Walka klas w bezklasowej Polsce [Slawomir Magala] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00343 006504 13858971 na godz. na dobę w sumie\nWalka klas w bezklasowej Polsce - ebook/epub\nAutor: Slawomir Magala Liczba stron: 384\nISBN: 978-8-3628-5315-1 Data wydania:\nMimo upływu trzech dekad procesy, które doprowadziły do upadku system władzy komunistycznej w Polsce, nie doczekały się przekonywającego wyjaśnienia. Wskazywanie na fakt bezprecedensowej mobilizacji, czy wręcz determinacji milionów ludzi, by wytrzymać zwiększony poziom represji, drastyczne braki rynkowe, wreszcie konfrontację z emocjonalną pustką reprezentowaną przez elity władzy, skupia się na skutkach, a nie na mechanizmach przyczynowych, które legły u podstaw uruchomienia tych makroprocesów. Dzisiaj, z perspektywy trzydziestu lat, gdy socjologowie na próżno próbowali już tworzyć coraz bardziej bezsensowne, płaskie i zdroworozsądkowe teorie, koncepcja Magali, pokazująca logikę odwróconego konfliktu klasowego, wyjaśnia nie tylko wydarzenia lat 1981 1989, ale także, jestem pewien, wydarzenia lat 2015 2025. Trajektoria życiowa Magali-Starskiego pokazuje także, iż nieprzeciętność podróżuje, przenosi się, znajduje podatną glebę w świecie, gdzie mierne przyczynki nie stają się stopniami do karier politycznych czy życiowych. Magala, intelektualista publiczny najwyższej klasy, zdumiewa nas ostrością swoich sądów, dowcipem i głębią perspektywy poznawczej. Bronisław Misztal, Dyrektor Wykonawczy Community of Democracies\nSławomir Magala (Stanisław Starski)Walka klas w bezklasowej PolsceFragmentTłumaczenie Jarosław Dąbrowski Eurpejskie Centrum Solidarności\nSeria idea solidarnościRada naukowo-programowa:Barbara Fatyga, Uniwersytet WarszawskiMarcin Król, Uniwersytet WarszawskiSławomir Magala, Uniwersytet Erazma, RotterdamElżbieta Matynia, New School for Social Research, Nowy JorkDavid Ost, Hobart and William Smith Colleges, Genewa, Nowy JorkJadwiga Staniszkis, Polska Akademia Nauk, WarszawaTomasz Szkudlarek, Uniwersytet GdańskiRedakcja naukowa serii:Jacek Kołtan, Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk\nPRZEDMOWA AUTORA DO POLSKIEGO WYDANIAWALKA KLASHistoria wszystkich społeczeństw jest historią walk klasowych. Ten fragment historii Polski, który dane mi było przeżyć jako dorosłemu i świadomemu obywatelowi, nie jest bynajmniej wyjątkiem. Co prawda dzisiaj o istnieniu klasy robotniczej oraz nowych formach walki przekonują mnie mikrobusy na autostradzie Poznań–Berlin, dowożące polskich gastarbeiterów do holenderskich szklarni, a nie pierwszomajowe pochody pod czerwonymi sztandarami na ulicy św. Marcina (dawniej Armii Czerwonej), ale klasy nie zeszły dyskretnie ze sceny politycznej, choć od proletariatu do prekariatu i digitariatu wiedzie mało intuicyjna, a jeszcze rzadziej badana (przez socjologów, którzy nie są wszak nieczuli na globalne pecking orders i drabiny statusowego uznania) droga. Nie chciałbym jednak zaczynać od tryumfalnego „a nie mówiłem”, bo pisząc Walkę klas w bezklasowej Polsce nie przewidywałem powstania globalnego prekariatu, nie przeczuwałem klasowych sojuszy części nomenklatury z częścią antynomenklatury ani renesansu „opryczniny” po upadku ZSRR."Czułem się raczej kronikarzem życia politycznego i przedstawicielem pokolenia wyżu demograficznego. 31 sierpnia 1980 roku Lech Wałęsa podpisał wielkim długopisem porozumienie między przedstawicielami strajkujących robotników całej Polski, a właścicielami państwa nazywanego już Rzecząpospolitą i już Polską, ale jeszcze Ludową, których reprezentował wicepremier Mieczysław Jagielski. Państwowa telewizja natychmiast przystąpiła do ideologicznego zmiękczania zmobilizowanych przez Solidarność mas. We wrześniu nadano program publicystyczny, cytując fragmenty wywiadu jednej z opozycjonistek, które pomagały komitetowi strajkowemu, dla szwedzkiej telewizji. Powiedziała ona, że widzi w tych porozumieniach początek demontażu systemu państwowego socjalizmu. Państwowi i partyjni dziennikarze tryumfalnie powtórzyli tę wypowiedź, jak gdyby uważając, że tym samym ujawnili ohydę masowego ruchu społecznego. Tymczasem powszechna reakcja była zupełnie inna: w moim otoczeniu większość ludzi westchnęła – świetny pomysł, od dawna o to chodziło. Równie intuicyjnie i entuzjastycznie zareagowała światowa opinia publiczna. Co nam zostało z tych lat?KLAS NIE MA, ALE WALKA KLAS TRWAMusiałem sobie już raz zadać to pytanie po latach. 31 sierpnia 2011 roku wygłaszałem w Stoczni Gdańskiej publiczny odczyt Festung Europa. W obronie raju konsumenta. 31 lat wcześniej właśnie tutaj, w stoczni, tego samego dnia roku, podpisano porozumienia sierpniowe między Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a monopartyjnym rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Wystarczyło wówczas pół roku, by przedstawiciele robotników wystosowali orędzie do pracowników państwowych wszystkich państw komunistycznych Europy Środkowej i Wschodniej. Rozumieli, że Solidarność zobowiązuje, a bez wolności „waszej” nie ma „naszej”. W rok później napisałem na temat tych wydarzeń książkę, którą zatytułowałem Class Struggle in Classless Poland. Ukazała się w Bostonie w lutym 1982 roku. Wystarczyło 30 lat (1982–2012) i oto ukazuje się po polsku. W całkiem innym kontekście, przed całkiem innymi czytelnikami. Odczyt o Festung Europa, wygłaszany tuż obok muzeum muru berlińskiego i muru Stoczni Gdańskiej, zakończyłem wezwaniem, by Europę kształtować nie na podobieństwo raju konsumenta, ale raju obywatela i świadomego uczestnika życia społecznego:„Jednostka nie jest ani zerem, ani bzdurą. Może warto pamiętać, że raz po raz taka praca nad świadomą zmianą biegu dziejów na naszą korzyść przynosi owoce. Solidarność wymyślono w sierpniu 1980 roku. Wyobrażono sobie, że wszyscy obywatele komunistycznych państw też się wyzwolą. I wyzwolili się. Czy możemy sobie wyobrazić, że się kiedyś zbratamy z nową biedotą? Z nową klasą wyzyskiwaną w globalnej skali? Że przestaniemy w niej widzieć prymitywny motłoch plądrujący sklepy? Może zobaczymy. Może się zbratamy. W sierpniu 2011 zastanówmy się nie nad tym, co Solidarność zrobiła dla nas, ale nad tym, co my możemy zrobić dla solidarności – bo będzie to najlepszym hołdem złożonym Solidarności”.O KLASACH SIĘ NIE MÓWI, ALE KLASAMI SIĘ BYWAW sierpniu 2012 opinia publiczna całego utelewizyjnionego świata narkotyzowała się Igrzyskami Olimpijskimi, które otwierała widowiskowa lekcja historii Wielkiej Brytanii bez walk klasowych i bez kolonialnych podbojów, ale w multikulturalnej obsadzie. Żadni luddyści nie niszczyli publicznie iPadów ani laptopów, nie wywozili neoliberalnych menadżerów na taczkach. Klasy wyzyskiwane Wielkiej Brytanii siedziały cicho i nie uzupełniały braków w garderobie towarami spoza rozbijanych szyb wystaw sklepowych. W wystąpieniu w stoczni wspominałem o klasie wyzyskiwanej. Klasy są niemodne. Neoliberalna ideologia, która od 1989 do 2008 roku panowała niepodzielnie w środkach masowego przekazu oraz w systemie oświatowym w skali globalnej, nie toleruje terminologii walk klasowych. Ale to nie znaczy, że tych walk oraz ich ideologicznych legitymacji – nie ma. Trudno zrozumieć sierpniowy zryw 1980 roku bez odwołania się do klasowej solidarności pracowników państwowych. Trudno pojąć stan wojenny, nie odwołując się do solidarności klasowej nomenklatury. Nie chodzi tylko o przeszkody natury terminologicznej – jest dzisiaj banałem stwierdzenie, że nomenklatura PRL-u, idąc za przykładem Rosjan, wynosiła klasę robotniczą pod niebiosa, zarazem skrupulatnie dbając o to, by ich własne potomstwo w szeregach klasy robotniczej nie wylądowało. Chodzi też o badanie reakcji na tak bezwzględny wyzysk. W warunkach skrajnych prowadzi on do ucieczki w czarny i szary rynek. Paradygmatycznym przykładem jest Życie na niby krytyka literackiego, Kazimierza Wyki, o podziemiu gospodarczym w Generalnej Guberni. Krytycy literaccy jej nie czytają, a socjologowie nawet nie wiedzą o jej istnieniu. Kiedyś próbowałem zwrócić ich uwagę na lokalne, polskie korzenie masowej migracji zarobkowej do starszych krajów Unii Europejskiej. Wygłosiłem w Poznaniu referat pt. Dlaczego uciekają chłopi pańszczyźniani? Poza najmłodszymi socjologami, badającymi „wzorce ruchliwości w Europie centralnej”1, nikogo to specjalnie nie zainteresowało, choć w Internecie pojawiają się na szczęście raz po raz próby obserwacji uczestniczących pod tak frapującymi tytułami jak Praca na saksach zmienia na maksa2. Można mieć nadzieję, że prywatne strategie wędrownych chłoporobotników polskich w Unii Europejskiej doczekają się z czasem Znanieckich i Thomasów, Burawoyów i Chałasińskich. Uważam jednak, że nie wystarczy się przejąć losem ukraińskich Gastarbeiterów ginących na polskim niestrzeżonym przejeździe kolejowym – dobrze by było się zastanowić nad tym, jak zapewnić podstawowe prawa obywatelskie ponadnarodowemu prekariatowi, gdziekolwiek jego przedstawiciele by się znaleźli. Koncepcje walk klasowych są też potrzebne dla zrozumienia zachowań klas nieco wyższych. Bez koncepcji świadomości klasowej trudniej zrozumieć na przykład zaciekłą obronę klasowych przywilejów korporacji lekarskich, akademickich czy prawniczych już w niepodległej, postkomunistycznej Polsce. Z okresu komunizmu państwowego korporacje te wyniosły niezłomne przekonanie o swojej postępowej roli w dziejach, a z okresu neoliberalizmu pełne otwarcie na przywileje rynku monopolisty. Bez nich zatem, jak same o sobie sądzą, albo potop, albo upadek zawodu, albo po prostu koniec świata. Tak sobie siebie wyobrażają – a są wysoce szkodliwym anachronizmem.Ale wróćmy do jesieni 1981 roku. Kiedy pod koniec listopada 1981 roku oddawałem Michaelowi Albertowi i Lydii Sargent z bostońskiego wydawnictwa South End Press ostatni rozdział Walki klas w bezklasowej Polsce, nie przewidywałem aż tak dramatycznego przebiegu wypadków jak wprowadzenie stanu wojennego. Zaskoczył mnie też, jak większość z nas, błyskawiczny rozpad europejskiej konstelacji państw rządzonych przez partie komunistyczne. Myślałem, że to nastąpi już w XXI wieku, a tymczasem do 1984 roku zaproponowanego przez Amalrika wystarczyło dodać sześć lat. Podpisałem się jako Stanisław Starski, jak w amerykańskim serialu Starsky and Hutch, bo zakładałem, że jeszcze się jakiś czas pomęczę z komunistami przy władzy.KLASOWE DOJRZEWANIE POKOLEŃWydawcy nie doczekali się posłowia ode mnie w styczniu 1982 roku. Nie doczekali się, bo w stanie wojennym SB usiłowało mnie internować, więc się ukryłem, co utrudniało komunikację ze światem zewnętrznym. Zanim do nich dotarłem – opatrzyli książkę swoim wstępem. Słusznie. Sam uznałbym część ich uwag za tak oczywiste, że niewarte zamieszczenia. Przede wszystkim podkreślili, że moja książka to relacja uczestnika wydarzeń. Relacja uczestnicząca. We wrześniu 1980 roku skończyłem 30 lat i moje pokolenie, o którym Jacek Kleyff, Michał Tarkowski i Janusz Weiss z kabaretu Salon Niezależnych śpiewali, że jest „pokoleniem czapki studenckiej i zimowych nausznic z tłumikiem” (czyli dojrzewało między marcem 1968 roku a grudniem 1970), było w pełni dojrzałe do obywatelskiego nieposłuszeństwa. Kontrkultura studencka i opozycja polityczna splatały się ze sobą w sposób nierozerwalny. Dzięki bliskiej współpracy z Teatrem 8 Dnia towarzyszyłem nowojorskiemu Teatrowi Chleba i Lalki w tournée po Poznaniu i Warszawie. Dzięki obecności na spektaklu w Warszawie zostałem z Lechem Dymarskim zagarnięty przez Jacka Kuronia i zaprowadzony do mieszkania Karola Modzelewskiego w wieżowcu przy Ścianie Wschodniej, gdzieś nad tym miejscem, w którym teraz jest Zara albo Empik. Było to towarzystwo lewicowe, ale godne szacunku i bliższe Kołakowskiemu niż doktrynie marksizmu-leninizmu. Michael Albert trafnie to wyczuł, pisząc w swoim wstępie:„Ruch polskich robotników najwyraźniej miał charakter prawdziwie socjalistyczny – wyrażając pragnienie samodzielności i demokracji uczestniczącej, kładąc nacisk na umacnianie prawdziwej solidarności między ludźmi, pielęgnując formy decentralizujące władzę i zachęcające do udziału w życiu społecznym – znacznie bardziej zdecydowanie niż inne ruchy społeczne. Ruch ujawnił wady społeczeństw, które nazywały siebie «socjalistycznymi» – tak zwanymi społeczeństwami bezklasowymi, w których nadal trwa walka klas – ale nie po to, żeby pozbawiać nadziei na lepsze jutro, ani nie po to, by chwalić zalety równie zbankrutowanego i hipokrytycznego «wolnego» świata, lecz po to, by stworzyć nowy system, który naprawdę wprowadzi w życie wartości społeczne i humanistyczne”.Pisząc, zdawałem sobie sprawę z tego, że moje nadzieje żywią się jeszcze utopiami kontestacji z lat 1966–1972, ale pokazywałem polską kontrkulturę w cieniu klasowego monopolu. Wprowadzając czytelnika zachodniego, przede wszystkim amerykańskiego, w polskie problemy, próbowałem dość szybko naszkicować tworzenie się nowej klasy właścicieli państwa. Moje analogie z folwarkiem pańszczyźnianym brały się z inspiracji tradycjami polskiej szkoły historycznej, której badania kontynuował w Poznaniu jeden z ojców duchowych mojego doktoratu, Jerzy Topolski (Leszek Nowak też mu – moim zdaniem – wiele zawdzięczał, wymyślając swoich socjalistycznych „trójpanów”). Folwark XVII wieku był sukcesem („zielona wyspa” polskiej „wsi spokojnej”), ale i ślepą uliczką. Ustabilizował nas (podobnie jak Prusaków, ale oni wywołali dwie wojny światowe i w końcu awansowali do globalnego rdzenia kapitalistycznej gospodarki) na niskim i podrzędnym poziomie. Podobnie „polska droga do socjalizmu” (eufemizm, bo nie była specjalnie polska, nie prowadziła do socjalizmu i nie wiadomo, czy w ogóle była drogą), z której ostatecznie z powodzeniem zeszliśmy – wchodząc na faktyczną, ale bynajmniej nie łatwą drogę – dopiero w 1980 roku (a wedle innych rachub: w 1989). Ta nowa droga szokowych i rewolucyjnych reform też prowadzić mogła do „naszych małych stabilizacji”, lecz każda kolejna taka mała stabilizacja utrwalałaby coraz większe zacofanie całego społeczeństwa, czego, jak do tej pory, czyli do końca lata 2012, jednak udawało się uniknąć.Często słyszałem jako dziecko argument, że gdyby moja ojczyzna miała takie położenie geograficzne jak Nowa Zelandia, nie byłaby tak mocno uzależniona od silniejszych sąsiadów, którzy bardzo niechętnie zrezygnowali z zaborów. Nie podobał mi się ten przykład, bo Nowa Zelandia dość długo dostarczała tylko mięsa jagnięcego oraz armatniego Wielkiej Brytanii. Odwoływałem się jednak w Walce klas... nie tylko do traumy drugiej wojny światowej, w której Hitler i Stalin współpracowali zarówno we wrześniu 1939 roku, jak i w sierpniu 1944 roku nad wspólnym zniszczeniem najpierw niepodległego państwa, a potem jego stolicy, choć i o tym wspominałem. Ale odwoływałem się także, a właściwie przede wszystkim, do refeudalizacji kapitalizmu w warunkach państwowego socjalizmu. Analogie między chłopami pańszczyźnianymi a pracownikami państwowych przedsiębiorstw narzucały się same przez się... oraz dzięki pracom Jerzego Topolskiego nad gospodarką folwarczną w kontekście akumulacji kapitału w Europie północno-zachodniej. Nawiasem mówiąc, dopiero niedawno historycy, ekonomiści i socjologowie zachodni zaczęli poważnie podważać mity o spontanicznym i samorodnym powstaniu gospodarki kapitalistycznej, ukazując czystą, żwawą przemoc w znacznie ważniejszej roli niż pomocnicza rólka akuszerki dziejów3. WYOBRAŹNIA SOCJOLOGICZNA A KRYTYKA POLITYCZNAW tym czasie, czyli 30 lat temu, czytywałem krytycznych socjologów, na przykład Gouldnera (ale i Stanisława Ossowskiego albo Charlesa W. Millsa), historyków, na przykład Immanuela Wallersteina (ale i Fernanda Braudela), krytyków państwowego socjalizmu, na przykład Leszka Kołakowskiego, George Konráda i Ivána Szelényiego czy Rudolfa Bahra. Po 1968 roku dość dużo czytałem o ruchach studenckich, o „manifeście z Port Huron”, amerykańskiej organizacji zbuntowanych studentów SDS (Students for Democratic Society) oraz o radykalizacji niektórych grup à la Czerwone Brygady. Może dlatego SB, które śledziło mnie od 1971 roku (o czym wiem z udostępnionych mi przez IPN danych), nadało mi pseudonim Reformator. Oficerowie SB w raportach podkreślali, że niewykluczone, iż pewnego dnia się zdecyduję na walkę zbrojną. Nie wiem, czy chodziło im o szybszy awans, czy faktycznie tak podejrzewali. Z badań nad ruchami studenckimi oraz własnych doświadczeń z krakowskiego „Studenta” i Teatru 8 Dnia wyniosłem przeczucie o przydatności kategorii pokolenia do mobilizacji politycznej. Teraz widzę w tym przekonaniu polskie echo globalnego procesu indywidualizacji. Polega on na tym, że potomkowie karnych pracowników wielkich zawodowych biurokracji nie powtarzają zdyscyplinowanych karier rodziców (choć lekarze i adwokaci w Poznaniu, Krakowie czy Warszawie nadal tak postępują w ramach schyłkowej refeudalizacji peryferii, podobnie jak ich koledzy w Mumbaju czy Sao Paulo). Kształcą się, ale szukając pracy w zawodowej biurokracji (armia, administracja państwowa, instytucje systemu oświatowego, sieci instytucji ochrony zdrowia, wielkie ponadnarodowe korporacje), nie chcą się utożsamiać ze strukturami organizacyjnymi, stawiając twórczą i niezawisłą jednostkę oraz jej osobistą troskę o nadanie sensu własnemu życiu ponad sztywną i autorytarnie narzuconą tożsamość zbiorową z jej organizacyjnym rusztowaniem. Ma to dwa skutki. Jeden jest pozytywny: organizacje nie socjalizują pracowników na posłuszne trybiki jednej wielkiej machiny. Świadomi obywatele samodzielnie i samorządnie dokonują politycznych wyborów. Drugi jest negatywny: organizacje nie biorą pracownika na serio ani na długo. Kto chce, może swobodnie poszukiwać własnej tożsamości, ale bez żadnych socjalnych, uczuciowych czy innych pociech wspólnoty albo gwarancji na stabilną przyszłość. Wyzwalając się spod kurateli zawodowej biurokracji, jednostka może wylądować w anonimowej puli doskonale wymiennych pracowników tymczasowych, dorywczych, chałupniczych. Z trzeciej zaś strony, ani jednoznacznie pozytywnej, ani negatywnej z punktu widzenia swobody i dochodów jednostki widzianej jako wykształcony ekspert w sieciach, z których wydłubują go pośrednicy, takie przetasowanie wykształconej siły roboczej, często globalne, pozwala na przyśpieszenie innowacji technicznych, ewolucji form organizacyjnych i elastycznych reakcji na nieoczekiwane kierunki rozwoju naszej wiedzy4.PIERWSZA PRAWDZIWA ODWILŻW 1981 albo 1982 roku żywiłem też przekonanie, że kontrkultura studencka była jakby brakującym ogniwem między odwilżą w 1956 roku a narastającą mobilizacją całego społeczeństwa przeciwko systemowi państwowego socjalizmu, swoistym poligonem swobody – niszowym, ale istotnym dla przyszłych elit politycznych i kulturalnych. Niszowym także w skali międzynarodowej: po 1956 tylko Polański, Komeda i Kosiński przebili się w skali globalnej, a w okolicach Solidarności tylko Kieślowski, Miłosz i Jan A. P. Kaczmarek. Dzisiaj światy sztuki o globalnym zasięgu są dostępniejsze i wspaniały fotomontaż Gosi Maczugi na Dokumentach w Kassel czy tkanina Uklańskiego w Muzeum Whitneya, a następnie w poznańskim Starym Browarze nie zaskakują. Niestety, wciąż więcej eksportujemy taniej siły roboczej niż twórczych myśli. Teraz sądzę, podobnie jak Anna Markowska5, że tzw. odwilż bardzo szybko skończyła się zgniłym kompromisem elit twórczych z nomenklaturą, a co więcej, utrwaliła wśród tych pierwszych idiotyczny przesąd, iż trzeba trochę ponaśladować Paryż albo Nowy Jork i wszystko będzie dobrze. Niepotrzebnie zatem myślałem w kategoriach ciągłości, która była wyimaginowana. Ale wyimaginowany rząd twórczych dusz miał realne konsekwencje. Monopole wiedzowładzy decydowały o tym, co postępowe i piękne, ale trochę abstrakcyjne, żeby władzy nie przeszkadzało. Stąd monopole wiedzowładzy niszczące Mizerską albo marginalizujące Abakanowicz w sztukach wizualnych, traktujące Kwieka, Kulik albo Robakowskiego jako dziwaków. Stąd grzeczne i drugorzędne utwory malarskie, teatralne, literackie albo filmowe z cyklu „jak się tu podobać na globalnych salonach”, pokazując światu, że lada dzień da się nas pochwalić i awansować do następnej klasy w prestiżowej szkole zachodnich krytyków.IDEOLOGIE DO GÓRY NOGAMIAle wróćmy do 1981 roku. Nie miałem po sierpniu 1980 poczucia, że już jest wszystko zaklepane, gotowe do następnego zamrożenia. Pisałem Walkę klas w bezklasowej Polsce, która przeznaczona była na rynek amerykański. Postanowiłem amerykańskiemu czytelnikowi pokazać kamienie milowe ruchów antypaństwowych, wymierzonych w socjalistyczne państwo rządzone przez klasę właścicieli, która w 1972 zapewniła sobie nawet szczególne przywileje (dekret o osobach szczególnie zasłużonych dla państwa przepchnięty przez sejm). Musiałem przede wszystkim wyjaśnić, jak to się dzieje, że klasa panująca cały czas popularyzuje doktrynę marksizmu-leninizmu, choć rewolucji boi się jak diabeł święconej wody, a coraz bardziej radykalne masy robotnicze wstrzemięźliwie sobie poczynają z socjalistycznymi sloganami, woląc je owijać w bibułkę religijnych obrzędów (słynne msze na terenie stoczni), choć zachowują się tak, że Marks byłby z nich bardziej dumny niż św. Tomasz. Wyjaśnienia szukałem w fakcie, że masy pracownicze intuicyjnie czuły, że korzystając z języka marksowskiego, wpadną w sidła ideologiczne klasy panującej. Jednocześnie socjalistyczna z ducha, także marksowska inspiracja, czyli wykorzystywanie pozycji w społecznym podziale pracy do formułowania politycznych zadań, nie była bynajmniej klasie pracowniczej obca. Poważnym twórczym wkładem polskich robotników w sierpniu 1980 roku do skarbca światowej wiedzy buntowników i rewolucjonistów było przekręcenie hasła „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się” – wyszło im „Robotnicy wszystkich zakładów łączcie się” (napis na bramie stoczni), i to miało w ówczesnych polskich warunkach głęboki sens, także liczbowy. Napisałem zatem (nawet perwersyjnie samego siebie cytując), że klasa panująca wykorzystywała marksizm bez Marksa, aby zatrzeć objawy walki klasowej. Klasa robotnicza wykorzystywała marksowskie inspiracje bez marksistowskiej retoryki, czyli Marksa bez marksizmu, aby formułować konkretne zadania i pilnować, by je spełniano. Robotnicy chcieli, wszyscy chcieliśmy, prawdziwie uspołecznionego społeczeństwa (po angielsku mogłem sobie pozwolić na grę słów – a truly socialized socialist society). Dlatego ostatni rozdział zatytułowałem „Klasowy kompromis: jak zamienić nacjonalizację na socjalizację” (czyli uspołecznienie). Muszę jednak ze skruchą przyznać, że choć doceniałem rolę praw człowieka i obywatela, a także zaskoczenie ideologiczne, jakim okazały się one dla wschodnioeuropejskich nomenklatur, nie w pełni rozumiałem tę indywidualistyczną transformację oświeceniowego projektu wyzwolenia człowieka. Trzymałem w swoim umyśle oddzielnie, w innych przegródkach, Witkaca z istnieniem poszczególnym i Adorna z dialektyką oświecenia. Mówiąc zwięźle: gdyby projekt wyzwolenia ludzkości od nędzy i wyzysku opracowywano w roku 1000, na pewno zwyciężyłaby idea krucjaty pod jednym wielkim sztandarem jedynie słusznej wiary. Gdyby go opracowywano w latach 1800–1900 – zwyciężyłaby idea walki parlamentarnej lub rewolucyjnej o zniesienie wyzysku pracowniczych mas, doprowadzenie wody do ich mieszkań, a ich dzieci do szkół. A w 2012? Jest kilka możliwości. Feministyczna – wyzwolenie kobiet, największej zniewolonej i wyzyskiwanej grupy istot ludzkich na świecie obejmowalnych wspólnym mianownikiem – ma szanse na wygranie plebiscytu popularności. Antyrasistowska – alternatywa nieco mniejsza, ale też z widokami na dobre miejsce w klasyfikacji na ulubioną utopię początku XXI wieku. Podklasa ideologii antyrasistowskich – to postkolonializm, czyli ideologiczny antykolonializm, czyli odpowiedź – powiedzmy – na pytanie o to, jakie odszkodowania byli kolonizatorzy muszą jeszcze zapłacić potomkom kolonizowanych, na przykład Belgowie Kongijczykom za ludobójstwo w Kongo? Moim zdaniem najlepsze widoki na zwycięstwo w plebiscycie ma ideologia zrównoważonego rozwoju (czyli sustainable growth, co dosłownie znaczy „rozwoju dającego się na dłuższą metę utrzymać”), bo pod nią mogą się podpisać i feministki, i antyrasiści, i miłośnicy ochrony środowiska. Ma jeszcze jedną zaletę: jest niezależna od konkretnego miejsca oraz stosunkowo nieczuła na ramy czasowe. Można ją uruchomić dla podpisania protestu oraz zorganizowania marszu