Obszar położony na północ i wschód - PDF\nObszar położony na północ i wschód\nDownload "Obszar położony na północ i wschód"\n1 Projekt planu ochrony konserwatorskiej zespołu pradziejowych kopalń krzemienia nad dolną Kamienną w województwie świętokrzyskim 1 Artur Jedynak archeolog Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki Słowa kluczowe: pradziejowe kopalnie krzemienia, Krzemionki, ochrona konserwatorska Obszar położony na północ i wschód od Gór Świętokrzyskich, którego krajobrazową osią jest rzeka Kamienna, wyróżnia się olbrzymim nagromadzeniem nawarstwionych tu przez tysiąclecia różnorodnych świadectw działalności człowieka. Na lessowej Wyżynie Sandomierskiej zachowały się do dziś liczne pozostałości osad i cmentarzysk, natomiast sama dolina Kamiennej oraz leżące na północ od niej Przedgórze Iłżeckie obfitują w zabytki techniki i przemysłu, także te z najstarszych epok. Wśród wielu gałęzi przemysłu reprezentowanych w regionie najdłuższą historią wyróżnia się górnictwo. Najstarsze ślady prac górniczych liczą kilkanaście tysięcy lat i są związane z wydobyciem hematytu w rejonie dzisiejszego Skarżyska-Kamiennej. W schyłkowym paleolicie pojawiają się pierwsze próby pozyskiwania sposobem górniczym innego ważnego surowca krzemienia. Tradycja ta jest kontynuowana aż do początków pierwszego tysiąclecia przed Chrystusem, apogeum osiągając w epoce neolitu 2. W rezultacie na obszarze kilkuset kilometrów kwadratowych rozciągającym się od okolic Orońska pod Radomiem do Annopola nad Wisłą powstało nie mające sobie równych w Polsce i Europie pradziejowe zagłębie górnicze. Prahistoryczne kopalnie krzemienia to zabytki szczególne. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest około 435 tysięcy stanowisk archeologicznych. W tej liczbie mamy m.in. około 2650 grodzisk, gródków i osad obronnych, 2000 cmentarzysk kurhanowych, cmentarzysk płaskich i ponad 8000 piecowisk dymarskich. Więcej niż 255 tysięcy z ogólnej liczby stanowisk to osady i obozowiska 3. Jak widać z powyższego zestawienia zabytki pradziejowego górnictwa krzemienia, których znamy około 50, stanowią wyjątkową grupę. Decyduje o tym nie tylko niezwykła rzadkość występowania, ale i niepowtarzalny charakter tych najstarszych obiektów przemysłowych. Mimo iż w większości przypadków powierzchnia tych stanowisk jest dzisiaj zniszczona przez późniejszą działalność człowieka (rolnictwo, leśnictwo, wydobycie innych surowców), to jednak w kilku miejscach zachowała się ich pierwotna rzeźba w postaci zagłębień poszybowych wraz z otaczającymi je hałdami (warpiami). Jest to jeden z najstarszych w Polsce przykładów zachowanego krajobrazu kulturowego, który możemy nazwać także najstarszym krajobrazem przemysłowym. Równie ważne są niewidoczne gołym okiem podziemne części kopalń, będące przykładem najstarszej zachowanej w Polsce architektury. Oprócz najliczniejszych i najprostszych kopalń jamowych znamy bardziej rozbudowane kopalnie niszowe. W przypadku zespołu kopalń w Krzemionkach możemy mówić także o całych systemach podziemnych kopalń filarowych, czy też o kopalniach komorowych, 193\n2 w których powierzchnia wyrobisk przekracza 500 m 2. Są to największe na świecie neolityczne obiekty górnicze, w których wydobywano krzemień. Powyższe przykłady pokazują, iż prahistoryczne kopalnie posiadają wybitną wartość naukową. Badania górnictwa krzemienia i dystrybucji surowców krzemionkowych umożliwiają nie tylko szersze poznanie gospodarki społeczeństw pradziejowych (w tym techniki i ekonomii), ale także organizacji społecznej, a nawet sfery wierzeń. W niektórych przypadkach prace archeologiczne na stanowiskach pragórniczych pozwalają także na odkrywanie miejsc i przestrzeni, których wygląd nie zmienił się od ponad pięciu tysięcy lat! Takich możliwości nie stwarzają praktycznie żadne inne stanowiska w Polsce. Pradziejowe kopalnie krzemienia stanowią również obiekt badań innych dziedzin nauki, m.in. geologii, geofizyki, paleoklimatologii, paleobiologii. Stąd też bierze się ich ogromne znaczenie dla poznania przeszłości regionu i całej Europy Środkowej. Badania archeologiczne prowadzone od zakończenia I wojny światowej na obszarze północnego przedpola Gór Świętokrzyskich ujawniły istnienie wyjątkowego skupiska stanowisk pragórniczych datowanych od schyłkowego paleolitu do rozwiniętej epoki brązu. Łącznie zinwentaryzowano tu co najmniej 35 prahistorycznych pól eksploatacyjnych, które stanowią ponad 2/3 wszystkich tego typu zabytków zarejestrowanych w naszym kraju. To niezwykłe zagęszczenie zabytków pragórnictwa na stosunkowo niewielkim obszarze wynika z faktu obecności w skałach wapiennych podłoża wielu odmian krzemienia, często o najwyższych walorach użytkowych. Wydobywano tu przede wszystkim krzemień czekoladowy i pasiasty wieku jurajskiego oraz kredowy świeciechowski i ożarowski. Ślady działalności górniczej z epoki kamienia i brązu grupują się w dwóch większych skupiskach: północno-zachodnim miedzy Chronowem a Iłżą oraz południowo-wschodnim od Bałtowa do Ożarowa, łącznie z rejonem Świeciechowa i Gościeradowa, już na prawym brzegu Wisły. W literaturze spotykane są różne określenia i podziały stosowane przez autorów zajmujących się problematyką kopalnictwa krzemienia. Na przykład Bogdan Balcer używa nazwy północnołysogórski i wschodniołysogórski okręg eksploatacji krzemienia, natomiast Janusz Budziszewski i Ryszard Michniak analogicznie północnoświętokrzyski i wschodnioświętokrzyski, co ma lepsze uzasadnienie geograficzne. Niniejsza praca dotyczy drugiego z omawianych skupień, bez kopalń położonych w województwie lubelskim, nad Wisłą. Obejmuje ono łącznie 14 prahistorycznych pól eksploatacyjnych leżących w dorzeczu dolnej Kamiennej, na obszarze powiatów ostrowieckiego (gmina Ćmielów i Bodzechów) oraz opatowskiego (gmina Ożarów i Tarłów) w województwie świętokrzyskim. W przedstawionym projekcie planu ochrony uwzględniono również najsłynniejsze stanowisko górnictwa pradziejowego w Polsce, a mianowicie kopalnie Krzemionki, mimo że część stosownych dokumentów dotyczących tego obiektu zostało już przygotowanych i zatwierdzonych 4. Z proponowanych do objęcia programem ochrony stanowisk pragórniczych większość stanowią pozostałości wydobycia krzemienia pasiastego o różnym stopniu zachowania rzeźby nakopalnianej. Są to pola eksploatacyjne Krzemionki w Sudole, Stokach Starych i Rudzie Kościelnej, Księża Rola Mała, Księża Rola Duża, Ostroga, Borownia w Rudzie Kościelnej, Krunio i Nowa w Łysowodach, Korycizna w Wojciechówce oraz Skałecznica Mała i Duża w Teofilowie. Trzeba zaznaczyć, iż mimo ogromnego potencjału poznawczego tych obiektów badania wykopaliskowe prowadzono jedynie w Krzemionkach. Pozostałe zabytki to trzy kopalnie krzemienia czekoladowego Wzgórze Kruk w Glinianach oraz Karczemka w Duranowie i Klin w Śródborzu, a także dość dobrze rozpoznana pod względem archeologicznym Za Garncarzami w Ożarowie, gdzie wydobywano krzemień ożarowski. Ostatnie lata przyniosły niezwykły wzrost popularności krzemienia pasiastego. Wyroby jubilerskie z niego wykonywane zaczęły być doceniane nie tylko w kraju, ale i za granicą. Wzrost zapotrzebowania wiązał się z poszukiwaniem łatwego dostępu do surowca. Niestety, takim dostępnym źródłem okazały się być hałdy pradziejowych kopalń. Pierwsze sygnały o zniszczeniach w obrębie pól eksploatacyjnych leżących w dorzeczu dolnej Kamiennej zaczęły pojawiać się w 2006 roku. W kolejnych latach inspekcje i wizytacje stanowisk górniczych dokonywane przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach Delegatura w Sandomierzu oraz archeologów związanych z badaniami nad 194\n3 prahistorycznym górnictwem krzemienia wykazały, iż są one permanentnie niszczone. Najbardziej ucierpiały pola eksploatacyjne Krzemionki oraz Borownia i Korycizna. Pomimo zaangażowania ze strony policji z Ostrowca Świętokrzyskiego, Opatowa i Ożarowa, a nawet pojedynczego przypadku schwytania sprawców, nie udało się całkowicie wyeliminować tego procederu. Dlatego konieczne stało się przygotowanie szerokiego programu ochrony stanowisk pradziejowego górnictwa obejmującego działania dokumentacyjne, badawcze i prewencyjne. Historia badań i ochrony stanowisk pogórniczych Zainteresowanie prakopalniami zostało zapoczątkowane przez dwóch słynnych polskich naukowców: geologa Jana Samsonowicza i archeologa Stefana Krukowskiego, którzy rozpoczęli badania terenów położonych na północ od Gór Świętokrzyskich zaraz po zakończeniu I wojny światowej. W latach odkryli oni szereg wychodni skał wapiennych z krzemieniami oraz pradziejowych pól eksploatacyjnych w okolicach Ostrowca Świętokrzyskiego, Iłży, Wierzbicy i Orońska. Już wtedy rozpoznano m.in. kopalnie Borownia w Rudzie Kościelnej (1921 r.) i Wzgórze Kruk w Glinianach (1923 r.) oraz największy zespół obiektów pradziejowego górnictwa w Krzemionkach odkryty w 1922 roku. Mimo iż odkrycie najwspanialszego zabytku prahistorycznego górnictwa w Polsce zawdzięczamy geologowi, to największe zasługi w badaniach i ochronie pradziejowego zagłębia górniczego w okresie międzywojennym można przypisać archeologowi S. Krukowskiemu. To jemu właśnie w 1927 roku powierzono rozpoczęcie badań i organizację rezerwatu w Krzemionkach. Jego zrąb powstał w 1928 roku, kiedy to wykupiono z rąk prywatnych duży fragment pradziejowego pola eksploatacyjnego. Bardzo szybko działania te wykroczyły poza granice Krzemionek. Już w 1928 roku badacz ten odkrył kolejny punkt eksploatacji krzemienia pasiastego Księża Rola Duża w Rudzie Kościelnej. W następnych latach wraz z kilkuosobową grupą odpowiednio przeszkolonych mieszkańców okolicznych wsi prowadził powierzchniową eksplorację zarejestrowanych wcześniej stanowisk pragórniczych i ich otoczenia. Doprowadziło to do odkrycia w 1931 roku kolejnego prahistorycznego pola eksploatacyjnego w dorzeczu dolnej Kamiennej nazwanego Korycizna (grunty dzisiejszych wsi Wojciechówka i Łysowody). Także w tym roku Krukowski rozpoczął starania o utworzenie rezerwatów archeologicznych na obszarze kopalń Borownia i Korycizna zagrożonych objęciem uprawą rolną. Działania te zostały uwieńczone sukcesem w 1934 roku. W przypadku Borowni obszar ochrony rezerwatowej miał powierzchnię 241,1 ara, zaś Korycizny 70,5 ara. Opiekę nad nowo powstałymi rezerwatami przejęli działający już kilka lat strażnicy rezerwatu Krzemionki. Do ich zadań należał nadzór nad stanem zachowania powierzchni pól eksploatacyjnych i naprawianie wszelkich zauważonych tam szkód. Ta ścisła ochrona rezerwatów Borownia i Korycizna ustała jednak na początku lat 50. XX wieku, ze względu na różnego rodzaju problemy natury organizacyjno-prawnej, m.in. zaginięcie w pożodze wojennej aktów prawnych dotyczących stanowisk i zmiany struktury własnościowej. Odmienna sytuacja miała natomiast miejsce w przypadku Krzemionek. Zaraz po zakończeniu II wojny światowej działania rozpoczął tam Michał Drewko, prowadząc prace dokumentacyjne i zabezpieczające. Ponowiono także wpis do rejestru zabytków i odtworzono rezerwat. Jednak kolejny etap badań nad górnictwem epok kamienia i brązu rozpoczął się dopiero w połowie lat 50. ubiegłego wieku, kiedy to inżynier Tadeusz Żurowski prowadził na tym stanowisku prace archeologiczne i konserwatorskie. Dzięki nim udało się po raz pierwszy uzyskać pełny obraz zachowanej do naszych czasów kopalni neolitycznej nr 4 oraz uratować od zniszczenia rejon szybów 1, 2 i 3. Dziś przebiega tamtędy fragment podziemnej trasy turystycznej. W latach 60. kontynuował działania w Krzemionkach zespół badawczy nadzorowany przez inż. Żurowskiego (do 1961 r.) oraz ekspedycja Państwowego Muzeum Archeologicznego (PMA), pod kierunkiem Jana Kowalczyka (lata ). Na pozostałym obszarze prahistorycznego zagłębia górniczego (niemal do końca lat 60.), poza odkryciem przez S. Krukowskiego nowego stanowiska górniczego Księża Rola Mała (w 1961 r.) oraz wizytacją kopalń w Rudzie Kościelnej i Wojciechówce dokonaną podczas badań powierzchniowych przez Zygmunta Krzaka (lata 50.) nie zanotowano innych 195\n4 1 działań. Do prac badawczych powrócono dopiero za sprawą Romualda Schilda, który wraz z zespołem ówczesnego Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk prowadził badania na północ od doliny Kamiennej, lokalizując 18 stanowisk eksploatacji krzemienia czekoladowego. Badania te stanowiły wstęp do przeprowadzonych w pierwszej połowie lat 70. na szeroką skalę prac wykopaliskowych na stanowiskach górniczych leżących w północno-zachodniej części Przedgórza Iłżeckiego. Na przełomie lat 70. i 80. powrócono także do badań prahistorycznego górnictwa w sąsiedztwie dolnego odcinka Kamiennej. W Krzemionkach długoletni i owocny okres działalności rozpoczęła ekspedycja Państwowego Muzeum Archeologicznego z Warszawy, najpierw pod kierunkiem Jerzego Tomasza Bąbla ( ), a następnie jako Zespół do Badań Pradziejowego Górnictwa w składzie: Wojciech Borkowski, Witold Migal, Sławomir Sałaciński, Marek Zalewski. W tym czasie przeprowadzono tam badania czterech dużych jednostek górniczych (6/668, 7/610, 8/669 i 9/160) oraz kilku mniejszych. Oprócz badań wykopaliskowych prowadzono prospekcję geofizyczną metodami: elektrooporową, sejsmiczną i radarową. Od roku 1979 Janusz Budziszewski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego prowadził nad dolną Kamienną badania powierzchniowe, odkrywając kolejne pola eksploatacyjne Ostroga w Rudzie Kościelnej, Krunio w Łysowodach, Karczemka w Duranowie, Klin w Śródborzu oraz Skałecznica Duża i Skałecznica Mała w Teofilowie. Badacz ten wykonywał także prace dokumentacyjne na stanowisku Wzgórze Kruk w Glinianach i wykopaliskowe na polu eksploatacyjnym Za Garncarzami w Ożarowie. Pozwoliły one na rozpoznanie organizacji wydobycia i chronologii tych stanowisk oraz pokazały, że w omawianym regionie ciągle możliwe jest odkrywanie nieznanych wcześniej obiektów pragórnictwa. 