24 stycznia 2017 ogrody marzeń\nWłaściciele domków jednorodzinnych, jeśli tylko posiadają odpowiednio duży teren, mogą sobie pozwolić na założenie choćby niewielkiego warzywnika. Taki ogródek – w zależności od rozmiarów –może dostarczać różne ilości warzyw. Jeśli jest odpowiednio duży może nawet zaspokajać całoroczne potrzeby całej rodziny. Warto pokusić się o zasadzenie takich warzyw, które są często potrzebne, a których uprawa nie wymaga jakichś szczególnych warunków. Na pewno przydadzą się ogórki gruntowe, cukinie, marchew czy kalarepa. Z roślin strączkowych warto się pokusić o zasadzenie fasoli czy zielonego groszku. Warzywa te są łatwe w uprawie, potrzebują jedynie dobrego stanowiska i tyczek, po których mogłyby się piąć. Bardzo często sieje się także rozmaite zioła, które nie tylko są niezwykle przydatne w każdej kuchni, ale i ładnie pachną. Zioła można wysiewać do specjalnych skrzynek lub doniczek, ale równe dobrze poradzą sobie w gruncie. Ważne jest tylko spełnienie ich wymogów jeśli chodzi o nasłonecznienie lub podlewanie. Projektując ogród można też zaplanować szklarnię, w której znajdą się warzywa potrzebujące więcej ciepła, a przede wszystkim stałych warunków jeśli chodzi o wilgotność i odpowiednią temperaturę. W takiej szklarni dobrze będą się czuły pomidory, a nawet papryka. Szklarnia pozwala wcześniej zacząć wysiew, co przekłada się na lepsze zbiory.


Który ze znanych Ci psów z filmu lub książek mógłb... - Zadane.pl\nKtóry ze znanych Ci psów z filmu lub książek mógłby zostać twoim przyjacielem? Opisz go i wyjaśnij, czym się kierowałeś (min 25 linijek, takich z zeszytu w szerokie linie) Daje naj i 5 gwiazdek\nprzez kitty3 15.03.2010\nUważam , żę najodpowiedniejszym psem , by zostać moim przyjacielem jest Saba z " W pustyni i w puszczy " . Ten pies jest bardzio wierny swoim panom, zawsze umiał stanąć w ich obronie , Kochał Stasia i Nel bardzo mocno. Byłby dla mnie dobrym przyjacielem , ponieważ byłby mi wierny . Robiłby to oico go poprosze, byłby przy mnie gdy bym tego potrzebowała . Razem balwilibyśmy się i spędzali wiele czasu na świeżym powietrzu . Saba to wspaniały pies . Dobrze byłoby mieć ją zawsze przy sobie .\nMyślę że moim przyjacielem mógłby zostać pies z książki pt."O psie który jeździł koleją".\nBył to bardzo mądry i rozumny pies.\nOddał swoje życie za człowieka.\nBył roztropny zresztą jest to udowodnione naukowo iż psy są najinteligentniejszymi zwierzętami na świecie lecz ten pies był wyjątkowy.\nMożna powiedzieć że był mądrzejszy od człowieka dlatego że osobiście wątpię w to aby człowiek wręcz bez chwili zastanowienia rzucił się w tory po to aby uratować inne zwierze bądź człowieka przepłacają za to własnym życiem.\nLicze na najjjjjj :***


Przeprowadzki Londyn - Burton-On-Trent | Usługi Transportowe\nPrzeprowadzki Londyn - Burton-On-Trent - Londyn\nLondon - Burton-On-Trent PRZYBLIŻONE CENY PRZEPROWADZKI\nŚwiadczymy Usługi Przeprowadzkowe z Londynu do Burton-On-Trent lub z Burton-On-Trent do Londynu. Jesteśmy zarejestrowaną i ubezpieczoną firmą. Posiadamy profesjonalnie przeszkolony i CRB sprawdzony zespół. Największym atutem naszej firmy jest profesjonalizm w kontakcie z klientem, doświadczona kadra służąca pomocą i fachowa poradą na każdym etapie przeprowadzki oraz jakość wykonywanych usług. Współpracujemy z firmami udzielając wsparcia przy transporcie. Skontaktuj się z nami aby nawiązać współpracę.\nPrzeprowadzki Londyn - Burton-On-Trent\nPrzeprowadzki, usługi transportowe Londyn - Burton-On-Trent\nOferujemy przeprowadzki oraz usługi transportowe z Londynu do Burton-On-Trent jak również z Burton-On-Trent do Londynu. Zajmujemy się profesjonalnym serwisem przeprowadzkowym, zapewniajac wysoki standard usług, profesjonalny sprzęt i przyjazny personel, który zawsze chętnie Ci pomoże.\nWykonujemy Przeprowadzki z Londynu do Burton-On-Trent jak również Przeprowadzki z Burton-On-Trent do Londynu.\nPrzeprowadzki Londyn - Burton-On-Trent to solidność i pewność wykonania naszych usług. Kontaktując się z nami klient ma gwarancje że otrzyma profesjonalną poradę oraz ofertę cenową na przeprowadzke z Londynu do Burton-On-Trent albo z Burton-On-Trent do Londynu.


Dietetyk - Najlepsi wykonawcy blisko Ciebie - Fixly.pl\nDietetyk: Powiązane usługi\nZdrowe odżywianie, związane z dbaniem o kondycję własnego ciała to jeden z największych trendów w społeczeństwie. Liczba osób przywiązujących wagę do tego, co je, wciąż rośnie, a wraz z nią popyt na usługi dietetyków. Ułożenie zbilansowanej diety, która zawiera odpowiednią ilość białka, węglowodanów, tłuszczy czy witamin i składników odżywczych wymaga sporej wiedzy. Dietetyk wie doskonale, co jest potrzebne organizmowi człowieka, przez co potrafi tak dobrać poszczególne elementy diety, by miała pozytywny wpływ na zdrowie. Ważne są oczywiście cele, z jakimi przychodzimy do gabinetu dietetyka. Trudno jest schudnąć lub nabrać masy mięśniowej, a do tego utrzymać rezultat przez długi czas, bez naukowej wiedzy i doświadczenia. Więc jeśli na tym nam zależy, to dietetyk jest osobą, która może nam pomóc.\nDietetyk kliniczny to specjalista, który zajmuje się doradzaniem w kwestiach żywienia osobom chorym. Układanie diety w przypadku pacjentów jest istotnym elementem leczenia. Dietetyk kliniczny, dzięki swojej wiedzy na temat odżywiania i działania układu pokarmowego jest w stanie tak pokierować dietą pacjenta, by ta pomogła walczyć z objawami choroby, zatrzymywać je czy po prostu polepszać jakość życia.\nDietetyk sportowy specjalizuje się przede wszystkim w udzielaniu wsparcia trenującym zawodowo, jak również amatorsko. Dieta u takich osób jest inaczej dopasowywana, co jest wynikiem dużej aktywności fizycznej w ciągu tygodnia. Dietetyk sportowy wie, jak ważne jest zapewnienie w odpowiednich ilościach wszystkich niezbędnych makro- i mikroskładników, a także witamin i minerałów potrzebnych sportowcom.\nKonsultacja ze specjalistą może przebiegać stacjonarnie, jednak coraz większą popularnością cieszą się dietetycy online. To wygodne rozwiązanie, które nie ma wpływu na jakość usługi.\nPierwsze spotkanie polega na szczegółowym wywiadzie i ustaleniu wstępnej diagnozy. W zależności od tego, co chcemy osiągnąć, dobrana zostanie nam pierwsza rozpiska żywieniowa. Dobry dietetyk z pewnością uwzględni nasze preferencje dotyczące jedzenia, ponieważ ma świadomość, że dieta będąca męczarnią nie sprawdzi się na dłuższy czas.\nKolejne konsultacje z dietetykiem będą polegały na monitorowaniu stanu zdrowia pacjenta i wprowadzaniu niezbędnych korekt w codziennym żywieniu. Jeśli wybraliśmy dietetyka online, to prawdopodobnie pozostaniemy z nim w stałym kontakcie, np. mailowym. Pamiętajmy, że dietetyk nie tylko planuje dietę, ale także uczy nabierania dobrych nawyków związanych ze świadomym jedzeniem.\nW przypadku dietetyka klinicznego na wizytę należy zabrać ze sobą komplet aktualnych wyników badań. Prawdopodobnie zostaniemy też poproszeni o wykonanie standardowego badania krwii. Wgląd do dokumentacji medycznej jest dla dietetyka klinicznego podstawą dla oceny naszego stanu zdrowia.\nCennik dietetyka zależy od lokalizacji oraz uznania jakim cieszy się dany specjalista czy gabinet. Przeciętnie za samą konsultację zapłacimy w okolicach 150 - 200 złotych, przy czym pierwsza wizyta może być droższa o ok. 25%. Nie jest to regułą, jednak niektórzy dietetycy stosują taki schemat. Dietetycy online z kolei niekiedy oferują pakiet wizyt, który wychodzi w ogólnym rozrachunku nieco taniej, jednak trzeba zapłacić z góry. Do tego mogą pojawić się koszty różnych dodatkowych opcji, jak np. przygotowanie do zawodów pod kątem żywieniowym, testy i badania czy nawet zakupy z dietetykiem.\nDzięki nam możesz nie tylko otrzymywać wiele ciekawych zleceń, ale także podejmować się ich realizacji. Zarejestruj się jako wykonawca na Fixly i zacznij zarabiać, świadcząc usługę Dietetyk! Codziennie na naszej platformie publikowane są setki zleceń w różnych kategoriach na terenie całej Polski. Zdobywanie nowych klientów jeszcze nigdy nie było tak proste. Dołącz do grona profesjonalistów na Fixly i już teraz zwiększ swoje dochody!


Jak jeździć autem z automatyczną skrzynią biegów? - Autofakty.pl\nJak jeździć autem z automatyczną skrzynią biegów?\nPORADNIKI\tautor Maciej Dąbrowski\tdodano 13 marca, 2017 7750 wyświetleń\nZautomatyzowana skrzynia biegów – czym jest?\nAutomatyczna skrzynia biegów – jak jeździć?\nAutomatyczna skrzynia biegów – czy dla każdego?\nSamochody z automatyczną skrzynią biegów znamy przede wszystkim z amerykańskich filmów. Wielu, jeszcze przed zdaniem egzaminu na prawo jazdy, marzyło, by i im spełnił się sen o długich podróżach wspaniałymi limuzynami. Dopiero później przychodziło zmierzyć się ze świadomością, że te popularne krążowniki szos miały zautomatyzowane skrzynie biegów, tak odmienne od „tradycyjnych”. Czy jazda automatem rzeczywiście jest tak różna od prowadzenia samochodu z manualną skrzynią biegów? Na co trzeba zwrócić szczególną uwagę?\nRóżnica między manualną a automatyczną skrzynią biegów jest banalnie prosta: w autach z manualną skrzynią biegi zmieniane są ręcznie, przy jednoczesnym wciśnięciu pedału sprzęgła; w samochodach z automatyczną skrzynią biegów nie ma sprzęgła, a biegi zmieniają się samoistnie, dopasowując do aktualnego obciążenia pracy silnika.\nMimo że w automatach biegi są włączane niezależnie od kierującego, to tak jak w manualnych skrzyniach biegów, tak i w automatycznych istnieje drążek skrzyni biegów. Nowością może być jednak jego umiejscowienie. W autach produkcji japońskiej i europejskiej wajcha umiejscowiona jest tradycyjnie, pomiędzy przednimi fotelami kierowcy i pasażera. Biegi, a właściwie tryby pracy, załącza się poprzez przyciśnięcie kciukiem przycisku zwalniającego zabezpieczenie i ustawienie drążka w pożądanej pozycji.\nW modelach produkowanych w Stanach Zjednoczonych dźwignia znajduje się przy kierownicy – w celu włączenia konkretnego trybu należy pociągnąć ją do siebie, ustawić i pozwolić, by sprężyna zablokowała bieg.\nNiezaprzeczalną zaletą automatycznej skrzyni biegów jest prostota użytkowania – na tablicy rozdzielczej wyświetla się aktualnie wybrany bieg – tryb pracy, nie ma sprzęgła, więc obsługuje się tylko dwa pedały, jazda w korkach przestaje być udręką, bo nie trzeba nieustannie manewrować pomiędzy kolejnymi biegami i reagować na wysokość obrotów silnika. Ale czy sama jazda automatem jest prostsza niż manualem?\nAutomatyczne skrzynie biegów można podzielić na klasyczne, dwusprzęgłowe, przekładnie bezstopniowe i zautomatyzowane. Większość z nich pracuje miękko i płynnie, najsłabsze są te zautomatyzowane, montowane w małych, tanich autach.\nBez względu jednak na to, jaki to typ automatu, to kierowca musi liczyć się z tym, że auto będzie palić więcej niż samochód z manualną skrzynią biegów.\nNie sprawdzi się też za dobrze w długich trasach drogami szybkiego ruchu. Wszyscy ci, którzy zdecydują się na jazdę automatem, muszą przyswoić sobie kilka informacji. W automatach nie ma typowych biegów, są tryby pracy.\nPodstawowym jest P – parking. Służy on, jak sama nazwa wskazuje, do parkowania; włącza się go tylko wówczas, gdy auto już stoi. Ze względu na to, że tryb ten blokuje koła, bardzo łatwo zepsuć przekładnię. Na tym biegu można uruchamiać samochód.\nTryb N – neutralny lub jałowy – pozwala na to, by koła się kręciły, ale silnik ich nie napędza, przez co ciśnienie oleju jest zbyt niskie, by zapewnić skrzyni ochronę. Bieg ten również pozwala uruchomić pojazd. Wielu kierowców włącza tryb N podczas postoju np. na światłach – niepotrzebnie, bo w żaden sposób nie wpływa to na zmniejszenie spalania czy ochronę przekładni.\nTryb D – drive – przeznaczony jest do jazdy. Jego włączenie powinno być poprzedzone wciśnięciem pedału hamulca, by auto nie zerwało się niekontrolowane. Amerykańscy producenci zalecają daleko idącą ostrożność, dlatego też aut ich produkcji nie uruchomi się, gdy hamulec nie będzie załączony. Prędkość ustalana jest jedynie poprzez operowanie dwoma dostępnymi pedałami, a biegi dobierane są automatycznie. Pełne zatrzymanie następuje po wduszeniu do końca hamulca – to właśnie ten pedał jest jedynym, którym operuje się podczas zatrzymania czy ruszania na światłach, przejazdach kolejowych, etc.\nWreszcie tryb R, który służy jedynie do cofania. Podobnie jak w przypadku manualnej skrzyni biegów, nie należy załączać wstecznego w momencie, kiedy auto porusza się jeszcze do przodu. Samochód musi stanąć, dopiero wówczas można cofać.\nKolejne tryby zależą od marki i modelu auta. Można spotkać nadbiegi, tryby do jazdy zimowej lub sportowej. Amatorzy mocnych wrażeń będą jednak rozczarowani. Automatyczna skrzynia biegów nie nadaje się do długiej jazdy sportowej czy ruszania z piskiem opon. Nie poradzi sobie z tym olej, który chroni przekładnie – gdy wzrasta jego temperatura, pojawia się informacja o awarii i dalsza jazda zostaje uniemożliwiona.\nTego, jak jeździć automatem, najlepiej dowiedzieć się z instrukcji obsługi stworzonej przez producenta. Koniecznie trzeba zwrócić uwagę na to, czy – i w jakich warunkach – można holować auto. Większość modeli zezwala na holowanie na odległość nie dalszą niż ok. 30 km, z prędkością do 20-30 km/h, najlepiej przy włączonym silniku i trybie N.\nChoć jazda automatem jest wygodna, powinni się na nią decydować doświadczeni kierowcy, którzy w sytuacji zagrożenia nie będą podejmować odruchowej próby zmiany położenia drążka skrzyni biegów.\nRozłączenie zespołów, do którego w takim momencie by doszło, spowodowałoby duże uszkodzenia samochodu. A naprawa aut z automatyczną skrzynią biegów nie należy do najtańszych. Sama reperacja skrzyni biegów może kosztować ponad 7 tys. zł, a niejednokrotnie bywa i tak, że koszty przewyższają wartość samochodu. Dlatego automatem należy jeździć bardzo świadomie i odpowiedzialnie. Dobrze też – jeszcze zanim się zdecyduje na zakup auta z automatyczną skrzynią biegów – poszukać dobrego mechanika, który zna się na automatach i doradzi przed zakupem, a później będzie właściwie serwisował samochód.\nPrzeczytaj więcej na Motointegrator.com: Wymiana oleju w skrzyni biegów


Mobilność komputerów przenośnych – Technika\nCzerwiec 2, 2017 Programowanie i informatyka\nCoraz więcej osób decyduje się na zakup własnego komputera osobistego, który, jak się okazuje, ma naprawdę wiele zalet. Niewątpliwie największą zaletą tego rodzaju sprzętu jest przede wszystkim jego mobilność, dzięki której komputer przenośny możemy zabrać wszędzie ze sobą. W naszym kraju powstaje ponadto coraz więcej miejsc, w których można skorzystać z darmowego, tak zwanego wolnego Internetu, co sprawia, że właśnie taki przenośny komputer możemy połączyć w sieci i dowolnie surfować po Internecie. Niewątpliwie komputery przenośne mogą być wykorzystywane przez osoby w różnym wieku, każdy więc może stać się posiadaczem takiego sprzętu. Komputery przenośne oczywiście są dostępne w różnych wariantach, są zatem w sprzedaży zarówno modele z większymi ekranami, jak i takie z nieco mniejszymi, które, jak się okazuje, są coraz chętniej wybierane. Warto także dodać, że komputery przenośne mogą nam służyć nie tylko do pracy, ale również do nauki, więc w takie komputery inwestują również osoby studiujące.