wymierzonego przeciw proponowanej prawnej regulacji praw autorskich ACTA w centrum miasta, ale można także wykorzystać nad malowniczym bagniskiem pełnym rzadkiego ptactwa hen, daleko poza zamieszkałymi terenami ludzkich osad, dzisiaj, jutro, ale i pojutrze. Klasa kreatywna na pewno nie pominie tej okazji i nie zaprzepaści tej szansy, ale nie ma pełnej swobody w wyborze warunków działania, gdyż zależy od nieprzewidywalnego momentu, w którym jednostki – w tym masy prekariatu – zdecydują się na wspólne działanie. De Tocqueville sądził, że jednostki buntują się, a zbiorowe rewolucyjne zrywy powstają wówczas, gdy stary reżim jeszcze uciska, ale los już się polepsza. Polepsza, ale nie tak szybko, jakby tego ludzie pragnęli. Gierek rzucił masom małe Fiaty, ale nie rozwiązał Służby Bezpieczeństwa. Mubarak albo Kadafi poprawiali i polepszali, ale za wolno i zbyt paternalistycznie. Jednak przypuszczenia de Tocqueville’a biorą w łeb przy fali ruchów protestacyjnych po masowym wykupie zbankrutowanych banków. Nic się nie poprawiało, wręcz przeciwnie, rekwirowano domy zalegającym ze spłatami hipotek, a zacni obywatele rozbijali namioty na bruku opodal gmachu nowojorskiej giełdy na Wall Street oraz na wielu innych placach symbolicznych gier protestacyjnych na całym świecie. Wniosek? Czy los się poprawia, czy pogarsza, zrywy rewolucyjne są możliwe.RELIGIA, Z UMIAREMZastanawiając się nad tym, jak czytelnikom gorzej ode mnie zorientowanym w Polsce wszystko porządnie przedstawić, musiałem też wyjaśnić, dlaczego sięgano chętnie po symbole religijne, które na świecie nie są kojarzone z rewolucjami (wyjąwszy może Amerykę Łacińską). Napisałem, że religijne symbole wykorzystywane były przede wszystkim dlatego, iż język Kościoła – dzięki odchyleniom polskim na drodze do socjalizmu państwowego niezupełnie podporządkowanego władcom państwa – mógł się stać językiem społecznej emancypacji. Nie oznaczało to bynajmniej jakiegoś zwiększonego posłuszeństwa wobec kleru wypowiadającego określone poglądy. Na przykład wezwania skądinąd popularnego prymasa Stefana Wyszyńskiego do zakończenia strajków zignorowano, a poparcie hierarchów Kościoła w wyborach do parlamentu w niepodległej już Rzeczypospolitej nie jest bynajmniej gwarancją sukcesu dla cieszącej się nim partii. Dlatego najbardziej ucieszyły mnie dopisane przez wydawców komentarze, w których odnieśli się do stanu wojennego – jednej z najboleśniejszych zbrodni na polskim społeczeństwie, bo w konsekwencji tego występku setki tysięcy ludzi, którzy wnieśliby polski wkład w światowy obrót wiedzą, wnoszą go na rachunek innych państw. Jaruzelski pozbawił nas sporej części klasy twórczej, bo upatrywał w tej klasie zagrożenia dla swojej klasy, czyli prorosyjskiej nomenklatury w Polsce. Michael i Lydia napisali, że książka przybliża amerykańskiemu czytelnikowi Solidarność, społeczeństwo polskie oraz „realnie istniejący socjalizm”, ale pozwala także uchwycić dynamikę zmiany społecznej oraz walki politycznej, co może się przydać także przy próbach zrozumienia i naprawy ich własnego, amerykańskiego, społeczeństwa. Ja sam byłem znacznie mniej ambitny. Książkę zakończyłem słowami, które wypowiedział anonimowy robotnik zapytany przez dziennikarkę w filmie Robotnicy ʼ80 o to, jaka jego zdaniem będzie Polska po podpisaniu umów sierpniowych. Odpowiedział nieśmiało, że nie wie, ale ma nadzieję, że będzie lepsza, że będzie jednak swobodniejsza, sprawiedliwsza. Niechaj będzie – dopisałem. Potem postawiłem kropkę. I cokolwiek można sądzić o Polsce po upadku komunizmu – na pewno jest i swobodniejsza, i sprawiedliwsza, niż była przedtem. Choć niekoniecznie bardziej solidarna. Ale to, czy bardziej solidarna jeszcze będzie, bardzo trudno przewidzieć, bo globalne klasy twórcze dopiero próbują siły na zamiary. Są siebie ideologicznie niepewne. Julien Assange, jeden z twórców Wikileaks, napisał co prawda autobiografię, ale dodał w tytule, że jest nieautoryzowana. Słusznie, o autorytet w epoce Wikipedii oraz Wikileaks coraz trudniej. Walka klas to także walka o autoryzowanie ideologii autorytetem, o namaszczenie legitymizacją, która już z żadnej góry przyjść nie może. Góry tworzymy oddolnie, raczej tymczasowo niż na wieki wieków. Komunizm państwowy upadł, apartheid upadł, reżimy w Północnej Korei i Birmie też nie najlepiej się czują. Ruch „Occupy XYZ” (na przykład Wall Street) też co prawda podupadł, ale nierówności na taką skalę jak dotąd na dłuższą metę nie da się utrzymać. Jeszcze jeden powód, by w plebiscycie na najbardziej obiecującą ideologię nowego stulecia glosować na sustainable development, czyli zrównoważony wzrost. Tylko w warunkach zrównoważonego wzrostu można mieć nadzieję, że nierówności dadzą się okiełznać, a ich wpływ na dynamikę rozwoju społecznego okaże się pożądany.Rotterdam i Poznań, sierpień 20121. Por. Selling One’s Favourite Piano to Emigrate, ed. by J. Isański and P. Luczys, Cambridge Scholars Publishing, Newcastle 2011.2. A. Adamowicz, M. Smykowski, http://opcit/teksty/praca-na-saksach-zmienia-na-maksa/ (data dostępu: 4 września 2012).3. Na przykład M. Perelman, The Invention of Capitalism. Classical Political Economy and the Secret History of Primitive Accumulation, Duke University Press, Durham–London 2000.4. Por. S. Barley, G. Kunda, Gurus, Hired Guns and Warm Bodies, Itinerant Experts in a Knowledge Economy, Princeton University Press, Princeton & Oxford 2004.5. Por. A. Markowska, Dwa przełomy. Sztuka polska po 1955 i 1989 roku, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2012.\nPRZEDMOWA AMERYKAŃSKIEGO WYDAWCYStanisław Starski po raz pierwszy skontaktował się z nami mniej więcej dwa lata temu. Czytał niektóre z naszych książek i pragnął otrzymać kolejne. Często do siebie pisaliśmy, a raz nawet spotkaliśmy się osobiście. Gdy zmagania polskich robotników przybrały na sile, zapytaliśmy Starskiego, czy nie byłby zainteresowany napisaniem książki prezentującej i analizującej te wydarzenia dla zachodnich czytelników. Wyraził zgodę i tak rozpoczął się projekt, którego efektem jest ta książka.W październiku 1981 roku, gdy większość maszynopisu była już gotowa – Starski regularnie przesyłał nam fragmenty, a sama książka, dojrzewając wraz ze zmieniającą się sytuacją, miała charakter zarówno dziennikarski, jak i analityczny – dwojgu z nas po raz kolejny udało się spotkać i przeprowadzić wywiady ze Starskim oraz innymi osobami z Solidarności, odwiedzając przy tym Warszawę, Poznań i Gdańsk.Uzgodniliśmy, że po powrocie do Stanów z kolejnym fragmentem maszynopisu przygotujemy całość książki możliwie najszybciej. Mieliśmy kontynuować prace edytorskie tak, by końcowe dzieło stało się bardziej przyjazne dla zachodniego czytelnika, i starając się przy tym zachować jego polską idiomatykę. Sądziliśmy wtedy, że ostatni fragment, który przekazał nam Starski podczas naszej październikowej wizyty w Polsce, będzie zakończeniem książki. Na spotkaniu wydawnictwa South End Press na początku grudnia uznaliśmy, że sytuacja po raz kolejny zmieniła się tak dalece, że warto dopisać jeszcze jeden rozdział. Napisaliśmy do Starskiego, prosząc, by zajął się pytaniem „Dokąd zmierzasz, Polsko?”, a on przesłał nam odpowiedź w liście wysłanym zaledwie dwa dni przed wprowadzeniem stanu wojennego w grudniu. Pisał: „Tak, z chęcią. Pojeżdżę po Polsce, przeprowadzę serię wywiadów i na początku stycznia prześlę Państwu trzydzieści–czterdzieści stron maszynopisu”.20 stycznia 1982 roku, nie mając żadnego sygnału od Starskiego, postanowiliśmy nie opóźniać już dłużej publikacji. Możemy jedynie żywić nadzieję, że Starski ma się dobrze i że nie tylko ucieszy się z publikacji swojej książki, ale również będzie mógł dopisać jej ciąg dalszy, odnoszący się do wydarzeń po wprowadzeniu stanu wojennego – wydarzeń, które, mamy nadzieję, doprowadzą do pełnego odrodzenia Solidarności i do transformacji polskiego społeczeństwa.Ze względu na brak końcowego rozdziału autorstwa Starskiego postanowiliśmy dodać nasze własne, krótkie postscriptum na temat niektórych problemów wynikających z rozbicia opozycji i opisać potencjalne skutki obecnych represji. Nie chcemy przypisywać Starskiemu własnych poglądów ani nie twierdzimy, że nasze postscriptum dokładnie odzwierciedla jego zapatrywania, chociaż staraliśmy się, by było ono spójne z pozostałą częścią publikacji i z opiniami, jakie autor prezentował osobiście. Chcemy raczej podsumować książkę Starskiego, niż wyczerpująco przedstawić własne poglądy na te tematy. Gdy (i jeśli) Starski będzie mógł dostarczyć nam własny końcowy rozdział lub pracę zawierającą informacje na temat okresu po ogłoszeniu stanu wojennego, z pewnością materiały te udostępnimy. Zanim jednak tak się stanie, pozostaje nam żywić nadzieję, że uzna on nasze postscriptum za napisane w duchu solidarności.Walka klas w bezklasowej Polsce to praca pisana w tyglu rozgrywających się wydarzeń. Z konieczności autor nie miał nawet okazji, by zapoznać się z korektami swojego wydawcy w ukończonym dziele. Każdy z rozdziałów po jego napisaniu był wysyłany do nas. Tekst nie miał być udoskonalany, ponieważ perspektywa autora zmieniała się wraz z rozwojem wydarzeń. Zachodni czytelnicy muszą pamiętać, że będą oceniać książkę i zawarte w niej argumenty w pewnym punkcie czasu, natomiast sama książka była pisana przez wiele miesięcy w różnych i szybko zmieniających się kontekstach. Walka klas w bezklasowej Polsce nie jest dokładną, faktologiczną analizą naukową, ale – jak mówi sam Starski – „zaangażowanym studium”, czymś niestety dużo rzadszym.DLACZEGO NALEŻY POPIERAĆ SOLIDARNOŚĆ?Polskie ruchy rewolucyjne opisywane w książce mają znaczenie dla światowej historii, jednak mało osób rozumie, dlaczego tak jest. Ludzie, kierując się różnymi motywami, podkreślają znaczenie polskich wydarzeń i głoszą swoją solidarność z polską opozycją. Chcielibyśmy skorzystać z okazji i wyjaśnić, dlaczego my, osoby pracujące w wydawnictwie South End Press, uznajemy te wydarzenia za ważne – dlaczego odczuwamy solidarność – i jakie są różnice pomiędzy naszymi motywami a motywami wielu innych zachodnich analityków.Być może najprościej zacząć od opisania tego, jak inni rozumieją znaczenie tych wydarzeń. 23 grudnia wieczorem prezydent Ronald Reagan zaapelował do kraju o poparcie dla polskich robotników i oznajmił, że jest przerażony ich losem. Jego słowa wydawały się poruszające i szlachetne – brzmiały szczerze. Czy to rzeczywiście prawda, czy tylko kolejne skuteczne wystąpienie?Wśród ludzi, którzy uważają, że wydarzenia w Polsce mają głębokie znaczenie, są przede wszystkim ci, których możemy zbiorczo określić jako „obóz Reagana”. Znajduje się w nim oczywiście sam prezydent, podobnie jak Alexander Haig1 czy wielu innych polityków, takich jak Patrick Moynihan2, a także liczni znani przedstawiciele społeczeństwa – przemysłowcy, dziennikarze czy osoby z kręgu „elity akademickiej”. Z pewnością jeszcze wiele innych osób podziela zdanie Reagana, ale ich przynależność do jego obozu jest bardzo wątpliwa. To, co określa obóz Reagana, to władza jego członków i hipokryzja związana z zajmowaną pozycją – cechy, które nie są tak wyraźne w wypadku „zwykłych ludzi”.Głosząc solidarność z narodem polskim, oburzeni niesprawiedliwością w każdej postaci, ludzie ci niewiele czynią, by ujawnić Amerykanom prawdziwe motywy działań polskich robotników. Ich „poparcie” jest nieszczere, niepełne i opiera się na niewłaściwych motywach. Weźmy przemysłowca, który współczuje ciężkiemu losowi polskich hutników, a sam nie waha się zwalniać amerykańskich robotników lub przymuszać tych, którzy zachowali pracę, do zaakceptowania niższych stawek i świadczeń; podwaja przy tym naciski na rząd, by ten ograniczył składki na ubezpieczenie z tytułu utraty pracy i świadczenia socjalne. Jest gotowy wezwać policję, aresztować władze związkowe i rozbić związki, jeśli pracownicy będą stawiali opór. Wyobraźmy sobie jego wściekłość, gdyby to „jego” pracownicy mieli okupować „jego” fabrykę, odmawiając jej opuszczenia do czasu, aż każda zwolniona osoba zostanie przywrócona do pracy, tak jak robią to robotnicy w Polsce.