie wiemy, jaką ilość leku pacjent będzie stosował, pomijając dawkowane postacie leku ad usum externum. Po drugie - na jaką powierzchnię skóry oraz gdzie. A miejsce podania leku zewnętrznego ma kolosalne znaczenie, jeśli chodzi o jego wchłanialność. Jest to zależne od grubości warstwy stratum corneum, która ma duży wpływ na przenikanie substancji leczniczej u ludzi i waha się od 5 μm na mosznie do 600 μm na podeszwie stopy. Innymi czynnikami specyficznymi dla skóry mającymi wpływ na wchłanianie leków przez skórę są wiek skóry, stan skóry, jej uwodnienie, cyrkulacja krwi w skórze, temperatura skóry. Tak więc aby realnie przewidywać ilość substancji, jaką otrzyma pacjent to należałoby te zmienne każdorazowo uwzględnić. Niestety wielu farmaceutów uważa błędnie, że stężenia zwykle stosowane w Farmakopei są jednocześnie stężeniami maksymalnymi. 6\n7 Wszechnica aptekarska Tabela 1. Przykładowe zestawienie wybranych substancji biologicznie czynnych, dla których nie ustanowiono podziału na dawki zwykle stosowane i maksymalne. *dawkowanie typowe z podziałem na dawki zwykle stosowane i maksymalne jednorazowe i dobowe 7\n8 Wszechnica aptekarska Okazuje się jednak, że mamy sytuacje (patrz tabela 1), kiedy podane jest stężenie substancji czynnej w postaci leku i jest ono przedstawione w układzie bez podziału na stężenie zwykle stosowane i stężenie maksymalne, tylko występuje jako stężenie ogólne lub stężenie ogólne w rubryce dawek zwykle stosowanych. Aby dobrze rozumieć, kiedy trzeba, kiedy można, a kiedy nie ma potrzeby przeliczania dawkowania należy zwrócić uwagę na kilka kwestii. Po pierwsze - czym są dawki zwykle stosowane, czyli zalecane? Zgodnie z definicją FP IX są to dawki przeciętne, wywołujące zamierzone działanie zapobiegawcze, diagnostyczne lub lecznicze u chorego. Zakres dawek jest przyjęty dla mężczyzny w wieku lat o wadze 70 kg. Z doświadczenia wiemy, że mało jest wśród naszych pacjentów takich farmakopealnych mężczyzn, nie mówiąc o płci pięknej. Dla wyżej wymienionego przedziału wiekowego znajdują się tacy pacjenci, co grubo przekraczają owe 70 kg. A więc dawki zwykle stosowane mają charakter typowo orientacyjny i lekarz zapisując lek każdorazowo musi ustalić dawkę według cech indywidualnych pacjenta, chorób towarzyszących, czy przyjmowanych już leków. Ponadto farmakopea podkreśla, że dla leków do użytku zewnętrznego zamiast dawki podano zwykle stosowane stężenia! Z kolei dawki maksymalne to największe dawki stosowane w lecznictwie i ich przekroczenie musi mieć charakter świadomy z odpowiednią adnotacją na recepcie. Oczywiście i te dawki zostały ustalone dla farmakopealnego mężczyzny, więc w postaci leku mogą być przekroczone, ale ten fakt w zapisie na recepcie nie pozostaje bez echa, a więc odmiennie niż dla dawek zwykle stosowanych. W przypadku substancji do użytku zewnętrznego istnieje pojęcie stężenia maksymalnego odnoszące się jedynie do substancji wykazujących działania drażniące, co jest podkreślone w Farmakopei osobną kolumną (patrz tabela 1, np. kwas salicylowy). Podobną sytuację obserwujemy w przypadku Argenti nitras substancji z wykazu A, która też wykazuje działanie drażniące, ale może być stosowana wręcz in substanctia stąd w kolumnie stężenia maksymalnego widnieje puste miejsce. Niefortun- Tabela 2. Przykładowe zestawienie substancji biologicznie czynnych o różnym układzie dawkowania według FP IX (dla pozostałych substancji jest określone jedynie zwykle stosowane stężenie). Substancje dla których jest określone faktycznie stężenie maksymalne w FP IX Acidum salicylicum Atropini sulfas Substancje dla których jest puste miejsce w dawce maksymalnej Acidum trichloroaceticum Amikacinum, Amikacini sulfas Amphotericinum B Argenti nitras Bacitracinum, Bacitracinum zincum Benzocainum Bupivacaini hydrochloridum Chloramphenicolum Cocaini hydrochloridum Dithranolum Ethylmorphini hydrochloridum Fluocinoloni acetonidum Hexylresorcinolum Natrii fluoridum Natrii hydrogencarbonas Oxytetracyclinum Physostigmini salicylas Physostigmini sulfas Tetracaini hydrochloridum 8\n9 Wszechnica aptekarska nym jest być może rozciągnięcie przy pozostałych substancjach do użytku zewnętrznego stężeń na cały wiersz obejmujący dawki zwykle stosowane i maksymalne jednorazowe i dobowe. Ale nasze obawy w tym zakresie powinny rozwiać Wyjaśnienia podane przed Wykazem Dawek FP IX. Przykładem potwierdzającym powyższe niech będzie casus np. Bismuthi subgallas i Acidum lacticum. Dla pierwszego mamy przedział stężeń 10,0%- 20,0%, a doskonale wiemy, że jest obecny rynkowy produkt leczniczy w postaci czystego Dermatolu stosowanego na rany. Podobnie dla kwasu mlekowego podano stężenie 0,5%-50,0%, a w gabinetach kosmetycznych bywa stosowany w stężeniach wyższych. Na przestrzeni kolejnych edycji Farmakopei Polskiej obserwuje się rozbudowę wykazu o nowe substancje, ale jednocześnie niektóre zestawienia są dyskusyjne i niejednoznaczne w interpretacji np. substancje takie jak borax, balsam peruwiański czy kwas borny mają podany zakres stężeń lub jednostkowe stężenie stosowane w lecznictwie, z kolei diklofenak sodowy w ogóle nie ma podanego dawkowania dla postaci podawanych na skórę (żele, hydrożele). Osobnym ewenementem Wykazu Dawek FP IX jest nystatyna, stosowana w recepturze najczęściej w postaci czopków dopochwowych tzw. gałek oraz zawiesin do użytku zewnętrznego. Z tak przedstawionej informacji w FP IX (tabela 1) wynika, że jednakową dawkę j.m. można zastosować w pojedynczej gałce, co np. w 30,0 g zawiesiny do użytku zewnętrznego na pleśniawki. W obu przypadkach mamy inną drogę podania i powierzchnię działania po aplikacji postaci leku, co również decyduje o efektywności farmakoterapeutycznej. Takie przedstawienie dawkowania nystaty- ny jest nie wystarczające dla zapewnienia pełnego obrazu właściwości aplikacyjnych tej substancji. Aby zobrazować przedstawione powyżej zagadnienia przeanalizujmy następujące hipotetyczne recepty wraz z ich hipotetycznym stosowaniem: Rp. 1. Acidi borici 20,0 Vaselini albi ad 100,0 M. f. ung. DS zewnętrznie, na mały palec Rp. 2. Acidi borici 3,0 Vaselini albi ad 100,0 M. f. ung. DS zewnętrznie, smarować całe plecy Pierwsza recepta uważana jest przez niektórych za receptę z przekroczoną dawką. W przypadku tym pacjent smarując sobie mały palec użyje 0,2g maści, przez co dostarczy sobie do organizmu (zakładając błędnie, że kwas borny się wchłonie) kwasu bornego. Stosując drugą receptę, która pod względem dawek u żadnego farmaceuty nie budzi najmniejszych wątpliwości pacjent zastosuje ok. 15,0 g maści, bo tyle potrzebuje aby wysmarować sobie plecy. W związku z tym otrzyma kwasu bornego. Pojawia się pytanie, jaka sytuacja jest groźniejsza dla pacjenta. Mamy nadzieję, że tym przykładem wykazaliśmy, że przeliczenia dawek dla leków stosowanych zewnętrznie (poza wspomnianymi wyżej wyjątkami) są niedorzecznością, ponieważ nie dysponujemy dostateczną ilością danych wyjściowych. dr n. farm. Michał Krzysztof Kołodziejczyk Specjalista Farmacji Aptecznej Starszy Wykładowca Zakład Technologii Postaci Leku Katedra Farmacji Stosowanej Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. farm. Michał J. Nachajski adiunkt Zakład Technologii Postaci Leku, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Piśmiennictwo: 1. Scheuplein R.J., Blank I.H.: Permeability of the skin, Physiol. Rev. 1971, 51(4): Farmakopea Polska IX, tom II, URPL,WMiPB, 2011, Warszawa, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. 