Jak myć głowę? 10 najważniejszych zasad – NIVEA\nTrudno o bardziej prozaiczną czynność niż mycie włosów – a jednak wymaga ona uwagi! Pochłonięci przez rutynę nie zastanawiamy się już wcale, czy prawidłowo myjemy swoje włosy. Przez to, często popełniamy sporo błędów, przez które fryzura wygląda gorzej, a włosy są w słabszej formie. Ten poradnik Ci pomoże!\nWydaje się, że odpowiedź jest niezwykle prosta: zgodnie z potrzebami! W praktyce jednak owe potrzeby są przeróżnie interpretowane, nierzadko błędnie. Wiele kobiet myje włosy codziennie, bo w swoim przekonaniu mają nadmiernie przetłuszczającą się czuprynę. W rzeczywistości mogą to być jedynie ich subiektywne odczucia albo też wynik błędnego koła, w jakie wpadły poprzez… zbyt częste mycie włosów.\nJak często myć włosy? Aby znaleźć odpowiedź na to pytanie, należy wziąć pod uwagę kilka czynników:\nTyp skóry głowy,\nbieżący stan włosów.\nSkóra głowy może być normalna, sucha, przetłuszczająca się lub wrażliwa. Podobnie włosy – normalne, suche i przetłuszczające się, ale też z tendencją do wypadania i zniszczone. Rodzaj włosów to ich cechy wrodzone, np. to, czy są proste, cienkie, czy może kręcone i grube. Pod tę kategorię możemy podciągnąć także naturalny kolor kosmyków. Struktura blond włosów bardzo różni się od struktury włosów czarnych, dlatego istnienie szamponu do włosów blond z jednej strony i szamponu do włosów ciemnych z drugiej ma swoje uzasadnienie. Bieżący stan dotyczy stopnia odżywienia, istniejących zniszczeń i innych czasowych problemów z włosami, które można zwalczyć odpowiednią pielęgnacją bądź pogłębić kontynuacją szkodliwych praktyk. Bieżący stan wynika także z tego, czy włosy są farbowane oraz poddawane zabiegom stylizacyjnym albo odżywczym (trwała ondulacja jako przykład zabiegu stylizacyjnego i prostowanie keratynowe jako przykład zabiegu naprawczego). Do tego wszystkiego warto wziąć pod uwagę stopień porowatości swoich włosów. Wyróżniamy włosy wysoko, średnio i nisko porowate. Wysoko porowatymi są z reguły włosy kręcone i z tego też względu poleca się stosowanie osobnego szamponu do włosów kręconych.\nJak widać, włosy każdej z nas można zdefiniować co najmniej kilkoma przymiotnikami. Przy poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, co ile myć włosy, najlepiej jest brać pod uwagę każdy z nich! Przykładowo, włosy suche i wysokoporowate powinnaś myć stosunkowo rzadko (nawet raz w tygodniu) a normalne, nie sprawiających większych problemów np. co drugi, trzeci dzień.\nMycie włosów codziennie. Czy to zdrowe?\nCodzienne mycie włosów powszechnie uznaje się za niezdrowe dla skóry głowy, a także dla samych włosów. To zupełnie tak, jak z myciem twarzy. Jeśli masz cerę tłustą i w związku z tym myjesz ją nawet kilka razy w ciągu dnia, paradoksalnie przyczyniasz się do wzmożonego przetłuszczania. Skóra (czy to twarzy, czy głowy) musi wydzielać nieco łoju, by zabezpieczać się przed czynnikami zewnętrznymi, dlatego ciągle dąży do osiągnięcia równowagi w tym zakresie. Im częstsze i agresywniejsze oczyszczanie, tym silniejszym wydzielaniem sebum odpowiada skóra. Wiele kobiet sądzi, że tylko mycie włosów codziennie pozwala im utrzymać świeży wygląd fryzury, a w rzeczywistości to właśnie codzienne mycie doprowadziło do problemu przetłuszczania.\nJakie jest zatem rozwiązanie w przypadku przetłuszczających się włosów? Czy jako ich posiadaczka jesteś skazana albo na codzienne, przesuszające mycie, albo na nieświeżo wyglądającą fryzurę? Dziś już nie, bo istnieją delikatne szampony stworzone z myślą o codziennym oczyszczaniu skóry głowy! Za przykład może nam posłużyć szampon do codziennego mycia NIVEA Pure Detox – micelarny szampon z zieloną herbatą i limonką. Jest to szampon z łagodną, wręcz przyjazną fizjologii skóry i włosów formułą. Nie powoduje skutków obocznych nawet przy codziennym używaniu.\nZasada nr 1. Staraj się unikać codziennego mycia włosów, chyba, że są one z natury przetłuszczające się. Pozwól swoim włosom na przetłuszczenie zawsze wtedy, gdy to możliwe (np. gdy spędzasz weekend w domu). Dzięki temu zyskają czas na odpoczynek i regenerację.\nCo ile powinno się myć włosy normalne bądź suche? Tu jak najbardziej można kierować się zasadą „zgodnie z potrzebami”, bo włosy suche i normalne nie przetłuszczają się z dnia na dzień. W przypadku suchych kosmyków, warto myć je dopiero wtedy, gdy wyraźnie się przetłuszczą.\nDlaczego częste mycie włosów źle wpływa na skórę głowy i włosy? Szampon to środek myjący, jeśli się go nadużywa, wypłukuje on naturalną barierę lipidową i w efekcie przesusza skórę. Wzmożona produkcja sebum jest reakcją obronną na przesuszenie. Podobnie reagują włosy. Stają się bardziej suche, matowe, łamliwe. Skóra głowy i włosy to „naczynia połączone”, zdrowie włosów wprost wynika ze zdrowia skóry, więc w pielęgnacji włosów nie powinno pomijać się pielęgnacji skóry głowy.\nPomiędzy codziennym myciem włosów a wypadaniem może, ale nie musi istnieć zależność. Wypadanie to bardzo złożony problem, przyczyną bywa choroba, osłabienie organizmu czy niedobory składników odżywczych. Nadmiernie częste mycie włosów może pogłębić problem, ale raczej muszą mu towarzyszyć także inne czynniki (np. agresywne stylizacje, częste farbowanie, a nawet mocne szarpanie włosów przy codziennym ich rozczesywaniu). Warto wiedzieć, że myjąc włosy prawidłowo, można przeciwdziałać ich wypadaniu. Podstawą tych działań powinno być stosowanie szamponów wzmacniających włosy i zapobiegających wypadaniu, np. Wzmacniającego szamponu micelarnego NIVEA. Chcesz wiedzieć, na czym polega fenomen micelarnej technologii? Koniecznie doczytaj w artykule Szampon micelarny do codziennego, delikatnego mycia.\nMycie włosów raz w tygodniu. Czy to wystarczy?\nTeraz możemy odwrócić pytanie o to, co ile dni myć włosy i zastanowić się, jaki wpływ na Twoje kosmyki ma rzadkie mycie włosów. Wydaje się, że mycie włosów raz w tygodniu to za mało. W istocie, dla ogromnej grupy kobiet będzie to zdecydowanie za niska częstotliwość.\nCo zrobić, żeby włosy się nie przetłuszczały przy rzadszym myciu?\nPo kilku tygodniach rzadszego mycia włosy same z siebie powinny zacząć dłużej utrzymywać świeżość, ale oczywiście będziesz musiała trochę im w tym pomóc. Noś upięcia, a włosy znajdujące się najbardziej na zewnątrz i wzdłuż linii czoła oraz skroni zgodnie z potrzebami spryskuj suchym szamponem. Ten kosmetyk odświeży lekko przetłuszczoną fryzurę i pozwoli oszczędzić Ci 2-3 myć w tygodniu.\nCzas na dokładną instrukcję, jak prawidłowo myć włosy. Pokażemy Ci, że przy tej pozornie prostej czynności popełniasz sporo błędów, które wpływają na pogorszenie stanu Twoich włosów. Czy wiesz, że nieprawidłowo umyte włosy mogą wyglądać na tłuste już na drugi dzień od umycia? Przejdźmy zatem do instrukcji, jak dobrze umyć włosy.\nZdejmij ostrożnie wszystkie ozdoby, spinki i gumki z włosów. Delikatnie rozczesz włosy przed umyciem – to bardzo ważna zasada i krok którego nie można pominąć w rutynie mycia włosów.\nJeśli masz na głowie misterną i silnie utrwaloną fryzurę, nie rozczesuj jej na sucho. Rozplącz palcami to, co możesz, a następnie umyj włosy.\nZmocz włosy ciepłą wodą. Zadbaj o to, by wilgoć dotarła do wszystkich pasm.\nNałóż szampon na dłoń. Użyj porcji wielkości orzecha włoskiego.\nW zagłębieniu dłoni wymieszaj szampon z odrobiną wody. Spień do lekko i rozprowadź po dłoniach.\nSzampon nakładaj tylko na skórę głowy i włosy u nasady – nie na całą ich długość! Na tym etapie nie zajmuj się włosami na ich długości. Szampon powinien dobrze się pienić. Masuj skórę samymi opuszkami palców. Nie drap jej.\nSpłucz pianę – woda z szamponem spływająca po długości włosów zdecydowanie wystarczy, by je umyć.\nNałóż na rękę kolejną porcję szamponu i postąp z nią w taki sam sposób, jak za pierwszym razem.\nOpłucz włosy. Zrób to dokładnie, by nie pozostawić na nich ani grama piany. Podczas spłukiwania szamponu rękoma wygładzaj włosy, nadając im naturalny kierunek opadania. To, ile włosów wypada przy myciu, w dużej mierze zależy od tego, jak silnie mierzwisz je i plączesz. Do ostatniego płukania włosów wykorzystaj nieco chłodniejszą wodę (która pomoże domknąć łuski włosów).\nOdciśnij włosy, ale unikaj silnego przeciągania po nich dłońmi, pociągania w dół, a już tym bardziej wykręcania!\nZastosuj odżywkę. Zawsze, bezwzględnie. Twoje włosy tego potrzebują! Jeśli stosujesz odżywkę do spłukiwania, odciśnij jeszcze włosy ręcznikiem i dopiero wtedy ją zaaplikuj. Po spłukaniu kosmetyku kolejny raz delikatnie odciśnij włosy.\nTaka procedura mycia włosów w dużej mierze przypomina mycie włosów u fryzjera. Fryzjer również nakłada szampon przynajmniej dwa razy i osusza pasma poprzez delikatne ich odciskanie.\nJak poprawnie myć włosy? Byłoby najlepiej, gdybyś myła je na stojąco, z odchyloną głową. Jeśli musisz myć je pochylona nad wanną, bądź szczególnie delikatna, bo w tej nienaturalnej dla kierunku wzrostu włosów pozycji włosy łatwiej się plączą.\nPowyższa instrukcja to podstawowy i najbardziej optymalny sposób na codzienne mycie włosów, ale nie jedyny. Jak jeszcze można myć włosy i czy warto stosować te metody?\nMetoda OMO – co to takiego?\nOMO możemy rozwinąć jako Odżywianie, Mycie, Odżywianie. Metoda OMO zakłada takie mycie, które w jak największym stopniu chroni włosy przed niekorzystnym wpływem substancji myjących z szamponu. W myciu OMO właściwe mycie poprzedzone jest nałożeniem odżywki do włosów (z pominięciem włosów u nasady). W następnym kroku myje się skórę głowy (czyli ten obszar, na którym nie ma odżywki). Ostatni krok to ponowne nałożenie odżywki. Zwolenniczki mycia włosów OMO twierdzą, że metoda pozwala uniknąć przesuszenia i elektryzowania się włosów.\nMetoda kubeczkowa pod ciekawie brzmiącą nazwą kryje niesamowicie prostą metodę na mycie włosów dla posiadaczek wrażliwej skóry i delikatnych włosów. W największym skrócie, mycie włosów metodą kubeczkową polega na… rozcieńczaniu szamponu wodą (niekoniecznie w kubeczku). Metoda pozwala zużyć jednorazowo o wiele mniej szamponu, a także ograniczyć jego bezpośredni wpływ na skórę. Mniej skoncentrowany i wstępnie spieniony kosmetyk jest też łagodniejszy dla włosów. Nie trzeba go tak silnie wcierać w skórę i włosy, by uzyskać odpowiedni stopień spienienia. Metoda kubeczkowa przydaje się także wtedy, gdy stosujesz łagodne szampony z niską zawartością substancji pieniących, bo pomaga wytworzyć z nich pianę.\nBłędy w myciu głowy – czym skutkują?\nWiesz już, jak myć włosy. Być może się zastanawiasz, czy te wszystkie (nierzadko czasochłonne) zabiegi są warte poświęcenia. Aby Cię o tym przekonać, przedstawiamy najważniejsze konsekwencje błędów popełnianych podczas mycia głowy.\nMycie włosów wodą o nieodpowiedniej temperaturze. Gorąca woda wzmaga rozchylanie się łusek włosa, przez co kosmyki bardziej się plączą, brakuje im gładkości i blasku. Z drugiej strony mycie głowy w zimnej wodzie też nie jest wskazane, bo… może być dla Ciebie szokiem i sprzyjać przeziębieniom! Nasza rada: Złoty środek to ciepła woda do mycia i letnia do ostatniego płukania.\nNiedokładne płukanie włosów. Gdy na Twojej głowie pozostają resztki szamponu, włosy krótko po umyciu wyglądają na lekko tłuste, brakuje im lekkości. Radzimy: Nawet jeśli sądzisz, że spłukałaś już cały szampon, na koniec mycia wykonaj jeszcze jedno płukanie. Upewnisz się, że usunęłaś wszystkie resztki kosmetyku i domkniesz łuski włosów.\nNadużywanie szamponu przeciwłupieżowego. Używasz takiego szamponu w celu zapobiegania łupieżowi? Lepiej tego nie rób. Szampon przeciwłupieżowy ma za zadanie leczyć istniejący problem.\nNakładanie odżywki na włosy u nasady. Nieważne, że jest to odżywka do spłukiwania. Nałożona blisko skóry głowy spowoduje obciążenie i oklapnięcie fryzury. Jeśli często Ci się wydaje, że masz tłuste włosy po umyciu, być może przesadzasz z ilością odżywki. Ważne jest, by stosować odżywkę na pasma włosów (od ucha w dół), ponieważ przy skórze głowy wytwarzane jest naturalnie sebum, którego brakuje na długości.\nZbyt agresywne pocieranie włosów przy myciu. Kiedy myjesz włosy z głową pochyloną do przodu i silnie je pocierasz, naruszasz ich naturalną strukturę. Pierwszą konsekwencją są puszące się włosy po umyciu, w dłuższej perspektywie takie praktyki niszczą włosy.