1. Położenie pradziejowych kopalń krzemienia w rejonie dolnej Kamiennej (na podkładzie mapy geoportal.gov.pl). Numeracja zgodna z wykazami na il. 2 i 3. Rys. A. Jedynak 1. Location of the primeval flint mines in the area of lower Kamienna river (on the base-map from geoportal.gov.pl). Numbering compliant with the lists at il. 2 and 3. Fig. A. Jedynak 196\n5 Na bazie prowadzonych prac archeologicznych przystąpiono ponownie do działań konserwatorskich. Po przygotowaniu w latach stosownej dokumentacji ówczesny Wojewódzki Konserwator Zabytków w Tarnobrzegu uznał większość nowo odkrytych obiektów za zabytki. Najnowsze prace badawcze na obszarze wschodniej części pradziejowego zagłębia górniczego związane są przede wszystkim z kopalniami w Krzemionkach. Od 1995 roku prowadzone są tam prace badawczo-konserwatorskie w rejonie tzw. Wielkich Komór Wapiennikarskich, mające na celu rozpoznanie stopnia zniszczeń oraz zabezpieczenie górotworu i neolitycznych kopalń naruszonych przez nowożytne wydobycie wapienia. W latach 90. prowadzili je archeolodzy z PMA (W. Borkowski i W. Migal), a od 2001 roku zespół pracowników Muzeum Archeologicznego i Rezerwatu Krzemionki w osobach Jerzego Tomasza Bąbla, Artura Jedynaka i Kamila Kaptura. Ten sam zespół pod kierownictwem J.T. Bąbla prowadził badania związane z wykonaniem nowej podziemnej trasy turystycznej oraz brał udział w pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych kopalni 6/668. Od 2011 roku w rejonie trwają nieinwazyjne prace weryfikacyjne i badawcze przy użyciu skanowania laserowego z powietrza oraz metod geofizycznych. Są to projekty Instytutu Archeologii UKSW w Warszawie (pod kierunkiem J. Budziszewskiego), PMA i Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich (Witold Migal) oraz Samodzielnej Pracowni Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Instytutu Archeologii i Etnologii PAN (Jacek Lech). Równolegle do prac nad prahistorycznymi kopalniami krzemienia prowadzone są badania ich zaplecza osadniczego. Już w latach 30. XX wieku S. Krukowski wraz z zorganizowaną przez siebie grupą badawczą odkrył w dolinie Kamiennej kilka stanowisk osadniczych powiązanych z obiektami górniczymi. Kontynuacja tego kierunku działalności badawczej miała miejsce dopiero w latach 70. i 80. XX wieku. Wtedy też udało się zweryfikować stanowiska, z których pochodzą materiały zbierane w okresie międzywojennym. W tym czasie prowadzone były również prace wykopaliskowe obozowisk górniczych w rejonie lejków krasowych, położnych na południe od pola eksploatacyjnego Krzemionki. Od początku lat 90. XX wieku we wschodniej części pradziejowego zagłębia górniczego prowadzone są prace w ramach programu Archeologiczne Zdjęcie Polski, w tym systematyczne badania powierzchniowe dorzecza Kamiennej na odcinku od Chmielowa do Czekarzewic (od 2004 r.). Ich wynikiem jest odkrycie i weryfikacja ponad 800 stanowisk archeologicznych, z których duża część pochodzi z czasów funkcjonowania prahistorycznego zagłębia górniczego. Podstawowe informacje o stanowiskach proponowanych do objęcia programem ochrony Na omawianym obszarze dotychczas zostało zarejestrowanych 14 zabytków pradziejowego górnictwa krzemienia (il. 1). W większości są to obiekty niewielkie, nie przekraczające swoją powierzchnią 1 ha, o niezachowanej, pogórniczej rzeźbie terenu. Wśród nich wyjątkowe miejsce zajmują pola eksploatacyjne Krzemionki, Borownia oraz Korycizna, wyróżniające się nie tylko wielkością, ale i zachowanym w dużej mierze krajobrazem nakopalnianym. Podstawowe informacje na temat omawianych punktów eksploatacji krzemienia, ich historii badań, własności gruntów i aktualnych form ochrony przedstawiają ilustracje 2 i 3. Jak pokazują wyniki prac badawczych prowadzonych nad pradziejowym zagłębiem górniczym do końca XX wieku, prahistoryczne pola eksploatacyjne były stanowiskami archeologicznymi, które nie ulegały głębszej degradacji z winy człowieka. Najlepiej było to widoczne w przypadku zabytków leżących na obszarach leśnych ( Korycizna ), ale także wyłączonych z użytkowania, dzięki wcześniejszej ochronie rezerwatowej, kopalń śródpolnych ( Borownia ). Wyjątkiem są tu pola eksploatacyjne Krzemionki i Wzgórze Kruk, w obrębie których od początku ubiegłego stulecia wydobywano wapień. Proces ten w Krzemionkach udało się zatrzymać dopiero po II wojnie światowej. Kilka stanowisk górniczych leży na obszarze pól uprawnych ( Karczemka, Wzgórze Kruk, częściowo Księża Rola Mała, Za Garncarzami ). Niektóre z nich podlegają nadal normalnemu użytkowaniu, inne zaś są ugorowane. Trzeba pamiętać także, że duża część spośród omawianych zabytków, obecnie leżących w obrębie zwartych kompleksów leśnych, 197\n6 2 przez pewien czas znajdowała się także pod uprawą. W przypadku Krzemionek takie częściowe odlesienie miało miejsce prawdopodobnie już w XVIII wieku, a może nawet wcześniej. Natomiast na obszarze innych zabytków zapewne najpóźniej pod koniec XIX lub na początku XX wieku. Na współczesny stan zachowania ich powierzchni oprócz naturalnych procesów geologicznych i poczynań człowieka duży wpływ miał także rodzaj prowadzonej tam w przeszłości działalności górniczej. Większość pradziejowych kopalń krzemienia to zazwyczaj obiekty płytkie jamowe lub jamowo-niszowe o głębokości 3-4 m, w których pozyskiwano surowiec z zalegającej blisko powierzchni gliny i zwietrzeliny wapiennej. Nie posiadały one nigdy dużych hałd, a materiał, z którego były zbudowane, ulegał spłukiwaniu do pozostawionego szybu. Także podczas samej eksploatacji kolejnych kopalń, starsze nieużytkowane mogły być zasypywane. Wysokie i rozległe warpie zachowane do dzisiaj głównie w Krzemionkach wiązały się z prowadzeniem eksploatacji systemem kopalń filarowych, a przede wszystkim komorowych, bezpośrednio w skale wapiennej. Do połowy pierwszej dekady XXI wieku inspekcje konserwatorskie prowadzone przez urząd konserwatorski w Tarnobrzegu, a później sandomierską delegaturę Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków (WUOZ) w Kielcach, badania Archeologicznego Zdjęcia Polski, a także wizytacje stanowisk prowadzone przez pracowników muzeum w Krzemionkach nie rejestrowały poważniejszych szkód na obszarze prahistorycznych pól górniczych. Głównymi zagrożeniami było regularne użytkowanie dróg przebiegających 2. Wykaz pradziejowych pól eksploatacyjnych w dorzeczu dolnej Kamiennej stan badań 2. List of primeval mining fields in the lower Kamienna basin state of research 3. Wykaz pradziejowych pól eksploatacyjnych w dorzeczu dolnej Kamiennej stan prawny 3. List of primeval mining fields in the lower Kamienna basin legal state 198\n8 4 przez stanowiska i tworzenie nielegalnych wysypisk śmieci ( Księża Rola Mała, Wzgórze Kruk ). Z reguły interwencja administracyjna konserwatora zabytków skutkowała usunięciem śmietniska. Sytuacja uległa zmianie w 2006 roku, kiedy to zaczęły się pojawiać pierwsze sygnały obecności poszukiwaczy krzemienia na polu eksploatacyjnym Krzemionki. Na wiosnę 2007 roku pracownicy Straży Leśnej Nadleśnictwa Ostrowiec Świętokrzyski poinformowali Muzeum w Krzemionkach o licznych przypadkach wydobywania krzemienia pasiastego w lasach na północ od Śródborza. Wizytacja stanowisk Borownia, Krunio i Korycizna w czerwcu tego roku wykazała ogromne zniszczenia powierzchni tego ostatniego. Na większej jego części widoczne były wkopy osiągające miejscami 1,2 m głębokości i obejmujące obszar do kilkunastu m 2. Działania polegające na poszukiwaniu i wydobywaniu krzemienia pasiastego z pradziejowych hałd i pracowni krzemieniarskich przybrały tu zatrważającą formę zorganizowanej akcji. Obserwacja śladów zniszczeń pokazała, iż sprawcy działali nader metodycznie, wykonując cm dołki rozmieszczone w siatce o boku około 2 m. Po natrafieniu na większe skupisko krzemienia (pracownię) wykonywali wkop, wybierając fragmenty konkrecji oraz odrzucone półwytwory większych narzędzi (il. 4). Sandomierska delegatura WUOZ zawiadomiła o zaistniałych faktach policję oraz nadleśnictwo w Ostrowcu Świętokrzyskim. Przeprowadzono wspólnie inspekcje zagrożonych stanowisk, a policja kilkukrotnie wszczynała dochodzenie (umorzone z powodu niewykrycia sprawców). Po interwencji kierownictwa Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Komendzie Głównej Policji planowano prowadzenie regularnych patroli 5. Jednak mimo działań natychmiastowo podjętych przez służby konserwatorskie oraz zaangażowania policji procederu nie udało się całkowicie zatrzymać. Kolejna wizyta na stanowisku przeprowadzona przez pracowników muzeum w Krzemionkach i Instytutu Archeologii PAN w Warszawie odbyta rok później wykazała następne poważne naruszenia substancji zabytkowej. Prowadzony w kolejnych latach monitoring stanu zachowania punktów pradziejowego wydobycia krzemienia nadal wykazywał zniszczenia dokonywane przez poszukiwaczy krzemienia. Praktycznie każda obecność konserwatorów i archeologów na obszarze kopalń owocowała rejestracją nowych miejsc naruszonych przez nielegalne pozyskiwanie pasiaka. Najbardziej narażone na działalność poszukiwaczy krzemienia okazały się pola eksploatacyjne Krzemionki, Borownia i Korycizna. Wynikało to zapewne z faktu istnienia tam rzeźby pogórniczej wyróżniającej kopalnie w terenie, a także położenia zabytków w lesie ( Borownia tylko częściowo), oddalonym od miejscowości (il. 5). W związku z przygotowywaniem niniejszej pracy przeprowadzono kilka wizytacji pól eksploatacyjnych w dorzeczu dolnej Kamiennej, aby uzyskać jak najbardziej aktualny obraz stanu zachowania tychże zabytków. Zwrócono szczególną uwagę na fakt powstawania świeżych wkopów rabunkowych. 