9\n10 Wszechnica aptekarska KOMUNIKATY BEZPIECZEŃSTWA W Aptekarzu Polskim wielokrotnie podnoszony był już temat monitorowania działań niepożądanych produktów leczniczych. Farmaceuta, jako ogniwo systemu opieki zdrowotnej powinien brać udział - do czego nasze publikacje zachęcają - w tym procesie. W niniejszym tekście chciałabym zachęcić do wdrożenia do swojej aptecznej praktyki nawyku korzystania z rezultatów tego monitoringu i regularnego czytania komunikatów bezpieczeństwa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Komunikaty te nie powinny być mylone z decyzjami i komunikatami Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Decyzje GIF odnoszące się do produktów leczniczych dotyczą w szczególności ich wstrzymania i wycofania, a także ponownego dopuszczenia. Działalność GIF na tym polu skupia się bezpieczeństwie stosowania leków, jednak dotyczy takich aspektów obrotu nimi, które czasowo (do wyjaśnienia) lub trwale wyłączają dany lek (najczęściej tylko określone jego serie) z użycia. Częstą przyczyną wycofania danej puli produktu z rynku są wady jakościowe leku, jego opakowania czy ulotki. Oczywistym jest, że lek wadliwy nie może być wydawany pacjentom, a decyzje GIF mają rygor natychmiastowej wykonalności. Sądzę, że codzienna kontrola najświeższych publikacji na stronie jest rutyną w każdej aptece. Komunikaty bezpieczeństwa URPL mają inny charakter, chociaż również dotyczą bezpieczeństwa farmakoterapii. Są jednym ze sposobów przekazywania fachowym pracownikom opieki zdrowotnej nowych i istotnych informacji, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo pacjentów. Obejmują one dane uzyskane po wprowadzeniu leku do obrotu i niejednokrotnie wiążą się ze zmianami dokonywanymi w charakterystyce produktu leczniczego. Komunikaty takie, w formie dear doctor letter publikowane są jeżeli uzna się, że informacja o produkcie powinna być rozszerzona o nowe ostrzeżenia (np. dotyczące działań niepożądanych), zalecenia dodatkowych badań (np. ocena czynności wątroby u pacjentów stosujących agomelatynę), a także przypomnienia dotyczące prawidłowego stosowania (np. sposób podawania dalteparyny sodowej). Czy śledzenie tego typu komunikatów przez aptekarza ma sens? Moim zdaniem jak najbardziej ma. Informacje te są nie tylko kształcące i ważne, ale po prostu przydatne w codziennej pracy. Na przykład niedawny komunikat bezpieczeństwa (z ) dotyczący stosowania trimetazydyny odbił się wśród pacjentów dosyć szerokim echem. Spora grupa chorych po rutynowej wizycie lekarskiej stwierdziła, iż jeden z leków nie został im przepisany. Trudno powiedzieć, na ile wyczerpujące wyjaśnienia zostały udzielone im przez lekarza, faktem jest iż dodatkowych informacji poszukiwali w aptece. Bez znajomości treści stosownego komunikatu trudno byłoby aptekarzowi objaśnić zainteresowanym, czym najprawdopodobniej podyktowana była decyzja o wyłączeniu leku. Tymczasem ograniczenia wskazań do stosowania trimetazydyny zostały dokonane w wyniku oceny korzyści w stosunku do ryzyka w przypadku niektórych diag- 10\n11 Wszechnica aptekarska noz. W pewnych sytuacjach m.in. w leczeniu objawowym zawrotów głowy i szumów usznych skuteczność nie została uznana za wystarczająco udokumentowaną. Za wycofaniem niektórych wskazań do stosowania przeważyły także doniesienia na temat możliwości występowania związku pomiędzy stosowaniem trimetazydyny, a pojawianiem się lub nasileniem objawów parkinsonizmu. Oceny proporcji korzyści do ryzyka dokonuje m.in. Europejska Agencja Leków. Niekiedy tj. w przypadku trimetazydyny korzyści mogą się okazać przeważające u węższej niż pierwotnie zakładano grupy pacjentów na skutek zaobserwowania istotnych działań niepożądanych. Innym przykładem jest kalcytonina - zarówno donosowa, jak i w iniekcjach, która jak donosi komunikat z nie powinna być stosowana w leczeniu rozpoznanej osteoporozy pomenopouzalnej, jednak pozostaje opcją terapeutyczną u pacjentów z chorobą Pageta, którzy nie reagują na alternatywne metody leczenia lub dla których takie metody leczenia nie są odpowiednie. Odczuwalna i zauważalna przede wszystkim dla aptek otwartych i ich pacjentów okazała się także zmiana kategorii dostępności z OTC na Rp preparatów do stosowania miejscowego zawierających w składzie ketoprofen. W przypadku tych produktów stosunek korzyści do ryzyka pozostaje nadal pozytywny (komunikat z ), jednak przy zachowaniu tzw. środków minimalizacji ryzyka. Takimi środkami jest między innymi ordynacja lekarska oraz przekazanie pacjentowi odpowiednich informacji dotyczących możliwości wystąpienia reakcji nadwrażliwości skóry na światło po zastosowaniu ketoprofenu zewnętrznie, w szczególności przy jednoczesnym stosowaniu z produktami zawierającymi oktokrylen, środek znajdujący się w kosmetykach, także tych służących do ochrony przeciwsłonecznej. O tym, że wiele jest jeszcze do zrobienia, jeżeli chodzi o wzajemną komunikację, pozyskiwanie i przekazywanie informacji przez wszystkich partnerów systemu ochrony zdrowia niech świadczy fakt, że ciągle w aptekach pojawiają się pacjenci ze zleceniem zakupienia środka zawierającego ketoprofen w żelu (np. do zabiegów rehabilitacyjnych), którzy nie otrzymali na niego recepty. Komunikat bezpieczeństwa może dotyczyć także informacji o zaprzestaniu produkcji z chwilą wygaśnięcia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Takie uprzedzające informacje pozwalają na dostatecznie wczesne poinformowanie pacjentów, którzy mają szansę na omówienie innych opcji terapeutycznych ze swoim lekarzem, zanim lek całkowicie zniknie z rynku. Komunikat może także dotyczyć możliwości wyczerpania się zapasu leku np. na skutek problemów technologicznych. Rozpoczęcie kuracji takim lekiem może wiązać się z problemami w kontynuacji leczenia. Niekiedy okazuje się, że chociaż w stosunku do substancji czynnej nie dokonano nowych odkryć, to stwierdzono błędy lub nieprawidłowości związane z jego podawaniem prowadzące do zwiększenia liczby odnotowywanych incydentów. Komunikat