\nNadużywanie suchego szamponu. Suchy szampon jest świetnym sposobem na tłuste włosy rano, zawsze wtedy, gdy nie masz czasu na mycie, a tłuste pasma znajdują się tylko przy samej głowie. Jednak czy suchy szampon niszczy włosy? Tak, jeśli stosujesz go niemal codziennie i to wielokrotnie w ciągu dnia. Suchy szampon absorbuje sebum, więc jeśli go nadużywasz, może nadmiernie przesuszyć skórę i kosmyki. Co zrobić, żeby włosy nie przetłuszczały się nocą? Nasza rada: Nie kładź się spać z mokrymi lub wilgotnymi włosami. Możesz też związywać je w luźny kucyk, a pasma znajdujące się najbliżej twarzy podpinać, by w nocy nie dotykały twarzy.\nJak myć włosy? Triki na lepszy wygląd\nJakie jeszcze sposoby na lepszy wygląd włosów po myciu możemy Ci polecić?\nPrzede wszystkim stosowanie szamponu dostosowanego do rodzaju i potrzeb Twoich włosów! Jeśli masz np. wysoko porowate włosy, szampon dodający objętości będzie tylko wzmagał ich puszenie, a jeśli masz gęste i grube włosy, to trudno będzie Ci je umyć z wykorzystaniem szamponu dla dzieci.\nPrzyjrzyj się swoim włosom i używaj szamponu, który najlepiej odpowie na ich potrzeby.\nJak przedłużyć świeżość włosów, gdy musisz zastosować kosmetyki regenerujące do włosów? Zawsze pilnuj odpowiedniego czasu aplikacji. Jeśli zlecany czas trzymania maski do włosów to pół godziny, zmywaj ją po upływie dokładnie takiego czasu. Przetrzymanie maski nie spotęguje regeneracyjnego efektu, może za to przetłuścić włosy.\nMycie włosów a farbowanie\nJak powinno wyglądać mycie włosów farbowanych? W tym przypadku należy wziąć pod uwagę kilka dodatkowych zasad.\nCzy przed farbowaniem myć włosy? Fryzjerzy zgodnie radzą, by na farbowanie udawać się z silne przetłuszczonymi włosami. Sebum zabezpiecza bowiem włosy przed niszczącym działaniem farby.\nJak powinno wyglądać mycie włosów po farbowaniu? Pierwsze mycie można wykonać najwcześniej po upływie doby od zabiegu. Im szybciej umyjesz włosy, tym większe prawdopodobieństwo wypłukania koloru. W późniejszym czasie włosy farbowane warto myć nie częściej niż co drugi dzień. Do tego celu powinnaś też używać szamponów przeznaczonych do włosów farbowanych. Mają one właściwości podtrzymujące trwałość koloru i regenerujące kosmyki.\nSzampon do włosów – który będzie dla Ciebie najlepszy?\nCzas przejść do sedna i zastanowić się, czym myć włosy. Oto konkretne propozycje od NIVEA:\nSzampon oczyszczający, do częstego stosowania – Łagodny szampon pielęgnujący z odżywką 2in1 Express z aloesem. Dba o zachowanie naturalnego pH skóry Twojej głowy.\nSzampon pielęgnujący do włosów normalnych i przetłuszczających się – NIVEA Szampon pielęgnujący Balanced & Fresh Care.\nMicelarny szampon nawilżający NIVEA – wprost stworzony dla włosów puszących się.\nSzampon przeciw wypadaniu włosów – NIVEA Wzmacniający szampon micelarny. Sprawia, że włosy są mocniejsze, a tym samym mniej podatne na wypadanie.\nSzampon do włosów dodający objętości – NIVEA Łagodny szampon pielęgnujący Volume & Strength.\nSzampon do włosów farbowanych – NIVEA Łagodny szampon pielęgnujący Color Protect.\nSzampon dodający blasku – NIVEA Łagodny szampon pielęgnujący Diamond Gloss.\nSuchy szampon – NIVEA Fresh Revive dla brutenek (także w wersji dla szatynek i blondynek).\nJak widać, w myśleniu o prawidłowym myciu głowy trzeba mieć na uwadze szereg różnorodnych zasad. Jak się w tym wszystkim nie pogubić? Twoim zadaniem jest przestrzeganie zebranych tu reguł i wybór stosownych kosmetyków do włosów. To drugie zasadnie nie powinno Ci sprawić problemu – NIVEA oferuje szampony dostosowane do wszystkich rodzajów włosów i ich potrzeb! Jeśli jednak wciąż potrzebujesz pomocy w tym zakresie – przeczytaj nasz poradnik Jaki szampon do włosów wybrać?.\nKosmetyki do włosów dla Ciebie\nOdżywka do włosów Repair & Targeted Care


Dlaczego apaszki z jedwabiu to dobry wybór? - jotkawroclaw.pl\nDlaczego apaszki z jedwabiu to dobry wybór?\nJednym z materiałów powszechnie wykorzystywanych przez producentów odzieży i dodatków jest jedwab. Obecnie niezwykle popularne są apaszki jedwabne, a także wykonane z niego chusty damskie. Dlaczego warto stawiać na takie dodatki właśnie z jedwabiu?\nJedwab jest materiałem o niezwykle długiej historii. Mało kto wie, że znano go już przeszło pięć tysięcy lat temu. Początkowo produkowano go w Chinach. Dzisiaj plantacje jedwabiu działają także w Japonii, a nawet – z czego wiele osób nie zdaje sobie sprawy – w Europie. Co jednak ważne, to nadal Chiny uchodzą za najważniejszego producenta tego cennego materiału.\nJakie zalety ma jedwab?\nDecydując się na wykonane z jedwabiu gawroszki bądź chusty damskie, można być pewnym, że jest to doskonały wybór. Materiał ten cechuje się bowiem wysoką odpornością na rozciąganie. Z uwagi na to, że się nie gniecie apaszki jedwabne zawsze prezentują się dobrze – nawet wówczas, gdy z jakiegoś powodu schowamy je w torebce. Jedwabne gawroszki oraz chusty damskie są niezwykle przyjazne dla skóry. Jedwab jest materiałem bardzo delikatnym.\nBez obaw mogą po niego sięgnąć osoby mające skłonność do reakcji alergicznych. Nie wywołuje również żadnych podrażnień. Wiele osób postrzega jedwab jako materiał “zimny”. Tymczasem okazuje się, że apaszki jedwabne doskonale chronią przed zimnem. Cechą charakterystyczną jedwabiu jest bowiem bardzo dobre utrzymywanie ciepła. Jedwabne gawroszki i chusty damskie to doskonały wybór dla wszystkich pań, które cenią dodatki najwyższej jakości.\nFiranki do kuchni – podstawowe zasady wyboru\nRodzaje figurek dostępne w sklepie online\nCopyright © 2021 jotkawroclaw.pl


RELAKS Pokoje i Camping prezentuje - atrakcje Sarbinowa i okolicy\nul. Słoneczna 5, 76-034 +48 664 727 897\nPrzedstawiamy Państwu listę najciekawszych atrakcji turystycznych z miejscowości i jej najbliższej okolicy. To zestawienie wielu miejsc, atrakcji, rozrywek, zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Przy każdej atrakcji znajduje się szacowana odległość od obiektu RELAKS Pokoje i Camping, krótki opis oraz dane kontaktowe. Zapraszamy do poznawania uroków SARBINOWA.\nOdległość od obiektu RELAKS Pokoje i Camping\nSpecjalnie dla najmłodszych Gości obiektu RELAKS Pokoje i Camping przygotowaliśmy zestaw kolorowanek z najciekawszymi atrakcjami regionu, które po wydrukowaniu skutecznie umilą czas Państwa dzieciom, nawet podczas niepogody.\nSkontaktuj się z obiektem RELAKS Pokoje i Camping\nPokoje RELAKS Pokoje i Camping\nOto panorama sferyczna z lotu ptaka, z widokiem na obiekt RELAKS Pokoje i Camping. Dzięki niej mogą Państwo podejrzeć najbliższą okolicę dookoła obiektu, zorientować się w jego położeniu i poznać najbliższe punkty orientacyjne, które okazać się mogą pomocne przy dojeździe.\nDo zobaczenia w Sarbinowie RELAKS Pokoje i Camping


Nowe Flashtros: Zero Boys - Toyota Celica GT Rally, HotStuffers - Wendetta 2175, Crux - Wendetta 2175, Melon - Welcome, Melon - Cortez, ACU - Import, Redrum - Dreamball Pins, ACU - It Came From The Desert II, Silents - Multiplayer Soccer Manager, Skid Row - Cracktro, Subsoftware - Caligari II, Zenith - SAS Combat Simulator, bastards - Amiga Tanx i Iceman - Leeds.\n2021-11-26 - 12:10:00 - Tydzień: 47 - Numer wpisu: 9682 - Kategoria: Commodore, Demo\n2021-11-26 - 12:09:00 - Tydzień: 47 - Numer wpisu: 9681 - Kategoria: Commodore, Emulator\nWHDLoad umożliwia ładowanie dyskietkowych gier Amigowych z dysku twardego. Aktualizacja: Workbench 3.1 (CBM), Inviyya (Tigerskunk) i Aladdin (Virgin).\n2021-11-26 - 12:08:00 - Tydzień: 47 - Numer wpisu: 9680 - Kategoria: Amiga, Gra\n2021-11-26 - 12:05:00 - Tydzień: 47 - Numer wpisu: 9677 - Kategoria: Amiga, Emulator\nAbu Simbel Profanation The Full Adventure - Amiga\nAbu Simbel Profanation to gra stworzona przez Víctor Ruíz w 1985 roku. Ta wersja na Amigę została stworzona przez S0Y przy pomocy RedPill.\n2021-11-19 - 12:18:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9670 - Kategoria: Amiga, Gra\nDYI Gmod2/Magic Desk cartridge kompatybilna ze znanymi cartridge typu Gmod2, Ocean czy Magic Desk, do C64/C128. ROM można flashować za pomocą programatora EPROM lub za pomocą Commodore C64 / C128.\n2021-11-19 - 12:17:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9669 - Kategoria: C64, Towar żelazny\nNowy film z GadgetUK164. W tym filmie możesz zobaczyć, jak uaktualnić rozszerzenie pamięci RAM z 512 KB do 1 MB do użytku z komputerem A500+.\n2021-11-19 - 12:16:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9668 - Kategoria: Amiga, Towar żelazny\nJC64dis (deasembler C64 nowej generacji) to iteracyjny deasembler dla plików MUS, SID i PRG Commodore 64. Program jest dostępny jako jar (java) i exe dla Windows.\n2021-11-19 - 12:15:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9667 - Kategoria: C64, Program\nAphexteknol nakręcił nowy film na YouTube. Tym razem mówi o zbudowaniu płyty głównej SixtyClone C64 dla Commodore C64.\n2021-11-19 - 12:13:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9665 - Kategoria: C64, Towar żelazny\nBasic Bites - NIB pliki\nMożesz teraz obejrzeć nowy film Odysee z Basic Bytes. W tym odcinku: Używanie plików NIB w emulatorach.\n2021-11-19 - 12:11:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9663 - Kategoria: Commodore, Video\nChwiloka - Amiga\nChwilówka to nowa gra na komputer Amiga. Gra jest grą typu memory / puzzle i została stworzona przez Rafal Chyla dla AmigaOS 4.x.\n2021-11-19 - 12:07:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9659 - Kategoria: Amiga, Gra\nPAC-WOR - C64\nPAC-WOR to nowa gra na komputer Commodore C64. Gra jest mieszanką Pac-Mana i Wizard of Wor i została opracowana przez Krissz (kod) i Rihardo (test).\n2021-11-19 - 12:04:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9656 - Kategoria: C64, Gra\n2021-11-19 - 12:03:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9655 - Kategoria: Amiga, Emulator\nPer Håkan Sundell wydał nową wersję swojego emulatora Commodore C64.\n2021-11-19 - 12:02:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9654 - Kategoria: C64, Emulator\nFadeMaid to edytor wartości ekranowych mapowanych na wielokolorową bitmapę dla Commodore 64. Ten program jest dostępny dla systemów Linux, MacOS, Windows i innych obsługiwanych przez Pythona.\n2021-11-19 - 12:00:00 - Tydzień: 46 - Numer wpisu: 9652 - Kategoria: C64, Program\nChristian Corti stworzył internetową wersję emulatorów vAmiga i VirtualC64. Te emulatory, opracowane przez Dirka Hoffmana, mogą być teraz używane z najnowszą wersją przeglądarki Chrome, Edge lub Firefox. Możesz użyć oryginalnych ROM-ów lub Open ROM-ów/AROS.\n2021-11-12 - 12:19:00 - Tydzień: 45 - Numer wpisu: 9651 - Kategoria: Commodore, Emulator\nSIDKick to bezpośredni zamiennik identyfikatora SID w C64 / C128. SIDKick używa Teensy 4.1. i posiada następujące funkcje: 6581/8580, reSID, Sound Expander / FM, wiosło, mysz, wzmacniacz operacyjny, mono i stereo. Ostatnie aktualizacje: Obsługa pasków MIDI i RGB-LED.\n2021-11-12 - 12:16:00 - Tydzień: 45 - Numer wpisu: 9648 - Kategoria: C64, Towar żelazny\nNowy odcinek 10 Minute Amiga Retro Cast jest już dostępny. W tym odcinku: The GreaseWeazle 4. Dzięki GreaseWeazle możesz czytać i zapisywać dyskietki Amigi na PC.\n2021-11-12 - 12:15:00 - Tydzień: 45 - Numer wpisu: 9647 - Kategoria: Amiga, Towar żelazny\nExhumed / Powerslave - Amiga\nExhumed / Powerslave to nowa gra na komputer Amiga. W grze musisz walczyć z kosmitami w starożytnym egipskim mieście Karnak. Wymagania: 68060 + FPU, Kickstart 3.0, AGA/RTG i 16 MB Fast RAM.\n2021-11-12 - 12:13:00 - Tydzień: 45 - Numer wpisu: 9645 - Kategoria: Amiga, Gra