„Bezstronny, obiektywny” dziennikarz, który z entuzjazmem rozpisuje się o „płomieniach wolności” w Gdańsku, nie dba o przekazanie całej prawdy na temat pracowników PATCO3 w Stanach Zjednoczonych, nie ma czasu, by zwrócić uwagę na nieprzestrzeganie praw pracownika i człowieka w całej Ameryce Łacińskiej, i wychwala cnoty politycznych zbirów, którzy stosują najbardziej represyjną politykę, jaką można sobie tylko wyobrazić, jeśli taka polityka leży w naszym „narodowym interesie”. Podobnie jak ów przemysłowiec, ten przyjaciel wolności i prawdy widzi świat przez przydymione okulary. Rzeczywistością jest to, co leży w ich własnym interesie, co jest zgodne z ich własnymi przekonaniami i pragnieniami, co chce się, by było prawdziwe. Rzeczywistość, która jest odmienna od upodobań przedsiębiorcy czy dziennikarza, jest niedostrzegana, zamazywana lub po prostu zniekształcana. Możemy dodać, że zachodni bankierzy są nieco bardziej szczerzy w swoich ocenach i pochwałach. Wystarczy zajrzeć do magazynu „Business Week” lub podobnych, by przekonać się, z jakim spokojem obserwują wydarzenia w Polsce. Z zadowoleniem patrzą, jak ci niesforni robotnicy uczeni są dyscypliny i ustawiani z powrotem w szeregu po to, by zachodnie pożyczki mogły być odpowiednio zabezpieczone. Przemysłowiec troszczący się o polskich robotników i dziennikarz pławiący się w blasku swoich „uczciwych, demaskatorskich reportaży na temat Polski” są niczym czechosłowaccy technokraci i dziennikarze, którzy ostentacyjnie troszczą się o pracowników PATCO lub imigrantów pracujących w Nowym Meksyku, a jednocześnie nie dostrzegają prawdy o Polsce i własnym kraju. Hipokryci.Wolna przedsiębiorczość nie oznacza równej wolności. Ten sam prezydent, który pochyla się nad polskimi robotnikami, gasi świąteczny entuzjazm tysięcy amerykańskich pracowników, przekazując ich bogactwo w ręce przemysłowców z sektora „obrony” i innych osób „w potrzebie”. Ten sam prezydent, który ubolewa nad sowieckim poparciem dla stanu wojennego w Polsce, militarnie wspiera nieustający terror w Chile, Salwadorze, Gwatemali, RPA, Korei Południowej i w innych bastionach wartości „wolnego świata”. Reagan zmartwiony losem polskich robotników to tylko fasada, pod którą kryje się radość z tego, że pojawiła się szansa na wykorzystanie międzynarodowych przestępstw „Wschodu” do podgrzewania nacjonalistycznych nastrojów, mogących zamaskować przestępstwa, które sam popełnia i zamierza dalej popełniać na jeszcze większą skalę na Zachodzie. Jego szlachetne uczucia wobec Polaków nie sięgają głębiej niż strach przed Kadafim – są to tylko prymitywne przejawy konieczności odwrócenia uwagi Amerykanów od jego własnych wysiłków zmierzających do grabienia biednych i wzbogacania bogatych w Stanach Zjednoczonych, i do zgotowania horroru mieszkańcom Ameryki Łacińskiej oraz innych części tak zwanego wolnego świata.Wyróżnikami obozu Reagana nie są ani inteligencja, ani humanitaryzm, ale cynizm i manipulowanie ludzkimi uczuciami. Fakt, że wielu ludzi jest zdezorientowanych przejawami jego „dobrej woli”, świadczy o potędze mediów w zniekształcaniu rzeczywistości. Mamy nadzieję, że potęga ta zostanie przynajmniej częściowo osłabiona dzięki tej bezpośredniej prezentacji wydarzeń w Polsce i pragnień narodu polskiego.Drugi obóz tworzą ludzie, którzy dostrzegają duże znaczenie ruchu w Polsce i są wstrząśnięci niesprawiedliwością w każdym jej przejawie, ale przy tym nie wykazują żadnego realnego zaangażowania ideologicznego. Ich troska o naród polski jest szczera, ale ogranicza się do pragnienia, by powstrzymać rozlew krwi. Nie przeradza się ona w głębsze zrozumienie systemowych przyczyn wydarzeń w Polsce; nie uznają tych wydarzeń za źródło inspiracji czy lekcję dla innych ludzi żyjących w krajach tworzących sojusze Wschodu i Zachodu. Mamy nadzieję, że ta książka będzie nie tylko propagować takie zrozumienie, ale dostarczy również argumentów świadczących o potrzebie zaangażowania społeczno-politycznego, jeśli rzeczywiście mamy się doczekać czasów, gdy „powstrzymany zostanie rozlew krwi”.Należy niestety dodać, że istnieje również grupa ludzi, zarówno w Stanach Zjednoczonych jak i w Europie Zachodniej, którzy uważają, że Solidarność to w istocie ruch antysocjalistyczny, zagrażający stabilności Wschodu i zasługujący na represje albo z rąk polskich władz, albo – jeśli to konieczne – ich sowieckich sojuszników. Grupa ta sprowadza niedorzeczność popularnego sloganu „wróg mojego wroga jest moim przyjacielem” do całkowitego absurdu. Sprzeciwiając się kapitalizmowi we wszystkich jego postaciach i żyjąc nadzieją na „socjalizm” (w tej czy innej formie), odczuwają lojalność wobec dziedzictwa, które ma swoje korzenie w rewolucji radzieckiej. Ich wizja jest tak samo zniekształcona jak wizja obozu Reagana. Ten ostatni obóz nie potrafi dostrzec zbrodni na Zachodzie, podczas gdy pierwszy nie przyjmuje do wiadomości, że zbrodnie, niewybaczalne zbrodnie, popełniane są na Wschodzie. Tak samo jak zwolennicy Reagana, chcąc utrzymać mit, że na Zachodzie panuje uczciwy, sprawiedliwy i humanistyczny system społeczny, dopasowują do tej wizji swoje poglądy, tak oni manipulują swoimi, by zachować mit, że Wschód jest socjalistyczny. Według nich „walka klas w bezklasowej Polsce” nie istnieje – przeciwnie, cynicznie argumentują, że istnieje wyłącznie zamęt, jaki sieją agenci Zachodu. Jest to niemal dokładne odwrócenie tradycyjnej mitologii mówiącej o tym, że wszelkie strajki, walka o prawa obywateli i inne dążenia do zmian na Zachodzie muszą być efektem manipulacji agentów zewnętrznych, najpewniej działających w służbie Moskwy. Można rozumieć mechanizm takiego odwrócenia, ale uleganie mu jest błędem. Krzywdzi się w ten sposób nie tylko Polaków, którzy starają się uwolnić zarówno z podległości międzynarodowej, jak i narodowej, ale również wszystkich ludzi, którzy walczą o zmiany społeczne we współczesnym świecie nie po to, by hołdować innym, ale ze względu na szacunek dla potencjału ludzkiego. Mamy nadzieję, że szczegółowe opisy zawarte w niniejszej publikacji, transkrypcje przemówień polskich przywódców oraz wyjaśnienie celów i metod działania Solidarności zdołają znacząco zredukować liczbę członków tego obozu.Ostatnia grupa odczuwa solidarność z ruchem polskich robotników nie tylko dlatego, że empatycznie utożsamia się z ludźmi, którzy doświadczają aktów represyjnej przemocy, ale także ze względu na solidaryzowanie się z celami i metodami tego ruchu. Większość przedstawicieli tej ostatniej grupy nazywa się również „socjalistami”, ale jednocześnie określa systemy krajów bloku wschodniego mianem modeli dyktatorskich i w żadnej mierze niepożądanych. Ten obóz – a jego częścią jest wydawnictwo South End Press – życzy polskiemu ruchowi sukcesu zarówno po to, by Polakom żyło się lepiej, jak też w nadziei, że jego powodzenie może zainicjować proces prawdziwej socjalistycznej transformacji na Wschodzie, równocześnie zapewniając nam na Zachodzie modele i przykłady do naśladowania. Chociaż nie żyjemy w tym samym systemie co Polacy, to również my nie cieszymy się wolnością i możliwościami kształtowania własnego życia, o które walczą polscy robotnicy.Wściekłość, jaką odczuwają przedstawiciele tego ostatniego obozu wobec niesprawiedliwości w Polsce, niewiele się różni od wściekłości, jaką odczuwamy na myśl o przypadkach niesprawiedliwości w innych częściach świata, w których ludziom także odmawia się praw człowieka, dobrobytu, a nawet odbiera im życie, i to często w bardziej represyjnych i poniżających okolicznościach od tych istniejących w Polsce. Jesteśmy oburzeni zabijaniem górników w Polsce, pozbawianiem Polaków narzędzi komunikacji, wprowadzaniem tam godziny policyjnej czy wzrostem liczby przypadków głodu, ale jesteśmy także oburzeni corocznymi masakrami dziesiątek tysięcy ludzi w Ameryce Łacińskiej, głodem panującym zarówno tam, jak i w innych częściach świata, a także ogólną degradacją i łamaniem praw mającymi miejsce w wielu faszystowskich dyktaturach, które są częścią tak zwanego wolnego świata.Równocześnie nadzieja, jaką żywią członkowie tego obozu w związku z wydarzeniami w Polsce, jest nieco odmienna od nadziei związanej z ruchami wyzwoleńczymi w wielu innych krajach, równie dotkniętych niesprawiedliwością. W oczach tej grupy ruch polskich robotników w sposób wyraźny ucieleśnił prawdziwe socjalistyczne wartości – pragnienie kierowania własnym życiem i dążenie do demokracji bezpośredniej, budowanie prawdziwej solidarności międzyludzkiej, rozwój form instytucjonalnych decentralizujących władzę i zwiększających udział społeczeństwa – w stopniu, w jakim niewielu ruchom się to udało. Ujawnił on niedoskonałości społeczeństw, które zwą się „socjalistycznymi” – tak zwanych społeczeństw bezklasowych, w których trwa walka klas – ale nie po to, by zaszczepić w ludziach poczucie bezradności i braku nadziei na lepszy świat, i nie po to, by wychwalać cnoty systemu, który także zbankrutował i jest równie przepełniony hipokryzją, ukrywając się za etykietą z napisem „wolność”, lecz po to, by spróbować stworzyć nowy system, który mógłby w sposób autentyczny zbliżyć życie do wartości, jakie ludzie od dawna pielęgnują i określają jako społeczne i ludzkie.Publikując niniejszą książkę, mamy nadzieję, że jej znaczenie i wpływ zostaną docenione przynajmniej przez część zwolenników wszystkich czterech obozów wymienionych powyżej. Po pierwsze, mamy nadzieję, że książka ta okaże się bogatym źródłem analiz, które wyjaśnią, co tak naprawdę wydarzyło się w Polsce i jakie można wyciągnąć z tego lekcje, jeśli chodzi o procesy transformacji społecznych i ich cele.Po drugie, czytelnik, który zawsze odczuwał empatię dla ludzi cierpiących z powodu niesprawiedliwości, ale nigdy nie określał swojego stanowiska politycznego, zachęcany jest, by zrobił krok w pozytywnym kierunku – mamy nadzieję, że zacznie on zadawać pytanie: „jak można zmienić okoliczności, które sprzyjają pojawianiu się niesprawiedliwości?”. Poważne potraktowanie tego pytania uczyniło z Solidarności tak ważną siłę historyczną.Po trzecie, jeśli lektura niniejszej książki ma przynieść obywatelom Zachodu korzyści, to lekcje z niej wynikające muszą znaleźć zastosowanie nie tylko w świecie, na który mamy wpływ jedynie znikomy – w świecie Polaków, Czechów i Rosjan – ale także w naszym własnym życiu i społeczeństwie. Duch polskiego ruchu oraz wartości, o jakie on walczy, muszą zostać porównane z duchem naszego własnego życia na Zachodzie i z wartościami charakteryzującymi nasze fabryki i centra handlowe, nasz departament obrony, ambulatoria oraz zespoły doradców do spraw ekonomii podaży. Następnie musimy zacząć analizować naszą własną sytuację i potencjał, oceniać ją i kształtować na swój własny sposób, podobnie jak członkowie Solidarności samodzielnie analizują, oceniają i kształtują swoją sytuację.Ostatnia uwaga dotyczy obozu Reagana. Mamy nadzieję, że ludziom, którzy zostali oszukani i uważają, że Reagan, Haig i im podobni naprawdę troszczą się o los Polaków, niniejsza książka pozwoli zrozumieć, że to nieprawda. Ich „poczucie” solidarności z narodem polskim nie ma dosłownie nic wspólnego z prawdziwymi celami przyświecającymi temu narodowi, ani nawet z cierpieniami, jakie on znosi – jest ono za to stricte oportunistyczne. Gdyby retoryka Reagana dotycząca Polski była prawdziwa, gdyby była poparta ludzką troską, widzielibyśmy go codziennie w telewizji potępiającego zbrodnie popełniane przez przedstawicieli tak zwanego wolnego świata, włączając w to Stany Zjednoczone, i podejmującego działania, by położyć im kres. Jednak jego ludzka troska, jego słowa współczucia, solidarności, a nawet pochwały cnót sprawiedliwości społecznej i powszechnej walki pojawiają się jedynie wtedy, gdy mogą się stać narzędziem kreowania międzynarodowej atmosfery strachu i wrogości, służącej prowadzeniu przez Amerykę nieludzkich machinacji w Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie, w Afryce Południowej i w innych częściach świata. Mamy nadzieję, że czytelnicy dostrzegą analogię nie pomiędzy Reaganem a Wałęsą, ponieważ taka analogia nie istnieje, lecz pomiędzy Reaganem i Breżniewem, pomiędzy polskimi górnikami na Śląsku a amerykańskimi górnikami w Appalachach, pomiędzy Polakami jako narodem usiłującym wyswobodzić się z sowieckiej dominacji a Salwadorczykami starającymi się wyswobodzić z dominacji amerykańskiej. Wtedy książka Starskiego nie tylko wzbogaci nasze zrozumienie wydarzeń na Wschodzie, ale także wyczuli nas na rzeczywistość, w jakiej żyjemy na Zachodzie.1. Alexander Haig (1924–2010) – amerykański polityk i dowódca wojskowy. Szef sztabu Białego Domu w administracjach Richarda Nixona i Geralda Forda. W 1974 roku mianowany naczelnym dowódcą Połączonych Sił Zbrojnych NATO w Europie. Funkcję tę pełnił do 1979 roku. W latach 1981–1982 był sekretarzem stanu w gabinecie Ronalda Reagana. [Jeśli nie zaznaczono inaczej, przypisy pochodzą od polskiego wydawcy].2. Patrick Moynihan (1927–2003) – amerykański polityk Partii Demokratycznej. Członek administracji prezydentów: Kennedy’ego, Nixona i Forda. Moynihan pełnił funkcję ambasadora Stanów Zjednoczonych w Indiach w latach 1973––1975. Czterokrotnie wybierany na senatora z okręgu nowojorskiego. Był wykładowcą socjologii na Harvard University.3. Patco (Professional Air Traffic Controllers Organization) – amerykański związek zawodowy zrzeszający kontrolerów ruchu lotniczego, założony w 1968. Zdelegalizowany przez administrację prezydenta Ronalda Reagana w 1981 roku po strajkach kontrolerów lotu, domagających się 32-godzinnego tygodnia pracy oraz zmiany statusu pracownika cywilnego lotniska. Reagan uznał ten strajk za zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju.\nSŁOWO WSTĘPNEReakcje świata na wydarzenia polskiego lata 1980 były zróżnicowane i nieco bezradne. Chociaż komentatorzy zauważali, że to silny, zorganizowany ruch polityczny zapewnił polskim robotnikom znaczące zwycięstwo, i chociaż rozumieli, że walka polityczna zakończyła się sukcesem dzięki formom, improwizacjom i organizacjom politycznym, to bardzo niewielu z nich dostrzegało głęboko socjalistyczną, egalitarną i marksistowską naturę Solidarności.Nie ma się czemu dziwić. „Realny socjalizm” przez wiele lat monopolizował symbolikę marksistowską i socjalistyczną, przez co wiele ideologicznych sloganów stawało się podejrzanymi i dwuznacznymi. Obserwatorzy nie mogli wyjść z podziwu nad siłą uczuć religijnych i narodowych oraz nad zasadniczo łagodnym charakterem całego procesu.Niniejsza książka została napisana w celu wyjaśnienia powodów, dla których Polacy z uporem starają się zmieniać swój system polityczny, gospodarczy i społeczny, a jednocześnie rozumieją siłę ograniczeń zewnętrznych, kształtujących ich wewnętrzne procesy polityczne: ogromną zależność Polski od zachodnich krajów kapitalistycznych i jej równie głębokie uzależnienie od systemu militarnego i ideologicznego wschodnich państw „socjalistycznych”.Niniejsza książka została napisana przez naocznego świadka i aktywnego uczestnika zmagań na poziomie lokalnym i regionalnym. Od sierpnia 1980 roku uczestniczę w pracach Solidarności. Nie byłem jednak wyjątkiem. Wprost przeciwnie, to, co stało się moim udziałem po sierpniu 1980, było czymś bardzo typowym dla przedstawicieli mojego pokolenia i osób o podobnym doświadczeniu życiowym. We wszystkich komórkach Solidarności i we wszystkich sferach życia spotykałem ludzi, z którymi nawiązałem spontaniczną przyjaźń i porozumienie – wszyscy wiedzieliśmy, co należy zrobić, i oczywiście wszyscy byliśmy pełni energii oraz zaangażowania, koniecznych do realizacji tych celów.Żaden przedstawiciel tego pokolenia polskich aktywistów nie był jednak pozbawiony wątpliwości i obaw. Zaczynaliśmy studia około 1968 roku i dorastaliśmy w coraz bardziej absurdalnej sytuacji, dlatego dobrze wiedzieliśmy, że nie będzie łatwych zwycięstw, szybkiego, radosnego marszu naprzód, ale czuliśmy, że nie pozostaje nam nic innego, jak tylko spróbować. Sytuacja zmusiła nas do aktywności politycznej, prawdziwego politycznego myślenia, walki o bardziej sprawiedliwe, szczere i socjalistyczne społeczeństwo. Gdy gdańscy stoczniowcy wywiesili transparent z napisem „Proletariusze wszystkich zakładów, łączcie się” (zamiast „wszystkich krajów” – co w naszej części Europy oznaczało jedynie braterskie czołgi reprezentujące Głos Historycznego Materializmu), zrozumieliśmy, że toczy się nowa walka i że jesteśmy jej częścią.To słowo wstępne powinno zatem uświadomić czytelnikom, że jest to zaangażowane studium. Autor nie czuje z tego powodu wyrzutów sumienia – i ma nadzieję, że czytelnik podobnie.\nCzęść pierwsza HISTORIA BEZKLASOWOŚCI W POLSCE\nRozdział I HISTORYCZNY ETATYZM W POWOJENNEJ POLSCEPo roku 1945 tworzenie się nowego typu państwa w Polsce spotkało się ze stosunkowo umiarkowanymi reakcjami ze strony większości warstw polskiego społeczeństwa. W zasadzie nie doszło do starć i dyskusji w kwestii przeprowadzanej w Polsce rekonstrukcji. Miało to dwie przyczyny.Po pierwsze, żywe jeszcze były w zbiorowej pamięci doświadczenia drugiej wojny światowej. Zaczęła się ona od nowego rozbioru Polski w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow, a zakończyła się co prawda obecnością Polski w obozie aliantów, ale za to zdanej na łaskę Stalina, który traktował ją bardzo podobnie, jak siły sprzymierzone traktowały pokonane Niemcy. Ta podległość, w połączeniu z totalnym zniszczeniem i systematycznym ludobójstwem, do których doszło w czasie wojny, sprawiła, że większość warstw naszego społeczeństwa była zbyt osłabiona, by aktywnie troszczyć się o los powojennej Polski.Po drugie, tworzenie się nowego państwa polskiego odbywało się etapami. Stopniowe upaństwawianie i monopolizacja inicjatyw politycznych przez nową elitę rządzącą, w połączeniu z systematycznym, ale za to bardzo dokładnie kontrolowanym i stopniowanym wykorzystywaniem narzędzi terroru, sprawiły, że trudno było dostrzec, iż chodzi o coś więcej niż tylko o powojenną rekonstrukcję zniszczonego kraju.Doświadczenie drugiej wojny światowej cechowało się jeszcze innym aspektem, o którym należy wspomnieć przy okazji omawiania rekonstrukcji społecznej. Niezależne państwo polskie, odrodzone w 1918 roku, zostało powitane z niezmierną radością i satysfakcją przez wszystkie warstwy polskiego społeczeństwa. Przez ponad 100 lat państwo to było podzielone pomiędzy trzy obce mocarstwa. Marszałek Józef Piłsudski, główny architekt tego wskrzeszenia, zwykł mawiać: „Wysiadłem z tramwaju z napisem «socjalizm» na przystanku «niepodległość»”. Nawiązywał do swojej działalności w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), gdzie energicznie przeciwstawiał się tym frakcjom, które kładły nacisk na walkę o internacjonalizm proletariacki, zaniedbując znaczenie niepodległości narodowej. W obecnym kontekście należy pamiętać o tym konflikcie w socjalistycznym ruchu robotniczym początku naszego wieku, kiedy to na przykład Róża Luksemburg stanowczo odmawiała polskim robotnikom prawa do walki o własne państwo. To, co było jedynie błędem w czasach Eduarda Bernsteina, przybrało formę świadomej, nikczemnej polityki stalinowskiej Rosji. Konflikt pomiędzy materializmem a „realnym socjalizmem” korzeniami sięga przełomu wieków, ale ujawnił się z pełną siłą w latach trzydziestych, gdy stalinowska Międzynarodówka, opierając się na sfałszowanych zarzutach, oficjalnie potępiła Komunistyczną Partię Polski (KPP), wymordowała większość jej przedstawicieli w sowieckich obozach, a następnie wykorzystała osłabioną pozycję partii jako pretekst do podziału Polski pomiędzy nazistów i sowietów w 1939 roku.Stąd nie dziwi fakt, że polski ruch oporu, którego rozmach i skalę działalności przewyższał jedynie ruch oporu w Jugosławii, miał głównie charakter nacjonalistyczny. Armia Krajowa, którą kierował londyński rząd emigracyjny, wspierana przez Bataliony Chłopskie, odpowiadała praktycznie za całość antynazistowskich działań w okupowanej Polsce. Komuniści odgrywali drugorzędną rolę, i to dopiero w końcowej fazie wojny, gdy nadejście Armii Czerwonej było już nieuniknione.Kulminacja tragedii bojowników polskiego ruchu oporu miała miejsce w czasie Powstania Warszawskiego, które wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. Podczas gdy siły sowieckie trwały w oczekiwaniu na drugim brzegu Wisły, Armia Krajowa podjęła ostateczny wysiłek mający na celu oczyszczenie Warszawy z okupacyjnych wojsk niemieckich. Podsunęło to jednak Stalinowi doskonałą okazję – opóźniając atak, pozwolił Niemcom na zniszczenie zarówno polskiej stolicy, jak i kwiatu polskiej inteligencji (w szeregach powstańców warszawskich znaleźli się najbardziej obiecujący matematycy, poeci, eseiści, inżynierowie, prawnicy) i w ten sposób znacznie osłabił pozycję Armii Krajowej w powojennej sytuacji politycznej. Niemcy zrozumieli taktykę Stalina i systematycznie niszczyli Warszawę, obracając ją w kupę gruzu. Sowiecka armia cierpliwie czekała, odmawiając Brytyjczykom dostępu do lotnisk, z których można było dostarczać podstawową pomoc. W polskich jednostkach\ttowarzyszących sowieckim żołnierzom – mimo że złożone były z komunistów, którzy nie zostali rozstrzelani w latach trzydziestych, i dowodzone przez radzieckich oficerów – nieomal doszło do buntu. Ale znaczącej pomocy Warszawie nie udzielono. W ten sposób na początku września 1944 roku dokonał się ostatni akt scenariusza Ribbentropa i Mołotowa. Warszawa praktycznie przestała istnieć. Państwo, które następnie powstało, mogło odbudować stolicę wedle własnego uznania, zapełniając ją mieszkańcami zebranymi ze wszystkich części zniszczonego kraju, nie obawiając się oporu ze strony wykształconej, zorganizowanej, głęboko zakorzenionej społeczności.Podsumowując: w przeciwieństwie do euforii, jaka towarzyszyła powstawaniu niezawisłej państwowości polskiej w 1918 roku, pojawienie się państwa polskiego w latach 1944–1945 nie wzbudziło powszechnego entuzjazmu. Oczywiście ludzie byli zadowoleni z obalenia Hitlera, który okupował Polskę w sposób bezlitosny, zabijając 6 milionów polskich obywateli, z czego dwie trzecie stanowili polscy Żydzi. Jednocześnie jednak zachowanie wojsk sowieckich wyraźnie ujawniało zamiary Stalina związane z oczyszczeniem przyszłego państwa polskiego ze wszystkich niezależnych i prawdziwie polskich sił społecznych. Gdy wypędzono Niemców, tysiące żołnierzy Armii Krajowej, którzy wcześniej pomagali wojskom sowieckim i alianckim w wyzwalaniu polskich ziem, zostało albo rozstrzelanych, albo wywiezionych do obozów koncentracyjnych na Syberii – w wypadku niektórych z nich po latach spędzonych w obozach niemieckich. W rezultacie druga wojna światowa doprowadziła do powstania głęboko zdemoralizowanego społeczeństwa, które nie było w stanie stworzyć spójnej alternatywy dla elity komunistycznej, wspieranej przez wojska sowieckie.Ostatnim czynnikiem gwarantującym stosunkowo łagodne przejście do okresu stalinowskiego po roku 1945 był fakt, że nowa elita budowała nowe państwo w sposób bardzo stopniowy i systematyczny. W 1944 roku rząd tymczasowy w Lublinie, składający się z komunistów, którzy przybyli do Polski wraz z wojskami sowieckimi, ogłosił powszechny manifest, zwany Manifestem lipcowym. Na czele rządu stanął Bolesław Bierut, przewodzący „sowieckiej” frakcji polskich komunistów, stanowiącej opozycję dla frakcji złożonej z ukrywających się niedobitków krajowej partii komunistycznej, których przedstawicielami byli Władysław Gomułka i Mieczysław Moczar. Istniało wyraźne zamieszanie związane z podziałem władzy pomiędzy te dwie frakcje – w niektórych miastach aktywiści partyjni mieli dwóch „pierwszych sekretarzy” działających równolegle, jednego z krajowego podziemia i jednego przybyłego z wojskami sowieckimi. Ta niepewność nie trwała jednak długo. W oczach Stalina komuniści sprowadzeni przez Bieruta bezpośrednio z Moskwy byli oczywiście bardziej wiarygodni. Decydujący moment nadszedł pod koniec lat czterdziestych, gdy pojawił się Tito – przywódca działający niezależnie od rozkazów Stalina. Krajowi przywódcy zostali szybko spacyfikowani. Gomułka na przykład został aresztowany, dzięki czemu w 1956 roku mógł się wyłonić jako bohater narodowy.Sam manifest obiecywał chłopom ziemię, a robotnikom fabryki. Obiecywał też powszechną demokrację oraz umiejętność czytania i pisania dla wszystkich warstw społeczeństwa. Obiecywał, że nowe państwo będzie miało system polityczny, który zostanie określony przez większość społeczeństwa. W tym samym czasie komuniści, przy pomocy sowieckich sił okupacyjnych i aparatu bezpieczeństwa, rozpoczęli