może dotyczyć więc przypomnienia, jaka jest prawidłowa droga podania leku, jeżeli napływające zgłoszenia dotyczące działań niepożądanych wskazują, iż są one efektem np. podania domięśniowego, zamiast zalecanego podskórnego. Innym przykładem może być informacja donosząca o ryzyku przypadkowego przedawkowania na skutek błędnego oszacowania dawki w jednej z dożylnych postaci paracetamolu. Jak się okazuje, nawet użycie nieodpowiedniego sprzętu (np. igły) może mieć wpływ na powstanie zanieczyszczenia zawartości fiolki cząstkami gumowej zatyczki. Komunikaty bezpieczeństwa mogą także dotyczyć nowych zaleceń dotyczących dawkowania i czasu terapii. Ważne informacje mogą pochodzić z badań porównawczych, w których wykazano przewagę lub mniejszą skuteczność określonego schematu leczenia. Dotyczyć mogą obserwacji związanych z ryzykiem wynikającym z łącznego podawania danego produktu leczniczego z innym lekiem (np. zaobserwowano przypadki niewydolności wątroby u pacjentów leczonych jednocześnie lenalidomidem i deksametazonem). Niekiedy doniesienia dotyczą bardzo specyficznych sytuacji, trudnych do przewidzenia na etapie wdrażania leku do użycia, np. zaobserwowano komplikacje śródoperacyjne (IFIS śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki) podczas zabiegów usunięcia jaskry u pacjentów leczonych sylodosyną, a więc lekiem nie mającym bezpośrednich konotacji okulistycznych. Należy podkreślić, że dopuszczenie leku do obrotu nie oznacza, że jest on całkowicie bezpieczny, a wiedza o nim kompletna. Doniesienia publikowane na stronach URPL dotyczą zarówno leków nowych (ambrisentan, febuksostat, aliskiren, saksagliptyna), ale również leków obecnych na rynku od dłuższego czasu (takrolimus, nimesulid). Warto je czytać, aby wiedzieć więcej i lepiej wykonywać swój zawód. mgr farm. Olga Sierpniowska 11\n12 Manuał aptekarski Fitoestrogeny w objawach menopauzy Rośliny stanowią źródło wielu substancji biologicznie czynnych, których spożywanie przez człowieka wpływa na homeostazę organizmu. Jedną z takich grup są fitoestrogeny, związki organiczne pochodzenia naturalnego działające w organizmie ludzkim na podobieństwo estrogenów. Siłę działania tych związków ocenia się w porównaniu do 17ß- -estradiolu. Oddziaływanie ich jest jednak dużo niższe w porównaniu do typowych hormonów. Fitoestrogeny dzieli się na wiele grup. Najdokładniej przebadane zostały izoflawony, lignany i kumestany. Związki te nie są jednak identyczne z hormonami człowieka. Podobnie do naturalnych estrogenów wiążą się one z receptorami estrogenowymi neuronów podwzgórza. Ich działanie jest uzależnione od dawki. Przypisuje się im właściwości łagodzące objawy neurowegetatywne występujące w okresie okołomenopauzalnym, które są związane z niedoborem estrogenów, takie jak uderzenia gorąca, zaburzenia snu, niepokój, zlewne poty, wzmożona nerwowość, stany depresyjne, zawroty i bóle głowy, poczucie wyczerpania psychicznego. Związki te występują w różnych substancjach roślinnych i charakteryzują się nico odmiennymi właściwościami. Izoflawony wykazują działanie estrogenne, są pochodnymi steroli roślinnych, występują w warzywach strączkowych (szczególnie w soi) oraz w produktach, których głównym lub jedynym składnikiem jest fasola. Często też w tej grupie wymienia się zboża takie jak pszenica, żyto oraz jęczmień. Najczęściej występującymi związkami z tej grupy są genisteina i daidzeina. Kolejną grupą fitostrogenów są lignany, które stanowią składnik ścian komórkowych i są uwalniane w wyniku działania bakterii jelitowych na ziarna zbóż. Źródłem tych związków są oleje z nasion, głównie olej lniany. Występują także w wielu ziołach, warzywach i owocach. Kumestany natomiast nie stanowią istotnego składnika naszej diety. Bardzo dużo jest ich w czerwonej koniczynie, nieco mniej w nasionach słonecznika i kiełkach soi. Właściwości prozdrowotne fitoestrogenów Jednym z najbardziej znanych działań fitoestrogenów jest zmniejszenie skutków objawów naczynioruchowch w okresie okołomenopauzalnym, głównie uderzeń gorąca i nocnych potów. Objawy te można łagodzić za pomocą hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), ale wiele osób poszukuje substancji naturalnych, które wykazują mniej działań Tabela 1. Podział fitoestrogenów i ich źródła (Gheribi E., 2012). Klasa Podtyp Źródła Glikozydy Aglikony Izoflawony genisteina genisteina soja, orzechy ziemne biochanina A daidzeina formononetyna daidzeina koniczyna, nasiona słonecznika glicyteina orzechy włoskie Lignany sekoizolaricirezynol enterodiol zboża matairezynol enterolakton nasiona (lnu, słonecznika), chleb żytni, warzywa, owoce Kumestany kumestrol fasola, kiełki sojowe, kiełki alfa alfa, koniczyna 12\n13 Manuał aptekarski ubocznych. Zastosowanie fitoestrogenów w okresie okołomenopauzalnym wzięło swój początek z obserwacji kobiet w krajach zachodnich i krajach azjatyckich. Częstość występowania objawów naczynioruchowych była zdecydowanie niższa u kobiet w krajach azjatyckich (10-20%) w porównaniu do kobiet w krajach zachodnich (70-80%). Po analizie sposobu odżywiania naukowcy doszli do wniosku, że dieta bogata w produkty sojowe może przynieść ulgę w niektórych objawach okołopauzalnych. Pomimo braku wystarczających badań klinicznych, aby potwierdzić lub odrzucić tę hipotezę, produkty zawierających soję są bardzo popularne wśród kobiet poszukujących naturalnej alternatywy dla hormonalnej terapii zastępczej. W okresie okołomenopauzalnym wzrasta również ryzyko złamania kości. Związane jest to z utratą gęstości mineralnej kości. Na podstawie obserwacji właściwości estrogenów, które pomagają utrzymać prawidłową strukturę kości przyjęto hipotezę, że w ten sposób działać będą również fitoestrogeny. Pomimo licznych badań na zwierzętach, dowody na wymierne efekty działania tych związków u ludzi są nie dość wnikliwie udokumentowane. Co najmniej jedno badanie wykazało, że kobiety po menopauzie zużywające w swojej diecie duże ilości pokarmów sojowych mają lepszą gęstość kości w porównaniu do kobiet, które spożywają mniej soi. Badania te wymagają dalszej kontynuacji. Niektóre badania wskazują, że kobiety w krajach o wysokim spożyciu fitoestrogenów mogą mieć niższe ryzyko zachorowania na raka piersi. W raporcie opublikowanym w 2007 r., naukowcy zauważyli, że ekspozycja na fitoestrogeny w dzieciństwie lub okresie początku dojrzewania może pomóc w ochronie przed przyszłym zachorowaniem na raka piersi. Jednak autorzy raportu, podkreślili, że bardzo mało jest danych na temat roli fitoestrogenów w zapobieganiu nawrotom raka piersi, dlatego też niezbędne jest wykonanie dalszych badań epidemiologicznych. Obserwacje kobiet spożywających produkty sojowe wykazały, że nastąpiło u nich zmniejszenie stężenia cholesterolu