4. Jeden z wielu dołów rabunkowych, jakie powstały na polu górniczym Korycizna. Fot. U. Jedynak 4. One of many robbing pits dug in the Korycizna mining field. Photo by U. Jedynak 5. Rozmieszczenie zarejestrowanych zniszczeń na polu eksploatacyjnym Krzemionki, według danych z monitoringu rezerwatu za lata (na podkładzie mapy 1:10000, wyd. Geokart-International Rzeszów). Rys. A. Jedynak 5. Spatial distribution of recorded damage at the Krzemionki mining field, according to data from the reserve monitoring for (on the 1:10000 basemap, issued by Geokart-International Rzeszów). Fig. A. Jedynak 200\n9 Zarejestrowano takie na stanowiskach Borownia, Korycizna, Skałecznica Duża i Krzemionki, przy czym są to już pojedyncze incydenty, o zupełnie innej skali niż jeszcze w roku Ogromnym problemem dużej części inspekcjonowanych zabytków było ich zaśmiecenie, co jest szczególnie widoczne na Borowni, Wzgórzu Kruk, Księżej Roli Małej oraz Krzemionkach. Przyczyną tego jest fakt bliskości siedzib ludzkich oraz łatwość dojazdu, nawet samochodem ciężarowym. Na terenie pól eksploatacyjnych są wyrzucane nie tylko śmieci gospodarcze, ale również duże ilości gruzu budowlanego, eternit, odpady z tworzyw sztucznych. Zagrożeniem dla kopalń Za Garncarzami jest rozszerzająca się zabudowa przy ulicy Zielnej w Ożarowie. Na stanowisku Karczemka w Duranowie zaobserwowano szybkie zarastanie nieupra- 5 wianych pól. Podobna sytuacja może mieć niedługo miejsce także na Księżej Roli Małej, która leży na polach popegeerowskich, ugorowanych od kilku lat. Zagrożenia Zabytki pradziejowego górnictwa krzemienia nad dolną Kamienną leżą w terenie względnie pozbawionym silnej i bezpośredniej presji człowieka (las, obszary uprawne z dala od dużych aglomeracji miejskich). Mimo to część z nich uległa w ostatnim czasie poważnym naruszeniom. Dotyczy to w szczególności kopalń krzemienia pasiastego. Aktualnie można zaobserwować kilka istniejących i potencjalnych zagrożeń dla tych stanowisk: Niszczenie stanowisk przez poszukiwanie krzemienia do celów jubilerskich Jest to najgroźniejsze zjawisko, które w ciągu ostatnich ośmiu lat dotknęło pradziejowe pola eksploatacyjne. Poszukiwacze krzemienia rozkopują hałdy przyszybowe do głębokości około 1 metra w poszukiwaniu większych fragmentów krzemienia pozostawionych przez pradziejowych górników. W ten sposób zniszczeniu ulegają pozostałości pracowni krzemieniarskich oraz same struktury hałd, które stanowią nieocenione źródło informacji o technice wydobycia, organizacji pracy oraz technologii produkcji narzędzi, a ponadto mogą być nośnikiem danych o chronologii obiektu czy też np. wiedzy o kopalnym środowisku naturalnym. Ten typ zagrożenia jest najbardziej niebezpieczny również z powodu jego skali i organizacji. Nielegalnym pozyskiwaniem surowca krzemiennego na obszarach zabytkowych stanowisk archeologicznych zajmowało (zajmuje?) się wielu mieszkańców miejscowości położonych najbliżej zabytkowych obiektów. Znajdują oni także ciągły zbyt u odbiorców. Prace leśne Na terenie większości pradziejowych pól eksploatacyjnych prowadzona jest zarówno przez Lasy Państwowe, jak i prywatnych właścicieli, gospodarka leśna. Niestety, standardowe działania związane z uprawą lasu (przygotowanie gleby pod nowe nasadzenia, wycinka drzew i zrywka drewna) wiążą się z ingerencją w podłoże niszczącą zabytkowe warpie prakopalń. Najbardziej widoczne jest to podczas przygotowywania miejsca do posadzenia nowego drzewostanu, kiedy to wykonuje się bruzdy o głębokości nawet cm. Powoduje to przemieszanie górnych partii hałd 201\n10 6 7 wraz z pracowniami, jak to miało ostatnio miejsce w przypadku części stanowiska Księża Rola Duża (il. 6). Nieco mniejsze, ale również znaczące zniszczenia powstają podczas transportu drewna przez tereny stanowisk (zrywka, przejazd ciągników). Sytuację taką zaobserwowano na przykład w obrębie południowego skrzydła pola eksploatacyjnego Krzemionki we wrześniu 2009 roku. Uprawa roli Uprawami rolnymi objęta jest w tej chwili niewielka część pradziejowych pól eksploatacyjnych nad dolną Kamienną. Na tych oraz pozostałych zabytkach, jeszcze do niedawna objętych działalnością rolniczą, rzeźba kopalniana uległa zniszczeniu. W miejscach gdzie nadal trwa uprawa, orka powoduje przemieszczanie się materiału archeologicznego w glebie (il. 7). Jednak ze względu na to, że warstwa humusowa na obszarze Przedgórza Iłżeckiego nie przekracza z reguły 20 cm, głębsze partie zabytku pozostają nienaruszone. Planowane inwestycje infrastrukturalne Na obszarze północnej części województwa świętokrzyskiego w ostatnich latach wykonywanych jest szereg inwestycji związanych z rozbudową infrastruktury komunalnej. Planowane są kolejne, w tym także w gminach Ćmielów, Ożarów i Tarłów. Większość zabytków pradziejowego górnictwa krzemienia leży na uboczu, w pewnej odległości od miejsc zamieszkanych przez ludzi. Niemniej jednak niektóre działania inwestycyjne mogą mieć bezpośredni wpływ na ich stan zachowania. Przykładem może być planowana budowa drogi lokalnej łączącej miejscowości Borownia i Stoki Duże. Będzie ona przecinać pole eksploatacyjne Borownia w Rudzie Kościelnej. Nielegalna zabudowa Wydawanie decyzji budowlanych bez uzgodnienia z wojewódzkimi służbami ochrony zabytków jest nadal dużym problemem w prowadzeniu ochrony stanowisk archeologicznych północnej części województwa świętokrzyskiego. Szczególnie jest to widoczne w przypadku budowy domów jednorodzinnych. Przykładem może tu być pole eksploatacyjne Za Garncarzami. Część budynków powstała tam po dacie wpisu do rejestru, bez uzgodnienia ze służbami konserwatorskimi. Aktualnie obserwuje się zacieśnianie zabudowy przy południowej granicy obszaru zabytkowego. Planowana budowa kopalni wapienia w Rudzie Kościelnej Projekt rozpoczęcia eksploatacji wapieni jurajskich w rejonie Rudy Kościelnej pojawił się na początku XXI wieku. Planowano wydobycie surowca skalnego (m.in. do produkcji farmaceutyków) na gruntach wsi Ruda Kościelna, w bezpośrednim sąsiedztwie południowego skrzydła pola eksploatacyjnego Krzemionki oraz 6. Uprawa leśna, niszcząca zabytkowe struktury hałd górniczych i pracowni krzemieniarskich w południowej części stanowiska Księża Rola Duża. Fot. A. Jedynak 6. Forest stand damaging historical structures of mining heaps and flint workshops in the southern part of the Księża Rola Duża archaeological site. Photo by A. Jedynak 7. Powrót w 2013 r. do użytkowania rolniczego części kopalń Borownia powoduje dalsze niszczenie hałd i pracowni krzemieniarskich. Fot. A. Jedynak 7. Restoration of agricultural use of part of the Borownia mines in 2013 resulted in further devastation of mining heaps and flint workshops. Photo by A. Jedynak 8. Dzikie wysypisko śmieci na obszarze pradziejowego pola eksploatacyjnego Borownia. Fot. A. Jedynak 8. Illegal waste dump at the area of the primeval Borownia mining field. Photo by A. Jedynak 202\n11 kopalni Księża Rola Mała i Duża. W 2002 roku w Muzeum w Krzemionkach odbyło się spotkanie konserwatorskie z udziałem przedstawicieli inwestora, Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, środowiska archeologicznego i Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim. W jego trakcie uzyskano zapewnienie inwestora o niestosowaniu podczas wydobycia materiałów wybuchowych (co nie wydaje się możliwe) oraz zaproponowano strefy ochronne dla omawianych zabytków. Brak skoordynowanych działań regulujących współczesną gospodarkę krzemieniem pasiastym Duży wpływ na stan zachowania zabytków pradziejowego górnictwa ma ochrona prawna surowca pasiastego jako krzemienia wykorzystywanego obecnie do celów jubilerskich. Mimo wymogu prawa, które nakłada obowiązek posiadania koncesji na wydobycie, nie było ono dotąd egzekwowane. Podobnie nigdy nie certyfikowano pochodzenia surowca. Niewielka jest także ilość czynnych kamieniołomów, gdzie krzemień można byłoby pozyskać legalnie. Skutkowało to bardzo często trafianiem do zakładów jubilerskich materiałów z nakopalnianych pracowni krzemieniarskich. Ostatnio sytuacja ta powoli ulega zmianie. Zaśmiecanie Tereny pradziejowych kopalń są często traktowane jako miejsca składowania śmieci. Wynika to z ich położenia w pewnym oddaleniu od terenów zamieszkałych oraz z faktu, iż na ich obszarze istnieją stare kamieniołomy, które bardzo chętnie są wykorzystywane jako wysypiska. Najbardziej zaśmiecone stanowiska to Borownia i Wzgórze Kruk (il. 8). Inne Ten typ zagrożeń ma aktualnie najmniejszy wpływ na stan zachowania zabytków pradziejowego górnictwa krzemienia w rejonie dolnej Kamiennej. Wymienić tu można ruch kołowy prowadzony przez tereny pól eksploatacyjnych Borownia i Krzemionki (zazwyczaj sporadyczny, największe natężenie na drodze Borownia Stoki Duże), który może mieć wpływ nie tylko na stan warpii przyszybowych, ale i na części podziemne kopalń. Niestety, w ostatnim czasie, w związku z opuszczeniem sąsiadującego z Krzemionkami kamieniołomu ostrowieckiego przez firmę przerabiającą odpady hutnicze na kruszywo, droga przecinająca rezerwat Krzemionki 8 Opatowskie oraz sam kamieniołom stają się miejscami coraz częściej wykorzystywanymi przez miłośników offroadu i sportów motocrossowych. Ponadto nadal funkcjonują przechodzące przez teren zabytku liczne ścieżki użytkowane przez mieszkańców okolicznych miejscowości. W tej grupie należy również wymienić zagrożenia przyrodnicze, czyli działalność zwierząt (borsuków, dzików) oraz wykroty drzew. Proponowane działania konserwatorskie Konieczne do podjęcia czynności ochronne podzielono na dwie grupy. Ochrona czynna to podjęcie natychmiastowych działań zmierzających do redukcji lub całkowitej likwidacji najbardziej szkodliwych zagrożeń (np. działalności poszukiwaczy) oraz wszechstronna dokumentacja, będąca podstawą podjęcia dalszych działań. Drugi etap powinien objąć między innymi prace zmierzające do uregulowania statusu prawnego omawianych zabytków oraz sytuacji własnościowej na ich obszarze, a także działania popularyzatorskie i promocyjne obejmujące jak najszerszą grupę odbiorców. Ochrona czynna Oznaczenie terenu zabytkowego Niestety, w tej chwili żaden z omawianych obiektów zabytkowych nie posiada oznaczenia w terenie 6. Obecność tablic może pełnić funkcję informacyjną (podstawowe dane o zabytku), ale i prewencyjną (komunikat o ochronie prawnej i sankcjach karnych grożących za jego niszczenie) (il. 9). Przekazanie wiedzy o istocie niszczonego stanowiska może również przyczynić się do jego ochrony. Aktualnie znajomość 203\n12 wartości pozostałości pragórnictwa wśród mieszkańców regionu jest praktycznie zerowa. Należy również rozważyć umieszczenie tablic informacyjnych tylko przy zabytkach dotychczas najbardziej narażonych na niszczenie ( Borownia, Korycizna ), natomiast nienaruszone (a więc potencjalnie nieznane poszukiwaczom krzemienia) pozostawić bez oznakowania (np. Krunio ). Monitoring stanu zachowania kopalń Doświadczenia krzemionkowskie wskazują, iż stała obecność osób związanych z administracją zabytku (archeologów, pracowników gospodarczych i strażników) skutecznie zmniejsza liczbę dokonywanych dewastacji. W związku z tym, że zatrudnienie ciągle obecnej służby ochrony na wszystkich stanowiskach pradziejowego górnictwa nie jest możliwe, wskazane są ich regularne inspekcje. Powinny być one prowadzone przez pracowników służb ochrony zabytków, ale mogą również być wykonywane przez leśników albo archeologów z Muzeum Archeologicznego i Rezerwatu Krzemionki. Tak jak dotychczas wizyty powinny być łączone z analizą stanu zachowania powierzchni pól eksploatacyjnych, a informacje przekazywane na bieżąco do WUOZ. Bardzo ważna będzie więc w tym względzie współpraca ze strażą leśną i policją. Pojawienie się na stanowisku przedstawicieli służb mundurowych (nawet 2-3 razy w miesiącu), szczególnie w cieplejszej części roku, będzie na pewno przeciwdziałać ewentualnym próbom kradzieży krzemienia. Nowoczesna dokumentacja powierzchni pól eksploatacyjnych Punktem wyjścia powinno być stworzenie planów sytuacyjno-wysokościowych dla stanowisk, które nie mają takiej dokumentacji oraz uaktualnienie już istniejących. Wykonanie takich planów powinno się odbyć w połączeniu z innymi, nowoczesnymi metodami dokumentacyjnymi. Dla obszarów w części lub całości odkrytych bardzo przydatne mogą okazać się zdjęcia lotnicze. Dla pozostałych doskonałym narzędziem umożliwiającym stworzenie szczegółowego numerycznego modelu terenu jest skanowanie laserowe z powietrza. Zaletą tej metody jest możliwość bardzo dokładnego zobrazowania rzeźby terenu, co dla obiektów kopalnianych jest nie do przecenienia. Taka dokumentacja została wykonana w 2011 roku, dzięki środkom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dla pól eksploatacyjnych Krzemionki, Borownia, Korycizna i innych położonych między miejscowościami Sudół i Ożarów. Naukowe wyniki tych prac były prezentowane na kilku konferencjach archeologiczno-konserwatorskich. Na ich bazie powstają również kolejne prace magisterskie 7. Wdrożenie tego rodzaju dokumentacji do poczynań stricte konserwatorskich niewątpliwie ułatwi prowadzenie dalszych działań związanych z ochroną zabytków pragórnictwa. Badania archeologiczne Pradziejowe kopalnie krzemienia położone w powiatach ostrowieckim i opatowskim, poza Krzemionkami oraz polami eksploatacyjnymi Za Garncarzami i Borownia, należą do obiektów bardzo słabo rozpoznanych pod względem naukowym. Na stanowiskach gdzie zniszczona została rzeźba poeksploatacyjna bardzo trudno wnioskować o wielkości kopalń i sposobach wydobycia. Aby w pełni móc ocenić wartość naukową i kulturową poszczególnych zabytków, należy przeprowadzić możliwie jak najszerzej zakrojone badania archeologiczne z użyciem metod bezinwazyjnych. Dotąd w prospekcji tego typu obiektów wykorzystywano metody elektrooporową, magnetyczną, elekromagnetyczną, radarową i sejsmiczną. Wyniki takich prac na wybranych obszarach powinny być zweryfikowane poprzez przeprowadzenie badań wykopaliskowych, na przykład w rejonach najbardziej zniszczonych. Uzupełnią one wiedzę o zabytku oraz pozwolą na doskonalenie użycia bezinwazyjnych metod