Samozwaniec. Tom 4 - Jacek Komuda - ebook + audiobook - Legimi online\nSamozwaniec – tom 1Samozwaniec – tom 2Samozwaniec – tom 3Samozwaniec – tom 4Moskiewska ladacznicaCar z żelaza\nŻołnierzom polskich misji wojskowych w Afganistanie, Iraku i we wszystkich tych miejscach, o których nie wiemy,\nUściski kniazia Wasyla • Dydyński gniewny • Rozterki pana Jacka • Strach w cerkiewce • List z przeszłości • Pogoń • Nahaj i ladacznica • Krwawiąca dusza Anastazji • Kaźń Szujskiego • Na ratunek • Między Kremlem a szafotem • Dobryj car – słabyj car • Kniaziowska wolta\nDie 5 julii nowego stylu, 25 iunii starego stylu Anno Domini 1605 Roku 7113 od stworzenia świata Pałac kniazia Skopina-Szujskiego na Kremlu Pod wieczór\nMości panowie bracia Polacy, wielce mnie mili dobrodzieje i przyjaciele nasi! Piję za zdrowie i wieczną przyjaźń Rusi z Rzeczpospolitą. Zdrowia żełaju batiuszce naszemu korolowi Zygmuntowi i młodemu kniażycowi Władysławowi. Niechaj żyje pan nasz, ojczulek umiłowany!\nNie do wiary! Kniaź Wasyl Szujski, który jeszcze trzy miesiące wcześniej obiecywał dostarczyć Dymitra Samozwańca w klatce, a Polaków przezywał Łżelachami i dziecinami, teraz pił ich zdrowie z carskiej czary. Z tej samej, w której odbierał garście niderlandzkich dukatów od Borysa Godunowa. Teraz, na uczcie w pałacu swego brata, cedził z niej nektar polsko-moskiewskiej przyjaźni.\nJacek Dydyński, stolnikowic sanocki, ledwie umoczył usta. Za to panowie Gąsiorowski i Bełza – wierni franci i faworyci kniazia – przekrzykiwali się w wiwatach. Nie było dla nikogo tajemnicą, że od chwili, gdy wojska carewicza Dymitra zajęły Moskwę, Wasyl Iwanowicz był bielszy i bardziej lacki niż orzeł na chorągwi króla jegomości. W dodatku nosił się po polsku, w adamaszkowym żupanie i szkarłatnej ferezji wyglądał prawie jak szlachcic lub magnat. Gdyby oczywiście któryś z polskich królewiąt miał capią bródkę, przenikliwe, żółte oczy i rozpychał się na ławie, jakby jego duma była przynajmniej trzy razy większa od rozdętego brzucha.\n– Coś wam, batiuszka, przyjacielu drogi, Jacku Aleksandrowiczu, nie idzie w smak nasza skromna kniaziowska strawa. Pewnie pan stolnikowic jadał lepiej u siebie we dworze – pokiwał bródką kniaź Szujski.\nRzeczywiście – Dydyński nie tknął łabędzia, nie skusił się na bieługę, pojadł trochę kotłomy i skubał bliny, a po nich pierogi z farszem baranim i zajęczym.\n– Dajże spokój, batiuszka – zagadał z boku krewny kniazia, Michał Wasylewicz Skopin-Szujski, młodszy i, dziwna rzecz, bez brody. – Batiuszka Jacek Aleksandrowicz pewnie zmęczony.\n– I zniesmaczony – mruknął Jacek pod wąsem. – Zapraszasz mnie na wieczerzę, mości kniaziu, wiedząc, że służę u Jego Carskiej Mości. A potem w twojej obecności wygadują trzy po trzy o Dymitrze: że źle rządzi, że nie przestrzega obyczajów. Dalibóg czekam, kiedy go nazwiesz worem i rostrygą!\n– Hospody pomiłuj, jeśli ja tak mówiłem – wybałuszył oczy Szujski. – Klnę się na mą brodę, że nie uroniłem ani słowa o batiuszce carze. Ja tylko chciałem ofiarować waszej miłości przyjaźń, a ty co, Jacku Aleksandrowiczu? Nie chcesz jej?! To co, my nie braty?! Jakże tak?\n– Nie braty, oj, nie! – pokiwał głową durny i pijany Dymitr Szujski, młodszy brat Wasyla.\n– Ja tak nie mówię – wycharczał Szujski – tylko nasi goście. – Wskazał palcem na Bełzę. – Przecie to Lachy, im wolno mówić, co chcą, wszak u was swawo... wolność znaczy.\n– Przyjaźni waszej miłości nie odtrącam. Ale nie godzi mi się słuchać takich słów, jako towarzyszowi carskiej chorągwi husarskiej.\n– Waszmość pan jesteś przyjacielem, wybawcą ojczulka Dymitra – dokończył składnie Skopin-Szujski i dał znak, aby sługa dolał wina do kielicha stolnikowica; o co było trudno, bo puchar był pełny prawie po brzegi. – Nie sumuj, mości panie bracie. My nie jesteśmy wrogami Dymitra. Ale wszak car teraz wolności nam ustanowi, kak w Polsze. To i nasze prawo mieć własne zdanie. Jak poseł u was na sejmie.\n– Albo to – Szujski złapał krewnego za rękaw – nie są u was ludzie, jak wojewoda krakowski... ten, no... nuuuu...\n– Zebrzydowski – wtrącił Skopin.\n– Właśnie. Zebrzydowski. Co nazywa, w mowie i na piśmie, korola Zygmunta alchemistą, sodomczykiem?\nDydyński przygryzł wąsa, bo sam takie rzeczy wygadywał nieraz w karczmie nad beczką piwa, zresztą pamiętał jak dziś, że ojciec porąbał kiedyś w Sanoku portret Zygmunta, gdy w sejmie szła batalia o nowy wymiar czopowego. Ale to były domowe sprawy i głupio było przyznawać się do tego przed Moskalami.\n– Tak i my chcemy... W zgodzie z prawem mieć własne stronnictwo. Jak jaśnie wielmożny mości pan Zebrzydowski. Jak książę Radziwiłł.\n– I chcecie, żebym opowiedział się za wami? Znaczy stał się partyzantem domu i rodu kniaziów Szujskich?\n– Właśnie rękę do waszej mości wyciągam – prychnął Szujski i naprawdę wyciągnął upierścienioną dłoń nad stołem zastawionym pucharami i półmiskami z jadłem. – Przyjdźże do nas i jedz chleb mój kniaziowski, Jacku Aleksandrowiczu!\nJacek siedział jak na szpilkach. Dłoń kniazia zakołysała się, wisiała w powietrzu jak konar wyschłego dębu, zadygotała.\n– Mości panie Dydyński, nie chrzańże trzy po trzy! – zagrzmiał Bełza i obrócił się do Jacka z takim impetem, że przewrócił kubek z kwasem i wywalił bracki kołacz, który służył mu za talerz. – Po pierwsze, Dymitr nieprawym carem jest i źle rządzi, po drugie, to od kiedy jesteś jego zausznikiem? A nam się Dymitr nie podoba i dlatego zaraz, ot, choćby jutro, nasadzimy nowego.\nOczy Szujskiego błysnęły, opuścił rękę i zamiast dłoni stolnikowica chwycił czarę.\n– Ot, waszmość pan już całkiem zmoskwiciał – rzekł Jacek do Bełzy. – Łatwo wam brechać przeciwko Dymitrowi, bo straciliście carską łaskę. Podziękowano wam za służbę i odprawiono jak psiarczyków spod progu.\n– Bo jak psiarczycy zostaliśmy na jego suczej służbie po Nowogrodzie. Tak podziękował nam za rany spod Dobrynicz, za głód i poniewierkę.\n– Dostaliście przecież lafę, zasługi i dobrą zapłatę. Jeszcze wam mało? Czego chcecie? Królewny Banialuki? Skarbów Kitaju? Wdzięków hurysy? A może car ma jeszcze każdemu z was wyswatać sułtanównę perską?\n– Bodaj cię zabito! – krzyknął pijany Gąsiorowski. Zerwał się z ławy, porwał za szablę, ale Moskale i służba czuwali.\n– Łapać go! Trzymać! – dyszał Dymitr Szujski.\nPięć par rąk przytrzymało warchoła.\n– Żal serce ściska, jak się na was patrzy – dokończył niezrażony Dydyński. – Wy biedoty, siromachy. Siedzicie tu i użalacie się nad sobą, że was Dymitr pogonił. Będziecie pić i rzucać na niego kalumnie jak odpustowe dziady? Wracajcie lepiej do Polski!\n– Panie Dydyński! – zakrzyknął Skopin. I dodał ciszej: – Ja bardzo proszę...\n– Tak i upraszam o wybaczenie – rzekł Jacek i skłonił się dwornie przed Szujskimi. – Nie chciałbym sprowadzać niezgody pod dach domu, w którym mnie ugoszczono. Wybaczcie, wielki kniaziu, i pozwólcie się oddalić.\n– Obrażasz nas! – jęknął Dymitr Szujski i nie wiedzieć czemu zaśmiał się głupkowato.\n– Dokąd to, mospanie Dydyński? – zagrzmiał Wasyl Szujski. – Jakże to tak? Despekt nam czynisz, odrzucając przyjaźń i wyciągniętą rękę...\n– Względem przyjaźni nie śmiałbym odrzucić waszych starań, kniaziu. Pozwól jednak, że decyzję podejmę na trzeźwo, nie przy kielichu.\n– Decyduj szybko. I mądrze – zamruczał Szujski i wyszedł jednak, a raczej wytoczył się zza stołu niczym ciężki niedźwiedź, odsunął z drogi Skopina. – A przyjmij na drogę nasze błogosławieństwo i słowo.\nSzujski wyciągnął rękę – jak do ucałowania, ale miał do czynienia ze szlachcicem polskim, a nie jakimś parszywym dworianinem. Dydyński dłoń po prostu uścisnął, a Dymitr, widząc to, poderwał się zza stołu, wybałuszając oczy.\nWasyl przełknął despekt jak stary indor kluskę. Potrząsnął dłonią szlachcica.\n– Wsiewo dobrowo żełaju – rzekł – a wstawże się za nami do Dymitra. Aby nam zaprowadził polskie wolności.\n– Proś go waszmość pan o uczciwe prawa – dorzucił Skopin. – My Litwę waszą bardzo kochamy, chcemy, aby kniaziowie, bojary i diuki stały za senat, a dworianie za sejm. Patriarcha ojciec niechaj będzie za interrexa, a metropolici za radę przy carze.\n– A nade wszystko, i na tym najbardziej nam zależy, aby nas do swej ręki dopuszczał, do posłuchania, o które na próżno się dobijam.\n– Poproszę i spróbuję nakłonić cara, aby was wysłuchał, ale i do was mam prośbę.\n– Nu mów, czego chcesz, rad wysłucham.\n– Jeśli Wasza Książęca Mość chce mej przyjaźni, proszę o pomoc. W prywatnej sprawie.\n– Oczywiście – odpowiedział za krewniaka Skopin. – Słuchamy.\n– Mój stryj Michał Dydyński dostał się przed laty do moskiewskiej niewoli. Chciałbym go odnaleźć, a mówiąc prawdę, właśnie po to przyjechałem do Moskwy z carewiczem Dymitrem.\n– Michaił Dydyński – powtórzył Skopin.\n– Ty się nie frasuj, Dydyński, pomożemy – mruknął Wasyl, świdrując szlachcica żółtawymi oczami. – Byłem lata temu hołową w sądowej pałacie, już jutro każę diaczkowi sprawdzić pisma i zwoje. U mnie sądzili Lachów i Litwę, dużo ich było. Coś o batiuszce Michajle musi tam być! Przysięgam i całuję chrest, że ci pomogę!\nI rzeczywiście ucałował krzyż z diamentami, który nosił na szyi.\n– Przyjdź, waszmość, za tydzień – rzekł Skopin. – Będziemy coś wiedzieć.\n– A może waszmość grywasz w szachy? Bo ja namiętnie. A jakbyś chciał kiedyś partyjkę...\n– Gram tylko w kości ze śmiercią – uciął Dydyński. – I zbyt wiele razy wygrałem, aby ryzykować kolejne partie bez potrzeby. W zamian za pomoc wstawię się za wami u cara. A muszę dodać, że mam wolny wstęp do Dymitra.\n– Wiemy, wiemy, ojczulku – pokiwał głową Szujski. – Idźcie z Bogiem.\n– Żegnajcie, wielki kniaziu.\nDie 5 julii/25 iunii Kitajgorod, wieczór\nMichał Skopin-Szujski odprowadził Dydyńskiego aż do samych wrót, pożegnał, pobłogosławił krzyżem. Obejrzał się jeszcze w stronę dworu, z którego dochodziły pijackie krzyki i śpiewy.\n– Tfu. – Potrząsnął głową. – Wielka smuta.\nJacek dosiadł Sonki, przy której czuwał Nieborski, i ruszył ulicą Żytniczną. Wprawdzie dwór, gdzie znajdowały się kwatery husarskiej chorągwi carewicza, był tuż obok, ale Dydyński musiał przecież się pokazać. Teraz zaś ruszył do Nikolskich wrót, na Kitajgorod, bo jakoś nie chciał wracać do siebie.\nPrzejechali przez obwarowaną, wyniosłą Nikolską Basznię, obok beluard po drugiej stronie, gdzie armaty wyciągały pyski ku Moskwie. Zjechali na rozległy plac Czerwony. Zapadał zmierzch; daleko, nad baniastymi kopułami cerkwi, wśród białych chmur dogorywały ostatki czerwonej łuny zachodu.\nMoskwa tęgo świętowała powrót i wjazd umiłowanego carewicza Dymitra. Plac Czerwony był jednym jarmarkiem, na którym pili, hulali, padali na ziemię, krzyczeli i tańcowali Moskale i polscy panowie. Jednak to ci ostatni nadawali ton zabawie. Chodzili całymi kompaniami od kabaku do kabaku, kłócąc się, targując, zaczepiając dziewki. Obok, po drogach wyznaczonych mościskami lub okrąglakami, jechały kawalkady koni, kolas i brożków. Wierzchowce w strusich piórach, z forgami i buńczukami, mieniące się od klejnotów i bisiorów, upstrzone czaplimi piórami i kitami czapki jeźdźców.\nSkrzyły się diamentowe guzy żupic i delii, błyszczały szkofie. W pochodach szły dzielne polskie konie, turki, dzianety, andaluzy, fryzy. Jechały poszóstne karety, wózki, karawany, a na nich metresy i nałożnice, poubierane przez gachów według mody polskiej i hiszpańskiej – w sukniach, barwionych i trefionych włosach, z palcami ciężkimi od pierścieni. Panowie towarzystwo przechadzali się z ladacznicami, ciągnęli je na kwatery, popisywali się na koniach, tnąc łozy, godząc półkopiami do pierścieni.\nMoskale pili. Jeszcze wspólnie – weseli i pogodzeni – łacinnicy ze schizmatykami. Zanurzali głowy w beczkach miodu, wina i gorzałki, polewali spocone łby, a pijacy walili się w błoto, w śmieci, zataczali. W tłumie kroczyli niedźwiednicy wiodący oswojone niedźwiedzie, szuci rozbawiali gawiedź historiami, skomorochowie rżnęli na gudkach i gęślach, szarpali struny lir, a linoskoczkowie kroczyli po sznurach rozpiętych – ku zgrozie patriarchy – przed samym soborem Wasyla Błogosławionego.\n– Lachy? Jak tam ci się widzą? – spytała podstarzała bladź Maria Andriejewna Nikityna młodej, wymalowanej dziewki Jewdokii, zwanej przez gachów Jewną.\n– Lachy? Jak nasi. Starczy mi dwóch na tydzień. Mimo że mężni, naród płochy, wytrwałości nie ma. Wolą zabawę jak pracę, niewiele cenią życie. Dać je w chwili zapału, poświęcić majątek, to u nich łatwo.\n– Fantazji dużo, ale gdy im się słowa wyczerpią, do czynu i ochoty brak im, i sił – wtrąciła młodziutka Anna, która dopiero od miesiąca chadzała na plac Czerwony. – Mówić dużo lubią, czynić mało.\nFaktycznie, Polacy mówili i pili. Tu i ówdzie wybuchały pijackie śpiewy, burdy, brzęk stali, piski niewiast, ryk wściekłości, przekleństwa, ale to wszystko cichło w tłumie. Warchołów rozwadzano, dobre wino spłukiwało gniew do rynsztoka, w którym leżeli pospołu Lachy z Moskalami, śpiąc snem sprawiedliwego, słodkim jak u dziecięcia w kołysce.