we krwi, frakcji LDL, trójglicerydów o około 10%, nie zauważono jednak zmian w stężeniu frakcji HDL. Spożywanie diety bogatej w fitoestrogeny, jako czynnika redukującego ryzyko zachorowania na chorobę wieńcową serca i miażdżycę naczyń krwionośnych jest rekomendowane przez Food and Drug Administration. Badania epidemiologiczne wykazują także zależność pomiędzy spożywaniem diety bogatej w produkty sojowe, a zmniejszoną zachorowalnością na niektóre nowotwory. Dowodem na to są badania wskazujące, że w populacjach, w których jest zwyczaj spożywania potraw zawierających soję i jej przetwory (głównie kraje azjatyckie), ludzie rzadziej zapadają na choroby nowotworowe. Przykładem kraju o dużym spożyciu soi, mleka i napojów sojowych oraz fermentowanych produktów sojowych bogatych w izoflawony może być Japonia, produkty te stanowią około 200 mg/dobę, a dla przykładu w USA spożycie izoflawonów nie przekracza 5 mg/dobę. W aptekach znajduje się wiele produktów wskazanych w łagodzeniu objawów menopauzy, najczęściej zawierają one w swoim składzie soję. Należy przestrzec pacjenta o możliwości wystąpienia nadwrażliwości na soję lub inny składnik preparatu. Należy również zachować ostrożność u kobiet z nowotworami piersi i przerostem endometrium w wywiadzie. Przyjmowania niektórych preparatów sojowych nie zaleca się kobietom w ciąży oraz matkom karmiącym. Do substancji roślinnych stosowanych w objawach menopauzalnych należy również koniczyna czerwona. Preparaty koniczyny czerwonej przeciwwskazane są u kobiet w ciąży, kobiet karmiących, dzieci do 12 roku życia i w przypadkach chorób hormonozależnych. Światowa Organizacja Zdrowia nie zaleca stosowania izoflawonoidów koniczyny czerwonej łącznie z tamoksyfenem i innymi lekami antyestrogenowymi. Substancje ziołowe często wywołują mniej działań niepożądanych oraz skutków ubocznych w porównaniu do preparatów syntetycznych. Kobietom, które nie chcą zażywać estrogenu, spożywanie pokarmów bogatych w izoflawony i ich preparatów może przynieść wiele korzyści, ale wydaje się, że nie może to stanowić jedynej terapii dla pacjentek, u których wymagana jest estrogenoterapia. W przypadku nasilenia objawów menopauzy terapię należy ustalić z lekarzem prowadzącym. dr n. farm. Tomasz Baj Katedra i Zakład Farmakognozji Uniwersytet Medyczny w Lublinie Piśmiennictwo: Duffy C, Perez K, Partridge A.: Implications of phytoestrogen intake for breast cancer. CA Cancer J Clin. 2007, 57(5), Gheribi E.: Znaczenie fitoestrogenów roślinnych w profilaktyce osteoporozy. Postępy Fitoterapii 3, 192-6, Kaczmarczyk-Sedlak I.: Właściwości lecznicze izoflawonoidów koniczyny czerwonej. (on-line ) Kwiatkowska E. Fitoestrogeny sojowe w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Postępy Fitoterapii 4, s , Patisaul H.B., Jefferson W.: The pros and cons of phytoestrogens. Front Neuroendocrinol. 31(4), , Stokłosa-Kwarcińska H., Skrzypulec V., Rozmus-Warcholińska W. Czy fitoestrogeny zastąpią hormonalną terapię zastępczą? Gin Prakt 2003, 11, 5,\n14 Manuał aptekarski HORMONOTERAPIA Terapia hormonalna znajduje szerokie zastosowanie i posiada ugruntowaną pozycję we współczesnej farmakoterapii bardzo wielu jednostek chorobowych. Hormony są to substancje wytwarzane przez organizm, dlatego tak ważne jest ich rozważne i kontrolowane stosowanie, aby na skutek podawania hormonów egzogennych nie doprowadzić do zaburzenia produkcji i wydzielania hormonów endogennych. Najważniejsze z nich to hormony wytwarzane przez podwzgórze, przysadkę mózgową, tarczycę, nadnercza, jajniki i jądra, trzustkę oraz przytarczyce. Znajdują zastosowanie w leczeniu substytucyjnym (zastępczym), gdzie występuje niedobór lub brak wybranych hormonów oraz w terapii hormonalnej, gdzie wykorzystywane są właściwości farmakologiczne poszczególnych hormonów. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy zaburzenia hormonalne stanowią jeden z pięciu głównych czynników występowania trądziku pospolitego (acne vulgaris) u kobiet i mają szczególny wpływ na początkową fazę rozwoju zmian skórnych, gdzie występuje nadreaktywność gruczołów łojowych skóry. Główną przyczyną pojawienia się trądziku o podłożu hormonalnym u kobiet jest hiperandrogenizm występujący u około 7% kobiet w wieku rozrodczym, gdzie dochodzi do zwiększonej produkcji męskich hormonów płciowych. Wskazaniem do stosowania hormonów w leczeniu trądziku jest współistniejący łojotok, łysienie androgenowe, zespół SAHA (seborrhoea-acne-hirsutism androgenetic alopecia syndrome) 14 oraz późno pojawiający się trądzik. Objawy, które wskazują na endokrynopatię to oporność na standardowe metody leczenia, trądzik występujący w połączeniu z hirsutyzmem, nieregularne miesiączki, zespól SAHA oraz nawrót choroby po leczeniu izotretynoiną. Przed wprowadzeniem hormonoterapii konieczne jest oznaczenie we krwi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego kobiety stężenia DHEAS (dehydroepiandosteronu), testosteronu, prolaktyny, 17-hydroksyprogesteronu oraz określenie stosunku LH/FSH . W hormonoterapii trądziku stosowane są dwie grupy leków: antyandrogeny oraz substancje hamujące wytwarzanie androgenów jajnikowych i/lub nadnerczowych. Antyandrogeny hamują działanie endogennych hormonów płciowych poprzez blokowanie receptorów androgenowych (flutamid, spironolakton) oraz hamują produkcję androgenów poprzez blokowanie osi podwzgórze przysadka gonady (octan cyproteronu). Drugą grupę stanowią estrogeny, agoniści hormonu uwalniającego gonadotropiny, niskie dawki glikokortykosteroidów oraz doustne leki antykoncepcyjne. Najczęściej stosowanym lekiem w terapii trądziku jest dwuskładnikowa estrogenowo-progestagenowa tabletka antykoncepcyjna (DTA) . Element estrogenowy (etynyloestradiol, menstranol, estradiol) istotnie zmniejsza poziom androgenów, takich jak testosteron, DHEA, androstendion oraz powoduje wzrost SHBG (sex hormone binding globulin), co skut-\n15 Manuał aptekarski kuje zmniejszeniem aktywności androgenów. Obecnie stosowana w pigułkach antykoncepcyjnych składowa progestagenowa jest 4 generacji, a jej działanie jest najbardziej zbliżone do naturalnego progesteronu bez wykazywania powinowactwa do receptorów estrogenowych i androgenowych. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) polega na złagodzeniu i/lub zapobieganiu występowaniu objawów okresu przekwitania. U kobiet wskazaniami do wdrożenia hormonalnej terapii zastępczej są: objawy naczynioruchowe (uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu), objawy psychiczne (depresja, lęk, zaburzenia pamięci i koncentracji), objawy ze strony tkanki łącznej (wiotkość, suchość skóry), objawy moczowo-płciowe (suchość pochwy, nietrzymanie moczu). Pozostałe wskazania to również: osteoporoza, osteopenia a także przedwczesna menopauza. Przed rozpoczęciem hormonoterapii należy wykonać szereg badań endokrynologicznych, ginekologicznych oraz kardiologicznych. Na podstawie dokładnego wywiadu z pacjentką lekarz wybiera odpowiedni rodzaj hormonalnej terapii zastępczej. Uwzględnia ona stosowanie estrogenów oraz gestagenów w najniższych skutecznych dawkach. W HTZ stosowana jest szeroka gama różnych postaci farmaceutycznych, są to: tabletki, plastry i kremy przezskórne, żele, kremy i globulki dopochwowe, implanty podskórne, zastrzyki. Czas prowadzenia HTZ jest uzależniony od wskazań i ustalany jest indywidualnie dla każdej pacjentki. Przewlekłe stosowanie HTZ jest zalecane w przypadku profilaktyki osteoporozy bądź zanikowych zmian w układzie moczowo-płciowym. Skuteczność HTZ została potwierdzona wynikami licznych badań klinicznych, w których udowodniono istotną poprawę jakości życia kobiet w wieku okołomenopauzalnym, co ma swoje przełożenia na rosnącą popularność HTZ wśród samych pacjentek. Ponadto, HTZ zmniejsza ryzyko osteoporozy  oraz raka okrężnicy . Zagrożenia związane z HTZ to zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi, raka błony śluzowej trzonu macicy oraz wystąpienia choroby zatorowo-zakrzepowej. Podkreśla się również, że długotrwałe stosowanie HTZ (powyżej 10 lat) powoduje wzrost ryzyka zachorowania na raka jajnika. Przed wprowadzeniem hormonoterapii konieczne jest oznaczenie we krwi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego kobiety stężenia DHEAS (dehydroepiandosteronu), testosteronu, prolaktyny, 17-hydroksyprogesteronu oraz określenie stosunku LH/FSH Problem niedoboru hormonów płciowych związany z wiekiem dotyczy również mężczyzn. Objawy andropauzy nie są jednak tak nasilone i ograniczone w czasie jak objawy menopauzy, stąd często problem ten jest marginalizowany. Objawy andropauzy wynikające ze zmniejszonego stężenia testosteronu to stany depresyjne, zaburzenia snu, zaburzenia seksualne, umiarkowany przerost gruczołu krokowego, zmniejszenie masy kostno- -mięśniowej. Widoczne objawy andropauzy występują u około 20% mężczyzn powyżej 60 roku życia . Nadzorowana suplementacja testosteronem zlecana jest u mężczyzn z objawami andropauzy bądź poziomem testosteronu niższym niż 7 nmol/l. Terapia ta musi być poprzedzona badaniem urologicznym, badaniem USG, oznaczeniem antygenu gruczołu krokowego a także badaniami, które wykluczają raka gruczołu krokowego, raka sutka czy czerwienicę prawdziwą. Hormony stosowane są w postaci iniekcji domięśniowych, podskórnych, preparatów doustnych oraz aplikacji przezskórnych. Hormonoterapia chorób nowotworowych polega na wyeliminowaniu wpływu męskich lub żeńskich hormonów płciowych na komórki raka. Już w XIX wieku odkryto, że usunięcie jajników wpływa na cofnięcie się zaawansowanego raka piersi, a w XX wieku, że testosteron stanowi czynnik nasilający wzrost raka gruczołu krokowego i występowanie przerzutów. Z biegiem lat zaczęto wykorzystywać preparaty hormonalne w terapii raka piersi, raka gruczołu krokowego czy raka trzonu macicy. Hormonoterapię do tej pory wykorzystywano w postępowaniu 15\n16 Manuał aptekarski 16 Stosowanie hormonoterapii w raku gruczołu krokowego zmniejsza ryzyko powikłań związanych z przerzutami nowotworu do innych tkanek... paliatywnym, obecnie coraz częściej wykorzystuje się ją w leczeniu uzupełniającym wczesnego stadium zaawansowania nowotworów hormonozależnych. Hormonoterapia prowadzona w raku piersi ma na celu wyeliminowanie działania estrogenów poprzez chirurgiczne usunięcie organów (jajniki, nadnercza), usunięcie bądź blokowanie aktywności gonadotropin (usunięcie przysadki mózgowej, agoniści hormonu uwalniającego gonadotropiny, danazol, progestageny), hamowanie receptora estrogenowego (tamoksyfen) bądź poprzez blokowanie syntezy estrogenów (inhibitory aromatazy). Lekiem pierwszego rzutu w terapii raka piersi jest tamoksifen. Stosowanie hormonoterapii w raku gruczołu krokowego zmniejsza ryzyko powikłań związanych z przerzutami nowotworu do innych tkanek, co znajduje bezpośrednie przełożenie na wydłużenie całkowitego czasu przeżycia. Grupy leków stosowanych w terapii raka gruczołu krokowego to analogi LHRH (goserelina, buserelina, tryptorelina, leuprorelina) pozwalające uzyskać kastrację farmakologiczną oraz antyandrogeny blokujące receptor androgenowy (flutamid, bicalutamid, nilutamid, octan cyproteronu) . Antykoncepcja hormonalna uwzględnia stosowanie pojedynczych hormonów lub ich połączeń, dla których głównym wskazaniem jest zapobieganie ciąży. Przełom odnośnie zastosowania pigułki antykoncepcyjnej nastąpił w latach 50-tych XX wieku, a badania szczególnie dotyczące bezpieczeństwa stosowania hormonoterapii prowadzone są intensywnie przez cały czas. Obecnie w tabletkach antykoncepcyjnych stosuje się wyłącznie etyloestradiol oraz różne progestageny. Najbardziej popularną tabletką antykoncepcyjną jest tabletka dwuskładnikowa, która zawiera etyloestradiol i progestagen w tych samych proporcjach przez cały 21-dniowy okres przyjmowania (system jednofazowy), lub może ulegać zmianie dwukrotnej (system dwufazowy) bądź trzykrotnej (system trzyfazowy). Obecnie dostępne są również preparaty, które oprócz 21 tabletek zawierających aktywne składniki posiadają 7 tabletek pozbawionych aktywności. Mechanizm działania DTA polega m.in. na hamowaniu jajeczkowania oraz zmienianiu składu śluzu szyjkowego uniemożliwiając penetrację plemników. Należy pamiętać, że DTA wchodzą w szereg interakcji z innymi lekami takimi jak: antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna, leki przeciwgrzybicze i inne. Oprócz działania antykoncepcyjnego DTA zmniejsza krwawienie oraz ból miesiączkowy, występowanie torbieli jajników i endometrium. Niestety antykoncepcja hormonalna obarczona jest wyższym ryzykiem zachorowania na raka szyjki macicy i chorobę zakrzepowo-zatorową oraz wpływa niekorzystnie na funkcję wątroby. Inne dostępne metody antykoncepcji hormonalnej to minitabletka progestagenna (MTG), domięśniowe podanie progestagenów (DMPA), dopochwowa i przezskórna antykoncepcja hormonalna, czy wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel. Powyżej wymienione zostały najbardziej popularne dziedziny medycyny, w których stosowana jest hormonoterapia. Terapia hormonalna znajduje również szerokie zastosowanie w takich dziedzinach jak diabetologia (insulina), choroby tarczycy (lewotyroksyna), zaburzenia wzrostu (somatotropina) i dojrzewania, zaburzenia hormonalne uniemożliwiające zajście w ciąże i inne. Bez względu na popularność hormonoterapia jest leczeniem wymagającym indywidualnego podejścia i opieki specjalistycznej. dr n. farm Anna Serafin Specjalista ds. Pharmacovigilance Piśmiennictwo 1. Nowicki R. Trądzik pospolity: skuteczne leczenie. Przew Lek 2006; 5: Kompleksowa terapia hormonalna u kobiet z trądzikiem rekomendacje Męczekalski B, Czyżyk A. Konwencjonalna hormonalna terapia zastępcza w leczeniu osteoporozy. Pol Merk Lek, 2009, XXVII, 157, Lin JH, Morikawa T, Chan AT, Kuchiba A, Shima K, Nosho K, et al. Postmenopausal hormone therapy is associated with a reduced risk of colorectal cancer lacking CDKN1A expression. Cancer Res Jun 15;72(12): Rabijewski M. Patogeneza i objawy zespołu niedoboru testosteronu. Przeg Urol 2008/9/1 (47). 