badawczych w rozpoznawaniu obiektów pradziejowego górnictwa. Ochrona bierna Przygotowanie i przeprowadzenie wpisu do rejestru zabytków Pięć spośród czternastu zabytków uwzględnionych w niniejszej pracy nie było dotychczas objętych tego typu ochroną. Są to kopalnie Krunio, Nowa, Klin oraz Skałecznica Duża i Mała. Pozostałe wpisy pochodzą w większości z lat 80., czyli sprzed reformy ustrojowej i administracyjnej. Wymagają więc odpowiedniego uaktualnienia. Dla przeprowadzenia 9. Przykładowa forma tablicy informacyjnej dla pradziejowych kopalń krzemienia 9. Exemplary layout of information board for the primeval flint mines 204\n13 9 tych działań niezbędne będzie wykorzystanie nowych planów sytuacyjno-wysokościowych, uporządkowanie informacji o własności gruntów oraz zebranie najnowszych danych archeologicznych. Uwzględnienie ochrony zabytków pragórnictwa w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz lokalnych programach ochrony zabytków Bardzo istotnym elementem ochrony będzie wprowadzenie obiektów pradziejowego górnictwa do tworzonych gminnych ewidencji zabytków oraz uwzględnienie w lokalnych programach ochrony zabytków. Jak dotąd najlepsza sytuacja jest pod tym względem w gminie Ćmielów. Konieczne jest także doprowadzenie do uwzględnienia omawianych zabytków w tworzonych planach miejscowych, co będzie wymagało stałego monitoringu poczynań gmin w tym względzie. Wykup gruntów należących do prywatnych właścicieli i wprowadzenie zintegrowanego zarządzania nimi Odnosi się to przede wszystkim do największych i najcenniejszych obiektów wpisanych do rejestru zabytków ( Borownia, Korycizna, a przede wszystkim Krzemionki ), które charakteryzuje największa mozaika własnościowa. Jest to na pewno postulat bardzo trudny do realizacji w czasach powszechnej prywatyzacji i wyzbywania się przez państwo swojej własności, niemniej jednak przykład Krzemionek pokazuje, że jest to działanie niezbędne dla wprowadzenia pełnej ochrony. Teren wpisany do rejestru zabytków znajduje się tu w gestii 16 właścicieli (własność Skarbu Państwa zarządzana przez kilka różnych podmiotów oraz osoby prywatne) i liczba ta cały czas rośnie. Ustanowienie odpowiednich stref ochrony konserwatorskiej Wokół zabytkowych obiektów powinny zostać wytyczone strefy, w których ściśle określone zostałoby, jaka działalność ludzka jest dopuszczalna, a jaka zabroniona. Pozwoliłyby one na ograniczenie presji ze strony najbliższych miejscowości, np. przesuwania się i zacieśniania zabudowy w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów zabytkowych. Umożliwi to ochronę stanowisk archeologicznych zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie pól górniczych (najczęściej pracownianych), a tym samym także kopalń, które stanowiły kiedyś wraz z nimi jednolite kompleksy. Podjęcie współpracy ze środowiskiem jubilerów Ze wszystkich środowisk wykorzystujących aktualnie krzemień pasiasty jest ono najbardziej zainteresowane legalizacją obrotu tym surowcem. W ostatnim czasie ze strony jubilerów padła propozycja zorganizowania w Sandomierzu specjalnej giełdy do handlu krzemieniem pasiastym, gdzie sprzedawany byłby surowiec tylko o legalnym pochodzeniu (il. 10). Powinno być to połączone ze stworzeniem takich źródeł jego uzyskiwania. Jednocześnie właśnie z tego środowiska nadal dobiegają głosy, iż niszczenie pradziejowych kopalń to problem tylko i wyłącznie konserwatorów. Tymczasem dewastacje, jakie zostały poczynione na obszarze prahistorycznych pól eksploatacyjnych w ostatnich latach, a spowodowane ogromną promocją pasiaka, są często największymi zniszczeniami powstałymi w całej historii tych zabytków. Zaangażowanie i poparcie jubilerów w celu ograniczenia nielegalnego wydobycia i obrotu surowcem pasiastym powinno wpłynąć znacząco na zmniejszenie intensywności naruszeń zabytkowej struktury omawianych obiektów. Wprowadzenie odpowiedniej gospodarki leśnej Pierwsze takie próby zostały podjęte 10 lat temu na polu eksploatacyjnym Krzemionki. Polegają one 205\n14 10 na zmianie struktury drzewostanu na powierzchni hałd (wprowadzanie gatunków o płytkim systemie korzeniowym) lub wręcz jego częściowym usuwaniu. Zabezpiecza to zarówno same warpie przed naruszaniem zawartych w nich nawarstwień, jak i głębsze partie kopalń przed rozsadzaniem skał spowodowanym wzrostem korzeni (dzieje się to czasem nawet na głębokości 5 m). Zmiany takie są korzystne również dla specyficznych ekosystemów funkcjonujących na powierzchniach wapiennych hałd, w tym chronionych roślin wapieniolubnych i kserotermicznych oraz rzadkich gatunków zwierząt. Działania te doskonale łączą się z objęciem terenu kopalń Krzemionki i części pola eksploatacyjnego Borownia obszarem ochrony siedlisk Natura Działania edukacyjne i promocyjne Niezmiernie ważnym, a może najważniejszym punktem działań dla zachowania pozostałości prahistorycznego górnictwa jest zaangażowanie w ich ochronę lokalnych społeczności. Pożądane byłoby wzbudzenie w mieszkańcach gmin Ćmielów, Tarłów i Ożarów poczucia odpowiedzialności za te wyjątkowe zabytki archeologiczne. Niektórymi możliwościami w tym względzie są: zainteresowanie samorządowców propozycją umieszczenia prahistorycznych kopalń krzemienia w strategii promocji gminy lub powiatu (promocją mogą być zarówno materiały reklamowe z informacjami o zabytkach, jak i udział samorządu w szeroko przedstawianych projektach badawczych); zaproszenie do współpracy lokalnych grup działania, stowarzyszeń regionalnych, dzięki którym można pozyskiwać środki finansowe na działalność badawczą, promocyjną i konserwatorską oraz dotrzeć do szerszej grupy mieszkańców. Dzięki pomocy takich podmiotów możliwa jest także organizacja sesji naukowych i popularnonaukowych, przygotowywanie wydawnictw. Spośród członków lokalnych stowarzyszeń, jako ludzi najbardziej zaangażowanych w sprawy miejscowych społeczności (w tym ochronę zabytków), warto powoływać Społecznych Opiekunów Zabytków; stworzenie odpowiednich programów edukacyjnych dostosowanych do wieku odbiorcy, które mogą być realizowane zarówno w formie produkcji filmów i nagrań czy przygotowania tekstów do mediów tradycyjnych, utworzenia tematycznego portalu przybliżającego ten wyjątkowy rodzaj zabytków w nowoczesny sposób (wizualizacje 3D, animacje, możliwość pobrania aplikacji na urządzenie mobilne itp.), jak i edukacji bezpośredniej, na zasadzie prowadzonej przez archeologa-edukatora interaktywnej lekcji z możliwością kontaktu z zabytkami archeologicznymi (narzędziami górniczymi, neolitycznymi przedmiotami codziennego użytku) i krzemieniem. Tu wskazać trzeba na ogromną rolę, jaką pełni Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki od ponad 20 lat organizując lekcje muzealne, spotkania z archeologami i różnego rodzaju imprezy rekonstrukcyjne; współpraca z Lasami Państwowymi (ostatnio widoczna jest tendencja do szerszego udostępniania zarówno przyrodniczych, jak i kulturowych zasobów lasów w formie ścieżek edukacyjnych, punktów widokowych itp.) oraz Polskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym (tu także można uzyskać pomoc, np. przy organizacji turystycznego szlaku tematycznego poświęconego prakopalniom i jego promocji); zaangażowanie lokalnych mediów (prasy, telewizji regionalnej i kablowej, portali regionalnych i miejskich), tak aby jak najczęściej pojawiały się informacje o zabytkach oraz o działaniach, jakie są prowadzone w związku z nimi; 10. Stragany z krzemieniem pasiastym na sandomierskim rynku wrzesień 2013 r. Fot. A. Jedynak 10. Striped flint stalls at the Sandomierz market September, Photo by A. Jedynak 206\n15 pozyskanie strategicznego sponsora dla działań związanych z ochroną i promocją najstarszych zabytków górnictwa. Tutaj naturalnym kandydatem wydaje się największy zakład regionu, cementownia Ożarów, który prowadzi między innymi działalność górniczą w sąsiedztwie prahistorycznych kopalń (kontynuując tradycje górnicze w regionie); docelowo utworzenie parku kulturowego. Pożądanym efektem byłoby, aby działania prowadzone na terenie trzech gmin powiatów ostrowieckiego i opatowskiego zostały połączone i zwieńczone utworzeniem parku kulturowego. Zespół pradziejowych kopalń krzemienia nad dolną Kamienną niewątpliwie spełnia definicję krajobrazu kulturowego zawartą w Ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z jej brzmieniem krajobraz kulturowy to przestrzeń historycznie ukształtowana w wyniku działalności człowieka, zawierająca wytwory cywilizacji oraz elementy przyrodnicze. Byłby to jeden z nielicznych parków opierających się na dziedzictwie archeologicznym. Wydaje się również, że Muzeum Archeologiczne w Krzemionkach, które otrzymało niedawno nową siedzibę, mogłoby stać się centrum naukowo-badawczym oraz zapleczem logistycznym dla tego typu projektu. Utworzenie parku kulturowego pradziejowego zagłębia górniczego w dorzeczu dolnej Kamiennej idzie niewątpliwie w parze z pomysłem wpisania kopalń krzemionkowskich na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jednym z możliwych wariantów jest objęcie wpisem całego zespołu kopalń w regionie jako wyjątkowego na skalę europejską i światową zgrupowania tego typu zabytków. Byłoby to niewątpliwie najlepsze zakończenie batalii o ich zachowanie, jaką rozpoczął ponad 90 lat temu Stefan Krukowski. Zamierzone efekty wprowadzenia planu ochrony konserwatorskiej Wprowadzenie wszystkich zamierzeń przybliżających do pełnej ochrony wyjątkowych zabytków, jakimi są prakopalnie, nie będzie na pewno łatwe, a w niektórych aspektach może być rozciągnięte na dość długi czas. Niemniej jednak można liczyć na wiele pozytywnych efektów tych działań, na przykład: poprawę efektywności ochrony pradziejowych kopalń krzemienia, która pozwoli na zachowanie unikatowych stanowisk dla kolejnych pokoleń oraz umożliwi w przyszłości ich pełniejsze rozpoznanie; promocję archeologicznego krajobrazu kulturowego jako kolejnego elementu zwiększającego atrakcyjność turystyczną regionu dolnej Kamiennej, a może nawet całego województwa świętokrzyskiego; wzrost znaczenia gmin dorzecza dolnej Kamiennej jako regionu prowadzącego zintegrowane działania na rzecz rozwoju aktywności społecznej, gospodarczej, ochrony zabytków i krajobrazu kulturowego; integrację lokalnej społeczności wokół będących w jej pieczy zabytków i budowę wspólnej tożsamości regionalnej ( jestem z regionu, gdzie mamy prastare kopalnie ); rozwój infrastruktury turystycznej w regionie (szlaków turystycznych, gastronomii, noclegów itd.) i możliwość stworzenia wyjątkowego produktu turystycznego na bazie archeologii, podobnie jak czyni się to w Europie Zachodniej, ale także w Polsce (np. Kujawskie Piramidy, Szlak Piastowski ); wzrost liczby miejsc pracy w dziedzinach związanych z obsługą ruchu turystycznego. Jak widać, mogą mieć one znaczenie nie tylko dla zachowania dziedzictwa narodowego, ale i bezpośredni, pozytywny wpływ na rozwój lokalnych społeczności. Autor pragnie podziękować dr. Markowi Florkowi z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie oraz dr. Januszowi Budziszewskiemu z Instytutu Archeologii UKSW w Warszawie za nieocenioną pomoc merytoryczną udzieloną mu w trakcie przygotowywania niniejszego tekstu. Artur Jedynak ukończył archeologię na Wydziale Humanistycznym UMCS w Lublinie oraz studia podyplomowe Ochrona i Zarządzanie Dziedzictwem Archeologicznym w Instytucie Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (współprowadzone przez NID). Jest kustoszem działu archeologii Muzeum Archeologicznego i Rezerwatu Krzemionki. Prowadził badania na kilkunastu stanowiskach archeologicznych w Polsce, w tym w pradziejowych kopalniach krzemienia pasiastego w Krzemionkach. Jego zainteresowania badawcze to: młodsza epoka kamienia i wczesna epoka brązu, ochrona dziedzictwa archeologicznego, popularyzacja archeologii. 207\n16 Przypisy 1 Artykuł jest skróconą i uzupełnioną wersją pracy dyplomowej pt. Plan ochrony konserwatorskiej zespołu pradziejowych kopalń krzemienia nad dolną Kamienną w woj. świętokrzyskim przygotowanej w ramach studiów podyplomowych Ochrona i Zarządzanie Dziedzictwem Archeologicznym, prowadzonych przez Wydział Historyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa w Warszawie. 2 Sposobem górniczym pozyskiwano krzemień również w okresie nowożytnym, kiedy służył do wyrobu skałek karabinowych. Najlepiej udokumentowane jego wydobycie na obszarze ziem polskich znane jest z rejonu południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. 