\nDydyński nie ustrzegł się znajomych. Poznano go, ledwie zjechał na plac. Zaraz wyciągnęło się do niego kilka rąk, pokazywali go, krzyczeli, wznosili kufle i puchary, kubki i czary.\nCiągle pijaństwo, wciąż uczty. Nie miał już sił do tego wszystkiego.\n– Mości panie Jacku – krzyczał pan Maciej Jedliński, towarzysz spod drugiej chorągwi husarskiej carewicza – dawaj z nami!\nSzlachcic i jego kompani kroczyli dumnie w deliach i czamarach przewieszonych tylko przez jedno ramię. Aksamity i sukna podbite wilczurami wlokły się w kurzu i błocie, szare, sponiewierane.\n– Chory jestem, słabuję – skłamał Jacek. – Następnym razem nie odmówię.\n– Dobrodzieja delia po ziemi się wlecze – zauważył Nieborski.\n– A i dobrze – roześmiał się Jedliński. – Niech psy Moskale wiedzą, że polskim panom nie zależy! Nas stać!\nJacek chciał jechać dalej, ale Jedliński przytrzymał go za rękaw ferezji.\n– Pewnie waszmość nie wiesz, ale Zamoyski nie żyje.\n– Nie będzie mi go brakowało – mruknął Dydyński. – Kiedy?\n– Już tertio iunii obiit 1.\n– Będzie zapał w Rzeczypospolitej. Zebrzydowszczycy podniosą głowy.\n– Ba, właśnie. Król będzie miał z nimi zabawę. Nawet nie spojrzy na Moskwę i Dymitriaszkę.\n– Da Bóg, zobaczymy.\nDwie drogi otwierały się przed panem Jackiem. Kabak Daniłowa obok Nikolskich wrót, który jak ćmy oblegały bladzie i przechodki – niestety, wszystkie poważnego, by nie rzec wiekowego autoramentu. Albo cerkiew.\nWybrał tę drugą – obok Ziemskiego Prikazu. Przy Nikolskiej ulicy była mała cerkiewka z bierwion, opuszczona, waląca się, ogrodzona płotem z żerdzi.\n– Pilnuj koni i czekaj tu – rozkazał Damianowi. – Nigdzie nie chodź. Ja zaraz wrócę.\nWszedł do cerkwi, zdejmując czapkę. Wewnątrz było pusto; lampka oliwna rozjaśniała stary, przeżarty przez szkodniki ikonostas, z którego spoglądały na szlachcica surowe wizerunki ruskich świętych. W porównaniu z pięknymi i wesołymi cerkwiami z Pogórza Sanockiego i Przemyskiego ten chram wyglądał niczym wnętrze trumny.\nJacek przeżegnał się, zmówił Ojcze nasz, potem uklęknął przy ławie, które w ruskich cerkwiach znajdowały się pod ścianami.\nNie zwrócił uwagi, że nagle skrzypnęły drzwi. Ktoś wśliznął się do świątyni. Dydyński nawet nie spojrzał w tamtą stronę – co go to wszystko obchodziło?\nObchodzić powinno, bo nagle poczuł na karku dotyk żelaza; ostrego. Jakiś cień jak nietoperz zakotłował się tuż obok, czyjeś ręce przycisnęły go do ławy...\n– Nic to, nie ruszaj się, pułkowniku, czekaj, stój, będzie dobrze – zagadał jakiś głos.\nJacek chciał się poderwać, ale ostrze przesunęło się na szyję, więc tylko jęknął.\n– Nic, nic, nic – zagadał ktoś tak szybko, jakby odpalił organki. – Duszo moja łacińska, siedź i nie ruszaj się.\nDydyński spojrzał w bok, dostrzegł starca w mantii, haczykowaty nos. To oblicze...\nUspieński! Stary diabeł z młodą duszą.\nOprycznik, bies, morderca!\n– Ciiiicho, nie bój, mój pułkowniku. Chi, chi, jaki tam pułkowniku... hetmanie?\n– Zaraz się dowiesz, jak wezwę moich...\n– Z przeciętym gardłem? – rzekł z powątpiewaniem oprycznik. – Cicho, duszyczko moja. Nie krzycz, hetmanie. Chcę tylko pogadać. Na razie.\n– Kat z tobą pogada na Łubnom Miestie. Dobrze, że jesteś. Nie będę musiał daleko za tobą gonić.\n– Gonić. On mówi: gonić, chi, chi, chi... Na razie to ja dogoniłem ciebie, Dydyński. Źle powiadasz, hetmanie. Ale słuchaj.\n– Chytry ty jesteś, hetmanie. Chytry i sprytny nie jak lis... Jak łasica, o! Ale z Oprycznym Dworem nie wygrasz. Nie schowasz się. Tak i masz jedno wyjście. Słuchaj: pomożesz nam.\n– Chyba ci rozum w kiszki poszedł i wyszedł siedzeniem.\n– Chi, chi, nie, hetmanie. Pomożesz Dworowi. Teraz ty. Tak.\n– Mówię, żeś się na rozumy z baranem zamienił.\n– Nie, nie, mój hetmanie. – Prawa ręka upiornego starca trzymała puginał przy szyi szlachcica, a lewa poszukała czegoś w fałdach mantii. Uspieński złapał Jacka za kołnierz, szarpał, miął w rękach. – Pomożesz nam, bo tylko my grzeszni wiemy, gdzie szukać twego stryja Michała Dydyńskiego.\nDydyński, na ile mógł, wzruszył ramionami.\n– Każdy tak może powiedzieć. Łżesz jak sobaka. Pomogę wam, a ty wykręcisz się sianem. Gdzie niby spotkałeś stryja? Nie powiesz mi chyba, że był oprycznikiem!\n– Nie wierzy, patrzcie, mój hetman nie wierzy. To masz, czytaj. Nie tu, chodź do światła, hetmanie.\nDydyński poczuł, że oprycznik wciska mu w dłoń jakiś papier. Nacisk noża zelżał, szlachcic mógł wstać, powoli, podtrzymywany przez tamtego, rozłożyć kartkę, która okazała się rozpieczętowanym listem. Z puginałem przy gardle zbliżył pismo do światła, ręce zadygotały mu, gdy przeczytał...\nSuplika do brata ukochanego Alessandra z Dedni\nBracie mój umiłowany, najdroższy, braciszku... Wiem, że wydałeś nas wtedy, w Połocku, Moskalom; nie wróciłeś posłany z ukrycia... Jednak ja ci to wszystko wybaczam, lata minęły, czasy są srogie. Jak Jezus Chrystus winy ci odpuszczam.\nJeno mnie wykup z tej srogiej niewoli, teraz, kiedy stanęło armistycjum w Jamie Zapolskim i będzie pokój między Rzplitą a Moskwą.\nList ten wysyłam przez umyślnego człowieka; kupca. On powie ci, co czynić. Chcą za mnie Moskale z Prikazu Wojskowego trzy tysiące rubli, co daje półtora tysiąca naszych bitych talarów. Módl się za mnie, braciszku, bo czasy złe i niewola okrutna; już tu żyć nie mogę. Ratujże mnie na Boga żywego w Trójcy Świętej Jedynego.\nMichał z Dedni Dedeński Pisano w Moskwie, miejsca zdradzić nie mogę Die ultima septembris A.D. 1582\nJacek poczuł, jak ręce zaczynają mu dygotać, a z oczu płyną łzy. To naprawdę był list stryja. Poznawał, widział ten podpis na jedynym bodaj kopiariuszu, jaki zachował się w silva rerum ojca. Stryj wybaczył bratu. Zdjął klątwę z rodu. I tak strasznie, tak żałośnie prosił o ratunek.\n– Chi, chi, chi – zaśmiał się cienko Uspieński. – Widzisz, mój hetmanie, ja nie kłamię. Szukałeś w prikazach, przeglądałeś księgi... wiem, słyszałem. A wiesz, dlaczego wiem? Bo sam te pisma wyrwałem z ksiąg. To jak miałeś je znaleźć?\nPrzez chwilę dyszał.\n– I jak będzie z naszym dogoworem? Będziesz nam służył, znajdziesz stryja. Nie, szukaj wiatru w polu.\nJacek zgniótł list w ręku.\n– Jedyne, co mogę dla was zrobić, ojczulku Uspieński, to wstawić się do cara, aby wbicie na pal i darcie pasów zamienił ci na honorowe ścięcie mieczem. Nie proś mnie o infamię i zdradę, bo jestem człowiekiem bohaterskim. Nie będę sługą Oprycznego Dworu.\n– Jesteś tak samo głupi jak Michaił.\n– Ba, znałem... Oczywiście. Też nie chciał przyjąć oprycznego kaftana. Dawno, za batiuszki Iwana. Zaszedłby daleko, tak, hetmanie.\n– Znajdę go sam. A was zniszczę. Powywieszam jak psy razem ze Starcem!\n– Płocho mówisz, mój hetmanie. Obrażasz mnie, chi, chi. A przecież ja wcale nie chcę, abyś szpiegował. Ot, przysługa za przysługę.\n– Jaka przysługa?\n– Chcę spotkać się z Dymitriaszką, gosudarem. Jedno spotkanie, kilka słów. To chyba możesz sprawić. Jesteś, chi, chi, chi, w łaskach.\n– Spotkanie? – Jacek już nic nie rozumiał. – Przecież Dymitr każe obłupić cię ze skóry. A może chcesz go zabić?\n– Chcę z nim porozmawiać. Możesz być przy tym, mój ty hetmanie.\n– Wkupić się w łaski? Wyć o przebaczenie? Nie wierzę.\n– Dwa słowa. Na osobności. Żadnych sztuczek. Sekretna schadzka za... wiadomość o stryju.\n– Daję ci dwa tygodnie. Jakbyś zmądrzał, hetmanku, napisz, kiedy i gdzie spotkamy Dymitra. Wsadź kartkę do dzbana, zalep szyjkę i utop w stawie, koło pomostu, w bogojawleńskiej Słobodzie. I pamiętaj: żadnej zdrady, oddal się i zapomnij, inaczej dzban poleży tam do sądnego dnia, a ty spotkasz stryja dopiero w niebie.\n– Nie grzesz pychą. Myśl o tym. Z Bogiem.\nI nagle sztylet się cofnął, chłodny napór ostrza na szyję znikł. Jacek zerwał się na nogi.\nRyzykował wiele – pchnięcie puginałem, chlaśnięcie po szyi, po ręku, ale w tej chwili wiedział tylko jedno: chciał dostać Uspieńskiego. Miał go na wyciągnięcie ręki, bez sług, bez Wałujewa, bez broni. W ciasnej cerkwi w sercu Moskwy.\nA Moskwa była teraz polska!\nUspieński okazał się sprytniejszy. Kopnął podnoszącego się szlachcica w kolano, szarpnął za kołnierz delii. Jacek gruchnął na deski cerkwi z takim łoskotem, że aż próchno i kurz posypały się ze ścian. Oprycznik zniknął; kiedy trzasnęły drzwi, Polak dopiero zbierał się z podłogi.\nJak rozjuszony byk skoczył za prześladowcą. Wrota były zamknięte, ale cerkiew sypała się jak zmurszały pniak. Jedno kopnięcie i furta odskoczyła, Dydyński wypadł na zewnątrz, łapiąc za szablę...\nTylko po to, aby zobaczyć Uspieńskiego dosiadającego karego konia i ruszającego galopem w otwartą czeluść ulicy Nikolskiej. Pomknął jak wiatr w stronę Spasskiego monastyru, a Jacek mógł tylko stać i krzyczeć:\n– Trzymaj! Łapaj! Wor ucieka.\nNikt go nie słyszał. Głos zginął w dźwięku dud i piszczałek niedźwiedników, wśród krzyków, muzyki wygrywanej na gęślach. Dydyński skoczył do koni i zatrzymał się bezradnie. Nigdzie nie widział Sonki, nigdzie nie było Nieborskiego. Zabili go czy jak?\n– Damiaaaan! – rozdarł się szlachcic, szukając niewiernego sługi. – Sam tu! Bywaj! Dawaj konia!\nNieborskiego jednak pod cerkwią nie było. Nie było go za nią ani pod kabakiem. Nie stał pod Ziemskim Prikazem.\nA tymczasem Uspieński uchodził w noc. Coraz dalej i dalej.\nZdyszany Jacek skoczył na plac Czerwony, wpadł między ławy, na których sprzedawano owoce. W duszy dojrzewało najgorsze przeczucie – oprycznik zabił, porwał czeladnika! Coś się stało? Ale co? Gardłowa sprawa? Śmierć?\nI wtedy dojrzał między ławami znajomy krągły zad Sonki. Obok stał gniady podjezdek przywiązany do słupka. A Damian?\nWciśnięty między ławy i kramy, obłapiał właśnie jakąś dziewkę w szkarłatnej sukni, o włosach okrytych siatką i licu pomazanym barwniczką.\nGził się z murwą, kiedy jego pan potrzebował konia!\nDydyński podszedł do Sonki; jego nahaj z rękojeścią oprawioną w sarnią nóżkę zwisał z przedniego łęku. Jacek szarpnął za uchwyt i ruszył, nieubłagany, ponury, wściekły.\nJednym zamachem ciął z lewej; bicz przeciął ze świstem powietrze i spadł na plecy Damiana, zawinął się na bok skortezanki.\nZabolało, bo oboje aż podskoczyli, wypadli spod budy jak pies i suka z cieczką.\nStolnikowic wziął zamach i bił. Bił ze złością, chlastał krzyczącego, dygocącego sługę przez łeb, po rękach, po plecach, po żywocie. Ciął nahajem rozwrzeszczaną przechodkę po kibici, odpędził ją kopniakiem i zwrócił się do Nieborskiego.\n– Gdzieś był, z kurwy synu?! – ryczał. – Gdzieś polazł, jak ci kazałem! Kazałem czekać! Z końmi!\nNieborak pocztowy chciał uciekać, potknął się i wyciągnął jak długi. Zarobił trzy krótkie chlaśnięcia przez grzbiet, podniósł się – utytłany w błocie – i zbiegł, uszedł z krzykiem w noc.\nJego pan zatrzymał się zdyszany, serce waliło mu jak dzwon. I nagle zrozumiał, co uczynił, zaczął wołać, już ciszej, spokojniej:\n– Damian, wróć! Zaraz! Na jednej nodze!\nPocztowy nie wrócił.\nDie 7 julii n. st., 27 iunii st. st. Kitajgorod, kabak u Daniły Godzina pierwsza w południe\n– Dymitr to zełgany carzyk, impostor, mnich Otriepiew, zbieg z klasztoru nasłany przez Zygmunta z Krakowa i rzymskiego papę – cedził słowa Wasyl Dydko, wpatrzony w brodate gęby słuchaczy. – Rostryga, wor, co chce razem z Lachami złodziejami zburzyć cerkwie i więcej! wytępić do szczętu naszą świętą wiarę grecką!\nSłuchający skulili się za stołem.\n– Powiadam wam, ojczulkowie, czart to, nie dziedzic batiuszki Iwana. Sami wiecie przecież, że prawego syna carskiego kazał zabić Borys Godunow.\nUmilkł i przez chwilę dyszał głośno.\n– Lachów do siebie dopuszcza, jezuitów słucha. Panoszy się lackie ścierwo po całej Moskwie... o, zresztą patrzcie!\nWasyl wskazał na środek kabaku, gdzie w rzeczy samej na ławie przy największym stole rozpierał się samotny Lach, nie dopuszczając do bliższej konfidencji żadnego Moskala. A gdyby jednak któryś z pijusów takiej konfidencji szukał, skutecznie odstraszała go leżąca na ławie nahajka i szabla z rapciami owiniętymi wokół pochwy.\nLach jednak nie słuchał gadaniny Dydki. Miał własne kłopoty. Pił gorzałkę od rana i rozmyślał. O propozycji Uspieńskiego.