6. Senekus-Konefka E. Hormonalne leczenie nowotworów. Stan obecny i perspektywy. Nowa Medycyna 10/2000.\n17 Manuał aptekarski Problemy zdrowotne osób z andro- i menopauzą ŁYSIENIE Wiek średni u człowieka to czas zmian dokonujących się w sferze zarówno psychicznej, jak i fizycznej. Z punktu widzenia społecznego, możemy wtedy wkraczać w wiek szczytowych możliwości i osiągnięć. Jednakże naturalne procesy biologiczne zachodzące w tej fazie życia podlegają znacznym zmianom i dotykają każdego zarówno kobiet, jak i mężczyzn. U kobiet, związana z wiekiem dysfunkcja jajników i zmniejszenie wydzielania przez nie estrogenów prowadzi do menopauzy, podczas gdy u mężczyzn obniżenie poziomu testosteronu, produkowanego głównie przez komórki śródmiąższowe jąder, staje się przyczyną andropauzy. Andropauza i menopauza Chociaż męska menopauza uważana jest często za mit, jest to realny stan hormonalny, którego doświadczają mężczyźni między 50 a 70 rokiem życia. Andropauza rozpoczyna się, gdy poziom męskiego hormonu, testosteronu, naturalnie obniża się. U mężczyzn spożywających duże ilości alkoholu, palących papierosy stosujących inne używki, oraz u tych, którzy poddawani byli licznym zabiegom chirurgicznym andropauza może rozpocząć się w młodszym wieku. Po 30 roku życia, u mężczyzn dochodzi do 10% spadku poziomu testosteronu w każdej dekadzie życia. Z kolei panie zaczynają naturalnie wchodzić w okres menopauzy pomiędzy 45 a 55 rokiem życia. Największy wpływ na to mają geny, ale duże znaczenie odgrywają także czynniki środowiskowe, dieta oraz styl życia (objawy menopauzy pojawiają się wcześniej u kobiet palących papierosy). Okres menopauzy zwany również klimakterium dzieli się na trzy podstawowe fazy: przedmenopauzalna (premenopauza), okołomenopauzalna (perimenopauza), pomenopauzalna (postmenopauza). Okres przedmenopauzalny są to lata poprzedzające ostatnią miesiączkę, czyli okres spadku ilości hormonów rozrodczych oraz nieregularność w ich wydzielaniu. Faza okołomenopauzalna jest to okres przejściowy prowadzący do menopauzy, jak i czas po jej wystąpieniu. Obejmuje okres od 2 do 8 lat przed menopauzą i co najmniej pierwszy rok po niej. Z klinicznego punktu widzenia za początek perimenopauzy uznaje się moment, w którym pojawiają się zaburzenia miesiączkowania spowodowane zmieniającym się poziomem hormonów płciowych. Po 12 miesiącach od wystąpienia ostatniej miesiączki kobieta wchodzi w kolejny okres życia, zwany postmenopauzą. Objawy menopauzy i andropauzy Objawy menopauzy związane ze zmianami biologicznymi zachodzącymi w organizmie dojrzałej kobiety są rozmaite i mają różną postać. Fakt, że kobiecy organizm przestaje produkować żeńskie hormony, odpowiadające za blisko 400 przemian metabolicznych, ma wyraźny wpływ na wszystkie narządy. Mogą zatem pojawić się uderzenia gorąca, zimne poty, obniżenie koncentracji czy złe samopoczucie. Są to jedne z najczęściej występujących dolegliwości. Zazwyczaj towarzyszą im problemy ze snem, osłabienie mięśni, przyrost wagi, ból piersi czy wypadanie włosów. 17\n18 Manuał aptekarski Objawy andropauzy są skutkiem stopniowego obniżania poziomu testosteronu i są zbliżone do objawów menopauzy u kobiet. Mężczyźni mogą doświadczać uderzeń gorąca, zaburzeń snu, zmniejszenia energii, obniżenia pożądania seksualnego, zaburzeń erekcji, przyrostu masy ciała, utraty masy mięśniowej i depresji. Jednym z bardziej niepożądanych objawów towarzyszących zaburzeniom hormonalnym związanym z wiekiem jest wypadanie włosów. Pomimo, iż objaw ten wydaje się niezbyt istotny, szczególnie w przypadku mężczyzn, może być jednak jednym z bardziej traumatycznych dla osób, które go doświadczają. Aczkolwiek świadomość zmian zachodzących w organizmie może pozwolić na znalezienie rozwiązania problemu. 18 Przyczyny utraty włosów Szczególne znaczenie w walce z wypadaniem włosów ma zrównoważona dieta. Niedobory witamin głownie z grupy B, żelasów jest dziedziczny stan zwany łysieniem typu męskiego lub żeńskiego. W szczególności u osób predysponowanych genetycznie, zaburzenie delikatnej równowagi w układzie hormonalnym staje się przyczyną utraty włosów. Wahania hormonalne spowodowane ciążą, porodem, stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych oraz wystąpieniem menopauzy mogą spowodować tymczasowe łysienie u kobiet. Należy zaznaczyć, że wypadanie włosów u pań wymaga dokładnej diagnostyki, gdyż może oznaczać chorobę układu hormonalnego, tj. choroby nadnerczy czy zaburzenie czynności tarczycy, a także choroby jajników i przysadki mózgowej. Oczywiście, podstawową przyczyną zmian metabolicznych związanych z przekwitaniem jest zmniejszenie się syntezy estrogenów. Na zmiany te organizm reaguje zwiększając produkcję sterydów kory nadnerczy, m.in. androstendionu. Estrogeny po menopauzie są produkowane u kobiet wyłącznie przez nadnercza z nadnerczowego androstendionu. Sam androstendion ma słabe działanie biologiczne, ale jest prekursorem, z którego powstają silne androgeny testosteron i dihydrotestosteron (DHT). To właśnie DHT jest głównym hormonem zaangażowanym w proces łysienia. U mężczyzn powstaje on z testosteronu pod wpływem enzymu 5-alfa-reduktazy. DHT jest aktywniejszą forma testosteronu i wpływa na mieszki włosowe powodując ich miniaturyzację, uśpienie i zanik, a tym samym zakłócając proces wzrostu włosów. U kobiet proces przekształcania testosteronu do DHT wygląda inaczej niż u mężczyzn. Jest W warunkach fizjologicznych tracimy od 50 do 150 włosów dziennie. Przeciętnie, na głowie jest około włosów, więc ubytek ten powinien być niezauważalny. Utracone włosy zastępowane są przez nowe, ale wraz z wiekiem proces odnowy ulega spowolnieniu, utrata nasila się, a włosy stają się coraz cieńsze i słabsze. Stan hormonalny organizmu, różne choroby, szok fizyczny i emocjonalny czy przyjmowane leki mogą nasilać i przyspieszać procesy łysienia. Utrata włosów może przebiegać w różny sposób, w zależności od tego, co jest jej przyczyną. Może pojawić się nagle lub stopniowo, dotyczyć tylko skóry głowy, ale i całego ciała. Niektóre rodzaje łysienia są tymczasowe, podczas gdy inne są trwałe. Najczęstszą przyczyną utraty włoon wydłużony, gdyż w pierwszym etapie dehydroepiandrosteron (DHEA) produkowany z cholesterolu przez nadnercza jest przekształcany do postaci androstendionu, a ten następnie do testosteronu, a dopiero później powstaje DHT. Przed menopauzą, duża ilość estrogenu przyczynia się do regulacji stężenia DHT. Dlatego w przypadku zachwiania gospodarki hormonalnej i obniżenia poziomu żeńskich hormonów płciowych, kobiety stają się narażone na wypadanie włosów. Podczas gdy klasyczne łysienie zawsze było kojarzone z mężczyznami, obserwuje się również żeński wzór wypadania włosów. Łysienie typu androgenowego u mężczyzn objawia się cofającą się linią czołową i skroniową. Natomiast kobiety rzadko tracą włosy w ten sposób. Wiele z nich doświadcza znacznego zmniejszenie średnicy włosa, prowadzącego do przerzedzenia włosów. U płci pięknej często łysienie początkowo objawia się poszerzającym się przedziałkiem obejmującym centralna część głowy, przy czym linia czołowa włosów zostaje zachowana. Zmiany pojawiają się najczęściej z początkiem menopauzy. Nadmierna utarta włosów dotyczy 13% kobiet przed menopauzą i 37% po menopauzie. Sklasyfikowano trzy rodzaje postępowania w terapii wypadania włosów. Są to: (1) zmiana stylu życia, (2) medycyna alternatywna, (3) farmakoterapia i chirurgia. Modyfikacja stylu życia\n19 Manuał aptekarski za lub białka oraz drastyczne diety mogą powodować wypadanie włosów. Z kolei rezygnacja ze spożycia kofeiny i alkoholu, regularne ćwiczenia i redukcja stresu, mogą wspomóc ich regenerację. Podobnie, unikanie niektórych zabiegów fryzjerskich niszczących włosy może przyczynić się do poprawy ich stanu. Do pokarmów korzystnie wpływające na stan włosów możemy zaliczyć te zawierające białko (ryby, jaja, fasola, mleko i jego przetwory, chude mięso), żelazo (wątroba, mięso, całe ziarna zbóż, zielone warzywa, fasola, groch, chleb pełnopszenny), witaminy z grupy B (mięso, jajka, ryby, zielone warzywa) oraz witaminę E (oleje roślinne, migdały, margaryna, jaja, marchewka, orzechy, kiełki pszenicy, zielonolistne warzywa). Kwasy tłuszczowe korzystnie wpływające na stan owłosienia znajdziemy w orzechach włoskich, oleju rzepakowym, rybach, soi. Niestety, o wprowadzeniu zmian w stylu życia łatwiej jest powiedzieć niż tego dokonać, zwłaszcza, jeśli jesteśmy przyzwyczajeni do pewnej rutyny. Ponadto, o ile modyfikacje te pomogą złagodzić objawy łysienia, nie rozwiążą problemów związanych z zaburzeniami hormonalnymi, więc leczenie farmakologiczne może okazać się konieczne. Metody alternatywne Alternatywne metody niosą ze sobą zazwyczaj niewiele działań niepożądanych i mogą być skutecznym sposobem leczenia utraty włosów. W tym sposobie postępowania, najczęściej stosowane są leki ziołowe, choć można skorzystać z takich technik jak: akupunktura czy masaż głowy, aby pobudzić cebulki włosowe i zregenerować wzrost włosów. Leki ziołowe mogą stanowić opcję w leczeniu pomocniczym zachwianej równowagi hormonalnej. Możemy podzielić je na surowce zawierające fitoestrogeny i zioła nieestrogenowe. Fitoestrogeny budową przypominają ludzkie hormony płciowe, przez co łączą się z receptorami dla hormonów w organizmie. Działają podobnie do estrogenów, ale znacznie słabiej. Nieestrogenowe preparaty ziołowe mogą zwierać aloes, pokrzywę, skrzyp polny, rośliny z rodziny kapustowatych. Farmakoterapia i chirurgia W farmakoterapii łysienia stosuje się leczenie miejscowe lub leczenie ogólnoustrojowe. Lekarze niechętnie zalecają leczenie ogólnoustrojowe. Jeżeli przyczyną wypadania włosów nie jest nadmiar androgenów, preferowane jest leczenie miejscowe, bezpośrednio na skórę głowy. Najlepsze wyniki uzyskuje się, gdy leczenie rozpoczyna się jak najwcześniej, ponieważ długotrwałe łysienie androgenowe może przyczynić się do trwałego zniszczenia mieszków włosowych. Stosowanie terapii antyandrogenowej po dłuższym czasie łysienia będzie zapobiegało dalszej utracie włosów i pobudzało odrastanie włosów w mieszkach, które zostały uśpione. Przerwanie leczenia bardzo często powoduje wznowienie procesu. Minoksydyl Minoksydyl po raz pierwszy został zastosowany w terapii nadciśnienia. U pacjentów leczonych tym lekiem, jako efekt uboczny, zaobserwowano pojawienie się nadmiernego owłosienia. Dalsze badania wykazały, że stosując roztwór minoksydylu bezpośrednio na skórę głowy stymulowany jest wzrost włosów, zaś ilość związku wchłonięta do krwiobiegu jest zwykle zbyt mała, aby spowodować ogólnoustrojowe działania niepożądane. Podstawowe działanie leku wykorzystywane w terapii łysienia polega na rozszerzeniu naczyń krwionośnych. Minoksydyl stymuluje mieszki włosowe, a proces miniaturyzacji zostaje odwrócony. Pierwsze rezultaty leczenia polegające na zwiększeniu liczby mieszków włosowych oraz zahamowaniu wypadania powinny się pojawić po upływie 2 miesięcy systematycznego leczenia. Największe nasilenie wzrostu obserwuje się dopiero po 12 miesiącach terapii. Najlepsze wyniki uzyskuje się u młodych pacjentów z łysieniem na szczycie głowy. W momencie odstawienia leku proces wypadania włosów zostaje automatycznie wznowiony. Finasteryd Finasterd jest związkiem hamującym enzym 5-alfa-reduktazę, blokującym tym samym przekształcanie testosteronu do DHT. Po raz pierwszy został wprowadzony do lecznictwa ze wskazaniem w farmakoterapii przerostu gruczołu krokowego pod nazwą Proscar w dawce 5 mg tabletki. W 1998 roku, w dawce 1 mg uzyskał rejestrację w terapii łysienia androgenowego. Lek zapobiega utracie włosów, jak i pobudza ich odrastanie. Leczenie ogólnoustrojowe przeprowadza się przede wszystkim u młodych mężczyzn. Okres 19\n20 Manuał aptekarski próbny leczenia trwa 3 miesiące. Jeżeli po tym czasie nie obserwujemy poprawy stanu owłosienia, należy przerwać terapię. Działania niepożądane, jakie mogą wystąpić w trakcie stosowania leku to depresja czy ginekomastia. Niemniej jednak, najczęstszym skutkiem ubocznym jest obniżone libido. Octan cyproteronu Octanu cyproteronu jest stosowany w celu zmniejszenia libido u mężczyzn z nadmierną pobudliwość płciową oraz w terapii paliatywnej nieoperacyjnego raka gruczołu krokowego. Wskazaniem do terapii tym lekiem jest również leczenie hirsutyzmu u kobiet w wieku rozrodczym, a także łysienie androgenowe u kobiet. Mechanizm działania związany jest z blokowaniem wiązania DHT z receptorami. Octan cyproteronu z etynyloestradiolem Kolejnym lekiem jest octan cyproteronu i etynyloestradiol. Octan cyproteronu hamuje działanie androgenów. Poza działaniem przeciwandrogennym wykazuje również wyraźne działanie progestagenne, co może prowadzić do zaburzeń cyklu. Aby tego uniknąć, połączony został z etynylestradiolem. Zestawienie wykazuje dodatkowo działanie antykoncepcyjne, zmniejsza bóle miesiączkowe i krwawienie menstruacyjne. Lek stosowany bywa w terapii trądziku u kobiet, szczególnie