3 Informacja mgra Michała Grabowskiego oraz strona internetowa 4 Prahistoryczne pole eksploatacyjne Krzemionki jako sztandarowy zabytek archeologiczny naszego kraju nie doczekał się do dziś odrębnego planu ochrony konserwatorskiej. Pierwsze takie opracowanie przygotowała Stała Komisja Konserwatorska ds. Rezerwatu Archeologicznego w latach Nie został on jednak wprowadzony w życie. W 2010 r. nową propozycję przygotowaną na bazie tego dokumentu przedstawił W. Kotasiak. Natomiast rezerwat przyrody Krzemionki Opatowskie, zarówno w części administrowanej przez Muzeum Historyczno-Archeologiczne, jak i Lasy Państwowe, posiada stosowne plany ochrony, które zawierają szerokie opracowania autorstwa J.T. Bąbla, dotyczące zabytku archeologicznego. 5 Informacja dra Marka Florka. 6 W pewnym sensie wyjątkiem są Krzemionki, które są bardzo dobrze oznaczone jako rezerwat przyrodniczy. 7 Informacja dra Janusza Budziszewskiego. Bibliografia Balcer B., Cel i wyniki badań w Krzemionkach w latach , Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach 1996, t. 3, Z badań nad wykorzystaniem krzemienia pasiastego, s Balcer B., Wytwórczość narzędzi krzemiennych w neolicie ziem polskich, Wrocław Bargieł B., Sprawozdanie z badań AZP na obszarze 83-72, mps w archiwum WUOZ w Kielcach, Delegatura Sandomierz, Bargieł B., Florek M., Zakościelna A., Libera J., Sprawozdanie z badań AZP na obszarze 85-73, mps w archiwum WUOZ w Kielcach, Delegatura Sandomierz, Bargieł B., Libera J., Zakościelna A., Sprawozdanie z badań AZP na obszarze 84-71, mps w archiwum WUOZ w Kielcach, Delegatura Sandomierz, Bargieł B., Zakościelna A., Libera J., Sprawozdanie z badań AZP na obszarze 84-72, mps w archiwum WUOZ w Kielcach, Delegatura Sandomierz, Bąbel J., Zniszczenia, badania i ochrona rezerwatu w Krzemionkach, pow. Opatów, Wiadomości Archeologiczne 1975, t. 40, z. 2, s Bąbel J., Z dziejów poznania kopalń krzemienia pasiastego w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego, Rocznik Muzealny [Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim] 1999, t. 2, s Bąbel J.T., Wstępne wyniki prac wykopaliskowych przeprowadzonych w latach w neolitycznych kopalniach krzemienia pasiastego w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego, [w:] Suliga I. (red.), Wybrane zagadnienia z pradziejów i średniowiecza środkowego dorzecza Kamiennej. Materiały konferencji, Starachowice 2005, s Bąbel J.T., Charakterystyka dziedzictwa kulturowego rezerwatu przyrody Krzemionki Opatowskie, [w:] Stachurski M. (red.), Plan ochrony rezerwatu przyrody Krzemionki Opatowskie części nie będącej w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ostrowiec Świętokrzyski na okres od r. do r., 2009, s , mps w archiwum MH-A w Ostrowcu Świętokrzyskim. Budziszewski J., Exploration of the mining field Za garncarzami in Ożarów, Tarnobrzeg voivodship. Preliminary report, [w:] T.-Biró K. (red.), Papers for the International Conference on Prehistoric Flint Mining and Lithic Raw Material Identification in the Carpathian Basin, Budapest Sümeg 1986, Budapest 1986, s Budziszewski J., Za Garncarzami exploitation field in Ożarów, Tarnobrzeg district, [w:] Budziszewski J., Michniak R. (red.), VIIth International Flint Symposium. Warszawa Ostrowiec Świętokrzyski. September 1995, Guide Book of Excursion 2: Northen Footslopes of Holy Cross Mountains, Warszawa 1995, s Budziszewski J., Przyczynki do poznania gospodarki krzemieniem pasiastym we wczesnej epoce brązu, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach 1996, t. 3, Z badań nad wykorzystaniem krzemienia pasiastego, s Budziszewski J., Stan badań nad występowaniem i pradziejową eksploatacją krzemieni czekoladowych, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach 2008, t. 7, Krzemień czekoladowy w pradziejach. Materiały z konferencji w Orońsku , s Budziszewski J., Borkowski W., The Use of Striped Flint in Prehistory, Archaeologia Polona 1995, t. 33, s Budziszewski J., Grużdź W., Zapłata R., Sprawozdanie z realizacji projektu Badania pradziejowych kopalń krzemienia z użyciem LiDAR, mps w archiwum WUOZ w Kielcach, Delegatura Sandomierz,\nMuzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Samodzielna Pracownia Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Instytutu Archeologii\nDOŚWIADCZENIA AGH W BADANIU I ZABEZPIECZANIU PODZIEMI KRAKOWA\nAntoni Tajduś, Tadeusz Mikoś, Janusz Chmura DOŚWIADCZENIA AGH W BADANIU I ZABEZPIECZANIU PODZIEMI KRAKOWA Historia i tradycje ratowania podziemnych obiektów zabytkowych w Krakowie i innych miastach przez\nRADA GMINY Borzytuchom Uchwała nr XXX/175/98 Rady Gminy w Borzytuchomiu z dnia 2.06.1998 r. w sprawie zmiany miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Borzytuchom Na podstawie art.


Bezpieczeństwo w ciepłych krajach »\nW ostatnich latach można zauważyć rosnące zainteresowanie spędzaniem wakacji w górach. Miłośników szlaków górskich jest obecnie naprawdę wielu, dlatego też z przyjemnością udają się tutaj właściwie o każdej porze roku. Polskie góry posiadają wyjątkowy urok i niepowtarzalne widoki, trudno zatem dziwić się temu, że spotkać można turystów z różnych krajów. Ludzie przyznają, że góry pozwalają na odprężenie, relaks, oderwanie się od szarości dnia codziennego, co wiadomo, potrzebne jest każdemu.\nOczywiście nie brakuje miłośników sportów zimowych oraz górskiego klimatu zimą, dlatego też zima jest jedną z tych pór roku, w jakich można spotkać największą liczbę turystów. Wiosną nie brakuje osób przemierzających górskie szklaki i zdobywających szczyty górskie. Ludzie z przyjemnością podziwiają górskie widoki, robią pamiątkowe zdjęcia oraz gromadzą cenne wspomnienia. W górach przez cały rok czeka na turystów bardzo szeroka baza noclegowa, z której bez trudu mogą skorzystać wszyscy zainteresowani. Szczegółów warto poszukiwać na stronach internetowych.


La Liga. Atletico coraz bliżej mistrzostwa. Simeone stworzył kolektyw.\nPrimeraDivision.pl › Primera Division › Atletico bliżej celu. Diego Simeone stworzył kolektyw\nAtletico bliżej celu. Diego Simeone stworzył kolektyw\nŹródło: Football Espana 10:01, 11. marca 2021 | Aktualizacja: 10:02, 11. marca 2021 Gabriel Bielecki 0\nW środę przed rewanżami w Lidze Mistrzów, Atletico Madryt rozgrywało zaległe spotkanie 18. kolejki La Liga z Athletic Blibao. Starcie na Wanda Metropolitano było emocjonujące już od początku pierwszej połowy. Ostatecznie, Rojiblancos odrobili straty z nawiązką (2:1), dzięki czemu zachowali cenną przewagę nad Barcą i Królewskimi.\nSuarez zapewnił jakość w ofensywie\nMało kto spodziewał się, że Luis Suarez będzie reprezentował barwy Atletico Madryt. Widocznie w futbolu wszystko jest możliwe. Diego Simeone prowadzi Rojiblancos od dziewięciu lat, ale dopiero po raz drugi ma szansę zdobyć mistrzostwo La Liga. Dużym ułatwieniem w ofensywie jest obecność doświadczonego snajpera z Ameryki Południowej. Urugwajczyk niechciany w Barcelonie, odnalazł drugi dom w stolicy Hiszpanii. 34-latek w 23 występach zdobył już 18 goli, a jego ostatnie trafienie z rzutu karnego zapewniło El Atleti całą pulę. Dzięki wygranej, team z czerwonej części Madrytu nadal ma spory margines błędu, a przy okazji nie pozostawia złudzeń kto jest w tym sezonie najlepszy na hiszpańskiej ziemi.\nDiego Simeone nie potrzebuje indywidualności\nSzef Atletico zapytany po meczu o bramki zdobyte przez Llorente i Suareza nie zamierzał milczeć: Trzymam się całej grupy. Dwóch piłkarzy w pojedynkę nie zmienia dla mnie meczu. Zespół to rozumie. Po utracie gola moi piłkarze nie czekali na szczęście. Wzięli się do roboty i jeszcze przed przerwą wrócili do gry o punkty. Szczególnie w drugiej połowie, kiedy wyglądaliśmy już znacznie lepiej – przyznał Diego Simeone.\nAtletico gorsze momenty ma już za sobą\nOstatnie tygodnie dla Atletico Madryt nie były łatwe. Po nieoczekiwanej zadyszce na podwórku ligowym oraz przegranym meczu z Chelsea w Lidze Mistrzów (0:1), niektórzy przestali wierzyć w instynkt Diego Simeone. Tymczasem Rojiblancos najgorsze chwile mają już za sobą. Klub z Madrytu wrócił na właściwą ścieżkę i twardo stąpa po ziemi. Jeśli spojrzymy na formę dwóch pozostałych kandydatów do mistrzostwa, El Atleti wyglądają najlepiej na tle innych rywali. Tylko dwie porażki, a do tego straconych zaledwie 18 bramek. To najmniej w całej stawce. Nadszedł czas na chwilę odpoczynku. W La Liga najbliższe ciężkie zawody zaplanowane są dopiero na początek kwietnia (pojedynek z Sevillą). Jedynym zmartwieniem pozostaje, więc znalezienie sposobu na pokonanie The Blues. Chelsea pod wodzą Tuchela nie odniosła żadnej porażki, a przy okazji zmieniła swój styl o 180 stopni.


Definicja innowacji, czyli kilka słów o teorii - ENKY Consulting\nW naszym pierwszym wpisie podkreślaliśmy, jak ważne jest zrozumienie założeń oraz podstaw innowacji, aby móc z nią pracować, rozwijać i wdrażać. I choć na potrzeby wstępu podzieliliśmy się naszą definicją innowacji, to czujemy, że to za mało. Krótka, kilku zdaniowa definicja nie pokaże złożoności zagadnienia, a bez tego trudno nam będziesz pójść dalej. Dlatego tym wpisem, raz a porządnie, chcemy innowację pokazać w ujęciu teoretycznym.\nInnowacja w ujęciu ekonomicznym po raz pierwszy została opisana przez J.A. Schumpetera już̇ w pierwszej połowie XX wieku (1911r.). Ten austriacki ekonomista wskazał, że aby utrzymać wysoką pozycję konkurencyjną na rynku, przedsiębiorstwa muszą wykazywać́ się̨ innowacyjnością. Zdefiniował on pięć przypadków zmian w organizacjach, które mogą być uznane za innowacje, takich jak np. wprowadzenie nowego produktu na rynek lub wprowadzenie nowej metody produkcji.\nSchumpeter w swoich rozważaniach skupił się na przemyśle, szczególnie na procesach produkcyjnych. Jego teoria dotyczyła gospodarki kapitalistycznej, w której dużą̨ rolę odgrywały czynniki produkcji – ziemia, praca i kapitał. Wyjaśniał naturę zmian i rozwoju gospodarczego poprzez proces tzw. twórczej destrukcji. Dążenie do innowacyjności jest naturalne wśród konkurujących ze sobą przedsiębiorstw, które porzucają stare produkty i struktury na rzecz tych coraz bardziej efektywnych i lepszych. W wyniku takiej destrukcji przestarzałe rozwiązania zostają usunięte z rynku.\nAustriacki ekonomista rozumiał innowacje jedynie jako zastosowanie pewnego rozwiązania po raz pierwszy. Nie utożsamiał jej z procesem rozpowszechniania, który określał imitacją. Zwracał szczególną uwagę na wartość dodaną z wdrażania innowacyjnych rozwiązań, ich komercyjne i praktyczne zastosowanie. Uważał, że pewna liczba zmian nie może zostać określona innowacją, gdyż nigdy nie zostaje wdrożona do produkcji na dużą skalę.\nW ciągu następnych 100 lat coraz większego znaczenia nabierały takie czynniki jak wiedza i informacja, szybki postęp technologiczny, oraz zmniejszające się znaczenie przemysłu na rzecz usług. To właśnie głównie te czynniki spowodowały powstanie nowych koncepcji innowacji i duży wzrost zainteresowania problematyką innowacyjną. Ekonomiści tacy jak Peter Drucker czy Michael Porter wprowadzili tzw. szeroką interpretację, rozszerzyli znacznie zakres przedmiotowy i wyszli poza sferę techniczną / produkcyjną.\nOkreślali oni innowację jako każdą zmianę w przedsiębiorstwie wykorzystującą dostępną w gospodarce wiedzę, także powtórne wykorzystanie wyrobów, metod produkcji czy organizacji. Ważnym punktem jest eksploatacja nowych pomysłów nie tylko w sferze gospodarczej czy technicznej, ale także np. społecznej, edukacyjnej.\nW takim razie czym jest innowacja?\nWedług nas najlepszą definicją jest oficjalne stanowisko OECD oraz Eurostatu wskazana w podręczniku Oslo Manual. Podręcznik już sam w sobie jest niewyczerpanym źródłem informacji o innowacjach, bo gdybyśmy mieli określić go jednym zdaniem, to jest to międzynarodowy podręcznik metodologiczny z dziedziny badań statystycznych innowacji. Międzynarodowe instytucje określają innowacje jako:\nWdrożenie nowego lub znacząco ulepszonego produktu i usługi.\nWdrożenie nowego lub znacząco ulepszonego procesu.\nWprowadzenie nowego rodzaju marketingu lub organizacji praktyk biznesowych.\nWprowadzenie nowej organizacji pracy i stosunków ze otoczeniem zewnętrznym.\nPowyższe ujęcie teoretyczne ma na celu ułatwienie zrozumienia innowacji. Często spotykamy się z podejściem, gdzie teoria jest spychana na drugi plan lub w ogóle nie jest brana pod uwagę. Oczywiście, same definicje i książki nie rozwiążą problemu biznesowego. Jednak one w połączeniu z doświadczeniem są ogromną przewagą w stosunku do ludzi, którzy opierają się tylko i wyłącznie na praktyce. Teoria jest idealnym dopełnieniem praktyki.