\nBał się. Nie wiedział, o co chodziło staremu oprycznikowi. Zresztą – na razie Jacek miał na podorędziu jeszcze jedną kartę, Szujskiego. I tę partię mógł rozegrać do końca. Coś za coś. Wieści o stryju w zamian za wstawiennictwo u Dymitra.\nNagle ktoś stanął przed nim. Dydyński podniósł oczy na zuchwalca i... zamknął je z powrotem. To była Anastazja. Przyszła tu z Żytniego Dworu.\n– Mileńki – powiedziała – chodź do mnie. Wracaj na kwatery.\nSkrzywiła się dotknięta, ale Jacek był tak pijany, że tego nie dostrzegał. W tej chwili jęki i żale Anastazji były mu potrzebne jak piąte koło u wozu.\n– Jacku Aleksandrowiczu. Ja chcę z tobą pomówić.\n– Nie teraz. – Opędził się ręką. – Później, mościa panno. Nie widzisz, że nie mam czasu?\n– Skoro pijesz, znaczy, że masz.\n– Dobrze, słucham?\n– Chcę jechać z tobą do Polski.\n– Dlaczego? Po co? Zresztą jeszcze nie jadę. Jestem na służbie. U cara, nie widzisz?\n– Obiecywałeś... – wyszeptała jakby przerażona.\n– Tak ci zbrzydła Moskwa? Prawosławna Ruś? Raj na ziemi?\n– Gdzie potępieńcy zjedli moją rodzinę za hołomoru? A ze mnie uczynili... Wiesz co. O Jacku Aleksandrowiczu, mówiłeś...\n– Mówiłem wiele... Ale o czym? Przypomnij mi, bo zapomniałem.\n– O cerkwi. I że będziemy w niej razem.\n– Mówiłeś o ślubie.\nJacek przymknął oczy.\n– Moja miła Anastazjo, nie przeczę, jesteś mi bliska. My, żołnierze, walczymy i giniemy sami, dobrze, że chociaż przez chwilę mamy kogoś blisko siebie.\n– Chciałabym z tobą... Jak nie w cerkwi, to w kościele.\n– Nie przeczę, że miałem nie raz wolę cubitum 2 z tobą jak cum uxore 3. Ale to zbyt proste, aby prowadziło do czegoś... poważnego.\n– Nie mów mi niemczyzną...\n– To szlachetna łacina.\n– Niechaj nawet to będzie po diabelsku, ale powiedz mi zwykłymi słowami. Co dalej z nami? Ja tak dłużej nie mogę.\n– Sama wiesz, że to niemożliwe. Pro discretione status et offici 4 mogę traktować cię jak ancillam 5, ale nie jak żonę.\nW jej wzroku wyczytał złość i wzgardę.\n– Nie mów do mnie tą, tą... przeklętą mową księży! Chcę wiedzieć...\n– Dziś się nie dowiesz.\nMilczał, bo nie miał siły, aby rozwiązać jeszcze i ten gordyjski węzeł.\n– Myślałam, płakałam, modliłam się za ciebie.\n– A co ty, do diabła, uważasz?! – wypalił. – Coś sobie myślała?! Byłem w opałach, byłem w niewoli jak żebrak, ale to nie zmienia jednej prostej rzeczy: ja jestem szlachcic polski. Eques polonus sum omnibus par 6! Miłe były mi twoje pudenda 7, ale nie licz na nic, bo jeśli idzie o sprawy... wiekuistej przyjaźni, to wybacz, ale mogę pojąć tylko... równą sobie. Znaczy... – uciekł wzrokiem na podłogę, wpatrywał się w mużyków pijących gorzałkę na ławie pod ścianą – szlachciankę. Miła mi jesteś, Anastazjo. – Wyciągnął rękę, ale umknęła mu swojej. – Obsypię cię złotem, moja królowo Moskwy, ale... jakże to tak? Żenić się? Ojciec nie zezwoli.\n– Twój ojciec nie żyje!\n– Brat wyśmieje. A ja jako żonę pojąć mogę taką, co jest intacta 8, to po łacinie, ale chyba zrozumiesz. Co wianek i smaczny kąsek zachowa dla męża, he, he. Nie obrażaj się, dziewko urodziwa, stój, nie uciekaj. Nie chciałem...\n– Nie wiedziałam, że jesteś taki.\n– Okrutny. Podły... Jak Lach, papieżnik, czart, diabeł!\n– Jeszcze mnie nie znasz. Chodź tutaj!\nPoderwała się z krzykiem, przewracając garniec z gorzałką. Krzyczała, machała rękoma. Wreszcie wybiegła z kabaku.\nNie zatrzymała się na placu Czerwonym. Nie stanęła w Nikolskich wrotach. Na szczęście nie miała myśli, aby rzucić się do fosy – zresztą i tak nie było w niej wody. Wpadła jak burza na Kreml, popędziła do Żytniego Dworu, gdzie w izbie na piętrze były kwatery husarskich pocztów Dymitra.\nGdy wbiegła do izby, byli w niej Świrski i Nieborski. Ostatni leżał na posłaniu, a stary pocztowy przykładał mu nasączoną w gorzałce szmatkę do pleców pooranych nahajem Dydyńskiego.\nNie zatrzymała się przy nich – pognała do komory. Tu siadła na ławie. Nie chciała szlochać, ale łzy same płynęły z jej oczu.\nCo miała zrobić? Dokąd iść? Teraz... po tym wszystkim.\nOcierała oczy i tylko dygotała.\nMinęła długa chwila, nim ozwały się kroki. Damian... Podszedł do niej, spoglądał długo; wreszcie wyciągnął rękę, dotknął, przytulił ją ostrożnie jak skarb. I wtedy Anastazja zapłakała krótko, urywanie.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st.st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto Godzina dziesiąta rano\nDydyński i Świrski wracali z kiermaszu w strzeleckiej Słobodzie, gdzie kupowali zamki, skałki i proch, kiedy uwagę Jacka zwróciło zbiegowisko na placu Czerwonym. Z krętych i wąskich ulic – Warwarskiej, Ilińskiej, od strony Mytnego Dworu i Moskworieczieskich wrót, ciągnął różnobarwny tłum mużyków, posadzkich ludzi, chołopów, dworian. Letnie, wzorzyste szuby mieszały się z szarymi świtami i koszulinami, szłyki i kuczmy z czapkami i kapturami, a niedźwiedziowate postacie kitajgorodzkich kupców i bogaczy gniotły się w ścisku z chudymi skomorochami i sprzedawcami pierogów.\nTłum walił prosto ku cerkwi Wasyla Błogosławionego, do Łubnego Miesta – okrągłego podestu otoczonego na szczycie kamiennym murem. Przed ściskiem bronił go potrójny rząd odpychających tłum styliskami berdyszy moskiewskich strzelców, wielkich i okrutnych niczym tureckie półksiężyce.\n– Będą kogoś tracić – zaciekawił się Świrski.\nSiedzieli na koniach, mieli też luzaka, co dawało im przewagę nad moskiewskim mirem, czyli tłuszczą. Torując sobie drogę, przepychając posadzkich, wygrażając i tłukąc nahajkami, dotarli w pobliże podwyższenia. Tłum wył i krzyczał.\n– Patrz, dobrodzieju – zagadał Świrski – Bosman tam stoi.\nDydyński zobaczył na podwyższeniu dobrze, a właściwie źle mu znajomego Piotra Fiodorowicza Basmanowa. Obok kat – żwawy ruski mużyk z odsłoniętą głową i włosami przyciętymi równo nad karkiem – bawił się toporem, udając, że rzuca nim w gawiedź, i wzbudzając popłoch wśród mużyków.\n– Jak nie pamiętać kurwisyna.\n– Czekaj, będzie jeszcze okazja do wyrównania rachunków. Bądź cierpliwy, odpłacimy mu pięknym za nadobne.\n– Dobrze, że tu jesteśmy. W tłumie możemy pogadać. A pogawędzić musimy.\n– Tak? – zapytał półprzytomnie Dydyński. – A co się stało?\n– Uważaj, waszmość, na Damiana.\n– Wścieka się jak wilk. Wygaduje na waszą mość, co ze śliną spłynie. Ja tylko was ostrzegam, on może podziękować za służbę.\n– Niech idzie – wzruszył ramionami Dydyński. – O, wa, wielka mi siurpryza. Jego prawo. Wolny jest. Ale nie frasuj się, panie Świrski, nie rzuci.\n– Gdyby chciał, już by to zrobił. Jednak wolał być u mnie pocztowym niż atamanem nad Donem. Łaska pańska na pstrym koniu jeździ, ale fantazja kozacka na dzikim wilku.\n– Nie byłoby tego wszystkiego, mocium panie, gdyby nie ladacznica... Ta cała Anastazja. Chłop się zadurzył i nie wie, co to dyskrecja. Ona go podburza, ona przyczyną. Gdyby wasza mość...\n– Mam ją wygnać?\n– Kijem i kańczugiem pokazać drogę.\n– Zła rada.\n– Wasza mość tak mnie słucha jak kuśnierz krakowski Przeczyna, co miał małżonkę nadobną, a pół wieku młodszą. Tej żonie dosiadał podołka zbójnik Ciachorowski, z czego miał dobrą zapomogę. A kiedy stary sługa donosił o tym Przeczynie, gniewał się o to kuśnierz, nie dawał mu posłuchu, czasem nawet kijem bił. Nie minął rok, a zagląda do skrzyń, do sepetów, a tam pusto. Wykierowała go murwa publiczna, co i woźnice z nią obcowali. I tak były dla Przeczyny na starość torba i kij, że nie słuchał rad wiernego sługi.\nDydyński wzruszył ramionami.\n– Ona podburzy Damiana do czegoś złego. Nie daj Bóg, aby uczynił krzywdę waszej miłości.\nJacek nie słuchał. Bo nagle zobaczył coś, co sprawiło, że włosy stanęły mu dęba. Od strony Frołowskich wrót, ulicą między targowymi ławami, strzelcy gnali trzech skazańców przybranych we wzorzyste, bogate szaty.\nTłum zawył, poleciały grudy błota i kamienie, kiedy wstępowali na Łubnoje Miesto. Dydyński poznał pierwszego – podstarzałego Moskala z brodą. To był Wasyl Szujski, jego niedoszły adorator. Szedł blady, z ponurą miną, ubrany świetnie – jak na ślub, a za nim postępowali bracia: Dymitr i Iwan.\nKat przestał się bawić toporem. Zarzucił go na ramię; ostrze błysnęło złowrogo w słońcu. Basmanow dał znak i tłum się uspokoił.\n– W imię najjaśniejszego, przesławnego i niezwyciężonego, z bożej miłości cara i wielikowo kniazia Dymitra Iwanowicza, wsieja Rusi samodzierżcy, włodzimierskiego, moskiewskiego, nowogrodzkiego księcia. Cara kazańskiego, astrachańskiego, gosudara pskowskiego, wielkiego kniazia smoleńskiego, twerskiego, juhorskiego, kandyskiego, peremskiego, siewierskiego, wackiego, wiackiego, bułharskiego i innych mnogich ziemi obładitiela.\n– Wydaje się na śmierć w ręce kata kniazia Wasyla Iwanowicza Szujskiego, kniazia Dymitra Iwanowicza Szujskiego i brata pomienionych Iwana Iwanowicza. Za to, że złowrogo knuli przeciwko Jego Carskiemu Wieliczestwu, że razem z kupcem Fiodorem Koniewem i medykiem Kostią chcieli zagrabić świętą koronę Monomacha. Że breszyli słowem i czynem. Obrażali święte carskie imię, zwąc batiuszkę cara Dymitra Iwanowicza rostrygą, worem, lackim szpiegiem, impostorem!\n– Doigrali się – jęknął Dydyński. – Kto mi teraz pomoże?\n– Ojczulkowie prawosławni! – zakrzyczał Szujski do tłumu. – Zlitujcie się nade mną! Wstawcie do cara! Umieram za prawdę i wiarę!\nTłum nie zlitował się ani trochę. Wył i gwizdał, krzyczał i wygrażał. Jakiś oberwany skomoroch przedarł się aż na stopnie kamiennego szafotu, obrócił zadem do kniazia, podciągnął koszulinę, wypiął chudy zadek i puścił gazy jak ze starej armaty. W chwilę później zarobił kopniaka od jednego ze strzelców. Po drugiej stronie szpaleru ojciec pokazywał swej małej córeczce wymowny gest – przeciągając dłonią po gardle. Dziecko spoglądało na to szeroko otwartymi oczyma.\n– Dobrze tnij, kacie!\n– Zabójcy! Zabójcy Dymitra, słoneczka naszego! Do piekła!\n– Daj Boże zdrowia carowi, ojczulkowi naszemu!\n– Świrski! – ryknął nagle Jacek. – Za mną!\n– Na szafot?\n– Do Dymitra. Musimy coś zrobić!\nI nagle pan Dydyński zawrócił konia i poszedł poprzez tłum prosto ku Frołowskim wrotom. Bił Sonkę nahajem, kłuł ostrogami, potrącał i tratował ludzi – nie było czasu!\nObalili starą babę, potrącili sprzedawcę pierogów, rozgonili skomorochów, dziadów i drapichrustów. Wypadli na most, poszli kłusem, bo tłum gęstniał; przebili się obok strzelców.\nBasmanow dał znak katu. Ten zerwał z ramion Szujskiego kaftan – jedwabny i błyszczący terlik – wzorzysty, zdobiony bogato w romby i kwadraty.\nTłum wył i śpiewał pobożne pieśni.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Kreml, Granowita Pałata, po dziesiątej rano\nPlac Soborowy przed pałatą był opustoszały. Wiatr porywał tumany piasku, niósł je ku ścianom Archangielskiego soboru, wył na drewnianej dzwonnicy przed cerkwią Narodzin Chrystusa i Iwanem Wielkim. Dydyński zeskoczył w biegu, cisnął wodze Sonki Świrskiemu i wbiegł na ganek pałaty, popędził po zadaszonych schodach do głównego wejścia. Wmieszał się w tłumek Polaków i Moskali. Niespodziewanie u wrót do Świętej Sieni powitał go zgrzyt krzyżowanych partyzan; niemal zderzył się z wamsem opiętym na obfitym kałdunie Jakuba Margereta.\n– Jego Carskie Wieliczestwo nie przyjmuje! – oznajmił dowódca straży.\n– Mam prawo wchodzić do cara, kiedy zechcę! – zagrzmiał Dydyński. – Z wieściami!\n– Puszczajcie, do diabła rogatego! – ozwały się z tyłu znajome głosy. Jacek rozpoznał ponurego drągala Bełzę, Borszę i kilku innych towarzyszy i rotmistrzów – osobliwie tych, których ostatnio spotkał u Szujskich na uczcie.\n– Mości panowie, kniazia Wasyla ścinają! Pomóżcie!\nPchali się do sieni; halabardnicy odpierali ich drzewcami. Margeret krzyknął, zadudniły kroki kolejnych pludraków; biegli na pomoc od Krasnych wrót i carskiego pałacu.\n– Puszczajcie! – odkrzyknął Bełza. – Do cara, zanim będzie za późno!\n– Kupczyk usłyszał, że Szujski na cara brechał, podał cedułę Słońskiemu, ten dał Dymitrowi! Ot, bieda!\n– Na szable! Na szable z nimi! – wydzierał się Gąsiorowski.\n– Stój, głupi. – Borsza uderzył tamtego po ręku. – Szable? Pod bokiem cara? Chcesz dołączyć do Szujskiego?!\nDydyński przymknął oczy, skulił się; już słyszał świst topora, jakby to jemu mieli ścinać głowę.