jednak politykę zmniejszania znaczenia istniejących partii politycznych, szczególnie chłopskich i socjalistycznych, oraz przejmowania kontroli nad wszelkimi działaniami politycznymi w społeczeństwie. Powszechne referendum, którego wynik prawdopodobnie wiele zawdzięcza służbie bezpieczeństwa, odpowiadającej za demokratyczną realizację całego procesu, przekonało wszystkich, że zasadniczo istnieje tylko jedna partia rządząca.Nawet przed przełomem z roku 1948, dotyczącym stopnia centralizacji podejmowanych decyzji społecznych, politycznych i gospodarczych, gdy partia socjalistyczna została siłą „zjednoczona” z partią komunistyczną, tworząc Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą, jasne było, że nowa elita polityczna będzie działać inaczej, niż to obiecała w Manifeście lipcowym. Nie była ona zainteresowana jedynie nacjonalizacją, rozumianą jako upaństwowienie (zakładano, że całe społeczeństwo będzie właścicielem środków produkcji i że w ten sposób państwo ludowe, jako prawowity przedstawiciel całego społeczeństwa, będzie sprawować nad nimi nadzór), ale także zakrojonym na szeroką skalę budowaniem społeczeństwa w celu nadania mu formy określonej w teorii marksistowskiej.Ta sprawa zasługuje na uwagę. Jedyną możliwą legitymizacją elity rządzącej po drugiej wojnie światowej było twierdzenie, że rozszerza ona zastosowanie rewolucyjnej teorii marksistowskiej po to, by przenieść społeczeństwo z kapitalistycznej do socjalistycznej fazy rozwoju. Oczywiste jest jednak, że nie było szans na taką rewolucję, ponieważ w tradycji walki zbrojnej w Polsce zawsze na pierwszym miejscu stawiano niepodległość. Istniała naturalnie żywa tradycja bardziej ogólnej walki społecznej, jednak w Polsce przybrała ona formę ruchu socjalistycznego opowiadającego się za działalnością spółdzielczą, nierewolucyjną, podobnie jak w socjaldemokracjach zachodnich, a nie formę partii komunistycznej, która nigdy nie była zbytnio popularna ze względu na jej nieokreślone, nienarodowe, prosowieckie stanowisko.Dlatego należało znaleźć rozwiązanie, które pozwalałoby komunistom na stworzenie silnego, narodowego państwa politycznego w zasadniczo obojętnie lub wrogo nastawionym społeczeństwie. Rozwiązanie było bardzo pomysłowe. Przeprowadzono zakrojony na dużą skalę proces upaństwowienia, ale ponieważ nazywano go „nacjonalizacją”, był on tolerowany przez społeczeństwo, które ceniło państwo narodowe z powodów historycznych. Wraz z zaspokajaniem tych prawdziwie narodowych pragnień owo upaństwowienie pozwalało na ogromną przebudowę całego społeczeństwa w taki sposób, by władza skupiła się w rękach decydentów państwowych.Weźmy na przykład industrializację kraju. Bez wątpienia idea ta cieszyła się popularnością. Polska nie była tak uprzemysłowiona jak większość krajów Europy Zachodniej, a znaczne wysiłki podejmowane w tym kierunku w latach trzydziestych, chociaż bardzo skuteczne, nie zostały ukończone przed wybuchem wojny. Co więcej, powszechnie uznawano, że jedną z przyczyn klęski militarnej w 1939 roku (choć nie była ona tak szybka i nieunikniona, jak wielu starało się to przedstawić – w istocie Polska broniła się dłużej od Francji i spowodowała dużo większe straty wśród Niemców) był brak przemysłu, który mógłby zapewnić armii odpowiednie wyposażenie techniczne.Przemysł wymaga jednak zarówno kapitału, jak i siły roboczej. Rosja sowiecka w rzeczywistości wypompowywała kapitał z powojennej Polski, a pomoc międzynarodową (plan Marshalla) odrzucono z pobudek politycznych, dlatego jedynym krajowym źródłem kapitału była ziemia. Chłopi musieli zapłacić podwójną cenę – zapewniali rolniczą siłę roboczą, która była potrzebna do utrzymania odpowiedniej nadwyżki produktów oraz do finansowania programu inwestycji przemysłowych. To rozwiązanie okazało się bardzo skuteczne. Rozpoczęła się industrializacja, a jej tempo było imponujące. Szybko rozwijał się przemysł ciężki, a szczególnie górnictwo, które uznawano za jego podstawową gałąź, przy czym był on z łatwością centralizowany. Równocześnie ujawniło się wiele innych korzyści wynikających z przymusowej industrializacji. Wykorzystywanie wiejskiej siły roboczej przedstawiane było jako transformacja w kierunku nowego, miejskiego stylu życia, oferującego dobre wykształcenie, czyste i zdrowe warunki mieszkaniowe oraz limitowane godziny pracy w porównaniu z całodzienną pracą na roli. W obliczu tego sukcesu możliwa stała się również selekcja tysięcy przyszłych zarządców, funkcjonariuszy i agentów państwowych spośród milionów nowo przybyłych do miast, przez co państwo mogło zwiększać swoją władzę i kontrolę nad coraz liczniejszymi sferami życia społecznego.Wszystko to opłacali chłopi: przymusowe kontyngenty państwowe zniesiono dopiero na początku lat siedemdziesiątych, a narzucane ceny były bardzo niskie, co wyraźnie wskazywało, że chłop płacił za industrializację kraju na wiele sposobów.Kolejną korzyścią było spacyfikowanie klasy robotniczej, nie do końca zadowolonej ze standardów życia czy z dominującej ideologii, ale przynajmniej podatnej na manipulację ze względu na to, że pamiętała ona stosunkowo trudniejsze warunki egzystencji na przeludnionych gospodarstwach rolnych przed drugą wojną światową. Była to nowa klasa robotnicza, dlatego upłynęły lata, zanim stała się ona gotowa pokonać przeszkody wewnętrzne hamujące organizowanie sensownych działań społecznych oraz przeszkody zewnętrzne ustanawiane przez nowe państwo.Gdyby proces upaństwawiania dłużej podążał tym torem, być może jego sukces byłby bardziej długotrwały. Sytuacja międzynarodowa jednak szybko się zmieniała. Uległa ona pogorszeniu po przemówieniu Winstona Churchilla w Fulton. W 1949 roku Stalin zdecydował, że należy podjąć dodatkowe środki zapobiegawcze, by uniknąć niekorzystnego rozwoju sytuacji w swojej strefie wpływów. Oznaczało to zwiększenie tempa centralizacji, przekierowanie większej ilości środków na zbrojenia i promowanie przemysłu ciężkiego kosztem sektora konsumpcyjnego, by ten pierwszy mógł się stać bezpośrednim dostawcą dla przemysłu zbrojeniowego.Oznaczało to również, że tam, gdzie proces centralizacji nie był wystarczająco szybki lub skuteczny, stosowano terror. Polityka ta, realizowana we wszystkich krajach Europy Wschodniej w sowieckiej strefie wpływów, przynosiła pewne krótkookresowe korzyści instytucjonalne, ale z pewnością były one neutralizowane za sprawą nagłego wzrostu oporu ludności poddanej coraz ściślejszej kontroli państwa.Ciąg dalszy w wersji pełnej\nRozdział II FORMOWANIE SIĘ KLASY POSIADACZY PAŃSTWOWYCHDostępne w wersji pełnej\nRozdział III PUNKTY ZWROTNE W RUCHU ANTYETATYSTYCZNYMROK 1956 I NASTĘPSTWA STALINIZMUDostępne w wersji pełnejROK 1968 I ROMANTYCZNI INTELEKTUALIŚCIDostępne w wersji pełnejTWORZENIE SIĘ NOWEGO POKOLENIADostępne w wersji pełnejROK 1970, CZYLI POZYTYWIZM ROBOTNIKÓWDostępne w wersji pełnejROK 1976, CZYLI SOJUSZ BEZKLASOWCÓWDostępne w wersji pełnejKOR I POLSKI RUCHDostępne w wersji pełnej\nRozdział IV SIERPIEŃ 1980. RZUT OKA NA GDAŃSKDostępne w wersji pełnej\nRozdział V KONSEKWENCJE GDAŃSKICH WYDARZEŃ. POLITYKA,GOSPODARKA I KULTURAPOLITYKADostępne w wersji pełnejGOSPODARKADostępne w wersji pełnejKULTURADostępne w wersji pełnej\nRozdział VI PROCES TRWA OD ZWYCZAJNEGO DO NADZWYCZAJNEGO ZJAZDU PARTIIDostępne w wersji pełnejRENESANS KULTURALNY, CZYLI TWORZENIE SIĘ ŚWIADOMOŚCI POSTALINOWSKIEJ SOCJALISTYCZNEJ KLASY ROBOTNICZEJ – FILMY, POMNIKI I PODRĘCZNIKI HISTORIIDostępne w wersji pełnejJAK BYŁO NAPRAWDĘ: NAOCZNA RELACJA Z KILKU STRAJKÓW PO SIERPNIU 1980 ROKUDostępne w wersji pełnejMARGINALIZACJA I WYNIKAJĄCE Z NIEJ NIEZADOWOLENIEDostępne w wersji pełnej\nRozdział VII MINĄŁ ROK. SIERPIEŃ–WRZESIEŃ 1981 ROKUDostępne w wersji pełnej\nCzęść druga TEORIE WALKI KLAS\nRozdział VIII DIAGNOZY TEORETYCZNEREFLEKSJEDostępne w wersji pełnej\nRozdział IX NIEPOWTARZALNE KONSTELACJE CZY REGULARNE WZORY?Dostępne w wersji pełnej\nCzęść trzecia SOLIDARNOŚĆ I SPOŁECZEŃSTWO POLSKIE\nRozdział X BEZ PRECEDENSU. CZYM NIE JEST SOLIDARNOŚĆDostępne w wersji pełnej\nRozdział XI KOŚCIÓŁ PRZEŚLADOWANYCHDostępne w wersji pełnej\nRozdział XII NARÓD, KLASA I PAŃSTWODostępne w wersji pełnej\nRozdział XIII PRAWA KOBIETDostępne w wersji pełnej\nRozdział XIV KOMPROMIS KLASOWY: JAK ZMIENIĆ NACJONALIZACJĘ W USPOŁECZNIENIEDostępne w wersji pełnej\nPOSŁOWIE AMERYKAŃSKIEGO WYDAWCY.STAN WOJENNY I CO DALEJSPUŚCIZNA PRZEŚLADOWAŃ I OPTYMIZM SOLIDARNOŚCIDostępne w wersji pełnejFRAKCJE SOLIDARNOŚCIDostępne w wersji pełnejDLACZEGO GRUDZIEŃ?Dostępne w wersji pełnejDOKĄD ZMIERZASZ, POLSKO?Dostępne w wersji pełnejPODSUMOWANIEDostępne w wersji pełnej\nEdwin Bendyk MOŻLIWOŚĆ SOLIDARNOŚCI. OD KLASY ROBOTNICZEJ DO KLASY KREATYWNEJDostępne w wersji pełnej\nWalka klas w bezklasowej PolsceSpis treściOkładkaKarta tytułowa***PRZEDMOWA AUTORA DO POLSKIEGO WYDANIAWALKA KLASKLAS NIE MA, ALE WALKA KLAS TRWAO KLASACH SIĘ NIE MÓWI, ALE KLASAMI SIĘ BYWAKLASOWE DOJRZEWANIE POKOLEŃWYOBRAŹNIA SOCJOLOGICZNA A KRYTYKA POLITYCZNAPIERWSZA PRAWDZIWA ODWILŻIDEOLOGIE DO GÓRY NOGAMIRELIGIA, Z UMIAREMPRZEDMOWA AMERYKAŃSKIEGO WYDAWCYDLACZEGO NALEŻY POPIERAĆ SOLIDARNOŚĆ?SŁOWO WSTĘPNECzęść pierwsza HISTORIA BEZKLASOWOŚCI W POLSCERozdział I HISTORYCZNY ETATYZM W POWOJENNEJ POLSCERozdział II FORMOWANIE SIĘ KLASY POSIADACZY PAŃSTWOWYCHRozdział III PUNKTY ZWROTNE W RUCHU ANTYETATYSTYCZNYMROK 1956 I NASTĘPSTWA STALINIZMUROK 1968 I ROMANTYCZNI INTELEKTUALIŚCITWORZENIE SIĘ NOWEGO POKOLENIAROK 1970, CZYLI POZYTYWIZM ROBOTNIKÓWROK 1976, CZYLI SOJUSZ BEZKLASOWCÓWKOR I POLSKI RUCHRozdział IV SIERPIEŃ 1980. RZUT OKA NA GDAŃSKRozdział V KONSEKWENCJE GDAŃSKICH WYDARZEŃ. POLITYKA,GOSPODARKA I KULTURAPOLITYKAGOSPODARKAKULTURA Rozdział VI PROCES TRWA OD ZWYCZAJNEGO DO NADZWYCZAJNEGO ZJAZDU PARTIIRENESANS KULTURALNY, CZYLI TWORZENIE SIĘ ŚWIADOMOŚCI POSTALINOWSKIEJ SOCJALISTYCZNEJ KLASY ROBOTNICZEJ – FILMY, POMNIKI I PODRĘCZNIKI HISTORIIJAK BYŁO NAPRAWDĘ: NAOCZNA RELACJA Z KILKU STRAJKÓW PO SIERPNIU 1980 ROKUMARGINALIZACJA I WYNIKAJĄCE Z NIEJ NIEZADOWOLENIERozdział VII MINĄŁ ROK. SIERPIEŃ–WRZESIEŃ 1981 ROKUCzęść druga TEORIE WALKI KLASRozdział VIII DIAGNOZY TEORETYCZNEREFLEKSJERozdział IX NIEPOWTARZALNE KONSTELACJE CZY REGULARNE WZORY?Część trzecia SOLIDARNOŚĆ I SPOŁECZEŃSTWO POLSKIERozdział X BEZ PRECEDENSU. CZYM NIE JEST SOLIDARNOŚĆRozdział XI KOŚCIÓŁ PRZEŚLADOWANYCHRozdział XII NARÓD, KLASA I PAŃSTWORozdział XIII PRAWA KOBIETRozdział XIV KOMPROMIS KLASOWY: JAK ZMIENIĆ NACJONALIZACJĘ W USPOŁECZNIENIEPOSŁOWIE AMERYKAŃSKIEGO WYDAWCY.STAN WOJENNY I CO DALEJSPUŚCIZNA PRZEŚLADOWAŃ I OPTYMIZM SOLIDARNOŚCIFRAKCJE SOLIDARNOŚCIDLACZEGO GRUDZIEŃ?DOKĄD ZMIERZASZ, POLSKO?PODSUMOWANIEEdwin Bendyk MOŻLIWOŚĆ SOLIDARNOŚCI. OD KLASY ROBOTNICZEJ DO KLASY KREATYWNEJKarta redakcyjna\nTytuł oryginału: Class Struggle in Classless PolandProjekt graficzny i typograficzny: Eurydyka Kata, Rafał Szczawiński | PracowniaOkładka: Maciej Goldfarth, na podstawie projektu Janusza GórskiegoZdjęcie na okładce: © Vladimir Wrangel – Fotolia.comKoordynacja wydania: Artur RogośRedakcja i korekta: Małgorzata OgonowskaRedakcja naukowa: Jacek KołtanWspółpraca redakcyjna: Jakub Kufel, Przemysław Ruchlewski, Piotr SzwochaCopyright © 1982 by Sławomir Magala© for the Polish edition by Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk 2012First published in 1982 by South End Press, Boston MAWydanie pierwszeWydawca:Europejskie Centrum Solidarnościul. Doki 1, 80-958 Gdańsktel. (058) 767 79 71, fax (058) 767 79 78e-mail: ecs@ecs.gda.plwww.ecs.gda.plISBN 978-83-62853-15-1Plik ePub przygotowała firma eLib.plal. Szucha 8, 00-582 Warszawae-mail: kontakt@elib.plwww.eLib.pl\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Walka_klas_w_bezklasowej_Polsce-ebookRO/p0064668i006" target="_blank" title="Walka klas w bezklasowej Polsce [Slawomir Magala] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Walka klas w bezklasowej Polsce [Slawomir Magala] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Salvatore, R. A. - "Przebudzenie Demona" (preludium) - katedra.nast.pl\nSalvatore, R. A. - "Przebudzenie Demona" (preludium)\nDemon daktyl przebudził się. Nie wydawało się to wydarzeniem wielkiej wagi, jedynie narastającym poruszeniem w głębokiej jaskini, w dalekich, pustych górach. Nie dostrzeżone zdarzenie, nie widziane przez nikogo oprócz jaskiniowych żyjątek i tych kilku cierpiących na bezsenność nietoperzy ze znużonego stada, zwisającego z wysokiego sufitu.