Vectra przejmie Multimedia? O ile dostanie zgodę... - Mobilny Ranking\nNie tak dawno temu słychać było o przymiarkach UPC do przejęcia Multimediów. Cała akcja nie doszła jednak do skutku ze względu na niemożność dojścia stron do porozumienia wobec warunków narzuconych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Zaznaczamy w tym miejscu, że UPC to na ten moment największy gracz oferujący telewizję kablową na polskim rynku. Obsługuje około 1,4 mln abonentów. Tymczasem druga co do wielkości jest Vectra (970 tys. abonentów pod koniec ub.r.), a trzecim Multimedia (753 tys. na koniec ub. r.). Teraz usłyszeliśmy, że Vectra przejmie Multimedia. Oczywiście tylko, jeśli otrzyma na to zgodę od UOKiK. A czy otrzyma?\nVectra przejmie Multimedia?\nJeśli Vectra przejmie Multimedia, razem będą mieli więcej klientów niż dotychczasowy lider – UPC. W sumie będą obsługiwać 1,65 mln klientów. Co na to UOKiK? Jeszcze nie wiadomo… Może się okazać, że wyrazi zgodę, ale z wyłączeniem pewnych rynków z transakcji. Argumentem dla takich postanowień może być obawa o ograniczenie w niektórych miastach konkurencji. A skąd w ogóle takie dążenie do łączenia się?\nPrezes Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej zauważa, że jest to krok w dobrą stronę. Wspomina o silnej presji wywieranej na lokalnych operatorów TVK przez takie firmy jak Orange. Swoje usługi w różnych budynkach oferuje czasem nawet 4 lub 5 różnych operatorów, dlatego połączenie Vectry i Multimediów nie doprowadzi do zmniejszenia konkurencji. A czy może być zagrożeniem dla mniejszych, lokalnych dostawców sieci kablowej? Nie. One w naturalny sposób znalazły już swoją niszę.\nWażnym powodem dla łączenia się firm działających w tym samym sektorze są synergie kosztowe. W przypadku łączenia się podmiotów, działających na różnych obszarach (np. mobile i stacjonarne) możliwe są także ogromne synergie przychodowe. Przedsiębiorstwa mogą wtedy oferować swoim klientom dosprzedaż nowych usług. Oznacza to ogromny potencjał, znacznie większy niż przy synergiach kosztowych. Oczywiście mamy wtedy do czynienia także z synergiami na kosztach inwestycyjnych.\nVectra konsekwentna w swojej strategii\nDziałanie Vectry doskonale wpisuje się w konsekwentnie prowadzoną przez nią politykę rozrostu poprzez wchłanianie mniejszych. Do tej pory byli to jednak zdecydowanie mniejsi, raczej lokalni gracze. Multimedia to już większa firma, o większym zasięgu. Co istotne właśnie dla Multimediów to przejęcie mogłoby mieć zasadnicze znaczenie. Znaczenie na zasadzie być lub nie być. Firma wyczerpała większość możliwości rozwoju, a po fiasku niedoszłego przejęcia jej przez UPC pojawiła się potrzeba stworzenia nowej strategii. Nie widać jednak, żeby takowa faktycznie powstała…\nTym bardziej więc czekamy na orzeczenia UOKiK w sprawie przejęcia Multimediów przez Vectrę…


Piwnica=siłownia. - Sprzęt do siłowni - Forum-kulturystyka.pl\nchce zrealizować pomysł do którego zbierałem się już jakiś czas. Mam dość dużą piwnicę, którą chciałbym przetworzyć w 'domową siłownię'. Posiadam rower stacjonarni oraz małe hantle 2x4kg. Własnymi siłami stworzę drążek oraz postaram się stworzyć ławkę do brzuszków.\nChciałem też dokupić jakąś ławeczkę z obciążeniem i tu rodzi się Moje pytanie. Gdzie i jaką zalecacie ławkę do kupna. Sprzęt może być używany.\nPiwnica to NAJLEPSZY pomysł na siłownię To raczej marzenie każdego z nas!\nJa radziłabym kupić samą ławeczkę, która by miała skosy(dodatnie, mogą być też te ujemne), dokupić obciążenia, bo 2x4kg to jak dla Chodakowskiej\nPodsumowując się mi nazbierało, więc w podpunkcikach:\n* ławeczka(+ skosy)\n* sztanga, zwykła, łamana\n*obciążenie po trochu by było minimum 100kg\ntakie mniej przydatne to np. wyciąg, modlitewnik, TRX jak masz gdzie przywiesić.\nNie wiem która by była lepsza ta ławeczka, możesz poszukać na Allegro tam są zawsze jakieś też promki to można na coś trafić. Z firm tych lepszych polecam: Hop-Sport, HMS, Marbo\n@aniajlover Myślisz, że to byłby dobry pomysł?\nZ czasem tylko dokupuj ciężaru i będzie cacy\nJa bym odwiedził Twojego lokalnego spawacza i poprosił o zespawania prostego statywu do dipów montowanego do ściany, rury do podciągania z dwoma króćcami pośrodku do chinupsów, oraz statywu do sztangi do przysiadów - też montowanego do ściany. Na początek nic więcej nie trzeba, dobrą sztangę i talerze które nie kłamią.\nJeśli przez rok pracujesz ciężko nad przysiadem, wyciskaniem nad głowę, dipami i podciąganiem i zajawka nie opadnie, można zacząć malować siłownię żeby było ładnie i dokupić sprzęty\nA co to jest rok jeśli chodzi o rozwój sylwetki\nQ: Ale jak będę wyciskał na klatę?? Rób dipsy poprawnie aby wchodziły w klatę, nogi i brzuch napięte i podgięte przed siebie, barki sztywne i nie wypychanie klaty na siłę w górę w fazie ruchu do góry, a będzie dobrze wchodzić\nRównież polecam piwnice na siłownie - sam tam takową (chociaz bardzo małą) stworzyłem - dobry klimat i fajne miejsce.\nJest dobra polska firma robiąca sprzęt do siłowni, chodzi mi o K Sport ( k-sport.com.pl). Już parę lat trenuję i jeszcze na ich rzeczach się nie zawiodłem. Ostatnio pierwszy raz w życiu zamówiłem sobie ławeczkę do ćwiczenia nóg i jest wycisk. Uda płoną ale są efekty...jednak zawsze te dolne partie były u mnie najsłabsze.


Baby (powiat piotrkowski) – Wikipedia, wolna encyklopedia\nBaby (powiat piotrkowski)\nBaby – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Moszczenica.\nDroga wojewódzka nr 716 w Babach\nLiczba ludności (2011) 795\n51°32′N 19°43′E/51,533333 19,716667\nBaby znajdują się w odległości 15 km na północ od Piotrkowa Trybunalskiego, w odległości około 40 km na południowy wschód od Łodzi i w odległości 130 km na południowy zachód od Warszawy. Wsie Baby i Kiełczówka tworzą jedną dużą wieś, gdyż ze sobą sąsiadują. Dzieli je ulica Wolborska.\n3 W miejscowości znajdują się\n5 Charakter miejscowości\nMiejscowość wymieniana była w źródłach historycznych już w końcu XIV wieku. Intensywny rozwój nastąpił dopiero od połowy XIX wieku po zbudowaniu stacji kolejowej. W okresie powstania styczniowego miała tu miejsce potyczka oddziałów powstańczych z wojskami rosyjskimi. Wysadzono wówczas wiadukt kolejowy, a w folwarku Baby stacjonowały przez pewien okres znaczne siły powstańcze. Około 1870 roku powstała droga łącząca Wolbórz ze stacją kolejową w Babach. Na przełomie XIX i XX wieku saksoński przemysłowiec Karol Ender zbudował drogę z Bab do Moszczenicy, w której ulokował tkalnię i przędzalnię bawełny. Tym samym Baby zaczęły pełnić rolę ważnego miejsca przeładunku towarów przy Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W latach 30. XX wieku Baby zostały objęte reformą rolną, dokonano wówczas parcelacji części obszaru miejscowości. 17 maja 2002 roku przez Baby przejeżdżali kolarze biorący udział w IX. etapie Wyścigu Pokoju na trasie Piotrków Trybunalski – Warszawa.\n12 sierpnia 2011 roku około godziny 16:15 na trasie kolejowej doszło do wykolejenia pociągu TLK relacji Warszawa Wschodnia-Katowice (katastrofa kolejowa w Babach). Zginęły 2 osoby, a 80 odniosło obrażenia.\nBudynki stacji kolejowej z II połowy XIX wieku (linia warszawsko-wiedeńska), domy i młyn motorowy z początku XX wieku.W położonej nieopodal miejscowości Kiełczówka znajdują się: zbudowany około 1840 roku klasycystyczny dworek wraz z założeniem parkowym (obecnie jest własnością rodziny Poszumskich) oraz cmentarz wojenny z okresu pierwszej wojny światowej.\nW miejscowości znajdują sięEdytuj\nStacja kolejowa, kościół parafialny i cmentarz; działają tu: klub sportowy "Pionier" (założony 9 maja 1951 roku), szkoła podstawowa, ochotnicza straż pożarna, koło gospodyń wiejskich istniejące od 1936 roku, biblioteka (filia Gminnej Biblioteki w Moszczenicy). W Babach zlokalizowane są także trzy wiatraki elektrowni wiatrowej, które urozmaicają panoramę wsi.\nBudynek kościoła pod wezwaniem św. Maksymiliana Kolbe został wybudowany w formie bazyliki halowej, posiada nawę główną i boczną oraz wieżę wzniesioną z kamienia o trzech prześwitach okiennych; Kościół projektowali architekt Feliks Paszkowski (młodszy) i konstruktor inż. Jan Mączka. Rzeźbę "Chrystus na krzyżu" wykonał artysta-malarz Feliks Paszkowski (starszy). 10 maja 1975 roku bp Józef Rozwadowski poświęcił i wmurował akt erekcyjny oraz kamień węgielny pobrany spod figury Matki Bożej z Niepokalanowa. Budynek został poświęcony 4 listopada 1984 roku przez bpa Władysława Ziółka. Kościół został wybudowany dzięki staraniom mieszkańców Bab oraz ówczesnego proboszcza Wacława Molendy. W 2009 roku parafianie ufundowali pomnik św. Maksymiliana Kolbe.\nKościół Parafialny leży po stronie wsi Kiełczówka często adres mylnie jest podawany jako wieś Baby.\nBaby nie są miejscowością typowo rolniczą. Tylko niewielka część osób utrzymuje się z rolnictwa, większość dojeżdża do pracy w Piotrkowie Trybunalskim lub Łodzi, chociaż jeszcze w latach 80. XX wieku większość mieszkańców pracowała w rolnictwie. Do niedawna jeszcze można było zobaczyć w tej miejscowości drewniane stodoły, niektóre z nich były kryte strzechą.\nBaby posiadają korzystne połączenia komunikacyjne - drogowe i kolejowe. Są położone przy linii kolei warszawsko - wiedeńskiej, dlatego można stąd łatwo dojechać do Częstochowy, Katowic i Warszawy. Miejscowość posiada również dobre połączenie kolejowe z Łodzią, podróż do Łodzi (z przesiadką w Koluszkach) trwa około 60 - 90 minut. Przez Baby przebiega droga wojewódzka nr 716 łącząca Piotrków Trybunalski z Koluszkami. Tereny stacji leżą we wsi Baby oraz Kiełczówka ale nazwa stacji podawana jest jedna.\nBaby (stacja kolejowa)\nParafia św. Maksymiliana Kolbego w Babach\nOstatnio edytowano 20 lis 2019 o 17:56


Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej (MIBMiK) | CePT\nAurezyna – nowe narzędzie do zwalczania gronkowców. Instytut oferuje możliwość zakupu enzymu litycznego AUREZYNA, zwalczającego gronkowce poprzez lizę ich komórek. Gronkowce to groźne patogeny wywołujące szereg chorób, których leczenie jest coraz trudniejsze ze względu na szybko pojawiającą się lekooporność oraz bardzo powszechne nosicielstwo.\nZalety aurezyny: selektywna – niszczy tylko gronkowce, w tym te oporne na antybiotyki, nie naruszając pożytecznej flory bakteryjnej; efektywna – w stężeniach nanomolowych niszczy miliony bakterii w ciągu kilku minut; wyjątkowo stabilna; bardzo ekonomiczna dzięki opracowanej przez nas wydajnej technologii produkcji\nZastosowanie: jako dezynfektant; biokonserwant w przemyśle spożywczym; w produktach do higieny zwierząt; do izolacji kwasów nukleinowych i białek z gronkowców; w diagnostyce; jako składnik dermokosmetyków do zapobiegania zakażeniom skórnym, w tym trądzikowi; jako składnik nowoczesnych opatrunków antybakteryjnych.\n„RNazy” – nowe enzymy selektywnie tnące RNA do zastosowania w przemyśle i badaniach naukowych. Cząsteczki RNA są kluczowe dla funkcjonowania wszystkich organizmów żywych. Biorą udział w przekazywaniu informacji genetycznej i w regulacji fizjologii komórek, stosuje się je jako materiały w nanotechnologii i tworzy się z nich leki. Badanie struktur i funkcji RNA oraz tworzenie ich sztucznych odpowiedników jest jednak trudne i kosztowne z powodu braku komercyjnie dostępnych enzymów przecinających specyficzne sekwencje RNA.\nWyniki prac zespołu są chronione dwoma międzynarodowymi patentami. Obecnie w oparciu o uzyskane wyniki realizowany jest projekt finansowany z Programu Badań Stosowanych, który we współpracy z firmą A&A Biotechnology umożliwi komercjalizację wynalazku. Projekt o potencjale wdrożeniowym, dla którego poszukiwany jest partner biznesowy.\nNowy typ leku przeciwgrypowego. Celem projektu jest opracowanie nowatorskiego, uniwersalnego leku przeciwgrypowego, którego działanie umożliwi wyleczenie pacjenta na każdym etapie rozwoju choroby. Nowy typ leku będzie działał na wszystkie szczepy wirusa, co umożliwi eliminację problemu lekooporności.\nCelem projektu jest rozwój autorskiej technologii i komercjalizacja opracowanych związków chemicznych. Możliwe będzie również dalsze wykorzystanie metodyki dla opracowania innych skutecznych leków antywirusowych. Projekt o potencjale wdrożeniowym, dla którego poszukiwany jest partner biznesowy.\nBiomarkery mikroRNA w osoczu krwi do diagnostyki wczesnego stadium choroby Alzheimera. Choroba Alzheimera (AD) dotyka ponad 45 milionów osób. Skuteczność terapii AD zależy od wczesnej diagnozy, lecz obecnie brak jest łatwo dostępnych metod umożliwiających rozpoznanie wczesnej AD u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI). Postęp w diagnostyce AD zależy w dużej mierze od identyfikacji nowych biomarkerów wczesnych stadiów AD w próbkach krwi. Jedna z najbardziej obiecujących dróg identyfikacji biomarkerów we krwi koncentruje się na stabilnych cząsteczkach mikroRNA (miRNA). Metodą qRT-PCR zidentyfikowaliśmy 6 nowych miRNA o konsekwentnie zmienionej ekspresji w osoczu krwi we wczesnym stadium AD u pacjentów z MCI w porównaniu do osób bez demencji (zgłoszenie patentowe P.416956, PCT/IB2016/052440). Profilowanie tych miRNA może stanowić nową metodę diagnostyki wczesnej AD. Metoda ta jest tańsza, szybsza, łatwiej dostępna w warunkach klinicznych, niż jakikolwiek inny obecnie przyjęty sposób diagnostyki AD i może zrewolucjonizować przyszłą diagnostykę AD. Projekt o potencjale wdrożeniowym, dla którego poszukiwany jest partner biznesowy.