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto, po dziesiątej\n– Zawiniłem tobie, wielki kniaziu Dymitrze Iwanowiczu, caru gosudaru wsieja Rusi, ale zmiłuj się nade mną i odpuść mi głupstwo moje! – wołał żałośnie Szujski z Łubnego Miesta w stronę Frołowskich wrót i wyniosłych kopuł Kremla. Łzy ściekały po jego pomarszczonej gębie, ręce trzęsły się, ramiona dygotały, kiedy kat szarpnął go za sarafaniec, ale potem zreflektował się i najpierw rozwiązał wzorzysty pas.\nTłum wył i krzyczał. Wygrażał, bawił się. Nieczęsto od czasów Iwana Groźnego ścinano kniazia; wtedy zresztą publiczne kaźnie były tak częste, że lud trzeba było zapędzać pałkami i batogami.\nSzujski rozglądał się rozpaczliwie po tłumie. Zobaczył car-puszkę stojącą opodal Łubnego Miesta; jakiś szut schował się do środka, wystawił gębę i wywalił blady język, pokazując jednocześnie kniaziowi figę.\n– Co tu się dzieje?! – zagrzmiał Dworycki, niesiony przez dwóch pokojowych. – Co to ma być? Bunt?\n– Szujskiego ścinają!\n– Chcemy do cara! Z supliką!\n– Szujski nasz drug!\n– Łaski dla kniazia!\n– Szujski? Jak to? – zdębiał Dworycki. – Na śmierć?\n– Stoi na szafocie.\n– A kat mu świeci!\n– I ja o niczym nie wiem? Puszczajcie do Dymitra! – zagrzmiał Dworycki. – Ogłuchliście?!\nMargeret posłuchał. Partyzany opadły, Niemcy i Szkoci usunęli się na bok. Szlachcice runęli do wnętrza Świętej Sieni jak mokra fala, skręcili w prawo do głównej sali. Otwarli z hałasem drzwi, pędzili po dywanach.\nDymitr siedział na ławie, pod filarem, drobny, młody – jak z innego świata na tle złotawych malunków i brodatych postaci carów na ścianach. Obok niego stał Andriej Chworostynin w aksamitnym genueńskim wamsie i pludrach, kilku kosmatych bojarów. Przy pulpicie przycupnął diaczek z pękiem gęsich piór i flachą inkaustu.\nDydyński zdumiałby się na widok Chworostynina – starego znajomego z Perejasławia. Teraz nie było czasu. Przyskoczył do Dymitra, zdjął czapkę, przykląkł na jedno kolano, opuszczając głowę.\n– Cariu, gosudariu. Chcę ci do nóg upaść. Proszę uniżenie o łaskę dla Wasyla Szujskiego! Daruj mu życie, o prześwietny.\n– Łaski! Łaski! – jęczeli z tyłu Bełza i Gąsiorowski.\n– Dopraszamy się miłosierdzia, Wasza Carska Mość. – Borsza gniótł w palcach magierkę. – Kniaź niewinny, darujcie druhowi naszemu.\nDymitr zaskoczony podniósł się z ławy. Stał i patrzył na nich okrągłymi ze zdumienia oczyma. Ale jego usta zaciskały się w gniewie.\nDie 10 julii n. st, 30 iunii st. st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto, po dziesiątej\nKat zerwał sarafaniec z ramion Szujskiego. Złożył go ostrożnie z boku – szata była warta ze dwadzieścia rubli, a po egzekucji miała się stać własnością oprawcy.\n– Świątobliwy patriarcho! – jęczał Szujski, widząc, że pomimo jego błagania wieże Kremla pozostały dalekie i złowrogie. – Prześwietni metropolici, bogomodlni władykowie i wy wszyscy kniaziowie i bojarowie dumni, zlitujcie się nade mną utrapionym, poczyńcie za mną nieszczęsnym, który nie tylko hosudara swego, ale i Wszechmocnego Boga w osobie jego obraził.\n– Płocho gada! – pokiwał głową stary diak Suszczałow, który pamiętał jako żywo prześwietne czasy panowania batiuszki Iwana Groźnego. – Dymitr Szewyrew, jak go ojczulek na palu usadzić raczył, trzy dni żył i śpiewał pieśni Zwiastowania Pańskiego. Sławił imię carskie i kazał czełom bić gosudarowi!\n– A Czeladnina jak tracili, pamiętacie? – zaskrzypiał Kostia, stary diadka i dożywotnik bojarów Morozowów, który przywlókł się na egzekucję o lasce. – Posadził go ojczulek Iwan na tronie i mówił: chciałeś zająć moje miejsce i oto teraz jesteś wielkim kniaziem, rozkoszuj się władzą, której pragnąłeś!\n– A potem Maluta Skuratow udusił go pasem.\n– Nie pasem. To Basmanow zakłuł go nożem na progu soboru Zwiastowania Pańskiego.\n– Ech, to były czasy, ojczulku. Ludzie mieli krzepę, nie to, co dziś. Diak Wiskowaty to nawet ćwiartowanie wytrzymał. A teraz...\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Kreml, Granowita Pałata Wpół do jedenastej rano\n– Wasza Carska Mość powinien ułaskawić Szujskiego – mówił Dworycki natchnionym głosem – o co proszę ja, kaleka, stawiając na szali wszystkie moje wojenne zasługi, rany i blizny, które pocierpiałem w waszej służbie.\n– To największe głupstwo, jakie słyszałem, miłościwy carze. – Jan Buczyński warował w pobliżu Dymitra jak pies i we właściwej chwili wysunął się zza pleców dworzan. – Kniaź Szujski obrażał i knuł przeciw waszej władzy. Kara surowa, ale sprawiedliwa pokaże, że nowa władza nie boi się kniaziów i bojarów, nie będzie tolerować warchołów i wichrzycieli.\n– Ułaskawienie Szujskiego pokaże, że Wielkie Księstwo... Prawosławna Ruś nie będzie już barbarią, w której tyrani wieszają, łapią i knutują wrogów, jak i kiedy im się żywnie podoba, oznajmiając, że są posłańcami bożymi.\n– Prześwietny ojciec Waszego Wieliczestwa miałby inne zdanie!\n– Jeśli Szujski jest winny, niechaj zostanie zesłany, nie zabity. Siła władcy tkwi w miłosierdziu. Miłościwy panie, to epokowa chwila, o której będą pisać w dziejowych annales. Skaż Szujskiego, podążysz drogą tyranów. Ułaskaw go, pokażesz, że czasy się zmieniły i Ruś jest inna.\nDymitr milczał. Ze ścian pałaty patrzyli nań wielkimi greckimi oczyma car Iwan Groźny i jego dziad – zwany Srogim. Ich wzrok wydawał się dziwnie lodowaty i szyderczy.\nDymitr uśmiechnął się zupełnie niespodziewanie.\n– Mówiłem już to przed Dumą, ale powtórzę. Chociaż wydanie wyroku jest w naszej mocy, nie chcemy być sędzią w tej sprawie, ale żądamy od was, abyście powiedzieli, jak należy postąpić z Szujskimi. Mówcie zatem wszystko pro i contra, chętnie wysłucham.\n– Nie ma czasu! – jęknął Dydyński.\n– Nie, nasz zacny przyjacielu – powiedział spokojnie Dymitr. – Zawsze jest czas.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto Wpół do jedenastej rano\nKat szarpnął za rubaszkę Szujskiego. Perły trysnęły na wszystkie strony. Obnażył mężczyznę, zdjął mu z głowy marmurkowy szłyk.\nI teraz wszyscy zobaczyli dumnego kniazia takim, jakim był naprawdę. Bez szuby i kaftana; bez wielkiej czapy. Moskal był nagi. Duma i bogactwo opadły z niego razem z sukniami. Na szafocie stał pomarszczony, łysy starzec. Choć był skwar, Szujski dygotał, jakby chwytały go palce śmierci. Pofałdowany brzuch trząsł się, nagie ramiona pokryte rzadkim rudym włosem były koślawe i blade.\nKniaź już zrozumiał. Wyciągnął głowę jak żółw, kiedy Basmanow podał mu na dłoni chrest wysadzany rubinami.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Kreml, Granowita Pałata Zaraz będzie jedenasta\n– Jedyne, co mogę radzić Waszej Carskiej Mości – rzekł zimno Buczyński – to postępować, jak nakazuje rozsądek, a nie serce. Śmiem twierdzić, że wasza miłość powrócił na tron dzięki szczęściu, pracy i poświęceniu. Zatem jest w takim samym położeniu jak ci książęta, którzy osiągają władzę z małym trudem, lecz z dużo większym utrzymują się przy niej. Lecą oni na skrzydłach do celu, więc w drodze nie napotykają przeszkód, wszystkie one występują dopiero później, kiedy już usadowili się na tronie.\n– Machiavelli – warknął Dworycki. – Łotr, szelma i kiep. Poznaję tę jarmarczną retorykę. Żadnych zasad! Żadnych praw! Moralność godna bydlęcia.\n– Szujski jest właśnie taką przeszkodą – ciągnął niezrażony Buczyński. – Trzeba go usunąć. Wyrządzić krzywdę. Dużą. Ale cóż, krzywdy powinno się wyrządzać wszystkie naraz, aby krócej doznawane, mniej krzywdziły. A dobrodziejstwa świadczyć trzeba po trosze, aby lepiej smakowały. Dopraszam się łaski, kniaziu, zniszcz Szujskich. Do końca, nie wybieraj mniejszego zła. Ludzie mszczą się za małe zniewagi, za duże nie mogą. Pokaż, że jesteś prawdziwym, nie malowanym carem.\n– Dość! – uciął Dymitr. – Wasyl Szujski da głowę. Tak zdecydowała Duma. Wola książąt i bojarów. Zresztą jest już za późno. Znudziliście mnie, mości panowie, długimi przemowami. Muszę zażyć nieco ruchu. I powietrza.\nDydyński aż zadygotał. Czyżby ślad po jego stryju miał zasypać śnieg, rozwiać wiatr, miało wypalić słońce?\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto Prawie jedenasta\n– Nieeeee... – jęczał Szujski, który jeszcze chwilę temu dygocącymi ustami ucałował chrest. – Nieeee...\n– Kładź głowę, kniaziu – mruknął kat. – Im szybciej, tym lepiej.\nSzujski przeżegnał się. Raz, drugi, trzeci. Bił się w piersi z rozmachem, mamrotał coś pod nosem.\n– Pomóżcie mu. – Basmanow skinął na braci.\nDymitr i Iwan położyli ręce na ramionach Wasyla. Pchali go łagodnie, pozwolili, by złożył kędzierzawą głowę na drewnianym pniaku.\nKat popluł w dłonie. Wziął topór. Ostrze uniosło się wysoko, ponad kopułami soboru Wasyla Błogosławionego. Nad basztami Frołowską, Nikolską, Borowicką, Troicką i wieżą Iwana Wielkiego.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Kreml, Granowita Pałata, jedenasta\n– Wasza Carska Mość – Dydyński zabiegł drogę Dymitrowi – proszę jeszcze jedno słowo. Błagam...\n– Kniaź Szujski... wie coś o Dworze. Obiecał pomóc.\nDymitr zamyślił się.\nI nagle, dosłownie w jednej chwili, w okna Granowitej Pałaty uderzył grom – huk jak wezbranych wód morza. Był to ryk tłumu na placu Czerwonym, gromowy okrzyk radości Moskali.\n– Za późno – rzekł Dymitr. – Dokonało się, mój wierny sługo.\nDie 10 julii n. st., 30 iunii st. st. Plac Czerwony, Łubnoje Miesto, jedenasta\nTarcza zegara na Frołowskiej baszcie obróciła się na godzinę jedenastą. Zegar wybił ją prawie niesłyszalnie – zagłuszał go wrzask, wściekły ryk Moskwy.\nTopór był uniesiony, dygocąca głowa kniazia Szujskiego gotowa, szyja naga i sucha.\nI tylko chwila, jeden moment!\nJakiś koń wpadł w tłum. Tratował, rozganiał czerń, chrapał ze strachu, kłuty ostrogami.\nBasmanow podniósł rękę, by dać znać.\nDydyński przedarł się przez strzelców, wymachując zwitkiem papieru jak chorągwią w bitwie.\n– Stóóój! – krzyczał. – Stać! Łaska! Łaskaaa!\nKniaź uniósł głowę, jego wzrok był mętny.\nDydyński wpadł na schody, zdyszany wbiegł na Łubnoje Miesto. Podał Basmanowowi carską gramotę, prosto spod pióra, inkaust jeszcze nie wysechł, od rzadkich rządków pisma ciągnęły się czarne zacieki. Diaczek nie zdążył posypać piaskiem, przyłożyć sukna.\nPiotr Fiodorowicz chwycił pismo, przeczytał, pokręcił głową. Obejrzał pieczęć, pokręcił łbem raz jeszcze.\n– Prześwietny patriarcho, metropolici, kniaziowie i bojarzy. I wy, ludu Moskwy! – zakrzyknął. – Nasz car, z woli bożej gosudar wsieja Rusi Dymitr Iwanowicz pomiłował Wasyla, Dymitra i Iwana Szujskich. Darował im nędzny żywot i śmierć zamienił na zesłanie do Wołogdy. Oto, jakiego miłosiernego pana dał nam Pan Bóg, że swojego zdrajcę, który targnął się na jego życie, także miłuje.\nPiorun jakby uderzył w plac. Zapadła cisza.\nNikt się nie śmiał, nikt nie płakał. Nie krzyczał.\nI nagle w ciszy rozległ się śmiech. Okrutny, gardłowy, suchy.\nŚmiał się bezumny Griszka spod ciężkich wrót soboru, śmiał i wył, jakby ułaskawienie Szujskich było najpocieszniejszą chwilą jego parszywego żywota.\n– Uuuuu-miłował Dymitriaszka kniaziów – parskał. – Poooożałował ich na wik wików. – Słaaaaby jest. Dooobryj car, słabyj car!\n– Dobry car, słaby car! – krzyknął ktoś.\nI tak już poszło – z ust w usta, z gęby do gęby, od bojara do diaka, od czerńca do skomorocha. Od władyki do mużyka, od kramarza do szewca, od chołopa do bojara.\nWszędzie szło tylko jedno hasło, jak zły omen, zew.\nDobryj car – słabyj car!\nTłum pękł, rozpadał się. Lud wracał grupami, rozchodził się. Do ław, do bram, do kabaków. I wszędzie brzmiało wciąż: Dobryj car – słabyj car. Wielika smuta!\nA kniaź Szujski klęczał i mrugał, nie bardzo wiedząc, co ma ze sobą zrobić. Wreszcie podnieśli go bracia.\nDie 10 julii/30 iunii Pałac carski na Kremlu Godzina czwarta po południu\nDymitr nadstawił ramię słudze, który powoli nałożył na giermaczek karmazynowy, aksamitny, przeszywany, bojowy żupan.\n– Źle się stało – rzekł posępny Buczyński.\n– Mam rządzić jak batiuszka Iwan? Ślubowałem Bogu, jeszcze w Krakowie, że będę strzegł rozlewu krwi poddanych. Poza tym Szujscy mają wielki afekt nie tylko do Polaków, ale w ogóle do Rzeczypospolitej.\n– Taki sam mieli do Borysa Godunowa. Prosili i pisali, aż suplikami wymościli sobie drogę do Moskwy.\n– Godunow też nie skazywał nikogo na śmierć. Wysyłał na zesłanie i... kazał wyrywać brody. Mam być gorszy?\n– Nie zapomniałeś chyba, jak skończył?