\nJednak duch demona obudził się, powracając z długiego uśpienia do przypominającej posąg postaci, którą pozostawił po swoich ostatnich odwiedzinach w świecie zwanym Coroną.\nWędrujący duch czuł się dobrze w tej materialnej, cielesnej powłoce. Daktyl czuł swoją krew, gorącą krew, krążącą w jego skrzydłach i potężnych nogach, czuł drganie swoich potężnych mięśni. Jego oczy otworzyły się nagle, ale ujrzały tylko czerń, gdyż forma, do której powrócił, pozostawiona w magicznym bezruchu w głębokiej jaskini, stojąca z pochyloną głową i skrzydłami ciasno owiniętymi dookoła torsu, została pokryta magmą. Większość tej ognistej substancji z dawnych lat wykipiała i wypłynęła z jaskini, ale pozostało jej wystarczająco dużo, aby stwardnieć wokół cielesnej postaci daktyla. Duch powrócił na Coronę zatopiony w obsydianie!\nDuch demona zapadł głęboko w siebie, przywołał wszystkie swe moce zarówno fizyczne, jak i magiczne. Samą swą wolą i brutalną siłą daktyl poruszył skrzydłami. Cienka szczelina przebiegła przez środek obsydianowego sarkofagu. Daktyl ponownie poruszył skrzydłami i szczelina poszerzyła się, a potem nagłym, potężnym wybuchem bestia rozsadziła obsydian, rozpostarła swe wielkie skrzydła, a ich zakończone szponami końcówki chwytały i rozdzierały powietrze. Daktyl odrzucił w tył głowę i otworzył szeroko usta, skrzecząc z czystej radości powrotu, na myśl o chaosie, jaki ponownie wniesie do spokojnych ludzkich królestw Corony.\nJego tors przypominał tors wysokiego, szczupłego mężczyzny, wyrzeźbiony i pocięty pasmami napiętych jak postronki mięśni i mogący się pochwalić parą olbrzymich skrzydeł, mających po całkowitym rozpostarciu długość dwudziestu stóp i siłę wystarczającą do uniesienia w szybkim locie dorosłego byka. Jego głowa także przypominała nieco głowę człowieka, była jedynie bardziej kanciasta, z wąską szczęką i spiczastą brodą. Uszy daktyla były również spiczaste, wystające z cienkiego pęczka czarnych włosów demona. Włosy te nie zakrywały rogów stworzenia wielkości kciuka, skręconych ku sobie u szczytu czoła.\nJego skóra była szorstka i gruba, stanowiła opancerzoną powłokę, czerwonawą w odcieniu i błyszczącą jak gdyby rozświetloną własnym wewnętrznym żarem. Błyszczące były także oczy demona, najczęściej wyglądające jak jeziora płynnej czerni, jednak gdy demon był wzburzony, zmieniały się w ogniste, czerwone kręgi, żywe płomienie, w łunę absolutnej nienawiści.\nIstota wygięła i rozciągnęła swoje skrzydła w całej ich okazałości, dosięgała i drapała powietrze swymi podobnymi do ludzkich ramionami. Demon wysunął paznokcie, przekształcił je w zakrzywione szpony i sprawił, iż wyrosły mu zęby - dwa ostre kły sięgające poniżej dolnej wargi. Każda część demona była bronią, niszczącą i śmiercionośną. Choć potwór ten wydawał się bezsprzecznie potężny, prawdziwa siła demona, kusiciela dusz, odmieniacza serc, twórcy kłamstw, leżała w jego umyśle i celu. Teologowie Corony sprzeczali się, czy demon daktyl jest źródłem, czy skutkiem zła. Czy to daktyl przyniósł ludzkości słabość i niemoralność? Czy to daktyl jest źródłem grzechów śmiertelnych, czy też objawia się i wędruje po świecie, gdy te grzechy wręcz kipią na progu erupcji?\nDla demonicznej istoty w jaskini takie pytania niewiele znaczyły. Ile to już czasu minęło? - zastanawiał się daktyl. - Ile dziesięcioleci, a nawet wieków minęło od jego ostatnich odwiedzin Corony?\nIstota pamiętała, że dawno temu delektowała się myślami o płynącej strumieniami krwi, gdy armia za armią włączała się w rozkoszną, rozpaczliwą bitwę. Demon przeklął głośno imię Terranena Dinoniela, który skrzyknął ludzi i elfy, ścigając armie daktyla do stóp tej góry, Aidy. Sam Dinoniel wszedł do tej jaskini za bestią i przebił daktyla...\nCzarnoskrzydły demon spojrzał w dół na ciemniejsze czerwone rozdarcie, szpecące jego gładką poza tym skórę. Z ohydnym chrupnięciem kości głowa istoty obróciła się o sto osiemdziesiąt stopni i pochyliła, by zbadać drugą niedoskonałość swojej postaci, zabliźnione wybrzuszenie pod niższą z lewych łopatek. Te dwie blizny były nierozerwalnie złączone z sercem daktyla, gdyż stanowiły ślad po ostatnim desperackim pchnięciu Dinoniela, którym ten pokonał cielesną powłokę demona. Jednak nawet będąc w śmiertelnej agonii, to daktyl zwyciężył tego dnia, używając całej siły woli, aby przywołać magmę z trzewi Aidy. Dinoniel i większość jego armii została przez nią pochłonięta i zniszczona, ale daktyl...\nDaktyl był wieczny. Dinoniel zginął, był tylko odległym wspomnieniem, ale duch demona powrócił i fizyczne rany się zagoiły. - Jaki człowiek, jaki elf zajmie miejsce Dinoniela? - ozwał się demon swym pustym, donośnym głosem, zawsze zdającym się być na krawędzi grzmiącego ryku. Chmura nietoperzy przebudziła się z dreszczem na ten nieoczekiwany hałas i odfrunęła jednym z tuneli uformowanych, gdy lawa wypływała z tego miejsca. Daktyl wydał z siebie chichot, uważając się za kogoś wspaniałego, skoro mógł przepędzić te stworzenia - jakiekolwiek stworzenia! - samym tylko dźwiękiem. I co mogą ludzie i elfy - jeśli elfy nadal istniały, bo nawet za czasów Dinoniela były w zaniku - przeciwstawić mu tym razem?\nJego myśli odwróciły się od wrogów ku tym, których przywoła jako swoje sługi. Jakie istoty mógłby tym razem zebrać daktyl, aby poprowadzić swoją wojnę? Oczywiście plugawe gobliny tak pełne gniewu i chciwości, tak cieszące się mordem i wojną. Fomoriańskie olbrzymy z gór, nieliczne, ale każdy o sile tuzina mężów, a skórze zbyt grubej i twardej, żeby mógł ją przebić sztylet. I powrie, tak, powrie, przebiegłe, waleczne krasnoludy z Julianthes, Wietrznych Wysp, one ponad wszystko nienawidzą ludzi. Przed wiekami powrie zdominowały morza w swoich masywnych, przysadzistych beczko-łodziach, których kadłuby wykonane były z twardszego materiału niż większe od nich ludzkie okręty, tak jak niewielkie powrie zrobione były z twardszej gliny niż więksi od nich ludzie.\nPasmo śliny zwisało z ust daktyla, gdy ten myślał o swoich poprzednich i obecnych sojusznikach, swojej armii zagłady. Sprowadzi ich do swojego gniazda, lud za ludem, rasa za rasą, rosnących jak narasta noc, gdy słońce dotyka zachodniego horyzontu. Zbliżał się zmierzch Corony.\nDaktyl się przebudził.\nDodano: 2006-09-22 12:43:13


Doda w butach Jimmy'ego Choo - Zeberka.pl\nZeberka.pl » Buty » Doda w butach Jimmy'ego Choo\nbuty doda dorota rabczewska rabczewska platformy jimmy choo\nPrzyglądamy się platformom piosenkarki.\nZapewne niejedna osoba zwróciła uwagę na buty Dody, w których wystąpiła na tegorocznym Sopot Hit Festiwalu. Piosenkarka paradowała na scenie w butach od samego Jimmy'ego Choo.\nRóżowo-czarne platformy są wykonane z lakierowanej skóry i mają zapięcie na krzyż. Na stronie www.net-a-porter.com są dostępne jedynie w beżowym kolorze i po niższej cenie, gdyż pochodzą z kolekcji wiosennej.\nZdródła zdjęć: net-a-porter, KAPIF


Problem z płynem chłodniczym w golfie 4 FSI\n» Problem z płynem chłodniczym w golfie 4 FSI\n#1 2011-06-15 08:19:55\nJestem nowy proszę o pomoc i wyrozumiałość. Posiadam golfa 4 z silnikiem FSI 110 km 2002r. 180 tyś przebiegu. Po wymianie rozrządu wraz z pompą mam problemy z płynem chłodniczym, mianowicie ucieka. Na początku sądziłem że spowodowane jest to zaciskiem przy zbiorniku bo zauważyłem że z tego miejsca leci więc zacisnąłem zacisk i było ok przez pare dni, natomiast przy dłużej jeździe zauważyłem że znów się przedostaje płyn i uciekać musi gdzieś pod zbiornikiem płynu chłodniczego ponieważ tam w tamtych okolicach są ubytki w postaci zgromadzonych śladów płynu. Postanowiłem zabrać golfa do warsztatu tam powiedzieli mi szokującą informację że jest to wina termostatu, naturalnie że trzeba go wymienić bo chłodnica nie dostaje płynu i najlepiej abym go zostawił to zrobi gdyż inaczej silnik padnie, wszystko byłoby ok gdyby nie dziwne porady mechanika... sam termostat kosztuje ok. 50-80 zł natomiast mechanik twierdzi że w tym modelu nie da się wymienić samego termostatu tylko należy wymienić go wraz z obudową gdzie również znajduje się czujnik i jest to koszt w granicach 430 zł, no ale przecież nikt nie sprzedawałby samego termostatu gdyby nie można było go wymienić... druga sprawa to to że temp silnika nigdy nie przekroczyła 90 stopni a chyba gdyby chłodnica nie dostawała płynu to by silnik się przegrzał prawda? Dostałem też info że silnik już nie raz się przegrzał... Wydaje mi się że w zbiorniku wyrównawczym tego płynu jest trochę za dużo i może dlatego wraz z ciśnieniem go trochę ubywa. proszę o pomoc.\n#2 2011-07-17 21:53:29\nRe: Problem z płynem chłodniczym w golfie 4 FSI\nI jak ? Coś się wyjaśniło w temacie ?\n#3 2011-07-18 19:09:47\nNie w temacie ale uważajcie na silniki FSI . U mojego mechanika stoi Audi A8 z silnikiem FSI ... rok 2007 przebieg tyś... silnik do wymiany ... zawory z takim nagarem że stanęły w miejscu i dostały takiego strzała od cylindrów że cały motor do wymiany.... w TDI przy 120tyś pierwsza wymiana rozrządu a w FSI ...pierwsza wymiana motoru Ponoć częsta usterka w FSI\n#4 2011-07-18 22:33:15\nNo ten nagar to częsty problem.\nJa mam FSI. Znajomy od którego kupiłem miał to auto 2 lata i nic się nie działo.\nMoże dlatego, że naprzemiennie lane jest 98Pb z 95Pb.\nCzasami dolewam też specyfik do czyszczenia - czy pomaga nie wiem. Silnika nie rozbierałem.\nNa pewno nie podstawiałbym wszystkich FSI i TSI do jednego wzoru. Wiele zależy od użytkowania i serwisowania wg mnie.\nPrzecież teraz większość Audi, VW, Skoda, Seat ma już bezpośredni wtrysk, a jednak jeżdżą więcej niż 150 tys. km.\n#5 2011-07-19 15:46:26\nNo jak się dba tak się ma\n#6 2011-07-19 22:45:52\nKrzysiu - tamto Audi to A4 S-Line 3.2 V6 FSI.\nA co do uciekającego płynu, to zapytaj proszę "mechanika" co ma termostat co ubywania płynu? (oprócz oczywiście potencjalnie uszkodzonej uszczelki) Jednak jak sam stwierdziłeś wyciek jest w okolicy zbiorniczka wyrównawczego, a więc w zupełnie innym punkcie komory silnika - moje podejrzenie pada po prostu na uszkodzony któryś z wężyków - są gumowe i dość delikatne, lub na pęknięty sam zbiornik.\n#7 2011-07-28 09:25:28\nNiestety okazało się że jest to wina termostatu, podsawiliśmy go pod komputer i faktyczna temp. wynosiła 110 stopni, podobno VW mają to do siebie że pokazują 90, termostat był zamknięty i to uniemożliwiało przepływ płynu chłodniczego i był wypierany przez ciśnienie przy zbiorniczku poprzez korek. Niestety w tym rodzaju najmniejsza kwota za termostat to 300 zł:P no ale cóż. A co do paliwa to radze lać tylko 98Pb na normalnych stacjach, zmniejsza się spalanie oraz poprawiają parametry pracy i zapobiega spalaniu stukowemu. Słyszałem też że zapobiega osadzaniu się siarczanu a to chyba jest też związane z osadzaniem się nagaru(ale tu pewności nie mam)\nmój link Strona główna rekultywacja jezior Metki skóropodobne auto gauge Podnośnik koszowy Poznań podnośnik koszowy