Nieruchomości na sprzedaż: gmina Pasym Michałki | Morizon.pl\nmorizon.pl nieruchomości warmińsko-mazurskie Pasym Michałki\nNieruchomości gmina Pasym, Michałki - oferty sprzedaży\nZnaleziono 4 ogłoszenia, średnia cena 742 000 zł (3393 zł/m²)\nDziałki z wydanymi warunkami zabudowy, położone w Michałkach, w okolicach jeziora Kalwa. Główne atuty nieruchomości: • cicha i spokojna okolica• w miejscowości turystycznej• blisko jeziora W skład nieruchomości wchodzi też: • zabudowanie Działka rolna. Typ własności: Odrębna własność. Nieruchomość składa się z trzech działek, o łącznej powierzchni 1600 m2. Teren częściowo zagospodarowany, ogrodzony, wyposażony w sieć komunalną


Bitwa Morska. Obrona Twierdzy Wisłoujście (57 opinii)\nsobota, 5 maja 2012, godz. 13:00\nGdańsk Nabrzeże Nowy Port\nZapraszamy na kolejną Bitwę Morską. Oblężenie Twierdzy Wisłoujście! Dym, huk wystrzałów, krzyki rannych - już 5 maja o godzinie 13.00 na wodach okalających Twierdzę Wisłoujście rozegra się wielka morska bitwa! A wstęp na widownię - bezpłatny! Obejrzeć ją można tylko od strony Nowego Portu.\nStu pięćdziesięciu rekonstruktorów, trzy potężne galeony, kilkadziesiąt armat różnego kalibru rozstawionych na wałach Wisłoujścia oraz pokładach okrętów - w tym roku inscenizacja będzie dłuższa, głośniejsza i jeszcze bardziej atrakcyjna niż pierwsza edycja w roku ubiegłym.\nW tym roku inscenizacja będzie dłuższa, głośniejsza i jeszcze bardziej atrakcyjna. Zamiast dwóch galeonów pojawią się trzy - dwa atakujące ("Czarna Perła" i "Lew") oraz jeden broniący ("Dragon"). Ostatni z nich ma aż 45 metrów długości i 9 metrów szerokości! Przewidziane zostały również dodatkowe atrakcje pirotechniczne, które do dnia Bitwy pozostaną tajemnicą. Całość wesprze komentarzem dr Andrzej Nieuważny, wybitny znawca wojskowości nowożytnej.\nWydarzenie nagrodzone zostało w prestiżowych konkursach:\nI miejsce w kategorii "Impreza turystyczna" w konkursie Najlepsza Promocja Turystyki Województwa Pomorskiego 2011\nwyróżnienie w Konkursie: Turystyczne Odkrycia 2012, kategoria "Imprezy i wydarzenia"\nW 2011 roku inscenizacja organizowana przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska zgromadziła kilka tysięcy widzów, cieszyła się zainteresowaniem wielu regionalnych i ogólnopolskich mediów.\nW tym roku organizatorzy proponują zostawienie samochodu przy Amber Expo i PGE Ergo Arena.\nPortale trojmiasto.pl i historia.org.pl\nZobacz, jak "Bitwa morska" wyglądała w ubiegłym roku.\nWystrzałowy weekend z dzieckiem (18 opinii)\nDziś bitwa morska przy Twierdzy Wisłoujście (70 opinii)\nkto wie? (11)\nCzy ktoś był na pokazie w poprzednich latach i wie czy straszny tam hałas? Dzieci się boją czy można zaryzykować?\ndiabła tam samom tbakem ciongle wonchajom...\ndzieci panie żywcem tam żrom bestyje... a najgorszy je ten cały kraken;)\nByłam w zeszłym roku z 5-letnim synkiem i bardzo mu się podobało. Nie było za głośno i dzieci nie bały się. Oprócz bitwy morskiej, która była super widowiskiem, był również festyn rycerski i synek wrócił do domu w pełnym rycerskim ekwipunku :) W tym roku także się wybieramy zobaczyć Czarną Perłę :)\nNo tak ,idąc z dzieciakiem trzeba brać odrazu worek pieniędzy (4)\nTylko gdzie on teraz chodzi w tym rycerskim stroju co? Pewnie to lezy pod łózkiem albo w piwnicy. A kasa wydana...\nracja, tylko dwa komplety ciuchów z lumpeksu i drewniana łyżka do zabawy. nic więcej dziecku do szczęścia nie potrzeba\nwystarczą ciuchy w których dzieciak będzie chodził do szkoły, na spacery itd\na nie jakieś badziewie które po przyjściu do domu zostanie walnięte w kąt\nMnie też rodzice kupowali takie zabawki jak byłam mała. Co ciekawe jednak nie skończyło się na drewnianych mieczykach - teraz jestem dumną członkinią bractwa rycerskiego i wolę fechtunek i rekonstrukcję historyczną od gier komputerowych. Może pieniądze nie do końca zmarnowane.\nPamiętam że kobiety w średniowiecznym reko nie mają za za bardzo się czym pochwalić. Nie wspominając o "amazonkach" którym się wydaje że będą z facetami stawać w turniejach.\njak masz płochliwe potomstwo to siedż w domu.\nmozna zaryzykowac warto ja tez byłam z małym i nic sie nie działo wręcz przeciwnie bardzo mu sie podobało\nhałas nie jest duży bo wszystko sie rozgrywa na wodzie i na twierdzy wisłoujście a widownia jest na nabrzeżu od strony nowego portu . Jestem na tym co roku bo mój szwagier jest jednym z tych żołnierzy :) polecam fajna zabawa p,s na twierdzę nie można wejść bo sa niebezpieczne prochy .\nryzykować .....????? ahahahaaa ... nie lepiej siedź w domu przed komputerem\nJest dość głośno i małe dzieci mogą się bać, ale w zeszłym roku był kiermasz średniowieczny z różnymi atrakcjami i pokazami min.strzelanie z łuku,pokaz mody,starej muzyki i starych instrumentów,to może odciągnąć uwagę maluch .\nSaletra potasowa i cukier puder to przyszłość.\nHałas i huk jest taki, że czuć go na klatce piersiowej. Sądzę, że można spokojnie przybywać z dziećmi od czwartego roku życia. Są też kramy ze strojami rycerskimi dla najmłodszych. Weni Vidi Vino\nDlaczego ludzie nie zadają sobie trudu aby sprawdzić wszystko (1)\nNa plakacie dojazd piszą, że jest 7 i 10, które jak wiadomo kursują tylko w dni powszednie. Ale po co sobie zadać choć minimum trudu, żeby to sprawdzić.\ni dlaczego nie ma informacji o tym że 148 mozna podjechać na miejsce\nZ PGE ARENA KOMUNIKACJA ZMOTORYZOWANYCH będzie nieodpłatnie dowoziła na widownię... a z Dworca Głównego nie stać miasto na darmowy dojazd dla podróżnych ?\nJade na GAPE !\nTen zabieg ma zachęcić zmotoryzowanych, by nie próbowali na siłę zaparkować bliżej widowiska, zawalając chodniki i ulice wokół terenu imprezy. Uważam, że to świetna inicjatywa, choć kosztowna i nie przyszłoby mi do głowy krytykować organizatorów darmowej imprezy kulturalnej, że nie fundują każdemu z uczestników dojazdu spod domu.\nA browar będzie ? (3)\nWIEC POJADĘ I SPRAWDZĘ CO TO ZA SZAJS WIDOWISKO, PEWNIE NACIĄGANE JAK WSZYSTKO W TYM PORĄBANYM KRAJU.\nSam jesteś naciągany\nna męskiego członka.\nWidowisko jest bardzo widowiskowe i efektowne, huk, dym itp. do tego kramy w dawnym stylu. Jedyne co można zarzucić, to brak kramów z czasów samego wydarzenia.\nna męskiego członka. Widowisko jest bardzo widowiskowe i efektowne, huk, dym itp. do tego kramy w dawnym stylu. Jedyne co można zarzucić, to brak kramów z czasów samego wydarzenia.\nporąbane to masz podejście....\nuważam, ze każda inicjatywa motywująca ludzi do zainteresowania się nie tylko swoim nosem jest wspaniała! i bardzo mnie cieszy, że w trojmiescie tyle sie tego dzieje\nto straszne ze jest tu tylu marudzących\nuważam, ze każda inicjatywa motywująca ludzi do zainteresowania się nie tylko swoim nosem jest wspaniała! i bardzo mnie cieszy, że w trojmiescie tyle sie tego dzieje to straszne ze jest tu tylu marudzących\nZawsze coś jest nie takie jak powinno. Marudzą i nic więcej, chociaż większość siedzi w domu przy kompie bo d*pę gdzieś ciężko ruszyć.\nTylko ze ludzie traktują jak piknik, nic ich nie interesuje\njadą tylko coś kupić posiedzieć, z domu wyjść z dziećmi\nFul musi być ! (2)\nAga ale z ciebie wagarowiczka, byś się wstydziła ! Tyle błędów, podstawówka się kłania Aguś.\nTy też nie grzeszysz znajomością interpunkcji, więc lepiej milcz.\nAle ześ błysnął chłopie:))\nSKM wozi darmo tylko kibiców ?\nW sprawie informacji o dojeździe na miejsce to "autor" artykułu poniósł totalną Kęskie ! Brak informacji o Gdańsku, pewnie jest z jakiejś dziury jak miasto na W. i to nie jest Warszawa...