\n– Ja za to dobrze i łaskawie zacznę. – Dymitr podstawił ręce słudze, który pieczołowicie wiązał taśmy na rękawach. Drugi pokojowy zapinał pągwiczki w pętlicach idących skosem przez pierś.\n– Są dwa sposoby utrzymania się przy władzy. Albo za pomocą siły, okrucieństwa i męczarni. Albo wspaniałomyślnością. Moi poddani zasłużyli na trochę szczęścia po krwawych rządach Borysa. I po panowaniu mojego ojca, który, odpuść mu Panie, miał ciężką rękę.\n– Szkoda, że Wasza Carska Mość przychyla ucha do gadaniny Dworyckiego. On chce przywrócić Ruś do Europy, oświecić, jakby mieszkali tu sami barbarzyńcy. Zburzyć mur, który wznieśli twoi dziadowie i ojciec. To się nie uda. To nie jest Francja ani Rzeczpospolita.\n– Rusi potrzebne jest wytchnienie. Honor, prawo, miłosierdzie, spokój, ludzkość.\n– Nie jest konieczne, abyś posiadał te wszystkie zalety, ale jest niezbędne, aby wydawało się, że je nosisz na sercu. Powinieneś uchodzić za litościwego, dotrzymującego wiary, religijnego, prawego, a w rzeczywistości miażdżyć wrogów, zginać im karki, a jeśli nie będą dostatecznie giętkie, skracać o głowę. Tak trzeba rządzić Rusią.\n– Ciekawym bardzo – Dymitr wyciągnął ręce w górę, a dwaj pokojowi stanęli na taboretach z obu jego stron i naciągali z góry na carskie ramiona misterną perską kolczugę – co by się stało w Rzeczypospolitej, gdyby Zygmunt podgolił mieczem Zebrzydowskiego? Bo pamiętam, że kiedy król Stefan ściął Zborowskiego, doszło prawie do wojny domowej. Myślisz, że nasi bojarzy byliby zadowoleni ze śmierci najmożniejszego z nich?\n– Myślę, że gdyby Wasza Carska Mość zastosował się do mej rady i rządził twardo, ale uśmiechał się, udając miłosiernego, zarówno w Koronie Polskiej, jak i w Europie znalazłoby się aż za dużo głupców, którzy sławiliby was jako mądrego i sprawiedliwego władcę.\n– A gdyby – wymamrotał Dymitr, który przełożył już głowę przez kołnierz kolczugi i teraz pozwalał, aby słudzy nałożyli mu kirys husarski – przyjechali tu sprawdzić, jak jest naprawdę?\n– Wtedy Wasza Carska Mość powinien zadbać – rzekł z kamienną twarzą Buczyński – aby nigdy nie opuścili granic Rusi. Skoro przyjechaliby żyć w raju, samo miłosierdzie dyktowałoby, aby nie wyprowadzać ich z błędu.\n– Nie będę rządzić kłamstwem. Niechaj mnie miłują lub nienawidzą takiego, jaki jestem.\n– Wasza Carska Mość – Buczyński patrzył, jak słudzy zakładali na głowę Dymitra magierkę i szyszak – nie będzie spać po obiedzie?\n– Nie lubię gnuśnieć w łożu.\n– Moskwa będzie sarkać.\n– Niech sarka. Czasy się zmieniły. Ty co, nie jedziesz z nami na gonitwę? Spróbuję konno do pierścienia razem z rotmistrzami. Ponadto Golicyn przywiózł w klatce niedźwiedzicę z piastunem. Będziemy szczwać ją na oczach całej Moskwy, pospólstwu na uciechę.\n– Nie jeżdżę dobrze konno.\n– I mówi to Polak?\n– Polacy są rozmaici. Jedni do kielicha i szabli, a drudzy... do ksiąg i rozumu. Niestety, mało nas w tym dumnym kraju.\n– Jeszcze jedno, jeśli mogę.\n– Ten Dydyński? Co on waszej miłości powiedział?\n– Ten szaraczek szarogęsi się tutaj, panoszy po całym Krymgorodzie. Ludzie szepczą, że ma u waszej miłości większy posłuch niż my, doradcy.\n– Ten szaraczek dwa razy uratował nasze carskie życie.\n– Ach tak, rozumiem. – Buczyński uśmiechnął się zimno. – Wasza wola.\n– A tobie nic do tego.\nSekretarz uśmiechnął się ponownie i skłonił. Bardzo, ale to bardzo uniżenie.\nDie 15/5 julii Dwór Szujskich, Biełgorod, południe\nWe dworze Szujskich, wysokim, na podklecie, zwieńczonym czerdakami, kopułami i iglicami kunsztownie rzezanymi w drewnie, panował ruch, jakby ktoś nalał ukropu w mrowisko.\nParkan obsadzony był przez carskich strzelców, wrót pilnowali Niemcy, podwórze zastawiały wozy, kolasy i wózki. Uwijali się tam chłopi i słudzy, wynosząc z komnat wszystko, co coś warte. Nieśli i wlekli dywańskie kobierce, ławy i stołki obite adamaszkiem i aksamitem. Na wozach lądowały roztruchany i nalewki, ciężkie skrzynie pełne srebrnych talerzy, złociste skóry, ampułki. Jakiś mużyk niósł zegary – jeden mały, w drewnie, drugi srebrzysty, w wielbłądzie.\nWynoszono i pakowano na wozy zawieszenia i manele, ikony Mikołaja Cudotwórcy, jarczaki oprawne złotem i srebrem, kulbaki tureckie i tatarskie siodła. Stary sługa prowadził smycz psów, inny wytaczał beczki z winem z piwnicy.\nA pośród tego wszystkiego przechadzał się smagły i brodaty Basmanow, w błękitnym żupanie i ferezji, spoglądając na rabunek nieobecnym wzrokiem. Nie cieszył się ani nie smucił, ale Dydyńskiego spostrzegł od razu.\n– Chcę mówić z kniaziem Wasylem.\n– Nie lzia. Wasyl w opale, dziś jeszcze wyjeżdża.\n– Więc prowadź mnie do niego jak najszybciej.\nBasmanow spoglądał na Jacka nieodgadnionym wzrokiem.\n– Car zabronił – rzekł spokojnie. – Albo to macie przyzwolenie? List? Znak?\n– Raz już mi wyrządziłeś despekt, batiuszka – mruknął Jacek. – Nie przeginaj mej woli, bo jak szablę napniesz za mocno, odwinie w pysk z całej siły.\n– Grozicie mi?\n– Powiesiłeś pod Nowogrodem mojego sługę na murach. Ale ja ci to odpuszczę, jeśli puścisz mnie do Szujskiego.\n– Wojna była – wzruszył ramionami Basmanow, a jego chłodny spokój działał stolnikowicowi na nerwy.\n– Puścisz mnie czy nie?\n– Nie mam prikazu!\nI wtedy Dydyński złapał Basmanowa za brodę. Z całych sił pchnął carskiego ulubieńca na wóz. Piotr Fiodorowicz ani pisnął. Porwał za rękę szlachcica, ale Dydyński trzymał go jak w katowskich kleszczach.\n– Posłuchaj, psi synu spod ciemnej gwiazdy! – wydyszał. – Albo mnie puścisz, albo cię tutaj w pysk wytnę, że cię na Sądzie Ostatecznym nie poznają dziad i ojciec! Chcesz, wołaj strzelców, niech mnie zabiją, ale wcześniej zrobię ci z gęby Moskwę po tatarskim najeździe!\nBasmanow zadygotał. Spojrzał w lewo, w prawo – słudzy zamarli, stali niemi, nie wiedząc, co zrobić. I jak na złość w pobliżu nie było ani jednego strzelca.\n– Tfu, idź do dytka – wykrztusił wreszcie Basmanow. – Puskaj!\n– Gdzie Szujski?\n– W gornicy, dytko z nim tańcował.\nDydyński puścił brodę Basmanowa. Tamten cofnął się, przejechał po kłakach ręką. Obrócił się jak nigdy nic do czeladzi.\n– Wy co?! – zakrzyknął. – Czego stoicie? Do roboty!\nZ pasją kopnął siwego mużyka, aż tamten zwalił się w błoto, wywalił złotą miednicę i dwa nautilusy.\n– Ruszać się! – Szalał między ludźmi, rozdając kułaki i kuksańce. – Do wieczora będziemy tu stali?!\nDydyński ruszył na ganek. Wszedł na schody, do górnej izby. Wyminął dwóch brodaczy taszczących wielką skrzynię. Pchnął drzwi.\nSzujski, w rozpiętym sarafanie, siedział na obitym skórą krześle. Obok przycupnął młody sługa. Wasyl był bez czapy, przerzedzone włosy miał zmierzwione i mokre, pot perlił się na łysej czaszce.\n– Chwalmy Pana, mości kniaziu – rzekł Jacek, nawet nie zdejmując czapki. – Witajcie.\n– Ruina... Koniec – wystękał Szujski. – Wszystko... zabierają. Mospanie Polak, co ja mogę uczynić.\n– Bić czołem gosudarowi. A przede wszystkim wysłuchać mnie.\n– Czego chce ode mnie Dymitr? Ja już wszystko... rzekłem – załamał ręce Szujski.\n– Nie wszystko. Umawialiśmy się, ojczulku. – Dydyński wziął od sługi lniany ręcznik i troskliwie wytarł pot z czoła kniazia. – Ofiarowałeś mi przyjaźń, a ja prosiłem o przysługę. Wieści o moim stryju Michale Dydyńskim.\n– Czego ty oczekujesz, Jacku Aleksandrowiczu – załamał ręce Szujski. – Jestem w opale, nie mam nic. Nie ma ni kawałka papieru, aby posłać kartusz na carski dwór. Nic nie mogę... Nie pomogę.\n– Żyjecie tylko dzięki memu wstawiennictwu. Zatem wysilcie pamięć. Czekam. Chcę wiedzieć, nie odejdę.\n– Mam coś dla was uczynić? – zdumiał się kniaź. – Co ja mogę? Jedno nic. Ja grzeszny, poniżyłem carewicza, prawego naslednika na bożym prestole. Ja biedny, ja nieszczęśliwy... – Bił się w piersi bladą pięścią.\n– Umowa jest umowa – rzekł zimno Dydyński. – Obiecaliście pomóc, to pomóżcie.\n– Kiedy ja wam zełgałem – jęczał kniaź. – Nic nie wiem. Może bym się dowiedział, ale mnie najpierw stąd wydobądźcie. Pokłońcie się carowi ode mnie, proście, by mnie odwołał z zesłania. Wskóracie coś, to was wspomogę. Ale tak... Chyba nie.\n– Do diabła, nazywaliście mnie przyjacielem, prosiliście o wstawiennictwo. Uratowałem wam życie, już o tym zapomnieliście?! A może pójdę do Dymitra, aby wysłał was na Sołowki, a nie do Wołogdy?!\n– Ja już nic. Nie będę... – bełkotał Szujski. – Nic nie powiem. Nie wiem.\nPadł na kolana i zaczął bić pokłony, modlić się, klepać tropariony. Gadał sam do siebie bez żadnego sensu, walił pomarszczonym czołem w podłogę, aż dudniło.\nJacek mówił do niego, a potem tylko stał bezradny. Wreszcie wyszedł, dosiadł konia i pojechał na carski dwór. Pokłonił się przed Dworyckim – bo Dymitr nie przyjmował – i poprosił o spotkanie w cztery oczy.\nDymitr wyznaczył termin. Za dwa tygodnie. Przed samą koronacją. Nie było prosto, bo przygotowania szły całą siłą, a Dymitriaszka nie był już biednym, zahukanym rudzielcem z Sambora. Oto był car – gosudar, słońce Rusi. Mierzył ludzkie życia i zasługi sobie tylko znaną miarką.\n1 łac. – trzeciego czerwca umarł\n2 łac. – przespać się\n3 łac. – z żoną\n4 łac. – przez wzgląd na stan i urząd\n5 łac. – służebnicę\n6 łac. – jestem szlachcicem polskim, równym każdemu\n7 łac. – organy płciowe\n8 łac. – nietknięta\nTopnieje carskie złoto • Łaski i opały • Jurodiwy car • Spadają kajdany • Propozycja Basmanowa • Dydyński ma plan • Słowa, które ranią gorzej od żelaza • Dymitr w malignie • Jacek wypędzony ze dworu • Romanow i jego syn • Ostatnia nadzieja Borysa • Opryczna klątwa • Prawda\nSmak carskiej niełaski • Dworycki niczym Morus • A Dydyński pije na umór • Gniew Borysa • Trudne rozmowy pocztowych • Awantura z Moskalami • Knut na ulicach Moskwy • Zwada ze strzelcami • Jacek buntuje chorągwie • Wojsko ciągnie na Kreml • Złapał Kozak Tatarzyna... • O osobliwościach moskiewskiej ławki • Roszady i knowania Szujskich\nGra w piłkę, czyli o polskiej polityce • Dymitr koronowany • Z perspektywy Europy • Wojenne przygotowania • Wielka wina Dydyńskiego • Uczta bez jedzenia • Tajemnice Towarzystwa Jezusowego • Poterczuk jak igła w stogu siana • Krzywoprzysięstwo Jacka • Świeży trop • Piekło koni • Przeklęta ikona • Ślub Maryny • Jak trwoga to do... jezuitów • Krotochwile Własiewa • Ślepy zaułek • Wyjazd z Krakowa • Przez śniegi i mrozy\nGdzie jest Spas? • Zamek Opryczniny • Dziadowska furia • Bójka na jamie • Nadciągają strzelcy • Cudowne przemienienie Świrskiego • Monastyr odnaleziony • W żebraczej skórze • Wracają starzy znajomi • Kim jest Stariec? • Dydyński całuje klamkę • Nieoczekiwane wsparcie • Klasztor zdobyty • Ojciec i syn • Opryczne księgi zła • Zwada z Szujskim • Rozstanie\nSkrucha i wina pana Jacka • Grzech ojca • Niespodziewane spotkanie • Carowa rusza do Moskwy • W gościnie • Zwada z poddiaczym • Jest tylko jedna droga... • Powrót do Polski • Pożyteczny głupiec • Przerażenie Dworyckiego • Przybycie Maryny • Jej wjazd do Moskwy • Parol Szujskiego • Potajemne spotkanie • Nowy krzyż Dydyńskiego\nDesperacja pana Jacka • Rozmowy z królewiętami • Krótka pamięć Mniszcha • Eufrozyna nie traci nadziei • Dworycki w niełasce • Babska zwada • Przysięga Anastazji • Propozycja kniazia Wiśniowieckiego • Grom z jasnego nieba! • Carski ślub • Opowieści starego oprycznika • Nadzieja • Zasadzka na dachu • Znowu w tiurmie • Starzy znajomi • Gody Dymitra • Nieoczekiwane uwolnienie • Uzdrowienie cara • Stolnikowic pod kuratelą • Biją dzwony\nProśba o dobrą śmierć dla Lachów • Moskwa powstaje • Dzwony biją na zgubę • Krwawa sobota • Obrona Wołoskiego Dworu • Tryumf kniazia Wiśniowieckiego • Husaria przebija się na Kreml • Krwawe gody Dymitra • Kapitulacja • Zdrada czeladnika • Ratunek w rodzinie • Borys krwawy • Podróż do Polski • Nad Sanem • Fortuna Dydyńskich\nWilcze gniazdoWarchoły i pijaniceOpowieści z Dzikich PólImię BestiiBohunCzarna szablaDiabeł ŁańcuckiGaleony Wojny – tom 1Galeony Wojny – tom 2Czarna banderaHerezjarchaSamozwaniec – tom 1BanitaSamozwaniec – tom 2Krzyżacka zawieruchaSamozwaniec – tom 3ZborowskiSamozwaniec – tom 4\nSamozwaniec (2009, 2010, 2011, 2013) należący do wciąż powstającego, monumentalnego cyklu Orły na Kremlu, to w dorobku pisarza pozycja wyjątkowa – popis literackich umiejętności, wizytówka pisarskiego temperamentu i jego bodaj najbardziej rozpoznawalna marka.\nCOPYRIGHT© BY Jacek KomudaCOPYRIGHT © BY Fabryka Słów sp. z o.o., LUBLIN 2013