Odezwał się ,,znawca'' Kościoła w Polsce. Skandaliczne brednie Marcinkiewicza | Fronda.pl\nOdezwał się ,,znawca'' Kościoła w Polsce. Skandaliczne brednie Marcinkiewicza\nBył premier Kazimierz Marcinkiewicz po raz kolejny zaskakuje absurdalnymi tezami. Tym razem na jego celowniku znalazł się Kościół katolicki w Polsce. Przy okazji – a jakże – uderzył w Prawo i Sprawiedliwość.\nW swoim wpisie na Facebooku ten „znawca” Kościoła w Polsce wylicza mu „siedem grzechów głównych”, począwszy od łakomstwa i na pysze kończąc.\nTezy Marcinkiewicza to czysty absurd. Za przykład niech posłuży drugi z grzechów, czyli rozpusta, o którym Marcinkiewicz pisze w ten sposób:\n„Ksiądz Roman więził 13-letnią dziewczynkę przez ponad rok, gwałcił i bił. Dziś odprawia msze św.”; „Ksiądz skazany za molestowanie nieletnich”; „Ksiądz przyłapany z kochanką”; „Ksiądz ma dziecko”; w innych kościołach nie wybucha, aż tyle afer seksualnych, a przecież rozpusta nie tylko seksu dotyczy…”.\nOczywiście te przykłady są dowodem na to, że zepsuty jest cały polski Kościół. Pytanie tylko, czy Marcinkiewicz odważyłby się na taką generalizację w przypadku polityków? Wątpliwe. Chyba, że dotyczyłoby to tylko polityków Prawa i Sprawiedliwości – wtedy z pewnością chętnie sporządziłby kolejną listę.\nDalej Marcinkiewicz bredzi między innymi o grzechu gniewu:\n„hasło „biała Polska” przed obrazem „Czarnej Madonny”; przygarnięcie do kościoła agresji: nacjonalistów, rasistów, ksenofobów, wychowywanie w seminariach Mędlarów; „w średniowieczu tych ludzi /o gejach/ palono na stosie, może wrócimy do tych czasów, mam nadzieję” – słowa księdza; swoją drogą, kto wychowuje w seminariach setki takich agresorów i durniów, często za państwowe pieniądze?”.\nOczywiście, przykład Jacka Międlara, co do którego Kościół w Polsce wypowiadał się niejednokrotnie, jest najlepszym przykładem na dowiedzenie „gniewu”, jaki w nim panuje. Tu po prostu szkoda czasu na komentowanie.\nNastępny grzech? Zazdrość. Tu Marcinkiewicz pokusił się o rzecz naprawdę skandaliczną. Ocenił, że „ludzie Kościołą w Polsce”… nie szanują innych:\n„[...] inaczej myślących, inaczej wierzących, nie szanują maluczkich i biednych, nie szanują zagubionych i poszukujących[…] ”.\nI dalejże z przykładami:\n„Ks. z Strzec Opolskich: „WOŚP zbiera na aborcje i eutanazję”, „dzieci poczęte z in vitro mają wyczuwalną bruzdę dotykową”; „trzeba pamiętać, że przemoc jest zapisana w Koranie”; ponad 30 lat temu agnostyka Jana Józefa Lipskiego poznałem w kościele, dziś w kościele „biała rasa”;”.\nDalszych grzechów wyliczanych przez Marcinkiewicza przytaczać nie będziemy, bo ich absurdalność zauważy każdy czytelnik, którego horyzonty nie kończą się na TVN i „Gazecie Wyborczej”. Marcinkiewiczowi natomiast moglibyśmy polecić wyłączenie telewizji i przyjrzenie się rzeczywistej działalności Kościoła i wiernych, ale to oczywiście byłoby daremne. Marcinkiewicz swoje wie i basta.\nPoniżej można przeczytać cały wpis, choć wiernych o słabszych nerwach ostrzegamy:


Łosoś norwesko-chiński – Michał Krupa | Książka – woblink.com\nIor - przedpremiera\nŁosoś norwesko-chiński (książka)\n29 ocen, 0 opinii\nEbook 14,90 zł Książka - Oprawa miękka 29,40 zł 19,11 zł\n„Łosoś norwesko-chiński” to przepis na komedię. Z tak specyficznymi bohaterami, nawet kliszowy motyw szpiegowski nabiera rumieńców i zaczyna pobudzać czytelniczy apetyt. Stron konfliktu jest tyle, że trudno mówić o metaforycznej szachownicy. To bardziej plansza do gry w „Chińczyka” – nieprzypadkowo zresztą, bowiem czujne chińskie oko także stanowi utajonego zawodnika w tej rozgrywce.\nPo jednej stronie Maciej Prus – do bólu egocentryczny i niedojrzały amant, a wręcz, niepoprawny, nachalny i nieznośny miłośnik kobiecych wzgórków miłości. Człowiek, który, co najważniejsze, w całym zamieszaniu politycznym nie ma żadnego interesu, prócz – paradoksalnie – interesu jego „interesu”. W jego hotelowym łożu z nagła pojawia się kobieta-cud i cud także zaczyna na nim odprawiać, po czym przerywa, zostawiając mężczyznę w stanie permanentnego pożądania, aby móc w spokoju kontynuować spektakularną ucieczkę. Prus decyduje się jej pomóc, ponieważ stara jak świat jest prawda, że libido ma większą siłę przebicia od instynktu samozachowawczego.\nPodstawowym graczem jest ta tajemnicza kobieta, która przedstawia się Maciejowi jako agentka Agata. Ma ona tę fenomenalną cechę, że w przeciwieństwie do jej nieporadnego i nieplanowanego towarzysza, ów instynkt samozachowawczy ma rozwinięty silniej, choć i swoim libido potrafi operować doskonale. W sytuacji, gdy jej misja nie wypaliła i jako uciekinierka z tajnymi dokumentami stała się obiektem pościgu kilku wywiadów, w tym rodzimego, kobieta robi co może, by ugrać swoje. I trudno w tym wszystkim stwierdzić czy Maciej jej w tym bardziej pomaga czy przeszkadza.\nZa Agatą podąża kapitan Lisiecki, jego wieczna złość i potrzeba przywalenia sekretarzowi-debilowi, kreski na uspokojenie oraz, niestety, ów sekretarz, Jakubiak, który to jest niewyczerpanym źródłem wspomnianej złości. Im towarzyszą także major wraz z naprawdę „specjalną” grupą uderzeniową.\nGdzieś w tym wszystkim miejscowi chłopi tłuką się z rozjeżdżającymi wszystkich Niemcami i Norwegami, policja obrywa w sumie przypadkiem, a smok patroluje strefę powietrzną – od czasu do czasu i w razie wyraźnej potrzeby.\nSzczegółowe informacje na temat książki Łosoś norwesko-chiński\nMichał Krupa - pozostałe książki Wszystkie\n1 Płytkie groby na Syberii\n2 Maślana Czas pokoju\n3 Łosoś a la Africa\n4 Miłość do trawy\n5 Janek herbu pół krowy\n6 Na głowie stanęło\nKsiążki w oprawie: miękka podobne do Łosoś norwesko-chiński\n2 Noc Kupały\n4 A ja żem jej powiedziała...\n5 Myszy i ludzie\n6 Sieć Alice\n7 Arystokratka w ukropie\n8 Dziennik kasztelana\n11 Wszystkie dżinsy M.\n14 Za cudze grzechy\n16 Ciemne wody\nOpinie i oceny książki Łosoś norwesko-chiński\n29 ocen / 0 opinii\nKończy się za 297 dni, 13 godzin.


Historyczne dzieła skradzione\nZbiór wielkich historycznych dzieł sztuki został skradziony z Imperialnego Muzeum Kultury na Eotienses A 3.\nLokalny raport przekazany do mediów donosił że:\n„Najbardziej popularnym eksponatem muzeum jest kolekcja New Dawn, sekwencja rzeźb legendarnego artysty Lala Candromira. Dzieła te mają niemal tysiąc lat i upamiętniają pierwszych osadników Eotienses, którzy zgodzili się dołączyć do Imperium „.\n„Dziś rano zwiedzający odkryli, że cały ekspozycja jest pusta, zniknęły wszystkie posągi Candromira. Zamiast tego na ścianie pojawił się rysunek mrugającego kota. Muzeum nie potrafi wyjaśnić, w jaki sposób jego systemy bezpieczeństwa zostały całkowicie ominięte. „\nKapitan Madoc Evander z Imperialnej Służby Bezpieczeństwa Wewnętrznego skomentował:\n„Przeprowadzamy analizy kryminalistyczne i przeprowadzamy przesłuchania wszystkich pracowników oraz odwiedzających. Jak dotąd nie możemy potwierdzić żadnego powiązania między tą kradzieżą a tą, która miała miejsce trzy miesiące temu w systemie Alioth, jak na razie łączy je tylko „mrugający kota”. Dołożymy wszelkich starań, aby schwytać kryminalistów i odzyskać te cenne pamiątki kulturowe. „\n20 września 3304 Galnet Brak komentarzy


Rolnicza opona w rozmiarze / R znajduje zastosowanie w traktorach rolniczych. Prezentowana opona jest oponą całoroczną. Nadaje się do większości pojazdów rolniczych. Wszyskie opony przez nas sprzedawane objęte są gwarancją producenta. Znajduje zastosowanie w większości prac polowych. Opony pokazywane na naszej stronie to ogumienie nowe przechowywane zgodnie z zaleceniami producenta. to nowoczesny produkt spełniający wymagania norm europejskich. posiada brak warstw. Opony marki są towarem pełnowartościowym i oferuję bardzo dobrą trakcję praktycznie na każdym gruncie rolniczym. . Rolnicza opona oferuję bardzo dobrą trakcję praktycznie na każdym podłożu rolniczym.


5 naturalnych środków przeciwko pryszczom - zdrowie i uroda\nStrona główna » Naturalne środki zaradcze » 5 naturalnych środków przeciw poceniu\n5 naturalnych środków przeciw poceniu\nCytryny pomogą Ci w poceniu się pod pachami, ale powinieneś unikać słońca, aby nie uszkodzić skóry\nPocenie się jest normalną reakcją organizmu . Ale może stać się czymś bardzo denerwującym, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu nieprzyjemny zapach, plamy na ubraniach i mokre, spocone podejrzenia.\nRamiona są podatne na pocenie się. Wiele gruczołów potowych jest skoncentrowanych w tym obszarze ciała . Poza tym są bakterie i martwe komórki skóry.\nPocenie się może obniżyć pewność siebie i prowadzić do stresu, ponieważ uważa się, że wiąże się to z brakiem dobrej higieny.\nNa szczęście istnieje wiele narzędzi terapeutycznych do kontroli pocenia się. Nie tylko neutralizują nieprzyjemny zapach, ale także zmniejszają wydzielanie płynów ustrojowych.\nChociaż na rynku dostępne są skuteczne środki, istnieją w 100% naturalne rozwiązania, które zapewniają takie samo działanie bez szkody dla zdrowia, ponieważ nie zawierają niebezpiecznych chemikaliów\nW dzisiejszym artykule chcemy podzielić się z Wami 5 wspaniałymi naturalnymi środkami, aby pomóc uporać się z tym nieprzyjemnym problemem - perwersyjnymi podejrzeniami.\n1. Ocet jabłkowy i olejek lawendowy\nŁącząc ocet jabłkowy z olejem lawendowym, otrzymamy przeciwbakteryjny antyperspirant , który pomoże zmniejszyć pocenie się w okolicy pach.\n½ cup ocet jabłkowy (125 ml)\n1 łyżka olejku lawendowego (15 ml)\nWlej ocet jabłkowy do odpowiedniego pojemnika i wymieszaj go z olejem lawendowym.\nZamknij naczynie i pozostaw miksturę na 10-12 godzin.\nPo 10 - 12 godzinach zanurz trochę bawełny w mieszaninie i wymazuj obszar pod pachami.\nWykonuj zabieg dwa razy dziennie, jeśli uważasz, że jest to konieczne.\nUwaga : Jeśli Twoja skóra jest wrażliwa, rozcieńczyć mieszaninę niewielką ilością wody.\nPrzeczytaj: 7 korzyści z roślin w domu\n2. Chleb i olej cytrynowy\nPonieważ soda oczyszczona z pieczywa neutralizuje kwasy, jest używana jako główny składnik wielu naturalnych terapii. Proponujemy mieszanie sody oczyszczonej z olejem cytrynowym, aby poprawić jego działanie tłumiące .\n2 łyżki sody (30 g)\n1 łyżka oleju cytrynowego (5 ml)\nWymieszaj sodę do pieczenia z olejem cytrynowym w odpowiednim pojemniku\nUmyj pachy i delikatnie masuj mieszaninę na skórze.\nPozostaw to na 20 minut i przemyj wilgotną szmatką.\nUwaga : ten środek pomaga również zmniejszyć ciemne plamy i usunąć martwe komórki skóry.\n3. Sól morska i sok z cytryny\nDziałanie eksfoliujące soli morskiej w połączeniu z organicznymi kwasami cytrynowymi daje idealne rozwiązanie, aby poradzić sobie z perwersyjnymi zapachami , nieprzyjemnym zapachem i nagromadzonymi martwymi komórkami w okolicy pach.\n2 łyżki soli morskiej (30 g)\nWymieszaj sól morską i sok z cytryny, aby uzyskać ziarnistą mieszaninę.\nZastosuj mieszaninę delikatnie masując skórę w okolicy pod pachami przez 2-3 minuty.\nPozwól mu działać przez kolejne 10 minut i umyj.\nUwaga : Unikaj ekspozycji na słońce, aby zapobiec niechcianemu ściemnieniu skóry.\n4.Patatoe i soda na chleb\nSuchy dezodorant ze skrobią kukurydzianą i sodą oczyszczającą chroni obszar pachowy przed poceniem się i rozprzestrzenianiem bakterii. Jego formuła jest delikatna i kontroluje naturalne pH skóry .\n2 łyżki skrobi kukurydzianej (30 g)\n1 łyżka sody (9g)\nWymieszaj wszystkie składniki w odpowiednim pojemniku, aż uzyskasz jednorodną mieszankę.\nNałożyć mieszaninę na skórę pod pachami i pozostawić na 30 minut.\nUmyj wilgotną szmatką.\nW razie potrzeby wykonaj procedurę dwa razy dziennie.\nPolecamy również przeczytać: Odkryj zalety sody oczyszczonej zmieszanej z miodem\n5. Szałwia i pomidor\nTen przeciwpotny tonik jest doskonałym narzędziem dla pocenia z nieprzyjemnym zapachem. Oprócz pomocy w radzeniu sobie z problemem, oczyszcza skórę, nie wysusza jej i odświeża .\n6 arkuszy świeżych szałwii\nPokrój liście szałwii i pozostaw je na ręczniku, aby je osuszyć.\nNastępnie wymieszaj je w blenderze razem z dojrzałymi pomidorami.\nZastosuj mieszaninę do strefy pach i pozwól jej działać przez 20 minut.\nWykonaj procedurę co najmniej 3 razy w tygodniu.\nCzy wciąż narzekasz na ciężką potliwość? Wypróbuj niektóre z tych domowych przepisów i upewnij się, że możesz kontrolować problem za pomocą naturalnych środków .\nNaturalne zabiegi dla nadmiernego pocenia się\nCzy wiesz, że nadmierne pocenie się pod pachami, ramionami lub nogami jest nazywane "nadmierną potliwością"? Czy to się przydarzyło, szczególnie w lecie? Czytaj więcej »


Podkolanówki Producent: Lores, Rebeka - Buty i rajstopy o których marzysz. Najcieplejsze oferty na rynku : ShoeJob\nProducent: Lores, Rebeka\n4 6,99 - 13,84 zł\nPodkolanówki melanżowe, wytworzone z dodatkiem przędzy typu elastan. Bezuciskowy ściągacz. Skład poliamid 46%, poliester 46%, elastan 8%. Kolory: nero - ciemny melanż, fumo - jasny melanż.\nPodkolanówki siateczkowe z sporymi oczkami i bezuciskową gumką, z elastanem. Skład: 12% elastan, 88% poliamid. Nero visone\nPodkolanówki z profilaktycznym konsekwencją masażu stóp, z bezuciskowym ściągaczem, z elastanem. Wymiar uniwersalny. Skład: 86% poliamid, 14% elastan. Nero fumo castoro glace natural sahara visone...\nkomfortowe baletki żeńskie - z dekoratywna koronka, pieta wykonczona silikonem. Nadzwyczajnie dostosowuja sie do stopy, bronia przed otarciami. Podeszwa z przyjemnej w dotyku dzianiny. Sklad: 50%...