The Crown - kiedy powstanie 5. sezon? Spodziewajcie się opóźnienia\nMarta Wawrzyn / 21 maja 2020, 10:03\n1. The Crown – 5. sezon prawdopodobnie się opóźni\nProducent "The Crown" Andy Harries powiedział, że nie jest pewny, czy da się kręcić "The Crown", dopóki obowiązują restrykcje związane ze społecznym dystansem. "To są oczywiście czasy pełne wyzwań i nie wiem, kiedy wrócimy do filmowania normalnie" – powiedział. To oznacza, że na 5. sezon "The Crown" z Imeldą Staunton w roli królowej będziemy musieli poczekać dłużej niż zwykle. Za to 4. sezon udało się skończyć w kwietniu i zobaczymy go w tym roku.\n2. Zdjęcia do This Is Us dopiero w styczniu?\nJon Huertas, czyli serialowy Miguel z "This Is Us", powiedział, że ekipa prawdopodobnie nie wróci na plan wcześniej niż w styczniu. Wszystko dlatego, że w przypadku drugiej fali epidemii zapewnienie bezpieczeństwa jesienią może okazać się niemożliwe.\n3. Ginnifer Goodwin w obsadzie pilota Pivoting\nGinnifer Goodwin ("Once Upon a Time") dołączyła do obsady pilota "Pivoting", komedii FOX-a o trzech kobietach, które postanawiają zmienić wszystko w życiu, po tym jak umiera ich koleżanka. W obsadzie jest też m.in. Eliza Coupe ("Happy Endings").\n4. The Order – data premiery 2. sezonu\nNa Instagramie serialu "The Order" poinformowano, że 2. sezon będzie mieć premierę 18 czerwca.\n5. Ramy sezon 2 – zwiastun nowych odcinków\n"Ramy" wraca 29 maja z 2. sezonem. Gościnnie w nowych odcinkach pojawi się Mahershala Ali.\n6. Oscary 2021 mogą zostać opóźnione\nAkademia Telewizyjna rozważa przeniesienie rozdania Oscarów, planowanego na 28 lutego 2021 roku, na późniejszy termin. Już wcześniej wprowadzono zmiany, pozwalające na zgłaszanie filmów, które nie miały w ogóle premiery kinowej.\n7. Wirtualna gala rozdania Daytime Emmys\nGala rozdania Daytime Emmys odbędzie się 26 czerwca. Całość będzie wirtualna, goście i laureaci będą znajdować się w swoich domach.\n8. Doom Patrol sezon 2 – pierwsze zdjęcia\nDC wypuściło pierwsze zdjęcia z 2. sezonu "Doom Patrol". Premiera w USA planowana jest na 25 czerwca.\nDoom Patrol, Doom Patrol sezon 2, Ginnifer Goodwin, Ramy, Ramy sezon 2, seriale, The Crown, The Crown sezon 5, The Order, The Order sezon 2, This Is Us


Zespół Szkół nr 8 w Nowej Słupi - Sławomir Pustuła stypendystą Prezesa Rady Ministrów\nSławomir Pustuła stypendystą Prezesa Rady Ministrów\nW dniu 9.12.2014 r. Sławomir Pustuła uczeń kl. III Technikum żywienia i usług gastronomicznych wraz z p. dyrektor Mirosławą Mierzejewską oraz p. Ryszardem Błędzińskim uczestniczyli w uroczystości wręczenia stypendiów, która odbyła się w Zespole Szkół Leśnych w Zagnańsku.\nSławek znalazł się wśród 10 uczniów szkół ponadgimnazjalnych z powiatu kieleckiego i wśród 142 uczniów z województwa świętokrzyskiego, którzy otrzymali stypendium Prezesa Rady Ministrów w roku szkolnym 2014/2015 za wybitne osiągnięcia.\nW uroczystości wzięli udział wicestarosta kielecki – Zenon Janus, wojewoda świętokrzyski – Bożentyna Pałka – Koruba, kurator oświaty – Małgorzata Muzoł, gospodarz gminy – Szczepan Skorupski, Lidia Grzanka - naczelnik Wydziału Edukacji, Kultury, Turystyki i Sportu Powiatu Kieleckiego oraz dyrektorzy szkół ponadgimnazjlnych powiatu kieleckiego.\nSławek od początku swojej edukacji w Zespole Szkół Nr 8 w Nowej Słupi uzyskuje bardzo dobre wyniki w nauce i otrzymuje wzorowe zachowanie. Jest wzorowym, bardzo zdolnym i pracowitym uczniem. Sławek wyróżnia się osiągnięciami twórczymi, wyobraźnią, łatwością uczenia się, szerokimi zainteresowaniami (film, psychologia). Najlepiej realizuje się w przedmiotach ścisłych, ale także doskonale radzi sobie w przedmiotach humanistycznych, zwłaszcza w nauce języka polskiego. Ma bogate słownictwo, chętnie bierze udział w dyskusji, zajmuje wysokie miejsca w czytelnictwie.\nAktywnie uczestniczy w konkursach szkolnych i pozaszkolnych, a także angażuje się w różne akcje charytatywne, w których uczestniczy nasza szkoła. Duże zaangażowanie wykazał w projekcie Comenius oraz w projekcie „Edukacja Zawodowa w Praktyce” wykonując projekt uczniowski na temat „Technik żywienia i usług gastronomicznych – zawodem kluczowym dla regionu”. Każdego roku jest uczestnikiem Rajdu Szlakiem Powstańców Styczniowych, którego współorganizatorem jest nasza placówka. Chętnie uczestniczy w akademiach i apelach organizowanych w szkole.\nJest koleżeński, otwarty i życzliwy wobec kolegów, zawsze chętny do udzielenia pomocy słabszym. Od klasy pierwszej Sławek jest członkiem samorządu klasowego i przewodniczącym Samorządu Uczniowskiego, a także członkiem Młodzieżowej Rady Powiatu Kieleckiego.\nOpublikowano: 11 grudnia 2014 13:32


Moje pasje - Mój świat: Wielkanoc 2017 - świąteczne zupy: Zupa chrzanowa z szynką\nWielkanoc 2017 - świąteczne zupy: Zupa chrzanowa z szynką\nMuszę się przyznać, że moją piętą achillesową są żurki. Raz, pod Warszawą zjadłam wyśmienity żurek. Niestety w domu nigdy nie udało mi się powtórzyć tak dobrego smaku. Cały czas szukam przepisy na idealny żurek.\nPomimo tego wstępu na temat żurku, nie będzie dzisiaj przepisu na żurek. :) Będzie przepis na zupę chrzanową. Taka zupa także kojarzy się z Wielkanocą, a że nigdy jeszcze takiej nie jadłam, więc z chęcią wypróbuję poniższy przepis znaleziony na stronie Lidla.\nPrzygotuj nóż i deskę do krojenia, wagę kuchenną, miarkę kuchenna, łyżkę, łyżeczkę, duży garnek, patelnię, miski, głębokie talerze lub bulionówki.\n160 g surowej szynki włoskiej,\nSzynkę dość drobno pokrój. Cebulę obierz z łupinek i pokrój w kostkę. Bulion podgrzej w garnku. Czosnek obierz z łupinek i pokrój go w plasterki. Jajka ugotuj na twardo i odstaw do przestygnięcia. Wystudzone jajka obierz z łupinek i każde przekrój wzdłuż na pół.\nNa patelni rozgrzej masło. Na gorącym tłuszczu podsmaż szynkę i cebulę. Gdy się ładnie przyrumienią, przełóż je do gotującego się bulionu. Ziemniaki obierz, umyj i pokrój w niewielką kostkę. Na tę samą patelnię wrzuć kartofle i czosnek. Smaż je razem, mieszając, do momentu, gdy czosnek ładnie się zezłoci. Podsmażone ziemniaki z czosnkiem przełóż do bulionu. Zupę dopraw majerankiem i gotuj pod przykryciem przez ok. 30 minut. W tym czasie kartofle powinny zmięknąć. Pod koniec gotowania zupę dopraw chrzanem i dodaj do niej śmietanę. Całość dobrze wymieszaj, doprowadź do wrzenia i dopraw solą i pieprzem.\nW talerzach rozłóż po dwie połówki jajka. Zalej je gotową zupą chrzanową. Podawaj posypane szczypiorkiem.\nAutor: Kasia K. o 16:51\nEtykiety: Gotowanie, Obiad, Wielkanoc, Zupy


Badanie MYSTERY SHOPPING - Tajemniczy Klient | Kreator-szkolenia.pl\n»Badania MYSTERY SHOPPING (TAJEMNICZY KLIENT)»\nAudyty Secret Client – czy opłaca się je robić?\nMystery Shopping – jest to badanie poziomu obsługi klienta przez odpowiednio do tego przeszkolonych audytorów (Badanie Tajemniczy klient). Badanie wykonujemy w sposób tajny i ma ono na celu stworzyć ocenę poziomu obsługi klienta wykonaną w sytuacji rzeczywistej, naturalnej. Odbywa się to bez odkrywania rzeczywistych intencji Tajemniczego Klienta (Mystery Shopper). Badanie Mystery Shopping należy do najbardziej obiektywnych metod oceny procesu obsługi klienta.\nWykorzystaj Badanie Tajemniczy Klient, aby sprawdzić standardy obsługi klienta w Twojej Firmie! Uzyskaj rzetelną informację, co Twoja Firma powinna zrobić, aby pozyskać więcej nowych klientów oraz utrzymać dotychczasowych!\nDlaczego warto przeprowadzić Badania Mystery Shopping\nOdkryjemy przyczyny spadku wielkości sprzedaży lub odejścia danej grupy klientów\nBadanie diagnozuje fakty\nSprawdzamy, podczas badania Tajemniczy Klient, efekty poszkoleniowe lub stopień wdrożenia zmian na poszczególnych stanowiskach pracy\nUmiejętność prezentacji produktów / usługi


10 | Sierpień | 2016 | Piwna Kompania\nDzienne archiwum: 10 sierpnia 2016\nBrowary Polskie, Okrętowy, Piwa, Piwa piwniczne\n10 sierpnia 2016 PiwnaKompania\tDodaj komentarz\nGdyby ktoś spytał mnie jak wyobrażam sobie zapach dawnego piwa podawanego przez chytrego, garbatego karczmarza odpowiedziałbym by spróbował tego piwa. Dlaczegóż? Ano trunek ten charakteryzuje się nieprawdopodobną słodowością, jest ona na tyle wyniosła i przemądrzała, iż na finiszu zamienia się w świeży chleb, dopiero co z pieca wyjęty. Odnoszę wrażenie jakby ktoś wyrzucił przed moje nogi beczkę pełną słodowej esencji, kipiącej aż od nadmiaru aromatów , ale jednocześnie przesiąkniętej drewnem dającą to coś na ostatniej prostej aromatów. Jakiej niebywałej sztuki piwowarzy dokonali łącząc osobne byty jakimi są poszczególne słody, gdyż jedną z silnych części składowych został podpiwek. Mój wspaniały napój dzieciństwa, który był dopełnieniem górskich wypraw. Mógłbym zachwycać się dalej, ale mogąc wyjść z przekonania, że byłoby to nie uczciwe rzec muszę o tym co najmocniej mnie odrzuca w tym starodawnym piwie. Niezaprzeczalnie jest to jednostajność. Znany nam constans nie ulega choćby drobnym odchyleniom, smaki nie zmieniają się w czasie kosztowania, są cielesne od początku, a z biegiem czasu stają się nawet uciążliwe. Negatywny odbiór wspiera niestety niskie wysycenie piwa, wraz z upływem czasu jakakolwiek postać bąbelkowej chropowatości zanika, a wraz z nią piana. Jedynie barwa nie odbiega od standardu gatunku, komponuje się idealnie z kategorią kellerbier.\nMimo że ojczyzną marynarzy i statków jest morze, surowe, chłodne i gniewne, to mam wrażenie, że to piwo jest prawdziwym, polskim patriotą. Nie wykrzykującym farmazony w stylu: „ziemia dla ziemniaków” (dla mnie jest to oszołom najprawdziwszy, ale media i przekonanie społeczne nazywają takie jednostki czymś na kształt patrioty), nie człowieka z wytatuowanym orełem białym na czole, nie patetycznym, zadentym pomnikowym piewcą skandującym manifestacje. Takie coś nigdy nie powinno nawet zbliżyć się, a już na pewno nie zepsuć znaczenie tak pięknego słowa jak patriotyzm. Zapach tego piwa jest prosty, szczery, bez fałszywych nut takich jak źle pojmowane znaczenie. Słodowo-beczkowo-mocna woń z tą cudowną gracją w postaci migdałów oraz masła. Nie będę oszukiwał – nie jest to najbardziej wyszukany zapach, ale przywodzi na myśl tą dawną polską gościnność, dzięki której gospodyni ugaszczała tym najlepszy co miała -nawet króla poczęstowałaby domowym chlebem z grubą warstwą masła. A jednak jest coś ponad to, oprócz przemyconego migdału, absurd w wiejskiej chacie – pomarańcza. Wybornie proste, wojownicze, toporzaste, ale ułagodzone (nie pozbawione duszy czy pantoflarskie tylko dzięki miłości uczłowieczone) dbałą kobiecą ręką. Słodowe nuty karmelu wieńczą woń. Urzeka mnie również 7% alkoholu nieziemsko ukryte pod karmelem, kwaśnością quasi-kawy oraz zbyt mocnym wysyceniem. Jest tutaj i ziemna gorycz, która to rozpływa się pod delikatną dłonią słodyczy i kwaśności. Jest tutaj również odrobina, zakopana bardzo głęboko, toczącego się pod pokładem beczkowanego rumu – delikatna ja wspomnienie załogi dawno zatopionego statku o beczkach rumu, których nie dane im było osuszyć. Prostota tego piwa zdumiewa nietuzinkowym posmakiem, jakby oczkiem puszczonym ukratkiem – to w smaku orzeszki ziemne w karmelu. Hej ho, tego trunku osuszyłbym więcej, choć brzdki jak herbata S. z cytrynką, bez (udanego początkowo koloru i konsystencji) piany. Do morza tęskno mi! Czas kończyć, bo z krasnoluda w elfa zaczynam się zmieniać. Pal to licho, nawet chędożonym długouchem mogę zostać w zamian za ludzi szczerych, dobrodusznych i ciekawych jak to piwo, które mimo że tradycyjne jest również sobą.\ngaleria alkoholi podolany-piwna stacjaopiniepiwa z małych browarówpiwo kraftowe/polski kraftpiwo rzemieślnicze/craft beerPolskapolskiesłód