z łojotokiem, stanami zapalnymi lub powstawaniem guzków, łysieniu typu męskiego, lekkiej postacie hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia) z zapewnieniem efektu antykoncepcji. Zapobiega utracie włosów i pobudza ich odrastanie. Możliwe skutki uboczne to tkliwość piersi, bóle głowy oraz spadek libido. Warto zwrócić uwagę, iż niektóre substancje chemiczne, aczkolwiek niezarejestrowane w leczeniu łysienia mogą wywierać obok swojego działania podstawowego także dodatkowy wpływ na porost włosów. Należą do nich: Spironolakton Spironolakton należy do grupy leków moczopędnych, oszczędzających potas. Jest stosowany w leczeniu hiperaldosteronizmu, nadciśnienia tętniczego, obrzęków różnego pochodzenia i niedoboru potasu. Wykazuje działanie antyandrogenne związane przede wszystkim ze zwolnieniem produkcji androgenów w nadnerczach i jajnikach oraz z zapobieganiem wiązania DHT z receptorem androgenowym. Cymetydyna Cymetydyna należy do klasy leków blokujących receptory histaminowe (H2), stosowanych głównie w leczeniu wrzodów przewodu pokarmowego. Wykazuje również dosyć silne działanie antyandrogenne blokując łączenie DHT z receptorami w mieszkach włosowych. Obecnie została wycofana z lecznictwa w Polsce. Cymetydyna stosowana była w leczeniu hirsutyzmu u kobiet (nadmierne owłosienie na twarzy), korzystne efekty uzyskano również u kobiet w terapii łysienia androgenowego. U mężczyzn może powodować feminizację. Estrogen / Progesteron Substytucja hormonami płciowymi jest prawdopodobnie najczęstszą ogólnoustrojową formą leczenia łysienia androgenowego u kobiet w okresie menopauzy (hormonalna terapia zastępcza, HTZ) lub u których występuje niedobór tych hormonów. Ketokonazol Ketokonazol jest obecnie stosowany jako lek przeciwgrzybiczy. Jednakże posiada również właściwości antyandrogenne, powodując zmniejszenie produkcji testosteronu i innych androgenów. Pomocniczo, w terapii łysienia, może byś stosowana również wcierka do włosów, w której skład wchodzi pilokarpina, Tinctura Cinchonae, Tinctura Capsici, witamina B6, szczegółowo opisana w Aptekarzu Polskim (2009, nr 39/17). Jeśli zawiodły wszystkie leki, to skutecznym i trwałym rozwiązaniem jest przeszczep włosów. Przeszczep jest metodą zagęszczenia włosów, która stosowana jest z dużym powodzeniem przez chirurgów. Szacuje się, iż kobiety stanowią ok. 2% wszystkich operowanych. dr n. farm. Barbara Budzyńska Katedra i Zakład Farmakologii z Farmakodynamiką Uniwersytet Medyczny w Lublinie Piśmiennictwo u Autorki 20\nPod patronatem Prezesa NRA Felieton Redakcji W bieżącym numerze: MIEJSCE LEKÓW JEST W APTECE Gdzie się udać po leki, gdy zaistnieje potrzeba ich zażycia? Odpowiedź jest na tyle oczywista, że aż dziwne


Mali olimpijczycy w Oleśnie - OOL24.pl\nMali olimpijczycy w Oleśnie\nStyczeń 19, 2016 Sport 0 komentarzy\nW hali Zespołu Szkół nr 2 w Oleśnie w piątek 15 stycznia, 5 drużyn dziewcząt i 5 zespołów chłopców ubiegało się o mistrzostwo powiatu oleskiego i prawo startu w wojewódzkim półfinale.\nW kategorii dziewcząt do rywalizacji przystąpiły 8-osobowe zespoły z klas I-IV ze szkół podstawowych: Dobrodzienia, Kościelisk, Dalachowa, Gorzowa Śląskiego i Olesna nr 3. W kategorii chłopców gminę Radłów reprezentowała szkoła podstawowa ze Sternalic, pozostałe 4 zespoły ze szkół jak u dziewcząt\nZ ośmiu zabaw i gier dziewcząt w pięciu najszybsza była drużyna z PSP Dobrodzień. Pozostałe trzy wygrała drużyna PSP nr 3 Olesno.\nPSP Dobrodzień – 49,5 pkt\nPSP nr 3 Olesno – 48\nPSP Kościeliska – 44,5\nPSP Dalachów – 29\nPSP Gorzów Śląski – 23\nChłopcy z PSP nr 3 Olesno wygrali cztery zabawy małego olimpijczyka, Dobrodzień trzy, Gorzów Śląski jedną.\nZabawy małego olimpijczyka to: slalom hokejowy, wyścig z kozłowaniem, skoki z piłką siatkową, przenoszenie piłki lekarskiej, wyścig skoki zajęcze, wyścig z szarfą i przewrotem w przód, wyścig z przeskokiem przez płotek, drużynowy skok w dal.\nPSP nr 3 Olesno – 51 pkt\nPSP Dobrodzień – 48,5\nPSP Gorzów Śląski – 41,5\nPSP Sternalice – 32,5\nPSP Dalachów – 23,5\n*- Informacja: Jan Stanisławczyk, gminny koordynator sportu szkolnego, zdjęcia: Andrzej Szlanny – Starostwo Powiatowe.\ntematy sport szkolnyZespół Szkół nr 2 Olesno\npoprzedni artykuł ŚDS Sowczyce bal zorganizował w dyskotece\nnastępny artykułMemoriał im. Henryka Ryglewskiego – Gorzów Śląski


W które ciekawe miejsce pożądane byłoby wybrać się na tegoroczne wczasy? | WPZS e-commerce\nHome » W które ciekawe miejsce pożądane byłoby wybrać się na tegoroczne wczasy?\nWakacje 2015 przybliżają się coraz prędzej, wiosna już się zaczęła, ani się obejrzymy, a zaraz zacznie robić się coraz cieplej i pocznie się piękne, gorące lato. Czy wiesz już dokąd wybierzesz się na tegoroczne wakacje? Bez wątpliwości zniewalających, znakomitych miejsc, które należałoby odwiedzić w parne lato jest istotnie multum, zarówno w Polsce jak i za granicą.\nJeśli jesteś miłośnikiem podróży po Polsce to na pewno znajdziesz w tym miejscu śliczne i poetyczne rejony morskie oraz górskie. Polskie morze jest naprawdę godne zobaczenia, natomiast takie miejscowości jak na przykład Rewal albo Świnoujście bezspornie olśnią Cię swoimi poetycznymi pejzażami oraz interesującą agroturystyką. Miłośnicy górskich wędrówek mogą z kolei wybrać się w polskie góry, przykładowo w Tatry czy także do Zakopanego.\nCzy masz ochotę może otrzymać link do strony santorini all inclusive ecco holiday, gdzie oczekują na Ciebie nowe teksty? Sądzimy, że spodoba Ci się ten serwis.\nTakże latem polskie góry prezentują się naprawdę nadzwyczajnie, a górskie widoki jeszcze bardziej zyskują na urodzie. Zwiedzanie górskich szlaków w piękną słoneczną pogodę bez wątpliwości okaże się znakomitym pomysłem na spędzenie intrygujących wakacji.\nWakacje 2015 możesz również sWakacje (pozostałe wiadomości)? za granicą. Istnieje multum fenomenalnych, interesujących miejsc za granicą, do jakich naprawdę warto się wybrać. Słoneczna Grecja, ładny i niezwykły Paryż, malownicza Irlandia lub też nieopisany Egipt ze starymi piramidami - wakacje spędzone w tych właśnie miejscach bez wątpienia będziesz perfekcyjnie rozpamiętywać przez niezmiernie długi czas.\nPrzeglądając oferty różnorodnych biur podróży zdołasz natknąć się na faktycznie niemało fascynujących, interesujących ofert wakacyjnych, poza tym jeżeli już w tym momencie zarezerwujesz wyjazd to możliwe, że uda Ci się nabyć wycieczkę po niższej, bardziej przystępnej cenie.\nWycieczki wakacyjne zastrzegane przed rozpoczęciem sezonu turystycznego częstokroć są o wiele tańsze, niż wycieczki nabywane na ostatnią chwilę. Wskutek tego jeśli już wiesz gdzie chciałbyś spędzić zbliżające się wakacje 2015 to nie zwlekaj oraz jak najszybciej zajmij wycieczkę dla siebie i swoich bliskich.